<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?><FictionBook xmlns="http://www.gribuser.ru/xml/fictionbook/2.0" xmlns:l="http://www.w3.org/1999/xlink"><description><title-info><genre>prose_contemporary</genre><author><first-name>Dorota</first-name><last-name>Terakowska</last-name></author><book-title>Ono</book-title><annotation><p>"Ono" � jedna z bardziej zaskakuj�cych powie�ci ostatnich lat, ksi��ka inna od tych, kt�re Terakowska kierowa�a dotychczas do m�odzie�y, inna te� od adresowanej do starszych czytelnik�w "Poczwarki", cho�, podobnie jak ta ostatnia, przeznaczona jest dla dojrza�ych odbiorc�w. Po raz pierwszy Dorota Terakowska przedstawia �wiat tak dotkliwie realistyczny, cho� nie pozbawiony magii i niezwyk�o�ci. Umieszcza w nim na poz�r nie wyr�niaj�c� si� �adnymi szczeg�lnymi cechami osobowo�ci czy zdolno�ciami bohaterk�, w kt�rej ka�dy mo�e odnale�� mniej lub bardziej sobie znajom� "dziewczyn� z s�siedztwa". Dziewi�tnastoletnia Ewa, mieszkanka ma�ego polskiego miasteczka, pozbawiona zainteresowa� i jakichkolwiek wi�kszych ambicji, staje nagle przed bardzo powa�nym problemem �yciowym. To, co jej si� przytrafia, nie jest niestety czym� niespotykanym, zaskakuj�ca jest natomiast jej reakcja na �w problem � postawa niewiele maj�ca wsp�lnego z wyborem, jakiego mogliby�my si� po "takiej dziewczynie" spodziewa�. Powie�� jest zadziwiaj�ca, wielowymiarowa i pe�na napi�cia, autorka po mistrzowsku wykorzysta�a w niej wypr�bowan� w prozie realistycznej ide� ukazania wewn�trznego rozwoju m�odego bohatera na tle jego �rodowiska. Mamy tu do czynienia z realizacj� nie tylko udan�, ale i pod wieloma wzgl�dami nowatorsk�. Misterna, przemy�lana w ka�dym szczeg�le konstrukcja oraz znakomicie nakre�lone, wyraziste postaci sprawiaj�, �e powie�� czyta si� jednym tchem.</p><p>"Ono", opr�cz typowego dla Terakowskiej klimatu i symboliki, jest powie�ci� przejmuj�co realistyczn�. Nie pozwala na oboj�tno��, porusza, si�ga do najg��bszych emocji ka�dego czytelnika. Dotyka problem�w bliskich nam wszystkim i zmusza do g��bokich refleksji. Po t� ksi��k� powinien si�gn�� ka�dy, bo dla wszystkich ta literacka rzeczywisto�� jest �wiatem, w kt�rym �yjemy. "Ono" zmusi do odpowiedzi na pytanie: "jakie jest nasze w tym �wiecie miejsce?" i w ka�dym z nas pozostawi �lad na bardzo d�ugo.</p></annotation><date/><lang>pl</lang></title-info><document-info><author><first-name/><last-name/></author><program-used>Fiction Book Designer, fb2cut 2.5.4, fb2cut 2.6.2</program-used><date value="2008-05-27">27.05.2008</date><src-url/><src-ocr/><id>FBD-C3F2BD-B3A2-7F42-D78C-8A65-CF3B-4028D7</id><version>1.0</version></document-info><publish-info/></description><body><image l:href="#0"/><title><p>Dorota Terakowska</p><empty-line/><p>Ono</p></title><section><epigraph><p><emphasis>Ta powie�� nie powsta�aby,</emphasis></p><p><emphasis>gdyby nie pomys� na scenariusz mojej c�rki,</emphasis></p><p><emphasis>Ma�gosi Szumowskiej.</emphasis></p><p><emphasis>Po�yczy�am go za jej zgod� � dzi�kuj�.</emphasis></p><p><emphasis>Jaki pomy�l?</emphasis></p><p><emphasis>Ono s�yszy.</emphasis></p><p><emphasis>Ka�da z nas rozumie to zar�wno podobnie</emphasis></p><p><emphasis>��tak jak podobne s� do siebie matki i c�rki,</emphasis></p><p><emphasis>jak i odmiennie</emphasis></p><p><emphasis>��tak jak odmienne bywaj� matki i c�rki</emphasis></p></epigraph><empty-line/></section><section><title><p>Grudzie� 2000. Wigilia</p></title><p>��Nie patrz teraz. Ona upycha gwiazdkowe prezenty pod choink�. Podr�ba Barbie dla ciebie i rajstopy dla mnie. Wierzy, �e to niespodzianka � szepcze Ewa do siostry.</p><p>Przytulone do siebie, stoj� w oknie, przys�oni�tym firank�.</p><empty-line/><subtitle>Firanka:</subtitle><empty-line/><p>ma pi�tna�cie lat i przetarte dziury, zeszyte na okr�tk�; jest brudnobe�owa, w banalny, br�zowy wzorek. Wisi nier�wno na rdzewiej�cej aluminiowej szynie, gdy� wi�kszo�� �abek utraci�a spr�ysto��, a nikt nie wymieni� ich na nowe. Firanka pachnie ch�odem i kurzem.</p><p>��Gdyby nie ty, wci�� wierzy�abym w �wi�tego Miko�aja. I w anio�ka � m�wi Z�otko i trudno dociec, czy w jej g�osie brzmi �al, czy te� triumf z tej zbyt �atwo zdobytej wiedzy.</p><p>��Gdy by�am tak ma�a jak ty, to tato przebiera� si� dla mnie za Miko�aja � chwali si� Ewa tonem niepewnej wy�szo�ci.</p><p>��i jak wygl�da�? � zaciekawia si� Z�otko.</p><p>��Jak tata przebrany za Miko�aja.</p><p>Milcz�c, patrz� na pust� ulic� i migocz�ce w oknach wsz�dzie takie same, ruskie �wiate�ka sztucznych choinek. W tym roku modne s� szafirowe; ju� w listopadzie mo�na je by�o kupi� na ka�dym bazarze.</p><p>�Z�by chocia� choinka by�a prawdziwa�, my�li Ewa.</p><empty-line/><subtitle>Choinka:</subtitle><empty-line/><p>sztuczna. Kiedy� nazywana �ekologiczn��. Jej ziele� dawno sp�owia�a i przypomina spalon� s�o�cem traw�. Ca�y rok le�y na strychu, z�o�ona w pudle, w dw�ch kalekich, nie pasuj�cych do siebie cz�ciach; trzecia si� z�ama�a. Teraz stoi w rogu pokoju. Powinna wygl�da� rado�nie, ale wyblak�a ziele� i zimny szafir �wiate�ek sprawiaj� upiorne wra�enie. �Obca istota w obcym domu�, my�li Ewa.</p><p>��No to kiedy b�dzie pierwsza gwiazdka? � pyta Z�otko niecierpliwie.</p><p>��G�upia jeste�. Dawno ju� by�a. Nigdy jej nie wida� zza tych brudnych chmur. Mama krzyczy �Pierwsza gwiazdka!� wtedy, gdy barszcz jest gotowy.</p><p>Od nieszczelnych okien ci�gnie ku nim ch��d grudniowej, bez�nie�nej nocy. Firanka d�awi je kurzem, a ze szpar ko�o okna wy�azi brudna wata, kt�r� matka upcha�a tu w pa�dzierniku i zapewne wyjmie wiosn�. Lub nie wyjmie. Sama wypadnie i odkurzacz b�dzie j� �apczywie poch�ania�, zapychaj�c si� i rz꿹c.</p><p>��Gdyby �nieg zakry� to wszystko, by�oby �adniej � szepcze Ewa.</p><p>��Co wszystko? � pyta Z�otko.</p><p>��Wszystko. Ciebie i mnie. Mam� i tat�. Ten pok�j, nasz dom. Ca�y �wiat.</p><p>��Dziewczynki! Pierwsza gwiazdka! Wnosimy barszcz! � krzyczy mama za ich plecami.</p><p>Niebo jest szare, ponure, bezgwiezdne. Tata, cz�api�c w starych pantoflach, schodzi powoli po schodach.</p><p>��Wigilia? � pyta niepewnie, �ciszonym g�osem.</p><p>��B�dziemy sobie czego� �yczy�?! � wo�a Z�otko niecierpliwie.</p><p>��B�dziemy sobie �yczy� tego samego co w zesz�ym roku � mruczy pod nosem Ewa.</p><p>Matka bierze op�atek i odwraca si� ku nim. Op�atek z suchym trzaskiem p�ka na cztery nier�wne cz�ci.</p><p>��Zdrowia, szcz�cia�</p><p>��Zdrowia, szcz�cia� pieni�dzy�</p><p>��Wygranej w totka�</p><p>Matka zatrzymuje si� przy Z�otku.</p><p>���i �eby chocia� tobie si� uda�o.</p><p>��Co? � pyta Z�otko.</p><p>��Wszystko to, co� � matka poci�ga nosem i urywa.</p><p>���to co jej nie wysz�o � podpowiada Ewa.</p><p>��Co m�wisz? � pyta matka.</p><p>��Jedzmy, bo wystygnie � m�wi Ewa.</p><p>Barszcz jest kwa�ny i brunatny od d�ugiego gotowania. Mro�one uszka (�gotowce� ze sklepu) rozpu�ci�y si� w garnku. Ryba przypalona. Byle jak zapakowane prezenty le�� pod sztuczn� choink�, nie budz�c emocji.</p><p>��Apaszka� �liczna � matka pr�buje si� u�miechn��.</p><p>��Krawat. Akurat potrzebowa�em � mamrocze bez przekonania ojciec.</p><p>��Dzi�kuj�, mamo� i tato � dodaje po kr�tkim namy�le Ewa (�Tata na pewno nie wybiera� tych rajstop. Gdyby chocia� by�y z Triumpha��)</p><p>��O, jaka �liczna Barbie � m�wi niepewnie Z�otko.</p><p>��Poka� � ��da Ewa.</p><p>��Murzynka � obwieszcza Z�otko.</p><p>��Afroamerykanka � poprawia j� siostra.</p><p>��Dlaczego? � dziwi si� Z�otko.</p><p>���eby� nie brzydzi�a si� Murzynami.</p><p>��Ja si� nie brzydz� Murzynami.</p><p>��Sk�d wiesz? � pyta Ewa. � Nie widzia�a� z bliska ani jednego, najwy�ej w kinie albo w telewizorze.</p><p>��Widzia�am! � oznajmia Z�otko. � Jecha� autobusem!</p><p>��Nie k���cie si�. W �wi�ta nie wypada si� k��ci�. I ju� mamy jednego Murzyna-Polaka, chyba gra w pi�k� � m�wi matka machinalnie.</p><p>Z�otko powoli rozbiera Barbie ze z�ocistego stroju. Barbie kupuje si� po to, �eby j� rozebra� i ponownie ubra�. Dziewczynka, nawet nie patrz�c, �ci�ga jej b�yszcz�c� bluzeczk�, szeleszcz�c� sp�dniczk�, bia�e buciki na bardzo wysokich obcasach � i podejrzliwie zerka w stron� choinki. Odsuwa si� od niej.</p><p>��Czy dalej si� jej boisz? � pyta szeptem Ewy, korzystaj�c z tego, �e matka ju� zmierza do kuchni, a tata pogr��y� si� w zwyk�ym zamy�leniu.</p><p>��Nie � odpowiada szeptem Ewa. � TO by�o w dzieci�stwie. Dawno temu.</p><p>��Jak dawno? � pyta Z�otko.</p><p>��Nie widzisz, o ile jestem od ciebie starsza? Mam dziewi�tna�cie lat, a ty tylko osiem. Chyba w og�le nie mia�a� si� urodzi�, pewnie oni zapomnieli ci� usun��. To by�o tak dawno temu�</p><p>��Ale od kiedy mi TO opowiedzia�a�, ja te� boj� si� choinki � szepcze Z�otko z wyrzutem.</p><p>��Och, tamta choinka by�a prawdziwa, idiotko � odpowiada Ewa tak, by ojciec nie s�ysza�. � Sztuczne nie maj� tej si�y. Dotknij� Patrz, jaka jest g�upia, �liska i martwa. A prawdziwe �y�y. Kr�tko, ale mocno, bo wiedzia�y, �e maj� czas tylko do Trzech Kr�li. Wi�c nie lubi�y nas i k�u�y. TO te� by�o prawdziwe i �y�o.</p><empty-line/><subtitle>TO:</subtitle><empty-line/><p>��Pobaw si� ze mn� � powiedzia�a choinka, patrz�c na malutk� Ew� czerwonymi oczami szklanych baniek. Ich spojrzenie by�o zimne, a jednak parzy�o.</p><p>Za oknem by�o szaro i jesiennie; sztuczny �nieg na �wi�tecznym drzewku nieudolnie poprawia� niedomogi natury.</p><p>��Pobaw si� ze mn� � powt�rzy�a natarczywie choinka, a jej czerwone oczy z�owieszczo rozb�ys�y i migota�y w �wietle kolorowych lampek.</p><p>��Nie chc�. Kiedy bawisz si� ze mn�, robisz mi krzywd� � szepn�a dziewczynka, ale choinka ju� wyci�ga�a w jej stron� ostre, k�uj�ce ga��zie. Ka�da z nich zako�czona by�a stalow� szpileczk�, kt�ra nagle wychyn�a z zielonych czubk�w.</p><p>Ewa, sztywna ze strachu, podesz�a bli�ej. Czeka�a, co si� stanie.</p><p>��Nie, prosz� nie� � szepta�a, czuj�c, �e szeleszcz�cy, cynfoliowy �a�cuch, opasuj�cy drzewko od g�ry do do�u, nagle o�y� i zimny, gro�ny wsuwa si� jej pod sukienk�. � Nie, nie� � szepta�a, boj�c si�, �e pomimo zakazu choinki zacznie histerycznie krzycze�. Cho� drzewko nigdy tego nie m�wi�o, ma�a Ewa wiedzia�a, �e TO musi zosta� mi�dzy nimi.</p><p>I zosta�o. A� do narodzin Z�otka.</p><p>��Dlaczego si� jej ba�a�? � nalega teraz Z�otko.</p><p>��Nie wiem. Chyba zacz�o si� od babci? � zastanawia si� Ewa. � Nie zna�a� jej. Umar�a, zanim si� urodzi�a�. Wiesz, nasza babcia o�ywia�a martwe przedmioty�</p><p>Z�otko patrzy na siostr� niespokojnie.</p><p>��Co o�ywi�a poza choink�?</p><p>��Nie pami�tam. Telewizor? � m�wi Ewa z wahaniem.</p><p>��Przecie� telewizor jest �ywy! � wo�a Z�otko. Ewa nie ma czasu odpowiedzie�, gdy� z kuchni dobiega g�os matki:</p><p>��Sprz�taj ze sto�u!</p><p>��Ju� � m�wi i niech�tnie odwraca si�, by zanie�� do kuchni ociekaj�cy t�uszczem p�misek. � Te, hrabianka, nauczy�aby� si� pomaga� � rzuca gniewnie w stron� Z�otka.</p><p>��Ja umiem, to mama nie chce, bo mi si� t�ucze � Z�otko odpowiada pokr�tnie.</p><p>Kuchnia wibruje od g�osu Presleya, p�yn�cego z radia puszczonego na pe�ny regulator.</p><p>���cisz tego �puna � m�wi gniewnie Ewa.</p><p>��On nie by� �punem! � zaperza si� matka. � On by�� by��</p><p>���by� wstr�tnym grubasem! � drze si� nagle Ewa, patrz�c na stos brudnych talerzy. Czuje obrzydzenie do zmywania i wycierania naczy�. �Gdy dorobi� si� forsy, b�d� je wyrzuca�, postanawia.</p><p>Z�otko siada na kuchennym taborecie i nie zwraca uwagi na ich przekrzykiwania. S� codzienne i zwyk�e; stanowi� gwarancj� normalno�ci.</p><p>��Ciekawe, kto ci� tak wychowa�, bo nie ja! � wo�a matka.</p><p>��Nie! Nie ty! Wychowa�a mnie babcia! � krzyczy Ewa.</p><p>����wie� Panie nad jej dusz� � m�wi odruchowo matka i niechlujnie wykonuje znak krzy�a, upuszczaj�c talerz, kt�ry rozpryskuje si� na kawa�ki. � Znowu zapomnia�am postawi� dla niej nakrycie i teraz si� m�ci � dodaje, patrz�c ponuro na skorupy.</p><p>��B�dzie szcz�cie na nowy rok � cieszy si� Z�otko.</p><p>Ta�ma z Elvisem milknie i teraz radio s�czy �wi�teczny serwis informacyjny: �Bomba pod�o�ona w Jerozolimie wybuch�a w dzielnicy handlowej w porze nasilonego ruchu, rani�c dwana�cie os�b i zabijaj�c dwie. Zw�oki zamordowanej siekier� sze��dziesi�cioo�mioletniej emerytki odnaleziono w wojew�dztwie ma�opolskim. Jedna z diecezji w wojew�dztwie lubuskim przydzieli�a ochron� ksi�om chodz�cym po kol�dzie, z powodu napad�w rabunkowych, kt�re zdarza�y si� w okresie �wi�tecznym�.</p><p>��Zmie� to na jak�� muzyk� � m�wi gniewnie matka.</p><p>T�uszcz z talerzy sp�ywa g�st� strug� i zastyga w zlewie, mieszaj�c si� z resztkami niedojedzonych potraw. Patrz�c na blade o�ci, Ewa odruchowo my�li o karpiu, kt�ry jeszcze wczoraj, �ywy, p�ywa� w nie domytej wannie, daremnie szukaj�c wyj�cia z pu�apki.</p><p>��Mo�e jutro posprz�tamy kuchni�? A teraz obejrzymy telewizj� � krzywi si� matka, zerkaj�c na zlew z tak� sam� niech�ci� jak c�rka.</p><p>��Przecie� codziennie ogl�damy telewizj�. A teraz s� �wi�ta. Nie mo�emy robi� czego� innego? � pyta Z�otko.</p><p>��Ale co? � dziwi si� matka.</p><p>��Nie ma nic pr�cz telewizji. A babcia i tak ma w nosie nasze talerze i gdyby �y�a, te� wola�aby telewizj� � mruczy Ewa.</p><empty-line/><subtitle>Babcia Maria:</subtitle><empty-line/><p>babcia jest stara i pomarszczona, a mama m�oda i pi�kna. A jednak to babcia jest swojska i bliska, babci� trzyma si� za r�k�, a mama jest jak obrazek z kolorowych pism. Babcia zawsze ma w r�ce par� drut�w i nie patrz�c, robi kolejny sweter, szal, r�kawiczki. Mama zanim wyjdzie � a wychodzi codziennie � du�o czasu sp�dza przed lustrem i teraz te� przegl�da si� z przodu, z boku, z ty�u. Zerka na c�rk� z bezwiedn� kokieteri�.</p><p>��Jaka jestem szczup�a! Nareszcie! Jak ja wygl�da�am z tym strasznym brzuchem! Cha! Cha! Ale nie masz poj�cia, jak dobrze ci w nim by�o! Nie masz poj�cia! � za�miewa si�, a jej rude w�osy rozsypuj� si� na ramionach i faluj�, l�ni�c kasztanowo.</p><p>��W twoim brzuchu by�o ciemno i ciasno � m�wi ma�a Ewa, wysilaj�c pami��.</p><p>Przypomina sobie. Wilgotny mrok. Mi�kkie, �ywe, faluj�ce z ka�dym oddechem pow�oki w kolorze purpury. �luzowata ciecz, kt�ra chroni�a j� lepiej ni� �ciany domu. �agodne d�wi�ki docieraj�ce z zewn�trz, z TAMTEGO �wiata, wyciszone i harmonijne, nie zapowiadaj�ce niczego, co by�o potem.</p><p>��Nie. Bzdura. Nie mo�esz pami�ta�! � za�mia�a si� mama i znowu potrz�sn�a g�ow�, ogl�daj�c w lustrze swoje w�osy.</p><p>Ewa wiedzia�a, sk�d pochodzi ich kasztanowy, �ywy kolor: z w�skiej, d�ugiej tubki, wyciskanej na w�osy w �azience przed lustrem. Mama mru�y�a wtedy oczy i obraca�a g�ow� na wszystkie strony, �api�c smuk�ymi palcami pojedyncze pasemka w�os�w i przygryzaj�c z napi�ciem wargi. Po�yskliwy w�� rdzawej farby omija� czo�o, oczy, policzki i wi� si� nisko ku szyi.</p><p>�Te� b�d� tak robi�, gdy b�d� doros�a�, my�li dziewczynka. �Ale wola�abym kolor zielony�.</p><p>��Po co opowiadasz takie g�upoty? � wtr�ca ch�odno babcia. � Za moich czas�w nie m�wi�o si� przy dzieciach o brzuchach ani o innych obrzydlistwach.</p><p>��Bocian albo kapusta! � �mieje si� mama i okr�ca si� przed lustrem, patrz�c, jak czerwona sukienka podfruwa, obna�aj�c jej smuk�e nogi.</p><p>��Po co dziecku wiedzie� wi�cej? Czy nie lepsza tajemnica od tych waszych �wi�skich jajeczek i plemnik�w � mruczy babcia i urywa, aby policzy� oczka na spadaj�cej z drut�w rob�tce.</p><p>�By�o ciasno i ciemno�, my�li z uporem ma�a Ewa. Pami�tam. I by�y d�wi�ki. Niekiedy ko�ysa�y, a czasem k�u�y. By�o ciasno i ciemno. I w pewnej chwili wiedzia�am, �e je�li stamt�d nie wyjd�, to si� udusz�. To by�o wtedy, gdy na zewn�trz kto� okropnie krzycza�. Mama. To mama krzycza�a. Da�a mi zna�, �e mam ju� wyj��, bo si� nie mieszcz� w jej brzuchu, rozsadzam go, �e ju� mnie w nim nie chce. Jaka szkoda. Mog�abym tam sobie zrobi� domek. Malutki. Tylko dla mnie.</p><p>��Nie m�w przy dziecku takich g�upot � powtarza z uporem babcia, robi�c kolejny, okropnie gryz�cy sweterek, kt�ry wkr�tce sko�czy i wci�nie na ma�� Ew�, nie pytaj�c jej o zdanie. � A jak doro�nie i zacznie rozumie�, to nie opowiadaj jej o tym, jak zasz�a� w ci���.</p><p>��Jak zasz�am? Jak? � pyta mama zaczepnym tonem, zatrzymuj�c si� w p� obrotu przed lustrem.</p><p>��Po co pytasz, skoro wiesz? Przed �lubem. I by�a� pijana. I z�apa�a� tego fajt�ap� z moj� pomoc�. Ale jak musia�a� si� zaci��y�, to mog�a� znale�� sobie lepszego � mamrocze babcia, nie odrywaj�c oczu od rob�tki.</p><p>��Bzdury! Jeste� g�upi�, star� wied�m�! On by� najlepszy! i nic nie rozumiesz. My si� kochamy!</p><p>��Jakby on by� do kochania! � �mieje si� babcia ironicznym �miechem, kt�ry wykrzywia jej twarz i przesuwa sztuczn� szcz�k�. Szybko poprawia j� j�zykiem i skupia si� na liczeniu oczek.</p><p>��R�b sobie ten ohydny sweterek, r�b� i ogl�daj horrory w telewizorze � m�wi mama, a w jej g�osie brzmi wysoki ton, kt�ry podwy�sza j� jak obcasy pantofli.</p><p>Babcia kuli si� i Ewa dostrzega, �e niebieskie �y�y na jej d�oniach nabrzmiewaj� w wypuk�e, sztywne postronki.</p><p>Ma�a Ewa czuje si� szcz�liwa, s�uchaj�c tych dziwnych rozm�w mamy i babci. Wie, �e dop�ki si� powtarzaj�, zawsze b�dzie ten dom, a w nim mama, tato, babcia. Chcia�aby mie� psa, ale wyt�umaczyli jej, �e nie mia�by go kto wyprowadza�. Mama nie ma czasu, babci� bol� nogi, tato nie ma nic do gadania, a ona jest za ma�a.</p><p>�B�d� wi�ksza i wtedy dostan� psa�, my�li z przekonaniem.</p><p>Teraz hoduje much�. To ju� trzecia mucha, gdy� dwie poprzednie udusi�y si� w szklanym s�oiku z nakr�tk�. Przed nimi zdech� paj�k, a najszybciej umar� motyl. Trzepota� skrzyde�kami tak mocno, �e jedno z nich trzeba by�o oberwa�, aby si� nie m�czy�. �Och��, powiedzia�a mama, zagl�daj�c do s�oika i krzywi�c usta: �Wyrzu� to �wi�stwo, kotku�.</p><p>�y�y na r�kach babci znowu stwardnia�y i dziewczynka odgad�a, co nast�pi. Jedno z TYCH zda�, kt�re ju� zna�a.</p><p>��Wzi�� z tob� �lub dlatego, �e posz�am do jego rodzic�w. On sam nie wiedzia�, czego chce. I nikt by nie chcia� takiej, co przed �lubem� � zaczyna babcia, zaciskaj�c w�skie wargi tak, �e wygl�daj� jak cienki sznureczek. Mama syczy gniewnie:</p><p>��Dziecko s�ucha.</p><p>��Wi�c ono mo�e s�ucha� �wi�stw o plemnikach, a nie mo�e s�ysze� prawdy? � pyta babcia agresywnie, lecz zaraz urywa.</p><p>Tata wchodzi do pokoju, z w�a�ciw� sobie niepewno�ci�.</p><p>��Musimy tam i��? � pyta mam�.</p><p>��Musimy � mama odpowiada z naciskiem. � Nie marud�.</p><p>��Ewa� moja �liczna� moja kochana! � nuci tata znan� dziewczynce melodi� i porywa j� na r�ce. Sadza j� na barana i galopuje po pokoju. Ewa piszczy z emocji, kt�re s� mieszanin� strachu i czego� cudownego. Na ramionach taty jest wspaniale. Z wysoko�ci babcia wydaje si� malutka, a mama jest czerwon� plam� na l�ni�cej drewnianej pod�odze. Tata �mieje si� tylko wtedy, gdy bawi si� z ni� lub nosi j� na ramionach.</p><p>��Dziecko uderzy g�ow� w lamp� � strofuje babcia.</p><p>��Zostaw j�. Zrobi si� jej niedobrze i znowu b�dzie wymiotowa�. Wiesz, �e ona rzyga byle kiedy. Zabrudzi ci ubranie � ostrzega niecierpliwie mama.</p><p>��Wola�bym zosta� w domu � m�wi tata, stawiaj�c Ew� ostro�nie na pod�odze.</p><p>��A ja nie. Wszyscy tani b�d�. Co sobie pomy�l�, gdy nie przyjdziemy?</p><p>Wychodzili prawie co wiecz�r � tata niech�tnie, mama z entuzjazmem, a Ewa zostawa�a z babci�.</p><p>��Co teraz zrobimy? � pyta jak zawsze babcia, jakby dawa�a jaki� wyb�r. � Kolacj�? Bo potem b�dzie film w telewizji, ale nie dla ma�ych dziewczynek. Ja b�d� ogl�da�, a ty co wolisz? U�niesz na kanapie i potem ci� przenios�, czy zostaniesz sama w ciemnym pokoju? Bo musz� gasi� �wiat�o. �wiat�o kosztuje.</p><p>��Zostan�, babciu � odpowiada Ewa.</p><p>Nie chcia�a by� sama w ciemnym pokoju. Wola�a zasn�� na kanapie i doczeka� momentu, gdy jak zwykle babcia przeprowadzi j� rozespan� do ��ka. A ona nawet nie b�dzie tego pami�ta�. Ale pami�ta babcine r�ce, kt�re jeszcze dwa, trzy lata temu bra�y j� z kanapy i unosi�y w g�r� i nadal �ywa jest przyjemno��, jak� odczuwa�a, ton�c w mi�kkich obj�ciach. Ale o�mioletnia Ewa jest za ci�ka, by j� nosi�, a ramiona babci zrobi�y si� dziwnie kanciaste. Tylko tata wci�� wydaje si� wystarczaj�co silny.</p><p>Dzisiaj taty nie by�o, wyszed� z mam�, ale to by�o dobre. Dobre by�o wszystko, co przewidywalne i pewne.</p><p>Najpierw babcia da�a jej kolacj� w kuchni.</p><p>��Zostaw ten n�, Ewcia, jeste� za ma�a, �eby kroi� chleb. Chleb kroi ten, kto na niego zarabia � m�wi�a stara kobieta.</p><p>��Ty nie zarabiasz, tylko tata � przekomarza�a si� Ewa, z g�ry wiedz�c, co babcia odpowie:</p><p>��Gdyby m�g�, toby nic nie robi�, darmozjad jeden, tylko s�ucha� tych swoich p�yt. A ja mam emerytur� � mrucza�a babcia i dodawa�a: � Nie mo�e kroi� chleba ten, kogo nigdy nie ma w domu.</p><p>��Bo on pracuje � m�wi ma�a Ewa.</p><p>��Taka tam praca� Dom kultury, lekcje muzyki z tymi nieukami i teleturnieje w telewizji � mruczy babcia.</p><p>��Bo tata jest m�dry, tata wszystko wie, dlatego wygrywa teleturnieje � m�wi Ewa z dum�.</p><p>Tata jest s�awny dzi�ki teleturniejom. Gdyby pracowa� tylko jako instruktor w ognisku muzycznym, nikt by go nie zna� (�Dlaczego to si� nazywa ognisko? Czy muzyka si� pali?�, my�li przelotnie ma�a Ewa).</p><p>��Jest inteligentny. I g�upi. To s� dwie r�ne rzeczy, inteligencja i rozum, kiedy� to pojmiesz. No chod�, we� t� kanapk� do r�ki, zaraz zaczyna si� film. Nie lubi� ogl�da� od �rodka � mruczy babcia.</p><p>�i przechodz� do salonu. Tak nazywa ten pok�j mama. Dla taty jest to jadalnia. A dla Ewy pok�j z telewizorem. Babcia k�adzie na kanapie poduszk� i roz�ciela koc, a sama siada obok. Gasi g�rn� lamp�, zapala malutk�, boczn�, na stoliku obok � i salon tonie w p�mroku. A potem niebieszczeje w ch�odnej, niepokoj�cej po�wiacie bij�cej od telewizora.</p><p>��Zgasimy lampk�, obraz b�dzie lepszy � m�wi po namy�le babcia, tak jakby nuci�a refren powtarzaj�cej si� piosenki i wkr�tce du�y pok�j roz�wietlaj� tylko b�yski szklanego ekranu. (�Nie ga�cie lampy, oczy si� psuj��, m�wi tata, a babcia mruczy pod nosem: �Jasne, jasne, ty wszystko wiesz najlepiej�. Ewa czuje wtedy, �e racj� musi mie� babcia. Babcia na pewno lepiej wie, gdy� ogl�da telewizj� codziennie, a tata rzadko, tylko w porze dziennik�w i teleturniej�w).</p><p>��Zaraz b�dzie horror. Jak powiem �kryj si�, schowasz g�ow� pod koc, inaczej zobaczysz co� okropnego � m�wi babcia, poprawiaj�c si� na kanapie i wzdychaj�c z zadowoleniem.</p><p>Dziewczynka boi si� horror�w, nawet wtedy, gdy na ekranie nie dzieje si� nic okropnego. Okropne dopiero si� zbli�a; zapowiadaj� to mroczne tony muzyki, skradaj�ce si� kroki kogo� niewidocznego� w ka�dej chwili mog� przekroczy� ramy ekranu i wej�� do ich pokoju.</p><p>��Ach, ach� zabije j�, pewnie udusi, albo i gorzej� zgwa�ci. Jak j� b�dzie gwa�ci�, nie wolno ci patrzy� � szepcze babcia z emocj�. I zaraz potem nadchodzi moment, na kt�ry Ewa czeka z ogromnym napi�ciem:</p><p>��Chowaj g�ow�! � krzyczy babcia i jej ci�ka d�o� spada na dziewczynk�, wpychaj�c j� pod koc.</p><p>Pod kocem jest ciemno i jeszcze straszniej, ni� gdy Patrzy si� w ekran. S�ycha� ka�dy d�wi�k z telewizora, dziwnie zwielokrotniony, niepokoj�cy � i mo�na wyobra�a� sobie nie wiadomo co. Niewiadomoco na pewno jest straszniejsze ni� to co� na ekranie. Niewiadomoco wyczo�guje si� spod kanapy, na kt�rej siedz� z babci� i powolutku wpe�za pod koc, gdzie ukrywa si� Ewa. Cia�o dziewczynki robi si� ci�kie, bezsilne, bezbronne i lodowacieje w oczekiwaniu.</p><p>��Ju�. Mo�esz patrzy� � m�wi babcia dok�adnie w tym momencie i Niewiadomoco wycofuje si�, a Ewa z westchnieniem ulgi wystawia g�ow� spod koca.</p><p>��Zawsze tak si� ko�czy, gdy kobieta zadaje si� B�g wie z kim � dogaduje babcia, a na ekranie wida�, jak policjanci wynosz� zakrwawione cia�o. Ewa najbardziej boi si� patrze� na twarz le��cego z szeroko otwartymi nieruchomymi oczami.</p><p>Teraz babcia zapada w zwyk�� drzemk�, wi�c Ewa sama obserwuje filmowy koszmar.</p><p>��Babciu, �pisz? � szepcze cichutko, a babcia potrz�sa g�ow� tak, jakby odgania�a niewidzialn� much�. Chrapie. Ewa te� w ko�cu zasypia. Niekiedy �pi� tak obie, przed w��czonym telewizorem, dop�ki nie wr�c� rodzice.</p><p>��Kocha�a� babci�? � pyta Z�otko, a jej r�ce machinalnie rozbieraj� i ubieraj� Barbie.</p><p>��Tak, tak � m�wi Ewa i my�li, �e nigdy, przenigdy nie opowie siostrze o tym, �e babcia przez wiele lat po �mierci odwiedza�a j� w pokoju. Wystarczy�o zgasi� �wiat�o i ju� by�o s�ycha� cz�api�ce kroki.</p><p>Najpierw grzechota�a sztuczna szcz�ka, wk�adana do szklanki z wod�, kt�r� mama stawia�a na nocnym stoliku ko�o ��ka c�rki.</p><p>��A m�wi�am, �e wr�c�, gdy b�dziesz niegrzeczna� A m�wi�am, �e niegrzeczne dzieci spotyka kara boska, zanim umr�. Powiedzia�am ci kiedy�, �e z�apiesz wilka, gdy si�dziesz na ziemi, a potem wilk uro�nie w tobie i wy�re ci wn�trzno�ci. I czujesz go tam teraz, prawda? A m�wi�am� � szepta�a zjawa babci bezz�bnym, mlaszcz�cym szeptem i Ewa kuli�a si� pod ko�dr�, powtarzaj�c b�agalnie, cho� tylko w my�lach: �Babciu, id� sobie� Wr�� pod t� kamienn� p�yt�. Babciu, ja ju� nie b�d� babciu��</p><p>Nogi babci, szuraj�c pantoflami, to oddala�y si� od jej ��ka, to zbli�a�y do niego. Wraz z nimi zbli�a� si� i oddala� ten nieprzyjemny, trupi zapach, kt�rym babcia pachnia�a nie tylko teraz, ale i tu� przed �mierci�.</p><p>Ewa wtula�a si� w ko�dr�, kroki jednak nieuchronnie zbli�a�y si�, by�y coraz bli�ej, przystawa�y przy jej ��ku; babcia zn�w wk�ada�a z pluskiem sztuczn� szcz�k� do szklanki z wod�.</p><p>�Otworz� oczy i szcz�ka b�dzie tam naprawd�, my�la�a ze zgroz� Ewa, boj�c si� wysun�� g�ow� spod ko�dry.</p><p>��Chowaj si�, chowaj, zaraz b�dzie co� okropnego � Ewa s�ysza�a drewniany, sepleni�cy g�os.</p><p>�Babciu� Id� sobie� B�agam�, szepta�a.</p><p>��Nie wystawiaj g�owy� Jeszcze nie. A najlepiej wcale jej nie wystawiaj � powtarza�a babcia.</p><p>Znowu plusk w szklance i oddalaj�ce si� kroki. Dwunastoletnia Ewa czeka, a� kroki ca�kiem umilkn�, wyskakuje z ��ka, porywa szklank� i wylewa wod� za okno. Babcia znika.</p><p>�Mog�am po prostu nie trzyma� tej szklanki na stoliku. Mo�e by wtedy nie przychodzi�a?�, my�li dziewi�tnastoletnia Ewa, lecz zaraz odpowiada sobie:�Przychodzi�aby. Na pewno. Przecie� kocha�a mnie na sw�j spos�b�.</p><p>��Chod�, pobawimy si�. We�miemy wszystkie Barbie na bal � proponuje Z�otko bez przekonania, ale mama wo�a:</p><p>��Ewa! Sprz�tnij resztki ze sto�u i strzepnij obrus, �eby starczy� na jutro!</p><p>Tata kieruje si� do swojego pokoju. Przystaje na p�pi�trze i patrzy na obie c�rki, rozk�adaj�c r�ce w niewyra�nym ge�cie.</p><p>��Fajna wigilia, prawda? � m�wi Ewa, czuj�c nieokre�lone wsp�czucie.</p><p>��No � m�wi tata i czym pr�dzej odchodzi.</p><p>Z kuchni znowu s�ycha� Presleya. Jego g�os zag�usza Bacha, kt�ry cicho s�czy si� spoza drzwi gabinetu taty.</p><p><emphasis>Oni maj� chocia� swoj� muzyk�. A ja �adnej nie lubi� a� tak bardzo, �eby jej s�ucha� od rana do nocy.</emphasis></p><p><emphasis>Oni maj� swoj� niech�� do siebie, a ja nikogo nie kocham, ani nawet nie lubi� na tyle, �eby cokolwiek czu�.</emphasis></p><p><emphasis>Z�otko ma mam�, Barbie i pokemony. Mama ma telewizor i totolotka. Tata ma swoje ksi��ki i p�yty. A ja nie mam nic. Nawet marzenia mam takie same jak wszyscy i tak jak wszystkim nigdy si� nie spe�niaj�. Moje marzenia nie si�gaj� dalej ni� do spotkania kogo�, nie wiem kogo, ale kogo�� takiego, �eby po tym spotkaniu wszystko si� odmieni�o.</emphasis></p><p><emphasis>I nie wiem, kim chc� by�. Czasem my�l�, �e astronomem, bo mog�abym wtedy wci�� patrzy� w gwiazdy, w kosmos, w pr�ni� i w niesko�czono��, w ka�dym razie nie na ziemi�, nie na to miasto, nie na moj� ulic�. Ale nie b�d� astronomem, bo jestem za g�upia. Nigdy nie rozumia�am matematyki. I nie mam matury.</emphasis></p><p><emphasis>Wiem, kim nie chc� by�, gdy ju� b�d� stara: nie chc� by� moj� mam�.</emphasis></p><p><emphasis>Wiem, kim b�d�: b�d� moj� mam�.</emphasis></p></section><section><title><p>Grudzie� 2000. Sylwester</p></title><p>���e p��d s�yszy i odr�nia wiele d�wi�k�w. Botanicy twierdz�, �e ro�liny reaguj� na obecno�� ludzi. Kwiat uchyla si�, niewidocznie dla naszych oczu, przed r�k�, kt�ra chce go zerwa�. Czy jest zatem mo�liwe, �e ludzki embrion kuli si� w �onie matki, ze strachu przed okre�lonymi d�wi�kami, a rozkoszuje si� muzyk� Bacha lub O.N.A.?�</p><p>G�os spikera brzmi d�wi�cznie, lecz monotonnie, a temat wydaje si� Ewie tak beznadziejnie g�upi, �e zmienia stacj�, szukaj�c muzyki. Wyciera naczynia i za chwil� podskakuje rado�nie w rytm hip hopu.</p><p>��Czemu zmieni�a�? Ja tego s�ucham � m�wi zrz�dliwie matka.</p><p>��adna matka nie m�wi normalnie, wszystkie zrz�dz��, my�li Ewa i g�o�no odpowiada:</p><p>��Przecie� to idiotyzm, co oni gadaj�.</p><p>��Sk�d wiesz � burczy matka, wrzucaj�c do zlewu kolejn� parti� naczy�.</p><p>�Wszystkie matki �wiata burcz�, ale nie wszystkie zbieraj� stos brudnych naczy� przez kilka dni, by my� je potem przez par� godzin. Mama jest flejtuch, a nasze �ycie rodzinne sk�ada si� z jedzenia, mycia naczy� i ogl�dania telewizji�, my�li Ewa, wci�� podryguj�c w rytm muzyki. Zmienia mokr� �cierk� na such�, lecz r�wnie brudn�. �I po co to? Samo by sk�pa�o, gdyby kupi� porz�dn� suszark�.</p><p>��Wiem, wiem � m�wi Ewa g�o�no. � Przecie� pami�tam, �e w twoim brzuchu by�o ciasno, ciemno i g�ucho. Jak w grobie.</p><p>��Nie mo�esz tego pami�ta� � obrusza si� matka.</p><p>��Ale pami�tam.</p><p>Pami�ta�a. Ta ciemno�� by�a ciemnoczerwona, a ciasnota wilgotna, lecz przyjemna. I ta cisza� Nie, nie� Jaka cisza?</p><p>��i s�ysza�am! Jasne, �e s�ysza�am!</p><p>��Co? � pyta nieufnie matka.</p><p>��Jak to co? Przecie� ty, chodz�c z brzuchem, wci�� puszcza�a� ta�m� Raya Charlesa! Potem odkry�am, �e to by�o �Aj kent stap law �iz ju�! � krzyczy Ewa, oswajaj�c nonszalancko j�zyk angielski.</p><empty-line/><subtitle>J�zyk angielski:</subtitle><empty-line/><p>z kuchni w rodzinnym domu jest do niego daleko. Pachnie piosenk� w wykonaniu Celin� Dion i Hollywoodem. Mi�kkim g�osem Toma Cruise�a i szerokim u�miechem Julie Roberts. �wiatem odleg�ym, bogatym i ruchliwym. I matka i c�rka uczy�y si� go niegdy� w szkole. �J�zyki obce obowi�zkowe: rosyjski, angielski�. Oba pozosta�y dla nich j�zykami obcymi.</p><p>Matka odwraca si� od zlewu.</p><p>��Tak. Puszcza�am sobie w k�ko i <emphasis>can�t stop love with you</emphasis>. Z ta�my �ci�gni�tej z radia, bo p�yty by�y drogie. Dopiero potem odkry�am Presleya. Tata ci m�wi�?</p><p>��Tata? � dziwi si� Ewa. � Tata nigdy nic nie m�wi. Czyta swoje ksi��ki i s�ucha tej swojej muzyki. S�ysza�am, to wiem. Sm�dzi� si� ten Charles od rana do nocy. A ja koleba�am si� w tobie do jego rytmu. Pami�tam.</p><p>Matka parskn�a ze z�o�ci�.</p><p>��Bzdura. Musia�am ci o tym m�wi�. Takie co� to jest� no, tak jakby go nie by�o, cho� si� rozpycha. Nic nie wie, nic nie s�yszy, nic nie rozumie. Dopiero jak si� urodzi.</p><p>Ewa wzrusza ramionami.</p><p>��Nie b�d� si� k��ci�. Nie licz na to � m�wi ostrzegawczo. � No bo o co? o naukowe bzdety? o moje �ycie p�odowe? Pieprz� to. I przesta� gromadzi� naczynia z trzech dni, bo to jest nie do wytrzymania. Gdyby� my�a codziennie, po trochu, by�oby �atwiej.</p><p>��To sama myj � z�o�ci si� matka.</p><p>��Ale to ty siedzisz w domu, a ja pracuj� i przynosz� fors� � warczy Ewa.</p><p>Matka �mieje si� kr�tko i z pogard�.</p><p>��Fors�! To jest forsa, twoim zdaniem? Kiedy�, dawno temu, ojciec przynosi� fors�! To by�a prawdziwa forsa. Wygrywa� teleturnieje. By�a� ma�a, ale to powinna� pami�ta�.</p><empty-line/><subtitle>Teleturnieje:</subtitle><empty-line/><p>��Patrz, Ewa, wsz�dzie w��czone telewizory. Wszyscy b�d� go ogl�da�.</p><p>Jedenastoletnia Ewa wygl�da oknem. Sinoniebieskie �wiat�o s�czy si� zza firanek pobliskich dom�w. Wszyscy s�siedzi b�d� ogl�da� tat�. A jak znowu wygra, to b�d� pyta�, na co tym razem wydamy pieni�dze. Mo�e na samoch�d?</p><p>���nie, nie, zacz�li�my budowa� dom, musimy go wyko�czy�. D�bowe parkiety, nowe meble, kafelki, kabina prysznicowa. Ale najpierw gara�. Bo co to dla niego wygra� potem na samoch�d! � odpowie mama i spojrzy chytrze na s�siadki.</p><p>Ma�a Ewa widzi, �e mama jest g�odna podziwu s�siadek, ich zazdro�ci, t�umionego gniewu, �e �taki safandu�a, a nie tylko wlaz� do telewizji, ale jeszcze fors� zgarnia�, jak powiedzia�a gruba kobieta z naprzeciwka, nawet nie �ciszaj�c g�osu. Mama ch�onie zazdro�� s�siadek, jej policzki r�owiej�, wype�niaj� si�, usta umalowane czerwon� szmink� wydaj� si� wi�ksze, gdy rozci�ga je w u�miechu tak szerokim jak u�miech telewizyjnych prezenterek. A potem bierze Ew� za r�k�, odwraca si� i odchodzi powolnym krokiem pewnej swego osoby. Ale teraz mama chodzi po pokoju i nerwowo patrzy w telewizor.</p><p>��Jezu, �eby tylko wygra�� �eby wygra� � zaklina i zaciska kciuki. � Bo nie wystarczy na pod�ogi.</p><p>�adna, starannie ufryzowana blondynka czyta pytania z kartki i wci�� si� u�miecha. Tata nie u�miecha si� nigdy. Chyba nie umie. Tata patrzy spode �ba, jest sp�oszony i niepewny.</p><p>��Tata si� boi? � pyta ma�a Ewa.</p><p>��Nie. On tylko tego nie lubi � m�wi nerwowo mama, nie odrywaj�c oczu od ekranu.</p><p>��Prosz� poda� nazwisko panie�skie �ony Mozarta � czyta pytanie blondynka i znowu si� u�miecha.</p><p>��Bo�e, Bo�e� � wzdycha mama. � Co on wie o �onach� On co� wie tylko o tych opusach i menuetach. On zawsze wie to, co nikomu do niczego nie jest przydatne.</p><p>Tata wie. Go�cie w studiu telewizyjnym klaszcz�, blondynka rado�nie si� u�miecha, a tata nadal ma smutny i sp�oszony wyraz twarzy.</p><p>��Dlaczego on to robi, skoro nie lubi? � pyta ma�a Ewa, lecz mama nie odpowiada.</p><p>�Nie znosi�am ogl�da� taty w telewizorze. Dlaczego?�, u�wiadamia sobie teraz Ewa i coraz wolniej wyciera talerze, kt�re i tak b�d� mokre, bo zabrak�o suchych �cierek. Wszystkie le�� w �azience, w koszu z brudn� bielizn�. Nie mo�na zrobi� prania, bo z pralki cieknie; p�k� w�� i nie ma kto go wymieni� (�Przyjdzie hydraulik i za dziesi�� minut roboty we�mie sto z�otych. W normalnych domach takie rzeczy naprawiaj� m�czy�ni, w naszym domu nie ma m�czyzn�, m�wi z pretensj� mama). Sterta brud�w ro�nie od Bo�ego Narodzenia.</p><p>���i nawet na pod�ogi nie starczy�o. Wszyscy doko�a maj� d�bowe parkiety lub cho�by panele, a my t� okropn� wyk�adzin�. A �azienka? Plastikowa tapeta zamiast kafelk�w, stara wanna zamiast kabiny prysznicowej � m�wi z wyrzutem matka. � i co? Zarobisz chocia� na wyko�czenie schod�w? Ile masz? Osiem st�wek na r�k�? a cztery z nich puszczasz na �achy, col� i dyskotek�?</p><p>��Dostan� podwy�k� � warczy Ewa.</p><p>��Ile? Ile da ci ten tw�j grubas? Pi�� dych?</p><p>��Otworzy� drugi sklep, a nied�ugo b�dzie mia� sie�, zobaczysz.</p><p>��Ciekawe, sk�d we�mie kas�. I ciekawe, sk�d j� ma, g�upi komuch. Pami�tam go z tamtych lat � m�wi matka, t�uk�c w zlewie garnkami.</p><p>��Pieprzy� to. Mnie nie obchodz� wasze porachunki. Komuch, nie komuch, tata te� by� w partii, a ja wszystkie wasze partie i tak mam w dupie! � oznajmia Ewa, rzucaj�c �cierk� na blat i ruszaj�c ku drzwiom.</p><p>W drzwiach mija si� z ojcem, kt�ry wolno cz�api�c, skrz�tnie usuwa si� Ewie z drogi. Nawet trza�niecie drzwi nie zag�uszy matki, z jej wiecznym krzykiem:</p><p>���gdyby� mia�a matur�, nie tkwi�aby� w prowincjonalnym sklepie jako ekspedientka! a tata nie by� komuchem! By� tam przez przypadek! Rozumiesz? Jan, Powiedz co�! No, powiedz! Powiedz, �e to przypadek!</p><p>Posz�a sobie. G�wno j� obchodzisz ty, ja, Z�otko� i w og�le ca�y dom.</p><p>Ojciec stoi na �rodku kuchni, usi�uj�c sobie przypomnie�, po co przyszed�. Po herbat�?</p><p>��Przypadek � powtarza tak, jakby si� zastanawia�, jakby na ko�cu tego s�owa zabrzmia� niewidoczny znak zapytania.</p><empty-line/><subtitle>Przypadek:</subtitle><empty-line/><p>���gdyby by�o nas tam wi�cej, takich jak pan i ja, to ta partia by�aby lepsza. Dlatego nie wolno sta� z boku. Nie panu. B�dzie pan artyst�, arty�ci musz� zmienia� �wiat. �wiata nie da si� zmienia�, stoj�c ty�em do rzeczywisto�ci, oboj�tne, jaka by ona by�a. Trzeba w ni� wej��.</p><p>G�os profesora jest d�wi�czny, mi�kki, omotuje Jana jak babie lato p�nym wrze�niem, a pan profesor jest Wa�n� Figur� w wy�szej szkole muzycznej w Krakowie. Jan chce j� uko�czy� i zosta� wirtuozem.</p><p>��Ale mnie polityka tak ma�o obchodzi, panie profesorze � m�wi dwudziestojednoletni Jan.</p><p>��Tu nie chodzi o polityk�, tylko o prost� uczciwo��. Wobec kraju. Wobec siebie. Wobec mnie. No, to jak, drogi Janie? Chcemy ci� wystawi� do konkursu chopinowskiego. Jeste� w�r�d kandydat�w, a jest ich opr�cz ciebie kilkunastu, spo�r�d was wybierzemy trzech. Kogo� musz� poprze�. Wi�c jak?</p><p>��Zrobi� tak, jak sobie �yczy pan profesor. �Dlaczego? Dlaczego mam tak zrobi�? Dlaczego nie umiem odm�wi�?�</p><p>��Ale marksizm, panie profesorze� Nic o nim nie wiem.</p><p>��a kt� by si� przejmowa� marksizmem! � wybucha �miechem profesor. � Nikt nic o nim nie wie poza paroma powszechnie znanymi zwrotami! Na przyk�ad: cel u�wi�ca �rodki�</p><p>��To jezuici. Ignacy Loyola � ostro�nie m�wi Jan. Profesor wybucha zara�liwym �miechem:</p><p>��i widzisz? M�wi�em? Tamto by�o chyba o tym, �e kto posiada �rodki produkcji� cholera� nie pami�tam, a nale��. No to jak? B�dziemy tam razem?</p><p>��B�dziemy � m�wi niepewnie Jan, zastanawiaj�c si�, co powiedz� rodzice.</p><p>��Nikt nigdy w naszej rodzinie� � zaczyna tata, ale macha r�k� i wychodzi z pokoju.</p><p>��Po co ci to? Przecie� ty b�dziesz pianist�. Arty�ci powinni by� ponad tym. Czy to ci w czym� pomo�e? � pyta mama.</p><p>Pomog�o. Nie zosta� pianist�, nie uko�czy� szko�y muzycznej, a w domu kultury, w kt�rym otrzyma� prac� instruktora ogniska muzycznego, nie pytano o dyplom, tylko o przynale�no��.</p><p>��Nale�y do�? � spyta� kadrowiec.</p><p>��PZPR � wymamrota�.</p><p>��Ooo�! � ucieszy� si� kadrowiec. � Tu niewielu nale�y, wi�c poprawi pan statystyk�. No to ma pan t� robot�.</p><p>��Przypadek, cholera� Ca�e nasze �ycie to przypadki � mruczy Ewa i rusza po schodach do swojego pokoju.</p><empty-line/><subtitle>Schody:</subtitle><empty-line/><p>s� betonowe, z up�ywem czasu wykruszy�y si� i pociemnia�y od brudu. Przynajmniej kilka razy w roku matka, ojciec i Ewa m�wi� sobie, �e je naprawi� i wyko�cz�. Wy�o�� drewnem, dobuduj� balustrad�. Rze�bion�. I zrobi� ceglany kominek w holu, tu� pod schodami, bo tam jest dla niego idealne miejsce. Zrobi� to, gdy mama wygra w totolotka, gdy Ewie trafi si� nowa, wspania�a praca lub gdy wyjdzie dobrze za m��, gdy tata dostanie premi� na poczcie (domu kultury ju� nie ma, ogniska muzycznego te� nie, a o prywatnych lekcjach szkoda gada�, bo przecie� sprzedali fortepian). Albo gdy tata zagra w �Milionerach�. Ale czas p�ynie i nic si� nie zmienia, tata nie chce gra� w �Milionerach�, a ze schod�w odpadaj� kolejne fragmenty betonu i tynku.</p><p>��Nie sp�dz� tu ca�ego �ycia, o, nie � zarzeka si� Ewa, otwieraj�c szaf� i z nienawi�ci� przegl�da swoje ciuchy.</p><p>��No to gdzie idziesz na sylwestra? � pyta mama, wsadzaj�c g�ow� w uchylone drzwi.</p><p>Ewa, bliska p�aczu, rozbebesza szaf�. �aden z ciuch�w nie jest odpowiedni na t� wyj�tkow� noc. Z�otko asystuje jej, pe�na dobrej siostrzanej woli.</p><p>��A to? To jest fajne�</p><p>��Pytam, gdzie idziesz. I z kim � powtarza matka. � Mam prawo wiedzie�.</p><p>��A gdzie mog� i��? Na dyskotek�. Z Patrycj� i Marysi�.</p><p>��A ch�opcy? Jacy ch�opcy id� z wami? Kto si� wami zaopiekuje? � docieka matka.</p><p>��To ju� nie te czasy! Wsz�dzie mo�na i�� bez ch�opak�w! Nawet ta�czy si� bez nich! � wo�a Ewa, wyrzucaj�c na pod�og� k��b zmi�tych ciuch�w.</p><p>��My�lisz, �e nie wiem? � obrusza si� matka. � Ta�czy�am <emphasis>rock and rolla</emphasis>! Nie jestem taka stara, jak ci si� wydaje!</p><p>Ewa parska z�ym, obra�liwym �miechem. Matka ta�czy�a rocka� Co za bzdury!</p><p>��A to? � pyta cierpliwie Z�otko, podnosz�c kus� sp�dniczk� z aksamitu. � By�a� w tym taka �adna w zesz�ym tygodniu.</p><p>��w zesz�ym tygodniu! Nie rozumiecie, �e na sylwestra trzeba co� ekstra? Co� nowego! Bo sylwester to jedyna taka noc!</p><p>Na sylwestra nie siedzi si� w domu, jak mama, jak tato i nie rozpami�tuje si� tego, co nie uda�o si� w minionym roku � i we wszystkich minionych latach. Na sylwestra idzie si� mi�dzy ludzi, tam gdzie migaj� kolorowe �wiat�a, gdzie wielka sala przystrojona jest balonikami, na g�owy ta�cz�cych sypie si� deszcz konfetti, a o dwunastej w nocy przysz�o�� wydaje si� fantastyczna.</p><p>��Sylwester� � u�miecha si� matka z pob�a�liw� gorycz�. � Kiedy� zrozumiesz, �e wszystkie s� takie same. Nawet gdy mija stary wiek i zaczyna si� nowy. Takie same.</p><p>Teraz ju� wszystkie trzy rozgrzebuj� le��ce na pod�odze ciuchy.</p><p>��Jakby� to obci�a, mog�aby by� sukienka na rami�czkach, wiesz, taka koszulkowa. Widzia�am podobny fason w �Naj�. Pomog� ci � m�wi matka.</p><p>��Och, mamo�</p><p>Z�otko patrzy, jak ig�a ta�czy mi�dzy palcami matki a materia�em, nitka za� znaczy nik�y, niemal niewidoczny �lad.</p><p>��Nie podoba mi si� ta dyskoteka � m�wi matka. � Czyta�am o niej w gazecie.</p><p>��Ty nie czytasz gazet, tylko ogl�dasz kolor�wki! Co czyta�a�? w jakiej gazecie? � pyta Ewa zaczepnie.</p><p>��Akurat czyta�am. W �Super Expressie�. Co� z�ego. Wywo�uj� dziewczyny na scen�. I one tam pokazu-13 majtki, biusty i diabli wiedz� co�</p><p>��Mamo, ty nic nie rozumiesz! To przecie� dyskoteka. Dys-ko-te-ka, a nie staro�wieckie dansingi!</p><p>��Ja nie chodzi�am na dansingi � obrusza si� matka. � Na dansingi chodzi�a babcia, a my na pota�c�wki.</p><p>��Pota�c�wki to co� innego ni� dyskoteka � burczy Ewa.</p><p>��Na dansingi i pota�c�wki chodzili wszyscy, starzy, m�odzi, wiek nie mia� znaczenia. Dlaczego dla was czterdziestolatek to ju� starzec? By�am wczoraj na zakupach i us�ysza�am, jak jaki� g�wniarz powiedzia� do faceta w moim wieku: �Dziadziu, nie pl�cz mi si� pod nogami��</p><p>��i co ten dziadzio na to? � zaciekawia si� Ewa.</p><p>��Czterdzie�ci lat to nie jest staro��! � krzyczy matka i k�uje si� ig�� w palec. � Czemu wy si� tak izolujecie, jakby�cie byli z obcej planety?</p><p>��Nie wiem. Mo�e jeste�my z innej planety. Dyskoteka to na pewno inna planeta � m�wi Ewa.</p><empty-line/><subtitle>Dyskoteka:</subtitle><empty-line/><p>ogromny, drewniany barak za miastem. Gigantyczna sala z wy�lizgan� przez setki n�g pod�og� ze sztucznego tworzywa. Podium dla did�eja i najlepszych tancerek. Spazmatycznie migaj�ce �wiat�a stroboskop�w. Jasno, ciemno, jasno, ciemno, �wiat�o o�lepia, ciemno�� obiecuje. Rytm pulsuj�cy jak wielkie, zwyrodnia�e, ci�ko bij�ce serce. Cia�a, kt�re wpadaj� we� jak w czarn� dziur�. Rapuj�cy g�os: �Jest czadowo! Odlotowo! De best! Blondynko w zielonej sukience, co umiesz? Chod� na podium� Nie wstyd� si�, to tylko taniec. Taniec! i cia�o. Tylko cia�o! Ooo� eeee� uuuu� �o�! No, poka�, poka�, jaka jeste�� Zajebi�cie! Jak masz na imi�? Edyta� brawa dla Edyty! Odwagi, to twoja szansa� twoje pi�� minut! Wszyscy na ciebie patrzymy! Twoje pi�� minut! Twoje pi�� minut! �ycie nie da ci wi�cej ni� te pi�� minut!�</p><p>Dziewczyny na podium, wybrane z t�umu przez did�eja, poruszaj� do rytmu nie tylko biustem, biodrami, g�ow�, lecz ca�ymi sob�, ca�ym swoim jestestwem, by udowodni�, �e s�usznie wyr�niono je tej nocy. Kokieteryjnie, cho� niepewnie obci�gaj� wyci�cie dekoltu, rozpinaj� kilka guzik�w bluzki, podci�gaj� kuse sp�dnice, pokazuj� nogi smuk�e, grube, zgrabne, krzywe.</p><p>Matka szyje, stara sukienka nabiera nowego fasonu, a Ewa �ledzi niecierpliwie szybkie ruchy cienkiej ig�y i my�li:</p><p>�Trzeba dobrze wygl�da�. Dobrze ta�czy�. Wpa�� w oko. Mo�e tym razem mnie wywo�aj�. Do cholery, nie jestem gorsza. Mariola ta�czy�a na podium, Iwona, Patrycja� Patrycja zdj�a bluzk� i pokaza�a stanik. Idiotka. To nie by� stanik z Triumpha, tylko z pasmanteryjnego, a m�j jest przynajmniej czarny i z koronk�. I one ta�cz� gorzej ni� ja i s� brzydsze. Dzi� sylwester, wszystko mo�e si� zdarzy�. Kto� powie: �Jedziemy, bierz walizki�. Warszawa� a mo�e jeszcze dalej? Zagranica? i potem pojawi� si� tu, czerwonym autem, odwiedzi� rodzic�w, a wszyscy skr�c� si� z zazdro�ci�.</p><p>��Tam zje�d�a z�e towarzystwo. Z ca�ej okolicy. Nawet z Krakowa, Tarnowa i Warszawy. Czyta�am � ci�gnie matka. � Szukaj� okazji. Ty si� pilnuj, Ewa, bo jedyne, co ma taka dziewczyna jak ty, to�</p><p>���godno��! Godno��! Godno��! � krzyczy Ewa niecierpliwie i porywa sukienk�. � Super! Naprawd�. Dzi�kuj�!</p><p>Z przesad� cmoka matk� w policzek i biegnie po schodach. Z�otko gna za ni�, �eby widzie�, jak siostra Przeobra�a si� w kr�lewn�.</p><p>Teresa patrzy w lustro:</p><p>��Jeszcze nie jest ze mn� �le. Jeszcze bym posz�a gdzie� pota�czy�. Ale ten�</p><p>Jan schodzi, cz�api�c, po schodach.</p><p>��Sylwester? � pyta, a gdy Teresa kiwa g�ow�, podaje jej zwini�ty, wymi�toszony banknot. Dwadzie�cia z�otych.</p><p>��Daj Ewuni � m�wi i zawraca.</p><p>Wzrok Teresy jest nieprzyjazny.</p><p>��w �Milionerach� jeden facet wygra� sze��dziesi�t cztery tysi�ce! � krzyczy za nim, ale on nie odpowiada. �Dlaczego nie chce zagra� w �Milionerach�? Dlaczego?�, my�li z rozpacz� Teresa.</p><p>Cz�apanie cichnie i po chwili ca�kiem zanika. Zza drzwi dobiega cicho muzyka Bacha.</p><p>Teresa zaciska z�by i uruchamia magnetofon.</p><p>��Love me tender� love me� � �piewa Elvis Presley, pr�buj�c zag�uszy� przeciwnika, a do oczu Teresy nap�ywaj� �zy. Bierze ze sto�u pusty wazon, przytula go do siebie i zaczyna ta�czy�. Jej c�rka wyruszy wkr�tce na sylwestra. Pocz�tek nowego wieku. Mo�e tym razem si� uda?</p><p>��Mnie si� nigdy nie uda�o. A by�am �adniejsza � szepcze Teresa, ko�ysz�c si� do melancholijnego rytmu. � Mog�am zaj�� dalej, przecie� mia�am matur�. Ale ze mn� wszystko by�o nie tak� wszystko. Ewa te� jest �adna. Musi mie� szans�. Musi st�d si� ruszy� uciec gdzie�, gdzie po ulicach je�d�� tramwaje i ludzie noc� wk�adaj� zatyczki do uszu, by zasn��, bo miasto �yje, a nie tak jak tu, umiera codziennie i bez ko�ca, takie szare i byle jakie.</p><p>Teresa otwiera kredens i si�ga g��boko, tam gdzie przechowuje �wi�teczne nakrycia. S� fajansowe, nie z porcelany, ale przynajmniej jednego koloru. Na co dzie� nie wolno ich rusza�. Na co dzie� jada si� na byle czym.</p><p>Teresa odsuwa talerze, przestawia pud�o z kompletem sztu�c�w w plastikowych oprawkach i trafia na tekturowe pude�eczko. Wewn�trz jest po��k�a wata, a w niej ukryty skarb. Skarb le�y schowany ju� ponad trzy lata i jeszcze nie nadesz�a okazja, dla kt�rej warto by go wyj�� i u�y�. �I ju� nie nadejdzie�, my�li Teresa. Zaciska d�o� na swoim skarbie i biegnie na g�r�. Jest taki malutki. Tak ma�y, �e kiedy� ba�a si� go dotkn��, by nie znikn��.</p><p>��Masz � m�wi do c�rki, rozwieraj�c d�o�. Miniaturowy flakonik l�ni w �wietle lampy, rzucaj�c t�czowe refleksy.</p><p>��Perfumy? � pyta z niedowierzaniem Ewa. � Prawdziwe perfumy?</p><p>��Prawdziwe. Francuskie. Chanel. Przeczytaj sama� Widzisz? � podsuwa z dum� Teresa. � Niewiele ich, tylko resztka, ale za to najprawdziwsze, a nie jak byle podroby z kiosku � dodaje.</p><p>��Kto ci je da�? Chyba nie tata?</p><p>��Nie pami�tam � m�wi wymijaj�co matka.</p><p>��Przyznaj si�! Przyznaj! � wo�a Z�otko z niecierpliw� nadziej�. � Da� ci je jaki� wielbiciel, prawda?</p><p>��Wielbiciel? � powtarza niedowierzaj�co Ewa. M�odszej c�rce mama wydaje si� pi�kna, bo Z�otko jest smarkata. Ewa widzi ju� tylko zaniedban�, zbyt grub� kobiet� w �rednim wieku.</p><p>��Tak, wielbiciel � szepcze matka i u�miecha si�. Wielbiciel:</p><p>�Jak co� tak drogiego mo�e by� r�wnocze�nie tak ma�e?�, dziwi si� Teresa, obw�chuj�c filigranow� buteleczk�. Buteleczka stoi na p�ce w eleganckiej �azience, w�r�d wielu innych flakonik�w, pude�eczek z kremami, spray�w w t�czowych opakowaniach. �Chanel nr 5�, czyta Teresa i pierwszy raz ogl�da ten magiczny, zamkni�ty w przezroczystym szkle zapach; widzi go nie na reklamowej wk�adce w kolorowym pi�mie, ale w rzeczywisto�ci. Zaskakuje j� jego wielko��, ale im to jest mniejsze, tym bardziej Teresa czuje, jak tego pragnie. Na dnie miniaturowej buteleczki jest r�wnie ma�a, najwy�ej milimetrowa porcja g�stego, ciemno��tego p�ynu.</p><p>�Na jeden raz�, my�li Teresa, kt�ra wesz�a tu tylko po to, by zrobi� siusiu i poprawi� makija�. Zza drzwi �azienki dobiega gwar g�os�w � s� imieniny naczelnika poczty, szefa Jana. �Sk�d ich na to sta�?�, my�li Teresa i znowu bierze do r�ki czarodziejski flakonik. Tym razem ju� go nie wypuszcza. Odruchowo rozgl�da si� wok�, mimo �e jest sama w tej wykafelkowanej na r�owo �azience, a potem wciska flakonik na dno torebki. �Kogo ona pos�dzi, jak jest nas tu ze dwadzie�cia os�b?�</p><p>Gdy p�no w nocy Jan zamyka si� w swoim pokoju, Teresa, po g��bokim namy�le, chowa Chanel w najciemniejszy k�t kredensu, za fajansowym serwisem. Perfumy czekaj� na swoj� okazj�.</p><p>��To b�dzie tw�j wiecz�r, twoja noc. Zobaczysz. Czuj� to � m�wi Teresa do Ewy.</p><p>Ewa ostro�nie otwiera flakonik i wszystkie trzy nachylaj� si�, by pow�cha� jego zawarto��.</p><p>���licznie pachnie � wzdycha Z�otko.</p><p>��Jak kwiaty. Kwiaty, jakich w og�le nie ma, prawda? � m�wi Ewa.</p><p>��Po prostu pachnie jak Chanel, w�a�nie taki jest ten zapach � m�wi nonszalancko matka, ale zaraz rzuca si� ku Ewie, kt�ra pr�buje wychlapa� na siebie tych par� kropli. One wci�� tam s�, cho� jakby ich uby�o od dnia, w kt�rym Teresa zacisn�a d�o� na flakoniku.</p><p>��Nie tak! Co robisz, idiotko! � krzyczy Teresa. � Nie masz poj�cia, jak si� obchodzi� z prawdziwymi perfumami! Po kropelce za uszy, w zgi�cia �okci i na nadgarstki!</p><p>��Sk�d wiesz? � pyta nieufnie Ewa.</p><p>��Czyta�am. Chyba w �Tinie� � m�wi matka. Obie ze Z�otkiem cofaj� si� par� krok�w, by obejrze� Ew�.</p><p>��Teraz, z tym niesamowitym zapachem, a� b�yszczysz, taka jeste� �adna � stwierdza Z�otko.</p><p>��Nie jest najgorzej � przyznaje Teresa i wciska Ewie zmi�ty banknot. � Tu masz dwie dychy od ojca.</p><p>��Fajnie � cieszy si� Ewa. � Razem pi�� dych. Jezu, pi�� dych!</p><p>��Ale pami�taj, �e jedyne, co ma taka dziewczyna jak ty�</p><p>���to godno��, tak, tak � m�wi niecierpliwie Ewa.</p><p>��i nie patrz, jak kto wygl�da i ta�czy, ale sk�d jest, kim jest i co robi. I unikaj ch�opak�w st�d, bo to ci� daleko nie zaprowadzi. Sama wiesz, jakie tu s� mo�liwo�ci.</p><p>��Chyba nie chcesz, �eby Ewa st�d wyjecha�a? � pyta przera�ona Z�otko.</p><p>��Chc� � m�wi twardo Teresa, ale g�os si� jej �amie. � Chc�, �eby przynajmniej ona st�d wyjecha�a. A potem ty. Jak doro�niesz.</p><p>��Ale ja nie chc� nigdzie jecha� i by� daleko od ciebie, od taty, od domu � m�wi ze strachem Z�otko.</p><p>Matka u�miecha si� do niej z wy�szo�ci�:</p><p>��Jak doro�niesz, b�dziesz tylko o tym my�le�.</p><p>��Sk�d wiesz, o czym b�d� my�le�, gdy dorosn�? � pyta Z�otko.</p><p>��Bo wiem, o czym ja marzy�am. I sama zobaczysz. Tu jest okropnie. Wiecie, �e wczoraj w nocy obrabowali kiosk z piwem i pobili bejsbolami przechodnia, kt�ry to widzia�? Podobno le�y w szpitalu. Chyba znali�my go z widzenia. Nie, tutaj nigdy nie b�dzie lepiej, raczej gorzej!</p><empty-line/><subtitle>Tutaj:</subtitle><empty-line/><p>miasto powiatowe. Ludno��: 17 800. Pa�stwowe zak�ady pracy cztery, w tym trzy zamkni�te (fabryka wielkiej p�yty, fabryka p�yt azbestowych, fabryka makaronu), a czwarty w�a�nie og�osi� upad�o��. Bezrobocie: 29 procent. Rynek. Jedna g��wna ulica, od dworca do rynku. Park wielko�ci 1,5 hektara, z po�amanymi �awkami. Siedem ko�cio��w. Dwa cmentarze, stary w centrum i nowy ko�o rogatek. Siedemdziesi�t pi�� sklep�w spo�ywczych. Miejski Dom Kultury zamieniony na poczt�. Jedno liceum, jedno technikum i dwie szko�y podstawowe. Miejska biblioteka publiczna z czterystu trzydziestoma siedmioma sta�ymi czytelnikami. Dyskoteka na pi��set os�b, tu� za miastem.</p><p>��Tu jest �adnie � protestuje Z�otko, ale matka potrz�sa g�ow� i wychodzi, rzucaj�c Ewie ostatni� uwag�: � Podci�gnij ten dekolt do g�ry, bo opada. Nie jeste� Pamel� Anderson.</p><p>Drzwi trzaskaj�, a Ewa szepcze nerwowo do Z�otka:</p><p>��Szybko� No�yczki, ig�a i czarna nitka. Biegiem, bo si� sp�ni�!</p><p>��Po co? � dziwi si� Z�otko.</p><p>��To musi by� miniowa, a nie takie co� nad kolana � wyja�nia Ewa. � Zszyjemy na okr�tk�. Tam i tak jest ciemno, nikt nie zobaczy.</p><p>Po kwadransie Ewa kr�ci si� przed lustrem w sukience skr�conej o dwadzie�cia centymetr�w.</p><p>��i jak? � pyta.</p><p>��Jak si� schylasz, to wida� ci majtki. Czarne � m�wi Z�otko niepewnie.</p><p>��Tak ma by�. Nie b�d� si� schyla�. Aaa, jeszcze tampaksy. Przynie� z �azienki, no, ju��!</p><p>Ewa wpycha tampaksy w miseczki biustonosza.</p><p>��To tam si� je wk�ada, jak leci krew? � dziwi si� Z�otko.</p><p>��Ale� ty g�upia � �mieje si� Ewa. � Tam si� je wk�ada, jak chce si� mie� wi�kszy biust.</p><p>��Po co? � pyta Z�otko, ale siostra nie odpowiada, zaj�ta ju� tylko sob�. Otulona w stary, gruby p�aszcz wybiega z domu.</p><p>��Nawet nie z�o�y�a nam �ycze� na ten nowy rok, ba, na nowy wiek � �ali si� matka.</p><p>��Um�wi�a si� przy autobusie o dziewi�tej, a ju� pi�� po � Z�otko usprawiedliwia siostr�.</p><p>��No to my sobie b�dziemy �yczy�. Zostaniesz ze mn� do dwunastej? Nie u�niesz? � pyta matka.</p><p>��Nie usn� � odpowiada niepewnie Z�otko. � a co b�dziemy robi�?</p><p>��Ogl�da� telewizj�. Zosta�. Nie chc� by� sama w tak� noc.</p><p>��Nie jeste� sama. Masz telewizor. I jest tata.</p><p>��Tata� Kupi�am szampana, mrozi si� w lod�wce. Dam ci troch� na spr�bowanie � kusi Teresa.</p><p>��Szampan szczypie i jest kwa�ny. Dawa�a� mi go rok temu, nie pami�tasz? � krzywi si� Z�otko.</p><p>��No to sobie zata�czymy. Ja i ty, dobrze? Naucz� ci� ta�czy�.</p><p>��a umiesz? � pyta podejrzliwie Z�otko.</p><p>��Pewnie, �e umiem. Kiedy� ta�czy�am najlepiej w ca�ym mie�cie.</p><empty-line/><subtitle>Kiedy�:</subtitle><empty-line/><p>Teresa wypycha sobie biustonosz wat�. Z dw�jki trzeba zrobi� tr�jk�. Albo wi�cej. Sukienka jest w porz�dku, opi�ta tam gdzie trzeba i powiewaj�ca na tyle wysoko, aby ods�oni� w ta�cu �adne nogi.</p><p>�No i kt�ry� kt�ry� kt�ry��, zastanawia si�, nie odrywaj�c oczu od zgrabnej sylwetki w lustrze. �Kt�ry z tych dw�ch? Jacek, bo jest przystojny, fantastycznie ta�czy i wszystkie dziewczyny mi zazdroszcz�? Czy Jan: ta�czy okropnie, a� �al by�oby mu to powiedzie�, nigdy mu tego nie powiem, za to Jan b�dzie artyst��.</p><p>Jan jest muzykiem. Wprawdzie, wed�ug Teresy, gra co�, przy czym po prostu si� zasypia, czego nie da si� s�ucha�, ale studiuje w Krakowie i wszyscy wiedz�, �e kiedy� ruszy na podb�j �wiata. Gdyby co� z tego wysz�o, Teresa znajdzie si� wtedy u jego boku. B�dzie si� k�ania� publiczno�ci na estradzie i cz�� tych pot�nych, osza�amiaj�cych braw przypadnie jej, gdy� wszyscy b�d� wiedzie�, �e to Teresa opiekuje si� m�em i dba o jego karier�.</p><p>��Artysta! Cha! Cha! Oj, nie mog�! � �mieje si� jej matka. � Pracowa�am kiedy� u artysty, robi�am w�a�nie du�e pranie, nagotowa�am garnek krochmalu, a on przyszed� i zjad�, bo my�la�, �e to zupa! No, ale fors� mia�. Pami�taj, Teresa, nie patrz, jaki jest, tylko co robi i jak daleko zajdzie, bo wtedy daleko zajdziesz razem z nim. Tam gdzie mnie si� nie uda�o. A mog�am. Brzydka nie by�am.</p><p>Jacek� Gdy ta�cz� w zbli�eniu, Teresa czuje r�ce Jacka na swoich plecach, czuje ka�dy jego palec z osobna, jak wygrywa koncert na jej ciele, mimo �e to Jan ma podobno r�ce pianisty, a Jacek jest tylko kierowc�. D�onie Jana s� martwe, gdy jej dotyka, mimo �e on sam czerwieni si�, a wargi mu dr�� jak u dziecka, kt�re chcia�oby si� rozp�aka�.</p><p>��Pota�cz� sobie z Jackiem, ale wyjd� z Janem. To on mnie odprowadzi i mo�e si� wreszcie odwa�y� Musz� go o�mieli� � postanawia Teresa.</p><p>���mamo, mamo, ty mnie nie s�uchasz � Z�otko szarpie j� za r�k�.</p><p>��Zawsze ci� s�ucham, Z�otko � m�wi matka machinalnie. � Nie zd��y�am powiedzie� Ewie, �e niewa�ne, jak kto wygl�da, wa�ne, kim jest i co robi.</p><p>��Zd��y�a� � uspokaja j� Z�otko.</p><p>��Ale nie powiedzia�am jej, �e musi uwa�a�, bo pozory myl�.</p><p>��M�wi�a�. Nieraz m�wi�a�.</p><p>Do dyskoteki je�dzi autobus. Wiadomo, �e kto do niego wsiada, jedzie tylko tam, wi�c autobus przesi�k� zapachem tanich dezodorant�w, myde�ek Fa i Palmolive, ostrym potem ch�opc�w, wyziewami piwa i benzyny. Jednak nikt nie patrzy na zdarte siedzenia z dermy, na wulgarne napisy i obsceniczne rysunki oblepiaj�ce zewn�trzne i wewn�trzne �ciany, na czarn� od brudu pod�og�. Najmocniejszy jest zapach adrenaliny, ta niepowtarzalna mieszanka z�udze�, marze�, rozczarowa� i nadziei. Zw�aszcza dzi�, gdy w�a�ciciel autobusu zawiesi� w �rodku kilka kolorowych balon�w, a mask� ustroi� serpentynami, kt�re przypominaj�, �e to nie jest dzie� jak co dzie� � ale sylwester. I nie zwyk�y sylwester, ale sylwester prze�omu, wiod�cy nie tylko w nowy rok, ale tak�e w nowy wiek.</p><p>��Ja pierdol� � szepcze Marysia. � Patrz, wszyscy jad� parami.</p><p>��Nie wszyscy i zamknij si� � odszeptuje Ewa. � Zawsze s� jakie� single.</p><p>��Jezu, czym ty tak pachniesz? � docieka Patrycja.</p><p>��Chanel � m�wi nonszalancko Ewa.</p><p>��Kto ci kupi�?</p><p>Ewa robi tajemnicz� min� i rozgl�daj�c si�, wzrusza ramionami. Rzeczywi�cie, autobus pe�en jest par, tylko one trzy s� bez ch�opc�w. Ale to nie ma znaczenia. Wr�cz przeciwnie. Ten obskurny pojazd jedzie z ich miasta, wi�c ci ch�opcy si� nie licz�. Szos� z drugiej strony, od Krakowa, Tarnowa, Przemy�la, ju� jad� nie tylko autobusy, ale i samochody z Prawdziwymi Facetami. Takimi, kt�rzy nie nosz� w kieszeniach zmi�tych banknot�w, z trudem uciu�anych na t� okazj� � ale prawdziwe portfele ze sk�ry. Zawsze s� tacy na dyskotece, cho� jeszcze si� nigdy nie zdarzy�o, �eby w�a�nie taki zaproponowa�, �e odwiezie j� do domu. Ale dzi� b�dzie inaczej. Za trzy godziny zacznie si� nowy wiek, Ewa ma na sobie niemal now�, czarn�, odlotow� sukienk� i pachnie prawdziwymi francuskimi perfumami. I ma a� pi��dziesi�t z�otych, za co mo�e zamawia� sobie piwo i coca-col� tak d�ugo, a� b�belki b�d� jej tryska� nosem i jeszcze starczy na kieliszek szampana. I ka�dy, kto na ni� spojrzy, dostrze�e, �e jest niezale�n� i eleganck� Kobiet�.</p><p>��Kurwa, ale masz min� � m�wi Patrycja. � Usta jak u Penelopy Cruz. Poka� si�, no, rozsu� tego starego �acha�</p><p>Ewa uchyla r�bek p�aszcza i Marysi� a� zatyka:</p><p>��Ja pierdol� � powtarza. � Wracam do domu. Nigdzie z tob� nie id�. Sk�d wzi�a� tego ciucha?</p><p>��Dosta�am � m�wi Ewa z u�miechem Julii Roberts.</p><p>��Biust ci wy�azi � komentuje Marysia. � Mnie z takim dekoltem starzy nigdzie by nie pu�cili. Ojciec by mnie zamkn�� w �azience i tyle by by�o z sylwestra.</p><p>Ewa �ywi si� ich zazdro�ci�, jak niegdy� matka zawi�ci� s�siad�w. Czuje, �e r�owiej� jej policzki, powi�kszaj� si� piersi, wysmuklaj� si� biodra, wyd�u�aj� nogi.</p><p>��Odwa�na jeste� � komentuje rzeczowo Marysia. � No, dzisiaj ci� zawo�aj� na podium, zobaczysz.</p><p>��Jak tam jest? � pyta Ewa.</p><p>��Czadersko � wzdycha Patrycja, kt�ra by�a na podium dwa tygodnie temu i pokaza�a stanik, rozpinaj�c trzy guziki bluzki.</p><p>�Wlaz�a tam, bo da�a si� pomaca� did�ejowi�, mruczy Marysia Ewie do ucha, ale Ewa nie odpowiada, gdy� w�a�nie dojechali.</p><p>Autobus zwalnia, potem przystaje � i wszyscy zamieraj�.</p><p>��Jezusie Maryjo, ja si� posikam � szepcze Patrycja w najwy�szym zachwycie.</p><p>Ewa zagryza wargi i tylko patrzy.</p><p>Dyskoteka na co dzie� to wielki drewniany barak, wzmocniony konstrukcj� pordzewia�ych rur. W weekendowe wieczory zakrywa swoj� szpetot� sznurami lampek i neonami, kt�re uk�adaj� si� w wielki napis �CZY�CIEC�.</p><p>Dyskoteka w sylwestrowy wiecz�r przypomina bram� do nieba. �wiate�ek jest wielokrotnie wi�cej, s� kolorowe i migaj�, uk�adaj�c si� w Mleczn� Drog�. Nazwa �CZY�CIEC� zamieni�a si� na t� noc w �RAJ�. Nad wysokim dachem unosi si� wielki, srebrny, neonowy ksi�yc. Z wn�trza p�ynie porywaj�cy rytm techno i Ewa ma uczucie, �e ca�y budynek dr�y i ta�czy, gotuj�c si� do odlotu; zaraz oderwie si� od ziemi i pomknie w kosmos.</p><p>Droga do sali udekorowana jest b��kitnymi balonami, kt�re wydaj� si� wyrasta� wprost z ziemi, jak �odygi nieznanych ro�lin, a balony, unosz�c si� wysoko, powiewaj� w ch�odnym wietrze niczym barwne gigantyczne kwiaty. Niewidzialna r�ka wysypuje na wchodz�cych srebrzyste konfetti. Jest naprawd� jak w raju.</p><p>��No co jest, kurwa! Pokazywa� bilety! Tu wi�cej takich, co chcieliby wej��!</p><p>G�osy ochroniarzy budz� Ew� z transu. Niekt�rzy krzycz�, inni �piewaj�, jaka� para ta�czy. Ewa chce szuka� biletu, ale u�wiadamia sobie, �e zaciska go w gar�ci, w obawie, �e kto� go ukradnie. Rozwiera spocon� d�o� i pokazuje ochroniarzowi bezcenny bilet, pomi�ty i mokry od potu.</p><p>��Fuj� Zjad�a� go i wydali�a� czy co? � �mieje si� tamten, a doko�a wybuchaj� przymilne rechoty.</p><p>Tu, przed wej�ciem do dyskoteki, ochroniarze s� wa�niejsi ni� did�eje. Je�li kto� im si� nie spodoba � mog� wyrwa� i podrze� bilet, zakwestionowa� jego wa�no��, zastawi� wej�cie barami. Ewa instynktownie boi si� ich i zawsze podziwia Marysi� z Patrycj�, kt�re rw� do przodu i przekomarzaj� si� z gorylami jak r�wne z r�wnymi. Ewa u�miecha si� g�upio, niemal pokornie i z ulg� widzi, jak ochroniarz robi jej miejsce w w�skim przej�ciu w�r�d powiewaj�cych balon�w. Dziewczyna nie zauwa�a dzi� b�ota, w kt�re rzucono byle jak betonowe p�yty, aby udawa�y prawdziwy chodnik prowadz�cy do bramy. Widzi tylko t� bram�, przyozdobion� z okazji sylwestra tak, �e w miejscu pordzewia�ych, szerokich wr�t rozmigotany napis uk�ada si� w s�owo RAJ. Wchodzi.</p><p>Teraz najwa�niejszy b�dzie szatniarz. Szatniarzy jest kilkunastu, s� spoceni, bez chwili przerwy odbieraj� okrycia wchodz�cych i odruchowo taksuj� ich wzrokiem. Lepiej ubrani dostaj� prawdziwy, metalowy �eton, gorzej � mi�kk� tekturk� z numerem. Niekt�rzy us�ysz�: �Nie ma miejsca�. Okry� nie wolno wnosi� na sal�, wi�c p�aszcz trzeba po�o�y� wtedy pod �cian�, ryzykuj�c, �e inni go zadepcz�. Ale nikt nie ukradnie. Nie ma czego kra��; szatniarze maj� dobre oko.</p><p>Pierwsze p�aszcze i kurtki pow�druj� na wieszaki, nast�pne zostan� rzucone na stosy na pod�odze. Szatniarze ju� wiedz�, �e ci z wieszak�w dadz� im po pi�� z�otych, a jak si� upij�, to nawet dych� lub dwie. Ci z pod�ogi b�d� gmera� po kieszeniach, wysup�uj�c obowi�zkowe dwa z�ote.</p><p>Ewa ju� przywyk�a, �e jej stare palto zawsze w�druje na pod�og�, niekiedy te� pod �cian�. Zdejmuje je teraz, nawet nie patrz�c na szatniarza i czeka na wyrok. � Prosz�, tw�j �eton � s�yszy nagle, podnosi g�ow� i ze zdumieniem bierze metalowy kr��ek. Marysia z Patrycj� prychaj� za jej plecami, a Ewa po raz pierwszy w �yciu patrzy szatniarzowi prosto w oczy, bez cienia l�ku.</p><p>�To te perfumy�, my�li. �To mamine perfumy. S� magiczne, jak ich nazwa. Chanel. Wszyscy mnie bior� za kogo� innego�.</p><p>Ewa czuje, �e musi sprosta� tym oczekiwaniom. Odruchowo prostuje si�, podnosi g�ow�, poprawia w�osy, opuszczaj�c grzywk� na jedno oko. Obni�a dekolt sukni, zerkaj�c, czy zza biustonosza nie wida� tampaks�w. Czarna sukienka skrywa jej piersi ju� tylko do wysoko�ci sutek, a rowek pomi�dzy nimi wydaje si� g��bszy ni� zazwyczaj. Ewa czuje, �e wygl�da jak Sharon Stone� nie, Stone jest za stara, Ewa jest jak Angelina Jolie, jak Lara Croft.</p><p>Przypomina sobie s�owa Z�otka i dyskretnie sprawdza r�k�, czy spod sukienki nie wystaj� majtki. S� niemal tu� pod jej r�bkiem � i tak ma by�. Najwy�ej nie b�dzie si� schyla�. Nie ma potrzeby. Rzuca okiem na Marysi� i Patrycj�: ��ubra�y si� jak wsiury�, my�li zadowolona.</p><p>Did�eje � dzi� jest ich trzech � za swoimi konsoletami ju� ruszyli, jak parowa lokomotywa i gnaj�, porywaj�c ca�y budynek dyskoteki, kt�ry a� dr�y od mocy techno i dyszy jak pot�ny wieloryb. Stroboskopy migaj� w kolorach fioletu, b��kitu i czerwieni. Ju� ta�cz� pierwsze pary i pierwsze samotne dziewcz�ta. Ch�opcy jeszcze wci�� stoj� pod �cianami i obserwuj�. W rytmicznym pulsowaniu czerni i �wiat�a niewiele mo�na zobaczy�, ale wzrok bywalc�w ju� si� z tym oswoi�, ju� umie wy�owi� �dobry towar�.</p><p>��S� � m�wi gor�czkowo Marysia.</p><p>��Kto? � pyta Ewa.</p><p>��Tych trzech z zielonego renault.</p><p>��Byliby w sam raz dla nas � m�wi marz�co Patrycja. Ewa nie odr�nia marek samochod�w, ale tych trzech pami�ta. S� tu co najmniej raz w miesi�cu i wszystkie dziewczyny wodz� za nimi oczami. Wyr�niaj� si� ubiorem, nonszalanckim zachowaniem i taksuj�cym wzrokiem, z jakim obserwuj� ta�cz�ce dziewczyny. Rzadko ta�cz�, ale robi� to �wietnie, inaczej ni� miejscowi. Prawie nie rozmawiaj�. G�o�no si� �miej�. Niekiedy zapraszaj� kt�r�� z dziewcz�t na piwo. Wychodz� wcze�nie, robi�c wra�enie znudzonych, ale cz�sto zabieraj� dziewczyny do samochodu. �Mnie nie zaprosz��, my�li Ewa.</p><p>Patrycja i Ewa nie czekaj�, a� kto� poprosi je do ta�ca. Na szcz�cie, nie musz� czeka�. Mo�na ta�czy� bez partner�w. Do Marysi uderzy� jeden z tutejszych ch�opc�w, posz�a, ale ta�czy z niezadowolon� min�. To tylko obs�uga stacji benzynowej, mo�e go b�dzie sta� na coca-col� i frytki, ale na szampana ju� nie. Ani nawet na bigos nad ranem. A randki z nim nie maj� przysz�o�ci.</p><p>Ko�o jedenastej dyskoteka dygocze od rosn�cej wci�� mocy techno i Ewa ma uczucie, �e gdy wybije dwunasta � budynek naprawd� pofrunie do raju. Ta�czy prawie bez przerwy, ledwie dostrzega doskakuj�cych, co jaki� czas partner�w, nie zwraca na nich uwagi � nie zas�uguj� na uwag� � a ta�cz�c, wpatruje si� w did�eja i modli si� ca�� sob�:</p><p>��We� mnie na podium� we� mnie na podium� poka��, co umiem, a umiem du�o�</p><p>Did�ej nie wybiera przypadkowych dziewcz�t. Jego oczy, unosz�c si� znad konsolety, bezb��dnie wy�uskuj� z t�umu te najbardziej wpadaj�ce w oko, kt�re po wej�ciu na podium zostan� powitane przez pe�ne aprobaty oklaski i dopinguj�ce okrzyki. Ich cia�a obiecuj� wi�cej, ich dekolty s� g��bsze, nogi d�u�sze, ruchy erotyczne. Nauczy�y si� tego, ogl�daj�c w telewizji reklamy d�ins�w i telefon�w kom�rkowych, MTV lub Viv�, trenowa�y w domu przed lustrem i czeka�y na swoje pi�� minut. Did�ej zmienia je szybko. Odchodz� spocone, z rozsypanymi kunsztownymi fryzurami, z rozmazanym makija�em i wpadaj� w t�um, w kt�rym ju� ustawia si� do nich kolejka ch�tnych do ta�ca, do postawienia piwa, coca-coli, szampana, do um�wienia si� na randk�. Na podium wchodz� nast�pne, pe�ne gotowo�ci i nadziei.</p><p>��Wszystko widz� wszystko czuj� �api� wasze pr�dy� wiem, czego chcecie� czekacie na Dziewczyn� Dwudziestego Pierwszego Wieku� Szukamy� patrzymy� widzimy� Ju� wiemy, kto to� za kwadrans wezwiemy j� na podium. o p�nocy oblejemy szampanem� Szukajcie, a znajdziecie�! � did�ej dyszy do mikrofonu, chrypi, sapie, a napi�cie wci�� ro�nie.</p><p>�Ju� ja maj�, ju� wiedz�, kt�ra. Upatrzyli j� sobie, albo jej facet da� did�ejowi kas�. A ja nigdy nie wyjd� na podium. Nigdy nic si� nie zmieni�, my�li Ewa i chce si� jej p�aka�. Perfumy Chanel nie pomog�y, obci�cie sukienki te� nie. Nic nie jest w stanie pom�c. Znowu, od drugiego stycznia, dzie� b�dzie p�yn�� za dniem, wszystkie takie same.</p><p>�Zestarzej� si�, sprzedaj�c u Grubego ser, chleb, mleko i proszki do prania, wyjd� za m�� za tego, kt�ry mnie zechce, bo ten, o kt�rym marz�, nigdy si� nie zjawi. B�d� jak mama, jad�a, ty�a i ogl�da�a telewizj� przez reszt� �ycia�.</p><p>��Dziewczyna Dwudziestego Pierwszego Wieku! Wszystkie �wiat�a na ni�! � ryczy did�ej. Wielki punktowy reflektor ju� szuka, rzucaj�c srebrzyste, mocne �wiat�o na sal� i w�druj�c po ta�cz�cych. Dziewcz�ta, kt�rych dotkn�� jego promie�, piszcz�, wierz�c, �e smuga �wiat�a ju� na nich zostanie, naznaczaj�c je wyj�tkowo�ci� w t� niezwyk�� noc � ale snop �wiat�a w�druje dalej, omiata ta�cz�cych i p�ynie przez rozleg�a sal�. Wszyscy krzycz�, klaszcz� i czekaj�. Ewa powstrzymuje �zy i do��cza do okrzyk�w i braw.</p><p>��Zajebi�cie� zajebi�cie� zajebi�cie! � krzyczy jej do ucha Marysia, u�ywaj�c okre�lenia, kt�re wyczerpuje wszystko, co Marysia czuje. Promie� reflektora lizn�� j� i pomkn�� dalej� wr�ci�� przesun�� si� na s�siedni� dziewczyn� przemkn�� po Marysi� wr�ci�� odbi� si� od Ewy i pop�yn�� ku Patrycji� wr�ci�� Sala ryczy, brawa narastaj�, Ewa usi�uje usun�� si�, by nie przeszkadza� �wiat�u, aby wyszuka�o t� Jedyn�. �wiat�o mknie za ni�.</p><p>��Dziewczyna Dwudziestego Pierwszego Wieku! Na podium! � wrzeszczy did�ej do mikrofonu.</p><p>Ewa stoi nagle sama, wszyscy si� od niej odsuwaj�, a �wiat�o otula j� od st�p do g�owy i tak trwaj� przez kilka sekund.</p><p>�To pomy�ka�, my�li wstrz��ni�ta. �Niemo�liwe. To nie ja�.</p><p>Stoi oszo�omiona i pe�na tremy. Spe�ni�o si� to, o czym marzy�a, ale jeszcze w to nie wierzy i nie wie, co ze sob� zrobi�. Stoi, schwytana w �wiat�o reflektora jak �ma (�Nasze mazurskie �my�, my�li nagle i nie wiadomo czemu przypomina sobie zapomniane wakacje z tat�, gdy by�a dzieckiem).</p><p>��Ewa� � syczy Marysia. � Dajesz cia�a, jak s�owo! Rusz si�! Na podium!</p><p>�Nigdzie nie id�, bo si� wyg�upi�. Skompromituj�. Przecie� to nie ja�, my�li Ewa.</p><p>��Daj czadu! Nie b�j si�, daj czadu, poka�, na co sta� takie dziewczyny jak my! Nie jeste�my gorsze od tych kurw z miasta! � dyszy jej do ucha Patrycja.</p><p>��Szpaler dla Dziewczyny Dwudziestego Pierwszego Wieku! � ryczy did�ej i wszyscy pos�usznie si� rozst�puj�.</p><p>Ewa doznaje dziwnego uczucia rozdwojenia, widzi siebie, jak idzie w�skim przej�ciem w�r�d tancerzy, wci�� prowadzona smug� mocnego �wiat�a. Powoli prostuje plecy, podnosi g�ow�, wyd�u�a krok, dostosowuj�c go do rytmu techno.</p><p>Wszystko, wszystko jest dok�adnie tak, jak sobie wymarzy�a. Zamyka oczy i stoj�c na podium, w snopie ostrych �wiate� reflektor�w, powoli zaczyna porusza� si� w pulsuj�cym rytmie techno. �Zata�cz� tak, �e Jezu� o Bo�e, jak ja zata�cz�!�</p><p>��Pi�� minut do p�nocy! � krzyczy did�ej.</p><p>��Pi�� minut do p�nocy. Wyjm� szampana z lod�wki � m�wi matka.</p><p>��Ale ja nie chc� szampana. Po szampanie jest mi niedobrze � przyznaje si� Z�otko. � Zawo�am tat�. Tata z tob� wypije. I nie chc�, �eby tata by� sam o p�nocy.</p><p>��a czy on chce by� z kim�? Jemu wystarczaj� ksi��ki i ta okropna muzyka � m�wi matka.</p><p>Ale na schodach s�ycha� znajome szuranie-cz�apanie, zatem taty nie trzeba wo�a�. Pojawia si� w swoim ulubionym, dziurawym na �okciach swetrze i w spodniach wypchanych na kolanach i ty�ku.</p><p>��P�noc? � pyta.</p><p>��To nie tylko p�noc. Nie p�noc! P�noc jest codziennie! Zaczyna si� dwudziesty pierwszy wiek, ale ciebie to nic nie obchodzi! � wo�a matka i Z�otko widzi, �e jej oczy robi� si� wilgotne. Mama zaraz zacznie p�aka�, ale to nic. Mama cz�sto p�acze o byle co.</p><p>��Wypijmy za to, �eby w �yciu Ewy co� si� zmieni�o. Nie mog� patrzy�, jak si� marnuje. Komu� z tej rodziny musi w ko�cu si� uda�! � krzyczy matka i wypija duszkiem zawarto�� swojego kieliszka.</p><p>��Tak, tak � m�wi tata i pije ma�ymi �ykami. � Kupi�a� s�odki, nie wytrawny? � pyta �ony.</p><p>��Nienawidz� kwasu!</p><p>Tata milknie. Z�otko patrzy na nich spokojnie. Nie k��c� si�. Nigdy si� nie k��c�. Mama krzyczy, ale to normalne. Dwudziesty pierwszy wiek, chwa�a Bogu, zaczyna si� normalnie.</p><p>Na ekranie telewizora t�um ludzi krzyczy i ta�czy na rynku jakiego� du�ego, jasno o�wietlonego miasta. Warszawa? Krak�w? w powietrze strzelaj� sztuczne ognie i rozpryskuj� si� na ciemnym niebie, zakwitaj�c wyrafinowanymi, wielokolorowymi kwiatami. Ludzie w telewizorze krzycz�, �miej� si� i rzucaj� si� sobie w obj�cia. Mama i tata patrz� na to, stoj�c niezgrabnie ze swymi kieliszkami. Mama p�acze bezg�o�nie.</p><p>�Chcia�aby tam by�. Wiem. Bo tam jest ten wielki �wiat�, my�li Z�otko.</p><empty-line/><subtitle>Wielki �wiat:</subtitle><empty-line/><p>kamery telewizyjne starannie omijaj� pijanych, przewracaj�cych si� na p�yt� Rynku i tych, kt�rzy ju� wymiotuj�, a mikrofony usi�uj� wymiksowa� wrzaski i przekle�stwa. Kamery omijaj� stra�nik�w miejskich, przemykaj�cych pod �cianami i bezskutecznie pr�buj�cych strzec sklepowych witryn. Kamery uciekaj� od grupy policjant�w, usi�uj�cych rozdzieli� bij�cych si� facet�w. Kamery i mikrofony odskakuj� od ch�opaka, kt�ry wrzeszczy rozpaczliwie, bo spadaj�ca �arz�ca si� raca przyklei�a mu si� do plec�w. Mikrofony wyciszaj� sygna� karetki pogotowia i wycie policyjnych woz�w.</p><p>��Jak pi�knie, Bo�e, jak pi�knie � m�wi matka i p�acze.</p><p>Ojciec odwraca si�, stawia pusty kieliszek na stole i cz�api�c, oddala si� do siebie na g�r�.</p><p>�A Ewa pewnie szaleje. Jest taka �adna w tej sukience. Ja te� b�d� szale�, jak dorosn�, my�li Z�otko i pyta:</p><p>��Czy mog� ju� i�� spa�?</p><p>Ewa szaleje na podium, a sala wyje i bije brawo do taktu. Ch�opcy potrz�saj� butelkami najta�szego szampana, pij� wprost z flaszek, a strugi alkoholu, pieni�c si�, p�yn� te� w stron� podium.</p><p>��K�piemy w szampanie Dziewczyn� Dwudziestego Pierwszego Wieku! Witamy dwudziesty pierwszy wiek! Kochajcie si�! � ryczy did�ej.</p><p>Sukienka Ewy jest ju� mokra i ciasno przylega do cia�a. Techno pulsuje coraz szybciej i mocniej. Jak jej serce. Stuk-puk� stuk-puk� stuk-puk.</p><p>��Ewa, daj czadu! Daj czadu! � krzycz� Marysia z Patrycj�.</p><p>�Jak to by�o w Dziewi�� i p�l tygodnia?�, my�li gor�czkowo Ewa i ju� wie. �Wszystkich przebij� b�dzie odjazd� To przecie� sylwester. I nowy wiek� nowy wiek!�</p><p>Teraz Ewa porusza si� wolniej i � na�laduj�c Kim Basinger � zlizuje ze swego cia�a krople alkoholu. Obci�ga dekolt, a potem zsuwa jedno gniazdko czarnego biustonosza. Sala najpierw cichnie, a potem wybucha wrzaskiem entuzjazmu.</p><p>��Brawa! Brawa za odwag� dla Dziewczyny Nju Ejd�u! Weszli�my w nowy wiek! Ten wiek jest dla was! Zrobicie z nim, co chcecie! Kochajcie si�! � ryczy did�ej.</p><p>Reflektory o�wietlaj�ce podium przygasaj�, ale Ewa nic o tym nie wie. Nadal porusza si� jak we �nie, w kt�rym Kim Basinger kocha si� z Mickeyem Rourke � i wci�� zlizuje ze swojej sk�ry lepkie, wilgotne krople.</p><p>��Wystarczy, ma�a � m�wi did�ej za jej plecami, ale Ewa go nie s�yszy. � No, z�a��e ju�! � irytuje si�, wstaje zza konsoli i klepie Ew� po ty�ku. � Robimy przerw�. Chod�, poznam ci� z kumplami.</p><p>Do Ewy powoli dociera rzeczywisto��. P�noc min�a. Muzyka ucich�a. �wiat�a przygas�y. Nikt nie ta�czy, s�ycha� gwar rozm�w. Dyskoteka odpoczywa po burzliwym wej�ciu w nowy wiek.</p><p>�Wi�c to ju�? Tylko tyle?�, my�li Ewa. �Nie chc�, �eby to by� koniec. I co? Za dwie albo trzy godziny do domu i do ��ka? a jutro do sklepu Grubego na sz�st�?�</p><p>��Chod�� � did�ej ci�gnie j� za r�k�. � Masz jakie� kole�anki?</p><p>Ewa wskazuje na Marysi� i Patrycj�, kt�re patrz� na nich, chichocz�c wyczekuj�co. Did�ej krzywi si�:</p><p>��Tych nie chc�. Idziemy.</p><p>Ewa poprawia sukienk� i rozgl�da si� po sali. Stroboskopy przesta�y migota�, ust�puj�c miejsca zwyk�emu o�wietleniu i teraz wyra�nie wida� brudn� i mokr� pod�og�, zas�an� �mieciami � kt�re wcze�niej by�y ol�niewaj�cym deszczem serpentyn i konfetti. Sznury tanich �wiate�ek z trudem odci�gaj� uwag� od topornych �cian z nieheblowanych desek i pordzewia�ych metalowych wspornik�w. Kolorowe napisy �RAJ�, �SYLWESTER 2001�, �DO SIEGO NOWEGO WIEKU�, byle jak wyci�te z papieru, obsun�y si� i przekrzywi�y lub zgubi�y niekt�re litery. Ewa widzi przepocone koszule ch�opc�w, z wielkimi, mokrymi plamami i rozmazany makija� dziewcz�t.</p><p>Zmierzaj� z did�ejem w stron� baru, a wszyscy rozst�puj� si� przed nimi. Did�ej � tajemniczy kr�l konsolety, kr�l dyskoteki � ma pryszcze na twarzy. �To nie tak mia�o by�, my�li niepewnie Ewa.</p><p>Przy barze jest t�ok, lecz wszyscy usuwaj� si� skwapliwie, robi�c im miejsce. Blat baru jest mokry od rozlanych alkoholi i coca-coli, a cho� barmani co chwil� wycieraj� go �cierkami, zaraz pojawiaj� si� nowe plamy i ka�u�e. Pod przeciwleg�� �cian� kto� wymiotuje, ros�y ochroniarz szarpie go za w�osy, aby wkopa� do toalety.</p><p>Did�ej lekko popycha Ew� w k�t, gdzie zarezerwowano stolik dla personelu. Siedzi przy nim trzech samotnych facet�w.</p><p>�Ci z zielonego renault�, u�wiadamia sobie Ewa z biciem serca. A dyskoteka zn�w przypomina jej raj i mieni si� t�czowo, jak w kalejdoskopie.</p><empty-line/><subtitle>Kalejdoskop:</subtitle><empty-line/><p>niepozorna, sztywna rurka z grubej tektury, w kszta�cie lunety. Po potrz��ni�ciu i przy�o�eniu do oka w �rodku pojawia� si� magiczny, t�czowy �wiat. Gdy Ewa by�a malutka, kalejdoskopy znikn�y ju� ze sklep�w. Sta�y si� zb�dne. Zast�pi�y je telewizory. Ewa pami�ta jednak ten, kt�ry dosta�a od babci Marii, przechowany kufrze na strychu.</p><p>��Sp�jrz do �rodka przez ten malutki otworek. Pi�knie, co? � pyta�a babcia, a ma�a Ewa kiwa�a g�ow�. By�o pi�knie. Po odsuni�ciu oka �wiat zn�w by� szary i zwyk�y, wi�c ponownie potrz�sa�o si� rurk�, aby uciec w bajkow� nierzeczywisto��.</p><p>Pewnego dnia kalejdoskop spad� na ziemi� i rozbi� si�, po potrz��ni�ciu ju� nic nie by�o wida�, tylko s�ysza�o si� niemi�e grzechotanie. Ma�a Ewa roz�upa�a tekturow� rurk�, aby ponownie dosta� si� do czarodziejskiego �wiata, ale z rurki wysypa� si� jedynie grad drobniutkich, kolorowych szkie�ek. Poza tym by�a pusta. Szkie�ka nie mia�y w sobie nic bajkowego; by�y ostre, k�uj�ce, a gdy wzi�a je do r�ki, z palca pociek�a kropla krwi.</p><p>��Co za g�upie dziecko � powiedzia�a babcia. � Je�li rozbebeszysz teraz misia, dostaniesz lanie.</p><p>Mi� by� nowy, siedzia� grzecznie na tapczanie i dziewczynka po raz pierwszy dowiedzia�a si�, �e mo�na go rozbebeszy�. Trociny nie k�u�y, ale by�y brzydsze od szkie�ek.</p><p>��Cze��, przyprowadzi�em j� � did�ej u�miecha si� do koleg�w.</p><p>��Niez�a by�a� � m�wi ten ciemnow�osy. Przypomina Johnny�ego Deppa i podoba si� Ewie.</p><p>��Odlotowa � przytakuje drugi i u�miecha si� szeroko. Jest �adny jak dziewczyna, z du�ymi niebieskimi oczami, ma sympatyczny i �agodny u�miech. Jak Brad Pitt.</p><p>��Gdzie si� uczy�a� ta�czy�? Gdyby� pojecha�a z nami, wykosi�aby� laski w Krakowie i Warszawie � obwieszcza trzeci. Jest szybki, ruchliwy, wci�� rozgl�da si� po sali i wydaje si� Ewie taki sam jak Mickey Rourke.</p><p>Ewa widzi ich jak przez mg��, gdy� w oczach ma wci�� krople potu, a w g�owie czuje t�tni�cy cwa�. Ma uczucie, �e cho� tu stoi, to nadal ta�czy na podium, wysoko ponad g�owami pozosta�ych balowicz�w.</p><p>Trzej ch�opcy wygl�daj� inaczej ni� ci, kt�rych spotyka�a do tej pory, z jej miasta, a nawet z tej dyskoteki. S� od niej starsi, dobrze ubrani, na luzie. Nie zabiegaj� o jej wzgl�dy. Ma uczucie, �e ona musi o nich zabiega� i to jest dla niej nowe, a nawet przyjemne. �Wybrali mnie. Wr�c� do domu zielonym renault, a nie autobusem�, my�li z dum�.</p><p>��Co pijesz? Najlepiej wszystko po kolei, raz si� �yje. Ciemnow�osy wyjmuje z kieszeni prawdziwy portfel ze sk�ry.</p><p>��Ja stawiam kolejk� w�dki, ty kolejk� wina, a ty utrwalacz � dyryguje kolegami.</p><p>��Utrwalacz? � pyta Ewa.</p><p>��Piwo, g�uptasku � wyja�nia ciemnow�osy.</p><p>W jego pob�a�liwo�ci nie ma nic obra�liwego. �Jest starszy i m�drzejszy�, my�li Ewa. Ch�opcy rozmawiaj�, a Ewa przygl�da si� im i zastanawia, kt�rego wybierze. Nie ma w�tpliwo�ci: podoba si� wszystkim trzem. Czuje si� jak w kinie. Johnny Depp, Brad Pitt, Mickey Rourke i ona, przypominaj�ca Juli� Roberts, �bo Julia te� ma za ma�y biust�, my�li, sprawdzaj�c, czy tampaksy nie przesun�y si�, czy s� na miejscu. S�. Jest cudownie, cuuuuudooooownie, a by�oby jeszcze lepiej, gdyby nie to, �e jest jej troch� niedobrze. Troszeczk� Zaraz minie.</p><p>Usi�uje wy�owi� z rozmowy ich prawdziwe imiona. Oni nie pytaj� jej o imi�, jakby nie by�o wa�ne, wi�c Ewa nie chce �ama� regu�, kt�re narzucili. Wojtek�? Ciemnow�osy to chyba Wojtek.</p><p>��Zabawa siada. Pierwsi ju� rzygaj�, niekt�rzy �pi�. Poza wyst�pem naszej ksi�niczki reszta to syf � m�wi Mickey. � Wsi�d�my w grata i zobaczmy, co na innych sylwestrach.</p><p>��Cool � odpowiada Johnny Depp.</p><p>Brad Pitt u�miecha si� nerwowo i milczy. Patrzy na Ew� i czeka, co ona powie.</p><p>�Tak patrzy, jakby chcia�, �ebym odm�wi�a�, my�li Ewa, a zamroczenie powoli ogarnia jej g�ow� i ca�e cia�o. �Ju� bym tak nie zata�czy�a jak tam, na podium� mam ci�kie nogi� i g�ow�. Nie powinnam pi� tego piwa. I niepotrzebnie zjad�am czipsy. Tak, jest mi niedobrze po czipsach, nigdy nie lubi�am cebulowych�.</p><p>Blondyn wci�� na ni� patrzy i Ewa ma uczucie, i� czeka, �e ona powie �nie�. Ale ona nie ma si�y ani wyrazi� zgody, ani odm�wi�. Nie chce odmawia�, cho� co� j� niepokoi.</p><p>��Moja mama� maaa� � zaczyna i czuje, �e b�dzie be�kota�. �Musz� milcze�, bo si� wyg�upi�. Zobacz�, �e jestem pijana i znajd� sobie inn� dziewczyn�. Po co pi�am� W�dka mi szkodzi�. � Moja mama m�wi� � powtarza, artyku�uj�c starannie sylaby i urywa.</p><p>��To nie jest sylwester twojej mamy, tylko tw�j. Skoczymy na prywatn� balang� do mojego kumpla � decyduje Mickey.</p><p>��Do Shreka? Skoczymy � przytakuje ochoczo Johnny Depp. � Ale panna za du�o wypi�a i trzeba jej pom�c�</p><p>��Sami�cie jej dali � �achn�� si� Brad Pitt.</p><p>��Nikt jej nie zmusza� � odparowuje Mickey i bierze Ew� za rami�.</p><p>��Jed�my do domu � be�kocze Ewa. �O Bo�e� zaraz rzygnꅔ, my�li przera�ona.</p><p>Prowadz� j� we trzech przez ca�� sal�.</p><p>�Chc�, �eby Patrycja z Marysi� to widzia�y�, my�li sennie Ewa. �By�am na podium i wychodz� z prawdziwymi facetami. A pod dom zajad� zielonym autem�.</p><p>Z�otko wierci si� na ��ku. Obudzi�o j� trza�niecie drzwi. �Ewa wr�ci�a�, my�li i gramoli si� z ��ka. �Spytam j� tylko, jak by�o i zaraz wr�c�, usprawiedliwia si� i wyczo�guje spod ko�dry. Pod�oga jest ch�odna, pantofle wpe�z�y gdzie� w k�t, w pokoju jest ciemno i duszno. Z�otko cicho otwiera drzwi. W pokoju � nazywanym przez mam� salonem, przez Ew� pokojem telewizyjnym, a przez tat� jadalni� � jest jasno, gdy� nikt nie zasun�� zas�on i przez okna wpada zimne �wiat�o ksi�yca.</p><p>��Ewa? Ewa� � szepcze Z�otko i patrzy do g�ry, w g��b schod�w, sprawdzaj�c, czy z pokoju siostry s�czy si� �wiat�o.</p><p>��Z�otko, co ty tu robisz w �rodku nocy? � pyta mama. Jest w grubym szlafroku, a na g�owie stercz� jej lok�wki. Mama w�a�nie wchodzi z holu do salonu i pewnie to ona trzasn�a wej�ciowymi drzwiami.</p><p>��Wychodzi�a�? � pyta Z�otko.</p><p>Matka wzdycha i m�wi:</p><p>��To wszystko przez babci�</p><p>��Babcia nie �yje � dziwi si� Z�otko.</p><p>��Tak, wiem. Ale babcia zawsze tak czeka�a, gdy wraca�am p�no do domu. Nawet gdy by�a trzecia czy czwarta rano, to ona sta�a w oknie albo drzema�a na kanapie ko�o drzwi. Okropnie mnie to wkurza�o, k��ci�am si�, wrzeszcza�am, �e jestem pe�noletnia, �e mam prawo i mog� a nast�pnej nocy znowu czeka�a. �mia�am si� z niej. Albo p�aka�am ze z�o�ci. I popatrz, jej ju� tak dawno nie ma, a ja robi� to samo. A przecie� to sylwester i dopiero trzecia. o co si� cz�owiek tak niepokoi�?</p><p>O co si� cz�owiek tak niepokoi:</p><p>��Teresa, jak b�dziesz si� szlaja� po nocach, to zajdziesz w ko�cu w ci��� � m�wi gniewnie Maria.</p><p>��W ci��� mo�na zaj�� w dzie�, nie trzeba do tego nocy � chichocze Teresa.</p><p>Stoi w przedpokoju, z butami w r�ku i �mieje si�, gdy� jest podpita i weso�a. My�la�a, �e uda si� wr�ci� cichutko, na palcach, nie budz�c matki, ale ona zawsze waruje w oknie lub przy drzwiach � czeka. Jakby to czekanie mia�o co� zmieni�.</p><p>��A gdybym si� zaci��y�a, to co? Co mo�na robi� w takiej g�upiej mie�cinie? Zaci��y� si� i wyj�� za m��! � wrzeszczy prowokacyjnie.</p><p>��Nie chc�, �eby� wpad�a! Nie chc�, �eby� bra�a �lub tylko dlatego, �e musisz. Masz na to czas. Chc�, �eby� zasz�a dalej ni� ja. Zrobi�a� wreszcie matur�, to id� na jakie� studia � matka �agodzi g�os i patrzy prosz�co.</p><p>��Jestem za g�upia na studia � mamrocze Teresa.</p><p>��Tata ma dobre pochodzenie, b�dziesz mia�a punkty.</p><p>��Jakie punkty? Jakie studia?! � drze si� Teresa. � Mog�abym i�� najwy�ej na nauczycielskie, a nie chc� by� nauczycielk�! Nie cierpi� bachor�w.</p><p>��To co b�dziesz robi� w �yciu? � wo�a Maria.</p><p>��Wyjd� za m�� � oznajmia Teresa.</p><p>��Za kogo?</p><p>��Jest taki jeden� w�a�ciwie dw�ch� ale ten drugi lepszy. Daleko zajdzie, zobaczysz. Jeszcze b�dziesz ze mnie dumna. Zawioz� ci� samochodem do ko�cio�a � chichocze Teresa.</p><p>��Pami�taj, �e jedyne, co ma taka dziewczyna jak ty, to� � zaczyna matka, a Teresa jej przerywa i krzyczy:</p><p>���godno��! Godno��! Godno��!</p><p>���aden porz�dny facet nie zechce dziewczyny, kt�ra �le si� prowadzi. A studentki znajduj� lepszych facet�w � pr�buje przekonywa� matka, ale Teresa znowu krzyczy:</p><p>��Odpieprz si�! Nie b�d� zafajdan� nauczycielk� na prowincji, z g�wnian� pensj�!</p><p>�Tak bym teraz chcia�a by� nauczycielk� z g�wnian� pensj��, my�li Teresa. �Nie by�abym taka gruba, dba�abym o siebie, musia�abym o siebie dba�, bo codziennie sz�abym do pracy. Ludzie by mnie szanowali. Moje dzieci by si� ze mn� liczy�y. Dlaczego� Dlaczego?�</p><p>��Id� spa�, mamusiu � m�wi sennie Z�otko. � Us�yszymy, jak Ewa wraca i wstaniemy. I ona opowie, jak by�o.</p><p>Zielone renault jedzie po szosie p�ynnie, g�adko, inaczej ni� autobus, ale Ewie nie mijaj� md�o�ci i nadal szumi jej w g�owie. �Zaszkodzi�y mi czipsy�, powtarza sobie i patrzy przez szyb�. Renault mknie w przeciwn� stron�, ni� jej dom i skr�ca w las.</p><p>��Gdzie� gdzie jedziemy? � pyta Ewa, czuj�c, �e wci�� nie panuje nad j�zykiem.</p><p>��Do raju � m�wi Johnny.</p><p>Jego r�ka w�druje pod jej sukienk�. Ewa si� wyrywa, ale wtedy mocno przytrzymuje j� Mickey.</p><p>��Chc� do domu! Pu�� mnie! � krzyczy Ewa, pr�buj�c uwolni� r�ce z jego u�cisku.</p><p>��Zamknij buzi� Artur, z�ap porz�dnie za r�czki, bo drapie.</p><p>Artur-Mickey wykr�ca jej r�ce. To boli.</p><p>��Ratunku! � krzyczy Ewa.</p><p>��Zawie�my j� do domu, jak nie chce, to nie � m�wi niepewnie Brad Pitt od strony kierownicy. Nie patrzy na nich.</p><p>���ajza jeste�, Andrzej, jasne, �e chce� Widzia�e�, co wyprawia�a na podium? Kurwa, Wojtek, zr�b co�, bo ona drapie i kopie! i gryzie! Jak dam w mord�</p><p>��Ma�a, spokojnie. Zaraz b�dzie dobrze. Przecie� chcia�a� z nami jecha�.</p><p>��Nie, nie � be�kocze Ewa. � Nie z wami. Z nimi.</p><p>Ale Johnny Depp, Brad Pitt i Mickey Rourke znikaj�, ust�puj�c miejsca Wojtkowi, Andrzejowi, Arturowi. Ko�czy si� film, zaczyna rzeczywisto��. Ewa znowu krzyczy, ale czyja� du�a d�o� najpierw zatyka jej usta, a potem uderza j� na odlew w twarz.</p><p>��raj�, my�li Ewa i osuwa si� na mi�kkie siedzenie auta. Dyskotekowe �wiate�ka wci�� migocz� przed jej oczami. �A mo�e to gwiazdy?�, my�li. Na przemian traci przytomno��, to znowu wyp�ywa z jakiej� mrocznej toni ku �wiat�u. Wznosi si� na fali b�lu, aby zaraz spa�� w nieznane miejsce, w kt�rym jest jej dobrze, cho� niebezpiecznie. �Wi�c to jest tak? Niemo�liwe� Nie chc� tak�.</p><p>��Tato� � m�wi nagle dziecinnym g�osem i czuje w sobie ostry, mocny, cho� kr�tkotrwa�y b�l. I zaraz potem gwa�towny przyp�yw md�o�ci.</p><p>��Ona nie chcia�a� Przesta�cie � s�yszy g�os Andrzeja.</p><p>��One zawsze udaj�, �e nie chc�. My�lisz, �e po co w�o�y�a takie mini, �e by�o jej wida� majtki? � g�os Artura jest rozbawiony, lecz gniewny. � Kurwa! Zarzyga�a auto! i nawet po�ytku z tego nie mam! Stawaj! Wywalamy j� tu!</p><p>��Do�� tego. Nie pyskuj. Jedziemy. Wywalisz j� w tym pierdolonym miasteczku.</p><p>To m�wi Wojtek. Ewa zaczyna rozr�nia� ich g�osy, ale to ju� nie ma znaczenia.</p><p>Samoch�d staje. Kto� j� popycha i m�wi rozkazuj�co:</p><p>��No, wysiadaj�</p><p>Wylatuje z auta, ale niefortunnie zaczepia nog� o drzwi. Zsuwa si� z niej pantofel i czyja� r�ka wyrzuca go w �lad za ni�.</p><p>��Gdzie jestem? � pyta i opada na czworaki.</p><p>��w dwudziestym pierwszym wieku � m�wi Artur i wybucha �miechem.</p><p>P�yty chodnikowe s� zimne, uliczne lampy w�a�nie gasn�, ust�puj�c miejsca nieprzyjaznemu �witowi.</p><p>��Nowy wiek? � dziwi si� Ewa, niezdarnie si� gramol�c.</p><p>Auto gwa�townie rusza, ale na moment przystaje i czyja� r�ka rzuca w jej stron� torebk�. Wysypuj� si� z niej klucze, kredka do ust, chusteczki higieniczne, puderniczka.</p><p>�To co�, co we mnie wtargn�o wbrew mojej woli, ju� sobie posz�o, ale nie na zawsze. B�dzie we mnie tkwi� i m�czy� mnie. Musz� o tym zapomnie�. Musz�. Musz� zapomnie�. Ale jak?�, my�li Ewa, zbieraj�c rzeczy.</p><p>Wstaje, rozgl�da si�. Uliczne latarnie na dobre zgas�y. Jest w swoim mie�cie, blisko rynku, kawa�ek drogi od domu. W oknach pobliskich kamienic jest jeszcze ciemno; to dobrze, nikt jej nie widzi, ona te� nie widzi nikogo. Rusza przed siebie. P�yty chodnikowe uciekaj� spod n�g, z trudem �apie r�wnowag�. �Musz�. Musz� zapomnie慔</p><p>�Nie, nieprawda�, stwierdza nagle buntowniczo. �Noc jak noc, nic po niej we mnie nie zostanie. Dziewczyny trac� dzi� cnot� tak, jakby p�k�a balon�wka. Dziewictwo to �mieszna rzecz, nikt nie zwraca na nie uwagi. Szkoda tylko, �e straci�am je tak g�upio, wbrew sobie, nie z w�asnego wyboru. Pieprzy� to� Pieprzy�. PIEPRZY�! Id� do domu!�</p><p>Zimne styczniowe powietrze przenika j� poprzez stary p�aszcz i balow�, przykr�tk� sukienk�. Obci�ga j� teraz, poprawia. �Podarte majtki, Jezus Maria� i krew� Mam krew na udach� biustonosz podarty. A taki drogi, Triumph� �eby tylko mama spa�a, panie Bo�e, pom�. Mama �pi, ale nie w swoim pokoju, lecz na kanapie ko�o telewizora i nie spos�b przej�� niezauwa�enie. Ma na sobie przybrudzony r�owy szlafrok, na g�owie papiloty. Szlafrok rozchyli� si�, obna�aj�c du�e, ci�kie piersi i Ew� kolejny raz zaskakuje, �e mama jest taka gruba. �Jeszcze z dziesi�� lat temu by�a �adna, czemu a� tak si� zaniedba�a? Mo�e my wszyscy jeste�my temu winni? Ja� Z�otko� tata?�</p><p>Ewa skrada si� na palcach. �Rajstopy szlag trafi�, a to moje najlepsze, najdro�sze, prawdziwe kabaretki�.</p><p>Teresa nagle otwiera zapuchni�te oczy. Siada prosto, szlafrok rozchyla si� jeszcze szerzej, wi�c odruchowo �ci�ga go na piersiach i patrzy na Ew� p�przytomnym wzrokiem. Jej zaspane spojrzenie w�druje od okna, za kt�rym rozci�ga si� przydymiony �wit, do zegarka na stole, kt�ry wskazuje 6.15 i wreszcie do Ewy.</p><p>��Rany boskie, co ty robi�a� tak d�ugo?</p><p>��Przecie� to sylwester, mamo� nowy wiek� Niekt�rzy wci�� si� tam bawi� � m�wi Ewa radosnym g�osem.</p><p>Z�otko wybiega ze swojego pokoju. Przeciera oczy. �Ta ma�a cwaniara wszystko wyczai�, my�li niespokojnie Ewa.</p><p>��Jak by�o? � krzyczy Z�otko, ziewaj�c. � Kogo pozna�a�? Kto ci� odwi�z�? Opowiedz, opowiedz!</p><p>��Odwi�z� mnie� odwioz�o mnie eleganckie zielone renault � odpowiada Ewa.</p><p>��Nie wsiad�a� chyba do obcego auta? � pyta matka z niepokojem.</p><p>��Wsiad�am, ale by�o ich trzech, a jak jest trzech, to nic mi nie mog� zrobi�, nie?</p><p>��Masz racj�. Spodoba� ci si� kt�ry�?</p><p>���aden � m�wi Ewa.</p><p>��Wi�c moje Chanel nie przynios�y ci szcz�cia? � pyta matka z �alem.</p><p>��Przynios�y mi szcz�cie, czadowo si� bawi�am. Z�otko, id��e spa�! Jak si� wy�pisz, to ci opowiem � mruczy Ewa. Marzy o tym, aby dopa�� swojego pokoju i �azienki.</p><p>��Masz podarte kabaretki � m�wi Z�otko. � a tyle za nie da�a��</p><p>��Nie poplami�a� sukienki? Poka� � m�wi nagle matka.</p><p>��Jak si� wyplami�a, to wypior�. Id�, jestem zm�czona.</p><p>��Zdejmij wreszcie palto � m�wi ostro matka, a w jej glosie czai si� podejrzliwo��.</p><p>��Dajcie� mi spok�j, id� spa� � wo�a Ewa i ju� biegnie po schodach. Za drzwiami taty jest cicho. Drzwi jej pokoju s� tu� obok, dopada ich i zamyka za sob�.</p><p>�Nie przyjrza�y mi si�, co za szcz�cie�, my�li i patrzy w lustro. Ma opuchni�te wargi, zastyg�� kropl� krwi ko�o nosa (�Kt�ry� skurwysyn mnie uderzy���), a w oczach rozpacz (�Nie, nie, �adnej rozpaczy!�), a w oczach rozpacz (�Kurwa! Setki dziewczyn traci cnot� i nie jest to pow�d do rozpaczy!�), a w oczach rozpacz (�G�wno prawda! Marysia m�wi�a: �Wsadzi ci i wyjmie i tyle z tego masz za pierwszym razem��), a w oczach zm�czenie po nieprzespanej nocy.</p><p>Zrzuca podart� sukienk�, odruchowo si�ga tam, gdzie powinna by� gumka od majtek, jej r�ka zatrzymuje si� na nagim biodrze, potem w�druje w g�r�. Zdejmuje i zwija podarty biustonosz (�Jutro go wyrzuc�). Przekrada si� cicho do �azienki (�Wszyscy maj� kafelki, a my nie�) i z ulg� wchodzi pod ciep�y strumie� (�Wszystko sp�ynie z wod��).</p><p>�Czy ja jeszcze mia�am cnot� w jej wieku?�, rozmy�la Teresa, otulaj�c si� pierzyn� odziedziczon� po matce. �Nie. Nie mia�am. Ciekawa jestem, czy ona j� ma. Chyba te� nie. Jak to by�o z t� moj� cnot�?� Cnota:</p><p>�Faceci goni� za brzydszymi ni� ja, a za mn� nie. Dlaczego?�, my�li siedemnastoletnia Teresa i nawet nie wie, �e my�li na g�os, gniewnie, z zawi�ci�, z �alem, a idzie z przyjaci�k�, Joa�k�.</p><p>��Bo jeste� frajerka � m�wi Joa�k�. � Wywijasz swoj� cnot� jak sztandarem. Ka�dy by uciek�.</p><p>��Moja mama� � zaczyna Teresa, a Joa�k� wybucha �miechem:</p><p>��Twoja mama pewnie ci powtarza, �e cnota to skarb i w dodatku jedyny, jaki ma uczciwa dziewczyna. Moja te� tak m�wi i co z tego? Kto j� tam wie, co robi�a, jak by�a m�oda?</p><p>Teresa nie wyobra�a sobie, by jej mama mog�a w m�odo�ci robi� co� innego, ni� robi teraz: gotuje, pierze swoj� i cudz� bielizn� (ka�dy grosz jest potrzebny), prasuje, sprz�ta, wynajmuje si� do sprz�tania u obcych i gdera.</p><p>��Co ma do tego cnota? Musi by� we mnie jaki� feler � m�wi Teresa z gorycz�.</p><p>��G�upia jeste�, przecie� to proste. Faceci boj� si� dziewczyn z cnot�. Boj� si�, �e j� chowasz dla m�a i �e jak kt�ry si� zbli�y, to ty go od razu z�apiesz i �lub. Pozb�d� si� cnoty, a zobaczysz, jak b�d� za tob� lata� � t�umaczy Joa�ka.</p><p>��Jak mam si� jej pozby�? � pyta Teresa.</p><p>��Na prywatce � m�wi przyjaci�ka.</p><p>��Nikt mnie nie zaprasza.</p><p>��Nikt ci� nie zaprasza, bo wiedz�, �e jeste� cnotka. Dam cynk i ci� zaprosz�, tylko nie wrzeszcz, jak kto� od ciebie co� b�dzie chcia�, bo to normalka. Po to si� robi prywatki.</p><p>��Czy to� czy to jest okropne? Boli? Czyta�am, �e boli.</p><p>��Co ty czytasz? Lektury szkolne? W�o�y i wyjmie, nawet nie poczujesz � wzrusza ramionami Joa�k�.</p><p>��A jak zajd� w ci���?</p><p>��Nie zajdziesz. On sam b�dzie pilnowa�. Albo ju� zacznij �yka� tabletki. Wszystkie dziewczyny �ykaj�. Na wszelki wypadek.</p><p>Na prywatce jest ciemno, ciasno, t�oczno i Teresa nie ma czasu zastanowi� si�, czy ch�opak, kt�ry j� ci�gnie do ciemnego pokoju, podoba si� jej czy nie. Zamyka oczy, zaciska z�by � i rzeczywi�cie, to boli kr�tko i tylko troch�.</p><p>��Tw�j pierwszy raz? � pyta ch�opak z niepokojem.</p><p>��No co ty�! � �mieje si� Teresa. Jest zadowolona i szcz�liwa. Ma to za sob�.</p><p>��Spotkamy si�?</p><p>Teresa mruczy co� niewyra�nie, niby przyzwolenie, niby �e si� namy�la. Naprawd� to nie wie, jak on wygl�da i czy chce si� z nim spotyka�. �Zdecyduj�, jak go zobacz�, postanawia i pyta: � Jak masz na imi�?</p><p>��Jurek, a co? Ty jeste� Teresa, wiem.</p><p>�Wi�c to jest takie proste?�, my�li wieczorem, zasypiaj�c.</p><p>��Masz dziwne oczy � m�wi nazajutrz matka i dodaje podejrzliwie: � Takie oczy maj� dziewczyny, kt�re si� puszczaj�.</p><p>Teresa wie, �e ma normalne oczy. Matka po prostu wypowiada jedno z tych swoich ulubionych zda�; wypowiada je na wszelki wypadek, tak jak mawia, �e rudzi s� fa�szywi, grubi dobroduszni, a ludzie o ma�ych oczach i w�skich wargach s� chytrzy i nie wolno im ufa�.</p><p>��Oczy mam pomalowane i tyle � odpowiada matce.</p><p>�Czy Ewa ma jeszcze cnot�?�, zastanawia si� Teresa. �Chyba nie? Dziewi�tna�cie lat w tych czasach� Ale jak j� straci�a i z kim? Czy r�wnie g�upio jak ja?�</p><p>Nagle zrywa si� z kanapy i biegnie na g�r�. Z �azienki dobiega chlupot wody. Teresa wali pi�ciami w drzwi.</p><p>��Ewa! Otw�rz! Musz� ci� o co� spyta�!</p><p>��K�pi� si�, do cholery! Daj mi spok�j! � drze si� Ewa.</p><p>��Jestem twoj� matk�! � krzyczy Teresa tak, jakby Ewa o tym nie wiedzia�a. � Chc� wiedzie�, czy masz cnot�! Czy wiesz, �e cnota to jedyny skarb, jaki ma taka dziewczyna jak ty?</p><p>��Zwariowa�a�! � wykrzykuje Ewa zza drzwi �azienki. Plusk wody na chwil� cichnie. � Mam! Mam cnot�! Oprawi� j� sobie w ramki i powiesz� na �cianie, chcesz?</p><p>Drzwi pokoju Jana powoli si� uchylaj�. Jan, rozczochrany, w pid�amie, cicho pyta:</p><p>��Sta�o si� co�?</p><p>��Pewnie, �e tak! � wo�a Teresa. � Mamy ju� nowy wiek, a ty �pisz!</p><p>Jan zamyka drzwi. W �azience znowu pluszcze woda, a Teresa wlecze si� do ��ka. Marzy teraz o tym, aby jej c�rka utraci�a dziewictwo tak romantycznie jak Kate Winslet w <emphasis>Titanicu</emphasis>.</p><p>��ale czy to w og�le mo�liwe? Czy tak jest ju� tylko w kinie?�, my�li, zasypiaj�c.</p><p>Gwa�t� My�la�am, �e istnieje tylko w gazecie, w telewizyjnych �Wiadomo�ciach� albo w kinie. �e mo�e si� przydarzy� tylko innym, nie mnie. Nie mnie.</p><p><emphasis>Musz� o nim zapomnie�. Szybko zapomnie�. Jak najszybciej. Musi by� zn�w tak, jakby go wcale nie by�o. I musz� zacz�� wszystko jeszcze raz. Od pocz�tku.</emphasis></p></section><section><title><p>Luty. Nowy wiek</p></title><p>�Nienawidz� ich, nienawidz�, nienawidzꅔ, powtarza Ewa w my�lach, obs�uguj�c klient�w w dziale spo�ywczym. Marysia stoi przy kasie, a Patrycja biega po dziale gospodarstwa domowego. Codziennie si� zmieniaj�, �eby cho� troch� odmieni� monotoni�.</p><p>�Co to za urozmaicenie zamieni� ��ty ser na proszki do prania�, my�li Ewa.</p><p>Tak jak matka przewidzia�a, Gruby da� im podwy�k�, po pi��dziesi�t z�otych.</p><p>��Supermarkety i hipermarkety mnie wyka�czaj�. S� wsz�dzie! w ka�dej g�wnianej dziurze supermarket! a w du�ych miastach hipermarkety! Pi��! Dziesi��! Pi�tna�cie! Sk�d oni bior� tylu klient�w? Tam wyzyskuj� takie dziewuchy jak wy, ka�� nawet je�dzi� na wrotkach! i za wrotki nie p�ac�. a u mnie stoicie sobie ko�o lady, nie nabiegacie si�, wi�c pi�� dych to du�a podwy�ka w�a�ciwie za nic � wyja�ni�.</p><p>��adne za nic� Ty te� nas wyzyskujesz, skurwysynu�, my�li Ewa.</p><p>��a te piero�ki? Mo�e wzi�abym z dziesi�� piero�k�w z mi�sem? � zastanawia si� staruszka w chustce na g�owie. Przypomina Ewie babci� Mari�. I t� chustk� i pow��czeniem n�g, obutych w tanie botki i zapadni�tymi k�cikami ust. Przed chwil� ogl�da�a go��bki, d�ugo waha�a si� przy panierowanej rybie, teraz przygl�da si� piero�kom.</p><p>��Niech pani nie bierze � szepcze Ewa. � Przeterminowane.</p><p>Zerka na piero�ki, kt�re wygl�daj� jak o�liz�e i robi si� jej niedobrze. Czuje, jak fala md�o�ci podchodzi jej a� do gard�a. �Co tu tak �mierdzi?�, my�li.</p><p>��Go��bki lepsze? � pyta staruszka.</p><p>��Pewnie, �e lepsze. Maj� tylko dwa dni po terminie. Staruszka wychodzi z go��bkami, a Marysia strofuje Ew�:</p><p>��Ty, kurwa, jeste� g�upia. Gruby przez ciebie splajtuje i p�jdziemy do supermarketu, je�li nas w og�le wezm�.</p><p>Ewa wci�� patrzy na piero�ki i wyobra�a sobie, �e s� nie tylko o�liz�e na wierzchu, ale �e w ich wn�trzu, zamiast nadzienia, wij� si� wstr�tne bia�e robaki. Nie zwracaj�c uwagi na kolejn� klientk�, kt�ra wchodzi do sklepu, biegnie do toalety. Jeszcze wymiotuje, gdy Marysia wsadza g�ow� i wola:</p><p>��Ewa, do cholery, trzy klientki czekaj�! Jak ci� zakapuj� Grubemu, to zobaczysz!</p><p>D�ugi dzie� pracy wreszcie si� ko�czy. Dni r�ni� mi�dzy sob� tylko gatunki sera i w�dlin, daty �wie�o�ci jogurt�w i �gotowc�w�, promocje wci�� nowych margaryn.</p><p>��Rzyga�a�? � pyta Marysia, gdy id� do autobusu.</p><p>��To te piero�ki. Cuchn�y � wyja�nia Ewa.</p><p>��Te� wol� pracowa� na gospodarczym, cho� potem �mierdz� proszkami. Mog�a� ju� zrobi� t� matur�, jak mia�a� okazj�. Ja nie mia�am, a po budowlance nie ma roboty dla dziewczyn � m�wi Marysia.</p><p>��Po co mi matura? � pyta Ewa. � Wierzysz, �e Gruby da�by za matur� cho� dych� wi�cej?</p><p>��Mog�aby� pcha� si� do prawdziwego miasta na studia.</p><p>��Na jakie studia? Mnie nic nie interesuje. I tak bym obla�a � stwierdza Ewa rzeczowo.</p><p>Z�otko odrabia lekcje przy du�ym stole w pokoju z telewizorem, a matka patrzy w ekran. Leci Klan. Ojciec, cz�api�c, wychodzi z kuchni i zmierza w stron� schod�w.</p><p>��Jeden facet wygra� w �Milionerach� sto dwadzie�cia pi�� tysi�cy � obwieszcza matka.</p><p>Ojciec, milcz�c, przechodzi obok.</p><p>��A audiotele� Takie �atwe pytania. Jak dla g�upiego dziecka. I ju� mo�na mie� samoch�d.</p><p>Ojciec idzie dalej.</p><p>��Zatrzymaj si�! � wo�a Teresa. Jan przystaje.</p><p>��Dlaczego nie we�miesz prywatnych lekcji gry? My�lisz, �e nie ma ch�tnych, �eby uczy� si� gra� na fortepianie?</p><p>��Sprzedali�my fortepian � m�wi Jan.</p><p>��Boby nam zabrak�o na wyk�adziny, nie pami�tasz? Ale m�g�by� da� og�oszenie i chodzi� po domach z lekcjami � ci�gnie Teresa.</p><p>��Nie m�g�bym. Nikt dzi� nie chce lekcji muzyki. Wol� tenisa, kursy komputerowe czy j�zyka angielskiego � m�wi Jan i zn�w rusza w stron� schod�w.</p><p>��Czy kto� ci kaza� wybra� taki g�upi zaw�d, �e wyl�dowa�e� na poczcie? Bo to, co umiesz, nikomu nie jest potrzebne?! � wo�a za nim Teresa.</p><p>��Mamo� � szepcze Ewa. � Przesta�.</p><p>��Mama nic nie robi. Mama tylko m�wi � broni jej Z�otko.</p><p>Mama tylko m�wi:</p><p>��Bo wy my�licie, �e skoro nie pracuj�, to nic nie robi�. Nikt z was nie docenia tego, co robi� w domu.</p><p>My�licie, �e to takie proste utrzyma� dom w czysto�ci? Opra� was, wyprasowa�, ugotowa�, umy�, zamie��, wytrze� kurze, posprz�ta� wasze porozrzucane rzeczy, zrobi� zakupy, przyd�wiga� ci�kie siaty� a kto zamartwia si� dniami i nocami, czy wystarczy na pr�d, na czynsz, na mi�so, na zimowe buty dla Z�otka, na now� koszule dla ojca, bo star� wydar� przy ko�nierzyku, a ja sama chodz� w jednych butach ju� cztery lata� My�licie, �e jak siedz� w domu, to nie mam nic do roboty? Siedz� w domu, bo nie posz�am na studia, a nie posz�am na studia, bo urodzi�a si� Ewa. Mog�am j� wyskroba�, tak jak robi�y inne, ale nie wyskroba�am. Siedz� w domu, bo wychowa�am dw�jk� dzieci, a ojciec to kto, jak nie trzecie dziecko i nadal je chowam i my�l� tylko o tym, �eby zasz�y dalej, ni� ja zasz�am, �eby opu�ci�y to cholerne zadupie i pojecha�y kiedy� do prawdziwego miasta, gdzie tramwaje je�d�� w dzie� i w nocy i ludzie �yj� inaczej, nie tak jak my, z dnia na dzie�. Ja te� kiedy� by�am m�oda i �adna, a jak my�licie� m�oda i pi�kna i mia�am swoje marzenia i ambicje i wszyscy si� za mn� ogl�dali i mog�am inaczej wyl�dowa�. Niby dom, a nie dom, schody nie wyko�czone, meble si� rozlatuj�, w �azience beton zamiast kafelk�w i sztuczna wyk�adzina, wszyscy ju� maj� kafelki, tylko nie my. To wszystko mia�o by� inaczej, nie tak, ca�kiem nie tak. Co za cholerny dom, co za �ycie� Z�otko nie chce si� uczy�, Ewa nigdy dobrze si� nie uczy�a, no i gdzie ona jest, w sklepie u Grubego, co to za miejsce dla ambitnej dziewczyny? Tyle ksi��ek przeczyta�a i po co to komu by�o? a temu tam wszystko oboj�tne, nawet w �Milionerach� nie chce zagra�, a przecie� kiedy� wygrywa� teleturnieje i wszystko wie. Ja gram w totolotka, ale pewnie nie wygram, raz wygra�am tr�jk�, ale co to jest tr�jka? Ludzie maj� samochody, je�d�� za granic�, z supermarket�w to takie wielkie, wypchane siaty nosz�, a cz�owiek zlicza grosz do grosza i nigdy mu nie wystarcza, ale jak zrobi� na obiad placki ziemniaczane albo makaron, to wszyscy si� krzywi�, cho� trzeba oszcz�dza�</p><p>Ewa �ledzi ojca wspinaj�cego si� wolno po schodach. Po chwili zza drzwi jego pokoju cicho rozbrzmiewa muzyka.</p><p>�On kiedy� si� �mia��, my�li. �Kiedy to by�o? Zanim sprzedali�my fortepian?�</p><p>��Jak mo�na tak katowa� i katowa� innych tym posranym Bachem?! Porzygam si� od tej jego muzyki � m�wi matka i Ewa czuje, �e zn�w, na samo to s�owo, ogarniaj� j� md�o�ci. Zrywa si� od sto�u i biegnie do �azienki.</p><p>Wymiotuje i my�li:</p><p>�Czym� si� stru�am� Kiedy w�a�ciwie sprzedali�my fortepian? i o co chodzi z tym fortepianem?�</p><empty-line/><subtitle>Fortepian:</subtitle><empty-line/><p>od kiedy Jan pami�ta, w jego domu zawsze by� ten fortepian. Przedwojenny Steinway, wielki czarny potw�r z bia�ymi z�bami. Jan pokocha� go, zanim jeszcze nauczy� si� gra�. P�niej, gdy mia� pi�� lat, okaza�o si�, �e s� dla siebie stworzeni. Potw�r o�ywa� pod jego ma�ymi paluszkami, a Janek mia� uczucie, �e razem frun� gdzie� bardzo daleko, w rejony, gdzie nie si�ga ludzki wzrok, gdzie licz� si� tylko s�uch, czucie, marzenia. Stan ten trwa� prawie dziewi�tna�cie lat, a cho� Jan, je�d��c z koncertami, zmienia� instrumenty, to zawsze, gdy wraca� do rodzinnego domu, najpierw szed�, a w�a�ciwie bieg� do niego: do swojego pierwszego fortepianu.</p><p>����aden nie brzmi tak jak on � t�umaczy� matce z rozja�nion� twarz�. Uwielbia� otwiera� jego tajemnicze wn�trze, dotyka� mi�kkich ko�eczk�w, g�adkich, b�yszcz�cych strun, ciep�ej metalowej p�yty. � Kiedy�, gdy b�d� wielkim pianist�, ka��, by go wozili za mn� � dodawa� ze �miechem.</p><p>Tak, wtedy jeszcze si� �mia�. By� niewysokim, szczup�ym blondynem o nieciekawej twarzy, kt�r� jednak odmienia� ufny, bezbronny, prawie dziecinny u�miech, nastrajaj�cy r�wnie� do u�miechu. I u�miechali si�: rodzice, nauczyciele, koledzy, a potem Teresa. To ona by�a pierwsz� dziewczyn� w jego �yciu, kt�ra podarowa�a mu u�miech.</p><p>Gdy �eni� si� z Teres�, matka powiedzia�a: � Musicie zamieszka� u nas, no bo fortepian� u nich fortepian si� nie zmie�ci. Przecie� one mieszkaj� w tych gomu�kowskich klatkach. Sze�� metr�w na cz�owieka. W wi�zieniach maj� wi�cej. A klatki schodowe s� tam takie, �e podobno szaf� trudno wnie��, a co dopiero taki instrument.</p><p>Jan zamar�. o tym nie pomy�la�. Pierwszy raz w �yciu zapomnia� o swoim fortepianie � dla kobiety.</p><p>Tak. Mieszkanie jego rodzic�w by�o o wiele wi�ksze, przedwojenne, wygodne � lecz by�y to tylko dwa pokoje. W amfiladzie. Przecie� nie m�g�by usun�� rodzic�w z ich dotychczasowej sypialni, a z kolei Teresa nie zgodzi�aby si� zamieszka� w przechodnim pokoju. Ba, Teresa nigdy w �yciu nie zgodzi�aby si� zamieszka� z jego rodzin�.</p><p>��Oni my�l�, �e s� B�g wie kim, patrz� na nas z pogard�� My�lisz, �e tego nie widz�? S� w�ciekli i zazdro�ni. I wcale si� nie ciesz�, �e b�d� dziadkami!</p><p>Czu�, �e w jej s�owach jest troch� prawdy, cho� przeinaczonej. Chcieli by� dziadkami � lecz nie tak wcze�nie. I mo�e nie za spraw� akurat tej synowej. I nie w ten spos�b.</p><p>Teresa z matk� mieszka�y na czterdziestu sze�ciu metrach � oni a� na stu dziesi�ciu � ale w gomu�kowskim bloku z ciemnymi kuchniami by�y jednak trzy pokoje. Matka Teresy o�wiadczy�a, �e jej wystarczy jeden (�W przeciwie�stwie do niekt�rych, ja mam ma�e wymagania��), a dwa � w tym sze�ciometrow� klitk� � zostawia Teresie z m�em i dzieckiem, kt�re lada miesi�c przyjdzie na �wiat. W �adnym z pokoi nie mie�ci� si� fortepian. I rzeczywi�cie, nigdy nie zmie�ci�by si� na klatce schodowej.</p><p>��Takie co� to si� nie wyrobi na zakr�tach � zachichota�a Teresa.</p><p>Gdy po pi�ciu latach zacz�li budowa� dom za pieni�dze wygrane przez Jana w teleturniejach, jego matka powiedzia�a:</p><p>��Pewnie teraz zabierzesz fortepian?</p><p>��Teraz� � powt�rzy� jakby ze znakiem zapytania.</p><p>��Wiem, twoja r�ka. Wiem, �e boli. Nie musisz od razu gra� Rachmaninowa, mo�esz Bacha, bo spokojniejszy. Do Bacha nie trzeba tyle techniki, nie musisz mocno uderza�, ale jednak wci�� powiniene� gra�, cho�by dla siebie � powiedzia�a mi�kko. � Pami�tam, jak kocha�e� ten instrument. Niekiedy by�am nawet zazdrosna. Z fortepianem b�dzie ci l�ej. Bo przecie� wszystko si� zmieni�o. Jeszcze nawet nie wiesz, jak bardzo. A mo�e kiedy�, gdy wam zabraknie pieni�dzy, b�dziesz udziela� lekcji muzyki?</p><p>Kocha� fortepian nadal, cho� by�a w tym tylko pami�� bezpowrotnie minionej przesz�o�ci. Pomy�la�, �e m�g�by czasem zagra� co� bardzo powolnego, co�, co nie wywo�ywa�oby b�lu w nadgarstku. Mo�e rzeczywi�cie Bacha, a mo�e Debussy�ego? Tak, Debussy�ego. Popo�udnie fauna. W ich nowym domu, na parterze, zaplanowali du�y pok�j (�Dajning rum�, m�wi�a Teresa z okropnym akcentem) i fortepian bez trudu by si� zmie�ci�.</p><p>��Fortepian� � powt�rzy�a Teresa z namys�em. � Fortepian m�g�by elegancko wygl�da�, ale gdzie wtedy postawimy nowy komplet wypoczynkowy?</p><p>Komplet wypoczynkowy, w kolorze jasnego be�u, by�, niestety, tylko drug� nagrod� w jednym z teleturniej�w, nagrod� pocieszenia. Teresa by�a rozczarowana, �e Jan nie wygra�. Na szcz�cie napisali o nim w gazetach i teraz ludzie chcieli go ogl�da�, chcieli sprawdza�, czy ten skromny instruktor z prowincjonalnego domu kultury rzeczywi�cie wie a� tyle i z tylu r�nych dziedzin. Jan jednak najlepiej odpowiada�, gdy tematem teleturnieju by�a muzyka.</p><p>��To bardzo cenny fortepian, prawdziwy Steinway � powiedzia�.</p><p>S�owo �Steinway� nic Teresie nie m�wi�o, ale spyta�a zaciekawiona:</p><p>��Jak bardzo cenny?</p><p>��Mog�aby� za niego kupi� ze trzydzie�ci takich komplet�w wypoczynkowych � u�miechn�� si�, bo jeszcze wtedy umia� si� u�miecha�.</p><p>Fortepian stan�� w ich �dajning rumie�, jak mawia�a Teresa, w jadalni � jak twierdzi�a jej matka, w pokoju z telewizorem � jak okre�la�a ma�a Ewa.</p><p>��Bo�e, nie wiedzia�am, �e jest taki wielki! My�la�am, �e fortepiany s� mniejsze � powiedzia�a Teresa.</p><p>��S� mniejsze, ale to jest fortepian koncertowy � wyja�ni� Jan.</p><p>��Nikt tu nie b�dzie gra� koncert�w, bo by�my zwariowali � stwierdzi�a kategorycznie Teresa.</p><p>��Czarne przynosi pecha w domu. Pianino jest bardziej praktyczne � o�wiadczy�a jej matka. � Chyba �e postawimy co� na tym gracie?</p><p>��Nie wolno niczego na nim stawia�, bo zmieni si� brzmienie. Do koncertowego grania otwiera si� to pud�o � obja�nia� Jan, zapominaj�c, �e ju� nie b�dzie to potrzebne. Brzmienie nie mia�o znaczenia.</p><p>��To g�upio wygl�da. Brzydko. On tak �adnie b�yszczy, a jak podnosisz t� b�yszcz�c� pokryw�, to nic nie wida�, tylko kurz w �rodku � powiedzia�a Teresa, patrz�c, jak Jan otwiera pud�o fortepianu i stawia na podp�rce.</p><p>��Wygl�da jak paszcza wilka � skrzywi�a si� jej matka. � Zamknij to.</p><p>Gdy nazajutrz Jan wr�ci� z lekcji muzyki, kt�rych udziela� znudzonym i niech�tnym dzieciom � na blacie fortepianu le�a�a r�cznie wydziergana serweta, a na niej sta� niebieski fajansowy dzban ze sztucznymi kwiatkami.</p><p>��Nie� � powiedzia� odruchowo, chc�c broni� prawa fortepianu do wolno�ci.</p><p>��Teraz wygl�da bardziej po ludzku � stwierdzi�a matka Teresy.</p><p>��Mama ma racj� � popar�a j� Teresa.</p><p>Chcia� im wyja�ni�, �e fortepian jest bardziej ludzki, ni� obie my�l�, ale nigdy nie umia� dobrze m�wi�. Wypowiada� si� gr� i kto potrafi�, ten go rozumia�.</p><p>��M�g�bym uczy� Ew� � zacz��, przypominaj�c sobie, �e on te� mia� pi�� lat, gdy zagra� pierwsz� w �yciu gam�.</p><p>��Nie b�dziemy dziecku zawraca� g�owy czym� tak niepraktycznym. Patrz, jak to si� u ciebie sko�czy�o � powiedzia�a Teresa. � Mia�o by� z tego grania B�g wie co, a jest g�wniana posada instruktora muzyki w jakim� ognisku.</p><p>Od tamtego dnia na blacie fortepianu niemal codziennie co� przybywa�o. Porcelanowa baletnica babci Marii, trzymaj�ca obr�b d�ugiej sukni i figlarnie puszczaj�ca oczko w stron� niewidocznego tancerza. �wi�ty obrazek z Matk� Bosk� w b�yszcz�cej, nabijanej cekinami ramce. Ich �lubna fotografia i kolejne zdj�cia ma�ej Ewy, w sweterkach i sukienkach dzierganych przez babci�. Gar�� kasztan�w, zebrana przez Ew� kt�rego� jesiennego dnia. I coraz wi�cej okr�g�ych, bia�awych plam po szklance z herbat�, kt�r� Teresa mia�a zwyczaj tam stawia�, gdy ogl�da�a telewizj�.</p><p>�To ju� nie jest m�j fortepian, to obcy mebel�, my�la� Jan i coraz rzadziej siada� do niego, aby powoli, unikaj�c b�lu w nadgarstku, zagra� Bacha, Mozarta, Chopina lub Debussy�ego. Przy Debussym r�ka go prawie nie bola�a. Popo�udnie fauna. Zielona ��ka w o�lepiaj�cym s�o�cu. Niesko�czona przesz�o��. Niesko�czona przysz�o��. Nie ko�cz�ce si� popo�udnie i ta�cz�ce fauny z ludzkimi, rozumiej�cymi twarzami.</p><p>��Przesta� ju� rz�poli� � mawia�a Teresa po kwadransie, a babcia Maria w��cza�a telewizor.</p><p>Pewnego dnia Teresa wr�ci�a z miasta i ju� od progu zawo�a�a, zarumieniona z podniecenia:</p><p>��Jest kupiec na nasz fortepian!</p><p>�Nasz�. Pierwszy raz powiedzia�a �nasz�, zdziwi� si� Jan, zanim dotar� do niego sens tej nowiny.</p><p>��Ile daje? � spyta�a babcia Maria, nim on zd��y� si� odezwa�. A zreszt� nie chcia� nic m�wi�. Nie wiedzia�, co powiedzie� i jak ma broni� fortepianu.</p><p>��Daje tyle, �e mogliby�my kupi� wyk�adzin� do ca�ego domu, wyko�czy� obie �azienki i przynajmniej w jednej zrobi� sztuczny marmurek, na przyk�ad w tej na dole � liczy�a podekscytowana Teresa.</p><p>��Ma�o daje � przerwa� jej Jan. � To jest fortepian koncertowy.</p><p>��Nie b�d� �mieszny. Facet nie b�dzie gra� na nim koncert�w! � za�mia�a si� Teresa. � Wybudowa� sobie will�, nie tak� jak my, tylko prawdziw� i m�wi, �e fortepian by mu pasowa�. Trzeba bra�, p�ki daje, bo powiedzia�, �e jak nie chcemy, to on tam sobie postawi kominek. Ma na razie wolny k�t, to bierze fortepian.</p><p>Gdy nast�pnego dnia Jan wraca� z pracy, przed niewyko�czon�, niezgrabn� bry�� ich nowego domu sta� meblowy w�z. Trzech facet�w walczy�o z fortepianem.</p><p>��Kurwa, kto takie co� wymy�li� � zakl�� jeden, patrz�c z wyrzutem na Jana, kt�ry przystan��, czuj�c, �e serce bije mu szybko i nier�wno.</p><p>��Ostro�nie, tak nie wolno. Rozstroicie go. On jest� on jest bardzo czu�y � powiedzia�, widz�c, jak fortepian wali o bruk, s�ysz�c, jak struny j�cz� i czuj�c rozpaczliwy ruch m�oteczk�w wypadaj�cych bez�adnie ze swych miejsc.</p><p>Robotnicy spojrzeli na niego z pogardliwym pob�a�aniem. Jan zamilk�.</p><p>W�z meblowy odjecha�, a Jan wszed� do domu, z kt�rego znikn�a ostatnia cz�stka jego szcz�liwego �ycia.</p><p>�Czy to jest jeszcze m�j dom?�, zamy�li� si�, patrz�c na puste miejsce w �dajning rumie�.</p><p>��Gdyby by� mniejszy i bia�y, to dostaliby�my wi�cej. A tak to on musi zeskroba� i zamalowa� t� okropn� czer� � powiedzia�a z uraz� Teresa, pokazuj�c mu banknoty. � Cham jeden� Potr�ci� sobie za koszty przewozu i malowanie. Pomaluje na kremowo.</p><p>Ewa wymiotuje i nadal my�li:</p><p>�Czy mi si� wydaje, �e tata gra� kiedy� na fortepianie? Gra� cichutko, delikatnie, t� sam� melodi�, kt�r� s�ycha� czasem z jego pokoju, ale ju� tylko z p�yty? Jak to si� nazywa�o? �Poranek fauna�? Czy jest mo�liwy taki dziwny tytu�? a ja siedzia�am na kanapie i s�ucha�am. Jak wygl�daj� fauny? Chyba wtedy jeszcze tata si� u�miecha��.</p><p>Ewa zastanawia si� nad fortepianem, cho� ca�ym jej cia�em szarpi� torsje. G�ow� trzyma tu� nad muszl� klozetow�, widzi jej p�kni�cia, rysy, ��te zacieki, brud.</p><p>��Kurcze, co ja zjad�am? To pewnie hamburger z tej pieprzonej budki w rynku. Na pewno hamburger. Wszystko, byle nie to�</p><p>��Mamo, dlaczego Ewa wci�� rzyga? � pyta Z�otko.</p><p>��Wymiotuje � poprawia mechanicznie matka. � �Wymiotuje� brzmi lepiej � wyja�nia c�rce i nagle czujnie odwraca si� od telewizora. � Co znaczy wci��?</p><p>��Rzyga� przepraszam� wymiotuje od paru dni, codziennie, rano i wiecz�r i w dzie� te�. Ja nie chc�, �eby ona by�a chora. Zr�b co�, mamo, pom� jej � m�wi Z�otko.</p><p>Oczy Teresy rozszerzaj� si�, potem zw�aj� (�Mama ma teraz oczy jak u w�a, tego w�a z choinki, kt�ry wchodzi� Ewie pod sukienk�, gdy by�a taka ma�a jak ja. Ja nie chc�, my�li Z�otko). Potem Teresa zrywa si� z kanapy i biegnie lekko do �azienki, tak lekko, jak potrafi� biega� tylko bardzo grubi ludzie, gdy niesie ich gniew. Uderza pi�ci� w drzwi, raz, drugi, trzeci.</p><p>��Co jest?! � krzyczy Ewa. � S� przecie� dwie �azienki! Jak si� tak bardzo spieszysz, to le� na g�r�! Przecie� si� nie posikasz!</p><p>��Otw�rz! � wrzeszczy Teresa i naciera ca�ym cia�em na drzwi. � Natychmiast!</p><p>Ewa otwiera i matka, rzucona si�� rozp�du, zatrzymuje si� dopiero na umywalce. Rozciera st�uczone biodro, gniewnie zagryza wargi i �cisza g�os do szeptu (�Z�otko nie powinna s�ysze�, my�li odruchowo):</p><p>��Jeste� w ci��y?!</p><p>Ewa kr�ci g�ow�.</p><p>��Sk�d? z ducha �wi�tego?</p><p>��Rzygasz, wi�c jeste� w ci��y � powtarza zdenerwowana matka.</p><p>��Ka�dy, kto rzyga, jest w ci��y? Tata jak si� stru� odgrzewanym przez trzy dni obiadem, to te� by� w ci��y?</p><p>��Nie pyskuj, tylko m�w!</p><p>Matka naciera na Ew�. �azienka jest niewielka, wi�c ju� po chwili Ewa opiera si� o �cian�, a matka szarpie j� za sweterek:</p><p>��Poka� piersi!</p><p>��Zwariowa�a�! � krzyczy Ewa.</p><p>��Zamknij si�, Z�otko nie musi s�ucha� o takich �wi�stwach� Piersi w ci��y twardniej�.</p><p>��Sk�d mam o tym wiedzie�? � pyta agresywnie Ewa. � Niby kto mi mia� o tym powiedzie�? Ksi�dz na religii?</p><p>��Ewa� � zaczyna matka i spazmatycznie �apie haust powietrza. W �azience unosi si� zapach taniego myd�a i proszku, zastarza�ego brudu i potu z ubra�, przygotowanych do prania. � Tu nie ma co �artowa�. Potem mo�e by� za p�no. Gdyby to by�a ci��a, powiedz szczerze, nie ok�amuj mnie� gdyby to by�a ci��a, to kt�ry miesi�c?</p><p>Ewa wydyma wargi. �Powinnam si� teraz u�miechn�� i powiedzie�: g�wno ci� to obchodzi. Ale nie mam nikogo poza ni�, wi�c tak nie powiem. I jestem przera�ona� przera�ona� o Bo�e� Wi�c rzyganie to niekoniecznie pizza, hamburger lub nie umyte winogrona podpieprzane Grubemu?�</p><p>��To by� sylwester. Wi�c chyba drugi miesi�c? � pyta niepewnie Ewa i my�li: �Mamo, powiedz mi, �e to nic� �e to nic strasznego, �e to si� zdarza i �e co� z tym zrobimy- Powiedz mi�.</p><p>��Czu�am, �e to wtedy � m�wi z w�ciek�o�ci� matka � i kto to by�? Jaki� pomocnik ze stacji benzynowej? Czy kt�ry� z bezrobotnych, wysiaduj�cych na skwerze w rynku? Przecie� nikogo innego tu nie ma!</p><p>��Czy to ma znaczenie? � pyta Ewa. � i tak nie wyjd� za niego za m��.</p><p>Spojrzenie matki nagle si� zmienia.</p><p>��A mo�e to kto� porz�dny? Nietutejszy? Ma prac�? O�eni si� z tob�?</p><p>��Nie o�eni si� � m�wi Ewa.</p><p>Matka uderza j� w twarz. Lekko, niebole�nie. Ewa ju� do tego przywyk�a i nawet si� nie uchyla.</p><p>��Jutro p�jdziesz do lekarza. Dam ci adres. To taki lekarz, co w razie czego zrobi ci zabieg. M�dlmy si�, �eby to nie by�o to. Ale je�li� no to nie ma wyj�cia.</p><p>��Nie mam kasy na zabieg � m�wi Ewa. � Marysia jak si� skroba�a, to za dwa tysi�ce zet.</p><p>��Marysia? � pyta zszokowana matka. � a niby taka porz�dna dziewczyna. Z kim ty si� zadajesz!</p><p>��Taka porz�dna jak i ja, nie? i m�wi� ci jeszcze raz, �e nie mam kasy.</p><p>Matka nagle poci�ga nosem.</p><p>��Co� wymy�limy. Na razie dam ci pi�� dych na badanie. Potem b�dziemy si� martwi�.</p><p>��Mamo, Ewa, co wy tam robicie? � Z�otko stoi pod drzwiami �azienki.</p><p>��Pods�uchiwa�a�! � krzyczy Ewa, wybiegaj�c.</p><p>��Nie pods�uchuj� � obrusza si� Z�otko. � To wy tak strasznie krzyczycie. A wiecie, co m�wili teraz w telewizorze? �e napadli na bank w Krakowie i kogo� zabili�</p><p>��Jezusie Maryjo � m�wi odruchowo Teresa, bo Krak�w daleko, a my�l o tym, �e c�rka mo�e by� w ci��y, jest o wiele trudniejsza do zniesienia ni� napad na bank. �A jednak to dziwne, kiedy� takie rzeczy zdarza�y si� tylko w kinie�, my�li.</p><p>�Nie usn� przez ca�� noc�, my�li Ewa, wierc�c si� w ��ku. �Zawsze mam pecha, wi�c to nie pizza, nie hamburger i nie winogrona Grubego. Tak, mam teraz ca�kiem inne piersi i ju� nie musz� wypycha� stanika tampaksami. Jestem w ci��y i nie wiem z kim. Nie wiem, czy z wszystkimi trzema, czy tylko z jednym. Co dzieje si� z plemnikami, gdy pochodz� od trzech r�nych facet�w? Czy wszystkie naraz zap�adniaj� jajeczko, czy tylko jeden? i kt�ry? Ten, kt�ry by� pierwszy, czy ten ostatni? a mo�e ten w �rodku?�</p><p>Na korytarzu s�ycha� cz�api�ce kroki ojca. Ewie przypomina si� babcia.</p><p>��Babciu� babciu� z�apa�am wilka� � szepcze cicho i z przera�eniem.</p><empty-line/><subtitle>�apanie wilka:</subtitle><empty-line/><p>��Nie biegaj, bo si� przewr�cisz! � krzycza�a babcia Maria, gdy ma�a Ewa, przebieraj�c kr�tkimi n�kami, usi�owa�a dogoni� uciekaj�c� pi�k�.</p><p>Dziewczynka przystawa�a. Przewracanie si� nie by�o dobre, gdy� nawet, je�li tylko si� skaleczy�a, babcia wciera�a w rank� pieni�c� si� i szczypi�c� wod�. Obmywa�a dzieci�ce kontuzje ostro i energicznie, powtarzaj�c z satysfakcj�: �M�wi�am, �e nie warto biega�? i teraz boli�. Bola�o podw�jnie: poniewa� babcia tak twierdzi�a � i dlatego, �e nie okazywa�a wsp�czucia, lecz satysfakcj�.</p><p>��Nie skacz, bo z�amiesz nog�! � krzycza�a babcia Maria, gdy ma�a Ewa podskakiwa�a wysoko, jak najwy�ej, ponad sznurem skakanki, rozhu�tanej przez inne dzieci. Nale�a�o skaka� szybko, jak najszybciej i nie wolno by�o si� sku�. Babcia krzycza�a i Ewie natychmiast pl�ta�y si� nogi ze strachu.</p><p>��Jak b�dziesz niegrzeczna, to we�mie ci� ten pan � straszy�a babcia Maria g�o�no, gdy Ewa �ama�a jej nakazy i zakazy. � Prawda, �e pan j� we�mie? � pyta�a najbli�szego przechodnia, kt�ry przy�piesza� kroku, a jego sp�oszone spojrzenie dowodzi�o, �e zosta� przy�apany na gor�cym uczynku: wzi��by Ew� i robi�by z ni� straszne rzeczy. Wszyscy panowie zaczepiani przez babci� przy�pieszali kroku i znikali szybko za najbli�szym zakr�tem, poza jednym � co du�a Ewa pami�ta a� do dzi� � kt�ry odwr�ci� si� i powiedzia�: �Tak, za kar� nied�ugo wezm� ci� ze sob�� � a dopiero potem skr�ci� w najbli�sz� alejk�.</p><p>��Widzia�a� jego oczy? Baaaaardzo niedobre � m�wi�a babcia przenikliwym szeptem.</p><p>Ma�a Ewa d�ugo ba�a si� pan�w o niedobrych oczach. Wszyscy panowie, poza tat�, mieli niedobre oczy.</p><p>��Nie siadaj na ziemi, bo z�apiesz wilka! � krzycza�a babcia, gdy ma�a Ewa w trakcie zabawy siada�a na trawie z innymi dzie�mi. Nauczy�a si� zatem kuca�, ale pewnego dnia, trac�c r�wnowag�, opad�a na traw�. Poderwa�a si� z przera�liwym piskiem, gdy� od razu poczu�a, �e sta�o si� co� strasznego. Z�apa�a wilka. Wilk wszed� tym niewielkim, tajemniczym otworkiem, kt�rym siusia�a, a na kt�ry nigdy nie mia�a odwagi spojrze�, gdy� by�o w nim co� niepokoj�cego. (Zarazem chcia�a mu si� przyjrze� i czu�a, �e kiedy� to zrobi). Wilk wszed� tamt�dy i teraz po�era� j� od �rodka.</p><p>Szlochaj�c, przypad�a do babci:</p><p>��Czy wilk ma z�by?</p><p>��Ma. Czemu pytasz?</p><p>��Usiad�am na ziemi � rozp�aka�a si�.</p><p>��Z�apa�a� wilka. A m�wi�am, nie siadaj � powiedzia�a babcia Maria z zadowoleniem.</p><p>��Jest teraz w �rodku i po�era mnie � wyszepta�a ma�a Ewa.</p><p>��P�jdziemy do domu, zdejmiemy majtki, wytrzepiemy je i wilk wypadnie � powiedzia�a spokojnie babcia.</p><p>��Z�apa�am wilka � szepcze du�a Ewa, przewracaj�c si� w ��ku. � Dok�adnie na nowy wiek wszed� do mojego wn�trza i teraz mnie po�era. Moj� krew, moje cia�o. Babcia czu�a, �e ten wilk mnie kiedy� dopadnie. I dopad�. Teraz nie wystarczy zdj�� majtki i wytrzepa�. On ju� zostanie i b�dzie rosn��, rosn��, rosn��, a ja b�d� coraz mniejsza i coraz mniej wa�na. A� znikn�. Nie, nie� Wyskrobiemy ci�, wilku, wyskrobiemy. Ka�dy kawa�eczek. �eby nic po tobie nie zosta�o.</p><p>Do autobusu sz�y we tr�jk�, bo mama odprowadza�a Z�otko do szko�y, potem mia�a i�� na zakupy.</p><p>��Chod� ze mn� � powiedzia�a szeptem Ewa.</p><p>��Oszala�a�? To ma�e miasto, ludzie mnie znaj�, ten lekarz te�.</p><p>��Nie chc� i�� sama � szepn�a Ewa. � Nigdy nie by�am u ginekologa, boj� si�. To musi by� potworne.</p><p>��Przesta�! Z�otko, biegnij naprz�d! S�uchaj, kretynko� Umia�a� zaj��, a nie umiesz nic z tym zrobi� � syczy Teresa. � Ja w twoim wieku� � zaczyna i urywa.</p><p>��Co ty w moim wieku? � podchwytuje Ewa, patrz�c na matk� podejrzliwym wzrokiem.</p><p>��Ja w twoim wieku po prostu lepiej si� prowadzi�am � m�wi gwa�townie Teresa. � Szanowa�am si�. Aha, pami�taj, �e ci nie popuszcz�. Musz� wiedzie�, kto to. Jestem twoj� matk� i mam prawo.</p><p>��A jak ci powiem, �e by�o ich trzech? � pyta agresywnie Ewa.</p><p>��Idiotka � matka wzrusza ramionami.</p><p>Co� w wyrazie twarzy c�rki nagle j� wzrusza i niepokoi. Jej r�ka nie�mia�o w�druje na rami� dziewczyny, ale zaraz si� cofa.</p><p>��Ewa� Ewcia� Nie b�j si�. To jest jak wyrywanie z�ba.</p><p>Z�otko powraca do nich, pytaj�c niecierpliwie i z uraz�:</p><p>��Ewa idzie rwa� z�ba? i o to takie tajemnice?</p><p>��Idzie rwa� z�ba � przytakuje Teresa, patrz�c, jak Ewa wsiada do autobusu.</p><p>��A co z tym z�bem?</p><p>��Jest robaczywy � m�wi Teresa.</p><p>Poczekalnia lekarska jest jasna, czysta, w oknach bia�e firanki, dwa gabinety lekarskie. Na jednym ze stolik�w le�y stos kolorowych pism. Kolorowe pismo czyta recepcjonistka w zielonym kitlu. Kolorowe pismo ogl�da, z wyrazem znudzenia, jedna z dw�ch czekaj�cych pacjentek. Druga jest w zaawansowanej ci��y.</p><p>��Kochanie, a mo�e kupi� ci czekoladki? Albo jakie� pismo, �eby� si� nie nudzi�a? � pyta m�� ci�arnej ze �liczn� buzi� Barbie i z ogromnym brzuchem. (�Ona chyba urodzi bli�ni�ta�, my�li Ewa).</p><p>��Patrz, ile ich tu jest, stosy. Id� ju� sobie. I przyjd� za trzy kwadranse. Nie chc� czekoladek � m�wi kapry�nie Barbie.</p><p>��A mo�e kupi� ci ciastko albo col� light?</p><p>Barbie kr�ci g�ow�.</p><p>��Wola�abym og�rka kiszonego, ale jak by� wygl�da� z og�rkiem w r�ce?</p><p>Barbie chichocze i cmoka m�a w policzek. Ma na sobie specjaln� ci��ow� sukienk�, najwyra�niej szyt� na miar�, gustown�, z drogiego materia�u. (�A ja bym pewnie wszywa�a gumki w pasie i nosi�abym te same stare spodnie�, my�li Ewa. �I �aden facet by mnie nie pyta�, czy chc� kolorowe czasopismo, czekoladk� czy col�).</p><p>Drzwi jednego z gabinet�w s� uchylone. Ewa zagl�da z niespokojn� ciekawo�ci�. Ty�em do drzwi, na le�ance, siedzi jaka� kobieta i razem z lekarzem wpatruj� si� w monitor. Z ta�my cicho s�czy si� muzyka.</p><p>�Co� mi to przypomina� Poranek� nie, nie poranek� <emphasis>Popo�udnie fauna</emphasis>, kt�re tata grywa� na fortepianie? Czy to mo�liwe?�</p><p>��Widzi pani, jak ono sobie spokojnie p�ywa w wodach p�odowych? Jak w morzu. Jest spokojne i szcz�liwe, bo pani jest spokojna i szcz�liwa � m�wi lekarz �agodnym tonem.</p><p>��Troch� si� denerwuj� � wyznaje pacjentka.</p><p>��Ale tylko troch�, inaczej ono by to czu�o. Ono ju� du�o wyczuwa. Wyczuwa pani nastroje, je to samo, co pani zjada, choruje razem z pani�, dlatego musi pani by� zdrowa. Reaguje te� na d�wi�ki. Widzi pani, ta muzyka mu si� podoba.</p><p>��Nudna taka � m�wi nerwowo pacjentka.</p><p>Ewa wpatruje si� w monitor. Ekran jest zielonkawy jak morze. I w tym zielonym morzu p�ywa co� o du�ej g�owie, malutkich r�czkach i n�kach.</p><p>�Tak wygl�da dziecko w brzuchu matki?�, dziwi si� Ewa. �Jak ma�y kosmita, E.T.�</p><p>��Drzwi si� otwar�y, przepraszam pani� � m�wi lekarz i zamyka je, u�miechaj�c si� zdawkowo do Ewy.</p><p>Barbie te� wsta�a i stan�a za jej plecami, zagl�daj�c ciekawie do gabinetu. Podtrzymuj�c r�kami wielki brzuch, m�wi:</p><p>��Bzdury jakie�� Takie dziecko to jeszcze nic nie czuje. Nic a nic. My czujemy. Bo wszystko zawsze spada na kobiety. Ledwie d�wigam to brzuszysko� Chc� to mie� za sob�. I nic mnie nie b�dzie bola�o, bo jak da si� im w �ap�, to nie boli. A jak do szpitala przyjdzie jaka� biedna ofiara, to rodzi jak w �redniowieczu. Drze si� na ca�y budynek!</p><p>��My�li pani, �e ono nic jeszcze nie czuje i nie s�yszy? � pyta Ewa.</p><p>Barbie otwiera szeroko niebieskie oczy:</p><p>��A jak ma s�ysze�, skoro jest w �rodku? Gdy u nas w domu rodzi�y si� koci�ta, tata topi� je w ubikacji i m�wi�, �e one nic nie czuj�, a przecie� ju� by�y na �wiecie!</p><p>Drzwi drugiego gabinetu otwieraj� si�, wychodzi z nich pacjentka, a recepcjonistka m�wi, nie odrywaj�c oczu od gazety:</p><p>��Teraz ta druga pani�</p><p>Barbie tr�ca Ew�:</p><p>��No, niech pani idzie. Bo ja do tamtego lekarza. Mnie te� zaraz przystawi� t� kamer� do brzucha.</p><p>Ewa bardzo wolno idzie w kierunku drzwi i po raz pierwszy w �yciu staje oko w oko z fotelem ginekologicznym. Wbija we� wzrok i nawet nie widzi lekarza, kt�ry myje r�ce nad umywalk�.</p><p>�To jest okropne. Okropne� Gorsze ni� na filmach�, my�li.</p><empty-line/><subtitle>Fotel ginekologiczny:</subtitle><empty-line/><p>kojarzy si� Ewie z robotem z kosmosu t� swoj� l�ni�c�, chromowan� i nieludzk� konstrukcj�. Musia� go wymy�li� m�czyzna, z gatunku tych, kt�rzy od niechcenia, szybko i sprawnie potrafi� wymy�li� maszyn� do gilotynowania, fotel elektryczny lub skomplikowan� machin� do tortur, tak� jak na przyk�ad ��elazna dama�. Chyba nie ma nikogo, kto le��c na tym potworze, nie czu�by upokorzenia, l�ku, bezradno�ci. Nie ma kobiety, kt�ra s�ysz�c rutynowe �prosz� si� po�o�y�, nie post�pi�aby krok do ty�u, w panicznym odruchu ucieczki. W ka�dym fotelu ginekologicznym jest co� przeciwnego naturze ludzkiej.</p><p>�Trzeba by na nim k�a�� facet�w�, my�li m�ciwie Ewa.</p><p>��Ile� ty masz lat, dziecino? � pyta �agodnie lekarz. � No, k�ad� si� Nie tak, co robisz� zdejmij majtki!</p><p>Lekarz podchodzi i Ewa mocno zaciska oczy. �Nie czu� i nie my�le�. Nie czu� i nie my�le慔</p><p>��Hmmmm, ci��a, prawid�owa, drugi miesi�c.</p><p>��Mog� ju� wsta�? � szepcze Ewa. �Jak mam mu da� znak, �e chc� TO wyskroba�, zastanawia si�, wk�adaj�c z powrotem majtki i poprawiaj�c sp�dnic�.</p><p>��Ja TEGO nie chc� � m�wi wreszcie, niemal zdecydowanym tonem, gdy� pod�oga dodaje jej tej pewno�ci, kt�r� wcze�niej odebra� fotel.</p><p>��Rozumiem. Ale wiesz, �e to zabronione? � pyta lekarz.</p><p>Ewa nie wie, co odpowiedzie�, wi�c r�wnie� pyta:</p><p>��A czy to prawda, �e to nic nie boli?</p><p>��Nie boli, bo �pisz.</p><p>��i to jest prawie tak jak wyrwanie z�ba?</p><p>��Nie � m�wi lekarz. � Bo to jest dziecko, a nie z�b.</p><p>��To po co pan to robi? � pyta Ewa agresywnie.</p><p>��Czasem trzeba. Po to, by nie skrzywdzi� dziecka.</p><p>A czasem po to, by nie skrzywdzi� matki. To dziwnie brzmi, ale niekiedy to jest prawda. Bo kwestia aborcji jest bardziej z�o�ona, ni� my�l� politycy.</p><p>�W dupie mam kwesti� aborcji�, szepcze Ewa w my�lach.</p><p>��Ale najpierw porozmawiajmy � ci�gnie lekarz. � Odpowiadaj szczerze, a ja zdecyduj�, czy w og�le to zrobi�. Nie zawsze si� podejmuj�. Ile masz lat?</p><p>��Dziewi�tna�cie.</p><p>��Co robisz?</p><p>��Jestem ekspedientk�.</p><p>��Masz m�a?</p><p>��Nie.</p><p>��Kto jest ojcem dziecka?</p><p>Ewa milczy.</p><p>��Odpowiedz. To wa�ne.</p><p>��Nie wiem.</p><p>��Jak mo�esz nie wiedzie�? � pyta lekarz. � Je�li mi powiesz, �e by�o ciemno i go nie widzia�a�, to przysi�gam, �e ci� odprawi�. Nie robi� tego tylko dla forsy, naprawd�.</p><p>��To by� gwa�t � m�wi niech�tnie Ewa. � By�o ich trzech. Sk�d mam wiedzie�, kt�ry jest ojcem? Wszyscy trzej? Czy tylko jeden? Nie znam si� na tym.</p><p>Lekarz patrzy na ni� i przygryza wargi, jakby �u� gum�.</p><p>��Je�li gwa�t, to masz prawo do zabiegu � m�wi wreszcie. � Za darmo.</p><p>��i zrobi mi to pan za darmo? � o�ywia si� Ewa.</p><p>��Tak, ale najpierw p�jdziesz i zg�osisz na policji. Potem trzeba b�dzie udowodni� gwa�t, a to nie zawsze jest proste. Ale jak ju� udowodnisz, wtedy dostaniesz za�wiadczenie z s�du, a komisja lekarska wyrazi zgod� na legalny zabieg.</p><p>Ewa wytrzeszcza oczy na lekarza.</p><p>��Przecie� do tego czasu z dziesi�� razy urodz� � m�wi.</p><p>Lekarz milczy.</p><p>��Nie chc�, �eby tylu obcych ludzi wiedzia�o, �e kto� mnie zgwa�ci�! Ja tego nawet w domu nie powiedzia�am!</p><p>Lekarz nadal milczy.</p><empty-line/><subtitle>Ja tego nawet w domu nie powiedzia�am:</subtitle><empty-line/><p>�bo ju� lepiej obcemu ni� rodzicom. Tata te� by milcza�. Mama by wrzasn�a: � Ze te� nikomu takie �wi�stwo si� nie przytrafia, tylko akurat tobie, jakby�my mieli za ma�o k�opot�w! w porz�dnych domach nic takiego si� nie zdarza! Co ty sobie my�lisz?! Czy ty wiesz, co powiedz� znajomi? S�siedzi? Ludzie w mie�cie? B�d� pokazywa� ci� palcami i m�wi�: �To ta, co j� zgwa�cili!� i wiesz, co zrobi�? B�d� si� zastanawia�, ile w tym by�o twojej winy, bo to jasne, �e nie ka�dego gwa�c�, gwa�c� tylko te dziewczyny, kt�re tego chc�, kt�re prowokuj� facet�w, kt�re si� puszczaj�, po kt�rych wida� �e ch�tnie by si� pu�ci�y! Bo�e drogi i co my z tym teraz zrobimy� Matko Bosko Cz�stochowsko�!</p><p>��To ja ju� wol� zrobi� to za pieni�dze � o�wiadcza Ewa.</p><p>��Powiedz mi jeszcze, kto chowa�by dziecko, gdyby si� urodzi�o? � pyta lekarz.</p><p>Ewa my�li przez chwil�.</p><p>��Mama? Nie, mam� by szlag trafi�. Ja? Ja nie chc� tego dziecka. I niby z czego mam je chowa�, jak zarabiam osiemset z�otych? Dlaczego pan o to pyta? Powinien pan zapyta�, czy mam kas� na zabiegi</p><p>��To kosztuje dwa tysi�ce pi��set, czyli niema�o � m�wi lekarz.</p><p>��Wiem � m�wi potulnie Ewa i my�li w duchu:</p><p>�Jezusie Maryjo, tyle forsy? Wi�cej ni� Marysia� Ceny zn�w posz�y w g�r�? Powinnam wiedzie�, �e skoro wszystko idzie w g�r�, to tak�e to. Jezu, ja si� zabij�.</p><p>��Pytam, bo robi� to tylko wtedy, gdy mi si� wydaje, �e tak b�dzie lepiej. �ami� prawo, nie jestem nieomylny, ale przynajmniej jestem w zgodzie ze sob� � ci�gnie lekarz. � Ale to ci� pewnie i tak nie obchodzi. Te z was, kt�re m�wi� o wyrywaniu z�ba, a jest was wi�cej, ni� s�dzisz, my�l� tylko, �eby si� TEGO jak najszybciej pozby�. A ja wtedy my�l� o dziecku.</p><p>Zapada cisza, a po chwili lekarz m�wi:</p><p>��Przyjd� w najbli�szy czwartek o siedemnastej, tu masz adres.</p><p>Ewa zmierza do drzwi, ale co� j� zatrzymuje. Jej spojrzenie pada na monitor ko�o le�anki.</p><p>��To w tym je wida�, tak?</p><p>��Co? � pyta lekarz.</p><p>��Teraz s� takie aparaty, �e mo�na je zobaczy�?</p><p>��Kogo?</p><p>��Dziecko.</p><p>��Tak. Chcesz zobaczy� to twoje? Dobrze, ale powiedz mi szczerze, dlaczego? � pyta lekarz z zaciekawieniem.</p><p>��Nie wiem. Naprawd� nie wiem. Czemu pan pyta?</p><p>��Co ci to da, je�li ci powiem, �e pisz� prac� doktorsk� z pogranicza medycyny i psychologii? � odpowiada lekarz pytaniem na pytanie.</p><p>Ewa wzrusza ramionami.</p><p>��No to k�ad� si�, b�dziemy go szuka�.</p><p>Ewa patrzy w monitor aparatu � i po chwili pojawia si� na nim zielone morze. �Wn�trze mojego brzucha jest zielone?�, my�li zdumiona. �Nie, niemo�liwe, pewnie najwi�cej jest tam czerwieni i czego� w kolorze b�ota, czyli wszystko to, co zjad�am, co strawi�am, moje jelita i moja krew�.</p><p>��Nic nie widz� � m�wi niepewnie.</p><p>��Patrz tutaj � lekarz dotyka palcem monitora.</p><p>��To? � dziwi si� Ewa. � Wygl�da jak kijanka. Albo pijawka.</p><p>��Kobiety znajduj� na og� �adniejsze okre�lenia. Mo�e dlatego, �e chc� TO mie� � m�wi lekarz.</p><p>Ewa wpatruje si� w to co�, co tkwi w jej brzuchu, co nieproszone zjawi�o si� w jej wn�trzu, niemal niewidoczne, a jednak �ywe. Otrz�sa si�.</p><p>��Czy to prawda, �e ono s�yszy? � pyta, nie odrywaj�c oczu od monitora.</p><p>��Nie znam si� na tym, akurat w tym si� nie specjalizuj�, ale s�ysza�em o badaniach, kt�re to potwierdzaj�.</p><p>��Od kiedy s�yszy? Od pocz�tku? Od pierwszych dni, czy p�niej? � naciska Ewa.</p><p>��Nie s�dz�, �eby plemnik co� s�ysza� � u�miecha si� lekarz. � Albo jajeczko. W�tpi�, �eby s�ysza�a zygota. Ale takie jak to� Hmmmm� Chyba tak. Co� s�yszy.</p><p>Ewa poprawia sp�dnic�, obci�ga sweter i zeskakuje z le�anki. Wychodzi z przychodni z ulg�, �e co� ma ju� za sob� i z l�kiem przed tym, co j� czeka.</p><p>��Kurwa� kurwa� kurwa� � klnie z w�ciek�o�ci�, nie patrz�c na to, �e przechodnie jej si� przygl�daj�. � Czu�am to. Czu�am. I w dodatku Ono s�yszy! Co za krety�ska sprawa. Ale co s�yszy? Co Ono mo�e s�ysze�? Przecie� tu nic nie ma! Zwyk�a ulica� a jednak, jednak� jednak�</p><empty-line/><subtitle>Ono s�yszy:</subtitle><empty-line/><p>nagle do uszu Ewy docieraj� dziesi�tki d�wi�k�w, na kt�re wcze�niej nie zwraca�a uwagi. Dociera do niej codzienna muzyka ulicy � g��bokie, rytmiczne sapanie miasteczka, kt�re nabiera oddechu, wypuszcza go, znowu nabiera i jeszcze raz�</p><p>D�wi�ki. Stuk-puk, stuk-puk, stuk-puk � to idzie dziewczyna w botkach na wysokich obcasach, kt�re wybijaj� melodyjny rytm na chodnikowej p�ycie. Szu� szu� szu�, szuraj� grube, filcowe buty przechodz�cej obok staruszki. Uit� uiti� uit� � �piewaj� adidasy m�odego m�czyzny. ��iiiuuuiiiii�, autobus rusza z pobliskiego przystanku. A potem w uliczk� wpada wiatr, zawodzi kr�tko, spazmatycznie, podnosi do g�ry kurz i �mieci, przelatuje z cichym za�piewem i znika.</p><p>�Tyle d�wi�k�w?�, dziwi si� Ewa. �Nigdy ich nie s�ysza�am�, my�li zaskoczona.</p><p>Rusza w stron� autobusu, stoj�cego przy poszarza�ym skwerze. �nieg nie przykry� go tej zimy i resztki trawy wci�� walcz� o �ycie. Ewa nachyla si�: na jednej z k�pek siedzi ma�a, czerwona biedronka.</p><p>��Zdechniesz, idiotko. Co ci� tu przynios�o o tej porze?</p><p>Biedronka nie ma szans. �Lepiej j� zabi�, my�li rzeczowo Ewa. Powoli podnosi czubek buta i r�wnie powoli cofa nog�.</p><p>��Cholera � m�wi p�g�osem. � Co mnie obchodzi to ma�e g�wno?</p><p>A jednak, jakby wbrew sobie, podnosi dwoma palcami nakrapiane stworzenie i trzymaj�c je delikatnie na d�oni, zawraca do przychodni. Wbiega do �rodka i k�adzie owada na juk� w donicy, poprawiaj�c tak, aby czerwony pancerzyk w czarne kropki utrzyma� si� na li�ciu. Biedronka rusza pospiesznie wzd�u� ja�niejszych �y�ek, jakby wytyczy�y jej nagle now� �cie�k� �ycia. Recepcjonistka przestaje czyta� kolorowy magazyn i przygl�da si� Ewie podejrzliwie. Z gabinetu lekarza wychodzi Barbie.</p><p>��Jeszcze pani tu? � dziwi si� na widok Ewy, a potem oznajmia z o�ywieniem: � Widzia�am go na monitorze! Wygl�da jak krasnoludek. A kupi�am mu ju� mn�stwo ubranek! Nawet oryginalne d�insy Diesla!</p><p>U�miechni�ta, podtrzymuj�c r�kami du�y brzuch, opuszcza przychodni�.</p><p>Ewa patrzy przez uchylone drzwi do drugiego gabinetu. Lekarz przegl�da jakie� notatki, a z kasety p�ynie tym razem Bach. �Ten sam Bach, co wci�� s�czy si� z pokoju taty, monotonny i nudny�, my�li. Przygryza w zamy�leniu warg� i wchodzi do gabinetu.</p><p>��Pani tu nie mia�a um�wionej wizyty! � wo�a recepcjonistka, ale Ewa zamyka za sob� drzwi.</p><p>Recepcjonistka podchodzi do donicy, rozchyla li�cie juki i sprawdza, co Ewa tam w�o�y�a. Dostrzega biedronk�, strzepuje j� niedbale na pod�og� i rozgniata butem.</p><p>��Czy ono naprawd� wszystko s�yszy? � pyta Ewa lekarza, kt�ry patrzy na ni� ze zdziwieniem.</p><p>��Przepraszam? o co chodzi?</p><p>��Bada� pan dziecko tamtej pacjentki, puszcza� mu pan muzyk�. M�wi� pan, �e ono s�ucha�o. Czy ono naprawd� s�yszy? � wyrzuca z siebie Ewa na jednym oddechu. Na twarzy lekarza pojawia si� zrozumienie.</p><p>��To intryguj�ce, tak. Granice tego, co s�yszy, rozumienie tego, sposoby przewodzenia d�wi�ku� S� na ten temat pewne spory, ale moim zdaniem, tak, s�yszy. Zapewne nie wszystko rozumie, ale s�yszy. Mo�e uczy si� rozumie�?</p><p>Bach z zadziwiaj�c� regularno�ci� ofiarowuje im kolejne tony. �Zamknij si�, nudziarzu�, my�li Ewa i niecierpliwie pogania lekarza:</p><p>��Na pewno s�yszy? To dla mnie wa�ne�</p><p>��Na pewno. Za�o�� si�, �e s�yszy Bacha, cho� nie wie, �e to Bach.</p><p>Lekarz przygl�da si� Ewie z pewnym zniecierpliwieniem.</p><p>��Prowadz� badania nad zdolno�ci� p�odu do s�yszenia. To nowa dziedzina i nawet nie wiem, czy ma naukow� przysz�o��. Teraz nie mam czasu, ale je�li pani�</p><p>��Nie, nie. Ju� id� � mruczy Ewa i my�li ze strachem: �A jak mi ka�e p�aci� za wizyt�?� i dodaje ze skwapliw� rzeczowo�ci�: � Ja nic nie chc�, wpad�am ot tak. By�am u lekarza obok.</p><p>��Pani jest w ci��y? Tu jest taka ma�a ksi��eczka� Nie, prosz� si� nie ba�, to za darmo. Rozw�j p�odu, tydzie� po tygodniu, miesi�c po miesi�cu. A w og�le, to mo�e mu pani �piewa�. I m�wi� do niego. My�l�, �e s�owa s�yszy jak melodi�.</p><p>Ewa bierze broszur�. �Jeszcze chwila i ka�� p�aci�, bo czas to pieni�dz�, my�li gniewnie. Recepcjonistka w poczekalni wci�� przygl�da si� jej podejrzliwie i niech�tnie.</p><p>��Gdzie moja biedronka? � pyta dziewczyna.</p><p>��Jaka biedronka? Nie ma biedronek o tej porze.</p><p>�Nie ma biedronek? ty g�upia babo��, Ewa podnosi do g�ry �rodkowy palec i mruczy cicho w jej kierunku: �Fak ju�.</p><p>��Do widzenia � m�wi oboj�tnie recepcjonistka, nie rozumiej�c jej gestu.</p><p>��Wyrwa�a� tego z�ba? � krzyczy Z�otko, gdy Ewa wchodzi do domu. Tata przystaje na moment w cz�api�cym przemarszu z kuchni na pi�tro.</p><p>��Nie. Ale ju� nie boli. Wyrw� go w ten czwartek � o�wiadcza Ewa dono�nie, by przekrzycze� Presleya.</p><p>Tata zamyka drzwi swojego pokoju na g�rze.</p><p>Garnki w kuchni trzaskaj� rytmicznie, jak perkusja w symfonicznej orkiestrze, g�os Elvisa faluje, aksamitny w niskich tonach i jasny w g�rnych; dziecinny g�os Z�otka brzmi jak flet, kt�ry nagle wyrywa si� z orkiestry. Telewizor spiera si� z Presleyem g�osem Tomasza Lisa.</p><p>�Dom �yje i m�wi�, odkrywa ze zdziwieniem Ewa. � a ja raz wyrywa�am z�b i nic nie bola�o � chwali si� Z�otko.</p><p>Ewa gna po schodach do pokoju. Presley ryczy w kuchni, lecz s�ycha� go w ca�ym domu. �Mama jest w jednym ze swych sentymentalnych nastroj�w, to mo�e lepiej�, my�li.</p><p>Ewa w��cza ta�m� z Chyli�sk�.</p><p>�Nienawidzꅔ, wyrzuca z siebie gwa�townie Chyli�sk� schrypni�tym g�osem, a Ewa otwiera broszur�. Wydana na tanim papierze, ma na ok�adce rado�nie u�miechni�t� dziewczyn� z wielkim brzuchem.</p><p>��Pieprz si� � mruczy do niej Ewa i czyta pierwsze zdania:</p><p><emphasis>�Zarodek, stadium rozwojowe zap�odnionej kom�rki jajowej (zygoty), kt�ra przesz�a kolejne podzia�y, czyli bruzdkowanie, pomna�aj�c w ten spos�b liczb� kom�rek (blastomer�w). W stadium tzw. manili (12-16 blastomer�w, oko�o trzeciej doby po zap�odnieniu) jajo p�odowe przedostaje si� do macicy��</emphasis></p><p>��Bo�e, jak to nieludzko brzmi. Morula, blastomer, zygota�? � otrz�sa si� Ewa.</p><p><emphasis>�Oko�o trzeciej doby po zap�odnieniu jajo p�odowe przedostaje si� do macicy��</emphasis></p><p>��i to wszystko jest teraz we mnie? Morula, blastomer, jajo? Co za ohyda!</p><p>Wciska broszur� pod materac i schodzi na d�. Skrada si� cicho w stron� kuchni i natrafia na znajomy widok. Matka, z garnkiem przy piersi, ta�czy. Ma zamkni�te oczy i dziwny u�miech. �Jak morula�, my�li Ewa nienawistnie.</p><p>��Dwa tysi�ce pi��set � o�wiadcza g�o�no i garnek wypada matce z r�k.</p><p>��Nie �a� po mieszkaniu jak z�odziej! � wo�a ze z�o�ci�. � Cz�owiek, kt�ry ma czyste sumienie, nie skrada si� po cichu!</p><p>��Nie skradam si�. To ten tw�j Presley. Ryczy, wi�c nic nie s�yszysz. Dwa tysi�ce pi��set.</p><p>��o czym ty m�wisz? � pyta matka.</p><p>��Tyle teraz bior�.</p><p>��Wi�c jednak� jeste� w�</p><p>��Jestem � potwierdza Ewa ze z�o�liw� satysfakcj�.</p><p>��To niech ten skurwysyn, kt�ry ci to zrobi�, da ci fors� na skrobank�, bo ja nie mam � wybucha gniewnie matka, zamykaj�c drzwi i �ciszaj�c g�os.</p><p>�Przecie� nie powiem jej, �e by�o ich trzech. Nie powiem, �e to by� gwa�t. Nie chc� zadymy, nie chc� policji, nie chc� wyl�dowa� jak te dziewczyny ze �l�ska, o kt�rych pisali w gazecie. �e je zgwa�cono, a przes�uchiwano tak, jakby to one gwa�ci�y. Nie. Nie. Nie. Niech b�dzie jeden skurwysyn�.</p><p>��On nie jest st�d � m�wi Ewa g�o�no.</p><p>��a sk�d?</p><p>��Nie wiem.</p><p>��Posz�a� do ��ka z nieznanym facetem?</p><p>��Tak. Nawet nie wiem, jak si� nazywa.</p><p>Matka najpierw milknie, potem czerwienieje i nagle krzyczy:</p><p>��Po kim ty to masz?! Ja w twoim wieku�!</p><p>��Wiem � przerywa jej Ewa.</p><p>Teresa g�o�no nabiera powietrza i wypuszcza je z odg�osem czkawki.</p><empty-line/><subtitle>Ja w twoim wieku:</subtitle><empty-line/><p>�a ja w twoim wieku prowadzi�am si� porz�dnie. Nie by�am taka g�upia jak ty. Nie zadawalam si� z obcymi. Byle kto mnie nie poderwa�. Nie puszcza�am si�. Nie pi�am alkoholu. Mia�am godno��. Wraca�am do domu o w�a�ciwej porze. Bo po nocach w��cz� si� tylko zdziry. S�ucha�am rodzic�w. Wiedzia�am, co wypada, a co nie. Pomaga�am w domu. Porz�dnie si� uczy�am. Zrobi�am matur� i mog�am i�� na studia, ale skoro ci� ju� urodzi�am, to chcia�am ci� wychowa� na uczciwego cz�owieka. Gdyby� by�a taka jak ja w twoim wieku, to teraz nie by�oby k�opot�w!</p><p>�Dlaczego k�amiemy przed w�asnymi dzie�mi?�, my�li Teresa. �Dlaczego nikt z nas nie powie: a ja w twoim wieku by�am jeszcze g�upsza? Dlaczego udajemy przed nimi, �e byli�my najlepszymi uczniami �wiata? Wcieleniem cn�t i przyzwoito�ci? Uosobieniem rozumu? Dlaczego, skoro to na og� zwyk�e k�amstwa?�</p><p>Ewa czeka, �e matka jak zwykle trzepnie j� w twarz. Ale ona nagle j� przytula � i p�acze. Ew� przera�a to bardziej, ni� gdyby wy�adowa�a na niej sw� w�ciek�o��. Obejmuje matk� i m�wi:</p><p>��Tak mi przykro.</p><p>Dlaczego ona nie umie mnie przytuli� ani ja jej?�, my�li; pr�buj�c obj�� matk�. Ale Teresa, ku jej uldze, odsuwa si� i m�wi:</p><p>��Co� wymy�limy. Nie martw si�. Jako� to b�dzie. W��cz sobie telewizor, poogl�daj jaki� program, od razu si� uspokoisz.</p><p>Ewa w��cza telewizor.</p><p>�Handel �ywym towarem zarzuci�a rosyjskim �o�nierzom w Czeczenii dziennikarka moskiewskiej gazety. W rejonie wioski Chatuni miejscowy garnizon za�o�y� targ niewolnik�w. Czecze�cy trzymani s� tam w nieludzkich warunkach, w g��bokich jamach wykopanych w ziemi�.</p><p>�Uspokajam si�, my�li Ewa.</p><p>�Uganda przeka�e pod opiek� UNICEF-u sto sze��dziesi�cioro troje dzieci-�o�nierzy z Konga. Dzieci w wieku od dziewi�ciu do szesnastu lat komisja ONZ odnalaz�a w obozie wojskowym�.</p><p>�Uspokajam si�.</p><p>�Dario Kordi� skazany zosta� przez trybuna� haski ONZ na dwadzie�cia pi�� lat wi�zienia za wsp�udzia� w czystkach w�r�d Muzu�man�w. Kordi� bra� udzia� w masakrze w wiosce Ahmici, gdzie w 1993 roku chorwackie wojska wymordowa�y ponad sto os�b, z kt�rych wi�kszo�� sp�on�a �ywcem, w podpalonych przez �o�nierzy domach�.</p><p>�Uspokajam si�.</p><p>�Siedemnastolatka z wojew�dztwa warmi�sko-mazurskiego wrzuci�a do szamba swoje nowo narodzone dziecko. Sekcja wykaza�a, �e niemowl� �y�o w chwili��</p><p>��Prze��czmy na Big Brothera � proponuje matka. � Czy to nie dzi� b�d� wyrzuca� Alicj�?</p><p>��Chc�, �eby wyrzucili Alicj�! Ja te� zadzwoni�! � wo�a Z�otko.</p><p>��G�upia jeste�, za to si� p�aci. Niestety, nic przyjemnego nie ma za darmo � stwierdza z �alem matka.</p><p>��Nienawidz� Alicji! � podekscytowana Z�otko podskakuje na krze�le.</p><p>�Uspokajam si�, my�li Ewa.</p><p>��Dlaczego Alicja? � odpowiada zadowolony Gulczas na pytanie Wielkiego Brata. � Bo Alicja jest fa�szywa. I tyle. A co?</p><p>��Fa�szywa! Fa�szywa! � pod�piewuje Z�otko, odsuwaj�c zeszyty.</p><p>��Wszyscy s� fa�szywi � wzdycha matka.</p><p>��Gulczas nie. Kocham Gulczasa � obwieszcza Z�otko, a matka z aprobat� kiwa g�ow�.</p><p>��Tak, tak, Gulczas to jest to.</p><p>�Moja kijanka� moja kijanka doro�nie i b�dzie na takie co� patrzy�? Czy te� do tego czasu wymy�l� ju� co� takiego, �e� �e co? Co mog� jeszcze wymy�li�? B�d� si� pieprzy� na- ekranie?� Nie, nie, niemo�liwe�, my�li Ewa. �Nasze domy m�wi� dzi� telewizorami, a nie w�asnym g�osem. Jak m�wi�y, gdy nie by�o telewizora?�</p><empty-line/><subtitle>Telewizor:</subtitle><empty-line/><p>wed�ug niego ustala si� rytm dnia, pory posi�k�w i wypoczynku. Pory snu. Spotkania z przyjaci�mi. Meble rozstawia si� tak, aby by�o go wida� z ka�dego k�ta, krzes�a, fotela, kanapy, a gdy postawi si� talerz i we�mie �y�k� do r�ki, mo�na wtedy � chlipi�c zup� � patrzy� w ekran. O�wietlenie nie mo�e przy�miewa� jego oblicza, bo zniekszta�ci to, co on zechce nam pokaza�.</p><p>��Wigilia o si�dmej?</p><p>��Co ty, o �smej film, musimy po�pieszy� si� z wigili�.</p><p>On ma swoje prawa i wymagania. Trzeba go s�ucha�. Nie wolno traci� z nim kontaktu, bo mo�na pozosta� samotnym, �lepym i g�uchym w d�ungli �wiata.</p><p>Jeden kana�. Dwa kana�y. Cztery. Sze��dziesi�t.</p><p>On, telewizor, prowadzi nas od dnia do dnia, jak niegdy� anio� str� nad przepa�ci�. On przypomina, kiedy jest �wi�to, kiedy dzie� roboczy, kiedy przychodzi wiosna i trzeba przestawi� zegary, a kiedy sypnie �nieg. Bez niego nie da si� �y�. To on podpowiada, kto jest wa�ny, kto si� nie liczy, a kogo w og�le nie ma.</p><p>Pan Telewizor. Nie do wyproszenia. By�. I b�dzie.</p><p>Kiedy� by� st� i ciep�e �wiat�o lampy. Podobno wystarcza�o.</p><p>�Niemo�liwe�, my�li Ewa.</p><p>Zasiada si� przed nim i czeka. Na co? Nie wiadomo. Ale on powie. I potem b�dzie lepiej. Albo gorzej. Albo tak samo.</p><p>�Jezusie Maryjo, byle nie tak samo!�, my�li Teresa.</p><p>A jednak dzisiaj jest inaczej. W Big Brotherze znowu m�wili o forsie. Wszyscy tam m�wi� o forsie, s� tam dla forsy, a ca�a widownia liczy j� za nich.</p><p>��Mamo, dwa tysi�ce pi��set � powtarza Ewa, stoj�c plecami do telewizora.</p><p>��Ja nie mam a� tyle! Sk�d niby mam wzi��? Dwa pi��set! i za co? Za g�upi� skrobank�? Czy oni zwariowali? Taka kupa forsy za par� machni�� no�em?! Mam tylko dwa.</p><p>��Sk�d masz dwa? � dziwi si� Ewa. Teresa nagle wybucha p�aczem.</p><p>��Zbiera�am. Ca�e trzy lata. Grosz do grosza. Chcia�am pojecha� za granic�. Chocia� raz w �yciu. Bo co to za zagranica, Czechy lub NRD, gdzie je�dzili�my z twoim ojcem, gdy on wygrywa� teleturnieje? i raz byli�my w Bu�garii, bo te�ciowie kupili nam wczasy przez �Gromad�. Ale kiedy to by�o�! a ja bym chcia�a zobaczy� prawdziw� zagranic�.</p><p>�Nie zobaczy przeze mnie prawdziwej zagranicy�, my�li Ewa i pyta:</p><p>��Chcia�a� jecha� do Rzymu, z pielgrzymk�? Matka patrzy na ni� w zamy�leniu i w��cza kaset� z Presleyem.</p><p>��Mamo, o rany, przesta�, flaki si� wywracaj��</p><p>��Taka prawdziwa, najprawdziwsza zagranica to by�by Graceland � wzdycha matka.</p><p>��Co to jest grejslend?</p><p>��Jego dom. Presleya. Tam to dopiero s� pielgrzymki. Z ca�ego �wiata. Widzia�am w telewizji. Ale nigdy bym na to nie uzbiera�a, trzeba by zbiera� z dziesi�� lat albo d�u�ej. Wi�c pomy�la�am sobie, �e mo�e Pary�? Wykupi�abym jak�� wycieczk�. Najta�sz�. Pary� to chyba prawdziwa zagranica?</p><p>��Prawdziwa � przyznaje Ewa. � Ale ja na ten czwartek musz� mie� dwa pi��set.</p><p>��Powiemy ojcu. Tak sobie my�l�, �e je�li ja uciu�a�am co� na boku, to mo�e on te�? Mo�e te� mia� jakie� marzenie i na nie zbiera�? � zastanawia si� Teresa.</p><p>�Zbierali na swoje marzenia�, powtarza w my�lach Ewa. �Wi�c wci�� je maj�?�, dziwi si� nagle.</p><p>Gdy p�n� noc� Ewa przechodzi korytarzem do �azienki, drzwi pokoju ojca uchylaj� si�:</p><p>��Ewcia� Mam dla ciebie te pi��set.</p><p>��Na co zbiera�e�? � pyta Ewa.</p><p>��Niewa�ne � m�wi Jan. Patrzy na Ew� ubran� w cienki podkoszulek i majtki i m�wi:</p><p>��Wejd�. Zazi�bisz si�.</p><p>�Nigdy nie wchodz� do jego pokoju. Ani on do mojego. Nasze jedyne wsp�lne terytorium to kuchnia i pok�j z telewizorem. Przecie� ja nawet nie wiem, jak u niego jest�, my�li Ewa i wchodzi.</p><p>W�ski tapczan, zas�any szarym kocem. Na trzech �cianach proste p�ki z ksi��kami, niekt�re z surowych, nie heblowanych desek (�Sam je zrobi�?�, my�li Ewa). St�. Jedno krzes�o. Stare biurko, kt�re dosta� od matki, babci Ireny, gdy przedwcze�nie przeprowadza�a si� do domu starc�w. To biurko, wielkie, rze�bione, z mn�stwem szuflad i szcz�tkami kasztanowej politury, nie pasuje do reszty mebli, ale pasuje do taty. Na biurku le�� ksi��ki, kt�re nie zmie�ci�y si� na p�kach. Ksi��ki pi�trz� si� te� w stosach na pod�odze pod oknem. A na stole radio z dwiema wie�ami i rz�dki r�wniutko u�o�onych kompakt�w. Obok stary adapter i sterta p�yt analogowych. Wsz�dzie kurz, poza radiem i adapterem.</p><p>��Mama ci nie sprz�ta? � dziwi si� Ewa.</p><p>��To nie�atwe. Potem niczego bym nie znalaz�. A tak wszystko mam pod r�k� � t�umaczy Jan, jakby chcia� usprawiedliwi� matk�.</p><p>��Na co zbiera�e� pieni�dze? To tajemnica? � docieka Ewa.</p><p>��Nie, nie tajemnica, ale to ci� nie zainteresuje. Chcia�em mie� ca�ego Mahlera, Wagnera i Brucknera.</p><p>��To kompozytorzy? � pyta Ewa.</p><p>��Tak, kompozytorzy, kt�rzy mieli wsp�lny styl. Zacz�o si� od Wagnera. Na Mahlerze si� ko�czy. Jeden czerpa� z drugiego, a wszyscy maj� niesamowite brzmienie. I nastr�j. Zamykasz oczy i widzisz, co chcieli powiedzie� swoj� muzyk�. u Wagnera to jest bu�czuczne, patetyczne, pyszne, Bruckner jest ju� bardziej mi�kki, niepewny, ale precyzyjny, a Mahler� Mahler rozpacza. Mahler p�acze, modli si� lub my�li o czym� bardzo smutnym.</p><p>Ewa patrzy zdumiona na ojca. Czemu on nagle tak du�o m�wi i tyle niezrozumia�ych rzeczy?</p><p>��Nie boj� si� wielkich uczu�. Nie wstydz� si� ich � ci�gnie ojciec.</p><p>�A ty jeste� ca�kiem inny. Smutny, niepatetyczny i tak ukrywasz swoje uczucia, �e wydaje si� nam, jakby� ich wcale nie mia��, my�li Ewa.</p><p>Zerka na ojca z ukosa. Jest taki drobny, niemal chudy w swojej zmi�tej, przybrudzonej pi�amie. Ewa odwraca g�ow�. Patrzenie na niego sprawia jej przykro��. �Kiedy� by� inny�, my�li.</p><p>Rusza w obch�d po pokoju, odkrywaj�c kolejne, nieznane sobie rzeczy. Ksi��ki na p�kach maj� ma�o zach�caj�ce tytu�y. W�r�d p�yt nie ma ani jednej z muzyk� taneczn� czy piosenkami. Bach� Bach� Mozart. Beethoven. Grieg� Rachmaninow, Czajkowski, Wagner� Na �cianach wisz� karteczki przypi�te pinezkami, tak ju� po��k�e ze staro�ci, �e prawie si� rozlatuj�; jest te� par� �wie�szych.</p><p>��Moje notatki. Niekt�re maj� z pi�tna�cie lat. Przydawa�y si�, gdy bra�em udzia� w teleturniejach � wyja�nia ojciec.</p><p>��Dlaczego ju� nie grasz? � pyta Ewa i przygryza j�zyk. Nie o to chcia�a zapyta�. Czuje, �e to jest temat, kt�rego on nie lubi. (�Tak jak ja nie lubi�am patrzy� na niego, gdy pokazywa� si� w telewizorze. Wygl�da� jak kto�, kto znalaz� si� tam przypadkiem i chcia�by uciec�).</p><p>��Kochanie, to ju� nie s� takie teleturnieje jak kiedy�, gdy trzeba by�o mie� wiedz� � m�wi ojciec cicho i niepewnie. � Nikt ju� nie pyta o Bacha lub Strawi�skiego � o Manna czy Kafk�. Oni� oni chyba nikogo nie interesuj� w telewizji�</p><p>��Ale teraz s� tam wi�ksze pieni�dze. Niekiedy bardzo du�e � m�wi Ewa.</p><p>��Nie wiem, czy robi�em to dla pieni�dzy. Pewnie tak to wygl�da�o.</p><p>��Z czego wygra�e� swoj� pierwsz� Wielk� Gr�?</p><p>��Z Beethovena. Drug� z Wagnera. I trzeci� z Bacha. Ale po drodze by� kosmos. Historia. Literatura. Filozofia.</p><p>��Tak du�o wiesz. M�g�by� znowu spr�bowa�. Tyle teraz tych teleturniej�w, bo ludzie my�l� ci�gle o forsie, tylko o forsie, o tym, �e jej nie maj�, wi�c kochaj� teleturnieje, a mama m�wi, �e ty wygra�by� ka�dy z nich.</p><p>��w pewnej chwili nikt mnie tam nie chcia�. Powiedzieli, �e jestem nietelewizyjny. �e czasy si� zmieni�y i ludzie nie chcieliby na mnie patrzy�. Mama w to nie wierzy.</p><p>�Ja ci wierz�. Czy ja bym chcia�a patrzy� na ciebie w telewizji?�, my�li Ewa. �Nie, nie chcia�abym. Ju� wtedy nie chcia�am�.</p><p>Ojciec cz�apie w stron� adapteru i starannie uk�ada na nim jedn� ze swoich starych p�yt.</p><p>��<emphasis>Popo�udnie fauna</emphasis> � m�wi. � Debussy. Gdy by�a� malutka, zawsze prosi�a�, �eby ci to gra�.</p><p>��Dlaczego? � dziwi si� Ewa.</p><p>S�yszy t� dziwn�, tajemnicz� melodi�, kt�r� us�ysza�a w przychodni. �Fauny� wci�� te fauny� Dlaczego? z dwojga z�ego to ju� lepszy Presley�, my�li i zastanawia si� nad przypadkiem, kt�ry sprawia, �e a� dwa razy tego samego dnia s�yszy t� sam�, dawno zapomnian� melodi�.</p><p>��M�wi�a� wtedy, �e widzisz, jak fauny ta�cz� -. u�miecha si� ojciec.</p><p>��Tak m�wi�am? � dziwi si� znowu Ewa. � Ja nawet nie wiem, co to s� fauny!</p><p>��Wtedy wiedzia�a�. Szuka�a� ich w lesie. Albo na ��ce. Bo t�umaczy�em ci, �e one lubi� wylegiwa� si� w s�o�cu.</p><p>Ewa, znu�ona, spaceruje po pokoju. Ta muzyka j� dra�ni, tej rozmowy nie rozumie.</p><p>��Czemu nie od�o�yli�cie nic z twoich wygranych? � pyta.</p><p>��Wydawa�o si� nam, �e musimy wybudowa� dom. I wybudowali�my. Ale dom to� to nie cztery �ciany i dach.</p><p>��A co? � pyta zdziwiona Ewa.</p><p>��Ludzie? � m�wi ojciec niepewnie i pytaj�co. Ewa przygl�da mu si� w milczeniu. �On powinien wiedzie�, my�li.</p><p>��A od kiedy zaczyna si� cz�owiek? � pyta.</p><p>Ojciec patrzy na ni� zdezorientowany.</p><p>��Czy zaczyna si� wtedy, gdy s�yszy? � pyta znowu c�rka.</p><p>Muzyka z p�yty wype�nia pok�j, Popo�udnie fauna wype�nia ca�y, wci�� nie doko�czony, a ju� podupad�y dom, ogrzewa go, rozs�onecznia mimo nocy � i ojciec nagle u�miecha si�, bardziej do siebie ni� do niej, a potem przytakuje:</p><p>��Tak. Cz�owiek zaczyna si� wtedy, gdy s�yszy.</p><p>Pokryte futrem, pe�ne wdzi�ku czworono�ne stworzenia o ludzkich twarzach i uczuciach ta�cz� nie ko�cz�cy si� taniec na zielonej ��ce.</p><p>��Fauny! � wo�a nagle Ewa. � Pami�tam! Ju� pami�tam! M�wi�e�, �e to s� mali bogowie! �e mieszkaj� w lasach, na ��kach, nad jeziorem! Szukali�my ich razem! Mia�am chyba pi�� lat? a mo�e mniej?</p><p>��Tak � potwierdza cicho ojciec.</p><p>W�r�d karteluszk�w wisi malutkie, niewyra�ne zdj�cie. Ewa wpatruje si� w nie, chc�c rozpozna� uwiecznione na nim osoby. U�miechni�ty m�ody m�czyzna, ma�a dziewczynka na jego kolanach, za nimi drewniana weranda, ocieniona dzikim winem.</p><p>��Nasze Mazury � m�wi z rado�ci�. � a prawie o nich zapomnia�am.</p><p>Znowu wpatruje si� w t� niewielk�, amatorsk� fotk�. �Tata si� na niej �mieje. Wi�c kiedy� umia� si� �mia�?�</p><p>��To tam szukali�my faun�w � m�wi tata i powoli, niepewnie si� u�miecha.</p><p>�Nadal umie. A gdy si� u�miecha, wydaje si� wi�kszy, wy�szy, m�odszy�, my�li Ewa.</p><p>��Mazury� nasz stary, wiejski domek. Dlaczego babcia Irena go sprzeda�a? � pyta.</p><p>��Nie mieli�my pieni�dzy. A twoja babcia dok�ada�a do budowy naszego domu, gdy nie uda�o mi si� wygra� teleturnieju.</p><p>Ewa wci�� wpatruje si� w malutkie zdj�cie.</p><p>��Przypominam sobie � m�wi. � Chodzi�e� ze mn� po lesie. P�oszyli�my �ab�dzie na jeziorze, bo chcieli�my us�ysze� d�wi�ki, jakie wydaj� ich skrzyd�a w locie. M�wi�e�, �e to jest muzyka. Pokazywa�e� mi �my i nie pozwala�e� ba� si� nietoperzy i paj�k�w.</p><p>��S� po�yteczne. I pi�kne � b�ka ojciec.</p><p>��Bardzo lubi�e� tam je�dzi�. Ja te�. Dla mnie Mazury to weranda z dzikim winem, na kt�rej si� bawi�am, jezioro z �ab�dziami, �my i paj�ki. No i fauny. Fauny na ��ce. A dla ciebie?</p><p>��Frau Schnittke � m�wi niezrozumiale tata.</p><p>���e co? � pyta Ewa. � Co to jest to �fra�sznit�� Jak powiedzia�e�?</p><p>��Frau Schnittke, ale to niewa�ne � powtarza tata i dodaje: � Jezioro by�o codziennie inne i chyba to w nim najbardziej lubi�em. Kocha�a� je, gdy by�a� dzieckiem. M�wi�em ci, �e fauny chodz� si� tam k�pa� noc�. Chcia�a�, �eby�my poszli je obejrze�. Upar�a� si�, wi�c wzi��em ci� nad jezioro o p�nocy. Ale faun�w nie by�o. P�aka�a�.</p><empty-line/><subtitle>Frau Schnittke:</subtitle><empty-line/><p>rodzice Jana kupili star� cha�upk� na Mazurach z my�l� o synu i wnuczce i zacz�li szuka� miejscowej �z�otej r�czki�, kt�ra mog�aby j� tanio wyremontowa�, o co w latach osiemdziesi�tych nie by�o �atwo. W sklepach nie by�o ko�k�w, gwo�dzi, �rub, wapna, a cement mo�na by�o kupi� dopiero po z�o�eniu podania w gminie. �eby zbudowa� s�awojk� (z oryginalnym serduszkiem w drzwiach � dlaczego akurat z serduszkiem, tego nikt nie wiedzia�), trzeba by�o przekupi� pracownika tartaku, kt�ry pozwoli� zajecha� traktorem z przyczep� i nak�ad� do niej pospiesznie dwa kubiki wybrakowanych desek. Wi�c remont zrobili byle jak, byle najtaniej � i musia�o wystarczy�.</p><p>Jednak ten dom, cho� ponad stuletni i rozsypuj�cy si�, zbudowany nie z pustak�w czy ceg�y, lecz z wielkich g�az�w spajanych glin�, nie odnawiany od lat, wci�� broni� si� przed deszczem, �niegiem, mazurskim wichrem � i samotno�ci�. Gdy Jan po raz pierwszy wszed� w jego niski pr�g, mia� uczucie, �e dom ucieszy� si� z jego obecno�ci.</p><p>Trzeba by�o odnowi� dwa zrujnowane pokoje i kuchni�, sie� i stajni� � w kt�rej powsta�y p�niej dwie kolejne letnie izby � a mimo to Jan z Teres� i malutk� Ew� ju� sp�dzili tam wakacje. Rodzice Jana niech�tnie � uwa�aj�c, �e dom jeszcze nie jest got�w do zamieszkania � jednak dali im klucze.</p><p>���pod warunkiem, �e uprz�tniecie ogr�d � powiedzieli, patrz�c nieufnie na Teres�, kt�ra ich zdaniem mia�a dwie lewe r�ce do roboty, a r�ce Jana trzeba by�o chroni�, te w�skie, du�e i d�ugie d�onie pianisty, z palcami o rozstawieniu powy�ej oktawy.</p><p>��Nigdy nie polubi� tej rudery � m�wi�a Teresa, patrz�c na opadaj�ce ze �cian tynki, na wy�a��ce z sufitu siatki z sitowia, na krzyw� kamienn� pod�og� w sieni i wyko�lawione ma�e okienka.</p><p>Dom z zewn�trz by� jeszcze brzydszy ni� w �rodku, dziwnie niski, d�ugi, z zardzewia�ym dachem, z rozpadaj�cym si� p�otem. Ale Jan i ma�a Ewa widzieli tylko �ywe, zmieniaj�ce si� barwy jeziora, malwy, kt�re kwit�y w ogrodzie, nie daj�c si� po�re� chwastom i s�oneczne �wiat�o, kt�re wpadaj�c do �rodka, roz�wietla�o cieniutkie paj�czyny, zawieszone niemal w ka�dym kacie, tkane uparcie, wci�� od nowa przez niewidocznych lokator�w.</p><p>��Nienawidz� paj�k�w � powtarza�a ze wstr�tem Teresa. � Gdyby twoi starzy pomy�leli, to daliby nam fors� na wakacje w Grecji, zamiast wyrzuca� pieni�dze na t� ruder�.</p><p>��Kiedy� ten dom, odnowiony i pi�kny, b�dzie dla Ewy � m�wi� Jan, a Teresa tylko prycha�a:</p><p>��Ewa b�dzie miastowa jak ja i nie zniesie wsi d�u�ej ni� przez tydzie�.</p><p>Jan, instruktor w ognisku muzycznym, mia� dwa miesi�ce wakacji. Poza sezonem szkolnym dzieci nie chcia�y przychodzi� na lekcje fortepianu, traktuj�c to jako katorg�, por�wnywaln� z lekcjami matematyki czy historii. Dom kultury zamiera� w lecie i Jan mia� mn�stwo czasu, by przygotowa� si� do kolejnych teleturniej�w.</p><p>��Tutaj jest �wie�e powietrze i lepiej b�dzie mi wszystko wchodzi� do g�owy � wymy�li� argument, kt�ry m�g� zatrzyma� Teres� na tej mazurskiej wsi; Teres� boj�c� si� nie tylko paj�k�w, ale i kr�w id�cych drog�, brzydz�c� si� �ab, kt�rych ch�r rozlega� si� dono�nie co wiecz�r i ciem wpadaj�cych do pokoju, ledwie za�wiecili go�� �ar�wk� przy nie zas�oni�tych oknach. � Zabij to �wi�stwo�! Zabij! � wrzeszcza�a wtedy. Jan czu�, �e ma�a Ewa nie powinna patrzy� na ponur� agoni� tych niezwyk�ych nocnych motyli, ale wstydzi� si� przed �on�, zatem pos�usznie, t�umi�c wewn�trzny sprzeciw, zabija� je, jak kaza�a, za pomoc� zwini�tej �Trybuny Ludu�. A jednak czasem, zanim ostatecznie rozgni�t� miotaj�c� si� �m�, zd��y� wyszepta� c�rce do ucha: �Patrz� patrz, jaka �liczna� zobacz kolor i wz�r jej skrzyde��.</p><p>To wtedy, w czasie tych pierwszych mazurskich wakacji � kt�re p�niej Teresa usi�owa�a skr�ci� do minimum lub zmusi� Jana, by sprzedali dom � na Mazury zacz�li przyje�d�a� Niemcy.</p><p>��Przecie tu byli kiedy� Prusacy. Je�d��, bo chc� odebra� swoje � ostrzeg� Jana miejscowy ch�op, dodaj�c w trzeciej, grzecznej osobie: � Niech nie puszczaj� Szwab�w do �rodka, bo b�dzie nieszcz�cie. Cukierka niech wezm�, b�dzie dla dziecka, papierosy i marki te�, paczki, jak daj�, niech te� bior�, ale od domu wara.</p><p>Pewnego dnia pod ich cha�upk� zatrzyma� si� elegancki, srebrny, zachodniej marki samoch�d. Pierwsza wysiad�a z niego stara dama w jasnym, siwym trenczu i z w�osami w takim samym kolorze, zza kierownicy wyskoczy� m�ody ch�opak, a z ty�u wygramoli�a si� za�ywna kobieta w �rednim wieku. (�Babcia, c�rka i wnuk�, pomy�la� Jan).</p><p>Teresa, ubrana w stary dres, wybiera�a z ziemi w ogrodzie kawa�ki gruzu, �mieci, szk�a i wrzuca�a do wyszczerbionego wiadra. Jan w podartych d�insach ob�upywa� �uszcz�ce si� warstwy tynku, aby ods�oni� naturalny kamie�, a ma�a Ewa, siedz�c wprost na mokrej ziemi, budowa�a zamki z b�ota. Wszyscy troje odwr�cili si� i zapatrzyli w niespodziewanych go�ci.</p><p>Siwa dama obrzuci�a ich spojrzeniem i szybkim gestem unios�a obie r�ce w g�r�, jakby dzia�aj�c na komend� �Hande hoch�. Id�c prosto na nich, wci�� z tymi uniesionymi r�kami, powtarza�a dono�nie, stanowczo i ostrzegawczo:</p><p>��Ich habe keine prezent� Ich habe keine prezent!</p><p>��Co ona m�wi? � spyta�a Teresa.</p><p>��M�wi, �e nie ma prezentu � odpar� machinalnie Jan, rejestruj�c mimochodem, �e kategorycznej deklaracji starej damy towarzyszy grzeczny, sympatyczny u�miech zar�wno jej, jak i c�rki oraz wnuka.</p><p>��Jakiego prezentu? � zaciekawi�a si� Teresa.</p><p>��Prezent? � ma�a Ewa powt�rzy�a dobrze znane sobie s�owo, kojarz�ce si� ze �wi�tym Miko�ajem, gwiazdk�, czekoladopodobnymi cukierkami i szeleszcz�cym, b�yszcz�cym papierkiem.</p><p>��Guten Morgen � powiedzia� odruchowo Jan i dorzuci�: � Oni chyba my�l�, �e spodziewamy si� od nich prezentu.</p><p>��A spodziewamy si�? � spyta�a niepewnie Teresa.</p><p>��Nie. Nie spodziewamy si� � odpar� Jan z nieznan� sobie stanowczo�ci� w g�osie.</p><p>��To czemu o nim m�wi�? � spyta�a znowu Teresa.</p><p>Stara Niemka zacz�a co� opowiada�, wskazuj�c na dom. S�aba niemczyzna Jana wystarczy�a, by poj��, �e ona, dzi� osiemdziesi�cioletnia emerytka, urodzi�a si� tu i mieszka�a przez pi�tna�cie lat, zanim wyjecha�a w g��b Niemiec, by si� kszta�ci�.</p><p>��Chcesz cukierka? � indagowa�a siwa pani.</p><p>��Danke sch�n � odpar�, patrz�c na ni� i zastanawiaj�c si�, co w�a�ciwie ma zrobi�.</p><p>��One chc� cukierka, a ty papierosa � stwierdzi�a stanowczo siwa kobieta.</p><p>Jej wnuk i c�rka nadal przygl�dali si� im z �yczliwym u�miechem.</p><p>��Nie, one nie chc� cukierka � powiedzia� Jan po polsku i bez zdziwienia stwierdzi�, �e Niemcy go zrozumieli. Teresa, o dziwo, te�. Teresa zawsze by�a �akoma. Jednak tym razem nawet ma�a Ewa na s�owo �cukierek� nie wyci�gn�a odruchowo r�ki.</p><p>Milczeli i patrzyli na siebie nawzajem, taksuj�ce, uwa�nie.</p><p>��Umiesz czyta�? � spyta�a Jana stara Niemka.</p><p>��Jawohl � b�kn��, troch� oszo�omiony.</p><p>Wyj�a z torebki bia�� wizyt�wk� i wr�czy�a mu, patrz�c z ciekawo�ci�, co z ni� zrobi. Wzi�� j� fachowo, w dwa palce, przybli�y� do oczu. Adela Schnittke � K�ln. Co� w tym jego ruchu dawnego studenta akademii muzycznej, je�d��cego za granic� na konkursy i gromadz�cego wizyt�wki, wzbudzi�o wreszcie jej czujno��, gdy� nagle powiedzia�a:</p><p>��Jeste�cie� � szuka�a w�a�ciwego s�owa i nie znalaz�a. Nagle jednak przesz�a z poufa�ego �du� na grzeczne �Si�.</p><p>��Jeste�cie letnikami, nie miejscowymi, prawda? a tu by� m�j Heimat, prosz� pana� M�j prawdziwy, rodzinny dom. Na g�rze by�a ma�a facjatka i tam by� m�j pokoik. Bia�y. Z ma�ym balkonem � oznajmi�a, podnosz�c g�ow� i patrz�c w stron�, gdzie z dziurawego dachu stercza� przechylony komin, a dalej by�o ju� tylko niebo. � Dach by� z gontu � doda�a. � z mojego okna widzia�am ca�e jezioro. A od strony drogi by�a weranda. Siadywali na niej m�j ojciec i dziadek. Werandy te� nie ma� Czy pozwoli mi pan zobaczy� dom od �rodka? Chcia�am go pokaza� c�rce i wnukowi, bo sama go doskonale pami�tam. Widz� go. Widz� nawet czerwone wino na werandzie � doda�a.</p><p>Nie by�o �adnej werandy, a dzikie wino w pe�ni lata by�o zielone. Ale Jan mia� uczucie, �e ona widzi nawet lekk� jak ob�ok smug� dymu z dziadkowej fajki.</p><p>��Tak, chod�my do �rodka � powiedzia� grzecznie. Teresa i ma�a Ewa ruszyli za nimi. Jan nie mia� poj�cia, dlaczego odczu� potrzeb� z�o�enia obietnicy:</p><p>��Dopiero remontujemy dom. Ale zrobi� wszystko tak, jak pani m�wi. Facjatka� bia�y pokoik z balkonikiem na pi�trze� weranda i dzikie wino. Czerwona dach�wka� mo�e by�? Bo o gonty trudno.</p><p>Przytakn�a ruchem g�owy i usiad�a na podsuni�tym, ko�lawym krze�le. Jej c�rka i wnuk przysiedli na polowym ��ku.</p><p>��Mieszkamy teraz w Kolonii. M�j syn ma tam fabryk�. Jest prezesem � powiedzia�a z dum� stara kobieta.</p><p>Jan zrozumia�, �e daleko odesz�a od ma�ego domku w niewielkiej pruskiej wiosce, ale chcia�a go pokaza� c�rce i wnukowi. Wojna oszcz�dzi�a jej rodzin�, a los by� �askawy. Mimo to pragn�a, aby bieda, z kt�rej wysz�a, by�a �adniejsza.</p><p>��W tej wsi by�a karczma, kowal, rymarz, poczta, posterunek policji�</p><p>��Ju� tego nie ma. Nic tu nie ma. Zdemolowali. Rozkradli � powiedzia� Jan. � Bo tutaj by� PGR � dorzuci�, jakby to mia�o wszystko wyja�ni�.</p><p>��Tutaj wszyscy utrzymywali si� z roli i z rybo��wstwa. �yli dostatnio, naczelnik poczty je�dzi� samochodem, a my bryczk�. Nie �mierdzia�o, bo szamba by�y kryte. Jezioro by�o uregulowane i p�ywa�y boje � ci�gn�a Niemka, patrz�c niewidz�cym wzrokiem przez okno.</p><p>��Jezioro teraz samo dba o siebie � powiedzia� Jan, lecz ona nie zrozumia�a.</p><p>Zapad�o milczenie i stara Niemka wci�� patrzy�a na jezioro, przez okno z p�kni�t� szyb�, poprzez oboj�tne na zmiany ustroju malwy i zmursza�y p�ot. Jej c�rka i wnuk rozgl�dali si� po pustym, zniszczonym pokoju, z dwoma krzes�ami, polowym ��kiem i kulawym sto�em. Z sitowia, kt�re wype�za�o z dziur w suficie, wyszed� paj�k i pracowicie tka� kolejn� sie�.</p><p>��Zrobi� kawy � zaproponowa�a Teresa i stara Niemka zrozumia�a, gdy� odpar�a:</p><p>��w moim wieku nie pij� kawy. I nie podr�uj�. Chcia�am tylko zobaczy� to wszystko przed �mierci�.</p><p>��Aberrrr Grrrossmutterrrr� � powiedzia� twardym niemieckim akcentem jej wnuk i Jan pomy�la�, �e ten mi�kki za�piew w jej wymowie pochodzi zapewne z tego jeziora, z szumu ptasich skrzyde�, z aksamitnego trzepotania ciem, zanim sp�on� w �arze �ar�wki.</p><p>Jej c�rka przez ca�y czas nie odzywa�a si�, u�miecha�a si� tylko niepewnie i nie�mia�o i Jan poczu� z ni� powinowactwo dusz.</p><p>Gdy odje�d�ali, Teresa z Janem i ma�� Ew� jeszcze d�ugo machali im d�o�mi na po�egnanie, stoj�c na drodze, na kt�r� wyszed� te� miejscowy s�siad.</p><p>���o matko� oni tu wr�c�, wr�c�, wr�c�, ale ju� nie b�d� takie grzeczne � zamrucza� ch�op, a Jan pomy�la�, �e nie chce mu si� t�umaczy� meandr�w skomplikowanej geopolityki.</p><p>W domu, na polowym ��ku, le�a�a niewielka, sk�rzana damska torebka. Znalaz�a j� ma�a Ewa.</p><p>��o rany, patrz� zostawili � powiedzia�a Teresa i otworzy�a misterny zamek.</p><p>��Nie ruszaj � powiedzia� Jan, ale ju� by�o za p�no. Z torebki wypad� gruby zwitek niemieckich banknot�w i jakie� dokumenty.</p><p>��Chryste, ale szmal � westchn�a Teresa. � Ile by mo�na za to kupi�?</p><p>��Du�o � odpar� Jan. � u nas bardzo du�o. u nich pewnie mniej.</p><p>Teresa z kolejnym g��bokim westchnieniem wepchn�a zwitek z powrotem. Przez moment jakby si� waha�a, ale po chwili zatrzasn�a zameczek, a torebk� od�o�y�a wysoko na star� szaf�.</p><p>��Cukierk�w tam nie ma � powiedzia�a z �a�osnym u�miechem.</p><p>W Janie co� drgn�o i na moment od�y�a w nim dawna fascynacja si��, z jak� Teresa kocha�a �ycie i t� wybuchow� mieszank� jej zalet i wad.</p><p>Byli ciekawi, kiedy Niemcy wr�c� po pozostawion�, bezcenn� torebk�. Nazajutrz rano, gdzie� ko�o sz�stej, gdy jeszcze spali, obudzi�o ich hamowanie auta, ostre, z rozpaczliwym piskiem opon, a potem przyciszone g�osy. Malwy za oknem cz�ciowo je t�umi�y, a poranny �piew ptak�w i s�aba znajomo�� obcego j�zyka utrudnia�y zrozumienie s��w. Ale jedno z nich by�o oczywiste i poj�a je nawet Teresa: � Polizei.</p><p>To s�owo wypowiedzia� obcy, gruby g�os, z pasj�, z niech�ci�, z wrogo�ci�. Jan domy�li� si�, �e pochodzi on od milcz�cej wcze�niej, za�ywnej kobiety w �rednim wieku, tej, z kt�r� poczu� powinowactwo dusz. �Powinowactwa dusz nie istniej��, u�wiadomi� sobie nagle.</p><p>Podszed� cicho do okna.</p><p>��i co zrobi policja? w dodatku to ich policja, nie nasza. Jak udowodnisz, �e zostawili�my to w�a�nie tutaj? � pyta�a stara, siwa Niemka.</p><p>��Gdy ich nie postraszysz, nigdy nie oddadz�. Widzia�a� ten ich brudny zlew? i te szklanki po musztardzie, z kt�rych pij� herbat�? � z naciskiem przekonywa�a c�rka.</p><p>��Nie wygl�dali na takich � szepn�a stara dama.</p><p>��Ostrzegali nas, �e oni tu wszyscy kradn�, pami�tasz?</p><p>��To letnicy. Chyba wykszta�ceni.</p><p>��Ale n�dzarze jak reszta, a ja mam tam wszystkie nasze marki i paszporty! i twoje dokumenty z Prus! � m�wi�a za�ywna kobieta. Jej g�os k��ci� si� z jej nie�mia�ym wyrazem twarzy.</p><p>Jan si�gn�� po torebk�, a potem wzi�� ze sto�u wizyt�wk�: Adela Schnittke � K�ln. Nieogolony, w zmi�tej pi�amie nie pierwszej �wie�o�ci, wyszed� na drog�, podnosz�c obie r�ce tak wysoko jak wcze�niej stara Niemka, gdy krzycza�a: �Ich habe keine prezent!� w jednej r�ce trzyma� torebk�, w drugiej wizyt�wk�.</p><p>Niemcy stali na drodze, ko�o auta i patrzyli, jak ku nim idzie. Wyci�gn�� d�o� z torebk�, kt�ra od razu znalaz�a si� w r�kach kobiety o grubym g�osie. I wcale si� nie zdziwi�, gdy ta najpierw dyskretnie j� uchyli�a, a dopiero potem obdarzy�a go niepewnym, sp�oszonym, mi�ym u�miechem. Jan bez s�owa poda� wizyt�wk� starszej pani.</p><p>��To by�o dla pana � powiedzia�a ona.</p><p>Wzruszy� ramionami i schowa� do kieszeni ma�y, kremowy kartonik.</p><p>�Czy ona nie rozumie, �e chc� o niej zapomnie�?�, pomy�la�, ale nie by� pewny, czy chce. Zna� doskonale ich muzyk�. W jej dziwnej perfekcyjno�ci kry� si� romantyzm, czasem nawet sentymentalizm. �Polifonia�, pomy�la�. �Polifonia jest bardzo ludzka�.</p><p>��Danke sch�n � powiedzia�a energicznie za�ywna Niemka w �rednim wieku. Trzasn�li drzwiami auta tak mocno, �e bociany z gniazda u s�siad�w poderwa�y si� do lotu.</p><p>Ch�op z s�siedztwa podszed� wolno do p�otu i spyta� ciekawie:</p><p>��Dali chocia� marki? Albo paczk� z prezentami? Dom sprzedali cztery lata p�niej, gdy Ewa mia�a dziesi�� lat. Na facjatce ju� biela� ma�y pokoik, a p�n� jesieni� nowa, drewniana weranda czerwieni�a si� od dzikiego wina. Pieni�dze za dom wzi�li jego rodzice. �Teresa je przepu�ci, a i tak musimy wam pomaga�, powiedzia�a matka.</p><p>��Kto go kupi�? � pyta Ewa, ogl�daj�c przypi�t� do ojcowskiego biurka malutk�, niewyra�n� fotografi�.</p><p>��Naprawd� kupi�a go Frau Schnittke. Zatelefonowa�em do niej. Ale prawo nie pozwala�o Niemcom kupowa� w Polsce dom�w i ziemi, wi�c oficjalnie naby�a go jej polska kuzynka.</p><p>��i Frau Schnittke tam teraz mieszka?</p><p>��Frau Schnittke musia�aby mie� dzi� sporo ponad sto lat. My�l�, �e przyjecha�a tam mo�e raz albo dwa, obejrza�a z do�u pokoik na facjatce, bo pewnie ju� nie da�a rady wyj�� na poddasze, schody by�y zbyt strome. Mo�e posiedzia�a na werandzie, jak siadywali jej dziadek i ojciec, a potem wr�ci�a do siebie, do Kolonii i umar�a. Mo�e jej dzieci sprzeda�y ten dom, bo tylko dla niej mia� on warto��, warto�� pami�ci. Dla nich by�a to ma�a mazurska rudera. Nie wiem. Je�li jutro masz i�� do pracy, to id� spa�. Ja te� id� rano na poczt�.</p><p>��Nie pytasz, po co mi te pi��set z�otych?</p><p>��Nie bra�aby� ich bez wa�nego powodu.</p><p>��Mama ci m�wi�a?</p><p>��Mama m�wi r�ne rzeczy. Nie ze z�ej woli. Jest nerwowa.</p><p>��Dlaczego? � pyta Ewa i po raz wt�ry u�wiadamia sobie, �e pyta ojca o co�, o co wcale nie chce pyta�. I nie chce s�ysze� jego odpowiedzi:</p><p>��Chyba we wszystkim j� zawiod�em.</p><p><emphasis>Ono� Podobno s�yszysz, no to pos�uchaj: nie lubi� ci�. Jeste� kijank�, kt�ra p�ywa we mnie, jak w brudnym stawie. Jeste� jak pijawka, kt�ra chce wyssa� ze mnie wszystko, co by�o dot�d moje. Tylko moje. Jeste� czym� obcym, czego nie chc�. I jeste� ju� stanowczo za du�e, a w dodatku chcesz nadal rosn��, chcesz rozpycha� si� w moim brzuchu. Je�li to prawda, �e s�yszysz, to pami�taj, �e od czwartku nie b�dziesz nic s�ysze�. Nic. I nigdy nie zobaczysz faun�w ta�cz�cych na zielonej ��ce.</emphasis></p></section><section><title><p>28 albo 29 lutego 2001</p></title><p>Gdzie schowa� dwa i p� tysi�ca? Gruby zwitek banknot�w, g��wnie po dziesi��, dwadzie�cia i pi��dziesi�t z�otych. �Tyle urywa�a sobie co jaki� czas z zakup�w. Niewiele�, my�li Ewa.</p><p>��Taka kupa forsy, musisz uwa�a�, wiesz, jak wsz�dzie kradn� � denerwuje si� Teresa.</p><p>Ewa bierze pieni�dze i dzieli na dwie r�wne cz�ci. Jedn� chowa do majtek, a drug� za biustonosz.</p><p>��Chod� ze mn�. Boj� si� � m�wi do matki.</p><p>Teresa ma ochot� wrzasn��: �A kurwi� si� nie ba�a�?!�, lecz co� j� powstrzymuje. Mo�e twarz c�rki, nagle zbiednia�a i brzydka, przypominaj�ca jej w�asn� sprzed lat? Mo�e pami�� o s�owach w�asnej matki, kt�re brzmia�y dok�adnie tak samo i do dzi� bol�?</p><empty-line/><subtitle>S�owa matki:</subtitle><empty-line/><p>�wi�c kurwi� si� nie ba�a�, a skrobanki si� boisz? i pomy�le� tylko, �e �yjemy dla nich, harujemy dla nich, ze zm�czenia przewracamy si� na twarz. Gdy s� malutkie, chodzimy z nimi do piaskownicy. S� troch� wi�ksze i prowadzimy je do szko�y, trzymaj�c za r�k�, �eby si� nie ba�y. Potem idziemy do Pierwszej Komunii, a jeszcze p�niej mamy i�� z nimi na skrobank�!? a wi�c chowa� cz�owiek toto na kurwiszona?!</p><p>�No nie! Bez przesady! Nigdzie z ni� nie p�jd� i zaraz powiem, co o tym s�dz�. Takie mn�stwo forsy, Bo�e m�j. Pewnie i tak bym nigdzie nie pojecha�a, no bo Pary�� Jaki Pary�, dla kogo Pary�?! Ale zawsze m�g� cz�owiek chocia� pomarzy�, a teraz nawet tego ju� nie b�dzie�, my�li Teresa, lecz znowu patrzy na poszarza�� twarz c�rki i powstrzymuje odruch gniewu.</p><p>��Nie mog� � oznajmia. � S�siedzi zwr�ciliby uwag�, �e idziemy gdzie� razem w dzie� powszedni. Przecie� nigdy razem nie chodzimy. Ka�dy by pomy�la�, �e dzieje si� co� niezwyk�ego. A co mo�e by� niezwyk�ego w takim mie�cie jak nasze? Skoro to nie niedziela i nie msza, to gdzie mo�emy i�� razem, jak nie na skrobank�? Dasz sobie rad�. A jak ju� b�dzie po wszystkim, to nie wychod� od razu, tylko posied� tam chwil�, bo b�dzie ci si� kr�ci� w g�owie. Pomy�l�, �e jeste� pijana albo co. Posied�, poczytaj kolorowe pisma, w takich gabinetach zawsze s� kolorowe pisma. Kiedy� by�a tylko �Przyjaci�ka�, a dzi�, o rany, setki pism! Sk�d oni je bior�? Mno�� si� jak kr�liki�! i nic si� nie b�j. Dadz� ci zastrzyk, b�dziesz my�le�, �e gdzie� odlatujesz albo si� zapadasz i szybko u�niesz, a jak si� obudzisz, to wszystko znowu b�dzie w porz�dku. Ani to nie boli, ani nic, troch� pokrwawisz i do jutra przejdzie.</p><p>��Sk�d wiesz? � pyta Ewa, patrz�c podejrzliwie na matk�. � Sk�d ty tak wszystko o tym wiesz?</p><p>Matka czerwieni si�.</p><p>��Mia�a� kiedy� taki zabieg? � docieka c�rka.</p><p>��Nie, no sk�d�e � obrusza si� matka. � Nigdy w �yciu! i nie czerwieni� si�. Zrobi�o mi si� gor�co.</p><p>��Mo�e masz klimakterium? � stwierdza z�o�liwie Ewa. � Czyta�am w jednym z tych twoich pisemek, �e wtedy s� uderzenia gor�ca albo zlewne poty. Masz zlewne poty?</p><p>��Jakie klimakterium?! Jakie zlewne poty? Dam ci w mord�, to zrozumiesz, co za g�upoty opowiadasz! � krzyczy matka. � Ja mam dopiero czterdzie�ci lat!</p><p>��Czterdzie�ci jeden. To du�o � m�wi bezlito�nie Ewa. � No powiedz? Mia�a� skrobank�?</p><p>��Nie! Nigdy! w takiej porz�dnej rodzinie jak nasza, nikt nigdy w �yciu�</p><p>��Mamo� B�dzie mi �atwiej.</p><p>��To jest jak wyrwanie z�ba, m�wi�am ci.</p><p>��I rwa�a� kiedy� tego z�ba?</p><p>��Jak ma ci by� �atwiej� Tak. Raz.</p><p>�Dwa razy, dwa. Raz przed tob� i raz przed Z�otkiem. A Z�otka w og�le mia�o nie by�. Matka odwraca si� do niej plecami. Puszcza kaset� z Presleyem i zaczyna przestawia� talerze w kredensie. Ewa patrzy na ni� w zamy�leniu.</p><p>�Biustonosz odciska si� jej w fa�dach t�uszczu. Ma dopiero czterdzie�ci jeden lat, a wygl�da na pi��dziesi�t, dlaczego? Nie chc� tak wygl�da� w jej wieku�.</p><p>Plecy matki drgaj�. Ewa niepewnie podchodzi i zagl�da jej w twarz.</p><p>��P�aczesz�</p><p>��Gdy pomy�l�, �e on nigdy nie s�ysza� tej piosenki�</p><p>��On? Mo�e to by�a ona?</p><p>��Na pewno on. Czu�am � szlocha matka. � Wci�� chcia�am je�� kiszone og�rki i kwaszon� kapust�, a wtedy jest ch�opiec. Jak wolisz czekolad�, to rodzi si� dziewczynka.</p><p>��A jak masz apetyt na jedno i drugie? To wtedy co? Obojnak? � pyta przekornie Ewa. � Bo ja chc� jedno i drugie. I wiesz co� on m�g�by nie cierpie� Presleya.</p><p>��A ja bym mu da�a na imi� Elvis � poci�ga nosem matka.</p><p>�Jezu, biedny dzieciak�, my�li Ewa.</p><p>��I on nigdy nie widzia� naszego miasteczka.</p><p>��Sama m�wisz, �e nie ma czego ogl�da� � mruczy Ewa.</p><p>��Ani rzeki, lasu, ��ki�</p><p>��Przecie� nie lubisz las�w, ��k i rzek, ty wolisz wielkie miasta, w kt�rych nigdy nie by�a� � przypomina Ewa.</p><p>��No tak � m�wi matka, poci�gaj�c nosem i ocieraj�c d�oni� �zy.</p><p>��A co tata na to, �e mu wyskroba�a� ma�ego Elvisa?</p><p>Matka nagle prostuje si� z b�yskiem w oku:</p><p>��Ty my�lisz, �e ja zawsze by�am taka gruba i mia�am czterdzie�ci lat? i jedyny, kt�ry na mnie polecia�, to tw�j tatu�?</p><p>��Wi�c to z kim� innym � m�wi wolno Ewa, czuj�c w swoim g�osie niezrozumia�� wrogo��.</p><p>��No, co ty� Ja tylko tak, �eby ci� uspokoi�, �eby� si� nie ba�a. Nie, nie by�o nikogo innego. S�owo. I nie wpadnij na pomys� rozmawiania o tym z ojcem, bo zrobisz mu przykro��. Przecie� zna�a� babci� Mari�! Ju� ona by mi da�a, gdybym o�mieli�a si� pu�ci� przed �lubem! a Jacek to by�a tylko taka niewinna, szczeniacka mi�o��.</p><p>��Jacek � powtarza Ewa.</p><p>��Yhm� No, id� ju�, bo si� sp�nisz. Dobrze schowa�a� fors�?</p><p>��Do majtek i biustonosza.</p><p>�Jacek?� Oczywi�cie, wyskroba�a mu Elvisa i teraz p�acze. Pewnie gdy byli razem z tym Jackiem, to sobie puszczali Presleya. I dlatego ona go teraz tak s�ucha i s�ucha. Ale tacie nie powiem. Nic. Nigdy mu nic nie m�wi�am. Nawet gdy by�am ca�kiem ma�a�.</p><empty-line/><subtitle>Nic:</subtitle><empty-line/><p>mama jest pi�kna jak macocha z bajki o kr�lewnie �nie�ce, opalona, w z�oto��tej sukience, a czubki palc�w ma unurzane w krwi, kt�ra zastyg�a na paznokciach w postaci emaliowych kropli.</p><p>��A pana �ona gdzie? � pyta, u�miechaj�c si� do obcego m�czyzny; ma�a Ewa widzi, jak u�miech sp�ywa z jej krwistych, szerokich warg i faluj�cym ruchem z�otej rybki z akwarium p�ynie ku ustom obcego pana. Pan oblizuje si� nerwowo. �Chce mu si� pi�?�, my�li ma�a Ewa.</p><p>��Na wczasy nie przyje�d�a si� z �on�, zw�aszcza gdy jest si� kaowcem � m�wi pan, mrugaj�c okiem i wydymaj�c usta. Ta obca nazwa � �kaowiec� � brzmi w uszach ma�ej Ewy niezrozumiale i z�owieszczo. � Ja mam za zadanie sprawi�, �eby pani czu�a si� tutaj dobrze. Jak najlepiej. Wspaniale. Pani, a nie moja �ona � dodaje pan z szerokim u�miechem, kt�ry mknie ku mamie i �askocze j� po twarzy.</p><p>Mama odruchowo dotyka d�oni� policzka i mru�y oczy. Tata siedzi tu� obok, przygarbiony, ma�y, jakby go wcale nie by�o. A pan wr�cz przeciwnie. Jest go za du�o, jakby zajmowa� ca�y stolik, przy kt�rym siedz�.</p><p>�To o takich jak on babcia Maria m�wi: �Uwa�aj, bo przyjdzie pan i ci� zabierze�. Tacy jak on maj� z�e oczy. On ma. I zaraz zrobi co� mamie. Co� z�ego. Ju� zrobi�. A tata nic nie widzi�, my�li ma�a Ewa, czuj�c, �e musi szybko im pom�c. Trzeba st�d i�� i zabra� ich oboje.</p><p>��Chc� siusiu � m�wi g�o�no.</p><p>Ale mama, zamiast skorzysta� z okazji, nerwowo odpowiada:</p><p>��Nie teraz, Ewcia, jeszcze wytrzymasz.</p><p>��Nie wy-trzy-mam! Nie wy-trzy-mam! � skanduje dziewczynka g�o�no.</p><p>Pan patrzy na ni� nieprzyja�nie. Ma z�e oczy. Bardzo z�e. Ewa wstaje gwa�townie i pe�na napi�cia, p�yn�cego ku niej gor�cymi falami od matki, zaczyna podskakiwa� na jednej nodze.</p><p>��Nie wytrzymam! Nie wytrzymam! Nie wytrzymam! � powtarza g�o�no, do rytmu.</p><p>��Nie skacz, bo si� przewr�cisz i z�amiesz nog� � m�wi mama mechanicznie, nawet na ni� nie patrz�c.</p><p>Patrzy na pana, nie odrywa od niego wzroku i ma�a Ewa dostrzega, �e pan powoli zamienia si� w wielki, czerwony j�zyk, kt�ry dysz�c jak j�zor psa, zbli�a si� wolno ku mamie, pragn�c jej dotkn�� gor�cym czubkiem.</p><p>��dotknie, a potem zwinie ten j�zor i wci�gnie mam� do �o��dka. Chod�my st�d, chod�my st�d�, modli si� Ewa do mamy, lecz mama w og�le nie s�yszy jej milcz�cego, cho� natarczywego wezwania.</p><p>��Tato, chod�my st�d � m�wi ma�a Ewa, a mama szybko dopowiada:</p><p>��Tak, we� j� do toalety, a potem do domu. Jest �pi�ca i nudzi. Ja zaraz przyjd�.</p><p>Mama teraz te� oblizuje wargi, a jej j�zyk jest r�wnie� czerwony, cho� dla odmiany w�ski, smuk�y i ruchliwy jak w��.</p><p>��Zaopiekuj� si� pana �on�, to nale�y do moich obowi�zk�w. P�ac� mi za to � g�os pana jest s�odki i kleisty jak cukrowa wata. Mama te� robi si� s�odka i kleista. �Gdy jej dotkn�, przylepi mi si� r�ka�, my�li ma�a Ewa i ostro�nie dotyka mamy. Mama podskakuje nerwowo.</p><p>��Nudzisz i dostaniesz w ty�ek. Jan, mia�am tu wypocz��, zr�b co� z tym bachorem � m�wi p�g�osem, w og�le na nich nie patrz�c.</p><p>��Tak � m�wi tata, bierze Ew� za r�czk� i mocno �ciska. � Tak � powtarza.</p><p>�To by�o nad morzem, na wczasach�, przypomina sobie teraz Ewa, id�c ulic�. �Mia�am najwy�ej cztery lata. Jakim cudem to pami�tam? Dlaczego co� wyskakuje nagle z pami�ci, jak potworek na spr�ynie z magicznego pude�ka? Nie chc� o tym pami�ta�.</p><p>Wsiada do autobusu i wyci�ga z torby schowan� w niej szar� broszurk�. Na ok�adce jest ta okropna dziewczyna z okropnym brzuchem. �Ty idiotko�, mruczy do siebie z nagan�, rozgl�da si� i starannie skrywa ok�adk�, odwracaj�c stron�. Druk jest prawie tak drobny jak jajeczka i plemniki.</p><p><emphasis>�Oko�o si�dmej doby po zap�odnieniu w�ze� zarodkowy r�nicuje si� na wewn�trzny i zewn�trzny listek zarodkowy, a oko�o dwunastej doby powstaje trzeci, �rodkowy listek zarodkowy. Z tych trzech listk�w powstaj� ostatecznie wszystkie tkanki i narz�dy organizmu potomnego�.</emphasis></p><p>��Listki � szepcze Ewa. � �adnie. Ja bym chcia�a, �eby to by�y d�b, brzoza i kasztan. Ono, co ty na to? Je�li naprawd� s�yszysz, jak twierdz� niekt�rzy lekarze, to chyba wiesz? i umiesz wybra�? Zaraz ci wyt�umacz� Li�� d�bu, �eby� by�o mocne. Li�� brzozy, �eby� by�o delikatne. I li�� kasztana, �eby� by�o pi�kne. Tak pi�kne jak kasztan. Na zewn�trz twarde i k�uj�ce, �eby byle kto nie m�g� ci zrobi� krzywdy, a w �rodku l�ni�ce, g�adkie i niewinne. Ale i tak ci� zaraz wyskrobiemy, wiesz? Razem z tymi listkami.</p><p>Prywatny gabinet lekarza mie�ci si� w ceglanym, nie otynkowanym domu. Ceg�a zdradza jego nowo��. W ca�ym mie�cie stoj� zniszczone bloki z wielkiej p�yty (�Rakotw�rcze�, mawia z satysfakcj� Teresa, bo ich dom, cho� nie wyko�czony, jest z pustak�w. Wprawdzie pustaki te� s� zrobione nie wiadomo z czego: �surowce wt�rne, z odzysku�). Dom doktora jest pi�trowy, poczekalnia i gabinet mieszcz� si� na parterze. Panuje w nim cisza.</p><p>�Ten dom milczy�, my�li Ewa. �Nie ma swojego j�zyka? Ono niczego tu nie us�yszy, �adnego ciekawego d�wi�ku �wiadcz�cego o �yciu. Niczego. Mo�e to lepiej. Odejdzie w ciszy�.</p><p>��M�� ju� schodzi. Ja b�d� asystowa�. Siadaj. Strasznie jeste� m�oda. Jeste�cie coraz m�odsze. Czemu nikt z tob� nie przyszed�? � dziwi si� elegancka, szczup�a kobieta, kt�ra otwiera Ewie drzwi. Cho� nie jest stara, najwy�ej po czterdziestce, ma przedwcze�nie posiwia�e w�osy. �Powinna je sobie ufarbowa�, my�li Ewa.</p><p>��Nie mog� sama? � pyta.</p><p>��Mo�esz. Wszystkie ostatnio przychodzicie same. Jeste�cie coraz m�odsze i coraz cz�ciej same.</p><p>Ewa siada. Si�ga po kolorowe czasopismo, ale zaraz je odk�ada. Ma dreszcze. Boli j� brzuch. Jest jej niedobrze. ��apie mnie grypa albo si� boj�, my�li.</p><p>��No c� � zaczyna kobieta, urywa, milknie, a potem nagle wyrzuca z siebie potok zda�: � Zawsze my�l� o tych dzieciach, kt�re mog�yby�cie urodzi�. Podrzucacie je na �mietniki lub oddajecie do dom�w opieki, albo m�czycie si� z nimi, ale to chyba one bardziej m�cz� si� z wami. �ycie pocz�te i zostawione samemu sobie� a s� kobiety, kt�re tyle by da�y, �eby urodzi� i nie mog�. Albo wzi�yby je od razu do adopcji. Ale prawo jest tak nieludzkie, �e te dzieci najpierw tkwi� nie wiadomo jak d�ugo w sieroci�cach i kiwaj� si� tam jak mali, samotni mandaryni, zanim trafi� do normalnej, kochaj�cej rodziny, a wtedy trudno je ju� wychowa� bez uraz�w.</p><p>��Po co mi pani to m�wi? � pyta Ewa.</p><p>��M�wi� do siebie � stwierdza sucho kobieta.</p><p>��To niech pani m�wi do mnie. Niech pani powie, czy to na pewno nic nie boli? � pyta Ewa z rosn�c� agresj�.</p><p>��Nie, nic nie poczujesz. Dr�ysz� i jeste� zielona na twarzy. Wiesz co, dam ci g�upiego Jasia, �eby� si� uspokoi�a.</p><p>Poczekalnia jest ma�a, lecz �adnie urz�dzona. D�bowy parkiet l�ni i jest wci�� na swoim miejscu, ale na suficie wiruje lampa, kr�ci si� coraz szybciej i szybciej.</p><p>�Odlatuj�, my�li Ewa i parska �miechem.</p><p>��Posied� spokojnie, zaraz wr�c� � m�wi kobieta. � Przejrzyj kolorowe pisma.</p><p>��Pieprz� kolorowe pisma � m�wi g�o�no Ewa do kobiety, bia�ych �cian i bia�ej firanki. Wyjmuje z torby broszur� i przerzuca kartki. �Musimy wiedzie�, jakie jeste�. No i zapomnia�am spyta�, co z tob� zrobi�, gdy ci� ju� wyskrobi�. Gdzie oni ci� wyrzuc�? Czy jest mo�liwe, �e do ubikacji i spuszcz� ci� razem z wod�?�, zastanawia si� Ewa.</p><p>Broszura wysuwa si� z jej r�ki i zamiast opa�� na pod�og�, fruwa po pokoju. Ma par� skrzyde� i Ewa �mieje si� na ten widok.</p><p>��Nie uciekajcie! � m�wi be�kotliwie. � Chc� zobaczy�, jak Ono wygl�da�</p><p>Broszura pos�usznie l�duje i przysiada na kolanach Ewy. Sama otwiera si� na w�a�ciwej stronie. Literki troch� skacz�, s� niepos�uszne, drwi� sobie z niej, lecz w ko�cu tworz� zrozumia�e ci�gi s��w:</p><p><emphasis>�Dwumiesi�czny p��d ma mniej wi�cej 2-3 cm i wa�y tyle co koliber. W miniaturowym ciele s� ju� wszystkie narz�dy. G�owa jest nieproporcjonalnie du�a i zajmuje prawie po�ow� d�ugo�ci cia�a. Pod sk�r� mo�na zauwa�y� m�zg. Na twarzy widoczne s� zawi�zki oczu, tworz� si� powieki, jest ju� soczewka i t�cz�wka. Mo�na rozr�ni� nosek i uszka. R�ce przypominaj� p�etwy. Nie ma jeszcze ko�ci, ale s� ju� mi�nie, dzi�ki czemu r�czki mog� si� porusza�. Widoczne s� n�ki. Powoli pojawia si� kr�gos�up. P��d ro�nie ka�dego dnia o oko�o l mm�.</emphasis></p><p>�Wi�c teraz te� ro�niesz. No to masz jeszcze jaki� kwadrans, a potem stop. Ani milimetra, rozumiesz? i m�j g�os jest ostatnim d�wi�kiem, jaki us�yszysz. Nie, nie ostatnim, bo mnie u�pi�, w�a�ciwie to ju� mnie niemal u�pili i tylko ty us�yszysz metaliczne szcz�kanie tych okropnych ginekologicznych narz�dzi�, stwierdza bezlito�nie Ewa.</p><p>Kobieta znowu przechodzi przez poczekalni�, przygl�daj�c si� dziewczynie. Patrzy na ni� uwa�nie, bez u�miechu i idzie do gabinetu. Trzaskaj� drzwi i przeci�g otwiera okno. Bia�a firanka powiewa jak �lubny welon. Ewa podchodzi, leciutko si� zataczaj�c i patrzy w g�stniej�cy mrok podw�rka. Ro�nie na nim wielkie stare drzewo, kt�rego bezlistne ga��zie niemal dosi�gaj� futryny.</p><p>���yse drzewo � mamrocze Ewa. � Dopiero na wiosn� przekonamy si�, czy to jest d�b czy kasztan. Nie, nie tak� Ja si� przekonam, ty ju� nie. Cholera� ty ju� nie? Nigdy nie zobaczysz tego drzewa? Ani innych drzew? Nie us�yszysz, jak szumi� w czasie wiatru? Dlaczego? Musz� pomy�le� Potrzebuj� jeszcze troch� czasu, �eby pomy�le�</p><p>Ewa, prawie si� przewracaj�c, zgarnia z pod�ogi broszur�, upycha j� do torby i chwiejnie zmierza ku wyj�ciowym drzwiom. Kobieta ponownie wychodzi z gabinetu.</p><p>��Dziecko, przewr�cisz si� � m�wi. � Zaraz zaczynamy, m�� ju� schodzi. Po�o�ysz si� na fotelu i od razu b�dzie lepiej.</p><p>�Po�o�� si� na tym potwornym fotelu, kt�ry przylecia� z kosmosu, roz�o�� szeroko nogi i pozwol� ci� wyskroba�. Wyskrobiemy t� twoj� za du�� g�ow� i ma�e p�etwy. Oczy, nos i uszy. M�zg. I co jeszcze?�</p><p>��Dzi�kuj� bardzo � be�kocze Ewa, usi�uj�c zachowa� r�wnowag�. � Dzi�kuj�, mo�e jutro. Tak, jutro. A mo�e wiosn�, gdy zakwitnie to drzewo�</p><p>Kobieta, nie zwracaj�c uwagi na jej mamrotanie, znowu znika w gabinecie, a Ewa � zbieraj�c w sobie wszystkie si�y � schodzi chwiejnie po trzech schodkach w d�, przekr�ca automatyczny zamek u drzwi i wychodzi na ulic�. Czuje, �e musi przy�pieszy� i znikn�� sprzed okien tego domu. Skr�ca wi�c w najbli�szy zau�ek i wpada na �lepe podw�rko. Traci r�wnowag� i opiera si� o co� du�ego, zimnego, twardego. Pojemnik na �mieci. Pokrywa jest wp�uchylona, �mieci ju� si� nie mieszcz� i unosi si� smr�d rozk�adaj�cych si� resztek jedzenia. Gdzie� w pobli�u piszcz� szczury.</p><p>���piewaj�. Szczury �piewaj� � oznajmia Ewa w przestrze� i wymiotuje, opieraj�c si� o pokryw� kub�a. � Pomy�l tylko: mog�oby� nie us�ysze� nigdy tylu d�wi�k�w, nigdy nie zobaczy� tylu pi�knych rzeczy � be�kocze pomi�dzy jednym a drugim napadem torsji. � i tylu kolor�w � dodaje, wpatruj�c si� w odleg�� uliczn� lamp�, wok� kt�rej p�onie t�czowa aureola.</p><p>Dwa sp�oszone szczury przebiegaj� obok pojemnika ze �mieciami i nikn� gdzie� w ciemno�ciach podw�rka.</p><p>��Nigdy nie zobaczy�oby� �adnych zwierz�tek. Ani jednego. Szczura, wiewi�rki czy kota � m�wi Ewa do milcz�cej, mrocznej przestrzeni.</p><p>Zimne lutowe powietrze sprawia, �e dziewczyna powoli przytomnieje.</p><p>��Bywaj� �adniejsze miejsca, to prawda � stwierdza, rozgl�daj�c si� wok�. � Nie obiecuj� ci, �e je zobaczysz, ale kto wie. Musz� si� poradzi�. Musz� z kim� porozmawia�. Musz� kogo� spyta�, do cholery�</p><p>W niewielkim mie�cie jest o tej porze pusto, ulice sprawiaj� wra�enie wyludnionych, cho� nie ma jeszcze si�dmej. Z okien dom�w s�czy si� trupie �wiat�o telewizor�w. Kroki Ewy odbijaj� si� echem od mur�w starych, niskich kamieniczek i wci�ni�tych pomi�dzy nie czteropi�trowych szarych blok�w.</p><p>��Stuk-puk� stuk-puk� To moje buty � informuje Ewa. Jej tani elektroniczny zegarek wydobywa z siebie cichy, pojedynczy pisk. � Tik-tak� tik-tak� tik-tak� To zegarek, wiesz? � oznajmia �ciszonym g�osem, a przypadkowy przechodzie�, patrz�c pod mankiet swego p�aszcza, m�wi bez zdziwienia:</p><p>��Dziewi�tnasta zero jeden.</p><p>��Tik-tak� tak� dziewi�tnasta zero dwa � u�miecha si� Ewa.</p><p>Gdy wchodzi do domu, mama i Z�otko tkwi� przed telewizorem. Z�otko pr�buje odrabia� lekcje, matka ogl�da pogod� w TVN.</p><p>��w porz�dku? � pyta, nie odrywaj�c oczu od ni��w i wy��w, kt�re walcz� ze sob� nad Europ�.</p><p>��Tak � o�wiadcza Ewa.</p><p>��Pozby�a� si� tego?</p><p>��Jasne.</p><p>��Czego Ewa si� pozby�a? � dopytuje si� Z�otko.</p><p>��Z�ba � wyja�nia matka.</p><p>��Bola�o? � docieka Z�otko.</p><p>��Nic a nic � u�miecha si� Ewa.</p><p>��Id� teraz do swojego pokoju i pole� sobie � m�wi Teresa. � Koniecznie pole�.</p><p>Ewa k�adzie si� na wznak na swoim ��ku i patrzy w sufit. �Dlaczego? Dlaczego stamt�d uciek�am?�, zastanawia si�, lecz nie zna odpowiedzi. Nagle zrywa si� i ze schowk�w w ubraniu wyjmuje banknoty. Rozgl�da si� po pokoju, szukaj�c bezpiecznego miejsca. Jest. Prawy g�rny naro�nik szafy. �Nikt tu nie �ciera kurzu i pewnie nie zetrze go jeszcze przez najbli�sze miesi�ce�, stwierdza. K�adzie si� ponownie na tapczanie, niemal w tej samej chwili, gdy kto� naciska klamk�. Do pokoju wchodzi Teresa.</p><p>��Dobrze si� czujesz? � pyta. Ewa kiwa g�ow�.</p><p>��Mo�e jako� oddasz mi te dwa tysi�ce, cho�by w ratach po pi��dziesi�t, co? Tak d�ugo zbiera�am � wzdycha Teresa.</p><p>W jej wzroku miesza si� �al za utraconymi pieni�dzmi ze wsp�czuciem dla c�rki i z gniewem. Jej r�ka nie�mia�o w�druje w stron� policzka Ewy. Ewa odruchowo odwraca g�ow�. Nie wie, czy matka chce jej dotkn��, czy j� uderzy�, ale ta nieporadna pieszczota zaskakuje j�. Nie jest gotowa na jej przyj�cie.</p><p>��Biedactwo � m�wi matka. � Ale jak dobrze p�jdzie, to ju� jutro o tym zapomnisz.</p><p>Ewa znowu kiwa g�ow� i w Teresie powoli narasta z�o��.</p><p>��Nie umiesz si� po ludzku odezwa� do rodzonej matki? To ja wydzieram sobie z gard�a fors� dla ciebie, bo narobi�a� w domu bajzlu, a ty le�ysz jak kr�lewna i nawet s�owa nie powiesz?</p><p>��Przepraszam � m�wi Ewa, ale w jej g�osie nie s�ycha� �alu.</p><p>��Mo�e nast�pnym razem b�dziesz m�drzejsza � stwierdza k��tliwie matka. � Najpierw zainteresujesz si�, kto to, a dopiero potem p�jdziesz z nim do ��ka!</p><p>��Ty tak zrobi�a�? z tat�? � pyta Ewa i na twarzy Teresy pojawiaj� si� czerwone plamy.</p><p>��Co? Niby co zrobi�am? � odpowiada gniewnie pytaniem na pytanie. � No, prosz�, powiedz! Niby co?!</p><p>Wychodzi i trzaska drzwiami.</p><p><strong>Niby co:</strong></p><p>Maria trzaska drzwiami i wchodzi do �azienki. Teresa szybko si� prostuje i przeciera usta r�kawem. Za p�no.</p><p>��Od kilku dni co rano rzygasz. My�lisz, �e nie s�ysz�? Tym razem nie licz na moj� pomoc. Nikt w naszej rodzinie tak si� nie prowadzi�. Twoja babcia zasz�a w ci��� dwa lata po �lubie, ja w p�tora roku. Po kim ty to masz, do cholery? My�lisz, �e jak jeste� �adna, to mo�esz si� puszcza�? Niech si� brzydkie puszczaj�, a ty szukaj m�a, bo inaczej nic z ciebie nie b�dzie. Skoro jeste� za g�upia na studia, to znajd� takiego, co ma pieni�dze. Mog�aby� by� in�ynierow� czy doktorow�, wyjecha� z tego przekl�tego miasta i zamieszka� tam, gdzie je�d�� tramwaje i gdzie sklepy s� trzy razy wi�ksze ni� u nas. Ale ty dajesz si� obmacywa� byle �achmycie i z tego obmacywania s� tylko skrobanki. My�lisz, �e ludzie nie widz�, co robisz? � m�wi Maria do c�rki. � Nie jeste� marchewk�, �eby si� skroba� co sezon.</p><p>��I nie zamierzam � m�wi hardo Teresa.</p><p>��To niby co? Urodzisz?</p><p>��Urodz�.</p><p>��Czyje urodzisz? Tamten by� kierowc�, a ten kto? Robotnik z fabryki azbestu? My�lisz, �e wpuszcz� takiego do domu? Obieca�am ojcu, �wie� Panie nad jego dusz�, �e ci� wykieruj� na kogo� lepszego, a ty co? Kurw� chcesz zosta�?</p><p>��Wyjd� za m�� � obwieszcza uroczy�cie Teresa i patrzy na matk� z chytrym zadowoleniem.</p><p>Ma dla niej niespodziank�. Dla niej samej to te� niespodzianka. Wprawdzie nie tak mi�a, jak mog�aby by�, ale to matka wci�� powtarza, �e nie da si� dw�ch srok za ogon trzyma�. Albo przystojny, albo bogaty. Albo si� krzyczy i odlatuje do raju, albo najpierw si� patrzy, kto, a potem pozwala na wi�cej. I mo�e wtedy co� z tego b�dzie. Tym razem co� z tego b�dzie na pewno.</p><p>��On tak bardzo mnie kocha, �e gdy mu powiem o dziecku, to si� rozp�acze � m�wi Teresa.</p><p>��Rozp�acze? Faceci, co p�acz�, s� niedorobieni, �zy s� dla kobiet � krzywi si� matka, ale patrzy na Teres� troch� �agodniej, z zaciekawieniem. � Kto to?</p><p>��Syn tego doktora, co mieszka przy rynku. Doktor jest taki wysoki i sztywny, a jego �ona chyba nigdy nie zdejmuje kapelusza, nawet w ��ku � chichocze Teresa. � B�d� mieli niespodziank�</p><p>��Ten ma�y, chudy Janek? Syn doktora, co ludzi nie leczy, ale mu �doktorze� m�wi�, nie wiadomo czemu? a po co ci on? On do ciebie nie pasuje � stwierdza matka, ale Teresa widzi nag�y b�ysk w jej oczach.</p><p>Matka ju� wie, �e znowu przejd� o pi�tro wy�ej, tak jak przesz�y z kwaterunkowej sutereny w rozwalaj�cej si� ruderze do tego mieszkania w bloku. Ruder� rozebrano i postawiono w jej miejsce pi�ciopi�trowy blok. Teresa by�a wtedy dzieckiem, ale wci�� pami�ta, jak matka chodzi�a po tych trzech ma�ych pokojach i z namaszczeniem dotyka�a p�ytek PCV na pod�ogach.</p><p>��Mi�e i g�adkie � m�wi�a, maj�c w pami�ci przegni�e deski pod�ogowe. � Wanna i kurki z ciep�� wod� � poucza�a ma�� Teres�, gdy wesz�y do prawdziwej �azienki, a nie za zas�onk� w kuchni, gdzie polewa�y si� wod� z garnka, zagrzan� na piecu. � Kaloryfery! Jakie �adne! � wo�a�a, pokazuj�c p�askie, czeskie panele, kt�re ju� po roku p�k�y i wrz�tek zala� nie tylko ich mieszkanie, ale i s�siad�w z do�u. Sp�dzielnia wymieni�a panele na �eberka, lecz robi�a to w samym �rodku mro�nej zimy i Maria z ma�� Teres� siedzia�y w domu w kurtkach i p�aszczach.</p><p>Jan p�aka�, gdy kocha� si� z Teres� pierwszy raz (a ona zaciska�a z�by, my�l�c o tym, kiedy wreszcie sko�czy). Jest zatem mo�liwe, �e rozp�acze si� na wie�� o dziecku. Jego dziecku. Jego dziecku w niej. W ko�cu wiele razy jej powtarza�, �e kocha w niej wszystko, zatem na pewno b�dzie kocha� tak�e to, co ro�nie w jej brzuchu.</p><p>��Ten ma�y, chudy Janek� � zaczyna ze z�o�ci� Teresa (irytuje j�, �e nie jest tak przystojny i wysoki jak Jacek) -�ten ma�y chudy Janek studiuje w Krakowie, je�dzi za granic� na konkursy, ju� by� w Moskwie, w Pradze, w Lipsku i b�dzie s�awnym pianist�! � wo�a. � Zamieszka w Krakowie, a mo�e jeszcze dalej! w Warszawie! B�dzie wychodzi� we fraku na scen� i k�ania� si�! Ludzie b�d� mu bi� brawo! i ani si� obejrzysz, jak przyjad� tu w futrze i w�asnym samochodem! Maria podnosi si� z kanapy sprzed telewizora.</p><p>��On wie, �e ju� mia�a� jedn� skrobank�?</p><p>��Nie � burczy w�ciek�a Teresa. � Je�li chcesz wiedzie�, to ja dla niego jestem jak �wi�ta, rozumiesz?</p><p>��Wreszcie m�drzejesz � m�wi matka. � a jego rodzice wiedz� o ci��y?</p><p>��Sk�d maj� wiedzie�, skoro on jeszcze nie wie?! � drze si� Teresa.</p><p>Ca�a ta rozmowa j� wkurza. To ona mia�a ni� kierowa�, a nie matka i ona zamierza�a wybra� moment, w kt�rym powie, �e jest w ci��y. Najpierw Janowi, a potem matce. Teraz wyczuwa, �e co� jest nie tak. W oczach i g�osie matki dostrzega b�ysk chytro�ci i determinacji. Patrzy na ni� z niepokojem i czeka, co te� ona wymy�li.</p><p>�Gdy by�am ma�a, mama wci�� powtarza�a: ��a kiedy�, dzi�ki tobie, wyjdziemy z tej nory�. Zawsze spodziewa�a si� po mnie wi�cej, ni� mog�am da�. Jestem jej kuponem totka, na kt�ry wci�� nie pada �adna wygrana�, my�li Teresa z niepokojem.</p><p>Tymczasem Maria idzie do przedpokoju, wyjmuje z szafy od�wi�tn� chustk�, czarn� w r�owe kwiaty, ze srebrn� nitk� i starannie zak�ada j� na g�ow�, przegl�daj�c si� w lustrze. Tak ubiera si� tylko na sum� do ko�cio�a przy rynku, gdzie chodz� wszyscy wa�niejsi ludzie z miasta, z Janem i jego eleganckimi rodzicami w��cznie.</p><p>��Ubieraj si� � m�wi teraz do Teresy.</p><p>��Po co? � pyta dziewczyna z niepokojem.</p><p>��Idziemy do pani kapeluszowej i pana doktora. Znam dom, w kt�rym mieszkaj�. Naj�adniejsza kamienica w rynku. Przed wojn� by�y tam najdro�sze mieszkania, matka mi m�wi�a. Sprz�ta�a w nich. Po wojnie wszyscy�my jednakie dziady, ale jednak oni troch� lepsi. I to ja b�d� z nimi rozmawia�, a nie ty.</p><p>Teresa zamiera. Czuje, jak w gardle ro�nie jej twarda pingpongowa pi�eczka i dusi.</p><p>��Nie r�b mi tego. Ja sama to za�atwi�. Z nim, nie z nimi � be�kocze, bliska p�aczu.</p><p>To Jan mia� p�aka�, nie ona. Bo to nie tak mia�o by�. Mia�o by� inaczej. Ona m�wi o tym Janowi. Jan si� wzrusza. Oboje id� do tego wci�� pi�knego domu przy rynku i prosz� o b�ogos�awie�stwo jego rodzic�w. Jego rodzice ciesz� si�, �e b�d� mie� �adn� synow��</p><p>��Jak ty si� zabierzesz za za�atwianie tego, to dostaniesz od nich na skrobank�, a jego wy�l� do tej Moskwy czy Pragi. W ka�dym razie ja, gdybym mia�a zdolnego syna, w�a�nie tak bym zrobi�a � oznajmia Maria. � Poniewa� mam g�upi� c�rk�, sama wszystko za�atwi�. Jak dobrze p�jdzie, to w trzy miesi�ce we�miesz �lub w bia�ym welonie. W ko�ciele przy rynku.</p><p>��Nie r�b mi tego � powtarza Teresa zd�awionym g�osem.</p><p>��Dlaczego? � pyta matka.</p><p>��Bo to wtedy nie b�dzie m�j �lub, m�j welon, m�j m�� i moje dziecko, rozumiesz?</p><p>��Nie. Nie rozumiem � m�wi matka i dodaje twardo: � Idziemy, a jak nie chcesz i�� ze mn�, p�jd� sama.</p><p>��To id� sama � szepcze Teresa.</p><p>Jan nazajutrz p�aka�. P�aka� i by�y to �zy mi�o�ci i �alu.</p><p>��Nie wkurzasz si� na mnie? � upewnia�a si� Teresa.</p><p>��Nie � odpowiedzia� Jan. � Na siebie.</p><p>��Nie chcesz tego dziecka w ten spos�b, tak? � powiedzia�a wtedy ze zrozumieniem i by� to chyba pierwszy i jedyny raz, gdy rozumia�a go tak dobrze.</p><p>��Tak � odpar� Jan. � Zawiod�em ich. Chcia�em najpierw sko�czy� uczelni� i dopiero potem, pokazuj�c im dyplom, powiedzie�, �e si� pobieramy. Pewnego dnia jedliby�my we czw�rk� obiad i ja bym im szepn��, �e b�d� mie� wnuka. Albo wnuczk�. I oni by si� strasznie ucieszyli. I wszyscy razem by�my p�akali ze szcz�cia. Bo to by�by nasz wyb�r i ich zgoda. Oni by si� od razu zgodzili, bo mnie kochaj�. To nie tak mia�o by�.</p><p>Jan otar� �zy i przytuli� Teres�. Odruchowo go obj�a i przez chwil� wydawa�o si�, �e jest na odwr�t: �e to on, drobny, szczup�y, niewysoki, tonie w obj�ciach tej wysokiej, mocno zbudowanej dziewczyny.</p><p>���a�ujesz � szepn�a Teresa.</p><p>��Nie. Przecie� ci� kocham. I ju� kocham to co�, co w tobie ro�nie.</p><p>��Mamo? � m�wi pytaj�co Ewa. � Czemu nic nie m�wisz? Gniewasz si�?</p><p>��Nie, kotku � m�wi mi�kko matka. � i ju� si� nie martw. Z fors� te� co� wymy�limy.</p><p>��Mamo� � zaczyna znowu Ewa, a jej wzrok w�druje do naro�nika szafy. � Pos�uchaj, co� ci chcia�am powiedzie�</p><p>Ale Teresa poci�ga leciutko nosem i przerywa:</p><p>��Pole� spokojnie. Odpocznij. Zajrz� jeszcze do ojca.</p><p>Ewa milknie, zdziwiona. Nikt od dawna nie zachodzi do ojca, a zw�aszcza matka. Ewa kilka dni temu wesz�a tam z uczuciem, �e wkracza do obcego miejsca, �ami�c jego prywatno��. Tak by�o i tak jest, cho� nie wiadomo czemu.</p><p>Zza drzwi Jana, jak zwykle, cicho s�czy si� muzyka. Mimo lat, w czasie kt�rych � chc�c, nie chc�c � wci�� j� s�ysza�a, Teresa nigdy nie nauczy�a si� odr�nia� Bacha od Mahlera i Debussy�ego od Griega. I nie chce.</p><p>Nie lubi tej muzyki.</p><p>Najpierw ma zamiar zapuka�, lecz zaraz my�li gniewnie, �e pukanie do drzwi w�asnego m�a uw�acza jej godno�ci. �Zamkn�� si� przed nami�, stwierdza oskar�ycielsko. �Zamkn�y�my si� przed nim�, przelatuje jej przez g�ow�. Naciska klamk� i wchodzi.</p><p>��Jan� � zaczyna i w�a�ciwie nie wie, co chce powiedzie�. �Chc� go po prostu obj��, tak jak wtedy, cho� inaczej�, my�li. �Nie wiem dlaczego, ale chc�. Chc� mu powiedzie�, �e� Co ja mu chc� powiedzie�?�</p><p>Jan odruchowo �cisza p�yt�. Na biurku obok okular�w le�y otwarta ksi��ka. W pokoju, w �wietle lampy, unosz� si� drobinki kurzu. �Nigdy mu nie posprz�ta�am. Od ilu lat? Dw�ch? Trzech? i w�a�ciwie dlaczego?�, niepokoi si�. �No jak to! Przez te ksi��ki! Tyle ich wci�� gromadzi�, ci�gle musia�am je gdzie� uk�ada�, przestawia�, upycha�, �eby nie zaba�agania�y ca�ego domu, a� wreszcie powiedzia�am, �eby zrobi� z nimi porz�dek albo wyrzuci� je w choler� Tak, to przez ksi��ki. I wtedy on urz�dzi� sobie pok�j na g�rze, a Z�otko przenios�a si� obok mnie�.</p><p>��Jan� � powtarza niepewnie, a on patrzy na ni� i Teresa ma uczucie, �e dostrzega w jego oczach w�asne odbicie. �Jestem gruba�, my�li. �Gruba i zaniedbana. I on to widzi. Patrzy na mnie i to widzi. A ja przez niego jestem gruba. Jem za du�o ze z�o�ci, �e to wszystko tak si� potoczy�o�.</p><p>��Chcia�a� co�? � pyta Jan we w�a�ciwy mu spos�b, cicho, bez emocji.</p><p>��G�wno � oznajmia nagle Teresa. � G�wno chcia�am.</p><p>I wychodzi, trzaskaj�c drzwiami. Bach niemal od razu odzywa si� g�o�niej, wi�c Teresa, chc�c go zag�uszy�, w��cza na pe�ny regulator ostatnie wiadomo�ci w TVP:</p><p>��samolot Boeing z 356 osobami na pok�adzie. Na razie nie uda�o si� odnale�� ani jednego cia�a, a poszukiwania utrudniaj� fatalne warunki pogodowe i sztorm na Oceanie Spokojnym. Talibowie wprowadzili w Afganistanie dora�ne s�dy nad kobietami, kt�re �ami� prawo szarijatu. Przywr�cono kary ch�osty, kamienowania, obcinania cz�onk�w. W �odzi, w jednej z dzielnic na obrze�ach miasta, wybuch� samoch�d, nale��cy do Grzegorza T. W samochodzie znaleziono zw�glone cia�o. Prawdopodobnie w gr� wchodz� porachunki mafijne�.</p><p>��Pieprzcie si� � m�wi Teresa i wy��cza telewizor.</p><p><emphasis>Ono� Powiem ci co�� B�dziesz nadal ros�o sobie we mnie, ale nie dlatego, ze ci� chc�, bo tak nie jest, przeciwnie, ja si� nawet ciebie boje. I nie wiem, dlaczego ci� nie wyskroba�am. Mo�e dlatego, �e jestem sama i nie mam do kogo m�wi�, najwy�ej do �ciany, a teraz b�d� mia�a co� w�asnego?</emphasis></p><p><emphasis>Mo�e naprawd� zrobi�o mi si� �al, �e nigdy by� nie zobaczy�o, jakie to jest drzewo, kasztan, brzoza czy d�b i tylko ja bym je widzia�a, w maju lub w kwietniu. Mo�e dlatego, �e nagle us�ysza�am mn�stwo d�wi�k�w, na kt�re wcze�niej by�am g�ucha i zrobi�o mi si� �al, �e ty ich nigdy nie us�yszysz? a mo�e po prostu nie wiem, czego chc�, wiem tylko, �e je�li nie zmieni� czego� w swoim �yciu, to b�dzie tak samo si� toczy� przez wiele lat, w rytmie telewizyjnych program�w, jak �ycie mojej mamy, kt�ra wci�� czeka, �e co� si� wydarzy. A ja tak nie chc�. Teraz, gdy jeste�, co� z tym musz� zrobi�, cho� nie wiem, co.</emphasis></p><p><emphasis>Aha, ale musisz wiedzie� co� wa�nego: to nie sta�o si� z mi�o�ci. Kocha si� co�, co si� zna, a ja nie mam o tobie s�dnego poj�cia, jeste� dla mnie czym� obcym i przypadkowym. Nie umiem ci� kocha� i nawet nie wiem, czy b�d� umia�a.</emphasis></p></section><section><title><p>Marzec 2001. Wiosna</p></title><p>Na �niadanie bu�ki z d�emem. Chleb. I ser.</p><p>��Jeden facet procesuje si� z �Milionerami� � m�wi z o�ywieniem matka. � Powiedzia�, �e kajzerka ma cztery naci�cia, a oni m�wi�, �e pi��.</p><p>��A ile ma? � pyta Z�otko.</p><p>��Niewa�ne ile, wa�ne, �e chodzi o sze��dziesi�t cztery tysi�ce z�otych! � wo�a matka.</p><p>��Czy tata by wiedzia�, ile jest tych naci��? � zaciekawia si� Ewa.</p><p>��G�upia jeste�. Tata nawet nie wie, co je, to jak m�g�by liczy� naci�cia na jakiej� bu�ce!</p><p>��No to czemu tak si� upierasz, �eby zagra� w �Milionerach�? � pyta Ewa.</p><p>��W�a�nie, dlaczego tata ju� nie gra w teleturniejach, skoro wszystkie kiedy� wygrywa�? � dopytuje si� Z�otko.</p><p>��Nie wszystkie, tylko wi�kszo��, a dzisiaj w telewizji chc� �adniejszych ni� on. Wyobra�asz go sobie w telewizorze? Naprzeciw Huberta Urba�skiego z tym jego radosnym u�miechem? � pyta Ewa.</p><p>Z�otko chichocze.</p><p>��M�g�by zagra�. To jest forsa. A my nie mamy forsy ani nawet szansy, �e j� zdob�dziemy w jakikolwiek spos�b � stwierdza gniewnie mama. � Gdyby dalej gra��</p><p>��A kajzerka? � wtr�ca Z�otko. � Sama m�wisz, �e tata nie wie, ile ma naci��!</p><p>�Tata nie gra przez t� kajzerk�. On wie, �e dzi� w teleturnieju wsz�dzie wyskoczy jaka� kajzerka�, my�li Ewa. �Wszystkie jego ksi��ki, p�yty, atlasy i mapy kosmosu, ca�a jego wiedza okaza�aby si� niczym, gdyby nagle go spytano, ile naci�� ma bu�ka. A on kocha to, co wie. I nie chce wystawi� tego na po�miewisko, nie chce, �eby publicznie potwierdzi�o si�, �e ta wiedza jest ca�kiem zb�dna�.</p><p>��Z�otko? � pyta matka. � a ty czytasz tego Harry Pottera?</p><p>��Nie � burczy Z�otko.</p><p>��Ale teraz wszyscy go czytaj�. Mo�e trzeba ci kupi�, �eby� nie by�a gorsza od innych? � zastanawia si� Teresa. � Dzisiaj we wszystkim mo�na by� gorszym od innych. Nawet w Harrym Potterze.</p><p>��Nie chc� � krzywi si� Z�otko. � Co mnie zmuszasz�</p><p>��Nie ma ju� Harry Pottera � o�wiadcza Ewa. � Rozp�yn�� si� w coca-coli. Coca-cola kupi�a sobie Harry Pottera i kupi wszystko, co b�dzie fajne, bo ma kup� kasy. A Tolkiena rozsmarowano na pizzy.</p><p>��Pieni�dze, pieni�dze� Zawsze te pieni�dze � powtarza Teresa nienawistnie.</p><p>��Ja zbieram kapsle od coca-coli, ale dalej mam za ma�o � obwieszcza Z�otko. � Wszyscy w klasie pij� coca-col� na przerwie, a ja tylko czasami, bo mama mi nie daje kieszonkowego.</p><p>��Te� nigdy nie mia�am kieszonkowego � wzrusza ramionami Ewa.</p><p>Jest niedziela, godzina dziewi�ta, wi�c mama po �niadaniu idzie prosto do telewizora, a Z�otko drepcze za ni�. Ewa dopiero przygotowuje sobie �niadanie, a tata wchodzi do kuchni i najwyra�niej chce co� powiedzie�. Ewa nie pomaga mu w prze�amaniu milczenia Nie chce Robi sobie kanapk� � krusz�cy si� chleb i najta�szy ��ty ser. (W �swoim� sklepie sprzedaje niekiedy sery po osiemdziesi�t z�otych za kilogram i zastanawia si�, jakim cudem mog� tyle kosztowa�. I kto je kupuje? Ser to przecie� tylko ser). A tata nadal drepcze po kuchni bez celu.</p><p>Klap, klap, klapu, klap, �piewaj� kapcie taty na plastikowej wyk�adzinie kuchennej, udaj�cej prawdziwe deski. Ten �piew powoli staje si� nu��cy. �Ono, to g�osy naszego domu. G�os mamy, telewizora i szuranie tatowych kapci. Mo�e to za ma�o, �eby� zechcia�o kiedy� ze mnie wyj�� i zobaczy�, jak to wygl�da?�</p><p>��No i czego chcesz? � pyta Ewa ojca.</p><p>��Odwied� babci� Iren�.</p><p>Ewa milczy. Tata robi transakcj� za pi��set z�otych, kt�re jej da�. �A posz�abym i bez tego�, my�li. Ma ochot� na t� wizyt�, ale troch� si� boi. Babcia Irena zawsze opowiada dziwne rzeczy. I trudno j� polubi�, bo Ewa ma w pami�ci s�owa babci Marii o �babci kapeluszowej�.</p><empty-line/><subtitle>Kapeluszowa babcia:</subtitle><empty-line/><p>ma�a Ewa nie cierpia�a babci Ireny. Babcia Irena, matka ojca, by�a �babci� kapeluszow��, w przeciwie�stwie do nie�yj�cej ju� �babci chustkowej�. Ewa pami�ta niedziele, w czasie kt�rych obie rodziny spotyka�y si� w ko�ciele. Kapeluszowy dziadek i kapeluszowa babcia siedzieli zawsze z przodu, w pierwszej �awce i nikt nie w�tpi�, �e im si� ona nale�y. One za� � babcia Maria, mama i ma�a Ewa � sta�y z ty�u. Tata trzyma� si� gdzie� po�rodku, jakby chcia� swoj� osob� po��czy� te dwie obce sobie rodziny. Nigdy mu si� to nie udawa�o i wygl�da�o tak, jakby tata przyszed� do ko�cio�a sam.</p><p>W czasie Podniesienia ma�a Ewa nie opuszcza�a g�owy, lecz wpatrywa�a si� w kapeluszowych dziadk�w, gdy� wszyscy w�wczas kl�kali i mog�a wyra�nie ich zobaczy�. Dziadkowie przykl�kali jakby inaczej ni� wszyscy, nie tak nisko i troch� od niechcenia. Szaro�� ich ubra� nie by�a zwyczajna, lecz elegancka. Kapelusz babci Ireny by� jedynym kapeluszem w ca�ym ko�ciele i rzuca� si� w oczy. Ma�a Ewa mia�a uczucie, �e nawet w czasie Podniesienia wszyscy na niego zerkaj�, poniewa� bu�czucznie wystawa� sponad kornie pochylonych g��w. Niby wci�� ten sam, szary, filcowy, ale za ka�dym razem inny. Niekiedy babcia dok�ada�a do niego per�ow� wst��k�, to znowu malutkie, szare pi�rko, a czasem po prostu opuszcza�a go na oczy. Ko�nierz w szarym palcie dziadka by� z aksamitu i te� by� jedyny w ca�ym ko�ciele.</p><p>Naturalna elegancja rodzic�w Jana gniewa�a babci� Mari� (�Niby w czym oni s� lepsi? w tych kapeluszach?�), upokarza�a mam� (�Jak nam zabraknie, to daj� pieni�dze, ale z �aski!�) i onie�miela�a ma�� Ew�. Potem temu onie�mieleniu zacz�a towarzyszy� niech��, podsycana litani� s��w babci Marii.</p><p>��Ja�niepa�stwo, cholera� � mrucza�a babcia Maria. � Nie id� do nich, oni ci� nie lubi�.</p><p>��Czemu? � pyta�a ma�a Ewa.</p><p>��Bo nie lubi� twojej mamy. My�l�, �e z�ama�a karier� ich synalkowi.</p><p>��A z�ama�a?</p><p>Babcia Maria gniewnie zaciska usta i milczy. �Ich synalek� to tata. Babcia nie musi tego wyja�nia�. Ma�a Ewa wie. Nie wiedzia�a tylko, co to jest kariera. Wyobra�a�a sobie, �e jest to p�yta, okr�g�a i czarna, kt�r� mama kiedy� po�ama�a tacie w czasie k��tni, a potem podepta�a nogami, krzycz�c: �Masz swojego g�wnianego Bacha! Masz!� �To Mozart�, powiedzia� tata. Ale to nadal nie wyja�nia�o, czym jest z�amana kariera.</p><p>Gdy kapeluszowi dziadkowie kupili domek na Mazurach, Ewie wydawa�o si�, �e ich polubi, tak jak polubi�a jezioro i werand� z dzikim winem. Ale gdy mia�a dziesi�� lat, kapeluszowi dziadkowie sprzedali dom.</p><p>���i nic wam nie dali � m�wi�a babcia Maria do mamy. � Kapi� wam groszem z �aski na uciech�, ale nie dadz� uczciwie, po ludzku, ca�ej, calutkiej po�owy, cho� niby ten dom mia� by� te� wasz. I tyle waszego, co ich humor�w.</p><p>Prowadzona za r�k� przez ojca, ma�a Ewa odwiedza�a czasem kapeluszowych dziadk�w. Starszy pan milcza�, patrz�c na ni� w d�ugim, niemym zamy�leniu, a kapeluszowa babcia u�miecha�a si�, dawa�a jej porcelanowe bibeloty z serwantki � ale do taty m�wi�a cicho i bez u�miechu:</p><p>���ona nie mo�e by� tak zaniedbana umys�owo. Dlaczego nic nie robisz, aby j� ratowa�? Co ona czyta? Co j� interesuje? Kto z ni� rozmawia i o czym? Czemu nie uczysz jej j�zyk�w obcych? Muzyki? i w�a�ciwego zachowania? Jan, s�yszysz? Nie zostawiaj jej tylko Teresie i babce, to przecie� twoja c�rka�</p><p>Ewa ju� nie pami�ta, kiedy umar� kapeluszowy dziadek, ale by�o to dawno temu i pogrzeb by� ca�kiem inny ni� pogrzeb babci Marii. Na pogrzeb babci Marii zesz�o si� mn�stwo staruszek w chustkach, kt�re g�o�no p�aka�y, rzuca�y si� na szyj� Teresie, a potem ob�linia�y policzki ma�ej Ewy. Przy okaza�ym grobowcu kapeluszowego dziadka stali milcz�cy, eleganccy starsi panowie i panie i m�wili co� szeptem lub wcale. Nikt nikogo nie ca�owa�, niczyje usta nie zmoczy�y policzk�w Ewy, wymieniano tylko kr�tkie i znacz�ce u�ciski d�oni. �Czy nikt go nie kocha�?�, zastanawia�a si� ma�a Ewa.</p><p>Ewa nie pami�ta, kiedy kapeluszowa babcia znalaz�a si� w domu starc�w. Sta�o si� to wtedy, gdy ju� by�a gotowa, by j� polubi�, mo�e dlatego, �e zabrak�o niech�tnych uwag babci Marii, a mam� przesta�o to w og�le interesowa�. Ewa nie cierpi domu, w kt�rym znalaz�a si� babcia Irena i nienawidzi tam chodzi�.</p><p>Nachyla g�ow� w stron� brzucha i pyta szeptem, pora�ona my�l�, kt�ra pojawi�a si� niespodzianie, jako echo domowych rozm�w i opowie�ci kole�anek:</p><p>��Czy ty te� mnie TAM kiedy� oddasz? To jest tak: najpierw kochasz swoj� matk� i gdy ona niejasno ci wspomni, �e kiedy� odejdzie na zawsze, to wtedy p�aczesz i wo�asz: �Nie, mamo! Mamusiu! Ja nie chc�! Wol� umrze� z tob�!� Potem dorastasz, �ycie wydaje ci si� coraz ciekawsze, zbyt ciekawe, by odchodzi� dobrowolnie. My�lisz: �Kocham j�, ale ona umrze przede mn��. I ju� tylko przyrzekasz, �e nigdy jej nie porzucisz. Ale czas p�ynie i ona coraz mniej przypomina siebie. W twojej mi�o�ci jest coraz wi�cej zniecierpliwienia, a czasem wstr�tu, bo ona robi si� niedo��na, musisz j� piel�gnowa�, my�. Jej niedo��no�� wydaje ci si� obrzydliwa i marzysz o tym, by jej nie widzie�. Zaczynasz si� rozgl�da� za TAKIM domem i m�wisz sobie, �e to dla jej dobra. B�dzie tam mia�a fachow� opiek�, piel�gniark� i lekarza na zawo�anie, inne staruszki do towarzystwa� a zreszt� ona ju� nie zawsze ci� rozpoznaje, mo�e nawet jest jej oboj�tne, czy to ty, czy kto� obcy. Wi�c si� jej pozbywasz. Pocz�tkowo odwiedzasz j� codziennie, potem raz w tygodniu, raz w miesi�cu, p�niej ju� tylko w dni �wi�teczne, a potem najwy�ej na Bo�e Narodzenie lub na Wielkanoc� Ale akurat w te dni w domu jest najwi�cej roboty, wpadaj� go�cie, program telewizyjny jest ciekawszy ni� w dni powszednie. Wi�c potem odwiedzasz j� raz w roku lub tylko telefonujesz i pytasz, czy jeszcze �yje. Ona, mamusia, dla kt�rej chcia�o si� umrze�, gdy by�o si� dzieckiem. Ono, powiedz mi, oddasz mnie TAM?</p><p>�Ono milczy, pewnie nie chce sk�ada� �adnych obietnic�, my�li Ewa i powraca do babci Ireny i TEGO domu.</p><p>Ostatnia wizyta, na pocz�tku marca, by�a inna. �wieci�o s�o�ce, wi�c wszystko wydawa�o si� �adniejsze. Nie spotka�y si� w jej pokoju, lecz w ogrodzie, kt�ry cho� zaniedbany, przypomina� w tym dniu tajemniczy ogr�d z powie�ci Frances Hodgson Burnett. Nie wy�aniali si� z niego jednak m�odziutki Colin z dziewcz�c� Mary, tylko grupa oszo�omionych, zagubionych staruszk�w, u�miechaj�cych si� nie�mia�o do wiosennego s�o�ca, kt�re nie obiecywa�o im nic wi�cej poza przelotn� odrobin� blasku.</p><p>Zamiast odpowiedzie� na powitanie, babcia spojrza�a na Ew� uwa�nie � patrzy�a d�ugo i wnikliwie � i nagle rzek�a:</p><p>��Jeste� w ci��y.</p><p>�Sk�d ona wie, przecie� nic nie wida�, pomy�la�a gniewnie i milcz�c, czeka�a na nieuchronne pytania: �Kto to by�? Kiedy zza niego wyjdziesz? Dlaczego nie zrobi�a� wcze�niej matury i studi�w? z czego chcesz utrzyma� to dziecko? Czy wiesz, ile to kosztuje? Dlaczego wy wszystkie najpierw zachodzicie w ci���, a dopiero potem my�licie, co dalej?�</p><p>Babcia Irena powiedzia�a tylko jedno zdanie:</p><p>��Nie zmarnuj tego dziecka.</p><p>A gdy Ewa spojrza�a na ni� szybko i niepewnie, babcia doda�a, m�wi�c bardziej do siebie ni� do niej:</p><p>��Zawsze oczekujemy od naszych dzieci czego� innego, ni� mog� nam da�. Obci��amy je w�asnymi nadziejami, wik�amy w nasze marzenia, ambicje i rozczarowania. Spr�buj da� temu dziecku wolno��.</p><p>�Wolno�慔, my�li Ewa. �Dam. Ale jak? Co to jest ta wolno��?�</p><p>��Dobrze � m�wi teraz Ewa do ojca. � Odwiedz� j�.</p><p>Ten dom od zewn�trz jest pozornie pogodny, ot, zwyk�y, pomalowany na ��to stary budynek z lat powojennych, z tablic� �Pogodna Jesie�, kt�rej nie zdejmuj� nawet wtedy, gdy wok� jest zima, wiosna czy lato. �Pogodna Jesie� si� nie zmienia. Trwa.</p><p>Mo�e dlatego, �e jesie� kojarzy si� z kolorem ��ci, zewn�trzne elewacje s� jasno��te, z md�ymi zaciekami � a ca�e wn�trze, na wysoko�� oko�o dw�ch metr�w, te� wymalowano ��t�, olejn� farb�. Jednak ta ��� dawno utraci�a soczysto�� i jedyne okre�lenie, jakie nasuwa si� Ewie, brzmi wulgarnie (kapeluszowa babcia pewnie by si� skrzywi�a): te �ciany s� sraczkowate. Jednak mimo �e olejna farba odpryskuje, widok tych �cian by�by do zniesienia. Za to Ewa nie mo�e patrze� na lokator�w tego domu. Po korytarzach snuj� si� wyn�dzniali staruszkowie i staruszki, w pi�amach w paski (�Kto dzi� nosi pi�amy w paski?!�, my�li Ewa) lub w workowatych, zniszczonych ciuchach, tak obszernych, �e wydaj� si� w nich bezciele�ni. Niekt�rzy bez przerwy co� �uj� (min�o troch� czasu, zanim Ewa zorientowa�a si�, �e �uj� w�asne sztuczne szcz�ki), inni mamrocz� do siebie, jakby odmawiali nie ko�cz�c� si� modlitw�.</p><p>Ewa po raz pierwszy s�yszy, �e ten dom te� ma w�asn� mow�. Pantofle snuj�cych si� korytarzami pensjonariuszy szuraj� na r�ne sposoby, a niekiedy, jak gwa�towny kontrapunkt, w t� monotonn� melodi� wcina si� cichy, ale ostry i szybki, niezwykle rytmiczny wizg obcas�w kogo� z personelu. Szur� szur� szur� szur� pitu, pitu, pitu, piiit� Gdzie� daleko metalicznie szcz�kaj� garnki i talerze � brzd���k, b���� b���� brzd���k � mo�na umiejscowi� ten d�wi�k, id�c korytarzami �ladem md�ej woni gotowanej kapusty. Staruszkowie co� mamrocz� do kogo�, do siebie, do �cian i okien, cicho, mlaskaj�ce � szept i mlask, szept i mlask. Z pobliskiej �wietlicy dobiega to ostry, to pogodny g�os telewizora. W recepcji szeleszcz� kartki kolorowego pisma, czytanego przez znudzon� piel�gniark�. Za oknem miauczy kot. Nie jeden. Kilka naraz.</p><p>��Marzec � u�miecha si� Ewa, ale zaraz pochmurnieje. Pensjonariuszom nie wolno mie� kot�w, babcia Irena chcia�a, lecz nie pozwolono. �W�a�ciciel kota umrze i co zrobimy ze zwierzakiem?�, spyta�a rzeczowo piel�gniarka. �Mieliby�my co rok po dziesi�� kot�w, a mo�e wi�cej�.</p><p>�Umrze�, tego nie robi si� kotu��, Ewie przyszed� nagle na my�l wiersz przerabiany na lekcji polskiego. Wiersz by� jej oboj�tny, lekcja wydawa�a si� nudna, usi�uje sobie przypomnie� autora (�Szymborska? Wies�awa? Wie� Wis�awa�). A teraz nagle jego sens dotar� do niej w ca�ej pe�ni.</p><p>�wi�c koty s� dokarmiane przez okno i wci�� gromadz� si� wok� domu, a Ew� dobiega mi�kka, cho� na sw�j spos�b rozpaczliwa kocia muzyka.</p><p>��Ono, to koty, to tylko koty, nie b�j si� � m�wi p�g�osem. � Mo�e kiedy� b�dziesz mie� swojego kota, mo�e jaki� kot b�dzie mie� ciebie � dodaje g�o�no i przechodz�ca obok salowa patrzy na ni� podejrzliwie. Wsp�lokatorka babci Ireny zawsze siedzi na wprost okna i wpatruje si� w nie tak, jakby za szyb� mia�a ujrze� co� wa�nego. Nie zwraca uwagi na Ew� i na babci�.</p><p>Babcia Irena tu nie pasuje. Ju� dawno nie nosi kapelusza, ale Ewie wydaje si�, �e on wci�� tkwi na jej starannie uczesanych, g�adkich w�osach. I babcia porusza si� tak, jakby on stale tam by�. Zatem nadal pozostaje babci� kapeluszow� i nawet ten straszny dom nie jest w stanie tego zmieni�.</p><p>�Co ona tu robi? Czemu tu jest? Przecie� nie jest jeszcze stara!�, my�li Ewa i zaraz sobie odpowiada: �A gdzie mia�aby by�? u nas?�</p><p>Starsza pani zawsze o�ywia�a si� na widok wnuczki i �ciska�a jej r�k� tak, �e ten u�cisk w zupe�no�ci zast�powa� poca�unek (kt�rego Ewa nie lubi�a). Tylko kapeluszowa babcia umia�a w zwyk�y u�cisk d�oni w�o�y� tyle znaczenia.</p><p>��Czy jest ci tu bardzo �le? � pyta Ewa. Babcia Irena u�miecha si�.</p><p>��Powiem ci co� w tajemnicy�</p><p>Ewa rozgl�da si� i jej wzrok pada na staruszk� patrz�c� w okno.</p><p>��Ona nie s�yszy � m�wi babcia. � Ona czeka i nic wi�cej jej nie obchodzi. Tu wystarczy znale�� sobie zaj�cie i jest dobrze. Ona je znalaz�a. I ja znalaz�am.</p><p>�Babcia Maria robi�aby swetry na drutach. Szaliki i r�kawiczki�, my�li Ewa. �Co znalaz�a babcia kapeluszowa w tym okropnym miejscu? Co tu mo�na znale��?�</p><p>��Wiesz, co to za budynek? � pyta babcia Irena i u�miecha si�. � Nawet Janowi tego nie powiedzia�am. To moja dawna szko�a.</p><p>��Szko�a? Tu kiedy� by�a szko�a? � pyta Ewa bez zdziwienia, bo to wyja�nia rozk�ad du�ych sal wok� ci�gn�cych si� przez ca�y budynek korytarzy. Wy�lizgane por�cze (�Pewnie zje�d�ali na nich, jak my�), �lady po boisku w zaniedbanym ogrodzie.</p><p>��Tak, tu by�a szko�a, jeszcze w czasach stalinowskich.</p><p>��Co to s� czasy stalinowskie? � pyta Ewa.</p><p>��Mia�a� przecie� lekcje historii � m�wi babcia bez wyrzutu, jakby dla przypomnienia.</p><p>��Uczy�am si� na pami�� � t�umaczy si� Ewa.</p><p>Babcia Irena p�ynnie przemienia si� w babci� kapeluszow� i m�wi surowo, cho� z trosk� (Ew� niepokoi, �e to starsza pani martwi si� o ni�, zamiast na odwr�t. Na odwr�t by�oby normalnie i w porz�dku):</p><p>��Nie mo�na �y� prawdziwie, nie maj�c poj�cia o miejscu, w jakim si� �yje i o tym, jakie ono by�o kiedy�.</p><p>Ewa milczy i my�li, �e ona nie wie, a przecie� �yje. A babcia znowu si� u�miecha.</p><p>��Wtedy �yjesz tylko z dnia na dzie� � dopowiada, tak jakby s�ysza�a jej my�li.</p><p>�Ju� nie. Ju� nie, cho� nadal nie wiem, co to czasy stalinowskie�, my�li Ewa i pyta g�o�no:</p><p>��Co ci to daje, �e kiedy� by�a tu twoja szko�a?</p><p>��W tych murach wci�� s� obecne nasze g�osy, my�li, uczucia, wydarzenia� a ja prze�ywam je na nowo.</p><p>��Opowiedz mi o nich.</p><p>��Na przyk�ad m�j list do Stalina, w 1950 roku i spotkanie z hrabin� Maric� � m�wi babcia i nie wiadomo, czy si� u�miecha, czy zas�pia.</p><p>Ewa wyrzuca z g�owy nazwisko Stalina, historii nie lubi�a i nie lubi i pyta szybko:</p><p>��Zna�a� prawdziw� hrabin�?</p><p>��Dziecko, hrabina Maric� to nie taka hrabina, jak my�lisz � �mieje si� babcia Irena.</p><p>��Nie? � dziwi si� Ewa.</p><p><strong>Hrabina Marica:</strong></p><p>pani od polskiego odesz�a. Na emerytur�. I przysz�a nowa. Jasne w�osy w g�stych loczkach po trwa�ej �na gor�co�. Ma�e, bystre oczy, pogodny u�miech, weso�y, stanowczy g�os. Zdrowa cera bez makija�u. Energiczne ruchy. Granatowa sp�dnica. Zielona koszula. Czerwony krawat.</p><p>��Dzie� dobry, dziewczynki i ch�opcy! � m�wi pani tak rado�nie, �e wszyscy odruchowo u�miechaj� si� i rozb�yskuj� nawet okna dostojnego szkolnego budynku. � Od dzi� lekcje b�dziemy prowadzi� po nowemu. Bo mamy nowy ustr�j. Bo wszystko w Polsce jest nowe i pi�kne. A b�dzie jeszcze pi�kniejsze. Sp�jrzcie, jak wszystko si� zmienia!</p><p>�pani wykonuje szeroki wymach r�k� i rzeczywi�cie, ponura zazwyczaj klasa ja�nieje od s�onecznych promieni i od niej samej. Czterdzie�ci par oczu �ledzi powiew nowego.</p><p>�Chyba nie b�dzie dzi� gramatyki�, szepcze z nadziej� s�siadka Ireny.</p><p>��Jeszcze niedawno w tym kraju by�a niesprawiedliwo��. Kapitali�ci wyzyskiwali robotnik�w. Dlatego robotnicy strajkowali. A dzi� w�a�nie robotnicy rz�dz� krajem. Wprawdzie jeszcze zosta�o troch� zgni�ej reakcji, ale uporamy si� z ni�! � wo�a pani i �ciany klasy rozst�puj� si� przed jej g�osem. � Dziewczynki i ch�opcy! Czy wiecie, kto to jest J�zef Wissarionowicz Stalin? Czy wiecie, jak si� buduje socjalizm? Czy wiecie, �e polscy robotnicy pod wodz� Stalina walcz� o socjalizm, ale zgni�a reakcja i inteligencja broni� si� przed nim? Ale oni przegraj�, a my wychowamy sobie now� inteligencj�! i ja was tego naucz�, bo ta walka zaczyna si� ju� tutaj, w szkole. Ja was naucz�, jak mamy wygra�, bo b�j to b�dzie ostatni, dziewczynki i ch�opcy.</p><p>Wszyscy odruchowo prostuj� si�, gdy� od nowej pani bije zdrowa, �wie�a energia, w przeciwie�stwie do starej polonistki, kt�ra pachnia�a kurzem, zle�a�ymi ubraniami i naftalin�.</p><p>��A teraz si� poznamy � ci�gnie pani rado�nie i zerka do klasowego dziennika. � Adlewska, powsta� Aaa, to ty� Pochodzenie?</p><p>��?</p><p>��Pochodzenie, m�wi�!</p><p>���?!</p><p>��No, zaw�d ojca, Adlewska.</p><p>��Dentysta.</p><p>��Siadaj. Batko! Pochodzenie!</p><p>��Tata jest tym� no� urz�dnikiem.</p><p>��Siadaj. Bigaj!</p><p>��Pochodzenie robotnicze, tata jest kolejarzem.</p><p>���adnie. Bardzo �adnie. A nale�y?</p><p>���?</p><p>��Pytam, do czego tata nale�y?</p><p>��Tata nale�y do kolei.</p><p>��Idiotka�</p><p>��Tata nale�y do naszej rodziny�?</p><p>��Pytam, czy tata nale�y do partii!</p><p>��Ja nie wiem.</p><p>��To zawsze trzeba wiedzie�. Spytaj w domu i jutro mi powiesz. Siadaj. Czerwi�ska!</p><p>Irenka my�li: �Ona jest taka �adna i m�oda. Jest jak kole�anka. Wszystko wie. Niczego si� nie boi. Jakie ja mam pochodzenie? Inteligencja pracuj�ca. I nie nale�y. Ona nie b�dzie mnie lubi�. Tak bym chcia�a, �eby mnie lubi�a�.</p><p>��Kali�ska� Irenka wstaje.</p><p>��Pochodzenie�</p><p>Irenka pr�y si� na zewn�trz (ju� niemal stoi na baczno��) � i wewn�trz.</p><p>��M�j tata jest inteligentem, ale nie ma dyplomu, wi�c w�a�ciwie� w�a�ciwie to jest p�inteligentem! i nie nale�y, ale mo�e nale�e�! Ja mu powiem!</p><p>Pani patrzy na Iren� d�ugim, zaciekawionym spojrzeniem.</p><p>Nazajutrz pani przynosi na lekcje polskiego adapter. Ca�a klasa uczy si� piosenek. o Nowej Hucie. o Zetempe. o stalowych rumakach, co ruszy�y na pola. I piosenk� o Suliko. Po rosyjsku. Nikt w klasie nie zna rosyjskiego, wi�c wszyscy zapisuj� fonetycznie to, co pani im dyktuje. �Gdie�e ty, maja Suliko�?� To jest ukochana piosenka J�zefa Wissarionowicza Stalina. A J�zef Wissarionowicz Stalin jest Ukochanym Wodzem pani.</p><p>���nie. Nie moim, tylko nas wszystkich. I waszym te� � wyja�nia pani cierpliwie.</p><p>Pani opowiada klasie, jak si� buduje Now� Hut�. Silnymi i zdrowymi r�kami buduje j� m�odzie� z ca�ej Polski.</p><p>My Zetempe!</p><p>My Zetempe!</p><p>Roboty nie boimy si�!</p><p>Nie! Nie! Nie!</p><p>��Jak b�dziecie grzeczni, to was zabior� na wycieczk� do Nowej Huty � m�wi pani.</p><p>��i do Krakowa! � wyrywa si� kt�ra� z uczennic.</p><p>��Do Krakowa? Po co? Tam nie ma nic ciekawego a teraz opowiem wam o niezwyk�ym dzieci�stwie ma�ego Soso�</p><p>Wszyscy w klasie milkn�. Dzieci�stwo ma�ego Soso brzmi prawie tak zach�caj�co jak Przygody Winnetou. A ma�y Soso to po prostu du�y J�zef Stalin.</p><p>��By� dzieckiem genialnym�</p><p>Klasa w gor�czkowym podnieceniu s�ucha opowie�ci pani o Pawliku Morozowie. o Pawce Korczaginie, o tym, jak Lubow Jarowaja z mi�o�ci do partii porzuci�a z�� mi�o�� do bia�ogwardzisty, wroga rewolucji i wyda�a go w r�ce Czeka. To jest prawie tak samo ciekawe jak opowie�ci o Indianach; tam te� byli �li biali i dobrzy czerwoni.</p><p>Ale najciekawsza � gdy� najbardziej niepoj�ta � jest dyktatura proletariatu. Chyba nawet pani nie wie, czym ona jest, gdy� cho� wci�� u�ywa tego okre�lenia � to jednak nie obja�nia go, wi�c Irenka sama je sobie wyobra�a: dyktatura proletariatu jest czym� wspania�ym i mocnym. Mo�na by� przy niej bezpiecznym, nigdy nie czu� strachu, przeciwnie: nape�nia� l�kiem innych � byle by� jej cz�ci�. Dyktatura proletariatu wszystko wie i nigdy nie ma w�tpliwo�ci. Cho� jest rodzaju �e�skiego, to jednak nie ma p�ci. Jest podobna do gigantycznego robotnika, wymalowanego na jednej ze �cian przy rynku � ma toporne, grube rysy i s�kate, mocne d�onie, lecz r�wnocze�nie delikatne loczki pani i jej zdecydowany, jasny, wibruj�cy g�os. Irenka bardzo chce by� dyktatur� proletariatu, cho� nie wie, jak to osi�gn��.</p><p>�tymczasem pani awansowa�a. Jest teraz wicedyrektorem, bo jej poprzednik odszed� na emerytur�. Wszyscy, kt�rzy nagle odchodz� ze szko�y na emerytur� � cho� wcale nie s� zbyt starzy � ju� nigdy nie wracaj�. Nauczycielka polskiego, nauczyciel historii, nauczycielka francuskiego, a nawet pani od rob�tek r�cznych, kt�ra uczy�a haftu richelieu.</p><p>Na lekcji polskiego Irenka dowiaduje si�, �e pani przed wojn� chodzi�a boso i Polska Ludowa da�a jej wszystko. Wicedyrektor przed wojn� te� by� wicedyrektorem. A z dyrektorem nic nie wiadomo. Podobno ma brata w Londynie, cho� si� do tego nie przyznaje. Podobno bardzo si� stara. Mo�e z tego powodu dyrektor og�asza wielki szkolny konkurs � i pani jest troch� z�a, �e to nie ona wpad�a na ten pomys�, ale zaraz przejmuje inicjatyw�:</p><p>��Dziewczynki i ch�opcy! Niewa�ne, kto pierwszy, wa�na jest idea. Og�aszamy z panem dyrektorem wielki konkurs na najpi�kniejszy list do J�zefa Wissarionowicza Stalina. Nagrod� b�dzie dyplom i ksi��ka Wandy Wasilewskiej Ojczyzna. Najlepsze listy wy�lemy do ZSRR � podkre�la pani ze wzruszeniem.</p><p>Na przerwie pani bierze Irenk� do swojego gabinetu. Zamyka drzwi i m�wi cicho:</p><p>��Irenko, chc�, �eby� wygra�a ten konkurs. Chc�, �eby wszyscy zobaczyli, jak wielkie zmiany mog� zaj�� w mentalno�ci kogo� z reakcyjnej rodziny, je�li ten kto� trafi w r�ce w�a�ciwych nauczycieli. Irenko, rozumiesz? Irenka nie rozumie, ale wie, �e jej list musi by� najlepszy � i jest przera�ona. Co b�dzie, je�li zawiedzie pani�? Czy pani przestanie j� lubi�? a mo�e pani wy�le j� na emerytur�?</p><p>��Irenko, sp�jrz mi w oczy i s�uchaj � m�wi pani. � Po tobie wida�, jak wiele socjalizm zmienia w m�odym cz�owieku i to pomimo �e pochodzisz z nie najlepszej rodziny. Ty, Irenko, masz szans� dogoni� klas� robotnicz�, rozumiesz?</p><p>Irenka nie rozumie, ale ufa pani. Irenka wie, co to znaczy �nie najlepsza rodzina�. To taka rodzina, kt�rej, nie pomo�e ani droga krzy�owa, ani droga do Nowej Huty � taka rodzina zawsze b�dzie w jakim� niedobrym, niepewnym, pe�nym l�k�w miejscu. (�I w takim miejscu pozosta�a do samego ko�ca, mimo �e ustr�j si� zmieni��, my�li stara Irena).</p><p>�Dlaczego nie jestem robotnikiem o wielkich, spracowanych d�oniach, trzymaj�cym wielkie ko�o?�, martwi si� Irena uczennica.</p><p>Robotnik jest wymalowany na jednym z najwi�kszych budynk�w w ich niedu�ym mie�cie i ka�dy, id�c do pracy, do szko�y, do sklepu czy do domu, musi na niego patrzy�. Niepokoi j� wprawdzie, �e to ko�o wygl�da jak ster statku, a nigdzie nie wida� wody. Robotnik p�ynie zatem po twardej ziemi. Irenka te� stoi teraz na twardej ziemi i z niepokojem s�ucha s��w swojej pani.</p><p>��Irenko� � m�wi pani gor�czkowo. � Zapami�taj: najwa�niejszy jest pocz�tek, potem ju� samo poleci. Gdy piszesz list do mamy, to zaczynasz od s��w �kochana mamo�. Pomy�l, jak by� nazwa�a J�zefa Wissarionowicza Stalina?</p><p>���kochany J�zefie? � pyta niepewnie Irenka.</p><p>Pani parska i obryzguje jej twarz kropelkami gor�cej �liny. Zaciska d�onie i bole�nie szarpie dziewczynk� za jeden z warkoczy. Wzdycha tak g��boko, i� tym westchnieniem wci�ga niemal ca�e powietrze w gabinecie, wi�c Irence robi si� duszno i gor�co. Zaczyna si� poci�.</p><p>��Zastan�w si�! My�l! To bardzo wa�ne! Nie ma teraz nic wa�niejszego! Pocz�tek! Pocz�tek! POCZ�TEK! Pocz�tek musi by� tak niebanalny, tak oryginalny, jakiego nigdy w �yciu nie napisa�aby� do nikogo w �adnym li�cie, tylko do NIEGO!</p><p>Irenka siedzi w domu i gryzie ko�c�wk� pi�ra. Ma niebieskie wargi i siny czubek j�zyka. Tata s�ucha Radia Londyn:</p><p>��BUMIBUM! BUMIBUM! Nadajemy wiadomo�ci zawsze prawdziwe!</p><p>Mama s�ucha Radia Londyn, ciocia s�ucha Radia Londyn, a Irenka siedzi w pustym pokoju, przy pustym stole, nad pust� kartk� papieru.</p><p>���pocz�tek� pocz�tek� POCZ�TEK!!!!!</p><p>��Co piszesz, Irenko? � pyta ciocia, wkraczaj�c znienacka do pokoju.</p><p>��List do Stalina � odpowiada.</p><p>��Jezus Maria! � krzyczy ciotka.</p><p>Do pokoju, w �lad za jej krzykiem, wpadaj� mama i tato.</p><p>��Co si� sta�o?</p><p>��Spytajcie swojego dziecka, co ono robi!</p><p>��Co robisz? � pyta nieufnie mama.</p><p>��Pisz� list do Stalina � powtarza cierpliwie.</p><p>��Dlaczego piszesz list do Stalina?! � wo�a ojciec.</p><p>��Wszyscy pisz�. Ca�a szko�a � stwierdza spokojnie. Ciocia nagle kl�ka, robi wielki znak krzy�a i g�o�no zaczyna:</p><p>��Ojcze nasz, kt�ry� jest w niebie�</p><p>����wi�� si� imi� twoje � do��cza mama.</p><p>��Przyjd� kr�lestwo twoje � ojciec wt�ruje im, patrz�c na c�rk� wzrokiem niepewnym i cierpi�cym: -�jako w niebie, tak i na ziemi.</p><p>Tr�jka doros�ych, modl�c si�, patrzy na Irenk�. Chc� odkupi� jej grzech. Chc� odnale�� �ad w swym niepokoju o ni�. Chc� zrozumie� niezrozumia�e.</p><p>��Jak musisz, to pisz � ko�czy mama po s�owie �amen�. I wychodz�, pokazuj�c jej, �e nie chc� mie� w tym udzia�u.</p><p>��Ojcze nasz, kt�ry� jest w niebie� Ojcze nasz� Ojcze nasz?! Zaraz� zaraz� jak to pani m�wi�a? � Irenka ju� wie, �e przyszed� moment ol�nienia. Ma. Ma upragniony pocz�tek.</p><p>��Ojcze nasz, kt�ry� jest� � zaczyna pisa� i namy�la si� ju� tylko chwilk�: � kt�ry� jest nadziej� wszystkich Polak�w, ma�ych i du�ych, nadziej� polskich dzieci�</p><p>Teraz pi�ro ju� samo biegnie po papierze. Pani mia�a racj�, �e wa�ny jest pocz�tek, potem jako� leci. Irenka starannie ��czy zbitki r�nych wypowiedzi pani o socjalizmie, o robotnikach, o zgni�ej inteligencji, kt�ra jednak dojrzewa, o ma�ym Soso i wielkim J�zefie Wissarionowiczu.</p><p>Irenka wie, �e tym pocz�tkiem dotkn�a tajemnicy dyktatury proletariatu; zbli�y�a si� do robotnika ze �ciany w rodzinnym mie�cie, z jego wielkimi d�o�mi i dziwnym ko�em ze szprychami; odsun�a si� od zgni�ej reakcji. Spe�ni�a oczekiwania pani.</p><p>Ko�czy pisa� i robi malutki, ukradkowy znak krzy�a: �Spraw, Panie Bo�e, �eby si� uda�o�.</p><p>Tego wieczoru dziewczynka d�ugo i gorliwie odmawia pacierz. Nie robi tego tak jak zwykle, kl�cz�c pod ko�dr�, by nie zmarzn�� i klepi�c niezrozumiale wyuczone na pami�� s�owa. Tym razem wychodzi z ��ka, kl�ka w nocnej koszuli na ch�odnej pod�odze i, zzi�bni�ta, modli si� d�ugo i powoli, usi�uj�c poj�� s�owa modlitwy. Ma uczucie, �e pierwszy raz w �yciu poj�a je naprawd�.</p><p>Gdy nazajutrz pakuje tornister, na ko�cu wk�ada do niego sw�j list do J�zefa W. Mama, milcz�c, podaje jej kanapk�, zapakowan� w pergaminowy papier, a tato zerka na ni�, rozchylaj�c usta tak, jakby chcia� co� powiedzie�, lecz nic nie m�wi.</p><p>Irenka cicho zamyka drzwi za sob� i przystaje na korytarzu, przyk�adaj�c do nich ucho:</p><p>��Tylko nic nie m�w! Nic! � krzyczy mama. � Nie mo�e jako jedna jedyna uczennica nie napisa� listu do Stalina, bo wtedy j� wyrzuc� ze szko�y, a ciebie z pracy i z czego b�dziemy �yli?! Nic nie m�w! Nic!</p><p>Irenka odruchowo u�miecha si�. Tata nie zamierza� nic m�wi� i ona o tym wie. Mama te� o tym wie, ale bierze w ten spos�b cz�� winy na siebie, �eby tacie by�o l�ej. I tak ma by�.</p><p>��Irenko, napisa�a� list? � pyta niecierpliwie pani. � Przeczyta�am ju� kilkadziesi�t i wszystkie zaczynaj� si� tak samo: �Kochany Wodzu�, �Najdro�szy Wodzu�, �Ukochany Wodzu�. Irenko, ca�a nadzieja w tobie�</p><p>Irenka podaje sw�j list. Pani go nie bierze, ale chwyta, rozczapierzaj�c palce i zaczyna czyta�, gor�czkowo, pe�na nadziei. Nagle sztywnieje. Zielenieje jak jej koszula. Czerwieni si� jak jej krawat. Potem blednie. I wreszcie be�kocze: � To� to jest� jest�</p><p>Ona nie wie, co o tym s�dzi� i Irenka to widzi. Pani po raz pierwszy nie wie czego� na pewno. Pani si� boi. �A ja si� nie boj�, my�li Irenka. �By� mo�e od tej chwili ju� nigdy nie b�d� si� ba�. Nigdy i niczego�.</p><p>Pani nadal co� be�kocze, potem milknie, znowu mruczy i wreszcie podejmuje decyzj�:</p><p>��To� to jest� TO JEST NIEZWYK�E. Potem przez te same kr�gi piekielnych emocji musi przej�� dyrektor. Ale jest w bia�ej koszuli i w garniturze, wi�c tylko blednie i ciemnieje na twarzy, jakby za chwil� mia�a dopa�� go apopleksja. Ale go nie dopada, gdy� pani ju� podj�a decyzj�. Dyrektor oddycha g�o�no i kiwa g�ow� na znak aprobaty.</p><p>Za trzy dni, na porannym apelu (�Naaaaa-prz�d m�o-dzie�yyyy �wiaaaaa-ta!�), uroczy�cie zostaj� og�oszone wyniki konkursu. Dyplom i ksi��k� Wandy Wasilewskiej Ojczyzna (z odr�czn� dedykacj� pani) otrzyma Irena Kali�ska. List naprawd� b�dzie wys�any do Stalina.</p><p>��Przeczyta go, zobaczysz� Przeczyta, mimo �e dostaje codziennie miliony list�w. Ale tw�j przeczyta. Czuj� to � m�wi przej�ta pani, maj�c �zy w oczach.</p><p>Po apelu Irenka wiesza dyplom na �cianie w swoim pokoju, tu� ko�o anio�a str�a, kt�ry przeprowadza dw�jk� dzieci przez k�adk� nad przepa�ci�, a ksi��k� k�adzie na biurku. Czyta dedykacj�: �Irenie, kt�ra przeros�a moje nadzieje�, napisa�a pani.</p><p>Od tego dnia Irenka i pani przegl�daj� si� w sobie jak w lustrze. Pani z rozkosz� obserwuje post�py uczennicy i jej rosn�ce u�wiadomienie klasowe.</p><p>��Zapiszcie w zeszytach: wielu �arliwych komunist�w wywodzi�o si� z bur�uazji, czy nawet z kapitalist�w, mimo to dojrzeli �wiatopogl�dowo i dogonili klas� robotnicz� � dyktuje pani, patrz�c na Irenk� z ciep�ym, porozumiewawczym u�miechem. Potem dodaje stanowczo: � Zapiszcie: komunizm to elektryfikacja plus rady. Rozumiecie?</p><p>Nie. Nikt nie rozumie, ale to nie ma znaczenia. Przyjemnie jest patrzy� na pani�, na jej smuk�� sylwetk� w zielonej koszuli i w czerwonym krawacie, na jej blond loczki i rumie�ce na twarzy, dobrze jest s�ucha� jej jasnego, zdecydowanego g�osu i obserwowa� energiczne ruchy.</p><p>�Kocham j��, my�li Irenka i z biciem serca czeka, by pani, maszeruj�c mi�dzy �awkami, jak zwykle szarpn�a j� �artobliwie za warkocz. �Kocham j�. I chc� by� dyktatur� proletariatu. Jestem dyktatur� proletariatu��, poprawia si�.</p><p>Na pocz�tku grudnia ca�a klasa jedzie na wycieczk� do Nowej Huty. Wysiadaj� na Dworcu G��wnym w Krakowie, ale nie Krak�w je interesuje, cho� tu b�d� nocowa�, w szkolnej bursie.</p><p>Potem w�druj� gigantycznym placem budowy. Irenka nie widzi b�ota, brudnej gliny, jeszcze brudniejszych kufajek robotnik�w, nie s�yszy ich grubych przekle�stw i wulgarnych uwag na widok grupy dziewcz�t, brn�cych z trudem przez �cie�ki wydeptane gumiakami w�r�d rozrzuconych stalowych konstrukcji, po�amanych desek, obt�uczonych stert cegie�. Irenka widzi tylko to, o czym m�wi pani: wysokie, jasne budynki, strzelaj�ce niemal pod niebo, na niebie nigdy nie zachodz�ce s�o�ce i proste drogi wiod�ce do komunizmu. Pierwsze socjalistyczne miasto Polski. Irenka patrzy na Now� Hut� oczami pani i jest przej�ta do �ez.</p><p>Wieczorem nie od razu wracaj� do bursy.</p><p>��Mam niespodziank� � o�wiadcza pani z radosnym u�miechem. � Zdoby�am dla was bilety na <emphasis>Hrabin� Maric�</emphasis>.</p><p>Patrzy na ich nic nie rozumiej�ce twarze i wybucha �miechem:</p><p>��Idziemy do operetki, g�uptasy! Do prawdziwej operetki! Kto by� ju� w operetce?</p><p>Nikt. Nikt nie by� w operetce. W domu Ireny s�ucha si� muzyki operowej. Ale w operze te� nikt nie by�.</p><p>��Nie byli�cie w operetce!? � dziwi si� pani. � a to jest takie wspania�e! Ja ju� trzeci raz id� na <emphasis>Hrabin� Maric�</emphasis> i pewnie znowu b�d� p�aka�</p><p>,,Pani p�acze? Niemo�liwe��</p><p>Co�, po czym pani p�acze, musi by� WIELKIE. R�wnie wielkie jak dyktatura proletariatu. A mo�e jeszcze wi�ksze.</p><p>Gmach operetki nie jest zbyt wspania�y. Wn�trze, gdy mu si� bli�ej przyjrze�, jest zaniedbane, ale nadrabia czerwonym, zjadanym przez mole pluszem foteli i kurtyny. Od strony sceny dobiega rz�pol�ce strojenie instrument�w. Dla Irenki, chowanej w rozsmakowanym muzyk� domu, to nic dziwnego, lecz reszt� uczennic i uczni�w dziwi ta kaskada fa�szywych, nie wsp�brzmi�cych ze sob� d�wi�k�w.</p><p>Irenka rozgl�da si� po sali. By�a ju� wiele razy w teatrze, z rodzicami, kt�rzy zawsze powtarzali, �e �teatr to �wi�tynia sztuki i nale�y ubra� si� jak do ko�cio�a�. Publiczno�� jednak ubrana jest byle jak. Ale wszyscy nieruchomiej�, gdy s�ycha� muzyk� i powoli rozchyla si� kurtyna. W powietrzu unosi si� co� niezwyk�ego; trwa pe�ne emocji oczekiwanie, kt�re � jak pr�d elektryczny � idzie od r�ki pani do d�oni Irenki. Pani �ciska kurczowo jej r�k� i szepcze:</p><p>��Zaraz si� zacznie� zaraz si� zacznie� patrz! Kurtyna ca�kiem si� rozchyla i dziewczynka widzi tandetn�, pora�aj�c� jarmarczno�ci� dekoracj�. Sztuczne kwiaty i jaskrawozielona trawa. Niebieska dykta zamiast nieba. Drzewa wygl�daj�ce jak miot�y na kijach, postawione do g�ry nogami. I �wiat�a reflektor�w, kt�re bezlito�nie to demaskuj�.</p><p>��Patrz� patrz � szepcze pani. � Zaraz wejdzie ONA.</p><p>W szumie koronek, w falowaniu tiul�w wbiega na scen� hrabina Marica i zaczyna �piewa�. Hrabina jest t�usta, jej biust wylewa si� z g��bokiego dekoltu, ma kilka podbr�dk�w i ta�cz�c z energi�, cho� bez wdzi�ku, wzbija tumany kurzu ze sztucznej murawy.</p><p>��Jaka pi�kna� � m�wi z emocj� pani i �ciska d�o� Irenki.</p><p>Suknia hrabiny ma oberwane i brudne koronki, kt�re diwa wci�� przydeptuje, czyni�c w toalecie kolejne spustoszenia. Ju� po chwili jej makija� rozpuszcza si� pod wp�ywem potu i ciemny tusz sp�ywa po policzku. Hrabina miota si� po scenie tak konwulsyjnie, �e przekrzywia si� jej treska i Irenka boi si�, �e lada moment odpadn� jej wszystkie w�osy i aktorka pozostanie �ysa. Tumany kurzu, wzniecane jej ta�cem, g�stniej�, a sztuczne drzewa trz�s� si� tak, jakby zaraz mia�y si� przewr�ci�.</p><p>Na scen� w podskokach wbiega hrabia. Jest r�wnie t�usty i mocno wymalowany, a jego podskoki te� wzbijaj� kurz; niekt�re z nich trafiaj� prosto w szeroki obr�b sukni hrabiny, dr�c kolejne jej fragmenty. Hrabina z najwy�szym trudem osi�ga wysokie C, a hrabia do��cza do jej �piewu z bolesnym wyrazem galaretowatej twarzy.</p><p>��Ona go kocha, ale mu o tym nie m�wi � szepcze pani i �ciska r�k� Irenki a� do b�lu. � Czy� to nie pi�kne?</p><p>Na szcz�cie pani nie czeka na odpowied�. W oczach ma �zy, a jej r�ka jest spocona r�wnie mocno jak twarz i t�usty dekolt hrabiny Maricy. Gdy zmaltretowana para amant�w wreszcie wyznaje sobie mi�o��, pani szlocha cicho, wsparta o rami� uczennicy. Klasa patrzy na ni� z czujnym zaciekawieniem.</p><p>Dwa dni p�niej, na lekcji polskiego, pani nie chce m�wi� o ma�ym Soso, o elektrowniach i radach, o zgni�ej reakcji, dyktaturze proletariatu i socjalizmie. Wypytuje o wra�enia z operetki. Uczniowie ostro�nie milcz�. Pani, z wypiekami na twarzy, przywo�uje dramatyczne fragmenty mi�o�ci hrabiny i hrabiego, nuci poszczeg�lne arie, w uniesieniu wyci�ga r�ce do niewidocznego hrabiego-kochanka. Pr�buje ta�czy� czardasza. Zielona, g�adka bluza wy�azi jej ze sp�dnicy, ukazuj�c przy gwa�towniejszych ruchach ci�li�cie r�ow�, przybrudzon� halk�. Pod pachami jej zielonej koszuli pot znaczy wielkie, ciemniej�ce kr�gi. Na czerwonym krawacie � czego nikt wcze�niej nie widzia� � du�a, t�usta plama. Sp�dnica w paru miejscach jest zeszyta na okr�tk� jasnym, widocznym kolorem nici.</p><p>��Irenko! � krzyczy pani, miotaj�c si� w czardaszu. Z grubych p�but�w na s�oninie wy�azi jej pi�ta, z dziur� w po�czosze. � Irenko! Nie chcia�aby� by� hrabin� Maric�?!</p><p>��Nie � odpowiada Irenka w g�uchej ciszy, kt�ra ogarnia ca�� klas�, tak �e s�ycha� tylko tupanie ci�kich but�w pani. Tupanie milknie. Pani zatrzymuje si�.</p><p>��Nie � powtarza dziewczynka.</p><p>Wraca do domu i zrywa ze �ciany sw�j dyplom. Wyrzuca do kosza ksi��k� Wandy Wasilewskiej <emphasis>Ojczyzna</emphasis>. Le��c w ��ku, nie odmawia wieczornego pacierza. Pan B�g j� zawi�d�. �Dyktatura proletariatu to hrabina Marica w fa�szywych koronkach�, my�li. I p�acze.</p><p>��Babciu, nie p�acz � m�wi Ewa.</p><p>��Ja nie p�acz�. Ale wiesz, kotku, wsz�dzie dzisiaj tak du�o tych hrabin Maric. Wr�ci�y � m�wi niezrozumiale babcia Irena. � Nie nabierz si� na nie, dobrze? Obiecujesz?</p><p>��Obiecuj� � przytakuje Ewa, cho� nie wie, o co chodzi.</p><p>��A jak tam nasze dziecko? � pyta babcia i dotyka delikatnie brzucha Ewy. � Zapewne ju� ma ze trzy miesi�ce?</p><p>�Babciu, sk�d ty tak wszystko wiesz?�, zastanawia si� Ewa. �Czujesz? Chyba tylko ma�e dzieci i bardzo starzy ludzie potrafi� tak wyczuwa�, bez s��w. A gdy jeste�my po�rodku �ycia, gdzie� t� zdolno�� gubimy�.</p><p>��Tak, ono ma trzy miesi�ce � m�wi g�o�no. <emphasis>�Trzeci miesi�c: p��d coraz bardziej przypomina posta� ludzk�. Zanika widoczny do tej pory ogon. Na paluszkach pojawiaj� si� zawi�zki paznokci. Mi�nie s� ju� wykszta�cone i ono porusza si�, p�ywaj�c w wodach p�odowych. Serce bije bardzo szybko, oko�o 170 uderze� na minut�. Niekt�rym matkom wydaje si�, �e to czuj��.</emphasis></p><p>��Serce bije mu bardzo szybko, sto siedemdziesi�t uderze� na minut� � m�wi Ewa. Babcia k�adzie r�k� na jej brzuchu. � Nie tu, ni�ej. Ono jeszcze nie ma dziesi�ciu centymetr�w.</p><p>��Tak, serce bije mu bardzo szybko � stwierdza babcia Irena. � My�l�, �e Ono si� boi.</p><p>��Czego?</p><p>��Wszystkiego. Przede wszystkim �wiata, na kt�ry ma przyj��. Musisz go jako� z nim oswaja�.</p><p>��Robi� to � m�wi Ewa. � Staram si�, ale sama wiem tak ma�o.</p><p>��Ono boi si� twoich rodzic�w, czyli w�asnych dziadk�w� Hmmm� Ciekawe� Czy oni o tym wiedz�? � pyta babcia, patrz�c uwa�nie na Ew�.</p><p>��Nie � szepcze Ewa.</p><p>��To niedobrze. Powiedz im.</p><p>Ewa milczy.</p><p>��Dlaczego chcesz je mie�? � pyta babcia. Ewa zastanawia si�. Patrzy w okno.</p><p>��Po raz pierwszy w �yciu mam kogo�, z kim mog� rozmawia� i co�, co jest tylko moje.</p><p>��Ono jest swoje w�asne, Ewa. Nie r�b mu tego, co robi� wszyscy rodzice: wi�zimy dzieci w naszych w�asnych ambicjach i nadziejach. Daj mu kiedy� wolno�� � powtarza babcia, a Ewa ju� rozumie.</p><p>��Musz� je przygotowa�, aby kiedy� samo umia�o wybra�. Wiem. Ale czy potrafi�? Sama tego nie umiem.</p><p>Babcia kiwa g�ow�.</p><p>��Nauczysz si�. Zacznij od tego, �e powiesz o nim rodzicom.</p><p>W szarej, odrapanej recepcji jedna z piel�gniarek czyta <emphasis>Bridget Jones</emphasis>, nie zwracaj�c uwagi na zbyt g�o�ny d�wi�k p�yn�cy z radia.</p><p>��trz�sienie ziemi mia�o si�� sze�ciu stopni w skali Richtera, szacuje si�, �e jest oko�o dwana�cie tysi�cy rannych lub pozbawionych dachu nad g�ow�, liczba zabitych jest wci�� niewiadoma, ale przekroczy�a sze��set os�b. W Szczecinie, w centrum miasta, mia�a miejsce strzelanina. Zidentyfikowano cia�o jednej zabitej osoby, a dwie inne, przypadkowo ranne��</p><p>Piel�gniarka �cisza radio, podsuwa Ewie ok�adk� i pyta:</p><p>��Czyta�a�? Dobre, m�wi� ci. Mo�na si� u�mia�. Lubi� takie do �miechu.</p><p>Ewa wraca piechot� do domu. My�li:</p><p>�Jeszcze mog� si� go pozby�. Jeszcze jest czas. Ostatni moment, �eby to zrobi�. Potem Ono przyjdzie na �wiat, a ja nie b�d� umia�a mu go obja�ni�, bo jestem za g�upia. Nie naucz� go wolno�ci, bo sama jej nie mam. Poznam, �e drzewo jest kasztanem lub brzoz� i to b�dzie ca�a moja wiedza. Nic wi�cej nie wiem. I tak jak moja mama, b�d� kiedy� na niego krzycze�, �e musi mu si� uda�, bo mnie si� nie uda�o. Ale co ma mu si� uda�? Na czym polega udane �ycie? i z kim mog� o tym porozmawia�?</p><p>Kto mo�e mi doradzi�? Wi�c nie mam nikogo bliskiego?</p><p>Nikogo, komu mog�abym si� zwierzy�?�, dziwi si� i odruchowo kieruje si� w stron� sklepu Grubego.</p><p>Witryn� zaklejaj� wielkie plakaty z margaryn�. Promocja. Margaryna wci�� walczy z mas�em i chyba przegrywa. Bo nikt ju� nie wie, co jest zdrowsze. Gazety codziennie pisz� inaczej.</p><p>��Jeste�! � wo�a Marysia. � a ja my�la�am, �e wyjecha�a�! Ze za�apa�a� si� do hipermarketu w du�ym mie�cie. �e ci faceci z zielonego renault za�atwili ci porz�dn� robot�. I my�l� sobie, co za szcz�ciara� Patrycja jest w Warszawie, wiesz? Ciotka jej za�atwi�a. A Gruby ci� wyla�, tak? Wtedy gdy mu narzyga�a� za lad�. Nie zd��y�a� do toalety?</p><p>��By�am chora � mamrocze Ewa niepewnie.</p><p>Marysia patrzy na ni� czujnie, jej oczy �ledz� twarz Ewy, sylwetk� � wci�� szczup��, ale inn� � powi�kszone piersi, kt�re ledwie mieszcz� si� w przyciasnym biustonoszu.</p><p>��Najpierw rzyga�a�, potem znikn�a� � m�wi powoli Marysia. � Jeste� chora na bachora, co? Przyznaj si�. Nikomu nie powiem, s�owo. Wiesz, �e ja kiedy� te�� Pami�tasz? i ja ci powiedzia�am, nie? To taka jeste� kumpela? Ewa milczy.</p><p>��Promocja nowej margaryny� O i nowego jogurtu� Codziennie nowe jogurty. Jeszcze im si� nie znudzi�o � m�wi i dodaje: � Tak. Masz racj�. Chora na bachora.</p><p>��Ja pierdol�! � u�miecha si� Marysia. � Kt�ry z nich ci� tak urz�dzi�? Artur, Wojtek czy Andrzej? a mo�e wszyscy trzej?</p><p>��Ty ich znasz? � dziwi si� Ewa.</p><p>��G�upia jeste�. Wszyscy ich znaj�. Ta, kt�ra wsiada do zielonego renault, wie, co robi.</p><p>��Czemu mi nie powiedzia�a�?</p><p>��Bo te� bym chcia�a. A potem bym poprosi�a, �eby mi za�atwili robot� w mie�cie, w kt�rym domy s� wy�sze ni� pi�� pi�ter, a knajpy zamykaj� nie o dziesi�tej wieczorem, tylko nad ranem. I je�dzi�abym na wrotkach w najwi�kszym hipermarkecie w Warszawie. To ju� jest prawdziwe miasto.</p><p>��Nie umiesz je�dzi� na wrotkach � m�wi Ewa.</p><p>��Tobym si�, kurwa, nauczy�a.</p><p>Ewa odruchowo zas�ania brzuch.</p><p>��Nie klnij, dobra?</p><p>��Bo co? � pyta Marysia.</p><p>��Bo nie chc�, �eby Ono s�ysza�o. Ja te� ju� nie kln�.</p><p>��Odpierdoli�o ci?! � wo�a Marysia.</p><p>Ewa cia�niej okr�ca p�aszcz wok� cia�a i szepcze:</p><p>��Prosz� ci�, nie klnij. Ono ma dziesi�� centymetr�w, nie ma ju� ogona, ma za to uszy i s�yszy.</p><p>Marysia odruchowo przyk�ada r�k� do ust. Zni�a g�os do szeptu:</p><p>��Pieprzysz� Dlaczego? Dlaczego nie ma ogona? i czemu s�yszy? Nienormalne?</p><p>��Normalne � szepcze Ewa. � Normalnie s�yszy. Co si� dziwisz? Nic nie czytasz, w radiu s�uchasz tylko Ich Troje i Kukulskiej, a ja to ju� wiem.</p><p>��Ale dlaczego? � syczy Marysia, wci�� z r�k� przy ustach.</p><p>��Co dlaczego? � dziwi si� Ewa.</p><p>��Dlaczego s�yszy?! � krzyczy Marysia, a Ewa odkrzykuje, nie bacz�c na to, �e nowa ekspedientka zerka na nie z ciekawo�ci�:</p><p>��Bo wszystkie s�ysz�!</p><p>Marysia cofa si� instynktownie.</p><p>��Nie gadaj. Moje tak nie b�dzie. Moje b�dzie� zwyk�e.</p><p>�Bo�e� z kim mog� o tym porozmawia�?�, my�li Ewa.</p><p>Jogurty stoj� razem z kefirami i deserami mlecznymi obok karton�w mleka. W�dliny dogorywaj� w kiepskiej ch�odziarce obok kawa��w krwistego mi�sa. M�ki, kasze i cukier pi�trz� si� w rz�dach na p�kach. Kolorowe kartony sok�w s�siaduj� ze s�odyczami w szeleszcz�cych opakowaniach. Margaryna i mas�o. W�dliny i sery.</p><p>��Tu jest taki prosty �ad i porz�dek. Wszystko jest jasne. A w �yciu inaczej � stwierdza Ewa z zawi�ci�.</p><p>��Widz�, �e masz co� z czapk�, ale to si� zdarza. Mama m�wi�a, �e kobiety w ci��y cz�sto szajbuj� � m�wi Marysia, przygl�daj�c si� Ewie z czujn� uwag�. � Ale dam ci rad�. Albo szybko si� go pozb�d�, je�li jest jeszcze czas, albo szukaj ich, cho� nikt nie wie, sk�d oni s�. Ja wiem tylko, �e ten Wojtek to tirowiec. Trasa tir�w leci niedaleko st�d, jakie� siedemdziesi�t kilometr�w. Jak chcesz, to popytam, kiedy on je�dzi. Znajd� skurwysyna, kt�ry to zrobi� i niech si� �eni albo daje kas�. Dziewucha z dzieckiem i bez faceta to dzisiaj dno dna, rozumiesz? Zw�aszcza tutaj, w takim zasranym miasteczku. Wiesz, co to jest by� na dnie? Ka�dy dzie� jest wtedy upokorzeniem, rozumiesz? Na nikogo nie mo�esz liczy�. Na mnie te� nie. I lepiej ju� id�, bo jak Gruby wpadnie, to b�d� mie� przekichane, �e si� z tob� zadaj�.</p><p>Ewa s�yszy, jak cichutko fermentuj� przedatowane jogurty i kefiry; szele�ci m�ka, przeorywana przez wo�ki zbo�owe, a myszy podgryzaj� torby z cukrem. Kasa fiskalna �piewa cieniutko, a bilon w metalowej szufladzie dzwoni jak ministranci w ko�ciele. Ten sklep ca�y czas m�wi w�asnym j�zykiem i ona wreszcie go us�ysza�a. �A latem z dono�nym bzyczeniem wpadnie mucha plujka i zadomowi si� w ladzie ch�odniczej�, my�li i wybucha �miechem.</p><p>Marysia wzrusza ramionami i odwraca si� do niej ty�em. Drzwi zamykaj� si� za Ew�, m�wi�c na po�egnanie �uit� uit��</p><p>��Ono, te d�wi�ki s� dla ciebie, ale zapewne nie wszystkie polubisz. Dziwne, �e nigdy wcze�niej ich nie s�ysza�am � m�wi Ewa.</p><p>Z�otko ogl�da z matk� Big Brothera.</p><p>��Zaraz polec� pod prysznic, bo Manuela zdj�a podkoszulek! � oznajmia Z�otko z wypiekami na twarzy.</p><p>��Odwr�� g�ow�! w tej chwili odwr�� g�ow�, bo ka�� ci wyj�� z pokoju! � z�o�ci si� matka. � Masz odrabia� zadania. Przestawi� ci krzes�o�</p><p>Matka wstaje i ustawia krzes�o Z�otka ty�em do telewizora. Z�otko, p�ki mo�e, wpatruje si� w ekran.</p><p>��Wielkie mi co�, cycki w Big Brotherze. Ci�gle je pokazuj� � burczy Z�otko. � a Grzegorz wci�� ob�ciskuje Karolin�.</p><p>��To Karolina ob�ciskuje Grzegorza! � obrusza si� matka. � Grzegorz jest w porz�dku. Jak dziewczyna leci na ch�opaka, to tylko g�upi nie skorzysta. I zapami�taj raz na zawsze, �e porz�dna dziewczyna nie powinna by� nachalna wobec ch�opc�w. To� to upokarzaj�ce.</p><p>Ewa wstaje od sto�u. Dop�ki nadaj� Big Brothera, z matk� nie da si� rozmawia�. Lepiej po kolacji, gdy Z�otko za�nie.</p><p>Wspina si� po schodach, ale zamiast wej�� do swojego pokoju, puka do ojca.</p><p>��Kolacja? � pyta niepewnie ojciec, g�osem st�umionym przez szary koc, kt�rym obi� swoje drzwi, wi�c Ewa naciska klamk� i wchodzi. � To ty� � stwierdza zmieszany. � Wchod�, wchod�.</p><p>Nieokie�znany �miech Manueli nie jest w stanie przebi� si� tutaj, gdzie s�ycha� tylko muzyk�.</p><p>��Co to? � pyta Ewa.</p><p>��Beethoven.</p><p>��Powinnam ich odr�nia� po tylu latach, a rozpoznaj� najwy�ej Bacha � zamy�la si� Ewa.</p><p>��Nie interesowa�a� si� muzyk� � m�wi ojciec. � a muzyka musi przyj�� do ciebie sama. Mo�e pewnego dnia przyjdzie.</p><p>��Dlaczego ci�gle jej s�uchasz? Niemal bez ustanku?</p><p>Ojciec u�miecha si�.</p><p>��Nie s�ucham jej ca�y czas. Niekiedy akompaniuje mi do innych czynno�ci. Na przyk�ad czytam, a ona jest gdzie� w tle. Gdy s�ucham, to zajmuj� si� tylko s�uchaniem.</p><p>�Tata zbudowa� sobie w�asny dom ze �cianami z muzyki i zamyka si� w nim przed nami�, my�li Ewa.</p><p>Jej wzrok znowu pada na malutkie, stare zdj�cie, przyczepione do �ciany. Drewniana weranda. U�miechni�ty m�czyzna. Ma�a dziewczynka. �Chyba jeszcze wtedy by�o mi dobrze. By�am bezpieczna, szcz�liwa�, my�li.</p><p>��Co to jest upokorzenie? � pyta.</p><p>Ojciec namy�la si�. Ewa ju� dawno zauwa�y�a, �e ojciec zawsze namy�la si�, nim odpowie na pytanie. Niekiedy zastanawia si� bardzo d�ugo. Tak d�ugo, �e w ko�cu nic nie m�wi.</p><p>��My�l�, �e dla ka�dego upokorzenie jest czym� innym. Ka�dy ma swoj� granic�, poza kt�r� ono si� zaczyna.</p><p>��A dla ciebie? By�e� kiedy� upokorzony?</p><p>��Wiele razy � m�wi ojciec po kr�tkiej chwili.</p><p>��A najbardziej? � naciska Ewa.</p><p>��Najbardziej�? � zamy�la si� ojciec.</p><p>Jest drobny, chudy, pi�ama wisi na nim i nie jest pierwszej �wie�o�ci. W�osy ma rzadkie, t�ustawe (wy�ysia� wcze�niej ni� powinien, szybko te� siwieje). W domowych pantoflach wida� dziur� na du�ym palcu prawej nogi. Tata sprawia wra�enie zakurzonego jak jego ksi��ki, notatki, k�ty pokoju. �Gdyby nie te p�yty, to kurz �piewa�by tu swoj� melodi� i pewnie by�aby podobna do muzyki Bacha. Chyba bardzo �atwo mo�na tat� upokorzy�. Mama robi to codziennie, a my ze Z�otkiem upokarzamy go, nic o tym nie wiedz�c. On znaczy w tym domu mniej ni� telewizor�, my�li Ewa.</p><p>��To by�o dawno temu � m�wi wreszcie ojciec.</p><p>Upokorzenie, dawno temu:</p><p>��Idziemy, drogi Janie � m�wi profesor.</p><p>��Prawie nikt z akademii nie idzie � broni si� Jan.</p><p>��Ci co maj� i��, to id�, a inni patrz� i notuj�, co widz�. P�jdziemy z grup� partyjn� dzielnicy, popatrzymy sobie, jak b�dzie wygl�da� ta heca i zaraz wr�cimy. Artysta to tak�e obserwator, drogi Janie. Idziemy.</p><p>Idziemy. Idziemy ulicami miasta. Wszystkie ulice naszego miasta prowadz� dzi� na ten stadion. Reprezentacyjny stadion pi�karski.</p><p>Tupot setek n�g. Szurgot ospa�ych krok�w. W naszym mie�cie. We wszystkich miastach. Zapach potu. Zapach strachu. Zapach upokorzenia. Sm�tnie obwis�e czerwone i bia�o-czerwone flagi, t�amszone pod pachami, jakby ci, co je nios�, chcieli by� mniej widoczni.</p><p>Wleczemy si� ospale i niech�tnie, a mimo to z ka�dym krokiem jeste�my coraz bli�ej. Co� mamroczemy, chowamy twarze, odwracamy g�owy.</p><p>�Jestem tu tylko przypadkiem. Przyszed�em tylko si� przyjrze�. Naprawd� to mnie tu nie ma�, my�li Jan. Idziemy. Idziemy, bo nam kazano. Powiedziano: �Dacie odp�r�. Wi�c go damy. Powiedziano: �Napiszecie o tym na transparentach�. Napisali�my.</p><p>�Ja tylko wycina�em te bia�e literki z kartonu�, my�li Jan. �Nie przykleja�em ich, nie mia�em poj�cia, w jakie s�owa si� u�o��, nie nios� tego transparentu�.</p><p>Idziemy. Powiedzieli nam: �Przygotujecie przem�wienia�. Przygotowano. Uzgodniono ka�de s�owo, a nawet ka�dy przecinek. Wykrzyknik�w nie uzgadniano. Im wi�cej wykrzyknik�w, tym lepiej. Tym jeste�my silniejsi.</p><p>��Mo�e ja bym nie musia� i��, powinienem �wiczy� � m�wi Jan, drepcz�c obok profesora. � Wkr�tce Moskwa� Konkurs. Profesor u�miecha si�.</p><p>��Tak, Moskwa. Konkurs. Zanim pan pojedzie, trzeba b�dzie i�� po paszport, prawda? My�li pan, �e oni nie zauwa��, kogo tu nie ma? w takim dniu? Co panu szkodzi popatrzy�? To b�dzie ciekawe prze�ycie dla artysty. Ja id� z czystym sumieniem. Jestem z natury obserwatorem.</p><p>Idziemy. �Wi�cej jest takich, kt�rzy udaj�, �e znale�li si� tu tylko jako widzowie. Z ciekawo�ci. Mo�e dlatego jest nas tak du�o. Niby nikt nie chce, lecz wszyscy id��, my�li Jan.</p><p>Dwa dni wcze�niej co� si� sta�o na p�nocy naszego kraju. Nikt nie wie, co. Nawet Wolna Europa wie niewiele wi�cej ni� my. Podobno ludzie wyszli na ulice. Podobno co� krzyczeli. A krzyczy si� tylko na pochodzie pierwszomajowym i tylko to, co z g�ry uzgodniono. Tamci krzyczeli to, co mieli ochot� krzycze�. �Nic nie wiem, cho� ka�dy co� s�ysza��, my�li Jan. I dlatego dzi� idziemy i te� b�dziemy krzycze�, ale to, co ka��. Przygotowano ludzi, transparenty i s�owa�</p><p>Wi�c idziemy. Boimy si� spotka� znajomych, kt�rzy nas zobacz� � cho� niepotrzebnie. Bo oni te� id�. Boimy si� nieprzypadkowych obserwator�w naszego pochodu. Bo wobec nich musimy udawa�, �e idziemy dobrowolnie, dziarsko i ochoczo. Wi�c udajemy. A oni udaj�, �e nam wierz�.</p><p>Im bli�ej tego stadionu, tym idzie si� nam �atwiej. Bo ju� jeste�my sami. Sami swoi. Nasi, oddani ludzie. Towarzysze. Rozwijamy zmi�te flagi, prostujemy transparenty i plecy.</p><p>Weszli�my. Wype�niamy stadion. Zimny wiatr �opocze flagami. Gnie transparenty. Gnie ludzi. Mimo czerwca jest bardzo zimno. �Nawet przyroda nam nie sprzyja�, my�li Jan. Teraz czekamy. Zapalamy papierosy i trzymaj�c zapa�k� w stulonych d�oniach, szepczemy do najbli�ej stoj�cej osoby: �Ale heca, co? Ja tylko chcia�em to zobaczy�. �No. Ja te��. �Tak�, powtarza Jan, �ja te��.</p><p>Jeste�my. Nadal udajemy, �e przyszli�my tu z ciekawo�ci lub przez pomy�k�. Z nie�wiadomo�ci lub z przymusu. Lecz ka�dy przyszed�, bo przynale�y. Wi�c gdy pada rozkaz, wype�niamy stadiony, place, sale konferencyjne. I mrugamy do siebie, �e jeste�my tu przypadkiem, cho� naprawd� jeste�my ogniwem �a�cucha, kt�ry twardo opasuje wszystkie nasze miasta. I wsie. A nawet puste przestrzenie mi�dzy nimi. �Nasza bierno�� zamienia si� w ich si��, my�li Jan.</p><p>Stoimy. Stoimy cierpliwie, przest�puj�c z nogi na nog� i czekamy. Kto� zapewne wie, co mamy robi�, wi�c czekamy, a� da sygna�.</p><p>Daj� sygna�. Mikrofony be�kotliwie nios� s�owa-szyfry. Udajemy, �e to nie nasze s�owa, a nawet, �e nas �miesz�. Ale nie �miejemy si�. Przest�pujemy z nogi na nog� i cierpliwie czekamy, co i kiedy ka�� nam krzycze�.</p><p>Zacz�li. Zacz�li�my.</p><p>��M-y-y-y r-o-b-o-t-n-i-i-i-i-c-y-! M-y-y-y i-n-t-e-1-i-g-e-n-c-j-a-a-a-a-! M-y-y-y m-�-o-d-z-i-e-e-e-e-�! Jeste�my z wami, towarzyszu Gierek! Jeste�my z wami, towarzyszu Jaroszewicz! P-o-t-�-�-�-e-p-i-a-m-y-y-y-y!!!! Precz z warcho�ami z Radomia i Ursusa-a-a-a! Niech �y-y-y-y-y-y-y-y�</p><p>�Strach przygna� nas na ten stadion. Wybrali�my strach. Strach wybra� nas. Widocznie wiedzia�, kogo wybiera�, my�li Jan i czeka, a� to si� sko�czy.</p><p>Wreszcie znowu idziemy. Ju� wyczerpano s�owa-szyfry, od siebie nie trzeba nic dodawa�. Nawet nie nale�y. A nu� kto� powie nie to, co powinien?</p><p>Chowamy wymi�toszone flagi. Zwijamy podniszczone transparenty. Wracamy wolnym krokiem, trac�c marszowy szyk i przypadkowym przechodniom mo�e si� wydawa�, �e wracamy ze spaceru. Ale dzi� nie ma przypadkowych przechodni�w. Ci, co tak wygl�daj�, tylko udaj�, �e nimi s�. Oni te� wracaj� z tego stadionu, placu, konferencyjnej sali. Wracaj� ze spaceru do w�asnego �ja�. Co tam znale�li?</p><p>��Upokorzenie. Rozumiesz? � pyta tata.</p><p>��Nie � m�wi Ewa. � Szli�cie sobie, krzyczeli�cie co�, rozwin�li�cie jakie� flagi i tyle. Nie. Nie rozumiem. Gdzie tu upokorzenie?</p><p>��Wkr�tce nikt nie zrozumie � zamy�la si� Jan. � Nied�ugo historycy, kt�rzy uznaj� tylko daty i fakty, podziel� nasz� histori� na t� do 1989 roku i t� po nim. A przecie� nie przepo�owi� cz�owieka, kt�remu przypad�o �y� po obu stronach tej granicy.</p><p><strong>Cz�owiek przepo�owiony:</strong></p><p>�nie, nikt nie uwierzy, �e my, w tamtych latach, a nawet w czasach stalinowskich, w kt�rych �yli moi rodzice, mogli�my mimo wszystko cieszy� si� �yciem. Nikt nie uwierzy, �e w�r�d tych paru milion�w nale��cych do partii, takich jak ja, mogli by� te� normalni, zwykli ludzie. Kochali, �miali si�, p�akali, pili, ta�czyli, a zamiast marzy� o wolno�ci � marzyli tylko o w�asnym, ma�ym szcz�ciu. Nie, nie krzywdzili nikogo, najwy�ej siebie.</p><p>Ewa ogl�daj�c kiedy� pochody pierwszomajowe w starych kronikach filmowych, pokazywanych w telewizji, spyta�a: �Ty te� tak chodzi�e�? Naprawd�? Dlaczego? To strasznie �mieszne�. Czy wtedy, w latach sze��dziesi�tych i siedemdziesi�tych, to by�o �mieszne? Niekiedy tak. Niekt�rzy, id�c w tym pochodzie, �miali si�, �artowali, podrywali dziewczyny i traktowali to jako wielki, weso�y piknik. I nie czuli �adnej winy.</p><p>�bo nie spos�b przepo�owi� cz�owieka i powiedzie� mu, �e wi�ksz� cz�� �ycia sp�dzi� w k�amstwie i upokorzeniu, a nawet w kolaboracji. To przecie� by�o nasze �ycie, drugiego nam nie dadz�, a my te� chcemy mie� prawo powiedzenia: �byli�my szcz�liwi�.</p><p>Tak, by�em niekiedy szcz�liwy, bo szcz�cie nie zna politycznych granic i uk�ad�w, nie ho�duje �adnej ideologii, ba, ono nawet bywa niezgodne z dekalogiem.</p><p>�nie, moje �ycie to ci�g�o�� i nikt nie podzieli mi go na t� niby lepsz� cz�� po 1989 roku i na t� gorsz� sprzed. Nie pozwol� na to. Ta prawda b�dzie ju� tylko moja, schowana we mnie, niewypowiedziana. Historycy obejd� si� z ni� po swojemu, dodaj�c daty i fakty, gotowe przymiotniki i imies�owy, pomijaj�c �miech, rado��, �zy, rozterki, wstyd lub dum�.</p><p>��Daty i fakty � m�wi Jan. � Daty i fakty b�d� przeciw nam. Przeciw mnie. Ale mo�e kto� kiedy� spyta, gdzie jest r�nica mi�dzy tamtym sprzedawaniem si� za nic, tylko za w�asny strach lub za gwarancj� niby-normalnego �ycia, a sprzedaniem si� za wielk� �ap�wk�?</p><p>��No i gdzie jest ta granica? � pyta Ewa.</p><p>��Nie wiem. Mo�e w pieni�dzach? Mo�e szmacenie si� za du�e pieni�dze jest szlachetniejsze od szmacenia si� bezinteresownie?</p><p>��Nie rozumiem � m�wi Ewa.</p><p>Tata znowu my�li tak d�ugo, �e ko�czy si� ca�a jedna cz�� sonaty.</p><p>��Ka�dy ma jakie� idea�y, do kt�rych chcia�by si�ga� � m�wi wreszcie. � i zachowania, kt�rymi gardzi. Najbardziej upokarzaj�ce � to gardzi� samym sob�.</p><p>Rozumiesz?</p><p>��Tak. Chyba tak � m�wi niepewnie Ewa. � Ale my�la�am, �e jak ci� spytam o upokorzenie, to powiesz co� o mamie.</p><p>��o mamie? � dziwi si� ojciec. Nagle robi si� jeszcze mniejszy i chudszy. Marszczy brwi, kr�ci g�ow�, zagryza wargi. � To przecie� co� ca�kiem innego. Mama to mama.</p><p>�Mama to nie upokorzenie? Wi�c co?�, my�li Ewa.</p><p>��Dlaczego nagle o to pytasz?</p><p>��Chc� komu� co� wyt�umaczy�. I nie umiem � m�wi Ewa. � Dobranoc.</p><p>Teraz trzeba odczeka�, a� Z�otko p�jdzie spa�. Trzeba z�apa� moment, gdy mama zacznie zmywa� naczynia i pu�ci Presleya, bo wtedy stanie si� bardziej mi�kka i b�dzie jej mo�na powiedzie�.</p><p>��Mamo�</p><p>��Nied�ugo �wi�ta wielkanocne i jak zwykle nie mamy forsy. u jednych na sto�ach a� si� przewala w �wi�ta od �arcia, a u nas b�dzie post � oznajmia matka i jest jasne, �e skoro zesz�o na pieni�dze, to lepiej nic nie m�wi�. Ewa wychodzi z kuchni.</p><p>Z�otko pewnie ju� �pi, lecz telewizor wci�� jest w��czony. Dom m�wi zn�w tylko g�osem telewizora. Migocze obrazkami, pulsuje kolorem i przemawia tak d�ugo, a� ostatnia id�ca spa� osoba go wy��czy. Czasami nikt go nie wy��czy i idzie przez ca�� noc.</p><p>Kiedy�, dawno temu, babcia Maria po�o�y�a na telewizorze r�cznie dziergan� serwetk�, dzbanek z plastikowymi kwiatkami i �lubn� fotografi� Jana i Teresy (�Chyba to te z fortepianu�, my�li niejasno Ewa), a cho� potem telewizor zmienili z czarno-bia�ego na kolorowego Rubina, a Rubina na �normalny�, to serwetka, kwiatki i fotografia w b�yszcz�cych ramkach utrzymywa�y swoj� pozycj�, jakby podkre�laj�c jego przynale�no�� do rodziny, naznaczaj�c swoim pi�tnem.</p><p>Telewizor chrz�kn�� i powiedzia� g�osem u�miechni�tej spikerki:</p><p>���Gda�szczanka zabi�a swoje dziecko. Kobieta w�o�y�a niemowl� do foliowego worka. Mimo b�yskawicznej reanimacji dziecko nie prze�y�o. W wojew�dztwie pomorskim od pocz�tku roku zdarzy�y si� ju� cztery podobne przypadki. W minion� niedziel� dwoje dzieci znalaz�o martwego noworodka w �mietniku w Tczewie. Dziewczynka le�a�a tam ponad tydzie�. Pod Elbl�giem dwutygodniowe martwe dziecko policja znalaz�a w krzakach. Urodzi�o si� zdrowe, lecz umar�o z wych�odzenia. W Rumii kto� wyrzuci� niemowl� z nie odci�t� p�powin� na �mietnik�</p><p>�Je�li Ono to us�ysza�o, to si� wystraszy�, my�li niespokojnie Ewa.</p><p>��Nie s�uchaj. One tego nie chcia�y, widocznie nie mia�y wyboru. Nikt im nie pom�g�. Wszyscy wci�� o tym m�wi�, ale nikt nikomu nie pomaga � szepcze i szybko przerzuca kana�. Zimne, b��kitne t�o zmienia si� na ciep�e, miodowe, a przyjemny spiker m�wi szybko i dobitnie:</p><p>���kolejny wa�ny g�os w sprawie tragedii sprzed sze��dziesi�ciu lat. Prezydent zapowiedzia�, �e przeprosi nar�d �ydowski za masowy mord �yd�w w Jedwabnem. Mord dokonany przez spalenie �ywcem ludno�ci �ydowskiej, sp�dzonej si�� przez Polak�w do stodo�y, przera�a okrucie�stwem. W kwietniu odb�d� si� wsp�lne mod�y Polak�w i �yd�w, ��cz�cych si� w �a�obie.</p><p>��To by�o dawno temu! Ludzie s� ju� lepsi, przekonasz si� � m�wi szybko Ewa i wybiera kolejny kana�.</p><p>Dwa nagie cia�a szukaj� zbli�enia. Znalaz�y. Poruszaj� si� teraz w rytmie niezamierzenie pasuj�cym do g�osu Presleya, dobiegaj�cego z kuchni.</p><p>��Mi�o�� Tak. Mo�e by� � stwierdza Ewa i wpatruje si� w ma�y ekran.</p><p>Przez pok�j, cz�api�c pantoflami, przechodzi ojciec. Zerka w telewizor i przyspiesza kroku.</p><p>�Nie wstydzimy si� ogl�da� razem zbrodni, katastrof, tragedii, przemocy, ale nie umiemy wsp�lnie ogl�da� mi�o�ci. Wstydzimy si�. Dlaczego?�, zastanawia si� Ewa. Zostawia w��czony telewizor i idzie do swojego do pokoju.</p><p>Koperta z pieni�dzmi wci�� bieleje w naro�niku szafy.</p><p>�Pieni�dze� B�d� mi potrzebne. Zawsze s� potrzebne�.</p><p>Ewa wstaje z ��ka i uchyla drzwi na korytarz. Zza drzwi pokoju taty znowu s�czy si� muzyka. To Bach. Jest taki dziwny, �e trudno go nie rozpozna�. Kiedy� my�la�a, �e jest po prostu nudny. Wci�� taki sam. Wyprany z emocji. Zgaszony. Jak powtarzalna, nudna czynno��. Teraz bezwiednie ws�uchuje si� w t� muzyk� codziennie. I odkrywa, �e Bach sam ze sob� rozmawia. Niekiedy si� spiera, czasem sobie przytakuje. Bywa, �e jedna linia melodyczna jest �agodna, spokojna, usypiaj�ca, a niemal w tym samym czasie � mo�e z niewielkim op�nieniem � narasta druga, pe�na ekspresji, buntu, t�sknoty za mocnymi uczuciami.</p><p>Ale teraz z Bachem k��ci si� Presley. Oba rodzaje muzyki spotka�y si� ze sob� gdzie� w po�owie schod�w � i Ewa czuje, �e nawzajem si� nie znosz� i �e ona te� ma ich do��, �e d�u�ej nie wytrzyma tej kakofonii nie pasuj�cych do siebie d�wi�k�w. �Nigdy mnie to nie razi�o, nigdy nie wkurza�o, a teraz mam uczucie, �e ka�dy z nich i Bach i Presley, nadgryzaj� mnie po kawa�ku i po�eraj�. Bach delikatnie, elegancko, ma�ymi k�sami, a Presley �ar�ocznie i bez umiaru. To boli. A skoro boli mnie, to Ono tak�e jest zranione. Cisza� Potrzebujemy ciszy. Oboje. Czuj� to�.</p><p>Wybiega na schody i staj�c w p� drogi, wrzeszczy: � Cicho! Cicho, do cholery! Przesta�cie! Niech oni si� zamkn�! Obaj!</p><p>Presley i Bach gwa�townie milkn�. S�ycha� dono�ne trza�niecie dwu par drzwi na dole i ciche skrzypienie drzwi na g�rze, obok jej pokoju. Mama wybieg�a z kuchni, rozche�stana, w r�owym, nie�wie�ym szlafroku, za ciasnym na jej obfite cia�o, przytrzymuj�c jedn� d�oni� jego po�y, a drug� lok�wki, kt�re zd��y�a za�o�y� na po�ow� g�owy. Ze swojego pokoju wysz�a zaspana Z�otko, przydeptuj�c bosymi stopami odziedziczon� po Ewie barchanow� koszul� w br�zowe misie.</p><p>�I ja kiedy� sypia�am w takim paskudztwie?�, my�li Ewa z furi�. �A za pi�tna�cie czy dwadzie�cia lat b�d� tak okropna jak mama? i tak zaniedbana jak tata?� Bach z Presleyem milcz� i przez chwile panuje cisza, a wszyscy wpatruj� si� w Ew�, wci�� stoj�c� w po�owie betonowych, nie wyko�czonych schod�w.</p><p>�Teraz ja im zagram�, my�li Ewa i m�wi nieswoim, oboj�tnym g�osem:</p><p>��Mam dziecko.</p><p>Odezwali si� naraz, wszyscy troje:</p><p>��Gdzie? � zapyta�a Z�otko z ciekawo�ci�.</p><p>��Mia�a�, mia�a�! Ale ju� go nie masz. Ju� zrobi�a� z tym porz�dek � prostuje niespokojnie Teresa.</p><p>��Dlaczego? � zapyta� Jan.</p><p>Ewa zastanowi�a si�. To �dlaczego� by�o najwa�niejsze.</p><p>��Najpierw nie wiedzia�am � odpar�a spokojnie. � Nie wiedzia�am, dlaczego i chyba dalej nie wiem? Troch� by�o mi go �al. Bo mia�o jakie� trzy centymetry, wielk� g�ow� i p�etwy� Pewnie nie wiecie, ale r�czki na pocz�tku przypominaj� p�etwy, a w dodatku ono ma wtedy ogon i traci go dopiero w trzecim miesi�cu.</p><p>��Ogon � powt�rzy�a zafascynowana Z�otko.</p><p>��Tak, ogon. Ma te� nos, oczy, jeszcze zamkni�te, ale ju� je ma i ma uszy. I s�yszy.</p><p>��S�yszy? S�yszy nas teraz, gdy rozmawiamy? -. spyta�a znowu Z�otko.</p><p>Teresa wpatruje si� w starsz� c�rk� z p�otwartymi ustami.</p><p>��My�l�, �e tak, �e teraz tak�e nas s�yszy i dlatego chcia�abym, �eby�cie pomy�leli, zanim co� powiecie � stwierdza rzeczowo Ewa. Jan odruchowo kiwa g�ow�.</p><p>���wi�c by�o mi go �al. Podobno by�o wtedy wielko�ci kolibra, tak przynajmniej napisali w broszurze, kt�r� dosta�am od lekarza. Koliber to ptaszek� nie wiem, jak wygl�da, ale ptaszek. I ja akurat wtedy zobaczy�am drzewo. Ptaki siadaj� na drzewach, prawda?</p><p>Jan znowu kiwn�� g�ow�, a Teresa otworzy�a usta jeszcze szerzej, aby zaraz je zamkn��.</p><p>��Kolibr�w nie ma w naszym klimacie. Z biologii mia�am troj�, nawet nie najgorzej jak na mnie, wiem, �e kolibr�w u nas nie ma, ale przecie� na drzewach przesiaduj� inne ptaki � ci�gnie Ewa.</p><p>��Wr�ble � podpowiada ochoczo Z�otko.</p><p>��To drzewo nie mia�o li�ci, bo to by� luty. I nikt nie wiedzia�, czy to jest kasztan, brzoza, a mo�e d�b. I Ono te� nigdy by si� tego nie dowiedzia�o. Nie zd��y�oby.</p><p>Teresa znowu otworzy�a usta, by nabra� powietrza. Jej sapni�cie rozleg�o si� tak g�o�no, �e wszyscy na ni� zerkn�li, ale ich oczy ponownie przywar�y do Ewy.</p><p>���ale nie to by�o najwa�niejsze. Bo przecie� potem, gdy ju� oprzytomnia�am, to mog�am wr�ci� do tego lekarza i powiedzie�, �e tak, �e skrobiemy je.</p><p>��Nie, nie � szepn�� Jan, a Teresa ponownie g�o�no odetchn�a.</p><p>��Kogo skrobiemy? � zdziwi�a si� Z�otko.</p><p>��Chcia�am z kim� o tym porozmawia�. Nawet z kim� nie istniej�cym. Ale wtedy u�wiadomi�am sobie, �e ka�dy ma co� albo kogo�, a tylko ja nie mam nic. Tata ma Bacha, mama Presleya, Z�otko ma Barbie�</p><p>��Pokemony! � obrusza si� Z�otko. � Teraz mam pokemony!</p><p>���pokemony � poprawia si� Ewa. � a ja nic. Nie mam przyjaci�ki, narzeczonego, ani nawet kogo� z rodziny, kto mnie kocha i rozumie lepiej ni� inni. Nie mam matury, nie mam �adnych zainteresowa�, nie mam pracy, bo Gruby mnie wyrzuci�. Nie mam nikogo, z kim mog�abym porozmawia�, komu mog�abym si� zwierzy�, kto by mnie wys�ucha�, kto czu�by to, co ja czuj�. No i w�a�nie dlatego� � powiedzia�a Ewa i urwa�a.</p><p>Teresa znowu spazmatycznie nabra�a powietrza.</p><p>Stali i patrzyli na ni�. Z�otko z czystym, bezinteresownym zaciekawieniem. Jan w skupieniu, kt�re przeci�o mu czo�o paroma g��bokimi zmarszczkami. Teresa wci�� oddychaj�c jak wieloryb, kt�ry przypadkiem znalaz� si� na brzegu. Ale w tym oddechu ju� co� nabrzmiewa�o i ros�o, wraz z plamami, kt�re zawsze w chwilach gniewu pojawia�y si� na jej twarzy, na dekolcie, na ramionach i czerwienia�y jak stygmaty.</p><p>��Co ty sobie wyobra�asz� � zacz�a cicho Teresa, a w jej gardle co� zabulgota�o.</p><p>Ewa us�ysza�a tupot bosych n�g i k�tem oka zobaczy�a siostr�, czmychaj�c� do swojego pokoju.</p><p>�Ja te� uciekam�, pomy�la�a, �uciekam, bo ono si� przerazi��</p><p>��Co ty sobie wyobra�asz� � powt�rzy�a Teresa ju� troch� g�o�niej, Ewa odwr�ci�a si� na pi�cie i p�dem wpad�a do swojego pokoju, zatrzaskuj�c drzwi.</p><p>��Co ty sobie wyobra�asz?!!!! � wrzasn�a Teresa, a jej krzyk przebi� swobodnie p�aszczyzn� drzwi, wpad� do pokoju i zawirowa�.</p><empty-line/><subtitle>Co ty sobie wyobra�asz:</subtitle><empty-line/><p>����e b�d� utrzymywa� ciebie i twoje dziecko? �e b�d� znosi� wstyd, gdy zaczniesz �azi� z brzuchem po naszym mie�cie? i za co to wszystko? Za to, �e najpierw bola�o mnie jak jasna cholera i dziesi�� szw�w mi za�o�yli przy porodzie, bo tak si� pcha�a� na ten �wiat, jakby by�o do czego, a potem co noc do ciebie wstawa�am, bo wy�a� nocami jak pot�pieniec, a ja zmienia�am ci obesrane pieluchy, karmi�am, opiera�am, kupowa�am ci nowe buty i sukienki i ksi��ki do szko�y?! a potem pilnowa�am ci�, �eby� przechodzi�a z klasy do klasy, bo marzy�am o tym, �e p�jdziesz na studia, do Krakowa albo Warszawy i znajdziesz tam sobie porz�dnego ch�opaka z dobrej rodziny i staniesz na nogi, b�dziesz kim�, a nie tak jak ja, nikim i zajedziesz tu kiedy� nowym, w�asnym autem, a s�siedzi wyjrz� przez okna i powiedz�, no, ta to daleko zasz�a� a gdzie ty zasz�a�? Ty nawet matury nie zda�a�, wstyd mi przynios�a� przed s�siadami! i jeszcze da�a� si� zaci��y� jakiemu� skurwysynowi, jak jaka g�upia i gdy ja wydar�am sobie spod serca te dwa tysi�ce, a ojciec odj�� sobie pi��set od ust, �eby� si� tylko tego pozby�a i mog�a wszystko zacz�� od pocz�tku, jeszcze raz, jak porz�dny cz�owiek, to ty mi przy�azisz i m�wisz, �e urodzisz! Kogo urodzisz?! B�karta urodzisz? Komu urodzisz? Mnie i twojemu biednemu ojcu, kt�ry pracuje na poczcie i to, co zarobi, nie wystarcza na �ycie, ty my�lisz, �e co?! �e my z ojcem we�miemy na siebie nie tylko ten wstyd, ale i ciebie z tym b�kartem? Nie we�miemy! Id� st�d w choler�! Zejd� mi z oczu! Wyno� si� z tego domu! To porz�dny dom! Chyba �e znajdziesz tego skurwysyna i zmusisz go do �lubu, albo niech chocia� p�aci alimenty! a jak nie, to won!</p><p>�ciany pokoju trz�s� si� od wrzasku matki, szafa podskakuje na krzywych nogach, framugi okien trzeszcz�, nawet kurz wiruje w rytm jej s��w, a Ewa kuli si� w k�cie, os�aniaj�c r�kami brzuch.</p><p>��Ɯ��� Ono, nie s�uchaj. To nie do ciebie. Nie o tobie. Ona tak zawsze. Nie umie inaczej, ale nie jest z�a. Nie, ona nie jest z�a.</p><p>��Teresa� � m�wi cicho ojciec i jego g�os przenika przez drzwi jak jedna z fraz Bacha, ta grzeczna, spokojna, zgaszona, bardzo poprawna i troch� nudna.</p><p>��Co Teresa? Co Teresa?! Jeste� za ni�? Przeciw mnie? To napisz do �Milioner�w� lub dzwo� do audiotele, bo na razie ca�a ta twoja rzekoma m�dro�� jest o dup� rozbi� i nic z niej nie mamy! Zdob�d� fors� i p�a� na jej bachora!</p><p>Za drzwiami zalega cisza. A potem rozlega si� ta druga Bachowska fraza, ta niespokojna i niepokoj�ca, w kt�rej kryje si� Bach mniej znany, Bach wci�� nie odkryty, Bach pe�en nami�tno�ci i emocji.</p><p>��Zagram w tych cholernych �Milionerach�, ale daj ju� spok�j!</p><p>Potem zapada cisza. D�uga, przed�u�aj�ca si�. I wreszcie s�ycha� niepewny, cho� ju� radosny g�os Teresy:</p><p>��Zagrasz? Naprawd�? Napiszemy do nich? � pyta.</p><p>��Napiszemy � m�wi cicho Jan.</p><p>��Do audiotele te�?</p><p>��Te� � szepcze tata i Ewa czuje, �e to ju� koniec jego mo�liwo�ci. Zaraz rozlegnie si� ciche cz�apanie i tata zniknie w swoim pokoju.</p><p>Cz�apie. Znika.</p><p><emphasis>Ono? Jeszcze ci� nie ma na tym �wiecie, a ju� zrobi�o� krzywd� swojemu dziadkowi. Tak nie wolno. Kajzerka� Cztery naci�cia� M�j Bo�e� Jeste� jak koliber, a ju� potrafisz krzywdzi� � co b�dzie potem, gdy ju� wyjdziesz z mojego brzucha?</emphasis></p><p><emphasis>Bach i Presley� Bach t�umi emocje, a Presley wyrzuca je jak bebechy z brzucha. To tata i mama. Ja wiem, �e ty wolisz Bacha, bo le�ysz wtedy spokojnie i s�uchasz, nie ruszasz si�, nie wiercisz, nie zaciskasz palc�w u r�k, bo ju� masz palce, wi�c wolisz Bacha, ale musisz wiedzie�, �e Presley by� strasznie nieszcz�liwy, �apa� �ycie wielkimi haustami i umieraj�c, ca�e wyrzyga� i zad�awi� si� nim.</emphasis></p><p><emphasis>Pieni�dze� Jak mog� urodzi� ci� bez pieni�dzy? i jak w og�le mog� ci� urodzi� i wyt�umaczy� ci �wiat, skoro jestem na to za g�upia? i co zrobi�, gdy mnie kiedy� spytasz, jak wygl�da� tw�j ojciec? Odpowiem: jeden z trzech, ale nie pami�tam ich dobrze. A jak mia� na imi�? Nie wiem. A jak si� nazywa�? Tym bardziej nie wiem. Co robi�? Nie wiem. Wiem tylko tyle, �e zacz�o� si� dok�adnie wraz z nowym wiekiem. Jaki b�dzie ten nowy wiek? Nie wiem. Dlaczego ci� chcia�am? Te� nie wiem� a czy b�d� dobr� matk�? Nie wiem. Wiem tylko, jak� matk� nie chc� by�.</emphasis></p><p><emphasis>Aha: powoli, powolutku przyzwyczajam si� do ciebie. Ale nie my�l, �e ci� kocham. Ja nawet nie wiem, co znaczy kocha�nie. Nie b�j si�, nie zrobi� ci krzywdy, cho� wczoraj powiedzieli w radiu, �e jedna dziewi�tnastolatka urodzi�a dziecko i wyrzuci�a je przez okno. Nie, nie wyrzuc� ci� przez okno ani na �mietnik, ani nie zrobi� ci nic z�ego. Te dziewczyny to robi�, bo nie chc� mie� dzieci i nikt im nie chce pom�c. Nikt nie przyjdzie im powiedzie�: �S�uchaj, jak nie chcesz, to w porz�dku, wyskrobiemy je, bo szkoda i ciebie i jego�. Albo: �Urodzisz i damy je od razu komu�, kto go bardzo chce. Masz wyb�r�. Ale one nie maj� wyboru i my�l�, �e bardzo si� boj�. Boj� si�, �e je�li urodz�, to znajd� si� potem same, bez jakiejkolwiek pomocy. Albo b�d� musia�y odda� je do domu dziecka i skaza� na samotno��. Wi�c one boj� si� swojego strachu i samotno�ci swoich nienarodzonych dzieci. Bo nie chc� by� matkami. Bo jeszcze nie potrafi�. Albo ju� nie umiej�.</emphasis></p><p><emphasis>Ale ja dokona�am wyboru, cho� wci�� nie jestem pewna, dlaczego on jest w�a�nie taki. My�l�, ze to mo�e przez muzyk�? Bo oboje j� s�yszymy i chyba nie mog�abym zabra� ci prawa do jej s�yszenia, rozumiesz? Bo nagle, w jednej minucie, przesta�oby� cokolwiek s�ysze�.</emphasis></p><p><emphasis>A wi�c najpierw by�y listki, potem drzewo. Potem muzyka. A potem odkrycie, �e wreszcie mam do kogo m�wi�, bo ty naprawd� s�yszysz. Ju� to wiem. Uchyl� drzwi na korytarz i na pewno us�yszysz teraz Bacha, bo mama pewnie ju� �pi i Presley zasn�� razem z ni�.</emphasis></p><p><emphasis>�tak, to Bach. Lubisz go, wiem o tym. Ciekawe, �e ja te� ju� go polubi�am. �mieszne, nie? Kiedy� my�la�am, �e jest nudny.</emphasis></p><p><emphasis>Co� podobnego�! Nauczy�o� mnie lubi� Bacha? Wi�c ju� tak du�o potrafisz?</emphasis></p></section><section><title><p>Kwiecie� 2001. Wielkanoc</p></title><p>��Zr�bmy co�, �eby by�o bardziej �wi�tecznie � kaprysi Z�otko, rozgl�daj�c si� po pokoju.</p><p>��Co niby mamy zrobi�? � pyta niecierpliwie Teresa, k�ad�c obrus na st�. � Ewa, ustaw krzes�a tak, �eby�my mogli przy �niadaniu ogl�da� telewizj� Nie tak, nie widzisz, �e ten, kto tam si�dzie, zas�oni wszystkim ekran?</p><p>�S� �wi�ta, dom powinien m�wi� w�asnym od�wi�tnym g�osem. Czy Ono kiedykolwiek go us�yszy? Czy b�dzie umia�o odkry� kiedy� g�os w�asnego domu i zadba�, aby by� wa�niejszy ni� inne d�wi�ki? i jaki on w�a�ciwie by�by, gdyby nie zag�usza� go telewizor? Skrzypienie drewnianych pod��g, �wist wiatru w szparach okien, cicha skarga �cian, d�wigaj�cych ci�ar stropu, mruczenie kota, mi�kkie st�panie wielu st�p, szelest przewracanych stronic ksi��ki, d�wi�ki przypominaj�ce muzyk� i muzyka przypominaj�ca to wszystko razem i jeszcze wi�cej?�, zastanawia si� Ewa.</p><p>Z�otko przegl�da kolorowe pisma mamy. Jan przystaje za ni� i niezgrabnie g�aszcze j� po w�osach. Z�otko uchyla si�.</p><p>��Zburzysz mi fryzur� � mruczy niech�tnie i powraca do pism. � Patrzcie, co tu jest! Obfotografowali Wielkanoc w czyim� domu. Tyle kwiat�w na stole!</p><p>��Kwiaty s� teraz drogie � m�wi Teresa.</p><p>��I kolorowe potrawy� i wielkie sk�rzane fotele� a zas�ony takie weso�e i fruwaj� jak welon �lubny. �ciany s� bia�e, a na pod�odze gruby dywan.</p><p>��Poka�! � Ewa nachyla si� nad siostr�. � Eeee, to nie jest normalny dom, tylko taki specjalnie zrobiony do zdj��.</p><p>��Normalni ludzie mieszkaj� w takich brzydkich jak my?</p><p>Ewa szarpie Z�otko za w�osy, zerkaj�c z ukosa na ojca. Ojciec stoi nieruchomo, patrz�c na taniec Teresy wok� sto�u i udaje, �e nie s�ysza�.</p><p>��Cicho b�d�, g�upia � szepcze Ewa. � Robisz przykro�� tacie.</p><p>��Dlaczego? � dziwi si� Z�otko, ale Teresa ju� podchwytuje temat:</p><p>��Tak. W�a�nie tak. Nasze �wi�ta s� takie, jakie s�, bo mieszkamy w brzydkim domu. Brzydkim! S�yszysz, Jan?</p><p>Jan milczy, wpatruj�c si� wci�� w obrus. Teresa rozk�ada na nim wyj�te z kredensu talerze. Porcelanowy serwis, kt�ry kiedy� dostali od matki Jana, ju� dawno si� rozbi�. Teraz jadaj� na ci�kich fajansach z wyszczerbionymi kraw�dziami, za to w jednym kolorze.</p><p>��Brzydki dom? � m�wi Z�otko i rozgl�da si� niepewnie.</p><p>��Wcale nie, widzia�am brzydsze � wtr�ca Ewa z rozpaczliw� gorliwo�ci�. � Nie jest taki z�y.</p><p>��Brzydki. Zawsze by� brzydki. Od pocz�tku � powtarza Teresa z pasj�, rzucaj�c aluminiowymi sztu�cami. Jan nadal milczy i nie odrywa wzroku od obrusa.</p><p>��I co ty tam widzisz? � pyta zaczepnie Teresa. � Plamy z zesz�orocznej wigilii? Ano s�, bo Z�otko wychlapa�a barszcz i si� nie spra�y.</p><p>��By�a plama, nie ma plamy � mruczy Z�otko.</p><p>��Jest. Nadal jest � m�wi gniewnie Teresa. � Ewa, id� kroi� chleb! Z�otko, gdzie to cholerne �wi�cone? Stawiaj koszyk na stole tak, �eby zas�oni� plam� na obrusie.</p><p>�Brzydki dom. Moje ca�e �ycie�, my�li Jan.</p><empty-line/><subtitle>Brzydki dom:</subtitle><empty-line/><p>o budowaniu domu zdecydowali, gdy Jan wygra� czwarty teleturniej.</p><p>��Patrz � powiedzia� do Teresy, pokazuj�c jej szkic kolegi, architekta z zawodu. � Pi�kny, prawda?</p><p>��Pi�kny � mruczy niech�tnie Teresa.</p><p>Dom na rysunku stoi na zboczu, nachylony do niego d�ugim, opadaj�cym dachem z gontu. Od strony fasady ten spiczasty dach przechodzi p�ynnie w werand�, podpart� grubymi belkami. Facjatki patrz� w dal w�skimi oknami, a drewniany balkonik na pi�trze wygl�da jak u�miechni�te usta dachu. Fundament u�o�ony jest z grubych, kamiennych bry�, przechodz�cych w szerokie, wygodne schody, wiod�ce do g��wnego wej�cia. Janowi wydaje si�, �e ten dom urodzi� si� jako naturalne dziecko przyrody, kt�r� architekt naszkicowa� kilkoma oszcz�dnymi kreskami: trzy du�e, roz�o�yste drzewa, bujne krzewy otaczaj�ce kamienn� �cie�k�, ma�a sadzawka w naturalnym wg��bieniu w ziemi.</p><p>��Pi�kny, ale jaki� taki� wiejski � m�wi niech�tnie Teresa. � a tu jest miasto. Skraj miasta, ale jednak.</p><p>��Pi�kny, niepi�kny, ale niepraktyczny � orzeka babcia Maria, zagl�daj�c im przez rami�.</p><p>��Te� chc� � m�wi malutka Ewa, podnosz�c si� na palce, �eby zobaczy� rysunek.</p><p>Dom j� zachwyca. Ona sama potrafi narysowa� tylko r�wn�, prost� bry�� z dachem, ze stercz�cym z niego kominem i niezgrabn� chmur� dymu. A ten dom wygl�da jak z bajki.</p><p>��M�j pokoik � m�wi, pokazuj�c palcem na okienko w dachu i drewniany balkonik.</p><p>��Podrzesz i b�dziemy musieli p�aci� � Teresa trzepie j� po r�ce i odsuwa rysunek.</p><p>��Oczywi�cie � m�wi babcia Maria. � B�dziecie musieli p�aci�. Bo nikt nie da za darmo takiego projektu. I po co on nam, jak s� gotowe domy? Kowalscy buduj� si� naprzeciw z gotowego projektu. Porz�dny dom z pustak�w, na wiele lat, a nie z drewna i kamienia, jak na jakiej� wiosze. Teresa ma racj�. A ten dach� Ile by kosztowa� taki dach! Wszyscy teraz robi� zwyk�e, p�askie dachy, bo to taniej.</p><p>Jan wci�� patrzy na rysunek, ale Teresa z matk� ju� zdecydowa�y.</p><p>��B�d� pieni�dze, to dobudujemy werand�, skoro tak bardzo chcesz. Ale po co komu weranda? �eby deszcz do �rodka pada�? i �nieg sypa�? Od werandy ci�gnie zimno do domu. I mo�e nam zabrakn�� forsy. Co zrobimy, jak nagle ci� wyrzuc� z tych teleturniej�w?</p><p>��Nie wyrzuc� � mruczy Jan.</p><p>Nie cierpi teleturniej�w. Nienawidzi jaskrawego �wiat�a w studiu i gor�ca, kt�re tak bije od reflektor�w, �e cz�owiek czuje si� jak w �a�ni parowej. Nienawidzi spojrze� w studiu, kt�re zawisaj� na nim z napi�ciem po ka�dym pytaniu. Nienawidzi u�miechu prezenterki i �yczliwo�ci jej konsultant�w. Lubi tylko pytania. I przyjemno�� odpowiadania na nie. Gdyby mo�na by�o na nie odpowiada� w innym pomieszczeniu, gdzie nie by�oby tych �wiate�, kamer, tych wszystkich ludzi i telewidz�w! �Wtedy nikt by mi za to nie p�aci��, u�wiadamia sobie z niech�ci�.</p><p>Gdy jeszcze gra� na fortepianie, obecno�� widz�w nigdy mu nie przeszkadza�a. Nie widzia� ich. Nawet nie czu� ich obecno�ci. Wchodzi� na estrad�, k�ad� r�ce na klawiszach � i ju� go nic nie obchodzi�o, tylko muzyka.</p><p>W telewizyjnym studiu trwa�o czyhanie na ka�de jego potkni�cie i na ka�de jego zwyci�stwo. Jan czu� �yczliwo�� pytaj�cych i to, �e chc�, by znowu wygra�. I on i oni wiedzieli, �e telewidzowie go kochaj�: skromny cz�owiek, urz�dnik z powiatowego miasteczka, a tyle wie. Jest taki jak oni, a wie. I wygrywa.</p><p>��Wtopimy si� w jakie� drogie budowy, a ciebie nie zaprosz� do telewizji! No bo ile razy mo�e gra� wci�� jeden i ten sam cz�owiek? Mamy demokracj� i ka�demu wolno, nie tylko tobie � ci�gn�a z niepokojem Teresa.</p><p>��Nie mamy demokracji � u�miechn�� si� przelotnie.</p><p>Nie mamy demokracji i on, Jan, nieatrakcyjny, zwyczajny urz�dnik wygrywa za wszystkich z tak pot�nym molochem jak telewizja.</p><p>Ale telewizja te� chce pokaza�, �e kocha i szanuje zwyk�ych ludzi. �e wprawdzie wystawia do szklanego okienka pi�kne spikerki, ale naprawd� trzyma z nimi: z wszystkimi prostymi, biednymi lud�mi. �A ja dok�adnie tak wygl�dam: nieefektowny, zwyk�y cz�owiek, w dodatku ma�y i brzydki�.</p><p>Jan wie, dlaczego nienawidzi teleturniej�w. To za ich spraw� po raz pierwszy w �yciu zobaczy� siebie. Siebie takiego, jakim jest. Wyobra�a� sobie siebie ca�kiem inaczej. Wprawdzie niepi�kny, ale interesuj�cy. Niewysoki, ale proporcjonalnie zbudowany. Nieefektowny, ale sympatyczny i mi�y. Przecie� za co� pokocha�a go Teresa � najpi�kniejsza dziewczyna z ich miasta!</p><p>Gdy po raz pierwszy zasiad� przed telewizorem, by zobaczy� siebie, w dodatku wygrywaj�cego pierwszy w �yciu teleturniej, by� podniecony i niespokojny. �B�dzie nie�le. Wygl�dam nie najgorzej, m�wi� do rzeczy, no i wygra�em. Wyst�puj� w roli bohatera�, my�la�. Gdy kamera zacz�a si� przesuwa�, �eby pokaza� po kolei wszystkich konsultant�w, zacisn�� d�onie na oparciu fotela. A potem zagryz� wargi, gdy� ju� wiedzia�, �e w nast�pnym uj�ciu poka�� jego. On sam. Przymkn�� oczy.</p><p>��Teraz ty � zachichota�a Teresa. � o rany, masz koszul� o numer za du��� albo schud�e�?</p><p>Otworzy� oczy. I zobaczy� siebie� w fotelu, obitym czarn� imitacj� sk�ry, siedzia� ma�y, chudy, �ysiej�cy i wystraszony cz�owieczek.</p><p>�A gdzie ja?�, zd��y� jeszcze pomy�le�, zanim u�wiadomi� sobie, �e to w�a�nie on. I niemal w tej samej chwili, w tej samej sekundzie zrozumia�: �Ona mnie nigdy nie kocha�a�.</p><p>Jan od dawna wiedzia�, �e Teresa go nie kocha. Czasem zastanawia� si�, kiedy nast�pi� krach jej uczu�. Czy wtedy, gdy z�ama� nadgarstek, ta�cz�c rock and rolla, czy mo�e p�niej, gdy przy�apa�a go, jak p�aka�, trzymaj�c niesprawn� r�k� na blacie fortepianu? Dla Teresy m�skie �zy by�y czym� godnym wzgardy, o tym si� przekona� � i nigdy wi�cej nie pope�ni� tego b��du.</p><p>Teraz, zobaczywszy siebie na ekranie telewizora, poj��, �e nie kocha�a go nigdy. A gdy us�ysza� sw�j niepewny, cienki g�os, przyjrza� si� swoim dr��cym w�skim wargom i chudym d�oniom (kamera z upodobaniem robi�a przebitki na te jego nerwowe r�ce, z d�ugimi, stworzonymi do fortepianu palcami), wtedy nabra� do siebie wstr�tu. �Co w takim razie ona musi czu�?�, pomy�la� i nagle poj��, dlaczego Teresa zawsze idzie spa� o godzin� lub dwie przed nim i gdy on wchodzi do sypialni, to ona �pi ju� mocno, z zaci�ni�tymi powiekami. To w�wczas znienawidzi� teleturnieje i siebie samego, a chocia� wygrywa�, wygrywa�, wygrywa�, to czu� si� przegrany.</p><p>��Nie wyrzuc� mnie � m�wi Jan ze skurczem serca, patrz�c na szkic domu, kt�ry zapewne nigdy tu nie stanie. � Jeszcze wygram wiele teleturniej�w.</p><p>��Dom wybudujemy normalny, jak wszyscy. Z pustak�w. Tani, bo pustaki robi� z r�nych odpad�w. A na dach p�jdzie blacha, te� tania. I �adne facjatki, bo nieustawne, tylko zwyk�e pi�tro. Pi�trowy dom to porz�dny dom � rozstrzyga babcia Maria, a Teresa przytakuje:</p><p>��A jak znowu wygrasz, to pi�knie go wyko�czymy w �rodku. Szlag trafi wszystkich z zazdro�ci � dodaje, zadowolona.</p><p>Ju� tylko Jan i ma�a Ewa wpatruj� si� w rysunek pi�knego domu z drewna, kt�ry wydaje si� wyrasta� wprost z ziemi, jakby jej kolejne dziecko, zrodzone z drewna i kamienia. Na parceli stanie dom ca�kiem inny, dom Teresy i babci Marii. �Bardzo brzydki dom�, my�li Jan. �Widocznie brzydcy ludzie powinni mieszka� w brzydkich domach. Ale przecie� Teresa wci�� jest pi�kna, a Ewa zapowiada si� na �liczn� dziewczynk�. Dlaczego pi�kni ludzie chc� mieszka� w brzydkich domach? Bo nie umiej� pi�knie my�le�? Bo widz�c swoj� urod�, ju� nie zwracaj� uwagi na otoczenie? a ja, cz�owiek brzydki, a nawet odra�aj�cy, kocham pi�kne przedmioty, pi�kn� muzyk�, malarstwo, pi�kne ksi��ki, bo usi�uj� w ten spos�b odwr�ci� uwag� od siebie?�</p><p>Dom stan�� do�� szybko. Prosta bry�a, sze�cian z szarych pustak�w, wyprodukowanych z tak zwanych �surowc�w wt�rnych i odpad�w wielkoprzemys�owych�.</p><p>Piwnica, parter i pierwsze pi�tro. Prawie p�aski dach z blachy. Wybetonowana alejka, prowadz�ca do drzwi z grubej pil�niowej p�yty.</p><p>��Cz�owiek jest wreszcie na swoim � powiedzia�a Teresa i tupn�a nog� w beton.</p><p>��Tu zrobimy rabaty kwiatowe � oznajmi�a babcia Maria, wskazuj�c sk�py kawa�ek ziemi.</p><p>��Kupimy psa � powiedzia�a prosz�co ma�a Ewa.</p><p>��Pies zniszczy kwiaty i naniesie brudu do domu � przes�dzi�a kategorycznie babcia Maria.</p><p>Na ca�ej pod�odze po�o�ona zosta�a wyk�adzina z lenteksu.</p><p>���liczna � powiedzia�a Teresa.</p><p>��Praktyczna � orzek�a z zadowoleniem babcia. Jan przymkn�� oczy i wyobrazi� sobie pod�og� z d�ugich, prostych sosnowych desek.</p><p>��A co z tymi schodami? � zmartwi�a si� Teresa. � Na razie tylko beton, a potem? Jak Jan znowu co� wygra�?</p><p>��Drewno � powiedzia� szybko Jan.</p><p>��Mnie beton nie przeszkadza. W bloku te� schody by�y z betonu i co? Trzyma�y si� przez lata � stwierdzi�a babcia Maria.</p><p>��Co� wymy�limy. Mo�e sztuczny marmurek? � powiedzia�a Teresa.</p><p>Ju� nic nie wymy�lili. Jan wygra� jeszcze dwa teleturnieje, ale ledwie starczy�o na to, by dom wyko�czy� i kupi� troch� mebli. Potem ju� nikt go nie zaprasza� do telewizji, mimo �e nadal si� zg�asza�.</p><p>��A mo�e zrobi�e� co� nie tak? Narazi�e� si� komu� i oni ci� ju� nie chc�? � pyta�a z l�kiem Teresa.</p><p>��Nie � powiedzia� Jan. � Telewizja jest teraz dla m�odych. Starych nikt nie chce ogl�da�.</p><p>��Masz tylko czterdzie�ci lat � obruszy�a si� Teresa. � To nie jest staro��!</p><p>��Mamy nowe czasy. Dzisiaj to jest staro�� � powiedzia� Jan.</p><p>�No i nie jestem pi�kny. Nie udawaj, �e tego nie widzisz, Tereso�, pomy�la�. �Nie mam bia�ych z�b�w ani szerokiego u�miechu. Nie umiem rozbawia� publiczno�ci, kt�ra tylko na to czeka. Jestem nietelewizyjny i nierozrywkowy. I ju� wcale nie chodzi o to, co wiem, tylko o to, jak wygl�dam. Jestem cz�owiekiem bez przysz�o�ci, spisanym na straty nawet przez telewizj�. I ju� nikogo nie interesuje, czy wygram z telewizj�, bo telewizj� wszyscy kochaj��.</p><p>��Siadajcie do sto�u, no, co jest? Przecie� �wi�ta, nie? St� nakryty � m�wi gniewnie Teresa. � Schowaj t� �ap�, Z�otko! Najpierw �yczenia, potem jedzenie!</p><p>��Wszystkiego dobrego� Weso�ego Alleluja.</p><p>��Cholera, jajko ci spad�o! St�pniesz butem, b�dzie plama! Weso�ego Alleluja.</p><p>��Ju� podnosz�. Zdrowia, szcz�cia� kurde, kto tak kroi jajka? Powinno by� w �wiartki!</p><p>��W �wiartki, ale si� kruszy. Przegotowane. Jajko gotuje si� pi�� minut, a tobie pewnie ca�a woda si� wygotowa�a. Zdrowia, szcz�cia, wygranej w totka.</p><p>��Weso�ego Alleluja. Zdrowia, szcz�cia� �eby ju� przysz�o to pismo z �Milioner�w�. I �eby zadzwoni� facet z audiotele. Panie Bo�e, pom� cho� raz, bo na co dzie� nie pomagasz. Dajesz tylko tym, co ju� maj�. A ty pami�taj, �e nie wolno ci wychodzi� z domu, bo mog� ci� akurat wywo�a� do telefonu i wszystko przepadnie.</p><p>��Nigdzie nie chodz�. Zdrowia, szcz�cia� Weso�ego Alleluja.</p><p>��Ja wol� Bo�e Narodzenie od Wielkanocy, bo s� prezenty. A wy?</p><p>��Na Bo�e Narodzenie trzeba si� wi�cej naharowa�. Pewnie my�licie, �e to, co stoi na stole, to z nieba spad�o. A tu cz�owiek nogi sobie uchodzi po sklepach, swoje wystoi przy kuchni i dlatego jest. W �yciu nic nie ma za darmo. A okna umy�, a dywan wytrzepa�, a pod�ogi wypastowa�</p><p>��Musisz to robi� w �wi�ta?</p><p>��Wszyscy to robi� w �wi�ta.</p><p>��To ty r�b po �wi�tach.</p><p>��Znalaz�a si�, m�drala� Jak wszyscy co� robi�, to wszyscy i co� w tym musi by�.</p><p>��Chod�my po �niadaniu na spacer, ju� wiosna i s�o�ce i w og�le.</p><p>��Jaki spacer? Gdzie i po co? i zaraz b�d� Kiepscy.</p><p>��Ten baranek to nie wiadomo do czego podobny. Na pewno nie do baranka.</p><p>��Foka? Przypomina fok�, prawda?</p><p>��A gdzie ty widzia�a� fok�? Na obrazku? Mo�e �ywa foka te� przypomina baranka?</p><p>��A ty toby� si� odezwa�. Chocia� od �wi�ta by� si� odezwa�.</p><p>��Powiedzia�em: Alleluja.</p><p>��Tata powiedzia�: Alleluja. Naprawd�. Nie s�ysza�a�?</p><p>��Cud boski, bo powiedzia�: Alleluja.</p><p>��A co to znaczy �Alleluja�?</p><p>���</p><p>��Pytam co znaczy �Alleluja�?</p><p>���</p><p>��Jan, co znaczy �Alleluja�?</p><p>��Okrzyk rado�ci, chwalcie Pana. Po hebrajsku.</p><p>��Po �ydowsku?! To my w �wi�ta m�wimy po �ydowsku, no co ty!</p><p>��A w szkole m�wili, �e �ydzi ukrzy�owali Chrystusa.</p><p>��Kto tak m�wi�?</p><p>��Ksi�dz.</p><p>��Z�otko, nie tak, to skomplikowane. Chrystus te� by� �ydem�</p><p>��Przesta�. Naopowiadasz jej g�upot i zn�w b�dzie mie� k�opoty w szkole. Lepiej niech si� nie wychyla. Niech m�wi, jak inni m�wi�. Moja mama zawsze powtarza�a: �R�b tak jak inni, dobrze na tym wyjdziesz�.</p><p>��Tak, babcia Maria zawsze tak m�wi�a. Pami�tam.</p><p>��I co zrozumia�a� z jej m�drych s��w? G�wno. Babcia zawsze m�wi�a, �e w porz�dnej rodzinie najpierw jest �lub, a potem dziecko, a ty robisz wszystko na odwr�t. I wstyd nam przynosisz.</p><p>��Nie na odwr�t! Nie na odwr�t, bo �lubu nie b�dzie! �adnego �lubu nie b�dzie!</p><p>��Dlaczego nie b�dzie? Nie chcesz d�ugiej sukni i bia�ego welonu? a ja bym chcia�a by� twoj� druhn�!</p><p>��Z�otko� Z�otko�</p><p>���eby wychodzi� za m��, trzeba mie� za kogo. �ucie, mlaskanie, szcz�kanie sztu�c�w. Bezkszta�tny cukrowy baranek po�rodku sto�u. St� � z kawa�kiem papieru wetkni�tym pod jedn� z n�g, �eby si� nie kiwa� � ustawiony tak, by z ka�dego miejsca widoczny by� telewizor. Ga��zki borowiny udaj�ce bukszpan. Jajka na twardo z sin� obw�dk� wok� ��tka, nier�wno zafarbowane w wywarze z cebuli. Chrzan tak ostry, �e w oczach kr�c� si� �zy od samego zapachu. Najta�sza kie�basa. Kupny sernik. Dobiegaj�cy z kuchni zapach gotowanej kapusty. Bia�y obrus poszarza�y od wielokrotnego prania.</p><empty-line/><subtitle>Bia�y obrus:</subtitle><empty-line/><p>Teresa dosta�a go w prezencie �lubnym od te�ciowej.</p><p>��Jest bardzo stary � powiedzia�a te�ciowa z cichym westchnieniem.</p><p>��Widz� � odpar�a Teresa z pogard� i z lekkim niepokojem. Je�li ich nie sta� na kupienie nowego obrusu, to mo�e s� biedniejsi, ni� s�dzi�a?</p><p>��To oryginalny stary at�as i bardzo delikatny, pi�kny haft richelieu. A fr�dzelki s� z prawdziwego jedwabiu. Ten kolor nazywa si� ecru.</p><p>��Taaa� � powiedzia�a Teresa niepewnie.</p><p>��Nie pierz go przypadkiem w ciep�ej wodzie, dawaj do czyszczenia i r�b to od razu, po jednym u�yciu, �eby nie zszarza�. Ale nie k�ad� go na st� przy byle jakiej okazji, tylko w �wi�ta.</p><p>��Yhm � przytakn�a Teresa. �Co ona z tym obrusem? Oszala�a?�</p><p>��Ten obrus pami�ta wszystkie rodzinne uroczysto�ci. M�j �lub, chrzciny Jana, nasze Bo�e Narodzenia i Wielkanoce� Wszystkie nasze najwa�niejsze i najpi�kniejsze dni. Zastanawia�am si�, czy ci go da�, czy mo�e schowa� dla wnuczki, gdy si� ju� urodzi. Ale pomy�la�am sobie, �e dla Jana ten obrus na waszym stole b�dzie ci�g�o�ci�, przypomnieniem tego, czym ma by� dom. Gdy k�adli�my ten obrus, nasz st� przemienia� si� w st� czarodziejski, st�, kt�ry nas ��czy�. Jakby nitki tego haftu tak nas spaja�y jak dwa brzegi tego samego materia�u. Dzie�, w kt�rym wyci�ga�am ten obrus z szafy i rozpo�ciera�am na stole, zawsze zapowiada� co� wa�nego. Ma�y Jan by� wtedy bardzo podniecony, lubi� g�adzi� go r�czk�, tak jakby g�aska� kota. Wiesz, Tereso, mam uczucie, �e ten obrus wyzwala� w nas mi�o��. Ja, m�j m�� i Jan stanowili�my przy nim jak�� mocn� jedno��. Budzi�a si� w nas pami�� o naszych rodzicach, dziadkach Jana, pami�� ca�ego rodu i jego zasad, z t� najwa�niejsz� na czele, �e mamy si� kocha� i musimy umie� to sobie okaza�, bo tylko to ratuje nas przed wrogo�ci� �wiata.</p><p>�Zwariowa�a�, my�li Teresa, patrz�c na mi�kki kawa�ek jasnokremowej tkaniny. �Przecie� to tylko obrus. G�upi obrus. W dodatku stary�.</p><p>��Gdy b�dzie wam �le, gdy poczujesz, �e rodzi si� w was obco��, k�ad� ten obrus na stole. Potem zwo�aj ca�� rodzin�, zasi�d�cie naprzeciw siebie i sp�jrzcie sobie w oczy. We�cie si� za r�ce i trwajcie tak przez chwil�, a zobaczysz, �e wr�ci dobry czas. Bo to jest magiczny obrus � zako�czy�a te�ciowa z tym ulotnym, niezrozumia�ym u�mieszkiem, kt�ry tak bardzo denerwowa� Teres�, gdy� mia�a uczucie, �e matka Jana z niej kpi.</p><p>Ju� w czasie pierwszych �wi�t obrus zosta� zaplamiony czerwonym barszczem, t�uszczem z ryb i kompotem z suszonych �liwek.</p><p>�Nie b�d� go przecie� nosi� do pralni i jeszcze p�aci�, pomy�la�a Teresa i wrzuci�a go do pralki z innymi rzeczami.</p><p>Obrus po wysuszeniu dziwnie si� skurczy�, a tajemniczy kolor �ecru�, jak nazwa�a go matka Jana, zamieni� si� w zwyk�y blado��ty, potem w bia�y, a przy nast�pnym praniu zacz�� szarze�. Mi�kkie fr�dzelki spl�ta�y si�, zesztywnia�y jak postronki i pewnego dnia Teresa obci�a je no�yczkami. Haft richelieu zacz�� wysnuwa� pojedyncze nitki, kt�re wci�� zaczepia�y si� o czyje� palce i Teresa wyszarpywa�a je ka�dorazowo przy prasowaniu, nienawidz�c tej czynno�ci, gdy� at�asowy materia� fa�dowa� si� pod gor�cym �elazkiem, wybrzusza� w jednych miejscach, a kurczy� w innych. A mimo to jeszcze wci�� k�ad�a ten obrus na stole w �wi�teczne dni, jakby pos�uszna nieobecnej te�ciowej i rozpo�cieraj�c go, poszarza�y, z zastarza�ymi plamami, za ka�dym razem zastanawia�a si� z zabobonnym l�kiem: �A mo�e rzeczywi�cie odebra�am mu magiczno��? Mo�e on j� naprawd� mia�? Nie, to bzdura� g�upoty� Magiczny obrus, te� wymys�y!�</p><p>��Ewa, sprz�taj ze sto�u. Obrus wrzu� do pralki, bo znowu jest u�winiony. Z�otko, zas�oni�a� ca�y ekran, przesu� si�. Jan, gdzie si� wleczesz? Chocia� w �wi�ta posiedzia�by� z rodzin� i poogl�da� telewizor jak normalni ludzie.</p><p>Prezenterka w telewizorze ma od�wi�tn� bluzk�, a obok niej stoi wielki dzban pe�en kunsztownie u�o�onych kwiat�w. Kwiaty s� kolorowe, maj� budzi� skojarzenie ze �wi�tami, wiosn�, rado�ci�, a bluzka prezenterki jest wyszukana, a zarazem prosta, t� kosztown� prostot� wielkich salon�w mody. Teresa o tym nie wie, ale zazdro�ci prezenterce tej bluzki, starannego makija�u, szczup�ej sylwetki � wprawdzie tylko do po�owy, bo tyle wida� i Teresa pociesza si�, �e kobieta ma grube biodra, kr�tkie, krzywe nogi i pantofle r�wnie zniszczone jak jej w�asne.</p><p>��Chcia�abym mie� tak� bluzk� � m�wi. � Nigdy nie b�d� mie� takiej bluzki � dodaje i pogr��a si� w lekturze kolorowego tygodnika.</p><p>Jan niezgrabnie wstaje i powoli zmierza w stron� schod�w. Teresa, zapatrzona w pismo, ju� nie zwraca na niego uwagi, wi�c Jan przyspiesza w obawie, �e kto� go zatrzyma i ka�e zasi��� przed telewizorem.</p><p>��Gdzie jest d�ugopis? � wo�a Teresa. � w tym domu nigdy nie ma d�ugopisu, jakby tu �yli sami niepi�mienni! O, jest � m�wi z ulg�, si�gaj�c do szuflady w stole i zn�w przywiera wzrokiem do psychotestu, kt�ry powie jej prawd� o tym, jaka jest.</p><p>�W mi�o�ci masz zwyczaj: a) uwodzi�, b) podbija�, c) zdobywa� dzie� po dniu?�</p><p>��Kogo uwodzi�? � mruczy gniewnie Teresa. � Kiedy to by�o� ale tak, uwodzi�am i podbija�am i zdobywa�am dzie� po dniu, wszystko naraz, cholera, no to kt�r� odpowied� zakre�li�?</p><p>��Co robisz, mamusiu? � pyta Z�otko i nachyla si�, chc�c zajrze� do tygodnika, ale Teresa zakrywa go r�k�:</p><p>��To psychozabawa. Nie dla ciebie � m�wi. � Jeszcze masz czas.</p><p>��Chod�my na spacer � powtarza b�agalnie Z�otko. � Czemu te �wi�ta s� takie nudne?</p><p>��Zawsze s� nudne � mruczy Teresa. � Nie wiem, o co ci chodzi.</p><p>��Bo ja zawsze tak si� ciesz� przed �wi�tami, �e one nadchodz�, a jak ju� przyjd�, to s� zawsze takie same. Zr�bmy co�, �eby by�y inne � prosi Z�otko, a Teresa odpowiada, nie podnosz�c g�owy znad pisma:</p><p>��Nie nud�, Z�otko, �wi�ta to �wi�ta, musz� by� takie same, bo jakie maj� by�, ale jest przecie� lepszy program w telewizji, nie musisz wstawa� rano do szko�y i nie masz tylu gar�w do zmywania co ja, mo�esz nic nie robi�, a to jest przyjemne.</p><p>��Nie � m�wi Z�otko.</p><p>��Chod�, porozmawiamy sobie � m�wi Ewa i idzie do swojego pokoju. Z�otko podrywa si� i biegnie za ni�, a Teresa odprowadza je podejrzliwym wzrokiem.</p><p>��O czym tu rozmawia� � mruczy i wo�a: � �eby� tylko nie m�wi�a jej o tej nieszcz�snej ci��y! Trzymaj j� z daleka od tego �wi�stwa!</p><p>Siostry zamykaj� si� w pokoju. Wzrok Ewy odruchowo w�druje w stron� szafy, gdzie wci�� bieleje malutki ro�ek schowanej koperty.</p><p>�Te pieni�dze b�d� mi potrzebne. Bo jednak b�d� musia�a wyruszy�, my�li niespokojnie. �Nie chc� tego, ale musz�, bo co Mu kiedy� powiem, gdy mnie zapyta, jak wygl�da� tato? Powiem, �e nie wiem? Nie pami�tam? Nie wiem, jakie mia� w�osy, oczy, jak brzmia� jego g�os, jak si� porusza�, kim by� i co lubi�? B�d� musia�a wyruszy�, a Marysia pomo�e mi ich znale��, bo ona wie�.</p><p>��Ewa, ty mi urodzisz siostr� czy braciszka? � pyta Z�otko.</p><p>��Nie, siostrze�ca albo siostrzenic�. Ty b�dziesz ciotk�.</p><p>��Nie chc� by� ciotk�. To g�upio brzmi.</p><p>��To wszystko g�upio brzmi � stwierdza niepewnie Ewa.</p><p>��A sk�d ty w og�le je masz? � docieka Z�otko. Ewa namy�la si�, niemal tak d�ugo jak tata. Wreszcie m�wi:</p><p>��Kto� chce ci pokaza� �wiat do g�ry nogami. I my�lisz, �e zobaczysz nad sob� niebo. A tymczasem jest ciemno��. Rozumiesz?</p><p>Z�otko otwiera ze zdziwienia usta.</p><p>��Nie rozumiem. W telewizorze pokazuj� to inaczej. Nie ma nieba. Ani ciemno�ci. Jest sufit. Sufit nad tapczanem.</p><p>Ewa milczy. �To by� sufit samochodu�, my�li.</p><p>��S gdzie ty je trzymasz? w brzuchu, tak?</p><p>��W brzuchu, tu, na dole.</p><p>��Nic nie wida� � martwi si� Z�otko.</p><p>Ewa rozpina spodnie, opuszcza je poni�ej bioder i podnosi wysoko bluzk�.</p><p>��Co� ju� wida�, patrz. Tu jest taka ma�a wypuk�o��, a wcze�niej by�am p�aska jak deska. Daj r�k� Dotknij. Czujesz?</p><p>��Nie jest mu tam ciasno? � dziwi si� Z�otko.</p><p>��Ono to lubi. Bo wtedy jest blisko. Czuje mnie � wyja�nia Ewa.</p><p>��No to opowiedz mi, jakie Ono b�dzie?</p><p>��Nie wiem, jakie b�dzie, opowiem ci, jakie jest teraz, dobrze?</p><p>��Tak � cieszy si� Z�otko i przywiera wzrokiem do siostry.</p><p>Jakie jest teraz:</p><p><emphasis>�Czwarty miesi�c: g�owa jest proporcjonalnie mniejsza w stosunku do ca�ego cia�a i stanowi ju� tylko oko�o 1/3 d�ugo�ci p�odu. Mo�na zaobserwowa� mimik�, bowiem dziecko ju� ziewa, a nawet miewa czkawk�. Ga�ki oczne s� znacznych rozmiar�w, jak na rysunkach przedstawiaj�cych kosmit�w i ca�y czas przykryte s� powiekami, ale ju� odbieraj� bod�ce �wietlne. W tym okresie dziecko jest bardzo aktywne: obraca si� w brzuchu matki, reaguje na wibracje. Jego ca�e cia�o pokryte jest meszkiem, jak u ma�ego zwierz�tka. Nadal trwa intensywny rozw�j m�zgu. W tym miesi�cu mo�na ju� poczu� pierwsze ruchy dziecka. Ucho wewn�trzne jest w pe�ni rozwini�te i p��d reaguje na ca�� gam� d�wi�k�w: np. g�o�na muzyka prowokuje energiczne ruchy. Przestraszony niemi�ym ha�asem, mo�e uderzy� w �ciank� macicy lub nawet kopn�� w odruchu protestu�.</emphasis></p><p>��Okropne, w dodatku z futrem � m�wi Z�otko, otrz�saj�c si�. � Nie chcia�abym mie� w �rodku czego� takiego. Umar�abym ze strachu, gdyby si� rusza�o. Bardzo je chcesz?</p><p>��Nie. Nie bardzo. Gdybym mog�a zacz�� wszystko jeszcze raz w tamten pierwszy dzie� nowego wieku, to� to� Wr�ci�abym do domu autobusem. Nast�pnego dnia sta�abym za lad� w sklepie Grubego. Wieczorem ogl�da�abym z wami telewizj�. A zasypiaj�c, marzy�abym, �e jutro b�dzie lepiej. I nie by�oby lepiej.</p><p>��Je�li go nie chcesz, to po co ci ono? � dziwi si� Z�otko.</p><p>��Bo z nim jest inaczej � m�wi Ewa. � Bo teraz co� musz� zrobi�. Ze sob� i z nim. A wcze�niej tylko czeka�am, �e samo si� zmieni.</p><p>��A m�wi�a�, �e chodzi o drzewo. �e chcesz mu powiedzie�, czy to kasztan, czy brzoza.</p><p>��Ja teraz wci�� m�wi� co� innego. Wci�� zmieniam zdanie. Bo zaczynam my�le�. Widz� i s�ysz� wi�cej ni� przedtem. A Ono s�ucha i patrzy razem ze mn� � m�wi Ewa niepewnie.</p><p>��B�dziesz dla niego dobr� mam�? � zaciekawia si� Z�otko.</p><p>��Nie. Chyba nie � m�wi Ewa kr�tko.</p><p>��Co ty wygadujesz! � dziwi si� Z�otko.</p><p>��Nic nie rozumiesz! � z�o�ci si� Ewa. � Przecie� ja nie umiem!</p><p>��Mama umie, mog�aby ci� nauczy� � m�wi z wahaniem Z�otko i patrzy pytaj�cym wzrokiem na siostr�.</p><p>Ewa milknie, wi�c Z�otko przestaje pyta�.</p><p>Siostry le�� na tapczanie, milcz�ce, zamy�lone. Z uchylonego okna dobiega niezdecydowany zapach wiosny. Tak pachnie ziemia, kt�ra wyrzuca z siebie toksyny zastarza�ej, d�ugiej zimy i ubieg�orocznej jesieni: specyficzn� wo� przegni�ych kasztan�w i �o��dzi, zbutwia�ych li�ci, mdl�cy od�r rozk�adaj�cych si� cia� kret�w, kt�rym nie uda�o si� szcz�liwie przezimowa�. Przechodnie wci�gaj� w siebie to powietrze i m�wi�: �Ju� wiosna� i wierz�, �e znowu co� si� zaczyna, co� nadchodzi i zapewne tym razem b�dzie lepiej. Skoro nie by�o lepiej z nowym rokiem, to musi by� z wiosn�; bo przecie� kiedy� musi by� lepiej.</p><p>Radio mamrocze co� cicho i niewyra�nie:</p><p>��Kilkana�cie ps�w i kot�w zam�czyli dwaj nastolatkowie z Rucianego-Nidy. Zatrzyma�a ich policja. Pi�tnastoletni Marek i szesnastoletni Mateusz wyrzucali zwierz�ta przez okno lub przypiekali je �ywcem w ognisku�</p><p>Z�otko jest znudzona. Ziewa szeroko i wzdycha:</p><p>��Chcia�abym, �eby by�o ju� po �wi�tach. Gdy nie ma �wi�t, to chc�, by nadesz�y, a jak s�, to chcia�abym, �eby wreszcie si� sko�czy�y. Dlaczego?</p><p>��Bo nie lubisz tego, co masz � m�wi cicho Ewa.</p><p>Ale Z�otko ju� zrywa si� z tapczanu i wybiega z jej pokoju, a Ewa sama nie jest pewna, do kogo te s�owa powiedzia�a.</p><p>I nazajutrz jest ju� po �wi�tach. Matka znowu nie trafi�a w totolotka, Z�otko pobieg�a do szko�y, a tato poszed� do pracy na poczt�.</p><p><strong>Poczta:</strong></p><p>poczta jest coraz bli�ej zjednoczonej Europy. Gdy samorz�d przestanie by� tak biedny, jak jest, to poczta b�dzie skomputeryzowana. I wtedy zostan� tu tylko ci, kt�rzy naucz� si� pracy z komputerem. �Pan jest ju� na to troch� za stary�, m�wi wsp�czuj�co naczelnik do Jana. �No, niby ja te�, ale ja jestem naczelnikiem�, dodaje dla unikni�cia nieporozumie�.</p><p>Jan wie, �e komputer nie mo�e by� trudny, cho� na to wygl�da. Ma przecie� klawiatur�, podobnie jak fortepian. Klawiatura komputera, w por�wnaniu z fortepianem, jest szara, ma�a i prostacka. A monitor ma ekran jak telewizor, ale wydaje si� Janowi mniej straszny, gdy� pokazuje tylko to, co wstuka si� w klawiatur�, jest zatem zale�ny od cz�owieka.</p><p>Jan pragnie powiedzie� naczelnikowi, �e gdyby dano mu szans�, to on zrozumie to nowe narz�dzie pracy � bo to jest tylko narz�dzie, nic wi�cej. �Ale samorz�d nadal b�dzie biedny, wi�c jeszcze wci�� mam troch� czasu, jeszcze mnie nikt nie wyrzuca, cho� za rok, a mo�e dwa nieuchronnie to nast�pi�.</p><p>Wieczory s� teraz mokre od wiosennych deszcz�w, wilgotne od mgie�. Wszyscy wnosz� do domu na butach b�otnist� ma�. �Dobrze, �e nie mamy psa, aleby nabrudzi��, m�wi Teresa, na wypadek gdyby Z�otko chcia�a zwierzaka, jak kiedy� Ewa. Ale Z�otko nie chce psa, wystarcza jej telewizor, pokemony i <emphasis>Harry Potter</emphasis>, kt�rego wreszcie zacz�a czyta�, bo czyta to ca�a klasa i g�upio by�oby nie wiedzie�, kim jest Voldemort albo Hermiona, r�wnie g�upio, jak nie wiedzie�, kim jest Gulczas z Big Brothera.</p><p>Z�otko nie chce �adnego zwierzaka, od dnia, gdy uj�a si� za barankiem.</p><p><strong>Baranek:</strong></p><p>Z�otko s�ucha na lekcji religii opowie�ci katechety. Jej kole�anki pisz� do siebie karteczki, czytaj� pod �awk� <emphasis>Ma�� ksi�niczk�</emphasis> lub <emphasis>Harry�ego Pottera</emphasis>, ch�opcy przegl�daj� komiksy lub robi� remanent pokemon�w, ale Z�otko s�ucha uwa�nie, bardzo uwa�nie i jej policzki a� purpurowiej� z emocji. Od pierwszej lekcji religia jest jej ulubionym przedmiotem. Opowie�ci o stwarzaniu �wiata, o Raju, Adamie i Ewie, o ziemi, zaludnianej pokoleniami ich potomk�w, wydaj� si� Z�otku ciekawsze ni� ba�nie braci Grimm i Andersena, a nawet sam <emphasis>Harry Potter</emphasis>. Czarodziej z tych opowie�ci ma moc o wiele wi�ksz� ni� Voldemort i wszyscy czarownicy z Hogvartu razem wzi�ci. I tak�e ma r�d�k�, gdy� ksi�dz pokaza� im na lekcji kolorowy, frapuj�cy obrazek starca z siw� brod� siedz�cego na chmurze i potrz�saj�cego r�d�k�, z kt�rej piorun sp�ywa� ku ziemi. Ale Jego r�d�ka jest naprawd� magiczna. Ksi�dz m�wi coraz to nowe i coraz ciekawsze rzeczy.</p><p>�oto stuletni Abraham p�odzi syna. Ca�a klasa, na s�owo �p�odzi�, chichocze i szturcha si� �okciami, ale Z�otko jest bardzo przej�ta. Sara rodzi Izaaka, a klasa znowu powraca do swoich zwyk�ych zaj��: pisania li�cik�w, czytania <emphasis>Harry�ego</emphasis> i liczenia posiadanych pokemon�w. W klasie jest cicho, przyjemnie, normalnie i wtedy nagle czarodziej ��da ca�opalnej ofiary. Abraham ma wywie�� ma�ego synka w g�ry, zabi�, rozpali� ogie� i z�o�y� go w ofierze.</p><p>Z�otko wstrzymuje oddech. To niemo�liwe� niemo�liwe� Przecie� TEN czarodziej nie jest Voldemortem, nie mo�e ��da� czego� takiego! Katecheta musia� si� pomyli�! �Ojcze�, m�wi ma�y Izaak, �masz ogie� i drwa, ale gdzie� baranek na ofiar� ca�opaln�?� Ojciec k�amie, by uspokoi� synka. �Nieprawda, ojcowie nie k�ami�, najwy�ej milcz� i o jakim baranku oni m�wi�?�, my�li przera�ona Z�otko. Abraham z synkiem doszli tymczasem wysoko, na g�r�, ojciec u�o�y� z kamieni o�tarz ofiarny, a na nim drwa, zwi�za� ma�ego Izaaka i po�o�y�.</p><p>��I co Izaak? � pyta bez tchu Z�otko. � P�aka�? Krzycza� ratunku?</p><p>Katecheta patrzy na ni� ze zniecierpliwieniem.</p><p>��Biblia o tym nie m�wi. Wa�ne jest to, �e Abraham okaza� boja�� bo�� i got�w by� spe�ni� ka�de polecenie, nawet tak surowe jak to. I w nagrod� Pan zes�a� anio�a, kt�ry wstrzyma� r�k� z no�em, a w pobliskie krzaki zapl�ta� si� baranek�</p><p>�Baranek�, my�li Z�otko bez tchu i czeka, co dalej.</p><p>���i Pan zezwoli� Abrahamowi z�o�y� baranka w ca�opalnej ofierze � ko�czy triumfalnie katecheta.</p><p>Dziewcz�ta nadal czytaj� <emphasis>Harry Pottera</emphasis>, ch�opcy licz� pokemony, a Z�otko krzyczy:</p><p>��Baranka? Takie ma�e, bia�e, mi�kkie zwierz�tko? Spali�? Dlaczego? To ju� lepiej, gdyby spali� Izaaka! Izaak by� ch�opcem, na pewno pope�nia� r�ne grzechy, a baranek by� niewinny! Niewinny! Przecie� On nie mo�e tego zrobi�! Nie mo�e by� gorszy od Voldemorta! Niech daruje �ycie barankowi! a najlepiej im obu!</p><p>Tak, obu!</p><p>Na d�wi�k s�owa �Voldemort� prawie wszyscy uczniowie podnosz� g�owy z zaciekawieniem.</p><p>Katecheta stoi na �rodku klasy, a policzki powoli mu purpurowiej�:</p><p>��Wi�c po to ucz� was p� roku, �eby�cie takie bzdury wygadywali? � pyta cicho, lecz gniewnie. � Jutro niech przyjd� twoi rodzice, ojciec lub matka, wszystko jedno.</p><p>Matka drze si� na ca�y dom. Krzyczy tak g�o�no, �e ze swoich pokoj�w wychodz� ojciec i Ewa � jedno szybko, drugie wolno � i s�uchaj�, co si� dzieje.</p><p>��Nie po to ci� uczymy, �eby� wygadywa�a bzdury na lekcji religii! Masz s�ucha�, co m�wi� inni i m�wi� to sarno! Masz zachowywa� si� jak wszyscy i my�le� jak wszyscy, to nie narazisz mnie na taki wstyd!</p><p>��Co zrobi�a Z�otko? � pyta cicho Jan.</p><p>��Powiedzia�a ksi�dzu, �e lepiej, gdyby Abraham zabi� Izaaka ni� baranka!</p><p>Wszyscy patrz� na Z�otko. Ewa z ciekawo�ci�, a Jan z namys�em, kt�ry a� marszczy mu twarz.</p><p>��Nieprawda � protestuje Z�otko. � Powiedzia�am, �e najlepiej, gdyby obu ocali�, ale je�eli musi�</p><p>Wszyscy wci�� na ni� patrz� i dziewczynka niepewnie m�wi dalej:</p><p>��Baranek by� niewinny, a przecie� nie wiadomo, co wyro�nie z Izaaka. Jeszcze si� o tym nie uczy�am, wi�c nie wiem.</p><p>Ewa parska �miechem, w kt�rym brzmi co� jakby zazdro��. �Ja w szkole by�am taka jak wszyscy� taka jak wszyscy�, my�li przelotnie, cho� z �alem. �A Z�otko lada miesi�c, lada rok te� b�dzie taka jak wszyscy. Jak to powstrzyma�?�</p><p>��Z�otko� � m�wi �agodnie Jan, g�adzi c�rk� po g�owie, a potem odwraca si� i powoli wspina po schodach.</p><p>��Jasne, jak zwykle g�wno go to obchodzi. A ty �eby� mi nigdy wi�cej nie wyskoczy�a z czym� takim! Rozumiesz? � powtarza gniewnie Teresa.</p><p>��Rozumiem � m�wi speszona Z�otko.</p><p>��Paskudna pogoda.</p><p>��Paskudna.</p><p>��Wszystkie dni takie podobne do siebie.</p><p>��Podobne. Ale b�d�cie cicho. Zaczyna si� audiotele�</p><p>��Mamo, Ewa, dlaczego balony fruwaj�?</p><p>��Daj spok�j, Z�otko. Kogo to obchodzi.</p><p>��Mam zadanie.</p><p>��Jezu, kto wymy�la takie zadania! Komu to potrzebne do �ycia?</p><p>��Balony fruwaj�, bo bardzo chc� zobaczy�, co jest tam, w niebie, wysoko, wysoko�</p><p>��Ewa, nie wyg�upiaj si�. Ona naprawd� ma takie zadanie. Zrobi�a� trzy klasy liceum, to powinna� wiedzie�, dlaczego balony lataj�. Patrz. Komputer losuj�cy�</p><p>��Balony lataj�, bo chc�.</p><p>��No to oder�n� zadanie od kogo�.</p><p>��Balony lataj�, bo ludzie chc� oderwa� si� od ziemi. Chocia� na kilka minut.</p><p>��Ewa, zamknij si�. Po choler� cz�owiek wydawa� pieni�dze na twoje ksi��ki, jak nic nie wiesz o balonach. Szlag by to trafi�� Patrz, komputer ju� wylosowa� nazwiska� Czemu ten facet wci�� si� tak g�upio u�miecha?</p><p>��Tatu� powinien wiedzie�, dlaczego lataj�. On wszystko wie.</p><p>��To id� do tatusia. Zaraz b�dzie czyta�, kt�re nazwiska wylosowa�. Pog�o�nij� Mo�e akurat� Pog�o�nij, m�wi� ci, do cholery, pog�o�nij albo daj tu tego pilota! Niech�e on ju� czyta i przestanie pokazywa� z�by. Bo�e, �eby cz�owiek raz w �yciu mia� szcz�cie, cho� raz w �yciu� Cicho!</p><p>Balony przestaj� fruwa� i w pokoju zapada cisza. S�ycha� tylko szelest kartki trzymanej przez prezentera. Prezenter ca�y czas si� u�miecha, jakby mu by�o bardzo weso�o. Powoli podnosi kartk� do oczu. Czyta.</p><p>��Jezu� Panie Bo�e� Matko Boska! Wszyscy �wi�ci! On powiedzia� nasze nazwisko! Nasze! Wi�c teraz wykr�ca nasz numer! Z�otko, le� po ojca!</p><p>Telefon dzwoni kr�tko i ostro. Jego d�wi�k zag�usza tupot n�g Z�otka. Trzask drzwi. Krzyk.</p><p>��Tato! Tatusiu! Wyczytali ci�!</p><p>Teresa g�o�no prze�yka �lin�. Obie z Ew� wpatruj� si� w dzwoni�cy telefon.</p><p>��Podnie�! � syczy Teresa.</p><p>��Ty podnie� � szepcze Ewa.</p><p>��Musi kto� podnie��, bo zanim on zejdzie, to si� roz��cz� i wykr�c� kogo� innego!</p><p>��To id� szybko i bierz s�uchawk� � szepcze Ewa. Teresa zrywa si� z kanapy i biegnie do telefonu. Podnosi go gwa�townie, przerywaj�c kolejny sygna�.</p><p>��Nie mog�. Dusi mnie w gardle � m�wi, ale przyciska s�uchawk� do ucha i �ami�cym si� g�osem wo�a z emfaz�: � Halooou? Halo? Czy to telewizor?!</p><p>Ewa wzmacnia d�wi�k, przekr�caj�c gwa�townie ga�k�.</p><p>��Oooo, jest!!!! Kto� podni�s� s�uchawk�! Ale s�ysz� g�os kobiecy, a telefonujemy do m�czyzny!!!!! � ryczy nagle prezenter na ca�y dom, z dudni�cym pog�osem i Ewa a� odskakuje od telewizora.</p><p>��Tu jest m�czyzna, jest� � dyszy Teresa. Na jej twarzy i dekolcie pojawiaj� si� czerwone plamy.</p><p>��Ju� idzie! Idzie! Tatu� ju� idzie! � wo�a Z�otko.</p><p>��PROSZ� �CISZY� TELEWIZOR, BO NIC NIE ROZUMIEM!!! PROSZ� �CISZY� TELEWIZOR! � g�os prezentera niesie si� po pokoju, holu, ca�ym domu, niemal wyskakuje na ulic�, a na pewno jest ju� w ich zaniedbanym ogr�dku, kt�ry ma tylko trzy metry.</p><p>���ciszam, ju� �ciszam! � wrzeszczy Teresa i daje rozpaczliwe znaki c�rkom.</p><p>Prezenter na ekranie wydaje si� Ewie teraz tak wielki jak olbrzym z bajki. Ma ogromne, bia�e z�by i b�yszcz�ce w�osy, ��babciu, a dlaczego masz takie du�e z�by?�, szepcze odruchowo Ewa i my�li z nag�ym l�kiem: �Zaraz wejdzie nam do pokoju i ju� go nie wyrzucimy. Jak w horrorze�.</p><p>���cisz ten telewizor! � drze si� Teresa i roztrz�siona, gorliwie powtarza do s�uchawki: � On idzie! M�� ju� idzie! Ju� jest na schodach!</p><p>��JAK PANI WIE, GRAMY o SAMOCH�D. ALE MUSIMY ROZMAWIA� z PANEM, a NIE z PANI�. NASZ KOMPUTER WYLOSOWA� MʯCZYZN�. I PROSZ� �CISZY� TELEWIZOR!!! � powtarza prezenter hucz�cym g�osem.</p><p>Teresa odk�ada s�uchawk� i rzuca si� do Ewy, wyrywaj�c jej pilota z r�ki. W pierwszej chwili myl� si� jej przyciski i wzmacnia d�wi�k jeszcze bardziej. Teraz od g�osu prezentera ju� trz�s� si� �ciany, lada moment run� jak mury Jerycha � i przera�ona Teresa �cisza d�wi�k ca�kowicie. Prezenter, pozbawiony g�osu, nagle maleje na ekranie, kurczy si� i porusza ustami bez s��w, tylko jego u�miech jest wci�� tak szeroki jak u�miech wilka przebranego za babci� z bajki o Czerwonym Kapturku.</p><p>Teresa znowu �apie za s�uchawk�.</p><p>��Ju� idzie� M�� idzie! Idzie! No chod��e, idioto� Tak, tak� To on telefonowa� do audiotele, tak.</p><p>Ewa odrobin� wzmacnia g�os i przysuwa ucho do monitora. Jej wzrok pada na schody. Tata schodzi powoli, powolutku. Coraz wolniej. Zaraz przystanie i ten film si� urwie.</p><p>��Pospiesz si�! � krzyczy Teresa do Jana i przepraszaj�co m�wi do s�uchawki: � Ju� idzie, idzie, ale jest troch� chory, to wolno chodzi�</p><p>��Czy ja si� nie myl�, czy to pan by� s�awny z tego, �e wygrywa� kiedy� mn�stwo teleturniej�w w telewizji? � pyta nagle prezenter.</p><p>��Tak! To on! On! Nawet gazety o nim pisa�y! To on! � wo�a Teresa i zn�w niespokojnie odwraca g�ow� w stron� schod�w.</p><p>Tata wreszcie z nich zszed�, podchodzi wolno do mamy, a tu� za nim drepcze Z�otko.</p><p>��Pospiesz si�, tato�</p><p>�Dlaczego balony fruwaj�?�, zastanawia si� nagle Ewa. �Bo chc� oderwa� si� od ziemi i polecie� gdzie� wysoko, wysoko, byle tylko nie by� tutaj. To moja wina. Moja. On to zrobi� dla mnie. Zadzwoni� do audio-tele. A nawet nie wie, na czym to polega. Nie wie. Gdyby wiedzia���</p><p>Tata stoi teraz z s�uchawk� przy uchu. Trzyma j� dziwacznie, tak jakby chcia� j� od siebie odsun��, wi�c Teresa dociska mu r�k� z telefonem do ucha. Czerwone plamy ogarn�y ju� ca�� jej twarz. Przysuwa ucho do s�uchawki, �eby s�ysze�, co m�wi prezenter. Ewa z kolei przysuwa si� do monitora, niemal przytula si� do niego, czuj�c jego obc�, zbyt g�adk� fizyczno��.</p><p>��Bardzo nam przykro, �e pan choruje � m�wi prezenter, ale szeroki u�miech na jego twarzy nie sugeruje przykro�ci. � Mam nadziej�, �e to nic powa�nego, a po naszym telefonie b�dzie pan zdr�w jak rydz. Jak pan wie, czeka na pana nie byle co, bo samoch�d. Czerwony i b�yszcz�cy� Ma pan ju� samoch�d?</p><p>��Nie � m�wi cicho tata.</p><p>��No to wspaniale, bo zaraz go pan b�dzie mie�. A ma pan �on�?</p><p>��Tak � m�wi tata.</p><p>��A dzieci?</p><p>��Dwie c�rki � odpowiada jeszcze ciszej tata.</p><p>���ona i c�rki ju� zapewne trzymaj� za pana kciuki. No, to zaczynamy. Pan, taki wprawiony w teleturniejach, zaraz nam tu poka�e. Poka�e nam pan?</p><p>Tata milczy.</p><p>��Poka�e! Poka�e! � krzyczy Teresa, a Z�otko niespokojnie wodzi wzrokiem od telewizora do mamy, taty i z powrotem.</p><p>��Prosz� nam powiedzie�, kt�ra z tych trzech odpowiedzi jest trafna�</p><p>Teresa zamiera w oczekiwaniu. Z�otko chwyta j� za r�k� i �ciska z ca�ej si�y, ale Teresa strz�sa j� i przywiera do Jana, �eby lepiej s�ysze�.</p><p>��Kto napisa� <emphasis>Quo vadis</emphasis>? Ma pan trzy mo�liwo�ci do wyboru: Henryk Sienkiewicz, Bogus�aw Linda, Andrzej Sapkowski. Prosz� spokojnie pomy�le�, jest a� minuta na odpowied�. Ca�a d�uga minuta. A zatem?</p><p>Czerwone plamy powoli zmniejszaj� si� na ciele Teresy. Na jej twarzy pojawia si� pe�en ulgi u�miech. Puszcza r�k� Jana, odsuwa si� od niego i z triumfem opada na poblisk� kanap�.</p><p>Tata wci�� stoi nieruchomo z s�uchawk� przy uchu. Ewa po raz kolejny dostrzega, jak bardzo jest drobny, chudy. �ysieje. Ma urwany jeden guzik od pi�amy i podtrzymuje j� drug� r�k�, jakby si� wstydzi� nawet kawa�eczka swojego cia�a. �Tata jest dla mnie bezcielesny, a przecie� ma cia�o� przecie� tata jest m�czyzn�, sp�odzi� mnie, sp�odzi� Z�otko, powsta�y�my z jego plemnik�w i jajeczek mamy. Ciekawe, jak oni to robili? Mama jest taka du�a, mocna, ci�ka, a on ma�y, chudy i s�aby, mo�e dlatego mama urodzi�a nas, dwie dziewczyny, bo jej jajeczka st�amsi�y jego plemniki�, my�li nerwowo Ewa, a balony wci�� fruwaj� po pokoju. Fruwaj� i fruwaj�, pragn� przebi� sufit i unie�� si� wysoko w niebo i zapewne nikt poza tat� nie ma poj�cia, jaka fizyczna zasada rz�dzi tym niepoj�tym zjawiskiem.</p><p>��A zatem? � powtarza prezenter. � Powtarzam pytanie, na wypadek gdyby pan nie zrozumia�. Kto napisa� <emphasis>Quo vadis</emphasis>? Ma pan trzy mo�liwo�ci: Henryk Sienkiewicz, Bogus�aw Linda, Andrzej Sapkowski�</p><p>Na twarzy taty nagle pojawia si� dziwny wyraz. Taki sam jak wtedy, gdy Ewa zadaje mu pytania, a on milczy, milczy i namy�la si� tak d�ugo, �e Ewa ju� zapomina, o co pyta�a.</p><p>��Minuta up�ywa, prosz� si� pospieszy�. Czy to dla pana za trudne? � pyta prezenter z niezmiennie szerokim u�miechem.</p><p>��Nie � m�wi tata.</p><p>��Wi�c czekamy. Prosz� pami�ta�, �e razem z nami czeka par� milion�w telewidz�w�</p><p>Na twarzy Teresy pojawia si� cie� niepokoju. Z�otko przenosi wzrok z ojca na matk�, a potem na telewizor i z powrotem.</p><p>��Odpowie pan? � pyta prezenter, a jego u�miech powoli przygasa. � Halo? Czy pan mnie s�yszy?</p><p>��Tak � m�wi tata.</p><p>��Odpowie pan? � powtarza nerwowo prezenter. Zapada chwila ciszy.</p><p>��Jezusie Maryjo! M�w! M�w! Albo ja powiem! Ja! Ja wiem! Prosz� pana, ja wiem! � drze si� nagle Teresa, niemal wyrywaj�c s�uchawk� Janowi.</p><p>��Przykro nam, ale odpowied� musi pa�� z ust osoby, kt�rej nazwisko wylosowa� komputer. No, prosz� tylko pomy�le� <emphasis>Quo vadis</emphasis>?� Kto to napisa�? Linda, Sienkiewicz czy Sapkowski? Mo�e to trudne, ale czas nam mija, wi�c prosz� si� pospieszy�. Je�li pan nie wie, to rodzina mo�e cichutko podpowiedzie�. To wprawdzie wbrew regu�om, ale�</p><p>Jan nadal milczy. Wraz z nim milczy Teresa, milczy Z�otko, milczy Ewa. Ich milczenie nabrzmiewa i unosi si� w pokoju razem z fruwaj�cymi balonami.</p><p>Nagle Ewa jednym ruchem wy��cza telewizor. Pstrykni�cie guzika rozlega, si� w pokoju jak wystrza�. Wszystkie balony p�k�y z hukiem i opad�y na pod�og�.</p><p>Jan patrzy na pociemnia�y, martwy ekran, oddycha g��boko, odk�ada s�uchawk�, odwraca si� i w�a�ciwym sobie, powolnym, cz�api�cym krokiem rusza w stron� schod�w.</p><p>��Przegra�e�! Przegra�e�! Rany boskie, przegra�e�!!! � wrzeszczy Teresa, szarpi�c go za pi�am� i urywa mu drugi guzik.</p><p>Jan, odchodz�c, rzuca Ewie kr�tkie, przelotne spojrzenie.</p><p>��Przegra�? Dlaczego tata przegra�? Przecie� tata wszystko wie! Dlaczego przegra�? � Z�otko �apie Ew� za r�k�.</p><p>Ewa, skupiona, patrzy na tego drobnego, chudego cz�owieczka w opadaj�cych na nos okularach, w wymi�tej pi�amie, w rozdeptanych pantoflach. On nagle przystaje na schodach i odwraca ku niej g�ow�:</p><p>��Nie wygra�em dla ciebie auta � m�wi bezradnie. � Tak mi przykro.</p><p>Ewa kr�ci g�ow�.</p><p>��To nic, tato � odpowiada.</p><p>Teraz patrz� na siebie oboje. Z�otko wodzi wzrokiem od ojca do siostry. Teresa milczy, przygarbiona i zmala�a.</p><p>Jan odwraca si� i cz�api�c, wychodzi na pi�tro. Cicho zamyka drzwi swojego pokoju. Niemal natychmiast rozsnuwa si� za nimi cicha Bachowska fraza.</p><p>Teresa uderza pi�ciami w telewizor, kt�ry niebezpiecznie chwieje si� na niewielkim stoliku. Spada z niego serwetka wyhaftowana przez babci� Mari�, a w �lad za ni� leci dzbanek ze sztucznymi kwiatami i rozbija si� na dywanie:</p><p>��Idiota! Kretyn! Idiota!</p><p>Z jej oczu lec� �zy �alu, w�ciek�o�ci, niezrozumienia.</p><p>Ewa schyla si� i powoli zbiera skorupy. Po chwili ponownie w��cza telewizor. Na ekranie zn�w pojawia si� prezenter, z tym samym szerokim u�miechem i wci�� porusza ustami, trzymaj�c w r�ce kolejn� karteczk�.</p><p>��Nie wstyd ci? Nie, na pewno nie. Wam nigdy nie jest wstyd � szepcze Ewa, zbli�aj�c twarz do ekranu.</p><p>��Powiedzcie mi, co si� sta�o. Ja nic nie rozumiem. Mamo� Ewa� � m�wi Z�otko. � Ja wiem, kto napisa� <emphasis>Quo vadis</emphasis>? Dlaczego tata przegra�?</p><p>��Wygra�! � wo�a Ewa z furi�.</p><p>��Przecie� nie mamy tego czerwonego samochodu � dziwi si� Z�otko.</p><p>��Wygra� � powtarza z uporem Ewa. Nagle, ku w�asnemu zdumieniu, zaczyna chichota�.</p><p>Teresa patrzy na ni�, marszczy brwi i na jej twarzy pojawia si� cie� u�miechu. Wyciera �zy, ale u�miech powoli ro�nie, z k�cik�w ust przenosi si� na ca�� twarz. Teraz �miej� si� ju� obie, patrz�c na siebie z nag�ym zrozumieniem.</p><p>���a gdyby tak powiedzia�: �Jak to? Nie wie pan? Przecie� to Linda! Linda napisa� <emphasis>Quo vadis</emphasis>?!� � Ewa znowu parska �miechem, a Teresa, wci�� chichocz�c, opada na kanap�.</p><p>Z�otko, cho� nie wie dlaczego, przy��cza si� do nich, ale zaraz przestaje si� �mia� i m�wi z doros�� min� zmartwionej kobiety:</p><p>��Ale nie mamy samochodu. I pieni�dzy.</p><p>Teresa poprawia na sobie szlafrok, starannie zak�adaj�c jego po�y. Przeczesuje r�k� w�osy i oblizuje wargi czubkiem j�zyka. Jej wyrazista twarz powa�nieje, a rysy twardniej�:</p><p>��No, to musisz znale�� tego faceta, Ewa. Musisz. Rozumiesz?</p><p>��Rozumiem � m�wi Ewa.</p><p><emphasis>Ono� Kopiesz mnie lub masz czkawk�. Albo chcesz by� balonem, nie znaj�c praw fizyki. Wszystko w �rodku mi si� przewraca i ta�czy. A mo�e to ty ta�czysz, Ono? Lub przeciwnie: bijesz pi�stkami po moim brzuchu, tam, od �rodka. Bo nie lubisz telewizora, wiem. Gdy go ogl�dam, to mocno zaciskasz powieki, mocniej ni� zazwyczaj.</emphasis></p><p><emphasis>Teraz pos�uchaj� Jutro ruszymy w drog�. Ale wcze�niej p�jdziemy na tamto podw�rko i zobaczymy bezlistne drzewo. Bo ju� poznamy, czy to jest kasztan, brzoza, czy mo�e d�b. Obieca�am ci kiedy�, �e to zobaczysz. Dotrzymam s�owa.</emphasis></p><p><emphasis>Ono? Dziwne� Nauczy�o� mnie dotrzymywa� s�owa. A nigdy nie wydawa�o mi si� to wa�ne ani trudne. A przecie� jest trudne. I ju� to umiem.</emphasis></p></section><section><title><p>Maj. Kasztany</p></title><p>��Ach, to pan � powiedzia� naczelnik na widok Jana i postuka� d�ugopisem w biurko. � �ona m�wi�a mi, �e podobno wylosowano pana w audiotele i nie wiedzia� pan, kto napisa� <emphasis>Quo vadis</emphasis>? Czy to mo�liwe?</p><p>Jan patrzy na naczelnika w schludnym, ciemnym garniturze, z l�ni�cymi smugami od prasowania, na jego srebrzysty d�ugopis, na precyzyjny porz�dek na jego biurku i m�wi:</p><p>��Tak, tak� To mo�liwe.</p><p>Naczelnik lekko czerwienieje i stwierdza gniewnie:</p><p>��No, ale przegra� taki samoch�d, to chyba niemo�liwe!</p><p>Jan zastanawia si� chwil� i odpowiada:</p><p>��Niemo�liwe, ma pan racj�.</p><p>Naczelnik znowu stuka d�ugopisem o biurko i m�wi: � Ja wiem, po��czenie telefoniczne panu siad�o. Te nasze telefony� Niech pan si� trzyma.</p><p>Jan zamy�la si� i odpowiada po chwili:</p><p>��Trzymam si�.</p><p>��Bo widzi pan, jak si� czego� nie ma, to si� nie ma, ale jak si� mog�o to mie� i si� nie ma, to zawsze jest gorzej � m�wi naczelnik i dodaje: � Aha, w tym roku komputeryzacji jeszcze nie b�dzie. Samorz�d jest wci�� za biedny. Niby to lepiej, bo nikogo nie musz� zwalnia�, ale jak my b�dziemy wygl�da� w oczach Europy i �wiata? My i nasze miasto�? Aha, na kogo b�dzie pan g�osowa�? Przecie� we wrze�niu wybory�</p><p>��Nie wiem � m�wi Jan.</p><p>��Nie wie pan? Jak to pan nie wie? Nie wie pan, kto napisa� <emphasis>Quo vadis</emphasis>? i nie wie pan, kt�rej partii mo�na zaufa�? Nie wie pan? a przecie� to si� samo narzuca! � i naczelnik patrzy na niego z podejrzliw� niech�ci�.</p><p>Jan kiwa g�ow� i idzie do swojego biurka w g��bi sali.</p><p>Kiedy� by�a to sala widowiskowa domu kultury. Ale domy kultury sta�y si� zb�dne, nie ma na nie pieni�dzy, w ka�dym razie nie w takim mie�cie jak to.</p><p>Jan wyjmuje piecz�tki i uk�ada papiery, listy i przesy�ki w kolejno�ci, w jakiej nale�y przybija� na nich piecz�cie.</p><p>��Bach! � rozlega si� t�pe, g�uche uderzenie, a Jan zastanawia si�, dlaczego ci, co na�laduj� ten d�wi�k, u�ywaj� miana jego ulubionego kompozytora.</p><p>��Bach! � piecz�tka uderza po przesy�kach, tym samym niemelodyjnym i niemi�ym b�bnieniem.</p><p>��Bach! � odpowiada biurko, a Jan nagle zastyga: �Co� si� stanie� Ju� co� si� sta�o. Co� si� sta�o z Ew��.</p><p>��Idziesz sobie � m�wi matka, patrz�c, jak Ewa pakuje plecak. � Wiesz, �e nie mo�esz wraca� bez niego? Dziecko musi mie� ojca, a w najgorszym razie alimenty.</p><p>��Id�, ale to nie tak. To inaczej � odpowiada Ewa. �Jaki ten plecak ma�y, jak niewiele w nim rzeczy, jak niewiele mam. Kilka par majtek i rajstop. Biustonosz na zmian�, sweter, sp�dniczka, druga para spodni� �mieszne. Za to po raz pierwszy w �yciu mam co� naprawd� swojego, co�, co jest cenne, czego nie mo�na kupi� za �adn� kas�. Mam to, cho� wci�� nie wiem, czy dobrze zrobi�am i czy tego chc�.</p><p>��Takie m�ode matki jak ty s� strasznie g�upie � obwieszcza Teresa, patrz�c ponuro na c�rk�. � Nic nie wiedz� o dziecku i bardzo szybko my�l� tylko o tym, �eby podrzuci� je matce albo te�ciowej, potem p�ynie czas, dziecku wyrzyna si� pierwszy z�b, a one go nie widz�. Dziecko wypowiada pierwsze s�owo, a one go nie s�ysz�. Dziecko po raz pierwszy siada, one o tym nie wiedz�. A potem, gdy stawia pierwsze kroki, m�wi �mamo�, �tato�, �mieje si�, one dziwi� si�, jak ten czas szybko zlecia� i szukaj� zmarszczek na swojej twarzy. Pewnego dnia odkrywaj�, �e to wszystko im uciek�o, �e nie wiedz�, jak to si� sta�o, �e z niemowl�cia wyr�s� kto�, kto chodzi, m�wi, my�li i nagle u�wiadamiaj� sobie, �e to ju� nie wr�ci, �e co� straci�y i ju� tego nigdy nie odzyskaj��</p><p>Ewa patrzy uwa�nie na matk�. Po raz pierwszy od bardzo dawna Elvis Presley nie akompaniuje ich rozmowie, nie zag�usza jej, a matka m�wi bardziej do siebie ni� do niej. Matka odkrywa co�, o czym sama nie wiedzia�a.</p><p>�Ono, ty uczysz czego� moj� mam�, a wi�c kto� tak ma�y jak ty mo�e uczy� innych. Doro�li my�l�, �e wszystko wiedz� lepiej, a cz�sto okazuje si�, �e to nieprawda�, my�li Ewa i g�o�no m�wi:</p><p>��Dlatego urodzi�a� Z�otko, cho� ja ju� mia�am sporo lat, prawda?</p><p>��Co? � pyta Teresa i patrzy zdziwiona. Potem wzdryga si�, przez jej cia�o przechodzi dreszcz tak widoczny, �e Ewa pyta:</p><p>��Zimno ci? Zadr�a�a�.</p><p>���mier� ko�o mnie przesz�a � u�miecha si� blado Teresa i my�li: �Panie Bo�e, przebacz�.</p><p><strong>Z�otko:</strong></p><p>babcia kapeluszowa, matka Jana, cho� jeszcze nie przekroczy�a sze��dziesi�ciu pi�ciu lat, po �mierci m�a zacz�a starze� si� tak szybko, �e dostrzegli to s�siedzi. �Mamusia znowu zostawi�a odkr�cony gaz i wysz�a, na szcz�cie ludzie poczuli�, raportowa�a s�siadka, telefonuj�c do Teresy. �Wzywali�my stra� po�arn�, bo mamusia spa�a, a tam na piecu garnek si� pali� i dymu by�o tyle, �e zaczadzi�aby si�, biedna kobieta, ale s�siad zaalarmowa��, donosi�a inna. �Pana matka nie umia�a trafi� z ko�cio�a do domu. Odprowadzi�em biedaczkꅔ, donosi� telefonicznie dawny znajomy rodzic�w Jana. �Co� musicie zrobi� z pani� doktorow�, bo kobieta m�dra i w og�le, ale stanowi zagro�enie dla ca�ej kamienicy�, informowa� us�u�nie inny s�siad, gdy przyszli odwiedzi� babci� Iren�.</p><p>Teresa widzia�a pop�och w oczach Jana, gdy dochodzi�y do nich kolejne wie�ci, ale cho� nic ju� nie mia�a przeciw babci Irenie, oboj�tnie przyjmowa�a zaniepokojenie s�siad�w. Wci�� tkwi�y w niej s�owa jej matki: �Ona nami gardzi. Ona si� wywy�sza. Te� mi ja�nie pani, z nosem zadartym do g�ry, a niby w czym ona od nas lepsza? Gdyby� mia�a z ni� mieszka�, to wesz�aby ci na g�ow� i s�owa by� nie mog�a powiedzie� we w�asnym domu�.</p><p>Teresa mia�a �wiadomo��, �e jej matka jak zwykle widzi niebezpiecze�stwo nie tam, gdzie ono jest naprawd�. Te�ciowa nie tyle jej nie lubi�a, ile patrzy�a na ni� tak uwa�nie, jakby chcia�a przenikn�� na wylot, a co gorsze, Teresa czu�a, �e jej si� to uda�o. �Ona wie�, my�la�a, zanim jeszcze zdarzy� si� wypadek z r�k� Jana. Niech�� Teresy do te�ciowej ros�a wi�c z up�ywem czasu. �Ona wie�, powtarza�a sobie, cho� nie okre�la�a nigdy tego, co te�ciowa wie.</p><p>Teres� ju� dawno niepokoi�a my�l, �e b�d� zmuszeni wzi�� te�ciow� pod opiek�, a zatem zabra� pod sw�j dach z tego du�ego, opustosza�ego mieszkania w starej kamienicy przy rynku, zw�aszcza �e chcia�a je odzyska� dawna w�a�cicielka. A potem przyszed� wylew, z kt�rego matka Jana wprawdzie wysz�a do�� szybko, ale ju� nie ta sama. Ju� wtedy wymaga�a opieki.</p><p>�Nie znios� jej obecno�ci w naszym domu�, my�la�a w�wczas Teresa, wyobra�aj�c sobie uwa�ne spojrzenie te�ciowej, kt�re b�dzie j� prze�ladowa� dniem i noc�. �Wci�� b�d� si� czu�a winna, cho� nie zrobi�am nic z�ego�, powtarza�a w my�lach, zastanawiaj�c si� nad unikni�ciem lub odwleczeniem tego nieuchronnego momentu. �Jan nic mi nie powie, tylko b�dzie czeka�. A pewnego dnia nie wytrzymam tego oczekiwania i b�d� musia�a mu powiedzie�: �tak, bierzemy j� do nas���</p><p>Sama nie wiedzia�a, kiedy i jak wpad�o jej do g�owy rozwi�zanie. Jan jeszcze w�wczas sypia� razem z ni�, w ich ma��e�skiej sypialni, cho� oba ��ka ju� by�y oddzielone; ka�de sta�o pod inn� �cian�, zamiast ko�o siebie, co Teresa t�umaczy�a prosto i przekonuj�co: w pokoju by�o teraz wi�cej miejsca.</p><p>Tamtej nocy, tu� po zgaszeniu �wiat�a, Teresa niemal z nie�mia�o�ci� (czego nie rozumia�a) wesz�a do ��ka m�a zamiast do swojego i obj�a go pe�nym, pulchnym ramieniem.</p><p>���kiedy� by�o nam razem dobrze, prawda? � szepn�a.</p><p>Jan znieruchomia�. Obj�� j�, mimo �e prawie zapomnia�, jak to si� robi � i zapomnia� dotyku jej cia�a. Potem si� zdziwi�, jak bardzo jest mi�kkie (kiedy� by�o smuk�e, twarde, elastyczne) i jak strasznie jest go du�o (niegdy� Teresa by�a szczup�a i wiotka).</p><p>�Teraz jest kobiet� rubensowsk��, pomy�la� odruchowo i uprzytomni� sobie, �e zawsze uwielbia� gotyckie postaci kobiece, kruche i smuk�e, lubi� te� dziwne dziewczyny Mondriana przypominaj�ce wykrzykniki. Nie znosi� t�ustych, r�owych i dojrza�ych kobiet Rubensa. W pierwszym odruchu mia� ochot� wsta� i uciec.</p><p>Zosta� jednak.</p><p>Teresa obejmowa�a go i tuli�a i mia� uczucie, �e tonie, �Dusz� si�, pomy�la� z l�kiem, ale dobrowolnie w niej zaton��, my�l�c ca�y czas o wiotkiej Teresie sprzed lat i o tym, jak d�ugo nie dotyka� kobiecego cia�a. �Nawet gdy go za du�o, jest pi�kne i g�adkie jak muzyka Saint-Sa�nsa�, my�la�, ostro�nie badaj�c dotykiem, do jakiego stopnia Teresa si� zmieni�a.</p><p>Matka nadal zapomina�a zamkn�� gaz, dwa razy zala�a s�siad�w z do�u i raz wysz�a z mieszkania bez klucza, zatrzaskuj�c drzwi. Otwierali je z pomoc� �lusarza, w asy�cie ciekawskich s�siad�w. A potem Teresa oznajmi�a:</p><p>��Jestem w ci��y. B�dziemy mieli drugie dziecko. To zdanie najpierw go ol�ni�o. Nie spodziewa� si� ju� niczego od �ycia, a tymczasem �ycie dawa�o mu co� tak cudownego jak drugie dziecko. Kolejne zdanie Teresy spowodowa�o jednak, �e poczu� si� nagi i bezbronny, jakby pozostawiony z dala od domu, gdzie� na mrozie, mimo �e by�a w�a�nie pe�nia lata:</p><p>��Teraz musimy wsp�lnie zdecydowa�, czy we�miemy do siebie twoj� matk�, czy pozwolimy sobie na dwoje dzieci. Chyba rozumiesz, �e jedno wyklucza drugie? Zamilk�, patrz�c na ni� w rozpaczy. Niew�tpliwie mia�a racj�. Matki trzeba wci�� pilnowa�, mo�e przecie� wywo�a� po�ar lub spowodowa� inne nieszcz�cie, a je�li b�dzie tu malutkie, bezbronne niemowl�</p><p>���to chyba oczywiste � ci�gn�a Teresa. � Wyskrobiemy dziecko, bo w ko�cu jedno ju� mamy, ca�kiem du�e, a przecie� nie oddamy twojej matki do jakiego� zak�adu!</p><p>I tak urodzi�a si� Z�otko. Matka znalaz�a si� w zak�adzie kilka lat p�niej. Jan ju� wiedzia�, �e Z�otko by�a cen� okre�lonej transakcji. To Jan, gdy by�a malutka, m�wi� do niej �Z�otko� i niespostrze�enie wszyscy przestali nazywa� j� Marysi� (po babci Marii), a nazywali Z�otko. I tak pozosta�o, cho� stopniowo i nieub�aganie znikn�a z nazwy czu�o��, zawarta w jej pierwotnym sensie.</p><p>��Zamknij si�, Z�otko! � krzycza�a co chwil� Teresa, gdy� t� drug� c�rk� musia�a wychowywa� sama, bez pomocy matki i uczy�a si� teraz, jak to jest, gdy niemowl� krzyczy po nocach, a cz�owiek chce spa�. Zw�aszcza �e Z�otko przez siedem pierwszych miesi�cy cierpia�a na kolk� i p�aka�a prawie co noc, a tak�e cz�sto w ci�gu dnia.</p><p>Gdy Jan i Ewa wychodzili z domu � on do pracy, ona do szko�y � Teresa niekiedy zamyka�a si� w swoim pokoju, byle nie s�ysze� wrzasku dziecka.</p><p>���i co? � pyta teraz Ewa z tajonym gniewem. � Wi�c gdy Z�otko przysz�a na �wiat, to nie uroni�a� ani jednej minuty jej �ycia?</p><p>Teresa odwraca si� plecami do c�rki i przek�ada co� na stole.</p><p>��Mamo! � wo�a Ewa. � Odpowiedz! Milczenie przed�u�a si�, narasta, olbrzymieje i Ewa nie w�tpi, �e zaraz przerwie je co� niedobrego.</p><p>��Mam tylko was � m�wi wreszcie Teresa �ami�cym si� g�osem, wype�nionym �zami, odwraca si� i szybko wychodzi.</p><p><strong>Mam tylko was:</strong></p><p>�mieli�cie by� inni, lepsi, pi�kniejsi, ja sama mia�am by� lepsza i lepiej �y�. W innym domu, z inn� rodzin�, a mo�e nawet w innym �wiecie. Mia�am tak wygl�da� jak kobiety w kolorowych magazynach. M�j dom mia� by� taki jak ich domy, efektowny, bogaty, pe�en dywan�w, mebli i obraz�w w z�oconych ramach. Mia�am podr�owa� dooko�a �wiata, od jednego wielkiego miasta do drugiego. M�j m�� mia� sta� we fraku na estradzie i k�ania� si� w rytm oklask�w, a potem m�wi�: �Wszystko, ca�� karier� zawdzi�czam mojej �onie� Oto ona!� Presley tak m�wi� o swojej Priscilli i �piewa� dla niej <emphasis>Love me tender</emphasis> i ofiarowa� jej Graceland, samoch�d, pier�cionek z brylantem wielkim jak jajo strusia. M�j m�� w tym fraku, na podwy�szeniu estrady, ko�o wielkiego, czarnego fortepianu te� wydawa�by si� wi�kszy, prawie tak du�y jak Presley i w niczym by nie przypomina� urz�dnika na poczcie. Nie wysz�o. Nic nie wysz�o. Mieli�cie by� inni, ale jeste�cie tacy, jacy jeste�cie i mam tylko was. Ja mia�am by� inna, ale jestem, jaka jestem. Wi�c zr�bcie co�, �ebym uwierzy�a, �e mnie kochacie, �e jestem wam potrzebna i �e ja te� was kocham.</p><p>Ewa stoi nieruchomo, patrz�c na sw�j spakowany plecak i my�li:</p><p>�Ono� Gdzie� w przyrodzie s� samice, kt�re po�eraj� samca po stosunku, uczy�am si� o tym na biologii, ale by�am marn� uczennic�, wi�c nie wiem, jak te stworzenia si� nazywa�y, a zreszt� to nie ma znaczenia. S� te� w przyrodzie czu�e matki po�eraj�ce w�asne dzieci. Robi� to z mi�o�ci, bo obawiaj� si�, �e te dzieci s� zbyt s�abe do �ycia. A w�r�d ludzi s� samice, kt�re po�eraj� same siebie, bo nie mog� da� sobie ze sob� rady. Moja mama jest tymi wszystkimi samicami r�wnocze�nie i nie chc�, nie mog� by� kiedy� taka jak ona. Ono, ratuj mnie, tylko ty mo�esz sprawi�, �e b�d� inna, musisz by� tylko mocniejsze i m�drzejsze ni� ja.</p><p>Ono� Obiecuj� ci w zamian, �e nie b�d� ci� mie�, ale b�d� z tob�, a to s� dwie r�ne rzeczy. Nie wiem, jak to ma wygl�da� w normalnym, codziennym �yciu, ale wiem, jak wygl�da� nie powinno, wi�c mo�e si� tego nauczꅔ</p><p>Ewa bierze plecak, zarzuca go na rami� i schodzi na d�. W kuchni ryczy Presley. Matka, stoj�c plecami do drzwi, porusza si� do taktu, ko�ysz�c szerokimi biodrami.</p><p>��Wyruszam � m�wi Ewa.</p><p>��R�b zawsze tak, jak podpowiada ci serce � szepcze nagle Teresa, ale g�os jej si� �amie, a Presley go zag�usza, wi�c c�rka tego nie s�yszy. Wyci�ga tylko r�k� i g�aszcze plecy matki, my�l�c o tym, �e biustonosz wpija si� jej w t�uste cia�o, ��obi�c g��bokie fa�dy i �e wygl�da to paskudnie, zw�aszcza gdy nosi si� obcis�e sweterki. �Je�li kiedy� b�d� mie� pieni�dze, kupi� jej �adny, lu�ny sweter. Niebieski�, my�li Ewa i m�wi g�o�no:</p><p>��Wr�c�. Nie wiem kiedy, ale wr�c�. Nie wyrzucaj mnie, gdy wr�c� sama.</p><p>�Nigdy nie opu�ci�am tego obrzydliwego miasta, cho� zawsze chcia�am to zrobi�. Nie wysz�am za m�� za tego, kogo kocha�am i nawet nie wiem, czy w og�le kto� taki by�. Nie wiem, kiedy moje c�rki postawi�y pierwsze kroki i jakie wypowiedzia�y pierwsze s�owo. Nigdy nie wygra�am w totka i na pewno nie wygram. Ju� zawsze ka�dy m�j dzie� b�dzie taki sam jak ten, co min�� wczoraj, a przecie� mam dopiero czterdzie�ci� nie, czterdzie�ci jeden lat. Gdyby kto� mnie obj�� i powiedzia�: �ale ja ci� kocham�. Gdyby��, my�li Teresa, a potem patrzy przez �zy na Ew� i wybucha: � Chyba nie wyjdziesz w takim stroju! Za oknami rozkwita maj i trwa jeden z tych gor�cych, niemal letnich dni. Ewa ma na sobie minisp�dniczk� i kr�tki, opi�ty podkoszulek. Zaokr�glony brzuch ledwie mie�ci si� w sp�dnicy, a pomi�dzy paskiem i do�em podkoszulka wida� kawa�ek jasnej, napi�tej sk�ry.</p><p>��W jakim stroju? � pyta.</p><p>��Do cholery, w�� co� na TO, jaki� trencz albo lu�ny sweter, przecie� ka�dy zobaczy, �e jeste� w ci��y!</p><p>��A nie jestem? � m�wi Ewa, przechodz�c do holu i drzwi wyj�ciowych.</p><p>Teresa chowa si� za firank� (�Trzeba by j� upra�, ju� wiosna, kurz w�azi mi do nosa�, my�li mimochodem) i patrzy za c�rk�. Po drodze Ewa wymija listonosza i Teresa nerwowo odchyla firank�. Ale listonosz idzie dalej, nie zatrzymuj�c si� ko�o ich domu. �I znowu nic nie przysz�o z �Milioner�w�. Jak oni tak mog��, my�li z gorycz� i powraca wzrokiem do c�rki.</p><p>Zamiast i�� chodnikiem, Ewa wchodzi na jezdni� i idzie jej �rodkiem, rozgl�daj�c si� gniewnie doko�a.</p><p>��Patrz� na ni�. Wszyscy na ni� patrz� � stwierdza z w�ciek�o�ci� Teresa.</p><p>�Patrz� na mnie�, my�li Ewa. �Patrz� ukradkiem, zza firanek, jak mama, albo wr�cz przeciwnie: otwieraj� szeroko okna, opieraj� o parapety t�uste cielska i wpijaj� wzrok w m�j brzuch. Odwracaj� g�owy w g��b mieszka� i wo�aj� do m��w, do dzieci, do s�siad�w: �widzicie t� g�wniar�? Ale si� doigra�a!� S�ysz� was. S�ysz�. I mam was w dupie. Tak, poka�� wam wszystkim, �e Ono jest. Bo jest. I �e si� go nie wstydz�. Ono, s�yszysz? Nie wstydz� si� ciebie�.</p><p>Drzewo pod oknem domu doktora jest teraz zupe�nie inne. Czarne ga��zie zas�ania bogactwo szerokich li�ci i bia�ych kwiat�w. Drzewo �piewa tak, jak ka�e mu wiatr, cicho, melodyjnie, a na kwiatach przysiadaj� brz�cz�ce pszczo�y.</p><p>���jednak kasztan � m�wi g�o�no Ewa i u�miecha si�. � Ono, to jest drzewo, kt�rego nigdy nie mia�o� zobaczy�, jak kwitnie. Mia�o� nigdy nie dowiedzie� si�, czym ono jest. Jest kasztanem. Wtedy gdy ju� wyjdziesz ze mnie na �wiat, te bia�e kwiaty zmieni� si� w kolczaste zielone je�e i powoli b�d� spada� na ziemi�, p�kaj�c. Gdy si� je roz�upie, wypadnie br�zowy, g�adki i ciep�y owoc. A pod br�zow� sk�rk� jest wn�trze kasztana. Bia�e, soczyste, podobno s�odkie. Urodzisz si� dzi�ki kasztanom i chc�, �eby� by�o do nich podobne. Uk�uj, gdy dotknie ci� kto�, kogo nie chcesz i nie lubisz. Poka� mi�kk�, ciep�� sk�r�, pozw�l jej dotkn�� i j� pog�aska�, gdy stwierdzisz, �e kto� jest dobry i go lubisz. Ale wn�trze zawsze zachowaj tylko dla siebie i dla niewielu ludzi, kt�rym zaufasz, bo na pewno s� gdzie� tacy, tylko trzeba ich znale��. Ja jeszcze ich nie znalaz�am, ale mo�e�</p><p>��O, to ty � Ewa s�yszy czyj� g�os za plecami. Odwraca si� i widzi �on� doktora. Schludna, szczup�a, bezwiekowa (dla Ewy ka�dy, kto przekroczy� czterdziestk�, jest bezwiekowy lub stary). Elegancka, gdy� prawie nie wida�, co ma na sobie (�Gdybym by�a bogata, by� mo�e chcia�abym, �eby wszyscy widzieli w co jestem ubrana. A mo�e nie, lepiej nie, bo wtedy cz�owiek jest mniej wa�ny ni� jego ubranie�, my�li Ewa). Wzrok kobiety ze�lizguje si� na brzuch dziewczyny, potem wraca do jej twarzy.</p><p>��To b�dzie ch�opiec czy dziewczynka? � pyta.</p><p>��Nie wiem � m�wi Ewa.</p><p>��Dzi� ka�dy wie. Wystarczy USG i zaraz ci powiedz�.</p><p>��O, nie! � wo�a Ewa z uraz�. � Przecie� Ono chce mi zrobi� niespodziank�!</p><p>Kobieta przygl�da si� jej uwa�nie.</p><p>��Uciek�a� wtedy � m�wi, a w jej g�osie nie s�ycha� ani pytania, ani stwierdzenia, raczej namys�.</p><p>Ewa odwraca g�ow� w stron� kasztanowca i my�li buntowniczo: �Nie b�d� si� jej t�umaczy�. Kobieta patrzy w �lad za wzrokiem dziewczyny:</p><p>��Te� lubi� to drzewo. Codziennie widz� je z okna. Ca�y rok. Ogl�dam wszystkie fazy jego narodzin, rozkwitania, dojrza�o�ci i �mierci. Kasztany kojarz� mi si� z dzie�mi�</p><p>Pocz�tkowa nieufno�� i niech�� Ewy ust�puje miejsca zaciekawieniu.</p><p>��Pani te�? � pyta odruchowo.</p><p>��Gdy przychodz� do m�a sterane, zm�czone kobiety, zawsze mi ich �al. One nawet by chcia�y mie� to dziecko, ale ju� nie maj� si�y. Gdy przychodz� takie dziewczyny jak ty� Nie uciekaj, przecie� nie wiesz, co chc� powiedzie�! � podnosi g�os doktorowa.</p><p>���bo pani nic nie wie � m�wi gniewnie Ewa.</p><p>��Wiem. M�� mi m�wi�. Nie b�j si�, nikomu nie powiem. Wiem, co w takim miasteczku jak nasze gadaliby o zgwa�conej dziewczynie. W�a�nie o niej, nie o gwa�cicielach. Ale gdy przychodz� takie dziewczyny jak ty, to ja od razu my�l� o tym, jak niesprawiedliwy jest �wiat. Bo my nie mo�emy mie� dzieci�</p><p>��Z czyjej winy? � dopytuje si� Ewa odruchowo.</p><p>Kobieta patrzy na ni� spokojnie:</p><p>��Nie ma w tym niczyjej winy, jest czyje� nieszcz�cie. Ja i m�j m�� nie mo�emy mie� dzieci i chcieli�my je adoptowa�. Dw�jk�. Ale okaza�o si�, �e jestem chora na stwardnienie rozsiane. Mog� �y� z tym d�ugo i by� wystarczaj�co sprawna, aby wychowa� nie dwoje, ale nawet czworo dzieci. Ale wszystkie komisje odrzucaj� nas jako potencjalnych rodzic�w w�a�nie z powodu mojej choroby. Czy rozumiesz co� z tego?</p><p>��I pani my�li, �e takie dziewczyny jak ja� � zaczyna Ewa gniewnie, ale kobieta znowu jej przerywa:</p><p>����e mog�yby urodzi� i da� to dziecko takim jak my, poza wszelkimi urz�dami, paragrafami i tym cholernym prawem.</p><p>Ewa milknie.</p><p>��Wi�c ja tylko chcia�am ci powiedzie�, �e gdyby� nie wiedzia�a, co zrobi�, gdy je urodzisz, gdyby� mia�a jakie� k�opoty, no to�</p><p>Ewa patrzy na ni� z namys�em:</p><p>��Gdybym nie wiedzia�a, czy je chc� i czy podo�am? � pyta.</p><p>��Tak. Wtedy zawsze mo�esz przyj��.</p><p>Stoj� i niby patrz� na kasztan, a niby na siebie. Naprawd� ka�da patrzy w siebie.</p><p>��Ilu dziewczynom pani to proponowa�a? � pyta Ewa po chwili.</p><p>��Paru. Mo�e pi�ciu?</p><p>���adna nie przysz�a?</p><p>���adna.</p><p>��My�li pani, �e pokocha�y swoje dzieci i�</p><p>��Nie wiem. Tak by�oby najlepiej. Ale bywa r�nie. Najcz�ciej one poznaj� w ko�cu tego w�a�ciwego m�czyzn�, a on m�wi, �e nie chce cudzego dziecka.</p><p>��I co wtedy? � pyta Ewa.</p><p>��Czteroletniego Micha�ka z Warszawy matka i jej kochanek utopili w Wi�le. Umiera� przez ca�e dwie�cie czterdzie�ci sekund. Sk�d wiesz, co ty kiedy�, za kilka lat�</p><p>Ewa odwraca si� na pi�cie i szybko odchodzi. �Po co ona m�wi takie straszne rzeczy, przecie� Ono s�yszy� a mo�e �pi, mo�e nie s�ysza�o? i czy ja wiem, co zrobi� kiedy�, za kilka lat? Wiem? Nie wiem?�, my�li, przy�pieszaj�c kroku. Ale jeszcze raz si� ogl�da: doktorowa, szczup�a i schludna, wci�� stoi pod drzewem i za ni� patrzy.</p><p>�Ona my�li o tych wszystkich niemowl�tach, kt�re wyskroba� jej m�� i kt�re mog�yby by� jej dzie�mi. Mog�aby nosi� je na r�kach, ubiera� w najpi�kniejsze ciuszki, nuci� im ko�ysanki, robi� pami�tkowe zdj�cia do rodzinnego albumu. Mog�aby opowiada� im bajki, uczy� je, jak trzyma� w r�ce kubek z mlekiem i �piewa� piosenki. Gdyby to by�o takie proste, wtedy ka�da, kt�ra nie chce dziecka, mimo to by je rodzi�a, bo za drzwiami ju� czeka�aby matka, kt�ra go pragnie i stworzy mu prawdziwy dom. Ale to nie jest tak� Nie tak. One je rodz� i wyrzucaj� na �mietnik, albo je rodz� i nienawidz� za to, �e przysz�y na �wiat i zniszczy�y im �ycie. Oddaj� je do domu dziecka� Gdyby to by�o takie proste, ale nie jest i pewnie nigdy nie b�dzie�.</p><p>Ewa wsiada do autobusu. Przez m�tne szyby przygl�da si� swojemu miastu. Brud wype�z� na ulice razem z wiosn� i nawet reklamy nie s� w stanie go ukry�. Przeciwnie � nieliczne jaskrawe billboardy i plakaty odbijaj� kontrastowo od poszarza�ych �cian.</p><p>Autobus mija ostatnie zabudowania i mozolnie wspina si� pod g�r�. Ewa odwraca g�ow�. Miasto rozpo�ciera si� teraz przed ni� jak japo�ski wachlarz, wtulone w wypuk�e, zielone wzg�rza. Bloki skry�y si� gdzie� w wysokich drzewach i wida� tylko zmyt� deszczami czerwie� dach�w, spatynowan� ziele� ko�cielnych wie�yczek i w�skie okna odbijaj�ce promienie s�o�ca. Zza jednego ze wzg�rz wychyla si� nagle kr�ty pasek niebieskiej rzeki, przeci�tej na p� starym, drewnianym mostem.</p><p>�Ale� to �adne miasto�, my�li zdziwiona Ewa. �Dlaczego wszyscy m�wi�, �e jest brzydkie? Dlaczego go nie lubimy? Czemu pragniemy st�d uciec? Dlaczego zawsze wydaje si� nam, �e tam, gdzie nas nie ma, jest pi�kniej i lepiej?�</p><p>Autobus wspina si� coraz wy�ej, ku autostradzie, od kt�rej st�umiony ha�as ju� dobiega przez uchylone okna.</p><p><strong>Autostrady:</strong></p><p>podobno kiedy� w og�le ich tutaj nie by�o, jak opowiada�a babcia Irena. No, by�a jedna, jedyna, legendarna, pod Wroc�awiem. �Poniemiecka�, m�wi�a babcia. Babcia Irena zna�a Polsk�, gdy� je�dzi�a z synem wsz�dzie, gdzie koncertowa�. �Nie by�o ci� wtedy na �wiecie�, m�wi�a ma�ej Ewie. Tata koncertowa� we fraku � prawdziwym fraku, w�asnym, uszytym na miar� przez przedwojennego krawca. Sprzedali go, gdy by�o pewne, �e ju� nigdy wi�cej nie wyjdzie na �adn� estrad�. �Komu sprzedali�cie?�, pyta�a Ewa. �Badylarzowi�, m�wi�a matka i zaraz dodawa�a: �Ale on ju� nie jest badylarzem, tylko biznesmenem�. Co robi� badylarz? �Hodowa� warzywa w szklarniach�, wyja�nia�a Teresa. �A biznesmen?�, pyta�a Ewa. �Te� hoduje warzywa w szklarniach, ale jest ich wi�cej i s� inne. Nie tylko pomidory, pietruszka i marchew, lecz tak�e broku�y, cukinia, bak�a�any i melony. We� jakie� kolorowe pismo i poczytaj. Dzi� ma�o kto daje przepisy na marchewk� z groszkiem, to dobre dla jakiej� garkuchni, jest za to cukinia z bak�a�anem, awokado, broku�y. Bak�a�an czy melon s� eleganckie, a marchewka nie�, ekscytuje si� Teresa, kt�ra wprawdzie ich nie kupuje, gotuje wci�� mro�on� marchewk� z groszkiem, ale swoje wie. Wch�ania wszystkie porady z kolorowych pism, bo wci�� nie traci nadziei, �e kiedy� jej si� przydadz�. Kiedy�.</p><p>Ewa nadal nie pojmuje r�nicy mi�dzy badylarzem a biznesmenem, za to mo�e wyobrazi� sobie krain� bez autostrad. Gdy chodzi�a do szko�y podstawowej, pojechali raz do Krakowa, aby obowi�zkowo zwiedzi� Wawel i autobus toczy� si� powoli w�sk�, pe�n� zakr�t�w drog�. Zapada� zmierzch i Krak�w wyskoczy� tu� za jednym z zakr�t�w, ale trudno by�o uchwyci� granic� pomi�dzy miejscem, w kt�rym si� zaczyna� i tym, gdzie si� ko�czy�. �Gdy jechali�my kiedy� z Janem autostrad� do Amsterdamu, miasto b�yszcza�o z daleka tak, �e wydawa�o si�, i� rozci�ga si� nad nim wielka, r�owa kopu�a pe�na �wiat�a. My�la�am, �e jestem gdzie� w kosmosie i zbli�am si� do obcej, nieznanej planety. A autostrada gra�a silnikami samochod�w jak ca�a orkiestra. I brzmia�a jak Wagner�, opowiada�a babcia Irena.</p><p>Kilka lat temu do miasta dotar�a wie�� o budowie w pobli�u autostrady i wznieci�a sprzeczne emocje. �Bo�e, �eby zbudowali j� tak blisko, bliziutko nas, najlepiej, �eby przeci�a miasto na p�, wtedy wreszcie zacz�oby si� tu jakie� �ycie�, m�wi�a podekscytowana Teresa. Jan nerwowo �ledzi� we wszystkich gazetach doniesienia o tej budowie i pewnego dnia z ulg� powiedzia� przy obiedzie (makaron z pomidorowym sosem, odgrzewany z poprzedniego dnia): �Autostrad� wytyczaj� obwodnic� i nas ominie�. Ewa nie wiedzia�a, czy ma si� tym martwi�, jak matka, czy cieszy�, jak ojciec. �Nie jest dobrze mieszka� przy autostradzie�, powiedzia�a babcia Irena. �Dobrze jest mieszka� u celu autostrady albo daleko od niej�.</p><p>Ewa zobaczy�a t� now� autostrad�, gdy chodzi�a do liceum. Wybra�y si� z paroma kole�ankami do krakowskiego kina, na Titanica. Pieni�dze na t� wypraw� da�a jej babcia Irena, mama jak zwykle nie chcia�a. �My�lisz, �e na poczcie zarabiaj� kokosy? a Titanica poka�� w naszym kinie za jakie� p� roku�. Titanica rzeczywi�cie pokazali i mama wr�ci�a do domu rozszlochana. �Ach, ten DiCaprio�� wyj�ka�a, wyci�gaj�c z torebki kolejne chusteczki higieniczne. �Ten okr�t naprawd� zaton��, a razem z nim 1500 os�b, a DiCaprio wci�� �yje�, zauwa�y� ojciec, ale matka tylko machn�a r�k�. �Tragedia jakiego� okr�tu nie by�aby nic warta, gdyby nie ta wielka mi�o��, a ty jak zwykle nic nie rozumiesz, gdy w gr� wchodz� prawdziwe uczucia�, stwierdzi�a. Ewa usi�owa�a wy�uska� spoza romansu dramat niezatapialnego transatlantyku, ale DiCaprio i Kate Winslet skutecznie jej w tym przeszkadzali.</p><p>Autostrada wygl�da�a ca�kiem inaczej ni� w opowie�ci babci. Nie gra�a jak orkiestra silnikami samochod�w. Te silniki hucza�y, wy�y, warcza�y i Ewa nie s�ysza�a w nich �adnej przyjaznej melodii. Wielkie tiry wymija�y rozklekotany autobus i wt�acza�y do �rodka dusz�cy zapach spalin. Miasto nie wygl�da�o z oddali jak �wietlista, r�owa kopu�a i nadal, mimo wielkiej, kolorowej tablicy z napisem �Krak�w wita�, Ewa nie wiedzia�a, w kt�rym miejscu on si� zaczyna. Za to czu�a si� jak w gigantycznym gara�u. Jej m�tne, cho� pi�kne wyobra�enie o autostradzie uratowa� kierowca autobusu: �To nie jest prawdziwa autostrada, tylko zwyk�a dwupasm�wka�, powiedzia� z pogard�. �To dobrze�, pomy�la�a wtedy Ewa. �Mo�e znajd� si� kiedy� na prawdziwej autostradzie, we w�asnym szybkim aucie i jego silnik przy��czy si� do tej orkiestry, o kt�rej m�wi�a babcia Irena�. S�uchaj�c muzyki, dobiegaj�cej z zamkni�tego pokoju ojca, Ewa zastanawia�a si� niekiedy, kt�ry z utwor�w by�by podobny do szumu silnik�w. �Na pewno nie Bach. I nie Debussy�, stwierdzi�a. Wagnera jeszcze wtedy nie rozr�nia�a, mimo �e trudno by�oby go pomyli� z kim� innym w jego pr�nym patosie.</p><p>�Jeszcze kawa�ek, przystanek przed autostrad�, a potem znajd� to miejsce i b�d� czeka�. Ciekawe, jak d�ugo. Marysia dowiedzia�a si�, �e on je�dzi t�dy we wtorki. Je�li b�d� mie� szcz�cie, to doczekam si� go za kilka godzin�, my�li Ewa.</p><p>Johnny Depp, ciemnow�osy ch�opak z zielonego renault (�Wojtek?�, my�li niepewnie Ewa), by� kierowc� tira, kt�ry co wtorek przeje�d�a� t�dy w drodze z Rosji do Zielonej G�ry, ku drugiej granicy, a przystawa� w�a�nie tutaj, w jednym z przydro�nych moteli, kt�re rozkwit�y jak chwasty wraz z rozbudow� autostrady. �Dlatego je�d�� do naszej dyskoteki, bo maj� blisko�, t�umaczy�a Marysia.</p><p>Tak, to nie by�a prawdziwa autostrada, skoro swobodnie mo�na by�o w�drowa� jej skrajem. Ewa widzia�a w telewizji prawdziwe trzypasmowe i dwukierunkowe trakty, pe�ne wiadukt�w, �limacznic, z szerokim pasem trawy lub z betonow� przegrod� po�rodku i wysokimi barierami wzd�u� granic. Nie by�o tam zbyt wielu bar�w czy moteli, a tylko z rzadka rozsiane, l�ni�ce stacje benzynowe. I nie sta�y przy nich tir�wki.</p><p>Tir�wki te� zobaczy�a pierwszy raz, dot�d s�ysza�a o nich w telewizji. Sta�y wzd�u� autostrady, niezno�nie kolorowe i rozstawione prawie tak r�wnomiernie jak drzewa. Co drugie, co trzecie auto zwalnia�o na ich widok � i Ewa zrozumia�a, �e w tej feerii kolor�w jest metoda: tir�wki musia�y przebi� upierzeniem jarmarczne reklamy. Przechodzi�a ko�o nich najpierw zaniepokojona, a potem spostrzeg�a, �e ich wrogie spojrzenia oboj�tniej�, a nawet �agodniej�, na widok jej brzucha.</p><p>��One nie s� z�e, nie b�j si�. Robi�, co musz�, widocznie kto� to musi robi� � szepn�a swemu brzuchowi i doda�a po namy�le: � Skoro jest taki zaw�d, kto� powinien go wykonywa�.</p><p>��Jak zgubi�a� m�usia, to tu go nie znajdziesz � powiedzia�a jedna z dziewcz�t tonem pozbawionym agresji i Ewa u�miechn�a si� do niej.</p><p>Teraz dopiero dostrzeg�a to, czego nie by�o wida� z autobusu: niekt�re z tych bar�w i knajpek by�y sklecone byle jak, z surowego, ledwo oheblowanego drewna, z innych ob�azi�a stara, byle jak po�o�ona farba. Napisy reklamowe og�aszaj�ce �Bar Nonstop�, �Minibar�, �Cafebar�, karczm� �Ca�usek� lub �Saloon Johnny Nevada� i zachwalaj�ce tanio�� firmowych da� by�y wykonane po amatorsku, byle jak, zawiera�y ortograficzne b��dy lub kusi�y klient�w kiczowatym rysunkiem cycatej dziewczyny o wyszczerzonych w u�miechu z�bach. Autostrada meblowa�a si� chaotycznie, cho� z energi�, jak niezdecydowany posiadacz domu, kt�rego pokoje zape�niaj� przypadkowo kupione antyki, nowoczesne �dizajnerskie� meble, zu�yte rupiecie zgarni�te z wysypiska, a jarmarczno�� i wielkomiejsko�� wsp�yj� tu ze sob� jak bli�niaczy bracia.</p><p>Autostrada �piewa�a g�osem setek tr�b i tr�bek, gra�a koncert pe�en dysonans�w i zgrzyt�w.</p><p>���pij, nie s�uchaj tego, nie warto � powiedzia�a Ewa.</p><p>Motel �Tir Nonstop� nie wygl�da� inaczej ni� jego s�siedztwo � ani lepiej, ani gorzej. Otoczony by� ogrodzeniem z gipsowych, gotowych element�w, mia� szeroki, wybetonowany podjazd i wielki, zat�oczony parking.</p><p>Tiry, kt�re tam sta�y, w pierwszej chwili wyda�y si� Ewie podobne do siebie i przerazi�a si�, �e nie rozpozna tego, kt�rego szuka. Dopiero wpatruj�c si� w te mechaniczne potwory, zauwa�y�a, �e r�ni� je nie tylko numery rejestracyjne, napisy z boku kabin, ale i kolory plandek lub karoserii.</p><p>��Tir, kt�rym je�dzi Wojtek, jest jaskrawo��ty. A on wozi ze sob� maskotk�, takie japo�skie wiatrowe dzwonki, nie wiem, jak to wygl�da, ale podobno jak patyki. Te dzwonki wisz� na przedniej szybie � m�wi�a Marysia.</p><p>Niemal we wszystkich kabinach pot�nych maszyn dynda�y maskotki, zawieszone na sznurkach, wst��kach, �a�cuszkach; by�y to g��wnie pluszowe zabawki, krzy�e lub obrazki Matki Boskiej w jaskrawych kolorach.</p><p>Wspina�a si� na stopnie wysoko zawieszonych kabin, by do nich zajrze�, ale wiatrowych dzwoneczk�w nigdzie nie by�o. Wiedzia�a, jak wygl�daj�, widzia�a je w telewizyjnym programie o feng shui, chcia�a je kiedy� kupi� matce na Gwiazdk�, ale u�wiadomi�a sobie, jak bardzo nie pasowa�yby do ich domu. �Ciekawe, dlaczego on je wozi? Mo�e da�a mu je jaka� dziewczyna?�, zastanowi�a si� przelotnie, dziwi�c si� r�wnocze�nie, ile rzeczy mo�na upchn�� w kabinie tira, by stworzy� namiastk� je�d��cego domu.</p><p>��Co ty tu robisz? � us�ysza�a za sob� m�ski, zirytowany g�os. � Panienki puszczamy tylko z kierowc�, nie mog� same si� szwenda�, tu nie bajzel, tylko motel.</p><p>Odwr�ci�a si�. Wzrok m�czyzny szybko ze�lizgn�� si� z jej twarzy na brzuch, a zaraz potem na r�ce; cho� nie dostrzeg� obr�czki, wyraz jego twarzy z�agodnia�.</p><p>��Je�li gonisz alimenty, to nie u mnie � powiedzia� spokojnie, lecz stanowczo. � Nie mog� traci� klient�w. Klient musi czu� si� u mnie bezpiecznie, rozumiesz?</p><p>��A mog� posiedzie� przed barem? � spyta�a. Wzruszy� ramionami, a tatua� na jego piersi wykona� dziwny, smoczy taniec.</p><p>��Nie wiem, nie wiem, twoja sprawa, nie moja � stwierdzi� oboj�tnie.</p><p>Siedzia�a na skraju autostrady i patrz�c na p�dz�ce samochody, zastanawia�a si�, jak mog�a zachwyci� si� kiedykolwiek tamtym zielonym renault. Mechaniczne, kolorowe pud�a �miga�y tu podobne do siebie, dziwnie niezgrabne, brzydkie, smrodliwe, pe�ne nieprzyjemnego warkotu.</p><p>��Wiesz co? � powiedzia�a p�g�osem do swojego brzucha. � Tylko ludzie mogli stworzy� co� tak nieporadnego. Ca�kiem inaczej wygl�da spadaj�ca gwiazda. Ryba p�ywaj�ca w jeziorze. Ptak lec�cy w powietrzu. �adniejsze s� poci�gi, bo przypominaj� g�sienice, samoloty � bo wzorowane s� na ptakach; �odzie, bo na�laduj� ryby. Dlaczego ludzie licytuj� si�, czyje z tych pude� jest dro�sze i lepszej marki, dlaczego siedz�c w nich, czuj� si� lepsi od innych, skoro jad�c nimi, wydalaj� najgorsze zapachy �wiata, a wysiadaj� niezgrabni i spoceni, w pomi�tych ubraniach, przesi�kni�ci paskudn� woni� spalin?</p><p>Pomy�la�a o balonach, o kt�rych uczy�a si� Z�otko i zrobi�o jej si� �al, �e Ono przyjdzie na �wiat pozbawiony ich lekko�ci i dumy, zapchany kolorowym �elastwem zape�niaj�cym ulice wielkich metropolii, a nawet jej niewielkiego miasta.</p><p>��Masz jeszcze cztery miesi�ce spokoju � powiedzia�a swojemu brzuchowi. � Przez cztery miesi�ce b�d� ci� chroni� przed tym �wiatem, nim go zobaczysz, gdy ju� wyjdziesz ze mnie. Niekiedy co� przemilcz�, a czasem upi�ksz�, ale uprzedzam ci�, �e to, co ujrzysz, nie zawsze b�dzie �atwe do przyj�cia. I wtedy ju� samo b�dziesz musia�o szuka� tej lepszej strony i mo�e j� znajdziesz, bo ona jest. Musi by�.</p><p>Zamkn�a oczy i wyobrazi�a sobie, jak Ono usi�uje drzema�, budzone co chwila hukiem przeje�d�aj�cych aut. Wiedzia�a, �e drzemie, gdy� nie porusza�o si�, zatem spa�o, spokojne i ciche, z zaci�ni�tymi pi�stkami.</p><empty-line/><subtitle>Spokojne, ciche, z zaci�ni�tymi d�o�mi:</subtitle><empty-line/><p>�D�onie pi�ciomiesi�cznego p�odu s� ju� na tyle sprawne, �e potrafi� mocno si� zacisn��, jakby chcia�y cos� schwyta�. By� mo�e ten gest wyra�a jakie� emocje. W og�le p��d jest ju� bardzo aktywny. Potocznie mawiamy, �e kopie, ale naprawd� jego ruchy s� bardziej z�o�one. Ma oko�o dwudziestu pi�ciu centymetr�w, wa�y oko�o trzystu, trzystu pi��dziesi�ciu gram�w. Jego r�czki i n�ki s� ju� prawid�owo rozwini�te. Na g��wce zauwa�y� mo�na pierwsze w�oski. Pojawiaj� si� brwi i rz�sy. Rozwijaj� si� te� ko�ci szcz�kowe. Dziecko jest dosy� chude, poniewa� pod jego sk�r� nie ma dostatecznie rozwini�tej tkanki t�uszczowej. A jednak w tej sk�rze s� �ju� gruczo�y potowe. Jego czkawk� matka odczuwa jako rytmiczne, delikatne pukanie. Czkawka pojawia si�, poniewa� dziecko �apczywie pije wody p�odowe�.</p><p>��Mo�e napijesz si� coca-coli? � spyta� m�czyzna, wychodz�c przed bar.</p><p>��Nie chc�, �eby Ono pi�o coca-col� � wyja�ni�a z powag�. � Mo�e wody?</p><p>��Dobra coca-cola, z lod�wki. Pierwsze s�ysz�, �eby kobieta w ci��y nie mog�a jej pi�. Coca-cola jest zdrowa. Przecie� pisz� w reklamach. Moja stara pi�a w ci��y piwo i dobrze jej robi�o. Dziecko urodzi�o si� weso�e. Bardziej ni� coca-cola zaszkodz� ci te spaliny z autostrady. Nawet ja si� od nich dusz�, zw�aszcza w upale, cho� ju� przywyk�em. A w og�le to na kogo tu czekasz?</p><p>W jego pytaniu nie by�o szczeg�lnego zainteresowania, pyta� raczej dla porz�dku ni� z ciekawo�ci. Wymieni�a nazwisko, ale on tylko wzruszy� ramionami.</p><p>��Rozpoznaj� ich po imionach, przezwiskach i tirach � powiedzia�. � Niekiedy po dniach tygodnia � dorzuci� po namy�le.</p><p>��Wtorki. Wojtek. Ciemnow�osy, ma chyba� chyba dwadzie�cia pi�� lat? Je�dzi z Rosji do Niemiec. Tir ��ty, kabina z czarnym paskiem, w �rodku dzwoneczki wiatrowe.</p><p>��Te patyki na sznurkach to dzwoneczki? � zdziwi� si�. � Zawsze zastanawiam si�, co to jest, ale zapominam go o to spyta�. To on ci� tak urz�dzi�?</p><p>��Nie wiem � odpar�a szczerze, a m�czyzna dopiero teraz zaciekawi� si�:</p><p>��Wi�c mo�na tego nie wiedzie�?</p><p>��Mo�na.</p><p>Spojrza� na ni� podejrzliwie.</p><p>��No to jak to si� sta�o? Przecie� nie z ducha �wi�tego? � za�mia� si� kr�tko i bez z�o�liwo�ci.</p><p>��Zwyczajnie � odpowiada Ewa i my�li: �Przecie� ci nie powiem, jak. Tego si� nie m�wi. To by� gwa�t. Zwyczajny gwa�t�.</p><empty-line/><subtitle>Zwyczajny gwa�t:</subtitle><empty-line/><p>�no, zwyczajny gwa�t. S� ich setki. Tysi�ce. Nikt o nich nie m�wi, czasem kto� napisze, ale bez nazwisk, a nawet bez imion. W gwa�cie jest co� wstydliwego, g��wnie dla ofiar. Gwa�cone istoty � dzieci obojga p�ci, nieletnie i nieletni, dziewczyny, ch�opcy, kobiety samotne i m�atki, a nawet staruszki � milcz�. Zamykaj� to wspomnienie na klucz, klucz wrzucaj� do rzeki czasu, modl�c si�, by nigdy ju� na niego nie natrafi�, nawet przez przypadek. Te nieliczne, kt�re odwa�� si� o tym g�o�no powiedzie�, s� osaczane przez dziesi�tki agresywnych pyta�, zadawanych przez rodzic�w, krewnych, przyjaci�, s�siad�w, policj�, s�dzi�w, prokurator�w, adwokat�w, dziennikarzy. �Sprowokowa�a� go czym�. Czym? Mia�a� za kr�tk� sp�dniczk�? Go�e ramiona? Przykr�tki podkoszulek? Za du�y dekolt? Pochyli�a� si� i zobaczy� twoje piersi? Za�o�y�a� nog� na nog� i widzia� twoje udo? Podnios�a� r�ce i ujrza� tw�j brzuch? Nie? Nie?! NIE?!!! No to u�miechn�a� si� do niego i powiedzia�a� co�, na przyk�ad �dzie� dobry���</p><p>��Zwyczajnie � powtarza Ewa i u�miecha si�. � Ale ja od niego nic nie chc�, chc� tylko go o co� spyta�.</p><p>I za chwil� by�. M�czyzna nawet nie musia� wskazywa� jej tego tira, bo Ono ju� kopn�o j� z ca�ej si�y.</p><p>��Cicho b�d� � powiedzia�a Ewa. � Ja wiem. Da�a mu czas, by wysiad� z tej wielkiej, wysoko umieszczonej kabiny i przez chwil� s�ysza�a ciche granie dzwoneczk�w, zanim zmusi� je do milczenia, zatrzaskuj�c drzwi. Pozwoli�a, by si� przeci�gn��, poprawi� spodnie, wsun�� w nie podkoszulek i szeroko ziewn��. Ziewni�cie zamieni�o si� w �yczliwy u�miech na widok znajomego m�czyzny, potem oboj�tnym wzrokiem przemkn�� po niej i ruszy� w stron� baru.</p><p>��Pi� i je��. Wiesz, co lubi� � powiedzia� m�czy�nie, wci�� nie zwracaj�c na ni� uwagi.</p><p>�Nie poznaje mnie�, pomy�la�a. �W�a�ciwie to mu si� nie dziwi�.</p><p>Posz�a za nim, usiad�a przy jednym ze stolik�w i patrzy�a, jak je. �Mo�e ostatni raz je tak spokojnie? Mog� mu to da� w prezencie, ten ostatni spokojny posi�ek�, pomy�la�a, a Ono znowu j� kopn�o.</p><p>�Mnie, gdy jem, mama zawsze m�wi: Wam to dobrze. Bo wy my�licie, �e to takie proste ugotowa� obiad� � i �arcie staje mi w gardle�.</p><p><strong>Wam to jest dobrze:</strong></p><p>makaron jest rozgotowany i kleisty. Sos pomidorowy z torebki: bia�y proszek Knorra i dwie �y�ki przecieru. Za du�o soli, za ma�o cukru. Z�otko, ojciec i Ewa �uj� ten obiad jak gum�, z kt�rej wyssano ca�y smak, zosta�a tylko mi�kka, zamulaj�ca usta masa. Ojciec wbi� wzrok w obrus. Chcia�by patrze� w gazet�, ale Teresa nie pozwala czyta� przy jedzeniu. �W moim domu nikt nie b�dzie czyta� przy stole. Matka mnie uczy�a, co wypada, a co nie wypada i ja was te� naucz�, powtarza. Ewa przyrzeka sobie w duchu, �e gdy ju� b�dzie na swoim (co to jest �na swoim?�, zastanawia si�), to jedz�c co�, co lubi, zawsze b�dzie czyta�. Dwie przyjemno�ci naraz. Potrawa, od kt�rej w ustach i w prze�yku robi si� mi�kko i mi�o � i ksi��ka, od kt�rej m�zg robi si� ciep�y, a to ciep�o promieniuje na ca�e cia�o, na zimne stopy i d�onie. �Na swoim zawsze b�d� czyta� przy jedzeniu�, decyduje, odk�adaj�c t� decyzj� na nieokre�lony czas.</p><p>�wi�c �uj� ten kleisty rozgotowany makaron w rytm s��w Teresy:</p><p>��Wam to jest dobrze� Jedno p�jdzie do szko�y i wr�ci, ca�e zadowolone, drugie odsiedzi swoje na poczcie, a trzecie pobiega sobie, udaj�c, �e pracuje. A ja? Czy wy my�licie, �e taki makaron to spada na ten st� z nieba? Przecie� kto� musi zrobi� zakupy, przyd�wiga� je w siatach do domu, czuj�c, jak trzeszczy mu kr�gos�up, a r�ce bol� w stawach, kto� musi to wszystko wstawi� do szafek i lod�wki, kto� musi postawi� garnki na piecyku, nala� wody, wsypa� soli, wrzuci� makaron, dopilnowa�, by nie wykipia� ani si� nie przypali�, kto� musi pomy�le�, co doda� do tego makaronu, �eby�cie go �askawie zjedli, na przyk�ad zrobi� sos, mieszaj�c go bez przerwy, �eby nie przywar� do gara i poda� to wszystko ciep�e na st�. A wy tylko si�dziecie, we�miecie widelce i zjecie wszystko w pi�� minut, cho� ja nad tym sta�am ca�� godzin� lub nawet dwie. Wam to jest dobrze, chcia�abym mie� takie �ycie jak wasze.</p><p>�Wam to jest dobrze� towarzyszy jako sta�y dodatek do ka�dego posi�ku � jak innym czerwone lub bia�e wino. �Jak ju� b�d� na swoim, zawsze b�d� milcze�, gdy kto� b�dzie jad�, �eby mu nie ros�o w ustach, nie stawa�o w gardle, nie zsuwa�o si� opornie po �ciankach przewodu pokarmowego, czepiaj�c si� ich, chc�c zawr�ci�, przyrzeka sobie Ewa za ka�dym razem.</p><p>��To jest niedobre � m�wi Z�otko, kt�ra jeszcze wci�� ma przywilej powiedzenia g�o�no, co chce, cho�by po to, aby matka mog�a odpowiedzie�: �Jedz, inaczej nigdy nie uro�niesz�. Ma�ej Ewie powtarza�a to babcia Maria, ale babcia gotowa�a lepiej. �W przeciwie�stwie do mamy, kt�ra nie lubi chyba niczego, co robi, poza s�uchaniem Presleya�, my�li Ewa, a makaron zbija si� jej w �o��dku w wielk� kleist� kul�.</p><p>Jad� w spos�b pobudzaj�cy apetyt, bez zach�anno�ci, ale ze smakiem. Zap�aci�, wsta� i znowu si� przeci�gn��. Wtedy podnios�a si�. M�czyzna za barem pokr�ci� g�ow�, jakby m�wi�c: �Nie tutaj. Tutaj musi by� cicho i mi�o, bo on p�aci tak�e za pewno��, �e nic nie zak��ci mu odpoczynku�. Kiwn�a g�ow�, �e rozumie i wysz�a. Wiedzia�a, �e on te� zaraz wyjdzie.</p><p>Wyszed�. Dopiero teraz mu si� przyjrza�a. Nigdy nie widzia�a go w �wietle dziennym, jedynie w sztucznych �wiat�ach stroboskop�w i czerwonej po�wiacie, bij�cej od baru w dyskotece. Ju� wiedzia�a, sk�d wzi�o si� skojarzenie z Johnnym Deppem. Mia� urod� r�wnie pochmurn� jak tamten.</p><p>�Czy ja go nienawidz�?�, zamy�li�a si�, patrz�c jak wolnym krokiem zmierza w stron� parkingu. �Nie, jeszcze nie, przecie� go nie znam�.</p><p>��To ja � powiedzia�a, staj�c za jego plecami, gdy otwiera� drzwi kabiny.</p><p>��Widz�, �e ty � odpar�, odwracaj�c si�.</p><p>Jego wzrok w�drowa� po niej, sun�� wolno, jak mr�wka po piasku, poczynaj�c od twarzy i troch� spoconych, kr�conych w�os�w, poprzez szyj� i piersi, ku jej brzuchowi, lekko wystaj�cemu mi�dzy do�em podkoszulka i paskiem kr�tkiej sp�dniczki. Gdyby si� ubra�a inaczej, jak chcia�a matka, nikt by nie dostrzeg�, �e jest w ci��y (�Poza babci� Iren�, kt�ra poznaje to po twarzy�, pomy�la�a przelotnie). I tu, na tym wyd�tym brzuchu, jego wzrok si� zatrzyma�. �Szkoda. Nogi mam �adne�, pomy�la�a, patrz�c na niego uwa�nie.</p><p>��Wiesz co, jestem jaki� odklejony po d�ugiej drodze. Co znaczy to �ja�? Jak masz na imi�? � spyta�.</p><p>��Ewa, ale to ci nic nie powie. Chyba nie wiedzieli�cie, jak mam na imi�, to nie by�o dla was wa�ne.</p><p>��Imi� zawsze jest wa�ne � odpar�, przygl�daj�c si� jej ze skupion� uwag�.</p><p>��Nie wtedy i nie tam. Dyskoteka. Sylwester nowego wieku � podpowiedzia�a, ca�y czas nie spuszczaj�c z niego oczu.</p><p>Gdyby nie przygl�da�a mu si� a� tak uwa�nie, nie dostrzeg�aby reakcji. Ale jego t�cz�wki zw�zi�y si� gwa�townie, cho� stali w cieniu.</p><p>��Sylwester, tak. Sylwestra pami�tani, ciebie nie. By�o tam z pi��set os�b, a mo�e wi�cej. Masa dziewczyn.</p><p>��I was trzech � dorzuci�a. � i ja. A teraz jest jeszcze Ono � wskaza�a g�ow� na brzuch.</p><p>Sta� chwil�, nic nie m�wi�c, a potem nagle rzuci� si� gwa�townie w prz�d:</p><p>��W�a�nie! Trzech, a nie jeden, wi�c czego chcesz ode mnie? �lubu? S�du? Aliment�w? i za co? Za to, �e dobrowolnie wepcha�a� si� nam do auta? Nikt ci� nie ci�gn��. Sama wlaz�a�. Nie wm�wisz mi, �e to by� gwa�t. Nigdy nikogo nie zgwa�ci�em, wszystkie same laz�y. Gdzie mia�a� rozum, �eby w nocy w�azi� do auta trzem obcym facetom?! Dlaczego to zrobi�a�?! Kt�ra porz�dna dziewczyna tak robi? Tak robi� tylko te, kt�re wiedz�, do czego to zmierza, nie?</p><p>Ono zapuka�o od �rodka, cicho i delikatnie, lecz nerwowo.</p><p>��Spokojnie � powiedzia�a. � On nic ci nie zrobi. Musi pokrzycze�. Broni si�, ale ty si� nie b�j.</p><p>Spojrza� na ni� z agresywnym zdziwieniem:</p><p>��Do kogo m�wisz? � spyta�.</p><p>��Do dziecka.</p><p>��Zwariowa�a�? Przecie� ono jeszcze nic nie s�yszy. Ile� ono ma? Zaraz� czekaj� pi�� miesi�cy. Ma�y szczurek.</p><p>��Wszystko s�yszy i s�ucha ci�. Ca�y czas ci� s�ucha � powiedzia�a. � Ma ju� uszy, w�osy, brwi, rz�sy, ma palce u r�k i n�g. Ziewa, u�miecha si�, marszczy buzi�. �pi albo si� rusza i nas�uchuje. Odr�nia dobr� muzyk� od z�ej, pewnie polubi�oby twoje wiatrowe dzwoneczki, bo to jest dobry d�wi�k, ale nie znosi techno. Chyba zak��ca mu to jego w�asny rytm. A Ono chce by� wolne.</p><p>Patrzy� na ni� coraz bardziej zdziwiony i sprawia� wra�enie, jakby przez chwil� zapomnia� z kim i o czym rozmawia. Wyci�gn�� wolno r�k� ku niej, jakby chcia� po�o�y� j� na jej brzuchu, dotkn�� i sprawdzi�, czy to wszystko prawda. Po chwili gwa�townie j� cofn��.</p><p>��Dobra. Nie b�dziemy tak g�upio pieprzy�. Czego chcesz? Kasy? � spyta� ostro.</p><p>��Kasa by si� przyda�a � przyzna�a rzeczowo. � Mam tylko nieca�e dwa pi��set, za kt�re chcia�am je wyskroba�. To by wystarczy�o, �eby si� go pozby�, ale nie wystarczy, by Ono �y�o. No i to nie moja forsa, ale mamy.</p><p>��Za p�no zorientowa�a� si�, �e jeste� w ci��y � odkry� z gniewn� satysfakcj�.</p><p>��To by� m�j pierwszy raz, sk�d mia�am si� zorientowa�? Ale nie by�o za p�no.</p><p>��Pierwszy raz? � spojrza� na ni� z nieu�wiadomionym l�kiem.</p><p>�Oni si� boj� pierwszego razu, ten pierwszy wydaje si� im zobowi�zuj�cy. W�a�ciwie dlaczego?�, zastanowi�a si� przelotnie.</p><p>��Musz� mie� fors�, �eby zobaczy� ka�dego z was.</p><p>��Po co?</p><p>��Przecie� ja nie wiem, czy wtedy, gdy jest tyle plemnik�w naraz, to tylko jeden ��czy si� z jajeczkiem, czy wszystkie. Jestem na to za g�upia, z biologii mia�am ledwie tr�jk�. A co zrobi�, gdy Ono mnie kiedy� spyta, jak wygl�da� jego ojciec? Jak mia� na imi�, jaki by�, w jaki spos�b si� porusza�? Musz� to wiedzie�. Musz� mu wskaza� jednego z was. Tego w�a�ciwego.</p><p>��I niby sk�d si� tego dowiesz? � za�mia� si� gniewnie.</p><p>��Ono mi powie.</p><p>Spojrza� na ni�, oszo�omiony i niespokojny:</p><p>��Oszala�a�?</p><p>��Nie, Ono to b�dzie wiedzie�, ale musi ujrze� was wszystkich trzech, po kolei. Wtedy da mi znak.</p><p>Sta�, milcz�c, a jego gniewne zdziwienie spotka�o si� w p� drogi z jej spokojn� pewno�ci�.</p><p>��Chora sprawa � mrukn��, bardziej do siebie ni� do niej, a potem za�mia� si� kr�tko:</p><p>��Czyli co, we�miesz ode mnie kas� i pojedziesz do tamtych dw�ch?</p><p>��Tak.</p><p>��Poje�dzisz sobie po Polsce. Ka�dy jest w innej stronie.</p><p>��To sk�d wzi�li�cie si� razem na dyskotece?</p><p>��Jeste�my kumplami � wyja�ni�. � Wszyscy z jednego miasta. Prowincja� Sama zobaczysz, bo Andrzej wci�� tam mieszka. Razem ko�czyli�my liceum. Razem wybrali�my si� do Warszawy na studia. Ale tylko Artur je ko�czy. Mnie umar� ojciec, musz� utrzymywa� matk�, wi�c przerwa�em. Andrzej dosta� spadek po wuju. Artur walczy dalej jak m�ody szczur.</p><p>��Mickey Rourke � szepn�a Ewa.</p><p>����e jak? Kino ci si� myli z �yciem?</p><p>��Ju� nie.</p><p>��Andrzej toby ci si� nada�! Ja ci dam najwy�ej pi�� baniek, bo wi�cej nie mam, ale Andrzej ma prawdziw� kas�. To jego ren�wka, ma te� sklep z komputerami. Farciarz � parskn�� �miechem, w kt�rym nie by�o �adnej weso�o�ci.</p><p>��Ono jeszcze nie umie liczy� � wyja�ni�a z powag�. � Ono zna na razie tylko uczucia.</p><p>Znowu przyjrza� si� jej podejrzliwie i spyta� kpi�co:</p><p>��I co Ono ci teraz m�wi? Teraz, gdy patrzy na mnie?</p><p>��Ono nie patrzy, przecie� wiesz � poprawi�a go spokojnie. � Ono s�yszy, a to co� innego. I jeszcze nic nie m�wi. Jest tylko zaciekawione. M�wi�am, �e musi pozna� was wszystkich i por�wna�, dopiero wtedy zdecyduje.</p><p>��I niby jak Ono ma pozna�, kt�ry to z nas? Ewa zastanawia si� nad tym.</p><p>��No, nie wiem � przyznaje z powag�.</p><p>��W takim razie jeszcze si� zobaczymy � stwierdza.</p><p>��Nie wiem. Ono mi powie.</p><p>Pokr�ci� g�ow�, czochraj�c d�oni� swoje kr�tkie, ciemne w�osy i znowu za�mia� si� bezradnie.</p><p>��Ale jaja� Chora sprawa � powiedzia� bardziej do siebie ni� do niej.</p><p>��Tylko nie klnij, Ono tego nie lubi � szepn�a ostrzegawczo.</p><p>��Ono tego nie lubi � powt�rzy� bez ch�ci przedrze�niania jej, lecz jakby zastanawiaj�c si� nad tym zdaniem. � No dobra, ale powiedz mi, co b�dzie, je�eli Ono ci powie, �e to jest na przyk�ad Artur, a Artur o�wiadczy, �e ma w dupie i ciebie i Ono.</p><p>��Prosi�am, �eby� nie kl�� � powt�rzy�a cierpliwie. � Nic nie b�dzie. To przecie� proste. Przyjrz� si� dobrze temu Arturowi, �ebym mog�a kiedy� opowiedzie� dziecku, jaki by� jego ojciec. To wszystko.</p><p>Tym razem zacz�� obgryza� paznokcie.</p><p>��Bredzisz tak, �e zaczynam wierzy�, �e to by� tw�j pierwszy raz. Ale po co w takim razie wlaz�a� do tego auta? � spyta�, ale jakby wcale nie oczekiwa� odpowiedzi.</p><p>��Ta dyskoteka wydawa�a mi si� wtedy jak z bajki, a wy pojawili�cie si� tak, jakby�cie wyszli z jakiego� filmu, kt�rego akcja toczy si� w lepszym i pi�kniejszym miejscu. I chyba mia�am nadziej�, �e mnie tam zabierzecie. Ju� wiem, �e to g�upie. Nie ma lepszych miejsc. S� tylko lepsi ludzie. Mo�e kiedy� na nich trafi�.</p><p>Wzruszy�a ramionami, a on powt�rzy� znowu, cho� z wi�kszym przekonaniem:</p><p>��Chora sprawa.</p><p>��No to daj mi te pieni�dze, bo czeka mnie podr�, a z nim nie mog� ryzykowa�. Musz� gdzie� spa�, pod dachem, a nie przy drodze. No i co� je��. I �piesz� si� � stwierdzi�a rzeczowo.</p><p>W milczeniu wyj�� portfel i odliczy� pi�� banknot�w.</p><p>Patrzy�, jak Ewa oddala si� powoli, lekkim krokiem, nie odwracaj�c g�owy. � Hej! � zawo�a� nagle: � Zostaw sw�j adres w tym barze! Na wszelki wypadek!</p><p>Kiwn�a mu z daleka g�ow�.</p><p>Otworzy� drzwi kabiny i w milczeniu patrzy� na wiatrowe dzwoneczki. �Ono?�, powiedzia� p�g�osem, z zadziwieniem, a dzwoneczki odpowiedzia�y cichym, delikatnym, cho� niezrozumia�ym d�wi�kiem.</p><p>Jan wszed� na pi�tro po betonowych schodach i zamkn�� za sob� drzwi. Karteczka od razu rzuci�a mu si� w oczy, gdy� odcina�a si� jasnym kolorem od pozosta�ych, przyszpilonych pinezkami do szarej �ciany, po��k�ych od up�ywu lat.</p><p>Nie zna� jej pisma (�Nigdy nie pomaga�em jej odrabia� szkolnych zada� i nawet nie wiem, jak ona pisze�, uprzytomni� sobie), ale wiedzia�, �e to od niej.</p><p>�Tatusiu! Chyba wr�c� bez niego i aliment�w, ale nie wyrzucajcie mnie, bo na razie nie mam dok�d p�j��. Pojecha�am go szuka� tylko dlatego, �e naprawd� nie wiem, jak wygl�da i jaki jest, a musz� wiedzie�, bo Ono kiedy� spyta, na pewno. Ja bym tak zrobi�a. Nie wiem, dlaczego nigdy nie wypytywa�am mamy, jaki ty jeste�, ale my�l�, �e ona te� tego nie wie. Ewa�</p><p>Teresa ogl�da �Milioner�w�. Hubert Urba�ski u�miecha si�, pokazuj�c �nie�nobia�e z�by i m�wi:</p><p>��Na pewno? Jest pan w stu procentach przekonany, �e to prawid�owa odpowied�?</p><p>��Tak� Nie� To znaczy, nie wiem� Zaraz� � delikwent wije si�, zerka niespokojnie na widowni�, a potem patrzy w kamer� tak, �e Teresa ma uczucie, i� to w�a�nie j� prosi o pomocny, dyskretny znak.</p><p>��Ja te� nie wiem, dupku! � �mieje si� Teresa. � Ale m�j m�� wie wszystko i ju� on wam poka�e!</p><p>Hubert Urba�ski �mieje si� perli�cie.</p><p>��Tak. Tak. Jestem pewien � o�wiadcza delikwent i ociera pot z czo�a.</p><p>��I ma pan racj�! � krzyczy rado�nie Hubert, promieniej�c jak wiosenne s�o�ce. � Brawa dla pana!</p><p>Pos�uszna widownia bije brawo, a Teresa zastyga w oczekiwaniu na kolejne pytanie.</p><p>��Kto gra g��wn� rol� w serialu <emphasis>Na dobre i na z�e</emphasis>? Cezary Pazura. Pawe� Del�g. Marian Opania. Jan Englert�</p><p>��Kurcze, jak on si� nazywa? Niedu�y, siwy, przy ko�ci� � mruczy Teresa.</p><p>��Ja te� nie wiem. I te� bym nie wiedzia�, gdybym tam by� � m�wi Jan, staj�c znienacka za jej plecami.</p><p>��Ty wszystko wiesz � odparowuje Teresa z pe�nym i zarazem lekcewa��cym przekonaniem. � a jak nie, to si� nauczysz. Ty mo�esz nauczy� si� wszystkiego, przecie� pami�tam, jak wygrywa�e� �Wielkie Gry�. Uczy�e� si� dniami i nocami i w ko�cu zawsze wszystko wiedzia�e�.</p><p>��Teresa, teraz to s� inne teleturnieje, inne pytania, tego nie mo�na si� nauczy�. Trzeba mie� szcz�cie, a ja go nie mam. Ja tylko wiedzia�em.</p><p>��Patrz, jaki on mi�y, ten Urba�ski, jak przyjdzie twoja kolej, na pewno ci pomo�e. Ludzie lubi� patrze�, jak inni wygrywaj�, oni tylko nie lubi�, jak inni dostaj� pieni�dze � chichocze Teresa. � Przyjdzie zawiadomienie i pojedziesz. Wygrasz, zobaczysz. Musisz wygra�. Nie mamy innej szansy na odmian� �ycia. Nie dostaniemy �adnego spadku, bo sk�d? Ja nie wygram w totka, a Ewa ju� nigdy nie wyjdzie dobrze za m��. Oby w og�le wysz�a. Jak ty czego� nie zrobisz, to nasze �ycie nie b�dzie lepsze. B�dzie coraz gorsze. Ca�a nadzieja ju� tylko w Z�otku, ale kiedy tam ona do czego� dojdzie� Tyle lat, m�j Bo�e� a wystarczy, �e tylko pojawisz si� w �Milionerach� i wygrasz. Patrz, jakie dupki wygrywaj�. Ty umiesz, znasz si� na tym � wyrzuca z siebie Teresa, nie odrywaj�c oczu od szeroko u�miechni�tego Huberta.</p><p>��My�lisz, �e do lepszego �ycia wystarcz� wi�ksze pieni�dze? � pyta cicho Jan.</p><p>��Tak � m�wi Teresa z zaci�tym wyrazem twarzy.</p><p>��A jak nie wystarcz�?</p><p>��G�upi jeste�. Nawet pies jest szcz�liwy, gdy dostanie wi�ksz� ko��.</p><p>Hubert znowu dra�ni kolejn� ofiar�, jest mi�kki jak at�asowa poduszka z kanapy, pe�en u�miech�w i przyjaznych gest�w:</p><p>��Na pewno? Nie ma pan �adnych w�tpliwo�ci? Upiera si� pan, �e to jest dobra odpowied�?</p><p>��Na pewno � m�wi ponuro delikwent. �Drugi raz ju� go nie wezm� do teleturnieju�, my�li Teresa. �Nie umie si� u�miecha�. Jan te� nie umie. Ale wystarczy, je�li raz wygra, zanim si� zorientuj�, �e jest taki� taki nietelewizyjny. Raz, ale du�o. Ca�� stawk�.</p><p>��Gdzie jest Ewa? � pyta Jan.</p><p>��Pojecha�a do narzeczonego. I dok�adnie tak masz m�wi�, gdyby kto pyta�. Bo b�d� pyta�. Byliby chorzy, gdyby nie spytali. Sama bym pyta�a. Ci z naprzeciwka ju� to zrobili � oznajmia Teresa, pochmurniej�c. � Id� sobie. Przeszkadzasz mi. Chyba mam prawo si� rozerwa�.</p><p>Z�otko obraca si� z boku na bok i nie mo�e zasn��. My�li o siostrze. Gdzie teraz jest? Gdzie �pi i czy w og�le �pi? Co je, skoro nie ma pieni�dzy? Mo�e jest nieszcz�liwa i samotna? Dziewczynka zapala nocn� lampk� i le�y, patrz�c w sufit.</p><p>��Z�otko? Nie �pisz? Co si� dzieje? � Teresa wsadza g�ow� przez uchylone drzwi. Sze��dziesi�t cztery tysi�ce z�otych pow�drowa�y do kieszeni kolejnego z graj�cych. Gdyby tak mie� chocia� �wier� tej sumy, mo�na by wy�o�y� schody panelami, po�o�y� kafelki w �azience i jeszcze by wystarczy�o na p�aszcz wiosenny dla Ewy.</p><p>��Nie mog� spa� � m�wi z rozpacz� Z�otko. Matka marszczy brwi.</p><p>��Babcia Maria mia�a wypr�bowany spos�b na bezsenno��. Nie mog� sobie przypomnie�, co to by�o� � mruczy. � Ju� wiem! Musisz pomodli� si� za swoich zmar�ych, wtedy pozwol� ci spa�. Bo to oni przeszkadzaj� nam zasn��.</p><p>Z�otko d�ugo my�li i wreszcie m�wi:</p><p>��Nie mam swoich zmar�ych.</p><p>��Nie mo�na ich nie mie�. Ka�dy ich ma � z�o�ci si� Teresa. � Babcia Maria� dziadek Ignacy�</p><p>��Nie zna�am babci ani dziadka. Dziadka to nawet Ewa nie zna�a i to nie s� moi zmarli, tylko twoi. Nie mam swoich w�asnych � �ali si� Z�otko. � Mo�e pomodl� si� za Konopnick�? W�a�nie si� o niej ucz�, wi�c troszeczk� j� znam.</p><p>��Zwariowa�a�? � m�wi gniewnie Teresa. � M�dl si� za dziadka � dodaje po namy�le. � Chyba nikt si� za niego nie modli i pewnie mu �le w tym niebie?</p><p>��Czy mo�na si� modli� za obc� osob�? Nie wiem, jaki by� dziadek.</p><p>��Jaki by� dziadek�? � zastanawia si� Teresa.</p><empty-line/><subtitle>Jaki by� dziadek:</subtitle><empty-line/><p>��Niech ona to zje do ko�ca � m�wi ojciec, patrz�c, jak Teresa ospale dzi�bie widelcem po talerzu. � Nie po to matka wystaje po kolejkach za kawa�kiem mi�sa, �eby mi tu kto� kaprysi�. I nie po to pracuj�, �eby jaka� g�wniara wyrzuca�a do �mieci boskie dary.</p><p>Jedz.</p><p>Ma�a Teresa zastanawia si�, od kiedy po boskie dary trzeba sta� w kolejkach. Mo�e od zawsze?</p><p>Ojciec, cho� ju� ubrany do wyj�cia, w roboczy str�j (kufajka w nieokre�lonym ciemnym kolorze, wysokie kalosze i wpuszczone w nie opadaj�ce spodnie z plamami wapna i cementu na kolanach), siada przy stole naprzeciw c�rki i patrzy. Pod jego twardym wzrokiem to, co Teresa usi�uje prze�u�, staje w gardle i jest niemo�liwe do prze�kni�cia.</p><p>��Jedz � powtarza ojciec i trzepie j� lekko po r�ce. Jego d�o� jest ci�ka od murarskich rob�t i to trzepni�cie zostawia na r�ce Teresy czerwony �lad.</p><p>��Nie mog�, jestem najedzona, a ten ostatni kawa�ek ma t�uszcz i �y�y. Wyrzygam si� � m�wi Teresa j�kliwie.</p><p>��Jak si� wyrzygasz, to z powrotem to zjesz, inaczej nie wstaniesz od sto�u, nawet gdyby� mia�a tu siedzie� do s�dnego dnia.</p><p>��Mamo� � j�czy Teresa, ale matka stoi w drzwiach kuchni milcz�ca.</p><p>��Nie wo�aj matki, bo ci nie pomo�e. Matka wie, �e to, co m�wi ojciec, jest �wi�te. Jakby nie by�o porz�dku, to ka�dy by robi� to, co chce, a nie to, co musi. A �ycie polega na tym, �e robisz to, co musisz, a nie to, co chcesz, zapami�taj. No widzisz, zjad�a��</p><p>Teresa czeka, a� on wyjdzie i p�dem biegnie do ubikacji na podw�rku. Ledwo zd��y�a. Ubikacja jest zbita z desek i cuchnie lizolem, kt�rym matka codziennie obficie j� zlewa. Jest czysta, deski s� wyszorowane, ale i tak jest tu obrzydliwie i Teresa wyrzuca ca�y obiad.</p><p>Matka wita j� chmurnym spojrzeniem.</p><p>��D�ugo sta�am za tym kawa�kiem gnata z mi�sem. Nast�pnym razem z g�ry poka�esz, ile zjesz, nie b�dziemy marnowa� bo�ych dar�w.</p><p>��To by� malutki kawa�eczek i z �y�ami. Dlaczego mnie nie broni�a�?</p><p>��Ojciec ma ci�k� r�k�, przecie� wiesz, wi�c mu nie podskakuj. Ja nie podskakuj�, to go sobie chwal�. Ch�op to ch�op, a kobieta musi zna� swoje miejsce w domu. Dziecko te� musi je zna�. Domem rz�dzi m�czyzna. Kto� musi nim rz�dzi�.</p><p>Gdy ojciec wraca do domu, Teresa ju� le�y w swoim ��ku za zas�onk�, kt�ra oddziela jej k�cik od k�ta rodzic�w. Dalej jest ju� tylko kuchnia i sie� z zimnej, betonowej wylewki. Teresa otula si� pierzyn�. W domu jest zimno. W telewizji m�wili, �e s� przej�ciowe trudno�ci z w�glem i ich piec jest zaledwie letni. Przydzia� w�gla obci�to o po�ow�.</p><p>��Masz cukierka. Czekoladowy � m�wi ojciec, nachylaj�c si� nad ni�. Jego oddech pachnie alkoholem, ale krok ma r�wny, a mow� g�adk�. Nigdy si� nie upija, cho� cz�sto pije.</p><p>��Mieszanka wedlowska � m�wi matka, mlaskaj�c. Ona te� dosta�a cukierka. � Kogo to sta� na takie cuda i sk�d je zdoby�?</p><p>��Dzi� Dzie� Kobiet � przypomina zgry�liwie ojciec. � Kobietom dawali po pude�ku czekoladek i parze rajstop, wi�c nas cz�stowa�y.</p><p>��Te wasze biurwy� � m�wi matka z nienawi�ci� w g�osie.</p><p>��Te nasze biurwy � kiwa g�ow� ojciec. � Paraduj� po budowie w czeskich pantofelkach na obcasie. Kupi�bym ci takie, mia�aby� do ko�cio�a, ale s� tylko w konsumie, na specjalne talony. Dla milicjant�w i aktywist�w.</p><p>Teresa przypomina sobie ten kawa�ek mi�sa z �y�ami i chowa swojego cukierka pod poduszk�. B�dzie na jutro. Cho� raz dzie� zacznie si� na s�odko. Nie, nie na s�odko�</p><p>��Jutro wywiad�wka. Kto idzie? � pyta matka.</p><p>��Od wywiad�wek s� kobiety. M�czy�ni s� od zlania ty�ka, gdy dziecko si� nie uczy.</p><p>Teresa kuli si� pod pierzyn�. Jutro wieczorem dostanie lanie. Lanie to rytua�. Tereska zna go na pami��. Najpierw nale�y osobi�cie i bez s�owa protestu postawi� na �rodku kuchenny taboret. Potem patrzy�, jak ojciec powoli, z namaszczeniem, rozpina i zdejmuje pasek od spodni. Pasek jest w sam raz, ani w�ski, ani szeroki, cho� zniszczony. Z dobrej, prawdziwej sk�ry, bo przedwojenny, jak podkre�la ojciec. To, co przedwojenne, trzyma si� d�ugo i dobrze. Pasek ju� jest wyj�ty i ojciec starannie uk�ada go sobie w r�ce.</p><p>��Na co czekasz? � pyta.</p><p>Teresa czeka na zmi�owanie albo na wstawiennictwo matki, cho� wie, �e one nigdy nie nadchodz�. Zatem powoli, powolutku zdejmuje majtki. Majtki s� z flaneli lub barchanu, grube i niezgrabne, nie takie, jakie nosz� kole�anki w szkole, bo matka wierzy, �e �tam trzeba nosi� si� ciep�o, je�eli chce si� mie� dzieci�.</p><p>��Zdejmuj majtki � m�wi ojciec, pe�en cierpliwo�ci. � Wiesz dobrze, po co to robi�. W twoim interesie. Sto razy ci m�wi�em, �e musz� trafi� pasem w po�ladki, tam gdzie jest du�o mi�sa, bo nie chc� zrobi� ci krzywdy. Nie bij� ci� po to, by zrobi� ci krzywd�, ale �eby� wyros�a na ludzi. Mnie bi� m�j ojciec, mojego ojca bi� dziadek, a ja bij� ciebie i taki jest porz�dek �wiata, je�eli ma on sta� na nogach, a nie na g�owie. Nie chc�, �eby� wyros�a na biurw�. Mo�esz zaj�� dalej. Dalej ni� ja i matka. B�dziesz mie� punkty za pochodzenie, ale musisz si� dobrze uczy�.</p><p>Uderzenia s� mocne, celne, odmierzane bez po�piechu czy gniewu. Teresa wrzeszczy najg�o�niej, jak umie, bo wtedy mniej boli. Mo�e wrzeszcze�, bo s�siedzi dawno wyprowadzili si� z tej rudery, zosta�a tylko ich rodzina w suterenie. Kamienica przeznaczona jest do rozbi�rki, a oni, jak m�wi ojciec, dostan� wkr�tce mieszkanie w bloku. Jedno z tych, kt�re on buduje. �Nie b�dziemy czeka� jak inni po dwadzie�cia lat. Najwy�ej dwa, trzy lata, a to nied�ugo. Dostaniemy przydzia� z rozbi�rki. I zobaczycie wtedy, jakie pi�kne mieszkania robimy�, t�umaczy ojciec. Jeszcze nie wie, �e mieszkanie dostan� za cztery lata, on tego nie doczeka.</p><p>�a Tereska wrzeszczy najg�o�niej, jak umie i stara si� nie my�le� o b�lu, lecz o tym nowym, pi�knym mieszkaniu w blokach z wielkiej p�yty, w kt�rym by� mo�e b�dzie mie� w�asny pok�j, a nie k�t za zas�onk�. I ojciec ju� nie b�dzie jej bi� po go�ych po�ladkach, bo � jak mawia matka � �nadejdzie dzie�, gdy mu nie b�dzie wypada�o, staniesz si� m�od� kobiet�, przestaniesz by� dzieckiem. Ale wtedy, jak strzeli ci� w pysk, to si� przewr�cisz, wi�c lepiej ju� dzisiaj r�b to, co on ka�e, bo tylko on wie, jak ma by�.</p><p>��No to jaki by� ten dziadek? � pyta kapry�nie Z�otko.</p><p>��By� prawdziwym m�czyzn� � m�wi Teresa po namy�le.</p><p>��Takim jak tata? � docieka Z�otko.</p><p>��Nasz tata to inteligent � m�wi lekcewa��co Teresa.</p><p>��Inteligent nie jest prawdziwym m�czyzn�? � dziwi si� Z�otko.</p><p>��Inteligent wci�� ma jakie� w�tpliwo�ci, a m�czyzna wie swoje i ju� � mruczy Teresa i poprawia c�rce ko�dr�. � Pom�dl si� za tego dziadka. To mu nie pomo�e, ale i nie zaszkodzi.</p><p>Z�otko zasypia i zmarli ju� jej nie przeszkadzaj�. Nawet Konopnicka.</p><p>Do miasta, w kt�rym mieszka Andrzej � siedemdziesi�t pi�� tysi�cy mieszka�c�w, �ca�kiem du�e miasto, pi�� razy wi�ksze od mojego�, my�li Ewa � jest dwie godziny jazdy autobusem. �Pojad� tam jutro�, decyduje, w�druj�c wytrwale wzd�u� autostrady i �ledz�c uwa�nie napisy: �Pokoje do wynaj�cia�. W�a�ciciel baru powiedzia� jej, �eby nie nocowa�a w motelach.</p><p>��Mo�esz �le trafi� � wyja�ni�. � �ycie autostrady jest inne ni� to, do kt�rego przywyk�a�. R�ni tu si� kr�c�, bo autostrada to droga od biznesu do biznesu. Normalny cz�owiek tylko t�dy przeje�d�a. Nabierze benzyny na stacji, zje hamburgera w MacDonaldzie i jedzie dalej. Ci, co �yj� z autostrady, bywaj� niebezpieczni. A ty nie masz opiekun�w, jak tir�wki. Sama sob� musisz si� opiekowa�. Jakby� chcia�a si� przespa�, to wynajmuj pok�j gdzie� we wsi w pobli�u autostrady, a nie w motelu. Nawet u mnie nie radzi�bym ci nocowa�, bo r�nie tu si� dzieje.</p><p>Teraz Ewa le�y w czystej, wykrochmalonej po�cieli, nad ni� wisi �wi�ty obraz, �azienka jest na korytarzu, a gospodyni powiedzia�a, �e za pi�� z�otych da jej rano mleko, bu�k� z serem i jajko na mi�kko. Ten dom jest stosunkowo nowy, z czerwonej ceg�y, jeszcze nie otynkowany. Zagaduje Ew� szelestem sztywno wykrochmalonej po�cieli, trzeszczeniem drewnianych pod��g, rytmicznymi krokami energicznej gospodyni, kt�ra przemieszcza si� z pokoju do kuchni, a z kuchni do �azienki; poj�kuje wysokim �piewem pralki wiruj�cej na wysokich obrotach, �piewnym bulgotaniem wody w du�ym saganie, �ciszonym d�wi�kiem radia, poszczekiwaniem psa za oknem, gdakaniem kur, kt�re zbieraj� si� do spania, bo zmierzch si� zag�ci� i ust�puje ju� miejsca nocy.</p><p>��Dobrze by�oby nosi� obr�czk�, skoro musisz szwenda� si� ko�o autostrady. Bezpieczniej. Kupi�aby� sobie tak� najta�sz�, za dziesi�� z�otych, w byle kiosku ze �wiecid�ami � mruczy gospodyni, �ciel�c jej ��ko.</p><p>��Pomy�l� o tym � godzi si� Ewa. �Ono�, szepcze cicho, gdy gospodyni wysz�a. �Mam udawa� kogo� innego? Mam si� ciebie wstydzi�? Powiedz�� Ale Ono �pi, wi�c Ewa te� zamyka oczy i zaczyna zastanawia� si� nad ostatni� rozmow� z babci� Iren�.</p><p>��Wyruszam szuka� jego ojca � powiedzia�a babci. Babcia poruszy�a si� w swoim fotelu.</p><p>��Nie musisz. Ja ju� nied�ugo po�yj� i wci�� jeszcze co� mam. Niewiele tego, ale zawsze jest. Uda�o mi si� to uchowa� przed nimi. Najpierw nie mia�a� niczego dosta�. Ani ty, ani tw�j ojciec�</p><p>��Nie kochasz mojego taty? � szepn�a stropiona Ewa.</p><p>��Kocham. I w�a�nie dlatego nigdy si� nie zdradzi�am, �e cokolwiek jeszcze mam. Zniszczy�abym mu spok�j. Zbyt ci�ko na niego pracowa�.</p><p>�Wiem�, pomy�la�a Ewa. �Nie chcesz, �eby mama zacz�a czeka�, a� ty umrzesz�.</p><p>��My�la�am, �e wszystko zapisz� na jakie� charytatywne cele, bo� Jak by ci to powiedzie� Pieni�dze nie dadz� wam szcz�cia. Przynios� kolejne rozczarowania, a wtedy ju� nic wam nie zostanie, nawet z�udzenia.</p><p>�Wiem�, pomy�la�a znowu Ewa. �Bo wszystko niby ma si� odmieni�, gdy tata wygra w �Milionerach�, a mama w totolotka. Ale nawet gdyby wygrali, to nie zmieni si� nic, najwy�ej schody i �azienki, mo�e te� przyb�dzie nam auto i troch� ciuch�w�.</p><p>���ale teraz sytuacja si� zmieni�a � ci�gn�a babcia. � Wszystko zapisa�am tobie. Bo ty i Ono tego potrzebujecie. Wprawdzie nie b�dziesz bogata, ale nie b�dziesz ca�kiem biedna. Wystarczy dla ciebie i dziecka na jaki� czas. Wi�c nie musisz szuka� tego cz�owieka. Bo dam ci to pod warunkiem, �e nie wyjdziesz za m�� za byle kogo, wy��cznie ze strachu.</p><p>���tylko z mi�o�ci? � pyta Ewa.</p><p>��Mi�o�� � u�miecha si� babcia Irena. � Mi�o�� to raptem s�owo. S�owo z kina, z ksi��ki, z kolorowego pisma. Tak wielu ludzi wierzy, �e wystarczy je wypowiedzie� i ju� b�dzie dobrze, bo ono uleczy, uratuje, oczy�ci. A to tylko s�owo. �atwo je wypowiedzie�, r�wnie �atwo uniewa�ni�. Ale spr�buj przekszta�ci� je w prawdziwe, trwa�e uczucie, zamie� je w �ciany domu, kt�ry sta� b�dzie latami, niczym nie zagro�ony i da ci szcz�cie, bezpiecze�stwo, poczucie sensu i rado�ci z ka�dej sp�dzanej wsp�lnie chwili. To jest trudne, a cz�sto niemo�liwe. Niewielu to umie. Naucz si� tego. Daj to Jemu, gdy ju� wyjdzie z ciebie na ten nasz �wiat.</p><p>Ewa obraca si� z boku na bok, po�ciel jest obca, sztywna, zbyt wykrochmalona, przywo�uje wspomnienia z odleg�ego dzieci�stwa. Matka nie krochmali po�cieli, chyba z lenistwa i Ewa przywyk�a do tego, �e jest mi�kka i przybiera od razu kszta�t cia�a. Babcia Maria wr�cz przeciwnie, grubo krochmali�a, potem naci�ga�a ka�dy kawa�ek bielizny wzd�u� i wszerz, obficie spryskuj�c porcj� wody nabranej w usta, wreszcie prasowa�a j�, a ma�a Ewa przez kilka pierwszych dni czeka�a, a� po�ciel pomnie si�, ugniecie, polubi j� i jej ma�e grzechy, zamiast wypomina� t� schludn�, sztywn� czysto�ci� wszystko z�o, kt�re zrobi�a w ci�gu dnia.</p><p>�Pom�dl si�, zanim wejdziesz do ��ka i przepro� Pana Boga za swoje codzienne grzechy�, m�wi�a babcia Maria, uklepuj�c poduszki i grzech�w nagle przybywa�o, ros�y, ogromnia�y, przera�a�y ma�� Ew�, odsuwa�y sen.</p><p>Ono �pi spokojnie, gdy� jego po�ciel� s� wci�� te same mi�kkie, ciep�e wody. Jest ciche i nieruchome, niemal oboj�tne na niepokoje Ewy.</p><p>�nie, poruszy�o si� delikatnie�</p><p>Ono� Naucz� ci� lubi� miejsce, w kt�rym b�dziesz kiedy� przebywa�. To nie b�dzie �atwe, bo zawsze zazdro�cimy innym ich miejsc i rzeczy, my�limy, �e najpi�kniej i najlepiej jest tam, gdzie nas nie ma. Nasz brzeg rzeki wydaje si� zawsze brzydki i ja�owy, a ten drugi, nieznany, kryje w sobie najwspanialsze niespodzianki. Tymczasem mo�e by� na odwr�t. Dobrze i pi�knie jest tu, gdzie jeste�my, ale nie umiemy tego dostrzec, doceni� ani polubi�, bo co� gna nas tam, gdzie nas nie ma. Je�li nie uda si� nam tam dotrze�, zmuszamy nasze dzieci, by zrobi�y to za nas, a gdy im te� si� nie uda lub dotr� tam i przekonaj� si�, �e to miejsce nie jest takie, jakie mia�o by�, to twierdzimy, �e zmarnowa�y �ycie nam i sobie.</p><p>Ono, jest bardzo trudno lubi� to, co mamy, ale spr�buje ci� tego nauczy�, mo�e mi si� uda, je�li ja sama to pojm�, sama w to uwierz�.</p></section><section><title><p>Czerwiec. Bli�ej lata</p></title><p>��Nie znalaz�a� przypadkiem wody w mleku? � pyta Z�otko.</p><p>��Co ty bredzisz? � pyta Teresa.</p><p>��Woda w kartonie zamiast mleka � wyja�nia Z�otko.</p><p>��Zajmij si� lekcjami, a nie tym, co kupuj� w sklepie�! Tak, wiem, �e wsz�dzie s� oszu�ci! i gdybym znalaz�a wod� w kartonie, to ju� bym im pokaza�a! � drze si� Teresa.</p><p>��No, ale ty nie wiesz� � zaczyna Z�otko, lecz Teresa przerywa jej z furi�, bo nie ma �adnych wiadomo�ci od Ewy, bo waga rano pokaza�a, �e znowu przyby�o jej trzy kilogramy, bo w nocy �ni�a jej si� Bridget Jones i mia�a o wiele ciekawsze �ycie od niej, mimo nadwagi i braku m�czyzny, bo wprawdzie zacz�� si� czerwiec i powinno by� troch� s�o�ca, ale jest ponury, deszczowy dzie�, bo Teresa zaspa�a, nie kupi�a w sklepie �wie�ych bu�ek i Jan poszed� na poczt� bez �niadania.</p><p>��Ko�ci mnie bol� od tego deszczu. Mia�am zrobi� pranie, ale pralka znowu si� zepsu�a, bo ma ju� dwadzie�cia lat, a ojciec nic nie umie naprawi�, a to by�a tylko ma�a dziurka w w�u i wystarczy�o obci�� dziurawy koniec i przesun��, a tak przyszed� mechanik i skasowa� kolejne pi��dziesi�t z�otych, nie wiadomo za co i teraz nie kupi� ci nowych sanda��w, cho� w starych urwa� si� pasek. Cz�owiek tyle ma na g�owie, a ty mi zawracasz g�ow� bzdurami!</p><p>��A mia�a� wod� w mleku? � pyta z niepokojem Z�otko.</p><p>��Nie mia�am. Ju� ja bym im pokaza�a, gdybym mia�a wod� zamiast mleka! � wo�a gniewnie Teresa, a Z�otko oddycha z ulg�.</p><p>O konkursie dowiedzia�a si� w�a�nie dzi�, przera�ona, �e mama nic o nim nie wie. �Najpierw tata nie wie, kto napisa� <emphasis>Quo vadis</emphasis>?, potem mama wyrzuci szcz�liwy karton. I nigdy nie b�dziemy bogaci, los uwe�mie si� na nas, jak lord Voldemort na Harry�ego Pottera�, my�li Z�otko.</p><p>��Ka�dego mog� oszuka�, wsz�dzie s� kanciarze, co ty my�lisz, �e niby na czym �ycie polega? Jak sama nie nauczysz si� kantowa�, to inni ci� zrobi� w capa. Id�, do cholery, odrobi� lekcje � ko�czy Teresa, ale Z�otko nie daje si� zby�.</p><p>��Ale gdyby� mia�a wod� w mleku, to nie wyrzucaj kartonu! � krzyczy Z�otko. � Bo kto ma wod� zamiast mleka, ten wygrywa samoch�d!</p><p>Teresa nieruchomieje ze �cierk� w r�ce i wpatruje si� w c�rk� zdumionym wzrokiem.</p><p>��Jezusie Maryjo, J�zefie �wi�ty! Niemo�liwe! Nie mogli wymy�li� czego� tak g�upiego! � wo�a. � Przecie� nie ka�dy poleci robi� awantur� z tym kartonikiem, kto� mo�e go wyrzuci� do �mieci! To nieuczciwe, �eby tak obchodzi� si� z lud�mi. Dlaczego mi nie powiedzia�a�, ty g�upie dziecko, kupowa�abym po dwa kartony, bo jeszcze nas na to sta�!</p><p>��Sama si� dzisiaj dowiedzia�am. Kole�anki m�wi�y. Na lekcji religii. Bo Jezus przemienia� wod� w wino, a ta fabryka zamieni�a mleko w wod� i daje za to samoch�d. Wi�c ksi�dz m�wi� o Jezusie, a dzieci od razu zacz�y o tym mleku�</p><p>��Jak oni mogli wymy�li� co� tak g�upiego i nie napisa� o tym na ka�dym p�ocie, na ka�dym s�upie, w ka�dym sklepie!</p><p>��Pewnie gdzie� by�o napisane.</p><p>��Do sklepu nie chodzi si� po to, �eby czyta�, tylko �eby kupowa�. Dobrze, �e mi powiedzia�a�.</p><p>�Nie wiem, czy dobrze�, zastanawia si� Z�otko. �Teraz b�dziemy musieli pi� wi�cej mleka, bo mama b�dzie czyha� na szcz�liwy kartonik. Ale gdyby mia�a go przegapi慔</p><p>�Ewa wyruszy�a szuka� m�a i mo�e b�dzie to kto� bogaty, z samochodem i normaln� posad�, a nie tak� jak na poczcie�, my�li Z�otko. �Mama gra w totolotka, a teraz b�dzie jeszcze kupowa� dodatkowe mleko. Tata na pewno pojedzie do �Milioner�w�, skoro obieca�, �e to zrobi. Byle tylko ju� przysz�o pismo z telewizji. I mo�e wreszcie wszystko si� u�o�y, bo na razie tylko czekaj� na szcz�liw� odmian�. Co zrobimy, jak szcz�liwa odmiana nie przyjdzie?�, zastanawia si� Z�otko.</p><p>Ostatnio pani w klasie kaza�a im si� sk�ada� na biedne dzieci. �Biedne dziecko to ja�, pomy�la�a Z�otko z nag�ym poczuciem buntu. Wci�� ma przed oczami tamt� scen� i wci�� j� ona uwiera jak zesz�oroczne p�buty.</p><p>��Mamo, dasz mi sto z�otych! Jedziemy za tydzie� do Krakowa! � krzyczy Z�otko, wbiegaj�c rado�nie do domu.</p><p>��Sto z�otych? � powtarza ze zgroz� Teresa. � Bilet w obie strony i zwiedzenie Wawelu tyle nie kosztuj�!</p><p>��Wawel, Rynek, Barbakan, Floria�ska, Kanonicza i kilkadziesi�t ko�cio��w. Tak, tak, Z�otko musi to zobaczy� � o�ywia si� Jan, przywo�uj�c z pami�ci studenckie lata.</p><p>��Jaki Wawel! � wo�a Z�otko. � My jedziemy do multikina na <emphasis>Harry�ego Pottera</emphasis>, a potem zwiedzimy prawdziwy hipermarket! w hipermarkecie b�dziemy je�� pizz� na obiad, nie byle jak�, ale prawdziw�, markow�!</p><p>Rodzice patrz� na ni� w milczeniu. Jan nadal my�li o Wawelu, kt�ry nagle znikn�� z programu szkolnej wycieczki, a Teresa przelicza pieni�dze, kt�re im zosta�y do pierwszego i te, kt�rych zabraknie.</p><p>��Nie ma mowy � m�wi wreszcie. � Gdyby Ewa nie zabra�a tych dwu pi�ciuset� Ale wzi�a i odjecha�a.</p><p>Jan najpierw ucieka w bok spojrzeniem, a potem wynosi si� i zamyka w swoim pokoju. Teresa g�o�no trzaska garnkami. �Biedna Z�otko, taka okazja� Prawdziwy hipermarket! <emphasis>Harry Potter</emphasis> pewnie dotrze do naszego kina, ale hipermarketu nigdy tu nie wybuduj�, no bo dla kogo, dla tych kilkunastu tysi�cy ludzi?�, my�li z �alem.</p><p>Z�otko p�acze. Pochlipuje ca�y wiecz�r, a gdy ju� le�y w ��ku, Teresa wchodzi cichutko i m�wi:</p><p>��Opowiem ci o hipermarkecie. By�am tam dwa lata temu z �on� naczelnika poczty. Opowiem ci wszystko i przynajmniej b�dziesz wiedzie�.</p><p>��Opowiedz � szepcze Z�otko, wci�� poci�gaj�c nosem.</p><empty-line/><subtitle>Bajka o hipermarkecie:</subtitle><empty-line/><p>���hipermarket jest jak pa�ac, a ka�dy dzie�, a nawet noc s� w nim pe�ne �wiat�a i s�o�ca. Jest kryty szklanym dachem i rosn� w nim palmy i drzewa cytrusowe, wielkie juki, bambusy, baobaby albo figowce, wyrastaj�c nie ze zwyk�ej brudnej ziemi, ale z czy�ciutkiego, bia�ego �wirku.</p><p>��a jak zwi�dn� na zim�?</p><p>���to natychmiast wsadzaj� nowe, �wie�e drzewo, bo hipermarket nie zna jesieni ani zimy, tam zawsze jest lato. I s� fontanny, z kt�rych tryska �r�dlana woda, tak czysta jak Bonaqua lub �ywiec Zdr�j.</p><p>���a coca-cola?</p><p>��Coca-cola jest wsz�dzie, gdziekolwiek si� obr�cisz. Coca-cola jest zawsze! Do hipermarketu wchodzisz przez wielkie szklane drzwi, kt�re same otwieraj� si� na tw�j widok, jak Sezam Ali Baby, bo hipermarket kocha ludzi i bezustannie na nich czeka. Potem przechodzisz, ko�o akwari�w, gdzie p�ywaj� z�ote rybki albo nawet prawdziwe rekiny, ale nie musisz si� ich ba�, bo s� st�oczone za grubym szk�em i to one nas si� boj�. Na g�r� prowadz� prawdziwe ruchome schody, kt�re same ci� wioz�, �eby� si� po drodze nie zm�czy�a. Rozgl�dasz si�, a wsz�dzie wok� s� czy�ciutkie, jasne kafle, na pod�ogach, na �cianach, w ubikacjach, a nawet w windzie.</p><p>��A jak na dworze jest b�oto i ludzie ubrudz� kafelki?</p><p>���to od razu jad� du�e odkurzacze, kt�re wycieraj� twoje �lady, wycieraj�, wycieraj� bez przerwy, ca�y dzie� i ca�� noc. Hala z towarami jest wi�ksza ni� ca�y nasz rynek, a ekspedientki wygl�daj� jak ksi�niczki, w jednakowych, weso�ych strojach i niekt�re z nich je�d�� na wrotkach, dlatego s� �liczne i szczup�e jak lalki Barbie. I bez przerwy co� wa��, licz�, pakuj�, uk�adaj� na p�kach i m�wi� �prosz� i �dzi�kuj�, u�miechaj� si� i maj� zawsze czyste paznokcie.</p><p>��Nigdy si� nie m�cz�?</p><p>��Nigdy. Nie wolno si� im m�czy�. Przecie� p�ac� im za to. A jakby� trafi�a tam przed �wi�tami Bo�ego Narodzenia, to w wielkiej hali chodz� setki �wi�tych Miko�aj�w.</p><p>��Dlaczego nie jeden? Jeden by�by prawdziwy, a jak jest ich tylu, to jak odr�ni� prawdziwego od fa�szywych? � Jeden �wi�ty Miko�aj na ca�y hipermarket? Z�otko, tam s� kilometry hal, tysi�ce p�ek i miliony klient�w! Jednego �wi�tego Miko�aja kupuj�cy nawet by nie zauwa�yli, a skoro p�ac�, to maj� prawo mie� tylu, ilu chc�! w hipermarkecie sprzedaj� towary, o kt�rych nawet nie wiesz, jak si� nazywaj� i jak smakuj�, ani �e w og�le istniej�. Samych ser�w jest przynajmniej dwie�cie r�nych gatunk�w!</p><p>��Ewa m�wi�a, �e sery �mierdz�.</p><p>��Nie w hipermarkecie, tam nic nie �mierdzi. Hipermarket zawsze pachnie, bo codziennie spryskuj� go najwspanialszymi perfumami i gdzie padnie kropla tych perfum, tam wszystko z powrotem staje si� �wie�e i l�ni�ce, bo hipermarket to kraina nieustaj�cej �wie�o�ci.</p><p>���a jak jednak co� si� za�mierdzi?</p><p>��To daj� biednym dzieciom. W hipermarkecie czas p�ynie inaczej, o wiele szybciej, mo�na tam sp�dzi� ca�y dzie� i cz�owiek nawet nie policzy godzin. Przychodz� tu ca�e rodziny i najpierw je�d�� w�zkami po wielkiej hali, potem chodz� po pi�knych salonach, mierz� buty i p�aszcze lub kurtki, owijaj� si� kolorowymi szalami, kupuj� proszki od b�lu g�owy, potem id� na pizz�, do kina, z kina id� na kaw� z ciastkiem albo na bilard.</p><p>��Nie id� spa� do domu?</p><p>��Id�, jak ju� wydadz� wszystkie pieni�dze.</p><p>��A jak nie maj� pieni�dzy, tak jak my?</p><p>��Wtedy siedz� i patrz� na tych, co je�d�� wype�nionymi po brzegi w�zkami i marz� o dniu, w kt�rym oni te� tak przejad�, przez ca�� hal�, ko�o kas, potem ko�o fontanny, akwarium, palm i podjad� na parking, pod sw�j b�yszcz�cy samoch�d, �eby wrzuci� to do baga�nika. Widzia�am� widzia�am� Tak, ja to wszystko naprawd� widzia�am.</p><p>W hipermarkecie mo�esz sp�dzi� ca�y sw�j czas, bo nigdy go nie zamykaj�. Wszystko mog� zamkn��, urz�dy, szewca, fryzjera, aptek�, ko�ci�, pa�ac prezydenta i rad� ministr�w, ale hipermarketu nie.</p><p>��A jak si� ju� tam zm�cz�?</p><p>��Jak si� zm�czysz, to usi�dziesz pod palm�, popatrzysz na akwarium, w kt�rym p�ywaj� z�ote rybki i jak b�dziesz mie� szcz�cie, to rybka spyta ci� o jakie� �yczenie.</p><p>��I co mam wtedy powiedzie�?</p><p>����e chcesz tyle pieni�dzy, by zosta� w hipermarkecie jeszcze ca�y dzie� i ca�� noc, a mo�e nawet do ko�ca �ycia. Raz w �yciu by�am na Wawelu, ze szko�� i nic nie pami�tam. A hipermarketu nigdy nie zapomn�.</p><p>Z�otko znowu p�acze, a Teresa patrzy na ni� ze wsp�czuciem. Nagle zaciska wargi i m�wi:</p><p>��Dam ci te sto z�otych. Nie b�dziesz gorsza od innych. Co to za dziecko dwudziestego pierwszego wieku, kt�re nigdy nie by�o w hipermarkecie! Ludzie je�d�� do Pary�a i Londynu, opalaj� si� na Karaibach, kupuj� w hipermarketach przynajmniej raz w tygodniu, a my ogl�damy to wszystko tylko w telewizji! Zastawi� nasze obr�czki w lombardzie i pojedziesz na t� wycieczk�.</p><p>�W hipermarkecie zawsze jest s�o�ce, nawet gdy jest zima lub pada deszcz. I wcale nie zjem pizzy, jak inne dzieci. Kupi� sobie karton mleka. Mo�e b�dzie w nim woda?�, my�li Z�otko, zasypiaj�c.</p><p>���a dzi� dla odmiany znowu przys�ali z centrali pismo, �e komputeryzacja jest niezb�dna, bo przecie� nie mo�emy wej�� do Unii z liczyd�ami � m�wi naczelnik do Jana. � Na razie nie mamy pieni�dzy, ale jak wreszcie b�d�, to sam pan wie. Komputery s� dla m�odych, a my, starzy, p�jdziemy na renty lub zasi�ki. Przyzna pan, �e jest co� nienaturalnego w tym, �e m�odzi, po studiach, s� bez pracy, a my tkwimy wci�� za tymi biurkami jak za kr�la �wieczka i stukamy w kalkulatory i liczyd�a? Ale jak postawi� tu komputery, to m�odzi sami si� zlec�, bo ci�gnie ich do nowego, to oni maj� m�zgi otwarte na nauk�, a nasze ju� zdr�twia�y. Ja, jako naczelnik, pewnie dotrwam do emerytury, ale reszta� � naczelnik macha r�k� i wypija kolejny �yk s�abej herbaty.</p><p>�Tak, tak, pokolenie urz�dnik�w jedz�cych kanapki przyniesione z domu i popijaj�cych je s�ab� herbat� ust�pi miejsca tym, kt�rzy w porze lunchu wyskocz� po hamburgera do MacDonald�sa i b�d� pi� coca-col� z automat�w ustawionych na ka�dej poczcie. Ale m�zg regeneruje si� i uczy do p�nej staro�ci, komputery s� �atwe w obs�udze, a starzy maj� takie samo prawo do �ycia jak m�odzi�, my�li Jan, a mimo to kiwa g�ow� bez protestu, bo ju� nauczy� si�, by nie przekonywa� nie-przekonanych, a zw�aszcza szef�w. �Co najmniej raz w miesi�cu b�d� s�ucha� o komputeryzacji i o m�odych, ale dop�ki samorz�d nie ma pieni�dzy, wci�� b�d� przynosi� do domu t� ma�� pensj�, kt�ra Teresie nie wystarcza do szcz�cia, cho� jako� wystarcza, by prze�y�. Ale dlaczego nauczyli�my si� wszyscy, jak prze�y�, a wci�� nie umiemy po prostu �y�?�</p><p>Ewa powoli prze�uwa jajko na mi�kko i bu�k� z serem, popijaj�c mlekiem za swoje pi�� z�otych. Po szybie uchylonego okna obcego pokoju t�ucze si� pszczo�a; wpad�a przez szpar�, pragnie wylecie� na zewn�trz.</p><p>��Pomog� ci � m�wi do niej Ewa, otwieraj�c szerzej okno i nagle przypomina sobie jedn� z rozm�w z babci� Iren�. �Wolno��? Babciu? Jak mam da� mu wolno��, skoro nawet nie wiem, co to jest?�</p><p>��Tak, wam jest trudniej � kiwa g�ow� babcia Irena. � Najtrudniej jest odnale�� wolno�� w czasie wolno�ci, gdy� jej kontury zamazuj� si�, nie wiadomo, gdzie s� granice niewoli, a gdzie jej koniec. Mo�na sta� si� niewolnikiem kolejnych dni, nic o tym nie wiedz�c, niewolnikiem mody, pieni�dza, stylu �ycia, telewizji, kolorowych pism. Mnie by�o �atwiej, ja swoj� wolno�� odkry�am w 1953 roku i ona by�a przejrzysta, jasna i widoczna.</p><p>��Gdzie j� znalaz�a�?</p><p>��W pszczole. Tu, w tym budynku, by�am troch� m�odsza od ciebie � u�miecha si� babcia Irena.</p><p><strong>Pszczo�a:</strong></p><p>umar� Stalin. J�zef Wissarionowicz. Soso. Ojciec Narod�w. Ca�� szko�� zebrano w auli. Wszyscy od�wi�tnie ubrani w granat i biel. Uczniowie starszych klas w�o�yli koszule w kolorze nieokre�lonej zieleni, niekt�rzy nauczyciele pojawili si� w �a�obie.</p><p>Na g��wnej �cianie auli wisi wielki portret Wodza przewi�zany kirem. Na scen� wchodzi szkolny ch�r i cichutko, ze smutkiem szemrze melodi� <emphasis>Suliko</emphasis>. �Gdie-�e ty, maja Suliko?� Ukochana pie�� Zmar�ego. W auli gdzieniegdzie s�ycha� ciche �kanie lub g�o�ny p�acz.</p><p>Irenka ma w oczach �zy. Soso� Ma�y, dobry Soso. Umar�.</p><p><emphasis>Suliko</emphasis> jeszcze drga w powietrzu, gdy na scen� wychodzi ubrany na czarno dyrektor. Z pierwszego rz�du �ledz� go czujnie oczy Go�ci. Na dyrektorze spoczywa niebanalny ci�ar po�egnania Tego, Kt�ry Odszed� i w Kt�rego �mier� Nie Mo�na Uwierzy�. By� przecie� nie�miertelny. Tak m�wiono. Cz�owiek ze spi�u. Takich jak on nie m�g� na przyk�ad bole� brzuch, nie mog�o mu si� odbija� po jedzeniu, nie m�g� mie� odcisk�w i hemoroid�w, jego c�rka i dwaj synowie narodzili si� z ducha �wi�tego, a on sam nigdy nie siusia�. Ludzie ze spi�u nie potrzebuj� tych trywialnych czynno�ci, �eby �y�. I nie umieraj�. On jednak umar�.</p><p>Dyrektor sta� na scenie zgarbiony i wystraszony. Czego si� ba�? �ycia bez Wodza? a mo�e ba� si� o swoje przem�wienie, pospiesznie spisane na dw�ch karteczkach, kt�re zacz�� odczytywa�? Czyta�, j�kaj�c si�, co mo�na by�o z�o�y� na karb wzruszenia, ale jego oczy nerwowo w�drowa�y w stron� pierwszego rz�du. A tam, z kamiennie �a�obnymi twarzami, siedzieli Go�cie.</p><p>�ju� zosta�a przeczytana pierwsza karteczka. Zacz�a si� druga. Czas bieg� szybko. Zbyt szybko. Jak na tak wielk� i smutn� chwil� � te dwie karteczki przem�wienia to ma�o. o wiele za ma�o. To lekcewa�enie. To kr�tki �al i ma�a �a�oba. Dyrektor to czu�. Z ka�dym wypowiadanym s�owem, z ka�d� kolejn� linijk� napisanego tekstu. Ju� wiedzia�, ko�cz�c czyta� drug� i ostatni� karteczk�, �e nie jest to, jak na tak� chwil�, przem�wienie wystarczaj�co d�ugie i porywaj�ce. Ko�cz�c, by� wyra�nie zdenerwowany i skuli� si� w sobie tak, �e na czarnym garniturze zrobi�y si� g��bokie fa�dy; ��i nawet nie wyprasowa�e� sobie garnituru�, powiedzia�y mu oczy Go�ci.</p><p>W �a�obnej uroczysto�ci czego� zabrak�o. Nie by�a do�� �a�obna. Wszyscy to czuli. Tymczasem niczego brakn�� nie mog�o. Nie dzisiaj. Nie na tej ceremonii. Nie po to przecie� przybyli Go�cie i zasiedli w pierwszym rz�dzie, aby stwierdzi�, �e raptem w p� godziny od og�oszenia tej wielkiej �a�oby uczniowie z pe�nym ulgi wrzaskiem wypadn� z auli na dziedziniec i zaczn� zwyczajnie gra� w pi�k� lub w zo�k�.</p><p>Dyrektor ju� wiedzia�, �e w scenariuszu �a�oby kryje si� jaki� ponury b��d. Niedopatrzenie, kt�re nale�y naprawi�, ba, kt�re musi zosta� naprawione. Mo�e za�piewa� jeszcze raz Suliko? z wi�kszym wzruszeniem? Nie, to nie to. Przeczyta� jeszcze raz przem�wienie? Bez sensu. Zmy�li� kolejne dwie kartki tekstu? Niebezpiecznie. My�li frun� niekiedy tam, gdzie nie powinny.</p><p>Dyrektor sko�czy� czyta� i spazmatycznie otwieraj�c usta dla nabrania powietrza, powiedzia� cichym, lecz stanowczym g�osem:</p><p>��A teraz chwil� milczenia uczcimy pami�� o naszym wielkim, nieod�a�owanym Wodzu. Prosz� powsta�.</p><p>Zaszura�y nogi. Zatrzeszcza�a pod�oga. Zafalowa�o powietrze.</p><p>��Zarz�dzam� zarz�dzam� zarz�dzam pi�� minut ciszy!</p><p>W auli powia�o cichym, niemym zdumieniem. Unios�o si� ono ku �yrandolom i zawis�o pod sufitem, jak wcze�niej dr��ce nuty Suliko. Go�cie byli oszo�omieni, ale pe�ni uznania. Pi�� minut. Nie minuta. Tak. W ko�cu nie chodzi o �mier� zwyk�ego cz�owieka. Pi�� minut to tyle ile trzeba.</p><p>I zapanowa�o milczenie.</p><p>Najpierw by�o to milczenie zwyk�e, jakie zachowuje t�um ludzi przez kilkana�cie sekund, gdy przyt�oczy go jaki� ci�ar lub strach. Po nast�pnych sekundach przemieni�o si� w inny rodzaj trwania: takiego, kt�ry jest po prostu cisz�. Ale powoli, zrazu niedostrzegalnie, cisza wydobywa�a z siebie schowane w niej d�wi�ki. Kto� przeni�s� ci�ar cia�a z jednej nogi na drug� i cicho skrzypn�a pod�oga. Kto� inny westchn�� g��biej ni� zazwyczaj i w tej ciszy westchnienie zako�czy�o si� �piewnym, pojedynczym j�kiem. Niby j�k, a niby ziewni�cie, melodyjne, przyjemne dla ucha, kt�re nagle udzieli�o si� jeszcze paru innym osobom i scali�o w jeden wyrazisty d�wi�k, kt�ry przemkn�� przez sal�.</p><p>�nagle spad�o co� na pod�og� z dono�nym stukni�ciem, po��czonym z nerwowym szurgotem pojedynczego krzes�a. I ju� nie by�o to prawdziwie milcz�ce milczenie sprzed minuty, martwe, ci�kie, z l�kiem, zawieszonym w g�stym, nie�wie�ym powietrzu. By�o to milczenie �ywe.</p><p>Szesnastoletnia Irena sta�a w tej milcz�cej gromadzie i nagle zacz�o jej si� wydawa�, �e s�yszy oddechy koleg�w, dono�ne, przypominaj�ce sapanie ogromnego wieloryba wyrzuconego na pla��. �zy ju� obesch�y na jej twarzy i teraz rozpaczliwie usi�owa�a si� na czym� skupi�, w obawie, �e przydarzy si� jej to, co niekiedy przytrafia si� �a�obnikom na pogrzebie: chc� rozpacza�, ale nagle u�miechaj� si� idiotycznie, potem u�miech zamienia si� w z�owieszcz� odmian� niechcianego, histerycznego �miechu. Wbi�a wzrok w jeden punkt na �cianie naprzeciw � w przyobleczony kirem portret m�czyzny z w�sami � i bezwiednie �owi�a kolejne d�wi�ki budz�cego si� w �a�obnym milczeniu �ycia.</p><p>Kto� wytar� nos, usi�uj�c zrobi� to jak najciszej, ale rozpaczliwy wysi�ek nie zda� si� na nic, gdy� nos si�kaj�cego zagra� nagle niepoj�t� melodi�, prawie jakby wygrywa�a j� tr�bka. I nagle rozleg� si� ten niewyra�ny, a przecie� coraz lepiej s�yszalny, leciutki chichot. Kto� szybko zakaszla�, kto� inny odchrz�kn��, niekt�rzy zaszurali nogami. Wytarcie nosa sta�o si� sygna�em do pozbycia si� paru dodatkowych d�wi�k�w, kt�rych nie mo�na by�o zatopi� w ciszy.</p><p>Potem znowu zapad�o martwe, kamienne milczenie, jakby w czwartej minucie kryzys min�� � ze zm�czenia, z l�ku, z oboj�tno�ci � wi�c zamilk�a pod�oga, usta�y oddechy, uspokoi�o si� powietrze i na kolejnych kilkana�cie sekund zapanowa�a cisza nieomal doskona�a.</p><p>Dopiero w pi�tej minucie rozleg� si� w auli wyra�ny ju� d�wi�k.</p><p>��Bzzzzzzzz� mmmmmmmm� bzzzzzzzzzz� �Pszczo�a�, pomy�la�a Irena. �Pszczo�a wpad�a do �rodka, mimo zamkni�tych szczelnie okien i zacz�a g�o�no bzycze�, niespokojna o sw�j powr�t do �wiata kwiat�w i s�o�ca�. Cz�� sali zacz�a odwraca� g�owy w kierunku bzykania. Pszczo�a fruwa�a w pobli�u ostatnich rz�d�w, wi�c g�owy odwraca�y si� cichutko, z szelestem wykrochmalonych ko�nierzyk�w, z chrz�stem kr�g�w szyjnych, z g�o�nym prze�ykaniem �liny.</p><p>��Mmmmmm� bzzzzzz� mmmmmm� Pszczo�a? D�wi�k narasta�, powoli zamienia� si� w melodi�, w rodzaj zagubionej i odnalezionej mantry i wydawa�o si�, �e w auli miota si� nie jedna pszczo�a, lecz kilkadziesi�t. Ju� niemal wszyscy zebrani, uczennice i uczniowie, nauczyciele i Go�cie, odwracali g�owy, usi�uj�c wypatrzy� �r�d�o d�wi�ku.</p><p>��MMMMMMM� BZZZZZZZZZ�</p><p>Te dwa r�ne tony ros�y, ogarnia�y aul�, dzwoni�y w uszach, wwierca�y si� w m�zg i powoli scala�y si� w jeden pot�ny r�j.</p><p>��BZZZZZZ� MMMMM�</p><p>Po chwili Irena ju� te� by�a pszczo�� i wszyscy byli pszczo��. Sze�ciuset uczni�w by�o pszczo��, wielk�, gro�n�, niewidoczn�, lecz nieust�pliw�. I wielka pszczo�a zapami�tale bzycza�a, czekaj�c na fina�.</p><p>Nast�pi�.</p><p>Przez radosny �piew wyzwolonej pszczo�y przedar� si� rozpaczliwy g�os dyrektora. Dyrektor, jak dyrygent pot�nej orkiestry, sta� na podium, zwr�cony plecami do portretu z kirem. Rozpostar� szeroko r�ce, a potem uni�s� je w g�r� gestem, jakim nakazuje si� cisz� instrumentom.</p><p>��Do��!</p><p>I cisza nast�pi�a. Wszystkie pszczo�y umilk�y. A potem, w cudownie odzyskanym milczeniu, uczniowie i go�cie zacz�li opuszcza� aul�.</p><p>��I wylecia�am pszczo�� � szepn�a babcia Irena. Rozejrza�a si� wok� i doda�a rzeczowo:</p><p>��Aul� podzielono na wiele ma�ych pokoi, dlatego jej nie widzisz. By�a gdzie� tutaj. Dlatego okna wci�� s� tak wielkie, cho� pokoik malutki. A nasz dyrektor gdzie� wtedy znikn�� i ju� nie wr�ci�, m�wiono, �e zmar� w wi�zieniu na zawa� serca. Aresztowano te� sze�ciu uczni�w z najstarszych klas i trzymali ich tam p� roku. Jeden z nich, najzdolniejszy, kt�ry mia� jecha� na studia do Moskwy i zrobi� tam karier�, w p� roku po wyj�ciu z aresztu wyskoczy� z okna. My�l�, �e si� ba�. Ba� si�, �e kiedykolwiek m�g�by trafi� tam z powrotem. Nie umia� �y� z tym l�kiem.</p><p>��Babciu, nie rozumiem. I to wszystko za takie nic? Za bzyczenie pszczo�y? � spyta�a zdziwiona Ewa.</p><p>��Wtedy to nic by�o bardzo wa�ne. A dzi� to, co wa�ne, bywa niczym. Chcia�abym, �eby� nauczy�a swoje dziecko odr�nia� wa�ne od niewa�nego, ale boj� si�, �e dzi� jest to trudniejsze ni� w tamtych czasach.</p><p>��Nie rozumiem, babciu � powtarza zrozpaczona Ewa.</p><p>��Historia kr�ci si� w k�ko, jak ma�y b�czek, wprawiony w ruch r�k� dziecka � m�wi babcia, bez zwi�zku z rozmow�. � Nasza pami�� jest zawodna, wybi�rcza lub naznaczona nowym czasem. Wi�c powtarzamy, powtarzamy, wci�� powtarzamy te same b��dy. Mo�e tak musi by�? Mo�e musi by� tak, �e ciebie i mnie dzieli taka cienka, nieprzejrzysta szyba?</p><empty-line/><subtitle>Cienka, nieprzejrzysta szyba:</subtitle><empty-line/><p>�nasze niegdysiejsze wybory i decyzje b�d� dla nich niezrozumiale, nasze wspomnienia �mieszne lub niewa�ne, nasze wyznania niepoj�te, a l�k lub szcz�cie umniejszone. Niekt�rzy uznaj� nas za grzesznik�w, kt�rym nie wybacza si�, �e potrafili u�miecha� si� w strasznym czasie, a nie tylko modli� si�, l�ka� lub walczy�. Inni dla odmiany powiedz�: �A co nas to obchodzi, tamte czasy, tamte ustroje, wa�ne jest tylko jutro, przecie� mamy ju� dwudziesty pierwszy wiek!� Albo powiedz� jeszcze inaczej: �Ta wasza demokracja� Te wasze opozycje i Solidarno�ci� Co z tego mamy? Bezrobocie, korupcj�, przemoc, wysoko oprocentowane kredyty. Potrzebna jest rewolucja. Wolno��, r�wno��, braterstwo. Socjalizm�. I zaczn� wszystko od nowa, powtarzaj�c te same b��dy.</p><p>��Jakie ja b�d� mia�a wspomnienia? � zastanawia si� g�o�no Ewa. � Wszystko, co na razie prze�y�am, zlewa mi si� w jeden d�ugi, podobny do innych dzie�.</p><p>�Wszystko, poza jedn� noc��, dodaje w my�li.</p><p>��Nasze wspomnienia k�ad� si� na bardzo ciemnym tle, mo�e dlatego s� wyraziste? � zastanawia si� babcia. � Wasze t�o jest tak kolorowe jak kalejdoskop, kt�rym kiedy� bawi�y si� ma�e dzieci. Trudno w nim co� odr�ni�. Nawet z�o zatraca kontury. I chodzi o to, �eby twoje �ycie nie okaza�o si� kiedy� gar�ci� szkie�ek, kt�re ju� w nic si� nie u�o��, cho� zdawa�o si�, �e tworzy�y sp�jny �wiat. A skoro ja mog�am by� szcz�liwa w tamtym smutnym czasie, tym bardziej ty musisz znale�� sw�j rodzaj szcz�cia, byle je budowa� nie tylko z gromadzonych zach�annie przedmiot�w, bo one s� nietrwa�e, tylko z prze�y�, my�li i zdarze�, bo one zostaj� � ko�czy babcia Irena.</p><p>�Musz� znale�� swoj� w�asn� pszczo��, my�li Ewa, patrz�c, jak prawdziwy, �ywy owad wylatuje przez otwarte okno.</p><p>Zjada do ko�ca jajko, starannie wybieraj�c �y�eczk� resztki bia�ka osadzone na �ciankach skorupki. Za pi�� z�otych trzeba zje�� ka�dy k�s bu�ki, wypi� ostatni� kropl� mleka, wyskroba� dok�adnie jajko. �uje resztk� bu�ki i mechanicznie s�ucha wiadomo�ci radiowych:</p><p>��Policja w Bia�ostockiem aresztowa�a zorganizowan� grup� nieletnich przest�pc�w, kt�rzy w�amywali si� do sklep�w, napadali na starsze kobiety i m�czyzn, kradli samochody. Najstarszy mia� siedemna�cie lat, a najm�odszy trzyna�cie. Bezrobocie w Cz�uchowie, w wojew�dztwie pomorskim, przekroczy�o ju� trzydzie�ci siedem procent� Ewa bierze plecak.</p><p>��Autobusy masz co godzin� � m�wi gospodyni (przypomina babci� Mari�, ma w�skie usta i g�adko upi�te ciemne w�osy z pasmami siwizny) i znowu uwa�nie lustruje jej brzuch. � z takim brzuchem chyba jest troch� bezpieczniej. Ale mniej ni� kiedy�. Kobiety same s� sobie winne, �e to si� zmieni�o � dorzuca po namy�le.</p><empty-line/><subtitle>Mniej ni� kiedy�:</subtitle><empty-line/><p>kiedy� brzuch ci�arnej kobiety by� nietykalny, a jego w�a�cicielka chroniona niepisanym prawem uprzywilejowania. Kobieta w ci��y by�a �wi�t� krow�. Nie wolno by�o podnie�� na ni� r�ki ani g�osu, nawet nie wypada�o zwraca� jej uwagi, gdy zrobi�a co� nie tak, bo od razu kto� bra� j� w obron�. Kobieta w ci��y mia�a prawo do nerw�w, kaprys�w, do r�nych smak�w i zachcianek; nawet gdyby chcia�a je�� ziemi� z doniczki, nikt jej nie m�g� zabroni�. �Zostawcie j�, widocznie musi, bo to bardzo dziwny i tajemniczy stan�, mawiali m�drzy ludzie.</p><p>Wielki brzuch by� adorowany i ��da� dla siebie szacunku. By� obiektem kultu i opieku�czo�ci, nie tylko ze strony swoich, ale i obcych. Nawet r�ka z�odzieja wycofywa�a si�, gdy zorientowa� si�, �e okrada kobiet� w ci��y. Wielki brzuch to by� stan �wi�ty, tajemniczy, powszechny, a przecie� nieoswojony.</p><p>��By�a� tak bezpieczna, jakby� mia�a pistolet schowany w tym brzuchu. Brzuch ci� chroni�. I tak to trwa�o, dop�ki nie pojawi�y si� kolor�wki, kino, telewizja, poradniki i politycy � kiwa g�ow� gospodyni. � Niedawno bior� gazet� do r�ki, patrz�, na ok�adce piosenkarka w ci��y, w podkoszulku takim jak tw�j, ze spodniami ledwo dopi�tymi na biodrach i wygi�ta tak, �eby brzuch by� wi�kszy, ni� jest. My�l� sobie, oj, niedobrze, koniec ze �wi�to�ci�, ju� zawsze b�dzie poniedzia�ek, a nie niedziela. Rozumiesz?</p><p>��Nie � m�wi Ewa.</p><p>��Jak co� jest tajemnic�, to nawet gdy wszyscy o niej wiedz�, pozostaje tajemnic�. A co publiczne, to publiczne. Otworzyli kobiecie ten brzuch i podzielili na kawa�ki. Wzi�li go sobie do reklam, do kolorowych pism, do polityki, do partii, do ustaw sejmowych i przem�wie�, do awantur ulicznych i do gazet. Dlatego ju� jest tylko poniedzia�ek. Rozumiesz?</p><p>��Tak. Ju� rozumiem � m�wi Ewa.</p><p>Ewa znalaz�a si� w mie�cie, z kt�rego pi�� lat temu trzech ch�opc�w wyruszy�o na studia do stolicy, ale tylko jednemu uda�o si� tam zaczepi�.</p><p>By�o ono wi�ksze ni� jej miasto, a id�c w stron� centrum, patrzy�a na sklepy oblepione reklamami, przypominaj�ce wn�trze miodowego plastra, podzielonego na niezliczon� ilo�� kom�rek. Wszystkie wystawy by�y do siebie podobne, a znudzeni w�a�ciciele sklep�w wystawali na progu z za�o�onymi r�kami, patrz�c z nadziej� na przechodni�w. Ewa w swoim mie�cie przywyk�a, �e w�a�ciciele najpierw wk�adali mn�stwo wysi�ku w to, aby ich sklep odr�nia� si� od innych, wci�� przek�adali w witrynach r�ne przedmioty z jednego miejsca na drugie, pisali wywieszki: �Obni�ka cen!�, �Okazja! Tylko u nas!�, potem wystawali na progach sklep�w, a ich zm�czone spojrzenia ci��y�y na przechodniach jak deszczowe chmury; wkr�tce sklep zmienia� nie tylko w�a�ciciela, ale i bran��, z kosmetycznego stawa� si� papierniczym, z papierniczego odzie�owym, z odzie�owego przeobra�a� si� w spo�ywczy, ale spo�ywczy przegrywa� z poblisk� imitacj� supermarketu, wi�c ju� za chwil� by� tu szmateks, kt�ry trwa� cierpliwie przez wiele miesi�cy, dop�ki kto� obok, w miejsce perfumerii, nie otworzy� drugiego szmateksu.</p><p>Tutaj nie by�o inaczej, ale komputerowy sklep w rynku by� tylko jeden i najwyra�niej prosperowa� nie najgorzej.</p><p>Wystawa sklepu z komputerami r�ni�a si� od innych, by�a oszcz�dna, niemal pusta, jakby komputer reklamowa� si� jedynie sob�, swoim istnieniem, brzydkim, kanciastym, plastikowoszarym, a jednak coraz bardziej niezb�dnym: �Patrzcie, jaki jestem m�dry! Kupcie mnie, a wasza cena te� uro�nie!� Ewa mog�a zajrze� do wn�trza przez szyb� witryny i od razu zobaczy�a Brada Pitta. Przygl�da�a mu si� uwa�nie, wiedz�c, �e nie zwr�ci na ni� uwagi, zaj�ty demonstrowaniem klientowi nowego monitora. W sklepie by� jeszcze drugi sprzedawca, ale odwr�cony plecami uk�ada� na p�ce kolorowe pude�ka, wi�c Ewa spokojnie wpatrywa�a si� w Andrzeja, rozumiej�c ju�, sk�d skojarzenie z ameryka�skim gwiazdorem. Andrzej mia� r�wnie �adn� twarz, z regularnymi rysami, o niemal dziewcz�cym wdzi�ku, jasne, g�ste w�osy i du�e niebieskie oczy.</p><p>Czeka�a cierpliwie, a� klient wyjdzie, nie chcia�a Andrzejowi przeszkadza� w interesach. �Patrz i uwa�aj�, powiedzia�a do dziecka. �Wszystko teraz zale�y od ciebie, ja nic nie pami�tam�. Ono poruszy�o si� �agodnie i ledwo wyczuwalnie.</p><p>Wesz�a wreszcie do �salonu komputerowego�, wci�� zastanawiaj�c si�, co powiedzie� opr�cz �dzie� dobry� i ten ch�opak j� zaskoczy�, gdy� natychmiast spojrza� na jej brzuch i zawo�a� z niezrozumia�� ulg�:</p><p>��Jeste�!</p><p>Przyj�a ten okrzyk za pomy�k�, zapewne wzi�� j� za kogo� innego, ale on zaraz doda�:</p><p>��Wojtek telefonowa�.</p><p>To nie wyja�nia�o dziwnego zadowolenia na jej widok, wi�c zje�y�a si� nieufnie, jakby tym powitaniem odebra� jej prawo do pierwszego, wa�nego ruchu.</p><p>��Skoczymy na kaw� � ci�gn�� Andrzej i powiedzia� do kolegi: � Dopilnuj wszystkiego, by� mo�e nie wr�c�.</p><p>��Jasne � odpar� tamten, patrz�c na Ew� z bezczeln�, ale przyjazn� ciekawo�ci�.</p><p>Szli ruchliw�, cho� boczn� ulic�. Na jej zakr�cie, ju� z daleka wida� by�o rozkwit�e jak maki czerwone parasole z napisem �Zawsze coca-cola�. Sklepy wci�� t�oczy�y si� jeden za drugim, jak panny wystrojone na zabaw�, kt�rych prawie nikt nie prosi do ta�ca. Pod parasolami przy stolikach siedzia�a g��wnie m�odzie�, troch� znudzona, zapatrzona w przechodni�w, wymieniaj�c mi�dzy sob� niewa�ne, leniwe zdania. S��wko �zajebisty� fruwa�o od stolika do stolika, raz s�u��c aprobacie, to znowu zast�puj�c wiele innych zapomnianych na zawsze przymiotnik�w.</p><p>��Te, Motyl, zajebista panna, szkoda, �e w ci��y � powita�a ich uwaga od s�siedniego stolika.</p><p>��Mnie pasuje � odpar� z takim samym u�miechem Andrzej.</p><p>�Motyl�, zamy�li�a si� Ewa. �Jest podobny do motyla. Dobrze ubrany, lekki, zwinny. Umie ta�czy�.</p><p>��Dlaczego Motyl? � spyta�a. Wzruszy� ramionami.</p><p>��Kiedy�, jeszcze w podstaw�wce, mama na zabaw� przebra�a mnie za motyla. Mia�em pi�kne skrzyd�a z tiulu, wyszywane cekinami. Mama uszy�a. A czemu ty nie nosisz sukienki? � spyta� nagle. � Te spodnie i byle jaki podkoszulek� Dziewczyny tak �adnie wygl�daj� w sukienkach � u�miechn�� si�, pokazuj�c bia�e z�by. Mia� wydatne, du�e wargi i odruchowo poczu�a, �e mu ich zazdro�ci. �Pi�knie wygl�da�yby z jasn� szmink��, pomy�la�a z poczuciem niedorzeczno�ci.</p><p>��Ubieram si� w szmateksie. Podkoszulki i spodnie s� tam najta�sze � wyja�ni�a rzeczowo.</p><p>��Dobrze by ci by�o w zielonej sukience, takiej jak koszulka, na cienkich rami�czkach, z jedwabiu albo z lnu. Ale jedwab lepiej uk�ada si� do cia�a. Kawa? Coca-cola? Piwo?</p><p>Pokr�ci�a g�ow�.</p><p>��Ono tego nie lubi. Mo�e by� ciastko i sok.</p><p>��Ono� Ono to�</p><p>��Tak.</p><p>��Podobno z nim rozmawiasz � przechyli� si� i szepn�� tonem osoby wtajemniczonej.</p><p>��Nie ma w tym nic dziwnego � nastroszy�a si�, a on szybko przytakn��:</p><p>��Nie, no sk�d�e.</p><p>Zgodzi� si� z ni� zbyt �atwo; czu�a, �e jest w tym co� dziwnego. Rozmawiaj�c, ca�y czas bawi� si� serwetk�, zwijaj�c j� w w�ziutki rulonik, to znowu rozwijaj�c. �Ma pi�kne r�ce, jak kobieta. I jakie zadbane paznokcie� Chyba wci�� je czy�ci i pi�uje. B�yszcz� jak polakierowane�, pomy�la�a.</p><p>��To nie ty mnie wtedy uderzy�e� � stwierdzi�a nagle.</p><p>Zaczerwieni� si� i przechyli� ku niej konspiracyjnie, m�wi�c �ciszonym g�osem:</p><p>��S�uchaj, chcia�bym, �eby� wiedzia�a� �aden z nas nigdy nie zgwa�ci� dziewczyny. Je�dzi�y z nami dobrowolnie. Dobrowolnie wsiada�y do mojego renault i� sama wiesz. Ty te� wsiad�a� dobrowolnie. Do g�owy by nam nie wpad�o, �e ty� �e to tw�j pierwszy raz. Nie m�wmy o tym, kto ci� uderzy�, nie ma znaczenia, kt�ry z nas. Wiem, to by�a nie ta jazda. Ale ty by�a� tak ubrana� To by�o myl�ce.</p><p>��Jak by�am ubrana? � spyta�a z nag�ym poczuciem winy.</p><p>��Fantastycznie wygl�da�a�. Jak Britney Spears � za�mia� si� znowu, tym razem z aprobat�.</p><p>��Britney jest dziewic�. Pisz� o tym w gazetach � odpar�a sztywno.</p><p>��Ale nie pisali tam nic o twojej cnocie � �mia� si� g�o�no z w�asnego �artu. � Dziewczyny chyba wiedz�, po co i jak si� ubieraj�? To musi by� przyjemne, prawda? Wci�ganie po�czoch, zapinanie obcis�ej jedwabnej sukienki� Malowanie ust i rz�s�</p><p>��Nigdy tak o tym nie my�la�am � powiedzia�a niepewnie. � Dziewczyny ubieraj� si� chyba po to, �eby inni im zazdro�cili. Ale wci�ganie rajstop nie jest przyjemne. Je�li s� z mocnej lycry, to nawet nie wiesz, ile trzeba si� namordowa�. Tak �atwo zahaczy� paznokciem i zrobi� dziur�, a jak kosztuj� ze trzy dychy, no to wiesz�</p><p>��Dobre rajstopy kosztuj� sto pi��dziesi�t albo wi�cej � oznajmi�.</p><p>�O czym my rozmawiamy, u licha? Sk�d on wie, ile kosztuj� dobre rajstopy?�, pomy�la�a gniewnie.</p><p>��Przecie� ty masz sklep z komputerami, nie z rajstopami � powiedzia�a z cienk� nutk� agresji.</p><p>��Wezm� ci� na obiad, chcesz? Pewnie w tym stanie powinna� du�o je��? � zmieni� nagle temat.</p><p>��Powinnam. I jestem g�odna � przyzna�a. Ciastko j� tylko zamuli�o, a sok pobudzi� apetyt.</p><p>R�nic� mi�dzy swoim a tym miastem dostrzeg�a natychmiast w restauracji. W jej mie�cie by�y tylko bary z piwem, z golonk�, sztuk� mi�sa i �ledziami w �mietanie, budki z hot dogami i pizzeria. Pizzerie by�y pewnie wsz�dzie. Ta restauracja wygl�da�a troch� jak te, kt�re widywa�a w telewizji lub w kinie. Szk�o, l�ni�cy metal, powiewne zas�ony w oknach, gruba, puszysta wyk�adzina na pod�odze, b�yszcz�ce bia�e obrusy.</p><p>��Krewna, panie Andrzejku? � spyta�a z sympati� kelnerka.</p><p>��Narzeczona � odpar� z oficjaln�, nienaturaln� powag�.</p><p>Dziewczyna troch� si� zdziwi�a, ale na jej twarzy rozla� si� rutynowy u�miech. Spisa�a zam�wienie i odesz�a, a Ewa poczu�a gwa�towny skurcz w �o��dku. �Jakbym si� czego� wystraszy�a�, pomy�la�a.</p><p>��Nie r�b sobie takich �art�w � powiedzia�a.</p><p>��S�uchaj, ja wiem, �e to jest moje dziecko � oznajmi� �ciszonym g�osem.</p><p>��Ale ja jeszcze nie wiem. Ono nie da�o mi znaku � stwierdzi�a nieufnie.</p><p>��Wystarczy, �e ja wiem. I o�eni� si� z tob�. Ono b�dzie mia�o ojca. Wszystko b�dzie tak, jak powinno by� � szepn��.</p><p>Jad�a w milczeniu, bez apetytu, cho� jedzenie pachnia�o zach�caj�co i by�o �adnie podane na w�skim, prostok�tnym p�misku z granatowej porcelany.</p><p>�Ono, obud� si�. Obud� si� i powiedz co�. Daj znak. Zrobi� tak, jak zechcesz, ale to wszystko idzie za �atwo�, my�la�a, dziobi�c widelcem w talerzu.</p><p>Stara�a si� na niego nie patrzy�, ale i tak wci�� widzia�a te szeroko otwarte niebieskie oczy z bardzo d�ugimi rz�sami (�Jakie ciemne, jak wytuszowane lub po hennie�, pomy�la�a). Ono nadal spa�o albo s�ucha�o uwa�nie ich rozmowy. By�o spokojne i nieruchome.</p><p>��Musz� zobaczy� trzeciego z was � oznajmi�a z powag�.</p><p>��Oczywi�cie, to jasne. Artura z�apiesz w Warszawie, akurat ma sesj�, wi�c nie b�dzie problemu. A potem tu wr�cisz.</p><p>��Najpierw wr�c� do domu � powiedzia�a sztywno.</p><p>��Nie ma sprawy. Dam ci tysi�c, �eby� si� swobodnie porusza�a. Kupi� ci bilet pierwszej klasy, nie chc�, �eby� wsiada�a do byle przedzia�u. Poci�gi nie s� teraz bezpieczne � m�wi� z wyra�nym o�ywieniem.</p><p>��Dobra � przytakn�a. �Nigdy nie jecha�am pierwsz� klas�. I nigdy nie by�am w Warszawie�, pomy�la�a. �I oddam mamie ca�y ten tysi�c. Ale� ona by si� ucieszy�a, gdyby s�ysza�a nasz� rozmow�! Dlaczego ja si� nie ciesz�?�</p><p>��P�jdziemy teraz do mnie do domu, przedstawi� ci� matce � stwierdzi� energicznie Andrzej. � Ju� jej o tobie m�wi�em.</p><p>��Dlaczego? � spyta�a nieufnie. �Powinien udawa�, �e mnie nie ma�, pomy�la�a.</p><p>��Musia�em j� przecie� przygotowa�, nie? � odpar� pytaniem na pytanie i doda� nagl�co: � Ewa, zrozum� B�dzie ci ze mn� dobrze. Niczego ci nie zabraknie. Wyniesiemy si� z tego zadupia i wynajmiemy mieszkanie w Warszawie czy w Poznaniu, albo w innym mie�cie, tam gdzie zechcesz. Otworz� drugi salon komputerowy. A mo�e salon z wytworn� damsk� odzie��, co? Taki naprawd� elegancki, z najpi�kniejszymi ciuchami, z ekskluzywn� bielizn�� Zawsze marzy�em, �eby mie� taki sklep, ale przecie� nie tu, no bo kto by to kupowa��</p><p>Uregulowa� rachunek, zostawiaj�c hojny napiwek u�miechni�tej kelnerce. Znowu ruszyli przez to niewielkie, ale ruchliwe miasto i ju� po paru minutach dotarli na spokojn� ulic�, zabudowan� ma�ymi, nowymi domkami. W niczym nie przypomina�y szarego pud�a, w jakim Ewa mieszka�a z rodzicami.</p><p>��To tam � powiedzia� Andrzej, wskazuj�c na jeden z dom�w z czerwonym dachem.</p><p>��Bardzo �adny. �Ma taras i ogr�dek � zapatrzy�a si� w ten dom i nagle zacz�a niecierpliwie pogania� Ono. �Obud� si� i zr�b co�� Daj znak. Mogliby�my tu zamieszka�. Siedzia�abym na tym tarasie na le�aku i pi�a kaw�, a ty by� si� bawi�o w ogr�dku. No, obud��e si�</p><p>��Ten dom by�my sprzedali, mamie kupili garsonier�, a sami urz�dziliby�my si� gdzie� na swoim. I nie tu, ale w wi�kszym mie�cie � m�wi� Andrzej szybko, coraz szybciej, odbieraj�c jej natychmiast s�oneczn� wizj� kawy na tarasie. � i pos�uchaj� Mamie mo�esz wszystko powiedzie�. Niczego nie musisz udawa�.</p><p>��Co wszystko? � spyta�a zdziwiona.</p><p>��o tym� o gwa�cie. Jak to z nami by�o.</p><p>Ono poruszy�o si� na moment i znowu znieruchomia�o, a Ewa razem z nim.</p><p>��Dlaczego? � spyta�a ponownie.</p><p>��To w ko�cu moja matka. Powinna zna� prawd�, nie? � u�miechn�� si� niepewnie i znowu by� w tym u�miechu �udz�co podobny do Brada Pitta.</p><p>W jednym z okien poruszy�a si� bia�a firanka.</p><p>��Kto� na nas patrzy � powiedzia�a Ewa.</p><p>��Mama � odpar� Andrzej. � Mama zawsze wygl�da zza firanki, gdy wracam do domu. Gdy nie wracam, te� patrzy.</p><p>Nie chcia�a wchodzi� do tego domu i stawa� przed jego matk�. Ale czu�a, �e musi.</p><p>Domofon przy furtce cicho zaterkota� i ruszyli �cie�k� z r�owej kostki. �Moja mama by tak� chcia�a�, pomy�la�a, przypominaj�c sobie, �e do ich domu prowadzi szary kawa�ek wys�u�onego betonu. Taras te� wy�o�ono r�ow� terakot�, a drzwi wej�ciowe by�y z jasnego drewna.</p><p>��Mamo, to Ewa � oznajmi� Andrzej pustemu, przestronnemu pokojowi, urz�dzonemu tak jak salony znanych ludzi w kolorowych magazynach: ma�o mebli, du�o przestrzeni. � Mamo� Mamo?</p><p>To by�y drogie meble, nie musia�a tego wiedzie�, wystarczy�o im si� przyjrze�. �A �azienka i kuchnia pewnie ca�e w kafelkach�, pomy�la�a i zerkn�a na wyfroterowane na b�ysk, drewniane schody, kt�re kr�c�c si� spiralnie, wiod�y na pi�tro.</p><p>��Mamo � powiedzia� Andrzej do jasnej �ciany, na kt�rej wisia� witra�owy krzy� w czerwono-pomara�czowym kolorze ze srebrnymi, cynowymi �y�kami. � Mamo, nie b�dzie procesu ani policji, ani oskar�enia o gwa�t, m�wi�em ci ju�, �e nie b�dzie. Po prostu si� o�eni�.</p><p>��S�uchaj, ja� � zacz�a szeptem Ewa, ale on po�o�y� palec na ustach, wi�c odruchowo zamilk�a. �ciana z krzy�em te� milcza�a.</p><p>��Mamo� � zawo�a� jeszcze raz Andrzej ju� z mniejsz� energi� i niepewnie. W pokoju zapad�a cisza. �O takiej ciszy m�wi si�, �e jest kamienna. Taka cisza jest zimna jak l�d�, pomy�la�a Ewa.</p><p>Nagle us�ysza�a za plecami czyj� dr��cy, melodyjny i cichy g�os.</p><p>��Czy naprawd� nie mog�a� tego usun��?</p><p>A� podskoczy�a, gdy� g�osu nie poprzedzi�y odg�osy krok�w, �aden szmer. �Nie chcia�abym z ni� mieszka�. Mia�abym uczucie, �e jest wsz�dzie i wszystko s�yszy, �e bezszelestnie pojawia si� w ka�dym dowolnym miejscu�. Odwr�ci�a si� powoli i z namys�em, chc�c odwlec chwil� odpowiedzi. Ale ju� m�wi� Andrzej:</p><p>��Mamo, przecie� ty jeste� przeciw aborcji. Za�o�y�a� ten komitet i w og�le�</p><p>��Tu chodzi o ciebie � powiedzia�a kobieta.</p><p>By�a zaprzeczeniem Teresy. Drobna, szczup�a, o wielkich oczach i wypuk�ych wargach (�on ma je po niej�). ��urnalowa�, powiedzia�aby babcia Maria. Ewa jeszcze nigdy nie widzia�a kobiety ubranej w tak eleganck� domow� sukni�.</p><p>��Mog�am usun��. Rozmy�li�am si� � odpar�a po chwili.</p><p>��I szanta�ujesz mojego syna � oznajmi�a kobieta tym samym �agodnym g�osem, cho� s�owa zabrzmia�y brutalnie.</p><p>��Kiedy ja� � zacz�a Ewa, lecz Andrzej ju� m�wi�, pospiesznie, wpadaj�c jej w s�owo:</p><p>��Oczywi�cie, �e musimy unikn�� rozg�osu, bo to by mi zaszkodzi�o, przecie� wiesz. Ale to ja jestem winien. Byli �wiadkowie. Wsz�dzie bym przegra�, w ka�dym s�dzie, mo�e nawet by mnie skazali. Gdy si� o�eni�, nikt nie pomy�li o gwa�cie, tylko o� o wpadce. Ka�demu si� zdarza. We�miemy cichy �lub i szybko wyjedziemy, �eby nie gadali. Gdyby�my chcieli ustala� ojcostwo, jak proponowa�a�, no to sama wiesz� Ca�e miasto b�dzie m�wi� tylko o tym.</p><p>��Chc� z ni� porozmawia� � oznajmi�a kobieta tym samym �agodnym g�osem.</p><p>�Nie�, zamierza�a powiedzie� Ewa, lecz Andrzej znowu odpowiedzia� za ni�:</p><p>��Nie. Ona nie chce. Nie powinna� jej denerwowa�, bo jak si� co� stanie� Ona jest w sz�stym miesi�cu.</p><p>Kobieta nagle opar�a si� jedn� r�k� o �cian�, a drug� dotkn�a gwa�townie d�ugiej, cienkiej szyi:</p><p>��Krople� � szepn�a. � S� w kuchni w kredensie albo w �azience w szafce. W tej na pi�trze.</p><p>Andrzej odwr�ci� si� gwa�townie i wybieg� z salonu. Ewa podesz�a do kobiety.</p><p>��Prosz� usi��� � powiedzia�a, nieporadnie podsuwaj�c najbli�szy fotel. Nogi fotela zgrzytn�y na jasnej, l�ni�cej posadzce.</p><p>W�ska d�o� kobiety pow�drowa�a na rami� Ewy i zacisn�a si�.</p><p>��Dam ci dwadzie�cia tysi�cy got�wk�, od razu.</p><p>Albo b�d� posy�a� co miesi�c po tysi�c, to ci wystarczy. Ludzie musz� dzi� �y� za mniejsze pieni�dze. Zrobimy umow� u notariusza, je�li mi nie wierzysz. Ale go zostaw.</p><p>�Dwadzie�cia tysi�cy� Jezu� Albo po tysi�c� Tylko jak d�ugo? Mo�e do ko�ca �ycia?�, my�li gor�czkowo Ewa.</p><p>��Zastanowi� si� � szepn�a.</p><p>Po twarzy kobiety przemkn�� ledwie widoczny u�miech.</p><p>��Wiedzia�am � powiedzia�a cicho.</p><p>�Ono, ty g�upi, leniwy �piochu� Zawsze �pisz, gdy jeste� potrzebne, a budzisz si�, gdy podaj� najgorsze wiadomo�ci w radiu, w telewizji, gadaj� o nich w autobusie, na ulicy i s�uchasz ich tak uwa�nie, jakby dawa�y prawdziwy obraz �wiata. Obud� si�, do cholery i powiedz, co mam robi�. Daj� nam fors�. Du�o forsy� Ono! Czego ty ode mnie chcesz, wci�� tego nie wiem!�</p><p>��S� krople � powiedzia� Andrzej, wpadaj�c do pokoju.</p><p>Kobieta wzi�a je z r�k syna, dotykaj�c jego w�os�w z wyra�n� czu�o�ci�.</p><p>��Za�atwicie to wed�ug w�asnego uznania � powiedzia�a, patrz�c wymownie na Ew� b��kitnymi oczami.</p><p>��Tak, za�atwimy. Ale ja jeszcze nic nie wiem. A teraz musz� i��. Na dworzec � odpar�a Ewa.</p><p>Nie wiedzia�a, czemu, ale nagle odczu�a nieodparte pragnienie natychmiastowego opuszczenia tego eleganckiego domu.</p><p>��Ostatni poci�g do Warszawy ju� odszed�. Musisz zosta� do jutra. Przenocujesz tutaj. Mamy go�cinny pok�j � powiedzia� Andrzej.</p><p>��Do Warszawy? � zaciekawi�a si� kobieta, pij�c krople tak, jakby to by�o wyrafinowane w smaku wino. � Masz tam rodzin�?</p><p>��Ma rodzin�. I kole�anki � po�pieszy� z odpowiedzi� Andrzej, zanim Ewa zd��y�a cokolwiek wyja�ni�.</p><p>Bra�a udzia� w jakiej� grze, w dodatku z dwojgiem partner�w i nie wiedzia�a, co to za gra i o co. Mog�a si� tylko domy�la�. Ale jej domys�y nigdy nie sz�y dalej ni� do scen i sytuacji znanych z seriali telewizyjnych i film�w, a zatem ma�o maj�cych wsp�lnego z prawdziwym �yciem.</p><p>A jednak siedzia�a na tym �adnym tarasie, w trzcinowym fotelu i pi�a kaw�. Matka Andrzeja siedzia�a obok. Pi�y z malutkich porcelanowych fili�anek i Ewa, przyzwyczajona do tanich fajansowych kubk�w, niezgrabnie trzyma�a swoj� za niemal przejrzyste, cienkie uszko. Gdy wyj�a palcami kostk� cukru z porcelanowej cukiernicy i wrzuci�a do fili�anki, kobieta u�miechn�a si� i od niechcenia wzi�a do r�ki w�skie srebrne szczypce. Bawi�c si� nimi, przestawia�a kostki z miejsca na miejsce. �Pieprz� ci�, pomy�la�a z furi� Ewa i wzi�a w dwa palce kolejn� kostk�, cho� jedna wystarcza�a. Kobieta leciutko zmarszczy�a brwi, ale na twarzy mia�a wci�� ten sam �agodny u�miech.</p><p>Wieczorem ogl�dali telewizj�, niewiele do siebie m�wi�c.</p><p>��Pewnie chcesz Big Brothera? � powiedzia�a kobieta i pstrykn�a pilotem. Ewa wzruszy�a ramionami. Big Brothera w ich domu ogl�da�y matka i Z�otko. Ewa ba�a si� natarczywego, wszechobecnego �miechu Manueli, zbyt poufa�ego u�mieszku Gulczasa, milkliwo�ci Janusza, szelestu d�ugich w�os�w Alicji, natarczywego szeptu Ma�gosi i zach�annego �ykania przez ni� papierosowego dymu. Dostawa�a klaustrofobicznego uczucia duszno�ci, gdy kt�re� z nich wchodzi�o do pokoju Wielkiego Brata i podekscytowane, m�wi�o o innych za ich plecami, ale przed wielomilionow� widowni�. Nie rozumia�a emocji matki i Z�otka, gdy dochodzi�o do ringu i wykluczania kolejnych ofiar. �Ciekawa jestem, co by by�o, gdyby to nasz dom by� otoczony kamerami? Kogo z nas ludzie by najpierw wykluczyli? Boj� si�, �e tat�. Tak, na pewno tat�. A potem kogo?�</p><p>�a teraz Gulczas zn�w powtarza� swoje lepkie dowcipy, Alicja z obsesyjn� perfekcj� czesa�a w�osy, Ma�gosia zach�annie pali�a papierosa, Wielki Brat wyci�ga� na spytki Janusza, Janusz robi� pompki, Klaudiusz przyrz�dza� kolacj�, Manuela �mia�a si� tak, �e trz�s� si� telewizor, a matka Andrzeja wpatrywa�a si� w Ew�.</p><p>��Masz matur�? � spyta�a nagle.</p><p>��Nie � odpar�a Ewa z bezradnym poczuciem winy.</p><p>���no bo wiesz, ja nie mam nic przeciw Alicji, ale ona ci�gle co� gra, rozumiesz � szepta�a przenikliwie Ma�gosia do Janusza, wci�gaj�c dym a� do �o��dka.</p><p>���ja tam nic nie wiem � o�wiadczy� Janusz i spojrza� poprzez monitor prosto na Ew�.</p><p>�Wszyscy nic nie wiemy i dlatego wszyscy lubi� Janusza�, pomy�la�a Ewa.</p><p>Kolacja by�a skromna, lecz pi�knie podana. Zap�on�y �wiece, a pomi�dzy p�miskami z serem i w�dlin� sta�y w wazoniku ��te kwiaty; ka�de z nich dosta�o kolorow� serwetk� i sztu�ce. �Jak w serialu�, pomy�la�a Ewa. Jedli w milczeniu. Potem nadal milczeli. Po kolacji kobieta co chwil� znika�a i pojawia�a si� tak samo bezszelestnie jak za pierwszym razem. Andrzej otwiera� usta, jakby chcia� co� powiedzie� i zaraz je zamyka�, wi�c patrzyli oboje w telewizor, milcz�cy i obcy.</p><p>W pokoiku na g�rze, obok kt�rego znajdowa�a si� druga, pastelowa �azienka z kolorowymi r�cznikami, by�a ju� przygotowana po�ciel. Wychodz�c po spiralnych schodach, Ewa nie dostrzeg�a nigdzie �ladu kurzu, nawet na por�czy.</p><p>�Ciekawe, kto tu sprz�ta i dlaczego ten porz�dek jest r�wnie odpychaj�cy jak ba�agan, kt�ry robi moja matka?�, zastanowi�a si�.</p><p>Ta kobieta w eleganckiej sukni, poruszaj�ca si� tak cichutko i lekko, sprawia�a wra�enie osoby, na kt�rej widok kurz i py� same odfruwaj� z mebli i pod��g, jakby wiedzia�y, �e nie wolno im tu przebywa�; paj�ki uciekaj� w panicznym strachu, rezygnuj�c ze snucia paj�czyny w zasi�gu jej wzroku, a tam, gdzie ona st�pnie w�sk� stop� w jasnym pantoflu, od razu znikaj� wszystkie plamy. A tymczasem mama miota si� po domu, przesuwaj�c bez sensu r�ne przedmioty z jednego k�ta w drugi i powtarzaj�c wci�� to samo pytanie, kt�re w dodatku nie wymaga odpowiedzi:</p><p>��Czy wy wiecie, do cholery, ile kosztuje utrzymanie porz�dku?!</p><empty-line/><subtitle>Ile kosztuje utrzymanie porz�dku:</subtitle><empty-line/><p>��Kto w ten spos�b wyciska past� do z�b�w i jej nie zakr�ca, czy wy wiecie, ile si� w ten spos�b marnuje? M�j ojciec, gdyby �y�, ju� by wam pokaza�! Gdybym ja tak zrobi�a, ojciec zaraz spu�ci�by mi lanie! � wrzeszczy Teresa i przepycha past� w stron� zakr�tki, zaginaj�c pusty koniec tubki. Na tubce wida� �lady palc�w, dowodz�ce, �e ka�dy wyciska j� jak chce, w dowolnym miejscu. � Wy nawet nie wiecie, ile kosztuje utrzymanie porz�dku! � wo�a zn�w Teresa i miota si� po �azience. Jej uwaga skupia si� na pa�cie, wi�c ju� nie widzi w�asnych w�os�w, kt�re zatka�y sitko w wannie, k�aczk�w waty le��cych po k�tach i paj�czyn przyczepionych pod sufitem. Nie czuje charakterystycznego st�ch�ego zapachu zachodz�cej ple�ni� wilgotnej, brudnej bielizny i �cierek upchni�tych w szafkach, za sedesem, a nawet pod wann�.</p><p>Tak jak pasta skupia jej ca�� uwag� w �azience, tak w kuchni czyni� to szklanki. To babcia Maria nauczy�a j�, �e nie wystarczy postawi� umyte szklanki na suszarce, by same obciek�y, trzeba je d�ugo i starannie wyciera� such� �ciereczk�, tak aby zacz�y b�yszcze�. Ewa i Z�otko nie znosz� tego wycierania i sta�ego rytua�u podnoszenia szklanek wysoko ku lampie, by sprawdzi�, czy nie ma smug. A smugi s� zawsze, musz� by�, gdy� �adna �cierka nie jest do�� czysta, a p�ki w kredensie, na kt�re si� je odstawia, pokrywa kurz i zastarza�e plamy, na co Teresa ju� nie zwraca uwagi. Tak jak nie zwraca uwagi na bia�e smugi z pasty na lustrze w �azience, w umywalce, a nawet na pod�odze. Koncentruje si� tylko na tubce. �Nigdy, nigdy nie nauczycie si� porz�dnie wyciska� pasty�, powtarza i z uporem przepycha zawarto�� tubki ku zakr�tce. Gdy ju� to zrobi � a robi to codziennie, czasem dwa razy na dzie�, rano i wieczorem � ma poczucie satysfakcji, dobrze spe�nionego obowi�zku i z westchnieniem ulgi siada w du�ym pokoju, aby w��czy� telewizor.</p><p>Ewa bierze prysznic w tej obcej, wykafelkowanej na bia�o �azience, za cieniutk� zas�onk� z jasnego, nieprzemakalnego materia�u i z dziwn� satysfakcj� patrzy, jak na dnie l�ni�cej czysto�ci� wanny jej nogi odbijaj� brudny �lad.</p><p>��Chcia�abym go tu zostawi� na zawsze, wiesz? � m�wi do dziecka, ale brud szybko sp�ywa ze strumieniem wody i znika.</p><p>Ewa siada na tapczanie i nieruchomieje. Usi�uje ws�ucha� si� w mow� tego domu, ale on w og�le nie m�wi. �Ono, czy s�yszysz co�? Cokolwiek? Ono�?� Ale Ono milczy. �Ten dom, podobnie jak ja, nas�uchuje, kiedy i gdzie pojawi si� ta kobieta, a gdy si� zjawia, dom milknie, wstrzymuj�c oddech�.</p><p>��Ciiiiiisza � szepcze Ewa. � Ten dom nie ma swojego g�osu. Milczy i m�czy si�. Niedobre jest takie milczenie. Przyda�aby si� jaka� pszczo�a.</p><p>Zdziwiona, stwierdza, �e brakuje jej Bacha, s�cz�cego si� gdzie� zza �ciany, a nawet rozfalowanego g�osu Presleya, kt�ry dobiega�by z do�u, z kuchni; wola�aby, �eby ten dom m�wi� cho�by g�osem telewizora, ale on w og�le nie m�wi, kryj�c swoje tajemnice.</p><p>W nocy d�ugo nie mo�e zasn��, a gdy ju� zapada w m�cz�cy rodzaj p� snu i p� jawy, wydaje si� jej, �e klamka cichutko si� porusza, potem otwieraj� si� drzwi, a kobieta wchodzi bezszelestnie i staje nad ni�, wpatruj�c si� w ni� d�ugo, z chorobliwym nat�eniem. Wreszcie znika, a wtedy Ewa zasypia. �ni si� jej dono�ny, nieokie�znany �miech Manueli, kt�ry trz�sie jej ��kiem, pod�og� pokoju, potem ca�ym domem.</p><p>��Nie chc� Nie chc�, �eby �ni�a mi si� telewizja, wystarczy jej tyle, ile w dzie�, to i tak za du�o � m�wi Ewa i nie wie, czy powiedzia�a to we �nie, czy sama do siebie, gdy� w�a�nie si� obudzi�a i s�o�ce wpada do pokoju przez szyby tak czyste, �e wydaje si�, jakby okna nie mia�y szyb. ��eby chocia� jedna plamka, jedna �ywa plamka�, my�li, wychodz�c z pokoju.</p><p>Na schodach spotyka kobiet�, kt�ra niesie koszul�, b��kitne d�insy i kolorowe bokserki.</p><p>���niadanie na stole � m�wi cicho. � Nios� mu ubranie, on co dzie� musi mie� �wie�e, wyprane, wyprasowane. Jest alergikiem, ma uczulenie. A �niadanie jada w ��ku, zosta�o mu to z dziecinnych lat. Bardzo to lubi.</p><p>�Tak, on ma uczulenie�, my�li Ewa. Cho� �niadanie jest estetycznie podane � kolorowe kubki, talerzyki, miseczki na musli, mleko w dzbanku, gor�ce par�wki pod b�yszcz�cym przykryciem, soki, paruj�ca kawa z ekspresu � Ewa czuje, �e w og�le nie jest g�odna. Powoli, �y�ka za �y�k�, prze�yka musli, zdziwiona jego smakiem (zna�a tylko p�atki owsiane, rozgotowane przez matk� na papk�, a to musli jest z orzechami, miodem, z czekoladowymi kulkami i owocami).</p><p>Obok nakry� na stole le�y ozdobny album. �Fotografie�, my�li Ewa. �Chce, �ebym je obejrza�a�. Wi�c odk�ada �y�k�, z ha�asem odsuwa miseczk� i powoli przewraca kolejne strony ze zdj�ciami. Tu jest ta kobieta, ale o wiele m�odsza � i przytulona do niej ma�a dziewczynka w bluzce z koronkami. Troch� wi�ksza dziewczynka, w aksamitnych spodenkach i pelerynce, trzymana troskliwie za ma�� r�czk�. Bal maskaradowy? Dziewczynka ma w�osy w lokach, jest przebrana za motyla, na plecach powiewaj� jej wspania�e, tiulowe skrzyd�a, wyszywane cekinami i rozpi�te na lekkim stela�u.</p><p>��Motyl? � przypomina sobie Ewa.</p><p>��Tak, motyl � s�yszy za sob� �agodny g�os i a� podskakuje z wra�enia. Nie s�ysza�a krok�w ani otwierania drzwi, szepta�a tak cicho, �e mog�o us�ysze� tylko Ono. Ale ta kobieta us�ysza�a. �Czy ona przypadkiem nie s�yszy te�, jak Ono we mnie si� porusza? Nie chc�, ona nie ma prawa�, my�li gniewnie Ewa.</p><p>Ju� w�a�ciwie wszystko wie, mimo to pyta: � Nie ma tu zdj�cia jego ojca. Chcia�abym zobaczy�, czy s� podobni.</p><p>Kobieta chwil� milczy, a potem m�wi:</p><p>��Odszed�. Odszed� dawno temu. Porzuci� syna. Straci� do niego prawo. Usun�li�my jego fotografie. Nie, Andrzej nie jest do niego podobny. Jest moim synem. Tylko moim.</p><p>Wychodz�c na ulic�, Ewa przystaje na chwil� i oddycha g��boko, ale w wypiel�gnowanym ogr�dku ju� rozkwit�y kwiaty i wok� roznosi si� ich natr�tny, mocny zapach. �Truj�ce�, my�li z niepokojem. Na szcz�cie podje�d�a Andrzej i Ewa z ulg� wdycha zwyczajny smr�d spalin. Jednak gdy jej wzrok pada na zielone renault, odruchowo cofa si� i niemal wpada na r�wniutki, zbudowany z kamienia i drewna p�ot. Ono wykonuje salto w jej brzuchu i Ewa na moment traci oddech.</p><p>��No, wsiadaj � m�wi Andrzej, patrz�c na ni� zdziwiony.</p><p>��Nie � odpowiada w pierwszej chwili, ale zaraz opanowuje si� i siada na przednim siedzeniu.</p><p>�Tu mnie nie by�o, by�am tam, z ty�u�, my�li. �I to auto pachnie teraz ca�kiem inaczej, inaczej, inaczej�, powtarza sobie, usi�uj�c st�umi� l�k. �Nie ma wyziew�w alkoholu, smrodu papieros�w, zapachu mojego strachu i mojej krety�skiej nadziei. To jest inne auto, wi�c uspok�j si�, idiotko�.</p><p>Bia�a firanka znowu si� porusza, ale auto odje�d�a, zanim Ewa mo�e si� upewni�, czy to wiatr, czy r�ka tamtej kobiety.</p><p>��To tylko kawa�ek, trzy kilometry � m�wi Andrzej i patrz�c na drog�, m�wi cicho: � Prosz� ci�, nie zostawiaj mnie. Wr��. B�dzie nam razem dobrze, zobaczysz.</p><p>��To nie ja. To Ono. Ono zdecyduje � odpowiada Ewa niepewnie.</p><p>Ono wyspa�o si�, najad�o, zd��y�o ponownie zrobi� salto a� �niadanie podesz�o Ewie do gard�a i nas�uchuje teraz uwa�nie ich rozmowy. Ma zaci�ni�te d�onie, zmarszczone brwi, nie kopie, ale wci�� s�ucha. �Ono ju� wie�, my�li Ewa. �Ono wie, �e to nie on�.</p><p>��Wyjedziemy st�d. Sama wybierzesz miasto. Mam pieni�dze, wi�c oboj�tne, gdzie pojedziemy, wsz�dzie damy sobie rad� � powtarza natarczywie Andrzej.</p><p>Ewa milczy.</p><p>��S�ysza�a� o Arkadiusie? � pyta on nagle, a ona ze zdziwieniem kr�ci g�ow�. � No wiesz, tyle o nim pisz� w gazetach� Te� jest z ma�ego miasta, a teraz mieszka w Londynie. Jest s�awnym projektantem mody. Widzisz, gdy si� czego� bardzo chce� Ale najpierw trzeba si� wyrwa�. Ja mam dopiero dwadzie�cia pi�� lat, przede mn� ca�e �ycie, tylko musz� No, musz� wiesz�</p><p>��Wiem � stwierdza Ewa z powag�. Poci�g s�ycha� ju� z oddali, niepotrzebny jest ten warcz�cy g�os z megafonu, nie wiadomo, m�ski, czy damski. Wagony s� szare od kurzu, a szyby brudne.</p><p>��Nie tu, tylko tam. Pierwsza klasa to te czerwone przedzia�y � m�wi Andrzej.</p><p>Stoi na peronie i patrzy za ni�. Jest coraz mniejszy i coraz bardziej bezradny.</p><p>Ono, niedobry jest brak mi�o�ci i niedobry jej nadmiar. Poniewa� jeszcze nie wiem, czy ci� kocham, to wci�� mam szans� nauczy� si�, jak to zrobi�, �eby tego uczucia by�o w sam raz. Aby go by�o tylko tyle, �eby� czu�o si� wolne i a� tyle, �eby� chcia�o by� ze mn�. Tylko tyle, �eby�my oboje wiedzieli, �e poza nami jest jeszcze mn�stwo innych rzeczy godnych uwagi i a� tyle, �eby�my poj�li, �e te inne rzeczy b�d� pi�kniejsze, gdy b�dziemy je razem poznawa�. I �eby�my si� zawsze nawzajem s�yszeli i m�wili do siebie, patrz�c sobie w oczy, a wchodz�c do domu, �eby�my g�o�no tupali, wtedy nasze nogi b�d� sobie m�wi�: �Tak, to ja, oto jestem�.</p></section><section><title><p>Czerwiec. Poci�g. Miasto</p></title><p>Pojemnik na �mieci jest zapchany i przy ka�dym ruchu poci�gu wysuwaj� si� z niego kartony po sokach, butelki po wodzie, zgniecione kubki po kawie. Ma�y chodniczek na �rodku przedzia�u jest wystrz�piony na brzegach i brudny od but�w setek pasa�er�w. Bia�e szmatki na wezg�owiach s� sprane do szaro�ci i nie�wie�e. Tylko wi�niowy plusz sze�ciu siedze� jest mi�kki, cho� gdy przy�o�y si� do niego g�ow�, pachnie kurzem, nikotyn� i �rodkami chemicznymi. �A ja wierzy�am, �e pierwsza klasa to naprawd� pierwsza klasa�, my�li z �alem Ewa, szukaj�c �lad�w luksusu, kt�ry kojarzy� si� jej z tym poj�ciem.</p><p>Z k�ta ko�o drzwi, spod d�ugiego trencza zawieszonego na haczyku, wystaj� d�ugie m�skie nogi w d�insach i glanach. Ko�o anonimowych n�g przycupn�a zakonnica o pomarszczonej twarzy, kontrastuj�cej ze �wie��, sztywn� biel� welonu; trzyma czarn� walizeczk�, mocno przytulaj�c j� do habitu. Miejsce naprzeciw Ewy zajmuje starszy, nobliwy pan, ko�o niej siedzi kobieta w �rednim wieku, z telefonem kom�rkowym przy uchu.</p><p>��Nie� Tak� Tak� Nie� � m�wi kobieta, a jej g�os zlewa si� z rytmicznym, pulsuj�cym stukotem k� na szynach: �tak-tak-tak� nieeee� tak-tak-tak� nieee��</p><p>Ko�o kobiety z kom�rk� siedzi dziewczyna w widocznej ci��y, ubrana w lu�n�, eleganck� sukienk�.</p><p>�Wi�c jest nas dwie. Jeden przedzia� i dwie kobiety w ci��y�, dziwi si� Ewa. Wzrok dziewczyny przywiera do skrawka go�ego brzucha Ewy, do jej ciasno opi�tych d�ins�w, potem w�druje ku r�kom. �Szuka obr�czki�, my�li Ewa i czeka, kiedy tamta odwr�ci g�ow�. Odwraca i wyjmuje z torby kolorow� gazet�.</p><p>Niezra�ona, Ewa nadal ogl�da wsp�pasa�er�w. W�a�ciciel d�ugich n�g w d�insach wci�� nie wysuwa si� spod trencza. �R�wnie dobrze mo�e to by� kobieta. Nie, ma za du�e buty, wi�c chyba facet?� Zakonnica, nie patrz�c na nikogo, odpina energicznie czarn� walizeczk� i wyjmuje z niej laptop. Po chwili w przedziale rozlega si� ciche, rytmiczne stukanie w klawiatur�.</p><p>��Oooo� � m�wi Ewa z zaciekawieniem, ale zakonnica przesuwa po niej oboj�tnym wzrokiem i ponownie zag��bia si� w pisanie.</p><p>Kobieta z kom�rk� wykr�ca kolejny numer.</p><p>��Tak, jad� Za trzy godziny. No, trzy i p�, licz�c ze sp�nieniem. PKP przecie� bankrutuje. Nied�ugo w og�le nie b�dzie czym je�dzi�. Zlikwiduj� po�ow� transportu lub wi�cej, zobaczysz � oznajmia do s�uchawki.</p><p>��Naprawd�? � dziwi si� Ewa. � Zlikwiduj� poci�gi?</p><p>Kobieta patrzy na ni� tak, jakby jej nie widzia�a, potem przymyka oczy i zak�ada r�ce z kom�rk� na piersiach.</p><p>Starszy, nobliwie wygl�daj�cy pan ma wzrok skierowany ku przesuwaj�cemu si� za oknem krajobrazowi, ale w jego oczach nie wida� zainteresowania.</p><p>��Bocian! � wo�a Ewa z o�ywieniem. � Bocian w�druje po ��ce!</p><p>Pan porusza g�ow� tak, jakby mu zesztywnia� kark i znowu wbija wzrok w brudne szyby.</p><p>Ewa usi�uje pochwyci� spojrzenie kogo� ze wsp�pasa�er�w, lecz jest to prawie niemo�liwe. �Jakby si� nawzajem nie widzieli�, my�li gniewnie. Ono porusza si� gwa�townie, wyra�nie udziela mu si� jej zirytowanie.</p><p>Poci�g dla odmiany turkocze teraz i stuka. Tur, tur, stuk, puk, tur, tur, stuk, puk. S�ycha� tylko poci�g, a ludzie siedz�, jakby byli manekinami.</p><p>��Nie rozumiem! � wo�a nagle Ewa w przestrze� przedzia�u i dodaje cichszym i spokojniejszym g�osem, nachylaj�c si� w stron� brzucha: � Nie denerwuj si�</p><p>Wsp�pasa�erowie zerkaj� na ni�, lecz gdy trafiaj� na jej spojrzenie, umykaj� ze wzrokiem.</p><p>��No nie! Nie! Tak nie mo�e by�! Dlaczego nikt nic nie m�wi? � wo�a Ewa. � Czemu nikt nikomu nie powiedzia� �dzie� dobry�? Dlaczego nikt nikogo o nic nie pyta, a gdy ja spytam, to nikt nie odpowiada? Czy to tak zawsze? Czy tak musi by�? Czy tak podr�uje si� poci�giem?</p><p>Teraz wszystkie oczy patrz� na Ew�.</p><p>��O czym pani m�wi? � pyta kobieta z kom�rk�.</p><p>��B�dziemy jecha� razem ponad trzy godziny, czy musimy by� sobie a� tak obcy? Dlaczego nie mamy sobie nic do powiedzenia? My�la�am, �e jak si� d�ugo jedzie poci�giem, to ludzie si� zaprzyja�niaj�.</p><p>��Ha� Kurde, no� � m�wi niezdecydowanie dziewczyna w ci��y, odk�adaj�c kolorowe pismo.</p><p>��Tylko nie klnij. One wszystko s�ysz� � ostrzega j� Ewa.</p><p>��Kto s�yszy? � zaciekawia si� starszy pan.</p><p>��Dzieci. Nie narodzone dzieci. Wszystko s�ysz�.</p><p>��Kurde! � wo�a z uczuciem w g�osie dziewczyna. � Co za bzdura! Przecie� nie chcia�yby wtedy przyj�� na �wiat! Wystraszy�yby si�!</p><p>��I o tym w�a�nie m�wi� � stwierdza Ewa �ciszonym g�osem. � One nie lubi� ha�asu, ale na przyk�ad teraz Ono boi si� waszego milczenia. Tylu ludzi st�oczonych w jednym ciasnym miejscu i w og�le ze sob� nie rozmawiaj�. Dlaczego?</p><p>Kobieta z kom�rk� patrzy na Ew� wzrokiem tyle� stropionym, co zirytowanym.</p><p>��Przecie� jeste�my sobie obcy � o�wiadcza wreszcie, z naciskiem na s�owo �jeste�my�.</p><p>Starszy pan marszczy brwi:</p><p>��Tak, jeste�my� Ale to ciekawe, �e ludzie dzisiaj s� sobie a� tak obcy. Mam uczucie, �e kiedy� tak nie by�o. Gdy nie istnia�a telewizja, kom�rki, komputery, chyba rzeczywi�cie w poci�gach si� rozmawia�o. Kiedy� ludzie byli sobie bli�si, dzi� bli�sze s� im przedmioty?</p><p>Kobieta roze�mia�a si� z gniewn� dezaprobat�.</p><p>��Prosz� bardzo. Wy��czam kom�rk� i zobaczymy, czy b�dziemy sobie bli�si.</p><p>Dwa ciche pikni�cia oznajmi�y, �e roz�piewana i rozgadana kom�rka zosta�a wyciszona nerwow� r�k� w�a�cicielki. Wszyscy zamilkli i spojrzeli po sobie z napi�ciem.</p><p>��To ca�kiem naturalne. Ta obco��. I ostro�no�� � oznajmia nagle dziewczyna w ci��y. � Poci�gi s� teraz niebezpieczne. Nie wiadomo, kto nimi je�dzi. Mo�e kiedy� je�dzili tylko prawdziwi pasa�erowie, ale dzisiaj� Kradn�, napadaj�, czyta�am, �e na trasie Opole-Wroc�aw potrafili wpa��, u�pi� pasa�er�w i ograbi� ca�y wagon. Grasowali tak przez kilka miesi�cy. Niedawno temu ich z�apali, ale na pewno ju� s� jacy� nowi�</p><p>��No tak � przyznaje starszy pan. � Kiedy� ludzie w poci�gach cz�stowali si� kanapkami, jajkiem na twardo, herbat� z termosu. Cz�sto podr�uj�, ale dawno nie widzia�em nikogo z jajkiem na twardo i termosem. No, ale dzi� lepiej nie bra� niczego od obcych. W jednym z poci�g�w je�dzi� z�odziej, kt�ry usypia� pasa�er�w herbat� lub piwem, a potem okrada�.</p><p>��I dlatego lepiej z nikim nie rozmawia�. Obcy to obcy � powtarza dziewczyna w ci��y.</p><p>Zakonnica stuka nieprzerwanie w klawiatur� i nie podnosz�c g�owy, m�wi:</p><p>��S�dzisz, dziecino, �e jak b�dziesz milcze�, to ci� to uchroni od grabie�y, napadu albo od przemocy? Modlitwa by ci� uchroni�a, ale milczenie nie.</p><p>Kobieta z kom�rk� nagle si� o�ywia:</p><p>��Kiedy�, za PRL-u, poci�gami je�dzili tylko w tak zwane delegacje. Wte i wewte i znowu i tak bez przerwy, g��wnie w poniedzia�ki. Udawali, �e co� za�atwiaj�, przybijali sobie piecz�tki w jakich� urz�dach i wracali. Nudzili si�, nie mieli co robi�, no to rozmawiali w czasie jazdy. Ale naprawd� to nie by�o gdzie i po co je�dzi�. Siedzia�o si� w pracy i w domu. By�y poci�gi delegacyjne i poci�gi puste.</p><p>��O, nie. By�y jeszcze poci�gi przyja�ni, z Polski do Zwi�zku Radzieckiego � o�ywi� si� starszy pan. � Ca�y poci�g by� wtedy zapchany kryszta�ami, d�insami, kremami Nivea, wod� Przemys�awk� i w�dk�. Za u�ywane d�insy mo�na by�o kupi� telewizor Rubin. Kolorowy. Wprawdzie lubi� si� znienacka zapali� i potem p�on�o od niego ca�e mieszkanie, ale jednak by� to prawdziwy kolorowy telewizor.</p><p>��Przecie� dzisiaj wszyscy mamy kolorowe telewizory � dziwi si� dziewczyna w ci��y.</p><p>��No w�a�nie. Wszyscy. A wtedy tylko nieliczni i dlatego to by�o mi�e � wyja�nia t�sknie pan.</p><p>��To by�y pijane poci�gi, te poci�gi przyja�ni � komentuje kobieta. � Zaczynali pi� w Warszawie, a ko�czyli w Moskwie. M�j eksm�� nimi je�dzi�.</p><p>��Dlaczego eks? � zaciekawi�a si� Ewa.</p><p>��Nie zaadaptowa� si� do dzisiejszych czas�w, mam wra�enie, �e on nadal je�dzi tym poci�giem przyja�ni, od stacji Nie Wiadomo Co do stacji Nie Wiadomo Gdzie. A ja za�o�y�am firm�, haruj� od rana do nocy i nie b�d� go utrzymywa�! Rozwiod�am si�, zarabiam, a on, w papuciach, ca�ymi dniami ogl�da telewizj� i rozwi�zuje krzy��wki � �mieje si� kobieta. Jej r�ka odruchowo pow�drowa�a ku kom�rce, lecz zaraz si� cofn�a.</p><p>��No i jednak rozmawiamy � westchn�a Ewa z ulg�. � Nie chcia�abym, �eby Ono mia�o poczucie, �e ludzie s� sobie a� tak obcy. Przecie� Ono nas s�ucha i poznaje �wiat w poci�gu.</p><p>Dziewczyna w ci��y poruszy�a si� nerwowo:</p><p>��To bzdura. Takie to nic nie s�yszy. I nie chc�, �eby s�ysza�o. To by�oby straszne.</p><p>Starszy pan kr�ci g�ow� w zadumie:</p><p>��Uczy�em w szkole biologii. Moja �wi�tej pami�ci �ona te� by�a nauczycielk�, ale ona uczy�a rosyjskiego. Umar�a w 1992, nagle, na serce, bo okaza�o si�, �e nikomu nie jest potrzebna. Wszyscy chcieli uczy� si� angielskiego lub niemieckiego, a rosyjski zosta� wykl�ty. I ona zamartwi�a si� tym na �mier�. Dzi� znowu ucz� si� rosyjskiego, bo handluj� z Rosj�, cho� pewnie ju� nie d�insami i nie Przemys�awk�. No, ale mojej �ony ju� nie ma. Co to ja m�wi�em� Biologia� Ot� niekt�rzy uczeni twierdz�, �e pantofelek s�yszy i kurczy si� lub rozkurcza zale�nie od d�wi�k�w. Bo ju� plankton to nie. Plankton jest g�uchy. W pantofelka to ja wierz�, ale embrion ludzki? Nieeee� Cz�owiek jest zbyt prymitywny, �eby m�g� s�ysze� na poziomie p�odu.</p><p>Zakonnica na moment podnios�a g�ow� znad klawiatury:</p><p>���ycie pocz�te jest �wi�te.</p><p>��A narodzone niewiele warte i l�duje na �mietniku � powiedzia�a agresywnie kobieta.</p><p>��Prosz� pa�stwa � zacz�� uroczy�cie starszy pan. � Nie spierajmy si� o aborcj�, bo skoro ju� tak �adnie zacz�li�my si� zaprzyja�nia�, to lepiej zmieni� temat, ni� zacz�� si� k��ci�. Aborcja i polityka to tematy gor�ce jak kartofle z ogniska.</p><p>��Aborcja to polityka � stwierdza sucho kobieta z milcz�c� kom�rk�.</p><p>��A� tym pantofelkiem to jak jest, bo ja ju� zapomnia�am. Jak on si� rozmna�a? Musz� by� dwa pantofelki? i co? Rozpoznaj� si� jako�? � pyta dziewczyna w ci��y.</p><p>Zakonnica, nie przerywaj�c swojego zaj�cia, wtr�ci�a:</p><p>��Pantofelek nie ma duszy.</p><p>��Nigdy nic nie wiadomo � pokiwa� g�ow� starszy pan. � �ycie to wielka tajemnica i biologia jej nie wyja�nia. Religia te� nie.</p><p>��To prawda. Tu, na ziemi, jest wi�cej tajemnic, ni� my�l� uczeni. Na przyk�ad Internet� Internet mo�e by� sum� ludzkich dusz � zamy�li�a si� zakonnica.</p><p>��Bo�e! � wzdrygn�a si� kobieta. � Siostra wie, jakie �wi�stwa wypisuj� w Internecie? Ile tam pornografii i przemocy?</p><p>��Ka�dy znajduje to, czego szuka � stwierdzi�a spokojnie zakonnica.</p><p>Ono kopn�o Ew� z ca�ej si�y.</p><p>��Kopie. Jest chyba zaniepokojone � powiedzia�a Ewa. � Za du�o naraz si� dowiaduje.</p><p>�Najpierw wszyscy milczeli, teraz nie mog� przesta� m�wi�. Byli sobie obcy, a teraz opowiadaj� o swoich �onach, m�ach, o pantofelkach i swoim �yciu�, pomy�la�a ze zdziwieniem.</p><p>��Nie chc�, �eby moje dziecko ju� teraz cokolwiek s�ysza�o � powt�rzy�a dziewczyna. � Wystraszy si� i odm�wi przyj�cia na �wiat. M�j lekarz powtarza mi, �ebym patrzy�a tylko na pi�kne przedmioty, bo to mo�e mie� wp�yw na dziecko.</p><p>���ale sk�d bra� same pi�kne przedmioty? � starszy pan rozejrza� si� po przedziale, zerkaj�c na brudne okno. � Kiedy�, dawno temu, m�wiono, �e kobieta w ci��y mo�e si� na co� zapatrzy�. Na przyk�ad zapatrzy si� w ogie� i dziecku wyskoczy plama na twarzy. Zna�em cz�owieka z tak� wielk� czerwon� plam�. Upiera� si�, �e jego matka, b�d�c w ci��y, widzia�a po�ar i z przestrachu z�apa�a si� r�k� za policzek.</p><p>��Co za bzdury � powiedzia�a kobieta. � Genetyka na pewno to jako� wyja�nia.</p><p>��To nie bzdury. Gdy si� jest w b�ogos�awionym stanie, dobrze jest si� zapatrzy� w Pana Boga i w ciep�y rodzinny dom � o�wiadczy�a zakonnica, sk�adaj�c laptop.</p><p>�Ciep�y dom�, pomy�la�a Ewa. �Musz� znale�� ciep�y dom, a wtedy Pan B�g sam si� znajdzie. Albo i nie�.</p><p>��Nale�y si� zapatrzy� w to, co jest pi�kne na �wiecie i w dobrych ludzi � zamy�li� si� starszy pan.</p><p>��A gdzie chce pan to znale��? Na �wiecie s� same konflikty, wojny, przemoc, a dobrzy ludzie� Wygl�da na to, �e gdzie� si� pochowali � oznajmi�a kobieta.</p><p>Poci�g zacz�� zwalnia�.</p><p>��A to co? � spyta�a kobieta. � Przecie� nie Warszawa?</p><p>��Roboty drogowe � wyja�ni�a zakonnica. � Je�d�� na tej trasie i od miesi�ca co� tu naprawiaj�.</p><p>��Ja nie mam czasu, musz� by� punktualnie. Jad� na przetarg � powiedzia�a nerwowo kobieta.</p><p>��Kiedy� kobiety je�dzi�y na targ, a dzi� na przetargi. Kiedy� zarabia�a tylko g�owa rodziny, a dzi� nie wiadomo, kto jest t� g�ow�. Troch� to niepokoj�ce � zamy�li� si� starszy pan.</p><p>��Dobrzy ludzie na pewno wci�� gdzie� s�. Szukajcie, a znajdziecie � stwierdzi�a nagle zakonnica, upychaj�c laptop do czarnej walizeczki.</p><p>D�ugie nogi w d�insach i wielkich glanach poruszy�y si�, a trencz si� odchyli�.</p><p>��Szukajcie, a znajdziecie � powiedzia� z nerwowym u�miechem m�ody m�czyzna, odsuwaj�c p�aszcz, a potem jednym ruchem zerwa� si� z siedzenia. Wyrwa� zakonnicy walizeczk� i wybieg� z przedzia�u. Na korytarzu rozleg� si� tupot n�g i dono�ne trza�niecie drzwi.</p><p>��Jezus Maria! � zawo�a�a kobieta.</p><p>��Z�odziej� ratunku� � wyszepta� starszy pan tak cicho, �e us�ysza�a go tylko Ewa.</p><p>��Z�odzieje! � wrzasn�a znowu kobieta, a ju� po chwili wszyscy pchali si� na korytarz. Tylko zakonnica podesz�a do okna, chwil� mocowa�a si� z nim, a potem je opu�ci�a.</p><p>��Ju� go nie ma. Biegnie tam, mi�dzy drzewami � obwie�ci�a spokojnie, wychylaj�c g�ow�.</p><p>Poci�g znowu zacz�� przy�piesza� i po chwili turkota� w szybkim, jednostajnym rytmie.</p><p>��Pani ma kom�rk�, trzeba dzwoni� na policj� i lecie� po konduktora � m�wi� w podnieceniu starszy pan.</p><p>��Zatrzyma� poci�g! � zawo�a�a dziewczyna w ci��y.</p><p>��Tylko nie zatrzymywa�! M�j przetarg! � powiedzia�a nerwowo kobieta.</p><p>Ono natychmiast dosta�o czkawki, a Ewa razem z nim, czuj�c, jak jej przepona zaczyna ta�czy�.</p><p>�Nie b�j si�, nas nie okradn�. Nic nie mamy, tylko siebie�, szepn�a do dziecka, ale zakonnica ju� m�wi�a:</p><p>��B�g da�, B�g wzi��. I tak by� zepsuty.</p><p>��Przecie� siostra ca�y czas na nim pisa�a! � zawo�a�a kobieta.</p><p>��Bo�e chro�, tak sobie tylko stuka�am. Uczy�am si�, gdzie s� literki i cyfry. Klasztory teraz si� komputeryzuj�, wi�c siostry ci�gn�y s�omki, na kt�r� wypadnie, �eby pierwsza si� nauczy�a. I pad�o na mnie. Al� wci�� si� boimy �ywego komputera, wi�c kupi�y�my na gie�dzie zepsuty taki, do oswojenia.</p><p>��Do czego to dosz�o. Komputeryzacja klasztor�w� No nie wiem, nie wiem, czy mi si� to podoba, czy religia nie powinna pozosta� tam, gdzie si� narodzi�a, w�r�d piorun�w, nawa�nic, trz�sie� ziemi i wybuch�w wulkan�w, w�r�d wszystkiego, czego cz�owiek do dzi� nie mo�e poj�� i czego si� boi, a nie w�r�d linii energetycznych i elektroniki � mruczy starszy pan.</p><p>��G�osu Boga tam siostra nie us�yszy � przytakn�a kobieta.</p><p>��Nigdy nie wiadomo � zamy�li�a si� zakonnica. � B�g przejawia si� we wszystkim, czemu nie mia�by przejawi� si� komputerze?</p><p>��No i widzicie! � m�wi Ewa g�o�no i z radosnym u�miechem. � Wszystko mo�e si� dobrze sko�czy�, prawda?</p><p>Zakonnica patrzy na ni� uwa�nie.</p><p>��Nie, dziecino � m�wi wreszcie. � Nie wszystko.</p><p>��No tak � stwierdza starszy pan i zaciska wyci�gni�t� r�k�. � Na przyk�ad pantofelek to, ooo� tak si� kurczy, gdy czuje niebezpiecze�stwo.</p><p>��Ono te� si� wtedy kurczy � szepcze Ewa. � i czuje niebezpiecze�stwo wcze�niej ni� ja, ale nie zawsze potrafi mnie ostrzec.</p><p>��Podr� dobiega ko�ca. Jako� jeste�my sobie mniej obcy, prawda? � pyta starszy pan.</p><p>��Mniej, mniej � m�wi nerwowo kobieta i zaczyna zbiera� rzeczy. � Warszawa si� zbli�a.</p><p>��Warszawa� � cieszy si� Ewa. � Zobaczymy wielkie, prawdziwe miasto. Widzia�am je tylko raz, dawno temu, w szkole podstawowej. Na wycieczce � wyja�nia wsp�pasa�erom, ale ju� nikt nie zwraca na ni� uwagi.</p><p>�ci�gaj� z p�ek walizki i torby, strzepuj� wymi�te ubrania, kobieta i dziewczyna pudruj� twarze, pierwsza z nich przeci�ga po ustach kredk�, druga czesze w�osy i spryskuje si� dezodorantem. Zakonnica uk�ada rzeczy w czarnej, zniszczonej torbie, wszyscy na siebie wpadaj�, potr�caj� si�, my�l�c ju� tylko o tym, co b�d� robi� po wyj�ciu z poci�gu.</p><p>�Znowu jeste�my sobie obcy�, my�li Ewa ze smutkiem i patrzy przez okno na zbli�aj�c� si� stolic�. �Wi�c to ju�. Jestem w Warszawie. Ale dlaczego ona tak si� zaczyna?�</p><empty-line/><subtitle>Dlaczego ona tak si� zaczyna:</subtitle><empty-line/><p>coraz wi�cej drut�w wysokiego napi�cia. Coraz mniej zielonego koloru, coraz wi�cej brzydkich dom�w i wybetonowanych ulic. Domy-rezydencje, skryte w ogrodach lub za wysokimi murami. Domy rudery, walcz�ce o przetrwanie. Domy z wie�yczkami i pe�ne �uk�w, jak w cyga�skim pa�acu. I �mieci. Coraz wi�cej �mieci. Mn�stwo �mieci. I graffiti. Wsz�dzie graffiti. Spl�tane wielokolorowe linie, podkre�laj�ce brzydot� betonowych fasad lub wyskakuj�ce jak wykrzyknik z bia�ego, nowego muru. I chropawe betonowe �ciany, kt�re nagle wyrastaj� z obu stron kolejowych szyn i osaczaj� poci�g. Szary beton przemienia si� powoli w r�wnie szary sztuczny marmur. A potem wielkie, kolorowe billboardy, coraz wi�cej kolorowych billboard�w, kt�re uderzaj� w oczy natarczywymi has�ami: �ZAWSZE COCA-COLA�, �BANK � TWOIM PRZYJACIELEM�, �IDEA � �WIAT w ZASI�GU R�KI�. Billboardy, graffiti, billboardy, graffiti, perony. T�umy ludzi biegn�cych gdzie� i potr�caj�cych si� nawzajem.</p><p>Agresywny g�os z megafon�w, niewyra�nie zapowiadaj�cy przyjazdy i odjazdy, rosn�cy wci�� gwar odchodz�cych i pojawiaj�cych si� pasa�er�w, pojedyncze okrzyki i nawo�ywania, wizg poci�g�w nadje�d�aj�cych z daleka i sapanie tych, kt�re zbieraj� si� powoli do odjazdu.</p><p>��Jeste�my w brzuchu wieloryba � m�wi Ewa, rozgl�daj�c si� po dworcu.</p><p>Ruchome schody. Zepsute. �Tak bardzo chcia�am si� nimi przejecha�, my�li z �alem i wspina si� do g�ry. Wychodzi przed dworzec. Widzi l�ni�ce bry�y bardzo wysokich, kolorowych biurowc�w, w kt�rych przegl�da si� pochmurne niebo � i wszechobecny stukot tramwaj�w. �Tramwaje�, my�li Ewa. �Marzenie mojej mamy: prawdziwe miasta to takie, w kt�rych noc� budzi ludzi stukot tramwaj�w�.</p><p>Niespiesznie idzie ulicami, cho� wok� niej wszyscy gdzie� p�dz�, niekiedy j� potr�caj�c, czasem kto� syknie, zirytowany tym, �e musi j� wymin��.</p><p>To miasto nie m�wi, lecz huczy; to wielka orkiestra symfoniczna, kt�ra upar�a si� gra� r�wnocze�nie wiele r�nych utwor�w. A dyrygenta nie wida�. Mo�e si� sp�nia, a mo�e nigdy nie przyb�dzie. Wydaje si�, �e ludzie poruszaj� si� w przyspieszonym rytmie, nie chodz�, ale mkn�; obcasy ich but�w nie s� w stanie wygra� �adnej daj�cej si� rozr�ni� melodii, za du�o tych but�w i za du�o aut, kt�re wszystko zag�uszaj�. W�r�d wizgu, wycia, dono�nych miaukni��, sapni�� i pisku wybijaj� si� agresywne sygna�y karetek pogotowia i policyjnych aut. �Czy tu wci�� umieraj� ludzie? Czy policja musi bez przerwy za czym� goni� i czego� pilnowa�?�, my�li Ewa z niepokojem.</p><p>Ono ca�y czas kopie, przewraca si�, zaciska pi�stki, nerwowo ziewa, jakby brakowa�o mu tlenu.</p><p>��C������ � szepcze Ewa. � To pewnie tylko jakie� �wiczenia, pewnie te karetki i policyjne wozy tylko trenuj�. Nie mo�e tylu ludzi naraz wo�a� pomocy lekarza lub policji. Ɯ��� uspok�j si�, nic ci nie grozi, to tylko miasto. Du�e miasto.</p><p>Napieraj�ce ze wszystkich stron budynki, w�skie i wysokie, jedynie patrz�, ale nic nie m�wi�, jakby wiedzia�y, �e i tak nikt ich nie us�yszy.</p><p>Pa�ac Kultury wci�� nachyla si� nad miastem i chce przem�wi� w jakim� obcym j�zyku, ale g�os zosta� mu odebrany. L�ni�ce bry�y wielkich biurowc�w odbijaj� �wiat�o, lecz poch�aniaj� d�wi�ki i ju� ich nie oddaj�. S� b�yszcz�ce, lecz martwe.</p><p>��Nie zrozumiem mowy tego miasta � m�wi Ewa. � Ono, s�uchaj jej, ale nie pr�buj zrozumie�, to daremne�ile sklep�w, wsz�dzie sklepy! �Mamie by�oby tu o wiele gorzej, cho� wci�� marzy o wielkim mie�cie. By�oby jej �al wielu rzeczy, kt�rych nie mo�e kupi� i codziennie by o tym m�wi�a. Mama by�aby tu nieszcz�liwa, cho� nic o tym nie wie i to dobrze, bo mo�e hodowa� swoje marzenia. A ja wci�� nie mam �adnych marze�. Bo ty nie jeste� moim marzeniem, Ono, ty jeste� moim przypadkiem, na kt�ry si� zgodzi�am�.</p><p>Na jednym z chodnik�w siedzi kobieta z ma�ym dzieckiem. �Odpoczywa czy �ebrze?�, zastanawia si� Ewa.</p><p>���nie tu. Tu nie wolno. Odstraszasz klient�w, id�, bo zawo�am policj� � powtarza barczysty m�czyzna w garniturze, nachylaj�c si� nad ni�, ale ona nie rozumie. Karmi dziecko kawa�kiem bu�ki, wpychaj�c mu j� do buzi. Dziecko ma czkawk� i rozgl�da si� wielkimi, czarnymi oczami. �Co robicie, gdy jest zima?�, my�li Ewa i idzie dalej.</p><p>Na ulicach tego miasta kr�luje coca-cola. Jest wsz�dzie. Prawdziwa � w ulicznych budkach, na w�zkach, wystawach, w torbach przechodni�w � i na wielkich reklamach.</p><p>�Zawsze coca-cola�, my�li Ewa i przypomina sobie opowie�� babci Ireny.</p><p><strong>Zawsze coca-cola:</strong></p><p>���nie, no sk�d�e, w og�le jej wtedy u nas nie by�o, by�a tylko tam, za mityczn� �elazn� kurtyn�, ale wci�� o niej s�yszeli�my i wydawa�a si� nam czym� niezwyk�ym, niedo�cignionym, by�a uciele�nieniem marze�, wolno�ci, pi�knego �ycia. Ona, coca-cola. Istota �e�skiego rodzaju, ale z boskimi przymiotami. T�sknili�my do niej.</p><p>Nikt z nas nie wiedzia�, jak wygl�da, wi�c wyobra�nia podpowiada�a nam, �e musi by� niezwyk�a, wielka, wspania�a, obezw�adniaj�ca. Czuli�my, �e w cudowny spos�b odmienia ludzi; wystarczy jeden �yk, aby sta� si� kim� innym. Lepszym.</p><p>By�am w szkole podstawowej � ostatnia klasa? � gdy do Polski trafi�a objazdowa wystawa OTO AMERYKA.</p><p>��Jedziemy � powiedzia�a nasza pani. � Ca�a szko�a pojedzie, musicie zobaczy�, dlaczego ameryka�ski styl �ycia jest gorszy od naszego, jak upodli� cz�owieka i co z niego robi. Dlaczego w socjalizmie �yjemy godniej.</p><p>Wystawa by�a w Krakowie, w muzeum. Cho� szko�a wykupi�a wcze�niej bilety, trzeba by�o sta� w d�ugiej kolejce. Chyba ka�dy marzy� o tym, by zobaczy�, jak Ameryka upodli�a ludzi. T�um cisn�� si� podekscytowany i odnosi�o si� wra�enie, �e kolejka nie b�dzie mia�a ko�ca.</p><p>Weszli�my po paru godzinach, a oczekiwanie wzmog�o nasz� ciekawo��. Byli�my g�odni wra�e�, Ameryki, coca-coli � i zwyk�ej bu�ki, bo stali�my w kolejce od po�udnia, a wcze�niej t�ukli�my si� dwie godziny zdezelowanym autobusem.</p><p>Ju� od wej�cia przywita�a nas ha�a�liwa, rytmiczna muzyka. Dziwna muzyka. Inna ni� ta, kt�r� znali�my do tej pory. Pobudzaj�ca i zmuszaj�ca cia�o, aby zacz�o podrygiwa� w jej rytm, bez udzia�u woli. Pocz�tkowo stawiali�my op�r, ale niespostrze�enie zacz�li�my przegrywa� z tym zara�liwym rytmem. Wi�c podrygiwali�my. Wszyscy. Ca�a nasza klasa. Ca�a szko�a. Dziesi�tki innych szk� i mn�stwo powa�nych, doros�ych ludzi.</p><p>��Rock and roll. Tego s�ucha ameryka�ska dzicz � zacz�a przewodniczka w zielonej, zetempowskiej bluzie, ale jej noga zacz�a rytmicznie podrygiwa�. Usi�owa�a to powstrzyma� i nie mog�a. Jedna jej noga ta�czy�a, a druga sta�a prosto, na baczno��.</p><p>Nikt z nas nigdy nie s�ysza� takiej muzyki. Nigdy.</p><p>�Hej, babariba, hop, babariba, ouuh, babariba, uuuh, babariba��</p><p>Babariba schwyci�a nas w swoje ramiona i mocno trzyma�a. Zwiedzaj�cy przesuwali si� powoli wzd�u� przeszklonych szafek z eksponatami, a ich nogi podrygiwa�y do tego dzikiego, cudownego rytmu. Kolejka powoli zamienia�a si� w �ywego w�a, drgaj�cego w jednym takcie.</p><p>��Ta muzyka ma swoje korzenie w muzyce ameryka�skich niewolnik�w. Biali panowie zabrali im wszystko, nawet ich muzyk� � m�wi�a monotonnie przewodniczka, a jej noga drga�a, d�onie rytmicznie zaciska�y si� i rozwiera�y, s�owa bezwiednie wkracza�y w rytm rock and rolla i stawa�y si� jego cz�ci�.</p><p>Sznur zwiedzaj�cych powoli, niespostrze�enie, lecz coraz mocniej zara�a� si� rock and rollem. To by�a epidemia. Ba, to by�a pandemia.</p><p>��Pistolet � powiedzia�a przewodniczka.</p><p>W pustej przeszklonej witrynce le�a� samotny pistolet.</p><p>��W Ameryce ludzie codziennie do siebie strzelaj� i zabijaj� si� bez powodu. Trwaj� tam uliczne wojny gang�w i wci�� nasila si� przemoc.</p><p>W mocny, gor�cy rytm rock and rolla p�ynnie wtargn�y te wyobra�one przez nas pistoletowe strza�y.</p><p>��Pif-paf! � powiedzia� kto� ze zwiedzaj�cych z emocj� w g�osie.</p><p>��Pif-paf! Hej, babariba! � odpowiedzia� kto� inny.</p><p>��Hej, babariba! � wrzasn�li pozostali.</p><p>��Krawaty � oznajmi�a przewodniczka. � Sp�jrzcie, jakie krawaty nosz� ameryka�scy m�czy�ni. Ameryka jest pe�na �wi�stw, Ameryka jest nieprzyzwoita, nikt nie szanuje tam ludzkiej godno�ci. Dziewczynki, prosz� odwr�ci� g�owy�</p><p>Witryna z krawatami pora�a�a wzrok jaskrawymi kolorami. Z ka�dego krawata dumnie pr�y�a cia�o naga kobieta z gigantycznym biustem.</p><p>��Hej, babariba! � wrzasn�� kto� dyszkantem i �ywy, rozedrgany rock and rollem w�� podchwyci� natychmiast:</p><p>��Hej, babariba! Ouuuh, babariba!</p><p>��D�ugopis � powiedzia�a przewodniczka. � Amerykanie s� leniwi, nie chce si� im pisa�, wi�c wymy�lili d�ugopisy i to z nieprzyzwoitymi rysunkami.</p><p>W�� przylgn�� do witryny. Na w�skich, niewielkich d�ugopisach zn�w wygina�y si� go�e kobiety.</p><p>��Uczniowie pisz� tym wypracowania � powiedzia�a ze wstr�tem przewodniczka, a jej biust zafalowa� w rytm rock and rolla.</p><p>��Hop, babariba! � odkrzykn�a kolejka z t�sknot� w g�osie, zacieraj�c r�ce poplamione zwyk�ym atramentem, czerpanym jeszcze z buteleczki.</p><p>W�� wi� si�, ogl�daj�c teraz zapalniczki zippo i kolorowe jednoraz�wki (�Nie umiej� wyprodukowa� porz�dnych zapa�ek�), kajdanki (�Policja mo�e tam aresztowa� kogo chce i kiedy chce�), kolorowe koszule z rozebranymi kobietami, a tak�e koszule w kwiaty, w pawie, w ptaki, rybki lub niepoj�te, pseudopicassowskie mieszaniny wzor�w (�Amerykanie s� nieprzyzwoici, nie maj� moralno�ci, co wida� nawet na ich koszulach�), puszki z zup� pomidorow� (�Klasa robotnicza, wykorzystywana przez kapitalist�w, haruje od �witu do nocy i nie ma czasu gotowa�), fraki z cylindrami (�Codzienny ubi�r kapitalisty�), grube, br�zowe cygara (�Papierosy s� dla ubogich, cygara dla bogaczy�), tablice reklamowe (�Reklama chce wam wm�wi�, �eby�cie kupili za du�e pieni�dze to, czego nie potrzebujecie, reklama wyprzedza popyt, k�amie i oszukuje ludzi pracy�).</p><p>��Hej, babariba! � wrzasn�� kto� znowu, ale nim inni to podchwycili, przewodniczka powiedzia�a:</p><p>��W nast�pnej witrynie coca-cola.</p><p>I wtedy zapad�a cisza. Wszyscy wstrzymali oddech, babariba przesta�a by� s�yszalna � cho� wci�� �piewa�a swoje, chrypliwym, czarnym g�osem gangstera, kt�ry przed chwil� zgwa�ci� jedn� z kobiet na krawacie � nagle poczuli si� jak w ko�ciele.</p><p>��Coca-cola� � wion�� nabo�ny, przej�ty szept.</p><p>��Coca-cola�</p><p>��Prawdziwa coca-cola�</p><p>Szepty mkn�y przez sal�, a wok� ostatniej witryny zacz�� narasta� i k��bi� si� rozpalony t�um.</p><p>��Coca-cola� Coca-cola� COCA-COLA!</p><p>W du�ej przeszklonej witrynie sta�a jedna, jedyna, malutka, op�ywowa w kszta�cie butelka, z br�zow� ciecz� i czerwon� etykiet�. Wszystkie spojrzenia zawis�y na niej z tak� intensywno�ci�, �e butelka powinna eksplodowa� i rozprysn�� si� wraz z gablot�. Ale wci�� sta�a. Niedu�a, nieruchoma, nieosi�galna. Nic szczeg�lnego.</p><p>��Ulubiony nap�j kapitalist�w, przy jego produkcji od rana do nocy pracuj� tysi�ce robotnik�w, a kapitali�ci zgarniaj� nienale�ne im zyski. Od coca-coli psuj� si� z�by i �o��dek. Istnieje hipoteza, �e s� w niej domieszki narkotyk�w i trucizny, kt�re powoduj� post�puj�ce uzale�nienie i ot�pienie umys�u klasy robotniczej � m�wi�a monotonnie przewodniczka, lecz nikt jej nie s�ucha�.</p><p>��Przetrawiali�my w milczeniu nasze straszne, dojmuj�ce rozczarowanie � szepn�a babcia Irena. � Coca-cola powinna by� wielka i niezwyk�a. A by�a ma�a i niepozorna. Powinna by� niesamowita. A by�a ot, tak� sobie butelk�, jedynie troch� w�sz� od tych, kt�re znali�my. Nap�j powinien by� t�czowy, nie do zapomnienia, a tymczasem mia� znany nam kolor kawy.</p><p>��Coca-cola to narz�dzie politycznej walki, to kwintesencja ameryka�skiego stylu �ycia � oznajmi�a z naciskiem przewodniczka.</p><p>Nikt jej nie uwierzy�. Coca-cola by�a nijaka, cho� wystawa OTO AMERYKA by�a fantastyczna.</p><p>Wkr�tce uczniowie z ca�ej Polski �piewali piosenk�, kt�r� u�o�y� nie wiadomo kto:</p><p>�To jest Ameryka,</p><p>To s�ynne U-Es-A,</p><p>To jest ogromny kraj,</p><p>Na ziemi raj!�</p><p>I wszyscy opowiadali sobie o babaribie, o pistolecie, kolorowych koszulach, o krawatach z go�ymi babami, zapalniczkach zippo i d�ugopisach � ale milczeli o coca-coli. Bo nie by�o o czym opowiada�.</p><p>A jednak przewodniczka w zielonej zetempowskiej koszuli mia�a racj�. Coca-cola by�a narz�dziem politycznej walki � i by�a stylem �ycia. I mia�a w sobie magiczn� moc: potrafi�a rozplenia� si� jak chwast, ogarniaj�c sob� tysi�ce kilometr�w, ba, ca�� ziemi�!</p><p>��U nas pojawi�a si� w latach siedemdziesi�tych, za Gierka � kontynuuje babcia � wtedy, gdy jeszcze nie by�o ci� na �wiecie. Ju� nie upodla�a klasy robotniczej, przeciwnie, mia�a by� dowodem naszego post�pu i doganiania reszty �wiata. I od razu sta�a si� narz�dziem walki pomi�dzy p�noc� a po�udniem. Na po�udniu Polski by�a pepsi, coca-cola na p�nocy. Tak nas podzieli� Gierek. Czterdzie�ci dziewi�� wojew�dztw, pepsi-cola, coca-cola i wszystko jasne. No c�, w socjalizmie cz�owiek przynajmniej wiedzia�, gdzie co� si� ko�czy i gdzie zaczyna � u�miecha si� babcia Irena. � My, z po�udnia, udawali�my, �e pepsi jest lepsza, ale naprawd� czuli�my si� gorsi od p�nocy, od Warszawy, od prawdziwej coca-coli. Wtedy te� zrozumia�am pow�d naszego rozczarowania na wystawie OTO AMERYKA. Tam by�a tylko ta jedna, jedyna butelka coca-coli, a tymczasem jej si�a tkwi�a i wci�� tkwi w ilo�ci. Musz� by� setki, tysi�ce, miliony, ba, miliardy butelek! Ich skromny wygl�d musi by� zamaskowany przepychem reklam: gwiazda sportu wypija j� duszkiem po zdobyciu medalu na olimpiadzie, s�awna piosenkarka ch�odzi si� ni� tu� po koncercie, pij� j� nawet bia�e nied�wiedzie na Alasce. Bo coca-cola jest jak narkotyk, a nie zwyk�y nap�j � u�miecha si� babcia Irena i popija powoli herbat� z grubego kubka.</p><p>��Zawsze coca-cola, babciu � szepcze Ewa, obserwuj�c wszechobecno�� coca-coli w stolicy.</p><p>�jaka� kobieta, gruba, stara, biegnie pospiesznie, potr�ca Ew�, z jej r�k wylatuje plastikowa siatka, wysypuj� si� bu�ki i jab�ka. Nikt nie pomaga ich zbiera�. Za ni� biegn� kolejne trzy osoby. Zat�oczony chodnik przed przej�ciem dla pieszych nagle jakby zawirowa� i wydaje si�, �e zawraca przechodni�w w przeciwnym kierunku. W jednej chwili wszyscy biegn� w jej stron�, niemal wprost na ni�. S�ycha� g�o�ne sapanie, okrzyki, kto� klnie, kto� inny wzywa Matk� Bosk�, ale krzyki ju� s� zag�uszone przez policyjne gwizdki i pisk samochodowych hamulc�w. Hamuje naraz kilkana�cie � nie, nie kilkana�cie, ju� kilkadziesi�t, ba, kilkaset aut!, niekt�re nie zd��y�y i s�ycha�, jak blacha uderza o blach�. Ewa stoi, og�upia�a w tym ha�asie i zamieszaniu, a kto� popycha j� w g��b chodnika:</p><p>��Co tak stoisz! Strzelaj�! Schowaj si�! �Jestem w kinie�, my�li.</p><p>Na moment robi si� cisza, niezwyk�a jak na to miejsce, cisza pe�na nabrzmia�ego wyczekiwania � i nagle wszystko znowu zaczyna si� porusza�, ale w odwrotnym kierunku. Ludzie zawracaj�, pchaj� si� teraz z powrotem ku przej�ciu, policja � kt�ra nagle pojawi�a si� nie wiadomo sk�d � pr�buje odsun�� napieraj�cych: �Prosz� si� rozej�� Rozej�� si�! Nie ma na co patrzy�!�</p><p>Kierowcy b�yszcz�cych samochod�w usi�uj� odklei� si� od siebie; ich auta wygl�daj� jak kom�rki pszczelego plastra. Kierowcy wrzeszcz�, ich agresywne g�osy zderzaj� si� w powietrzu i odskakuj� od siebie jak pingpongowe pi�eczki.</p><p>��Zawraca�! Objazd! � krzyczy policjant na przej�ciu.</p><p>��Cofa� si�! Nie t�dy! Dooko�a! � krzyczy drugi policjant na przechodni�w.</p><p>��Kobieta w ci��y� Ludzie, nie pchajcie si� tak � m�wi kto� przytomnie i os�ania Ew�. �To ja jestem kobieta w ci��y?�, dziwi si� Ewa. S�owo �kobieta� brzmi dziwnie powa�nie, zbyt serio i dopiero teraz Ewa wzrokiem kobiety patrzy na to, co si� dzieje i pyta:</p><p>��Co si� sta�o?</p><p>��Napad na bank. Zabili cztery osoby.</p><p>��Bandyt�w? Bandyt�w zabili? � docieka inny przechodzie�.</p><p>��Nie, tych z banku. Trzy kobiety. A mo�e dwie.</p><p>��Kurwa�</p><p>��Matko Boska�</p><p>��A tam le�y jakie� cia�o, po drugiej stronie�</p><p>��Mo�e to bandzior, mo�e przechodzie�, kto to wie�</p><p>��Jebana sprawa, prawie jak w Nowym Jorku � m�wi kilkunastoletni ch�opak z mieszanin� l�ku i dumy.</p><p>��Takie co� widzia�em tylko w kinie lub w telewizorze, a teraz nagle tutaj, w �rodku miasta� Strach wychodzi� z domu, a przecie� szed�em tylko na poczt� � wzdycha nerwowo starszy pan.</p><p>��Miesi�c temu zastrzelili z�odzieja samochod�w. Le�a� w centrum, pod czarn� plandek�.</p><p>��Nie pod plandek�, tylko pewnie w czarnym worku, takim jakie wida� w ameryka�skich filmach � w��cza si� kobieta w eleganckim kostiumie.</p><p>��Tydzie� temu pod�o�yli bomb� pod samoch�d w centrum miasta. Wszystkie szyby polecia�y w pi�ciopi�trowym budynku, a w samochodzie zw�glony trup.</p><p>��Kurwa� Nowy Jork� Nowy Jork� � powtarza zafascynowany nastolatek.</p><p>Ono wykonuje salto, Ewa ma uczucie, jakby wyci�gn�o do g�ry r�ce i usi�owa�o uchwyci� si� jej zaci�ni�t� pi�stk� za jelita, �o��dek, za gard�o. �Zaraz zwymiotuj�, rany boskie�, my�li z przestrachem. �Ono, uspok�j si� pu�� nie teraz, nie tutaj�. Ewa wie, �e Ono ma zamkni�te oczy i nie chce na to patrzy�. Boi si�. Boi si� t�umu, kt�ry wci�� napiera ze wszystkich stron, boi si� jego l�ku przemieszanego z ekscytacj�, jego emocji � zbijaj�cych si� z wielu przyspieszonych oddech�w w wielk�, ci�k�, d�awi�c� chmur�; boi si� wrzasku kierowc�w na jezdni, dono�nie kln�cych na innych i ostrych policyjnych gwizdk�w. �A strza��w wcale nie by�o s�ycha�, my�li zdziwiona. Zatem tylko na filmie brzmi� dono�nie i ostro, s� trudne do pomylenia z innymi d�wi�kami, tutaj wtapiaj� si� w codzienne odg�osy du�ego miasta. A je�li codziennie kto� gdzie� strzela codziennie kto� kogo� zabija, ale nikt o tym nie wie? � Ono, cicho, cicho. To ju� min�o, ju� jest spok�j. To tylko przypadek, przypadek � powtarza Ewa, maj�c uczucie, �e nie m�wi prawdy. Przypomina sobie codzienne wiadomo�ci w radiu, pe�ne strzelaniny, wybuch�w bomb i katastrof. �Tak, ale to zawsze by�o gdzie� daleko i wydawa�o si� nierealne. A je�li to nie jest przypadek, ale codzienno��?�</p><p>Ale Ono ju� wie i Ewa to czuje. Skr�ca w boczn� ulic�, kt�ra jest r�wnie zat�oczona, ludzie id� szybko, ale spokojnie. �Sk�d ich tu tyle o tej godzinie? Powinni by� w pracy. Co oni tu robi�? Goni� ulic� za swoimi marzeniami? Za pieni�dzmi? Za okazj�? Za znajomymi, kt�rzy pomog� im co� za�atwi�?�</p><p>Zza budynk�w i kolorowego sznura aut, powoli ci�gn�cych w d�ugim korku, miga skupisko zieleni i Ewa z ulg� zmierza w tamt� stron�.</p><p>��Gdzie leziesz? Id� na pasy, idiotko� G�upia krowa i do tego w ci��y! � drze si� kierowca luksusowego auta. Ewa cofa si� i kieruje ku pasom.</p><p>Park. �awki. Matki z bawi�cymi si� dzie�mi, matki z w�zkami, starsi ludzie drzemi�cy w s�o�cu. Niewielki stawek z m�tn� wod�.</p><p>�Usi�d� i odpoczn� od tumultu, od strzelaniny, od t�um�w ludzi, od chodnik�w, kt�re wydaj� si� spieszy� razem z nimi, od sklep�w, w kt�rych i tak nic nie kupi�, my�li, siadaj�c z ulg� na �awce.</p><p>Przez chwil� ma uczucie, �e wreszcie jest normalnie. Dzieci gaworz� lub swojsko pokrzykuj�. Matki rozmawiaj� o dzieciach. Dwa rozleniwione �ab�dzie na stawie bez przekonania wyjadaj� kawa�ki bu�ki, wydaj�c ciche syki. Poszczekuj� psy. Chrz�ci �wir pod stopami spacerowicz�w, s�ycha� nawet szum drzew.</p><p>��Nikt nie strzela � m�wi Ewa g�o�no, a jaka� kobieta z pobliskiej �awki patrzy na ni� zdziwiona.</p><p>Ewa nie spieszy si�, wie, �e ju� dzi� jest za p�no, by czyha� na Artura pod jego uczelni�, zostawi to na jutro, dzi� p�jdzie szuka� Patrycji pod adresem, kt�ry da�a jej Marysia. Adres jest prosty: hipermarket, dzia� spo�ywczy.</p><p>Patrycja to jedna z tych dziewczyn, kt�rym si� uda�o. Uda�o si� jej wyrwa� z ich miasteczka i urz�dzi� si� w stolicy. Podobno pomogli jej w tym ch�opcy z zielonego renault. �Ho, ho�, m�wi� s�siedzi, �ona to ma dobrze, pracuje w prawdziwym hipermarkecie, w�r�d tych wszystkich wspania�ych rzeczy. u nas nikt nie wybuduje hipermarketu, kto by chcia� go budowa� dla pi�tnastu tysi�cy ludzi bez forsy?� Patrycji uda�o si� w �yciu i to po wielokro�, na przyk�ad z imieniem. Jej rodzice szukali dla niej imienia w�r�d And�elik, Sandr, Natalii, Izaur, Nikoli � a Ewa z Marysi� d�ugo czu�y si� upokorzone. �Nie wysilili si� nasi starzy�, stwierdzi�a ponuro Marysia. �Gdybym mia�a na imi� And�elika, od razu by�abym kim� innym�, dodawa�a z przekonaniem. And�elik� na pewno spotyka�y w �yciu romantyczne przygody, Sandra by�aby bogata, a Patrycja powinna by� elegancka. Ewa pomy�la�a, �e to ca�kiem mo�liwe, imi� odgrywa przecie� magiczn� rol�. �Dostajesz imi� i stajesz si� kim� konkretnym�, my�li. �A kim jest Ewa? Nikim w t�umie Ew�.</p><p>�Patrycja na pewno ci� przenocuje�, m�wi�a Marysia. �Patrycja b�dzie chcia�a si� pochwali�, jak ma odlotowo. Jak si� uprzesz, to z�apiesz j� w tym hipermarkecie�.</p><p>Aby dosta� si� do hipermarketu, wystarczy wsi��� w tramwaj, przejecha� kilka przystank�w i zaraz wida�, jak wyrasta z ziemi, otoczony powiewaj�cymi flagami, otulony g�o�n� muzyk�, tak jakby co dzie� by�o tu jakie� �wi�to, a hipermarket mia� w�asn� pa�stwowo��, a nawet hymn.</p><p>�Wi�c taki jest hipermarket?�, my�li zdziwiona Ewa. Jest jak wielki hangar z falistej blachy, pomalowanej na wiele jaskrawych kolor�w. �Hangar�, powtarza Ewa z rozczarowaniem. Ale wok� t�oczy si� t�um ludzi, parkuj� wci�� nowe samochody, wielkie billboardy krzycz�, �e zawsze jest coca-cola, zawsze s� batoniki Mars, zawsze jest wielka obni�ka cen i rozczarowanie ust�puje miejsca zaciekawieniu.</p><p>Teraz trzeba przej�� d�ugimi, wykafelkowanymi korytarzami, pe�nymi butik�w, aby dotrze� do serca budynku, do ogromnej hali.</p><p>Hipermarket m�wi g�osem megafon�w. Przez megafony puszczaj� pogodn�, rytmiczn� muzyk�, obiecuj�c� nieustaj�ce �wi�to zakup�w. Niekiedy muzyka na chwil� cichnie i optymistyczny m�ski tenor na zmian� z damskim sopranem wymieniaj� najni�sze ceny, najlepsze towary, najatrakcyjniejsze promocje.</p><p>Ko�o butiku z ciuchami Ewa my�li: �Nie mam ani jednej �adnej sukienki�. Przy wystawie pe�nej but�w wzdycha: �Mam tylko stare tenis�wki�. Na widok sklepu z walizkami przypomina sobie, jak zszywa�a rozdarcie z boku starej torby. Perfumeria dotkliwie da�a jej odczu�, o ile mo�na by� �adniejsz�, gdy u�yje si� krem�w i pudr�w. Markowy sklep z d�insami uprzytomni�, �e ju� ledwie dopina ostatni guzik u swoich: �Pewnie ci� to gniecie, Ono�.</p><p>Ogl�daj�c wystawy, nie mo�e poj��, jakim cudem powiewna sukienka z cienkiego materia�u na rami�czkach mo�e kosztowa� osiemset sze��dziesi�t z�otych. �Ca�a moja pensja u Grubego�, my�li. Kto i dla kogo zrobi� buty na tych wysokich, cieniutkich szpilkach za tysi�c pi��set i jak mo�na w nich chodzi�? Czy naprawd� istniej� kobiety, kt�re bez dr�enia r�k maj� odwag� wetrze� w twarz krem za trzysta siedemdziesi�t pi�� z�otych?</p><p>��Tu mo�na zgin��, Ono. Wejdziesz i od razu chcesz mie� wszystko, co zobaczysz. To nie jest w porz�dku � m�wi p�g�osem.</p><p>Pomy�la�a, �e gdyby przysta�a na propozycje Andrzeja lub jego matki, mog�aby wchodzi� do tych sklep�w z kart� kredytow� lub z portfelem z prawdziwej sk�ry wype�nionym got�wk� i kupowa�, kupowa�</p><p>��Nie, nie � szepn�a. � Albo ja tu mam co� do powiedzenia, albo hipermarket.</p><p>Ono poruszy�o si� gwa�townie, wi�c doda�a uczciwie:</p><p>��Tak, ty te�, ty te� masz co� do powiedzenia. Ruszy�a naprz�d. W wielkiej hali panowa� t�ok. Aby doj�� do dzia�u spo�ywczego, musia�a przemaszerowa� przez mn�stwo stoisk. Gdy dotar�a do pieczywa, by�a spocona i nieszcz�liwa. Uprzytomni�a sobie, �e nie sta� jej na rzeczy, kt�re kupuj� normalni ludzie, �e nie ma kolorowej po�cieli, jej poduszka jest zbita, twarda i p�aska jak nale�nik, nigdy nie nosi�a firmowych string�w i francuskich biustonoszy, jej wszystkie T-shirty s� wyp�owia�e, a jedyny top ju� wyblak� od cz�stego prania; nigdy w �yciu nie by�a nad morzem, �eby pop�ywa� na przezroczystym materacu w kszta�cie fotela, nie ma te� modnego kostiumu k�pielowego. Nie mia�a szansy przekona� si�, czy w puchatym szlafroku frotte wygl�da�aby jak Julia Roberts. Nie posiedzi pod tym kolorowym parasolem, aby wypi� coca-col� z lodu przy bia�ym ogrodowym stoliku. Nie po�o�y na swoim tapczanie tego puchatego koca w niezwyk�ym kolorze. Nie b�dzie mie� w oknach powiewnych, marszczonych firanek, upi�tych jak na zdj�ciach w kolorowych magazynach.</p><p>Na stoisku z pieczywem wybra�a bu�k� za trzydzie�ci groszy, nie wiedz�c, na kt�r� z kilkudziesi�ciu rodzaj�w si� zdecydowa� � i �u�a j� powoli, my�l�c o tym, �e jest malutk� szar� myszk�, schwytan� w wielk�, przeszklon� i b�yszcz�c� pu�apk� hipermarketu.</p><p>Mia�a szcz�cie. Patrycja w�a�nie nadje�d�a�a na wrotkach. Wygl�da�a jak kr�lewna w kr�ciutkim, czerwonym fartuszku w grochy i w takiej samej opasce na w�osach. Bez przerwy si� u�miecha�a. �Musi si� u�miecha�, przecie� ma to wszystko na co dzie�, pomy�la�a zazdro�nie Ewa.</p><p>Dziewczyna jecha�a ku niej, rozgl�daj�c si� wok�, podje�d�aj�c do klient�w sprawiaj�cych wra�enie zagubionych lub szukaj�cych czego�.</p><p>��Patrycja � powiedzia�a p�g�osem, poci�gaj�c j� za fartuszek. � To ja, Ewa.</p><p>Patrycja spojrza�a na ni� z g�ry, gdy� wrotki podwy�sza�y j� i wykrzykn�a:</p><p>��Kurwa, co tu robisz?</p><p>W tej samej chwili przytkn�a d�o� do ust i szepn�a:</p><p>��Po premii, jak mnie kto� us�ysza� i doniesie.</p><p>��Przyjecha�am, no i� wiesz� Mog�aby� mnie przenocowa�? Jedn� noc albo dwie?</p><p>Patrycja kr�ci�a si� w k�ko i znowu szepn�a:</p><p>��Nie mog� tak sta� ko�o ciebie, udawaj, �e co� kupujesz� Ogl�daj te margaryny. A potem id� prosto do stoiska z serami, potem do alkoholi, a za garnkami skr�� w lewo, wejd� w alejk� i czekaj przy rybkach. Za p� godziny mam kwadrans przerwy.</p><p>�Przy rybkach?�, zastanawia si� Ewa, ale rusza przez ogromn� hal�, szukaj�c ser�w. S�. P�okr�g�a lada z przeszklonymi witrynami � i sery. Dziesi�tki ser�w. Sto rodzaj�w albo i wi�cej.</p><p>��Po co komu tyle ser�w? � dziwi si�. W jej mie�cie, w sklepie Grubego, by�y tylko trzy: bia�y krowi, ��ty twardy i topiony do smarowania. Pewnego dnia Gruby sprowadzi� dziwny, mi�kki ser, uginaj�cy si� pod palcami i obie z Marysi� uczciwie ostrzega�y zaprzyja�nionych klient�w: �Nie kupujcie, bo �mierdzi�. I �mierdzia�. W ko�cu za�mierdzia� si� ca�kiem i Gruby nigdy wi�cej go nie sprowadzi�. A tu �mierdzia�y prawie wszystkie. Musia�y by� zepsute. Spojrza�a na ceny: niekt�re by�y dro�sze ni� szynka. Westchn�a.</p><p>�by�y ryby, ale chyba nie te, o kt�re chodzi�o Patrycji. Stoisko z rybami. Dziesi�tki ryb, le��cych na lodzie z rozwartymi pyskami, zastyg�ymi w niemej agonii; by�y te� raki, wielkie langusty i homary, zmro�one krewetki, �limaki w skorupach i bez, �aby z rozpaczliwie roz�o�onymi sztywnymi nogami i kawa�y r�owego �ososia. �Chyba wy�owili z m�rz i ocean�w wszystko, co tam �y�o, ale po co? Kto to wszystko zje? Co oni z tym zrobi�, jak to si� zepsuje? Zabili tyle ryb i je wyrzuc�? Gdzie?� By�o jej �al morskich stworze�. �M�czka rybna�, przypomnia�a sobie. ��winie i kury karmi si� m�czk� rybn��.</p><p>Stoisko z alkoholami oszo�omi�o j� mnogo�ci� rodzaj�w wina. u Grubego przez pewien czas by�o wino marki Wino i bu�garska Sophia za osiem z�otych. Bu�garskiego sz�o jednak niewiele. Sophi� rozpozna�a po etykiecie, ale obok sta�y inne, po dwadzie�cia, po pi��dziesi�t z�otych, a na jednej z p�ek nawet jakie� po sto pi��dziesi�t. �Jaka jest r�nica mi�dzy upiciem si� winem za osiem z�otych, a takim, na kt�re trzeba wyda� jedn� pi�t� pensji? Czy kac nie jest zawsze taki sam?�, zastanawia�a si�. Ojciec Marysi lubi� wypi� i Marysia twierdzi�a, �e ka�dy trunek dzia�a na ojca tak samo agresywnie, wtedy bije matk� tward� r�k�.</p><p>��Ono� � szepn�a cicho. � Nie umiem ci wyja�ni�, dlaczego ludzie wymy�laj� coraz dro�sze rzeczy do jedzenia, do picia, do ubrania. A mo�e zamykaj� si� w swoich domach i jedz�c te drogie szynki czy sery, pij�c wino za sto pi��dziesi�t z�otych, ubrani w r�wnie drogie ciuchy, staraj� si� sobie wm�wi�, �e wszystko jest w porz�dku? �e �wiat jest pi�kny i bezpieczny? Bo gdy si� je najdro�sze szynki, najdro�sze sery, najdro�sze ryby i popija si� najdro�szym winem, siedz�c w bogato urz�dzonym mieszkaniu, w najdro�szych ciuchach, to my�li si� o tym, �e skoro nas na to sta�, to jeste�my bezpieczni, odgrodzeni od tego, co w �wiecie najstraszliwsze. A gdy �uje si� chleb z margaryn� i najta�szym serem lub pasztet�wk�, wtedy my�li si� o tym, �e wci�� nam czego� brakuje, a od my�lenia o naszych brakach przechodzimy do my�lenia o brakach i wadach �wiata i ten chleb z najta�szym serem wystawia nas na wszystkie niebezpiecze�stwa ziemi.</p><p>Garnki� setki garnk�w, b�yszcz�cych, z pokrywkami ze szk�a, w dziesi�tkach kolor�w. Ewa przypomnia�a sobie wci�� przypalane przez matk� gary, kt�re trudno by�o domy�. W lewo, za garnkami, zobaczy�a wykafelkowan� alejk� i t�um ludzi, ogl�daj�cych wystawy butik�w. Teraz musia�a pokona� kasy. �Cholera, zjad�am t� bu�k�, u�wiadomi�a sobie, ale wzruszy�a ramionami i zostawiaj�c przy kasjerce pusty koszyk, przesz�a na drug� stron�. Tylko ona sz�a z pustymi r�kami, dooko�a ludzie je�dzili wypchanymi po brzegi w�zkami i Ewa poczu�a si� g�upio. Blada, spocona kasjerka obejrza�a si� za ni� przelotnie, nie przerywaj�c ani na chwil� wygrywania melodii na fiskalnej kasie.</p><p>Ewa zrobi�a kilka krok�w, gdy tu� ko�o niej pojawi� si� ochroniarz.</p><p>��Poka� plecak � powiedzia� niewyra�nie, �uj�c gum�.</p><p>��Dlaczego? � zdziwi�a si�.</p><p>��Dziecino, st�d nikt nie wychodzi z pustymi r�kami.</p><p>W plecaku mia�a par� majtek, jedne ju� u�ywane, zapasowy biustonosz, dwa podkoszulki, sp�dnic� i sweter.</p><p>��Nie b�dziesz grzeba� w moich rzeczach � obruszy�a si�, ale on westchn�� i powiedzia� zm�czonym g�osem:</p><p>��P�ac� mi za to, kotku. Jak zachowasz si� spokojnie, nikt nie zwr�ci uwagi.</p><p>��Ale dlaczego? � spyta�a znowu.</p><p>��Poka�, co schowa�a� w plecaku � powt�rzy� troch� ostrzej.</p><p>Poda�a plecak i patrzy�a w milczeniu, jak gmera w nim, wyjmuj�c biustonosz, podkoszulki, majtki. Westchn��:</p><p>��Nie rozumiem. Po choler� tu w�azi�a�, jak nic nie kupujesz i nic nie wynosisz? Nast�pnym razem kup chocia� jogurt za siedemdziesi�t groszy, bo mamy promocj�. Najta�sze jogurty w stolicy.</p><p>��A nie mo�na wej�� i nic nie kupi�? Popatrzy� zdziwiony.</p><p>��Tu jest hipermarket. Tu si� wchodzi, �eby kupowa�.</p><p>Od razu domy�li�a si�, gdzie s� rybki, o kt�rych m�wi�a Patrycja. Akwarium � wielkie, pe�ne podwodnej ro�linno�ci, migocz�ce z�otymi i czerwony-mi welonami � sta�o ko�o drzewa. Podnios�a zdziwiona g�ow�, widz�c nad sob� szklany dach. Pierwszy raz w �yciu ogl�da�a drzewo rosn�ce pod dachem i zacz�a si� zastanawia�, czy to w porz�dku wobec drzewa.</p><p>��Ono� � powiedzia�a, dotykaj�c wysuszonej kory. � To jest tak, jakbym zamkn�a ci� na zawsze w moim brzuchu i nie pozwoli�a nigdy zobaczy� prawdziwych s�onecznych promieni, jakby� zna�o je tylko z moich opowiada�.</p><p>Patrycja ju� nadchodzi�a, pospiesznie zwijaj�c czerwony fartuszek.</p><p>��Schowaj go do plecaka � powiedzia�a, rozgl�daj�c si� nerwowo. � Personelowi nie wolno siedzie� pod rybkami i gada�.</p><p>��Masz przerw�</p><p>��Tylko kwadrans. I mam by� w tym czasie na zapleczu i je��.</p><p>��Ju� nie palisz?</p><p>��Nie wolno pali�. Potem r�ce �mierdz� tytoniem.</p><p>Palaczy nie zatrudniaj�.</p><p>��Zazdroszcz� ci. Wygl�dasz tak �adnie w tym fartuszku i je�dzisz na wrotkach jak artystka � powiedzia�a Ewa z westchnieniem.</p><p>��Nie �ycz� ci je�d�enia na wrotkach przez osiem godzin � odpar�a ponuro Patrycja. � Gdyby� widzia�a moje nogi, zanim przywyk�am� i ten wieczny strach, �eby nie le�e�. Jedna le�a�a, wjecha�a w stoisko, rozwali�a je, zwichn�a r�k� i co? Zwolnili. A najgorzej jest w nocy. Marzysz o spaniu, a je�dzisz na wrotkach. Do �witu.</p><p>��Nie ma nocnej przerwy? � zdziwi�a si� Ewa.</p><p>��Hipermarkety musz� by� czynne ca�� dob�. Po to s� hipermarketami. Tyle �e noc� mniejszy ruch. Nad ranem, gdy prawie nie ma klient�w, zmieniamy rybki.</p><p>��Zmieniacie wod� rybkom?</p><p>��Zmieniamy rybki � powt�rzy�a Patrycja i pstrykn�a palcami w akwarium. � Wywalamy te, co zdech�y i wrzucamy nowe. Zdychaj�, bo nie lubi� warszawskiej wody. Czysty chlor i zgnilizna. Nawet rybka tego nie zniesie. Przedatowany jogurt tu ujdzie, zdech�e rybki nie. One zdychaj� te� dlatego, �e ludzie wrzucaj� do akwarium r�ne �wi�stwa.</p><p>��Czemu?</p><p>Patrycja wzruszy�a ramionami.</p><p>��My�lisz, �e wiem? Wrzucaj� i tyle. Bilon, �mieci, zakr�tki z coca-coli, a nawet pety. Rybka delikatniejsza ni� cz�owiek i nie mo�e �y� w takim syfie. W nocy zmienia si� te� drzewa, jak zaczynaj� usycha�. A ty, jak widz�, jeste� ci�ar�wka� Kto to zrobi�? i gdzie masz obr�czk�? M�w szybko, o co chodzi, bo musz� zaraz lecie�.</p><p>��Przenocuj mnie � powiedzia�a Ewa.</p><p>��Od biedy mog�, ta, co ze mn� mieszka, pracuje w nocy, wi�c ��ko jest wolne. Przyjd� o dwudziestej drugiej i czekaj pod rybkami.</p><empty-line/><subtitle>Rybki:</subtitle><empty-line/><p>matka nigdy nie zgodzi�a si�, �eby mia�y w domu zwierz�. �Pies wszystko brudzi, zreszt� kto go wykarmi i za co?�, m�wi�a. �Koty s� fa�szywe, w marcu wyj� jak pot�pione, kotka co roku rodzi ma�e i potem trzeba je topi�, a kocury smrodz��, powtarza�a za babci� Mari�.</p><p>Z�otko pewnego dnia przynios�a do domu rybk� w nylonowym woreczku nape�nionym wod�.</p><p>��Dosta�am od kole�anki � powiedzia�a z rozpaczliw� peln3 nadziei dum�. Teresa wzruszy�a ramionami. Rybka by�a malutka, z�otoczerwona i nerwowo p�ywa�a w ciasnym woreczku.</p><p>��S�oik! Szybko s�oik! � krzycza�a Z�otko i Ewa przynios�a litrowy s��j po og�rkach.</p><p>Rybka p�ywa�a teraz w przestrzeni nieco wi�kszej, lecz rych�o okaza�o si�, �e wci�� jest to przestrze� niewystarczaj�ca.</p><p>��Taka ma�a, malutka, a ci�gle ryje nosem w szk�o. Dlaczego my tak nie robimy w swoich domach? � m�wi�a posmutnia�a Z�otko.</p><p>,,Robimy, robimy tak�, pomy�la�a Ewa.</p><p>Rybka sprawia�a wra�enie, �e chce si� wydosta� ze swego wi�zienia.</p><p>��Dam jej wolno�� i wrzuc� j� do rzeki � powiedzia�a Z�otko z rozczarowaniem i dobr� wol�.</p><p>��Z�ote rybki gin� w rzece � oznajmi�a niepewnie Ewa.</p><p>��Nie � zaprzeczy�a Z�otko. � Nie pami�tasz bajki o z�otej rybce? Przecie� rybak wy�owi� j� z morza!</p><p>��Z morza, ale morze jest daleko � stwierdzi�a Ewa, kt�ra ju� zacz�a przejmowa� si� losem rybki. � To s� rybki akwariowe, trzeba da� im piasek i co� zielonego, �eby si� im wydawa�o, �e to ich dom, a nie s�oik po og�rkach.</p><p>Gdy Ewa wr�ci�a z pracy, na dnie s�oika ��ci� si� piasek, w kt�ry wsadzone by�y zielone ro�liny.</p><p>��Co to? � zdziwi�a si�.</p><p>��Natka pietruszki � oznajmi�a z dum� Z�otko.</p><p>Natka pietruszki szybko zgni�a. Rybka nadal tr�ca�a nosem �ciany prowizorycznego akwarium, sprawiaj�c wra�enie, �e chce si� wydosta�.</p><p>��Musi by� g�odna � powiedzia�a Ewa. Nazajutrz woda w s�oiku by�a m�tna, a rybka p�ywa�a du�o wolniej, przewracaj�c si� na boki.</p><p>��Nakarmi�am j� i teraz drzemie. Chyba jest zadowolona � stwierdzi�a Z�otko.</p><p>W s�oiku p�ywa�y kawa�ki bu�ki, a na piasku, ko�o zgni�ej pietruszki le�a�o co� brunatnego.</p><p>��Co to? � spyta�a Ewa.</p><p>��Pasztet�wka � oznajmi�a Z�otko. Rybka zdech�a nast�pnego dnia.</p><p>��Dobrze, �e to tylko g�upia, ma�a ryba � powiedzia�a Teresa. � Gorzej by�oby z psem. Albo z kotem.</p><p>Z�otko p�aka�a, kr�tko, lecz �a�o�nie, wi�c urz�dzi�y rybce pogrzeb w ich zaniedbanym ogr�dku. �Ona chcia�a mie� cokolwiek �ywego, co�, co by�oby tylko jej�, pomy�la�a Ewa.</p><p>�Czy tak jest ze mn� i z Ono? Chc� mie� co� �ywego na w�asno��? � zastanowi�a si�. � i czy to jest uczciwe?�</p><p>Hipermarket wci�� do niej przemawia� r�nymi g�osami. �Dwadzie�cia procent wi�cej proszku w nowym opakowaniu firmowym�. �Prawy do lewego, lewy do prawego�, wy�piewywa�a Kayah i klienci odruchowo przyspieszali kroku. (�Nie mog� tu pu�ci� wolnej melodii, bo wtedy ci wszyscy ludzie tak�e zwolni� krok i mniej kupi��, pomy�la�a Ewa). �Nowa coca-cola light w butelkach ze specjalnym uchwytem, wygodnym w podr�y i na ulicy�. �Przecena toreb podr�nych ze skaju i innych sk�ropodobnych materia��w�. Natalia Kukulska nawo�ywa�a �Przyjd�� przyjd��, a wype�nione towarami w�zki skrzypia�y, akompaniuj�c piosenkarce.</p><p>Ewa odkry�a ruchome schody i przejecha�a si� nimi kilka razy, zaskoczona, �e jad� tak wolno. W handlowych pasa�ach przystawa�a na chwil� przed wielkimi, jasno o�wietlonymi wystawami i zastanawia�a si�, czy ubrana w sukienk� za dziewi��set dziewi��dziesi�t dziewi�� z�otych czu�aby si� lepiej ni� w takiej za dziewi��dziesi�t dziewi��.</p><p>�Mo�e by�abym wa�niejsza?�, zastanowi�a si�. �Mo�e ci, co wiedzieliby, �e ta sukienka jest a� tak droga, uwierzyliby, �e jestem te� wi�cej warta?�</p><p>Nadal my�la�a o tym, co powoduje lud�mi, �e produkuj� coraz dro�sze, coraz bardziej luksusowe rzeczy i tak mocno pragn� je mie�.</p><p>Ludzie w hipermarkecie byli ha�a�liwi, bardziej o�ywieni. Wydawa�o si�, �e hipermarket nie tylko do nich przemawia j�zykiem natr�tnych reklam i promocji, ale ofiarowuje tak�e energi�, rado��, wiar� w niezwyk�� moc nabywanych przedmiot�w.</p><p>Patrzy�a na m�odszych spiesz�cych do multikina, kupuj�cych wielkie plastikowe wiaderka z popcornem, na jedz�cych hamburgery, pizz�, spaghetti i zapiekanki, pij�cych kaw�, col� i sprite, na ma�e dzieci pozostawione samym sobie w�r�d kolorowych pi�eczek i na ich matki, kt�re zapomnia�y o bo�ym �wiecie przy kolejnych przecenach i promocjach. My�la�a, �e hipermarket to dla wielu ludzi drugi dom, w kt�rym zawsze trwa �wi�to. I patrzy�a na blade, spocone twarze kasjerek, przerzucaj�cych tony towar�w przed kasami fiskalnymi z dr�twym, przyklejonym do twarzy u�miechem. Ich palce wstukiwa�y kolejne liczby, dziesi�tki, setki, tysi�ce liczb, ich oczy b��dnie biega�y od towaru do towaru, omijaj�c twarz klienta, patrz�c jedynie na d�onie podaj�ce banknoty, bilon, karty kredytowe. �Kiedy� jedna z nich umrze przy tej kasie, ale nawet po �mierci jej palce b�d� wygrywa� melodie na tym fiskalnym instrumencie�, pomy�la�a z t�pym przera�eniem.</p><p>Nawet nie zauwa�y�a, �e min�o kilka godzin i ju� by�a dwudziesta druga.</p><p>��Ono, tu si� tonie. Wszystko chce si� kupi� i ma si� uczucie, �e jak si� kupi, to b�dzie si� lepszym od tych, co nie kupili � powiedzia�a, siadaj�c z powrotem ko�o rybek. Jedna z nich ju� zdech�a i p�ywa�a brzuchem do g�ry.</p><p>Zerkn�a na drzewo: kilka li�ci usch�o, ale reszta wci�� by�a zielona. �Masz jeszcze troch� �ycia�, powiedzia�a do drzewa. Nad szklan� kopu�� ju� sta�a noc. Drzewo umiera�o w sztucznym s�o�cu tysi�ca �wiate�, rozja�niaj�cych hipermarket przez dwadzie�cia cztery godziny, przez tydzie�, przez miesi�c, przez ca�y rok, przez ca�e �ycie.</p><p>��Zawsze mi si� nogi trz�s�, jak zdejm� te pierdolone wrotki. Ale ludzie to lubi�. Jak nas widz� na wrotkach, m�wi�: �patrz, jaki to wielki hipermarket, bez wrotek one by sz�y godzin� z jednego ko�ca na drugi�. Hipermarket z wrotkami jest bardziej szpanerski � powiedzia�a Patrycja.</p><p>Najpierw d�ugo jecha�y tramwajem i Ewa ogl�da�a przez okno roz�wietlone ulice. Niepostrze�enie przechodzi�y jedna w drug�, a im dalej jecha�y, tym mniej by�o �wiate�, reklam, ludzi, domy stawa�y si� coraz ni�sze i bardziej odrapane. Potem przesiad�y si� do autobusu, w kt�rym s�abe o�wietlenie nadawa�o twarzom jad�cych niepowtarzalny kolor szaro�ci i zm�czenia.</p><p>��A co hipermarket robi z tym, czego ludzie nie kupi� i si� zepsuje?</p><p>��Nie wiem � wzruszy�a ramionami Patrycja. � Wyrzucaj�?</p><p>Ewie przypomnia�a si� babcia Maria i jej surowe upomnienia, �e nie wolno wyrzuci� ani jednej, nawet suchej kromki chleba, bo ka�dego, kto to zrobi, spotka kara boska.</p><p>��Spotka ich kara boska � mruczy Ewa, a Patrycja zn�w wzrusza ramionami:</p><p>��Kto� mi m�wi�, �e miel� to na pasze i nawozy. Potem zje to jaka� �winia albo posypi� tym ��k� i zje krowa, a potem z powrotem zjemy to my.</p><p>��O Jezu � wstrz�sa si� Ewa i my�li: �Zaraz si� porzygam�.</p><p>Hipermarket jawi si� jej teraz jako gigantyczny potw�r, kt�ry wch�ania monstrualne ilo�ci �arcia i przepuszcza je powoli przez swoje kiszki. Te sery, zalegaj�ce lady i ch�odziarki, powoli, lecz konsekwentnie dojrzewaj� tak bardzo, a� rozpuszcz� si� na dygoc�c�, cuchn�c� ma�; w�dliny wysychaj� lub staj� si� �liskie i pokryte niepokoj�co �yw� warstw� �luzu; sk�rki owoc�w porastaj� mchem puszystej ple�ni, a w m�ce, kaszy i ry�u ob�e wo�ki robi� w�skie korytarze. Jogurty fermentuj� z cichymi kl��ni�ciami, jak bagno w g��bokim, mrocznym lesie, cukier w s�odyczach zamienia si� w skwa�nia�y alkohol, mi�so z r�owego przemienia si� w sine z szarym nalotem, a oczy ryb, le��cych na lodzie, staj� si� bia�e i �lepe. Coca-cola cicho musuje w butelkach z nadmiaru gazu i chemii, a� wreszcie wybucha, rozsadzaj�c wyrafinowanego kszta�tu butle (�Nasza cola dostosowuje sw�j kszta�t do twojej r�ki, nogi, m�zgu, a nawet serca��). I w�wczas hipermarket wyrzuca to wszystko ze swych wn�trzno�ci, w postaci pot�nej, gnij�cej sterty odpad�w. Wielkie maszyny miel� odpady na papk�, inne pakuj� je ponownie w jaskrawe, kolorowe pude�ka z barwnymi napisami � i hipermarket zn�w si� zape�nia towarami. �Niedobrze mi. Ratunku, chc� wysi��� i o tym zapomnie�!�</p><p>Wysiad�y z autobusu i sz�y jeszcze kawa�ek w m�tnym �wietle ulicznych latarni, potykaj�c si� o nier�wne p�yty. Patrycja mieszka�a w starej odrapanej ruderze.</p><p>By� to jeden pok�j z trzema w�skimi tapczanami, o�wietlony nie os�oni�t�, czterdziestowatow� �ar�wk�. Na stole wala�y si� resztki jedzenia, na gwo�dziach wbitych w �cian� wisia�y zahaczone byle jak ciuchy. Ko�o jednego z tapczan�w le�a�a brudna podpaska i zmi�te rajstopy. Patrycja wkopa�a podpask� pod tapczan i powiedzia�a:</p><p>��Tu b�dziesz spa�. Ale tylko do sz�stej, potem wr�ci And�elika i walnie si� w wyro. Ma randk� o czwartej, musi dobrze wygl�da�.</p><p>��Siusiu mi si� chce � powiedzia�a nie�mia�o Ewa.</p><p>��Nie mog�a� zrobi� w hipermarkecie? Tam by� sika�a luksusowo, a tu do klopa w korytarzu. A tam �mierdzi.</p><p>��Kurwa, ciszej, �eb mi p�ka � odezwa� si� zachrypni�ty g�os spod koca.</p><p>��To Mariola � szepn�a Patrycja. � By�a wieczorem na balandze. Rano musi i�� na zmian�. Chod� na podw�rko, zapalimy, pogadamy.</p><p>Podw�rko by�o ciemne; z uchylonych okien jednego z mieszka� dobiega�a pijacka awantura.</p><p>��Nie b�j si�, u nich tak zawsze. To melina � powiedzia�a spokojnie Patrycja.</p><p>��Nie mo�esz znale�� czego� lepszego? � spyta�a Ewa.</p><p>��M�wisz o mieszkaniu? Cz�owieku, to, co tu mamy? to skarb. We trzy p�acimy tylko cztery st�wy, jest gaz, stara pralka i da si� �y�. Mo�na zaoszcz�dzi� na ciuchy w szmateksie, na browar i na disco. Kto by si� martwi�, jak tu wygl�da. Przecie� ja tu nie siedz�, tylko k�ad� �eb na poduszk�, potem wstaj� i ju� mnie nie ma.</p><p>��W domu mia�a� w�asny pok�j � powiedzia�a niepewnie Ewa.</p><p>��Ale pierdzielisz. Przecie� tu jest Warszawa. Mieszkam w stolicy, a nie w takiej dziurze jak nasza. Ka�dy z naszej dziury da�by wszystko, �eby si� ze mn� zamieni�. Nie wierzysz? Spytaj Mary�ki. Tu przynajmniej znajd� faceta i wyjd� za m��. Tutaj jest sto dyskotek i to jest odlot, m�wi� ci. A jakie ch�opaki przychodz��! a tam? Tam nawet facet�w nie ma � oznajmi�a Patrycja i znowu spojrza�a na brzuch Ewy. � No, kto ci� tak urz�dzi�?</p><p>��Nie znasz go � powiedzia�a niepewnie Ewa.</p><p>��I co? O�eni si�?</p><p>��Chce si� �eni� � odpar�a pewniejszym tonem.</p><p>��Jezu, to nad czym si� zastanawiasz?</p><p>��Nie wiem � odpar�a Ewa. � a ty co?</p><p>Patrycja u�miechn�a si� tajemniczo:</p><p>��S�uchaj� Ale nikomu nie m�w, dobra? Zg�osi�am si� do Big Brothera. Wprawdzie zapisa�o si� ju� trzydzie�ci pi�� tysi�cy ludzi, ale nigdy nie wiadomo, mo�e to ja b�d� mie� szcz�cie i zaprosz� mnie na przes�uchania? Pos�a�am �adne zdj�cie, wiesz, miniowa, g��boki dekolt, a drugie w majtkach i staniku, bo oni w tym domu chodz� p�go�o i trzeba mie� co pokaza�. A ja mam. Jak mnie nie wezm�, to mo�e trafi� do n Amazonek�, do �Baru� albo do �Blondynek�. I jeszcze jestem zapisana na statystk� w jednej agencji. Ju� robi�am za t�um w filmie.</p><p>��Zobacz� ci� w kinie? � ucieszy�a si� Ewa.</p><p>��Za du�o nas by�o, �eby da�o si� mnie zauwa�y� w t�umie, ale kas� dali. Ty, Ewka, nawet nie wiesz, jakie tu s� mo�liwo�ci. Ani si� obejrzysz, a nagle wyp�ywasz na szerokie wody, jak ci z Big Brothera. Wczoraj by�a� nikim, jutro jeste� kim�. Tu warto spa� nawet pod mostem, byle by� blisko prawdziwego �ycia. No chod�, chod�, bo nas szczury zjedz�. W nocy wychodz� �erowa�.</p><p>Tapczan �mierdzia� st�chlizn�, a po�ciel by�a lepka od brudu. Patrycja zamkn�a okno, by wyciszy� ha�asy dobiegaj�ce z meliny, wi�c w pokoju cuchn�o potem i brudn� bielizn�.</p><p>Ewa przewraca�a si� z boku na bok, obejmuj�c brzuch r�koma. �Dobrze, �e jeste� wewn�trz mnie, a nie tu, gdzie ja�, m�wi�a w my�lach do Ono.</p><p>O sz�stej trzydzie�ci przysz�a Mariola i z okrzykiem �Ja pierdziel� zwali�a si� na tapczan. �Manuela z Big Brothera krzyczy ci�gle �ja pierdziel� i teraz m�wi� to wszyscy. Bo wszyscy chc� by� jak Manuela. I ty mo�esz zosta� Manuela. Zawsze Manuela, zawsze coca-cola�, my�li Ewa, ochlapuj�c si� pospiesznie w wyszczerbionej miednicy.</p><p>��Nienawidz� hipermarketu � wymamrota�a Patrycja, otwieraj�c oczy, ale gdy p� godziny p�niej jecha�y tramwajem, ju� m�wi�a z o�ywieniem:</p><p>��Wiesz, ilu facet�w poznaj� w pracy? Czasem si� kt�ry� um�wi, we�mie na dyskotek� albo do kina, postawi piwo czy pizz�. To �mieszne, ale chyba te wrotki dzia�aj� na facet�w bardzo erotycznie.</p><p>Patrycja wysiad�a i Ewa patrzy�a zza szyby tramwaju, jak biegnie w stron� gigantycznego hangaru, oferuj�cego wszystko, co jest potrzebne cz�owiekowi do ucieczki przed �wiatem.</p><p>���a on i tak was dopadnie � mruczy Ewa, obejmuj�c brzuch.</p><p>Zaj�cia na uczelni najwidoczniej zaczyna�y si� wcze�nie, bo zaspani studenci ju� zmierzali do budynk�w rozsianych za po��k�ym murem, mi�dzy z rzadka rosn�cymi drzewami. Ewa usiad�a na �awce i czeka�a. Rozpozna�a go z daleka � mia� charakterystyczn�, zgrabn� sylwetk�, a podkoszulek i d�insy nosi� z niedba�ym wdzi�kiem Mickeya Rourke�a. Postanowi�a si� nie spieszy� i da� mu czas, a� za�atwi w tym budynku swoje sprawy i ponownie z niego wyjdzie. Usiad�a na �awce. Zas�oni�a brzuch plecakiem i sennie wpatrywa�a si� w szerok� bram�, by go nie przegapi�.</p><p>��Wiesz, Ono, tu jest ca�kiem fajnie.</p><p>Przypomnia�a sobie dziewczyny ze swojej klasy, kt�re wybiera�y si� na studia do Warszawy, Krakowa, na �l�sk. Nie m�wi�y, co chc� studiowa� ani kim chc� zosta�, jakby to by�o najmniej wa�ne.</p><p>��Jak si� cz�owiek tam zaczepi, to pewnie jako� si� urz�dzi. Wszystko, byle ju� tu nie wr�ci� � mawia�y z nadziej�.</p><p>�Ono, dlaczego nie lubimy swoich miast? Swoich dom�w? Swoich ulic? Widoku z okna? Dlaczego pies umie polubi� swoj� bud� i nie chce zamieni� jej na inn�? Czy jest wierny i kocha raz na ca�e �ycie? a my, czy potrafimy kocha�, czy tylko udajemy?�</p><p>Przymkn�a oczy i nieomal si� zdrzemn�a, ale uniwersytet wci�� przemawia� do niej jasnymi, weso�ymi g�osami i cho� budynki wydawa�y si� stare, on sam by� m�ody i emanowa� energi�. Uniwersytet m�wi� pospiesznym rytmem krok�w lub szelestem kartek w skryptach, nawo�ywaniami student�w, urywkami ich rozm�w: ��o�� �a�� odlot� kuul� czadowo� zajaram� luknij� poprawka� debe�ciak� superowo�. Na to nak�ada�y si� spokojne s�owa starszych: �Dzie� dobry, panie kolego� Co u pani kole�anki� Pani profesor ju� zalicza�a?� Czekamy na te granty� Semestr za nami� Dotacje z bud�etu znowu obci�te��</p><p>Ewa zorientowa�a si�, �e oba te �wiaty wsp�yj� w zgodnej, feudalnej koegzystencji, nie przeszkadzaj�c sobie nawzajem, to ��cz�c si�, to rozdzielaj�c i �ywi�c si� sob�; starsi wch�aniali m�odo��, m�odzi nagle przejmowali ten namaszczony styl, k�aniaj�c si� i tytu�uj�c rozm�wc�w, a wszyscy razem wytwarzali jaki� wsp�lny j�zyk, kt�rym przemawia� uniwersytet.</p><p>�Ono, jestem na to za g�upia � powiedzia�a Ewa. � Nie umia�abym by� ani tu, ani tam, wci�� nie znalaz�am swojego miejsca. Mam nadziej�, �e ty mi w tym pomo�esz? Nie wiem, jak, ale musisz co� wymy�li�. Wymy�lisz, na pewno�.</p><p>Wychodzi�. Szed� z grup� koleg�w i kole�anek, wi�c wsta�a z �awki i powoli ruszy�a za nimi.</p><p>��Ono, obud� si� i uwa�aj � rozkaza�a g�o�no, a� jaki� ch�opak obejrza� si� za ni�, ale bez szczeg�lnego zdziwienia, mo�e s�dzi�, �e powtarza zdania wyuczone do egzaminu.</p><p>Sz�a za nimi w r�wnej, parometrowej odleg�o�ci i z jego spojrze�, rzucanych do ty�u, zorientowa�a si�, �e zauwa�y� j�. �Telefonowali do niego, jeden z nich albo obaj�, pomy�la�a. �Nie pami�ta mnie, jak tamci, ale rozpoznaje po brzuchu�.</p><p>I mia�a racj�. Nagle si� odwr�ci�, podszed� do niej i powiedzia� cicho:</p><p>��Jak ty wygl�dasz, kurde� Skr�c� w prawo, a ty id� za mn�, ale nie obok, tylko z ty�u. I udawaj, �e si� nie znamy.</p><p>Sz�a za nim, patrz�c, jak z wdzi�kiem wymachuje torb� z ksi��kami; widzia�a spojrzenia przechodz�cych dziewcz�t, kt�re nie omija�y jego sylwetki. Przypomnia�a sobie ruch r�ki, jakim poprawia� fryzur�; zarejestrowa�a kpi�cy u�miech, z opuszczonymi k�cikami ust. �On naprawd� jest jak z Dziewi�� i p�l tygodnia�, pomy�la�a. �Ale ja nie jestem Kim Basinger�.</p><p>Nawet nie zauwa�y�a, kiedy przeszli kilka ulic i znale�li si� na niewielkim skwerze z �aweczkami.</p><p>��Siadaj � powiedzia�, gdy si� z nim zr�wna�a. � Siadaj i s�uchaj�</p><p>Przykucn�a obok �awki i podnios�a co� z ziemi.</p><p>��Co robisz? � spyta� niecierpliwie.</p><p>Rozwar�a d�o�.</p><p>��Kasztan. Zesz�oroczny. Zgni�y kasztan. Nie zbieracie tu kasztan�w? Dlaczego?</p><p>��Odbi�o ci? Kto tu ma czas zbiera� kasztany?</p><p>I o czym ty gadasz?</p><p>Na jego twarzy malowa�a si� irytacja. Pytanie o kasztany zbi�o go z tropu.</p><p>��Kasztany s� pi�kne. Nigdy si� im nie przyjrza�e�? Nie powinny gni�. Lepiej, �eby wysch�y w domu, gdzie� na parapecie albo w tapczanie. Gdy s� w tapczanie, ma si� dobre sny. One spadaj� w jesieni, dla nas i trzeba je zbiera� � wyja�ni�a z powag�.</p><p>Milcza� chwil�, nie wiedz�c, jak zareagowa�, cho� przygotowa� sobie ka�de s�owo. Wreszcie westchn�� i powiedzia� bezradnie:</p><p>��Wiem od Wojtka, �e jeste� pierdolni�ta.</p><p>Znowu zapad�o milczenie.</p><p>�Ono, s�uchaj� S�uchaj jego g�osu, s�uchaj tego, co w nim ukryte�.</p><p>Odetchn�� g��boko i powiedzia� cicho, lecz dobitnie:</p><p>��Nie zrobisz mi byd�a, bo na to nie pozwol�. Nie spieprzysz wszystkiego, co uda�o mi si� osi�gn��.</p><p>��Nie � przytakn�a zgodnie, a on spojrza� na ni� ze zdziwieniem. Mimo to ci�gn�� dalej:</p><p>��I tak nikt by ci nie uwierzy�. Byli �wiadkowie, widzieli, co wyprawia�a�.</p><p>��Co? � spyta�a, troch� sp�oszona.</p><p>��Chyba wiesz? Ta�czy�a� tak, jakby� si� pieprzy�a, nie?</p><p>�Tak�, pomy�la�a. �Tak, teraz to wiem. Patrzy�am na teledyski, na reklam� telefon�w kom�rkowych i d�ins�w i chcia�am tak ta�czy� i tak wygl�da� jak tamte dziewczyny. Bo my�la�am, �e to jest jakie? Kuul��</p><p>Zacisn�� pi��. Jej milczenie wyra�nie go denerwowa�o.</p><p>��Ale rozpozna�e� mnie � powiedzia�a wreszcie.</p><p>��Nie. Zobaczy�em tw�j brzuch, skojarzy�em z telefonem. Nie jestem g�upi. Z daleka wida�, sk�d jeste�. Z ma�ego zafajdanego miasteczka, w kt�rym dziewczyny kisz� si� jak og�rki w beczce i czekaj�. Dlatego je�dzimy do was na dyskotek�. A ty ta�czy�a� tak, jakby� my�la�a tylko o pieprzeniu. Pi�ciuset ludzi ci� widzia�o i ka�dy to potwierdzi. I posz�a� z nami dobrowolnie. Te� wszyscy widzieli. I barman i goryle i did�ej. Rolla� sobie jakie� mrzonki. Za kogo si� mia�a�? Za kr�lewn� z zasranej dziury, po kt�r� przyjechali trzej rycerze? Gdyby� odm�wi�a, �aden z nas by palcem nie kiwn��, �eby ci� namawia�. Sama nam wlaz�a�. Czujesz bluesa czy nie? � kpi� Artur, a ona wiedzia�a, �e on chce pogard� j� upokorzy� i zrani�.</p><p>���o�� � powiedzia�a z u�miechem, kt�ry go zaniepokoi�.</p><p>�Chodzi ci o to, �e nie m�wi� ��o��, tylko �rany boskie�? i nie �kuul�, tylko �fajnie�? i �e mam d�insy ze szmateksu, a nie ze sklepu Diesla?�, pomy�la�a i parskn�a �miechem. Znowu si� zaniepokoi� i sprawi�o jej to pewn� satysfakcj�.</p><p>��To ty mnie uderzy�e�. Ju� wiem � stwierdzi�a spokojnie.</p><p>��Nie ma znaczenia, kto � odparowa� szybko. � Jeste�my kumplami, jeszcze z podstaw�wki i �aden nigdy nie sypnie drugiego. W ka�dym s�dzie z nami przegrasz. Nie b�dziesz si� za mn� w��czy� i szanta�owa� mnie, rozumiesz? i nie dam ci �adnej kasy, bo nie mam. A jak b�d� mia�, to te� ci nie dam. �eni� si� po wakacjach. Nie zepsujesz mi tego. �eni� si� z c�rk� radnego. Facet ma wej�cia i ja te� b�d� mia� wej�cia � doda� z dum�, a ona znowu si� u�miechn�a. �Nic nie m�wi o tej dziewczynie, tylko o jej ojcu. Wi�c ona si� nie liczy�.</p><p>��Te� mog� wyj�� za m��. Za Andrzeja � powiedzia�a, a on, zdumiony, parskn�� �miechem:</p><p>��Ale wymy�li�! No tak� Kurcze, odlot. Przecie� on� � urwa� i wzruszy� ramionami. � Jego sprawa � zako�czy�, ale znowu si� za�mia�. � w takim razie za�atwione, nie?</p><p>��Nie. Milczeli.</p><p>�Ono, to nie on, prawda? Nie on, bardzo ci� prosz� Nie chc�, �eby to by� jego plemnik�.</p><p>Ono poruszy�o si� i kopn�o. Poczu�a, jak zaciska pi�stki i marszczy brwi. Ziewa. A potem zasypia. Artur by� mu ca�kowicie oboj�tny. Odetchn�a.</p><p>��Facet z kas� proponuje ci �lub. Zawsze chcia� si� wyrwa� i nie umia�. Spad�a� mu jak z nieba jak manna. Wi�c czego jeszcze chcesz? � spyta�, nagle zaniepokojony. � Po choler� tu przyjecha�a�?</p><p>��Patrz� na ciebie i Ono te� patrzy na ciebie. I s�ucha.</p><p>��I co? � spyta� odruchowo, ale zaraz si� poprawi�: � Wiesz co, pieprzysz jak pobita. Na m�zg ci pad�o. To zdarza si� w ci��y.</p><p>��Musz� wiedzie�, czyje Ono jest, to wszystko. Dlatego tu jestem. Nie dla ciebie.</p><p>��I co? � powt�rzy�.</p><p>��Nie jest twoje � odpar�a spokojnie. � Na szcz�cie nie jest twoje.</p><p>��Na szcz�cie? � nagle si� zaperzy�.</p><p>��Gdyby by�o twoje, pewnie nie umia�abym go pokocha� � wyja�ni�a z powag�.</p><p>Prze�uwa� w milczeniu jej s�owa, ale uda�, �e nie rozumie. Odpr�y� si� i uspokoi�.</p><p>��Wi�c ju� wiesz, kt�ry z nas?</p><p>��Wiem � powiedzia�a.</p><p>��Najg�upsze jest nie to, �e pieprzysz jak pobita. Najg�upsze jest to, �e prawdopodobnie masz racj�, cho� nigdy si� o tym nie dowiesz � stwierdzi� ze zdziwieniem. � i co teraz?</p><p>��Jad� powiedzie� mu, �e to on, ale nic od niego nie chc�.</p><p>Wyczu�a, �e teraz jest zak�opotany i ura�ony.</p><p>��Je�eli to dziecko jest nasze, to mamy do niego prawo. Jeden z nas ma do niego prawo � powiedzia� nagle, jakby sam zdziwiony tym, co m�wi.</p><p>Roze�mia�a si�. Teraz, gdy ju� pozna�a wszystkich trzech i zna�a prawd�, poczu�a si� wolna. Wolna od nich, wolna od upokarzaj�cej, przyt�aczaj�cej wizji siebie wgniecionej w siedzenie samochodu, czuj�cej na sobie nienawistny ci�ar i w�asny b�l.</p><p>��My�lisz, �e gdy pszczo�a albo motyl bezwiednie zapyl� jaki� kwiat, to owoc nale�y do nich? � spyta�a, a potem nagle si� odwr�ci�a i zostawi�a go na �awce zak�opotanego.</p><p>Ruszy�a przed siebie, trzymaj�c r�ce na brzuchu. Coraz cz�ciej k�ad�a teraz r�ce na brzuchu, jakby chcia�a uchroni� dziecko przed odg�osami �wiata, dobiegaj�cymi zewsz�d w postaci nie kontrolowanego ha�asu, pe�nego d�wi�k�w zar�wno jasnych i czystych, jak i niepokoj�cej kakofonii i fa�szu.</p><p>Ewa sz�a, t�skni�c za cisz�, w kt�rej s�owo lub d�wi�k nabieraj� znaczenia. �Nie us�ysz� w�asnych my�li, wi�c nie b�d� wiedzia�a, czy w og�le my�l�.</p><p>���Kupi� sobie sukienk� � powiedzia�a do siebie, wbrew swojemu nastrojowi.</p><p>Nie mia�a sukienki; b�dzie to pierwsza w �yciu sukienka kupiona w normalnym sklepie, sukienka dla niej, a nie po kim�.</p><p>Zobaczy�a j� na manekinie: czarna, mi�kka, w ciemnoczerwone kwiaty, na cienkich rami�czkach, za sto osiemdziesi�t z�otych.</p><p>�O Jezu� Nigdy nie mia�am ciucha za sto osiemdziesi�t z�otych. Nawet p�aszcz kupi�am w szmateksie za pi�tna�cie zet�, u�miechn�a si�. � Teraz kupuj� j� dla siebie i dla dziecka, nie dla nich � stwierdzi�a z zadowoleniem.</p><p>Przymierzy�a sukienk�, pasowa�a jak ula�.</p><p>��To �adny model i bardzo tani. Firma Zara � powiedzia�a elegancka ekspedientka, ale nazwa firmy nic Ewie nie m�wi�a i nie mia�a dla niej znaczenia. � Teraz pani wygl�da inaczej, o wiele lepiej. Co marka, to marka � stwierdzi�a dziewczyna z rutynowym uznaniem.</p><p>��Nieprawda, to ja ju� jestem inna, a sukienka bierze to ze mnie � wyja�ni�a rzeczowo Ewa, ale ekspedientka nie zrozumia�a. �Ono, teraz wiem, �e to my nadajemy znaczenie rzeczom, a nie one nam�, szepn�a w duchu.</p><p>Zap�aci�a z pieni�dzy, kt�re da� jej Andrzej. �Nale�� mi si�, usprawiedliwia�a si� przed sob�. Wysz�a ze sklepu w sukience, a do firmowej torby wrzuci�a d�insy i podkoszulek. Kilka os�b na ulicy przeci�gn�o po niej wzrokiem, jakby zauwa�aj�c zmian�.</p><p>�Jeste� �adna w tej sukience�, m�wi�a do niej ulica.</p><p>��To ja jestem mark� dla tej sukienki, a nie ona dla mnie � poinformowa�a g�o�no rozgadan� ulic� i paru przechodni�w obejrza�o si� ze zdziwieniem.</p><p>Wraca�a dwoma poci�gami, z przesiadk�. Jeden by� gorszy od drugiego. Za�miecone, brudne, od wej�cia zasypane papierkami, petami, zachlapane piwem, �mierdz�ce zastarza�ym brudem kolei i toalety, w kt�rej robi�o si� niedobrze zaraz po uchyleniu drzwi.</p><p>�A tak zazdro�ci�am wszystkim, kt�rzy podr�uj��, my�la�a z rozczarowaniem.</p><p>Tak�e tutaj ludzie byli sobie obcy. Patrzyli na siebie spod oka, nieufnie, potem gapili si� bez zainteresowania na przesuwaj�ce si� za oknem widoki i sami nie wiedz�c kiedy, zapadali w drzemk�, z ich otwartych ust wydobywa�o si� ciche chrapanie, ale zaraz budzili si�, czujni, niespokojni, �api�c r�kami swoje teczki, torby, sprawdzaj�c kieszenie i omiataj�c wsp�pasa�er�w niech�tnym spojrzeniem.</p><p>��Piwo! Piwo! � krzyczeli na korytarzu przypadkowi sprzedawcy.</p><p>�Kiedy� by�y poci�gi przyja�ni, a teraz s� poci�gi piwne�, pomy�la�a Ewa. W tych poci�gach, jad�cych ze stolicy w g��b kraju z dono�nym klekotaniem, poci�gach bez pierwszej klasy, bez wagonu restauracyjnego, zatrzymuj�cych si� na ka�dej, nawet najmniejszej stacji, nikt nie wyjmowa� laptopa � cho�by zepsutego � aby po�o�y� sobie na kolanach, za to co chwil� kto� przyk�ada� do ucha kom�rk� i ha�a�liwie informowa� rozm�wc�:</p><p>��Jad� No, m�wi�, �e jad�.</p><p>Na widok pierwszej kom�rki wyj�tej przez pasa�era inni natychmiast o�ywiali si� i wyci�gali swoje.</p><p>��Jad�, a co? � m�wi�a jaka� dziewczyna z kolorowymi w�osami: � Przecie� m�wi�, �e jad�.</p><p>��Jad� Tak, jad� � stwierdza� ch�opak z pot�nymi bicepsami i w brudnawych d�insach.</p><p>�Poci�g kom�rkowy�, pomy�la�a Ewa. �Ja nie mam kom�rki i nawet nie mia�abym do kogo dzwoni�. Oni maj�, ale dlaczego dzwoni�, skoro nie maj� nic do powiedzenia?�</p><p>Starszy m�czyzna otworzy� niemodn�, zniszczon� teczk� i wyj�� z niej termos i jajko na twardo.</p><p>��Jajko na twardo � powiedzia�a z o�ywieniem Ewa. � Podobno kiedy� ludzie w podr�y jedli jajka na twardo i rozmawiali. Ze sob�. Teraz rozmawiaj� przez kom�rki i nie jedz� jajek. Dlaczego?</p><p>M�czyzna spojrza� na ni� z bolesnym zdziwieniem.</p><p>��A co? Nie wolno je�� jajka? �ona mi da�a, to jem.</p><p>��Zajebi�cie � oznajmi� przez swoj� kom�rk� barczysty ch�opak i doda� z uczuciem: � Ja pierdziel�.</p><p>�Nie umiemy ze sob� rozmawia�, jeste�my sobie obcy. A jak rozmawiamy, to mamy tylko tyle do powiedzenia: zajebi�cie, ja pierdziel�, kuul�, pomy�la�a Ewa.</p><p>��Ono, Ono� � powiedzia�a p�g�osem: � Musz� si� dla ciebie nauczy� m�wi�, inaczej b�d� m�wi�a tak jak wszyscy wok�, jak sama m�wi�am jeszcze niedawno temu. Musz� pozna� mn�stwo wyraz�w, kt�rych nie znam i kt�re kiedy� podobno istnia�y, lecz wysz�y z u�ycia. Bo je�li ja ich ciebie nie naucz�, to kto?</p><p>I znowu by�a na autostradzie i czeka�a na Wojtka. Gdy nadjecha� i wyskoczy� z tej swojej wysokiej kabiny, wcale si� nie zdziwi�.</p><p>��Wr�ci�a�. �adnie wygl�dasz w tej sukience � stwierdzi�.</p><p>��Tak � powiedzia�a.</p><p>��Wiedzia�em, �e wr�cisz � oznajmi�. � Ju� wiesz, tak? Oni ci powiedzieli?</p><p>��Oni s� twoimi kumplami, nic nie powiedzieli. Jeden z nich chce si� ze mn� �eni�.</p><p>��Andrzej? Jasne. Wykorzystuje okazj� do ucieczki � mrukn�� z irytacj�. � To na co czekasz?</p><p>��To Artur mnie wtedy uderzy� � ci�gn�a, nie zwracaj�c uwagi na pytanie.</p><p>��No, taki on ju� jest.</p><p>���ale ty jeste� ojcem.</p><p>Westchn�� g��boko i roz�o�y� r�ce:</p><p>��Jednak ci powiedzieli?</p><p>��Ono mi powiedzia�o. Przecie� ci m�wi�am, �e Ono wyczuje, kt�ry to z was i da mi znak.</p><p>Pokr�ci� g�ow� i zamy�li� si�.</p><p>��No tak, kumple na siebie nie donosz�. Tak, to ja. Ono si� nie myli.</p><p>Drapa� si� bezmy�lnie po g�owie, mierzwi�c g�ste w�osy i przygryza� wargi.</p><p>��Kurwa! My�la�em, �e zrobi� sobie dzieciaka bardziej romantycznie! Tymczasem tak jako� to wszystko wypad�o� G�upio.</p><empty-line/><subtitle>Tak jako� to wypad�o:</subtitle><empty-line/><p>��Nie wrzeszcz tak, kurwa�</p><p>Zwini�ta w pi�� d�o� Artura l�duje na twarzy Ewy.</p><p>��Po co j� uderzy�e�? � Andrzej odwraca si� od kierownicy. Jest zdenerwowany i napi�ty. � Krew leci jej z nosa!</p><p>��Skoro z nami wsiad�a, to chyba wie, po co, nie? Widzia�e�, co wyrabia�a na tym podium? Pieprzy�a si� sama z sob�. Nie lepiej, jak zrobi to z nami? O, Wojtek nie traci czasu�</p><p>Artur chichocze, podekscytowany, jego r�ce szukaj� w ciemno�ci cia�a dziewczyny.</p><p>��i jak? Wojtek? Wojtek? No jak?</p><p>���adnie pachnie. Markowe perfumy� Przyjemnie to z ni� robi�, a co? Odpieprz si�, Artur, b�dziesz nast�pny.</p><p>��Gdzie ja jestem� Mamo� � j�czy Ewa. Jedna z r�k dziewczyny obejmuje Wojtka, nie wiadomo, czy go odpycha, czy rozpaczliwie przyci�ga ku sobie, a druga w�druje w g�r�, macaj�c na o�lep po zaparowanej szybie auta i po dachu.</p><p>��w niebie jeste�, kotku, w niebie � chichocze Artur, patrz�c z fascynacj� na jasn� sk�r� Ewy, widoczn� w mroku spoza plec�w Wojtka.</p><p>��Zostawcie j�, ona tego nie chce � powtarza Andrzej. � Ja w tym nie bior� udzia�u. I ta krew� Moja tapicerka�</p><p>��Ciekawe, �e ty nigdy nie chcesz. Ty si� lepiej zastan�w, Andrzej, co z tob� jest � m�wi Artur i niecierpliwie pr�buje odci�gn�� Wojtka.</p><p>Ewa j�czy przeci�gle.</p><p>��Chcia�a i chce. Nie s�yszysz? No, Wojtek, ko�cz, kurwa, teraz ja.</p><p>��Dobrze mi � g�os Wojtka jest st�umiony, gdy� twarz ma wci�ni�t� mi�dzy piersi Ewy.</p><p>Ewa zaczyna si� porusza�. Wojtek ma uczucie, �e utworzyli wreszcie jedno��, �e ich cia�a poczu�y rytm i wchodzi w Ew� g��biej, zapominaj�c, gdzie jest i �e obok czekaj� niecierpliwi �wiadkowie.</p><p>��Ko�cz, kurwa! � z�o�ci si� Artur. � Kumplowi nie dasz?</p><p>Ewa j�czy coraz g�o�niej, odchyla g�ow� i zaczyna wymiotowa�. Wojtek odskakuje.</p><p>��Kurwa! Rzyga! � wo�a Artur. � Odlatuje, ale do Rygi!</p><p>��Moje auto� � m�wi zrezygnowany Andrzej. � Kto to posprz�ta? Mama od razu poczuje.</p><p>��Pierdolony dzidziu�. Mama� Zawsze ta twoja mama � sapie Wojtek, odpychaj�c wreszcie Ew�. � Posprz�tamy.</p><p>��Ja nie sprz�tam � oznajmia Artur. � Nic z tego nie mia�em i nie b�d� mia�, bo jestem, kurwa, esteta i z tak� nie chc�. Wojtek posprz�ta. I wywalamy j�.</p><p>��Wywalamy � przytakuje Andrzej, rozgl�daj�c si� nerwowo.</p><p>Daleko na szosie migaj� reflektory samochodu.</p><p>��Tak nie r�bmy � m�wi Wojtek. � Odwieziemy j� do tego pierdolonego miasteczka i tam wywalimy. Chcecie, �eby tu zamarz�a?</p><p>Auto toczy si� teraz po czarnej, pozbawionej �niegu szosie, prowadzone dr��cymi r�kami Andrzeja. Artur pali papierosa. Wojtek usi�uje ubra� Ew�, kt�ra oprzytomnia�a i niezdarnie mu pomaga.</p><p>��A ty, Andrzej, wra�liwy jeste�, kurwa� Nie masz jakiego� spraya? Cuchnie tu. W�dka i rzygowiny. Nie znam gorszego po��czenia � m�wi Artur.</p><p>��Zostaw Andrzeja, odpierdol si� od niego! � wo�a Wojtek, zerkaj�c z niepokojem na Ew�. Ju� nie wymiotuje, ale z jej nosa nadal s�czy si� krew. Ch�opak wyjmuje chusteczk� i wyciera jej twarz.</p><p>��Gdzie jestem? � powtarza Ewa, rozgl�daj�c si� p�przytomnie. � Gdzie jestem?</p><p>Ewa otwiera szeroko oczy i patrzy na Wojtka.</p><p>���wi�c tamci dwaj w og�le nie?</p><p>��W og�le nie � przyznaje Wojtek.</p><p>Nie patrz� na siebie i milcz�. Wzrok Ewy przywiera do zielono�ci drzew i szuka w niej oczyszczenia. Dziewczyna oddycha g��boko, ale wci�ga w p�uca tylko spaliny i smr�d przypalonego oleju.</p><p>��Tak. To nie by�o romantyczne � przytakuje cicho. � Ono ju� wie, jak to by�o, ale kiedy� opowiem mu, �e mo�e by� inaczej. �e mo�e by� pi�knie.</p><p>��Tak. Mo�e by� pi�knie. Te� w to wierz� � przyznaje Wojtek.</p><p>��Wi�c nie prze�y�e� jeszcze nic pi�knego? � pyta zdziwiona dziewczyna.</p><p>On zamy�la si�, przygryza wargi, czochra w�osy, potem kr�ci g�ow�.</p><p>��Chyba nie.</p><p>Teraz on tak�e wci�ga g��boko w p�uca zapach spalin i m�wi:</p><p>��No i czego chcesz? Obiecywa�a�, �e nic.</p><p>Ewa przygl�da mu si� uwa�nie. Pod jej spojrzeniem Wojtek czuje si� nieswojo, ale nie ucieka ze wzrokiem.</p><p>��To, co chc�, to niewiele. Widzia�am ci� raz, teraz drugi, bo tamto si� nie liczy. Nie, nie liczy si�! � powtarza g�o�niej, jakby chcia�a przekona� sam� siebie. � Ono ci� s�yszy, ale jeszcze nie widzi. I pewnie nigdy nie zobaczy. Wi�c kiedy� b�d� musia�a mu opowiedzie�, jaki jeste�. Jaki by�e�. Bo Ono to zechce wiedzie�, na pewno. Ja bym chcia�a na jego miejscu. Musz� ci si� przyjrze� i zapami�ta� ci�, rozumiesz?</p><p>��Zwariowa�a� � m�wi on, ale u�miecha si� i kiwa g�ow�.</p><p>Odwraca si� ty�em i zaczyna b�aznowa�; najpierw maszeruje, wymachuj�c r�kami jak �o�nierz na paradzie. Potem podskakuje, wyrzucaj�c w g�r� obie r�ce i wydaj�c india�ski okrzyk. Ze �miechem staje na r�kach i przez chwil� utrzymuje si� w tej pozycji, potem zrywa si� na nogi. Udaje, �e ta�czy z wyimaginowan� partnerk�, obejmuj�c j�, znowu wybucha �miechem, gdy� widzi w�a�ciciela motelu, kt�ry stoj�c na progu baru, przygl�da mu si� podejrzliwie. Nie zra�ony, siada na trawie i wykonuje kilka koz��w. Zmachany, zrywa si� i na koniec uroczy�cie k�ania si� jej z daleka, z dworsk� ceremonialno�ci�.</p><p>��Jeszcze?! � wo�a w stron� Ewy, kt�ra bezwiednie u�miecha si� i odkrzykuje: � Teraz za�piewaj!</p><p>��Ale fa�szuj�!</p><p>��Nie szkodzi!</p><p>Namy�la si�, marszczy brwi i nuci monotonnie: �Nic dwa razy si� nie zdarza i dlatego z tej przyczyny zrodzili�my si� bez wprawy i pomrzemy bez rutyny�.</p><p>��Nie znam tego! � wo�a Ewa.</p><p>��Ja te� nie. Wpad�o mi w ucho tylko to jedno zdanie. Nie b�d� mu przecie� �piewa� �Prawy do lewego�, bo� bo to nic nie znaczy i Ono mnie nie zapami�ta.</p><p>Zawraca i wolno idzie w jej stron�. Patrzy na ni� � w czarnej sukience w czerwone kwiaty, z wypuk�ym brzuchem.</p><p>�Ono?�, zastanawia si�. �Nawet nie wiem, czy to ch�opiec, czy dziewczynka. Moje dziecko� Moje?! Dziecko?! Jak to jest mie� w�asne dziecko?�, przebiega mu przez g�ow�, ale zaraz odrzuca t� my�l.</p><p>��Chora sprawa � m�wi p�g�osem i gwa�townie si� prostuje. � No dobra. Koniec zabawy � oznajmia. � Mam dla ciebie kas�, tym razem tysi�c. We�miesz?</p><p>��Jasne � m�wi ona,</p><p>��Po�l� co� znowu, ale nie wiem, kiedy. Nie b�dzie �atwo, bo pomagam matce i odk�adam na studia. Kiedy� je zawali�em, dzi� chc� to naprawi�. Nie wiem, mo�e zrobi� jakie� p�atne, zaoczne? Informatyka? Wiesz, �e my w tr�jk� zawsze lubili�my komputery? a informatycy wci�� maj� robot�. Czysta i ciekawa.</p><p>��Powodzenia � m�wi Ewa.</p><p>��A ty co?</p><p>��Nie wiem. Zobacz�. Musz� to przemy�le�. Mo�e wyjd� za Andrzeja.</p><p>Wojtek czerwienieje ze z�o�ci:</p><p>��Oszala�a�?! On si� do tego nie nadaje! Nic o nim nie wiesz! i to nie jego dziecko! Ono jest moje! Nie masz prawa przehandlowa� go za wygodne �ycie!</p><p>Przytomnieje pod uwa�nym spojrzeniem Ewy, przygryza wargi, u�miecha si� lekcewa��co.</p><p>�Bo�e, co ja wygaduj�, my�li. �Jej wariactwo mi si� udziela. Ale ja si� nie dam. Nie dam si�.</p><p>��Zrobisz, jak zechcesz, to twoja sprawa � dodaje ju� spokojnym g�osem.</p><p>��Pos�uchaj � m�wi Ewa cicho. � Ono nie jest ani twoje, ani moje, bo Ono tylko przypadkiem powsta�o akurat z mojego jajeczka i twojego plemnika. �adne z nas go nie chcia�o, �adne z nas nie wo�a�o go na ten �wiat. Samo si� zjawi�o, wbrew naszej woli. I dlatego Ono jest swoje w�asne i nikt nie b�dzie mia� prawa go sobie przyw�aszczy� i przelewa� na niego swoich pretensji i �al�w do �ycia, zawiedzionych nadziei i nie zaspokojonych ambicji, rozumiesz? Wi�c odczep si� od niego � powtarza tak cicho, �e Wojtek musi si� ku niej nachyli�, by us�ysze� ostatnie s�owa poprzez nieustaj�cy szum samochod�w p�dz�cych autostrad�. A potem Ewa odwraca si� i wolno odchodzi.</p><p>��Przepraszam! Przepraszam za wszystko! � wo�a za ni�, ale ona ju� si� nie odwraca.</p><p>��Ono, s�yszysz? Jakie to g�upie s�owo: �przepraszam� � m�wi g�o�no i k��tliwie. � R�wnie g�upie jak �kuul�, �zajebisty� albo jak s�owo �mi�o��. Bo one same nic nie znacz�. Znacz� co� dopiero wtedy, gdy nazywaj� co� naprawd�. Tak to jest, Ono. Musz� si� nauczy� na nowo znaczenia s��w, inaczej ty te� ich nie poznasz, b�dziesz zna� tylko puste d�wi�ki.</p><p>��M�wisz sama do siebie? � pyta kolorowa jak papuga tir�wka, oparta o drzewo. � Te� m�wi� sama do siebie � oznajmia bez u�miechu. Jej du�e piersi niemal wyskakuj� z podkoszulka.</p><p>�Silikony�, my�li Ewa.</p><p>��Zainwestowa�am w nie. Mo�e dzi�ki nim awansuj� do agencji towarzyskiej w pobliskim mie�cie. A mo�e nawet w kt�rym� z wi�kszych miast? Tarn�w? Radom? � m�wi zn�w tir�wka, widz�c wzrok Ewy i powtarza:</p><p>��Tak, te� m�wi� sama do siebie. Przecie� nie b�d� rozmawia� z tymi skurwysynami. Z nimi si� tylko pieprz�.</p><p>��Ja m�wi� do dziecka � wyja�nia Ewa i poklepuje si� po brzuchu.</p><p>��Dobrze robisz � kiwa g�ow� tir�wka. � Byleby� mu nie k�ama�a. Te� kiedy� urodz� dziecko, jak zarobi� troch� kasy. Ju� ja mu wymy�l� niez�� bajk� o mamusi. B�d� musia�a zacz�� od k�amstwa, byle na k�amstwie si� nie sko�czy�o. A co ty mu opowiadasz?</p><p>��Co si� da, o wszystkim, co wok�, o naszym �wiecie.</p><p>Dziewczyna marszczy brwi:</p><p>��Nie opowiadaj mu o �wiecie. Wymy�laj mu bajki, m�w o zwierz�tach, drzewach, chmurach, a najlepiej o gwiazdach, bo one s� daleko. Jak mu opowiesz prawd� o �wiecie, to ono stanie d�ba, zaprze si� i odm�wi wyj�cia. Ja bym tak zrobi�a na jego miejscu.</p><p>Ewa przysiada na trawie.</p><p>��Czy to, co robisz, nie� jest dla ciebie okropne? � pyta z ciekawo�ci�.</p><p>Tir�wka wybucha �miechem:</p><p>��Gdyby by�o tak okropne, �e nie do zniesienia, tobym tego nie robi�a. Robi� to, bo nic innego nie umiem, a musz� pracowa�. Zreszt� zamykam oczy i wyobra�am sobie, �e to tylko samochody.</p><p>��Jak to samochody? � dziwi si� Ewa.</p><p>��Nigdy nie zauwa�y�a�, �e auto to przed�u�enie faceta?</p><p><strong>Auto to przed�u�enie faceta:</strong></p><p>samoch�d wymy�li� m�czyzna. I nadal, jako stw�rca go wymy�la, nie daje mu spokoju, pragnie go ulepszy�, uczyni� idea�em, jakim sam nie jest i nigdy nie b�dzie. � Kobiety umiej� robi� wszystko r�wnie dobrze jak m�czy�ni, ale nigdy nie zabra�y si� do wymy�lania aut. Projektuj� domy i mosty, odkrywaj� gwiazdy, planety i odbywaj� podr�e kosmiczne, s� chirurgami, genetykami, biologami. Zajmuj� si� polityk�, zasiadaj� w zarz�dach wielkich koncern�w, wymy�laj� nowe programy komputerowe. Ale aut nie. Nigdy � stwierdza rzeczowo tir�wka.</p><p>Przeci�tna kobieta odr�nia samochody po kolorach, na og� nie zna ich marek, nie odczuwa tej potrzeby i nie potrafi zrozumie�, dlaczego jedna marka auta ma by� lepsza od drugiej. Przeci�tna kobieta robi prawo jazdy i dzieli samoch�d na sprz�g�o, gaz, wajch� zmiany bieg�w, przyciski �wiate�. Wszystko to s� dla niej tylko narz�dzia. Tak jak sam samoch�d. Wozi si� nim zakupy, dzieci, psy, babci�, jedzie si� do pracy i do domu, do kina i na wakacje.</p><p>Kobieta prawie nigdy nie uto�samia si� ze swoim samochodem. Stanowi� dwa oddzielne jestestwa. � Dlatego kobiety tak cz�sto nie pami�taj�, gdzie po�o�y�y kluczyki od samochodu lub gdzie go zaparkowa�y, bo auto nie jest czu�� cz�ci� ich samych � wyja�nia tir�wka.</p><p>Dla m�czyzny samoch�d to jego niezbywalna cz��. Cierpi, gdy ta cz�� jest marna, kiepskiej, czy nawet �redniej marki, a che�pi si�, gdy wszyscy widz�, �e jest nowoczesna i cenna. � M�czy�ni my�l�, cho� trudno da� temu wiar�, bo brzmi nazbyt g�upio, �e ich warto�� ro�nie wraz z warto�ci� samochodu. Niekiedy powoli, niespostrze�enie zamieniaj� si� w sw�j samoch�d. Gdy ich pud�o zaczyna si� rozpada�, nie nad��a za innymi, m�czy�ni staraj� si� zamieni� je na nowy, lepszy model i natychmiast wierz�, �e sami te� stali si� m�odszym i nowszym modelem � �mieje si� dziewczyna, a jej silikony rytmicznie podskakuj�.</p><p>Samoch�d jest dla m�czyzn tym samym co penis. Wobec obu stosuj� matematyczno-fizyczne przeliczniki, by udowodni�, �e ten, kt�ry do nich nale�y, jest lepszy od tych, jakie maj� inni. Ju� stary Freud, cho� nie zna� si� na motoryzacji, w swojej teorii marze� sennych zaliczy� samoch�d do symboli fallicznych.</p><p>���wi�c ja zamykam oczy i kopuluj� z fordem transitem, z mazd�, bmw albo z volksvagenem. Staram si� nie czu�, �e cuchnie benzyn�, rop�, w�asnym potem i marn� wod� toaletow�, nawet gdy jest to woda dobrej marki. Wiem, �e gdy sko�czy, zasunie zamek w spodniach, przekr�ci kluczyk i odjedzie z warkotem silnika, smr�d spalin rozp�ynie si� w powietrzu, a mnie zostanie kasa. Rozumiesz? � pyta dziewczyna.</p><p>��Tak. Rozumiem. Lepiej ni� my�lisz. Te� kiedy� to prze�y�am z zielonym renault. Ale po tym spotkaniu zosta�o mi Ono � m�wi Ewa.</p><p>��Ale� nie z tego zosta�o ci to dziecko! � wo�a tir�wka wysokim, ostrym g�osem. � Nie m�wi�, �e urodzisz za spraw� ducha �wi�tego, ale przecie� nie z��czy� si� z twoim jajeczkiem ten samoch�d, ani nawet facet, kt�ry w nim siedzia�, tylko wolny plemnik! Faceci nic o tym nie wiedz�! Jak zajd� przypadkiem w ci���, nie b�d� si� zastanawia�, kt�ry samoch�d mi to zrobi�! Zrozumia�a� wreszcie?</p><p>��Tak � m�wi niepewnie Ewa, a tir�wka popycha j�:</p><p>��No, id� ju� sobie. Zaraz nadjedzie czerwona toyota, z mn�stwem ozdobnych chrom�w, reflektor�w i lusterek i spyta, czemu rozmawiam, zamiast pracowa�. Czerwone toyoty s� ma�o eleganckie, ale pewne siebie i agresywne. Czerwone toyoty to jeszcze wi�kszy syf ni� bmw czy lancia.</p><p>��Poczekaj� Powiedz mi, dlaczego nie poszukasz innej pracy?</p><p>��Aha � tir�wka u�miecha si� krzywo. � B�dziesz mnie nawraca�? Bezrobocie, idiotko. Bezrobocie zbli�a si� do dwudziestu procent i g�owy ocal� profesjonali�ci. Ja jestem profesjonalistk�. Ty chyba nie.</p><p>��Nie. Jeszcze nic nie umiem. Nic � przyznaje Ewa. � No to cze�� � �egna si� i rusza w stron� przystanku autobusowego.</p><p>��Ty! � krzyczy za ni� tir�wka. � Naucz si� przynajmniej by� matk�! Bo to jest trudne. Nie znam takiej, kt�ra to potrafi!</p><p>�Ja te� nie, ja te� nie znam takiej�, my�li Ewa i przyspiesza kroku.</p><p>Autostrada m�wi do niej odpychaj�cym, wulgarnym, m�skim g�osem setek samochodowych silnik�w.</p><p><emphasis>Ono, by�o� ze mn�, wi�c ju� wiesz, jak m�wi du�e miasto. Du�e miasto m�wi g�osem istoty wiecznie g�odnej, kt�ra przywyk�a kry� sw�j l�k przed �wiatem za setk� �mierdz�cych ser�w, za butelkami drogich alkoholi, za coraz dro�szymi ciuchami, nowymi modelami kom�rek i samochod�w, za kolejnymi metrami pod��g w coraz wi�kszych mieszkaniach, do kt�rych wst�pu broni� ochroniarze.</emphasis></p><p><emphasis>Ono, jest takie s�owo �presti��. Podobno odnosi�o si� wy��cznie do cz�owieka i jego cech, a dzi� ju� tylko do martwych przedmiot�w: s� presti�owe i mniej presti�owe posady, stanowiska, marki aut i alkoholi, zegark�w i wiecznych pi�r, but�w i ubra�, presti�owe miejsca zamieszkania i ca�e dzielnice, hotele i sklepy, kraje i wyspy, na kt�rych sp�dza si� wakacje. Gdzie mam szuka� kogo�, kto obja�ni nam ten �wiat, skoro wszyscy odgradzaj� si� od niego tonami rzeczy, a jak ich nie maj�, to do nich t�skni� i posiadanie ich staje si� jedynym celem ich �ycia? Ono, musimy sami si� dowiedzie�, na czym polega �wiat, co w nim jest wa�ne i gdzie tego szuka�. Czy to co� mo�na znale�� na przyk�ad w ciszy i w niespiesznych my�lach, kt�re rodz� si� tam, jak nuty Jana Sebastiana Bacha.</emphasis></p><p><emphasis>Aha. Ono, nigdy nie by�o� w lesie, nie s�ysza�o� jak m�wi las. A ja to pami�tam z dawnych lat, gdy by�am dzieckiem i szuka�am faun�w na zielonej ��ce. Drzewa m�wi� innym g�osem ni� autostrada, ni� du�e miasto i ni� miasteczko � i obiecuj� ci, ze poznasz mow� lasu. A ja j� sobie przypomn�.</emphasis></p></section><section><title><p>Lipiec. Miasteczko</p></title><p>��Wakacje� � m�wi Z�otko, nie wiedz�c, czy si� cieszy�, bo wreszcie nie ma szko�y, czy p�aka�, bo jak zwykle nigdzie nie pojedzie.</p><p>��Wakacje � potwierdza gorzko Teresa. � a z �Milioner�w� nic, ani s�owa. W kwietniu wys�ali�my zg�oszenie i do dzisiaj cisza. Co dzie� pilnujemy listonosza i nic. Listonosz pyta: �A jakby pani wyje�d�a�a na urlop, to komu ten list przekaza�?� Na urlop� Bo�e ty m�j� Urlop� Za Gierka byli�my dwa razy nad morzem, z FWE Ewa te� z nami by�a. A ty nawet morza nie zobaczysz. Z w�asnej winy. Bo paplasz i paplasz i wszystkich denerwujesz.</p><p>��Co to jest zagierka i efwupe? � pyta Z�otko.</p><p>��Lepiej si� zamknij, a gdyby� dobrze si� uczy�a, to ksi�dz wzi��by ci� na ob�z dla biednych dzieci! � krzyczy Teresa.</p><p>��Nie chc� by� biednym dzieckiem. A na ob�z i tak by mnie nie wzi�li � burczy Z�otko i prze�yka �zy. Dziesi�cioro najbiedniejszych dzieci z jej klasy pojecha�o nad morze pod opiek� ksi�dza. � Liczyli i liczyli i wysz�o im, �e zarabiacie za du�o o pi��dziesi�t z�otych. To wasza wina, nie moja.</p><p>��Twoja, bo wygadujesz bzdury na religii!</p><p>��Ale powiedz, co to jest zagierka i efwupe � upiera si� Z�otko.</p><p>��G�upia jeste� � m�wi Teresa. � Ewa, wyt�umacz jej, kto to by� Gierek! Ja nie mam do tego g�owy!</p><p>��Nie zd��y�am tego przerobi�, nie pami�tasz? Przerwa�am nauk�. Sk�d mam wiedzie�, co by�o za Gierka? � m�wi Ewa niech�tnie i Z�otko pozostaje z nie rozwi�zan� zagadk� zagierki i efwupe, kt�re zabiera�y ludzi nad morze. A ju� dzi� trzeba na to pieni�dzy.</p><p>��Wi�c ja nigdy nie zobacz� morza? Ju� zawsze b�d� ogl�da� je tylko w telewizorze? � buzia Z�otka wykrzywia si� w podk�wk�.</p><p>��Mo�e kiedy�, gdy dojdziesz do czego� w �yciu, to zobaczysz � pociesza matka, z naciskiem na �dojdziesz do czego��.</p><p>��Ale do czego? Do czego mam doj��? � docieka Z�otko, lecz Teresa idzie w��czy� telewizor i nie odpowiada.</p><p>Telewizor jest dzi� ponury jak pogoda za oknem. Paru pan�w w jednakowych garniturach i niemal identycznych krawatach k��ci si� o co�, gwa�townie wymachuj�c r�kami.</p><p>��Wybory. Wybory we wrze�niu � m�wi Teresa z kwa�nym u�miechem i pyka pilotem. � i nic z nich nie mamy, najwy�ej te cholerne ulotki. Dziesi�tki ulotek. Setki ulotek! Cz�owiek codziennie depcze po jakich� politykach, kt�rzy poniewieraj� si� na wycieraczce! Na �adne wybory nie id�, chyba �eby mi zap�acili.</p><p>Ewa milczy i przygl�da si� siostrze. �Jaka ty b�dziesz, gdy doro�niesz? Taka jak mama? a mo�e stanie si� cud i nadal b�dzie ci �al baranka?�</p><p>Na dwa dni przed rozdaniem �wiadectw Z�otko znowu przynios�a dw�j� z religii i list od ksi�dza, kt�ry za��da� spotkania z rodzicami.</p><p>��Co zrobi�a�! Co tym razem zrobi�a�? � dar�a si� Teresa.</p><p>Okaza�o si�, �e Z�otko por�wna�a niebo do hipermarketu.</p><p>��Dlaczego? � zdziwi�a si� Teresa.</p><p>��Bo jest w nim wszystko, a w niebie te� podobno niczego nie brakuje � stwierdzi�a Z�otko.</p><p>Teresa zamilk�a, pora�ona t� argumentacj�. Ona sama nigdy nie zastanawia�a si�, do czego podobne jest niebo. �Mam dziwne c�rki�, pomy�la�a z niepokojem. �Nie chc� mie� dziwnych c�rek, chc� takie, jakie maj� inni�.</p><p>��W hipermarkecie potrzebne s� pieni�dze, a w niebie chyba nie? � doda�a niepewnie, bo nie wyobra�a�a sobie miejsca, w kt�rym mog�oby nie by� pieni�dzy.</p><p>��Jasne, �e nie. Niebo jest podobne do hipermarketu, w kt�rym wszystko jest za darmo i mo�esz bra� sobie, co tylko chcesz � wyja�ni�a Z�otko, kt�ra niedawno wr�ci�a z wycieczki do krakowskiego Plaza Centrum. (�A Wawel? w og�le nie byli�cie na Wawelu?�, spyta� zaniepokojony Jan. �Ale� tak. Ogl�dali�my Wawel z ulicy. Wystarczy�o podnie�� g�ow� i ju� by��. �Sale kr�lewskie, dziedziniec, katedra��, zacz�� Jan, ale Z�otko mu przerwa�a: �Nie zd��yliby�my do autobusu. Ca�a klasa g�osowa�a, gdzie kto chce i�� i wszyscy, nawet nauczyciele, wybrali hipermarket�). Wycieczka nie zako�czy�a si� w pe�ni szcz�liwie. Troje uczni�w zosta�o przy�apanych na kradzie�y. Z�otko nikomu nie powiedzia�a, �e tych troje mia�o zwyk�ego pecha, bo pozosta�ym, w tym i jej, uda�o si� wynie�� batoniki Mars i gumy do �ucia. Dziewczynki wynosi�y je w majtkach, ch�opcy wpuszczali w spodenki. �Je�li czego� jest tak strasznie du�o jak tam, to chyba nie jest to kradzie�?�, zastanawia�a si� potem Z�otko, lecz nie umia�a tego rozstrzygn��. Ksi�dz na religii m�wi�, �e kradzie� jest grzechem, ale przecie� ksi�dz musi tak m�wi�, nie wypada mu inaczej.</p><p>��Ukrad�aby� co�, gdyby� mia�a pewno��, �e ci si� upiecze? � spyta�a Ew�, ale ta odpar�a w zadumie:</p><p>��Kiedy� pewnie tak, teraz ju� nie. Ba�abym si�, �e Ono to wyczuje. Musz� si� pilnowa�.</p><p>��Ty to masz pecha z tym dzieckiem � stwierdzi�a Z�otko ze wsp�czuciem. � Musisz by� lepsza, ni� jeste�.</p><p>��Tak � przyzna�a Ewa. � i czasem mi to wychodzi, a czasem nie.</p><p>Odda�a matce tysi�c z�otych, reszt� zatrzyma�a, schowan� na szafie w zakurzonej kopercie.</p><p>��Masz fors�, wi�c znalaz�a� tego faceta � powiedzia�a matka z nadziej�.</p><p>��Znalaz�am � przyzna�a Ewa.</p><p>��Kiedy przyjedzie? � spyta�a Teresa bez tchu.</p><p>��Nie wiem. Nie wiem, kiedy.</p><p>�Ono, mama nie wie i nie mo�e wiedzie�, �e znalaz�am wszystkich trzech. Jeden chce si� ze mn� o�eni�, bo jego matka kocha go tak mocno, �e on, jak bezradna mucha, nie umie znale�� wyj�cia z lepkiej paj�czyny jej mi�o�ci. Dopiero gdy uda mu si� wymkn��, zacznie szuka� siebie. I my�l�, �e gdy si� odnajdzie, to w takim miejscu, w kt�rym b�d� damskie po�czochy, ale nie powinno by� ich w�a�cicielek ani dzieci. Drugi z nich jest w porz�dku, ale nas nie potrzebuje. A trzeciego to ja bym nie chcia�a. Znalaz�am te� matk�, kt�ra jest gotowa zap�aci� za to, �ebym odczepi�a si� od jej syna. A wi�c chce mi zap�aci� za nic. Dok�adnie za nic. By� mo�e wezm� od niej pieni�dze, bo czasy s� takie, �e gdy daj� fors� za darmo, to trzeba j� bra�. Jest te� �ona doktora, kt�ra pragnie, bym pozwoli�a jej udawa�, �e jeste� jej dzieckiem. Da mi fors� na sukienki, na kino, na dyskoteki, na wyjazdy do Krakowa i Warszawy, a mo�e nawet na wycieczk� do Pary�a albo na Seszele, bo wtedy znikn� i ona zostanie tylko z tob�. Da ci wielk� mi�o��, ale tak�, kt�rej ja sama si� boj�, bo to b�dzie mi�o�� pr�buj�ca nadrobi� straty, a z mi�o�ci� jest jak ze snem, nie da si� odespa� nieprzespanych godzin. I wreszcie mam babci�, kt�ra zapisa�a mi w testamencie jakie� pieni�dze. Mo�e wystarczy ich dla nas, zanim oboje zd��ymy si� dowiedzie�, o co chodzi w �yciu. Mo�e trzeba si� tego uczy� z ksi��ek? Ale ja nie wiem, czy s� ksi��ki, kt�re potrafi� na to odpowiedzie�, bo na pewno nie <emphasis>Harry Potter</emphasis> i chyba nie <emphasis>Bridget Jones</emphasis>. Mo�e po prostu powinnam szuka� m�drych ludzi, ale nie mam poj�cia, gdzie. Czy to s� ludzie z wielkimi nazwiskami? Czy wr�cz przeciwnie, tacy, o kt�rych nikt nic nie wie?</p><p>Ono, w ka�dym razie �wiat jest dobry dla spryciarzy. Jestem spryciarzem. Nie mia�am przed sob� nic, tylko wielki znak zapytania, a teraz mog� wybiera�. Ale nie umiem. Bo nie wiem, czego chc�.</p><p>��Co to znaczy: nie wiem? � z�o�ci si� Teresa. � Pytam, czy on si� z tob� o�eni? Czy da ci pieni�dze? a mo�e ju� da�?</p><p>��Da. I troch� da� � mruczy niewyra�nie Ewa.</p><p>��Pami�taj, �e nie wolno ci ich przepu�ci�. Dasz mnie, a ja b�d� wiedzia�a, co z nimi robi�. Z pieni�dzmi to nie takie proste, nie wystarczy je mie�, trzeba wiedzie�, jak wydawa�. A niekiedy mo�na nawet je pomno�y� � planuje Teresa gor�czkowo.</p><p>�Jasne. Kupisz kolejne kupony totka�, my�li Ewa.</p><p>��Jestem g�odna. Co jest na obiad?</p><p>��Makaron z sosem pomidorowym.</p><p>��Ono, ty ju� podobno rozr�niasz smaki � m�wi cicho Ewa. � i znowu makaron�</p><p>��Przesta� m�wi� sama do siebie! � wo�a Teresa z irytacj�. � Tylko wariaci m�wi� do siebie, normalni ludzie nie! a temu dziecku jest oboj�tne, co ty jesz na obiad!</p><p>��Nieprawda � m�wi Ewa.</p><p>�Si�dmy miesi�c: okres rozwoju kolejnych zmys��w. Bardzo rozwini�ty jest zmy�l smaku i ono odr�nia to, co jesz i co z tego lubi, od tego, co mu nie smakuje. Mo�e te� odczuwa� b�l, ale b�l fizyczny, a nie ten wy�szego rz�du � cho� wiele zjawisk zwi�zanych z rozwojem p�odu wci�� pozostaje tajemnic�. Otwieraj� si� te� oczy, lecz trudno stwierdzi�, jakie kolory ono zaczyna odr�nia�. Zmy�l s�uchu jest ju� niezwykle precyzyjny, p��d rozpoznaje d�wi�ki przyjazne i niepokoj�ce. Porusza si� w odpowiedzi na dotkni�cie. Reaguje na delikatne masowanie brzucha, a uderzenie odczuwa jako agresj�. Cho� ono jest w tym okresie �wiadome swego otoczenia, jego m�zg jest wci�� niedojrza�y i je�li pojawiaj� si� jakie� �my�li�, s� bardzo proste�.</p><p>��Sk�d wiecie, co Ono my�li? � Ewa w odruchu buntu rzuca na pod�og� wymi�toszon� broszurk�. � a mo�e Ono jest m�dre jak Sokrates?</p><p>Po chwili podnosi broszurk�, starannie j� wyg�adza i wk�ada pod materac. Nie chce, by ktokolwiek widzia�, �e j� czyta. Ma uczucie, �e Ono � jego cechy, talenty i umiej�tno�ci, jego brwi, rz�sy, oczy, kt�re ju� potrafi� si� otworzy�, m�zg, kt�ry my�li � �e to wszystko jest tylko jej tajemnic�. Zanim broszurka zniknie pod materacem, Ewa jeszcze raz przygl�da si� dziewczynie na ok�adce: �Mam ju� prawie taki du�y brzuch jak ona�, my�li. �Troch� obrzydliwy. Ale kryje tajemnic�.</p><p>Zjada powoli makaron i stwierdza, �e sos pomidorowy nie jest taki z�y: �Teraz wszystko b�dziesz ogl�da� na r�owo�, u�miecha si�. Jakie kolory Ono widzi? Jaki kolor przybieraj� jej wody p�odowe, czy s� zale�ne od tego, co zje? Czy te wody faluj�, jak jezioro na wietrze, gdy ona chodzi, zmienia pozycj�? Czy Ono ma skrzela, skoro ziewaj�c, nie topi si� w nich? Co Ono my�li, gdy Ewa delikatnie g�adzi sw�j brzuch jak grzbiet kota? Czy z�o�ci si�, gdy robi to wtedy, gdy Ono akurat �pi?</p><p>��Mojej mamie, gdy nosi�a brzuch z moim bratem, strasznie si� beka�o i mia�a zatwardzenie � informuje j� Marysia, gdy spotykaj� si� na ulicy. � a ty jak?</p><p>��a ja si� zastanawiam, czy Ono ju� umie my�le� jak Sokrates�, u�miecha si� Ewa i nic nie m�wi.</p><p>��Kiedy wreszcie uwolnisz si� od tego brzucha? � ci�gnie dalej Marysia.</p><p>�Czy kobiety, gdy s� w ci��y, my�l� g��wnie o swoich dolegliwo�ciach? Patrz� na sw�j wielki brzuch jak na co�, co na wiele miesi�cy odebra�o im szans� normalnego �ycia? Normalnego � czyli jakiego? Czy niegdysiejszy stan b�ogos�awiony jest ju� tylko stanem fizjologicznym? Dlaczego?�</p><p>��Nic nie wiem. Wiem, �e nic nie wiem � m�wi Ewa g�o�no.</p><p>��By� ju� listonosz? � wo�a Teresa na ca�y dom.</p><p>��Nie wiem. Wiem, �e nic nie wiem.</p><p>Matka sko�czy�a czyta� <emphasis>Pami�tnik Bridget Jones</emphasis> i poci�gaj�c nosem, odk�ada go na komod�.</p><p>��Przeczyta�a� ca��? � dziwi si� Ewa.</p><p>��Wszyscy j� przeczytali, nie b�d� gorsza � o�wiadcza Teresa i z g��bokim westchnieniem idzie do lustra. Patrzy na siebie d�ugo, z ponur� min�.</p><p>��Te� bym tak mog�a. Gdyby mi si� tylko chcia�o opisa� moje �ycie! Mog�abym napisa� co� podobnego i zarobi� mn�stwo pieni�dzy. Przecie� te� jestem za gruba i bez faceta � oznajmia gniewnie.</p><p>��Masz tat� � przypomina Z�otko.</p><p>��To ju� lepszy by�by pijak! � krzyczy Teresa i wybucha p�aczem. <emphasis>Bridget Jones</emphasis> mia�a j� roz�mieszy�, ale popsu�a jej humor.</p><empty-line/><subtitle>To ju� lepszy by�by pijak:</subtitle><empty-line/><p>�bo po pijaku na og� wiadomo, czego si� spodziewa� (cho� trzeba przyzna�, �e nie zawsze, bo bywaj� pijacy zaskakuj�cy). Pijak wypije, powrzeszczy, nawet uderzy, ale gdy wytrze�wieje, jest dobry. I ludzie lubi� pijak�w. Rozumiej� ich lub pr�buj� zrozumie�. Ludzie nie rozumiej� nieudacznik�w. Bo jak kto� pije i mu nie wychodzi, to wszystko jasne, mo�na mu nawet wsp�czu�. Ale gdy nie pije, a mimo to zagubi� si� w �wiecie, to lepiej od takiego trzyma� si� z daleka. Taki to przyjdzie i mo�e powiedzie�: �po�ycz st�w�. Albo: �za�atw mi robot�. Taki jest niebezpieczny. Dlatego takich si� nie lubi i ucieka przed nimi. Na ich widok przechodzi si� na drug� stron� ulicy, nie zaprasza na imieniny ani do knajpy. I w pierwszej kolejno�ci zwalnia si� z pracy.</p><p>��Lepszy by�by pijak. Pijaka przynajmniej bym zrozumia�a � wzdycha Teresa i jej wzrok w�druje ku zamkni�tym drzwiom na pi�terku, zza kt�rych monotonnie s�czy si� Bach.</p><p>��Musisz wi�cej gra� w totolotka � m�wi z powag� Z�otko.</p><p>Za oknami rozpo�ciera si� lipiec, jak zielona ��ka i miasto, nawet tak niewielkie jak ich, przypomina ul, z kt�rego wi�kszo�� pszcz� wylecia�a gdzie� daleko, tam gdzie jest pi�kniej i bardziej kolorowo. Z�otko i matka siedz� przy stole i nie wiedz�, co robi�. Nudz� si�. Sko�czy� si� Big Brother, a nowy zacznie si� dopiero po wakacjach. Wieczory sta�y si� puste, na ma�ym ekranie nie ma nikogo bliskiego. Gdzie s� Gulczas i Manuela?</p><p>��We wrze�niu b�dzie nowy, jeszcze lepszy Big Brother. Mo�e tym razem zrobi� sobie jakie� dziecko? � m�wi pocieszaj�co Z�otko.</p><p>��No co ty, Z�otko! � obrusza si� matka. � Co ty wygadujesz!</p><p>��Pewnego dnia b�dziemy telefonowa� do Big Brothera z odpowiedzi�, czy chcemy, �eby zabili Alicj�, czy mo�e lepiej zabi� Gulczasa � zaczyna Ewa. � Potem wszyscy b�d� wysy�a� SMS-y o tre�ci: �Jak to zrobi�?� Chcesz ich powiesi�, zastrzeli�, a mo�e trucizna w coca-coli? Sokratesowi podali cykut�.</p><p>��Kto to jest Sokrates? � pyta Z�otko.</p><p>��Nie m�w takich rzeczy! � obrusza si� Teresa. � i nie r�b Z�otku wody z m�zgu jakim� Sokratesem i bzdurami, kt�re wygadujesz o Big Brotherze! Oni obiecali, �e tam nie b�dzie �adnych �wi�stw, bo ogl�daj� to dzieci!</p><p>Matka przerzuca kana�y. Obrazki przelatuj� jak w kalejdoskopie. �Nie, kalejdoskop by� �adniejszy, bo by�y w nim gwiazdy�, my�li Ewa. Na jednym z kana��w helikopter wbija si� w pot�ny szklany budynek, a Bruce Willis p�dzi, aby ratowa� ludzi. Na innym grupa polityk�w k��ci si�, energicznie gestykuluj�c. Nawet bez d�wi�ku mo�na pozna�, �e to politycy, po rzucaj�cych si� w oczy krawatach. �Rywalizuj� ze sob� na krawaty. Kt�ry ma �adniejszy, szerszy i dro�szy. Ooo, dw�ch ma taki sam, ale plama��, my�li Ewa. D�ugonogie �yrafy mkn� przez sawann�, ale po wci�ni�ciu pilota zamieniaj� si� w czo�gi, kt�re pokonuj� ton�ce w s�o�cu wzniesienia. �Nie ma dnia spokoju na Bliskim Wschodzie�, m�wi dobitnie spiker. Pykni�cie � i pojawia si� spokojne telewizyjne studio z zadbanym, mocno upudrowanym prezenterem.</p><p>��Tak, ja kocham �ycie i �ycie trzeba kocha�, poniewa�� � m�wi bezwiekowa kobieta, a na dole ekranu przelotnie miga napis: �pisarka�. Kr�tkie, �atwe do zapami�tania nazwisko. Pilot w r�ku matki znowu pyka i twarz pisarki zast�puje g�adka twarz Ibisza.</p><p>��Cofnij! � wo�a Ewa. �Ono, musimy wiedzie�, co nast�pi�o po tym �poniewa���, my�li gor�czkowo, ale matka oznajmia mi�kkim, gruchaj�cym g�osem:</p><p>��Skoro nie ma Big Brothera, niech b�dzie chocia� Ibisz. Jest taki s�odki.</p><p>��Ibisz. S�odki � potwierdza energicznie Z�otko. �Wielki Brat to program dla ca�ej rodziny. Hipermarket to program dla ca�ej rodziny. Bridget Jones i Harry Potter to program dla ca�ej rodziny. Ibisz to program dla ca�ej rodziny. Wiosn� mamy rekolekcje dla ca�ej rodziny, z kt�rych wracamy i siadamy przed telewizorem. Telewizja to nieustaj�cy program dla ca�ej rodziny; bez niej rodzina nie wie, co ze sob� zrobi�. Bez telewizji czujemy si� ze sob� �le. Ona jest jak nieprzyzwoita przyzwoitka, skraca do minimum czas, w kt�rym musieliby�my spojrze� sobie w oczy i co� sobie powiedzie�, my�li Ewa. �Ale jak mam opisa� dziecku �wiat? Ten dobry i m�dry �wiat? Ten, na kt�rym warto si� pojawi�? Przecie� musi by� i taki. Musi by�. Kto pomo�e mi go znale��? Co ta kobieta powiedzia�a po �poniewa��? Kocham �ycie, poniewa�� Poniewa� co?� � Tato � m�wi Ewa, wchodz�c do pokoju Jana: � Tato, czy Sokrates by� najm�drzejszym cz�owiekiem na �wiecie?</p><p>Jan podnosi g�ow� znad ksi��ki i u�miecha si�. �Tata u�miecha si�, gdy do niego m�wi�. Powinnam cz�ciej do niego przychodzi�. Dlaczego tego nie robi�?�, zastanawia si� Ewa.</p><p>��Na �wiecie by�o wielu m�drych ludzi. Trudno ich ustawi� w szereg i ponumerowa�. I my�l�, �e nadal gdzie� s�, ale nie mog� przebi� si� do nas ze swoim g�osem. Tak, Sokrates na pewno by� m�drcem.</p><p>��Daj mi do przeczytania co�, co napisa� � prosi Ewa.</p><p>Jan znowu si� u�miecha, tym razem inaczej, zadowolony, �e mo�e z kim� dzieli� si� swoj� nikomu niepotrzebn� wiedz�:</p><p>��Sokrates nigdy niczego nie napisa�. Ani jednego zdania. Dziwne, prawda?</p><p>Ewa stoi oszo�omiona.</p><p>��Jak to? Ani jednego zdania? To czemu uchodzi za m�drca?</p><p>��Mo�e w�a�nie dlatego? � ojciec znowu si� u�miecha, ale zaraz powa�nieje i m�wi cicho, jakby zawierza� c�rce wielk� tajemnic�: � Mnie to te� fascynowa�o. D�ugo nad tym my�la�em, szuka�em potwierdzenia u innych filozof�w i ju� wiem, �e Sokrates by� m�drcem nie dlatego, �e pierwszy powiedzia� �wiem, �e nic nie wiem�, a zdanie to powt�rzy�y za nim tysi�ce m�drych ludzi. Ani te� dlatego, �e Platon przekaza� nam jego s�owa w swoich <emphasis>Dialogach</emphasis> i by�y to s�owa rzeczywi�cie m�dre. Nie, Sokrates by� wielki, poniewa� wiedzia�, co w �yciu jest najwa�niejsze: rozmowa z drugim cz�owiekiem. Sokrates przez ca�e swoje siedemdziesi�cioletnie �ycie, a� do skazania go na �mier� za rzekom� bezbo�no�� i gorszenie m�odzie�y ate�skiej, co rano wychodzi� z domu, szed� na rynek i rozmawia� z napotkanymi lud�mi. I robi� tak przez pi��dziesi�t lat lub wi�cej. My�l�, �e nikt przed nim i nikt po nim ju� nie umia� tak rozmawia�. Bo my nie rozmawiamy, nie wiemy, jak to si� robi, my najwy�ej co� sobie komunikujemy albo przekazujemy s�owa-szyfry lub s�owa ca�kowicie puste, ot, byle co� powiedzie�. Prawie ju� nie rozmawiamy tak, aby pod wp�ywem tej rozmowy kto�, albo my, m�g� zmieni� zdanie, bo zmian� zdania uwa�amy za brak charakteru, cho� jest to wielka sztuka, kt�r� posiedli tylko m�drcy. Sokrates rozmawia� naprawd� i robi� to od rana do wieczora, a czasem i w nocy. Wychodzi� z domu i rozmawia�, rozmawia�, rozmawia�. S�ucha� uwa�nie, co m�wi� inni, oczekuj�c, �e inni te� go us�ysz�. A dzi�, nawet gdy nam si� wydaje, �e ze sob� rozmawiamy, to i tak si� nawzajem nie s�yszymy; s�uchamy swojego g�osu, swoich my�li. Ludzie, kt�rzy ze sob� naprawd� rozmawiaj�, nie maj� czasu na zbrodnie, przest�pstwa, na wojny, na krzywdzenie bli�nich. Bo rozmawiaj�c, s�ysz� drugiego cz�owieka. Bo chc� go zrozumie�. Wi�c gdyby wszyscy ze sob� rozmawiali, gdyby nadal pami�tali, jak to si� robi, by� mo�e nie by�oby wojen, przemocy i zbrodni. I dlatego rozmowa, prawdziwa rozmowa jest mi�o�ci� bli�niego, a poniewa� zapomnieli�my, co to znaczy rozmawia�, wi�c tej mi�o�ci jest niewiele lub wcale jej nie ma i b�dzie jej jeszcze mniej. Rozumiesz?</p><p>��Tak. Chyba tak � m�wi Ewa i my�li: �Wiem, jakie s� nasze codzienne rozmowy. Moje, mamy, Z�otka, ludzi w poci�gu, na ulicy, ludzi w kawiarniach, klubach, hipermarketach i domach�.</p><empty-line/><subtitle>Rozmowy nasze powszednie:</subtitle><empty-line/><p>��Kurwa, ja pierdol�</p><p>��Zajebi�cie!</p><p>��Debe�ciak�</p><p>��I ja mu tak, a wiesz, co on na to?</p><p>��Fak ju�</p><p>��Obiad!</p><p>��A co jest?</p><p>��Makaron.</p><p>��Kurwa, znowu makaron�</p><p>��Bezrobocie w roku 2002 wzro�nie do dwudziestu procent.</p><p>��P�yta na pita, czyli CD z programem, kt�ry wype�ni za ciebie formularz podatkowy!</p><p>��Balcerowicz pope�ni� holocaust na polskim narodzie.</p><p>��Najwarto�ciowsze marki �wiata: Coca-cola, Microsoft, IBM.</p><p>��Po�l� ci SMS-a.</p><p>��Kuuuuurwa! �ydzi na Madagaskar! Wis�a pany!</p><p>��Wy-rzu-ci� Ali-cj� z Big Bro-the-ra!</p><p>��Harry Potter debe�ciak!</p><p>��Tak, tak, jestem jak Brid�et D�ons, nikt mnie nie kocha�</p><p>��Brid�et, rulez!</p><p>��Apgrejduj i zrestartuj.</p><p>��Frugo za friko.</p><p>��Indeks Dow Jones poszed� w d�.</p><p>��Wed�ug najnowszych sonda�y opinii publicznej SLD ma ju� czterdzie�ci sze�� procent poparcia.</p><p>���i ten radny bez przetargu kupi� kamienic� i skosi� taaaaak� kas�</p><p>��Bo�e, pieni�dze, zawsze te pieni�dze.</p><p>��Zawsze coca-cola.</p><p>�A ja z tob� naprawd� rozmawiam, Ono. Mo�e g�upio, mo�e nie mam ci nic wa�nego do powiedzenia, ale rozmawiam�, my�li Ewa i znowu wpatruje si� w malutk� fotografi� przypi�t� pinezk� nad biurkiem ojca. Weranda poro�ni�ta dzikim winem. U�miechni�ty m�czyzna z ma�� dziewczynk� na kolanach. I fauny, kt�rych nie wida�, gdy� wyleguj� si� w s�o�cu na pobliskiej ��ce. Kto ma dzi� czas i ochot�, �eby szuka� faun�w?</p><p>�Tato�, m�wi Ewa bez s��w. �Rozmawia�e� kiedy� ze mn�, gdy by�am dzieckiem, tak jak ja dzi� rozmawiam z Ono. Rozmawia�e� ze mn� tak, jak Sokrates rozmawia� z lud�mi na ate�skim placu, mimo �e mia�am cztery, pi�� czy osiem lat. I mo�e dlatego dzi� powoli wracaj� do mnie s�owa, kt�rych dawno nie u�ywa�am, bo zapomnia�am o nich i wracaj� do mnie ca�e my�li, bo kiedy� uczy�e� mnie my�le�. Ale dlaczego wci�� nie umiem ci tego g�o�no powiedzie�?�</p><p>��A pisarze s� m�drzy? � pyta Ewa.</p><p>��Powinni by�. Ci, kt�rych tu mam, s� chyba m�drzy � m�wi ojciec, ogarniaj�c wzrokiem ksi�gozbi�r rozsypany po niedu�ym pokoju.</p><p>��Dzi�kuj� � m�wi Ewa i wychodzi.</p><p>W pokoju Ibisz nadal u�miecha si� do telewidz�w, a w kuchni ryczy w��czone radio:</p><p>�Pracownicy ONZ, zatrudnieni w Afryce, molestuj� seksualnie dzieci i nieletnich w obozach uchod�c�w w Liberii, Gwinei i Sierra Leone. Zebrane informacje s� przera�aj�ce, przyzna� Wysoki Komisariat ONZ. W wielu obozach �ywno�� i lekarstwa nie s� rozdawane, ale stanowi� zap�at� za przymusowe stosunki seksualne. �o�nierze ONZ kupowali te� stosunek za dziesi�� cent�w. W obozach zdarzaj� si� zbiorowe gwa�ty�.</p><p>��Czego ty s�uchasz? Wy��cz te �wi�stwa � m�wi matka, wchodz�c za Ew�. � Nie umiesz znale�� nic przyjemnego? Prze��cz na RMF, tam przynajmniej co� graj�.</p><p>��Co za syf � m�wi Z�otko.</p><p>��Jak ty si� wyra�asz?! Ewa ci� nauczy�a? � drze si� Teresa, a Z�otko wzrusza ramionami.</p><p>��Wszyscy tak m�wi�.</p><p>��I to jest syf, fakt � przytakuje zrezygnowana Teresa.</p><p>Ewa wychodzi.</p><p>��A co b�dzie z Ew�, mamo? Wyjdzie za m��? � pyta Z�otko konspiracyjnie. Wielki brzuch siostry troch� j� �mieszy, troch� przera�a. Dobrze, �e szko�a si� sko�czy�a i zacz�y wakacje, bo dzieci w klasie ju� si� tym brzuchem zainteresowa�y. �Siostra Marysi b�dzie mie� b�karta�, powiedzia� klasowy prymus na lekcji religii, a reszta uczni�w zachichota�a.</p><p>��Nieszcz�ciu trzeba wsp�czu�, a nie je wy�miewa� � oznajmi� z naciskiem ksi�dz.</p><p>��Moja siostra nie jest nieszcz�liwa! � zaprotestowa�a Z�otko.</p><p>��Tym gorzej � powiedzia� surowo ksi�dz, a Z�otko zaczerwieni�a si�, czuj�c wpatrzone w siebie oczy klasy.</p><p>��Nie wiem, nie mam poj�cia, czy ona wyjdzie za m�� � denerwuje si� Teresa. � Ona nie chce nic powiedzie�, ona w og�le jest nienormalna, m�wi sama do siebie i wygaduje takie bzdury! Nawet z t� ci��� jest nienormalna! Normalne kobiety maj� dzi� k�opoty z zaj�ciem w ci���, lataj� po lekarzach, lecz� si� z bezp�odno�ci, a ona jest jak kr�lik w Australii! Od pierwszego razu!</p><empty-line/><subtitle>Normalne kobiety dzisiaj:</subtitle><empty-line/><p>�normalne kobiety dzisiaj maj� normalne k�opoty z zaj�ciem w ci���. Chodz� po doktorach, zmuszaj�c m��w, by im towarzyszyli, szukaj� winy w sobie lub nich, albo chc�, by dawali sperm� do szklanych pojemnik�w. Pragn�, ale nie zachodz� w ci���. A jak ju� zajd�, to nie mog� jej utrzyma�, maj� poronienia, krwawienia, b�le, musz� k�a�� si� do ��ka na par� miesi�cy, na p� roku, lub nawet da� si� zaszy�, �eby dziecko z nich nie wypad�o w czwartym czy pi�tym miesi�cu. Albo w og�le nie chc� mie� dzieci i to te� jest normalne. Normalne kobiety dzisiaj po prostu nie zachodz�, �eby nie mie� k�opot�w, lub najpierw licz�, czy je na to sta�.</p><p>���a ona zasz�a od pierwszego razu i jeszcze lata z tym brzuchem jak g�upia, je�dzi nie wiadomo gdzie i wci�� trzyma toto w tym brzuchu, zdrowe i pchaj�ce si� na �wiat, cho� w�a�nie nam by si� nale�a�a jaka� ludzka, zwyczajna sprawiedliwo�� i ona powinna poroni�, bo wtedy by�by �wi�ty spok�j! � ko�czy Teresa i wk�ada kaset� do kieszeni radia.</p><p>��P�jdziesz jutro do babci? � pyta ojciec Ew�. � By�em u niej wczoraj, ale ona czeka na ciebie. Lubi twoje wizyty. Czuj� to. Id� i we� ze sob� Z�otko.</p><p>Z�otko �apie kurczowo r�k� matki i wo�a:</p><p>��Nie p�jd�! Nie chc� tam chodzi�! Tam �mierdzi! �mierdzi kapust�! i siu�kami!</p><p>�Tak�, u�wiadamia sobie Ewa. �Tam �mierdzi gotowan� kapust� i moczem. Wci�� ich karmi� kapust�, bo jest tania, a ubikacje s� wiecznie zatkane i ci starzy ludzie nie mog� zd��y� do nich na czas. Niekt�rzy, jak wsp�lokatorka babci, nosz� pieluchy. W telewizji reklamuj� pieluchy dla niemowlak�w i pokazuj� ich go�e pupy. Pampers, kt�ry wch�ania ca�� wilgo�, w dodatku w kolorze b��kitnym i pupa g�adka jak aksamit. Coraz lepsze, coraz bardziej udoskonalone pampersy. Wkr�tce b�d� pampersy na ca�y tydzie�, a gdy niemowl� si� zesika, to pampers zagra �adn� melodyjk�, poda dat� i godzin�, a nawet po��czy z Internetem i nada faks. �ycie zaczynamy od pieluch, ale mo�emy je te� sko�czy� w pieluchach, ale tych drugich pieluch nigdy nie poka�� w telewizorze. W reklamie telewizyjnej nie ma i nie b�dzie prawdziwej staro�ci�.</p><p>��Nie zmuszajcie dziecka, skoro nie chce. Ja te� tam nie lubi� chodzi� � m�wi z uraz� Teresa.</p><p>�Czy pomy�la�a� kiedy�, �e za dwadzie�cia pi�� albo trzydzie�ci lat by� mo�e oddam ci� do domu starc�w?�, my�li Ewa, patrz�c uwa�nie na matk�.</p><p>Teresa w��cza Presleya. W kuchni wci�� rz�dzi Presley, cho� powoli, powolutku ust�puje miejsca Ich Trojgu.</p><p>��Wreszcie jakie� piosenki, kt�re mo�na zanuci� � cieszy si� Teresa, poci�gaj�c nosem.</p><p>�cian pokoju ju� nie rozsadza r��cy �miech Manueli i chichot Gulczasa. Teresa cierpi i t�skni. Big Brother ma wakacje. Teresa nie ma wakacji. Dni p�yn� lipcowo, s� d�ugie i jasne. Z�otko nie znika rano w szkole i nudzi si� w domu. �azi za matk� i siostr�, zadaj�c k�opotliwe pytania.</p><p>��Opowiedz mi bajk� o zagierku, kt�ry dawa� wakacje nad morzem � dopomina si�.</p><p>Teresa wzdycha.</p><p>��O FWP za Gierka � poprawia c�rk�.</p><p>Z�otku jest oboj�tne, efwupe czy zagierek, byle matka opowiedzia�a, jak by�o z tymi wakacjami. Z�otko nigdy nie by�a na prawdziwych wakacjach.</p><empty-line/><subtitle>Bajka o FWP:</subtitle><empty-line/><p>najpierw d�ugo, d�ugo jecha�o si� poci�giem i by�a to cudowna, daleka podr�, prawie jak w obce kraje�</p><p>�bo w obce kraje nie mo�na by�o wtedy je�dzi�.</p><p>W poci�gu t�oczy�o si� mn�stwo ludzi. Jak ju� zdoby�o si� miejsce i rozsiad�o, to cz�owiek oddycha� swobodnie i gada�, gada�, gada�, zawieraj�c nowe znajomo�ci�</p><p>�bo nie by�o miejsc�wek i ludzie jak lwy walczyli o miejsca, podaj�c sobie oknem walizki, dzieci i tratuj�c starsze osoby. A potem siedzieli w dwana�cioro w o�mioosobowym przedziale.</p><p>Zabiera�o si� jedzenie na kilkana�cie godzin, kanapki, jajka na twardo, pi�o si� herbat� z termosu, jak na prawdziwym pikniku�</p><p>�bo nie by�o wagon�w restauracyjnych ani bufet�w.</p><p>Nikt naprawd� nie wiedzia�, ile kosztuj� wczasy nad morzem. Wiadomo by�o tylko, �e gdy si� z�o�y podanie, to musi si� je dosta�. I �e by�y prawie za darmo�</p><p>�bo nikt wtedy niczego nie liczy�; liczy�y si� tylko s�owa, s�owa, s�owa.</p><p>A po przyje�dzie na miejsce, gdy dosta�o si� ju� przydzia�owy pok�j i rozpakowa�o walizki, zaczyna�o si� cudowne �ycie, jak w bajce.</p><p>�niadanie od si�dmej do dziewi�tej. Zupa mleczna, bu�ki, mas�o w porcjach, ��ty ser, plasterek w�dliny i d�em bez ogranicze�.</p><p>��W mojej zupie p�ywa robak.</p><p>��Nic nie p�ywa, cicho b�d�, psujesz innym apetyt.</p><p>��W mojej zupie p�ywa robak, pewnie siedzia� w p�atkach owsianych.</p><p>��To zostaw zup�, zjedz bu�k� z d�emem.</p><p>��Moja bu�ka jest czerstwa. Ja chc� chrupi�c�.</p><p>��G�upia jeste�. Nie ma chrupi�cych bu�ek. Nigdzie nie ma chrupi�cych bu�ek. Chrupi�ce bu�ki nie istniej�.</p><p>Zawsze po �niadaniu szli�my nad morze. Nad wspania�e polskie morze�</p><p>�na ka�dym centymetrze brudnego piasku cia�a: bia�e lub spalone na kakao. Kobiety w bikini, kobiety w jednocz�ciowych kostiumach k�pielowych. T�uste kobiety w za du�ych majtasach i biustonoszach. Panowie w slipkach, panowie w dynam�wkach, panowie w kr�tkich gatkach. Li�cie na nosie. Okulary przeciws�oneczne. Dzieci nagie i w majtkach. T�usty olejek Miraculum kupiony spod lady u zaprzyja�nionej ekspedientki, sp�ywaj�cy po t�ustych cia�ach.</p><p>Najpierw wykopywali�my wielki grajdo�, aby os�oni� si� od wiatru. Tata kopa�, ja kopa�am, babcia Maria, malutka Ewa�</p><p>��Prosz� pana, to by� nasz grajdo�. Wykopali�my go wczoraj. Ca�� rodzin�. A pan go zaj��.</p><p>��Ma pani dowody?</p><p>��Jakie dowody? To jest nasz grajdo� i ju�.</p><p>��W pa�stwie socjalistycznym wszystko jest wsp�lne, grajdo�y te�.</p><p>��Cham.</p><p>��Chamka.</p><p>��Pani dziecko sypie na mnie piasek. A ja posmarowa�am si� olejkiem. Olejek by� spod lady, a teraz wszystko musz� zmy� t� kurewsko zimn� wod��</p><p>��Prosz� nie chlapa�. Ja sobie nie �ycz�. Wypraszam sobie. W tym nie ma nic przyjemnego.</p><p>��Niech pani nie trzyma dzieciaka go�� pup� na piasku, bo z�apie owsiki. Ten piasek a� si� rusza od owsik�w.</p><p>O brzeg uderza�y wielkie pieniste fale. Jedna, druga, pi�ta, by�y bardzo wysokie i wspaniale ch�odne�</p><p>Morze sprawia�o wra�enie, �e nie ma pocz�tku, nie ma ko�ca, nie ma �rodka, cho� ma brzeg. I ten brzeg jest najwa�niejszy.</p><p>��Loooooody Pingwin!</p><p>��A jakie to lody? Pa�stwowe czy prywatne?</p><p>��Prywatne.</p><p>��Prywatnym nie wierz�.</p><p>��G�upia baba.</p><p>��Podam pana do sanepidu, to b�dzie pan mia� g�upi� bab�.</p><p>��Pani to jest najpi�kniejsza na ca�ej pla�y� Od dawna pani� obserwuj�. Przez lornetk�. A gdyby pani si� topi�a, to ja bym pani� uratowa�.</p><p>S�o�ce nas spala�o, wi�c ju� od dwunastej czekali�my niecierpliwie na obiad. Obiady by�y pyszne i podawano je jak w eleganckiej restauracji. Zupa w wazie, jednakowe talerze, bia�e serwetki przeci�te na p� dla oszcz�dno�ci, sztuczne kwiatki na ceracie�</p><p>� i znowu zupa pomidorowa z rozpa�kanym ry�em.</p><p>���bo sprowadzamy z Chin najta�szy ry�, ten lepszy idzie na Zach�d. Nasz socjalistyczny ry� zawsze zbija si� w g�st� ciam�. Jak gotujesz zachodni, to wszystkie ziarenka s� osobno!</p><p>��Niemo�liwe. Nie ma takiego ry�u.</p><p>��Jest.</p><p>��Nie ma.</p><p>Twarda piecze� wolowa. T�uczone ziemniaki. Sur�wka z kiszonej kapusty.</p><p>��Dosta�em za ma�y kawa�ek mi�sa. Mia�o by� dziesi�� deko, a jest mo�e z pi��.</p><p>��Pewnie kradn�.</p><p>��Wszyscy kradn�. Co maj� robi�?</p><p>Kompot. Niskos�odzony, bo s� przej�ciowe braki w cukrze.</p><p>Po obiedzie szli�my na spacer. T�umy wczasowicz�w spacerowa�y wzd�u� morza albo g��wn� ulic� kurortu, prawie jak na zachodnim filmie.</p><p>��Chcesz sma�on� rybk�?</p><p>��Chc�.</p><p>��Prosz� porcj� fl�dry.</p><p>��Fl�dra wysz�a, jest pstr�g.</p><p>��Pstr�g? Nad morzem? �wiat stan�� na g�owie!</p><p>��Dawno stoi, nie widzi pani?</p><p>��S�o�ce zachodzi na czerwono. Znowu b�dzie wiatr.</p><p>��Piasek w oczy� i pewnie znowu kto� zajmie nasz grajdo�.</p><p>Prawie co wiecz�r by�y zabawy i wieczorki taneczne, gra�a prawdziwa orkiestra lub muzyka sz�a z magnetofonu Pionier. A taki specjalny pan, kt�ry nazywa� si� kaowiec, dba� o to, by�my si� nie nudzili. I nie nudzili�my si� nigdy. Nikt nie nudzi si� nad morzem�</p><p>��pani, pani Tereso, jest najpi�kniejsza na tym turnusie�, szepcze kaowiec, ta�cz�c z Teres� tango i dyskretnie dmuchaj�c jej w szyj�. �M�g�bym tak z pani� ta�czy� bez ko�ca, ale musz� i�� do obowi�zk�w. Tereso� Tereso��, nuci kaowiec do jej ucha.</p><p>��K�eczko! Panie do �rodka, panowie na zewn�trz!</p><p>��W�ykiem!</p><p>��Odbijany!</p><p>��Hej! Hej! Hej, soko�y!</p><p>��Prosz� wyj�� t� w�dk� spod sto�u i nie dolewa� do oran�ady, ja wszystko widz�!</p><p>Noc�, gdy gasili�my �wiat�o, s�yszeli�my, jak szumi morze i mieli�my cudowne sny.</p><p>��Ciszej tam! Ludzie chc� spa�!</p><p>��K��c� si� i k��c�, prawie co noc!</p><p>��To dom FWP, a nie wasz w�asny!</p><p>A nazajutrz wszystko zaczyna�o si� od nowa i tak przez dwa tygodnie, prawie za darmo. �ycie jak w bajce.</p><p>��A jak jest dzisiaj nad morzem? � pyta Z�otko.- Tak samo, tylko trzeba p�aci� � m�wi Teresa.</p><p>��Dlaczego?</p><p>��Nie wiem. W�a�nie tego nie rozumiem. Za Gierka nie p�acono i by�o w porz�dku. A dzi� za wszystko chc� pieni�dze. Za wszystko.</p><p>Teresa wtula g�ow� w poduszk� Z�otka, a jej t�uste plecy drgaj�. Poduszka staje si� mokra od �ez s�onych jak Ba�tyk.</p><p>��Mamo? Dlaczego p�aczesz?</p><p>��Bo ju� nigdy nie pojad� na wczasy FWP. Nigdy. Bo ju� nie ma FWP. I tata nie zagra w �Milionerach�. Wci�� nie ma listu z Telewizji, nie ma i nie b�dzie, oni tam wol� innych, takich jak Ibisz, jak Gulczas, jak Hubert Urba�ski, a nie jak nasz tata� �pij. Niech ci si� przy�ni morze. Jak b�dziesz grzeczna, to za rok wezm� ci� na kolonie dla biednych dzieci. I zobaczysz morze. Zobaczysz. Ciekawa jestem, czy dalej kopi� grajdo�y� a gdy ju� pojedziesz, to mi opowiesz � szepcze Teresa, a �zy wsi�kaj� w poduszk�.</p><p>Tej nocy Teresa nie s�ucha ju� Presleya, ale Ich Trojga. Gdy ich odkry�a, kupi�a kaset� i poczu�a, �e do nich lepiej si� p�acze. Nie �piewaj� w obcym j�zyku, wi�c znaczenia s��w nie trzeba si� domy�la�, ale m�wi� jasno i po prostu: �wsta� i powiedz, nie jestem sam��, mo�na to za nimi powt�rzy�, mo�na zamieni� to na �zy i t�sknot� za chwil� w kt�rej kaowiec, dmuchaj�c jej w szyj�, szepta�: �Teresa� Teresa� Jeste� najpi�kniejsz� dziewczyn� turnusu� Teresaaaaaa��</p><p>��Efwupe � m�wi ze szlochem Teresa, gdy� ju� nie pami�ta imienia kaowca i ten skr�t w magiczny spos�b go zast�puje. � Efwupe�</p><p>Pada� deszcz i ten dom by� bardziej ponury ni� zwykle. Staruszkowie wydawali si� cz�apa� ci�ej i wolniej. Wsp�lokatorka babci znikn�a, pojawi�a si� nowa, kt�ra siedzia�a tak samo nieruchomo jak tamta, wpatrzona w okno, cho� rozpo�ciera� si� za nim wci�� ten sam widok na zdewastowany park.</p><p>Babcia ju� nie opowiada�a o swojej szkole, nie nas�uchiwa�a m�odych g�os�w z przesz�o�ci, nie czu�a tamtych emocji, powoli gubi�a wspomnienia.</p><p>��Jeste� � powiedzia�a. � To dobrze, bo nie mam czasu. Co� z�ego dzieje si� z czasem. Strasznie si� kurczy. I dziurawi si� jak ser. Pami�tam to, co by�o tydzie� temu, ale nie wiem, gdzie po�o�y�am okulary, a czasem zapominam, jak ma na imi� �ona mojego syna.</p><p>��Teresa � podpowiedzia�a Ewa, a w oczach babci pojawi� si� nagle obcy, intensywny blask.</p><p>��Teresa, tak, oczywi�cie � szepn�a, bior�c Ew� za r�k� i patrz�c jej prosto w oczy. � Teresa? S�uchaj� Nigdy nie by�am dla ciebie dobra, wiem o tym.</p><p>Ewa usi�uje uwolni� r�k�. Nie chce by� swoj� matk�, na pewno nie akurat ni�, ale oczy babci robi� si� jeszcze bardziej niebieskie i patrz� z tak� rozpacz�, �e Ewa nagle m�wi:</p><p>��Tak, to ja, Teresa. I nie masz racji. By�a� dla mnie dobra.</p><p>��Nie by�am. Ale kochasz mojego syna? Zawsze kocha�a�, prawda? � pyta babcia z tak� nadziej�, �e nie spos�b jej zaprzeczy�.</p><p>��Kocham � szepcze Ewa. �Tak, tato, kocham ci�.</p><p>��i wysz�a� za niego za m��, bo dostrzeg�a� to, co w nim dobre i pi�kne, prawda?</p><p>��Tak � m�wi Ewa.</p><p>��I nadal to widzisz?</p><p>��Widz�.</p><p>��Teresa, by�am dla ciebie niedobra, nie umia�am ci wybaczy�. Jemu te� nie wybaczy�am, bo mnie zawi�d�. My�la�am, �e to przez ciebie. Ale mo�e tak mia�o by�? Mo�e w�a�nie taki los by� dla nas przewidziany? Dzi�ki temu narodzi�y si� Ewa i Z�otko, a wkr�tce przyjdzie na �wiat kolejne dziecko. Mo�e taka ma by� cena? Mo�e musi rodzi� si� wiele dzieci, po to, by pojawi�o si� to jedno jedyne, kt�re co� odmieni i znowu b�dzie mo�na m�wi�, �e �wiat nie jest z�y.</p><p>��Tak � potwierdza Ewa, a b��kitne oczy babci nagle nabieraj� bystro�ci; jej usta uk�adaj� si� w chytry, niedobry u�mieszek; kapeluszowa babcia nagle przypomina babci� Mari�.</p><p>��Teresa, ale ja wiem� Ty mia�a� apetyt na jego s�aw� i pieni�dze i g�wno dosta�a� � chichocze Irena i odpycha r�k� Ewy. Odwraca si� do niej ty�em, zas�ania twarz chud�, pomarszczon� d�oni�.</p><p>Ewa nachyla si� nad ni�, g�aszcze szczup�e, przygarbione plecy, szepcz�c: �Babciu� babciu�� Babcia ponownie si� odwraca i patrzy na ni� jasnym, przytomnym wzrokiem, z m�drym u�miechem starej czarownicy.</p><p>��Ewa� Przysz�a�. To dobrze. Mia�am niedobre sny. Chcia�am uporz�dkowa� w snach jaw�, ale to chyba niemo�liwe.</p><p>��Masz now� lokatork� � m�wi Ewa.</p><p>��Tak. Tamta umar�a. W nocy. We �nie. To dobra �mier�.</p><p>Ewa uk�ada na stoliku dwa banany, dwie pomara�cze i czekolad�, lecz starsza pani patrzy bez zainteresowania.</p><p>��S�uchaj, Ewa, to wa�ne: zostawiam ci trzydzie�ci pi�� tysi�cy. Wiem, to niewiele, ale jak si� uprzesz, to ci wystarczy na rok, tobie i dziecku. Ale musisz w ci�gu tego roku co� ze sob� zrobi�, wymy�li� w�asny spos�b na �ycie, nie czeka�, a� kto� ci co� da, ale sama bra�. Uczciwie bra�.</p><p>��Babciu, ty �yjesz. Chc�, �eby� �y�a � m�wi Ewa odruchowo, lecz r�wnie odruchowo liczy w my�lach tamte pieni�dze. Na co wystarcz�? Na jak d�ugo? Trzydzie�ci pi�� tysi�cy to niewiele, a zarazem bardzo du�o. � Mo�e pojad� do wi�kszego miasta? � m�wi z wahaniem. � Krak�w? Warszawa?</p><p>Babcia nagle si� u�miecha, jest znowu sob�, kapeluszow� babci� w doskona�ej formie i jej wargi opadaj� w d� w ironicznym u�mieszku:</p><p>��Czy to wa�ne, gdzie ogl�damy telewizj�? w Warszawie, Krakowie czy tu? My�lisz, �e tam j� ogl�daj� m�drzej? Nie miejsce jest wa�ne, ale cz�owiek. Zr�b co� ze sob�, nie z miejscem.</p><p>��Tak � m�wi Ewa niepewnie.</p><p>To miejsce mia�o korytarze pomalowane ��t� olejn� farb�, wype�nione by�o zapachem lizolu, gotowanej kapusty, cuchn�cych ubikacji, niedomytych starych cia�, samotnej beznadziei.</p><p>��Moja babcia jest chora � powiedzia�a Ewa do piel�gniarki w recepcji.</p><p>��Staro�� to choroba � odpar�a lakonicznie tamta, nie podnosz�c oczu znad ksi��ki. Za jej plecami cicho gra�o RMF FM; pachnia�a tania woda toaletowa; ksi��ka opowiada�a dzieje polskiej Brid�et D�ons, energicznej rozw�dki poszukuj�cej kolejnego partnera. � Dobre � u�miechn�a si� rado�nie piel�gniarka, szeleszcz�c obiecuj�co kartkami powie�ci.</p><p>��Nie, to niemo�liwe. Staro�� to staro��. Nie choroba � powiedzia�a z rozpacz� Ewa. � a moja babcia myli mnie z mam�.</p><p>��Oni wszyscy myl� wszystkich. Normalka.</p><p>Radio chrz�kn�o i powiedzia�o mi�kkim g�osem: �Hindui�ci podpalili poci�g z muzu�manami jad�cymi z religijn� pielgrzymk�. Sp�on�o �ywcem pi��dziesi�t sze�� os�b. W pizzerii w Jerozolimie zgin�o szesna�cie os�b, a trzydzie�ci zosta�o rannych po wybuchu bomby, przytroczonej do zamachowca-samob�jcy. Koniowi jad�cemu z Polski do W�och z transportem przeznaczonym na rze� uwi�z�a noga mi�dzy deskami i przewo�nik odci�� j� siekier���</p><p>Piel�gniarka �ciszy�a radio i powiedzia�a, pokazuj�c ok�adk�:</p><p>��Przeczytaj to. Bardzo przyjemne. Lubi� takie. Mo�na si� u�mia�. Te� jestem po rozwodzie i wiem, co znaczy by� bez m�czyzny. � Postuka�a palcem w ok�adk� i doda�a: � Kup koniecznie. �yciowe.</p><p>��Moja babcia� � zacz�a Ewa, a piel�gniarka jej przerwa�a:</p><p>��Staro�� nie rado�� � i wr�ci�a do lektury.</p><p><emphasis>Ono, jak mam ci opowiedzie� o �mierci? Nie chc�, ale przecie� ona tak�e jest cz�ci� �wiata, na kt�rym si� pojawisz. Czy b�d� m�wi� ci tylko og�lniki i bana�y, z kt�rych jednak nic nie wynika? o nieuchronno�ci przemijania i potrzebie pogodzenia si� z tym? a co ja o tym wiem? Nic. A mo�e przemijanie w�a�nie budzi bunt? a rzekoma harmonia jest wyciem pe�nym rozpaczy?</emphasis></p><p><emphasis>O �mierci codziennie m�wi radio, telewizja i pisz� gazety, ale m�wi� o niej tylko w nieczu�ych liczbach: zgin�o tylu i tylu ludzi od bomb, od strza��w, w katastrofach samochodowych, samolotowych i kolejowych, z r�ki drugiego cz�owieka i od �ywio��w. Statystyka � i przyczyny. o �mierci jednego, konkretnego cz�owieka, kt�ry po prostu umiera w ��ku, wspomina si� najwy�ej w nekrologu. No bo c� mo�na napisa� o takiej �mierci?</emphasis></p><p><emphasis>Nie pami�tam �mierci babci Marii. Babcia Maria umiera�a w szpitalu. Poprzedniego dnia powiedzia�a, �eby jej przyniesie domowy kompot, bo ten szpitalny smakuje jak pomyje. Przynios�y�my go z mam�. Babcia ju� go nie wypi�a. Jej �mier� zawar�a si� pomi�dzy apetytem na kompot a jego niewypiciem. Nie wiem, jak wygl�da�a ta �mier�. Zamkn�a oczy i usn�a? a mo�e krzycza�a: �Zawr��cie mnie stamt�d!� � ale nikt jej nie s�ysza�? Nie, nie pami�tam �mierci babci Marii.</emphasis></p><p><emphasis>Pami�tam za to �mier� kota Patrycji. Zamrucza�, gdy go pog�aska�am. Chcia�am go schwyci� i przytuli�. Wymkn�� si�, pobieg� na trawnik. By� ciep�y, lekki i zwinny, mimo staro�ci. Prawie nic nie wa�y�. Rozmawia�y�my o Grubym, o dyskotece, o kole�ankach i ciuchach, a kot spa� na trawniku. Spa��?</emphasis></p><p><emphasis>��Patrz, jak nieruchomo le�y � powiedzia�a Patrycja.</emphasis></p><p><emphasis>��Tak, dziwnie nieruchomo � odpar�am i posz�am ku niemu. �Zaraz ci� schwyc�, pomy�la�am.</emphasis></p><p><emphasis>Kot mia� szeroko otwarte oczy. Gdy go dotkn�am, nie poruszy� si�. Jego futerko stercza�o, napuszone, jakby czego� si� wystraszy�. �Wreszcie wezm� ci� na r�ce�, ucieszy�am si� i podnios�am go. By� ci�ki. Bardzo ci�ki.</emphasis></p><p><emphasis>�mier� jest ci�arem. Dlaczego? Cia�o po �mierci powinno by� l�ejsze o dusze, kt�ra z niego ulatuje. A jest na odwr�t. By� mo�e, �e gdy �yjemy, nasza dusza swobodnie fruwa ko�o nas, nie dotykaj�c ziemi. Niekiedy odlatuje i nie wraca, a my stajemy si� lud�mi bezdusznymi. Za to gdy oderwiemy si�, cho�by na moment, od tych wszystkich powszednich, ziemskich spraw, od awantur w domu i w pracy, od pieni�dzy, od kolejnego odcinka telenoweli � jeste�my bli�si naszej duszy. Nasze my�li frun� gdzie� wysoko, wysoko, razem z m�, nie ma dla nich granic ani ko�ca.</emphasis></p><p><emphasis>Po �mierci dusza nie wie, co ze sob� zrobi�, jest osamotniona wyl�k�a, bezdomna. Wi�c wraca do naszego cia�a. I stajemy si� nagle ci�si � o ca�e nasze �ycie, o wszystkie nasze policzone i niepoliczone grzechy i wreszcie o rozpacz duszy, ze ju� nigdy i nigdzie nie uleci.</emphasis></p><p><emphasis>Ono, oderwij czasem oczy od ziemi, gdy ju� na me) si� pojawisz. Go� swoj� dusz�. �ap j� i le�.</emphasis></p></section><section><title><p>Sierpie�. �wiat�o i cie�</p></title><p>��Pojad� do Krakowa. Mo�e ci co� kupi�? Jak�� p�yt�?</p><p>Ojciec patrzy na ni� niebieskimi oczyma, w kt�rych czai si� pop�och i dzieci�ce zdziwienie.</p><p>��Nie masz pieni�dzy.</p><p>�Mam�, my�li Ewa. �Wojtek przys�a� mi pi��set z�otych, Andrzej list i kolejny tysi�c. I ja t� fors� wzi�am. I jeszcze wezm�. Wezm� wszystko, co mi dadz�. Dlaczego mia�abym nie bra�?�</p><p>��Mam. Mam pieni�dze � m�wi g�o�no.</p><p>��Nic mi nie kupuj, ale zr�b co� dla mnie � m�wi cicho Jan. � B�dziesz w Krakowie kr�tko, ale spr�buj w niego wej��, poczu� go. Us�ysze�. Usi�d� na skraju fontanny na Rynku G��wnym i wpatrz si� w wie�� Mariack�, t� z koron�. Nie tak zwyczajnie, jak patrzymy na co�, co mijamy, wi�c troch� od niechcenia, ale troch� z uwag�. Nie patrz na t� wie��, jak uczestnik turystycznej wycieczki, g�owa w prawo, g�owa w lewo, tu mamy obiekt z pi�tnastego wieku, a tam jest wiek siedemnasty. Usi�d� przy fontannie, spr�buj si� wy��czy� i patrz uwa�nie, d�ugo, najpierw z do�u do g�ry, potem na niebo, tak by na jego tle zobaczy� z�ot� koron� i potem znowu powoli, powolutku schod� wzrokiem w d�, wzd�u� ciemnych ceglanych mur�w, ku wielkiej drewnianej rze�bionej bramie. Ja tak robi�em, gdy mieszka�em w Krakowie jako student. Codziennie przechodzi�em przez Rynek i widok wie�y nieodmiennie mnie przyci�ga��</p><p>���ale ja ju� by�am w Krakowie, ze szkoln� wycieczk�. Wiem, jak wygl�da wie�a Mariacka � m�wi niepewnie Ewa. Nie wybiera si� tam, by zwiedza�. Jedzie dowiedzie� si�, co nast�pi�o po �poniewa��. Adres pisarki znalaz�a w ksi��ce telefonicznej.</p><p>��Nie szkodzi, �e wiesz � m�wi Jan. � Na pewno nigdy si� jej nie przyjrza�a�. Wycieczki szkolne nie patrz� na ni� w ten spos�b, w jaki chcia�bym, �eby� spojrza�a. Albo w og�le na ni� nie patrz�. Rzucaj� okiem od niechcenia i biegn� ogl�da� sklepy, kramy w Sukiennicach, karmi� go��bie, kupowa� precle i pokemony.</p><p>Jako dziecko wychodzi�em na t� wie��. Liczy�em schody, by�o ich dwie�cie dwadzie�cia dwa, najpierw kamienne, potem drewniane, a id�c, wygl�da�em przez malutkie, w�skie okienka, mia�y bia�o-��te, witra�owe szk�o. A gdy ju� si� tam wspi��em, z samej g�ry, na wprost, wida� by�o Wawel. I gdy patrzy�em ponad miastem ku zanikowi, zapomina�em o czasie, my�la�em o tych, kt�rzy �yli tam kiedy� i patrzyli stamt�d na wie�e i my�la�em o tym, jakim u�amkiem chwili jest nasze �ycie. Co mamy zrobi�, aby nada� mu jakie� znaczenie? Id� potem ulic� Grodzk� na Wawel. Sta� ko�o katedry i zapomnij na chwil� o bie��cym czasie. Tam jest �atwiej. Tam to si� udaje. I tylko tam. Gdy staniesz przy zamkowym murze, zn�w zobaczysz wie�� Mariack�. I pomy�l, �e zamek i wie�a tak patrz� na siebie od wiek�w. I nadal b�d� patrzy�. �wiat si� zmienia i musi si� zmienia�, to normalne, ale musz� by� jakie� sta�e, niezmienne punkty odniesienia. Jakie� dowody na to, �e naprawd� istnieje ci�g�o��, �e to ona nadaje sens naszemu przemijaniu. W Krakowie to wida�, tam si� splata przesz�o��, tera�niejszo�� i przysz�o��. Wiesz, �e gdyby nie ten wypadek z r�k�, pewnie mieszkaliby�my w nim na sta�e, tam by�by nasz prawdziwy dom w tej chorej dolinie Wis�y, gdzie rzadko �wieci s�o�ce, cz�sto s� mg�y i wilgo�. Nie ma pi�kniejszego miasta.</p><p>��Nigdy o tym nie opowiada�e�. Z�ama�e� r�k�, ale kiedy, w jaki spos�b? � pyta Ewa, bo nie chce rozmawia� o zabytkach, nigdy ich nie lubi�a i nie wie, czy potrafi spojrze� na stare miasto tak, jak ojciec.</p><p>��Ta�czy�em rock and rolla z twoj� mam� � m�wi Jan cicho.</p><p>��Ta�czy�e� rocka� o rany, przecie� ty chyba nie umiesz ta�czy�! � Ewa bezwiednie wybucha �miechem.</p><p>Wyobra�nia podsuwa jej wizj� du�ej, grubej matki i skacz�cego wok� niej drobnego, chudego ojca. Jest to do�� groteskowe, �mieszne i nieprawdopodobne.</p><p>��Nie umiem ta�czy�, tak. Nie umiem i nigdy nie umia�em. Czasem my�l�, �e to jaki� rodzaj kalectwa, bo cz�owiek powinien ta�czy�, jego cia�o jest do tego stworzone.</p><empty-line/><subtitle>Cz�owiek powinien ta�czy�:</subtitle><empty-line/><p>Jan muzyk doskonale czu� rytm Szopenowskich walc�w, mazurk�w, czu� zmienny, porywaj�cy rytm wielkich koncert�w fortepianowych Rachmaninowa i Griega, symfonii Wagnerowskich, sonat Beethovena. Nie czu� rytmu rock and rolla, kt�ry opanowa� wszystkie taneczne sale, nie mia� poj�cia, jakim cudem dziewczyny w swoich opi�tych sp�dniczkach niemal fruwaj� w powietrzu, wyrzucane w g�r� zwinnymi r�kami partner�w, kt�rych uda na�ladowa�y ekwilibrystyk� Elvisa Presleya, spazmatyczn� i pe�n� nie tajonej erotyki, nie rozumia�, dlaczego te pary ta�cz� na parkiecie tak, jakby na oczach setek �wiadk�w prowadzi�y wst�pn� gr� mi�osn�. Wszyscy wtedy chodzili do kina, wszyscy trenowali przed lustrem ruchy, rytm, przegi�cia. Jan i Teresa zawsze siadali blisko parkietu � tak chcia�a Teresa � i nie rozmawiali, gdy� w og�uszaj�cym huku muzyki by�o to niemo�liwe i nie o to chodzi�o, bo Teresa na swoim krze�le podrygiwa�a ca�ym cia�em, wspania�ym cia�em dwudziestojednoletniej dziewczyny (nikt wtedy nie s�ysza� o anoreksji, dziewczyny mia�y piersi, biodra, wypuk�e po�ladki, w�skie talie, nogi podobne do butelek szampana, uda szersze od �ydek, a wi�c mn�stwo miejsca na to, by po�o�y� na tym ciele r�k� i poczu� je). Teresa chcia�a ta�czy�, by�a jedn� z najlepszych tancerek w swym mie�cie, jej cia�o wyrywa�o si� do rocka, ale nikt nigdy jej nie prosi�. Mia�a m�a, dziecko, m�� studiowa� w Krakowie i nie by�o go przez ca�y tydzie�. Przez ten tydzie� ch�opcy czatowali na ni� na ulicy, gdy sz�a na spacer z dzieckiem lub do sklepu na zakupy; przez ten tydzie� udawa�o im si� czasem pochwyci� j� na skwerku, obj�� w cienkiej talii i poca�owa� znienacka w szyj� (sprawia�a wra�enie, �e na to czeka, �e tego potrzebuje), ale gdy przyje�d�a� m��, trzymali si� od niej z daleka, posy�aj�c tylko spojrzenia i u�miechy.</p><p>Teresa chcia�a ta�czy�, a ta�ce odbywa�y si� w�a�nie w soboty i niedziele, ale ten niedu�y, drobny m�� prawie w og�le nie ta�czy�, nie umia�, najwy�ej jaki� wolny kawa�ek (licz�c w my�li kroki i usilnie dbaj�c, by nie nadepn�� jej na nogi) � nie umia� i nie chcia� ta�czy� jak Travolta, a Teresa cierpia�a. Cierpia�o jej cia�o i duma. Przez pi�� dni w tygodniu by�a dumna, �e jej m�� studiuje w Krakowie, �e je�dzi za granic� i �e stale b�dzie je�dzi�, niech tylko uko�czy akademi� muzyczn�, niech wygra kolejny konkurs, �e b�dzie je�dzi� wsz�dzie, nie tylko do Moskwy i Pragi, ale na prawdziwy Zach�d, zabieraj�c ze sob� j� i dziecko. Ale pi�� dni tygodnia szybko mija�o i nadchodzi�a sobota. W miasteczku nie by�o co robi�, w sobot� sz�o si� na ta�ce, do lokalu przy rynku. I sobota by�a dniem upokorzenia dla Teresy, dniem, w kt�rym wstydzi�a si� nieudanego m�a. By� najlepszy, gdy go nie by�o � i niedorobiony, gdy si� pojawia� i szli razem do miasta. W dodatku wcale nie chcia� wychodzi�, chcia� posiedzie� w domu, z ni� i z malutk� Ew� i za ka�dym razem musia�a go przemoc� wyci�ga�, gro��c, �e zrobi mu wstyd i p�jdzie sama.</p><p>��Chod�, no chod� � powtarza�a niecierpliwie, zagryzaj�c wargi niemal do krwi. Chcia�a go zmusi�, by wreszcie wsta�; jeszcze wtedy ta�czono parami i �adna z dziewcz�t nie odwa�y�a si� wyj�� samotnie na parkiet. � Chod� � m�wi�a Teresa. � Co ja z ciebie mam, ani ta�ca, ani �ycia, wszyscy si� bawi�, tylko my siedzimy jak ko�ki, chod�, na mi�o�� bosk�! Po co w og�le przyje�d�asz, skoro nawet nie zata�czymy! Nienawidz� ci�! Jak nie p�jdziesz ze mn�, to si� zabij�</p><p>��Nie, nie umiem, prosz� ci�, Teresa, zostaw. Zata�cz z kim� innym.</p><p>��Nie mog� � sycza�a mu w ucho. � Wszyscy przyszli parami, nie widzisz? Wstawaj� wstawaj, do diab�a!</p><p>W oczach mia�a �zy, na policzkach rumie�ce, kt�re dodawa�y jej urody, cho� wcale tego nie potrzebowa�a, mia�a jej a� za du�o. Te �zy przes�dzi�y, kocha� j�, nie m�g� znie�� �ez, wi�c wsta�.</p><p>Wtedy, gdy z�ama� r�k�, ona prowadzi�a go na parkiecie, to ona nie puszczaj�c jego r�ki, wirowa�a, a on obraca� si� nieporadnie, usi�uj�c nad��y� za jej szybkimi ruchami, to ona przytula�a si� do niego gwa�townie, aby nast�pnie odbi� si� piersiami i przechyli� do ty�u i ledwo by� w stanie j� utrzyma�. Czu�, �e wszyscy na nich patrz�, by� spocony, bardziej ze strachu ni� zm�czenia, wyobra�a� sobie, jak �miesznie musz� razem wygl�da�, a muzycy w�a�nie przyspieszyli rytm, jakby chcieli zrobi� mu na z�o��, o�mieszy� go jeszcze bardziej, wi�c on te� musia� przyspieszy�, poci�gni�ty przez Teres� � i w�a�nie wtedy upadli. Poczu� b�l w lewej d�oni, na kt�rej odruchowo si� opar� i r�wnocze�nie, poprzez g��bokie brzmienie saksofon�w, us�ysza� cichutkie chrupni�cie, jakby kto� rozgryz� orzeszka.</p><p>��Ty idioto � powiedzia�a Teresa, wstaj�c z pod�ogi (inne pary, �miej�c si�, g�o�no bi�y im brawo). � Ty idioto, nie daruj� ci, p� miasta b�dzie si� z nas wy�miewa�</p><p>��Chyba z�ama�em r�k� � odpar� cicho. Nie us�ysza�a i chc�c go szybko podnie�� z tego poni�aj�cego, o�mieszaj�cego upadku, schwyci�a go w�a�nie za t� r�k� i poci�gn�a. Dopiero gdy j�kn�� g�o�no, zatrzyma�a si� zaniepokojona. Orkiestra w�a�nie przesta�a gra� i m�g� ju� powiedzie� normalnym tonem: � Chyba z�ama�em r�k�.</p><p>��Och� � odpar�a niepewnie, zbita z tropu, ale ju� gotowa udawa�, �e nic si� nie sta�o: � Trzy tygodnie w gipsie i po krzyku.</p><p>A jednak trwa�o to sze�� tygodni. W tym czasie dwukrotne �amanie ko�ci, bo �le si� zrasta�y. Dy�urny lekarz na pogotowiu spyta�:</p><p>��Kto� panu to naci�ga� czy jak?</p><p>�Teresa�, pomy�la�. �Teresa schwyci�a mnie za z�aman� r�k�, bo chcia�a, aby nikt nie zauwa�y� naszego upadku�.</p><p>��Nast�pi�o przesuni�cie ko�ci i w�tpi�, �eby to si� dobrze zros�o � doda� lekarz.</p><p>��Jestem pianist� � wyszepta�, czuj�c rw�cy b�l, do kt�rego za moment mia� si� do��czy� inny b�l, �wiadomo�� prze�laduj�ca go przez reszt� �ycia.</p><p>��By� pan pianist�! � powiedzia� lekarz z naciskiem. Wielokrotnie zmieniali chirurg�w. Je�dzi� z matk� do Krakowa, do Wroc�awia i Warszawy, a nawet do Moskwy.</p><p>��Czajkowskogo ty lubisz? � spyta� nagle profesor, obmacuj�c mu r�k� z bolesn� dok�adno�ci�.</p><p>��Lublu. Koncert bemol � odpowiedzia� z nag�� nadziej�.</p><p>��Nu wot, tiepier� budiesz tolko s�uszat� etot koncert � oznajmi� profesor i wyszed�.</p><p>Jan mia� w domu kilka nagra� koncertu Czajkowskiego, tak�e to najs�awniejsze, w wykonaniu �wiatos�awa Richtera z lat pi��dziesi�tych, a nawet mia� Richtera na kasecie wideo: zwalisty, du�y m�czyzna o jasnych w�osach podchodzi� wolno do wielkiego, czarnego fortepianu, siada� na krze�le, powoli k�ad� du�e r�ce na czarno-bia�ej klawiaturze � a potem uderza� w ni�, wydobywaj�c pierwsze akordy koncertu b-moll. Uderza� z tak� si��, �e wydawa�o si�, i� walczy z instrumentem, kt�ry pocz�tkowo pr�bowa� stawia� mu op�r, a� wreszcie poddawa� si� i robi� ju� tylko to, czego chcia� pianista. Jan godzinami wpatrywa� si� w t� kaset�, puszczaj�c r�wnocze�nie p�yt�. �Richter� Richter��, powtarza� szeptem to magiczne w �wiecie muzyki nazwisko.</p><p>��Profesor powiedzia�, �e d�wiga� pan b�dzie m�g�, ale gra� nie, bo granie wymaga mi�kko�ci przegubu i precyzji ruchu, a tego nie da si� przywr�ci�. R�ka nie b�dzie s�absza, ale mniej doskona�a � oznajmi�a t�umaczka.</p><p>P�aka�. P�aka� najpierw w ramionach Teresy; czu�, �e do niej jeszcze nie dotar�y konsekwencje tego, co si� sta�o. Przecie� r�ka si� zros�a!</p><p>��Przepiszesz si� na muzykologi� i znajdziesz jakie� zaj�cie � szepn�a matka, rozumiej�c jego rozpacz. � B�dziesz blisko tego, co kochasz.</p><p>��Nie. Nie wr�c� na akademi� � powiedzia�. � Nigdy nie wr�c� na akademi�.</p><p>Znalaz� pierwsz� prac� � instruktora ogniska muzycznego w ich miasteczku. W�r�d jego uczni�w nie by�o ani jednego dziecka kochaj�cego muzyk�; przychodzili wy��cznie ci, kt�rych posy�ali rodzice, marz�cy o s�awie dzieci na miar� Zimermana. Znienawidzi� te lekcje, kuli� si� w sobie i cierpia�, gdy s�ucha� wci�� tych samych gam i podstawowych �wicze�, wykonywanych bez odrobiny talentu. Gdy miasteczko wraz z ca�ym krajem odzyska�o wolno�� polityczn� i wolno�� rachunku ekonomicznego, matka wykorzysta�a swoje znajomo�ci, aby dosta� drug� posad�. Dom kultury podupad�, brakowa�o pieni�dzy na ogniska plastyczne, taneczne, muzyczne. Rodzice ��dali dla dzieci kurs�w komputerowych, wypytywali o lekcje gitary elektrycznej i tenisa, a nie fortepianu. Do domu kultury przeniesiono poczt�. Bowiem poczta, komunikuj�ca si� wcze�niej tylko z innymi, gminnymi i wojew�dzkimi pocztami � nagle zacz�a rozmawia� z ca�ym �wiatem. I nie tylko poprzez listy i telefony. Triumfalnie wstawiono dwa faksy i wszyscy pracownicy z nabo�e�stwem wpatrzyli si� w cienki arkusik papieru, kt�ry powoli przesuwa� si� na plastikowych wa�kach, a cho� fizycznie obecny by� tutaj, nie znika� � to r�wnocze�nie wypluwa� identyczn� kartk� w Warszawie, Nowym Jorku, Pary�u czy Berlinie.</p><p>��Niesamowite! Czego to ludzie nie wymy�l�� � dziwowali si� urz�dnicy, nie mog�c oderwa� wzroku od tego cudu techniki. Jan przypomnia� sobie opowie�� Teresy o jej matce wpatrzonej w pralk� Candy kupion� na raty za Gierka � kt�ra �sama pra�a�. Maria godzinami siedzia�a na zamkni�tym sedesie w �azience i nie odrywa�a oczu od pralki, w kt�rej obraca� si� srebrzysty b�ben, kt�ra sama pobiera�a wod�, wirowa�a, regulowa�a program i mruga�a �wiate�kami.</p><p>��Czego to ludzie nie wymy�l�, to si� musi �le sko�czy� � powiedzia�a wreszcie z pewnym niepokojem.</p><p>Naczelnik przyj�� Jana do pracy. I tak do dzi� Jan przybija� piecz�tki, wa�y� listy na delikatnej, malutkiej wadze, wysy�a� pisemne wezwania do odbioru urz�dowych pism, nadawa� telegramy zwyk�e i ozdobne oraz faksy. Wok� faks�w ju� nikt si� nie t�oczy�, spowszednia�y, utraci�y swoj� zdumiewaj�c� magiczno��.</p><p>���a wi�c upad�e�, ta�cz�c z mam� � powt�rzy�a powoli Ewa.</p><p>��To nie by�a jej wina � wyja�ni� pospiesznie. � Nie musia�em ta�czy�, przecie� nie umia�em.</p><p>Ewa zacz�a my�le�, jakie by�oby ich �ycie, gdyby Jan si� nie przewr�ci�, nie z�ama� r�ki, gdyby je�dzi� po �wi�cie jako s�awny pianista, laureat konkurs�w, gdyby nagrywa� p�yty i stawa� we fraku na najs�awniejszych estradach �wiata i gdyby mieszkali w Krakowie.</p><p>�Przesta�, powiedzia�a sobie. �Ono, nie b�dziemy tak my�le�. Nigdy. Bo wtedy rozwa�aliby�my o �yciu, kt�rego nie ma i nigdy nie by�o. A musimy my�le� o tym, jakie mamy, poniewa�� Jedziemy do Krakowa po to �poniewa��, wiesz?�</p><p>��Mo�e kupi� ci jakie� nagranie tego koncertu Czajkowskiego? � spyta�a.</p><p>��Nie.</p><p>��A masz go?</p><p>��Mam. Nigdy go nie s�ucham � szepn��, patrz�c nie na ni�, lecz w �cian� upstrzon� po��k�ymi karteczkami.</p><p>�Chcia�abym ci� obj��, tato, ale nie umiem. Dlaczego?�, pomy�la�a. �Za to ju� wiem, czego chcesz. Chcesz, �ebym zobaczy�a miasto twojej m�odo�ci i wielkich nadziei. Domy�lasz si�, �e wiele tam si� zmieni�o od czas�w, gdy w nim przebywa�e�, ale te dwie budowle, wie�a Mariacka i Wawel, wci�� trwaj� niezmienione i trwa� b�d� nadal, nawet gdyby obudowano je wok� dziesi�tkami hipermarket�w i knajpami MacDonald�sa. Dobrze. Ono, spr�bujemy spojrze� na nie tak, jak on chce. A on chce, �eby� pozna�o w �yciu co�, co jest niezmienne i trwa ponad czasem, jak Titanic, ale nie tonie�.</p><p>��Jad� jutro rano i szybko wr�c�. Dobranoc, tato � powiedzia�a Ewa.</p><p>Z�otko ju� spa�a, matka chlapa�a si� w �azience, telewizor mia� nieograniczon� wolno��, wi�c wyrzuca� z siebie wiadomo�ci, nerwowo, pospiesznie, jakby chc�c zd��y� mi�dzy tokszo�em, filmem akcji i kinem Playboya, ��talibowie. Prawo szarijatu zakazuje kobietom pokazywania twarzy, a w razie choroby lekarz musi postawi� diagnoz� bez ogl�dania pacjentki. Kobiety pos�dzone o zdrad� lub sprzeniewierzenie si� nakazom religijnym s� kamienowane. Po wkopaniu cia�a do po�owy w ziemiꅔ</p><p>��Gulczas � powiedzia�a matka z promiennym u�miechem, wychodz�c z �azienki i �api�c za pilota. � Jeszcze nie ma nowego Big Brothera, ale zaraz nadadz� najbardziej pikantne kawa�ki starej wersji. Z�otko �pi, mo�emy sobie poogl�da�.</p><p>Krak�w by� pi�kny g��wnie na widok�wkach. Tak naprawd� zobaczy�a na przedmie�ciach zniszczone budynki i tandetne reklamy, odbijaj�ce jaskrawymi kolorami od szaro�ci kamienic. Dworzec autobusowy by� brudny i ciasny, a kolejowy zastawiony rusztowaniami.</p><p>��Ono, p�jdziemy do Rynku, to najwspanialszy Rynek �wiata � oznajmi�a z przekonaniem.</p><p>Usi�owa�a sobie przypomnie� wra�enia ze szkolnej wycieczki, ale wci�� mia�a przed oczami Wawel z widok�wek, a z jego wn�trz zapami�ta�a tylko to, �e uczniowie �lizgali si� w filcowych papuciach po rozleg�ych salach, chichocz�c, gadaj�c i puszczaj�c mimo uszu monotonne informacje przewodnik�w. Przypomina�a sobie kszta�ty wie�y Mariackiej i Wawelu, lecz nigdy nie wpad�a na my�l, �e powinna � jak chcia� ojciec � ws�ucha� si� w ich g�os. Nie wiedzia�a, �e maj� g�os.</p><p>Ulica Floria�ska przyt�oczy�a j� t�umem spiesz�cych w obie strony ludzi, zalewem reklam i setkami wystaw sklepowych, kt�re usi�owa�y zaj�� ka�dy centymetr zabytkowej kamienicy. Floria�ska sprzedawa�a si� w ka�dej godzinie, minucie, sekundzie i Ewie miga�y przed oczami Cotton Club, Levi�s, MacDonaWs, Cardin, Benetton, Ecco, Lanc�me, Pizza Hut, Big Star. Zawsze coca-cola.</p><p>�Tata przeczuwa��, pomy�la�a, �piesz�c ku Rynkowi.</p><p>Usi�dzie na skraju fontanny i dopiero wtedy podniesie g�ow� i spojrzy na wie�� Mariack�, zobaczy z�ot� koron� na tle nieba, a potem wolno, powoli b�dzie opuszcza� wzrok ku ziemi, a� oprze go na szerokiej, ozdobnej bramie. I znajdzie si� poza czasem. I ponad czasem.</p><p>��Ono, teraz opowiem ci, co widz� � powiedzia�a, siadaj�c ze spokojem na kamiennym brzegu fontanny.</p><p>Zamkn�a oczy i otworzy�a je powoli, odwracaj�c g�ow� ku ko�cio�owi Mariackiemu.</p><p>��Nie� Nie. Prosz�, nie� � powiedzia�a b�agalnie, a kilku przechodni�w spojrza�o na ni� z zaciekawieniem. � Nie. To niemo�liwe � powt�rzy�a, zrywaj�c si� z miejsca i zas�aniaj�c, to znowu odkrywaj�c oczy, Ale ten widok nie znika�. By�. Trwa�. R�wnie wysoki jak wie�a.</p><p>Od z�otej korony a� ku monumentalnej prastarej bramie zwiesza�a si� z wie�y gigantyczna morda psa bernardyna. Zazwyczaj mi�a i �agodna, tu nagle zwyrodnia�a za spraw� nadnaturalnego rozmiaru. Wielkie oczy psiska spogl�da�y na Rynek G��wny i Sukiennice bez dobrodusznej sympatii dla ludzi, lecz jakby z okrutn� ironi�. Pysk, kt�ry mia� sprawia� wra�enie, �e pies si� u�miecha, przez monstrualne powi�kszenie wygl�da� tak, jakby bernardyn mia� zamiar zeskoczy� i po�re� przechodni�w.</p><p>��WINTERTHUR � przeczyta�a pot�ny, pionowo biegn�cy napis w kolorze jaskrawego szafiru, wymalowany na sztywnym, jasnym transparencie, kt�ry wisia� na frontonie ko�cio�a i prawie ca�kowicie zas�ania� wie��.</p><p>Usiad�a z powrotem na fontannie i zapatrzy�a si� w bernardyna. Wielki pies m�wi� do niej, ale w obcym j�zyku, kt�rego nie rozumia�a. Mo�e prosi�, aby go zdj��? Mo�e czu� � w przeciwie�stwie do ludzi � �e to nie jest dla niego dobre miejsce?</p><p>��Nie zostaniemy tu. Do zobaczenia � powiedzia�a po chwili tej gigantycznej mordzie, wsta�a z obramowania fontanny i ruszy�a dawnym Kr�lewskim Traktem, kt�ry prowadzi� ulic� Grodzk� i te� przemawia� wy��cznie j�zykiem reklam. Ludzie zderzali si� ze sob�, potr�cali przy witrynach sklepowych, zatrzymywali na chwile, kontempluj�c wzory i ceny towar�w, og�oszenia o promocjach i wyprzeda�ach. Grodzka i Floria�ska by�y nadal jednymi z najcenniejszych ulic starego Krakowa, cho� z innych przyczyn ni� niegdy�.</p><p>Podesz�a pod wawelskie wzg�rze. Szeroka, stroma, brukowana droga wiod�a na zamek wzd�u� mur�w fortyfikacji. Cho� roi�o si� tu od wycieczek i co krok wyrasta�y plastikowe budki z tandetnymi pami�tkami, jednak wci�� czu�o si� niezwyk�o�� tego miejsca.</p><p>��Ono, pos�uchaj, stare mury m�wi� inaczej. Mo�liwe, �e �piewaj�. Wawel b�dzie nawo�ywa� wie��, ale ona mu nie odpowie, chyba �e zaszczeka g�osem bernardyna � przemawia�a g�o�no, ale nikt na ni� nie zwraca� uwagi.</p><p>Przesz�a pod wielk�, star� bram� i znalaz�a si� w d�ugim cieniu katedry.</p><p>��Tu przystaniemy i spojrzymy, jak prosi� tata. W lewo b�dzie pot�na brama i kr�lewski dziedziniec, a na wprost ogrody i mury � oznajmi�a dziecku. � Nie znam historii, jestem niedouczona, w szkole wszystko zawala�am, ale pami�tam, �e mieszka� tu Sta�czyk. I �e mury dalej chroni� to miejsce, aby pozosta�o takie jak niegdy�. No to patrzymy, Ono�</p><p>Na wprost, przes�aniaj�c stary mur fortyfikacyjny z bia�ego wapienia, jaskrawo czerwienia�y parasole � ZAWSZE COCA-COLA.</p><p>(�By�a� tam? Widzia�a�?� � spyta tata. �Tak�, odpowie Ewa. �I wci�� s� takie same i niezmienne, prawda?�, u�miechnie si� on z niewzruszon� pewno�ci�. �Tak, s� niezmienne�, odpowie Ewa. �Wok� wszystko si� zmienia, ale nie one�, powie on z dzieci�cym, ufnym u�miechem. �Bo zmiany s� naturalne i konieczne.</p><p>Ale musi by� co� sta�ego i nietykalnego, co�, co pozwoli uwierzy� w ponadczasowy sens tego szalonego �wiata�. �Tak�, zgodzi si� Ewa).</p><p>Pisarka czeka�a na ni� w swoim domu o um�wionej godzinie. Telefonuj�c, Ewa udawa�a dziennikark�, a mimo to zaskoczy�o j�, �e kobieta nie pyta o temat rozmowy. �Przywyk�a, �e wci�� j� o co� pytaj�?�, pomy�la�a. �Je�li tak, to mo�emy m�wi� o byle czym�. Zdziwi�o j� te� blokowisko, na kt�rego ja�owych skwerach biega�y rozwrzeszczane dzieci, a kt�rego jednolite, szare bry�y dom�w, pozbawione architektonicznej wyobra�ni, za�wiadcza�y o czasie, w jakim je zbudowano. My�la�a, �e pisarze mieszkaj� w domach tak niezwyk�ych jak oni sami.</p><p>Podobnie jak w telewizorze pisarka sprawia�a wra�enie osoby bezwiekowej. I troch� niechlujnej w lu�nych spodniach i m�skiej obszernej koszuli z podwini�tymi r�kawami. Pok�j, do kt�rego j� wprowadzi�a, przypomina� Ewie gabinet ojca: ksi��ki, ksi��ki, ksi��ki. Na p�kach, pod tapczanem, na komodzie, na eta�erce ko�o lustra, na pod�odze pod oknem. Za pisark� pod��a� du�y pies, kt�ry u�o�y� si� u jej n�g, gdy usiad�a w fotelu i zawarcza� cicho, gdy Ewa zaj�a krzes�o obok. Na kolana wskoczy� jej rudy kot i zacz�� si� my�.</p><p>��Nie jestem dziennikark� � powiedzia�a Ewa.</p><p>Pisarka kiwn�a g�ow� i przygl�da�a si� jej bez s�owa.</p><p>��Widzia�am pani� w telewizji i powiedzia�a pani: �Kocham �ycie, poniewa��� � zacz�a niepewnie.</p><p>��Poniewa�? � powt�rzy�a pisarka. G�os mia�a lekko schrypni�ty i troch� agresywny.</p><p>���i poniewa� moja mama w tym momencie w��czy�a inny kana�, nie wiem, jak pani sko�czy�a to zdanie.</p><p>��No i�? � zapyta�a pisarka.</p><p>��Moje dziecko ma ju� siedem miesi�cy. Usi�uj� opowiedzie� mu o �wiecie, o tym, jaki on jest i dlaczego warto na niego przyj�� � Ewa urwa�a w poczuciu bezradno�ci i bezsensu tej wizyty.</p><p>Pisarka przygl�da�a si� jej w milczeniu. Si�gn�a po papierosa i zapali�a go. Nad jej g�ow�, w k�cie pokoju, paj�k usi�owa� rozsnu� paj�czyn�. �On si� natrudzi, a ona jednym ruchem zmiecie go ze �ciany�, pomy�la�a Ewa z nag�ym �alem.</p><p>Pisarka podnios�a g�ow� i spojrza�a w �lad za wzrokiem Ewy. Nagle u�miechn�a si�.</p><p>��Ba�aganiara jestem, co? � spyta�a, nie czekaj�c na odpowied�. � Chc� mu da� szans�. On te� lubi �ycie � oznajmi�a, patrz�c na paj�ka.</p><p>��Poniewa�� � podpowiedzia�a Ewa.</p><p>��Poniewa� mamy tylko jedno. Jedno �ycie. Tylko raz nam je daj�. Je�eli oczekiwa�a� jakiego� filozoficznego wywodu, to zmarnowa�a� czas. A je�eli chcesz swojemu dziecku wyja�ni� �wiat, to podj�a� si� strasznie trudnego, prawie beznadziejnego zadania, w kt�rym ci nie pomog�. Ja nauczy�am si� tylko szuka�.</p><p>Paj�k spokojnie tka� sw�j nowy dom-pu�apk�, a pisarka wydmuchiwa�a dym z papierosa. Kot z nastroszonymi w�sami zeskoczy� jej z kolan. Pies le�a� nieruchomo, wodz�c br�zowymi �lepiami za Ew� i by� po prostu psi, niepodobny do monstrualnego bernardyna z wie�y.</p><p>��Czy �wiat to jest ju� tylko �kupi� i �sprzeda�? � spyta�a Ewa.</p><p>Pisarka spojrza�a z zaciekawieniem.</p><p>��Denerwuje ci� to? Nie podoba ci si�? Ludzie zawsze handlowali, od tysi�cy lat. Ca�e �ycie sp�dzali, sprzedaj�c towary lub siebie. Handel istnia� zawsze, zmienia�a si� tylko cena i towar. Cz�owiek te� by� i jest towarem, raz jako niewolnik, to zn�w robotnik najemny. I te� mia� i ma swoj� cen�. Pozwoli si� kupi� i sprzeda�. Pisarka zaci�ga�a si� papierosem i u�miecha�a krzywo, ironicznie, z antypati�.</p><p>��Czy �wiat to ju� tylko przemoc, zbrodnia, gwa�ty? Prawie nie ma dnia, �eby nie sta�o si� co� z�ego i w tylu miejscach �wiata naraz � powiedzia�a Ewa b�agalnie, czekaj�c, a� ona powie: �To nic. Wkr�tce b�dzie lepiej i pi�kniej, bo��</p><p>��Powinna� czyta�, wtedy nie przychodzi�aby� z tym do mnie � pisarka machn�a r�k� w stron� p�ek z ksi��kami, a popi� z papierosa mi�kko si� stoczy� i opad� na jej koszul�. Str�ci�a go niedbale, wi�c zsun�� si� na ciemne spodnie i rozmaza� w popielat� smug�. Przyjrza�a si� smudze i wzruszy�a ramionami. � �wiat to gwa�ty, zbrodnie, przemoc, wojny. Nigdy nie by�o inaczej. Ale kiedy� dowiadywali�my si� o tym z op�nieniem lub wcale, bo �wiat by� ogromny i wiadomo�ci jecha�y na przyk�ad konnym dyli�ansem, p�yn�y wiele miesi�cy parowcem, a jeszcze wcze�niej przekazywano je sobie za pomoc� b�bn�w, dymu z ogniska lub domy�lano si� ze znak�w na niebie. Wi�kszo�� wiadomo�ci nigdy nie dociera�a do wszystkich. Odnajdujemy je dopiero po wiekach w starych kronikach i cz�sto dziwimy si�, �e nasi przodkowie byli tacy sami jak my, ani lepsi, ani gorsi. Dzi� �wiat jest strasznie ma�y i to, co w tej chwili dzieje si� tysi�ce kilometr�w st�d, ju� za kwadrans znajdziesz w Internecie, w radiu, w telewizji. Z�a nie przyby�o, jedynie szybciej i precyzyjniej si� o nim dowiadujemy, wi�c wydaje si�, �e jest go wi�cej. Musisz polubi� �wiat taki, jaki jest.</p><p>��I w�a�nie to mam powiedzie� dziecku? � spyta�a zrozpaczona Ewa.</p><p>��Czytaj ksi��ki � powt�rzy�a kobieta.</p><p>��Przysz�am do pani, bo przecie� to pani je pisze! � zawo�a�a Ewa z �alem.</p><p>��O, nie� O, nie � powiedzia�a gwa�townie pisarka, wciskaj�c si� w fotel. Pies cicho zawarcza� i podni�s� �eb, a jego spojrzenie przypomnia�o nagle wzrok bernardyna. � Ja pisz�, bo nie wiem. I czytam, bo nie wiem. Oni te� nie wiedzieli. Wszyscy szukali. Ja te� szukam. By� mo�e po to przybywamy na ten �wiat, aby szuka�. Cho� najpierw musimy si� tego nauczy�. Ale nie zawsze znajdujemy.</p><p>��Pani znalaz�a? � spyta�a Ewa.</p><p>Kobieta wsta�a, popi� z papierosa stoczy� si� po koszuli i spodniach na pod�og�, si�gn�a po du�y album le��cy na komodzie i otwieraj�c go na jednej ze stron (prawie sam ju� si� na niej otwiera�), po�o�y�a na stole. I znowu zapad�a w fotel.</p><p>��Co widzisz? � spyta�a, zapalaj�c drugiego papierosa, cho� pierwszy jeszcze si� tli� w popielniczce. Rozgniot�a go mocno, a� si� z�ama� i rozpad� na drobne strz�py � ��ty tyto� i bia�a wata filtra.</p><p>Ewa zapatrzy�a si� w album. Z lewej strony ujrza�a obraz siwow�osego i siwobrodego starca, kt�ry nachyla� si� z no�em nad bezbronnym ch�opcem, drug� r�k� zas�aniaj�c mu oczy. Nad obojgiem zawis� u�miechni�ty, cho� gro�ny anio�.</p><p>��Baranek. Baranek i Voldemort � u�wiadomi�a sobie nagle.</p><p>���e jak? � zdziwi�a si� pisarka.</p><p>��Abraham i Izaak. Ale w ko�cu zabili niewinnego baranka, a Izaakowi darowano �ycie. Moja siostra, kt�ra ma osiem lat, powiedzia�a, �e tylko Voldemort m�g� ��da� �mierci ch�opca lub baranka.</p><p>��Pojawia si� nagle jaki� jeden, nieprzewidziany element i wszystko staje na g�owie � mrukn�a pisarka. � Dajmy temu spok�j, nie rozstrzygniemy tego. Lepiej sp�jrz na obraz z prawej strony.</p><p>��Mnich � powiedzia�a g�o�no Ewa.</p><p>Mnich trzyma� w r�ce ksi��k� i uwa�nie j� czyta�.</p><p>���wiat�o i cie� � oznajmi�a pisarka niezrozumiale. Dzieli�y si� nawzajem swym niezrozumieniem, pe�ne dobrej woli. �Rozmawiamy�, u�wiadomi�a sobie Ewa. �Naprawd� rozmawiamy. Jak Sokrates z lud�mi na rynku. Sokrates, kt�ry wci�� szuka�. Szuka� prawdy, bo chcia� �y� w prawdzie. Ale umar��.</p><p>Pisarka wysun�a r�k� i po�o�y�a j� na reprodukcji. � To s� obrazy Rembrandta. Naprawd� nazywa� si� van Rijn, ale upar� si�, by podpisywa� swoje dzie�a wy��cznie imieniem. Ci, co go znali, przekazali potomnym, �e by� precyzyjnym rzemie�lnikiem bez wyobra�ni i malowa� jedynie to, co widzia�. Do namalowania obrazu Jakuba, Izaaka i anio�a potrzebowa� modeli, nie umia� stworzy� ich z g�owy. Mnich tak�e mu pozowa�. Ale Rembrandt nie zas�yn�� jako wybitny portrecista, lecz jako cz�owiek, kt�ry w spos�b zdumiewaj�cy umia� odda� �wiat�o i cie�. Sp�jrz na mnicha�</p><p>Ewa patrzy�a. Mnich musia� sta� w pe�nym, jaskrawym s�o�cu, gdy� cienie na jego kapturze uk�ada�y si� w nieregularne, g�ste czarne plamy. Ksi��ka, kt�r� trzyma� w r�ce, rzuca�a cie� na jego r�kawy i d�onie, lecz ma�a s�oneczna plamka przesmykn�a si� mi�dzy uchylonymi kartkami i zaja�nia�a na skraju szaty. P� twarzy mnicha wy�ania�o si� �agodnie i mi�kko spod kaptura, drug� po�ow� drapie�nie zaw�aszczy� cie�.</p><p>��Rembrandt malowa� tylko rzeczywisto��, nie si�ga� do wyobra�ni. Mo�e jej nie mia�? Za to by� mistrzem w oddawaniu �wiat�a i cienia. Dzi� zachwycamy si� Rembrandtem, jego obrazy osi�gaj� na aukcjach niebotyczne ceny kilkuset milion�w dolar�w. Kupno i sprzeda�. Zachwycamy si� namalowanym �wiat�em i cieniem. Nie umiemy zachwyci� si� nimi, gdy je widzimy w rzeczywisto�ci. A przecie� s�. �yjemy w�r�d nich, przechodzimy obok, nie zwracaj�c uwagi. Znajd� w �yciu swoje �wiat�o i sw�j cie�, bo nie kupisz ich za �adne pieni�dze � zako�czy�a niespodziewanie pisarka wysokim, ostrym g�osem. Ewa wiedzia�a ju�, �e nic wi�cej nie us�yszy.</p><p>Paj�k bezszelestnie tka� swoj� paj�czyn�. Kobieta milcza�a i g�aska�a �eb psa. Jej g�owa i jedno rami� ton�y w cieniu i wydawa�y si� m�odsze od r�ki, le��cej na albumie. S�o�ce, padaj�ce z uchylonego balkonu, uwydatni�o na d�oni br�zowe plamy, b��kitne �y�y i pomarszczon� sk�r�. �Oba obrazy s� prawdziwe. Ona z tym jasnym, ostrym, niemal m�odym g�osem, lecz z bezwiekow� twarz� i jej stara, zm�czona r�ka na stole�, pomy�la�a Ewa.</p><p>Wsta�a. Pisarka wsta�a r�wnie�, nie skrywaj�c westchnienia ulgi. Lecz uchylaj�c drzwi, powiedzia�a jeszcze, pospiesznie i zdecydowanie:</p><p>��Cz�owiek to nie matematyka. Nic si� w nim ze sob� nie zgadza. Dodasz dwie liczby, wyjdzie ci wynik ujemny. I na odwr�t. Szukaj. Naucz si� szuka�. Ksi��ki nie daj� odpowiedzi, nawet te najm�drzejsze, ale pomagaj� stawia� pytania. Wykrzycz je sama sobie, nawet gdyby� nigdy nie mia�a znale�� odpowiedzi. Pytania s� niezmienne, odpowiedzi cz�sto si� zmieniaj�.</p><p>Ewa spa�a w pokoju wynaj�tym z og�oszenia, kt�re znalaz�a na s�upie ko�o dworca. Tu� przy k��bowisku tramwajowych linii biegn�cych w r�ne strony. �Chc� mieszka� w mie�cie, w kt�rym noc� je�d�� tramwaje, nie daj�c ludziom spa�. Wtedy przynajmniej wie si�, �e miasto �yje te� noc�, nie tak jak nasze, kt�re �pi nawet w dzie�, mawia�a Teresa. Ale tramwaje w nocy te� spa�y i ich metaliczny za�piew Ewa us�ysza�a dopiero ko�o pi�tej rano. �Mama boi si� ciszy�, pomy�la�a, przewracaj�c si� z boku na bok.</p><p>Ju� o si�dmej siedzia�a w autobusie, blisko kierowcy, razem z innymi zaspanymi pasa�erami.</p><p>���prawdopodobnie nad broni� biologiczn� pracuje te� Irak. Ale pomys�owo�� ameryka�skich uczonych idzie w innym kierunku, na przyk�ad nowo skonstruowana bomba wysysa tlen z najbli�szej okolicy i powoduje �mier� przez uduszenie � oznajmi�o radio, a kierowca u�miechn�� si� do niej w lusterku:</p><p>��Czego to ludzie nie wymy�l�? Cwaniaki, nie? Mie� tak� bombk� i pierdoln�� w s�siad�w, to by�oby co�.</p><p>Ewa si� nie odezwa�a.</p><p>��Ono, nasze miasto. Ju� je wida�. Chcia�abym powiedzie� ci: wracamy do domu, ale nie umiem� � zacz�a.</p><p>���e co? � spyta� kierowca, patrz�c na ni� w lusterku.</p><p>���e nic � odpar�a.</p><p>Miasto rozpostar�o si� przed nimi jak delikatny rysunek na japo�skim wachlarzu.</p><p>��Mo�na je polubi� � oznajmi�a, ale doda�a ostro�nie: � Chyba mo�na je polubi�. W ka�dym razie mo�na pr�bowa�.</p><p>Spostrzeg�a, �e poro�ni�te lasem wzg�rza, wie�e ko�cielne i stary ratusz ton� w porannym s�o�cu, a dolina, gdzie by� ich dom, kryje si� w cieniu.</p><p>��Cie� jest dowodem na to, �e istnieje �wiat�o. Nie zawsze trzeba si� ba� cienia � powiedzia�a, a wzrok kierowcy w lusterku zrobi� si� czujny i podejrzliwy.</p><p>Wchodz�c do domu, wyczu�a, �e co� si� sta�o. We flakonie babci Marii, w kt�rym zawsze tkwi� zakurzony bukiecik sztucznych kwiatk�w (niegdy� te kwiaty oswaja�y fortepian, potem oddawa�y ho�d telewizorowi), znajdowa�y si� prawdziwe r�e, bogato przybrane wst��kami. Ewa nie znosi�a takich ozd�b, mia�a uczucie, �e chc� zabra� urod� kwiatom. Na stole, na samym �rodku, le�a�o wielkie pud�o czekoladek (�Merci, kochanie, uwierz mi��, przypomnia�a sobie Ewa znan� reklam�. Czekoladki w telewizji wygl�da�y wytwornie, a modelka rozkwita�a na ich widok, staj�c si� jeszcze pi�kniejsza). Ewa wydoby�a z pami�ci ich cen�, z czas�w gdy pracowa�a u Grubego: �sze��dziesi�t pi�� z�otych. I nikt ich nie kupowa�, bo za tyle forsy mo�na by dosta� porz�dne buty�. W ich domu nigdy nie by�o przedmiot�w reklamowanych w telewizji, poza tanim proszkiem do prania, �ta�szym ni� wszystkie proszki�, kt�ry zbija� si� w pralce w tward�, nierozpuszczaln� kul� (Teresa zazwyczaj bra�a n� i rozbija�a kul� trzonkiem, mamrocz�c pod nosem przekle�stwa). Pud�o na stole by�o otwarte i do po�owy wyjedzone.</p><p>�Tata dosta� zaproszenie do �Milioner�w��, pomy�la�a z przestrachem. �On nie mo�e tam jecha� Nie mo�e!�</p><p>��Gdzie ty si� szwendasz! � zawo�a�a matka na jej widok. W jej g�osie nie by�o wrogo�ci, przeciwnie, matka u�miecha�a si� szeroko, niemal promiennie, pokazuj�c metalow� plomb� w g�rnej tr�jce, prezent od kasy chorych po reformie s�u�by zdrowia. � Wczoraj by� tw�j narzeczony! Przyjecha� zielonym samochodem!</p><p>Nie m�wi�a�, �e ma samoch�d! Jak mog�a� nie powiedzie�! Przywi�z� mi kwiaty i czekoladki. Patrz, jakie eleganckie pud�o. I drogie. Od razu wida�, �e drogie�</p><p>��Sze�� smak�w, jeden marcepanowy � wtr�ci�a podekscytowana Z�otko. � Ale te z marcepanem ju� zjedzone.</p><p>���i ogl�da� ca�y dom, od parteru po strych � ci�gn�a Teresa bez chwili wytchnienia. � i od razu powiedzia�, �e mo�na tu dobudowa� drugie pi�tro. Bo on pracuje i musi du�o je�dzi�, powiedzia�, �e prawie go tu nie b�dzie, ale chce, �eby tobie by�o wygodnie. I jak si� ucieszy�, �e pomo�emy wychowa� ci dziecko! a ja si� znam na chowaniu dzieci, w ko�cu dwie panny ju� odchowa�am!</p><p>Teresa chichocze, jest zarumieniona, przej�ta, oczy jej b�yszcz�, wydaje si� niemal �adna mimo tuszy. �Pieni�dze� pieni�dze tak na ni� dzia�aj�. Wierzy, �e cz�owiek, kt�ry kupuje, jest lepszy. Ma nadziej�, �e b�dzie mia�a za co kupowa�, my�li Ewa.</p><p>��Ale �lub we�miecie ju� po porodzie, �eby� �adnie wygl�da�a w �lubnej sukience � stwierdza kategorycznie matka.</p><p>��On powiedzia�, �e kupi ci francusk� sukienk�! � krzyczy Z�otko. � Podobno wszyscy bior� teraz �luby we francuskich sukniach! z firmy Cymba�y!</p><p>��Cymbeline, nie cymba�y � poprawia j� Teresa i ci�gnie bez tchu: � Nigdy nie m�wi�a�, �e to taki ch�opak na poziomie, dobrze ubrany, z manierami� Ty nigdy nic nie m�wisz, w ka�dym razie nie m�wisz tego, co najwa�niejsze. A on poca�owa� mnie w r�k�! Wyobra�asz sobie? Poca�owa� mnie w r�k�, a ojcu powiedzia�, �e ma nadziej�, �e go polubimy. Dobrze wychowany i jaki �adny! Ty to masz szcz�cie!</p><p>Ewa wpatruje si� w matk�, odruchowo podtrzymuj�c brzuch r�kami. �Ono, powiedz co�. Daj znak. Zr�b co�. Bo inaczej sprzedam ci� za �wi�ty spok�j. Ono�?� Ale Ono milczy.</p><p>Z�otko z namaszczeniem rozpakowuje kolejn� czekoladk� i wsadza do buzi.</p><p>��Babcia umar�a � be�koce, prze�uwaj�c s�odkie nadzienie.</p><p>��Nie � m�wi Ewa, czuj�c, jak cierpnie jej sk�ra, a wszystkie w�oski staj� na baczno��. � Nie. Nie mog�a tego zrobi�. Nie by�o mnie tylko jeden dzie�!</p><p>��Jak to nie mog�a? By�a chora, to umar�a. We �nie. A mo�e nie we �nie. W ka�dym razie posz�a wieczorem spa�, a rano si� nie obudzi�a. Ka�dy chcia�by mie� tak� �mier� � stwierdza oboj�tnie Teresa, przegl�daj�c starannie zawarto�� pud�a �Merci�. � Zosta�y ju� tylko kawowe. A ja wol� te z bia�� mas�. Z�otko, �wintuch jeste�.</p><p>�Babciu� Babciu? a twoja szko�a? Czy jej g�osy umar�y razem z tob�? Czy w tamtym budynku jest ju� tylko ponury dom osamotnionych starc�w?�, my�li Ewa. �Dlaczego akurat wyjecha�am? Dlaczego mi to zrobi�a�, nie poczeka�a� dw�ch dni?�</p><p>��Zostawi�a ci list. Ojciec go ma. Chcia�am przeczyta�, ale nie da�, a rodzina to przecie� rodzina i nie powinna mie� przed sob� tajemnic � oznajmia Teresa k��tliwym tonem. � Ale ty i tak wiesz, po co do niej chodzi�a�, nie? Bo jak si� okazuje, ona jeszcze mia�a fors� i wszystko ci zapisa�a. Cwana jeste�. Wychodzi�a� to sobie. A mogliby�my zrobi� kafelki w �azience. Na szcz�cie teraz, jak wyjdziesz za m��, to i kafelki b�d� i schody i nowa wyk�adzina, a nawet ca�e nowe pi�tro. Dzwo� do tego swojego Andrzeja. Teraz dzwo�. Od razu. Zostawi� wizyt�wk�. Patrz� biznesmen� G�upi to ma szcz�cie w �yciu!</p><p>Ewa bez s�owa wychodzi na g�r�, a za ka�dym nast�pnym stopniem goni j� g�os matki:</p><p>��Jak ty nie zadzwonisz, to ja zadzwoni�! Albo wezm� ci� za kark i zawioz� do niego! Nie pozwol�, �eby� zmarnowa�a tak� okazj�! Zreszt�, jak ci� zaci��y�, to musi si� �eni� albo p�aci�!</p><p>Ewa ma ochot� powiedzie�: �To nie on, mamo�, ale nic nie m�wi. Matka zacz�aby zadawa� pytania i trzeba by wszystko wyzna�. Wszystko. A Ewa ju� nie chce k�ama�. Straci�a t� wspania��, dobr� i potrzebn� umiej�tno��. Wie, �e Ono s�ucha jej ka�dego s�owa, uwa�nie, czujnie � i doskonale odr�nia k�amstwo od prawdy.</p><p>�A k�amanie jest takie przyjemne. Teraz mog� najwy�ej milcze�, my�li z �alem. K�amanie jest takie przyjemne: ma�a Ewa tylko raz w �yciu mia�a wizytow�, aksamitn� sukienk� � tak�, o jakiej marz� wszystkie dziewczynki, przekonane, �e przeistoczy je w kr�lewny. Dosta�a j� od babci Ireny na pi�te urodziny. Sukienka by�a czarna, marszczona od pasa, z po�yskliwymi guziczkami na karczku i z bia�ym, koronkowym ko�nierzem. Pi�kna. Jak z obrazka. I nie wolno jej by�o w�o�y�. Nigdy. Nie spodoba�a si� babci Marii.</p><p>��Jak mo�na dziecku kupowa� czarn� sukienk�! Czarne to nieszcz�cie, to pogrzeb w rodzinie! Czarne nosi si� tylko w �a�obie, gdy kto� naprawd� umrze � wydziwia�a babcia Maria, zadowolona, �e ma pow�d do upokorzenia babci Ireny.</p><p>Sukienka pow�drowa�a do szafy. Ewa mog�a j� podziwia� na wieszaku i dotyka�, zachwycaj�c si� tym, jaka jest przyjemna, mi�kka, cudownie l�ni�ca.</p><p>��Babciu, umar�a s�siadka z naprzeciwka, ta gruba, co choruje na nogi � sk�ama�a pewnego dnia. � Mog� ubra� si� w sukienk� na �a�ob�?</p><p>Oczy babci b�ysn�y, zamigota�y w nich ciekawo�� i strach.</p><p>��Umar�a� Ja nied�ugo te� umr� � powiedzia�a z mieszanin� �alu, strachu i dumy.</p><p>��Ale czy mog� ubra� si� w sukienk�? � pyta�a cierpliwie ma�a Ewa.</p><p>Nie musia�a okre�la�, o jak� sukienk� chodzi. Sukienka by�a tylko jedna, w�a�nie ta, reszta to by�y zwyk�e ubrania.</p><p>��Co za g�upie dziecko � zaburcza�a babcia Maria. � To obca osoba, nie przywdziewa si� �a�oby po obcych.</p><p>��Przecie� j� lubi�a�! Rozmawia�a� z ni�! � zaprotestowa�a ma�a Ewa.</p><p>��Co z tego? Obcy to obcy � zaburcza�a znowu babcia.</p><p>�Wi�c ubior� si� w sukienk� dopiero wtedy, gdy umrze babcia Maria�, u�wiadomi�a sobie Ewa.</p><p>��Sk�ama�a�! � wrzasn�a nagle babcia i trzepn�a Ew� w twarz. Jeden z policzk�w dziewczynki zarumieni� si� od uderzenia, a drugi ze z�o�ci, �e k�amstwo tak szybko si� wyda�o. � Sk�ama�a�! � powt�rzy�a triumfalnie starsza pani. � K�amczuchy id� do piek�a i sma�� si� tam przez reszt� �ycia!</p><p>Obie zobaczy�y przez okno grub�, kulej�c� s�siadk�, jak powoli schodzi po schodach, ostro�nie balansuj�c nadmiarem cia�a.</p><p>Babcia podnios�a r�k�, by uderzy� Ew� w drugi policzek. Zawsze robi�a to symetrycznie, z obu stron. I bole�nie. Ma�a Ewa uchyli�a si� i krzykn�a:</p><p>��To mama! Mama m�wi�a, �e ona umar�a! R�ka babci zatrzyma�a si�, potem cofn�a.</p><p>��O, tak, ta plotkara wszystko mog�a powiedzie� � westchn�a.</p><p>�Ubior� si� w sukienk�, gdy wreszcie umrzesz�, pomy�la�a m�ciwie ma�a Ewa.</p><p>Od tego dnia k�amstwo by�o dla niej aksamitne, mi�kkie i cudownie l�ni�ce. K�amstwo by�o jak ta sukienka, wi�c ma�a Ewa polubi�a je i instynktownie zacz�a odr�nia� k�amstwo g�upie, prymitywne, od wyrafinowanego, pe�nego fantazji. Pos�ugiwa�a si� nim coraz sprawniej i z coraz wi�ksz� przyjemno�ci�. K�amstwo upi�ksza�o k�opoty powszednich dni.</p><p>��Babcia zas�ab�a, le�a�a na pod�odze, a nogi i r�ce podskakiwa�y jej w g�r� i w d�, o tak� � pokazywa�a w szkole pani od matematyki.</p><p>��Bo�e �wi�ty, pewnie ma padaczk�! To si� nazywa �wielka choroba�. S�yszeli�cie o niej? Mieli j� kr�lowie i arystokraci � m�wi�a pani i wszyscy zapominali o nie odrobionym zadaniu Ewy.</p><p>Jej k�amstwa stawa�y si� coraz wymy�lniejsze, obudowane opowie�ciami, wspierane gestem, mimik�, �zami w oczach, kt�re efektownie sp�ywa�y po twarzy. K�ami�c, wzrusza�a si�, czu�a si� lepsza i przez pewien czas wierzy�a w to, co m�wi.</p><p>��Babciu! Babciu�! Na jutro musz� mie� dwadzie�cia z�otych! Zbieramy na pani� od fizyki. Wysz�a wieczorem i napadli na �ni�. Wyrwali torebk�, a mia�a tam wszystkie pieni�dze. Uderzyli j� w g�ow� i zapomnia�a, jak si� nazywa. B��ka�a si� po ulicach, ale w ko�cu trafi�a do domu. Otworzy�a gaz, bo chcia�a zrobi� sobie herbaty i z tego wszystkiego zapomnia�a go zapali�. Gaz si� gromadzi� i gromadzi�, a jak zapali�a zapa�k�, wszystko wybuch�o. Ona teraz nie ma pieni�dzy, nie ma domu, nie ma ubra�, nie ma nawet ukochanego kota, bo ten kot spali� si� w mieszkaniu. Nie ma nic, mieszka w szkole, sypia w pokoju nauczycielskim!</p><p>��Jezusie Maryjo� � m�wi�a babcia i nie czekaj�c na Teres�, wyjmowa�a dwadzie�cia z�otych, mimo �e by�o to du�o, bardzo du�o, za dwadzie�cia z�otych mo�na by�o zrobi� dwa obiady. Ma�a Ewa sz�a do cukierni i opycha�a si� ciastkami z kremem, wysokimi, r�owymi, z jasnym lukrem, a k�amstwo znowu by�o mi�kkie, g�adkie, aksamitne, w dodatku mia�o wspania�y s�odki smak.</p><p>Gdy babcia Maria umar�a, okaza�o si�, �e Ewa wyros�a z czarnej sukienki i nie mog�a jej w�o�y� ani na pogrzeb, ani do szko�y. Stoj�c cierpliwie w ko�ciele, a potem na cmentarzu, my�la�a tylko o tym i p�aka�a. Nie mog�a wybaczy� zmar�ej tej zmarnowanej, najpi�kniejszej sukienki swojego �ycia.</p><p>�Umar�a� za p�no, babciu�, powtarza�a sobie w czasie pogrzebu, tkwi�c mi�dzy �a�obnikami w granatowej, szkolnej sp�dnicy i pospiesznie przefarbowanym swetrze.</p><p>Sukienka zosta�a sprzedana, ale k�amstwa na zawsze pozosta�y aksamitne, czarne i mi�kkie.</p><p>Ostatnie k�amstwo dotyczy�o matury. Gdyby si� upar�a, mog�a j� zda�, ale ju� wtedy my�la�a tylko o tym, jak wyrwa� si� ze szko�y. W po�owie roku szkolnego, gdy upewni�a si�, �e Gruby j� przyjmie (Gruby szuka� �adnych dziewczyn, wierzy�, �e handel wtedy �idzie lepiej�), zagada�a matk� opowie�ci� o dobrym biznesmenie, kt�ry chce jej da� prac�, a jak b�dzie solidnie pracowa�, dostanie co kwarta� premi�; je�li podwy�szy wyniki sprzeda�y, b�dzie mie� procent od zysk�w i dwa razy w roku podwy�k�. �On na razie ma jeden sklep, ale nied�ugo b�dzie mie� drugi, a potem ca�� sie�, jak �Biedronka�, zobaczysz. I obieca�, �e zostan� kierowniczk� wszystkich ekspedientek. Jak si� nie pospiesz�, da posad� innej dziewczynie, a ja na pewno oblej� matur�, jestem fatalna z matmy, z fizyki, z chemii, oblej� matur� i zostan� na lodzie i ucieknie mi taka okazja� Przecie� i tak nie p�jd� na studia! Po co komu dzisiaj studia?� Teresa kiwa�a g�ow�: �Po co komu dzisiaj studia? Ojciec je ma i co? i g�wno�.</p><p>Teresa te� kocha�a pi�kne k�amstwa, zw�aszcza te, w kt�rych bra�y udzia� pieni�dze. Potrafi�a godzinami opowiada� c�rkom, co zrobi z wygran� w totolotka, a wi�c kupowa�a wille lub rezydencje z basenami i meblowa�a je wed�ug projekt�w z kolorowych pism, zmienia�a samochody, wyszukiwa�a egzotycznie brzmi�ce nazwy wysp, na kt�re pojad�, aby odpocz�� po znoju urz�dzania rezydencji. Z�otko to kocha�a, ws�uchiwa�a si� w s�owa matki z wypiekami na twarzy, pilnowa�a co tydzie�, aby matka w por� wype�ni�a kupony, podpowiada�a szcz�liwe liczby i zasypia�a, marz�c o wygranej. Ale to by�o k�amstwo, kt�rego Ewa nienawidzi�a. Nie upi�ksza�o ich �ycia, przeciwnie, umniejsza�o warto�� tego, co mia�y. Jej k�amstwa mia�y odcie� prawdopodobie�stwa, barw� �ycia i wiarygodno�ci. Pi�kne k�amstwo o karierze u Grubego polega�o na tym, �e Gruby tylko zmierzy� j� wzrokiem, kaza� pracowa� w mini, u�miecha� si� klient�w i z g�ry zastrzeg�, by nie liczy�a na podwy�k�, chyba �e b�dzie koncesja na alkohol, wtedy kto wie, mo�e dostanie st�wk� wi�cej. Ale koncesji nie by�o, koncesje dostawali ci, co mieli chody w gminie, a Gruby ich nie mia�; zacz�� mie� je teraz, gdy Ewa odesz�a.</p><p>��Nawet alkohol jest polityczny i musi nale�e� do partii � powiedzia�a Marysia, kt�ra rzeczywi�cie dosta�a podwy�k� i awans na kierowniczk� dzia�u z alkoholem. Ba, Gruby otworzy� drugi sklep i k�amstwo Ewy nabiera�o cech prawdopodobie�stwa � w przeciwie�stwie do maminego totka, wci�� pozostaj�cego nierealn� mrzonk�, do kt�rej trzeba by�o dop�aca� dwana�cie z�otych co tydzie�.</p><p>�Jak trudno �y� bez k�amstw�, my�li Ewa. ��ycie bez k�amstw jest mniej ciekawe. Ale teraz nie mog� k�ama�, bo Ono s�ucha. Dlatego czasem milcz�.</p><p>Ewa wie, �e milczenie te� mo�e by� bogate, wymowne i wieloznaczne, melodyjne i pe�ne harmonii. Teraz, gdy matka opowiada o wizycie Andrzeja, Ewa zapada w milczenie pe�ne fa�szywych d�wi�k�w.</p><p>Milcz�c, wchodzi po schodach (na ka�dym stopniu goni� j� s�owa matki: �Kiedy zadzwonisz do niego?! Kiedy?!�) i zastanawia si�, czy z�ote fauny na zielonej ��ce by�y aksamitnym k�amstwem ojca, czy prawd� jej dzieci�stwa. �Prawd��, powtarza sobie z uporem. �Fauny by�y prawd� i kiedy� je odnajd�.</p><p>Odwraca si� i patrzy: pok�j na dole tonie w cieniu, s�o�ce si�ga ju� tylko pierwszego pi�tra, kryj�c si� powoli za s�siednimi domami. Otwarte w krzyku usta matki ukazuj� z tej odleg�o�ci ciemn� jam� gard�a. Z�otko zastyga z buzi� wypchan� czekoladk� i patrzy to na matk�, to na siostr�. Ona te� chce mie� kafelki w �azience, nowe meble i dodatkowe pi�tro, najlepiej z balkonem. Z�otko zazdro�ci kole�ankom balkon�w, nawet tych w blokach.</p><p>Pok�j na dole otulony jest mrokiem, jakby to nie by�o wczesne lipcowe popo�udnie, ale jesienny wiecz�r.</p><p>��wiat�o i cie�. Chyba nie taki cie� mia�am znale��? Musi by� cz�ci� jasno�ci, a nie jej wrogiem�, my�li, uchylaj�c drzwi gabinetu ojca i patrz�c na wiruj�cy w s�o�cu kurz.</p><p>Ono obudzi�o si�, s�ysz�c wrzask Teresy i teraz nerwowo si� porusza. Kopie. Zaciska pi�stki tak, �e Ewie si� wydaje, i� szarpie j� za pow�oki brzuszne. �Ono m�wi: uciekajmy, tu jest krzyk, kt�ry boli�, my�li Ewa.</p><p>��Uspok�j si� � m�wi do niego, ale odpowiada jej ojciec:</p><p>��Jestem spokojny. Przecie� wiedzia�em, �e ona musi umrze�. Przygotowa�em si�.</p><p>��Mo�na si� na to przygotowa�? � pyta Ewa.</p><p>Ojciec my�li chwil� i m�wi:</p><p>��Nie.</p><p>Chodzi po pokoju, ledwo pow��cz�c nogami, wydaje si� mniejszy i chudszy, bardziej zaniedbany.</p><p>��Zostawi�a ci list. Masz.</p><p>Podaje jej ma��, z�o�on� wp� karteczk�.</p><p>��Nie czyta�em � dodaje.</p><p>��Wiem � m�wi Ewa.</p><p>��Do mnie nic nie napisa�a � stwierdza ojciec beznami�tnie.</p><p>Ewa rozk�ada karteczk�. List jest napisany na kawa�ku kartki wyrwanej ze zmi�tego, po��k�ego zeszytu w kratk�. �Mo�e to zeszyt z jej szkolnych czas�w?�, my�li Ewa i patrzy na jasne, czytelne pismo babci Ireny. �Literki s� r�wne, proste i ka�da ma na g�owie kapelusz�. Po�rodku kartki jest t�usta plama, a jej brzegi s� wystrz�pione.</p><p>�Moja droga, moja kochana! By�am z�� matk�, kt�ra odsun�a si� od syna. Nie umia�am mu wybaczy�, �e zawi�d� moje ambicje, cho� ja straci�am tylko te marne ambicje, a on utraci� to, co naprawd� kocha�. By�am z�� te�ciow�, kt�ra wymy�li�a sobie idealn� �on� dla syna, wi�c nie umia�a polubi� tej prawdziwej, cho� trzeba polubi� tak�e to, co niedoskona�e. By�am z�� babci�, zostawi�am ci�, a mog�am ci� tyle nauczy�. I cho� wiem, �e odchodz�, nie zostawi� ci w spadku �adnej m�drej maksymy, jak� inni przekazuj� sobie z pokolenia na pokolenie, bo �wiat wcale nie robi si� od nich lepszy. M�j spadek dla ciebie to tylko te niewielkie, g�upie pieni�dze. Kochanie, rozerwij z ich pomoc� ogniwa tego nieudanego �a�cucha i pozw�l swojemu dziecku by� sob��.</p><p>Ewa bez s�owa poda�a karteczk� ojcu. Przeczyta�. Poci�gn�� nosem i wyj�� z kieszeni pi�amy brudn� chusteczk�. �Nawet �al okazujemy w spos�b niezamierzenie �mieszny. Nie dorastamy do w�asnych uczu�. �al i smutek to �zy, katar, drapanie w gardle, b�l �o��dka, a czasem biegunka. I nie ma skrzyde�, kt�re by nas unios�y wraz z uczuciami gdzie�, gdzie jest tylko �wiat�o. Cierpi�c, wpadamy w niewol� w�asnej fizjologii�, my�li Ewa.</p><p>Obj�a nieporadnie ojca, czuj�c, jak jej du�y brzuch napiera na niego i on odsuwa si� od niej, troch� z musu, a troch� z braku oswojenia z czu�o�ci�. �Nigdy si� nie obejmujemy, chyba nie umiemy�, my�li Ewa. Znowu przyjrza�a si� zdj�ciu z Mazur, na kt�rym siedzia�a na kolanach roze�mianego m�czyzny na werandzie ocienionej dzikim winem.</p><p>��Czy byli�my wtedy szcz�liwi? � spyta�a, a on zamy�li� si� i jak to on, d�ugo trwa� w tym milcz�cym zamy�leniu.</p><p>��Chyba tak � powiedzia� wreszcie. � Cz�owiekowi zawsze si� wydaje, �e kiedy� by�o lepiej. To niekoniecznie prawda, bo nie umiemy doceni� naszego dzi�.</p><p>Drzwi otwar�y si� z hukiem i w cisz� roz�wietlonego s�o�cem pokoju wpad� wrzask Teresy:</p><p>��Przesta�cie spiskowa� za moimi plecami! a ty jej co� powiedz, s�yszysz? Powiedz jej, �e jak kto� j� wreszcie chce, to musi wyj�� za m��! Zr�b co�! Cho� raz zachowaj si� jak g�owa domu!</p><p>Ewa przemyka si� mi�dzy drzwiami a matk�.</p><p>�Nie, Ono, nie denerwuj si�, nie sprzedam ci�. Musz� to przemy�le�, ale ci� nie sprzedam. Ty nie jeste� na sprzeda�, nie jeste� pokemonem, Harry Potterem, coca-col� ani wie�� Mariack��.</p><p>Sierpie� p�ynie leniwie, poranki s� ju� troch� zamglone, a wieczory pe�ne powt�rek z Big Brothera. Listonosz wci�� nie przynosi �adnej wiadomo�ci z �Milioner�w�.</p><p>Popo�udniami Teresa ze Z�otkiem ogl�daj� uwa�nie reklamy, jakie znajduj� codziennie na progu lub na klamce drzwi wej�ciowych albo furtki, niekiedy wydaje si�, �e reklamy codziennie same spadaj� z nieba, obiecuj�c niesko�czony raj.</p><p>Teresa ze Z�otkiem zbieraj� wszystkie, jakie tylko znajduj� i czujnie ogl�daj�, przekrzykuj�c si�, pe�ne emocji na widok tylu rzeczy, o kt�rych istnieniu nawet nie mia�y poj�cia i kt�re s� teraz niepowtarzaln� okazj�.</p><p>Z�otko z tupotem wybiega na g�r�, aby pokaza� siostrze kolejne odkrycie w reklamowanych cudach.</p><p>��Trzyosobowa sofa tylko za tysi�c dziewi��set pi��dziesi�t z�otych! Mama policzy�a, �e to jest prawie za darmo, bo na jedn� osob� wypada sze��set pi��dziesi�t!</p><p>��Dlaczego trzyosobowa? � pyta nieufnie Ewa.</p><p>��Ty, tw�j m�� i wasze dziecko � odpowiada ze zdziwieniem Z�otko.</p><p>��Fotel przed telewizor, z podn�kiem, za jedyne trzysta dziewi��dziesi�t dziewi��. Patrz, jaki wygodny� Wyci�gasz nogi i ogl�dasz Big Brothera � wzdycha na dole Teresa. � Cho� wo�a�abym czerwony, a nie be�owy. Gdy si� dobrze poszpera, to niekt�re rzeczy w og�le daj� za darmo, pod warunkiem, �e kupisz co� innego. Mo�na bardzo du�o oszcz�dzi� � dodaje pe�na zachwytu, odkrywaj�c, �e bia�� p�k� do �azienki dostan� w prezencie, byle kupi�y zestaw sanitarny.</p><p>Przysz�y m�� Ewy mia� by� wygran� w totolotka. Ona sama by�a szcz�liwym kuponem. Niemal fizycznie czu�a, �e matka i siostra rozpo�cieraj� j� na pod�ogach jak wyk�adzin�, dopychaj� do �cian jak now� szaf� czy p�k�, rozk�adaj� w k�cie jak trzyosobow� sof�, sun� z ni� po pokoju jak z fotelem, aby znale�� miejsce, z kt�rego najlepiej wida� ekran telewizora.</p><p>Do Andrzeja zadzwoni�a dopiero wtedy, gdy matka ze Z�otkiem wysz�y gdzie� razem.</p><p>��Ty jeste� peda�em� to znaczy tym� no� gejem, prawda? � spyta�a �agodnie, staraj�c si� go nie urazi�.</p><p>W s�uchawce us�ysza�a najpierw milczenie, a potem g�os granicz�cy ze szlochem:</p><p>��Nie, nie. Ja tylko chcia�bym by� kobiet�.</p><p>Na moment zamilk�a, pora�ona jego zwierzeniem. Mo�liwo��, �e jest peda�em (�gejem�, poprawi�a si� zaraz w my�lach), wydawa�a si� jej bardziej do przyj�cia ni� to, co teraz powiedzia�.</p><p>��S� ju� takie operacje � odpar�a niepewnie. � Masz fors�, mo�esz si� jej podda�.</p><p>��Nie, to nie tak. Ja jestem m�czyzn� i chc� nim pozosta�. Ale chc� by� m�czyzn�, kt�ry� � urwa�, a ona czeka�a, co powie -�kt�ry wk�ada czasem jedwabn� sukni�</p><p>Zesztywnia�a, zaskoczona, z s�uchawk� przy uchu, a jego g�os wibrowa� w niej jak melodia nieznanej piosenki.</p><p>���rozsmarowuje na twarzy g�adki make-up. Maluje usta soczyst� szmink�, tuszuje rz�sy, wk�ada peruk� z d�ugimi, l�ni�cymi w�osami, daje kropl� perfum za uszy i w zgi�cia �okci�</p><p>�Och, biedny�, pomy�la�a z przej�ciem, a on m�wi� dalej:</p><p>���i jest pi�kny. Nie� Pi�kna. Jest pi�kna. Teraz jego g�os wygrywa� jak flet mi�osn� pie��, ale by�a to mi�o�� do l�ni�cej lycry, do lej�cego si� jedwabiu przylegaj�cego czule do cia�a, mi�o�� do nie odkrytej tajemnicy luksusowych kosmetyk�w.</p><p>Trzyma�a wci�� przy uchu s�uchawk�, zamy�lona i pe�na wsp�czucia. Przypomnia�a sobie film, kt�ry ogl�da�a kiedy� noc� w telewizji: Priscilla � kr�lowa pustyni. Tamci faceci kochali kobiety i kobiece ciuchy. Byli w nich prze�liczni, �adniejsi ni� dziewcz�ta. �piewali piosenki zespo�u Abba. Ta�czyli. I byli samotni. Skazani na siebie, cho� szukali kobiet, kt�re pokochaj� ich odmienno��. Ju� nie pami�ta�a, czy je znale�li. Chyba jednemu si� uda�o. Lecz tylko w kinie.</p><p>��Powiedz jej to. Ona ci� przecie� kocha � powiedzia�a z wahaniem (�ale czy nios�aby mu do pokoju �wie�o wyprasowan� sukienk� i koronkowe majtki, tak jak d�insy i koszul�?�).</p><p>��Nie mog�. W�a�nie jej nie mog� tego powiedzie�. Kobieta we mnie jest ca�kiem inna ni� ona, ca�a zbudowana z jej przeciwie�stw i w dodatku jej nienawidzi�</p><p>G�os w s�uchawce urwa� si� z j�kiem, przypominaj�cym szloch.</p><p>��To jednak twoja matka, wi�c nienawi�� � zacz�a, ale jej przerwa�:</p><p>��Nic nie rozumiesz. Ja j� kocham. Ja. Andrzej. To ona, ta kobieta we mnie jej nienawidzi. A tobie mog� to wszystko opowiedzie�, od razu to wyczu�em. Dlatego ci� wybra�em. Ciebie z dzieckiem. Bo we troje byliby�my szcz�liwi i bezpieczni, mieliby�my ciekawe �ycie. Mam pieni�dze.</p><p>�Tak, ja i dziecko jako bezpieczny parawan dla jego prawdziwej mi�o�ci. Ja jako przychylny, wyrozumia�y widz jego kostiumowych bal�w. Nie za darmo, ze wsp�czucia czy z sympatii, o nie. Za kas�. Wsz�dzie jest tylko kupi� i sprzeda�. Czy poza tym naprawd� nie ma nic? Mam prawo sprzeda� siebie, ale jest jeszcze Ono�.</p><p>��Mnie by to nie przeszkadza�o � zacz�a niepewnie i pe�na w�tpliwo�ci. � Nie, nie przeszkadza�oby mi to, naprawd� � upewni�a si� g�o�no.</p><p>�Naprawd�? Nie wiem. To mog�oby by� zabawne: pom�c mu wybra� sukienk�, poprawi� fryzur� i makija�, zobaczy� go w takim stroju. Zrobi� z niego motyla. I to mog�oby by� okropne�, pomy�la�a i szybko rzuci�a do s�uchawki:</p><p>���ale ja ciebie nie kocham i nie pokocham. Nie dlatego, tylko w og�le. Ono od razu by to wyczu�o. Tak jak ja to zawsze wyczuwam. Musz� przerwa� ten �a�cuch.</p><p>��Jaki �a�cuch? � spyta� zdziwiony.</p><p>��No� �a�cuch. Nie umiem tego nazwa�, ale wiem, o co chodzi. On jest troch� podobny do tego, kt�ry ty chcesz zerwa�. Ty te� musisz zerwa� sw�j. I nie przyje�d�aj wi�cej. Dasz sobie rad� bez nas, zobaczysz.</p><p>��Nie wiem. Spr�buj� � powiedzia� cicho, jakby z g�ry wiedzia�, �e to nie mia�o szans uda� si�. � Ale przy�l� ci pieni�dze, dobrze?</p><p>��Dobrze. Ostatni raz � odpar�a i doda�a pytaj�co: � Ty w ten spos�b chcesz pom�c tej kobiecie w tobie, prawda?</p><p>Milcza�, wi�c uzna�a, �e si� zastanawia: ��bo on nie wie, co zrobi� z t� kobiet�. Ta kobieta w nim jest samotna i pe�na rozpaczy�.</p><p>��Kiedy� ci� odwiedz�, je�li zechcesz. Gdy Ono ju� si� urodzi � obieca�a, nie wiedz�c, co powiedzie�.</p><p>��Je�li jeszcze tu b�d�. Jednak mi pomog�a�. Skoro podj��em decyzj�, �e wyjad� st�d dla ciebie, to teraz �atwiej mi b�dzie naprawd� odej��. Mo�e nawet zrobi� to, o czym marz�: pojad� do Londynu lub Berlina.</p><p>��Dlaczego tam? � spyta�a. Pomy�la�a o wielkim mie�cie, gdzie m�wi� bez przerwy, g�o�no i w obcym j�zyku i zmartwi�a si�.</p><p>��Bo tylko tam tacy jak ja nie boj� si� �y�. Maj� swoje organizacje, knajpy, a nawet swoje �wi�ta. Telewizja pokazuje ich tak, jak si� pokazuje pa�ac Buckingham czy Bram� Brandenbursk�. Oni s� szcz�liwi. Wiem, bo raz si� wyrwa�em do Berlina na dwa dni.</p><p>��To jed� � zach�ci�a go, cho� nie wierzy�a w to szcz�cie z telewizyjnego ekranu.</p><p>��Je�eli kiedy� dostaniesz z zagranicy zdj�cie pi�knej seksownej kobiety, kt�rej nie b�dziesz zna�, to b�d� ja.</p><p>Us�ysza�a w jego g�osie �miech i smutn� kpin� z samego siebie.</p><p>��Dobrze. Czekam na to zdj�cie. Do widzenia � odpar�a i szybko od�o�y�a s�uchawk�.</p><p>Do domu wr�ci�y w�a�nie Teresa ze Z�otkiem, objuczone siatkami.</p><p>��Pom� wypakowa�! � zawo�a�a rado�nie matka. � Kupi�y�my cztery pizze, kotlety, szynk�, a nawet mro�ony tort i zrobimy sobie uczt� przed telewizorem! Bo on nam zostawi� troch� pieni�dzy, m�wi�am ci?</p><p>��Nie � powiedzia�a sztywno Ewa.</p><p>��A ja mam gum� do �ucia i trzy nowe pokemony � pochwali�a si� Z�otko.</p><p>��Mamo� � powiedzia�a Ewa.</p><p>Teresa �adowa�a pud�a z pizz� do oszronionej zamra�arki. Szron pofa�dowa� si�, pogarbi� i usi�owa� wype�zn�� na zewn�trz.</p><p>��Jak jej nie rozmrozisz, to przestanie ch�odzi�.</p><p>��Kupimy now� lod�wk�, tak�, co si� sama rozmra�a � odpar�a entuzjastycznie Teresa.</p><p>��I kuchenk� mikrofalow�! � zawo�a�a Z�otko.</p><p>��Zmywark� do naczy� � uzupe�ni�a rado�nie Teresa.</p><p>��Mamo� � zacz�a znowu.</p><p>��Ogl�da�y�my ze Z�otkiem suknie �lubne w tym sklepiku przy rynku, ale m�wi� ci, co za prowincja! Sukni� kupimy w du�ym mie�cie.</p><p>��Mama powiedzia�a tej pani, �e �adna suknia nam si� nie podoba � o�wiadczy�a Z�otko z nowo do�wiadczonym rodzajem zadowolenia.</p><p>�Wi�c tak to wygl�da�, pomy�la�a Ewa. �Jeszcze nie masz forsy, tylko nadziej�, a ju� pokazujesz innym, �e jeste� lepsza. Przeliczasz siebie na kas�.</p><p>��Mamo� nic z tego � powiedzia�a g�o�no i wyra�nie.</p><p>Teresa w przyp�ywie energii wyrzuca�a zwi�dni�te i nadple�nia�e warzywa z pojemnika na dnie lod�wki.</p><p>��Wszystko si� zmie�ci, trzeba tylko co� wyrzuci�.</p><p>��Mamo, m�wi�, �e nic z tego.</p><p>��A co? Nie chcesz pizzy? Wolisz kotlety?</p><p>��Mamo, nie b�dzie �lubu.</p><p>Teresa energicznie przestawia�a w lod�wce garnki z wczorajszym obiadem.</p><p>��Jasne, �e teraz go nie b�dzie. Przecie� m�wi�am, �e nie teraz. On te� chce dopiero wtedy, gdy urodzisz.</p><p>Jak by� wygl�da�a w ko�ciele z takim brzuchem? w �adn� sukni� si� nie zmie�cisz!</p><p>��Mamo, w og�le nie b�dzie �adnego �lubu.</p><p>��Nie! Nie zrobisz mi tego! Ja mam by� druhn�!.- zawo�a�a Z�otko, a Teresa pozosta�a, zgi�ta wp� przy lod�wce, jakby ra�ona piorunem. Po czym wyprostowa�a si� gwa�townie, uderzaj�c g�ow� o kant wisz�cej powy�ej p�ki.</p><p>��O czym ty m�wisz, Ewa? � spyta�a, rozcieraj�c czo�o.</p><p>��Przy�� n�, bo b�dzie �liwa � powiedzia�a c�rka, przypominaj�c sobie stare porady babci Marii. �Przy�� sobie n�, to nie b�dzie siniaka. Posyp sol� oparzenie, nie b�dzie bola�o. Daj troch� moczu na j�zyk i ple�niawki znikn�. Wypij duszkiem wod� i czkawka przejdzie��</p><p>��Co ty powiedzia�a� przed chwil�? � spyta�a Teresa, wci�� tr�c czo�o. Miejsce po uderzeniu stawa�o si� czerwone.</p><p>��Powiedzia�a, �e nie b�dzie �adnego �lubu � oznajmi�a Z�otko zdziwiona i wystraszona. � Wi�c nie kupimy telewizora z du�ym ekranem? Ani nowych mebli?</p><p>��Ewa, o czym ty m�wisz? � powt�rzy�a pytanie Teresa.</p><p>��Nie b�dzie �lubu.</p><p>��A dziecko? Dziecko musi mie� ojca.</p><p>��Nie musi. I to nie on jest ojcem, mamo. Nie on.</p><p>��To kto? � pyta Teresa cichym, zd�awionym szeptem, ale ten szept ju� wymyka si� spod kontroli, frunie przez kuchni�, huczy i wiruje w ca�ym domu. �Ona jest jak huragan, jak tr�ba powietrzna, trzeba ucieka�, bo mnie wessie i zadusi�, my�li Ewa, �api�c si� za brzuch.</p><p>Ono gwa�townie fika kozio�ki. �Chce si� czym� zaj��, byle nas nie s�ysze�. W domu na chwil� zalega cisza, ale jest to cisza jak w oku cyklonu. Z�otko i Ewa wstrzymuj� oddech, a w Teresie wzbiera w�ciek�o��, �ywi�ca si� jej zawiedzionymi nadziejami.</p><p>��Ja ci� zabij�! Zabij�! Albo siebie zabij�! � drze si� nagle. � Tyle �ycia ci cz�owiek po�wi�ci� i wszystko po to, aby� nam si� w ten spos�b odwdzi�czy�a!? To z iloma spa�a�, ty kurwo?!</p><p>Z�otko zaczyna p�aka�. Z jej buzi wyp�ywa �lina, zmieszana z gum� do �ucia i �cieka po brodzie.</p><p>��Nie m�w tak� Nie m�w tak� To przecie� Ewa, nasza Ewa � powtarza, szarpi�c matk� za sukni�.</p><p>Przez ich krzyki przebija ostry d�wi�k dzwonka.</p><p>��Listonosz. Przyszed� listonosz � m�wi Ewa nie-swoim g�osem.</p><p>Teresa odsuwa j� gwa�townym ruchem i podbiega do drzwi. Ta koperta ma firmowy nadruk Telewizji i przez chwil� nikt nie my�li o Ewie. �O Bo�e, tylko nie to� Ile naci�� ma kajzerka? Kim by�a druga kochanka Chopina? Ile impuls�w za darmo ofiaruje ci Era GSM? Jaki kolor ma pi�ta woda po kisielu?�</p><p>���Milionerzy�� Na pewno �Milionerzy� � m�wi Teresa zdyszanym g�osem, mi�tosz�c gwa�townie przesy�k�.</p><p>��Czytaj! Czytaj! � prosi niecierpliwie Z�otko.</p><p>��On wygra i� i mamy w dupie, z kim nasza c�rka si� skurwi�a! � ko�czy Teresa triumfalnie, rozrywaj�c kopert�. � Informujemy, �e� informujemy� �e� Nie rozumiem. Z�otko, czytaj ty�</p><p>����e jest pan zarejestrowany jako kandydat do teleturnieju �Milionerzy� pod numerem porz�dkowym 45 467.</p><p>��To niemo�liwe � szepcze Teresa. � Niemo�liwe. Nie ma a� tylu ludzi. Nie mo�e by� a� tylu ludzi, kt�rzy wszystko wiedz�. Nie. To nieprawda.</p><p>��Jeszcze nie brali�my tej liczby na matmie. To strasznie du�o, prawda? � pyta Z�otko dziecinnie, ale nikt jej nie odpowiada. Milczenie pulsuje, nabrzmiewa, wszystkie marzenia i nadzieje przewracaj� si� w jednej chwili, jak kostki domina.</p><p>�Niech kto� co� powie, niech kto� si� rozp�acze, b�dzie l�ej�, my�li Ewa i z ulg� dostrzega �zy w oczach matki.</p><p>��Dlaczego wszystko naraz spada na cz�owieka? i przywala go. I zabija� Moja mama wci�� powtarza�a, �e nieszcz�cia chodz� stadami � szlocha Teresa.</p><empty-line/><subtitle>Nieszcz�cia chodz� stadami:</subtitle><empty-line/><p>Maria wkracza do domu z du�� szmacian� torb� i z hukiem zamyka drzwi.</p><p>��Daj, pomog� � m�wi Teresa.</p><p>��W czym? Pusta torba. No bo co jest teraz w sklepach? Tylko ocet. �eby cho� margaryna. Kawa. Cukier. A tu nic. A jak nie ma cukru, to zawsze potem jest wojna. No i mamy wojn� � oznajmia Maria i stawia na stole dwie butelki octu.</p><p>��Po co ci ocet? � m�wi Teresa.</p><p>��Latem zrobi si� grzybki. Dobrze, �e jeszcze s� te zesz�oroczne. Zjecie chleb z grzybkami. No i na co komu potrzebna by�a ta �Solidarno��?</p><p>��No bo wolno�� � b�ka Teresa.</p><p>��Po co komu wolno��, jak nie ma co do garnka w�o�y�? � m�wi gniewnie Maria. � Co jest wa�niejsze? Rusz tym kurzym m�d�kiem i pomy�l. Jak nic nie mo�na kupi�, to zaczyna si� koniec �wiata. Ju� si� zacz��. A ten tw�j te�� Idiota. Jak go pu�cili na te koncerty do Pragi, to zamiast kupi� cukru za granic�, on wraca z butami dla ciebie. I buty za ciasne! Kobieta w ci��y musi je��, a tu wsz�dzie tylko ocet. Za moich czas�w dziewcz�ta go pi�y, �eby si� pozby� ci��y.</p><p>��Pi�y ocet? � dziwi si� Teresa.</p><p>��Tak. I skaka�y. Niekiedy uda�o si� im wyskaka� bachora.</p><p>�Mo�e trzeba by�o wypi� ocet i skaka�?�, my�li Teresa, nic bowiem nie jest tak, jak mia�o by�. Jan ca�y tydzie� siedzi w Krakowie, pojawia si� tylko na sobot� i niedziel�, a jak wyje�d�a za granic�, to najwy�ej do Pragi albo Lipska i w dodatku bez niej.</p><p>��Nie ma wolno�ci, przecie� nie daj� mi paszportu! � wo�a Teresa ze z�o�ci�.</p><p>��Tyle lat �yjesz na bo�ym �wiecie i nic nie rozumiesz. Ma��e�stwom nie daje si� paszport�w, to normalne. Jego puszczaj�, bo wiedz�, �e wr�ci do �ony w ci��y. Oni musz� mie� zak�adnika. I maj�. Ciebie z bachorem w brzuchu. Gdyby telefony dzia�a�y, to on by zadzwoni� i by� mu powiedzia�a, �eby kupi� cukru i myd�a. Ale nie dzia�aj�, wi�c on kupuje te nikomu nieprzydatne bzdety. A polityk� si� nie zajmuj, bo nic dobrego z tego nie wynika. Kobiety nie musz� zna� si� na polityce, a porz�dne kobiety nawet nie powinny.</p><p>Nieszcz�cia chodz� stadami. Te�ciowa patrzy na Teres� niebieskimi, czujnymi oczami i m�wi:</p><p>��Mia�a� wcze�niej skrobanki, prawda?</p><p>��Nie mia�am! � krzyczy Teresa czerwona po uszy.</p><p>��Mia�a�, wiem. Nie martw si�, nie powiem mu. Nie chc�, by cierpia�. On jeszcze sporo wycierpi przez ciebie, wi�c musi mie� si��.</p><p>Teresa wychodzi od te�ciowej, trzaskaj�c drzwiami.</p><p>��Po co ty do niej chodzisz? � pyta Maria. � Da�a ci co� chocia�? Czasy ci�kie, a oni bogaci, mog�a ci co� da�.</p><p>��Obrus. Da�a mi obrus � m�wi wkurzona Teresa.</p><p>Maria bierze obrus i uwa�nie ogl�da w s�abym �wietle sze��dziesi�ciowatowej �ar�wki. o �ar�wki te� trudno. A jak rzuc� do sklepu, to sprzedaj� po jednej.</p><p>��Obrus z brokatu. Z haftem. Ale u�ywany. Mog�a nowy kupi�.</p><p>��Gdzie? Sama m�wisz, �e w sklepach nic nie ma!</p><p>��Dolary. Niech da ci dolary. Na pewno maj� pochowane, a dolar dzisiaj to maj�tek. Wiesz, jak ludzie �yj� za dwadzie�cia dolar�w miesi�cznie? Jak lordowie!</p><p>�Internowani maj� warunki bytowania jak w sanatoriach�, oznajmia telewizyjny komentator w wojskowym mundurze.</p><p>��A nie m�wi�am? Nam�cili, nam�cili i siedz� sobie w sanatorium, a my borykamy si� z �yciem � mruczy Maria. � i te wy��czenia pr�du� Znowu zgas�o.</p><p>Gdzie �wieczki?</p><p>Maria z furi� otwiera kolejne szuflady, ale �wieczek nie ma.</p><p>��Co b�dzie, jak zaczniesz w szpitalu rodzi� i wy��cz� pr�d? Dziecku co� si� stanie�</p><p>��Niech si� stanie! Nie chc� tego dziecka! To nie tak mia�o by�! � drze si� Teresa i nagle �apie j� pierwszy skurcz. Jest mocny jak trz�sienie ziemi i bardziej bolesny ni� rwanie z�ba. Drugi skurcz i z Teresy wylewa si� bezbarwny p�yn, �cieka jej po nogach, rozlewa si� na pod�odze.</p><p>��Wody odesz�y � m�wi zdenerwowana Maria, podsuwaj�c �wieczk� pod szeroko rozstawione nogi Teresy.</p><p>��Co to jest, to �wi�stwo, co si� ze mnie wylewa�? Jezu� Ohyda! To boli! � wo�a Teresa, nie wiedz�c, czy k�a�� si� na tapczanie, czy pozosta� na stoj�co.</p><p>��Troch� za szybko. M�wi�am, �e nieszcz�cia chodz� stadami�</p><p>��Kuuuuurwa! Rodz�! Zr�b co�! Telefony nie dzia�aj�! To boli! Boli! Nienawidz� tego skurwysyna!</p><p>Maria patrzy bezradnie, potem podbiega do okna, otwiera je i krzyczy w zimow� noc:</p><p>��Luuuuudzie! Ratunku!!! Kobieta rodzi! Potrzebny samoch�����d! Jezu! Luuuudzie! B�d�cie solidarni! So-li-daaaaaar-ni!!!!!</p><p>���a teraz wypierdalaj mi z tego domu, bo nie b�d� utrzymywa� twojego bachora! � krzyczy Teresa do Ewy.</p><p>Radio charkn�o i przem�wi�o g�osem spikera:</p><p>���ot� pocz�tkiem naszego �wiata, a razem z nim �ycia na Ziemi, nie by�o wcale pot�ne BIG BANG, jak s�dzili dotychczas uczeni, ale wrogie zderzenie si� dw�ch martwych wszech�wiat�w.</p><p>��Jutro wyje�d�am � m�wi Ewa do ojca. Jej wzrok znowu w�druje ku ma�ej fotografii na �cianie. Poro�ni�ta dzikim winem weranda, zatopiona do po�owy w p�mroku i roze�miany m�czyzna z ma�� dziewczynk� na kolanach, oz�ocony s�o�cem. ��wiat�o i cie�, odkrywa Ewa. Jan w�druje za jej wzrokiem.</p><p>��Byli�my tam szcz�liwi � m�wi ona z przekonaniem.</p><p>��Tak, to mo�liwe. Zatem jedziesz. Ale wr�cisz � Jan odzywa si� po swojemu, cicho, monotonnie, w jego g�osie nie s�ycha� pytania, cho� jest w�tpliwo��. � Wr�cisz. Tu mo�e by� tw�j dom.</p><p>��Tak, mo�e � przyznaje Ewa, cho� wci�� nie wie, od czego to zale�y.</p><p><emphasis>Ono, podobno ju� obr�ci�o� si� we mnie i p�ywasz w wodach p�odowych do g�ry nogami, bo przygotowujesz si� do wyj�cia. �wiat z tej pozycji mo�e by� ciekawszy, pi�kniejszy i bardziej normalny, wi�c zdziwisz si�, gdy go naprawd� zobaczysz. Jak by�am ma�a, lubi�am stawa� na g�owie, wszystko wydawa�o si� wtedy inne i obiecywa�o wi�cej, ni� gdy sta�am na nogach. Ale skoro pchasz si� do wyj�cia, to bardzo wa�ne jest to, co najpierw ujrzysz. Na co najpierw padnie tw�j wzrok? Jakie b�dzie to, co zobaczysz, w por�wnaniu z tym, co sobie wyobra�a�o� przez tyle miesi�cy? Rozczarujesz si�? Nie, nie mo�esz� Nie wolno mi do tego dopu�ci�.</emphasis></p><p><emphasis>Ono, musisz przyj�� na �wiat w pi�knym miejscu. Tam, gdzie nikt na nikogo nie krzyczy, nikt nikogo nie wyzywa, gdzie s�ycha� jedynie d�wi�ki �agodne i dobre. Musisz poczu�, �e wszyscy ciebie chc�, �e na ciebie czekaj�, �e s� ju� bardzo zniecierpliwieni, bo pragn�, aby� jak najszybciej zobaczy�o to wszystko, o czym na razie tylko s�yszysz. Twoje pierwsze spojrzenie musi pa�� na co�, co trwa bez wzgl�du na hossy, bessy i pragnienia ludzi. Jedno jest pewne: nie mo�esz urodzi� si� tutaj, bo nie tylko nie przerwiesz �adnego �a�cucha, ale w��czysz si� w niego jako kolejne ogniwo i b�dziesz trwa�, jak my wszyscy, mi�dzy telewizorem a sto�em, mi�dzy ��kiem a kuchni�, mi�dzy niechcian� prac� a nudnym wolnym czasem, mi�dzy kupi� a sprzeda�, nie maj�c �adnego wyboru. Jedziemy, Ono.</emphasis></p></section><section><title><p>Wrzesie�. Cienie i �wiat�o</p></title><p>Pierwsza klasa jest tym razem bardziej pierwsza od poprzedniej. Ewa nigdzie si� nie spieszy i jedzie okr�n� drog�, przez Krak�w do Warszawy. Ciemnowi�niowy wagon jest zakurzony, sprawia wra�enie, �e pokona� tras� Europa-Azja, ale poci�g wydaje si� jecha� szybciej i ciszej. Wsp�pasa�er�w jest tylko troje. Kobieta czyta kolorowe pismo, a dwaj m�czy�ni drzemi� z otwartymi ustami. W s�siednich przedzia�ach dzwoni� kom�rki, przez pusty korytarz nios� si� g�osy:</p><p>��Jad�. No tak, jad�. Przecie� m�wi�, �e jad� Korytarzem wci�� kto� przechodzi do toalety, zagl�daj�c z ciekawo�ci� do przedzia��w. Ewa te� odbywa t� wypraw� w�skim korytarzem, w rytm natarczywego, jednostajnego stukotu i zagl�da do przedzia��w jak inni, zaskoczona uderzaj�cym podobie�stwem jad�cych. �Bieda jest r�norodna, a bogactwo podobne do siebie, bo markowe�, my�li, patrz�c na garnitury m�czyzn, ich niemal identyczne krawaty, na eleganckie �akiety lub sweterki kobiet, buciki do szpica, d�insy, go�e brzuchy i modne topy dziewczyn.</p><p>Tym razem Ewa nie d��y do rozm�w, zrezygnowa�a i kolebie si� z wsp�pasa�erami, poddaj�c si� rytmowi milcz�cej obco�ci: stuk-puk, stuk-puk, stuk-puk. �Jak �atwo przyzwyczai� si� do tego, �e nic nas nie ��czy�, my�li z zaskoczeniem.</p><p>W Warszawie przesiada si� na poci�g jad�cy do �om�y, tym razem wybiera drug� klas�. Ma uczucie, �e tu ludzie s� sobie bli�si. Je�li nie drzemi�, wymieniaj� niezobowi�zuj�ce uwagi o pogodzie, zdrowiu i cenach, o �yciu, kt�re zawsze jest ci�kie, m�wi� i m�wi�, bardziej do siebie ni� do wsp�pasa�er�w, ale zanim Ewa si� z tym oswoi, ju� znajduje si� w zat�oczonym autobusie. Tym razem blisko�� jad�cych wr�cz na ni� napiera, cia�a o r�nej tuszy i zapachu wszechobecnego potu, twarde kanty toreb, k�uj�ce owale wiklinowych koszy, mi�kki dotyk wypchanych plastikowych work�w. Tu nie ma nic markowego, nie ma wi�c dwojga tak samo ubranych ludzi.</p><p>Wysiada w miasteczku niewiele mniejszym od jej miasteczka i ju� wie, �e do tej wsi nie jedzie nic, najwy�ej traktor lub furmanka.</p><p>��Za pi�� dych zaprz�gn� konia. Za mniej mi si� nie op�aci � m�wi flegmatycznie starszy m�czyzna z pierwszego domu na skraju drogi. Za jego plecami k��bi si� gromadka dzieci w r�nym wieku.</p><p>��Dlaczego pi��? � pyta Ewa. Pi�� dych wydaje si� jej wielk� sum�. Mniej zap�aci�a za dwie�cie kilometr�w pokonanych poci�giem.</p><p>��Za tyle wzi�li�my towaru na kresk� w sklepie i do jutra musimy sp�aci� � m�wi ch�op tak, jakby to wszystko wyja�nia�o. �Kreska?�, my�li Ewa. �Ta kreska oddziela g��d od syto�ci�. W hipermarketach nie ma kresek, s� jedynie skomplikowane, niezrozumia�e kody kreskowe. A tutejsza kreska jest prosta jak bieda.</p><p>���adna chocia� ta droga? � pyta ch�opa, a on patrzy na ni� nie rozumiej�cym wzrokiem.</p><p>��Droga jak droga. Piach, las, jezioro i znowu piach, las, jezioro. W piachu koniowi ci�ko.</p><p>Ruszaj�. Piach, las, jezioro i zmierzch zapadaj�cy niezwykle szybko, wraz z przymglon� kul� s�o�ca, spiesz�c� si�, by skry� si� za horyzontem. Ko� idzie ospale, Ewa patrzy na rozleg�e ��ki, naznaczone k�pami drzew, kt�re na przeci�ciu nieba i ziemi czerniej� i zbijaj� si� w gromad�, na g�adk� powierzchni� jeziora, kt�ra wr�y pogod� na nast�pny dzie�.</p><p>��Gdzie ty jedziesz z tym brzuchem? � pyta ch�op bez szczeg�lnego zaciekawienia. � i gdzie zgubi�a� m�usia?</p><p>��Przyjedzie, m�� przyjedzie � odruchowo k�amie Ewa. � Rodzina ma tam dom � dodaje kolejne k�amstwo.</p><p>W zapadaj�cym zmierzchu wszystkie kolory sp�owia�y i s� do siebie podobne, nawet czerwone dachy mijanych dom�w sprawiaj� wra�enie szarych.</p><p>��Las � m�wi Ewa. � Jutro pierwszy raz zobaczysz las.</p><p>��Lasu nie widzia�a�? � ch�op u�miecha si�, a dziewczyna milczy.</p><p>Okolica gada do niej kumkaniem �ab, klekotem bocian�w ko�cz�cych �owy na ��kach, g�osami ptak�w, kt�rych nigdy nie s�ysza�a w mie�cie, skrzypieniem k� wozu, parskaniem konia, przeci�g�ym muczeniem kr�w czekaj�cych na ud�j, nag�ym poszumem wody.</p><p>���ab�dzie � wyja�nia nie pytany wo�nica. � Jak spadn� z powietrza na wod�, to jakby si� gotowa�a. A teraz du�o lataj�, zbieraj� si�y na jesie�.</p><p>G�os�w jest tu tyle i s� tak r�ne, �e Ewa nie ma ochoty na rozmow�, ale ws�uchuje si� w nie i pr�buje rozpozna�.</p><p>Droga rozdziela si� i na krzy��wce wida� napis: Jedwabne 45 km.</p><p>��Jedwabne, ooo� � m�wi ch�op i skr�ca w przeciwnym kierunku, ale ton jego g�osu budzi Ew� z zas�uchania. Jej pami�� przywo�uje pojedyncze s�owa spikera z radia � i nagle ten oboj�tny, informacyjny napis na tablicy drogowej wybucha ciemnymi kolorami. Od literek �j�, �b� i �d� odrywaj� si� iskry i mkn� ku g�rze jak j�zory ognia. Po chwili ca�y napis wybucha jaskrawym, ��topurpurowym ogniem i p�onie, p�onie, p�onie, s�ycha� skwierczenie drewna i jeszcze czego�, o czym Ewa nawet nie chce my�le�. A ponad b�lem, strachem i skwierczeniem ognia unosi si� wstrz�saj�ce, pe�ne zdumienia pytanie. Umilk�y ptaki, ko� st�pa niemal bezszelestnie, �aby ju� nie rechocz� i po ��kach niesie si� tylko przeci�g�y, nie ko�cz�cy si� j�k.</p><p>��Nie� Panie Bo�e, nie� Ono, to by�o dawno temu i ju� si� nie powt�rzy, na pewno si� nie powt�rzy, Ono, nie s�uchaj� Ono�</p><p>��Gadasz do siebie, czy co? � pyta ch�op i jego trze�wy g�os ucisza w jednej chwili wszystkie echa, gasi p�omienie i tylko s�o�ce krwaw� kul� zanurza si� coraz g��biej w jeziorze.</p><p>��Ju� nic, nic � m�wi Ewa, oddychaj�c g��boko. �A zatem ziemia pami�ta wszystkie g�osy, wszystkie d�wi�ki, przyjmuje je w siebie, chowa, a niekiedy na nowo je nam oddaje�, my�li. �Zapomnie�, szybko zapomnie�, nakazuje sobie.</p><p>Z gromady oddalonych domostw co� ku nim b�yska, raz, drugi, pi�ty.</p><p>��Co to? � pyta Ewa.</p><p>��Tam? � ch�op wskazuje batem kierunek. � Dom. Najwi�kszy dom w tej wsi. Pi�kny dom. Ka�dy chcia�by mie� taki. W �ciany w�o�yli lusterka, to i b�yskaj�.</p><p>��Czyj to dom?</p><p>��By� taki jeden, na �ydach si� wzbogaci� � m�wi oboj�tnie ch�op.</p><p>��Jak to wzbogaci� si� na �ydach? � pyta nieufnie Ewa.</p><p>��Albo ich przechowywa�, albo wydawa� Niemcom, czy ja wiem? Niewielu pami�ta, jak naprawd� by�o, a jeszcze mniej o tym gada.</p><p>�Zapomnie�, wyrzuci� z pami�ci�, my�li gor�czkowo Ewa. �A mo�e nie tak? Mo�e w�a�nie pami�ta�? Nie wiem, nic nie wiem� Kiedy b�d� wiedzia�a?�</p><p>Wie� przybli�a si� do nich, wyskakuje nagle zza piaszczystego zakr�tu nad szarym jeziorem, zaczerwienionym jedynie na zachodzie od k�ad�cych si� po wodzie s�onecznych promieni. Do drogi szybko zbli�aj� si� domy, niskie, d�ugie, spl�tane w jedno obej�cie ze stodo�ami, stajniami, z nieregularnych kszta�t�w podw�rkami, na kt�rych miotaj� si� psy na �a�cuchach.</p><p>��Cicho, Misiek � powtarzaj� kobiety, podchodz�c do p�ot�w, zza kt�rych usi�uj� wychyli� si� blade kwiaty malw. �Same Mi�ki w tej wsi�, my�li Ewa.</p><p>Rozgl�da si�, troch� zdenerwowana, niepewna, czy rozpozna ten dom.</p><p>��Zap�ac�. Dalej p�jd� pieszo � m�wi do wo�nicy i pospiesznie �ci�ga sw�j plecak.</p><p>��Jak tam chceta � wzrusza ch�op ramionami. Wszystkie domy s� tu do siebie podobne, ale ju� po paruset metrach Ewa potrafi odr�ni� dom miejscowych od letniska wczasowicz�w; letniska s� ju� puste, a nawet najmniejszy domek pr�buje udawa� to, czym nie jest � will�, rezydencj�, bungalow. W ogr�dkach zamiast malw kwitn� r�e, a zamiast �wierk�w ciemniej� cyprysy. Ewa wie, czego szuka, ale zdaje sobie spraw�, ile lat min�o i �e tamten wiejski dom z werand� ocienion� dzikim winem dawno m�g� zosta� przebudowany lub zburzony. Zamiast malw w ogr�dku rosn� teraz gipsowe krasnoludki, nowi w�a�ciciele mogli dobudowa� wie�yczki, wyku� �uki w oknach.</p><p>Mi�ki na �a�cuchach szczekaj� w �lad za ni�, ciekawskie kobiety maj� pow�d, by podej�� ku drodze i przyjrze� si� nieznajomej, a ona idzie wci�� dalej i szuka, pami�taj�c, �e dom sta� na skraju wsi, �e za nim by� ju� tylko las (�Mogli wyci�� las i postawi� wille�).</p><p>Las. I dom na skraju wsi. I weranda ca�a w dzikim winie. Malwy. ��ka schodz�ca w d�, ku jezioru. Monotonny ch�r �ab i ostry g�os pierwszego puszczyka, kt�ry obwieszcza noc.</p><p>�To tu, wiem, �e to tu�, upewnia si� Ewa. Tak jak my�la�a, dom jest pusty, niewielu letnik�w pozostaje na wrzesie�, a ten na pewno jest pusty, je�li nadal nale�y do rodziny Frau Schnittke z odleg�ej Kolonii. Ewa powoli, ostro�nie wchodzi na werand�, s�ysz�c ciche skrzypienie zmursza�ego drewna. �Okno�, my�li. �Mog� wybi� okno�.</p><p>��Czego tu szukasz? � s�yszy niespodziewanie. Stara kobieta pojawia si� nagle za jej plecami. Podesz�a tak cicho, �e Ewa nie us�ysza�a jej krok�w.</p><p>��Ja� � szuka w g�owie wiarygodnego k�amstwa.</p><p>��Jestem ich kuzynk�.</p><p>��Oni wszyscy z Niemiec. Tu si� porodzili, ale tam �yj�. M�wi� inaczej ni� ty, charkocz�, a nie �piewaj� � stwierdza nieufnie kobieta.</p><p>��Oni kupili ten dom od moich dziadk�w � m�wi nagle Ewa. � Przyje�d�a�am tu jako dziecko.</p><p>��Ha, wi�c to ty. Ty jeste� t� ma�� dziewczynk�, co biega�a tu po ��ce? Ile to b�dzie lat? � pyta kobieta.</p><p>��Pi�tna�cie? � podpowiada Ewa z wahaniem. � Chcia�am mu pokaza� ten dom.</p><p>Wzrok kobiety ze�lizguje si� na jej brzuch.</p><p>��To mo�e by� na dniach � m�wi bez zdziwienia.</p><p>��Ono mog�oby tu si� urodzi�. Chcia�abym, �eby tu si� urodzi�o.</p><p>��Tu jest przychodnia i lekarz, dwa kilometry st�d, ale lepiej by ci by�o w mie�cie � stwierdza rzeczowo stara.</p><p>��Je�eli dziecko zobaczy co� pi�knego zaraz po urodzeniu, jezioro, las, ��k�, to samo te� mo�e by� pi�kniejsze i lepsze.</p><p>Kobieta u�miecha si� pob�a�liwie, odwraca g�ow� i patrzy w mroczniej�cy las.</p><p>��Nie wiem, nie wiem, czy to tak. No c� Mo�esz tu posiedzie�, skoro bardzo chcesz. Mam klucze. Ale wisz� na kresk� w sklepie, jak wszyscy tutaj. Daj sto z�otych, to pozwol� ci tu zosta� przez dwa tygodnie. D�u�ej nie, bo napisz� do Niemc�w, �e �le pilnuj� ich domu.</p><p>��Kto napisze?</p><p>��S�siedzi. Z zawi�ci. Nie w�a� te� ludziom we wsi w oczy. Oni nie kochaj� letnik�w tak, jak letnicy sobie my�l�.</p><p>�Kto w�a�ciwie kogo kocha?�, zastanawia si� Ewa, za�cielaj�c kocem niski tapczan. �Nie kochaj� si� nawzajem pasa�erowie poci�g�w, przechodnie na ulicach, kupuj�cy i sprzedaj�cy, s�siedzi i �ydzi, mieszka�cy domu Wielkiego Brata, normalne rodziny, ludzie ze wsi i letnicy. Gdzie s� ci, kt�rzy si� kochaj�?�</p><p>Ewa otwiera drewniane okiennice. Za oknem mrocznieje jezioro i szarzeje ��ka. �W dzie� b�d� pewnie zielono-niebieskie�, my�li. Okolica gada �ciszonym �piewem wody, leniwym poszumem drzew, symfoni� wygrywan� przez ch�r �ab i �wierszczy.</p><p>��Ono, to jest cisza � szepcze Ewa. � Tak przemawia cisza. Jeszcze nigdy tego nie s�ysza�o�. Szszszszy� szszszszuuuu� szszszszyyyyy� szszszuuuu�</p><p>Przykrywa si� kocem i powoli zasypia. Du�a, bia�a sowa przysiada na dachu domu i bezszelestnie wchodzi do jej snu.</p><p>Teresa przewraca si� w po�cieli, kt�ra zwilgotnia�a od jej du�ego, rozpalonego cia�a. Ka�dy centymetr poduszki jest mokry, gor�cy i parzy w policzki. Ka�de zag��bienie w materacu stwarza niewygod�. Nogi nie potrafi� znale�� w�a�ciwego miejsca, r�ce bol� tak, jakby ca�y dzie� d�wiga�a ci�ary. Gdzie� niedaleko krzycz� pijacy, szczekaj� psy, potem rozpaczliwie miaucz� koty. Spoza zas�on s�czy si� �wiat�o ulicznych latarni i bladego ksi�yca. Jej pok�j � dawna ma��e�ska sypialnia � jest w tym �wietle obcy i wrogi. A ��ko � podw�jne ma��e�skie �o�e kupione niegdy� na talony (�wyposa�enie dla m�odych par� � meble mo�na by�o kupi� tylko po okazaniu za�wiadczenia z urz�du stanu cywilnego) � jest po prostu za du�e.</p><p>Teresa przewraca si� z boku na bok, czuje si� obola�a, samotna i nieszcz�liwa. Dopada j� zapach w�asnego potu i robi si� jej niedobrze.</p><p>��P�ywam� P�ywam we w�asnym pocie � my�li. � Czy to ju� klimakterium? Niemo�liwe. Tak wcze�nie?</p><p>Nagle zrywa si� i boso, w zmi�tej koszuli, kt�ra przykleja si� do jej wilgotnego cia�a, p�dzi przez salon, wspina si� ci�ko na zimne, betonowe schody i bez pukania wpada do pokoju Jana.</p><p>Jan �pi skryty pod ko�dr�. Nie wida� nawet czubka jego g�owy i Teresa w pierwszej chwili s�dzi, �e w ��ku nikogo nie ma, a tylko spi�trzona ko�dra i ona sama w pustym pokoju, nagle zmarzni�ta � i wydaje z siebie cichy, p�aczliwy skowyt. Ten d�wi�k nie budzi Jana, ale sprawia, �e porusza si� on przez sen i powoli, powolutku, z namys�em, jak zwykle, przewraca si� na drugi bok.</p><p>�Wi�c on tu jest, jest ca�y czas, to ja po prostu nigdy tu nie wchodz�, nawet nie wiem, jak on sypia, wyprostowany czy skulony, a mo�e w�a�nie tak, zwini�ty jak p��d i wtedy wydaje si�, �e wcale go nie ma�.</p><p>��Jan� � m�wi p�g�osem. � Jan! � powtarza g�o�niej, natarczywie.</p><p>On nagle wychyla si� spod ko�dry, siada i przytomnieje, patrzy na ni� z niepokojem. Jej widok tutaj, o tej porze, jest tak niepoj�ty, �e pierwsze, co mu przychodzi do g�owy, to �e sta�o si� jakie� nieszcz�cie.</p><p>��Ewa�? � pyta przera�ony.</p><p>��Jaka Ewa, to przecie� ja � skar�y si� Teresa cienkim, dziecinnym g�osem.</p><p>��Co si� sta�o? � pyta Jan, troch� uspokojony. Nag�y przyp�yw l�ku ju� go opu�ci�, teraz g�r� bierze zdziwienie.</p><p>Teresa siada obok niego na w�skim tapczanie, kt�ry niemal zapada si� pod jej ci�arem i wybucha p�aczem. Deski dono�nie skrzypi� i Jan my�li, �e lekka konstrukcja mebla zaraz si� pod nimi zawali.</p><p>��Jestem stara i samotna � m�wi nagle Teresa, gwa�townie szlochaj�c. Jest mokra nie tylko od potu, ale i od �ez, kt�re p�yn� po jej twarzy i szyi w�skimi stru�kami.</p><p>��Masz raptem czterdzie�ci jeden lat � zauwa�a trze�wo Jan.</p><p>��Co z tego? � przerywa mu, wci�� szlochaj�c. � Wiem, jak wygl�dam, jestem jak beczka, wielka, t�usta beka, wiem, �e ju� nic mnie nie czeka od �ycia, �adna wielka mi�o�� czy inna niespodzianka, wszystkie dni b�d� zawsze do siebie podobne i nawet w totka nie wygram, tak jak ty nie wygrasz w �Milionerach�. Ewa odesz�a nie wiadomo gdzie, Z�otko doro�nie i te� odejdzie, ty jeste� tu, na g�rze, a ja sama na dole, wszystkie noce sama i wci�� mi si� �ni ta nasza beznadzieja, a potem rano nie chce mi si� otworzy� oczu, bo wiem, �e nikt mnie nie kocha i ja nikogo nie kocha�am tak mocno, by to przetrwa�o i teraz jestem sama, sama, sama, nikt mnie nie chce, nikogo nie mam, o Bo�e, co ja zrobi�am ze swoim �yciem i co ono zrobi�o ze mn�, taka jestem g�upia, stara, g�upia krowa, wszystko psuj�, marnuj� to, co mam, dlaczego tak jest�</p><p>��Teresa, Teresa � m�wi uspokajaj�co Jan, obejmuj�c jej szerokie, wilgotne plecy, a ona instynktownie przytula si� do niego. Po raz pierwszy ta du�a, zbyt du�a kobieta, tonie w jego obj�ciach, zatapia si� w nich i s�ucha tego, co on jej szepcze: � C��������� Masz du�o, bardzo du�o, musisz tylko polubi� to, co masz, cho�by troch�, troszeczk�, bo z tym jest tak jak z kotem. Nigdy nie chcia�a� mie� w domu �adnego zwierzaka, a gdyby� mia�a kota, toby� wiedzia�a, �e on niby jest sam, sam �azi sobie po domu, niby ma ci� w nosie, nie patrzy na ciebie, niby rz�dzi si� tylko swoimi prawami, a jednak gdy go pog�askasz, cho�by czasem, to on nadstawia grzbiet, ociera o ciebie g�ow�, mruczy i pokazuje, jak bardzo ci� kocha, jaka jeste� dla niego wa�na. I tak naprawd� to on nie istnieje bez ciebie. Teresa, to takie proste� Wyci�gnij tylko czasem d�o�, to przecie� �atwe�</p><p>Teresa, wtulona w niego, ju� nie czuje, jak bardzo jest chudy, drobny, niepozorny, przeciwnie, Jan wydaje si� jej teraz du�y, wielki, ogromny, jej poczucie bezpiecze�stwa ro�nie, a poczucie winy maleje i ju� tylko pyta niepewnym, cho� nienawyk�ym do niepewno�ci g�osem:</p><p>��Ale wr�cisz do mnie, do naszej sypialni? Wtedy ju� nie b�d� si� ba�.</p><p>��Wr�c�, wr�c� � m�wi on. � Ale spr�buj budzi� si� rano, my�l�c, �e masz przed sob� jeszcze jeden darowany dzie�, �e nie wiadomo, ile ich b�dzie, przecie� codziennie mo�e nas dopa�� co� z�ego, wi�c naucz si� cieszy�, gdy nic nas nie dopada, poka� �yciu, �e je lubisz, poka�, �e umiesz je kocha�. Nie musisz kocha� mnie, ale pokochaj ten dom, jego �ciany, pod�og�, a dom od razu wypi�knieje, taki, jaki jest. Spr�buj polubi� ludzi, kt�rzy przejd� po tej pod�odze, u�miechnij si� do nich czasem, odejd� od tego cholernego telewizora i z nimi porozmawiaj�</p><p>��Tak, tak� Tak. Jutro � m�wi Teresa, bierze jego poduszk�, ko�dr� i oboje schodz� na d�, do niegdysiejszej ma��e�skiej sypialni, ch�odnej, obcej, pozbawionej uczucia, wchodz� do niej, aby j� ogrza� swoim l�kiem i swoj� nadziej�.</p><p>A gdy ona ju� �pi, cicho pochrapuj�c, on my�li o poranku, o jej dono�nym g�osie, kt�ry przemknie przez dom jak gradowa burza: �Z�otko, wstawaj, sp�nisz si� do szko�y! No co jest, do cholery! Jan, przesta� si� wylegiwa�, co sobie wyobra�asz, �e wszystko b�dzie tylko na mojej g�owie? Patrz, w�z meblowy� Te skurwysyny z naprzeciwka kupili sobie komplet z kanap� i nowy telewizor! a w naszym kolory szarzej�, codziennie szarzej� i pewnego dnia znikn�. Co wtedy zrobimy?� Po kilku godzinach wype�nionych trzaskaniem garnkami w kuchni ona ha�a�liwie postawi obiad na zagraconym stole, nieapetyczny, zawsze troch� przypalony i b�dzie siorba� zup�, nie odrywaj�c oczu od telewizora. A wieczorem zastygnie przed Big Brotherem, przed telenowel�, �Milionerami�, przed biesiad� w �Dw�jce�, maj�c ko�o siebie Z�otko, przebiegaj�c� nerwowo oczami od szkolnych zeszyt�w do ekranu. �Z�otko, podyktuj mi sze�� liczb�, powie, �mo�e cho� raz wybierzesz te szcz�liwe�.</p><p>�wi�c Teresa �pi, a Jan patrzy na ni� z rosn�cym wsp�czuciem. �Teresa, Teresa, jakie to straszne mie� telewizor za jedynego przyjaciela. Jaki to zawodny i cyniczny przyjaciel. Jak �a�osny jest chocholi taniec, kt�ry codziennie z nim odprawiasz. Teresa, jak mi ci� �al�.</p><p>Ew� z g��bokiego snu wyrywaj� niecierpliwe, wcze�nie rozbudzone ptaki i gwa�towne ruchy dziecka. Ono ju� nie �pi, �wiadome nowego, innego miejsca, obraca si�, porusza, zapewne szeroko otwiera oczy, marszczy brwi, zaciska d�onie.</p><p>��a mo�e ty widzisz wszystko, wszy�ciutko, ale tak jak marynarze w �odzi podwodnej? Mo�e moje oczy s� twoim peryskopem?�, zastanawia si� Ewa. �A mo�e patrzysz nawet z kontynentu na kontynent i z planety na gwiazd�? Mo�e ogl�dasz to, co dopiero b�dzie i co nam nie jest dane widzie�?�</p><p>Gromady ptak�w za oknem coraz g�o�niej �piewaj� rywalizuj�cymi ze sob� ch�rami, a ich dyrygenci pragn� zag�uszy� konkurent�w.</p><p>��Ono, pierwszy raz budz� nas ptaki, a nie mama, nie trzaskanie drzwi lub agresywny g�os radia czy telewizora. Ono, pos�uchaj� Tirli� tiiit� piiiiit� piuuuu� piuuit! Ju� wiem, dlaczego nigdy nie s�ysza�y�my ich ko�o naszego domu. Tam nie ma drzew. Ani jednego. Mama twierdzi�a, �e zas�aniaj� widok i zabieraj� �wiat�o. Kaza�a je wyci��. Teraz jest �wiat�o, ale nie ma ptak�w. I co to za �wiat�o� Ono, sp�jrz: �wiat�o jest tutaj ca�kiem inne. Jakie�? �wietliste. Nabiera koloru od wszystkiego, co je otacza, a otacza je ziele�, woda i niebo, wi�c jest soczyste jak trawa, przejrzyste jak woda i lekkie jak chmury. Z�ote od s�o�ca. W deszczowe dni pewnie nabiera koloru od chmur.</p><p>Ono przeci�ga si� z zaci�ni�tymi pi�stkami i marszczy czo�o.</p><p>��Nie, nie b�dzie deszczu, te chmury s� bia�e � uspokaja Ewa.</p><p>Wstaje, szpera w plecaku i zjada wczorajsz� bu�k� z konserw�, czuj�c si� troch� winna, bo Ono ju� rozr�nia smaki. Na szcz�cie bu�ka nie jest gorsza od dwudniowego makaronu z sosem pomidorowym.</p><p>��P�jdziemy do lasu. Nigdy nie by�o� w lesie, ja wprawdzie by�am, ale pi�tna�cie lat temu. Jak to si� sta�o, �e potem ju� nigdy? Wiem, las mnie nie interesowa�, my�la�am, �e to tylko drzewa.</p><p>Wysz�a na otulon� dzikim winem werand� z poczernia�ych od staro�ci belek � i zatrzyma�a si�, usi�uj�c przywo�a� echa dziecinnego g�osu i �miechu m�czyzny. Po chwili wzi�a z sieni krzes�o, ustawi�a je na werandzie mniej wi�cej w tym miejscu, w kt�rym sta�o na starej fotografii � i usiad�a.</p><p>Najpierw poczu�a ciep�e promienie s�o�ca na twarzy i ramionach. Potem us�ysza�a ciche, ledwo s�yszalne skrzypienie starych belek i szept dzikiego wina. �Kochamy ci�, m�wi�o wino do werandy. �Obejmujemy ci� i chronimy przed deszczem, wiatrem, ch�odem. A ty dajesz nam wsparcie i pozwalasz pi�� si� ku s�o�cu�. �Taaaak� taaaaku� taaak�, zaskrzypia�a weranda. �Kocham ci�, powiedzia� tata m�odym, jasnym g�osem, a ona roze�mia�a si� szcz�liwie i beztrosko. Weranda odda�a i z powrotem wch�on�a w siebie te d�wi�ki sprzed lat.</p><p>Dopiero w�wczas Ewa us�ysza�a odg�osy wsi. Natarczywe gdakanie kur, przeci�g�e muczenie kr�w, r�enie koni, weso�e lub gniewne pokrzykiwania, �miechy dzieci, warczenie traktora. Kto� nieopodal kl�� zirytowany, lecz nie przeszkadza�o jej to, mia�a uczucie, �e to cz�� tego krajobrazu, tak jak pokrzywy rosn�ce pod p�otem obok k�py malw.</p><p>Po niebie przep�yn�y kolejne bia�e chmurki, powierzchnia jeziora na kr�tko wzburzy�a si� od uderzenia wiatru, aby zaraz zn�w si� wyg�adzi� i wtedy dobieg�o do niej brz�czenie pszcz�, buczenie trzmieli, a zaraz potem dziwny szum, wygrywany na nieznanym instrumencie. Melodia dobiega�a od strony jeziora, wi�c odwr�ci�a g�ow� i ujrza�a gromad� lec�cych �ab�dzi. To ich wielkie, mocne skrzyd�a w zderzeniu z powietrzem, gra�y ten niezwyk�y muzyczny motyw.</p><p>�Tata musia� tu by� szcz�liwy. Tyle muzyki wok�, pomy�la�a.</p><p>I wtedy ponownie us�ysza�a szcz�liwy �miech m�czyzny i cienki dziecinny g�osik:</p><p>��Ale gdzie s� te fauny, tatusiu?</p><p>��Ale� tu, kochanie, na ��ce, musisz tylko dobrze si� przyjrze�. Nie wystarczy patrze� z zewn�trz, musisz jeszcze zajrze� w g��b� w g��b ��ki i siebie.</p><p>Przyjrza�a si� uwa�nie ��ce, zobaczy�a polne kwiaty rozsiane r�owymi i ��tymi k�pami na rozs�onecznionej murawie, ciemny, ostry kontur du�ych drzew, grube fa�dy ziemi pokryte traw�, widzia�a nawet kr�te korytarze kret�w poprzecinane korzeniami.</p><p>��Fauny, Ono� Musimy zobaczy� fauny. Gdy je zobaczymy, wszystko si� u�o�y. Wiem o tym. Czuj� to � powiedzia�a.</p><p>Ale faun�w wci�� nie by�o.</p><p>��Gdzie jest Ewa, mamo? � spyta�a Z�otko dr��cym g�osem.</p><p>��Za�atwia swoje sprawy � burkn�a Teresa.</p><p>��Jakie sprawy?</p><p>��Swoje sprawy. Kobiece sprawy � oznajmi�a poirytowana Teresa. � Jeste� za ma�a, by o tym rozmawia�.</p><p>��Co to s� kobiece sprawy? � nalega�a Z�otko.</p><p>��A, takie tam � oznajmi�a Teresa i nagle parskn�a �miechem.</p><empty-line/><subtitle>Takie tam kobiece sprawy:</subtitle><empty-line/><p>w mieszkaniu jest zimno. Mr�z ci�gnie od nieszczelnych okien, wciska si� szparami starej pod�ogi, w�lizguje si� przez wypaczone drzwi. Gdy noc� na dworze temperatura spada poni�ej dwudziestu stopni, to nawet gdy Maria porz�dnie napali w piecu, nad ranem w miednicy osadza si� cieniutka warstewka szronu (w tej starej czynsz�wce nigdy nie by�o �azienek, a w suterenach tym bardziej, sutereny zbudowano niegdy� dla tych, kt�rzy �azienek nie potrzebowali, bo ledwie starcza�o im na czynsz. Ale Maria z Teres� ju� maj� przydzia� na sp�dzielcze mieszkanie i wiedz�, �e b�dzie tam prawdziwa �azienka, dwa metry na dwa i p�. �Jaka du�a�, m�wi Maria ze zdumieniem. �Tyle miejsca tylko po to, �eby si� cz�owiek m�g� ochlapa�?�).</p><p>Maria ju� rozpali�a w piecu, ale mieszkanie jeszcze si� nie ogrza�o. Teresa, ziewaj�c, wychodzi spod pierzyny (Maria nie uznaje ko�der, nic si� nie r�wna dobrej przedwojennej pierzynie) i wci�ga na siebie cienkie figi.</p><p>��Co to jest? Jak mo�na nosi� w zimie takie co� zamiast majtek? � zrz�dzi Maria, dmuchaj�c na �arz�ce si� drewienka.</p><p>��Wszyscy takie nosz�. Dlaczego nie kupisz gazety, �eby rozpali� w piecu, tylko m�czysz si� z tymi szczapkami? � pyta Teresa.</p><p>��Gazety� Po co mi gazety, przecie� we wszystkich pisz� to samo? Drewno to drewno, jest prawdziwe i pewne, a gazeta to k�amliwy kawa�ek papieru, nawet ogie� jej nie lubi. Pytam, co ty na siebie wk�adasz? Jest zima! Za moich czas�w szanuj�ce si� dziewczyny ju� w jesieni nosi�y ciep�e majtki, porz�dne, d�ugie, przed kolano, bawe�niane, we�niane, flanelowe, a wy ca�y rok latacie w czym� takim! Zachorujesz na kobiece sprawy!</p><p>��Jakie kobiece sprawy? � parska Teresa. � Nazwij�e to po ludzku.</p><p>��Nie b�dziesz mog�a mie� dzieci, bo przezi�bisz sobie kobiece sprawy � powtarza dobitnie matka.</p><p>��Jajniki! Przezi�bi� jajniki, tak? o to ci chodzi?</p><p>��Nie m�wi� o takich �wi�stwach. Nie jeste� lekark�, �eby u�ywa� takich paskudnych s��w. Ale wiesz co? Ju� rozumiem, dlaczego dziewczyny �le si� teraz prowadz�: z powodu majtek. To, co nosisz, jest tak pomy�lane, �eby ods�ania�, a tamte nosi�o si� dla zdrowia i przyzwoito�ci. Dla kobiecych spraw. I dlatego kobiety nie mia�y problem�w z rodzeniem dzieci, a dzi� je maj�. I puszczaj� si�, �eby pokaza� te majtki, bo tamte nie by�y do pokazywania, o, nie, wr�cz przeciwnie. Barchanowe majtki to by�a wstydliwa, ale zdrowa kobieca sprawa.</p><p>��z czego si� �miejesz, mamo? � pyta kapry�nie Z�otko.</p><p>��Tak sobie, z niczego � m�wi Teresa i nagle przypomina sobie, jak zobaczy�a kiedy� Ew� w stringach. Dwa czarne paski, kt�re niczego nie zakrywa�y. �Tak, tak�, my�li teraz z zimn� furi�. �Mama mia�a racj�. Te majtki wymy�lono dla pokazywania, nie dla przyzwoito�ci. To przez nie Ewa zasz�a w ci��� nie wiadomo z kim�.</p><p>Z�otko pyka pilotem i na ekranie telewizora w szybkim tempie zmieniaj� si� obrazy. Jak zwykle gdzie� jest wojna, a gdzie� p�on� lasy. Lawiny b�ota spad�y na ma�� alpejsk� miejscowo��. Pow�d� w Chinach. Seryjny morderca schwytany w Anglii. Zorganizowana grupa pedofil�w odkryta dzi�ki Internetowi. Pi�tnastolatek zabi� ojca w Nowej Hucie.</p><p>��Daj Polsat. Zaraz b�d� Kiepscy. Przynajmniej si� cz�owiek po�mieje, bo w �yciu nie ma nic do �miechu � wzdycha Teresa, sadowi si� wygodnie w fotelu z misk� czips�w w zasi�gu r�ki i wzdycha z zadowoleniem.</p><p>Ferdek Kiepski wypowiada kolejn� kwesti�, niewidzialna widownia wybucha �miechem, a Teresa razem z ni�. Teresa zawsze ulega niewidzialnej widowni i czasem si� zastanawia, dlaczego jeszcze nikt nie wymy�li� sitcomu, w kt�rym zamiast �miechu s�ycha� b�dzie pl�cz. Mi�o by�oby pop�aka� sobie wsp�lnie z tyloma nieznanymi lud�mi i wiedzie�, �e im te� jest w �yciu ci�ko.</p><p>Kolejne zdanie Kiepskiego zag�usza ha�as z ulicy i Z�otko biegnie do okna, by je zamkn��.</p><p>��Tir. Zajecha� wielki ��ty tir i stan�� przed naszym domem.</p><p>��Pewnie do s�siad�w. Jak znam �ycie, to znowu kupili nowe meble. Wszyscy kupuj� nowe meble, tylko nie my � oznajmia Teresa. Jest w�ciek�a, bo niewidzialna widownia kona ze �miechu, a ona nie wie, o co chodzi. Tir wszystko zag�uszy�.</p><p>��Do nas, bo wysiad� jaki� ch�opak i tu idzie � m�wi Z�otko.</p><p>��Zawsze jak ogl�dam co� ciekawego, to albo dzwoni listonosz, albo telefon, albo puka s�siadka, �eby po�yczy� soli. Co za �wi�stwo.</p><p>Teresa ci�ko wstaje z fotela. Fotel przed telewizorem ma dwadzie�cia par� lat i siedzisko okr�cone sznurkiem, gdy� elastyczne pasy dawno pop�ka�y. W g��wnej poduszce Teresa wysiedzia�a pot�ne wg��bienie. �Czego chce od nas jaki� tirowiec?�, my�li bez ciekawo�ci. Nagle, gdy jest ju� blisko drzwi, czuje w okolicy serca wilgotny ch��d: �Ewa? a je�li sta�o si� co� z�ego i ten ch�opak idzie nas zawiadomi�? Ewa�� � Kto tam? � pyta przez zamkni�te drzwi. To nie s� czasy, aby otwiera� drzwi bez pytania. M�drzy ludzie barykaduj� si� dzi� w mieszkaniach i nie wychodz� bez potrzeby. � Kto tam? � powtarza z biciem serca.</p><p>��Ja do Ewy � m�wi obcy, m�ody g�os.</p><p>��Po co? � pyta Teresa z nag�� ulg�. Zatem to nie jest pos�aniec z�ych wie�ci.</p><p>��Nie wiem. Nie wiem, po co � m�wi gniewnie obcy g�os. � Chc� j� zobaczy�.</p><p>Teresa uchyla drzwi i patrzy uwa�nie na m�odego m�czyzn�. �Ca�kiem dorzeczny�, my�li. �A je�li to on? Ojciec dziecka?�</p><p>Na wszelki wypadek na jej usta wpe�za niepewny, zach�caj�cy u�miech.</p><p>��Nie wiemy, gdzie jest, ale przecie� wr�ci. Musi wr�ci�. Nie ma gdzie i��. Nie ma takiego miejsca, do kt�rego mog�aby pojecha� na zawsze.</p><p>��Urodzi�a? � pyta r�wnie niepewnie ch�opak.</p><p>��Nie wiem � odpowiada Teresa i nagle czuje, jak na jej twarz i dekolt wyst�puje rumieniec. �Nawet nie wiem, czy ju� urodzi�a. Panie Bo�e, wybacz� Znowu si� poc�. Bo mi wstyd. A mo�e to klimakterium? Tak wcze�nie? Nie mam nawet czterdziestu pi�ciu lat i ju� przestaj� by� prawdziw� kobiet�? Kurwa� Kurwa� Kurwa! To wszystko z nerw�w!�</p><p>��A co pana obchodzi, czy urodzi�a? � warczy i ju� chce zamkn�� drzwi, lecz nieznajomy wsuwa stop� i blokuje je.</p><p>��Nie odejd�. Musz� wiedzie�. Gryzie mnie to. �To koniec�, my�li Teresa. �Koniec Kiepskich. Zawsze mam pecha�.</p><p>��Gryz� to pch�y � m�wi pojednawczo, cho� z irytacj�. � a mo�e to w�a�nie ty? � dorzuca nagle poufale i z nadziej�. �Niech b�dzie tirowiec, niech b�dzie byle kto, byle by��, my�li, patrz�c na niego z podejrzliw� czujno�ci�.</p><p>��Tak, to ja � odpowiada on chmurnie.</p><p>Jest. Jest �wiat�o i cie�. W lesie.</p><p>��Ono, las nie jest mn�stwem pojedynczych drzew � stwierdza Ewa ze zdumieniem. � Te drzewa tworz� co� ca�kiem nowego, jak�� inn�, now� ca�o��.</p><p>Po raz pierwszy dostrzega, �e korony drzew ��cz� si� w g�rze i obejmuj� z czu�o�ci�, tworz�c szczelny baldachim, pod kt�rym rozk�ada si� cie�. Inne splataj� si� nawzajem korzeniami, a odchylaj� ku g�rze i s�o�ce poprzez ich ga��zie penetruje uwa�nie ka�dy kawa�ek ziemi. Paj�ki rozsnuwaj� cienkie lub grubsze sieci, a bluszcze i powoje zszywaj� drzewa w jedn� materi�.</p><p>Ewa wchodzi g��biej i las j� zewsz�d otacza, otula bezpiecznym p�aszczem. Las m�wi do niej szumem poruszaj�cych si� swobodnie li�ci, skrzypieniem ga��zi, posapywaniem kret�w ryj�cych pod ziemi� nowe korytarze, cichym skradaniem si� niewidocznych stworze�, kt�rych ruch wprawia w dr�enie krzewy, krzaczki i suche ig�y.</p><p>Las na ni� patrzy, niemal dotyka j� swoim spojrzeniem. Jest bliskie i zarazem obce. Bliskie, bo Ewa czuje si� bezpiecznie, a razem z ni� bezpieczne jest Ono. Obce � gdy� Ewa nic nie wie o lesie. Nie umie nazwa� drzew, kt�re w nim rosn� � poza bia�opienn� brzoz�. Szpilkowe czy li�ciaste � nie zna ich imion. �Imi� zbli�a, bez imienia pozostajemy obcymi�, my�li ze smutkiem. Nie rozr�nia rosn�cych tu krzew�w, le�ne runo jest zielone i mi�kkie, ale te� nieznane, a �piew ga��zi i konar�w, kt�ry rozlega si� dooko�a, jest pi�kne, lecz niezrozumia�y.</p><p>��Ono, gdy ju� doro�niesz, musisz zrozumie� i nazwa� las. Nie wystarczy po nim chodzi�, trzeba go wo�a� po imieniu, wtedy by� mo�e odpowie � m�wi Ewa, a jej g�os odbija si� od szorstkich pni.</p><p>Niekt�re drzewa rzucaj� cie�, inne przepuszczaj� przez ga��zie s�o�ce, a niekiedy rozst�puj� si�, robi�c miejsce jasnej polanie. �wiat�o i cie�.</p><p>��M�j dom tkwi w wiecznym cieniu � u�wiadamia sobie Ewa. � Nawet s�o�ce mu nie pomaga.</p><p>Nagle Ewa wyczuwa jaki� ruch. Jeszcze nie widzi, kto jest jego sprawc�, ale odwraca si� z niepokojem. To nie jest wiatr ani zwierz� przemykaj�ce w�r�d krzew�w, nie jest to te� cz�owiek w�druj�cy lasem. Ruch czai si� w g��bokim cieniu, w g�stej k�pie spl�tanych drzew i krzew�w. Jest w nim co� bole�nie bezsensownego, jakby kto� albo co� szarpa�o si� w pe�nym przera�enia milczeniu. Ewa wchodzi w cie� i rozchyla ga��zie. Na jednym z drzew, wysoko, w metalowej p�tli wisi sarna, z nienaturalnie skr�con� g�ow� i bezradnie zwisaj�cymi nogami. Wypuk�e oczy patrz� na Ew� w panicznym strachu i wida�, �e b�l przy�miewa je bia�aw� mg��, kt�ra z wolna nasuwa si� na szeroko rozwarte jasnobr�zowe �renice.</p><p>��Aaaaaaa� � z ust Ewy wyrywa si� j�k. Nie jest w stanie dosi�gn�� sarny i polu�ni� p�tli. Mo�e tylko zawr�ci� w stron� wsi i tam prosi� o pomoc.</p><p>Milcz�c, aby Ono nie wyczu�o, co ujrza�a, Ewa pr�buje ci�ko biec, podtrzymuj�c wielki brzuch obydwiema r�kami.</p><p>Kobieta, kt�ra da�a jej klucze do domku, siedzi na swoim podw�rku z r�kami z�o�onymi na podo�ku i patrzy na drog�. Widok Ewy rozja�nia jej spojrzenie, ale dziewczyna czuje, �e nie ma w tym sympatii, lecz zadowolenie, �e w monotonii piaszczystej drogi co� zacz�o si� dzia�. Kobieta u�miecha si� zach�caj�co.</p><p>��Sarna w lesie� Zdycha w p�tli. Wisi na drzewie. Kobieta kiwa g�ow�, a jej oczy pochmurniej�.</p><p>��Kto� musi pom�c. Trzeba j� zdj��, uratowa� � ci�gnie zdyszana Ewa.</p><p>Kobieta marszczy brwi.</p><p>��Zostaw. Nie twoja sprawa � m�wi po chwili milczenia.</p><p>��Ale�</p><p>��Chcesz tu jeszcze zosta�? � pyta kobieta.</p><p>Ewa kiwa g�ow�, �api�c z trudem oddech. Czuje, �e Ono podesz�o jej niemal do gard�a i drapie po nim ma�ymi paluszkami.</p><p>��Jak chcesz tu pomieszka�, to odczep si� od spraw lasu. Posied� sobie nad jeziorem, popatrz na wod�, to uspokaja. Ale nie w nocy. W nocy nie patrz na jezioro. Noc� �api� ryby, a czasem �ab�dzie i nie jest dobrze widzie� za du�o.</p><p>���ab�dzie? � powtarza Ewa. � Po co?</p><p>��M�ody �ab�d� ma dobre mi�so � m�wi kobieta oboj�tnie, a Ewa si� wzdryga. �Nie, tylko nie �ab�dzie, nie one, takie pi�kne, wolne��</p><p>��A ta sarna� � zaczyna z bezradn� rozpacz�. Kobieta patrzy na ni� d�ugo i nieprzychylnie.</p><p>��Eeech, wy, miastowi� Sarny wam �al, nad �ab�dziem p�aczecie, a cielaka i kur� jecie bez wstr�tu. A co ma je�� ten, kto ma sz�stk� dzieci i d�ugu w sklepie wi�cej ni� zasi�ku? Tu niekt�rzy nawet psy jedz� z g�odu.</p><p>S�o�ce chowa si� za stromym czerwonym dachem i podw�rko nagle mrocznieje.</p><p>��Wracaj do domu, a jak b�dziesz noc� pali� �wiat�o, to przymknij okiennice. Nie wszyscy musz� wiedzie�, �e tu siedzisz. I nie powinni � m�wi ostro kobieta, wstaje i wchodzi do domu.</p><p>Gdy Ewa jest ju� na drodze, stara dogania j� i podaje bia�e zawini�tko.</p><p>��Ciasto dro�d�owe. Dobre. Z kruszonk�. Dziecko powinno je��.</p><p>Ewa �uje s�odkie, jeszcze ciep�e ciasto i patrzy, jak czerwone dachy kolejnych dom�w pogr��aj� si� w wieczornym mroku.</p><p>��Ono, to prawdziwe domowe ciasto � m�wi g�o�no � takie piek�a tylko babcia Maria.</p><p>Ciasto wi�nie jej w gardle razem z kr�tkim, urwanym szlochem.</p><p>Na ��ce mi�dzy domem a jeziorem wci�� nie ma faun�w. �Mo�e wszystkie schwytali i zawiesili w metalowych p�tlach?�, my�li Ewa. Schodzi ku jezioru i siada na drewnianym pomo�cie, w�r�d cichego, spokojnego �piewu wody. �aby kumkaj� natarczywie, cho� monotonnie, a �wierszcze stroj� niewidoczne instrumenty. Jezioro jest niewielkie i wida� drugi brzeg � poro�ni�ty lasem, z ciemniej�cymi zatoczkami, do kt�rych ju� nie docieraj� ciemnoczerwone promienie zachodz�cego s�o�ca. Wida� je za to na jeziorze � ruchome, �ywe, niemal fotograficzne odbicie.</p><p>��Ono, pami�taj, �e nie ma i nie mo�e by� �wiat�a bez cienia, a �ycie w pe�nym blasku przedwcze�nie by nas wypali�o. Wi�c musimy czasem zapa�� w cie�, byleby�my zawsze wiedzieli, �e gdzie� jest �wiat�o i w�drowali wci�� ku niemu, niestrudzenie, nawet wtedy, gdy jest daleko. A teraz pos�uchamy, co m�wi� ryby.</p><p>Ryby milcz�, jakby s�ucha�y razem z nimi, cho� r�wnocze�nie ospale, z leniwym wdzi�kiem ta�cz� na wodzie. Mniejsze wyskakuj� ponad powierzchni�, aby da� nura w g��bin�, wi�ksze przetaczaj� si� z chlupotem, wraz z falami, zaznaczaj�c swoj� obecno�� ko�em, precyzyjnie narysowanym na wodzie.</p><p>Powoli zapada noc, a moment, kiedy zmierzch przechodzi w mrok, jest jak zwykle nieuchwytny. Ewa wraca do domu. Nie zapala �wiat�a, tylko siada na werandzie i nas�uchuje. S�ucha tego, czego nie s�ycha� i o czym nie chce opowiada� dziecku: gdzie� w pobli�u, w lesie, w panicznym l�ku, a zarazem cicho i z pokor� umiera sarna.</p><p>��Cie�, Ono � m�wi Ewa. � Nie wszystkie cienie s� z�e. Ucieka� musimy tylko przed cieniem, kt�ry �wiat�a nie potrzebuje, �ywi si� sam sob�.</p><p>�Niech ta sarna umrze szybko, jak najszybciej. Powinnam j� zabi�, ale nie umiem�, my�li Ewa, kryj�c t� my�l przed dzieckiem. �Czy mo�na skry� my�li? Czy te� Ono we mnie wszystko wie, wszystko s�yszy, wszystkiego si� domy�la, nawet tego, czego ja sama jeszcze nie wiem?�</p><p>Potem Ewa idzie spa�. Nigdy nie zasypiaj� oboje w tym samym czasie. Ono co jaki� czas wierci si�, obraca, kopie, a Ewa budzi si� wtedy na chwil� i gniewnie mamrocze: �Uspok�j si�, Ono�. Ale tej nocy Ono nie drgn�o.</p><p>��Da�o� mi si� wreszcie wyspa� � m�wi Ewa o poranku, otwieraj�c szeroko okno i patrz�c na oblan� s�o�cem ��k�. Jest pusta. Wci�� nie ma faun�w. �Mo�e chowaj� si� pod kamieniami? a mo�e przycupn�y w�r�d trzcin?�</p><p>��Ono, obud� si�, ju� dzie�. P�jdziemy do lasu� albo nie, nie p�jdziemy do lasu � stwierdza po chwili przypominaj�c sobie o sarnie. Czyje spojrzenie jest gorsze � sarny czy tamtych dzieci, chudych jak kreski w miejscowym sklepie?</p><p>��Ono, tu jest pi�knie. Jest bardzo pi�knie � m�wi g�o�no i z przekonaniem, patrz�c na wod�. Czy w tej wodzie konaj� dla odmiany ryby schwytane w k�usownicz� sie�? � Ono, patrz na powierzchni�. Tylko na powierzchni�. Woda jest niemal zielona, bo odbijaj� si� w niej drzewa. I jest niebieska, bo przegl�da si� w niej niebo. I jest bia�a od chmur.</p><p>Ono wci�� milczy, cho� jeszcze wczoraj s�ucha�o ka�dego s�owa Ewy. Wyobra�a�a sobie, jak zaciska pi�stki, kopie kr�tkimi n�kami, marszczy czo�o, zamyka i otwiera oczy.</p><p>��Masz oczy jak ET � m�wi Ewa. � Jeste� ma�ym kosmit�, a ja jestem twoim kosmosem. Ale nied�ugo zobaczysz wszech�wiat. Gdy si� bardzo postarasz, znajdziesz w nim du�o dobra. Samo dobro. Bez niego przecie� wszech�wiat chybaby zgin��? a wi�c gdzie� ono jest, wystarczy tylko je znale��. Znajdziemy je, Ono.</p><p>Ono milczy, gdy stara kobieta przynosi jej kartoflank� zabielan� �mietan�; milczy, gdy karetka pogotowia dono�nym sygna�em oznajmia, �e kto� we wsi zachorowa�; milczy, gdy przez ��k� przebiega oszala�y ze strachu pies z przyczepionymi do ogona metalowymi puszkami na d�ugim sznurku; gdy w pobliskiej zagrodzie rozpaczliwie p�acze jaki� kot; gdy s�o�ce wspina si� na sam �rodek nieba i mimo wrze�nia pra�y tak, �e trzeba schowa� si� w cieniu werandy. Milczy � gdy traktory, powarkuj�c gniewnie, powracaj� z p�l, gdy zapada kolejny zmierzch, zasypiaj� domy we wsi i budz� si� puszczyki.</p><p>��Nietoperze, Ono. To s� nietoperze � m�wi Ewa, patrz�c na niewielkie, ciemne kszta�ty, �migaj�ce w pobli�u werandy.</p><empty-line/><subtitle>To s� nietoperze:</subtitle><empty-line/><p>babcia Maria niewprawn�, wykrzywion� artretyzmem r�k� wypisuje nad drzwiami ich domu dziwne znaki: �K + M + B�.</p><p>��Co to? � pyta ma�a Ewa.</p><p>��Kacper, Melchior, Baltazar. Trzej kr�lowie � m�wi babcia z nagan� w g�osie. � Powinna� ju� wiedzie�.</p><p>��Po co to tutaj piszesz?</p><p>��Jak to po co? �eby trzej kr�lowie chronili nas od z�ego � o�wiadcza babcia, wycieraj�c w fartuch r�ce ubabrane kred�. � w moim domu, gdy by�am taka malutka jak ty, dom chroni�y te� nietoperze.</p><p>��Jak? � pyta zaciekawiona Ewa. Wyobra�a sobie ciemnoskrzyd�e, mi�kkie nietoperze, kt�re zataczaj� kr�gi wok� ich domu, nie dopuszczaj�c Z�ego.</p><p>���apa�o si� skurczybyka i przybija�o nad drzwiami. Za skrzyd�a. Jak si� go porz�dnie rozci�gn�o, to by� taki szeroki jak jastrz�b! � m�wi z o�ywieniem babcia. � Szamota� si� dzie� albo dwa, im d�u�ej, tym lepiej, tym wi�ksze szcz�cie by�o dla domu, a potem chroni� dom. Wisia� od lata do Bo�ego Narodzenia i ust�powa� miejsca trzem kr�lom.</p><p>��Bola�o go to � m�wi niepewnie ma�a Ewa.</p><p>��Nietoperze to ma�e diab�y. Jakby ci� taki dopad�, to wkr�ci�by ci si� we w�osy. M�j tata �apa� go przez grube r�kawice, inaczej by ugryz�, taki jest diabelsko z�y i zawzi�ty. Nie ma co �a�owa� nietoperzy � obwieszcza nieodwo�alnie babcia.</p><p>Nietoperze nad ��k� i ko�o werandy s� szybkie i bezszelestne, a Ewa czuje, �e ich cia�a s� mi�kkie, delikatne i nie nosz� w sobie z�a. �Czy nietoperze, umieraj�c nad drzwiami mojej babci, patrzy�y tak samo jak sarna? z panicznym l�kiem, b�lem i bezradno�ci�?�</p><p>��Ono, lubimy nietoperze � m�wi Ewa, ale Ono wci�� milczy, jakby nietoperze w og�le go nie interesowa�y. �To niemo�liwe�, my�li Ewa. Jej r�ce, opasuj�ce brzuch, pr�buj� wymaca� kszta�t dziecka. �Jest we mnie do g�ry nogami, wi�c jego stopy powinny by� blisko moich �eber� Nie wiem, niczego nie wyczuwam. A mo�e wcale go nie ma i nigdy nie by�o? Mo�e rozpu�ci�o si� w moich wodach? Mo�e moje wody s� zatrute?�</p><p>��Ono, od wczoraj nie zmieniasz w og�le pozycji, zesztywniejesz we mnie i nawet moje wody ci nie pomog� � m�wi g�o�no i wyra�nie. Jej g�os odbija si� od jeziora i powraca z cichym j�kiem: ��� ��� �����.</p><p>��Ono� Daj jaki� znak, �e mnie s�uchasz.</p><p>Ono zn�w nie porusza si� przez ca�� noc. Ewa �pi czujnie, budz�c si� co chwil�, lecz Ono ani drgnie.</p><p>��Nie mo�esz mi tego robi� � m�wi Ewa wczesnym �witem, patrz�c z oszo�omieniem na wstaj�ce z jeziora s�o�ce. � Nigdy nie widzia�am czego� podobnego, Ono, obud� si�, bo nie opowiem ci, jak to wygl�da. S�o�ce k�pie si� w jeziorze i powoli si� wynurza. Zaraz wytrze si� niebieskim niebem i w�o�y bia�y szlafrok z chmur. Gdy spojrzy na nasz� ��k�, wtedy nareszcie pojawi� si� fauny. Mo�e one ta�cz� tylko wtedy, gdy nikt nie patrzy?</p><p>Faun�w nie ma, a Ono milczy. Nie porusza si� nawet w�wczas, gdy traktory wyje�d�aj� w pola z natarczywym warczeniem. Milczy, gdy kobieta z s�siedztwa przynosi kluski ze skwarkami i pokazuj�c na jezioro, opowiada ze �piewn� oboj�tno�ci�:</p><p>��Wczoraj zabi� si� tam J�zek od Staszk�w, t�uk� ryby pr�dem i wypad� z ��dki. Zapi�, to si� i sta�o, jak mia�o si� sta�. Pijakowi �mier� jest pisana od picia. M�j by� drwalem, to pisana mu by�a �mier� od siekiery lub drzewa i drzewo si� na niego obali�o. A ja umr� od kur. Pewnego dnia usi�d� na tym podw�rku i ju� nie wstan�. Kury przyjd� po ziarno, nie dostan� go i mnie zadziobi�.</p><p>�Las i wie� kryj� swoje tajemnice, a jezioro je poch�ania i niech�tnie oddaje. Mniej ch�tnie ni� ziemia�, my�li Ewa i obejmuj�c brzuch, m�wi do kobiety:</p><p>��Ono si� nie rusza. Ju� dwa dni.</p><p>��Pi�cioro mam � odpowiada kobieta. � Jedno te� si� nie rusza�o.</p><p>��I co? � pyta Ewa.</p><p>��Musieli je wyj�� kleszczami i w trumienk� wsadzi�. M�j trumienk� sam zbi�, bo na takie ma�e szkoda pieni�dzy. Musz� zosta� dla �ywych.</p><p>��Ono musi �y� � szepcze Ewa.</p><p>��Nie b�dzie tego, b�dzie inne. Tak bywa. Mo�e ono nie chce wyj�� na ten �wiat? Jedne chc�, inne nie. B�g da�, B�g wzi��, jego sprawa � m�wi spokojnie kobieta, a potem jej oczy zerkaj� ku Ewie z chytrym zaciekawieniem: � a mo�e ono nie chce tak, na dziko?</p><p>Bez ojca, bez bia�ego welonu, bez w�asnego dachu nad g�ow�?</p><p>Ono wci�� milczy. Zapada nast�pna noc i znowu �my t�uk� si� o ma�� lampk� na werandzie.</p><p>Nie, to nieprawda. Jeste� tam, s�yszysz, tylko nie chcesz da� mi znaku. Wiem o tym. Tkwisz we mnie g�ow� na d� i stopami do g�ry. Przygotowujesz si� do wyj�cia, cho� jeszcze wci�� si� zastanawiasz, czy to zrobi�. Wszystkie pr�bujecie wyj�� najpierw g�ow�, aby w razie czego wycofa� si�, uciec, ale tam nie ma powrotu. Wi�c zr�b to. Zr�b. Obud� si� i wyjd�. Nie dlatego, �ebym si� chcia�a ciebie pozby�, ale poniewa� �wiat jest jednak tego wart, aby poby� na nim cho� przez chwil�.</p><p><emphasis>Gdy ju� wyjdziesz, zobaczysz, �e �wiat ci� zaskoczy. Najpierw ujrzysz kolory, mn�stwo kolor�w i to b�dzie pi�kne i ciekawe. Potem us�yszysz d�wi�ki, ju� nie st�umione jak dot�d, ale jasne i dono�ne. Powitasz je krzykiem. Niekt�re kolory od razu polubisz, inne b�d� agresywne i niepokoj�ce. D�wi�ki podzielisz na czyste i fa�szywe. Pewnego dnia odkryjesz, �e wszystkie te podzia�y nie s� proste, nie maj� wyra�nych granic. Nie mo�esz si� pogubi�. Pomog� ci w tym �wiat�o i cie�. Kieruj si� ku �wiat�u, ale nie b�j si� cienia. I uwa�aj, bo cienie te� bywaj� kolorowe.</emphasis></p><p><emphasis>Pami�taj, �e to ty wybierasz kolory i d�wi�ki, w kt�rych b�dziesz �y�. Ja nie znam jeszcze moich d�wi�k�w i kolor�w, ale ich szukam. Mo�e kiedy� razem je znajdziemy? B�dzie nam �atwiej.</emphasis></p><p><emphasis>Milczysz. Ale ja wiem, �e naprawd� m�wisz mi, �e mam racj�. Ono? Ono�? ONO!</emphasis></p></section><section><title><p>Wrzesie�. Cienie</p></title><p>Przychodnia jest dwa kilometry od wsi i Ewa musi przej�� t� piaszczyst� drog�, wzd�u� osaczaj�cych j� zewsz�d dom�w. Idzie tak, jak chodz� kobiety w ci��y, powoli, ostro�nie, przegi�ta do ty�u, podtrzymuj�c r�kami brzuch � jakby bez tego gestu ten wielki, nabrzmia�y, �ywy b�ben mia� oderwa� si� od niej, upa�� na ziemi� i p�kn�� z rozpaczliwym hukiem.</p><p>Na podw�rkach dom�w gdacz� kury, psy na kr�tkich �a�cuchach wyta�cowuj� rozpaczliwe pragnienie wolno�ci, chude koty wyleguj� si� w s�o�cu, a wszystkie okna patrz� w �lad za Ew� ciekawskimi spojrzeniami.</p><p>��Nie biegaj, bo si� przewr�cisz � sepleni bezz�bnymi ustami ubrana na czarno staruszka, siedz�ca na �awce przy p�ocie.</p><p>Przychodnia znajduje si� w pozbawionym charakteru budynku z lat siedemdziesi�tych i wchodz�c tam, Ewa ju� wie, �e trafi�a na z�y dzie�. Poczekalnia jest pusta, brzydka, odrapana, p�ytki PCV odpadaj� z pod�ogi, na �cianach po��k�y kafelki. Nie wida� tu nikogo poza piel�gniark� w szarobia�ym kitlu siedz�c� przed telewizorem. Piel�gniarka poch�oni�ta jest ogl�daniem telewizji i nie zwraca uwagi na wchodz�cych.</p><p>��Gdzie lekarz? � pyta Ewa, sapi�c z wysi�ku, lecz piel�gniarka nie odpowiada.</p><p>��Lekarz! � powtarza dziewczyna i przyciska r�ce do brzucha.</p><p>Na ekranie telewizora samolot wbija si� w jedn� ze �cian drapacza chmur. Unosi si� dym, k��by kurzu i buchaj� p�omienie ognia.</p><p>�Zaraz przybiegnie Bruce Willis i zrobi z tym porz�dek�, my�li t�po Ewa.</p><p>Drugi samolot uderza w s�siedni� wie��. Dym, kurz, ogie�. �Jesus Christ� My God��, krzyczy przebiegaj�ca w kadrze statystka.</p><p>�Sam Bruce nie da rady, musi by� jeszcze Eddie Murphy�, my�li Ewa i m�wi g�o�no, b�agalnie:</p><p>��Prosz� pani� Ono! Ono zamilk�o.</p><p>Pot�na, wysoka wie�a zapada si� jak dziecinna zabawka.</p><p>�Teraz potrzebny jest Schwarzenegger. Zaraz si� pojawi i ju� on im poka�e�, stwierdza odruchowo Ewa i gniewnie szarpie piel�gniark� za rami�.</p><p>��Pani tak nie mo�e! Pani nie wolno! Potrzebuj� pomocy!</p><p>Piel�gniarka zwraca ku niej og�upia�e spojrzenie.</p><p>��Jezusie Maryjo, J�zefie �wi�ty � szepcze na jednym oddechu i znowu przykleja si� ca�� sob� do telewizora.</p><p>Samolot pikuje w identyczny spos�b jak za pierwszym razem i ponownie wbija si� w drapacz chmur.</p><p>��To ju� by�o � m�wi Ewa.</p><p>Drugi samolot zn�w uderza w drug� wie��. Pierwsza wie�a zapada si� i znika w k��bach kurzu i dymu. Staty�ci biegn� ulic� w kurzu i dymie, zas�aniaj�c spanikowane twarze i krzycz� przekonuj�co: �Jesus Christ� My God��</p><p>W Ewie powoli narasta furia i nienawi��.</p><p>��Magnetowid si� pani zaci��! � wrzeszczy, szarpi�c j� za rami�.</p><p>Plecy piel�gniarki drgaj�, nie spos�b oderwa� jej od ekranu.</p><p>��Pani tu sobie ogl�da horrory, tymczasem ja�- ci�gnie dziewczyna, a kobieta m�wi pustym, ot�pia�ym g�osem:</p><p>��To nie horror, to wszystko prawda. Prawda. �wi�ta prawda. A je�li tam, u nich, w tej Ameryce, dziej� si� tak straszne rzeczy, to co stanie si� u nas? B�dzie koniec �wiata. Ju� jest koniec �wiata.</p><p>Samolot po raz trzeci wbija si� w wie��. Drugi przecina s�siedni drapacz, a pierwsza wie�a znowu znika z powierzchni ziemi. I wszystko zaczyna si� od nowa. Ale Bruce Willis nie przybiegnie, Schwarzengger nie pomo�e, nawet James Bond by�by bezradny.</p><p>��Jaka prawda? � szepcze Ewa.</p><p>��Najprawdziwsza prawda. �wiat stan�� na g�owie i rzyga wszystkim, co w nim najgorsze. Ludzie pal� si� �ywcem, dusz� si�, skacz� z pi��dziesi�tego pi�tra na bruk � szepcze piel�gniarka.</p><p>��Wi�c Ono dlatego� � m�wi Ewa, doznaj�c nagle ol�nienia. � Ono wiedzia�o. Wiedzia�o, jak naprawd� jest. Ono czu�o, �e wci�� je ok�amuj�, �e m�wi� mu o �wiecie tylko to, co chc� � my�li g�o�no, a Ono milczy.</p><p>��O czym ty gadasz? � pyta kobieta i dopiero teraz naprawd� dostrzega Ew�, z jej wielkim brzuchem, z potem sp�ywaj�cym po twarzy, ze zlepionymi w�osami. � Co tu robisz? Czego chcesz?</p><p>��Ono � m�wi Ewa, wskazuj�c brzuch. � Ono nie rusza si� od czterech dni.</p><p>��To niedobrze. Lekarz b�dzie dopiero w czwartek. Poszukam t�tna�</p><p>��Nie trzeba lekarza � m�wi Ewa. � Ono po prostu nie chce si� tu pojawi�. Nie b�dzie t�tna.</p><p>��Nie ma � potwierdza piel�gniarka, odsuwaj�c g�ow� od brzucha Ewy. Jej wzrok znowu przywiera do telewizora. Samolot po raz kolejny uderza w pierwsz� wie�e i Ewa wpatruje si� w ma�e punkciki spadaj�ce z budynku. Ludzie wyskakuj� z okien i jak anio�owie mkn� z nieba ku ziemi. Jak d�ugo trwa spadanie z tej wysoko�ci? o czym zd��y si� wtedy pomy�le�? Co si� czuje?</p><p>Ewa odwraca si� i wychodzi. Gdy jest kilkadziesi�t metr�w od przychodni, piel�gniarka wybiega za ni� i krzyczy od progu:</p><p>��Wracaj! Musisz jecha� do szpitala! Ono jest teraz jak trucizna! Zabije ci�! Wracaj, s�yszysz!</p><p>Ewa idzie dalej, nie odwracaj�c g�owy.</p><p>Woda w jeziorze jest ch�odna, czysta i �agodna. Ewa zdejmuje buty i wchodzi do niej wolno, jak najwolniej, czuj�c, jak przyjazny ch��d stopniowo, powolutku obejmuje jej stopy, �ydki, uda.</p><p>��Bo widzisz, Ono, to jest tak� � m�wi, urywaj�c, a �ab�dzie na d�wi�k jej g�osu odp�ywaj� dalej, ale nie odlatuj�.</p><p>���to jest tak, �e najpierw w og�le ci� nie chcia�am, ba�am si� ciebie i nawet wtedy, gdy ju� postanowi�am, �e jednak ujrzysz wiosn� tamto drzewo, to wci�� ci� nie lubi�am.</p><p>Woda wdziera si� pomi�dzy jej uda i przez chwil� wydaje si� zimniejsza i mniej przyjazna. Ale to z�udzenie, bo ju� za moment, gdy obejmuje brzuch mi�kkim, dyskretnym u�ciskiem, znowu jest �agodna i podst�pnie koj�ca.</p><p>���ale chcia�am mie� z kim rozmawia�, bo przed twoim przybyciem nie wiedzia�am, co to rozmowa.</p><p>Woda si�ga Ewie do piersi i plec�w, jest teraz bardzo zimna, ale gdy Ewa ochlapuje ramiona i szyj�, jej temperatura wydaje si� rosn��.</p><p>��To wszystko kwestia przyzwyczajenia � oznajmia wodzie i m�wi do dziecka: -�i gdy ju� przywyk�am do tego, �e z tob� rozmawiam, �e to jest prawdziwa rozmowa, ty nagle milczysz. Nadal nie wiem, jak to ze mn� jest, czy chodzi mi tylko o rozmow�, czy mo�e jednak ci� kocham?</p><p>Ewa k�adzie si� na plecach i patrzy w niebo.</p><p>��Wiem teraz, �e nie umiem ju� bez ciebie �y�. Nie chc� by� znowu samotna i niema. Dzi�ki tobie zrozumia�am, �e nie mo�na �y� z dnia na dzie�, �e wszystko musi ku czemu� zmierza�. Ja i ty zmierzali�my ku sobie. Ale ciebie ju� nie ma, Ono i ja wiem, co si� sta�o. Upi�o� si� moimi wodami, �wiadomie, zaton�o� w nich. Ja zrobi� to samo z t� jeziorn� wod�. Chcesz odej��, to dobrze, ale nie zostawisz mnie samej.</p><p>Ewa przyciska d�onie do cia�a i prostuje nogi. Woda powoli, delikatnie wci�ga j� w siebie. Pod powierzchni� jest czysto, zielono i �wietli�cie. Pi�knie. Ale p�uca rozpaczliwie domagaj� si� tlenu � i dziewczyna si� wynurza.</p><p>��Ono! � wo�a, krztusz�c si�. � a mo�e dasz mi szans�? Tu nie jest tak strasznie, jak my�lisz! To nieprawda, �e �wiat jest gorszy, ni� by�! Musimy polubi� go takim, jaki jest i znale�� w nim swoje miejsce. Ono, wr��! Pomog� ci znale�� to miejsce, ciche i spokojne, albo takie, w kt�rym b�dziesz walczy� z ca�ym �wiatem. Bo �wiat mo�e by� inny, cho� nie wiemy, jak go zmienia�, �eby by� lepszy, dlatego powtarzamy wci�� te same b��dy. Ono, prosz� ci� Mo�e �wiat b�dzie lepszy, gdy ty si� na nim pojawisz?</p><p>Gdzie� wysoko skrzecz� ptaki, �ab�dzie bij� skrzyd�ami o wod�. Ewa, walcz�c z g��bi�, kt�ra jej nie chce, widzi jeszcze korony drzew i z�otob��kitne niebo. Bia�e chmury w�druj� po nim niespiesznie, jakby niezdecydowane, kt�r� wybra� stron�. Odruchowo nabiera powietrza, zanim zn�w si� zanurzy. Tym razem dosi�ga dna. Jest jasne, mi�kkie, piaszczyste. W przejrzystej wodzie widzi ryb�, kt�ra trwa nieruchomo i przygl�da si� jej uwa�nie.</p><p>��Zjesz mnie potem, rybo � m�wi i woda wdziera si� jej do ust. Pr�buje si� wynurzy�, aby wyrzuci� z siebie p�yn. Krztusi si� i kaszle i jak przez mg�� widzi nad sob� po�yskliwe odbicie s�o�ca.</p><p>�Ono, daj nam szans�, prosz� Wr��my razem. Do trzech razy sztuka. Trzy razy szuka�am twojego ojca. Trzy razy pr�buj� si� utopi�. Je�li nie wr�cisz teraz, ju� nam si� to nie uda. Pos�uchaj! Jeste� mi potrzebne, odmieni�o� moje �ycie, wi�c to jest chyba mi�o��, Ono. Wr�慔</p><p>Ale Ono wci�� jest nieruchome i milcz�ce jak ciemne kszta�ty drzew we wodzie.</p><p>��Kocham ci�! � krzyczy Ewa, jeszcze raz wynurzaj�c si� na powierzchni�, a woda niesie jej s�owa ku zaro�ni�tym brzegom jeziora i odbija d�wi�cznym, �piewnym echem.</p><p>Ono nie odpowiada.</p><p>��Dam rad�, pokonam op�r wody � m�wi Ewa i zdecydowanie zanurza si� ponownie. Szeroko otwartymi oczami ogl�da podwodny �wiat. Cienie ciemniej�, a �wiat�o ga�nie. Ryba odp�ywa.</p><p>��Ju� mnie nie ma � my�li, dotykaj�c plecami piaszczystego dna. � Nie ma nas, Ono!</p><p>Nagle jej cia�em targa mocny b�l. W czyst� wod� jeziora gwa�townie sp�ywaj� jej w�asne wody, m�tne, tajemnicze, zmieszane z krwi�. Jaka� si�a wyrzuca j� w g�r� i Ewa usi�uje podp�yn�� ku brzegowi, ci�gn�c za sob� czerwon� smug�.</p><p>Nad wod� niesie si� g�o�ny, wysoki krzyk dziecka witaj�cego �wiat. Sp�oszona para �ab�dzi zrywa si� do lotu. Na ��ce ta�cz� fauny.</p></section><section><title><p>28 albo 29 lutego. Z�b</p></title><p>Gdzie schowa� dwa i p� tysi�ca zet, �eby nikt ich nie ukrad� w tym niedu�ym mie�cie, gdzie mog� zabi� za pi�� z�otych? Ewa bierze fors� od matki i chowa do majtek.</p><p>��Chod� ze mn�. Boj� si� � m�wi.</p><p>��Nie mog� � odpowiada Teresa. � Wszyscy zwr�ciliby uwag�, �e gdzie� razem idziemy. Przecie� nigdy razem nie chodzimy. Ka�dy by my�la�, �e dzieje si� co� niezwyk�ego. A co mo�e by� niezwyk�ego w takim mie�cie jak nasze? Skoro to nie niedziela i nie msza, to gdzie mo�emy i�� razem, jak nie na skrobank�?</p><p>Ewa milczy.</p><p>��Jak ju� b�dzie po wszystkim, to nie wychod� od razu, bo b�dzie ci si� kr�ci� w g�owie � m�wi matka. � Pomy�l�, �e jeste� pijana albo co. Posied� troch�, poczytaj kolorowe pisma, w takich gabinetach zawsze s� kolorowe pisma, przynajmniej poczytasz je sobie za darmo. I nic si� nie b�j. Dadz� ci zastrzyk, b�dziesz my�le�, �e odlatujesz albo si� zapadasz i zaraz u�niesz. A jak si� obudzisz, to wszystko znowu b�dzie w porz�dku.</p><p>��Sk�d wiesz? � pyta Ewa, patrz�c podejrzliwie na matk�. � Sk�d ty tak wszystko wiesz? Matka czerwieni si�.</p><p>��Mia�a� kiedy� taki zabieg? � w g�osie Ewy brzmi chytro�� i emocja. �Mia�a, mia�a! Mia�a skrobank�, mo�e nawet niejedn�. Nie jest taka �wi�ta, jak� udaje�.</p><p>��Nie, no sk�d�e! Nigdy w �yciu � m�wi pospiesznie matka. � Id� ju�, bo si� sp�nisz. Gdzie schowa�a� fors�?</p><p>��Do majtek. Wyjm� w toalecie, jak b�d� na miejscu � m�wi Ewa i wychodzi z domu.</p><p>Wsiada do autobusu i wyci�ga z torby szar� broszur� z okropn� dziewczyn� na ok�adce. �Ty g�upia, gruba fl�dro, te� da�a� si� komu� zaci��y�, mruczy do obrazka. �Nie zamierzam wygl�da� tak jak ty i mie� ten wielki brzuch, w dodatku diabli wiedz�, z kim�. Wpycha broszur� w w�sk� szpar� fotela z taniej dermy. �Koniec. Koniec z tob��, my�li z satysfakcj�.</p><p>Gabinet lekarza mie�ci si� w ceglanym, nie otynkowanym budynku. Ta ceg�a zdradza jego nowo��. W ca�ym mie�cie stoj� zniszczone bloki z wielkiej p�yty (�rakotw�rcze�, mawia z satysfakcj� Teresa, bo ich dom, cho� nie wyko�czony, jest z pustak�w). Dom jest pi�trowy, a gabinet mie�ci si� na parterze.</p><p>��M�� zaraz zejdzie. B�d� mu asystowa�. Siadaj. Czemu nikt z tob� nie przyszed�? � dziwi si� elegancka kobieta, kt�ra otwiera Ewie drzwi.</p><p>��A nie mog� sama? � pyta Ewa.</p><p>��No c�, twoja sprawa � m�wi kobieta. � Coraz cz�ciej przychodzicie same. Ani matki, ani faceta. Jakby to by�o z ducha �wi�tego.</p><p>��Czy to na pewno nic nie boli? Czy to jest tak, jakby si� rwa�o z�b? � pyta zaniepokojona Ewa. �Gdyby by�a ze mn� mama. Albo ktokolwiek. Ktokolwiek, kto wzi��by mnie za r�k�, my�li.</p><p>��To boli mniej ni� przy rwaniu z�ba. Nic nie poczujesz.</p><p>I nic nie czuje, a gdy otwiera oczy, widzi wielkie, bezlistne drzewo za oknem.</p><p>��Czy to jest d�b, klon czy kasztan? � be�kocze, p�przytomna, a lekarz m�wi �agodnie:</p><p>��Zobaczymy na wiosn�.</p><p>�I wiosn� zaczn� wszystko jeszcze raz. Tym razem si� uda� ale co? Co ma si� uda�?�</p><p><emphasis>Krak�w-Mazury 2002</emphasis></p></section></body><binary id="0" content-type="image/jpeg">/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCAHUASwDASIAAhEBAxEB/8QAHQAAAQQDAQEAAAAAAAAAAAAABAACAwUBBgcICf/EAD8QAAEDAwMBBwIEBAQGAQUAAAEAAgMEBRESITEGBxMiMkFRYQgUI0JScRUzgZEWYqGxFyRDU2NyJiU0goOi/8QAHAEAAgIDAQEAAAAAAAAAAAAAAwQCBQABBgcI/8QANhEAAgICAQMDBAADBAsAAAAAAAIBAwQREgUTIQYiMRQjMkEVQlEkM2FxNENScoGhsbLC0dL/2gAMAwEAAhEDEQA/APLZSKQWUeZCmQseqW6SFMGD1jO6bq0+ZPZ4uFHlyNKZbu8ImUaowAo2MxuVIDnYLfEMplgU7BsmsaMohjd8Jd2HFUdDDnxIqPxeFNjOBhFQxY8SWZ9DSqYgjLSivTCw0YUjGajlLy+hhVFC05RrPKomNHAUnl5QGnYVVGt1JOapGt/ZJ0Ts5Udk+JEMp44T2xqRsQWbJcSBjQGprThynliIdhRyR6RlQjya4mNicrO2OUwE4S3RInZriYH8vCEcMPKMPCHkGXLSLogxDjLSgahul6Pd4Qh6luoApxI0AaSqqYjqyoZIyWqywJBwg5jpfpTNc7FXUDxp2WfRZqW4IKa7ybI3LQm6gTwsBTShQnZN1rxgX4GDysgpp5WVuSEwJJJJaMM4WPVZSWzBxxjCwBjdYPmSqNm7IWzDYrPQ2aHpw3a8MLnh2GhOu1jhbQtu1rmBo3ty9nsirzTzjoa2NbS63z8jCmNNJZejJKOp3nq/5bM8KsW0dWs1XunvjaxhLpGngeqLMJyx74nRvaNyRjKvui6On+1qatzBJXRt/CafUKxcX3LpKpmuFK2Exu/CcBgkrPqwy1GrtgkkIY1hldJucIhsLmOEkbdEg2wVsHQbYqeOvrXMEgpm4AKAbI2tukdRI0RxvdnCG1+xhVIoYDrLzFIR+Y/KIhi8BcZHk+o+FuwkqqXqSlt0Vsi7kjc48LlRXikpIr3JS0kPkkboSM3cf0NKpBUWyaCmY0Mc2KXfLgsRMlc9rKSEy6NuFsnXNVUS/Y0mhrQ2PctT4h/DLBRSUkAmmnkwcBAm7QRV2azTtc4uBiMJdxkIiKmbjEztQar/AKyjDq2jBiEQdzgKqfA38YRkkjjKyLuQwql1TW3piSxCsfEWyjYLX5mxfdhrB+GOFsk8Qj6ShjkhAe452QXTdLT1N7hgqhhjglZv14M4lQYpB4/ti1rUwh3midgu9F0KpfbwKml0+T4WudM00VTf2U/2uw1OUZu1+gnEpGwSsjDp2FpHumFhe0kU7pB8BX12n+9qqqKWMMEb9IwrV3e26goTR0rZe8cAchEjJ0ZxNI7oFrZ42GPS1xMZ5R89FDF0hHWxtMksjsd2Od1a9cQwfx+UwsEcoa0d2ON1eRUtJT9NU74WiSsaSTGeNlH6vyD4nNZNTwGhphx+UpOZIG94yje4j1wrgwtrrrC+saIXOd5QtgkqKmC8w2qGiY6JzfNhNd4CxoLoi8lkbDpdv/VDyt0aWxRnvP8AqfCvbj3UN6dBCfBDINX7LYv4Xb5aiZ0WNVTGNPwVKcr+gFjnFRG5g8A/CkQr4myD8OBxEfrhbF1MKaKRtJSDPdndWFvYyW2Cmp4GmaQbnCaqv2LupoMkfeNZHINLXSgIvqi3w0FxYykiMjhECcImGl+8vjIZ/AxrtX9lsHWJbFRMrLdG2R5boOUy1+xVkOdw5E73OYXF3om1DJG+Oand3Q+FsHSsMcle9tQwGRjScItlT39hudRJTt/BdhuQnIygLKadIzTuonHCJqN2ghQlm4TVbbFXMBJJJFIDyxIMU+FjCFyGeypGG7qaMDCbpTmtK3DGdlSzpeobtSwiGOcOb/soKmaaqqBLVzE59EGB3Qb3bNRyjCc6C+LdLMugywGWuqno6zXSHCMuFwrKt+Kk5HsEHBGSdWdARETPFsdSVZPI0oRTSyRQlh2B9lNE1r2/KbHE4yaTsjIIWMdvukngbQsobvdY6P7cyf1/MhWt8OSSX86sqPOTk8oymBYNbuEvIzA6R8k7h30+VZW2uqaRumKXUPZAxtjdu+PCJADR+Gz+qE0cQ1a7Jauaqq365R/VMw7TguCzknbUnMja13jyoq4biEGd0zMZ5TY2Pa7UOQnQxtZupGuBdsl9bJhD7hVzxls4AQsDqinkL4ZMZT/mV2yWIn7MJWpr2T+Bj26zlp8XuioLhW0kJaxwPsh38HSo3NJiBLsfChCbkxl8EU00kz/uJf5yRqqqId7I5MrZooGd8/n0QMDqipcZ5D+D6BNRGgRLK0zSCdkmD/qpJblctAhjnA+fVMgqW1AxHDho/ulJG07tGCi8QJXytLXZHKa6qnaNs7Iicb5CGlY7GAFPWgFvkEqYi8amcp331dFT90x4CywS69LuENNETNu4puI2BZdADu9jLDqOWppml/Ey84ci5Y9YkOoeFByR4Mfi8yZrFWXQM2SWJ4mhPiTLjcausj7mXZqmnja7LoTshXN2w7lNKKsoC9uWId2zke+MBqGdHumlFGQhITcKZzcKNT2LhhYkGIjSEtICW5D/AGWgiEfws92pNgs5+FrkZ22GMjbGiIRk5TWQOfuUVFHpCG9mgiDmtzhHQY0gKCFuTwiWtwlmn9jSyTU/mRQbkBQwtwp84ISc+BpSeNuMKUAuCy1uQ1EwRAlKvGpGlMwNwFM3OU9keBwpYoxySAEH8hnjxIWxPe7vmRiMqZuoHXO/ZRTXm0wxnv61hx6Ba3VdR/xCpNNaoHSgHkIiUcwFl3EvaytjifCwnD3AlT2yYTxODfOSRlaj1DLI+70duYf+Z42W92a2mks7YHf/AHWM5WZKaJY9u5MFpTmtI3RbYfdZMISE26LLtAcjHtLZMecpSwZnb7YR7acl0MTuGjOVU3C5RxUVbUH/AKOwKJU3KSOQvGDVrlJLc+rG2+PeMedDX26ttkdRRscNTNmp3TVWKejrr5L55AdBK0W4zz3CpdXPcdOo5z6q8ox+UHO35XFze7PeoKS1CiDDJVv4wmWK8TfxwW+qaWvduMofs/qbcy31E1Q0SVsbSW5UXRUhufUdRdK5ob3biG4U3o4mqcnkbhJEe8klLfNwg/FocC07FT36vkprjRUobtIUVMxwc8adlXvPEf3yKl7NlA+NWjodkPJDnZbWw0ylXLF7IZ8W+6tXxaOUNLF3nCZSwWdCpni3Qc8SuJot0JPEmksFWUqJItkOY1aTReFBuj3TK2CrqAyAqPSi5WqEtTYr2i0bA7O4T+5b6hFNZJncJ2keoVbyLLiDd1GPRZDYx+VFiPI4We6/yrJcyFBXNcTsiIInAKWOJqna1rQhtYGVRrI/Axw8ynhbG6doz+J7KWCPTokPB9FX3VklvuUdfn8InhBd9hGQRneepYIAfG8eIJ13c+qv0FqpzlmrxkeiAvFZBQ9Ww3DPgkjw1C2a9Q0dRV103ilc86EaaZQX+pRjfqyqprfM2nnIdMdgQjooWOiEzhjPBWu9I2WtrqoXe8EuAOQ0rczEJpdUYxGNtKqczjMeS4xJsKu+VUlJC1pb3vej0WudS3plXTx2eiBjneAHD1V/1DUtpa+ikGHQDGrK0S6V9H/xBNwjwIWjGBwmMKnlO5AZ2RFMeAbrCip7ZHRUcEmqSQjvd+EbbrtQ9LxaKMa3zRnWfYrXeoayOuvc9RG4mPHhKCpQ6V8cJ8T3nGSrpafBz73d6fBvHZZb6i6dSy3iQEtzkZXXXRvcJHBVnQVrgtNqEUenU/1C2ARd2SwnOpcX1rIh38na9HxpqQroYHg5KkMR9Go8R6B7phGTsCqqbtU8SyRdWbBKxumIS+sbFy/ryqlp+mZ6YHereV1moi+4pJ9O3gXB+pKua6XtlvB8NO85XQdErlZmSk65cs4CqR1Pe3J9u6fhOIIRl59gq7qh8LauOmoyDHSnDSPdTVVxbQ1Vc2D+dIMRn2CpIY5S0sYC+R5z77rqlp47mTkGblxUKpGTSuc+jy57D+KR6LZulXMs3UFNUF4dQTfzfhyEqrPW2eyS3G3jXHUDD/gqgNTMIIoonlzOX/DluxO+DZvpzqF2niuPaHb4KaQOYwei2ioiEeqIt3yuJdN3SW33+nuMkhc7Vp3K7zG41MFNVNaHNmbkqh6nV9PG5Op6XkrloU0kbz6IeeJXc0QGwCDniHsq5Ltjr1FPLH8IaeEFW8sXwh5odslMrZsUespZYyhJIzlW8rBjhCSs+E3W4tYhUSxbIKSLxK3kiKFfGcp1HFHQppGKAtVnKzbhCubvwnIfYo1Wi+GSdwsuY1SN1F3CkdHkKu5D3EHGANk4FS92McLLWLXIziM7rOCp426GkJcOAREbAQl3cMq+DNMw6htso+oYg6wVHurCBoJH7KDqGI/4eqHBbpnZNlOUxsknhYKp+XtOytemPs3dRxivb+E1VkTWPaXBxL87K8t3SF9raP7+JuB6FXuTp4OdxldTsMFXSS4hhqotLPRHRT0bm9738cRbtlcIrbddqC5RR3Gd1O88ELa+kb823VMlHcpvuYnDYlc/kdMaz4k6fG6pVUu2CO1S60Qp46SllGrVyCuaPLnTZDsg8lFXM/cXSZ0jy5us4yh4w0RudnCu8PF15OZysmbxgGGlo/uiaFodXU0bT4i4DZDtcHO0M/urjomOB3UNP91u0P2R724A8deJ6DtFubTW6I5cTjKsXt8THqW2Pjnt0ekgjClLASG4XmGYnfWHg9NqaKvAMWAuLhuo55vtqd00ha0D3VjDAxo55K0/tmmfbunO8hJBI9EfBoi5uMgrsjh5NHvnUt9ul0qbfZHZfCD3hH6VzKpfO2pqDr/ELvxP/ZbhSVrrF0b/ABKkdquNZtITzpWlPAkn7wuOqTxP/wDZd5hY8Vr2zgur5fKxVMl2oySzN/Ed5VsnZ7EyTqCFskevvdsY4Wt97qnxMN2rqn092N9Vcaq6VTNUcY8AIRuqX9iqWghiL3cxEAu0ilZ01VYpKrv3V4/EiG+FzaBsgbKHsIY0+U8rsVmFDWdrNY2+0+WYJiY7gLPUXQNLfbrUus7xE5xwGDhI1Z0Y86ksLsT6ms49IGMpmuPm1ZC7t2XVQuHSuqaYZgbgZK4v1BZ6iy3I0Fdu5pOFt3ZHdI6Wvda6iUhk42GVvqFf1qC/SLIx34nUZHRu8qgdEHDJCtXUkMRyoJIte7OFxy268HcvT4Kl8fOQgamP4V1IzYjG6BnZsQmK7RJ6inliGELNE0DKspIThCzRHCs63EHUqJW7cIOVu/CtJGjG6FlYE8r6E3Uq5mDHCGLBnhWUrNkOY90yjizQW+lY0qTSUtJSfIe47I9KWglTNZlSBijLGcSMRqeKIpMZqKKijOnKA87kJC+4fBENTdkP1UzR0zUqzp2+XIQfWAI6ZqMjZbRvcMWL7Tj8bomGOT3eNj+67/aYe+6bow2TSXsA2XnwRhzQM5LTkLvfQDpa/o+GcFv4Wx3TfqOv7PKCo9OzEtxk1TtDsF3bQPBd38DfF+y5sKzvqIwPxFoOF6SNYwUUlPURxyNkGPEvP/W1tNF1LJG6BraeQ5aAo9Ey1aIiJCddxZj3FOGu9U4Nb6pZd/RIOb6ro5fRznIQDGbNSp55IKkPHAKTg3vchROcXOIAWQb5HVLL2k0triDzH9yQFuHS/ahYLrKfvQKQ/K89902EhkXh/dOkY0NJIJd8KnyOiYt8aaC3r61lUfB6FuPaf07ba1zBMJ2HhUXXfWlr6g6edBRtAJ33XFe5jEPePiJPyshjwB+OYmH0UMfomLj/AIwZZ1vKv+SV0shBBJwmM053TQ1+d1kkNG6ukqUp2sYTWRAHvPG553XXLB2l2XpfpiCgoaHXW43K5CyPvmRsacSeqsKW1xSxyTMnH3DPQoF+PyGqMviGXq8V/UPVD65z+6med38BbPVdb1lltMVpoAZ69/ha9u6567vGAxyv0RuPnHK3js06YqZrvDXygT0v5Xu9Evf2aV3IXCS+4pupLXe6embdryTJJLuR7ZVLRTSUdXFWU7tMkZDhlekr90xR1nSldTVD2vq3MLoR7LzRUxuiqZIpvC+NxaR+yjg3VXTOiWXRdTJ6W6dr4LrZIq6NweZBh/wiHR+MgbFm7Plcy7CL01sslknf/M/l5K61PCGPMh3EO37rh+oYEYN/NTtenZH8QXkVMrRhByR5VnJDlQPhAQMe7vL5GLfc3EpHxoOdiuXx7YQE7MHdWtbcvJXWVlNPGgJY8FXNQxASsCeR9iNiFVO3ZDaVYTtCHLBlOcxdlLYRs90tDQkdPukN0p3BngYPwkAVI1mVKIwtSxviZgaAMkImFoduEmR5aiYIgBhBd+XwH4e4ewZLA0IPrOIv6UqMcq0pItUgS6gpmv6aqgUCu3TSMWp7TgEYLnuI4C612FXFklBVWqYu1E+EZXKZXMaw6NjndbR2XXWO09UwCSTAm23XV9Sp71E7OP6Vf2bog7oLZSDw1THu9RgrnPbrYY46KlutFC4adjldV7sF7ZY5e+18AeiH6ks0PUljntkpMbmDYlcJ07I+ky5qk7jqFC5NEPB5loXxPgkpHDNROfD+6EnjqKZ8sNZGRMweH9kbdLXW9N3p1LVtJqqaTVv7J12uRulcawxgFzNPC9GWTzllAMDCwWhZwfdLSUVQDLsxpWMKUBItWkitAvKy0jWFJoS0hSZK7DImysW6jlT25Ky5qDxZTIsVi2ouma2rtP8AExVNha3fSTyqR0pNVoYSHDYlEVFZUT0og+6fFGOWgqSz2t95qm0VEcPHLvdQ8kuaG29k1v6XrrjO/qVjnmLyEldIvNb0DbRBFRVpjZJ5mtPC57ZezG+3C5ujhmkgij/mELqXS3YvZbexstwfLXzS+UE8Kl6lfjvHukvekU21fBRXKqs800bLPXVM+W43BXGup4XwX+VkzSCXE7hevbV03Zba5obSQNwMbgLzR24xMj7QpoomNLPTShdBsxpsnib6ql7Qa101XG2dR0dY1xb3Tw04XpyGQVVsZVRnLZWBxXlBw0uc4em69F9kt1N26Rhicd4NnfspeocfknIl6dypx54F6Rsh6hh9EfUR6Soi3IXE0/bjjB2bpxnuFNUsOrYIGqjJAKuXgHlA1DMu0gJ+u2W+AF1OimkiLgq+piwryoj7sKtqoi4ZVjW86Km1SnlYFD3YRsjAo9AT8NoUZSUt3UkbMqNpyp4ShuFTwSMZoTwcpYJREMYxlDn4DLAoWaRj5RULMpsMeXIqJmnZLWW8YGKqyeAfhBqNdTCagez3aUPCzcBWFMS3DfRIzduSwqq8Hm2vp3UlZNA+Mglx2KEx3THEsMTvRy9A9VdB23qKc1BIpKgjYBcq6p6C6gs7tRZ9xT52OPRdtidXon27OCyOk3U+4E6Z62vtkcx1PXd5G0eXK6P0z2yUUsjf4tRkOB3cuJzRtgkIfG6Nw9Ck4vmjc1zQGj1CNk9Hxuoxt4Fauq3Y08YOw9rw6c6mYbpbbowzAZxlcfjD2Etfh+OMJvhY7DWPZH67p7mta3VGTujY+I1K6QHm3wzbGDyKVp/CUYH4ala38PCPU8u3uAaXiIYWcrGyWyJoyDKSSS2bMeiYU8bhNPKGi9zyb/vVI9Ty/LTlbR0LeLJaKrVdKIy/stc0MLck6Vgxf+X/APhBmqcj2wbx54Ns9HWbtv6KoqMthtwBxwVR9R9vbZARZbeYT6OwuHGKKVuqSOOJw9AEg2QjSx7dPwFVJ0Dp++UR/wA2H26pbbBuF+7T+rbw0xur3QtPoFp001TPUGWtqnzPPqow1veYc1zj8K6svSnUd6mDbZb5HN9yFZ1LRjRpfEf8RN+5bPkpp4gPxJpcuPDV2r6eX1EluqITC6Np4JCJ6N7E2U4hquoZDrznSulQ2qktdM6ktsLY2AeYDlc91nq1d9covkvukdNmt9gtQ3SVBKNQR1QzKFlbpC46GmWOw1xUBe3ZCTNVg9qFlYja1OybeSsqG7FVlQN1dzxbKtqIt1ZUNuCuuUpZItSZ3AR0keEOdinVnYoygI2RUA9VCW7qaLZFmdgFCAUREdkMwIuABDadB1CqbnKIYMuQ8KLgGXqvsjXyO1eQyJmMI6Bo2KGhajIm7JN44+SwrYKh/si4Wtd5mh4+UNC3ARUPKBpnBtxsKq9dF9NdQsLH28Ur/wBQXO+pOxOtgeX2Wvw32XaGt7znZG0o7seHxJ7H6rmVfzbKfJw6DyJe+i+pLS7TLQzSt+Gqolo65jNL6KaM/LSvcAxKMTUsNR+7QoTY7JVPzV2WEZ9mhWa+tKsdfeUd/RJ5Hhw6i7T443jnISIAOuCXEo5K9eda9lPTN2tdU61UrYqxjSQAF5RvNsqbRcKm21EBbKx5AKvemdar6n5Qr8vAmtNSA7+pWQCkMp4CvSvgyFlJJak2LhNITikNwsb7L9s2nsUiY5rHPZr1NaMrZOmuiepeoLe6rt1E+SInYgKjcwGnki7nS9w5XsX6dInUPZnRwtjZ3kp5IXP+ouqr0eruSPYVHfnR54puxfrqqIzQOiHuts6d+nu51WP4lXGE+oyvTb3BpzHFpChqA2cY70tIXC3etcmz8I/7f/ktKsRE/RzGx9kfSNhPetpe+PrndbZBBSUlP3NBSRws+ArZ5ax2hnjQFQXOk0nwpKzqV+Vrufosq60X4AKjJG6r5m7q1nGyr5W7rSy1pY0MqldO1BVLcq0e3U0oCUeIpyZivyOa5lc5uxQ7m7o1zdkO9u5Uv8SalfUDdAVDVY1A3QkzU3jWfoi6FZIzkISSPxlWE4w5Cv8AMrBXK9lgq3cqaIbKF2cqWLhPPorlJRnKKp84Q8e5RI2GyVYOoXA3x6kXTD8XKHpv5SNpm5AKQveY8FjipoPhRUA3Q8IwAioRvlIMOyEwk6kfAdkLCwZR0DFCZ0CYJgKOib4UHEzdHQ+VK2yKWNoJpnbYRsQPKEp4zqAVpHFhoVW9zJj6Kz5kdHpLHEt2XHPqX7PhU0x6rtgGtn8zC7f3ZdI4ho7ta72nwxf8Mrup9DzmoyYiI+Re742eGWtzlZbzhTRtHi/cqMjDl7gr2KcwywNSSKyAjp7oBo41JPxsmu2UGnixFl5yHQwGaWKMnd8gXuHs7oI6LoS0Q/mMYP8AovGFsts+LXUuB8cgyvcHSUYZ0xbI3+buhp/svNfXmTpUg6DHo0khDhgKI8ImQbFDE4K84WeM+CwrAqsboCZqs6oZQUrcBWuO+w8QAzjDVXSeZWVRwq+UYKtq21A3R8gko8SEq2AoyUZKEnaSmFbkP68FdjDcFCuaMnKMk5whp2+ybnWiSAkzG8oGVoyj5mENQMrDypVR5CsBVDQAhSRlGTjIQ3dhPxOivlCjGCp4xsodO6Ii4VixVoOYPEjoG6m7oeNvqiYeEuwysBEA9FYUg9EJA3fKOpm7pC2YLWlAxgwEVEPCCh2DdFMGGpFwzBsAOoKwhGEHTco+LlCYCwTDwjadoIQcIRsGzUqxX3sWFM3LgVYt8uEHRDbKOgGXYVPl3qsaEginHjb8Ks69pH13Q10giGS5jjhW8A8TvhT0rYxE6jnGWyscDlIU3dmIkWs8yfPaqhljkkaG6nBx2UL3GTVpi0yAbr0P2gdg91kulTX9Pu1wDJwuS3zoW92mCeerGgt2K9zwOtplKkx+ypvpk010YYsDUeAp5Yz6pRaW8q6aNleykDhJJJ3bz4VPSxGqlFJGwud6YWDE2Px5yDwrTpyvp7VP91MwOPooWRqSar9w36alht0FltM5H3QcC74Xqfpp/e9P0mk+OJgDfleK6O71Fxvora5x78n8Mey9j9m0hqOirdIT+MPN8ryz17XMwkHQq/BJL124QsgAcinoaYLgV/xC1g84GEFU+VGT5wg6geFWeMMgEu6CnaN0bMEFKMgq2Qap+QOTlCTE5RUmzihpcak5XA/+gCZqFkbko6duAhHtOCUxPgnWC1LdtkBKS3ZWJOScoKpA1ItbbCMV8jVCY0RUMLULqcnI8i8qa/C0+qIysBuAnsGVYyVARTuOgouB26FhADUVCN0Cz4Gagph8SOpz4ggoxuj4BnCrbSyqDTwEXRlC+iJpNilpDMWUTckI6IYahKc5RcZzsh2C1oVTblWLNgEBTjGFYxDICr7Z2VlnyHUo8KNjbshKbyo2I7KjyZ4yBbzBPByjGkYQcanYSVUZV8xHgTsXYbS4Y5zQ46TsuIfUd01NJbHVlPkjcnC7ZTvbo0kbql68tv8AEOn5IXgEFjiMp7ouZGLl16BJ+4PBHdvE5Y44IymaGN1AnflXvWNufbr5JGCPOVTPDQ3UeV9EU395FcqM1SN2SFE7KnG6a4BE7nFgBY9OMa28087j4D4nL132JdQ2++2CWipZGiqpd2tzyvG0Ej9JDDjRstu7MOrqjpXqejr6aV3cvOmUZ5XNepekL1KvjJY42Rxk9qxEGWRo3djCHc0mnkgkbg5yFizXGG72eC40uCHjctWZXaiM8+q8UjE+nt4SWlb+SH8uENVnwIk+VA1h2wrDGnmw38AEyr5/MUfMUDP5lcVQM1gbvVCzeZFScEoWblP1zosK/gErBliDnyI0dVj8NAy/y0Rgigpf4UJUPyUS/hCTkBFq8GMCzuQ2oKaTjdCuO6sUQVbIKnOyyw+JNyCnQ+ZPforwtvlRdLxlCtGyKp/KlrBisLh3cj4jjCBp+UdFvhIWSWFQY0oiE77IdgCMpwErIViwpMgI6IboSAbIuE4Q7Re0Op/RWDNmhVsB3CsWHwhV1hW2lhSjwAouPdCUhyxFx7Kky05SBmfATEUUwbINhRUTtlT26+JE7CaIbAEYJK1vtM6ipLJbWRzv0uf4Rn5W0SYEkZG+F5q+qS/PmvMVFC8jujqOD7K59L9PjIzZWf0BWNxyOZdrcXd9QNnaSWS+If1WoEZk0nhbR1VcGXey26sz4m+E/wBFq7zqdK4Hyhe7YS8Z7X9BDLTyZk2JCgJJOlEtBlqNIBP9EySPRUEEY/dNQvL3SI75jMYWfRRknJTiThTRlJcD1H9LfVD7j0/PapHEvhO2V1qRwL5s+2y8v/TDXSUfWMkAdlk44XpuZpjaXOHJXinq7GjFzV4nQUxuRPOGquq3ZKMldsq6c5KrsZeLDO/ILMdkDOd0XOdkHPyrWqdDtYLLwhpURN5UNKdk6i7LCsGndlmEBOcjSipj4yEG8/iYRAig0/hQM5y5GVO5KAn8O6Ms6MYgO43ULmbqbOQoyxxKdVpEZqKNrcBOiHjSJ2SjOCVYwJMHxDLURFsgqd53CKiOCgWB65DITgo6Jyrgcboqmfuq635LCpizYUXATyg2HOETGdsJV/HwGLamcMIuHlVtI5WVOQh2LEx5FI3AbByjoSUBAd0dCUjqIkUvLGmduArBhyAqylPiVjEfCqrJUTYJYdKlB1FDNOooiPYKgyqOQvLBkL2jvX5w2NhJ/svF3bVchWdY1rmPyA/AXqXtL6iZ010lXVGQJJGYZ8rxNeqya4V76txyZXkn4XovoTpjwvKYFcl/0QulcyJrG7hYcHOmYG8nlY1CNzWO3KItT2C7MEgy0kL1NvtlM3uO99klk6MpaCP7tzaiul9ED279L9PmyPuVAGtqofys5V9bqexWyjgraOJrngAc8LXu1ihoKOyOurrk9jqgZ7snIC5+vKsa0ZZOEHC9QwsHdRZITmu2XRVRyr9wqzeTp308RE9bRO/zhesKxuapw9MLy19N5aeqWk8hy9SVDszuK8r9ZxD5sRJf43ilQWoxoVdJjUjqo+FVsudSoq04lh/rlBZ3IRzvEcqeZyEldunl+R2hSKblBVGXFETPIBQhfl26eRdwOgUzjrQr3EyEIuZw1oR/83KhO9hKgeYHdBSjfCNnegJXHWnUjcGrJ0DuTc/KT8qMlMKmxWSpBHCxwVGHJzTkqyKz9BVOUW07oOn9UU04KXuC1z4DG+VE0oyMoON+RhFQO0jCRsTcDlD+Sxp3IuB26Cpz6ouNKNHH5Hw+k4VhTuKrKInCsKc7oFm2+AGogsYHbo+F6rojhFQuSkpIjeWVPJwj2S8Kqg5RbCcZSNqbE3Lel3l3UtLJuY/RCMee47wbFRXK4Cgsc1Ztsx26r5o5agC3ycH+pzqxtXXMslO7LafGvB5XCHua1hH6uPhXPVd0kuvU1bWzP1d5nCoCC7BzwV7h0bDXEq8HP5d/nY7O3Kc2QtcHA7hRA78Ja/QNVon3GEarOR0/pzrO3zWtrLwHQSjgNK1rrnqqa9zChgHeU7PLqR1m7Lr5cum5r5OHU7Ym6vFwtGIljfKxzgXRuxkKupitrPA1fd4E5yTc6lgHO6e0gK0tX26UVWeR1P6d8jrA6TsHL1DVSuE+AF5f+nIH/GL/AGyvTtXM0TYwvJPWMTZmxEHUY39yoNUyHCDlecqeqkCCneq2Y2WUL91SCVyDld4lO93ug5neJMVRvyWFaaI5SMFATnDtkU88oKd3iTaT+gxFL7oaQ75U07uEPJypzETIauAWpOBlAzP3RdRzhBTjdOVxuBe75IJZUOZDlPeQoiQnJTiI90qgcKRqhHKkblNzBXL4JskDwoqncSzxIVjwMZCIjdk7BQ14GVYNptkVH5soGJ+CEa140jCVaPPgarYOgIyEezgKqpyrOB2WhV2QvLwWFUhtM78RWET/ABBVkBxJlGMf4wl5WI+DGLSIo2FwAVXE7hGxP2StibFXXYdHJhFxPOMqtik34RjJPDslrKvt6gRsTyWLKnILZPVaF9QV8bY+inW6J29YOFu8Gl3da8E53XnX6nr8a7qeO3QvyynG4ynvT2BNmXLyJ5VvaTRyD91g8LDnJocvXYnhX2zkXfyOfq0swcH1R1ppJKy609DENcsjhwgNLn4kzsF2L6aujXXjqEXepjxDCfCXDZI9QykwMedjNNXLydh7Z3Dp7sGdb27OkjAP9l49jcRHv6uXrn6mn6uzWXVwx2kLyNG4OOPlc56Jflj2/wC9Iz1ReEQZJWBlY1bp7CCutT2qVn7O2fTLQufdJqw8LvVdLgPjAXL/AKdqD7TpZ1WWEFx5XR5pdbi73XlPXNX5EwdniJMRAyVx0oR+olSyzjCHdKUkzav0PVJ7hs7wgp3KWdxyg6h6YrXyOr4I5ZtKFmk1hOlIcoHuAGE5Cxom25InoeZyle7ZCzHdRSvYeQaYoOZyImKCmKeqQSvcgcVjUE17lGXJ2F0K8gBrCpGghOwl8I0zrwK9sc3Gd1M06eAmxR5wSitDQ1BlpjwThBrXZGUVTkkKBrQQiKYYKg2l8h64kLg5VjA7hVzOcouIk4wqvImd7gsKizaRqCLhI5Vax24RcRIwgqs/slPksIZDrwjonbqrhd4wj43brU17ByoayT4RMUvuEBC/dEa9ks0aXyLsgZJL9pQ1FU9+WsYXBeO+t7g+7dVXGsLy7LyAvS3aZdjaui6yQO5BaF5Ra5rqh4zl0ri5dj6VxoaOZy/WreM6MFLgJLDtguwf3XHPsvuLTpe11F8ulNbaNhcJXgOXs3o+y03TFmpLTTxhsmgGVwHquI/TH03rqpeoJmDuY/Lld7nq+9MzmDL3+UrzP1dnvkWJSs/MnS9NxodZ2c3+qeoLuz6JxPL15Yj8UbZPhei/qnr/AP45a6H/ALjnErzqwYaGLqPSidvB/wAyq6pPu0It1aUbZ6U1l1igaMlz2oNrsPLfZb72H2T+LdWN1DIY7KuM63tUgcavmp6M6LomWbpWCjLQ1xCNmma2RjPdSzhjgA07MHCDc9rh3mPKvKt97J8ncYyxxIyeUxzsJOOygeXKHHWR5D1L5FK7KDqTlTSO3QlS7CdRRpvBBIcAofBcSszSHhNLtLcrGWZJ16/ZBI5DTOU7vKSgZXeJMIpJvBHI4Mkyg6h2qTUpKh2qPUg5H/h5VjWhV3sDvemalgpqbldi/IWSnNASDd8KaOIE7qEg1fZJCRhSZak2EAJ3c5S7NoOrRI6ItPCIZyoYYcIpkRQvP7Dq8DmZJRcOw5Q8cZBRcUZSr/PkYVghmyLjcdKY2MYUzG7JR318B3mGJYCionEFQU8ZyjI4goxYQWNEsT8KYeJMjiAUmC3hByFV7NwB5e05j9R1cYOnKejzy5cAa1zSB7ruf1MU7n26km9MrhrydLHL0noHGMeO2cP1pvdOxxa7u2yE+PlFWylfW3CGmiBdJVPDSAgcyF2T5PddR+nvpz+J9UNrp49UNP4gSNk3mZjY9U8hTp691jvnRtlgsvSdNbGbPDQ5yuy8OkhfGfJym6GvmMreOMJQN8ZA9V5He635DPJ2NC9tNHnv6nq8TdUUsAP8sYwuPuyAT8rfe3Wd1T1/UNcf5fC0Rrw5xa7heq9Fp7WOknJ9Sb+0GH7vyOF6B+mu1iK2VNycMatgV5/eCxsYG5edK9X9klrNs6EpWEYdMNSr/Ud8V0yn+0OdIX75sb3HdDuJyipGqB7VwHLlJ1ykEhOEO/KJkHwoyxEWIkaQAmBQzzhWM0e3Cr5mHKm1sx4gkQFQy8ooR7KCaNGSPGyaMB1T8qvncrBzNSEqosJitdyCsbwVkxQVQzUrGWJB1DcKyqjUFXY/kGITS0oksbjlMLEzLaF/ASynAdunGHDtkX3Wd1PFT53KTlpEVuBI4icIgQotkLQp2xsAQ3bwFS4EipwBlTtjB9ETExpUrYm5Ss2SHW4EEePREQR7Kfum5UzGABK2278QHW+YMxxkhExRbpUgyi42DUk2bXyO128jEcXwio4chPjaMBENGyHyCTYDtYcqdkQI3CkbEVMxiGtbVeWkX5+057252OqvXROaWM6YfEWAbrzLK10Le6lBBi8JYeV7kpwwNkdVMEkcnh7sjZct7S+x2mu88lytDRHJJ4u7HC6v0711a6o2c71DGlrNwecKOmfV1LKcO0xNxld+7Kaymt8AoqJoa4gBzvdcvuXS89jqDDVBzZv2V50hXy0FWwP8IPqrnq+ROXHBBPErihj01AzvIsM5wFNHEWHxNXN6/q+qpOnRWQnbjOVsnZdf6q+2uWapGQ31XA5fTmoiZL1LuUHmrtvI/wCItZo4ytJLdbdtitx7YGuHaJX6vRxWnMOqYtb6L1rB/wBAVjks1t3hFujM90oqYjJMzR/qvbFqom09goYwMBkDdv6Lxt0dEJesbOxwyHzDP917aMZELIWnYRt/2XHes3mLaa4/m5f9C66Kv3ZkrpIwfRQSRIwprgCuMqt5QX62eStdFvwmOjx6KwewKCRgR+UxAwtuwB8eQgp4d1bOYoJYspevKjlqQk2eCrMWEPLGMqzkiQczCCn67gfe0V0kWAgKiEuKup24CEfEXA4TdTcJ0JtfuCjnhcg5oGfmV3LE7VgoWeBh5VrXZqBJ79yUopnJ32zlYBrVnSEeX2L98nZpyiGYxkBV7SQeUTHNpGChuhWraFteTtpUrGahwhmShTxyj3S7V6DLeTswETG3U3lBNk3UranTsl3if0SW+CcRtzypmMHuoGStO5UzZWexSr168wHTIgKphhHRY+EDG7A2U8D8nCQsWNDK5Mh0ZGUSxgcgWuwp4plV3okDSZMhTWp4ah45t1OJfhBhu7G5Cy8QTMOEXDM4IFsnwp45fhbXKhJ1JGfI+52y2Xelkp7hA3EgwDjdeb+2Gyy9IXmKakBNI/hejZ6htPDNWVg0xQRkrzX2xdTz3ynjcxofTse4ArsPTFtuVfMzHwVHWJhWgE6Urajqf/6XCCWvcF6S6HsosVljo4pAZGAFwXBfpis01wu81bG3EUBy7K9GySRB73REgnkqHq/qD02QkQG6X7l2eYfqbtxt/XcNY0eGX1XLGanyA8br0D9WdKw0ForseIuwSuAkHILfddv0DIi/p6Sc/nr/AGgtOk6gw9X26U8RzN/3XtyGdklJDLnZ0bT/AKLwlTOfBcKeQHfvWn/Ve1umagT9K2+V53dG0f6LmPXUNVWrQW/R2hbtFi97T6KF2k8BZeWj1UbngDOV5/N7rOoLrlEiLVE9rfZYfOeFA97j6qbvOtmcx8ztKhfI0tUcs2vlDveAj1zbE/AJrlHvcELMASnd4FBNJvsrOvegLXQRvOoeIoaU44KkqHk8bIdzsDdOpXO/Ao18aB5hn1Qr2+5U08u+yGdNvvhWlK6gSa3yMZDpS7r5WJZsHlN7/wCUYj3SqZUgnzIhs4IytXZO5p8yJjriBjUrKaIKvusbGyozsp45fla0K0jfKkZcSB5kLsRJnemDZ2VAJ8yf34zytXjuBz5kU2vz+ZQbE0Yt8mxsmwM5UzKjbla0K536lNHXHHmSr4cz8BkvNrhqBjclTxTjO2Vr0NcCOVPDXYd5klZhxoZXOg2Js2eSURHIMcrX21pPqiI6wj1VU/TImdjC50F42fClZWEFUTazKkbVFCnp0LHgPGZMmwsrNuFIKta62sKJiqg4Ktu6dykOuUWPUEprOnrlDLKBqgcRj9l5BulbL9tUUwlLmRyu/wB16yZonY6hkYdcsbmLzNfrJO3q+axQUhIdMdTsfK7f0e3CHmSvzbO80HXPpekmpOna6TTpE+zSusRTkB1PK3wg7uWq9MWqnsXT1FbqUBsoYHPx7qx+4eGmJ7vE45XM9bZszqDTHxA7iWRQujnn1SzCTpu1t9nrz8DhpXb/AKmZyenrafZ+Fw84OkLvvTMTXg1wU+bP3xBxMtM//wAoH+q9h9I1B/wfbW+oaP8AZeQ7bGJayGDH/Wb/ALr1faX9xa6OmbwImn/RJetEi5VWQuBbK3l1JVb8rH3I08qomqADyozU7eZcFV0t1nclk2X/AELV04UTqhVTqv8AzKF9Uc+ZOxgx+xZsty1kqhhDOqcuVW+rOPMhn1mD5lYphT/QA2UXUtSAEHJVnKq5a3/MhZa75TqYIBsuS4nqR6FCS1O3KqJa536kHU17gPMnUxogg2RJcvqAOSgKmp1HYqpfXucD4kHNXOaT4k2uMBe6S7NaT+ZY+7PutZZXOzypBWu90b6Qh3yjFdn3UgrR8rXhUyj1CeKuT1wrfsC/I2JtepW14Wttqj6lPbVLOzszZskdZ66lM2vx+Zay+qIGzlmOqPJchzRsjqTa47gT6oiKv+VqUdY7PmCnbWvH5gofT6CbN1hr248ynir26vMtPiq3fqREVYQdyEo2HBvwbtDXt/UiG3BuPMtMirj7omOuPqQgthrBmzbY7gAfMiG3D5WoMrd+VO2sOOUtOL4Jd3Ztn3+3Kc2vGOVqgr3IiOuyN0JcLz5NzabVBX91Nq16gU8SW+Oq+7fCHOPrhanBW6T3fJRQuL2+FwBCXnD0ZGXs2c1wb6pprg71WsmuLvVMNcWnlR+kUl9UxX9uA+86PbP+hwXFGHVpcPZdj7QpzVdH1sH6TsuNR/gMYDvsus6Quq9GcjYegYvuepogRs1y75JVtiZFE0+Vq4n2VxCW6STj8uSuiurHBj5Sc6chV3Wqucmu7xNhluOfzIZ9w38xVAa3bdyj+953CRXB0C7xfS1/+ZMdXjT5lrclYdXKgmrXfqRIwzO7BsP3+3mQ0tdv5lQvrCByoJKw+6bXHj+hrnJey1v+ZCS3DB8yo5ax3uhZa0oy45nMupq4ZyCoJa/bGVRS1ZQ7605R1x9EokuJ67CBqqwv9UBLVZG6ElqsJlKTC4+4k/UsfdSfqVK+ofjzFQmpf+pH7JriNH7lZO3qVCJDlPDtuUbjolwHh+FIyUKEH4Thj2WcYM4kwkzyU4H2Kg4KcHrXEj4J2S4KmbL8oUPHwnh2yjwBliyfCIjkJVTG45RMcuAlXomDXks2TFqniqCVVxyZ5UrJtJQGok35Lpko9CpPuHAbEqnZOR6qZtVtytcIIloyrOdwiY6oKibVDKmZVfKg1Zmy++4HoU9lSPUqibUlStqchQ7cSB76lu+paOHJn3cmfCVUvkceFhs0g9FnaUzvqG3+YzWKpb8LlfDHA/qK6TVzB1sqWn9K5rU7ucB+op3DXioyreDfez1ogt8sh21BXz58bBUNhaYOnYHj8yNkn0uwfhAvXmwrfZoPqJW453Q4qQBuEEJS7klNc/b4UuMGo8hT6ph45QskznOULpYR+6ifOPRbiuDNySuqHqF8zyoJZ/ZQumKnCwG5EsszgoO8Lio5XkhQd4WlFVIk3yJXyoZ8u6y47bqB7gSjQuycDny5CidvyskYGVC5++FOI0HUTn5TUktSNyC8BLKwEln5GQvEc1yka5Q43TlnbBDu+S1g7KLCx67LFWyz8gbxXX+IQNt05swHKg1kjCZrGcFb7br8G62RvyLAO2To3boZrtk+N26A0EeIa1ye126EDk9rigypGVDBKANipopnYBQDtONk5jngbFDsr5MAsnjkciyMuywJEEJk4S4W7cflGzVturNlg2QqVkpBVayp24KeypyVvto3gC18R5WS1E+3Kx3w91XGUkp3ebKM40r5gVbKvbxARcaloo3uzsQtJZu6Qn1ctlvRDbO0g7rWSfBt6prtFjg2T2jc7JKBbGjPAUjpvEq2yk/YDdTud48+i12ORW3WatJ21XKidKSTuonENGVA+Q52U/p+X5GWwivEhAfjKikeTwmHUQE05WRRXWTtvqsTUmTJso3P3TX5URJRKKuC8YCUMyL5JXPTHu2TCmPOyGuNwfmMUWTMj3qJ49VgvON03Xnlb4jiqNlGVGPZOzkpp52U4GFgwkkktmzGVnKY05WHnC3WRZh7T4MjzJPA0eDeT2TGu0NNSfL7LaOhrAbjP99J/K53Qb7uAzTXyALL05drtHrjYWD3K2Ki7OpNGqrrGNcflSdS9VxWx32Nrw0nbIWo1N+vb3EyVL9J+Ui85GVPjwWfaxcWPcbZV9nNwhhMtFO2ZvsDladdbdWW+Utq4XN35IVtY+trzaZWO710sWdwSuovo7b1z0+2djGsqNO+Al+/kYL+7zAWrExc2PacRhzHI54OQnd4HROeOcp1wop7bcJKSXcgoeEiMua7cFXEnPwoY15UrXlCh4UgeFriD4E7Hak5ztPqhQ8MdsVJq1qddf2+QnanJORa9PWmpvtybb4tw/ykeiOunTVxpL42xvidPUDy6Rwtk7AYO8v9bORmKMfhn2K2jtAvVL0nKKyCNtRepydGRnAVJbl6t4wXdHTotxOcmvW/s1rdLX3OvY1wHl1qes7MHmEOttW2WUHyh2VodV1DfamqL5bi8MI4Cu+iesblbLqDLVGSNzwNJClk49mL7jdNuHk+xCru1urrPVCOtBbn3QzHNdjB2XUO2y3R1Fop7o0BuoZK5FFKXhrIjurXp182x5KLqWO9TfbFdnGSj0Z2VMGYYj6uUiIAoJuXNKYfxITArjtFvapS2j0ohzz3JPqq2il0jSinTDGExQvKCstrjvSTHOrkY9UooZKyXuoGF5+EPHHJU1DKeInLjhdg6fs1q6OsLLtdmBxe3IBSeZk9v4LXpXR4tjbmqWns/vVY3NVI2JnyUb/w3aX93FXML/XLlQ9Q9oF2r6ox25xhiVD/AIgu7anV/EJBISqqmm7I8/8Ao6Gr+FY3ss/8i+vPRt1toLWgvjHJG61mo1Bxph4ZBzlb90P1y+So+xvY1l505Kb2rdLQ0dOLzb9myb7KUZ3CzUg7+kwsbg5zI8hNbIVgODuUx7g1XkN9vkUq4/FySQhMymOckxA4jHEdwkk5RuceFowekkUlhsijKe5uVhjMJPJHC0rGDQBLMyMnwueAuqP12jouRsOxexcwogxktOJOTIN11LriP/4nAYXbOjHCqcyz3eS96PGpOT63PBLt91nDnJrMtGycHnKsX5QnGCiRdWcmGaYjF3S6Z2E3GWK8vtXK5t59/wBK6X9P9tkqeo33H0SfVt24koxY9FbsZMOhWdtVI2i6zc//ALy00lrWuZ+lbp251TarrNzP+ytIYRI1z/1IvT14wC6g25HJJJJ6PyEv5TI2T9RGSow4LDnjffnZZ3PxAW07ZTtv03URFFXXA8Bq0DtMuf3/AFlWb5Adsutdh9P9l2XV1X6ljt/6Lz/dag1V7q5ydy53+6oOlNyz7S/6k3iB5kYXDHqrCxRGo6kooW75kb/uqt7oQxmn0K2vstpBWdoVDGdxyrzPu4YslBjU6zOR0zt6lFJ0vBSnl8bf9lwtjiIgRyQux/UxIRUW6AHYjGFxgai8sHDUp0Vu5Gxnq7bfRDPqL8rJ1FmES1rDyslrPRWrLsrVs0DRRycqYNenGTSNkx0xxstKvAgy8jduxy3C49VuwMxt3yrDt5ukj7rS2aM+CNHfTuI/vKmNmDIeCte7aqeWPrcu5K5t6Is6r9RPydbTa9fSuyppE8peVgNy3dRjlSPdpZsujsua6/3FAqLVR7TDJnQPjkYfzZXf7UG3fsyPe7/g4XnuVj5GxtZ+rC9EWgNtPZN3kux7rKoOr1Vxb7C/6Pc/Z8nn3iWUfpkITfXBSzmpl/zSEpw826tqX5UqpV2JxuYjI1eXhLW1hw/c+ikc3I/D4RVspo3Evn3Poss8gWK7Xq5YQpGn2Ktnwd5G5ojAHoqiaIRSEOJBQ0kxYHpJJI0GzKwRlLhY3Uq05m18qQVTjCI3ckOyu09KSUfU/SzKM4MrWYwuOsZFrBlOoI/p2/XGw1r5qQExZ4Vfl43OR7p+TwkbfrPXWSqNNNG8RZ5wquSSPUI4p8fuu20HWHS3UVLou9MwPIxnCmj6Z7M5m986UNcd8JSvqkUvxkeyOkxdTz2cZstsrLxWso6CF74y7cgL0DZbfS9AdFiplAFQ5hyCd0AOr+h+kKeWOyUkc1Rp8JI9VyfrTrC89USyirlMFPq8LQfRByKrepW8Y8QExWXplfNimu1wnvl3nuEoIdlQxaRqlPm4UcLzkaNmEJ0TcROLvLlXtCag5++zk45ZWCksXfIx/wASIk6tlHPkloUvDt1lwaHRl3Adk/soN/KRVuaKenLHHHafp5MrPC1zOV5kJzPNH/5F3DqrtP6br+ylnSdtGmQRjJC4Y7ySf53qu6VjdvMdv66LDKbk6wPjd4nMZwV076c6NtT2gfcNOv7U7rlwGAA3ldL+nzq+zdGXOvq7j43TcZTHUm7tMwL4i7t2G/UlWCTrxtC3/pfiLlwOov738y2TtW6hg6o61ku1GMNl8AWr6tAd3v5UXpdfZo/zBZSdy/RMHbbJNcc7qJriU4u2Tq2CzY3Eke5qj7wZ4TAHZysg5PCkzEloNu7Jr5/A+sGVJfooy4B2V1Ltr6Qf1FRxdQ2Qaxp1OLV59c0yFjA8xk+IYXUezTtZms0ItN5GuiPhGd1QZuHd3u8s+C6w82vtdljl7w6OQxSsc3/2GE0tbq0Mef8A8d16Orh2V9VM76oDYz/lGlBx2nsosQ76GYOPsd1BerLM6j5Nfwd1/L8TnPZb0TX3q7RzVcTo6Zh1OLhhbT26dSUdNao+nKBwc6MaXYTese1Wggo30fTsLYtQwS0YXH6yrqqyrdWVbi+Vxyc+yzHx7si3cjF2XXjLqDLdxlYfvsstOyx6q/lOwvEokf6luRl50swjZHj+DNY0HOd0CRmR3qAjLfWQdyYJQhWA3Hd459yo2xnYDdD3BuK+dpOdSP8A+VgZ9znccKpLhNVOn1bOQ1NqOCSSSNBMSSSS2bMHhRuG6lWMBaNSNIAG2W/smf8A7Hf3U2lvuloCiaIg3+qRaPdS6AsaVhKNETWkKULOElPZrQkkklhsiAaEnBqkLWrGlqga0RtYwrLmtapWtaE17WlaNiKjc3dTBuyWhaNDQ3ZO2wnaU31UoNmNeVkJaMLKmYYWCspLJkwjfnCw1uRupHgYWGbKGtmhhYRw4j+qYQc7uJ/qpyQmFrSVuVgzyMa0BObynYCyGrZscOEhlYyUt1s1oTx7JhanpEKEkAdweTzspI9TQpdLSsHS31WGGUkklInAkkkls2JJJJYYJJJJYYJJJJYYJJJJYYJJJJYYJJJJYYJIJJLUmCSCSSyTBJJJLZgkkklhgkkklhgkkklhgkkklhgkkklhgkkklhgkkklhgkkklhgkkklhh//Z</binary>
</FictionBook>