Nie sprawdzi�y si� mroczne proroctwa chiliast�w, przepowiadaj�cych nadej�cie Ko�ca do�� precyzyjnie � na rok mianowicie 1420, miesi�c luty, poniedzia�ek po �wi�tej Scholastyce. Ale c� � min�� poniedzia�ek, przyszed� wtorek, a po nim �roda � i nic. Nie nasta�y Dni Kary i Pomsty, poprzedzaj�ce nadej�cie Kr�lestwa Bo�ego. Nie zosta�, cho� sko�czy�o si� lat tysi�c, z wi�zienia swego uwolniony szatan i nie wyszed�, by omami� narody z czterech naro�nik�w Ziemi. Nie zgin�li wszyscy grzesznicy �wiata i przeciwnicy Boga od miecza, ognia, g�odu, gradu, od k��w bestii, od ��de� skorpion�w i jadu w�y. Pr�no oczekiwali wierni nadej�cia Mesjasza na g�rach Tabor, Baranek, Oreb, Sion i Oliwnej, nadaremnie oczekiwa�o powt�rnego przyj�cia Chrystusa quinque civitates, przepowiedziane w Izajaszowym proroctwie pi�� miast wybranych, za kt�re uznano Pilzno, Klatovy, Louny, Siany i Zatec. Koniec �wiata nie nast�pi�. �wiat nie zgin�� i nie sp�on��. Przynajmniej nie ca�y.

Ale i tak by�o weso�o.

I�cie, wyborna ta polewka. G�sta, korzenna i omaszczona suto. Dawno takiej nie jad�em. Dzi�ki wam, cni panowie, za pocz�stunek, dzi�ki i tobie, karczmareczko. Czy piwem, pytacie, nie pogardz�? Nie. Raczej nie. Je�li pozwolicie, to z przyjemno�ci�. Comedamus tandem, et bibamus, cras enim moriemur.

Nie by�o ko�ca �wiata w 1420, nie by�o w rok p�niej, ani w dwa, ani w trzy, ani w cztery nawet. Rzeczy bieg�y, �e si� tak wyra��, swym przyrodzonym porz�dkiem. Trwa�y wojny. Mno�y�y si� zarazy, szala�a mors nigra, szerzy� si� g��d. Bli�ni zabija� i okrada� bli�niego, po��da� jego �ony i generalnie by� mu wilkiem. �ydowinom co czas jaki� fundowano pogromik, a kacerzom stosik. Z nowo�ci za� � szkielety w uciesznych podskokach pl�sa�y po cmentarzyskach, �mier� z kos� przemierza�a ziemi�, inkub noc� wciska� si� mi�dzy dr��ce uda �pi�cych panien, je�d�cowi samotnemu na uroczysku strzyga siada�a na karku. Diabe� w spos�b widomy wkracza� w sprawy powszednie i kr��y� mi�dzy lud�mi tamquam leo rugiens, jak lew rycz�cy, szukaj�cy, kogo by tu po�re�.

Sporo ludzi s�awnych w owym czasie pomar�o. Ha, pewno i urodzi�o si� wielu, ale jako� tak jest, �e daty narodzin dziwnym trafem w kronikach si� nie zapisuj� i za choler� nikt ich nie pami�ta, za wyj�tkiem mo�e matek i za wyj�tkiem tych przypadk�w, gdy noworodek mia� dwie g�owy albo dwa przynajmniej kutasy. A je�li zgon, ha, to data pewna, jakby w kamieniu ryta.

W 1421 tedy roku, w poniedzia�ek po Niedzieli �r�dpostnej, do�ywszy zas�u�onych lat sze��dziesi�ciu zmar� w Opolu Jan apellatus Kropid�o, ksi��� krwi piastowskiej i episcopus wloclaviensis. Przed �mierci� uczyni� by� na rzecz miasta Opola donacj� sze�ciuset grzywien. M�wi�, �e cz�� tej kwoty ostatni� wol� umieraj�cego posz�a na s�ynny opolski zamtuz �U Rudej Kundzi�. Z us�ug tego przybytku, mieszcz�cego si� na ty�ach klasztoru Braci Mniejszych, biskup hulaka korzysta� do samej �mierci � nawet je�li pod koniec �ycia ju� tylko jako obserwator.

Latem za� � dok�adnej daty nie pomn� � roku 1422 umar� w Vincennes kr�l angielski Henryk V, zwyci�zca spod Azincourt. O dwa miesi�ce go jeno prze�ywszy, umar� kr�l Francji, Karol VI, ju� od lat pi�ciu zupe�nie pomylony. Korony za��da� syn szale�ca, delfin Karol. Ale Anglicy nie uznali jego praw. Sama przecie matka delfina kr�lowa Izabela, ju� dawno og�osi�a go b�kartem pocz�tym w niejakim oddaleniu od �o�a ma��e�skiego i z m�czyzn� zdrowym na umy�le. A �e b�karty tronu nie dziedzicz�, prawowitym w�adc� i monarch� Francji zosta� Anglik, syn Henryka V, ma�y Henry�, dziewi�� sobie jeno licz�cy miesi�cy. Regentem we Francji zosta� wuj Henrysia, John Lancaster, ksi��� Bedford. Ten pospo�u z Burgundami trzyma� Francj� p�nocn� � z Pary�em � po�udnie za� dzier�y� delfin Karol i Armaniacy. A pomi�dzy dziedzinami psy wy�y w�r�d trup�w na pobojowiskach.

W roku za� 1423, w dzie� Zielonych �wi�tek, zmar� w zamku Peniscola niedaleczko Walencji Piotr de Luna, papie� awinio�ski, wykl�ty schizmatyk, a� do samej �mierci, wbrew uchwa�om dw�ch sobor�w � tytu�uj�cy si� Benedyktem XIII.

Z innych, co w tamte lata pomarli, a o kt�rych pami�tam, umar� Ernest �elazny Habsburg, ksi��� Styrii, Karyntii, Krainy, Istrii i Triestu. Umar� Jan Raciborski, ksi��� krwi piastowskiej i przemy�lidzkiej zarazem. Umar� m�odo Wac�aw, dux Lubiniensis, umar� ksi��� Henryk, wesp� z bratem Janem pan na Zi�bicach. Umar� na obczy�nie Henryk dictus Rumpoldus, ksi��� G�ogowa i landw�jt G�rnych �u�yc. Umar� Miko�aj Tr�ba, arcybiskup gnie�nie�ski, m�� zacny i umny. Umar� w Malborku Micha� Kuchmeister, mistrz wielki Zakonu Naj�wi�tszej Marii Panny. Umar� tak�e Jakub P�czak zwany Ryb�, m�ynarz spod Bytomia. Ha, przyzna� trzeba, �e krzyn� mniej s�awny i znany od wy�ej wymienionych, ale z t� nad nimi przewag�, �em go zna� osobi�cie i nawet pija� z nim. A z owymi wcze�niej wymienionymi � jako� nie trafi�o si�.

Wa�ne te� wydarzenia i w kulturze pod�wczas zachodzi�y. Kaza� natchniony Bernardyn ze Sieny, kazali Jan Kanty i Jan Kapistran, nauczali Jan Gerson i Pawe� W�odkowic, pisali uczenie Krystyna de Pisa� i Tomasz Hemerken a Kempis. Pisa� sw� kronik� wielce pi�kn� Wawrzyniec z Brzezowej. Malowa� ikony Andrzej Rublow, malowa� Tomaso Masaccio, malowa� Robert Campin. Jan van Eyck, malarz kr�la Jana Bawarskiego, tworzy� dla katedry �wi�tego Bawona w Gandawie �O�tarz Baranka Mistycznego�, poliptyk wcale pi�kny, zdobi�cy ninie kaplic� Jodocusa Vyda. We Florencji mistrz Pippo Brunelleschi uko�czy� stawianie przecudnej kopu�y nad czterema nawami ko�cio�a Marii Panny Kwiecistej. A i my na �l�sku nie gorsi � u nas pan Piotr z Frankensteinu zako�czy� w mie�cie Nysa budow� wielce okaza�ego ko�cio�a pod wezwaniem �wi�tego Jakuba. To ca�kiem st�d, z Milicza, niedaleko, kto nie by� i nie widzia�, ma okazj� by� i zobaczy�.

W tym�e roku 1422, w zapusty same, w grodzie Lida, z wielk� pomp� wyprawi� swe gody stary Litwin, kr�l polski Jogaj�a � po�lubi� Sonk� Holsza�sk�, dziewic� kwitn�c� i m�odziu�k�, lat siedemnastu, od siebie tedy wi�cej ni� p� wieku m�odsz�. Jak m�wiono, wi�cej ta dziewica urod� ni�li obyczajami s�yn�a. No, tak i k�opot�w potem si�a z tego by�o. Za� Jogaj�a, ca�kiem jakby przepomnia�, jak m�od� �onk� cieszy� si� trzeba, ju� latem wczesnym ruszy� na pan�w pruskich, na Krzy�ak�w znaczy. Tym to samym nowemu � po Kuchmeistrze � mistrzowi wielkiemu Zakonu, panu Paw�owi z Russdorfu, ju� zarusiczko po obj�ciu urz�du przysz�o z polskim or�em si� poznajomi� � i to srodze poznajomi�. Jak tam w �o�nicy u Sonki by�o, docieka� pr�no, ale na to, by Krzy�akowi rzy� spra�, do�� jeszcze by� Jogaj�a dziarski.

Si�a rzeczy wa�nych tak�e i w Czeskim Kr�lestwie miejsce mia�o w tamtych czasach. Wielkie by�o tam poruszenie, wielki krwi przelew i nieustanna wojna. O czym nijak mi zreszt� prawi� Wybaczy� raczcie dziadowi, wielmo�ni, ale strach ludzka rzecz, aprzychodzi�o ju� po karku bra� za niebaczne s�owo. Na waszych przecie jakach, panowie, polskie Na��cze widz� i Habdanki, a na waszych, szlachetni Czesi, koguty pan�w z Dobrej Wody i strza�y rycerzy ze Strakonic� A wy�cie, Marsowy m�u, przecie Zettritz, po g�owie �ubrzej w herbie miarkuj�. A waszych, panie rycerzu, sko�nych szachownic i gryf�w nawet umiejscowi� nie potrafi�. Nie da si� te� wykluczy�, czy ty, fratrze z zakonu �wi�tego Franciszka, nie donosisz �wi�temu Oficjum, a �e wy, bracia od �wi�tego Dominika, donosicie, to raczej pewne. Tak tedy sami baczycie, �e nijak mi w tak mi�dzynarodowym i zr�nicowanym towarzystwie o czeskich sprawach baja�, nie wiedz�c, kto tu za Albrechtem, a kto za polskimi kr�lem i kr�lewiczem. Kto tu za Menhartem z Hradca i Oldrzychem z Ro�mberka, a kto za Hynkiem Ptaczkiem z Pirksztajnu i Janem Kold� z �ampachu. Kto tu komesa Spytka z Melsztyna stronnikiem, a kto biskupa Ole�nickiego partyzantem. Wcale mi nie t�skno do bicia, a przecie wiem, �e oberw�, bom ju� razy kilka obrywa�. Jak to, pytacie? A tak to: je�li rzekn�, �e w czasach, o kt�rych bajam, dzielni Czechowie husyci t�go skroili kurt� Niemcom, w py� i proch rozbiwszy trzy kolejne papie�nickie krucjaty, ino patrze�, jak wezm� po �bie od jednych. A powiem, �e wonczas w bitwach pod Witkowem, Wyszehradem, �atcem i Niemieckim Brodem zwyci�yli heretycy krzy�owc�w z pomoc� diabelsk�, wezm� mnie drudzy i o�wicz�. Tedy milcze� mi wolej, a je�li i co rzec, to z bezstronno�ci� sprawozdawcy � spraw� zda�, jak to m�wi�, sine ira et studio, kr�tko, ch�odno, rzeczowo i komentarza �adnego od siebie nie dobawiaj�c.

Tak i kr�tko tedy powiem: jesieni� roku 1420 odm�wi� kr�l polski Jogaj�a przyj�cia korony czeskiej, kt�r� mu husyci sn�bili. Umy�lono w Krakowie, �e koron� t� we�mie litewski dux Witold, kt�remu zawsze si� kr�lowa� chcia�o. Aby jednak kr�la rzymskiego Zygmunta ni papie�a nie dra�ni� nadmiernie, pos�ano do Czech bratanka Witolda, Zygmunta, syna Korybutowego. Korybutowicz na czele pi�ciu tysi�cy rycerzy polskich stan�� w Z�otej Pradze w roku 1422, na �wi�tego Stanis�awa. Ale ju� wedle Trzech Kr�li roku nast�pnego ksi���tko na Litw� powr�ci� musia�o � tak pieklili si� o t� czesk� sukcesj� Luksemburczyk i Odo Colonna, wonczas Ojciec �wi�ty Marcin V. I co powiecie? Ju� w 1424, we wigili� Nawiedzenia Marii by� Korybutowicz w Pradze z powrotem. Tym razem ju� wbrew Jogajle i Witoldowi, wbrew papie�owi, wbrew rzymskiemu kr�lowi. Znaczy, jako wywo�aniec i banita. Na czele podobnych sobie wywo�a�c�w i banit�w. I ju� nie w tysi�ce, jak wprz�dy, lecz w setki jeno si� licz�cych.

W Pradze za� przewr�t, jak Saturn, po�era� w�asne dzieci, a stronnictwo zmaga�o si� ze stronnictwem. Jana z �eliwa, �ci�tego w poniedzia�ek po niedzieli Reminiscere roku 1422, ju� w maju tego� roku op�akiwano we wszystkich ko�cio�ach jako m�czennika. Hardo te� postawi�a si� Z�ota Praga Taborowi, ale tu trafi�a kosa na kamie�. Znaczy, na Jana �i�k�, wielkiego wojennika. W roku Pa�skim 1424, dnia drugiego po czerwcowych nonach, pod Maleszowem, nad rzeczk� Bohynk�, straszn� da� �i�ka pra�anom nauczk�. Du�o, oj, du�o by�o po tej bitwie w Pradze wd�w i sierot.

Kto wie, mo�e to w�a�nie �zy sieroce sprawi�y, �e ma�o co potem, we �rod� przed Gaw�em, pomar� w Przybys�awiu blisko morawskiej granicy Jan �i�ka z Trocnowa, a p�niej z Kalicha. A pogrzebiono go w Hradcu Kralove i tam le�y. I tak jak wprz�dy jedni p�akali przez niego, teraz drudzy p�akali po nim. �e ich osieroci�. Dlatego nazwali si� Sierotkami�

Ale to przecie wszyscy pami�tacie. Bo to ca�kiem niedawne czasy. A takie si� wydaj�� historyczne.

Wiecie za�, cni panowie, po czym pozna�, �e czas jest historyczny? A po tym, �e dzieje si� du�o i szybko.

A w�wczas dzia�o si� bardzo du�o i bardzo szybko.

Ko�ca �wiata, jak si� rzek�o, nie by�o. Cho� wiele wskazywa�o, �e nast�pi. Nasta�y przecie � rychtyk jak chcia�y proroctwa � wielkie wojny i wielkie kl�ski dla ludu chrze�cija�skiego i wielu m��w zgin�o. Wydawa�o si�, sam B�g chce, by nastanie nowego porz�dku poprzedzi�a zag�ada starego. Wydawa�o si�, �e bli�y si� Apokalipsa. �e Bestia Dziesi�cioroga wychodzi z Czelu�ci. �e Je�d�c�w Czterech straszliwych tylko patrze� w�r�d dym�w po�ar�w i p�l skrwawionych. �e ju�-ju�, a zagrzmi� tr�by i z�amane zostan� piecz�cie. �e runie ogie� z niebios. �e spadnie Gwiazda Pio�un na trzeci� cz�� rzek i na �r�d�a w�d. �e cz�ek oszala�y, gdy �lad stopy drugiego na pogorzelisku zoczy,�lad ten b�dzie ca�owa� ze �zami.

Strasznie by�o nieraz, �e a�, z przeproszeniem wielmo�nych pan�w, dupa cierp�a.

Gro�ny by� to czas. Z�y. I je�li wola pan�w, o nim opowiem. Ot, by nud� zabi�, nim s�ota, co nas tu w karczmie trzyma, ustanie.

Opowiem, je�li wola, o tamtym czasie. O ludziach, co pod�wczas �yli, i o takich, co pod�wczas �yli, ale lud�mi nie byli bynajmniej. Opowiem o tym, jak i jedni, i drudzy zmagali si� z tym, co im ten czas przyni�s�. Z losem. I z samymi sob�.

Zaczyna si� ta historia mile i lubo, mg�o i czu�o � przyjemnym, rzewliwym kochaniem. Ale niechaj was to, mili panowie, nie zwiedzie.

Niechaj was to nie zwiedzie.

Przez otwarte okno izdebki, na tle ciemnego jeszcze po niedawnej burzy nieba, wida� by�o trzy wie�e � ratuszow�, najbli�sz�, dalej smuk��, po�yskuj�c� w s�o�cu nowiutk� czerwon� dach�wk� wie�� ko�cio�a �wi�tego Jana Ewangelisty, za ni� za� okr�g�y sto�b ksi���cego zamku. Wok� wie�y ko�cio�a �miga�y jask�ki, sp�oszone niedawnym biciem dzwon�w. Dzwony nie bi�y ju� od �adnych chwil paru, ale przesycone ozonem powietrze wci�� jeszcze zdawa�o si� wibrowa� ich d�wi�kiem.

Dzwony ca�kiem niedawno bi�y te� z wie� ko�cio��w Naj�wi�tszej Marii Panny i Bo�ego Cia�a. Wie�e te nie by�y jednak widoczne z okienka izdebki na poddaszu drewnianego budynku, niczym jask�cze gniazdo przylepionego do kompleksu hospicjum i klasztoru augustian�w.

By�a pora seksty. Mnisi zacz�li Deus in adiutorium. A Reinmar z Bielawy, zwany przez przyjaci� Reynevanem, poca�owa� spocony obojczyk Adeli von Stercz�, wyzwoli� si� z jej obj�� i leg� obok, dysz�c, na po�cieli gor�cej od mi�o�ci.

Zza muru, od strony ulicy Klasztornej dolatywa�y krzyki, turkot woz�w, g�uchy �omot pustych beczek, �piewny brz�k cynowych i miedzianych naczy�. By�a �roda, dzie� targowy, jak zwykle �ci�gaj�cy do Ole�nicy mn�stwo kupc�w i kupuj�cych.

Ju� �piewaj� hymn, pomy�la� Reynevan, rozleniwionym ruchem obejmuj�c Adel�, pochodz�c� z dalekiej Burgundii �on� rycerza Gelfrada von Stercz�. Ju� hymn. Nie do wiary, jak pr�dko przemijaj� chwile szcz�cia. Chcia�oby si�, by trwa�y wiecznie, a one przemijaj� niczym sen jaki ulotny�

��Reynevan� Mon amour� M�j boski ch�opcze� � Adela drapie�nie i zach�annie przerwa�a jego senn� zadum�. Te� by�a �wiadoma up�ywu czasu, ale najwyra�niej nie my�la�a trwoni� go na filozoficzne rozwa�ania.

Adela by�a ca�kiem, zupe�nie, najzupe�niej naga.

Co kraj, to obyczaj, my�la� Reynevan, jak�e� ciekawym jest poznawanie �wiata i ludzi. �l�zaczki i Niemki, przyk�adowo, gdy przyjdzie co do czego, nigdy nie pozwalaj� podci�gn�� sobie koszuli wy�ej ni� do p�pka. Polki i Czeszki podci�gaj� same i ch�tnie, powy�ej piersi, ale za nic w �wiecie nie zdejm� ca�kiem. A Burgundki, o, te momentalnie zrzucaj� wszystko, ich gor�ca krew podczas mi�osnych uniesie� nie znosi wida� na sk�rze ani szmatki. Ach, c� za rado�� poznawa� �wiat. Pi�kn� musi by� krain� Burgundia. Pi�kny by� musi tamtejszy krajobraz. G�ry strzeliste� Pag�rki strome� Doliny�

��Ach, aaach, mon amour � j�cza�a Adela von Stercz�, lgn�c do d�oni Reynevana ca�ym swym burgundzkim krajobrazem.

Reynevan, nawiasem m�wi�c, mia� dwadzie�cia trzy lata i �wiata pozna� raczej niewiele. Zna� bardzo ma�o Czeszek, jeszcze mniej �l�zaczek i Niemek, jedn� Polk�, jedn� Cygank� � a je�li sz�o o inne narodowo�ci, to tylko raz dosta� kosza od W�gierki. Jego eksperiencje erotyczne w poczet imponuj�cych zaliczone nie mog�y by� wi�c �adn� miar�, ba, by�y, szczerze powiedziawszy, do�� mizerne, zar�wno ilo�ciowo jak i jako�ciowo. Ale i tak wbi�y go w pych� i zadufanie. Reynevan � jak ka�dy buzuj�cy testosteronem m�odzik � mia� si� za wielkiego uwodziciela i mi�osnego eksperta, przed kt�rym r�d niewie�ci nie ma �adnych tajemnic. Prawda jednak by�a taka, ze dotychczasowe jedena�cie schadzek z Adel� von Stercz� nauczy�y Reynevana wi�cej o ars amandi ni� ca�e trzyletnie studia w Pradze. Reynevan nie po�apa� si� jednak, �e to Adela uczy jego � pewien by�, ze w grze jest tu jego samorodny talent.

Adela chwyci�a Reynevana za kark i poci�gn�a na siebie. Reynevan, uchwyciwszy to, co nale�a�o, kocha� j�. Kocha� mocno i zapami�tale i � jakby tego by�o ma�o � szepta� jej do ucha zapewnienia o mi�o�ci. By� szcz�liwy. Bardzo szcz�liwy.

Szcz�cie, kt�rym w�a�nie si� upaja�, Reynevan zawdzi�cza� � po�rednio, ma si� rozumie� � �wi�tym Pa�skim. Bo to by�o tak:

Czuj�c skruch� za jakie� grzechy, znane tylko jemu i jego spowiednikowi, �l�ski rycerz Gelfrad von Stercz� wybra� si� na p�� pokutn� do grobu �wi�tego Jakuba. Ale w drodze zmieni� plany. Uzna�, �e do Compostelli jest zdecydowanie za daleko, a poniewa� �wi�ty Idzi te� sroce spod ogona nie wylecia�, tedy pielgrzymka do Saint-Gilles wystarczy w zupe�no�ci. Ale do Saint-Gilles nie by�o Gelfradowi dane dotrze� r�wnie�. Dojecha� tylko do Dijon, gdzie trafem pozna� szesnastoletni� Burgundk�, prze�liczn� Adel� de Beauvoisin. Adela, kt�ra Gelfrada zauroczy�a z kretesem, by�a sierot�, mia�a dw�ch braci hulak�w i lekkoduch�w, kt�rzy bez mrugni�cia okiem wydali siostr� za �l�skiego rycerza. Cho� w mniemaniu braci �l�sk le�a� gdzie� mi�dzy Tygrysem a Eufratem, Stercz� by� w ich oczach idealnym szwagrem, nie wyk��ca� si� bowiem zanadto w sprawie posagu. Tym to sposobem Burgundka trafi�a do Heinrichsdorfu, wsi pod Zi�bicami, kt�r� Gelfrad dzier�y� jako nadanie. W Zi�bicach za�, ju� jako Adela von Stercz�, wpad�a w oko Reynevanowi z Bielawy. Z wzajemno�ci�.

��Aaaach! � krzykn�a Adela von Stercz�, zaplataj�c nogi na plecach Reynevana. � Aaaaaaaach!

Nigdy w �yciu nie dosz�oby do tego achania, wszystko sko�czy�oby si� na rzucanych spojrzeniach i ukradkowych gestach, gdyby nie trzeci �wi�ty, Jerzy mianowicie. Na Jerzego bowiem Gelfrad von Stercz�, podobnie jak reszta krzy�owc�w, kl�� si� i przysi�ga�, do��czaj�c we wrze�niu roku 1422 do kt�rej� tam z rz�du krucjaty antyhusyckiej, organizowanej przez kurfirsta brandenburskiego i margrabi�w Mi�ni. Krzy�owcy wielkich sukces�w wtedy na swe konto nie zapisali � weszli do Czech i bardzo szybko stamt�d wyszli, walki z husytami nie ryzykuj�c w og�le. Ale cho� walk nie by�o, ofiary by�y � jedn� z nich okaza� si� Gelfrad w�a�nie, kt�ry niezwykle gro�nie z�ama� nog� przy upadku z konia i obecnie, jak wynika�o ze s�anych do rodziny list�w, nadal kurowa� si� gdzie� w Pleissenlandzie. Adela za�, s�omiana wdowa, mieszkaj�ca w tym czasie w�a�nie u rodziny m�a w Bierutowic, mog�a bez przeszk�d schodzi� si� z Reynevanem w izdebce w kompleksie ole�nickiego klasztoru augustian�w, niedaleko szpitala, przy kt�rym Reynevan mia� sw� pracowni�.

Mnisi w ko�ciele Bo�ego Cia�a zacz�li �piewa� drugi z trzech przewidzianych na sekst� psalm�w. Trzeba si� pospieszy�, pomy�la� Reynevan. Przy capitulum, a najdalej przy Kyrie, ani chwili po, Adela musi znikn�� z terenu hospicjum. Nikt nie powinien jej tu zobaczy�.

Reynevan poca�owa� Adel� w biodro, potem za�, natchniony mnisim �piewem, mocno nabra� powietrza w p�uca i zag��bi� si� w kwiaty henny i nardu, w szafran, w wonn� trzcin� i cynamon, w mirr� i aloes, i we wszelkie drzewa �ywiczne. Adela, wypr�ona, wyprostowa�a r�ce i wpi�a mu palce we w�osy, �agodnymi ruchami bioder wspieraj�c jego biblijne inicjatywy.

��Och, oooooch� Mon amour� Mon magicien� Boski ch�opcze� Czarodzieju�

Ju� trzeci psalm, pomy�la� Reynevan. Jak�e� ulotne s� chwile szcz�cia�

��Reuertere � zamrucza�, kl�kaj�c. � Obr�� si�, obr��, Szulamitko.

Adela obr�ci�a si�, ukl�k�a i pochyli�a, chwytaj�c mocno lipowych desek wezg�owia i prezentuj�c Reynevanowi ca�e ol�niewaj�ce pi�kno swego rewersu. Afrodyta Kallipygos, pomy�la�, zbli�aj�c si� do niej. Antyczne skojarzenie i erotyczny widok sprawi�y, �e zbli�a� si� niczym dopiero co wspomniany �wi�ty Jerzy, szar�uj�cy z nastawion� kopi� na smoka z Syleny. Kl�cz�c za Adel� jak kr�l Salomon za tronem z drzewa liba�skiego, uchwyci� j� obur�cz za winnice Engaddi.

��Do klaczy w zaprz�gu faraona � wyszepta�, schylony nad jej karkiem, kszta�tnym jak wie�a Dawida � por�wnam ci�, przyjaci�ko moja.

I por�wna�. Adela krzykn�a przez zaci�ni�te z�by. Reynevan wolno przesun�� d�onie wzd�u� jej mokrych od potu bok�w, wspi�� si� na palm� i pochwyci� ga��zki jej owocem brzemienne. Burgundka odrzuci�a g�ow� jak klacz przed skokiem przez przeszkod�.

Piersi Adeli skaka�y pod d�oni� Reynevana jak dwoje ko�l�t, bli�ni�t gazeli. Pod�o�y� drug� d�o� pod jej gaj granat�w.

��Duo� ubera tua - j�cza� � sicut duo� hinuli capreae gemelli� qui pascuntur� in liliis� Umbilicus tuus crater� tornatilis numquam� indigens poculis� Venter tuus� sicut aceruus� tritici uallatus liliis�

��Ach� aaaach� aaach� � kontrapunktowa�a nie znaj�ca �aciny Burgundka.

Gloria Patri, et Filio et Spiritui sancto. Sicut erat in principio, et nunc, et semper et in saecula saeculorum, Amen. Alleluia!

Mnisi �piewali. A Reynevan, ca�uj�c kark Adeli von Stercz�, zapami�ta�y, oszala�y, biegn�c przez g�ry, skacz�c po pag�rkach, saliens in montibus, transiliens colles, by� dla kochanki niczym m�ody jele� na g�rach balsamowych. Super montes aromatum.

Uderzone drzwi otwar�y si� z hukiem i impetem, i to takim, �e wyrwany z odrzwi skobel wylecia� przez okno jak meteor. Adela wrzasn�a cienko i przera�liwie. A do izdebki wpadli bracia von Stercz�. Z miejsca da�o si� miarkowa�, �e nie by�a to wizyta przyjacielska.

Reynevan stoczy� si� z ��ka, odgrodzony nim od intruz�w porwa� swe ubranie i j�� je pospiesznie wdziewa�. Uda�o mu si� to w znacznej mierze, ale tylko dlatego, �e frontalny atak bracia Sterczowie zwr�cili ku bratowej.

��Ty dziwko! � zarycza� Morold von Stercz�, wywlekaj�c nag� Adel� z po�cieli. � Ty wstr�tna dziwko!

��Ty gamratko rozwi�z�a! � zawt�rowa� Wittich, jego starszy brat. Za� Wolfher, najstarszy po Gelfradzie, nie otworzy� nawet ust, blada w�ciek�o�� odebra�a mu mow�. Z rozmachem uderzy� Adel� w twarz. Burgundka wrzasn�a. Wolfher poprawi�, tym razem na odlew.

��Nie wa� si� jej bi�, Stercz�! � zakrzycza� Reynevan, a g�os �ama� mu si� i dygota� z pop�ochu i parali�uj�cego uczucia bezsi�y, powodowanych przez na wp� wci�gni�te spodnie. � Nie wa� si�, s�yszysz?

Okrzyk wywar� skutek, cho� nie ca�kiem zamierzony. Wolfher i Wittich, zapominaj�c na chwil� o niewiernej bratowej, przyskoczyli do Reynevana. Na ch�opca zwali� si� grad uderze� i kopniak�w. Skuli� si� pod ciosami, miast broni� si� czy zas�ania�, uparcie wci�ga� spodnie � jak gdyby nie by�y to spodnie wcale, lecz jaka� magiczna, zdolna zabezpieczy� i uchroni� od ran zbroja, jaki� zakl�ty pancerz Astolfa czy Amadisa z Walii. K�tem oka dostrzeg�, jak Wittich dobywa no�a. Adela wrzasn�a.

��Zostaw � warkn�� na brata Wolfher. � Nie tu!

Reynevan zdo�a� unie�� si� na kolana. Wittich, rozjuszony, z bia�� a� z w�ciek�o�ci twarz�, doskoczy� i waln�� go pi�ci�, ciskaj�c znowu o pod�og�. Adela zakrzycza�a �widruj�co, krzyk urwa� si�, gdy Morold uderzy� j� w twarz i targn�� za w�osy.

��Nie wa�cie si� � wyj�cza� Reynevan -�jej bi�, �ajdacy!

��Ty psi synu! � wrzasn�� Wittich. � Poczekaj no!

Przyskoczy�, uderzy�, kopn�� raz, drugi. Przy trzecim Wolfher powstrzyma� go.

��Nie tu � powt�rzy� spokojnie, a by� to spok�j z�owrogi � Na podw�rzec z nim. Zabieramy go do Bierutowa. T� dziwk� te�.

��Jestem niewinna! � zawy�a Adela von Stercz�. � On mnie zauroczy�! Oczarowa�! To czarownik! Le sorcier! Lediab�

Morold uci�� s�owo, st�umi� je uderzeniem.

��Zamilcz, po�piego � warkn��. � Jeszcze damy ci sposobno�� pokrzycze�. Zaczekaj jeno ma�o��.

��Nie wa�cie si� jej bi�! � wrzasn�� Reynevan.

��Tobie te� � dorzuci� ze swym gro�nym spokojem Wolfher � damy sposobno�� pokrzycze�, kogutku. Nu�e, na dw�r z nim.

Droga z poddasza wiod�a po do�� stromych schodach. Bracia von Stercz� str�cili z owych Reynevana, ch�opiec spad� na podest, druzgoc�c sob� cz�� drewnianej balustradki. Nim zdo�a� si� unie��, z�apali go znowu i zrzucili wprost na podw�rzec, na piach udekorowany paruj�cymi kupami ko�skiego nawozu.

��Prosz�, prosz�, prosz� � powiedzia� trzymaj�cy konie Nik�a� Stercz�, najm�odszy z braci, wyrostek zaledwie. � Kt� to nam tu spad�? By�by� to Reinmar Bielau?

��Oczytany m�drala Bielau � parskn�� staj�c nad gramol�cym si� z piachu Reynevanem Jencz von Knobelsdorf, zwany Puchaczem, kmotr i familiant Stercz�w. � Wyszczekany m�drala Bielau!

��Poeta zafajdana � doda� Dieter Haxt, kolejny przyjaciel rodziny. � Abelard jeden!

��A �eby mu udowodni�, �e i my oczytani � powiedzia� schodz�cy ze schod�w Wolfher � to mu si� zrobi to samo, co Abelardowi, z�apanemu u Heloizy. Kropka w kropk� to samo. Co, Bielawa? Jak ci si� u�miecha by� kap�onem?

��Ch�do� si�, Stercz�.

��Co? Co? � cho� wydawa�o si� to niemo�liwe, Wolfher Stercz� zblad� jeszcze bardziej. � Kogutek jeszcze o�miela si� rozwiera� dziobek? O�miela si� pia�? Daj mi bykowiec, Jencz!

��Nie �miej go bi�! � zupe�nie niespodziewanie rozdar�a si� sprowadzana po schodach Adela, ubrana ju�, acz niekompletnie. � Nie odwa� si�! Bo po wszystkich rozg�osz�, jaki� ty! �e� si� sam do mnie zaleca�, obmacywa� i do rozpusty namawia�! Za brata plecami! �e� mi zemst� przyrzek�, gdym ci� precz przegna�a! Dlatego� teraz taki� Taki�

Zabrak�o jej niemieckiego s�owa, przez co ca�� tyrad� diabli wzi�li. Wolfher za�mia� si� tylko.

��Ju�ci! � zakpi�. � B�dzie to kto s�ucha� Francuzicy, kurwy wszetecznej. Bykowiec, Puchacz!

Na podw�rcu zaczerni�o si� nagle od augustia�skich habit�w.

��Co tu si� dzieje? � krzykn�� s�dziwy przeor Erazm Steinkeller, chudy i bardzo po��k�y staruszek. � C� czynicie, chrze�cijanie?

��Poszli won! � zarycza� Wolfher, strzelaj�c z bykowca. � Won, golone pa�y, won, do brewiarza, do modlitwy! Nie miesza� si� do spraw rycerskich, bo bieda wam b�dzie, czarnuchy!

��Panie � przeor z�o�y� pokryte brunatnymi plamami d�onie � wybacz im, albowiem nie wiedz�, co czyni�. In nomine Patris, et Filii�

��Morold, Wittich! � wrzasn�� Wolfher. � Dawa� tu gamratk�! Jencz, Dieter, w p�ta gaszka!

��A mo�e � wykrzywi� si� milcz�cy dot�d Stefan Rotkirch, kolejny przyjaciel domu � za koniem go krzynk� pow��czym?

��Mo�e by�. Ale wpierw go o�wicz�!

Zamierzy� si� na wci�� le��cego Reynevana biczem, ale nie uderzy�, chwycony za r�k� przez brata Innocentego. Brat Innocenty by� s�usznego wzrostu i postury, co zna� by�o nawet mimo pokornego mniszego przygarbienia. Jego chwyt unieruchomi� r�k� Wolfhera niczym �elazna kluba.

Stercz� zakl�� spro�nie, wyszarpn�� si� i z moc� pchn�� zakonnika. Ale z r�wnym powodzeniem m�g� pchn�� stolb ole�nickiego zamku. Brat Innocenty, przezywany przez konfratr�w �bratem Insolentym�, nawet nie drgn��. Sam natomiast zrewan�owa� si� pchni�ciem, kt�re cisn�o Wolfherem przez p� podw�rza i zwali�o na kup� obornika.

Przez moment panowa�a cisza. A potem wszyscy rzucili si� na wielkiego mnicha. Puchacz, pierwszy, kt�ry doskoczy�, dosta� w z�by i pokula� si� po piasku. Morold Stercz�, walni�ty w ucho, podrepta� w bok z b��dnym wzrokiem. Reszta oblaz�a augustianina jak mr�wki. Wielka posta� w czarnym habicie zupe�nie znik�a pod ciosami i kopniakami. Brat Insolenty, cho� t�go bity, rewan�owa� si� jednak r�wnie t�go i zupe�nie nie po chrze�cija�sku, ca�kiem, ale to ca�kiem wbrew pokornej regule �wi�tego Augustyna.

Na ten widok zdenerwowa� si� staruszek przeor. Poczerwienia� jak wi�nia, zarycza� jak lew i rzuci� si� w bitewn� g�stw�, ra��c na prawo i lewo srogimi ciosami palisandrowego krucyfiksu.

��Pax! � wrzeszcza�, bij�c. � Pax! Vobiscum! Mi�uj bli�niego! Swego! Proximum tuum! Sicut te ipsum! Skurwysyny!

Dieter Haxt kropn�� go pi�ci�. Staruszek nakry� si� nogami, jego sanda�y wyfrun�y w g�r�, opisuj�c w powietrzu malownicze trajektorie. Augustianie podnie�li krzyk, kilku za� nie wytrzyma�o i run�o w b�j. Na podw�rcu zakot�owa�o si� nie na �arty.

Wypchni�ty z zam�tu Wolfher Stercz� doby� korda i wywin�� nim � grozi�o, �e poleje si� krew. Ale Reynevan, kt�ry zdo�a� ju� wsta�, zdzieli� go w potylic� trzonkiem podniesionego z ziemi bykowca. Stercz� z�apa� si� za g�ow� i obr�ci�, wtedy Reynevan z rozmachem chlasn�� go batem przez twarz, Wolfher upad�. Reynevan rzuci� si� do koni.

��Adela! Tutaj! Do mnie!

Adela nawet nie drgn�a, a maluj�ca si� na jej twarzy oboj�tno�� zadziwia�a. Reynevan wskoczy� na siod�o. Ko� zar�a� i zata�czy�.

��Adeeelaaa!

Morold, Wittich, Haxt i Puchacz ju� biegli ku niemu. Reynevan obr�ci� konia, gwizdn�� przeszywaj�co i run�� w galop, prosto w furt�.

��Za nim! � zarycza� Wolfher Stercz�. � Na ko� i za nim!

Pierwsz� my�l� Reynevana by�o ucieka� w stron� bramy Mariackiej i dalej, za miasto, w Spalickie Lasy. Ulica Krowia okaza�a si� jednak w kierunku bramy kompletnie zapchana wozami, pop�dzany i p�oszony krzykiem obcy ko� wykaza� nadto mn�stwo w�asnej inicjatywy, w rezultacie kt�rej, zanim tak na dobre zorientowa� si� w sprawie, Reynevan mkn�� ju� cwa�em w stron� rynku, rozbryzguj�c b�oto i rozpraszaj�c przechodni�w. Nie musia� si� ogl�da�, by wiedzie�, ze pogo� ma na karku. S�ysza� dudnienie kopyt, r�enie koni, dzikie ryki Stercz�w i w�ciek�e wrzaski potr�canych ludzi.

Uderzy� konia pi�t� w s�abizn�, w cwale zawadzi� i obali� nios�cego kosz piekarza, chleby, bu�y i rogale gradem polecia�y w b�oto, w kt�re za chwil� wgniot�y je podkowy koni Stercz�w. Reynevan nie obejrza� si� nawet, bardziej ni� to, co za nim, interesowa�o go, co przed nim, a przed nim r�s� w oczach w�zek z pi�trz�cym si� wysoko chrustem. W�zek tarasowa� niemal ca�� uliczk�, a w miejscu, kt�rego nie tarasowa�, kuca�a grupka p�nagich dzieci, zaj�tych wygrzebywaniem z gnoju czego� niezwykle interesuj�cego.

��Mamy ci�, Bielau! � zarycza� z ty�u Wolfher Stercz�, te� widz�c, co na drodze.

Ko� rwa� tak, �e nie by�o mowy o wstrzymaniu go. Reynevan przywar� do grzywy i zamkn�� oczy. Dzi�ki temu nie widzia�, jak p�nagie dzieciaki rozprysn�y si� z szybko�ci� i gracj� szczur�w. Nie obejrza� si�, nie widzia� wi�c r�wnie�, jak ci�gn�cy w�zek z chrustem ch�op w baranicy obr�ci� si�, og�upia�y nieco, obracaj�c zarazem dyszel i w�zek. Nie widzia� te� tego, jak na obr�cony w�zek wpadli Sterczowie. Ani tego, jak Jencz Knobelsdorf wyfrun�� z siod�a i zmi�t� sob� po�ow� wiezionego na w�zku chrustu.

Reynevan przecwa�owa� �wi�toja�sk�, mi�dzy ratuszem a domem burmistrza, w pe�nym p�dzie wpad� na ogromny ole�nicki rynek. Problem polega� na tym, �e rynek, cho� ogromny, roi� si� od ludzi. I rozp�ta�o si� pandemonium. Bior�c kierunek na po�udniow� pierzej� i widoczny nad ni� p�katy czworobok wie�y nad Bram� O�awsk�, Reynevan galopowa� w�r�d ludzi, koni, wo��w, �wi�, woz�w i stragan�w, zostawiaj�c za sob� pobojowisko. Ludzie wrzeszczeli, wyli i kl�li, byd�o rycza�o, nierogacizna kwicza�a, przewraca�y si� kramy i �awki, z kt�rych gradem lecia�y doko�a najrozmaitsze przedmioty -garnki, miski, cebry, motyki, o�ogi, rybackie wi�cierze, owcze sk�ry, filcowe czapki, lipowe �y�ki, �ojowe �wiece, �apcie z �yka i gliniane kogutki z gwizdawk�. Deszczem sypa�y si� te� wok� produkty spo�ywcze � jaja, sery, wypieki, groch, kasza, marchew, rzepa, cebula, nawet �ywe raki. Lata�o w ob�okach pierza i dar�o si� na r�ne g�osy najrozmaitsze ptactwo. Wci�� siedz�cy na karku Reynevana Sterczowie dope�niali dzie�a zniszczenia.

Sp�oszony przelatuj�c� mu tu� przed nosem g�si� ko� Reynevana szarpn�� si� i wpad� na stragan z rybami, druzgocz�c skrzynki i wywalaj�c beczki. Rozsierdzony rybak z rozmachem waln�� kaszorkiem, chybiaj�c Reynevana, ale trafiaj�c w zad konia. Ko� zar�a� i rzuci� si� w bok, przewracaj�c przeno�ny kram z ni�mi i tasiemkami, przez kilka sekund ta�czy� w miejscu, taplaj�c si� w srebrzystej i �mierdz�cej masie p�oci, leszczy i karasi, pomieszanych z feeri� kolorowych szpulek. Reynevan nie spad� jedynie cudem. K�tem oka dostrzeg�, jak handlarka nici biegnie ku niemu z wielkim toporem, B�g jeden tylko wie, do czego s�u��cym w nicianym handlu. Wyplu� przyklejone do warg g�sie pierze, opanowa� konia i pogalopowa� w uliczk� Rze�nicz�, sk�d, jak wiedzia�, do Bramy O�awskiej by�o ju� tu�-tu�.

��Jaja ci urw�, Bielawa! � rycza� z ty�u Wolfher Stercz�. � Urw� i do gardzieli wt�ocz�!

��Ca�uj mnie w rzy�!

�cigaj�cych by�o ju� tylko czterech � Rotkircha �ci�gn�li z konia i turbowali w�a�nie rozjuszeni rynkowi przekupnie.

Reynevan pomkn�� jak strza�a szpalerem wisz�cych za nogi tusz. Rze�nicy uskakiwali w pop�ochu, ale i tak obali� jednego, nios�cego na ramieniu wielki wo�owy udziec. Obalony run�� wraz z ud�cem pod kopyta konia Witticha, ko� sp�oszy� si� i stan�� d�ba, z ty�u wpad� na niego ko� Wolfhera. Wittich zlecia� z kulbaki wprost na rze�nicz� lad�, nosem w w�troby, p�ucka i cynadry, z g�ry spad� na niego Wolfher. Stopa uwi�z�a mu w strzemieniu, nim si� wyzwoli�, rozwali� sob� spor� cz�� jatek i po uszy utyt�a� w b�ocie i jusze.

Reynevan szybko i w ostatniej chwili schyli� si� na ko�ski kark, mieszcz�c si� tym samym pod drewnianym szyldem z wymalowanym �bem prosiaka. Nast�puj�cy mu na pi�ty Dieter Haxt nie zd��y� si� schyli�. Decha z konterfektem rado�nie u�miechni�tej �winki waln�a go w czo�o, a� si� rozleg�o. Dieter wylecia� z kulbaki, run�� na kup� odpadk�w, p�osz�c koty. Reynevan obejrza� si�. �ciga� go ju� tylko Nik�a�.

W pe�nym galopie wypad� z zau�ka rze�nik�w na placyk, na kt�rym pracowali garbarze. A gdy wprost przed nosem wyr�s� mu nagle obwieszony mokrymi sk�rami stela�, poderwa� konia i zmusi� go do skoku. Ko� skoczy�. A Reynevan nie spad�. Znowu cudem.

Nik�a� nie mia� tyle szcz�cia. Jego ko� wry� si� przed stela�em i staranowa� go, �lizgaj�c si� w b�ocie, skrawkach mi�sa i t�ustych och�apach. Najm�odszy Stercz� fikn�� przez ko�ski �eb. Bardzo, ale to bardzo pechowo. Pachwin� i brzuchem wprost na pozostawion� przez garbarzy kos� do mizdrowania.

Pocz�tkowo Nik�a� w og�le nie poj�� tego, co si� sta�o. Zerwa� si� z ziemi, dopad� konia, dopiero gdy wierzchowiec zachrapa� i odst�pi�, ugi�y si� pod nim i z�ama�y kolana. Nadal niezbyt wiedz�c, co si� dzieje, najm�odszy Stercz� pojecha� po b�ocie za cofaj�cym si� i chrapi�cym panicznie koniem. Wreszcie pu�ci� wodze i spr�bowa� wsta�. Zorientowa� si�, �e co� jest nie tak, spojrza� na sw�j brzuch. I zakrzycza�.

Kl�cza� po�r�d szybko rosn�cej ka�u�y krwi.

Nadjecha� Dieter Haxt, wstrzyma� konia, zeskoczy� z siod�a. To samo zrobili po chwili Wolfher i Wittich Sterczowie.

Nik�a� usiad� ci�ko. Spojrza� znowu na sw�j brzuch. Krzykn��, a potem rozp�aka� si�. Oczy zacz�y zachodzi� mu mg�� � Chlustaj�ca z niego krew miesza�a si� z krwi� zar�ni�tych tu rankiem wo��w i wieprzy.

��Nik�aaaa�!

Nik�a� Stercz� zakaszla�, zach�ysn�� si�. I umar�.

��Ju� nie �yjesz, Reynevanie Bielau! � zarycza� w kierunku bramy blady z w�ciek�o�ci Wolfher Stercz�. � Dopadn� ci�, zabij�, zniszcz�, wygubi� wraz z ca�ym twym �mijowym rodem! Wraz z ca�ym twym �mijowym rodem, s�yszysz?

Reynevan nie s�ysza�. W�r�d �omotu podk�w o dyle mostu wyje�d�a� w�a�nie z Ole�nicy i wali� na po�udnie, wprost na wroc�awski trakt.

��Siadajcie, siadajcie za st�, panowie � zaprosi� rajc�w Bart�omiej Sachs, burmistrz Ole�nicy. � Co kaza� poda�? Z win, szczerze rzek�szy, nie mam niczego, czym bym m�g� zaimponowa�. Lecz piwo, oho, dzi� mi wprost ze �widnicy dowieziono, przedni le�ak, pierwszego waru, z g��bokiej zimnej piwniczki.

��Piwa tedy, piwa, panie Bart�omieju � zatar� d�onie Jan Hofrichter, jeden z bogatszych kupc�w miasta. � Nasz to trunek, piwo, winem niechaj szlachta i r�ni pankowie trzewia sobie kwasz�� Z przeproszeniem waszej wielebno�ci�

��Nic to � u�miechn�� si� ksi�dz Jakub von Gall, proboszcz od �wi�tego Jana Ewangelisty. � Jam ju� nie szlachcic, jam pleban. A pleban, jak z samej nazwy zgadniesz, zaw�dy z ludem, tedy i mnie piwem gardzi� nie przystoi. A napi� si� mog�, bo nieszp�r odprawiony.

Siedli za sto�em, w wielkiej, niskiej, surowo bielonej ratuszowej sali, zwyk�ym miejscu obrad magistratu. Burmistrz na swym zwyk�ym krze�le, plecami do komina, ksi�dz Gall obok, twarz� ku oknu. Naprzeciw siad� Hofrichter, obok niego �ukasz Frydman, wzi�ty i maj�tny z�otnik, w swym modnie watowanym wamsie i aksamitnym rondlecie na ufryzowanej g�owie wygl�daj�cy i�cie jak szlachcic. Burmistrz odchrz�kn��, nie czekaj�c na s�u�b� z piwem, rozpocz��.

��I c� to mamy? � przem�wi�, splataj�c d�onie na wydatnym brzuchu. � C� to zafundowa� nam raczyli w naszym grodzie szlachetni pasowani panowie rycerze? Bijatyka u augustian�w. Konne, tego tam, gonitwy ulicami miasta. Tumult na rynku, kilku poturbowanych, w tym jedno dziecko powa�nie. Poniszczony dobytek, zmarnowany towar. Znaczne straty, tego tam, materialne, do odwieczerza niemal pchali mi si� tu mercatores et institores z ��daniami odszkodowa�. Zaprawd�, powinienem odsy�a� ich z pretensjami do pan�w Stercz�w, do Bierutowa, Lednej i Sterzendorfu,

��Lepiej nie � poradzi� sucho Jan Hofrichter. � Cho� i jam zdania, ze panowie rycerze ostatnio ponad miar� si� nam rozwydrzyli, nie lza zapomina� ni o sprawy przyczynach, ni o skutkach owej. Skutkiem za�, skutkiem tragicznym, jest �mier� m�odego Niklasa de Stercz�. A przyczyn�: wszetecze�stwo i rozpusta. Sterczowie bronili honoru brata, gonili za gaszkiem, co bratow� uwi�d�, skala� �o�e ma��e�skie. Prawda, ze w zapale przesadzili owsinek�

Kupiec umilk� pod znacz�cym spojrzeniem ksi�dza Jakuba. Bo gdy ksi�dz Jakub sygnalizowa� spojrzeniem ch�� wypowiedzenia si�, milk� nawet sam burmistrz. Jakub Gall by� nie tylko proboszczem miejskiej fary, ale zarazem sekretarzem ksi�cia ole�nickiego Konrada i kanonikiem w kapitule katedry wroc�awskiej.

��Cudzo��stwo jest grzechem � przem�wi� ksi�dz, prostuj�c za sto�em sw� chud� posta�. � Cudzo��stwo jest te� przest�pstwem. Ale za grzechy karze B�g, a za przest�pstwa prawo. Samos�d�w za� i mord�w nie usprawiedliwia nic.

��O to, to � wpad� w credo burmistrz, ale zaraz umilk� i po�wi�ci� si� piwu, kt�re w�a�nie podano.

��Nik�a� Stercz�, co nas boli wielce � doda� ksi�dz Gall � zgin�� tragicznie, ale wskutek nieszcz�liwego wypadku. Ale gdyby Wolfher z kompani� dopadli Reinmara de Bielau, mieliby�my w naszej jurysdykcji do czynienia z zab�jstwem. Nie wiada zreszt�, czy nie b�dziemy mieli. Przypominam, �e przeor Steinkeller, dotkliwie pobity przez Stercz�w �wi�tobliwy starzec, le�y bez ducha u augustian�w. Je�li z tego pobicia zemrze, b�dzie problem. Dla Stercz�w w�a�nie.

��Wzgl�dem za� przest�pstwa cudzo��stwa � z�otnik �ukasz Frydman przyjrza� si� pier�cieniom na swych wypiel�gnowanych palcach � to zwa�cie, panowie szanowni, �e nie nasza to wcale jurysdykcja. Cho� w Ole�nicy mia�a miejsce rozpusta, delikwenci nie nam podlegaj�. Gelfrad Stercz�, zdradzony ma��onek, jest wasalem ksi�cia zi�bickiego. Podobnie uwodziciel, m�ody medyk Reinmar de Bielau�

��U nas si� zdarzy�a rozpusta i u nas by�o przest�pstwo � rzek� twardo Hofrichter. � I to nieb�ahe, je�li temu wierzy�, co ma��onka Sterczowa u augustian�w wyzna�a. �e j� medykus czarami omami� i czarnoksi�stwem do grzechu przywi�d�. Przymusi� niechc�c�.

��Wszystkie tak m�wi� � zahucza� z wn�trza kufla burmistrz.

��Zw�aszcza � doda� bez emocji z�otnik � kiedy im n� do gard�a przyk�ada kto� pokroju Wolfhera de Stercz�. Dobrze powiedzia� wielebny ojciec Jakub, �e cudzo��stwo to przest�pstwo, crimen, a jako takie wymaga �ledztwa i s�du. Nie chcemy tu rodowych wr�d ani bitew na ulicach, nie dopu�cimy, by rozbestwieni pankowie podnosili tu r�k� na duchownych, wywijali no�ami i tratowali ludzi na placach. W �widnicy za to, �e p�atnerza uderzy� i kordem grozi�, poszed� do wie�y jeden z Pannewitz�w. I tak ma by�. Nie mog� wr�ci� czasy rycerskiej samowoli. Sprawa musi trafi� przed ksi�cia.

��Tym bardziej � potwierdzi� kiwni�ciem g�owy burmistrz � �e Reinmar z Bielawy to szlachcic, a Adela Sterczowa to szlachcianka. Jego nie mo�emy wych�osta� ani jej jak byle gamratk� z miasta wy�wi�ci�. Sprawa musi i�� przed ksi�cia.

��Spieszy� si� z tym nie nale�y � oceni�, patrz�c w sufit, proboszcz Jakub Gall. � Ksi��� Konrad wyje�d�a do Wroc�awia, przed wyjazdem bez liku spraw ma na g�owie. Plotki, jak to plotki, zapewne ju� do niego dotar�y, ale nie czas, by plotki te uoficjalnia�. Do�� b�dzie spraw� ksi�ciu przed�o�y�, gdy wr�ci. Do tego czasu wiele samo mo�e si� rozwi�za�.

��Te� tak uwa�am � kiwn�� znowu g�ow� Bart�omiej Sachs.

��I ja � doda� z�otnik.

Jan Hofrichter poprawi� kuni ko�pak, zdmuchn�� pian� z kufla.

��Ksi�cia � orzek� � informowa� p�ki co nie stoi, zaczekamy, a� wr�ci, w tym zgadzam si� z wami, szanowni. Ale �wi�te Oficjum powiadomi� mus nam. I to szybko. O tym, co�my u medykusa w pracowni znale�li. Nie kr��cie g�ow�, panie Bart�omieju, nie r�bcie min, cny panie �ukaszu. A wy, wielebny, nie wzdychajcie i nie liczcie much na powale. Tak mi do tego pilno jako i wam, tak samo pragn� tu Inkwizycji jak i wy. Ale przy otwarciu pracowni by�o wiele os�b. A gdzie jest wiele os�b, tam zawsze, wielce odkrywczy chyba nie b�d�, przynajmniej jeden si� znajdzie taki, co Inkwizycji donosi. A gdy si� zjawi w Ole�nicy wizytator, nas pierwszych zapyta, czemu�my zwlekali.

��Ja za� � proboszcz Gall oderwa� wzrok od sufitu � zw�ok� wyja�ni�. Ja, osobi�cie. Bo moja to fara i na mnie spoczywa obowi�zek informowania biskupa i inkwizytora papieskiego. Do mnie te� nale�y ocena, czy zaistnia�y okoliczno�ci, wzywanie i trudzenie kurii i Oficjum uzasadniaj�ce.

��Czarownictwo, o kt�rym wydziera�a si� u augustian�w Adela Sterczowa, okoliczno�ci� nie jest? Pracownia nie jest? Alchemiczny alembik i pentagram na pod�odze nie s�? Mandragora? Trupie czaszki, trupie r�ce? Kryszta�y i zwierciad�a? Butle i flakony diabli wiedz� z jakim plugastwem czy jadem? �aby i jaszczurki w s�ojach? Okoliczno�ciami nie s�?

��Nie s�. Inkwizytorzy to ludzie powa�ni. Ich rzecz to inquisitio de articulis fidei. Nie za� babskie bajania, zabobony i �aby, tymi ani my�l� zawraca� im g�owy.

��A ksi�gi? Te, kt�re tutaj le��?

��Ksi�gi � odrzek� spokojnie Jakub Gall � nale�y wpierw przestudiowa�. Wnikliwie i bez po�piechu. �wi�te Oficjum nie zabrania czytania. Ani posiadania ksi�g.

��We Wroc�awiu � rzek� ponuro Hofrichter � dopiero co dw�ch posz�o na stos. Wie�� g�osi, �e za posiadane ksi�gi w�a�nie.

��Bynajmniej nie za ksi�gi � zaprzeczy� sucho proboszcz � lecz za kontumacj�, za hard� odmow� wyparcia si� g�oszonych tre�ci, w ksi�gach owych zawartych. W�r�d kt�rych by�y pisma Wiklefa i Husa, lollardzki Floretus, artyku�y praskie i liczne inne husyckie libelle i manifesty. Czego� podobnego nie widz� tu, w�r�d ksi��ek zarekwirowanych w pracowni Reinmara z Bielawy. Widz� tu niemal wy��cznie dzie�a medyczne. B�d�ce zreszt� w wi�kszo�ci, lub w ca�o�ci nawet, w�asno�ci� scriptorium klasztoru augustian�w.

��Powtarzam � Jan Hofrichter wsta�, podszed� do wy�o�onych na stole ksi�g. � Powtarzam, wcale mi si� nie pali ani do biskupiej, ani do papieskiej inkwizycji, na nikogo donosi� nie chc� i nikogo widzie� skwiercz�cym na stosie. Ale tu i o nasze zadki idzie. By i nas o te ksi�gi nie oskar�ono. A c� tu mamy? Pr�cz Galena, Pliniusza i Strabona? Saladinus de Asculo, Compendium aromatorium. Scribonius Largus, Compositiones medicamentorum. Bartolomeus Anglicus, De proprietatibus rerum, Albertus Magnus, De vegetalibus et plantis� Magnus, ha, przydomek i�cie godny czarownika. A tu, prosz� bardzo, Sabur ben Sahl� Abu Bekr al-Razi� Poganie! Saraceni!

��Tych Saracen�w � wyja�ni� spokojnie, ogl�daj�c swe pier�cienie, �ukasz Frydman � wyk�ada si� na chrze�cija�skich uniwersytetach. Jako medyczne autorytety. A wasz czarownik to Albert Wielki, biskup Ratyzbony, uczony teolog.

��Tak powiadacie? Hmmm� Sp�jrzmy dalej� O! Causae et curae, napisane przez Hildegard� z Bingen. Pewnie czarownica, ta Hildegarda!

��Nie bardzo � u�miechn�� si� ksi�dz Gall. � Hildegarda z Bingen, prorokini, zwana Sybill� Re�sk�. Zmar�a w aurze �wi�to�ci.

��Ha. Ale je�li tak twierdzicie� A c� to jest? John Gerard, Generall� Historie� of Plantes� Ciekawe, po jakiemu to, po �ydowsku chyba. Ale to pewnie kolejny jaki �wi�ty. Tu za� mamy Herbarius, przez Thomasa de Bohemia�

��Jak powiedzieli�cie? � uni�s� g�ow� ksi�dz Jakub. � Tomasza Czecha?

��Tak tu stoi.

��Poka�cie. Hmmm� Ciekawe, ciekawe� Wszystko, jak si� okazuje, zostaje w rodzinie. I wok� rodziny si� kr�ci.

��Jakiej rodziny?

��Tak rodzinnej � �ukasz Frydman nadal zdawa� si� interesowa� wy��cznie swymi pier�cieniami � �e bardziej nie mo�na. Tomasz Czech, czyli Behem, autor tego Herbariusa, to pradziad naszego Reinmara, amatora cudzych �on, kt�ry tyle nam narobi� zamieszania i k�opot�w.

��Tomasz Behem, Tomasz Behem � zmarszczy� czo�o burmistrz. � Zwany te� Tomaszem Medykiem. S�ysza�em. By� druhem kt�rego� z ksi���t� Nie pami�tam�

��Ksi�cia Henryka VI Wroc�awskiego � pospieszy� ze spokojnym wyja�nieniem z�otnik Frydman. � Faktycznie by� �w Tomasz jego przyjacielem. Wybitny by� to pono� uczony, zdolny lekarz. Studiowa� w Padwie, w Salerno i Montpellier�

��M�wili te� � wtr�ci� Hofrichter, ju� od paru chwil kiwni�ciami g�owy potwierdzaj�cy, �e r�wnie� sobie przypomnia� � �e by� czarownikiem i kacerzem.

��Przyczepi�e� si�, panie Janie � skrzywi� si� burmistrz � do tego czarownictwa jako pijawka. Daruj�e sobie.

��Tomasz Behem � pouczy� surowym z lekka g�osem proboszcz � by� duchownym. Kanonikiem wroc�awskim, potem nawet sufraganem diecezji. I tytularnym biskupem Sarepty. Zna� osobi�cie papie�a Benedykta XII.

��O owym papie�u te� r�nie m�wiono � nie my�la� rezygnowa� Hofrichter. � A zdarza�o si� czarownictwo i mi�dzy infu�atami. Inkwizytor Schwenckefeld, za jego czasu�

��Ostawcie� to wreszcie � uci�� ksi�dz Jakub. � Co innego nas tu zajmowa� winno.

��W samej rzeczy � potwierdzi� z�otnik. � Ja akurat wiem, co Ksi��� Henryk nie mia� m�skiego potomka, mia� tylko trzy c�rki. Z najm�odsz�, Ma�gorzat�, nasz ksi�dz Tomasz pozwoli� sobie na romans.

��Ksi��� do tego dopu�ci�? A� taka by�a to przyja��?

��Ksi��� nie �y� ju� w�wczas � wyja�ni� znowu z�otnik. � Ksi�na Anna za� albo nie widzia�a, co si� �wi�ci, albo widzie� nie chcia�a. Tomasz Behem nie by� jeszcze w�wczas biskupem, ale by� w znakomitej komitywie z reszt� �l�ska: z Henrykiem Wiernym na G�ogowie, Kazimierzem na Cieszynie i Frysztacie, Bolkiem Ma�ym �widnicko-jaworskim, W�adys�awem bytomsko-kozielskim, Ludwikiem z Brzegu. Bo te� i wyobra�cie sobie, panowie, kto�, kto nie tylko �e bywa w Awinionie u Ojca �wi�tego, ale jeszcze potrafi usun�� kamienie moczowe tak zr�cznie, �e pacjent nie do��, �e po operacji ma jeszcze ku�k�, to owa nawet mu staje. Je�li nawet nie codziennie, to jednak. Cho� mo�e i brzmi to jak krotochwila, ja bynajmniej nie �artuj�. Powszechnie si� mniema, �e to dzi�ki Tomaszowi do dzi� mamy jeszcze Piast�w na �l�sku. Pomaga� bowiem z r�wn� wpraw� m�czyznom, jak i kobietom. A tak�e parom, je�li panowie rozumiej�, co mam na my�li.

��Boj� si� � rzek� burmistrz � �e nie.

��Potrafi� pom�c stad�u, kt�remu nie wiod�o si� w �o�nicy. Teraz rozumiecie?

��Teraz tak � kiwn�� g�ow� Jan Hofrichter. � Znaczy si� wroc�awsk� ksi�niczk� przech�do�y� te� pewnie wedle medycznej sztuki. Naturalnie by�o z tego dziecko.

��Naturalnie � potwierdzi� ksi�dz Jakub. � Spraw� za�atwiono zwyk�� mod�. Ma�gorzat� zamkni�to u klarysek, dzieciak trafi� do Ole�nicy, do ksi�cia Konrada. Konrad wychowywa� go jak syna. Tomasz Behem stawa� si� coraz wi�ksz� figur�, wsz�dzie, na �l�sku, w Pradze u cesarza Karola IV, w Awinionie, dlatego ch�opak karier� mia� zapewnion� ju� w dzieci�stwie. Karier� duchown�, ma si� rozumie�. Zale�n� od tego, jakim wyka�e si� rozumem. By�by g�upi, dosta�by wiejsk� far�. By�by �rednio g�upi, zrobiono by go opatem gdzie� u cysters�w. By�by m�dry, czeka�a na niego kapitu�a kt�rej� z kolegiat.

��Jaki si� okaza�?

��Nieg�upi. Przystojny jak ojciec. I waleczny. Zanim ktokolwiek zdo�a� co� przedsi�wzi��, przysz�y ksi�dz ju� bi� si� z Wielkopolanami u boku m�odszego ksi�cia, przysz�ego Konrada Starego. Bi� si� tak dzielnie, �e nie by�o wyj�cia, pasowano go na rycerza. Z nadaniem. Tym to sposobem umar� ksi�yk Tymo, niech �yje ritter Tymo Behem z Bielawy, von Bielau. Rycerz Tymo, kt�ry wkr�tce nie�le si� skoligaci�, po�lubiaj�c najm�odsz� c�rk� Heidenreicha Nostitza.

��Nostitz da� c�rk� kleszemu b�kartowi?

��Klecha, rodzic b�karta, zosta� tymczasem wroc�awskim sufraganem i biskupem Sarepty, zna� si� z Ojcem �wi�tym, doradza� Wac�awowi IV i by� za pan brat ze wszystkimi ksi���tami �l�ska. Stary Heidenreich zapewne sam i ochotnie sn�bi� mu c�reczk�.

��To mo�liwe.

��Ze zwi�zku Nostitz�wny z Tymonem de Bielau zrodzili si� Henryk i Tomasz. W Henryku odezwa�a si� wida� krew dziada, bo zosta� ksi�dzem, odby� studia w Pradze i do �mierci, ca�kiem niedawnej, by� scholastykiem u �wi�tego Krzy�a we Wroc�awiu. Tomasz za� poj�� Boguszk�, c�rk� Mikszy z Prochowic i sp�odzi� z ni� dwoje dzieci. Piotra, zwanego Peterlinem, i Reinmara, zwanego Reynevanem. Peterlin, czyli Pietruszka, i Reynevan, czyli Wrotycz. Takie warzywno-zio�owe cognomeny, poj�cia nie mam, sami sobie je wydumali czy to fantazja ojca. �w za�, je�li ju� przy nim jeste�my, poleg� pod Tannenbergiem.

��Po czyjej strome? � Po naszej, chrze�cija�skiej. � Jan Hofrichter pokiwa� g�ow�, �ykn�� z kufla.

��A �w Reinmar-Reynevan, zwyk�y dobiera� si� do cudzych �on� Kim on jest u augustian�w? Oblatem? Konwersem? Nowicjuszem?

��Reinmar Bielau � u�miechn�� si� ksi�dz Jakub � jest medykiem, szkolonym w Pradze, na Uniwersytecie Karola. Jeszcze przed studiami ch�opiec uczy� si� w szkole katedralnej we Wroc�awiu, potem poznawa� arkana zielarstwa u aptekarzy �widnickich i u duchak�w w hospicjum brzeskim. To w�a�nie duchacy i stryj Henryk, scholastyk wroc�awski, umie�cili go u naszych augustian�w, w leczeniu zio�ami wyspecjalizowanych. Ch�opak uczciwie i z sercem, dowodz�c powo�ania, popracowa� dla szpitala i leprozorium. Potem, jak si� rzek�o, studiowa� medycyn� w Pradze, te� zreszt� za protekcj� stryja i za pieni�dze, jakie stryj mia� z kanonii. Na studiach przyk�ada� si� wida�, bo ju� po dw�ch latach by� baka�arzem sztuk, artium baccalaureus. Z Pragi wyjecha� zaraz po� Hmm�

��Zaraz po defenestracji � nie ba� si� doko�czy� burmistrz. � Co jawnie pokazuje, �e nic go z husyck�, tego tam, herezj� nie ��czy.

��Nic go z ni� nie ��czy � potwierdzi� spokojnie z�otnik Frydman. � Wiem to dobrze od syna, kt�ry w tym czasie r�wnie� w Pradze studiowa�.

��Bardzo dobrze te� si� sta�o � doda� burmistrz Sachs � �e Reynevan na �l�sk powr�ci�, i dobrze, �e do nas, do Ole�nicy, nie za� do ksi�stwa zi�bickiego, gdzie brat jego u ksi�cia Jana rycersko s�u�y. To dobry ch�opak i rozumny, cho� m�ody, a w leczeniu zio�ami tak zmy�lny, �e ma�o podobnych znajdziesz. �onie mojej czyraki, co si� jej na, tego tam, ciele pojawi�y, wyleczy�, c�rk� zasi� z kaszlu ustawicznego uzdrowi�. Mnie na oczy, co mi ropia�y, da� odwar, przesz�o, jak r�k� odj���

Burmistrz zamilk�, zachrz�ka�, wsun�� d�onie w obszyte futrem r�kawy delii. Jan Hofrichter popatrzy� na� bystro.

��Tym sposobem � o�wiadczy� � nareszcie przeja�ni�o mi si� w g�owie. Z owym Reynevanem. Ju� wszystko wiem. Cho� b�karci� mod�, ale krew piastowska. Syn biskupi. Ulubieniec ksi���t. Krewniak Nostitz�w. Synowiec scholastyka wroc�awskiej kolegiaty. Dla syn�w bogaczy kompanion ze studi�w. Do tego, jakby nie dosy�, wzi�ty medyk, niemal cudotw�rca, umiej�cy zaskarbi� sobie wdzi�czno�� mo�nych. A z czeg� to was wyleczy�, wielebny ojcze Jakubie? Z jakiej, ciekawo��, przypad�o�ci?

��Przypad�o�ci � rzek� zimno proboszcz � to �aden temat do debat. Powiedzmy wi�c bez detali, �e wyleczy�.

��Kogo� takiego � doda� burmistrz � nie warto traci�. �al da� takiemu zgin�� w rodowej wr�dzie dlatego jeno, �e zapomnia� si� dla pary pi�knych, tego tam, oczu. Niech�e s�u�y spo�eczno�ci. Niech�e leczy, skoro umie�

��Nawet � parskn�� Hofrichter � z wykorzystaniem pentagramu na pod�odze?

��Je�li leczy � rzek� powa�nie ksi�dz Gall � je�li pomaga, je�li u�mierza b�le, to nawet. Takie zdolno�ci to dar bo�y, Pan obdarza nimi wedle Swej woli i wedle Sobie jeno znanego zamiaru. Spiritus flat, ubi vult, nie nam dr�g Jego docieka�.

��Amen � podsumowa� burmistrz.

��Kr�tko m�wi�c � nie rezygnowa� Hofrichter � kto� taki jak Reynevan winny by� nie mo�e? O to idzie? H�?

��Kto jest bez winy � odrzek� z kamienn� twarz� Jakub Gall � niechaj pierwszy rzuci kamieniem. A B�g nas wszystkich os�dzi.

Przez chwil� panowa�a cisza, tak g��boka, �e da�o si� s�ysze� szelest skrzyde�ek ciem, t�uk�cych si� u okien. Z ulicy �wi�toja�skiej dobieg�o przeci�g�e i �piewne zawo�anie stra�nika miejskiego.

��Tak tedy, reasumuj�c � burmistrz wyprostowa� si� za sto�em tak, �e wpar� si� we� brzuchem � tumultu w grodzie naszym Ole�nicy winni s� bracia Sterczowie. Szk�d materialnych i obra�e� cielesnych na rynku powsta�ych winni s� Sterczowie. Zdrowia utraty, a nie daj Bo�e �mierci jego wielebno�ci przeora Steinkellera winni s� bracia Sterczowie. Oni i tylko oni. To za�, co przydarzy�o si� Niklasowi von Stercz�, by�o nieszcz�liwym, tego tam, wypadkiem. Tak ksi�ciu rzecz przedstawim, jeno wr�ci. Jest zgoda?

��Jest zgoda.

��Consensus omnium. � Concordi voce.

��A gdyby si� gdzie Reynevan objawi� � doda� po chwili milczenia proboszcz Gall � doradzam pojma� go cichcem i zamkn��. Tu, w naszym ratuszowym karcerku. Dla jego w�asnego bezpiecze�stwa. Dopok�d sprawa nie ucichnie.

��Dobrze by by�o � dorzuci�, ogl�daj�c swe pier�cienie, �ukasz Frydman � zrobi� to szybko. Zanim o ca�ej aferze dowie si� Tammo Stercz�.

�

Wychodz�c z ratusza wprost w mrok ulicy �wi�toja�skiej, kupiec Hofrichter k�tem oka z�owi� ruch na o�wietlonej ksi�ycem �cianie wie�y, przesuwaj�cy si� niewyra�ny kszta�t, nieco poni�ej okien miejskiego tr�bacza, a powy�ej okien komnaty, w kt�rej dopiero co sko�czy�a si� rada. Spojrza�, os�aniaj�c oczy przed przeszkadzaj�cym �wiat�em niesionej przez pacho�ka latarni. Ki diabe�, pomy�la� i zaraz si� prze�egna�. C� to tam �azi po murze? Puchacz? Sowa? Nietoperz? A mo�e�

Jan Hofrichter wzdrygn�� si�, prze�egna� znowu, a� na uszy wcisn�� kuni ko�pak, otuli� szub� i szparko ruszy� w stron� domu.

Nie widzia� wi�c, jak wielki pomurnik rozpostar� skrzyd�a, sfrun�� z parapetu i bezszelestnie, jak duch, jak nocny upi�r poszybowa� nad dachami miasta.

�

Apeczko Stercz�, pan na Lednej, nie lubi� bywa� na zamku Sterzendorf. Pow�d by� jeden i to prosty � Sterzendorf by� siedzib� Tammona von Stercz�, g�owy, seniora i patriarchy rodu. Wzgl�dnie, jak m�wili niekt�rzy � tyrana, despoty i dr�czyciela.

W komnacie by�o duszno. I ciemno. Tammo von Ster nie pozwala� otwiera� okien w obawie, by go nie zawia�o, okiennice te� musia�y stale by� zamkni�te, bo �wiat�o razi�o oczy kaleki.

Apeczko by� g�odny. I zakurzony po podr�y. Ale nie by�o czasu ani na posi�ek, ani na och�do�enie. Stary Stercz� nie lubi� czeka�. Nie zwyk� te� cz�stowa� go�ci. Zw�aszcza rodziny.

Apeczko �yka� tedy �lin�, by zwil�a� gard�o � niczego do picia nie podano mu, rzecz jasna � i relacjonowa� Tammonowi ole�nickie wydarzenia. Robi� to niech�tnie, ale c�, mus. Kaleka czy nie, paralityk czy nie, Tammo by� seniorem rodu. Seniorem nie toleruj�cym niepos�usze�stwa.

Starzec s�ucha� relacji, rozparty na krze�le w zwyk�ej dla siebie, niewiarygodnie ko�lawej pozie. Stary pokr�cony piernik, pomy�la� Apeczko. Cholerny po�amany dziadyga.

Przyczyny stanu, w jakim znajdowa� si� patriarcha rodu Stercz�w, nie do ko�ca i nie wszystkim by�y znane. Zgoda panowa�a co do jednego � Tammona trafi� szlag, albowiem Tammo si� w�ciek�. Jedni twierdzili, �e starzec w�ciek� si� na wie��, �e jego osobisty wr�g, znienawidzony ksi��� wroc�awski Konrad otrzyma� sakr� biskupi� i sta� si� najpot�niejsz� osobisto�ci� �l�ska. Jeszcze inni zapewniali, �e feralny wybuch spowodowa�a te�ciowa, Anna z Pogorzel�w, przypaliwszy Tammonowi jego ulubione danie � kasz� gryczan� ze skwarkami. Jak tam by�o naprawd�, nie odgadn��, rezultat jednak by� widomy i nie do przeoczenia. Stercz� po wypadku m�g� porusza� � niezdarnie zreszt� � tylko lew� r�k� i lew� stop�. Praw� powiek� mia� opadni�t� zawsze, spod lewej, kt�r� czasami podnie�� zdo�a�, ci�giem wyp�ywa�y �luzowate �zy, a z k�cika przykurczonych w koszmarny grymas ust ciek�a �lina. Wypadek spowodowa� te� zupe�n� niemal utrat� mowy, st�d wzi�� si� przydomek starca � Balbulus. J�ka�a � be�kotacz.

Utrata zdolno�ci m�wienia nie poci�gn�a jednak za sob� tego, na co liczy�a ca�a rodzina � utraty kontaktu ze �wiatem. O, nie. Pan na Sterzendorfie nadal trzyma� r�d w gar�ci i by� postrachem wszystkich, a to, co mia� do powiedzenia, m�wi�. Zawsze mia� bowiem na podor�dziu kogo�, kto potrafi� zrozumie� i prze�o�y� na ludzki j�zyk jego gulgoty, charkoty, be�koty i krzyki. Tym kim� by�o z regu�y dziecko � kt�re� z licznych wnucz�t lub prawnucz�t Balbulusa.

Teraz t�umaczk� by�a dziesi�cioletnia Ofka von Baruth, kt�ra siedz�c u n�g starca, stroi�a lalk� w strz�pki kolorowych szmatek.

��Tak tedy � Apeczko Stercz� sko�czy� opowiada� i odchrz�kn�wszy, przeszed� do konkluzji � Wolfher przez pos�a�ca prosi� uwiadomi�, �e ze spraw� upora si� rych�o. �e Reinmar Bielau b�dzie schwytany na trakcie wroc�awskim i poniesie kar�. Teraz jednak r�ce ma Wolfher zwi�zane, bo traktem podr�uje ksi��� ole�nicki z ca�ym dworem i r�ne wa�ne duchowne osoby, tedy nie ma jak� Nie ma jak po�cigu wie��. Ale Wolfher przysi�ga, �e z�apie Reynevana. Ze mo�na mu zawierzy� honor rodu.

Powieka Balbulusa podskoczy�a, z ust wyciek�a stru�ka �liny.

��Bbbhh-bhh-bhh-bhubhu-bhhuaha-rrhhha-phhh-aaa-rrh! � rozleg�o si� w izbie. � Bbb� hrrrh-urrrhh-bhuuh! Guggu-ggu�

��Wolfher jest pieprzonym kretynem � prze�o�y�a cieniutkim i melodyjnym g�osikiem Ofka von Baruth. � G�upkiem, kt�remu nie zawierzy�bym nawet wiadra rzygowin. A jedyne, co on zdo�en z�apa�, to jego w�asny kutas.

��Ojcze�

��Bbb� brrrh! Bhhrhuu-phr-rrrhhh!

��Milcze� � prze�o�y�a, nie unosz�c g�owy, zaj�ta lalk� Ofka. � S�ucha�, co powiem. Co rozka��.

Apeczko cierpliwie przeczeka� charkoty i skrzeki, doczeka� si� przek�adu.

��Ustali� ka�esz wpierw, Apecz � rozkazywa� Tammo Stercz� ustami dziewczynki � kt�ra to baba z Bierutowa mia�a poruczony doz�r nad Burgundk�. Kt�ra to nie po�apa�a si� w prawdziwym celu tych dobroczynnych wycieczek do Ole�nicy. Wzgl�dnie by�a w zmowie z gamratk�. Babie trzydzie�ci pi�� odlewanych r�zeg. Na go�� rzy�. Tu u mnie, na moich oczach. Niech mam cho� te troch� rado�ci.

Apeczko Stercz� kiwn�� g�ow�. Balbulus kaszln��, zacharcza� i oplu� si� ca�y. Potem wykrzywi� upiornie i zag�ga�.

��Burgundk� za� � prze�o�y�a Ofka, czesz�c ma�ym zgrzebe�kiem paku�owe w�osy lalki � o kt�rej ju� wiem, �e schroni�a si� u ligockich cysterek, nakazuj� wydoby� stamt�d, cho�by trzeba by�o bra� klasztor szturmem. Potem zamkn�� nierz�dnic� u mnich�w nam przychylnych, przyk�adowo w�

Tammo raptownie przesta� j�ka� si� i gulgota�, rz�enie zamar�o mu w gardle. Wiercony przekrwionym okiem Apeczko zrozumia�, �e starzec zauwa�y� jego zak�opotan� min�. �e po�apa� si�. Nie mo�na by�o d�u�ej ukrywa� prawdy.

��Burgundka � wyj�ka� � zdo�a�a umkn�� z Ligoty. Cichcem� Nie wiedzie� dok�d. Zaj�ci po�cigiem� Nie upilnowali� �my.

��Ciekawe � prze�o�y�a Ofka po d�ugiej chwili ci�kiej ciszy � ciekawe, dlaczego wcale mnie to nie dziwi. Ale skoro tak, to niech i tak b�dzie. Nie b�d� sobie kurw� g�owy zaprz�ta�. Niech t� spraw� za�atwi Gelfrad, gdy wr�ci. Niech za�atwi spraw� w�asnor�cznie. Mnie jego rogi nie obchodz�. W tej rodzinie to nic nowego zreszt�. Mnie samego zdrowo musiano uwie�czy�. Bo nie mo�e by�, by to z moich w�asnych l�d�wi zrodzili si� tacy durnie.

Balbulus przez kilka chwil kaszla�, charcza� i krztusi� si�. Ale Ofka nie przek�ada�a, nie by�a to wi�c mowa, ale kaszel zwyk�y. Wreszcie starzec zarz�zi�, nabra� tchu, wykrzywi� jak demon i waln�� kosturem o pod�og�, po czym dziko zagulgota�. Ofka przys�uchiwa�a si�, w�o�ywszy do buzi koniec warkocza.

��Ale Nik�a� � prze�o�y�a � by� nadziej� tego rodu. Prawdziw� moj� krwi�, krwi� Stercz�w, nie jakimi� pop�uczynami po diabli wiedz� jakich kundlich koneksjach. Nie mo�e wi�c by�, by za jego przelan� krew morderca nie zap�aci�. I to z nawi�zk�.

Tammo znowu �omotn�� kosturem o pod�og�. Kij wypad� mu z trz�s�cej si� d�oni. Pan na Sterzendorfie kaszln�� i kichn��, opluwaj�c si� i osmarkuj�c. Stoj�ca obok Hrozwita von Baruth, c�rka Balbulusa, matka Ofki, otar�a mu brod�, podnios�a i wcisn�a do r�ki kostur.

��Hgrrrhhh! Grhhh� Bbb�bhrr� bhrrrllg�

��Reinmar Bielau zap�aci mi za Niklasa � przek�ada�a beznami�tnie Ofka. � Zap�aci, B�g mi �wiadkiem i wszyscy �wi�ci. Wsadz� go do lochu, do klatki, do skrzyni takiej jak ta, w kt�rej G�ogowczycy zamkn�li Henryka Grubego, z jedn� dziur� na pokarm i drug� na wprost przeciwnie, tak, by nawet podrapa� si� nie zdo�a�. I potrzymani go tak z p� roku. I dopiero potem zabior� si� za niego. A po oprawc� po�l� a� do Magdeburga, bo wybornych tam maj� oprawc�w, nie takich jak ci tu, na �l�sku, kt�rym delikwent umiera ju� drugiego dnia tortur. O nie, ja sprowadz� mistrza, kt�ry po�wi�ci mordercy Niklasa tydzie�. Albo dwa.

Apeczko Stercz� prze�kn�� �lin�.

��Ale �eby m�c to zrobi�, nale�y gaszka schwyta�. A do tego trzeba g�owy. Rozumu. Bo gaszek nie jest g�upi. G�upi nie zosta�by baka�arzem w Pradze, nie wkrad�by si� w �aski ole�nickich mnich�w. I nie zdo�a�by tak gracko dobra� si� do Gelfradowej Francuzki. Za takim spryciarzem nie wystarczy ugania� si� jak dure� po wroc�awskim trakcie, na �miech si� podawa�. Nadawa� sprawie rozg�os, kt�ry pos�u�y gaszkowi, nie nam.

Apeczko kiwn�� g�ow�. Ofka spojrza�a na niego, poci�gn�a zadartym noskiem.

��Gaszek � przek�ada�a dalej � ma brata, siedz�cego na nadaniu gdzie� podle Henrykowa. Jest do�� prawdopodobne, �e tam poszuka schronienia. Mo�e i ju� poszuka�. Inny za� Bielau by�, p�ki �y�, klech� przy wroc�awskiej kolegiacie, nie wykluczone wi�c, �e �ajdak zechce schroni� si� u �ajdaka. Chcia�em rzec, u jego wielebno�ci biskupa Konrada. Starego opoja i z�odzieja!

Hrozwita Baruth zn�w wytar�a starcowi brod�, osmarkan� w gniewie.

��Gaszek ma nadto znajomk�w u duchak�w w Brzegu.

W hospicjum. Tam w�a�nie m�g� si� nasz spryciarz uda�, by zaskoczy� i zmyli� Wolfhera. Co nie jest zreszt� trudnym zadaniem. I wreszcie najwa�niejsze, nadstaw uszu, Apecz. Pewnym, �e nasz gaszek zechce gra� truwera, udawa� jakiego� zasranego Lohengrina czy innego Lancelota� Zechce zbli�y� si� do Francuzki. I tam, w Ligocie, najpewniej go dostaniemy, jak pieska u ciek�cej suczki.

��Jak�e to, w Ligocie? � odwa�y� si� Apeczko. � Przecie ona�

��Uciek�a, wiem. Ale on nie wie.

Stary pierdo�a, pomy�la� Apeczko, dusz� ma jeszcze bardziej pokr�tn� ni� cia�o. Ale chytry jak lis. A wie, trza odda� mu cze��, du�o. Wszystko.

��Ale do tego, com dopiero by� rzek� � przek�ada�a na j�zyk ludzki Ofka � wy mi si� marnie nadajecie, moi wy synowie i synowcy, krwie, podobno, z krwi i ko�ci z ko�ci mojej. Dlatego co tchu udasz si� wpierw do Niemodlina, a p�niej do Zi�bic. Tam� S�uchaj dobrze, Apecz. Odnajdziesz Kunza Aulocka, zwanego Kyrielejson. I innych: Waltera de Barby, Sybka z Kobylej g�owy, Storka z Gorgowic. Tym rzekniesz, �e Tammo Stercz� p�aci tysi�c z�otych re�skich za �ywego Reinmara von Bielau. Tysi�c, zapami�taj.

Apeczko prze�yka� �lin� przy ka�dym nazwisku. Bo by�y to nazwiska najgorszych na ca�ym niemal �l�sku zbir�w i morderc�w, �otr�w bez czci i wiary. Gotowych zamordowa� w�asn� babk� za trzy skojce, a co dopiero za bajeczn� sum� tysi�ca gulden�w. Moich gulden�w, pomy�la� gniewnie Apeczko. Bo to moja winna by� scheda, po tym, gdy ten zatracony ko�lawiec wreszcie strzeli kopytami.

��Poj��e�, Apecz?

��Tak, ojcze.

��Tedy precz, zabieraj si� st�d. Jazda, w drog�, wykona�, com rozkaza�.

Najpierw, pomy�la� Apeczko, w drog� do kuchni, gdzie podjem sobie i wypij� za dw�ch. Ty sk�py dziadu. A potem si� zobaczy.

��Apecz.

Apeczko Stercz� odwr�ci� si�. I spojrza�. Ale nie na wykrzywione i nabieg�e krwi� oblicze Balbulusa, kt�re nie po raz pierwszy wyda�o mu si� tu, na Sterzendorfie, czym� nienaturalnym, niepotrzebnym, czym� nie na miejscu. Apeczko spojrza� w wielkie orzechowe oczy ma�ej Ofki. Na Hrozwit�, stoj�c� za krzes�em.

��Tak, ojcze?

��Nie zawied� nas.

A mo�e, przemkn�o mu przez my�l, to wcale nie on? Mo�e jego tu ju� nie ma, mo�e na tym krze�le siedzi zew�ok, p�trup, kt�remu parali� doszcz�tnie wy�ar� ju� m�zg? Mo�e to� one? Mo�e to baby � m�odziu�kie, m�ode, �rednie i stare � rz�dz� na Sterzendorfie?

Pr�dko odp�dzi� od siebie t� niedorzeczn� my�l. � Nie zawiod�. Ojcze.

Apeczko Stercz� ani my�la� spieszy� si� z wykonaniem rozkaz�w. Szparko uda� si�, pomrukuj�c gniewnie, do zamkowej kuchni, gdzie kaza� poda� sobie wszystko, czym rzeczona kuchnia dysponowa�a. W tej liczbie resztk� jeleniego ud�ca, t�uste �wi�skie �eberka, wielkie p�to krwawej kiszki, kawa� obsuszanej praskiej szynki i kilka ugotowanych w rosole go��bi. Do tego ca�y chleb, wielki jak sarace�ski puklerz. Do tego, ma si� rozumie�, wina, te najlepsze, w�gierskie i mo�dawskie, kt�re Balbulus mia� tylko do w�asnego u�ytku. Ale paralityk m�g� by� sobie panem w komnacie na g�rze, poza komnat� komu innemu nale�a�a si� w�adza wykonawcza. Poza komnat� panem by� Apeczko Stercz�.

Apeczko czu� si� panem i zaraz po wej�ciu do kuchni pokaza�, �e nim jest. Pies zarobi� kopniaka i ze skowytem uciek�. Uciek� kot, z gracj� schodz�c z trasy lotu rzuconej za nim warz�chwi. S�u��ce a� przysiad�y, gdy o kamienn� pod�og� z nieopisanym hukiem wyr�n�� �eliwny sagan. Najbardziej opiesza�a s�u��ca dosta�a po karku i dowiedzia�a si�, �e jest kurewsk� niedojd�. Bardzo r�nych rzeczy o sobie i swych rodzicielkach dowiedzieli si� te� pacho�kowie, a kilku zaznajomi�o si� z pa�skim ku�akiem, twardym i ci�kim jak lite �elazo. Ten, kt�remu rozkaz przyniesienia win z pa�skiej piwnicy trzeba by�o powt�rzy�, dosta� takiego kopa, �e w drog� uda� si� na czworakach.

Kr�tko potem rozparty za sto�em Apeczko � pan Apeczko � �ar� �apczywie i wielkimi k�sami, pi� na przemian mo�dawskie i w�gierskie wino, po pa�sku rzuca� na pod�og� ko�ci, plu�, beka� i spode �ba przygl�da� si� grubej ochmistrzyni, czekaj�c tylko, a� ta da mu pretekst.

Stary piernik, pierdo�a, paralityk, ojcem ka�e si� zwa�, a jest mi przecie ino stryjkiem, ojcowym bratem. Ale mus to �cierpie�. Bo kiedy wreszcie wyci�gnie nogi, ja, najstarszy Stercz�, zostan� wreszcie g�ow� rodu. Sched�, jasne, trzeba si� b�dzie podzieli�, ale g�ow� rodu b�d� ja. Wszyscy to wiedz�. Nic mi nie przeszkodzi, nic nie mo�e mi w tym�

Przeszkodzi�, zakl�� p�g�osem Apeczko, mo�e mi draka z Reynevanem i �on� Gelfrada. Przeszkodzi� mo�e mi rodowa wr�da, oznaczaj�ca zadarcie z landfrydem. Przeszkodzi� mo�e najmowanie zbir�w i morderc�w. Ha�a�liwe �ciganie, gnojenie w lochu, maltretowanie i torturowanie ch�opaka, b�d�cego krewnym Nostitz�w i powinowatym Piast�w. I lennikiem Jana Zi�bickiego. A biskup wroc�awski Konrad, kt�ry Balbulusa kocha tak samo jak Balbulus jego, tylko czeka na sposobno��, by dobra� si� Sterczom do rzyci.

Niedobrze, niedobrze, niedobrze.

A wszystkiemu, zadecydowa� nagle Apeczko, d�ubi�c w z�bach, winien jest Reynevan, Reinmar z Bielawy. I za to zap�aci. Ale nie tak, by mia�o to wzburzy� ca�y �l�sk. Zap�aci zwyczajnie, po cichu, w ciemno�ci, no�em mi�dzy �ebra. Wtedy, gdy � jak to trafnie odgad� Balbulus � zjawi si� tajemnie w Ligocie, w klasztorze cysterek, pod okienkiem swej mi�o�nicy, Gelfradowej Adeli. Jeden cios no�a, chlup do cysterskiego stawu z karpiami. I sza. Jak karpiem zasia�.

Z drugiej strony, polece� Balbulusa ca�kiem zlekcewa�y� nie mo�na. Cho�by z tego tylko powodu, �e Be�kotacz zwyk� kontrolowa� wykonywanie swych rozkaz�w. Zleca� ich wykonanie nie jednej, lecz kilku osobom.

Co tedy czyni�, u diaska?

Apeczko z hukiem wbi� n� w blat sto�u, jednym zamachem wychyli� kubek. Uni�s� g�ow�, napotka� wzrok grubej ochmistrzyni.

��Czego si� gapisz? � warkn��.

��Stary pan � przem�wi�a spokojnie ochmistrzyni � sprowadzi� ostatnimi czasy jeszcze przednie w�oskie. Kaza� utoczy�, ja�nie panie?

��I�cie � Apeczko u�miechn�� si� mimo woli, poczu�, jak spok�j kobiety udziela si� i jemu. � I�cie, prosz�, ka�cie utoczy�, skosztujem, c� to te� tam dojrza�o w Italii. Pchnijcie te�, prosz�, pacholika do czatowni, niechaj mi si� tu na jednej nodze stawi taki, kt�ren konno dobrze skacze, a i g�ow� ma na karku. Kto�, kto zdo�a pos�anie dor�czy�

��Jak ka�ecie, ja�nie panie.

�

Podkowy za�omota�y o most, opuszczaj�cy Sterzendorf goniec obejrza� si�, pomacha� swej niewie�cie, �egnaj�cej go z wa�u bielutk� na��czk�. I nagle goniec z�owi� ruch na o�wietlonej ksi�ycem �cianie czatowni, przesuwaj�cy si� niewyra�ny kszta�t. Ki diabe�, pomy�la�, a c� to tam �azi? Puchacz? Sowa? Nietoperz? A mo�e�

Goniec zamrucza� zakl�cie od uroku, splun�� do fosy i da� koniowi ostrog�. Pos�anie, kt�re ni�s�, by�o pilne. A pan, kt�ry je zleci�, srogi.

Nie widzia� wi�c, jak wielki pomurnik rozpostar� skrzyd�a i bezszelestnie jak duch, jak nocny upi�r poszybowa� nad lasami na zach�d, w stron� doliny Widawy.

�

Zamek Sensenberg, jak wszyscy wiedzieli, zbudowali templariusze, a nie bez kozery wybrali to w�a�nie, nie inne miejsce. Wznosz�cy si� nad poszarpanym urwiskiem szczyt g�ry by� w zamierzch�ych czasach miejscem kultu bog�w poga�skich, sta�a tu k�cina, w kt�rej, jak g�osi�y podania, pradawni mieszka�cy tych ziem, Trzebowianie i Bobrzanie, sk�adali swym bo�kom ofiary z ludzi. W czasach, gdy po k�cinie zosta�y tylko kr�gi ob�ych, omsza�ych, ukrytych w�r�d chwast�w kamieni, poga�ski kult szerzy� si� nadal, na szczycie wci�� p�on�y sob�tkowe ognie. Jeszcze w 1189 biskup wroc�awski �yros�aw srogimi karami grozi� tym, kt�rzy odwa�yliby si� �wi�towa� na Sensenbergu festum dyabolicum et maledictum. Jeszcze sto bez ma�a lat p�niej biskup Wawrzyniec gnoi� w lochach tych, kt�rzy �wi�towali.

Tymczasem za�, jak si� rzek�o, przybyli templariusze. Zbudowali swe �l�skie zameczki, gro�ne i z�bate miniatury syryjskich krak�w, stawiane pod nadzorem ludzi o g�owach omotanych chustami i twarzach ciemnych jak garbowana bycza sk�ra. Nie mog�o by� przypadkiem, �e na lokalizacje warowni zawsze wybierano �wi�te miejsca pradawnych, gin�cych w niepami�ci kult�w � jak Ma�a Ole�nica, Otm�t, Rog�w, Habendorf, Fischbach, Peterwitz, Owiesno, Lipa, Braciszowa G�ra, Srebrna G�ra, Kaltenstein. I oczywi�cie Sensenberg.

Potem za� przysz�a na templariuszy kryska. Sprawiedliwie czy nie, spiera� si� pr�no, ale zrobiono z nimi koniec, ka�dy wie, jak to by�o. Ich zamki przej�li joannici, rozdrapa�y je mi�dzy siebie szybko bogac�ce si� klasztory i szybko wyrastaj�cy �l�scy magnaci. Niekt�re, mimo drzemi�cej u ich korzeni pot�gi, niezwykle szybko obr�ci�y si� w ruiny. Ruiny, kt�rych unikano, kt�re omijano. Kt�rych si� bano.

Nie bez powodu.

Mimo szybko post�puj�cej kolonizacji, mimo nap�ywaj�cych z Saksonii, Turyngii, Nadrenii i Frankonii g�odnych ziemi osadnik�w, g�r� i zamek Sensenberg nadal otacza� szeroki pas ziemi niczyjej, pustkowia, na kt�re zapuszcza� si� jedynie k�usownik lub zbieg. To od nich w�a�nie, k�usownik�w i zbieg�w, po raz pierwszy zas�yszano opowie�ci o niesamowitych ptakach, o koszmarnych je�d�cach, o migaj�cych w oknach zamku �wiat�ach, o dzikich i okrutnych krzykach i �piewach, o dobiegaj�cej jak gdyby spod ziemi upiornej muzyce organ�w.

Byli tacy, co nie wierzyli. Byli i tacy, kt�rych n�ci� skarb templariuszy, podobno wci�� le��cy gdzie� w podziemiach Sensenbergu. Byli zwyczajni ciekawscy i niespokojne duchy. Ci nie wracali.

�

Tej nocy, gdyby w okolicy Sensenbergu znalaz� si� jaki k�usownik, zbieg lub poszukiwacz przyg�d, g�ra i zamek da�yby asumpt do kolejnych legend. Zza horyzontu nadci�ga�a burza, niebo co i rusz p�on�o �wiat�em dalekich b�yskawic, tak dalekich, ze nie s�ycha� by�o nawet pomruku grom�w. A czarny na tle rozb�yskuj�cego nieba blok zamku zap�on�� nagle jaskrawymi �lepiami okien.

By�a bowiem wewn�trz pozornej ruiny wielka, wysoko sklepiona sala rycerska. O�wietlaj�ce j� �wieczniki, kandelabry i p�on�ce w �elaznych obejmach pochodnie wydobywa�y z mroku freski na surowych murach. Freski przedstawia�y sceny rycerskie i religijne. Na stoj�cy po�rodku sali ogromny okr�g�y st� patrzy� wi�c Percival, kl�cz�cy przed Graalem, i Moj�esz, znosz�cy kamienne tablice z g�ry Synaj. Roland w bitwie pod Albrakk� i �wi�ty Bonifacy, gin�cy m�cze�sko od fryzyjskich mieczy. Godfryd de Bouillon, wje�d�aj�cy do zdobytej Jerozolimy. I Jezus, pod raz wt�ry upadaj�cy pod krzy�em. Wszyscy oni patrzyli swymi bizanty�skimi nieco oczami na st� i na zasiadaj�cych za sto�em rycerzy w pe�nych zbrojach i p�aszczach z kapturami.

Przez otwarte okno wlecia� na fali wiatru wielki pomurnik.

Ptak zatoczy� ko�o, rzucaj�c widmowy cie� na freski, usiad�, strosz�c pi�ra, na oparciu jednego z krzese�. Rozwar� dzi�b i zaskrzecza�, a nim skrzeczenie przebrzmia�o, na krze�le siedzia� ju� nie ptak, ale rycerz. W p�aszczu i kapturze, bli�niaczo podobny do pozosta�ych.

��Adsumus � przem�wi� g�ucho Pomurnik. � Jeste�my tu, Panie, zebrani w Twoim imieniu. Przyb�d� do nas i b�d� w�r�d nas.

��Adsumus � powt�rzyli jednym g�osem zgromadzeni za sto�em rycerze. � Adsumus! Adsumus!

Echo przebieg�o przez zamek jak dudni�cy grom, jak odg�os dalekiej bitwy, jak gruchot taranu o grodow� bram� nik�o powoli w�r�d ciemnych korytarzy.

��Chwa�a Panu � przem�wi� Pomurnik, gdy zapad�a cisza. � Bliski jest dzie�, gdy w prochu legn� wszyscy jego wrogowie. Biada im! Dlatego jeste�my!

��Adsumus!

��Opatrzno�� � Pomurnik uni�s� g�ow�, a jego oczy zal�ni�y odbitym �wiat�em p�omienia � zsy�a nam, bracia moi kolejn� sposobno��, by znowu porazi� wrog�w Pana i raz jeszcze pogn�bi� nieprzyjaci� wiary. Nadszed� czas, by zada� kolejny cios! Zapami�tajcie, o bracia, to imi�: Reinmar z Bielawy. Reinmar z Bielawy, zwany Reynevanem. Pos�uchajcie�

Rycerze w kapturach pochylili si�, s�uchaj�c. Upadaj�cy pod krzy�em Jezus patrzy� na nich z fresku, a w jego bizanty�skich oczach by� bezmiar bardzo ludzkiego cierpienia.

Nad rzeczk� Ole�niczk�, wij�c� si� w�r�d czarnych olszowych ��g�w, k�p bia�ych brz�z i zieloniutkich ��k, na wzniesieniu, z kt�rego wida� by�o strzechy i dymy wsi Borowa, ksi���cy orszak zrobi� d�u�szy post�j Ale nie po to, by popasa�. Wr�cz przeciwnie. Po to, by si� zm�czy�. Znaczy, po wielkopa�sku rozerwa�.

Gdy podje�d�ali, z mokrade� zerwa�y si� chmary ptactwa, kaczek, cyranek, g�owienek, roze�c�w, czapli nawet. Na ten widok ksi��� Konrad Kantner, pan na Ole�nicy, Trzebnicy, Miliczu, �cinawie, Wo�owie i Smogorzewie, a pospo�u z bratem Konradem Bia�ym tak�e na Ko�lu, natychmiast rozkaza� orszakowi zatrzyma� si� i poda� sobie ulubione soko�y. Ksi��� maniakalnie wr�cz uwielbia� polowanie z soko�ami. Ole�nica i ich finanse mog�y poczeka�, biskup wroc�awski m�g� poczeka�, polityka mog�a poczeka�, ca�y �l�sk i ca�y �wiat mog�y poczeka� � na to, by ksi��� m�g� zobaczy�, jak jego faworytny Raby drze pierze z krzy��wek, i przekona� si�, ze Srebrny b�dzie dzielny w powietrznej walce z czapl�.

Ksi��� cwa�owa� wi�c po szuwarach i ��gach jak op�tany, a wraz z nim � r�wnie dzielnie, cho� troch� z musu � jego najstarsza c�rka Agnieszka, seneszal Rudiger Haugwitz i kilku pazi�w karierowicz�w.

Reszta orszaku czeka�a pod lasem. Nie zsiadaj�c z koni, albowiem nikt nie m�g� wiedzie�, kiedy ksi�ciu si� sprzykrzy. Zagraniczny go�� ksi�cia ziewa� dyskretnie. Kapelan mrucza� � zapewne modlitw�, komornik liczy� � zapewne pieni�dze, minnesinger sk�ada� � zapewne rymy, niewiasty ksi�niczki Agnieszki obgadywa�y � zapewne inne niewiasty, a m�odzi rycerze zabijali nud� obje�d�aj�c i penetruj�c okoliczne zaro�la.

��Cio�ek!

Henryk Krompusz wry� konia i obr�ci� nim, zdziwiony mocno, po czym nadstawi� uszu, pr�buj�c ustali�, kt�ry to z krzak�w w�a�nie okrzykn�� go z cicha jego w�asnym familiarnym przydomkiem.

��Cio�ek!

��Kto tu? Pokaz si�! Krzaki zaszele�ci�y.

���wi�ta Jadwigo� � Krompusz ze zdumienia a� otworzy� g�b�. � Reynevan? To ty?

��Nie, �wi�ta Jadwiga � odrzek� Reynevan g�osem kwa�nym jak agrest w maju. � Cio�ek, ja potrzebuj� pomocy� Czyj to orszak? Kantnera?

Do Krompusza, nim do owego wreszcie zacz�o dociera�, do��czyli dwaj inni ole�niccy rycerze.

��Reynevan! � j�kn�� Jaksa z Wiszni. � Chryste Panie, jak ty wygl�dasz!

Ciekawe, pomy�la� Reynevan, jak ty by� wygl�da�, gdyby ci ko� pad� zaraz za Bystrem. Gdyby� musia� ca�� noc b��ka� si� po bagnach i uroczyskach nad �wierzn�, a nad ranem zamieni� mokre i ub�ocone �achy na gwizdni�t� z wiejskiego p�ota siermi�g�. Ciekawe, jak ty by� po czym� takim wygl�da�, wymuskany paniczu.

Przygl�daj�cy si� im do�� ponurym wzrokiem trzeci ole�nicki rycerz, Benno Ebersbach, zapewne my�la� podobnie.

��Zamiast dziwowa� si� � powiedzia� sucho � dajcie mu jakie� odzienie. Zdejmuj te �achmany, Bielau. Nu�e, panowie, wyci�gajcie z juk�w, co tam kt�ry ma.

��Reynevan � do Krompusza nadal s�abo dochodzi�o. -To ty?

Reynevan nie odpowiedzia�. Wci�gn�� rzucone mu koszul� i kabat. By� tak z�y, �e a� bliski p�aczu.

��Potrzebuj� pomocy� � powt�rzy�. � Nawet bardzo potrzebuj�.

��Widzimy i wiemy � potwierdzi� skinieniem g�owy Ebersbach. � I te� jeste�my zdania, �e bardzo. Jak najbardziej bardzo. Chod�. Trzeba pokaza� ci� Haugwitzowi. I ksi�ciu.

��On wie?

��Wszyscy wiedz�. O sprawie jest g�o�no.

Je�li Konrad Kantner ze sw� poci�g�� twarz�, przed�u�onym �ysin� czo�em, czarn� brod� i przenikliwymi oczami mnicha niezbyt przypomina� typowego przedstawiciela dynastii, to w przypadku jego c�rki Agnieszki nie mog�o by� w�tpliwo�ci � niedaleko upad�o to jab�uszko od �l�sko-mazowieckiej jab�oni. Ksi�niczka mia�a p�owe w�osy, jasne oczy i ma�y, zadarty, weso�y nosek Piast�wny, unie�miertelniony ju� s�ynn� rze�b� w katedrze naumburskiej. Agnieszka Kantner�wna, jak szybko obliczy� Reynevan, mia�a oko�o pi�tnastu lat, musia�a wi�c ju� by� komu� zaswatana. Reynevan nie pami�ta� plotek.

��Wsta�, � Wsta�.

��Wiedz � przem�wi� ksi���, wierc�c go ognistym spojrzeniem � �e nie pochwalam twego uczynku. Ba, mam go za niecny, naganny i karygodny. I szczerze doradzam ci skruch� i pokut�, Reinmarze Bielau. M�j kapelan zapewnia mnie, �e w piekle jest specjalna enklawa dla cudzo�o�nik�w. Biesy mocno trapi� tam grzesznik�w na narz�dziu grzechu. W szczeg�y nie wejd� z uwagi na obecno�� dziewcz�cia.

Seneszal Rudiger Haugwitz parskn�� gniewnie. Reynevan milcza�.

��Jakie zado��uczynienie dasz Gelfradowi von Stercz� � ci�gn�� Kantner � to ju� sprawa twoja i jego. Nie miesza� mi si� do tej rzeczy, zw�aszcza, �e�cie obaj wasalami nie moimi, ale ksi�cia Jana na Zi�bicach. I w zasadzie do Zi�bic powinienem ci� odprawi�. Umywszy r�ce.

Reynevan prze�kn�� �lin�.

��Ale � podj�� ksi��� po chwili dramatycznego milczenia � jam nie Pi�at, to raz. Dwa, przez wzgl�d na twego ojca, kt�ry pod Tannenbergiem po�o�y� �ycie u boku mego brata, nie dopuszcz�, by zamordowano ci� w ramach g�upiej rodowej wr�dy. Trzy, w og�le najwy�szy czas, by sko�czy� z rodowymi wr�dami i �y� jak przysta�o na Europejczyk�w. To tyle. Pozwalam ci podr�owa� w moim orszaku cho�by i do samego Wroc�awia. Ale w oczy mi si� nie pchaj. Bo nie cieszy ich tw�j widok.

��Wasza ksi���ca�

��Odejd�, powiedzia�em.

Polowanie by�o zako�czone definitywnie. Soko�y dosta�y kapturki na �by, upolowane kaczki i czaple krusza�y, przytroczone do drabinek wozu, ksi��� by� zadowolony, jego orszak te�, bo zapowiadaj�ca si� na d�u�ej gonitwa wcale d�ugo nie trwa�a. Reynevan z�owi� kilka wyra�nie wdzi�cznych spojrze� � po orszaku zd��y�o si� roznie��, �e to ze wzgl�du na niego ksi��� skr�ci� polowanie i wznowi� podr�. Reynevan mia� uzasadnione obawy, �e nie tylko to zd��y�o si� roznie��. Uszy mu p�on�y jak na cenzurowanym.

��Wszyscy � zaburcza� do jad�cego obok Benno Ebersbacha � wszystko wiedz��

��Wszyscy � potwierdzi� wcale nie weso�o ole�nicki rycerz. � Ale, na twoje szcz�cie, nie wszystko.

��H�?

��Ty durnia udajesz, Bielau? � spyta� Ebersbach, nie podnosz�c g�osu. � Kantner jak nic przegna�by ci�, a mo�e i odes�a� w p�tach kasztelanowi, gdyby wiedzia�, �e w Ole�nicy pad� trup. Tak, tak, nie wyba�uszaj na mnie oczu. M�ody Nik�a� von Stercz� nie �yje. Rogi Gelfrada rogami, ale zabitego brata Sterczowie nie wybacz� ci w �yciu.

��Palcem� � powiedzia� po serii g��bokich oddech�w Reynevan. � Palcem nawet nie tkn��em Niklasa. Przysi�gam.

��Do kompletu � Ebersbach w spos�b widoczny nie przej�� si� przysi�g� � pi�kna Adela oskar�y�a ci� o czary. O to, �e� j� zauroczy� i bezwoln� wykorzysta�.

��Nawet je�li to prawda � odpowiedzia� po ma�ej chwili Reynevan � to zmuszono j� do tego. Gro��c �mierci�. Przecie maj� j� w r�ku�

��Nie maj� � zaprzeczy� Ebersbach. � Od augustian�w, u kt�rych publicznie oskar�y�a ci� o czarcie praktyki, pi�kna Adela uciek�a do Ligoty. Za furt� klasztoru cysterek.

Reynevan odetchn�� z ulg�.

��Nie wierz� � powt�rzy� � w te oskar�enia. Ona mnie kocha. A ja kocham j�.

��Pi�knie.

��A �eby� wiedzia�, ze pi�knie.

��Prawdziwie pi�knie � spojrza� mu w oczy Ebersbach � zrobi�o si� wszelako�, gdy zrewidowali twoj� pracowni�.

��Ha. Tego si� ba�em.

��I jak�e s�usznie. Moim skromnym zdaniem tylko dlatego nie masz ju� na karku Inkwizycji, �e jeszcze nie sko�czyli inwentaryzowa� diabelstw, kt�re u ciebie znale�li. Przed Sterczami Kantner mo�e ci� obroni, ale przed Inkwizycj� raczej nie. Gdy rozniesie si� o tym czarnoksi�stwie, sam ci� im wyda. Nie jed� z nami do Wroc�awia, Reynevan. Od��cz si� wcze�niej i uciekaj, skryj si� gdzie�. Dobrze ci radz�.

Reynevan nie odpowiedzia�.

��A tak przy okazji � rzuci� od niechcenia Ebersbach.

��Faktycznie znasz si� na magii? Bo ja, widzisz, pann� ostatnio pozna�em� No� Jakby tu rzec� Przyda�by si� jaki� eliksir�

Reynevan nie odpowiedzia�. Od czo�a orszaku rozleg� si� okrzyk.

��Co jest?

��Byk�w � zgad� Cio�ek Krompusz, pop�dzaj�c konia.

��Karczma �Pod G�siorem�.

��I chwali� Boga � doda� p�g�osem Jaksa z Wiszni � bom zg�odnia� okrutnie przez ca�e to zasrane polowanie.

Reynevan i tym razem nie odpowiedzia�. Dobywaj�ce si� z jego trzewi przeci�g�e burczenie by�o a� nadto wymowne.

Gospoda �Pod G�siorem� by�a du�a i zapewne znana, sporo by�o tu bowiem go�ci, zar�wno miejscowych, jak i przyjezdnych, co da�o si� miarkowa� po koniach, wozach i krz�taj�cych si� wok� tych�e pacho�kach i zbrojnych. Gdy orszak ksi�cia Kantnera z wielkim fasonem i ha�asem wjecha� na podw�rze, karczmarz by� ju� uprzedzony. Wypad� przed wej�cie jak kula z bombardy, rozganiaj�c dr�b i rozpryskuj�c gn�j. Przest�powa� z nogi na nog� i gi�� si� w uk�onach.

��Powita�, powita�, B�g w dom � dysza�. � Jaki� to zaszczyt, jaki� honor, �e wasza ja�nie o�wiecona �askawo��

��Ludno tu co� dzisiaj � Kantner zsiad� z przytrzymywanego przez pacho�k�w gniadosza. � Kog� to go�cisz? Kt� to garnki tu opr�nia? Starczy aby i dla nas?

��Niechybnie starczy, niechybnie � zapewni� karczmarz, z trudem �api�c oddech. � A ju� i nie ludno wcale� �ciercia�k�w, goliard�w i kmieci�w wen wygna�em� ledwo com wasze mi�o�cie na go�ci�cu zoczy�. Wolna ca�kiem izba ninie, wolny tak�e alkierz, jeno�

��Jeno co? � nastroszy� brwi Rudiger Haugwitz.

��W izbie go�cie. Wa�ne i duchowne osoby� Pos�y. Nie �mia�em�

��To i dobrze � przerwa� Kantner � �e nie �mia�e�. Mnie by� despekt uczyni� i ca�ej Ole�nicy, gdyby� �mia�. Go�cie to go�cie! A jam Piast, nie sarace�ski su�tan, dla mnie �adna ujma je�� pospo�u z go��mi. Prowad�cie, panowie.

W zadymionej nieco i przepe�nionej zapachem kapusty izbie faktycznie nie by�o ludno. Po prawdzie, to zaj�ty by� jeden tylko st�, za kt�rym zasiada�o trzech m�czyzn. Wszyscy mieli tonsury. Dw�ch nosi�o str�j charakterystyczny dla duchownych w podr�y, ale tak bogaty, �e nie mogli to by� �adni zwykli proboszcze. Trzeci mia� na sobie habit dominikanina.

Na widok wchodz�cego Kantnera duchowni podnie�li si� z �awy. Ten, kt�rego str�j by� najbogatszy, uk�oni� si�, ale bez przesadnej uni�ono�ci.

��Wasza �askawo�� ksi��� Konradzie � przem�wi�, dowodz�c dobrego poinformowania � zaiste, zaszczyt to dla nas wielki. Jam jest, za pozwoleniem waszym, Maciej Korzbok, oficja� diecezji pozna�skiej, w misji do Wroc�awia, do brata waszej ksi���cej �askawo�ci, biskupa Konrada, zleconej przez jego przewielebno�� biskupa Andrzeja �askarza. Oto za� moi towarzysze podr�y, jak i ja z Gniezna do Wroc�awia zmierzaj�cy: pan Melchior Barfuss, wikariusz jego wielebno�ci Krzysztofa Rotenhahna, biskupa Lubusza. Oraz wielebny Jan Nejedly z Vysoke, prior Ordo Praedicatorum, podr�uj�cy z misj� od krakowskiego prowincja�a zakonu.

Brandenburczyk i dominikanin sk�onili tonsury, Konrad Kantner odpowiedzia� lekkim ruchem g�owy.

��Wasza dostojno��, wasze wielebno�ci � przem�wi� nosowo. � Mi�o mi b�dzie posili� si� w tak zacnej kompanii. I pogaw�dzi�. Pogaw�dki zasi�, o ile to wielebnych nie znu�y, za�yjemy do�� i tu, i w drodze, albowiem ja te� do Wroc�awia jad�, z moj� c�rk�� Pozw�l tu, Ane�ka� Sk�o� si� przed s�ugami Chrystusa.

Ksi�niczka dygn�a, pochyli�a g��wk� z zamiarem ca�owania w r�k�, ale Maciej Korzbok powstrzyma� j�, pob�ogos�awi� szybkim znakiem krzy�a nad p�ow� grzywk�. Czeski dominikanin z�o�y� r�ce, pochyli� kark, zamamrota� kr�tk� modlitw�, dorzucaj�c co� o clarissima puella.

��Oto za� � podj�� Kantner � pan seneszal Rudiger Haugwitz. A to moi rycerze i m�j go��

Reynevan poczu� szarpni�cie za r�kaw. Us�ucha� gest�w i sykni�� Krompusza, wyszed� wraz z nim na podw�rze, na kt�rym nadal trwa� wywo�any przyjazdem ksi�cia rejwach. Na podw�rzu czeka� Ebersbach.

��Zasi�gn��em j�zyka � rzek�. � Byli tu wczoraj. Wolfher Stercz�, samosz�st. Wypyta�em te� tych Wielkopolan. Sterczowie zatrzymali ich, lecz nie �mieli si� narzuca� duchownym osobom. Ale wida� szukaj� ci� po wroc�awskim go�ci�cu. Ucieka�bym na twoim miejscu.

��Kantner � b�kn�� Reynevan � mnie obroni�

Ebersbach wzruszy� ramionami.

��Twoja wola. I twoja sk�ra. Wolfher bardzo g�o�no i ze szczeg�ami opowiada, co z tob� zrobi, gdy ci� z�apie. Ja, b�d�c tob��

��Kocham Adel� i nie porzuc� jej! � wybuchn�� Reynevan. � To po pierwsze! A po drugie� To dok�d mia�bym niby ucieka�? Do Polski? Albo na �mud� mo�e?

��Ca�kiem niez�a koncepcja. Ta ze �mudzi�, znaczy.

��Zaraza! � Reynevan kopn�� kr�c�c� si� u n�g kwok�. � Dobra. Pomy�l�. I co� wymy�l�. Ale najpierw co� zjem. Zdycham z g�odu, a zapach tej kapusty mnie dobija.

Czas by� najwy�szy, jeszcze moment, a m�odzie�cy obeszliby si� smakiem. Garnki kaszy i kapusty z grochem oraz misy wieprzowych ko�ci z mi�sem postawiono na g��wnym stole, przed ksi�ciem i ksi�niczk�. Naczynia w�drowa�y na kra�ce sto��w dopiero po tym, gdy nasycili si� nimi siedz�cy najbli�ej Kantnera trzej duchowni, umiej�cy, jak si� okaza�o, nielicho zje��. Po drodze by� na domiar z�ego umiej�cy nie gorzej zje�� Rudiger Haugwitz oraz szerszy w barach nawet od Haugwitza zagraniczny go�� ksi�cia, czarnow�osy rycerz o twarzy tak smag�ej, jak gdyby dopiero co wr�ci� by� z Ziemi �wi�tej. Tym sposobem w misach, kt�re dociera�y do ni�szych rang� i m�odszych, nie zostawa�o niemal nic. Szcz�ciem, za chwil� karczmarz poda� ksi�ciu wielk� desk� z kap�onami, te za� wygl�da�y i pachnia�y tak smakowicie, �e kapusta i wieprzowa t�u�cizna straci�y nieco na wzi�ciu i dotar�y na ko�ce sto��w w stanie niemal�e nienaruszonym.

Agnieszka Kantner�wna skuba�a z�bkami udko kap�ona, staraj�c si� chroni� przed kapi�cym t�uszczem modnie rozci�te r�kawy sukni. M�czy�ni rozprawiali o tym i o owym. Kolej przypad�a w�a�nie na jednego z duchownych, owego dominikanina, Jana Nejedlego z Vysoke.

��Jestem � perorowa� wzmiankowany � a raczej by�em przeorem u �wi�tego Klemensa na Starym Mie�cie praskim. Item, mistrzem Uniwersytetu Karola. Ninie za�, jak widzicie, jestem wygna�cem na cudzej �asce i cudzym chlebie. M�j klasztor spl�drowano, za� w akademii, jak �acno zgadn�� mo�ecie, nie po drodze mi by�o z apostatami i �otrami pokroju Jana Przybrania, Krystiana z Prachatic i Jakubka ze Strzybra, oby ich B�g pokara��

��Mamy tu � wpad� w s�owo Kantner, �owi�c okiem Reynevana � jednego studenta z Pragi. Scholarus academiae pragensis, artium baccalaureus.

��Radzi�bym w takim razie � oczy dominikanina b�ysn�y znad �y�ki � uwa�ne na niego mie� baczenie. Daleki jestem od rzucania oskar�e�, ale herezja jest jak sadza, jak smo�a. Jak �ajno! Kto si� w pobli�u kr�ci, ten musi si� powala�.

Reynevan szybko spu�ci� g�ow�, czuj�c, jak znowu kra�niej� mu uszy i krew bije na jagody.

��Gdzie� tam � za�mia� si� ksi��� � naszemu scholarowi do herezji. To� on z porz�dnej rodziny, na ksi�dza i medyka si� w praskiej uczelni szkoli. Prawym, Reinmarze?

��Za pozwoleniem �aski � Reynevan prze�kn�� � ju� si� w Pradze nie szkol�. Za rad� brata porzuci�em Karolinum w roku dziewi�tnastym, nied�ugo po �wi�tych Abdonie i Senie� Znaczy, zaraz po defenes� No, wiecie, kiedy. Teraz my�l�, �e mo�e do Krakowa po nauk� spr�buj� Albo do Lipska, dok�d wi�kszo�� praskich mistrz�w usz�a� Do Czech nie wr�c�. Dopok�d trwaj� niepokoje.

��Niepokoje! � z ust podnieconego Czecha wylecia�o i osiad�o na szkaplerzu kilka pasemek kapusty. � �adne s��wko, zaiste! Wy tu, w spokojnym kraju, nawet przedstawi� sobie nie mo�ecie, co w Czechach herezja wyrabia, jakich potworno�ci nieszcz�sny kraj ten jest widowni�. Podjudzony przez kacerzy, wiklefist�w, waldens�w i inne s�ugi szatana mot�och zwr�ci� sw� bezmy�ln� z�o�� przeciw wierze i Ko�cio�owi. W Czechach niszczy si� Boga i pali Jego �wi�tynie. Morduje si� s�ugi bo�e!

��Wie�ci dochodz� � potwierdzi�, oblizuj�c palce, Melchior Barfuss, wikariusz biskupa lubuskiego � rzeczywi�cie straszne. Wierzy� si� nie chce�

��A mus wierzy�! � krzykn�� jeszcze g�o�niej Jan Nejedly. � Bo �adna wie�� przesadzon� nie jest!

Piwo z jego kubka prysn�o, Agnieszka Kantner�wna cofn�a si� odruchowo, zas�aniaj�c, jak tarcz�, udkiem kap�ona.

��Chcecie przyk�ad�w? S�u�� niemi! Masakry zakonnik�w w Czeskim Brodzie i Pomuku, pomordowani cystersi w Zbras�awiu, Velehradzie i Mnichowym Hradiszczu, pomordowani dominikanie w Pisku, benedyktyni w Kladrubach i Postoloprtach, pomordowane niewinne premonstratki w Chotieszowie, pomordowani kap�ani w Czeskim Brodzie i Jaromierzu, ograbione i spalone klasztory w Kolinie, Milevsku i Zlatej Korunie, zbezczeszczone o�tarze i wizerunki �wi�tych w Brzevnowie i Vodnianach� A co wyczynia� �i�ka, ten pies w�ciek�y, ten antychryst i diabli pomiot? Krwawe rzezie w Chomutowie i Prachaticach, czterdziestu ksi�y �ywcem spalonych w Beruniu, spalone klasztory w Sazavie i Vilemowie, �wi�tokradztwa, jakich nie dopu�ci�by si� Turek, ohydne zbrodnie i okrucie�stwa, bestialstwa, na widok kt�rych zadr�a�by Saracen! O, zaprawd�, Bo�e, dok�d�e nie b�dziesz s�dzi� i wymierza� za krew nasz� kary?

Cisz�, w kt�rej s�ycha� by�o tylko szmer modlitwy ole�nickiego kapelana, przerwa� g��boki i d�wi�czny g�os smag�olicego i barczystego rycerza, go�cia ksi�cia Konrada Kantnera.

��Nie musia�o tak by�.

��S�ucham? � uni�s� g�ow� dominikanin. � Co chcecie przez to rzec, panie?

��Mo�na by�o tego wszystkiego z �atwo�ci� unikn��. Wystarczy�o nie pali� Jana Husa w Konstancji.

��Wy�cie � zmru�y� oczy Czech � ju� tam, wtedy, bronili kacerza, krzyczeli, protestowali, petycje sk�adali, wiem to. A nieprawi�cie wtedy byli i teraz jeste�cie. Herezja pleni si� jak k�kol, a ka�e Pismo �wi�te chwast spala� ogniem. Nakazuj� bulle papieskie�

��Zostawcie bulle � uci�� smag�olicy � na soborowe dysputy, �miesznie brzmi� w karczmie przytaczane. A w Konstancji racj� mia�em, mo�ecie gada�, co chcecie. Luksemburczyk kr�lewskim s�owem i listem �elaznym gwarantowa� Husowi bezpiecze�stwo. S�owo i przysi�g� z�ama�, plami�c tym honor monarszy i rycerski. Na to patrze� spokojnie nie mog�em. I nie chcia�em.

��Przysi�ga rycerska � zawarcza� Jan Nejedly � ma by� sk�adana w s�u�bie Bogu, zajedno, kto przysi�ga, giermek czy kr�l. Nazywacie bosk� s�u�b� dotrzymywanie przysi�gi i s�owa kacerzowi? Zwiecie to honorem? Ja to zw� grzechem.

��Ja, je�li daj�, daj� s�owo rycerskie w obliczu Boga. Dlatego dotrzymuj� go nawet Turkom.

��Turkom dotrzymywa� mo�na. Heretykom nie wolno.

��I�cie � rzek� bardzo powa�nie Maciej Korzbok, oficja� pozna�ski. � Maur albo Turczyn tkwi w poga�stwie przez ciemnot� i dziko��. Mo�e by� nawr�cony. Odszczepieniec za� i syzmatyk od wiary i Ko�cio�a si� odwraca, szydzi z nich, blu�ni. Dlatego te� stokro� bardziej Bogu jest ohydny. I ka�dy spos�b walki z herezj� jest dobry. To� przecie nikt, kto na wilka idzie albo na psa w�ciek�ego, nie b�dzie, je�li przy zdrowych jest zmys�ach, o honorze i s�owie rycerskim rozprawia�! Na heretyka wszystko si� godzi.

��W Krakowie � go�� Kantnera zwr�ci� ku niemu ogorza�� twarz � kanonik Jan Elgot, gdy trzeba usidli� kacerza, za nic ma tajemnic� spowiedzi. Biskup Andrzej �askarz, kt�remu s�u�ycie, zaleca to samo ksi�om diecezji pozna�skiej. Wszystko si� godzi. Zaiste.

��Nie kryjecie, panie, swych sympatii � rzek� kwa�no Jan Nejedly z Vysoke. � Ja moich te� wi�c kry� nie b�d�. I powt�rz�: Hus by� kacerz i na stos p�j�� musia�. Kr�l rzymski, w�gierski i czeski s�usznie post�pi�, s�owa danego czeskiemu heretykowi nie dotrzymuj�c.

��I za to � odparowa� smag�olicy � tak go teraz Czesi kochaj�. Z tego to powodu ucieka� spod Wyszehradu z czesk� koron� pod pach�. I teraz kr�luje Czechom, ale w Budzie, bo na Hradczany niepr�dko go wpuszcz�.

��Drwi� z kr�la Zygmunta sobie pozwalacie � zauwa�y� Melchior Barfuss. � A przecie mu s�u�ycie.

��W�a�nie dlatego.

��A mo�e dla czego innego? � zgrzytn�� zjadliwie Czech. � Wy�cie si� przecie, rycerzu, pod Tannenbergiem bili przeciwko szpitalnikom Panny Marii po stronie Polak�w. Po stronie Jagie��y. Kr�la neofity, kt�ry herezji czeskiej jawnym jest autorem i ucho ch�tnie ku schizmatykom i wiklefistom sk�ania. Synowiec Jagie��y, apostata Korybutowicz, w najlepsze przecie panoszy si� w Pradze, polscy rycerze w Czechach morduj� katolik�w i rabuj� klasztory. I cho� Jagie��o udaje, �e to bez jego woli i zgody, to przecie sam z wojskiem jako� przeciw kacerzom nie rusza! A gdyby ruszy�, gdyby si� z kr�lem Zygmuntem w krucjacie sprzymierzy�, w mig jeden by�oby po husytach! Czemu tedy Jagie��o tego nie czyni?

��W�a�nie � smag�olicy znowu si� u�miechn��, a by� to u�mieszek wielce znacz�cy. � Czemu? Ciekawe.

Konrad Kantner chrz�kn�� g�o�no. Barfuss uda�, �e interesuje go wy��cznie kapusta z grochem. Maciej Korzbok zagryz� wargi, pokiwa� g�ow� z ponur� min�.

��Co prawda � przyzna� � to prawda. Kr�l rzymski nie raz pokaza�, �e przyjacielem Korony polskiej nie jest. Zaprawd�, do walki w obronie wiary ka�dy Wielkopolanin, za nich bowiem r�czy� mog�, ochotnie stanie. Ale tylko wtedy, je�li Luksemburczyk da gwarancj�, �e je�li my na po�udnie ruszym, to ani Krzy�acy, ani Brandenbury na nas z najazdem nie wpadn�. A jak ma tak� gwarancj� da�, je�li wraz z onymi rozbi�r Polski knowa? Nie mam racji, ksi��� Konradzie?

��C� tu rozprawia� � u�miechn�� si� wyj�tkowo nieszczerze Kantner. � Nad potrzeb�, widzi mi si�, politykujemy. A nie idzie polityka w parze z jad�em. Kt�re stygnie, nawiasem m�wi�c.

��W�a�nie, �e m�wi� trza o tym � zaprotestowa� Jan Nejedly, ku rado�ci m�odszego rycerstwa, do kt�rego ju� dwa garnki dotar�y niemal nie tkni�te przez rozgadanych wielmo��w. Rado�� by�a przedwczesna, wielmo�e pokazali, �e mog� gada� i je�� r�wnocze�nie.

��Bo to uwa�acie, wielmo�ni � ci�gn��, poch�aniaj�c kapust�, by�y przeor od �wi�tego Klemensa � nie jeno czeska to rzecz, owa wikleficka zaraza. Czesi, ja ich znam, gotowi i tu przyj��, jak chodzili na Moraw� i do Rakus. Mog� przyj�� do was, panowie. Do wszystkich, jak tu siedzicie.

��Pah � wyd�� wargi Kantner, grzebi�c �y�k� w misce w poszukiwaniu skwark�w. � W to nie uwierz�.

��Ja tym bardziej � prychn�� piwn� pian� Maciej Korzbok. � Do nas, do Poznania, krzyn� za daleko maj�.

��Do Lubusza i Ftirstenwalde � powiedzia� z pe�nymi ustami Melchior Barfuss � te� z Taboru kawa� drogi. O wa, nie bojam si�.

��Tym bolej � doda� z nie�adnym u�mieszkiem ksi��� � �e pr�dzej si� sami Czesi go�ci doczekaj�, ni� do kogo p�jd�. Zw�aszcza teraz, gdy �izki nie sta�o. Tak sobie my�l�, �e go�ci tylko patrze�, co dnia Czesi ich wygl�da� powinni.

��Krucjata? Wiecie co mo�e, wasza �askawo��?

��Nijak nie � odpar� Kantner z min�, kt�ra sugerowa�a co� przeciwnego. � Jeno tak sobie dumam. Gospodarzu! Piwa!

Reynevan cichcem wymkn�� si� na podw�rze, a z podw�rza za chlew i w krzaki za warzywnik. Ul�ywszy sobie nale�ycie, wr�ci�. Ale nie do izby. Wyszed� przed wrota, d�ugo patrzy� na gin�cy w sinej mgie�ce go�ciniec. Na kt�rym, ku uspokojeniu, nie zobaczy� nadje�d�aj�cych cwa�em braci Stercz�w.

Adela, pomy�la� nagle, Adela wcale nie jest bezpieczna u ligockich cysterek. Powinienem�

Powinienem. Ale boj� si�. Tego, co mog� zrobi� mi Sterczowie. Tego, o czym w szczeg�ach opowiadaj�.

Zawr�ci� na podw�rze. Zdumia� si�, ujrzawszy ksi�cia Kantnera i Haugwitza, ra�nie i lekko wychodz�cych zza chlew�w. W zasadzie, pomy�la�, czemu tu si� dziwi�. W krzaki za chlewikami nawet ksi���ta i seneszale chadzaj�. I to piechot�.

��Nadstaw no uszu, Bielau � rzek� obcesowo Kantner, myj�c r�ce w kuble, kt�ry w po�piechu podstawi�a mu dziewka s�u�ebna. � I s�uchaj, co powiem. Nie pojedziesz ze mn� do Wroc�awia.

��Wasza ksi���ca�

��Zamknij g�b� i nie otwieraj jej, p�ki nie rozka��. Robi� to dla twojego dobra, ch�ystku. Bo wi�cej ni� pewien jestem, �e we Wroc�awiu m�j brat biskup wsadzi ci� do wie�y pr�dzej, ni� zd��ysz wym�wi� benedictum nomen lesu. Biskup Konrad wielce ci�ty jest na cudzo��c�w, pewnie, hehehe, nie lubi konkurencji, hehehe. We�miesz tedy tego konia, com ci go u�yczy� i pojedziesz do Ma�ej Ole�nicy, do komandorii joannickiej. Rzekniesz komandorowi Dytmarowi de Alzey, �em ci� przys�a� na pokut�. Tera cicho posiedzisz, a� ci� nie wezw�. Jasne? Musi by� jasne. A na drog� na�ci tu sakiewk�. Wiem, �e ma�a. Da�bym wi�cej, ale m�j komornik odradzi�. Ta karczma nadto nadszarpn�a m�j fundusz reprezentacyjny.

��Wielce dzi�kuj� � mrukn�� Reynevan, cho� waga sakieweczki bynajmniej na dzi�ki nie zas�ugiwa�a. � Wielkie dzi�ki waszej �askawo�ci. To jeno tylko, �e�

��Stercz�w si� nie l�kaj � przerwa� ksi���. � W joannickim domie ci� nie najd�, a w drodze tam�j nie b�dziesz sam. Tak si� sk�ada, �e w tamtym kierunku, bo ku Morawie, zmierza m�j go��. Widzia�e� go pewnie za sto�em. Zgodzi� si�, by� mu towarzyszy�. Szczerze m�wi�c, nie od razu. Ale przekona�em go. Chcesz wiedzie�, jak?

Reynevan pokiwa� g�ow� na znak, �e chce.

��Powiedzia�em mu, �e tw�j ojciec zgin�� w chor�gwi mego brata pod Tannenbergiem. A on te� tam by�. Tyle, �e on mawia: pod Grunwaldem. Bo by� po przeciwnej stronie.

��Tak tedy, bywaj w zdrowiu. I rozchmurz si�, ch�opczyno, rozchmurz. Wyrzeka� na moj� �ask� nie mo�esz. Konia masz, grosz masz. A i bezpiecze�stwo w podr�y zapewnione.

��Jak zapewnione? � odwa�y� si� b�kn�� Reynevan. � Mo�ci ksi��� Wolfher Stercz� je�dzi samosz�st� A ja� Z jednym rycerzem? Nawet je�li z giermkiem� Wasza �askawo�� To przecie tylko jeden rycerz!

Rudiger Haugwitz parskn��. Konrad Kantner protekcjonalnie wyd�� wargi.

��Oj, g�upi� ty, Bielau. Niby uczony baka�arz, a s�awnego cz�eka nie rozpozna�. Dla tego rycerza, kapcanie, sze�ciu to fraszka.

A widz�c, �e Reynevan nadal nie rozumie, wyja�ni�.

��To jest Zawisza Czarny z Garbowa.

Wstrzymuj�c nieco konia, by zosta� w tyle, rycerz Zawisza Czarny z Garbowa uni�s� si� w kulbace i przeci�gle pierdn��. Potem westchn�� mocno, wspar� obur�cz na ��ku i pierdn�� raz jeszcze.

��To ta kapusta � wyja�ni� rzeczowo, zr�wnuj�c si� znowu z Reynevanem. � W moim wieku nie mo�na je�� tyle kapusty. Na ko�ci �wi�tego Stanis�awa! Gdy by�em m�ody, mog�em zje��, �e ho, ho! Koflik, znaczy si� wi�cej ni� p� garnca kapusty zjada�em w trzy pacierze. I nic mi nie by�o. Mog�em je�� kapust� pod ka�d� postaci�, cho�by i dwa razy dziennie, byle jeno kminku by�o w niej dostatek. A teraz, ledwo co ma�o�� zjem, to a� mi si� gotuje w �ywocie, a gazy, sam baczysz, ch�opcze, ma�o mnie niej rozsadz�. Staro��, psia ma�, nie rado��.

Jego ko�, pot�ny kary ogier, brykn�� ci�ko, jak gdyby rwa� si� do szar�y. Ogier ca�y, a� po chrapy, okryty by� czarnym kropierzem przyozdobionym na k��bie Sulim�, herbem rycerza. Reynevan dziwi� si�, �e od razu nie skojarzy� s�ynnego znaku � nietypowego wszak w heraldyce polskiej, zar�wno pod wzgl�dem figury zaszczytnej, jak i mobili�w.

��Co� taki milcz�cy? � zagadn�� go nagle Zawisza. � Jedziemy i jedziemy, a ty je�li� dziesi�tek s��w uroni�, to wszystko. I to za j�zyk ci�gniony. Boczysz si� na mnie? O Grunwald idzie, h�? Wiesz co, ch�opcze? M�g�bym ci� zapewni�, �e nie mog� by� tym, kt�ry zabi� ci ojca. �aden by�by dla mnie wysi�ek powiedzie�, �e nie mog�em si� z twym ojcem zetkn�� w boju, bo chor�giew krakowska by�a w centrum szyku wojsk polsko-litewskich, a chor�giew Konrada Bia�ego na krzy�ackim skrzydle lewym, a� za St�barkiem. Ale nie powiem, bo by�oby to k�amstwo. Wtedy, w dzie� Rozes�ania Aposto��w, zabi�em wielu ludzi. W totalnym zamieszaniu i sakramenckiej kr�twie, w kt�rej ma�o co by�o wida�. Bo to by�a bitwa. I tyle.

��Ojciec � odchrz�kn�� Reynevan � nosi� na tarczy�

��Nie pami�tam herb�w � przerwa� ostro i do�� obcesowo Sulimczyk. � W walnym boju nie maj� one dla mnie �adnego znaczenia. Wa�ne, w kt�r� stron� zwr�cony jest �eb konia. Je�li w przeciwn� ni� �eb mojego, to r�bi�, cho�by tamten Bogurodzic� sam� mia� na tarczy. Zreszt� gdy krew przyklei si� do kurzu, a kurz do krwi, to i tak g�wno na tarczach wida�. Powtarzam, Grunwald to by�a bitwa. A w bitwie jak to w bitwie. I przy tym zosta�my. Nie bocz si� na mnie.

��A i nie bocz� si�.

Zawisza wstrzyma� lekko ogiera, uni�s� si� na siodle i pierdn��. Z przydro�nych wierzb zerwa�y si� sp�oszone kawki. Jad�cy z ty�u orszak rycerza z Garbowa, z�o�ony ze szpakowatego giermka i czterech zbrojnych pacho�k�w, przezornie trzyma� si� na dystans. Zar�wno giermek, jak i pacho�kowie jechali na pi�knych koniach, a odziani byli dostatnio i czysto. Jak wypada�o na s�ugi kogo�, kto by� starost� kruszwickim i spiskim i kto ci�gn��, jak wie�� nios�a, tenuty z okr�g�o licz�c trzydziestu wsi. Ani giermek, ani pacho�kowie nie wygl�dali jednak na jedwabnych pa�skich pazik�w. Przeciwnie, wygl�dali na t�gich zabijak�w, a broni, kt�r� byli obwieszeni, �adn� miar� nie mo�na by�o uzna� za paradne ornamenty.

��Tak wi�c � podj�� Zawisza � nie boczysz si�. Czemu tedy ty milcz�cy taki?

��Bo zdaje mi si� � odwa�y� si� Reynevan � �e to wy wi�cej boczycie si� na mnie. I wiem, czemu.

Zawisza Czarny obr�ci� si� w siodle i d�ugo mu si� przygl�da�.

��Ot � przem�wi� wreszcie � odezwa�a si� �a�o�ciwym g�osem ukrzywdzona niewinno��. Wiedz, synku, �e nie godzi si� to, ch�do�y� cudze �ony. I je�li chcesz zna� moje zdanie, jest to pod�y proceder. I wart kary. M�wi�c szczerze, wcale� w moich oczach nie lepszy od takiego, co w t�umie obrzyna kieski albo okrada kurniki. Ot, my�l�, jeden z drugim drobny hultaj, mizerny huncwot, kt�remu uda�o si� skorzysta� z okazji.

Reynevan nie skomentowa�.

��By� w Po�szcze przed wiekami zwyczaj � podj�� Zawisza Czarny � �e schwytanego amatora cudzych �on prowadzono na most i do tego mostu �wiekiem �elaznym przybijano mu worek z jajcami. I k�adziono podle gaszka n�. Pry, chcesz na swobod�, to si� odetnij.

Reynevan nie skomentowa� i tym razem.

��Ju� si� nie przybija � skonkludowa� rycerz. � A szkoda. Mojej pani Barbary p�och� nie nazwiesz, ale gdy pomy�l�, �e jej chwil� s�abo�ci wykorzystuje tam mo�e w Krakowie jaki galant, jaki tobie, ch�opcze, podobny g�adyszek� Ach, co tu gada�.

Cisz�, kt�ra zapad�a na chwil kilka, przerwa�a po raz kolejny zjedzona przez rycerza kapusta.

��Taaak � Zawisza st�kn�� z ulg� i popatrzy� w niebo. � Wiedz jednak, ch�opcze, �e ci� nie pot�piam, albowiem temu jeno kamieniami godzi si� miota�, kto sam jest bez grzechu. I tym sposobem podsumowawszy, nie m�wmy ju� o tym wi�cej.

��Mi�o�� wielk� jest rzecz� i niejedno ona ma imi� odezwa� si� Reynevan, nad�ty nieco. � Pie�ni i romans�w s�uchaj�cy, nikt nie wydziwia na Tristana i Izold�, na Lancelota i Ginewr� ani na trubadura Gwilelma de Cabestaing i pani� Ma�gorzat� z Roussillonu. A mnie i Adel� wcale nie mniej wielka, gor�ca i szczera mi�o�� ��czy. A masz, wszyscy jakby si� uwzi�li�

��Je�li ta mi�o�� taka wielka � Zawisza da� poz�r zaciekawienia � czemu tedy ty nie przy twej lubej? Czemu fugas chrustas, i�cie jak przydybany z�odziejaszek? Tristan, by m�c by� przy Izoldzie, znalaz� spos�b, przeodzia� si�, je�li mnie pami�� nie myli, w �achmany oparszywia�ego �ebraka. Lancelot, by wybawi� sw� Ginewr�, samojeden uderzy� na wszystkich Rycerzy Okr�g�ego Sto�u.

��Nie takie to proste � Reynevan sp�oni� si� jak alkiermes. � Du�o przyjdzie jej, gdy mnie z�api� i ubij�. O mnie samym ju� nie wspominaj�c. Ale spos�b znajd�, nie b�jcie si�. Cho�by w przebraniu, jak Tristan w�a�nie. Mi�o�� zaw�dy zwyci�y. Amor vincit omnia.

Zawisza uni�s� si� w kulbace i pierdn��. Trudno by�o oceni�, czy by� to komentarz, czy tylko kapusta.

��Jeden z tej dysputy sp�r � powiedzia� � �e�my pogadali, bo ckni�o si� milczkiem jecha�, z nosem spuszczonym. Gadajmy jeszcze, m�ody panie �l�zaku. Na oboj�tny temat.

��Czemu � odwa�y� si� po chwili Reynevan � t�dy jedziecie? Nie bli�ej z Krakowa na Moraw� przez Racib�rz? I Opawsko?

��Mo�e i bli�ej � zgodzi� si� Zawisza. � Ale ja, widzisz, Raciborczyk�w cierpie� nie mog�. Z niedawno zmar�ego ksi�cia Jana, �wie� Panie nad jego dusz�, kawa� by� skurwysyna. Nas�a� morderc�w na Przemka, syna ksi�cia cieszy�skiego Noszaka, a ja i Noszaka zna�em, i Przemko druhem mi by�. Tak tedy z raciborskiej go�ciny nie korzysta�em ani onegdaj, ani teraz nie b�d�, bo synalek Jana, Miko�ajek, dzielnie, jak m�wi�, kroczy po rodzica �ladach. Nadto drogi nad�o�y�em, bo by�o z Kantnerem o czym pogada� w Ole�nicy, powt�rzy� mu, co rzek� by� pod jego adresem Jagie��o. Do tego, droga przez Dolny �l�sk zwykle obfituje w atrakcje. Cho� widz�, �e przesadzona co� ta opinia.

��Ha! � domy�li� si� bystro Reynevan. � To dlatego w pe�nej zbroi jedziecie! I na bojowym koniu! Bitki wypatrujecie. Zgad�em?

��Zgad�e� � przyzna� spokojnie Zawisza Czarny. � Gadali, roi si� tu u was od raubritter�w.

��Nie tu. Tu bezpiecznie. Dlatego tak ludno.

W samej rzeczy, na brak towarzystwa narzeka� nie mogli. Sami nie dogonili co prawda nikogo i nikt ich nie wyprzedzi�, za to w przeciwnym kierunku, z Brzegu ku Ole�nicy, ruch by� o�ywiony. Min�li ju� kilku kupc�w na nagru�onych, rysuj�cych g��bokie koleiny wozach, w eskorcie kilkunastu zbrojnych o wyj�tkowo bandyckich g�bach. Min�li piesz� kolumn� ob�adowanych �agwiami maziarzy, anonsowanych wcze�niej ostrym zapachem �ywicy. Min�li grupk� konnych Krzy�ak�w z Gwiazd�, min�li podr�uj�cego z giermkiem m�odego joannit� o twarzy cherubina, min�li wolarzy p�dz�cych wo�y, a tak�e pi�ciu podejrzanie wygl�daj�cych pielgrzym�w, kt�rzy, cho� grzecznie spytali o drog� do Cz�stochowy, w oczach Reynevana podejrzanymi by� nie przestali. Min�li jad�cych na drabiniastym wozie goliard�w, weso�ymi i niezbyt trze�wymi g�osy �piewaj�cych In cratere meo, pie�� u�o�on� do s��w Hugona z Orleanu. A teraz w�a�nie � rycerza z niewiast� i ma�ym orszaczkiem. Rycerz by� w pysznej bawarskiej zbroi, a wspi�ty dwuogoniasty lew na tarczy dowodzi� przynale�no�ci do rozleg�ego rodu Unruh�w. Rycerz � widzie� to si� da�o � momentalnie rozpozna� herb Zawiszy, i pozdrowi� uk�onem, ale tak dumnym, by jasnym by�o, �e nie gorsi Unruhowie od Sulimczyk�w. Odziana w jasno-fioletow� sukni� towarzyszka rycerza jecha�a po damsku na pi�knej skarogniadej klaczy i nie nosi�a � o dziwo � �adnego nakrycia g�owy, wiatr swobodnie igra� w jej z�otych w�osach. Przeje�d�aj�c obok, kobieta unios�a g�ow�, u�miechn�a si� leciutko i obdarzy�a zagapionego na ni� Reynevana spojrzeniem tak zielonym i wymownym, �e ch�opiec a� zadr�a�.

��Oj � powiedzia� po chwili Zawisza. � Nie umrzesz ty, ch�opaczku, �mierci� naturaln�.

I pierdn��. Z si�� bombardy �redniego wagomiaru.

��By dowie�� � rzek� Reynevan � �em na was wcale za wasze z�o�liwo�ci i przytyki nie krzywy, ulecz� was z tych wzd�� i gaz�w.

��Ciekawo��, jak.

��Zobaczycie. Niech no tylko trafi si� pasterz.

Pasterz trafi� si� nawet pr�dko, ale zobaczywszy skr�caj�cych ku niemu z go�ci�ca konnych rzuci� si� do panicznej ucieczki, wpad� w chaszcze i znik� jak sen jaki z�oty. Zosta�y tylko becz�ce owce.

��By�o � oceni�, staj�c w strzemionach, Zawisza � sposobem go bra�, z zasadzki. Bo teraz go ju� po tych wertepach nie dognamy. Wnosz�c z tempa, w jakim wia�, ju� zd��y� zreszt� odgrodzi� si� od nas Odr�.

��Albo i Nys� � doda� Wojciech, giermek rycerza, dowodz�c �ywego dowcipu i znajomo�ci geografii.

Reynevan nie przej�� si� jednak drwinami wcale. Zsiad�, pewnym krokiem uda� si� do pasterskiego sza�asu, sk�d po chwili wy�oni� si� z wielkim p�kiem suchych zi�.

��Nie pasterz mi potrzebny � wyja�ni� spokojnie � lecz to. I odrobinka wrz�tku. Garnek si� znajdzie?

��Wszystko � rzek� sucho Wojciech � si� znajdzie.

��Je�li gotowanie � Zawisza spojrza� w niebo � tedy popas. I to d�u�szy, bo noc bliska.

Zawisza Czarny rozsiad� si� wygodniej na nakrytym ko�uchem siodle, zajrza� do opr�nionego przed chwil� kubka, pow�cha�.

��Zaprawd� � orzek� � smakuje jak ogrzana s�o�cem woda z fosy, a �mierdzi kotem. Ale pomaga, na m�k� Pa�sk�, pomaga! Ju� po pierwszym kubku, gdy mnie przesra�o, poczu�em si� lepiej, a teraz to ju� jakby r�k� odj��. Moje uznanie, Reinmarze. �e� to, jak widz�, �e uniwersytety mog� m�odzika nauczy� jeno pija�stwa, wszetecze�stwa i plugawej mowy. �e�, zaprawd�.

��Ociupinka wiedzy o zio�ach, nic wi�cej � odpowiedzia� skromnie Reynevan. � Tym za�, co naprawd� wam pomog�o, panie Zawiszo, by�o zdj�cie zbroi, odpoczynek w wygodniejszej ni� kulbaka pozycji�

��Za skromny� � przerwa� rycerz. � Ja moje mo�liwo�ci znam, wiem, jak d�ugo zdolnym wytrwa� w siodle i zbroi. Trzeba ci wiedzie�, �e cz�sto podr�uj� noc�, z latarni�, bez popasania. Raz, �e to skraca podr�, dwa, bo wtedy je�li nie za dnia, to mo�e chocia� po ciemnicy kto� zaczepi� I dostarczy uciechy. Ale skoro twierdzisz, �e to spokojna okolica, ha, po c� konie m�czy�, posied�my przy ogniu do �witu, pogaw�d�my� W ko�cu to te� rozrywka. Mo�e i nie tak dobra, jak wyprucie flak�w z paru raubritter�w, ale zawsze.

Ogie� strzeli� weso�o, rozja�ni� noc. Zaskwiercza� i zapachnia� t�uszcz, kapi�cy z kie�bas i kawa��w boczku, przypiekanych na patykach przez giermka Wojciecha i pacho�k�w. Wojciech i pacho�kowie zachowywali milczenie i stosowny dystans, ale w rzucanych Reynevanowi spojrzeniach dostrzega�o si� wdzi�czno��. Nie podzielali wida� bynajmniej zami�owania swego pana do ca�onocnego podr�owania z latarni�.

Niebo nad lasem skrzy�o si� od gwiazd. Noc by�a ch�odna.

��Taak � Zawisza obur�cz pomasowa� brzuch. � Pomog�o, pomog�o, lepiej i szybciej ni� zwykle zalecane modlitwy do �wi�tego Erazma, patrona od trzewi. C� to za magiczna herba by�a, c� za czarodziejska mandragora? I czemu� jej w�a�nie u pasterza szuka�?

��Po �wi�tym Janie � wyja�ni� Reynevan, rad, �e mo�e si� popisa� � pasterze zbieraj� r�ne sobie tylko wiadome zio�a. Wi�zk� z owych nosz� najpierw uwi�zan� do hyrkawicy, tak zwie si� z czeska pasterski kij. Potem zio�a suszy si� w sza�asie. I warzy z nich odwar, kt�rym�

��Kt�rym poi si� trzod� � spokojnie wpad� w s�owo Sulimczyk. � Znaczy, potraktowa�e� mnie jak wzd�t� krow�. No, ale je�li pomog�o�

��Nie sierd�cie si�, panie Zawiszo. M�dro�� ludowa jest ogromna. Nie gardzi� ni� �aden z wielkich medyk�w i alchemik�w, ani Pliniusz, ani Galen, ani Walafrid Strabo, ani uczeni Arabowie, ani Gerbert z Aurillac, ani Albertus Magnus. Wiele medycyna skorzysta�a od ludu, a od pasterzy zw�aszcza. Bo wielk� i niezmierzon� maj� oni wiedz� o zio�ach i ich mocach leczniczych. I o mocach� innych.

��W rzeczy samej?

��W rzeczysamej � potwierdzi� Reynevan, dla lepszego widoku przysuwaj�c si� bli�ej do ognia. � Nie uwierzycie, panie Zawiszo, ile mocy skrywa si� w tej wi�zance, w tym suchym wiechciu z pasterskiej budy, za kt�ry nikt nie da�by i z�amanego szel�ga. Sp�jrzcie: rumianek, nenufar, niby nic takiego, ale gdy nagotowi� naparu, cuda czyni�. Tako� te, kt�rem wam poda�: ukwap, barszcz, arcydzi�giel. A te, o tu, po czesku zw� si� �sporzyczek� i �siedmikraska�. Ma�o kt�ry medyk wie, jak bardzo s� skuteczne. Wywarem za� z tych, kt�re zw� si� �jakubki�, pasterze dla ochrony przed wilkami skrapiaj� owce w maju, w dniu �wi�tych Filipa i Jakuba. Wierzcie lub nie, ale pokropionych owiec wilk nie tknie. To za� s� jagody �wi�tego Wendelina, a to jest zi�ko �wi�tego Linharta, obaj �wi�ci, jak pewnie wiecie, s� obok Marcina patronami pasterzy. Podaj�c te zio�a trzodzie, trzeba inwokowa� do tych w�a�nie �wi�tych.

��To, co� mrucza� nad kocio�kiem, nie by�o o �wi�tych.

��Nie by�o � przyzna�, odchrz�kn�wszy, Reynevan. � M�wi�em wam, m�dro�� ludowa�

��Bardzo taka m�dro�� stosem pachnie � rzek� powa�nie Sulimczyk. � Na twoim miejscu uwa�a�bym, kogo lecz�. Z kim gadam. I w czyjej przytomno�ci powo�uj� si� na Gerberta z Aurillac. Uwa�a�bym, Reinmarze.

��Uwa�am.

��A ja � odezwa� si� giermek Wojciech � my�l�, �e je�li czary s�, to lepiej si� na nich zna�, ni� si� nie zna�. My�l�

Zamilk�, widz�c gro�ny wzrok Zawiszy.

��A ja my�l� � rzek� ostro rycerz z Garbowa � �e ca�e z�o tego �wiata bierze si� z my�lenia. Zw�aszcza w wykonaniu ludzi ca�kiem ku temu nie maj�cych predyspozycji.

Wojciech jeszcze ni�ej pochyli� si� nad uprz꿹, kt�r� czy�ci� i smarowa� sad�em. Reynevan, nim si� odezwa�, odczeka� d�u�sz� chwil�.

��Panie Zawiszo?

��A?

��W karczmie, w sporze z owym dominikaninem, nie kryli�cie� No� �e jakby� Za czeskimi husytami jeste�cie. A przynajmniej bardziej za, ni�li przeciw.

��A tobie co, z my�leniem od razu herezja si� skojarzy�a?

��Te� � przyzna� po chwili Reynevan. � Ale jeszcze bardziej mnie ciekawi�

��Co ci� ciekawi?

��Jak to by�o� Jak to by�o pod Niemieckim Brodem, w roku dwudziestym drugim? Kiedy�cie do czeskiej niewoli trafili? Bo to ju� legendy kr����

��Jakie niby?

��A takie, �e was husyci uj�li, bo ucieczka zda�a wam si� niegodn�, a walczy� nie mogli�cie, b�d�c pos�em.

��Tak m�wi�?

��Tak. I jeszcze, �e� �e kr�l Zygmunt porzuci� was w potrzebie. A sam zemkn�� nikczemnie.

Zawisza milcza� przez chwil�.

��A ty � odezwa� si� wreszcie � chcia�by� zna� wersj� prawdziw�, co?

��Je�li � odrzek� z wahaniem Reynevan � wam to nie wadzi�

��A co mi ma wadzi�. Przy pogaduszce milej czas p�ynie. Czemu tedy nie pogada�?

Wbrew deklaracji, rycerz z Garbowa znowu milcza� d�ugo, bawi�c si� pustym kubkiem. Reynevan nie by� pewien, czy aby nie czeka na jego pytania, ale nie spieszy� si� z ich zadawaniem. Jak si� okaza�o, s�usznie.

��Zacz�� � zacz�� Zawisza � trza, widzi mi si�, od pocz�tku. Kt�ren jest taki, �e mnie kr�l W�adys�aw pos�a� do kr�la rzymskiego w delikatnej do�� misji� sz�o o maria� z kr�low� Eufemi�, bratow� Zygmunta, wdow� po Wac�awie czeskim. Jak ninie wiadomo, nie wysz�o z tego nic, Jagie��o wola� Sonk� Holsza�sk�, ale wonczas wiadomo nie by�o. Kr�l W�adys�aw poleci�, bym ustali� z Luksemburczykiem, co trza, posag g��wnie. To pojecha�em. Ale nie do Po�onia ani do Budy, jeno na Moraw�, sk�d Zygmunt wyrusza� w�a�nie na swych niepos�usznych poddanych z kolejn� wypraw� krzy�ow�, z twardym zamiarem zdobycia Pragi i ostatecznego wyplenienia w Czechach husyckiej herezji.

��Gdy tam dojecha�em, a dotar�em na �wi�ty Marcin, Zygmuntowa krucjata rozwija�a si� wcale �adnie. Cho� armi� Luksemburczyk mia� ciut os�abion�. Odej�� do domu zd��y�a ju� wi�kszo�� wiedzionego przez landw�jta Rumpolda wojska z �u�yc, zadowoliwszy si� spustoszeniem ziem wok� Chrudimia. Wr�ci� do domu kontyngent �l�ski, w kt�rym, nawiasem m�wi�c, by� i nasz niedawny gospodarz i wsp�biesiadnik, ksi��� Konrad Kantner. W marszu na Prag� kr�la wspiera�o wi�c na dobr� spraw� tylko rakuskie rycerstwo Albrechta i morawskie wojsko biskupa z O�omu�ca. No, ale samej w�gierskiej jazdy mia� Zygmunt wi�cej ni� dziesi�� tysi�cy�

Zawisza zamilk� na chwil�, zapatrzony w trzaskaj�cy ogie�.

��Chc�c nie chc�c � podj�� � musia�em, by z Luksemburczykiem Jagie��owy maria� negocjowa�, w tej ich krucjacie udzia� wzi��. I r�nym rzeczom si� przygl�da�. Bardzo r�nym. Takim cho�by, jak zdobycie Policzki i dokonana po zdobyciu rze�.

Pacho�kowie i giermek siedzieli bez ruchu, kto wie, mo�e i spali. Zawisza m�wi� g�osem cichym i do�� jednostajnym. Usypiaj�cym. Zw�aszcza dla kogo�, kto zapewne zna� opowie��. Albo wr�cz uczestniczy� w wydarzeniach.

��Po Policzce Zygmunt ruszy� na Kutn� Hor�. �i�ka zast�pi� mu drog�, odpar� kilka atak�w w�gierskiej jazdy, ale gdy gruchn�a wie�� o zaj�ciu miasta zdrad�, wycofa� si�. Kr�lewscy weszli do Kutnej Hory, upojeni triumfem� Ha, ha, pobili samego �i�k�, sam �i�ka pierzchn�� przed nimi! I wtedy Luksemburczyk pope�ni� b��d niewybaczalny. Cho� odradza�em mu to i ja, i Filip Scollari�

��Znaczy, Pippo Spano? Ten s�ynny florenty�ski kondotier?

��Nie przerywaj, ch�opcze. Wbrew radom Pippa i moim kr�l Zygmunt, przekonany, �e Czesi uciekli w pop�ochu i nie zatrzymaj� si� a� w Pradze, pozwoli� W�grom rozjecha� si� po ca�ej okolicy, aby, jak to nazwa�, szuka� zimowisk, bo mr�z by� t�gi. Madziarzy rozproszyli si� wi�c i sp�dzali Gody na grabie�y, gwa�ceniu niewiast, paleniu wsi i mordowaniu tych, kt�rych uznali za kacerzy lub ich sympatyk�w. Czyli ka�dego, kto si� nawin��.

��Noc� w niebo bi�y �uny, dniem dymy, a kr�l w Kutnej Horze ucztowa� i sprawowa� s�dy. I wtedy, w Trzech Kr�li, rankiem, gruchn�a wie��: idzie �i�ka. �i�ka nie uciek�, cofn�� si� tylko, przegrupowa�, wzmocni� i teraz idzie na Kutn� Hor� z ca�� si�� Taboru i Pragi, ju� jest w Ka�ku, ju� jest w Niebowidach! I co? Co zrobili waleczni krzy�owcy na t� wie��? Widz�c, �e brak czasu na zebranie do kupy rozpe�zni�tej po okolicy armii, uciekli, zostawiaj�c sporo sprz�tu i dobytku, podpalaj�c za sob� miasto. Pippo Spano na chwil� opanowa� panik� i ustawi� szyk w po�owie drogi mi�dzy Kutn� Hor� a Niemieckim Brodem.

��Mr�z zel�a�, by�o pochmurno, szaro, mokro. I wtedy z dala us�yszeli�my� I zobaczyli�my� Ch�opcze, czego� takiego nie s�ysza�em i nie widzia�em jeszcze nigdy, a s�ysza�em i widzia�em wiele. Szli na nas, oni, taboryci i pra�anie, szli, nios�c sztandary i monstrancje, w pi�knym, r�wnym, karnym szyku, ze �piewem dudni�cym jak grom. Sz�y te ich os�awione wozy, z kt�rych szczerzy�y si� na nas puszki, hufnice i tara�nice�

��I wtedy zadufane niemieckie heldy, pyszni rakuscy pancerni Albrechta, Madziarzy, szlachta morawska i �u�ycka, najemnicy Spana, wszyscy jak jeden m�� rzucili si� do ucieczki. Tak, ch�opcze, nie przes�ysza�e� si�: zanim husyci zbli�yli si� na strza�, ca�a Zygmuntowa armia ucieka�a w totalnym pop�ochu, w dzikiej panice, na �eb na szyj�, ku Niemieckiemu Brodowi. Pasowani rycerze uciekali, tratuj�c si� i przewracaj�c wzajemnie, wrzeszcz�c ze strachu, przed praskimi szewcami i powro�nikami, przed kmiotkami w �apciach, z kt�rych jeszcze niedawno szydzili. Uciekali w panice i zgrozie, rzucaj�c bro�, kt�r� podczas ca�ej tej krucjaty podnosili g��wnie na bezbronnych. Uciekali, ch�opcze na moich zdumionych oczach jak tch�rze, jak ch�ystki przy�apane przez sadownika na kradzie�y �liwek. Jak gdyby przel�kli si� prawdy. Has�a VERITAS VINCIT, wyhaftowanego na husyckich sztandarach.

��W�grom i �elaznym panom w wi�kszo�ci uda�o si� uciec na lewy brzeg zamarzni�tej Sazawy. Potem l�d si� za�ama�. Radz� ci, ch�opcze, z ca�ego serca, je�li kiedy wypadnie ci wojowa� w zimie, nigdy w zbroi nie uciekaj po lodzie. Nigdy.

Reynevan przyrzek� sobie, �e nigdy. Sulimczyk sapn��, chrz�kn��.

��Jak m�wi�em � podj�� � rycerstwo, cho� straci�o honor, uratowa�o sk�r�. W wi�kszo�ci. Ale pieszy lud, setki oszczepnik�w, strzelc�w, paw�nik�w, zaci�ni wojacy z Rakus i Morawy, uzbrojeni mieszczanie z O�omu�ca, tych husyci dopadli i bili, bili strasznie, bili przez dwie mile, od wsi Habry do przedpoli Niemieckiego Brodu. I �nieg na tej drodze zrobi� si� czerwony.

��A wy? Jak was�

��Nie uciek�em z kr�lewskim rycerstwem, nie uciek�em i wtedy, gdy uciekali Pippo Spano i Jan von Hardegg, a oni, trza odda� im honor, uciekli jako jedni z ostatnich i nie bez walki. Ja te�, wbrew bajaniom, bi�em si� i to ostro. Pose� nie pose�, trzeba by�o si� bi�. I nie bi�em si� sam, by�o przy mnie paru Polak�w i �adnych paru morawskich panosz�w. Takich, co nie lubili ucieka�, zw�aszcza przez lodowat� wod�. Bili�my si� tedy i tyle ci powiem, �e niejedna tam p�acze z mojego powodu czeska matka. Ale nec Hercules�

Pacho�kowie, jak si� okaza�o, nie spali. Albowiem jeden w�a�nie podskoczy�, jakby u��dli�a go �mija, drugi krzykn�� zduszonym g�osem, trzeci zazgrzyta� dobywanym kordem. Giermek Wojciech porwa� za kusz�. Wszystkich uspokoi� ostry g�os i w�adczy gest Zawiszy.

Z mroku co� wysz�o.

Zrazu my�leli, �e to fragment, k��bek ciemno�ci, ciemniejszy od niej samej nawet, wyp�czkowany z nieprzebitej �my, zaznaczaj�cy si� antracytow� czerni� w rozja�nianym rozb�yskami ognia, migotliwym mroku nocy. Gdy p�omie� wybucha� gwa�towniej, �ywiej i ja�niej, ten k�s ciemno�ci, nic nie trac�c ze swej czerni, przybiera� jednak kszta�t. I posta�. Posta� ma��, kr�p�, p�kat�, posta� ni to ptaka strosz�cego pi�ra, ni to zwierza o zje�onej sier�ci.

Wci�gni�t� w ramiona g�ow� stwora zdobi�a para du�ych, szpiczastych uszu, stercz�cych, jak u kota, pionowo i nieruchomo.

Wojciech wolno, nie spuszczaj�c ze stwora oczu, od�o�y� kusz�. Kt�ry� z pacho�k�w wezwa� instancji �wi�tej Kingi, ale i jego uciszy� gest Zawiszy, gest nie gwa�towny, ale pe�en w�adzy i autorytetu.

��Witaj nam, przybyszu � przem�wi�, imponuj�c spokojem, rycerz z Garbowa. � Zasi�d� bez obawy przy naszym ognisku.

Stw�r poruszy� g�ow�, Reynevan dostrzeg� ulotny b�ysk wielkich oczu, w kt�rych czerwono przejrza� si� ogie�.

��Zasi�d� tu bez obawy � powt�rzy� Zawisza g�osem �yczliwym i twardym zarazem. � Nie musisz si� nas l�ka�.

��Nie l�kam � odezwa� si� chrapliwie stw�r. Ku os�upieniu wszystkich. Stw�r za� wyci�gn�� �ap�. Reynevan by�by odskoczy�, ale zbyt si� ba�, by m�c si� poruszy�. I nagle ze zdumieniem u�wiadomi� sobie, �e �apa wskazuje herb na tarczy Zawiszy. Potem za�, ku jeszcze wi�kszemu jego zdumieniu, stw�r wskaza� na kocio�ek z zio�owym naparem.

��Sulima i Zielarz � zachrypia� stw�r. � Prawo�� i wiedza. Czego tedy l�ka�? Nie l�kam. Imi� moje Hans Mein Igel.

��Witaj nam, Hansie Mein Igelu. Czy� g�odny? Czy spragniony�?

��Nie. Posiedzie� jeno. Pos�ucha�. Bo s�ysza�, jak m�wi�. I przyszed� pos�ucha�.

��Jeste� naszym go�ciem.

Stw�r przybli�y� si� do ogniska, zje�y� w kul�, znieruchomia�.

��Taaak � znowu zaimponowa� spokojem Zawisza. � Na czym to ja stan��em?

��Na tym� � Reynevan prze�kn��, odzyska� mow�. � Na tym, �e nec Hercules.

��Tak w�a�nie � zachrypia� Hans Mein Igel.

��Ano � rzek� swobodnie Sulimczyk � tak i by�o. Nec Hercules, zmogli nas. Kupa ich by�a, husyt�w znaczy. I tak mieli�my to szcz�cie, �e zwali�a si� na nas kalisznicka jazda, taboryccy cepnicy nie znaj� bowiem takich s��w jak �pardon� czy �okup�. Gdy zsadzili mnie w ko�cu z kulbaki, kto� z tych, co zostali przy mnie, Mertwicz albo Rarowski, zd��y� krzykn��, kim jestem. �e by�em pod Grunwaldem z �i�k� i Janem Soko�em z Lamberku.

Reynevan westchn�� z cicha, s�ysz�c s�awne imiona. Zawisza milcza� d�ugo.

��Reszt� � powiedzia� wreszcie � musicie zna�. Bo reszta wiele od legendy r�ni� si� nie mo�e.

Reynevan i Hans Mein Igel w milczeniu kiwn�li g�owami. D�ugo potrwa�o, nim rycerz przem�wi� znowu.

��Teraz � powiedzia� � tak mi si� co� widzi, �em sobie na staro�� zarobi� na kl�tw� albo jak. Bo gdy mnie z niewoli wykupiono i wr�ci�em do Krakowa, to ja to wszystko, co wtedy, w dzie� Trzech Kr�li, widzia�em pod Niemieckim Brodem, to wszystko, na co patrzy�em nazajutrz, po zdobyciu miasta, opowiedzia�em kr�lowi W�adys�awowi. Opowiedzia�em. Nie radzi�em, nie pcha�em si� ze swoim zdaniem i opini�, nie by�em nachalny w s�dach i os�dach. Zwyczajnie opowiedzia�em, a on, stary chytry Litwin, s�ucha�. I wiedzia�. I nigdy, ch�opcze, b�d� tego pewny, cho�by papie� �lozy roni� nad zagro�on� wiar�, a Luksemburczyk sro�y� si� i grozi�, stary chytry Litwin nie po�le na Czech�w polskiego i litewskiego rycerstwa. I wcale nie przez z�o�� na Luksemburczyka za wyrok wroc�awski ani za rozbiorowe knowania w Po�oniu bynajmniej, lecz z powodu mojej opowie�ci. I wysnutego z niej jedynie s�usznego wniosku, �e polskie i litewskie rycerstwo jest potrzebne na Krzy�ak�w i g�upio, ca�kiem bez sensu by�oby topi� je w Sazawie, We�tawie czy �abie. Jagie��o, po wys�uchaniu mojej opowie�ci, nigdy nie przy��czy si� do antyhusyckich krucjat. Za moj�, jak si� rzek�o, spraw�. Dlatego jad� nad Dunaj, na Turk�w, zanim mnie ekskomunikuj�.

���artujecie � b�kn�� Reynevan. � Gdzie was� Jaka ekskomunika? Takiego rycerza jak wy� �artowa� raczycie.

��Pewnie � kiwn�� g�ow� Zawisza. � Pewnie, �e racz�. Ale strach jest.

Przez czas jaki� milczeli. Hans Mein Igel sapa� cicho. Konie w ciemno�ciach pochrapywa�y niespokojnie.

��By�by� to � zaryzykowa� Reynevan � koniec rycerstwa? I rycersko�ci? Piechota, solidarna i zwarta, rami� przy ramieniu, nie do��, �e dostoi konnym pancernym, to nawet zdo�a ich pokona�? Szkotowie pod Bannockburn, Flamandowie pod Courtrai, Szwajcarzy pod Sempach i Morgarten, Angielczycy pod Azincourt, Czesi na Witkowie i pod Wyszehradem, pod Sudomierzem i Niemieckim Brodem� Mo�e to koniec� epoki? Mo�e ko�czy si� czas rycerstwa?

��Wojna bez rycerstwa i rycersko�ci � odrzek� po chwili Zawisza Czarny � musi wreszcie przerodzi� si� w zwyk�y mord. A w konsekwencji ludob�jstwo. W czym� takim nie chcia�bym bra� udzia�u. Ale tak szybko to nie nast�pi, wi�c nie my�l�, bym do�y�. Mi�dzy nami m�wi�c, nie chcia�bym do�y�.

D�ugo panowa�a cisza. Ognisko dogasa�o, polana �arzy�y si� rubinowo, od czasu do czasu wybuchaj�c sinawym p�omykiem lub gejzerem iskier. Kt�ry� z pacho�k�w za-chrapa�. Zawisza tar� czo�o d�oni�. Hans Mein Igel, czarny jak k��bek mroku, porusza� uszami. Gdy w jego �lepiach po raz kolejny odbi� si� p�omie�, Reynevan zorientowa� si�, �e stw�r patrzy na niego.

��Mi�o�� � odezwa� si� nagle Hans Mein Igel � niejedno ma imi�. A tobie, m�ody Zielarzu, w�a�nie ona wyznaczy los. Mi�o��. �ycie uratuje, gdy nie b�dziesz nawet wiedzia�, �e to ona w�a�nie. Bo wiele ma imion Bogini. A jeszcze wi�cej twarzy.

Reynevan milcza� os�upia�y. Tym, kt�ry zareagowa�, by� Zawisza.

��Prosz�, prosz� � powiedzia�. � Przepowiednia. Jak ka�da ci�ka do wyrozumienia, jak ka�da pasuje do wszystkiego i do niczego zarazem. Bez urazy, panie Hansie. A dla mnie? B�dziesz co� mia�?

Hans Mein Igel poruszy� g�ow� i uszami.

��Nad wielk� rzek� � powiedzia� wreszcie swym niezbyt wyra�nym, chrapliwym g�osem � stoi na g�rze gr�d. Na g�rze, a woda op�ywa. A zwie si�: Go��bi Gr�d. Z�e miejsce. Nie jed� tam, Sulima. Z�e miejsce dla ciebie, Go��bi Gr�d. Nie jed� tam. Zawr��.

Zawisza milcza� d�ugo, wida� by�o, �e pogr��ony jest w zadumie. Milcza� tak d�ugo, �e Reynevan uzna�, �e zb�dzie milczeniem dziwne s�owa dziwnego nocnego stwora.

Myli� si�.

��Ja � przerwa� milczenie Zawisza � miecza jestem cz�owiek �elaznego. Ja wiem, co mnie czeka. Znam m�j los. Znam go od czterdziestu bez ma�a lat, od chwili, gdym wzi�� miecz do r�ki. Ale nie obejrz� si� za siebie. Nie spojrz� na pozostawiane za koniem hundsfeldy, psie groby i kr�lewskie zdrady, na pod�o��, na ma�o�� i bezbo�no�� ducha. Nie zawr�c� z obranej drogi, mo�ci Hansie Mein Igelu.

Hans Mein Igel nie powiedzia� ani s�owa, ale jego wielkie oczy rozb�ys�y.

��Tym niemniej � Zawisza Czarny potar� czo�o � wola�bym, �eby� jak Reynevanowi wieszczy� mi mi�o��. Nie �mier�.

��Ja te� � powiedzia� Hans Mein Igel � bym wola�. Bywajcie.

Stw�r nagle zwi�kszy� si�, mocno nastroszy� sier��. I znik�. Rozp�yn�� si� w mroku, tym samym mroku, z kt�rego si� wy�oni�.

Za lasem, na rozdro�u, sta� kamienny krzy� pokutny. Jedna z licznych na �l�sku pami�tek zbrodni. I mocno sp�nionej skruchy.

Krzy� mia� ramiona zako�czone w kszta�t koniczynek. Na jego rozszerzonej u do�u podstawie wykuto top�r � narz�dzie, za pomoc� kt�rego pokutnik wyprawi� na tamten �wiat bli�niego. Lub paru bli�nich.

Reynevan przyjrza� si� krzy�owi uwa�niej. I bardzo brzydko zakl��.

To by� dok�adnie ten sam krzy�, przy kt�rym bite trzy godziny temu po�egna� si� z Zawisz�.

Winna by�a mg�a, od �witu snuj�ca si� niczym dym po polach i lasach, winna by�a m�awka, kt�ra drobnymi kroplami zacina�a w oczy, a gdy usta�a, mg�� jeszcze wzmog�a. Winien by� sam Reynevan, jego zm�czenie i niedospanie, jego rozkojarzenie wywo�ane nieustannymi my�lami o Adeli de Stercz� i o planach jej oswobodzenia. A zreszt�, kto wie? Mo�e tak naprawd� winne by�y licznie zamieszkuj�ce �l�skie bory mamuny, zwodnice, lesowiki, majki, koboldy, chochliki, irlichty i inne wyspecjalizowane w wodzeniu na manowce licha? Mniej sympatyczni i mniej �yczliwi krewni i znajomi poznanego noc� Hansa Mein Igela?

Szukanie winnych nie mia�o jednak sensu i Reynevan wiedzia� o tym a� nadto dobrze. Nale�a�o rozumnie oceni� sytuacj�, podj�� decyzj� i dzia�a� wedle tej ostatniej. Zsiad� z konia, opar� si� o krzy� pokutny i zacz�� intensywnie my�le�.

Miast po trzech godzinach jazdy by� ju� gdzie� w po�owie drogi do Bierutowa, ca�y ranek je�dzi� w k�ko i by� nadal tam, sk�d wyruszy�, a wi�c w blisko�ci Brzegu, nie dalej ni� mil� od grodu.

A mo�e, pomy�la�, mo�e to los mn� pokierowa�? Da� wskaz�wk�? Mo�e jednak skorzysta� z tego, �e jestem blisko, jecha� do miasta, do zaprzyja�nionego szpitala �wi�tego Ducha, tam poprosi� pomocy? Czy te� lepiej nie traci� czasu i zgodnie z pierwotnym planem jecha� prosto na Bierut�w, do Ligoty? Do Adeli?

Miasta nale�y si� wystrzega�, wywnioskowa� po zastanowieniu. Jego dobre, przyjacielskie wr�cz kontakty z brzeskimi duchakami by�y znane wszystkim, a wi�c i Sterczom. Nadto, przez Brzeg wiod�a droga do komandorii joannickiej w Ma�ej Ole�nicy, miejsca, w kt�rym chcia� odosobni� go ksi��� Konrad Kantner. Pomijaj�c dobre w sumie intencje ksi�cia, pomijaj�c i fakt, �e Reynevan absolutnie nie mia� ochoty sp�dzi� kilku lat na pokucie u joannit�w, kto� z orszaku Kantnera m�g� si� wygada� lub da� przekupi�, a w�wczas by�o prawdopodobne, �e Sterczowie czaj� si� u brzeskich rogatek.

A wi�c Adela, pomy�la�, jad� do Adeli. Na odsiecz Adeli. Jak Tristan do Izoldy, jak Lancelot do Ginewry, jak Garet do Lionessy, jak Guinglain do Esmeraldy, jak Palmerin do Polinardy, jak Medoro do Angeliki. S�owem, troch� g�upio i troch� ryzykancko, ba, szale�czo, lwu prosto w paszcz�k�. Ale, po pierwsze, tym mog� po�cig zaskoczy�, tego mog� si� nie spodziewa�. Po drugie, Adela jest w potrzebie, czeka i z pewno�ci� t�skni, nie mog� pozwoli�, by czeka�a.

Rozpromieni� si�, a wraz z nim, jak za dotkni�ciem r�d�ki Merlina, zacz�o rozpromienia� si� niebo. Nadal by�o mglisto i mokro, ale ju� czu�o si� s�o�ce, ju� co� tam w g�rze ja�nia�o pomalutku, a wszechobecna szaro�� zacz�a nabiera� barw. Ponuro milcz�ce dot�d ptaki pocz�y si� nie�mia�o odzywa�, wreszcie roz�wiergota�y si� na dobre. Krople na paj�czynach l�ni�y jak srebro. Wiod�ce za� z rozstaja, ton�ce w oparze drogi wygl�da�y jak jakie� bajeczne za�wiaty.

A na to, �eby nie ulec b��dnym urokom, te� jest spos�b. Z�y, �e zbytnio zadufa� i nie pomy�la� o tym wcze�niej, Reynevan rozgarn�� stop� obrastaj�ce podstaw� krzy�a chwasty, przeszed� si� skrajem drogi. Szybko i bez trudno�ci znalaz� to, czego szuka�. Pierzasty ��kowy kmin, obsypany r�owymi kwiatuszkami zagorza�ek, wilczomlecz. Odar� �odygi z listk�w, z�o�y� je razem. Chwil� potrwa�o, nim przypomnia� sobie, jak i na kt�re palce nawija�, jak przeple��, jak wykona� nodus, w�ze�. I jak brzmi zakl�cie.

Jedna z dr�g rozstaja zrobi�a si� po chwili ja�niejsza, sympatyczniejsza, zapraszaj�ca. Co ciekawe, bez pomocy naw�zu Reynevan nigdy by nie przypu�ci�, �e to w�a�nie jest ta w�a�ciwa. Ale Reynevan wiedzia�, �e naw�zy nie k�ami�.

Jecha� mo�e ze trzy pacierze, gdy us�ysza� szczekanie psa i g�o�ne, podniecone g�ganie g�si. Kr�tko potem nozdrza mile po�echta� mu zapach dymu. Dymu w�dzarni, w kt�rej ponad wszelk� w�tpliwo�� wisia�o co� wielce smakowitego. Mo�e szynka. Mo�e boczek. A mo�e p�g�sek. Reynevan ww�szy� si� w wo� tak zawzi�cie, �e zapomnia� o bo�ym �wiecie i nie wiedz�c nawet jak i kiedy wjecha� w op�otki i na podw�rze przydro�nej gospody.

Pies obszczeka� go, ale tak bardziej z obowi�zku, g�sior, wyci�gaj�c szyj�, nasycza� na ko�skie p�ciny. Do zapachu w�dzonki do��czy� zapach pieczonego chleba, wybijaj�cy si� nawet ponad smr�d wielkiej gnoj�wki, obl�onej przez g�si i kaczki.

Reynevan zsiad�, uwi�za� siwka do palika. Ch�opak stajenny, kt�ry opodal oporz�dza� konie, nawet nie zwr�ci� na niego uwagi, tak by� zaj�ty. Uwag� Reynevana przyku�o natomiast co� innego � na jednym ze s�up�w podsienia, na do�� bez�adnie zmotanych r�nokolorowych nitkach, wisia� heks � trzy ga��zki zwi�zane w tr�jk�t i oplecione wiankiem z przywi�d�ych koniczyn i kacze�c�w. Reynevan zaduma� si�, ale specjalnie nie zdziwi�. Magia by�a wszechobecna, ludzie u�ywali magicznych atrybut�w nie wiedz�c nawet, co znacz� i do czego naprawd� s�u��. Istotnym by� natomiast fakt, �e chroni�cy od z�ego heks, cho� zapewne partacki, m�g� zmyli� jego naw�z.

Dlatego tu trafi�em, pomy�la�. Psiakrew. Ale c�, skoro ju� jestem�

Wszed�, schylaj�c g�ow� pod nisk� belk� o�cie�nicy.

B�ony w ma�ych oknach ledwo przepuszcza�y �wiat�o, wewn�trz panowa� p�mrok, rozja�niany tylko rozb�yskami ognia z komina. Nad ogniem wisia� sagan, od czasu do czasu wzbieraj�cy pian�, na co ogie� reagowa� sykiem i dymem, dodatkowo utrudniaj�cym widoczno��. Nie by�o wielu go�ci, przy jednym tylko ze sto��w, w k�cie, siedzia�o czterech m�czyzn, prawdopodobnie wie�niak�w, w �mie trudno by�o rozezna�.

Ledwo Reynevan siad� na �awie, dziewka w zapasce postawi�a przed nim misk�. Cho� zrazu mia� zamiar kupi� tylko chleb i jecha� dalej, wstrzyma� si� z protestem � pra�uchy w misce smakowicie i zniewalaj�co pachnia�y topion� s�onin�. Po�o�y� na stole grosz � jeden z tych niewielu otrzymanych od Kantnera.

Dziewka pochyli�a si� lekko, podaj�c mu lipow� �y�k�. Zalecia�o od niej nik�ym zapachem zi�.

��Wpad�e� jak �liwka w kup� � mrukn�a z cicha. � Sied� spokojnie. Ju� ci� widzieli. Skocz� na ci�, ledwo si� ruszysz zza sto�u. Sied� wi�c i ani drgnij.

Odesz�a w stron� paleniska, zamiesza�a w paruj�cym i pryskaj�cym saganie. Reynevan siedzia� zmartwia�y, wpatrzony w skwarki na kluskach. Jego oczy przyzwyczai�y si� ju� do mroku. Na tyle, by widzie�, �e czterej m�czy�ni przy stole w k�cie za du�o maj� broni i zbroi na sobie, by by� wie�niakami. I �e wszyscy czterej uwa�nie mu si� przypatruj�.

Przekl�� w duchu swoj� g�upot�.

Dziewka wr�ci�a.

��Za ma�o nas ju� zosta�o na tym �wiecie � mrukn�a, udaj�c, �e wyciera st� � bym mia�a da� ci przepa��, synku.

Zatrzyma�a r�k�, a Reynevan zobaczy� na jej ma�ym palcu kaczeniec, podobny do tych w heksie na s�upie. Nawi�zany �ody�k� w taki spos�b, �e ��ty kwiatek tworzy� jakby klejnot pier�cienia. Reynevan westchn��, odruchowo dotkn�� w�asnego naw�zu, zasup�anych i wpi�tych pod guz kubraka �odyg wilczomlecza, zagorza�ka i kminu. Oczy dziewki zap�on�y w p�mroku. Kiwn�a g�ow�.

��Zobaczy�am, ledwo� wszed� � szepn�a. � I wiedzia�am, �e to w�a�nie na ciebie tamci poluj�. Ale nie dam ci przepa��. Ma�o nas ju� zosta�o, je�li nie b�dziemy sobie wzajem pomaga�, wyginiemy ze szcz�tem. Jedz, nie dawaj pozoru.

Jad� bardzo wolno, czuj�c, jak ciarki chodz� mu po plecach pod wzrokiem ludzi z k�ta. Dziewka pobrz�ka�a patelni�, odkrzykn�a co� komu� w drugiej izbie, dorzuci�a do ognia, wr�ci�a. Z miot��.

��Kaza�am � mrukn�a, zamiataj�c � zaprowadzi� twego konia na gumno, za chlewik. Gdy si� zacznie, uciekaj przez tamte drzwi, z ty�u, za rogo�a. Za progiem miej baczenie. Na to.

Wci�� niby sprz�taj�c, podnios�a d�ugie �d�b�o s�omy, ukradkiem, acz szybko zawi�za�a na nim trzy supe�ki.

��Mn� si� nie przejmuj � szeptem rozwia�a jego skrupu�y. � Na mnie nikt nie zwr�ci uwagi.

��Gerda! � krzykn�� karczmarz. � Chleb trza wyjmowa�! Rusz�e si�, kocmo�uchu!

Dziewka odesz�a. Zgarbiona, szarobura, nijaka. Nikt nie zwraca� na ni� uwagi. Nikt opr�cz Reynevana, kt�remu rzuci�a na odchodnym pa�aj�ce jak �agiew spojrzenie.

Czterech zza sto�u w k�cie ruszy�o si�, wsta�o. Podeszli, dzwoni�c ostrogami, skrzypi�c sk�r�, chrz�szcz�c kolczugami, wspieraj�c pi�ci na r�koje�ciach mieczy, kord�w i baselard�w. Reynevan jeszcze raz, tym razem dosadniej, przekl�� w my�li sw�j brak rozumu.

��Pan Reinmar Bielau. Ot, ch�opcy, sami widzicie, co znaczy �owiecki opyt. Zwierz sprawnie otropiony, knieja sprawnie obrzucona, troch� szcz�cia ino, a nie by� bez zdobyczy. A szcz�cie si� dzi� do nas i�cie u�miechn�o.

Dwaj z typ�w stan�li po bokach, jeden z prawej, drugi z lewej. Trzeci zaj�� pozycj� za plecami Reynevana. Czwarty, ten, kt�ry si� odezwa�, w�saty, odziany w g�sto nabijan� guzami brygantyn�, stan�� naprzeciw. Po czym, nie czekaj�c na zaproszenie, usiad�.

��Nie b�dziesz � nie zapyta�, stwierdzi� raczej � rzuca� si�, czyni� prepedycyj ani �adnego tara-rara? H�? Bielawa?

Reynevan nie odpowiedzia�. Trzyma� �y�k� mi�dzy ustami a brzegiem miski, jak gdyby nie wiedzia�, co z t� �y�k� pocz��.

��Nie b�dziesz � sam siebie zapewni� w�saty typ w brygantynie. � Bo przecie wiesz, �e to by�oby ca�kiem g�upio. My nic do ciebie nie mamy, ot, jeszcze jedna zwyczajna robota. Ale my, czujesz, zwykli�my robot� sobie u�atwia�. Zaczniesz wierzga� i ha�asowa�, to ci� ruk-cuk zrobimy potulnym. Tu, na kraw�dzi tego sto�u z�amiemy ci r�k�. To wypr�bowany spos�b, po takim zabiegu nawet wi�za� pacjenta nie trzeba. Czy� co� m�wi�, czy mi si� zda�o?

��Nic � Reynevan pokona� op�r zmartwia�ych warg � nie m�wi�em.

��To i dobrze. Ko�cz jedzenie. Do Sterzendorfu kawa�ek drogi, po co masz g�odny jecha�.

��Zw�aszcza � wycedzi� typ z prawej, w kolczudze i �elaznych awanbrasach na przedramionach � �e w Sterzendorfie pewnie nie od razu ci� nakarmi�.

��A nawet je�li � parskn�� ten z ty�u, niewidoczny � to pewnikiem nie tym, co by ci mog�o w smak p�j��.

��Je�li mnie pu�cicie� Zap�ac� wam� � wydusi� z siebie Reynevan. � Zap�ac� wam wi�cej, ni� daj� Sterczowie.

��Zniewa�asz zawodowc�w � rzek� w�saty w brygantynie. � Jestem Kunz Aulock, zwany Kyrielejson. Mnie si� kupuje, ale nie przekupuje. �ykaj, �ykaj kluski. Ruk-cuk!

Reynevan jad�. Pra�uchy straci�y smak. Kunz Aulock � Kyrielejson � zasadzi� za pas bu�aw�, kt�r� dot�d mia� w r�ku, naci�gn�� r�kawice.

��By�o � powiedzia� � nie dobiera� si� do cudzej baby.

��Ca�kiem niedawno � doda�, nie doczekawszy si� odpowiedzi � s�ysza�em ksi�dza, cytuj�cego po pijanemu jaki� list, bodaj�e do Hebrajczyk�w. Sz�o tak: wszelkie przekroczenie otrzyma s�uszn� zap�at�, iustam mercedis retributionem. Po ludzku znaczy to, �e je�li si� co uczyni�o, trzeba umie� uczynk�w swych zna� konsekwencje i by� gotowym je ponie��. Trzeba umie� przyjmowa� to z godno�ci�. Ot, dla przyk�adu, spojrzyj w prawo. To jest pan Stork z Gorgowic. Podobnych b�d�c jak ty zami�owa�, ca�kiem niedawno pope�ni� pospo�u z druhami na jednej opolskiej mieszczce uczynek, za kt�ry, gdy schwyc�, kleszczami szarpi� i ko�em �ami�. I co? Patrz i podziwiaj, jak pan Stork godnie los znosi, jak jasne ma lica i wejrzenie. Bierz przyk�ad.

��Bierz przyk�ad � zachrypia� pan Stork, kt�ry, nawiasem m�wi�c, lica mia� pryszczate, a wejrzenie kaprawe. � I wstawaj. Czas w drog�.

W tym momencie palenisko komina eksplodowa�o, ze straszliwym hukiem plun�o na izb� ogniem, kurzaw� iskier, k��bami dymu i sadzy. Sagan wylecia� jak wystrzelony, �omotn�� o pod�og�, chlusn�� warem. Kyrielejson podskoczy�, a Reynevan mocnym pchni�ciem zwali� na niego st�. Odkopn�� w ty� �aw�, a niedojedzon� misk� pra�uch�w waln�� pana Storka prosto w kro�ciat� g�b�. I szczupakiem rzuci� si� ku drzwiom na gumno. Jeden z typ�w zd��y� z�apa� go za ko�nierz, ale Reynevan mia� za sob� studia w Pradze, �apano go za ko�nierz po wszystkich bez ma�a szynkach Starego Miasta i Ma�ej Strany.

Zwin�� si�, uderzy� �okciem, a� chrupn�o, wyrwa� si�, skoczy� w drzwi. Pami�ta� oostrze�eniu, zwinnie omin�� le��c� tu� za progiem zaw�lon� s�om�.

�cigaj�cy go Kyrielejson, ma si� rozumie�, o magicznej s�omie nie wiedzia� i zaraz na progu wywali� si� jak d�ugi, z impetem i po�lizgiem jad�c przez �wi�skie �ajna. Zaraz potem wywali� si� na naw�zie Stork z Gorgowic, na kln�cego na czym �wiat stoi Storka upad� trzeci z typ�w. Reynevan ju� by� w siodle czekaj�cego konia, ju� podrywa� go do galopu, na wprost, na prze�aj przez ogrody, przez grz�dki kapusty, przez agrestowe �ywop�oty. Wiatr �wiszcza� mu w uszach, za sob� s�ysza� kl�twy i kwik �wi�.

By� w�r�d wierzb nad spuszczonym rybnikiem, gdy z ty�u us�ysza� t�tent i wrzask pogoni. Miast zatem omija� staw, pomkn�� po w�ziutkiej grobli. Serce kilkakrotnie zamiera�o mu, gdy grobla osuwa�a si� pod kopytami. Ale uda�o si�.

Po�cig te� wpad� na grobl�, ale a� tyle szcz�cia nie mia�. Pierwszy ko� nie dobie�a� nawet do po�owy, osun�� si� w�r�d r�enia i po brzuch zapad� w mule. Drugi ko� szarpn�� si�, do reszty rozwali� grobl� podkowami, zjecha� po zad w grz�skie b�ocko. Je�d�cy wrzeszczeli, kl�li w�ciekle. Reynevan poj��, �e musi wykorzysta� okoliczno�� i dany przez ni� czas. D�gn�� siwka pi�t�, poszed� w cwa� przez wrzosowiska, w kierunku zalesionych wzg�rz, za kt�rymi spodziewa� si� zbawczych bor�w.

Cho� �wiadom, czym ryzykuje, zmusi� chrapi�cego ci�ko konia do forsownego galopu w g�r� po pochy�o�ci. Na szczycie te� nie da� siwkowi odpocz��, od razu pop�dzi� go poprzez porastaj�ce zbocze zagajniki. I w�wczas, ca�kiem niespodzianie, drog� zagrodzi� mu je�dziec.

Sp�oszony siwek stan�� d�ba, przenikliwie r��c. Reynevan utrzyma� si� w siodle.

��Nie�le � powiedzia� je�dziec. Czy raczej amazonka. By�a to bowiem dziewczyna.

Do�� wysoka, w m�skim stroju, w obcis�ym aksamitnym kubraku, spod kt�rego wyziera�a pod szyj� �nie�nobia�a krezka koszuli. Z grubym jasnym warkoczem, sp�ywaj�cym na rami� spod sobolowego ko�paczka, ozdobionego p�kiem czaplich pi�r i z�ot� brosz� z szafirem, wart� zapewne tyle co dobry wierzchowiec.

��Kto ci� �ciga? � krzykn�a, wprawnie opanowuj�c ta�cz�cego konia. � Prawo? Gadaj zaraz!

��Nie jestem przest�pc��

��Za co wi�c? � Za mi�o��.

��Ha! Od razu tak pomy�la�am. Widzisz ten rz�d ciemnych drzew? Tamt�dy p�ynie Stobrawa. Jed� tam co tchu i zapadnij w moczary na lewym brzegu. A ja odci�gn� ich od ciebie. Dawaj opo�cz�.

��Co te� wy, pani� Jak�e to�

��Dawaj opo�cz�, powiedzia�am! Je�dzisz dobrze, ale ja je�d�� lepiej. Ach, ale� przygoda! Ach, ale� b�dzie co opowiada�! El�bieta i Anka skr�c� si� z zazdro�ci!

��Pani� � wyb�ka� Reynevan. � Nie mog� Co b�dzie, jak was do�cign�?

��Oni? Mnie? � parskn�a, mru��c oczy b��kitne jak turkusy. � Chyba kpisz!

Jej klacz, zbiegiem okoliczno�ci r�wnie� siwa, rzuci�a zgrabnym �bem, zata�czy�a znowu. Reynevan by� zmuszony przyzna� racj� dziwnej pannie. Ten szlachetny, na pierwszy rzut oka r�czy wierzchowiec wart by� znacznie wi�cej od szafirowej broszy z ko�paczka.

��To szale�stwo � powiedzia�, rzucaj�c jej opo�cz�. � Ale dzi�kuj�. Odwdzi�cz� si�

Z do�u wzg�rza da�y si� s�ysze� krzyki po�cigu.

��Nie trwo� czasu! � krzykn�a panna, nakrywaj�c g�ow� kapturem. � Dalej! Tam, nad Stobraw�!

��Pani� Twe imi� Rzeknij mi�

��Nikoletta. M�j Alkasynie, �cigany za mi�o��. Byyywaaaaj!

Pchn�a klacz w galop, a by� to raczej lot ni� galop. Zjecha�a ze zbocza jak huragan, w ob�oku kurzu, pokaza�a si� po�cigowi i posz�a przez wrzosowiska tak szalonym cwa�em, �e Reynevan momentalnie wyzby� si� wyrzut�w sumienia. Zrozumia�, �e jasnow�osa amazonka nie ryzykowa�a niczym. Ci�kie konie Kyrielejsona, Storka i pozosta�ych, nios�ce dwustufuntowych ch�op�w, nie mog�y i�� w zawody z siw� klacz� pe�nej krwi, w dodatku obci��on� jedynie lekk� dziewczyn� i lekkim siod�em. I faktycznie, panna nie da�a si� nawet goni� na oko, bardzo pr�dko znik�a za wzg�rzem. Ale po�cig szed� za ni�, twardo i nieub�aganie.

Mog� j� zm�czy� r�wnym biegiem, pomy�la� ze strachem Reynevan. J� i t� jej klacz. Ale, uspokaja� sumienie, ona z pewno�ci� ma gdzie� w pobli�u sw�j orszak. Na takim koniu, tak odziana, to� przecie oczywiste, �e to dziewczyna wysokiego rodu, takie jak ona nie je�d�� same, my�la�, gnaj�c galopem we wskazanym przez pann� kierunku.

I oczywista, my�la�, �ykaj�c wiatr w cwale, wcale nie nazywa si� Nikoletta. Zadrwi�a sobie ze mnie, biednego Alkasyna.

Skryty w�r�d bagien olsu nad Stobraw� Reynevan odetchn��, ba, poczu� si� nawet dumnie i butnie, i�cie Roland czy Ogier, co okpi� i w pole wywi�d� prze�laduj�ce go hordy Maur�w. Buta i dobre samopoczucie opu�ci�y go jednak, gdy spotka�a go przygoda zupe�nie nierycerska, gdy zdarzy�o mu si� co�, co nigdy, je�li wierzy� balladom, nie zdarzy�o si� Rolandowi, Ogierowi, Astolfowi, Renaltowi z Montalbanu ani Raulowi z Cambrai.

Zwyczajnie i ca�kiem prozaicznie okula� mu ko�.

Reynevan zsiad� zaraz, gdy tylko poczu� fa�szywy, z�amany rytm kroku wierzchowca. Obejrza� nog� i podkow� siwka, ale niczego nie by� w stanie stwierdzi�. Ani tym bardziej niczego przedsi�wzi��. M�g� tylko i��, ci�gn�c kulej�ce zwierz� za wodze. Pi�knie, my�la�. Od �rody do pi�tku, jeden ko� zaje�d�ony, drugi okulawiony. Pi�knie. Niez�y wynik.

Na domiar z�ego z prawego, wysokiego brzegu Stobrawy rozbrzmia�y naraz gwizdy, r�enie, kl�twy, wykrzyczane znajomym g�osem Kunza Aulocka, zwanego Kyrielejson. Reynevan wci�gn�� konia w co g�stsze krzaki, chwyci� za chrapy, by nie zar�a�. Krzyki i kl�twy ucich�y w oddali.

Zgonili dziewczyn�, pomy�la�, a serce sp�yn�o mu a� do podbrzusza, tak ze strachu, jak i z wyrzut�w sumienia. Dognali j�.

Nie dognali, nie zgonili, uspokaja� rozs�dek. Dop�dzili, ale co najwy�ej jej orszak, gdzie poznali pomy�k�. Gdzie �Nikoletta� wy�mia�a ich i wydrwi�a, bezpieczna w�r�d swych rycerzy i pacho�k�w.

Wr�cili wi�c, kr���, tropi�. My�liwcy.

Noc przesiedzia� w chaszczach, szcz�kaj�c z�bami i op�dzaj�c si� od komar�w. Nie zmru�ywszy oka. A mo�e zmru�ywszy, lecz na ma�� jeno chwilk�. Musia� zasn��, musia� �ni�, bo jakim�e innym sposobem m�g� widzie� dziewczyn� z karczmy, t� szar�, przez nikogo nie zauwa�an�, t� z kacze�cowym pier�cionkiem na palcu? Jak inaczej, jak nie sennym widziad�em, mog�a do niego przyj��?

Tak ma�o nas ju� zosta�o, powiedzia�a dziewczyna, tak ma�o. Nie daj si� schwyta�, nie daj si� otropi�. Co nie zostawia �ladu? Ptak w powietrzu, ryba w wodzie.

Ptak w powietrzu, ryba w wodzie.

Chcia� j� spyta�, kim jest, sk�d zna naw�zy, czym � bo przecie nie prochem � wywo�a�a eksplozj� komina. Chcia� j� spyta� o wiele rzeczy.

Nie zd��y�. Obudzi� si�.

Jeszcze przed �witem ruszy� w drog�. Kierowa� si� biegiem rzeczki. Szed� mo�e z godzin�, trzymaj�c si� wysokich gr�d�w, gdy w dole pod nim rozci�gn�a si� naraz szeroka rzeka. Tak szeroka, jak jedna tylko na ca�ym �l�sku.

Odra.

Odr� �eglowa� pod pr�d ma�y barkas, pe�en gracji w nurcie niczym perkoz zwinnie sun�cy skrajem jasnej mielizny. Reynevan przygl�da� si� chciwie.

Tacy�cie przebiegli, pomy�la� patrz�c, jak wiatr wydyma �agiel barkasu, a przed dziobem pieni si� woda. Tacy z was my�liwcy? Panie Kyrielejson et consortes? Take�cie mnie, mniemacie, otropili, obrzuciwszy kniej�? Poczekajcie, ja wam wytn� numer. Przerw� si�, wyjad� z waszej obierzy tak gracko, z takim rozmachem, �e diab�a zjecie, nim znowu odszukacie m�j trop. Bo przyjdzie wam tego tropu szuka� pod Wroc�awiem.

Ptak w powietrzu, ryba w wodzie�

Poci�gn�� siwka w stron� wiod�cej ku Odrze wyje�d�onej drogi. Dla pewno�ci nie szed� jednak drog�, lecz trzyma� si� �ozy i wierzbiny. Droga wszak, jak s�dzi�, wytycza�a kierunek ku przystani rzecznej. Radzi� dobrze.

Ju� z oddalenia us�ysza� podniesione g�osy ludzi na przystani, zaperzone, nie wiadomo, w k��tni czy w zapale targ�w i handlowych negocjacji. Z �atwo�ci� da�o si� jednak pozna� j�zyk, w kt�rym m�wili. A m�wili po polsku.

Zanim wi�c wyszed� z �oziny i ze skarpy zobaczy� przysta�, Reynevan wiedzia�, do kogo nale�a�y tak g�osy, jak i przycumowane do pali ma�e szkuty, barkasy i cz�na. Byli to Wasserpolen, Polacy Wodni, flisacy i rybacy odrza�scy, zorganizowane bardziej na kszta�t klanu ni� cechu towarzystwo, maszoperia, kt�r� opr�cz wykonywanego zawodu scala� j�zyk i silne poczucie narodowej odr�bno�ci. Polacy Wodni mieli w r�kach spor� cz�� �l�skiego rybo��wstwa, znaczny udzia� w sp�awie drewna i jeszcze znaczniejszy w ma�ym transporcie rzecznym, w kt�rym ca�kiem udatnie konkurowali z Hanz�. Hanza nie dociera�a Odr� wy�ej ni� do Wroc�awia, Polacy Wodni wozili towary a� do Raciborza. W d� Odry p�ywali a� do Frankfurtu, Lubusza i Kostrzynia, a nawet � w niepoj�ty spos�b obchodz�c rygorystyczne frankfurckie prawo sk�adu � dalej w d�, za uj�cie Warty.

Od przystani nios�o ryb�, mu�em i smo��.

Reynevan z trudem sprowadzi� kulej�cego konia po �liskiej glinie skarpy, zbli�y� si� do przystani, wchodz�c pomi�dzy szopy, sza�asy i susz�ce si� sieci. Po pomo�cie �omota�y i klaska�y bose stopy, trwa� za�adunek i wy�adunek. Z jednej szkuty wy�adowywano, na drug� za�adowywano. Cz�� towaru, na kt�r� sk�ada�y si� g��wnie garbowane sk�ry i beczu�ki z nieznan� zawarto�ci�, by�a z przystani przenoszona na wozy, operacj� nadzorowa� brodaty kupiec. Na jedn� ze szkut wprowadzano byka. Buhaj rycza� i tupa�, a� ca�y pomost si� trz�s�. Flisacy kl�li po polsku. Do�� szybko si� uspokoi�o. Wozy ze sk�rami i beczkami odjecha�y, buhaj rogiem usi�owa� nadwyr�y� ciasn� zagrod�, w kt�rej go zamkni�to. Wodni Polacy, zgodnie ze swym obyczajem, wdali si� w k��tni�. Reynevan zna� polski na tyle dobrze, by wyrozumie�, �e jest to k��tnia o nic.

��Czy �egluje, je�li wolno spyta�, kto� z was w d� rzeki? Do Wroc�awia?

Wodni Polacy przerwali dysput� i przyjrzeli si� Reynevanowi niespecjalnie �yczliwym wzrokiem. Jeden splun�� do wody.

��A je�li nawet � burkn�� � to co? Wielmo�ny panie szlachcic?

��Ko� mi okula�. A trzeba mi do Wroc�awia. Polak �achn�� si�, charkn��, splun�� znowu.

��No � nie rezygnowa� Reynevan. � Jak�e tedy b�dzie?

��Nie wo�� Niemc�w.

��Nie jestem Niemcem. Jestem �l�zakiem.

��Aha?

��Aha.

��To powiedz: soczewica, ko�o, miele, m�yn.

��Soczewica, ko�o, miele, m�yn. A ty powiedz: st� z powy�amywanymi nogami.

��St� z powy� my�a� wa�y� Wsiadaj.

Reynevan nie da� sobie dwa razy powtarza�, ale �eglarz obcesowo sch�odzi� jego zapa�.

��Zaraz! Gdzie? Po pierwsze, to ja p�yn� ino do O�awy. Po drugie, to kosztuje pi�� skojc�w. Za konia dodatkowe pi��.

��Je�li nie masz � wtr�ci� si� z lisim u�miechem drugi Wasserpolak, widz�c, jak Reynevan z niet�g� min� gmera w trzosie � to ja tego konia odkupi�. Za pi�� No, niech b�dzie sze�� skojc�w. Dwana�cie groszy. B�dziesz mia� akurat na rejs. A za konia, nie maj�cy go, p�aci� nie b�dziesz musia�. Czysty zysk.

��Ten ko� � zauwa�y� Reynevan � wart jest co najmniej pi�� grzywien.

��Ten ko� � zauwa�y� bystro Polak � wart jest g�wno. Bo nie dojedziesz na nim tam, dok�d ci pilno. Jak�e tedy b�dzie? Sprzedasz?

��Je�li do�o�ycie jeszcze trzy skojce za siod�o i rz�d.

��Jednego skojca.

��Dwa.

��Zgoda.

Ko� i pieni�dze zmieni�y w�a�cicieli. Reynevan na po�egnanie poklepa� siwka po szyi, pog�adzi� po zagrzywku, poci�gn�� nosem, �egnaj�c si�, by�o nie by�o, z przyjacielem i towarzyszem niedoli. Uchwyci� si� liny i wskoczy� na pok�ad. �eglarz zrzuci� cum� z pala. Szkuta drgn�a, wolno wp�yn�a w nurt. Buhaj rycza�, ryby cuchn�y. Na pomo�cie Polacy Wodni ogl�dali nog� siwka i k��cili si� o nic.

Szkuta p�yn�a w d� rzeki. Ku O�awie. Szara woda Odry chlupota�a i pieni�a si� u burt.

��Mo�ci panie.

��Co? � Reynevan poderwa� si�, przetar� oczy. � Co jest, panie szyper?

��O�awa przed nami.

Od uj�cia Stobrawy do O�awy jest Odr� nieca�e pi�� mil. Odleg�o�� tak� p�yn�ca z pr�dem szkuta zdolna jest pokona� w czasie nie d�u�szym ni� dziesi�� godzin. Pod warunkiem, �e p�ynie si� bez d�u�szych postoj�w i nie ma poza �eglug� �adnych innych zaj��.

Wasserpolak, szyper szkuty, mia� zaj�� bez liku. Tak�e i na brak postoj�w po drodze Reynevan nie m�g� narzeka�. Og�lnie rzecz jednak bior�c, nie mia� �adnych powod�w, by narzeka�. Cho� miast dziesi�ciu godzin sp�dzi� na szkucie p�tora dnia i dwie noce, by� w miar� bezpieczny, podr�owa� wygodnie, za�y� wczasu, wyspa� si� porz�dnie, najad� do syta. Ba, pokonwersowa� nawet.

Polak Wodny � cho� nie powiedzia� si� Reynevanowi z imienia i powiadania si� nie wymaga� � by� w sumie cz�ekiem ca�kiem sympatycznym i mi�ym w obej�ciu. Cho� ma�om�wny, by nie rzec burkliwy, opryskliwym i niegrzecznym nie by� bynajmniej. Cho� prosty, nie by� bynajmniej g�upi. Szkuta lawirowa�a mi�dzy k�pami i mieliznami, zawijaj�c do przystani ju� to na lewym, ju� to na prawym brzegu. Czteroosobowa za�oga uwija�a si� jak w ukropie, szyper kl�� i pogania�. Ster pewnie dzier�y�a �ona Wasserpolaka, niewiasta znacznie od niego m�odsza. Reynevan, by nie nadu�y� uprzejmo�ci, unika�, je�li si� da�o, patrzenia na jej mocne uda widoczne spod zawini�tej sp�dnicy. Odwraca�, je�li zdo�a�, wzrok, gdy przy manewrach sterowym wios�em opina�a si� koszula na piersiach godnych Wenery.

Reynevan odwiedzi� na szkucie nadodrza�skie przystanie o nazwach takich jak Jazica, Zagwi�dzie, K��by i Mat, by� �wiadkiem kolektywnych po�ow�w ryb i transakcji handlowych, a tak�e swat�w. Widzia� za�adunek i wy�adunek najrozmaitszych towar�w. Zobaczy� rzeczy, jakich nigdy przedtem nie zdarzy�o mu si� widzie�, jak chocia�by mierz�cy pi�� �okci i wa��cy sto dwadzie�cia pi�� funt�w sum. Jad�, czego nigdy przedtem nie jada�, jak chocia�by pieczone nad �arem filety z owego suma. Dowiedzia� si�, jak ustrzec si� utopca, niksa i wirnika. Jaka jest r�nica mi�dzy niewodem a drygawic�, jaka mi�dzy jazem a gaci�, jaka mi�dzy �ach� a przykos� i jaka mi�dzy leszczem a gu�cior�. Nas�ucha� si� bardzo brzydkich s��w o niemieckich pankach, gn�bi�cych Polak�w Wodnych zb�jeckimi c�ami, mytami i podatkami.

A nast�pnego ranka okaza�o si�, �e jest niedziela. Polacy Wodni i miejscowi rybacy nie pracowali. Modlili si� d�ugo u do�� topornie wykonanych figur Matki Boskiej i �wi�tego Piotra, potem ucztowali, potem odprawili co� na kszta�t sejmiku, potem za� popili si� i pobili.

Tak wi�c, cho� d�uga, podr� nie d�u�y�a si� wcale. A teraz by� �wit czy raczej poranek. I miasto O�awa za zakr�tem rzeki. �ona Wasserpolaka napar�a na ster, jej piersi napar�y na koszul�.

��W O�awie � odezwa� si� szyper � zejdzie mi na r�ne sprawy jeden, g�ra dwa dni. Je�li tyle wydolicie zaczeka�, wezm� was do Wroc�awia, m�ody panie �l�zak. Bez dobawnej op�aty.

��Dzi�kuj� � Reynevan wyci�gn�� do u�cisku r�k�, �wiadom, ze w�a�nie spotka� go zaszczyt okazanej sympatii. � Dzi�kuj�, ale w drodze by� czas przemy�le� par� spraw. I teraz O�awa odpowiada mi nawet bardziej ni� Wroc�aw.

��Wedle woli. Wysadz� was, gdzie chcecie. Na lewym wolicie brzegu, czy na prawym?

��Chcia�bym na strzeli�ski trakt.

��Tedy na lewym. Rozumiem te�, �e samej miejskiej rogatki woleliby�cie unikn��?

��Wola�bym � przyzna� Reynevan, zadziwiony bystro�ci� Polaka. � Je�li wam to nie wadzi.

��Co mi ma wadzi�. Ster lewo na burt, Mary�ka. P�y� pod Drozdowy Jaz.

Za Drozdowym Jazem rozci�ga�o si� rozleg�e starorzecze, ca�e pokryte dywanem ��to kwitn�cych gr��eli. Nad starorzeczem snu�a si� mg�a. S�ycha� by�o dalekie odg�osy rozbudzonego ju� o�awskiego podgrodzia � pianie kogut�w, ujadanie ps�w, podzwanianie metalu o metal, sygnaturk�.

Na dany znak Reynevan zeskoczy� na chwiejny pomost. Szkuta otar�a si� o pale, rozgarn�a dziobem wodorosty, leniwie zawr�ci�a na nurt.

��Grobl� ca�y czas � zawo�a� Wasserpolak. � A tak, by s�onko mie� za plecami! A� do mostu na O�awie, potem ku lasowi. B�dzie strumyk, a za nim ju� strzeli�ski go�ciniec. Zb��dzi� si� nie da!

��Dzi�kuj�! Z Bogiem

Z rzeki szybko j�a wznosi� si� mg�a, szkuta zacz�a nikn��. Reynevan zarzuci� na rami� w�ze�ek. � Panie �l�zak! � dobieg�o od rzeki.

��Aha?

��St� z powy�amywanymi nogami!

Skrajem boru, w�r�d zielonych rdest�w, weso�o tocz�c nas�onecznion� wod�, p�yn�� strumyk, meandruj�c szlakiem wytyczonym przez szpaler wierzb. Tam, gdzie zaczyna�a si� przesieka i droga wchodzi�a w las, brzegi strumyka spina� mostek z grubych bali, bali tak czarnych, omsza�ych i starych, jak gdyby konstrukcj� wykonano za czas�w Henryka Pobo�nego. Na mostku sta� podr�ny w�z, zaprz�ony w gniad� i chudaw� szkap�. W�z by� silnie przechylony. Da�o si� widzie�, dlaczego.

��Ko�o � stwierdzi� fakt Reynevan, podchodz�c. � Jest k�opot, co?

��Wi�kszy, ni�li s�dzicie � odrzek�a, rozmazuj�c na spoconym czole dziegie�, m�oda, rudow�osa i �adna, cho� nieco t�gawa kobieta. � Ojko nam p�k�o.

��Ha. Tedy bez kowala ani rusz.

��Aj, aj! � z�apa� si� za lisi� czap� drugi podr�ny, brodaty �yd w skromnej, lecz zadbanej i bynajmniej nie ubogiej przyodziewie. � Bo�e Izaaka! Nieszcz�cie! Biada! Co tedy czyni�?

��Jechali�cie � odgad� Reynevan z kierunku, kt�ry wskazywa� dyszel � na Strzelin?

��Odgadli�cie, m�ody panie.

��Pomog� wam, a wy mnie w zamian podwieziecie. Ja, widzicie, te� w tamt� stron�. A te� mam k�opoty�

��Nietrudno to wymiarkowa� � �yd poruszy� brod�, a oczy b�ysn�y mu chytrze. � �e�cie szlachcic, m�ody panie, to wida�. A gdzie tedy wasz ko�? Wozem, chocia�e�cie przecie nie Lancelot, my�licie podr�owa�? Ale niech tam. Dobrze wam z oczu patrzy. Jam jest Hiram ben Eliezer, rabin kaha�u brzeskiego. W drodze do Strzelina�

��A jam jest � weso�o wpad�a w s�owo rudow�osa kobieta, na�laduj�c spos�b m�wienia �yda � Dorota Faber. W drodze w �wiat daleki. A wy, m�ody panie?

��Zw� si� � zdecydowa� po kr�tkiej chwili wahania Reynevan � Reinmar Bielau. Pos�uchajcie. Uczynimy tak. �ci�gniemy jako� w�z z mostku, wyprz�emy koby��, ja na niej na oklep do O�awy na podgrodzie skocz�, z owym ojkiem, do kowala. Trzeba b�dzie, to go i przywioz�. Bierzmy si� do roboty.

Okaza�o si�, �e to nie tak �atwo.

Z Doroty Faber po�ytek by� ma�y, z leciwego rabbiego �aden. Cho� chuderlawa koby�a zawzi�cie t�uk�a kopytami w nadgni�e bale i par�a na chom�to, posun�li w�z ledwie o s��e�. Reynevan sam nie by� w stanie unosi� wehiku�u. Siedli wreszcie przy z�amanej osi i przypatrywali si�, dysz�c, kie�biom i minogom, od kt�rych a� rusza�o si� piaszczyste dno rzeczki.

��M�wili�cie � zapyta� Reynevan rudow�os� � �e idziecie w �wiat. Dok�d?

��Za chlebem � odrzek�a swobodnie, wycieraj�c nos wierzchem d�oni. � Na razie, skoro pan �yd �askawie na w�z wzi��, z nim do Strzelina, potem, kto wie, cho�by i do Wroc�awia samego. W moim fachu wsz�dy prac� najd�, ale chcia�oby si� najlepsz��

��W waszym� fachu? � zacz�� kojarzy� Reynevan. -To� to znaczy� �e�

��W�a�nie. Jestem� Jak wy to m�wicie� Ta, no� Jawnogrzesznica. Do niedawna z brzeskiego zamtuza �Pod Koron��.

��Rozumiem � powa�nie kiwn�� g�ow� Reynevan. � I razem jechali�cie? Rabbi? Ty? Wzi��e� na w�z� Hmm� Kurtyzan�?

��Co mia�em nie wzi��? � szeroko rozwar� oczy rabbi Hiram. � Wzi��em. To�, prosz� ja m�odego pana, na strasznego wyszed�bym ciula, gdybym nie wzi��.

Omsza�e bale drgn�y pod krokami.

��K�opot? � spyta� jeden z trzech m�czyzn, kt�rzy weszli na most. � Mo�e pom�c?

��Przygodzi�oby si� � przyzna� Reynevan, cho� niemi�e g�by i ruchliwe oczka ch�tnych pomocnik�w bardzo, ale to bardzo mu si� nie podoba�y. Okaza�o si�, �e s�usznie. Zaraz, ledwie pchni�ty wieloma parami silnych r�k w�z znalaz� si� na ��ce za mostkiem.

��No! � powiedzia�, potrz�saj�c lag�, najwy�szy z typ�w, zaro�ni�ty po oczy. � Robota zrobiona, tera trza p�aci�. Wyprz�gaj, parchu, konia z wo��, �ci�gaj szub�, dawaj sakiewk�. Ty, paniczu, zdymaj kubrak i wyskakuj z bot�w. A ty, kra�na, wyskakuj ze wszystkiego, tobie inak p�aci� przyjdzie. Na g�k�!

Kamraci zarechotali, szczerz�c zepsute z�by. Reynevan schyli� si� i uni�s� k�, kt�rym podwa�a� w�z.

��Patrzta � wskaza� go lag� zaro�ni�ty � jaki to panicz bojowny. Jeszcze go nie naumia�o �ycie, �e jak ka�� boty odda�, to trza odda�. Bo boso da si� chodzi�, a na po�amanych kulasach nie. Haj�e! Bij go!

Typki zwinnie odskoczy�y przed �wiszcz�cym m�y�cem, kt�rym otoczy� si� Reynevan, jeden dopad� od ty�u i wprawnym kopni�ciem pod kolano zwali� ch�opca na ziemi�, sam zawy� i zatoczy� si�, chroni�c oczy przed paznokciami siedz�cej mu na karku Doroty Faber. Reynevan dosta� lag� przez bark, skuli� si� pod kopniakami i razami kij�w, zobaczy�, jak jeden z typ�w ciosem pi�ci obala pr�buj�cego interweniowa� �yda. A potem zobaczy� czarta.

Zbiry zacz�y krzycze�. Strasznie.

Tym, co dobra�o si� do zbir�w, nie by�, rzecz jasna, �aden czart. By� to wielki, smoli�cie czarny pies, brytan, nosz�cy na karku naje�on� kolcami obro��. Pies zwija� si� przy zbirach jak czarna b�yskawica, atakowa� za� nie jak brytan, ale jak wilk. Ci�� k�ami i puszcza�. By ci�� drugiego. W �ydki. W uda. W krocza. A gdy upadli, w r�ce i twarze. Krzyki k�sanych zrobi�y si� makabrycznie cienkie. A� w�osy podnosi�o.

Rozleg� si� przeszywaj�cy, modulowany �wist. Czarny brytan natychmiast odskoczy� od zbir�w, siad� nieruchomo z postawionym uszami. Jak figura z antracytu.

Na most wjecha� je�dziec. Ubrany w kr�tki szary p�aszcz spi�ty srebrn� klamr�, obcis�y wams i szaperon z d�ugim, opuszczonym na rami� ogonem.

��Gdy s�onko ponad wierzcho�ek tamtego �wierka wyjrzy � przem�wi� dono�nie przybysz, prostuj�c na siodle karego ogiera posta� bynajmniej nie stolinow� � puszcz� Belzebuba waszym �ladem, szubrawcy. Tyle macie czasu, obwiesie. A �e Belzebub jest chy�y, doradzam bieg. A odradzam przerwy w biegu.

Obwiesiom nie trzeba by�o dwa razy powtarza�. Zemkn�li w las, kusztykaj�c, poj�kuj�c i ogl�daj�c si� strachliwie. Belzebub, jak gdyby wiedzia�, czym bardziej ich nastraszy, nie patrzy� na nich, ale na s�o�ce i wierzcho�ek �wierka.

Je�dziec lekko pop�dzi� �rebca. Podjecha� bli�ej, z wysoko�ci siod�a przyjrza� si� �ydowi, Dorocie Faber i Reynevanowi, kt�ry wstawa� w�a�nie, macaj�c �ebra i ocieraj�c krew z nosa. Zw�aszcza Reynevanowi � co uwadze ch�opca nie usz�o � je�dziec przypatrywa� si� wyj�tkowo uwa�nie.

��No, no � powiedzia� wreszcie. � Sytuacja klasyczna. Jak w bajce. Bagienko, most, ko�o, tarapaty. I pomoc jak na zawo�anie. Nie przyzywali�cie aby? Nie l�kacie si�, �e wyjm� i ka�� podpisa� cyrografy?

��Nie � rzek� rabbi. � Nie ta bajka. Je�dziec parskn��.

��Jestem Urban Horn � oznajmi�, patrz�c wci�� wprost na Reynevana. � Komu� to wraz z moim Belzebubem pomogli�my?

��Rabbi Hiram ben Eliezer z Brzegu.

��Dorota Faber.

��Lancelot z Wozu � Reynevan, mimo wszystko, nie mia� jako� zaufania.

Urban Horn parskn�� znowu, wzruszy� ramionami.

��Tusz�, �e w stron� Strzelina wam droga. Wyprzedzi�em na go�ci�cu podr�nego, tam�e zmierzaj�cego. Je�li pozwolicie sobie doradzi�, lepiej by by�o o podwod� si� pok�oni�, ni� tu nad z�amanym ko�em do nocy stercze�. Lepiej. I bezpieczniej.

Rabbi Hiram ben Eliezer obrzuci� sw�j wehiku� t�sknym spojrzeniem, ale kiwaniem brody przyzna� obcemu racj�.

��A teraz � obcy spojrza� nad las, na wierzcho�ek �wierka � bywajcie. Obowi�zek wzywa.

��My�la�em � odwa�y� si� Reynevan � �e�cie ich tylko straszyli�

Je�dziec spojrza� mu w oczy, a wzrok mia� zimny. Wr�cz lodowy.

��Straszy�em � przyzna�. � Ale ja, Lancelocie, nigdy nie strasz� na wiatr.

Zapowiadanym przez Urbana Horna podr�nym okaza� si� ksi�dz. Powo��cy sporym wozem grubasek z g��boko wygolon� tonsur�, odziany w p�aszcz obszyty tch�rzami.

Ksi�dz zatrzyma� konia, nie schodz�c z koz�a wys�ucha� opowie�ci, przyjrza� wozowi ze z�aman� o�k�, przypatrzy� uwa�nie ka�demu z trojga uni�enie prosz�cych, poj�� wreszcie, o c� to prosz�cy prosz�.

���e niby jak? � zapyta� wreszcie z wielkim niedowierzaniem. � Do Strzelina? Na moim wozie?

Prosz�cy przybrali pozy jeszcze bardziej prosz�ce.

��Ja, Filip Granciszek z O�awy, pleban od Matki Bo�ej Pocieszenia, dobry chrze�cijanin i katolicki duchowny, mam wzi�� na w�z �yda? Kurw�? I w��cz�g�?

Reynevan, Dorota Faber i rabbi Hiram ben Eliezer popatrzyli po sobie, a miny mieli niet�gie.

��Wsiadajcie � oznajmi� wreszcie sucho ksi�dz. � To� na strasznego wyszed�bym ciula, gdybym was nie wzi��.

Nie min�a godzina, gdy przed ci�gn�cym ksi�owski w�z bu�anym wa�achem zjawi� si� Belzebub, l�ni�cy od rosy. A nieco p�niej na go�ci�cu objawi� si� Urban Horn na swym karoszu.

��Pojad� z wami do Strzelina � oznajmi� swobodnie. � Je�li, naturalnie, nie macie nic przeciw.

Nikt nie mia� nic przeciw.

O los obwiesi�w nikt nie pyta�. A z m�drych �lepi�w Belzebuba nie da�o si� wyczyta� nic.

Albo wszystko.

I jechali tak sobie strzeli�skim go�ci�cem, dolin� rzeki O�awy, ju� to po�r�d las�w g�stych, ju� to w�r�d wrzosowisk i ��k rozleg�ych. Przodem, niczym laufer, bie�a� brytan Belzebub. Pies patrolowa� drog�, czasem znika� w�r�d lasu, bobrowa� w chaszczach i trawach. Gonienie i obszczekiwanie p�oszonych zaj�cy czy s�jek nie zdarza�o si� jednak, by�o wyra�nie poni�ej godno�ci czarnego psiska. Nie zdarza�o si�, by musia� karci� czy przywo�ywa� psa Urban Horn, tajemniczy nieznajomy o zimnych oczach, jad�cy obok wozu na swym karym �rebcu.

Zaprz�onym w bu�anego wa�acha ksi�owskim wozem powozi�a Dorota Faber. Rudow�osa brzeska nierz�dnica wyprosi�a to na proboszczu i w spos�b wyra�ny traktowa�a jako rodzaj zap�aty za przejazd. A powozi�a �wietnie, z wielk� wpraw�. Tym sposobem siedz�cy obok niej na ko�le ksi�dz Filip Granciszek m�g� bez obawy o wehiku� drzema� lub dyskutowa�.

Na wozie, na workach z owsem � zale�nie od okoliczno�ci � drzemali lub dyskutowali Reynevan i rabbi Hiram ben Eliezer.

Na ko�cu, przywi�zana do drabki, tupta�a chuderlawa �ydowska koby�a.

Jechano wi�c, drzemano, dyskutowano, przystawano, dyskutowano, drzemano. Zjedzono to i owo. Wypito gliniaczek gorza�ki, kt�ry wyci�gn�� by� z sepet�w ksi�dz Granciszek. Wypito drugi, kt�ry wyci�gn�� spod szuby rabbi Hiram.

Szybko, bo zaraz za Brze�mierzem, wysz�o na jaw, �e proboszcz i �yd jechali do Strzelina w identycznym niemal celu � na pos�uchanie u wizytuj�cego miasto i probostwo kanonika wroc�awskiej kapitu�y. Je�li jednak ksi�dz Granciszek jecha�, jak wyzna�, na wezwanie, by nie powiedzie� dywanik, rabbi mia� dopiero nadziej� uzyska� audiencj�. Proboszcz nie dawa� mu du�ych szans.

��Wielebny kanonik � m�wi� � si�a ma tam roboty. Mn�stwo spraw, s�d�w, bez liku pos�ucha�. Trudne nam bowiem czasy nasta�y, oj, trudne.

��Tak jakby � �ci�gn�a lejce Dorota Faber � by�y kiedy� �atwe.

��M�wi� o trudnych czasach dla Ko�cio�a � zaznaczy� ksi�dz Granciszek. � I dla prawdziwej wiary. Albowiem pleni, pleni si� k�kol herezji. Spotkasz kogo, pozdrowi ci� w imi� Bo�e, a nie zgadniesz, czy nie kacerz. M�wili�cie co�, rabbi?

��Kochaj bli�niego � zamrucza� Hiram ben Eliezer, nie wiada, czy nie przez sen. � Prorok Eliasz objawi� si� mo�e z ka�d� twarz�.

��Ot � lekcewa��co machn�� r�k� ksi�dz Filip. � �ydowska filozofia. A ja m�wi�: czujno�� i praca, czujno��, praca i modlitwa. Albowiem dr�y i chwieje si� Piotrowa opoka. Pleni, pleni si� doko�a k�kol herezji.

��To � Urban Horn wstrzyma� konia, by jecha� tu� obok wozu � ju� m�wili�cie, pater.

��A bo to i prawda � ksi�dza Granciszka, wygl�da�o, ca�kiem odesz�a senno��. � Ile razy by nie powiada�, prawda. Szerzy si� kacerstwo, mno�y apostazja. Jak grzyby po deszczu wyrastaj� fa�szywi prorocy, gotowi fa�szywymi swymi naukami Bo�y Zakon wyko�lawia�. Zaprawd�, i�cie wieszczo pisa� aposto� Pawe� do Tymoteusza: �Przyjdzie chwila, kiedy zdrowej nauki nie b�d� znosili, ale wed�ug w�asnych po��da�, poniewa� ich uszy �wierzbi�, b�d� sobie mno�yli nauczycieli. B�d� si� odwracali od s�uchania prawdy, a obr�c� si� ku zmy�lonym opowiadaniom�. I b�d� twierdzi�, zmi�uj si� Chryste, �e w imi� prawdy czyni� to, co czyni�.

��Wszystko na tym �wiecie � zauwa�y� od niechcenia Urban Horn � odbywa si� pod has�em walki o prawd�. I cho� zazwyczaj o bardzo r�ne prawdy chodzi, jedna prawda na tym korzysta. Ta prawdziwa.

��Kacersko zabrzmia�o � zmarszczy� czo�o ksi�dz � to, co�cie rzekli. Mnie, dajcie sobie powiedzie�, wzgl�dem prawdy wi�cej z tym po drodze, co mistrz Johann Nider w swym Formicariusie napisa�. A por�wna� on kacerzy do owych w Indii �yj�cych mr�wek, kt�re z piasku z�ota drobinki pracowicie wybieraj� i do mrowiska nosz�, cho� przecie �adnego po�ytku z onego kruszcu nie maj�, ani go zjedz�, ani uszczkn�. Tacy sami, pisze w Formicariusie magister Nider, s� heretycy, kt�rzy w Pi�mie �wi�tym grzebi� i ziarn prawdy w nim szukaj�, cho� przecie sami nie wiedz�, co z on� prawd� pocz�� by mieli.

��Bardzo �adne to by�o � westchn�a Dorota Faber, poganiaj�c wa�acha. � To o tych mr�wkach, znaczy. Och, prawie, gdy kogo tak m�drego s�ucham, a�e mi� w do�ku �ciska.

Ksi�dz nie zwr�ci� uwagi ani na ni�, ani na jej do�ek.

��Katarzy � prawi� � inaczej albigensi, kt�rzy r�k�, chc�c� ich na �ono Ko�cio�a przywr�ci�, jako wilcy k�sali. Waldensi i lollardzi, o�mielaj�cy si� l�y� Ko�ci� i Ojca �wi�tego, a liturgi� szczekaniem ps�w nazywa�. Obmierzli zaprza�cy bogomi�owie i podobni im paulicjanie. Aleksjanie i patrypasjanie, odwa�aj�cy si� zaprzecza� Tr�jcy �wi�tej. Fratricelli z Lombardii, ci ga�ganiarze i zb�je, kt�rzy niejednego maj� duchownego na sumieniu. Im podobni dulcyni�ci, zwolennicy Fra Dolcina. Item, r�ni inni odst�pcy: pryscylianie, petrobruzjanie, arnoldy�ci, speroni�ci, passagianie, messalianie, bracia apostolscy, pastorelowie, patareni i amaurycjanie. Poplikanie i turlupini, neguj�cy divinitatem w Chrystusie i odrzucaj�cy sakramenty, a k�aniaj�cy si� diab�u. Lucyferianie, kt�rych nazwa jawnie m�wi, komu cze�� blu�nierczo oddaj�. No i rzecz jasna husyci, nieprzyjaciele wiary, Ko�cio�a i papie�a�

���eby by�o �mieszniej � wtr�ci� z u�miechem Urban Horn � wszyscy przez was wymienieni siebie w�a�nie uwa�aj� za prawych, a innych maj� za nieprzyjaci� wiary. Co do papie�a, to przyznacie wszak, ksi�e proboszczu, �e czasem trudno w�r�d licznych wybra� tego w�a�ciwego. Co za� si� tyczy Ko�cio�a, to wszyscy jak jeden m�� wo�aj� o konieczno�ci reformy, in capite et in membris. Nie zastanawia was to, wielebny?

��Nie bardzo pojmuj� s�owa wasze � przyzna� si� Filip Granciszek. � Ale je�li sz�o wam o to, �e w samym �onie Ko�cio�a herezja wyrasta, to�cie prawi. Wielce bliscy s� tego grzechu, kt�rzy w wierze b��dz�, w pysze swej z pobo�no�ci� przesadzaj�. Corruptio optimi pessima! �e cho�by przytocz� casus znanych wszystkim biczownik�w, czyli flagellant�w. Ju� w 1349 papie� Klemens VI og�osi� ich heretykami, wykl�� i nakaza� kara�, ale czy to co pomog�o?

��Nic nie pomog�o � o�wiadczy� Horn. � Nadal �azili po ca�ych Niemczech, uciech� budz�c, albowiem dziewek w�r�d nich co niemiara by�o, te za� biczowa�y si� do pasa obna�one, z cyckami na wierzchu. Niekiedy z ca�kiem �adnymi cyckami, a wiem, co m�wi�, widzia�em ich pochody w Bambergu, w Goslarze i w Furstenwalde. Oj, podskakiwa�y im te cycuszki, podskakiwa�y! Ostatni sob�r pot�pi� ich znowu, ale to te� nic nie da. Przyjdzie jaka zaraza czy inna kl�ska, zaczn� si� znowu biczownicze procesje. Oni to zwyczajnie musz� lubi�.

��Jeden uczony mistrz w Pradze � w��czy� si� do dyskusji rozmarzony nieco Reynevan � dowodzi�, �e to choroba. �e niekt�re niewiasty w tym w�a�nie znajduj� b�ogo��, �e si� nagie ch�oszcz�, u wszystkich na oczach. Dlatego te� tyle kobiet by�o i jest w�r�d flagellant�w.

��Powo�ywa� si� na praskich mistrz�w nie radz� w obecny czas � zasugerowa� cierpko ksi�dz Filip. � Wszelako co� w tym jest. Bracia Kaznodzieje dowodz�, �e wiele z�a bierze si� z cielesnej lubie�no�ci, a ta w bia�og�owie jest nienasycona.

��Bia�og�owy � odezwa�a si� niespodzianie Dorota Faber � lepiej w pokoju ostawcie. Bo�cie sami nie s� bez grzechu.

��W rajskim ogrodzie � pokosi� si� na ni� Granciszek � w�� nie na Adama, lecz na Ew� parol zagi��, a pewnie wiedzia�, co robi. Tak�e dominikanie wiedz� pewnie, co m�wi�. Ale mnie nie o to sz�o, by bia�og�owy obmawia�, lecz o to jeno, �e wiele z obecnych herezji dziwnym trafem w�a�nie chu� i porubstwo ma u podstaw, wedle jakiej� ma�piej chyba przewrotno�ci, pry, Ko�ci� zabrania, tedy r�bmy na przek�r. Nakazuje Ko�ci� skromno��? Nu�e, wypnijmy rzy� go��! Nawo�uje do wstrzemi�liwo�ci i obyczajno�ci? Dalej�e, gzijmy si� jako koty w marcu! Pikarci i adamici w Czechach ca�kiem nadzy chadzaj� i ch�do�� si� wszyscy ze wszystkimi, tarzaj� w grzechu niczym psy, nie ludzie. Podobnie czynili bracia apostolscy, czyli sekta Segarellego. Kolo�scy condormientes, czyli ��pi�cy razem�, obcuj� ze sob� ciele�nie bez wzgl�du na p�e� i pokrewie�stwo. Paternianie, zwani tak od ich niegodziwego aposto�a, Paterna z Paflagonii, sakramentu ma��e�stwa nie uznaj�, co nie przeszkadza im oddawa� si� posp�lnej rozpu�cie, zw�aszcza takiej, co pocz�cie czyni niemo�liwym.

��Interesuj�ce � rzek� w zadumie Urban Horn. Reynevan pokra�nia�, a Dorota parskn�a, dowodz�c, �e rzecz nie jest jej ca�kiem obca.

W�z podskoczy� na wyboju, tak ostro, �e rabbi Hiram si� rozbudzi�, a zabieraj�cy si� do kolejnej przemowy ksi�dz Granciszek o ma�o nie odgryz� sobie j�zyka. Dorota Faber cmokn�a na wa�acha, strzeli�a lejcami. Prezbiter poprawi� pozycj� na ko�le.

��Byli i s� te� inni � kontynuowa� � kt�rzy tym samym grzesz�, co biczownicy, znaczy si�, przesadzon� pobo�no�ci�, od kt�rej tylko krok do wynaturze� i herezji. Jak cho�by podobni biczownikom disciplinati, jak battuti, jak cyrkumcelioni, jak bianchi, czyli biali, jak humiliaci, jak tak zwani bracia lyo�scy, jak joachimici. Znamy to i z naszego �l�skiego podw�rka. M�wi� o �widnickich i nyskich begardach.

Reynevan, cho� o begardach i beginkach mia� nieco odmienne zdanie, pokiwa� g�ow�. Urban Horn nie pokiwa�.

��Begardzi � powiedzia� spokojnie � zwani fratres devoluntaria paupertate, ubodzy z wyboru, mogli by� wzorem dla wielu ksi�y i zakonnik�w. Mieli tez spore zas�ugi wobec spo�ecze�stwa. Do�� b�dzie powiedzie�, �e to beginki w ich szpitalach st�umi�y zaraz� w roku sze��dziesi�tym, nie dopu�ci�y do rozprzestrzenienia si� epidemii. A to oznacza tysi�ce ludzi uratowanych od �mierci. Zaiste, pi�knie za to beginkom odp�acono. Oskar�eniem o herezj�.

��By�o w�r�d nich � zgodzi� si� ksi�dz � i owszem, wielu ludzi pobo�nych i po�wi�cenia pe�nych. Ale byli te� odst�pcy i grzesznicy. Wiele begina�y, a i tych chwalonych hospicj�w, okaza�o si� kolebkami grzechu, blu�nierstwa, herezji i spro�nego wszetecze�stwa. Wiele si� te� ul�g�o z�a w�r�d begard�w w�drownych.

��Wolno wam tak uwa�a�.

��Mnie? � �achn�� si� Granciszek. � Ja jestem zwyk�y pleban z O�awy, co ja mam do uwa�ania? Begard�w pot�pi� sob�r w Vienne i papie� Klemens, na sto bez ma�a lat przed moim urodzeniem. Nie by�o mnie na �wiecie, gdy w roku tysi�c trzysta trzydziestym drugim Inkwizycja obna�y�a w�r�d beginek i begard�w praktyki tak okropne, jak rozkopywanie grob�w i profanacja zw�ok. Nie by�o mnie na �wiecie w siedemdziesi�tym drugim, gdy na mocy nowych edykt�w papieskich wznowiono Inkwizycj� w �widnicy. �ledztwo, kt�re udowodni�o kacersko�� beginek i ich zwi�zki z zaprza�czym Braterstwem i Siostrze�stwem Wolnego Ducha, z pikarck� i turlupi�sk� ohyd�, skutkiem czego ksi�na wdowa Agnieszka zamkn�a �widnickie begina�e, a begard�w i beginki�

��Begard�w i beginki � doko�czy� Urban Horn � szczuto i �cigano po ca�ym �l�sku. Ale tu te� pewnie ch�tnie umyjesz r�ce, o�awski plebanie, bo by�o to przed twoim urodzeniem. Wiedz, �e by�o to i przed moim. Co nie przeszkadza mi wiedzie�, jak by�o naprawd�. �e wi�kszo�� schwytanych begard�w i beginek zam�czono w katowniach. Tych, kt�rzy prze�yli, spalono. A spora grupa, jak to zwykle bywa, uratowa�a sk�r�, denuncjuj�c innych, wydaj�c na tortury i �mier� towarzyszy, przyjaci�, nawet bliskich krewnych. Cz�� zdrajc�w oblek�a potem dominika�skie habity i wykaza�a si� i�cie neofickim zapa�em w walce z herezj�.

��Uwa�acie � ostro spojrza� na niego proboszcz � �e to �le?

��Denuncjowa�?

��Z zapa�em walczy� z herezj�. Uwa�acie, �e to �le? Horn odwr�ci� si� gwa�townie na siodle, a twarz mu si� zmieni�a.

��Nie pr�buj � sykn�� � ze mn� tych sztuczek, pater. Nie b�d�, kurwa, taki Bernard Gui. Co ci z tego przyjdzie, �e mnie osaczysz podchwytliwym pytaniem? Rozejrzyj si�. Nie jeste�my u dominikan�w, ale w Brze�mierskich Borach. Gdy poczuj� si� zagro�ony, zwyczajnie dam ci w �eb i wrzuc� do wykrotu. A w Strzelinie powiem, �e� po drodze umar� na nag�e zagrzanie krwi, na przyp�yw fluid�w i humor�w.

Ksi�dz zblad�.

��Na nasze wsp�lne szcz�cie � doko�czy� spokojnie Horn � nie dojdzie do tego, bom ja ani begard, ani heretyk, ani sekciarz z bractwa wolnego ducha. Ale inkwizytorskich sztuczek nie pr�buj, o�awski proboszczu. Zgoda? H�?

Filip Granciszek nie odpowiedzia�, kiwn�� tylko kilka razy g�ow�.

Gdy zatrzymali si�, by rozprostowa� ko�ci, Reynevan nie wytrzyma�. Na stronie zagadn�� Urbana Horna o przyczyn� ostrej reakcji. Horn pocz�tkowo gada� nie chcia�, ograniczy� si� do paru przekle�stw i burkni�� o cholernych domoros�ych inkwizytorach. Widz�c jednak, �e Reynevanowi to nie wystarczy, usiad� na zwalonym pniu, przywo�a� psa.

��Te ich wszystkie herezje, Lancelocie � zacz�� cicho � tyle mnie obchodz� co zesz�oroczny �nieg. Cho� kiep tylko, a za kpa si� nie mam, nie spostrzeg�by, �e to signum temporis i �e czas przej�� do wniosk�w. �e mo�e warto by co� zmieni�? Zreformowa� albo jak? Ja staram si� zrozumie�. I rozumie� mog�, �e ich ponosi, gdy s�ysz�, �e Boga nie ma, �e na Dekalog mo�na i nale�y gwizda�, a czci� trzeba Lucyfera. Rozumiem ich, gdy na takie dictum wrzeszcz� o herezji. Ale co si� okazuje? Co ich najbardziej rozw�ciecza? Nie apostazja i bezbo�no��, nie negacja sakrament�w, nie rewizje dogmat�w czy zaprzeczanie tym�e, nie demonolatria. Najbardziej ich rozjuszaj� wezwania do ewangelicznego ub�stwa. Do pokory. Do po�wi�cenia. Do s�u�enia. Bogu i ludziom. Dostaj� sza�u, gdy kto� ��da od nich wyrzeczenia si� w�adzy i pieni�dzy. Dlatego z tak� furi� rzucili si� na bianchich, na humiliat�w, na bractwo Gerarda Groote, na beginki i begard�w, na Husa. Psiakrew, za cud uwa�am, �e nie spalili Poverella, Franciszka Biedaczyny! Ale boj� si�, �e codziennie p�onie gdzie� stos, a na nim jaki� anonimowy, nikomu nie znany i zapoznany Poverello. Reynevan pokiwa� g�ow�.

��Dlatego � doko�czy� Horn � tak mnie to denerwuje. Reynevan kiwn�� raz jeszcze. Urban Horn przypatrywa� mu si� uwa�nie.

��Rozgada�em si�, nie ma co � ziewn��. � A niebezpieczne potrafi by� takie gadanie. Niejeden ju� sam sobie gard�o, jak m�wi�, w�asnym przyd�ugim ozorem poder�n��� Ale ja ci ufam, Lancelocie. Nawet nie wiesz, dlaczego.

��Ale� wiem � u�miechn�� si� wymuszenie Reynevan. � Gdyby� powzi�� podejrzenie, �e donosz�, dasz mi w �eb, a w Strzelinie powiesz, �e umar�em na nag�y przyp�yw fluid�w i humor�w.

Urban Horn u�miechn�� si�. Bardzo wilczo.

��Horn?

��S�ucham ci�, Lancelocie.

��Nietrudno spostrzec, �e bywa�y i rozeznany z ciebie cz�owiek. Nie wiesz przypadkiem, kt�ry z mo�nych ma dobra w bliskiej okolicy Brzegu?

��A sk�d � oczy Urbana Horna zw�zi�y si� � ta ciekawo��? Tak niebezpieczna w dzisiejszych czasach?

��St�d co zwykle. Z ciekawo�ci.

��Jak�eby inaczej � Horn uni�s� w u�miechu k�ciki ust, ale z jego oczu ani my�la� znika� podejrzliwy b�ysk. � C�, zaspokoj� tw� ciekawo�� w miar� moich skromnych mo�liwo�ci. W okolicy Brzegu, powiadasz? Konradswaldau nale�y do Haugwitz�w. Na Jankowicach siedz� Bischofsheimowie, Hermsdorf to dobra Gall�w� Na Schonau za�, z tego, co mi wiadomo, siedzi cze�nik Bertold de Apolda�

��Czy kt�ry� ma c�rk�?^{M�od�, jasnow�os��}

��A� tak daleko � uci�� Horn � moje rozeznanie nie si�ga. I nie zwyk�o si�ga�. A i tobie to odradzam, Lancelocie. Zwyk�� ciekawo�� panowie rycerze potrafi� znie��, ale bardzo nie lubi�, gdy kto� zanadto interesuje si� ich c�rkami. I �onami�

��Pojmuj�.

��To dobrze.

Za wsi� Hockricht, w blisko�ci Wi�zowa, pusty dot�d go�ciniec zaludni� si� nieco. Opr�cz ch�opskich fur i kupieckich woz�w pojawili si� tak�e konni i zbrojni, tote� Reynevan uzna� za wskazane nakry� g�ow� kapturem. Za Hockricht wiod�ca w�r�d malowniczych brzezin droga znowu opustosza�a, a Reynevan odetchn��. Przedwcze�nie nieco.

Belzebub po raz kolejny da� dow�d wielkiej psiej m�dro�ci. Do tej pory nie warkn�� nawet na mijaj�cych ich �o�dak�w, teraz, niezawodnie czuj�c intencje, kr�tkim, acz ostrym szczekiem ostrzeg� przed zbrojnymi na koniach, kt�rzy niespodziewanie wy�onili si� z brzezin po obu stronach drogi. Zawarcza� tez z�owrogo, gdy na jego widok jeden z towarzysz�cych rycerzom pacho�k�w �ci�gn�� kusz� z plec�w.

��Hej, wy tam! St�j! � krzykn�� jeden z rycerzy, m�ody i piegowaty jak przepi�rcze jajo. � St�j, powiadam! Na miejscu!

Jad�cy obok rycerza konny pacho�ek wsun�� stop� w strzemi�czko kuszy, zr�cznie napi�� j� i uzbroi� be�tem. Urban Horn lekkim st�pem wyjecha� nieco do przodu.

��Nie powa� si� strzela� do psa, Neudeck. Przyjrzyj mu si� wpierw. I dojd� do wniosku, �e� go ju� kiedy� widzia�.

��Na pi�� ran boskich! � piegowaty d�oni� przes�oni� oczy, by uchroni� je od o�lepiaj�cej migotaniny szarpanych wiatrem brzozowych li�ci. � Horn? Ty�e� to w samej rzeczy?

��Nie kto inny. Ka� pacho�owi kuszy niecha�.

��Jasne, jasne. Ale psa trzymaj. Nadto my tu w �ledztwie. W po�cigu. Spyta� ci� tedy musz�, Horn, kto tu z tob�? Kto jedzie?

��U�ci�lijmy wpierw � powiedzia� ch�odno Urban Horn � rzecz tak�: za kim� to waszmo�ciowie w po�cigu? Bo je�li za z�odziejami byd�a, przyk�adowo, to my odpadamy. Z wielu przyczyn. Primo: nie mamy byd�a. Secundo�

��Dobra, dobra � piegowaty zd��y� ju� przyjrze� si� ksi�dzu i rabinowi, pogardliwie machn�� r�k�. � Rzeknij mi jeno: znasz tych wszystkich?

��Znam. Wystarczy?

��Wystarczy.

��Wybaczenia prosim, wielebny � drugi rycerz, w saladzie i pe�nej zbroi, sk�oni� si� lekko przed proboszczem Granciszkiem � ale my nie dla krotochwili bynajmniej inkomodujemy. Pope�niono zbrodni�, a my za morderc� �ladem. Z rozkazu pana von Reideburga, strzeli�skiego starosty. �w to urodzony pan Kunad von Neudeck. Jam za� jest Eustachy von Roch�w.

��C� to za zbrodnia? � spyta� pleban. � Na Boga! Zabito kogo?

��Zabito. Niedaleko st�d. Urodzonego Albrechta Barta, pana na Karczynie.

Czas jaki� panowa�a cisza. W kt�rej rozleg� si� g�os Urbana Horna. A by� to g�os zmieniony.

��Jak? Jak to si� sta�o?

��Dziwnie si� to sta�o � odrzek� wolno Eustachy von Roch�w, po chwili, kt�r� po�wi�ci� na podejrzliwe przygl�danie si�. � Po pierwsze: w samiu�kie po�udnie. Po drugie: w walce. Gdyby to nie by�o niemo�liwe, powiedzia�bym, �e w pojedynku. To by� jeden cz�owiek, konno, zbrojno. Pchni�ciem miecza ubi�, a bardzo pewnym, wielkiej wymagaj�cym wprawy. W twarz. Mi�dzy nos a oko.

��Gdzie?

���wier� mili za Strzelinem. Wraca� by� pan Bart z go�ciny u s�siada.

��Sam? Bez ludzi?

��Tak je�dzi�. Nie mia� wrog�w.

��Wieczne odpoczywanie � zamrucza� ksi�dz Granciszek � racz mu da�, Panie. A �wiat�o��

��Nie mia� wrog�w � powt�rzy�, przerywaj�c mod�y, Horn. � Ale podejrzani s�?

Kunad Neudeck podjecha� bli�ej wozu, z wyra�nym zainteresowaniem przyjrza� si� biustowi Doroty Faber. Kurtyzana obdarzy�a go �licznym u�miechem. Eustachy von Roch�w te� podjecha�. I te� wyszczerzy� z�by. Reynevan by� bardzo rad. Bo na niego nie patrzy� nikt.

��Podejrzanych � Neudeck oderwa� wzrok � jest kilku. Po okolicy pa��ta�o si� troch� podejrzanego towarzystwa. Jaka� pogo�, jaka� rodowa wr�da, co� w tej podobie. Widziano tu nawet takich osobnik�w jak Kunz Aulock, Walter de Barby i Stoik z Gorgowic. Kr��y plotka, �e jaki� m�odzik �on� zba�amuci� rycerzowi, a �w rycerz nie na �arty zawzi�� si� na gaszka. I goni za nim.

��Wykluczy� nie lza � doda� Roch�w � �e to �w �cigany gaszek, trafunkiem na pana Barta wpad�szy, spanikowa� i pana Barta ubi�.

��Je�li tak � Urban Horn pod�uba� w uchu � to �atwo go dostaniecie, tego, jak m�wicie, gaszka. Musi mie� wi�cej ni� siedem st�p wzrostu i ze cztery w barach. Takiemu troch� ci�ko utai� si� w�r�d zwyczajnych ludzi.

��Prawda � przyzna� ponuro Kunad Neudeck. � U�omkiem pan Bart nie by�, byle chmyzowi by si� nie da�� Ale mo�e by�, �e tam czary albo gus�a u�yte by�y. M�wi�, �w uwodziciel �on cudzych czarownikiem jest zarazem.

��Matko Przenaj�wi�tsza! � wykrzykn�a Dorota Faber, a ksi�dz Filip si� prze�egna�.

��A zreszt� � doko�czy� Neudeck � oka�e si�, co i jak. Bo gdy my tego gaszka dopadniemy, to ju� go wypytamy o szczeg�y, oj, wypytamy� A rozpozna� go tak czy siak trudno nie b�dzie. Wiemy, �e wda�y jest i na siwym jedzie koniu. Gdyby�cie takiego napotkali�

��Nie omieszkamy donie�� � obieca� spokojnie Urban Horn. � Wda�y m�odzik, siwy ko�. Nie da si� przeoczy�. Ani z niczym pomyli�. Bywajcie.

��Panowie wiedz� mo�e � zainteresowa� si� ksi�dz Granciszek � czy w Strzelinie nadal bawi kanonik wroc�awski?

��W samej rzeczy. S�dy odprawuje u dominikan�w.

��Jestli to jego mi�o�� notariusz Lichtenberg?

��Nie � zaprzeczy� von Roch�w. � Zwie si� Beess. Otto Beess.

��Otto Beess, prepozyt od �wi�tego Jana Chrzciciela � zamrucza� ksi�dz, gdy tylko rycerze pana starosty ruszyli w swoj� drog�, a Dorota Faber pop�dzi�a wa�acha. � Surowy to m��. Wielce surowy. Oj, rabbi, marne nadzieje, by ci pos�uchanie da�.

��Ot� nie � odezwa� si� Reynevan, rozpromieniony od chwil paru. � B�dziecie przyj�ci, rabbi Hiramie. Przyrzekam wam to.

Wszyscy spojrzeli na niego, Reynevan za� u�miechn�� si� tylko tajemniczo. Po czym, wes� wielce, zeskoczy� z wozu i szed� obok. Zosta� nieco z ty�u, w�wczas podjecha� do niego Horn.

��Teraz widzisz � rzek� z cicha � jak to jest, Reinmarze Bielau. Jak szybko si� os�awa przykleja. Po okolicy je�d�� najemne zbiry, �otry pokroju Kyrielejsona i Waltera de Barby, a zabij� kogo, na ciebie pierwszego pada podejrzenie. Zauwa�asz ironi� losu?

��Zauwa�am � odmrukn�� Reynevan � dwie rzeczy. Pierwsza, to �e jednak wiesz, kim jestem. Zapewne od samego pocz�tku.

��Zapewne. A druga?

���e� zna� tego zamordowanego. Owego Albrechta Barta z Karczyna. I g�ow� dam, �e do Karczyna w�a�nie jedziesz. Albo jecha�e�.

��No prosz� � rzek� po chwili Horn � jaki� ty bystry. I jaki pewny siebie. Nawet wiem, sk�d ta pewno�� wyp�ywa. Dobrze mie� znajomk�w na wysokich stanowiskach, co? Wroc�awskich kanonik�w? Cz�owiek od razu czuje si� lepiej. I bezpieczniej. Z�udne to jednak bywa uczucie, oj, z�udne.

��Wiem � kiwn�� g�ow� Reynevan. � Ca�y czas pami�tam o wykrocie. O humorach i fluidach.

��I bardzo dobrze, �e pami�tasz.

Reynevan by� wes� i szcz�liwy. Przepe�nia�a go rado��, a wszystko doko�a zachwyca�o pi�knem. Pi�kna by�a dolina G�rnej O�awy, wcinaj�cej si� zakolami w zielone wzg�rza. Pi�knie drepta� biegn�c� wzd�u� rzeki drog� przysadzisty gniady �rebiec, podarunek od kanonika Ottona Beessa. Cudnie �piewa�y w�r�d drzew drozdy, jeszcze cudniej w�r�d ��k skowronki. Nastrojowo brz�cza�y pszczo�y, �uki i ko�skie muchy. Wiej�cy od wzg�rz zefirek przynosi� upojne wonie � ju� to ja�minu, ju� to czeremchy. Ju� to g�wna � by�y wida� w okolicy ludzkie sadyby.

Reynevan by� wes� i szcz�liwy. Mia� powody.

Nie uda�o mu si�, mimo wysi�k�w, spotka� ani po�egna� z niedawnymi towarzyszami podr�y, �a�owa� tego, zw�aszcza tajemnicze znikni�cie Urbana Horna rozczarowa�o go mocno. Ale to w�a�nie wspomnienie Horna natchn�o go do dzia�ania.

Opr�cz gniadego ogierka z bia�� strza�k� na czole kanonik Otto obdarzy� go dodatkowo na drog� trzosem, i to o wiele ci�szym ni� sakieweczka otrzymana przed tygodniem od Konrada Kantnera. Wa��c trzos w r�ku i po wadze domy�laj�c si� wewn�trz nie mniej ni� trzydziestu praskich groszy, Reynevan po raz kolejny przekonywa� si� o wy�szo�ci stanu duchownego nad rycerskim.

�w trzos odmieni� jego los.

W jednej ze strzeli�skich karczem, kt�re odwiedzi� w poszukiwaniu Horna, napotka� bowiem totumfackiego kanonika, ojca Felicjana, �apczywie wyjadaj�cego z rynki usma�on� w grubych plastrach kie�bas� i popijaj�cego t�usto�� ci�kim lokalnym piwem. Reynevan z miejsca wiedzia�, co nale�y uczyni�. I nawet nie musia� si� zbytnio wysila�. Ksi�ulo na widok trzosa obliza� si�, a Reynevan wr�czy� mu go bez cienia �alu. I bez liczenia, ile w nim faktycznie jest. Rzecz jasna, natychmiast zdoby� wszystkie potrzebne informacje. Ojciec Felicjan powiedzia� wszystko, ba, by� got�w zdradzi� dodatkowo kilka sekret�w zas�yszanych na spowiedzi, Reynevan jednak odm�wi� grzecznie, albowiem imiona penitent�w nic mu nie m�wi�y, a ich grzechy i grzeszki nie interesowa�y go wcale.

Wyjecha� ze Strzelina rankiem. Bez szel�ga niemal przy duszy. Ale wes� i szcz�liwy.

Jecha� za� bynajmniej nie tam, dok�d kaza� mu jecha� kanonik. Nie g��wnym traktem, na zach�d, przez D�bowe G�ry, po�udniowym podn�em Raduni, ku �widnicy i Strzegomiowi. Ca�kiem wbrew kategorycznemu zakazowi, obr�ciwszy si� do masywu Raduni i �l�zy plecami, Reynevan jecha� na po�udnie, w g�r� O�awy, drog� wiod�c� do Henrykowa i Zi�bic.

Wyprostowa� si� w siodle, �owi�c nozdrzami kolejne niesione przez wiatr mi�e wonie. Ptasz�ta �piewa�y, przygrzewa�o s�onko. Ach, jak�e� pi�kny by� �wiat ca�y. Reynevan mia� ochot� zakrzycze� z rado�ci.

Pi�kna Adela, Gelfradowa �ona, zdradzi� mu ojciec Felicjan w zamian za wa��c� oko�o trzydziestu groszy sakiewk�, cho�, wydawa�oby si�, osaczona przez szwagr�w Stercz�w w ligockim klasztorze cysterek, zdo�a�a uciec i zmyli� pogonie. Umkn�a do Zi�bic, by tam utai� si� w klasztorze klarysek. Prawda, opowiada� ksi�ulo, wylizuj�c rynk�, prawda, �e ksi��� zi�bicki Jan, zwiedziawszy si�, surowo nakaza� mniszkom wyda� �on� swego wasala. Wzi�� j� pod areszt domowy, dopok�d nie wyja�ni si� sprawa domniemanego cudzo��stwa. Ale, tu ojciec Felicjan bekn�� zdrowo i piwnie, cho� grzech wo�a kary, niewiasta jest w Zi�bicach bezpieczna, ze strony Stercz�w nie grozi ju� jej samos�dna przemoc ni ukrzywdzenie. Ksi��� Jan, tu ojciec Felicjan wysmarka� si�, dobitnie przestrzeg� Apecza Stercz�, ba, na pos�uchaniu palcem mu pogrozi�. Nie, nie zdo�aj� ju� Sterczowie niczego z�ego uczyni� bratowej. Nie ich si�a.

Reynevan pop�dzi� gniadosza przez ��t� od dziewanny i fioletow� od �ubinu ��k�. Chcia�o mu si� �mia� i krzycze� z rado�ci. Adela, jego Adela pokaza�a Sterczom dul�, zrobi�a z nich durni�w i kp�w, wystrychn�a na dudk�w. My�leli, �e osaczyli j� w Ligocie, a ona � smyk! I tyle j� widzieli. Ach, jak piekli� si� pewnie Wittich, jak sro�y� i miota� bezsilne blu�nierstwa Morold, jak krew ma�o nie zala�a Wolfhera! A Adela w skok, w noc, na siwej klaczy, z powiewaj�cym warkoczem�

Zaraz, zreflektowa� si�. Adela nie nosi warkocza.

Musz� si� opanowa�, pomy�la� trze�wo, pop�dzaj�c ogierka. Nikoletta, amazonka z jasn� jak s�oma kos�, nie znaczy wszak dla mnie nic. Owszem, ocali�a mnie, odci�gn�a po�cig, odwdzi�cz� si� za to przy sposobno�ci. Ba, do n�g padn�. Ale kocham Adel� i tylko Adel�, to Adela jest pani� mego serca i mych my�li, my�l� tylko o Adeli, w og�le nie zaprz�ta mnie ni ten jasny warkocz, ni to b��kitne wejrzenie spod sobolowego ko�paczka, ni te malinowe usta, ni te kszta�tne uda, obejmuj�ce boki siwej klaczy�

Kocham Adel�. Adel�, od kt�rej dziel� mnie wszystkiego jakie� trzy mile. Gdybym pu�ci� konia w cwa�, by�bym u zi�bickich bram jeszcze przed wybiciem po�udnia.

Spokojnie, spokojnie. Bez ferworu. Z ch�odn� g�ow�. Wpierw, korzystaj�c z okazji, �e to po drodze, musz� odwiedzi� brata. Gdy wyzwol� Adel� z ksi���cego aresztu w Zi�bicach, uciekniemy oboje do Czech lub na W�gry. Peterlina mog� nie zobaczy� ju� nigdy. Musz� si� po�egna� z nim, wyja�ni�. Prosi� o braterskie b�ogos�awie�stwo.

Kanonik Otto zabroni�. Kanonik Otto nakaza�, by po wilczemu, by nigdy po ucz�szczanych �cie�kach. Kanonik Otto ostrzeg�, �e po�cig mo�e czatowa� w okolicach Peterlinowego siedliszcza�

Ale Reynevan i na to mia� spos�b.

Do O�awy wpada� dop�yw, rzeczka, strumyk raczej, utajony w�r�d sitowia, ledwie widoczny pod baldachimem olch. Reynevan ruszy� w g�r� owego strumyka. Zna� drog�. Drog�, kt�ra wiod�a nie do Balbinowa, gdzie Peterlin mieszka�, ale do Powojowic, gdzie pracowa�.

Pierwszy sygna�, �e do Powojowic ju� blisko, da� po jakim� czasie w�a�nie �w strumyk, brzegiem kt�rego Reynevan podr�owa�. Strumyk wpierw zacz�� �mierdzie�, zrazu lekko, potem mocniej, potem wr�cz okropnie. Jednocze�nie woda zmieni�a kolor, i to radykalnie � na brudnoczerwony. Reyneyan wyjecha� z lasu i z daleka ju� ujrza� przyczyny � ogromne drewniane stojaki suszarni, z kt�rych zwisa�y ufarbowane sztuki p��tna i postawy sukna. Przewa�a� kolor czerwony � zasygnalizowana ju� przez strumyk produkcja dzienna � ale by�y te� tkaniny b��kitne, ciemnoniebieskie i zielone.

Reynevan zna� te kolory, obecnie bardziej ju� kojarzone z Piotrem von Bielau ni�li tynktury rodowego herbu. Mia� zreszt� w tych kolorach jak�� tam cz�stk� w�asnego udzia�u, pomaga� bratu w uzyskiwaniu barwnik�w. G��boka, �ywa czerwie� barwionych u Peterlina sukien i p��cien pochodzi�a z sekretnej kompozycji alkiermesu, �mijowca i marzanny. Wszystkie odcienie b��kitu Peterlin uzyskiwa� poprzez mieszanie soku bor�wek z urzetem, kt�ry to urzet zreszt� � jako jeden z nielicznych na �l�sku � sam uprawia�. Urzet mieszany z szafranem i krokoszem dawa� pi�kn� intensywn� ziele�.

Wiatr powia� w jego stron�, przynosz�c smr�d, od kt�rego a� �zawi�y oczy i skr�ca�y si� w�oski w nozdrzach. Komponenty barwisrskie, bielid�a, �ugi, kwasy, pota�e, glinki, popio�y i �oje by�y dostatecznie smrodliwe, nielicho wonia�a te� zepsuta serwatka, w kt�rej � wedle receptur flamandzkich � moczono lniane p��tno w ko�cowym stadium procesu bielenia. Wszystko to nie umywa�o si� jednak do odoru u�ywanego w Pow�jowicach podstawowego �rodka � wysta�ego ludzkiego moczu. Mocz, kt�ry w wielkich kadziach le�akowa� oko�o dw�ch tygodni, by� potem obficie u�ywany w foluszu, przy spil�nianiu sukna. Efekt by� taki, �e pow�jowicki folusz wraz z okolic� cuchn�� szczynami jak jasne nieszcz�cie, a przy sprzyjaj�cych wiatrach smr�d potrafi�o donie�� a� do klasztoru cysters�w w Henrykowie.

Reynevan jecha� brzegiem czerwonej i �mierdz�cej jak latryna rzeczki. S�ysza� ju� folusz � nieustaj�cy �oskot poruszanych wod� k� nap�dowych, stukot i skrzyp z�batek, zgrzyty przek�adni; na wszystko rych�o na�o�y� si� g��boki, wstrz�saj�cy gruntem �omot � bicie st�por�w, t�uk�cych sukno w st�pach. Folusz Peterlina by� foluszem nowoczesnym, opr�cz kilku tradycyjnych stanowisk ze st�porami posiada� te� nap�dzane wod� m�oty, kt�re pil�ni�y szybciej, lepiej i r�wniej. I g�o�niej.

W dole nad rzeczk�, za dalszymi suszarniami i rz�dem do��w farbiarni zobaczy� zabudowania, szopy i zadaszenia folusza. Sta�o tam, jak zwykle, dobrych dwadzie�cia woz�w, najr�niejszej wielko�ci i konstrukcji. Reynevan wiedzia�, �e by�y to wozy zar�wno dostawc�w � Peterlin importowa� z Polski du�e ilo�ci pota�u � jak i wehiku�y tkaczy, przywo��cych sukno do pil�nienia. Renoma Powojowic sprawia�a, �e przybywali tu tkacze z ca�ej okolicy, z Niemczy, Zi�bic, Strzelina, Grodkowa, Frankensteinu nawet. Widzia� majstr�w tkackich, t�ocz�cych si� dooko�a folusza i dozoruj�cych robot�, s�ysza� ich wybijaj�ce si� nawet ponad �oskot maszyny krzyki. Jak zwykle k��cili si� z folusznikami o spos�b uk�adania i przewracania sukna w st�pach. Dostrzeg� w�r�d nich kilku mnich�w w bia�ych habitach z czarnymi szkaplerzami, to te� nie by�a nowina, henrykowski klasztor cysters�w produkowa� licz�ce si� ilo�ci sukna i by� u Peterlina sta�ym klientem.

Tym, kt�rego Reynevan nie widzia� natomiast, by� w�a�nie Peterlin. Jego brat, kt�ry bywa� w Powojowicach bardzo widoczny, zwyk� by� bowiem obje�d�a� ca�y teren. Na koniu, by si� dystyngwowa�. Piotr von Bielau by� w ko�cu rycerzem.

Co dziwniejsze, nigdzie nie da�o si� te� widzie� chudej i wysokiej postaci Nicodemusa Verbruggena, pochodz�cego z Gandawy Flamanda, wielkiego majstra od folusznictwa i farbiarstwa.

Przypomniawszy sobie w por� przestrogi kanonika, Reynevan wjecha� w zabudowania skrycie, za wozami kolejnych przybywaj�cych klient�w. Opu�ci� na nos kapelusz, zgarbi� si� w siodle. Nie zwr�ciwszy niczyjej uwagi podjecha� pod dom Peterlina.

Gwarny zwykle i pe�en ludzi budynek zdawa� si� zupe�nie pusty. Nikt nie zareagowa� na jego okrzyk, nie zainteresowa� si� trza�ni�ciem drzwiami. Ni �ywego ducha nie by�o ani w d�ugiej sieni, ani w czeladnej. Wszed� do izby.

Na pod�odze przed paleniskiem komina siedzia� majster Nicodemus Verbruggen, szpakowaty, ostrzy�ony jak ch�op, ale odziany jak pan. Komin hucza� ogniem. Flamand za� dar� i wrzuca� w p�omienie karty papieru. Ko�czy� ju�. Na kolanach mia� kilka zaledwie arkuszy, w ogniu za� czernia�a i zwija�a si� ca�a sterta.

��Panie Verbruggen!

��Jezus Christus� � Flamand uni�s� g�ow�, wrzuci� w ogie� nast�pn� kart�. � Jezus Christus, panicz Reinmar� Ale� nieszcz�cie, paniczu� Ale� okropne nieszcz�cie�

��Jakie nieszcz�cie, panie majstrze? Gdzie jest brat? C� to tu palicie?

��Mynheer Peter kazali. Rzekli, jakby co si� sta�o, wyj�� ze skrytki, spali�, a wartko. Tako rzekli: �Jakby si� co, Nicodemusie, nie daj Bo�e, sta�o, spal wartko. A folusz ma pracowa�. Tako rzekli mynheer Peter. En het woord is vlees geworden�

��Panie Verbruggen� � Reynevan poczu�, jak straszliwe przeczucie unosi mu w�osy na karku. � Panie Verbruggen, m�wcie�! Co to s� za dokumenty? I jakie s�owo sta�o si� cia�em?

Flamand wci�gn�� g�ow� w ramiona, rzuci� w palenisko ostatni� kart�. Reynevan przyskoczy�, parz�c d�o� wyci�gn�� j� z ognia, machaj�c ugasi�. Cz�ciowo.

��M�wcie�!

��Zabili � przem�wi� g�ucho Nicodemus Verbruggen. Reynevan zobaczy� �z�, meandruj�c� po zje�onym siw� szczecin� policzku. � Nie �yje dobry mynheer Peter. Zabili go. Zamordowali. Paniczu Reinmarze� Takie nieszcz�cie, Jezus Christus, takie nieszcz�cie�

Trzasn�y drzwi. Flamand obejrza� si� i poj��, �e jego ostatnich s��w ju� nikt nie wys�ucha�.

Twarz Peterlina by�a bia�a. I porowata. Jak ser. W k�ciku ust, mimo mycia, zosta�y �lady zakrzep�ej krwi.

Starszy von Bielau le�a� na ustawionych po�rodku �wietlicy marach, w�r�d dwunastu gorej�cych �wiec. Na oczy po�o�ono mu dwa z�ote w�gierskie dukaty, pod g�ow� pod�cielono ga��zki �wierczyny, kt�rej zapach, mieszaj�c si� z woni� topniej�cego wosku, nape�nia� �wietlic� mdl�cym, wstr�tnym, cmentarnym cuchem �mierci.

Mary nakryte by�y czerwonym suknem. Barwionym alkiermesem w jego w�asnej farbiarni, pomy�la� niedorzecznie Reynevan, czuj�c, jak �zy cisn� mu si� do oczu.

��Jak to� � wydusi� ze �ci�ni�tego gard�a. � Jak to� si� mog�o� sta�?

Gryzelda z Der�w, �ona Peterlina, spojrza�a na niego. Twarz mia�a zaczerwienion� i opuchni�t� od p�aczu, do sp�dnic przyciska�a obydwoje chlipi�cych dzieci, Tomaszka i Sybill�. Ale jej spojrzenie by�o nie�yczliwe, wr�cz z�e. Niezbyt przyja�nie patrzyli te� te�� i szwagier Peterlina, stary Walpot Der i jego klocowaty syn Krystian.

Nikt, ani Gryzelda, ani Derowie, nie raczy� odpowiedzie� na jego pytanie. Ale Reynevan ani my�la� rezygnowa�.

��Co si� sta�o? Czy kto� mi wreszcie powie?

��Ubili go jacy� � b�kn�� s�siad Peterlina, Gunter von Bischofsheim.

��B�g � dorzuci� proboszcz z W�wolnicy, Reynevan nie pami�ta� jego nazwiska � B�g ich za to pokarze.

��Mieczem pchn�li � powiedzia� chrapliwie Matjas Wirt, okoliczny dzier�awca. � Ko� bez je�d�ca przybie�a�. W samo po�udnie.

��W samo po�udnie � powt�rzy�, sk�adaj�c r�ce, w�wolnicki pleban. � Ab incursu et daemone meridiano libera nos, domine�

��Ko� przybie�a� � powt�rzy� Wirt, zbity krzyn� z tropu modlitewnym wtr�tem � z okrwawionym siod�em i czaprakiem. Tedy zacz�lim szuka� i znale�lim. W lesie, tu� przed Balbinowem� Przy drodze samej. Z Powojowic musi pan Piotr jecha�. Grunt wieloma tam�j zryty by� kopytami, wida�, kup� obskoczyli�

��Kto?

��Nie wiada � wzruszy� ramionami Matjas Wirt. � Zb�je pewnie�

��Zb�je? Zb�je nie zabrali konia? By� nie mo�e.

��A kto tam wie, co by� mo�e, a co nie � wzruszy� ramionami von Bischofsheim. � Pana Derowi i moi knechci goni� po lasach, nu� kogo� u�owi�. A i do starosty zna� dali�my. Przyb�d� starostowi ludzie, zrobi� �ledztwo, wybadaj�, cui bono. Znaczy, kto mia� do morderstwa powody i kto skorzysta� na nim.

��Mo�e to � odezwa� si� zjadliwie Walpot von Der � jaki lichwiarz, krzyw za lichw� niesp�acon�? Mo�e jaki kamrat farbiarz, rad pozby� si� konkurenta? Mo�e klient jaki, na trzy z�amane grosze oszukany? Tak to jest, tym si� ko�czy, gdy si� o urodzeniu zapomina i z chamstwem kuma. W kupczyka bawi. Kto z kim przestaje, takim si� staje. Tfu! Da�em ci� za rycerza, c�rko, a teraz�e� wdow� po�

Umilk� nagle, a Reynevan poj��, �e to pod jego wzrokiem. Rozpacz i w�ciek�o�� walczy�y w nim zaciekle, raz jedna bra�a g�r�, raz druga. Opanowywa� si� ostatkiem woli, ale r�ce mu dygota�y. G�os te�.

��Nie widziano czasem w pobli�u � wykrztusi� � czterech konnych? Zbrojnych? Jeden wysoki, w�saty, w kurcie nabijanej� Jeden ma�y, z krostami na g�bie�

��Byli tacy � przem�wi� niespodziewanie pleban. � Wczoraj, w W�wolnicy, podle ko�cio�a. Rychtyk na Anio� Pa�ski dzwoniono� O, na srogich patrzyli r�bacz�w. Czterej. Zaprawd�, je�d�cy Apokalipsy�

��Wiedzia�am! � krzykn�a ochryp�ym i zdartym od p�aczu g�osem Gryzelda, zatapiaj�c w Reynevanie spojrzenie godne bazyliszka. � Wiedzia�am, jeno ci� zoczy�am, niecnoto ty! To przez ciebie! To przez twoje grzeszki i sprawki!

��Drugi von Bielau � Walpot Der z przek�sem zaakcentowa� tytu�. � Te� szlachcic. Ten dla odmiany od pijawek i lewatyw.

��Niecnoto, nicponiu! � wrzeszcza�a coraz g�o�niej Gryzelda. � Ktokolwiek tym dzieciom ojca zamordowa�, twoim tu �ladem przyby�! Nieszcz�cie tylko przez ciebie! Zawsze� bratu tylko wstyd przynosi� a zgryzoty! Czego tu chcesz? Ju� ci scheda pachnie, kruku ty? Wyno� si�! Wyno� si� z mojego domu!

Reynevan z wielkim trudem opanowa� dr�enie r�k. Ale g�osu nie doby�. A� gotowa� si� wewn�trznie od pasji i furii, a� rzuca�a nim ch��, by wywrzeszcze� tym wszystkim Derom w oczy, co my�li o ca�ej ich rodzinie, mog�cej gra� pan�w tylko dzi�ki zarabianym w foluszu pieni�dzom Peterlina. Ale pohamowa� si�. Peterlin nie �y�. Le�a� zamordowany, z w�gierskimi dukatami na oczach, w �wietlicy w�asnego gr�dka, w�r�d kopc�cych �wiec, na marach, na czerwonym suknie. Peterlin nie �y�. Nie godzi�y si�, wstr�tne by�y przy jego zw�okach k��tnie i pysk�wki, mierzi�a sama my�l o tym. Reynevan ba� si� nadto, �e gdy tylko otworzy usta, to si� rozszlocha.

Wyszed� bez s�owa.

�a�oba i przygn�bienie wisia�y nad ca�ym balbinowskim grodkiem. By�o pusto i cicho, s�u�ba skry�a si� gdzie�, �wiadoma, �e pogr��onym w �alu �a�obnikom niedobrze jest w�azi� pod r�k�. Nawet psy nie szczeka�y. W og�le nie wida� by�o ps�w. Opr�cz�

Przetar� wci�� wype�nione �zami oczy. Siedz�cy mi�dzy stajni� a �a�ni� czarny brytan nie by� zjaw�. Ani my�la� znika�.

Reynevan szybkim krokiem przemierzy� podw�rze, wszed� do budynku od strony wozowni. Przeszed� wzd�u� koryta dla kr�w � budynek by� zarazem obor� i chlewem � dotar� do przegr�d dla koni. W k�cie przegrody zajmowanej zwykle przez konia Peterlina, dziobi�c no�em glin� klepiska, kl�cza� w�r�d odgarni�tej s�omy Urban Horn.

��Tego, czego szukasz, nie ma tutaj � powiedzia� Reynevan, sam dziwi�c si� swemu spokojowi. Horn, o dziwo, wcale nie wydawa� si� by� zaskoczony. Patrzy� mu w oczy, nie wstaj�c.

��To, czego szukasz, ukryte by�o w innej skrytce. Ale ju� tego nie ma. Sp�on�o.

��Doprawdy?

��Doprawdy � Reynevan wydoby� z kieszeni nadpalony fragment arkusza, rzuci� go niedbale na polep�. Horn nadal nie wstawa�.

��Kto zabi� Peterlina? � Reynevan post�pi� krok. � Kunz Aulock i jego banda na zlecenie Stercz�w? Pana Barta z Karczyna te� oni zabili? Co ty masz z tym wsp�lnego, Horn? Dlaczego jeste� tu, w Balbinowie, p� dnia zaledwie po �mierci mego brata? Sk�d znasz jego skrytk�? Dlaczego szukasz w niej dokument�w, kt�re sp�on�y w Pow�jowicach? I co to by�y za dokumenty?

��Uciekaj st�d, Reinmarze � powiedzia� Urban Horn, przeci�gaj�c s�owa. � Uciekaj st�d, je�li ci �ycie mi�e. Nie czekaj nawet na poch�wek brata.

��Najpierw odpowiesz mi na pytania. Zacznij od tego najwa�niejszego: co ciebie ��czy z tym zab�jstwem? Co ��czy z Kunzem Aulockiem? Nie pr�buj k�ama�!

��Nie b�d� pr�bowa� � odrzek� Horn, nie spuszczaj�c wzroku � ani k�ama�, ani odpowiada�. Dla twojego dobra zreszt�. Mo�e ci� to zdziwi, ale taka w�a�nie jest prawda.

��Zmusz� ci� do odpowiedzi � Reynevan post�pi� krok i doby� pugina�u. � Zmusz� ci�, Horn. Je�li trzeba b�dzie, si��.

O tym, �e Horn zagwizda�, �wiadczy�o tylko z�o�enie warg, d�wi�k s�yszalny nie by�. Ale tylko dla Reynevana. W nast�pnej bowiem chwili co� ze straszliw� moc� uderzy�o go w pier�. Run�� na klepisko. Gnieciony ci�arem otworzy� oczy, po to, by zobaczy� tu� przed nosem pe�ny garnitur z�bisk czarnego brytana Belzebuba. Psia �lina kapa�a mu na twarz, smr�d przyprawia� o md�o�ci. Z�owrogi, gard�owy warkot parali�owa� l�kiem. W polu widzenia pojawi� si� Urban Horn, chowaj�cy za pazuch� nadpalony papier.

��Do niczego mnie nie mo�esz zmusi�, ch�opcze � Horn poprawi� na g�owie szaperon. � Wys�uchasz jednak tego, co powiem ci z dobrej woli. Ba, z �yczliwo�ci. Belzebub, nie rusz.

Belzebub nie ruszy�. Cho� wida� by�o, �e wielk� mia� ch�tk�.

��Z �yczliwo�ci � powt�rzy� Horn � radz� ci zatem, Reinmarze: uciekaj. Zniknij. Pos�uchaj rady kanonika Beessa. Bo g�ow� stawi�, �e udzieli� ci rad, da� wskaz�wki, jak wypl�ta� si� z kaba�y, w kt�r� popad�e�. Nie lekcewa�y si�, ch�opcze, wskaz�wek i polece� ludzi takich, jak kanonik Beess. Belzebub, nie rusz.

��Z powodu twego brata � powiedzia� Urban Horn � przykro mi niezmiernie. Sam nie wiesz, jak. Bywaj. I strze� si�.

Gdy Reynevan otworzy� oczy, zaci�ni�te przed dotykaj�cym niemal twarzy pyskiem Belzebuba, w stodole nie by�o ju� ani psa, ani Horna.

Przykucni�ty na grobie brata Reynevan kurczy� si� i dygota� ze strachu. Sypa� dooko�a siebie s�l zmieszan� z leszczynowym popio�em i dr��cym g�osem powtarza� zakl�cie. Coraz mniej wierz�c w jego skuteczno��.

Wirfe saltze, wirfe saltze

Non timebis a timore nocturno

Ni moru, ni go�cia z ciemno�ci

Ani demona

Wirfe saltze, wirfe saltze�

Monstra k��bi�y si� i ha�asowa�y w mroku.

Cho� �wiadom ryzyka i traconego czasu, Reynevan zaczeka� na poch�wek brata. Nie da� si�, mimo wysi�k�w bratowej i jej rodzinki, zniech�ci� do czuwania przy zw�okach, wzi�� udzia� w egzekwiach, wys�ucha� mszy. By� przy tym, gdy w obecno�ci szlochaj�cej Gryzeldy, proboszcza i nielicznego konduktu zakopano Peterlina w dole na cmentarzu na ty�ach starodawnego w�wolnickiego ko�ci�ka. Dopiero w�wczas wyjecha�. To znaczy � uda�, �e wyje�d�a.

Gdy zapad� zmrok, Reynevan pospieszy� na cmentarz. U�o�y� na �wie�ej mogile czarodziejskie instrumentarium, skompletowane � o dziwo � bez specjalnych k�opot�w. Najstarsza cz�� w�wolnickiej nekropolii przylega�a do wyp�ukanego przez rzeczk� jaru, grunt obsun�� si� tam nieco, przez co dost�p do staro�ytnych grob�w nie nastr�czy� trudno�ci. W magicznym arsenale Reynevana znalaz�y si� wi�c nawet gw�d� z trumny i trupi palec.

Nie pom�g� jednak ani trupi palec, ani zerwane pod cmentarnym p�otem tojad, sza�wia i z�ocie�, ani zakl�cia, szeptane nad ideogramem, wyrytym na grobie krzywym trumiennym gwo�dziem. Duch Peterlina, wbrew zapewnieniom ksi�g magicznych, nie uni�s� si� nad mogi�� w postaci eteralnej. Nie przem�wi�. Nie da� znaku.

Gdybym mia� tu moje ksi�gi, pomy�la� Reynevan, roz�alony i zniech�cony licznymi pr�bami. Gdybym mia� Lemegeton lub Necronomicon� Kryszta� wenecki� Troch� mandragory� Gdybym mia� dost�p do alembiku i m�g� wydestylowa� eliksir� Gdybym�

Niestety. Grymuary, kryszta�, mandragora i alembik by�y daleko, w Ole�nicy. W klasztorze augustian�w. Albo, co prawdopodobniejsze, w posiadaniu Inkwizycji.

Zza horyzontu szybko zbli�a�a si� burza. Towarzysz�ce rozb�yskom nieba pomruki grzmot�w by�y coraz g�o�niejsze. Wiatr usta� zupe�nie, powietrze zrobi�o si� martwe i ci�kie jak ca�un. Musia�o by� blisko p�nocy.

I wtedy si� zacz�o.

Kolejna b�yskawica o�wietli�a ko�ci�. Reynevan z przera�eniem zobaczy�, �e ca�a dzwonnica roi si� od paj�kopodobnych stwor�w, pe�zaj�cych w g�r� i w d�. Na jego oczach kilka cmentarnych krzy�y poruszy�o si� i pochyli�o, jedna z dalszych mogi� wybrzuszy�a si� mocno. Z ciemno�ci nad jarem dobieg� chrupot kruszonych trumiennych desek, potem rozbrzmia�o g�o�ne mlaskanie. A potem wycie.

Gdy sypa� wok� siebie s�l, r�ce lata�y mu jak w ataku febry, a wargi ledwo da�y si� zmusi� do wybe�kotania formu�y zakl�cia.

Najwi�kszy ruch panowa� nad jarem, w najstarszej, zaro�ni�tej olszyn� cz�ci cmentarza. Tego, co si� tam wyprawia�o, Reynevan na szcz�cie nie widzia�, nawet b�yskawice nie wydobywa�y z mroku nic poza niewyra�nymi kszta�tami i sylwetkami. Mocnych wra�e� dostarcza� jednak s�uch � buszuj�ce w�r�d starych mogi� towarzystwo tupa�o, rycza�o, wy�o, gwizda�o, kl�o, do tego k�apa�o i zgrzyta�o z�bami.

Wirfe saltze, wirfe saltze�

Jaka� kobieta �mia�a si� cienko i spazmatycznie. Jaki� baryton z�o�liwie parodiowa� liturgi� mszy, czemu towarzyszy� dziki rechot pozosta�ych. Kto� wali� w b�ben.

Z mroku wy�oni� si� ko�ciotrup. Troch� si� pokr�ci�, potem siad� na grobie i tak siedzia�, obj�wszy pochylon� czaszk� ko�cistymi d�o�mi. Przy nim przysiad� po chwili kosmaty stw�r o wielkich stopach. W stopy te stw�r j�� drapa� si� zapami�tale, st�kaj�c przy tym i poj�kuj�c. Zamy�lony ko�ciotrup nie zwraca� na niego uwagi.

Obok przeszed� muchomor na paj�czych nogach, za nim po chwili przecz�apa�o co�, co wygl�da�o zupe�nie jak pelikan, ale miast pi�r mia�o �usk�, a dzi�b pe�en ko�czystych kie�k�w.

Na s�siedni� mogi�� wskoczy�a wielka �aba.

I by�o tam jeszcze co�. Co�, co � Reynevan przysi�g�by � stale go obserwowa�o, nie spuszcza�o z oka. Co by�o zupe�nie skryte w mroku, niewidzialne nawet w blasku b�yskawic. Ale uwa�ne spojrzenie pozwala�o dostrzec �lepia �wiec�ce jak pr�chno. I d�ugie z�by.

��Wirfe saltze � sypn�� przed siebie ko�cz�c� si� ju� sol�. � Wirfe saltze�

Nagle przyci�gn�a jego wzrok jasna, wolno poruszaj�ca si� plama. �ledzi� j�, czekaj�c na kolejn� b�yskawic�. Gdy b�ysn�o, zobaczy� ku swemu zdumieniu dziewczyn� w bia�ym gie�le, zrywaj�c� i k�ad�c� do kosza wielkie i roz�o�yste cmentarne pokrzywy. Dziewczyna te� go zobaczy�a. Po chwili wahania podesz�a, postawi�a kosz. Nie zwr�ci�a najmniejszej uwagi ani na frasobliwego ko�ciotrupa, ani na kosmatego stwora, d�ubi�cego mi�dzy paluchami wielkich st�p.

��Dla przyjemno�ci? � spyta�a. � Czy z obowi�zku?

��Eee� Z obowi�zku� � pokona� strach, poj��, o co pyta�a. � Brat� Brata mi zabili. Tutaj le�y�

��Aha � odgarn�a w�osy z czo�a. � A ja tu, widzisz, pokrzywy zbieram.

���eby uszy� koszule � westchn�� po chwili, odgaduj�c. � Dla braci zakl�tych w �ab�dzie?

Milcza�a d�ugo.

��Dziwny jeste� � powiedzia�a wreszcie. � Pokrzywy s� na p��tno, a jak�e. Na koszule. Ale nie dla braci. Ja nie mam braci. A gdybym mia�a, nigdy nie pozwoli�abym, by w�o�yli te koszule.

Za�mia�a si� gard�owo, widz�c jego min�.

��Po co ty z nim w og�le gadasz, Eliza? � odezwa�o si� to z�bate co�, niewidzialne w mroku. � Nie szkoda to zachodu? Nad ranem spadnie deszcz, rozmyje t� jego s�l. Wtedy odgryzie mu si� g�ow�.

��To nie jest w porz�dku � powiedzia�, nie podnosz�c czaszki, frasobliwy ko�ciotrup. � To nie jest w porz�dku.

��Pewnie, �e nie � przytakn�a nazwana Eliz� dziewczyna. � Przecie� to Toledo. Jeden z nas. A ma�o nas ju� zosta�o.

��Chcia� gada� z umarlakiem � o�wiadczy�, wy�aniaj�c si� jak spod ziemi, karze� ze stercz�cymi spod g�rnej wargi z�bami. By� p�katy jak dynia, go�y brzuch �wieci� mu spod przykr�tkiej wystrz�pionej kamizeli.

��Z umarlakiem chcia� gada� � powt�rzy�. � Z bratem, co tu le�y pochowany. Chcia� odpowiedzi na pytania. Ale ich nie dosta�.

��Tedy godzi si� pom�c � powiedzia�a Eliza.

��Pewnie � powiedzia� ko�ciotrup.

��Jasne, brekek � powiedzia�a �aba.

�ysn�a b�yskawica, przetoczy� si� grom. Zerwa� si� wiatr, zaszumia� w badylach, zako�owa� i zakurzy� suchymi li��mi. Eliza bez wahania przest�pi�a rozsypan� s�l, silnie pchn�a Reynevana w pier�. Upad� na mogi��, waln�� potylic� o krzy�. W oczach rozb�ys�o mu, potem pociemnia�o, potem rozb�ys�o znowu, ale tym razem by�a to b�yskawica. Ziemia pod plecami zadygota�a. I zawirowa�a.

Doko�a zapl�sa�y cienie, ta�cz�ce sylwetki, dwa kr�gi, wiruj�ce naprzemiennie wok� mogi�y Peterlina.

��Barbelo, Hekate, Holda!

��Magna Mater!

��Eia!

Grunt pod nim zako�ysa� si� i pochyli� tak stromo, �e Reynevan gwa�townie rozpostar� r�ce, by nie zsun�� si� i nie spa��. Nogi nadaremnie szuka�y oparcia. Nie spada� jednak. W uszy wdziera�y si� d�wi�ki, �piew. W oczy cisn�y widziad�a.

Veni, veni, venias, ne me mori, ne me mori facias! Hyrca! Hyrca! Nazaza! Trillirivos! Trillirivos! Trillirivos!

Adsumus, m�wi Percival, kl�cz�cy przed Graalem. Adsumus, powtarza Moj�esz, zgarbiony pod ci�arem znoszonych z g�ry Synaj kamiennych tablic. Adsumus, m�wi Jezus, upadaj�cy pod krzy�em. Adsumus, powtarzaj� jednym g�osem zgromadzeni za sto�em rycerze. Adsumus! Adsumus! Jeste�my tu, Panie, zebrani w Twoim imieniu.

Echo przebiega przez zamek jak dudni�cy grom, jak odg�os dalekiej bitwy, jak gruchot taranu o grodow� bram�. I niknie powoli w�r�d ciemnych korytarzy.

Nadejdzie Viator, W�drowiec, m�wi m�oda dziewczyna o lisiej twarzy i podkr��onych oczach, ustrojona w wianek z werbeny i koniczyny. Kto� odchodzi, kto� przychodzi. Apage! Flumen immundissimum, draco maleficus� Nie pytaj o imi�, ono jest tajemnicze. Z tego, kt�ry po�era, wysz�o to, co si� spo�ywa, a z mocnego wysz�a s�odycz. A kto jest winien? Ten, kt�ry prawd� powie.

Zostan� zgromadzeni, uwi�zieni w lochu; b�d� zamkni�ci w wi�zieniu, a po wielu latach b�d� ukarani. Strze� si� Pomurnika, strze� si� nietoperzy, strze� si� demona, co niszczy w po�udnie, strze� i tego, kt�ry idzie w mroku. Mi�o��, m�wi Hans Mein Igel, mi�o�� ocali ci �ycie. �a�ujesz, pyta pachn�ca tatarakiem i mi�t� dziewczyna. �a�ujesz? Dziewczyna jest naga, naga nago�ci� niewinn�, nuditas virtualis. Jest ledwie widoczna w mroku. Ale tak blisko, �e czuje si� jej ciep�o.

S�o�ce, w�� i ryba. W��, ryba, s�o�ce wpisane w tr�jk�t. Wali si� Narrenturm, rozpada w gruzy turris fulgurata, wie�a trafiona piorunem. Biedny b�azen spada z niej, leci w d�, ku zag�adzie. Ja jestem tym b�aznem, przebiega przez g�ow� Reynevana, b�aznem i szale�cem, to ja spadam, lec� w otch�a�, na dno.

Cz�owiek, ca�y w p�omieniach, biegn�cy z krzykiem po p�ytkim �niegu. Ko�ci� w ogniu.

Potrz�sn�� g�ow�, by odp�dzi� widziad�a. I wtedy, w rozb�ysku kolejnej b�yskawicy, zobaczy� Peterlina.

Zjawa, nieruchoma jak pos�g, zaja�nia�a nagle nienaturalnym �wiat�em. Reynevan zobaczy�, �e �wiat�o to, niczym blask s�oneczny przez dziurawe �ciany sza�asu, bije z licznych ran � w piersi, szyi i podbrzuszu.

��Bo�e, Peterlin� � wyj�cza�. � Jak ci� strasznie� Zap�ac� mi za to, przysi�gam! Pomszcz� ci� Pomszcz�, braciszku� Kln� si�

Widziad�o wykona�o gwa�towny gest. Ewidentnie przecz�cy, zabraniaj�cy. Tak, to by� Peterlin, nikt inny opr�cz ojca nie gestykulowa� tak, gdy czemu� zaprzecza� lub gdy czego� zabrania�, gdy karci� ma�ego Reynevana za psoty lub szale�cze pomys�y.

��Peterlin� Braciszku�

Taki sam gest, jeszcze ostrzejszy, gwa�towniejszy, dobitniejszy. Nie pozostawiaj�cy w�tpliwo�ci. R�ka, wskazuj�ca po�udnie.

��Uciekaj � odezwa�o si� widziad�o g�osem Elizy od pokrzyw. � Uciekaj, ma�y. Daleko. Jak najdalej. Za lasy. Nim poch�onie ci� loch Narrenturmu. Uciekaj, biegn�c przez g�ry, skacz�c po pag�rkach, saliens in montibus, transiliens colles.

Ziemia zawirowa�a w�ciekle. I wszystko si� sko�czy�o. Zapad�o w ciemno��.

Przeor strzegomskiego klasztoru karmelit�w by� chudy jak szkielet; kompleksja, sucha cera, niedok�adnie zgolony zarost i d�ugi nos czyni�y go podobnym do oskubanej czapli. Gdy patrzy� na Reynevana, mru�y� oczy, gdy wraca� do czytania listu Ottona Beessa, przysuwa� list do nosa na odleg�o�� dw�ch cali. Ko�ciste i sine d�onie dr�a�y mu nieustannie, usta co i rusz krzywi� b�l. Przeor nie by� przy tym bynajmniej starcem. By�a to choroba, kt�r� Reynevan zna� i widywa�, choroba tocz�ca niczym tr�d � tyle tylko, ze niewidocznie, od �rodka. Choroba, wobec kt�rej bezsilne by�y wszelkie leki i zio�a, na kt�r� skutkowa�a tylko najsilniejsza magia. Co z tego zreszt�, ze skutkowa�a. Nawet je�li kto wiedzia�, jak leczy�, nie leczy�, bo czasy by�y takie, ze wyleczony potrafi� zadenuncjowa� lekarza.

Przeor chrz�kni�ciem wyrwa� go z zadumy.

��Tylko wi�c dla tej oto rzeczy jedynie � uni�s� list wroc�awskiego kanonika � czeka�e� na m�j powr�t, m�odzie�cze? Ca�e cztery dni? Wiedz�c, ze ojciec gwardian ma na czas mojej nieobecno�ci wszelkie plenipotencje?

Reynevan ograniczy� si� do kiwni�cia g�ow�. Powo�ywanie si� na waruek oddania listu do r�k w�asnych przeora by�o tak trywialnie oczywiste, �e a� niewarte wspominania. Je�l za� sz�o o cztery sp�dzone w podstrzegomskiej wsi dni, te� szkoda by�o o nich wspomina� -min�y nie wiedzie� kiedy. Jak we �nie. Od tragedii w Balbinowie Reynevan wcia� by� jak we �nie. Odr�twia�y, rozkojarzony i p�przytomny.

��Czeka�e� � stwierdzi� fakt przeor � by odda� list do r�k w�asnych. I wiesz co, m�odzie�cze? Bardzo dobrze, �e czeka�e�.

Reynevan nie skomentowa� i tym razem. Przeor powr�ci� do listu, podsuwaj�c go do samego niemal nosa.

��Taaak � powiedzia� wreszcie przeci�gle, podnosz�c wzrok i mru��c oczy. � Wiedzia�em, �e przyjdzie dzie�, gdy czcigodny kanonik przypomni mi o d�ugu. I upomni si� o sp�at�. Z lichwiarskim procentem. Kt�rego, nawiasem m�wi�c, Ko�ci� pobiera� zabrania. M�wi wszak Ewangelia �ukasz: po�yczajcie, niczego si� za to nie spodziewaj�c. Czy wierzysz, m�odzie�cze, bez zastrze�e� w to, w co ka�e wie�y� Ko�ci�, matka nasza?

��Tak, wielebny ojcze.

��Chwalebna to cnota. Zw�aszcza w dzisiejszych czasach. Zw�aszcza w miejscu takim, jak to. Czy wiesz, gdzie jeste�? Wiesz, czym jest to miejsce? Opr�cz klasztoru?

��Nie wiesz � przeor odgad� z milczenia. � Lub zr�cznie udajesz, �e nie wiesz. Jest to ot� dom demeryt�w. Co to takiego dom demeryt�w, zapewne nie wiesz r�wnie� lub z r�wn� zr�czno�ci� udasz, ze nie wiesz. Tedy ci powiem: jest to wi�zienie.

Przeor zamilk�, spl�t� d�onie, patrzy� na rozm�wc� badawczo. Reynevan ma si� rozumie�, dawno ju� odgad�, w czym rzecz, ale nie zdradza� si� z tym. Nie chcia� psu� karmelicie przyjemno�ci, kt�rej ten spos�b prowadzenia rozmowy ewidentnie mu dostarcza�.

��Czy wiesz � odj�� po chwili zakonnik � o co jego wielebno�� kanonik pozwala sobie prosi� mnie w tym li�cie?

��Nie, wielebny ojcze.

��Ta niewiedza usprawiedliwia ci� poniek�d. A poniewa� ja wiem, mnie nic usprawiedliwi� nie mo�e. Tym samym, je�li pro�bie odm�wi�, post�pek m�j usprawiedliwion b�dzie. Co ty na to? Czy� moja logika nie r�wna Arystotelesowej?

Reynevan nie odpowiedzia�. Przeor milcza�. Bardzo d�ugo. Potem zapali� list kanonika od �wiecy, obr�ci� nim tak, by p�omie� buchn��, rzuci� na posadzk�. Reynevan patrzy�, jak papier zwija si�, czernieje i kruszy. Oto obracaj� si� w popi� moje nadzieje, pomy�la�. Niewczesne zreszt�, bezsensowne i p�onne. Mo�e to wi�c i lepiej, �e sta�o si� tak, jak si� sta�o.

Przeor wsta�.

��Id� do szafarza � rzek� kr�tko i sucho. � Niechaj ci� nakarmi i napoi. Potem za� pokwapisz si� do naszego ko�cio�a. Tam spotkasz si� z tym, z kim powiniene�. Rozkazy b�d� wydane, b�dziecie mogli opu�ci� klasztor bez przeszk�d. Kanonik Beess w swym li�cie podkre�li�, �e obaj udajecie si� w dalek� podr�. Od siebie dodam, �e bardzo dobrze, �e w dalek�. By�oby, dodam, wielkim b��dem wyje�d�a� zbyt blisko. I wraca� zbyt rych�o.

��Dzi�kuj� waszej wielebno�ci�

��Nie dzi�kuj. Je�li za� kt�rego� z was napad�aby my�l prosi� mnie przed odej�ciem o b�ogos�awie�stwo na drog�, niechaj t� my�l porzuci.

Wikt u strzegomskich karmelit�w by�, w samej rzeczy, i�cie wi�zienny. Reynevan by� jednak wci�� zbyt przybity i apatyczny, by smakowa�. By� nadto, co tu gada�, nazbyt g�odny, by wykrzywia� si� na solonego �ledzia, kasz� bez omasty i piwo, od wody r�ni�ce si� jedynie kolorem, a i to nieznacznie. A mo�e zreszt� by� akurat post? Nie pami�ta�.

Jad� wi�c �ywo i �wawo, czemu z wyra�nym zadowoleniem przygl�da� si� staruszek szafarz, niew�tpliwie obyty z du�o mniejszym entuzjazmem ugaszczanych. Ledwie Reynevan upora� si� z ulikiem, u�miechni�ty zakonnik obdarzy� go drugim, wyci�gni�tym wprost z beczu�ki � Reynevan postanowi� wykorzysta� ten akt przyja�ni.

��Prawdziwa to forteca, wasz klasztor � odezwa� si� z pe�nymi ustami. � I nie dziwota, wiem wszak, czemu s�u�y. Ale przecie zbrojnej stra�y nie macie. Z tych, co tu pokutuj�, nigdy nikt nie uciek�?

��Oj, synu, synu � szafarz pokiwa� g�ow� nad jego naiwn� t�pot�. � Ucieka�? A po c�? Nie zapominaj, kto tu pokutuje. Ka�demu z nich kiedy� si� pokuta sko�czy. A cho� nikt z tutejszych nie pokutuje pro nihilo, koniec pokuty zmazuje win�. Nullum crimen, wszystko wraca do normy. A zbieg? By�by wywo�a�cem po kres swych dni.

��Rozumiem.

��To dobrze, bo mnie o tym gada� nie wolno. Jeszcze kaszy?

��Ch�tnie. A owi pokutnicy, to za co, ciekawo��, pokutuj�? Za jakie przewiny?

��Mnie o tym gada� nie wolno.

��To� nie o konkretne przypadki pytam. Jeno tak, og�lnie.

Szafarz zachrz�ka� i rozejrza� si� trwo�liwie, niew�tpliwie �wiadom, �e w domu demeryt�w uszy mog� mie� nawet obwieszone patelniami i czosnkiem �ciany kuchni.

��Oj � powiedzia� cicho, wycieraj�c o habit r�ce t�uste od �ledzi. � Za r�no�ci tu pokutuj�, synu, za r�no�ci. G��wn� miar� ksi�a zdro�ni. I mnisi. Ci, co im �luby nadto ci��y�y. Sam imaginujesz: �lub pos�usze�stwa, pokory, ub�stwa� Tak�e abstynencji i umiarkowania� Jak to m�wi�: plus bibere, quam orare. Tak�e �lub czysto�ci, niestety�

��Femina � odgad� Reynevan � instrumentum diaboli?

���eby� tylko femina� � westchn�� szafarz, wznosz�c oczy. � Ach, ach� Bezmiar grzech�w, bezmiar� Nijak zaprzeczy� A s� u nas i sprawy powa�niejsze� Oj, powa�niejsze� Ale o tym gada� mi nie wolno. Sko�czy�e� je��, synu?

��Sko�czy�em. Dzi�kuj�. By�o smaczne.

��Zachod�, ilekro� zechcesz.

Wn�trze ko�cio�a by�o wyj�tkowo mroczne, blask �wiec i �wiat�o z w�ziutkich okienek pada�y tylko na okolice samego o�tarza, tabernakulum, krucyfiks i tryptyk przedstawiaj�cy Op�akiwanie. Reszta prezbiterium, ca�a nawa, drewniane empory i stalle ton�y w m�tnym p�mroku. Mo�e to celowo, nie op�dzi� si� przed my�l� Reynevan, mo�e to dlatego, by podczas mod��w demeryci nie widzieli wzajem swych twarzy, by nie pr�bowali odgadywa� z nich cudzych grzech�w i wyst�pk�w. I por�wnywa� ich z w�asnymi.

��Tutaj jestem.

D�wi�czny i g��boki g�os, kt�ry dobieg� od strony ukrytej mi�dzy stallami wn�ki, pobrzmiewa� � trudno by�o oprze� si� takiemu wra�eniu � powag� i dostoje�stwem. Ale prawdopodobnie by�o to jedynie echo, pog�os baldachimu sklepienia, ko�acz�cy si� w�r�d kamiennych �cian. Reynevan podszed� bli�ej.

Nad roztaczaj�cym nik�� wo� kadzid�a i pokostu konfesjona�em g�rowa� wizerunek �wi�tej Anny Samotrzeciej, z Mari� na jednym, a Jezusem na drugim kolanie. Reynevan obraz widzia�, by� bowiem o�wietlony kagankiem. O�wietlaj�c obraz, kaganek pogr��a� okolic� w tym mroczniejszym mroku, tote� m�czyzn�, kt�ry siedzia� wewn�trz konfesjona�u, Reynevan widzia� jedynie w zarysach.

��Tobie tedy � powiedzia� m�czyzna, budz�c kolejne echa � przyjdzie mi dzi�kowa� za szans� odzyskania swobody poruszania si�, h�? Dzi�kuj� zatem. Cho� zdaje mi si�, �e raczej wi�cej do zawdzi�czenia mam pewnemu wroc�awskiemu kanonikowi, nieprawda�? I wydarzeniu, kt�re mia�o miejsce� No, powiedz dla porz�dku. �ebym by� zupe�nie pewien, �e rozmawiam z w�a�ciw� osob�. I �e to nie sen.

��Osiemnasty lipca, rok osiemnasty.

��Gdzie?

��Wroc�aw. Nowe Miasto�

��Oczywi�cie � potwierdzi� po chwili m�czyzna. � Jasna rzecz, �e Wroc�aw. Gdzie�by to mog�o by�, je�li nie tam? Dobra. Zbli� si� teraz. I przybierz przepisow� pozycj�.

��S�ucham?

��Kl�knij.

��Zabito mi brata � powiedzia� Reynevan, nie ruszaj�c si� z miejsca. � Mnie samemu grozi �mier�. Jestem �cigany, musz� ucieka�. A wcze�niej za�atwi� kilka spraw. I kilka porachunk�w. Ojciec Otto zapewni� mnie, �e ty zdo�asz mi pom�c. W�a�nie ty, kimkolwiek jeste�. Ale ani my�l� kl�ka� przed tob�� Jak mam ci� zwa�? Ojcem? Bratem?

��Zwij jak chcesz. Cho�by wujem. Jest mi to g��boko oboj�tne.

��Nie do �miech�w mi. M�wi�em, brata mi zabili. Przeor rzek�, �e mo�emy st�d wyj��. Wyjd�my wi�c, opu��my to smutne miejsce, ruszajmy w drog�. A w drodze opowiem, co trzeba. By� wiedzia�, co trzeba. I nie wi�cej ni� trzeba.

��Prosi�em � echo g�osu m�czyzny zadudni�o jeszcze g��biej � by� ukl�kn��.

��A ja m�wi�em: spowiada� ci si� nie my�l�.

��Kimkolwiek jeste� � rzek� m�czyzna � do wyboru masz dwie drogi. Jedn� tu, do mnie, na kl�czki. Drug� przez klasztorn� bram�. Beze mnie, ma si� rozumie�. Nie jestem jurgieltnikiem, ch�opcze, ani najemnym zbirem do za�atwiania twoich spraw i porachunk�w. To ja, zakarbuj sobie, decyduj�, ile i jakiej potrzeba mi wiedzy. Zreszt�, rzecz jest r�wnie� we wzajemnym zaufaniu. Ty nie ufasz mi, jak�e tedy ja mog� tobie?

��To, �e wyjdziesz z wi�zienia � odszczekn�� czupurnie Reynevan � mo�esz zawdzi�cza� mnie w�a�nie. I ojcu Ottonowi. Sam to sobie zakarbuj i nie pr�buj struga� wa�niaka. I stawia� przed wyborami. Bo to nie ja, lecz ty stoisz przed wyborem. Albo idziesz ze mn�, albo gnij tu dalej. Wyb�r�

M�czyzna przerwa� mu g�o�nym pukaniem w desk� konfesjona�u.

��Wiedz � powiedzia� po chwili � �e trudne wybory nie s� mi pierwszyzn�. Grzeszysz pych�, mniemaj�c, �e si� ich ul�kn�. Jeszcze dzi� rano nie wiedzia�em o twoim istnieniu, jeszcze dzi� wieczorem, je�li trzeba b�dzie, o twym istnieniu zapomn�. Powtarzam, a po raz ostatni: albo b�d�ca wyrazem zaufania spowied�, albo �egnaj. Pospiesz si� z wyborem, niewiele czasu zosta�o do seksty. A tu surowo przestrzega si� liturgii godzin.

Reynevan zacisn�� pi�ci, walcz�c z przemo�n� ochot�, by odwr�ci� si� i wyj��, wyj�� na s�o�ce, �wie�e powietrze, ziele� i przestrze�. Wreszcie prze�ama� si�. Zdrowy rozs�dek zwyci�y�.

��Nie wiem nawet � wydusi� z siebie, kl�kaj�c na wy�lizganym drewnie � czy jeste� kap�anem.

��To bez znaczenia � w g�osie cz�owieka z konfesjona�u zabrzmia�o co� na kszta�t drwiny. � Idzie mi tylko o spowied�. Rozgrzeszenia nie oczekuj.

��Nie wiem nawet, jak ci� zwa�.

��Mam wiele nazwisk � dobieg�o zza kratki, cicho, ale wyra�nie. � Pod r�nymi imionami zna mnie �wiat. Skoro mam szans� by� �wiatu przywr�cony� Trzeba b�dzie co� wybra� Wilibald z Hirsau? A mo�e, hmm� Benignus z Aix? Pawe� z Ty�ca? Cornelius van Heemskerck? A mo�e� A mo�e� mistrz Szarlej? Jak ci si� to widzi, ch�opcze: mistrz Szarlej? No, dobra, nie r�b min. Po prostu: Szarlej. Mo�e by�?

��Mo�e, Przyst�pmy do rzeczy. Szarleju.

Ledwo masywne, i�cie godne twierdzy wrzeci�dze strzegomskiego karmelu zatrzasn�y si� za nimi z hukiem, ledwo obaj oddalili si� od wysiaduj�cych pod bram� �ebrak�w i proszalnych dziad�w, ledwo weszli w cie� przydro�nych topoli, Szarlej zaskoczy� Reynevana totalnie i z kretesem.

Niedawny demeryt i wi�zie�, jeszcze przed chwileczk� fascynuj�co tajemniczy, zas�piony i dostojnie milcz�cy, teraz rykn�� nagle homeryckim �miechem, da� jeleniego susa w g�r�, rzuci� si� na wznak w chwasty i przez chwil kilka tarza� w�r�d zieleni niczym �rebak, przez czas ca�y rycz�c i �miej�c si� na przemian. Wreszcie na oczach os�upia�ego Reynevana jego niedawny spowiednik machn�� koz�a, zerwa� si� i uczyni� w stron� bramy wielce obel�ywy gest na zgi�tym �okciu. Gest poparty zosta� d�ug� litani� kra�cowo nieprzyzwoitych przekle�stw i wyzwisk. Kilka dotyczy�o przeora personalnie, kilka strzegomskiego klasztoru, kilka zakonu karmelit�w jako ca�o�ci, kilka mia�o wymiar og�lny.

��Nie s�dzi�em � Reynevan uspokoi� konia, sp�oszonego wyst�pem � �e tak tam by�o ci�ko.

��Nie s�d�cie, aby�cie nie byli s�dzeni. � Szarlej otrzepa� odzienie. � To po pierwsze. Po drugie, powstrzymaj si� �askawie od komentarzy, przynajmniej chwilowo. Po trzecie, pospieszajmy do miasta.

��Do miasta? A po co? My�la�em�

��Nie my�l.

Reynevan wzruszy� ramionami, pop�dzi� wierzchowca go�ci�cem. Udawa�, �e odwraca g�ow�, ale nie m�g� powstrzyma� si� od ukradkowej obserwacji krocz�cego obok konia m�czyzny.

Szarlej nie by� zbyt wysoki, by� nawet odrobin� ni�szy od Reynevana, ale detal ten umyka� uwadze, albowiem niedawny demeryt by� barczysty, mocno zbudowany i zapewne silny, co mo�na by�o wnioskowa� po �ylastych i graj�cych mi�niami przedramionach, wyzieraj�cych spod przykr�tkich r�kaw�w. Szarlej nie zgodzi� si� opu�ci� karmelu w habicie, a str�j, kt�ry mu dano, by� lekko dziwaczny.

Twarz demeryta mia�a rysy dosy� grube, �eby nie rzec toporne; by�o to jednak oblicze �ywe, zmieniaj�ce si� bez przerwy, graj�ce ca�� gam� wyraz�w. Garbaty i m�sko wydatny nos nosi� �lady dawnego z�amania, do�ek podbr�dka nikn�� w starej, ale wci�� widocznej bli�nie. Oczy Szarleja, zielone jak szk�o butelki, by�y bardzo dziwne. Gdy si� w nie spojrza�o, d�o� machinalnie sprawdza�a, czy sakiewka jest na miejscu, a pier�cie� na palcu. My�l z niepokojem bieg�a ku pozostawionym w domu �onie i c�rkach, a wiara w cnot� niewie�ci� obna�a�a ca�� sw� naiwno��. Nagle traci�o si� wszelkie nadzieje na zwrot po�yczonych pieni�dzy, pi�� as�w w talii do pikiety przestawa�o dziwi�, autentyczna piecz�� pod dokumentem zaczyna�a wygl�da� cholernie nieautentycznie, a drogo kupionemu koniowi zaczyna�o dziwnie rz�zi� w p�ucach. To w�a�nie si� czu�o, gdy patrzy�o si� w butelkowo zielone oczy Szarleja. Na jego oblicze, w kt�rym zdecydowanie wi�cej by�o z Hermesa ni�li z Apollina.

Min�li wielk� po�a� podmiejskiej ogrodowizny, potem kaplic� i szpital �wi�tego Miko�aja. Reynevan wiedzia�, �e hospicjum prowadz� joannici, wiedzia� te�, �e w Strzegomiu zakon ma komandori�. Zaraz przypomnia� sobie ksi�cia Kantnera i jego rozkaz, kieruj�cy go do Ma�ej Ole�nicy. I zacz�� si� niepokoi�. Z joannitami m�g� by� kojarzony, zatem droga, kt�r� jecha�, nie by�a drog� �ciganego wilka; w�tpi�, by kanonik Otto Beess pochwali� wyb�r. W tym momencie Szarlej po raz pierwszy da� dow�d swej przenikliwo�ci. Lub r�wnie rzadkiej umiej�tno�ci czytania w my�lach.

��Nie ma powod�w do niepokoju � powiedzia� swobodnie i weso�o. � Strzegom ma ponad dwa tysi�ce mieszka�c�w, znikniemy po�r�d nich jak b�dzina w �nie�ycy. Poza tym jeste� pod moj� opiek�. Wszak zobowi�za�em si�.

��Ca�y czas � odrzek� Reynevan po d�ugiej chwili, jakiej potrzebowa� na och�oni�cie. � Czas ca�y zastanawiam si�, ile dla ciebie znaczy takie zobowi�zanie.

Szarlej wyszczerzy� bia�e z�by ku maszeruj�cym w przeciwnym kierunku zbieraczkom lnu, ho�ym dziewojom w mocno rozche�stanych koszulach, ods�aniaj�cych wiele ze spoconych i zakurzonych wdzi�k�w. Dziewoi by�o kilkana�cie, a Szarlej szczerzy� si� do wszystkich po kolei, tote� Reynevan straci� nadziej� na to, �e us�yszy odpowied�.

��Pytanie � zaskoczy� go demeryt, odrywaj�c wzrok od kr�g�ego ty�eczka ostatniej ze zbieraczek, podryguj�cego pod mokrym od potu giez�em � by�o natury filozoficznej. Na takowe nie zwyk�em odpowiada� na trze�wo. Ale obiecuj� ci: odpowiedzi udziel� jeszcze przed zachodem s�o�ca.

��Nie wiem, czy doczekam. Czy wcze�niej nie sp�on� z ciekawo�ci.

Szarlej nie odpowiedzia�, przyspieszy� natomiast kroku tak, �e Reynevanowi przysz�o zmusi� konia do lekkiego k�usa. Szybko wi�c znale�li si� pod Bram� �widnick�. Za ni� za�, za gromad� kucaj�cych w cieniu brudnych p�tnik�w i pokrytych wrzodami �ebrak�w by� ju� Strzegom, jego w�skie, b�otniste, cuchn�ce i pe�ne ludzi uliczki.

Dok�d by i jakim b�d� celu ich droga wiod�a, Szarlej j� zna�, prowadzi� bowiem pewnie i bez �adnego wahania.

Przeszli uliczk�, w kt�rej stukota�o tyle krosien, �e niechybnie by�a to Tkacka lub Sukiennicza. Wkr�tce znale�li si� na placyku, nad kt�rym g�rowa�a wie�a ko�cielna. Przez placyk � da�o si� to widzie� i czu� � niedawno przeganiano byd�o.

��Popatrz jeno � rzek� Szarlej, zatrzymuj�c si�. � Ko�ci�, karczma, bordel, a w �rodku mi�dzy nimi kupa g�wna. Oto parabola ludzkiego �ywota.

��A podobno � Reynevan nie u�miechn�� si� nawet � na trze�wo nie filozofujesz.

��Po d�ugim okresie abstynencji � Szarlej skierowa� nieomylne kroki w zau�ek, w stron� lady zastawionej anta�kami i kuflami � upaja mnie sama jeno wo� dobrego piwa. Hej, dobry cz�eku! Bia�e strzegomskie poprosz�! Z piwnicy! Zechciej zap�aci�, ch�opcze, albowiem, jak powiada Pismo, argentum et aurum non est mihi.

Reynevan parskn��, ale rzuci� na lad� kilka halerzy.

��Czy dowiem si� wreszcie, jakie sprawy ci� tu przywiod�y?

��Dowiesz. Ale dopiero w�wczas, gdy przynajmniej trzy z tych spraw wypij�.

��A potem? � Reynevan zmarszczy� brwi. � �w dopiero co wspomniany zamtuz?

��Nie wykluczam � Szarlej uni�s� kufel. � Nie wykluczam, ch�opcze.

��A dalej? Trzydniowa libacja na okoliczno�� odzyskania wolno�ci?

Szarlej nie odpowiedzia�, pi� bowiem. Nim jednak przechyli� kufel, mrugn�� zza niego, a mrugni�cie to mog�o znaczy� wszystko.

��To by� jednak b��d � przem�wi� powa�nie Reynevan, wpatrzony w graj�c� �ykami grdyk� demeryta. � Mo�e b��d kanonika. A mo�e m�j, �e go pos�ucha�em. �e zada�em si� z tob�.

Szarlej pi�, nie zwracaj�c na niego �adnej uwagi.

��Na szcz�cie � ci�gn�� Reynevan � �atwo mo�na temu wszystkiemu zaradzi�. I kres po�o�y�.

Szarlej odj�� kufel od ust, westchn��, obliza� pian� z g�rnej wargi.

��Chcesz mi co� powiedzie� � odgad�. � M�w�e wi�c.

��My dwaj � rzek� zimno Reynevan � zwyczajnie nie pasujemy do siebie.

Demeryt skin��, by nalano mu drugie piwo, przez moment zdawa� interesowa� si� wy��cznie kuflem.

��Troch� si� r�nimy, fakt � przyzna�, �ykn�wszy. � Ja, dla przyk�adu, nie zwyk�em ch�do�y� cudzych �on. Gdyby dobrze poszuka�, znajdzie si� zapewne jeszcze kilka r�nic. To normalne. Stworzono nas bowiem na obraz i podobie�stwo, ale Stw�rca zadba� o cechy indywidualne. I chwa�a Mu za to.

Reynevan machn�� r�k�, coraz bardziej z�y.

��Zastanawiam si� � wypali� � czy ci� w imi� Stw�rcy nie po�egna�. Tu, zaraz. Aby�my rozeszli si�, ka�dy w swoje stron�. Bo doprawdy nie wiem, w czym mo�esz mi si� przygodzie. Boj� si�, �e w niczym.

Szarlej spojrza� na niego znad kufla.

��Przygodzie? � powt�rzy�. � W czym? �atwo si� przekona�. Krzyknij: �Pomocy, Szarleju!�, a pomoc b�dzie ci dana.

Reynevan wzruszy� ramionami i odwr�ci� si� z zamiarem odej�cia. Potr�ci� kogo�. A ten kto� uderzy� jego konima tak mocno, �e ko� kwikn�� i cisn�� si�, obalaj�c go w gn�j.

��Jak chodzisz, ��obie? Gdzie z t� chabet�? Tu jest miasto, nie twoja zafajdana wiocha!

Tym, kt�ry go potr�ci� i ruga�, by� jeden z trzech m�odych m�czyzn, odzianych bogato, modnie i elegancko. Wszyscy trzej byli niezwykle podobni � ustrojeni w jednakowe fantazyjne fezy na w�osach fryzowanych na �elazkach orazwatowane kabaty, pikowane tak g�sto, �e ich r�kawy wygl�da�y jak wielkie g�sienice. Nosili te� b�d�ce w modzie obcis�e paryskie spodnie zwane mi-parti, maj�ce nogawki w kontrastowych kolorach. Wszyscy trzej dzier�yli toczone laski z ga�kami.

��Jezu Chryste i wszyscy �wi�ci � powt�rzy� galant, wywijaj�c lask� m�ynka. � C� za chamstwo na tym �l�sku, c� za spro�na dzicz! Czy kto� ich kiedy� nauczy kultury?

��Trzeba b�dzie � powiedzia� drugi, z identycznym galijskim akcentem � samemu wzi�� na si� ten trud. I wprowadzi� ich do Europy.

��Racja � zawt�rowa� trzeci modni�, w b��kitno-czerwonych mi-parti. � Na pocz�tek w ramach wprowadzania wygarbujmy po europejsku sk�r� temu tu prostakowi. Nu�e, panowie, do kij�w! I niech si� nikt nie leni!

��Hola! � krzykn�� w�a�ciciel piwnej �awki. � Bez burd, panowie kupcy! Bo stra� zawezw�!

��Zawrzyj g�b�, �l�ski �woku, bo i ty oberwiesz. Reynevan usi�owa� zerwa� si�, ale nie zd��y�. Laska �omotn�a go w bark, druga z suchym trzaskiem spad�a na plecy, trzecia strzeli�a w po�ladki. Uzna�, �e nie ma co czeka� na dalsze ci�gi.

��Pomocy! � wrzasn��. � Szarleju! Pomocy!

Szarlej, kt�ry przygl�da� si� zaj�ciu z umiarkowanym zainteresowaniem, odstawi� kufel i nie spiesz�c si� podszed�.

��Dosy� zabawy.

Galanci obejrzeli si� � i jak na komend� rykn�li �miechem. Faktycznie, Reynevan musia� przyzna�, w swym kusym i pstrokatym odzieniu demeryt nie prezentowa� si� najdostojniej.

��Chryste Panie � parskn�� pierwszy galant, pobo�ny wida�. � Ale� pocieszne figury spotyka si� na tym kra�cu �wiata!

��To jaki� miejscowy b�azen � oceni� drugi. � Wida� po cudacznym stroju.

��Nie suknia zdobi cz�owieka � odrzek� zimno Szarlej. � Odejd�cie st�d, �askawcy. Pr�dziutko.

��Coo?

��Panowie � powt�rzy� Szarlej � �askawie zechc� si� oddali�. Znaczy, p�j�� sobie st�d gdzie� daleko. Nie musi by� Pary�. Wystarczy przeciwleg�y kraniec miasta.

��Cooooo?

��Panowie � powt�rzy� Szarlej, wolno, cierpliwie i dobitnie, jak dzieciom. � Panowie racz� sobie st�d p�j��. I zaj�� czym� dla siebie zwyk�ym. Sodomi�, dla przyk�adu. W przeciwnym wypadku zostan� panowie obici, i to gruntownie. I zanim kt�rykolwiek z pan�w zd��y wym�wi� credo in Deum patrem omnipotentem.

Pierwszy modni� zamachn�� si� lask�. Szarlej zwinnie unikn�� ciosu, chwyci� za kij i zakr�ci�, modni� wywin�� koz�a i plasn�� w b�oto. Lask�, kt�ra zosta�a mu w d�oni, demeryt zdzieli� przez �eb drugiego galanta, posy�aj�c go na piwowarsk� lad�, ciosem szybkim jak my�l da� po �apie trzeciemu. Ten pierwszy zerwa� si� tymczasem i rzuci� na Szarleja, rycz�c jak ranny �ubr. Demeryt bez widocznego wysi�ku powstrzyma� szar�� ciosem, kt�ry zgi�� galanta w p�. Szarlej za� �okciem uderzy� go pot�nie w nerki, padaj�cego kopn�� w ucho, zdawa�oby si�, od niechcenia. Ale kopni�ty zwin�� si� jak robak i ju� nie wsta�.

Dwaj pozostali spojrzeli po sobie i jak na komend� dobyli pugina��w. Szarlej pogrozi� im palcem.

��Nie radz� � powiedzia�. � No�e kalecz�!

Modnisie ostrze�enia nie pos�uchali.

Reynevanowi zdawa�o si�, �e obserwuje zaj�cie uwa�nie. Czego� jednak nie zauwa�y�, bo nie poj��, jak sta�o si� to, co si� sta�o. Wobec sadz�cych na niego i wymachuj�cych jak wiatraki galant�w Szarlej wydawa� si� niemal nieruchomy, ruchy za�, jakie wykona�, gdy go dopadli, by�y nieznaczne, lecz tak szybkie, �e umykaj�ce oku. Jeden z modnisi�w upad� na kolana, pochyliwszy g�ow� niemal do ziemi charcza� i jeden po drugim wypluwa� w b�oto z�by. Drugi siedzia� i krzycza�. Otworzywszy usta na pe�n� szeroko�� krzycza� i p�aka�, cienko, modulowanie, nieustannie, zupe�nie jak d�ugo nie karmione niemowl�. W�asny pugina� wci�� trzyma� w r�ku, a n� kolegi tkwi� mu w udzie, wbity a� po z�ocon� gard�.

Szarlej spojrza� w niebo, roz�o�y� r�ce gestem znacz�cym �a nie m�wi�em�. Zdj�� sw�j �mieszny przyciasny kubraczek. Podszed� do pluj�cego z�bami. Zr�cznie chwyci� go za �okcie, poderwa�, ucapi� za r�kawy i kilkoma precyzyjnymi kopniakami wykopa� galanta z watowanego kabata. Po czym sam si� we� ustroi�.

��Nie suknia czyni cz�owieka � rzek�, przeci�gaj�c si� z lubo�ci� � lecz ludzka godno��. Ale tylko cz�owiek dobrze ubrany czuje si� prawdziwie godnie.

Potem pochyli� si� i zdar� modnisiowi z pasa wyszywan� ja�mu�niczk�.

��Bogate miasto, Strzegom � powiedzia�. � Bogate miasto. Pieni�dze, patrzcie sami, walaj� si� na ulicach.

��Na waszym miejscu� � powiedzia� dr��cym nieco g�osem w�a�ciciel piwnej �awki. � Na waszym miejscu ucieka�bym, panie. To bogate kupce, go�cie wielmo�nego pana Guncelina von Laasan. Dobrze im tak, za burdy, co je ci�giem wszczynaj�� Ale uciekajcie lepiej, bo pan von Laasan�

���w mie�cie rz�dzi � doko�czy� Szarlej, zabieraj�c sakiewk� trzeciemu galantowi. � Dzi�ki za piwo, dobry cz�owieku. P�jd�my, Reinmarze.

Poszli. Galant z no�em w udzie d�ugo �egna� ich rozpaczliwym, nieustaj�cym, niemowl�cym wyciem:

��Uaa-uaa! Uaa-uaa! Uaa-uaa! Uaa-uaa!

Rozsiad�szy si� wygodnie na omsza�ym pniaku, Szarlej przygl�da� si� monetom, kt�re wysypa� z sakiewek do czapki. Nie ukrywa� niezadowolenia.

��Wnosz�c z ubioru i obej�cia � sarka� � rzek�by�, zamo�ni nowobogaccy. A w mieszkach, sp�jrz sam, ch�opcze, jaka bryndza. Jaki �mietnik! Dwa ecu, troch� oberzni�tych paryskich sold�w, czterna�cie groszy, p�groszki, magdeburskie fenigi, pruskie skojce i szel�gi, denary ihalerze cie�sze od op�atk�w, jakie� inne g�wna, kt�rych nawet rozpozna� nie potrafi�, dalib�g, fa�szywe. Wi�cej, niech mnie diabli, warte te sakiewki, srebrn� nici� i per�ami wyszywane. Ale sakiewki to nie got�wka, gdzie ja je teraz spieni��? A monety nie starczy tu nawet na lichego konia, a ja, psiakrew, musz� mie� konia. Niech to m�r, odzienie tych fircyk�w tez wi�cej by�o warte. Powinienem ich do go�a obedrze�.

��Wtedy � zauwa�y� do�� cierpko Reynevan � w po�cig za nami pan von Laasan pos�a�by pewnie nie dwunastu, ale stu ludzi. I nie jednym, ale wszystkimi traktami.

��Ale pos�a� dwunastu, wi�c nie dywaguj.

W samej rzeczy, nie d�u�ej ni� w p� godziny po tym, gdy obaj opu�cili Strzegom Bram� Jaworsk�, z tej�e bramy wypad� i pogna� go�ci�cem tuzin je�d�c�w w barwach Guncelina von Laasan, wielmo�y, pana na strzegomskim zamku i faktycznego w�adcy grodu. Szarlej jednak, dowodz�c sprytu, kr�tko po wyje�dzie kaza� Reynevanowi skr�ci� w las i skry� si� w g�szczu. Teraz czeka� i upewnia� si�, czy aby po�cig nie zawr�ci.

Reynevan westchn�� i przysiad� obok Szarleja.

��Efekt naszej znajomo�ci jest taki � powiedzia� � �e je�li dzi� rano �cigali mnie tylko bracia Sterczowie i naj�te przez nich zbiry, to ju� na odwieczerz depcz� mi po pi�tach von Laasan i strzegomscy zbrojni. Co b�dzie dalej, a� strach pomy�le�.

��To ty wzywa�e� pomocy � wzruszy� ramionami demeryt. � A ja wszak zobowi�za�em si� do opieki i ochrony. Wspomina�em ju� o tym, ty za� raczy�e� nie dowierza�, niewierny Tomaszu. Czy naoczny dow�d ci� przekona�? Czy tez musisz dotkn�� ran?

��Gdyby wtedy wcze�niej nadbieg�a stra� � wyd�� wargi Reynevan � albo kompani tych obitych, to zaiste, by�oby czego dotyka�. A o tej porze ju� bym wisia�. A ty, m�j opiekunie i obro�co, wisia�by� obok. Na s�siednim haku.

Szarlej nie odpowiedzia�, wzruszy� tylko znowu ramionami i roz�o�y� r�ce. Reynevan u�miechn�� si� mimowolnie. Nadal nie nabra� zaufania do dziwnego demeryta i nadal nie rozumia�, sk�d bra�o si� zaufanie kanonika Ottona Beessa. Nadal nie tylko nie zbli�a� si� do Adeli, lecz wr�cz zdawa� od niej oddala�. Do listy miejscowo�ci, w kt�rych nie m�g� si� pokaza�, dopisany zosta� Strzegom. Szarlej jednak, co tu du�o gada�, zaimponowa� mu troch�. Reynevan oczyma duszy widzia� ju�, jak Wolfher Stercz� kl�czy i jeden po drugim wypluwa z�by. Jak Morold, kt�ry w Ole�nicy targa� Adel� za w�osy, siedzi i wyje: �Uaaua-uaaua�.

��Gdzie si� nauczy�e� tak bi�? W klasztorze?

��W klasztorze � potwierdzi� spokojnie Szarlej. -Wierz mi, ch�opcze, klasztory pe�ne s� nauczycieli. Niemal ka�dy, kto tam przybywa, co� umie. Wystarczy wi�c ch�� do nauki.

��U demeryt�w, w karmelu, by�o podobnie?

��Jeszcze lepiej, pod wzgl�dem nauki oczywi�cie. Mieli�my du�o czasu, z kt�rym nie by�o co pocz��. Zw�aszcza je�li nie gustowa�o si� w bracie Barnabie. Brat Barnaba, cysters, cho� �adny i pulchny jak dzieweczka, dzieweczk� jednak nie by�, a fakt ten niekt�rym z nas odrobin� przeszkadza�.

��Oszcz�d� mi szczeg��w, prosz�. Co teraz robimy?

��Wzorem syn�w Aymona � Szarlej wsta� i przeci�gn�� si� � wsiadamy obaj na twego gniadego Bayarda. I ruszamy na po�udnie, ku �widnicy. Bezdro�ami.

��Dlaczego?

��Mimo zdobycia trzech sakiewek, nadal cierpimy na niedostatek argentum et aurum. W �widnicy znajd� na to antidotum.

��Pyta�em, dlaczego bezdro�ami?

��Traktem �widnickim przyby�e� do Strzegomia. Du�a szansa, �e spotkaliby�my si� tam nos w nos z tymi, kt�rzy ci� �cigaj�.

��Zgubi�em ich. Jestem pewien�

��Oni te� licz� na t� pewno�� � przerwa� demeryt. � Z twojej relacji wynika�o, �e �cigaj� ci� zawodowcy. Takich nie�atwo zgubi�. W drog�, Reynevanie. M�drze b�dzie, nim noc zapadnie, znale�� si� jak najdalej od Strzegomia i pana von Laasan.

��Zgadzam si�. B�dzie m�drze.

Wiecz�r zasta� ich w�r�d las�w, zmrok zaskoczy� w okolicach jakiej� sadyby, dym pe�za� tam po strzechach chat i rozsnuwa� si� po okolicy, mieszaj�c z mg�� wstaj�c� z ��k. Pocz�tkowo mieli zamiar zanocowa� w bliskim cha�up brogu, zakopani w ciep�e siano, ale psy wyczu�y ich i obszczeka�y tak zajadle, �e zrezygnowali. Ju� niemal�e po omacku znale�li na skraju boru na wp� rozwalony pasterski sza�as.

W lesie stale co� szu�ci�o, co� chrobota�o, co� popiskiwa�o i powarkiwa�o, co i rusz zapala�y si� tez w mroku blade latarenki �lepi�w. Najprawdopodobniej by�y to kuny lub borsuki, ale Reynevan dla pewno�ci wrzuci� do ogniska ostatki zebranego na w�wolnickim cmentarzu tojadu, dorzuci� zerwany przed wieczorem rozchodnik, mrucz�c przy tym pod nosem zakl�cia. Tego, czy by�y to dobre zakl�cia ani tego, czy dobrze je zapami�ta�, nie by� jednak ca�kiem pewien.

Szarlej przygl�da� si� ciekawie.

��M�w dalej � rzek�. � Opowiadaj, Reinmarze.

O wszystkich swych k�opotach Reynevan opowiedzia� ju� Szarlejowi podczas �spowiedzi� u karmelit�w, tam�e w og�lnych zarysach wy�o�y� by� swe plany i zamiary. Pod�wczas demeryt nie komentowa�. Tym bardziej niespodziana by�a jego reakcja teraz, gdy zacz�a by� mowa o szczeg�ach.

��Nie chcia�bym � rzek�, grzebi�c patykiem w ogniu � by sam mi�y pocz�tek naszej znajomo�ci skazi�y niedom�wienia i nieszczero�ci. Szczerze abez ogr�dek powiem ci tedy, Reinmarze, �e tw�j plan wart jest tego jedynie, by wsadzi� go psu w dup�.

��Co?

��Psu w dup� � powt�rzy� Szarlej, moduluj�c g�os jak kaznodzieja. � Do tego nadaje si� tw�j przedstawiony mi przed chwil� plan. B�d�c m�odzie�cem roztropnym i wykszta�conym, nie mo�esz sam tego nie widzie�. Nie mo�esz te� liczy� na to, �e ja w czym� takim wezm� udzia�.

��Ja i kanonik Otto Beess wyci�gn�li�my ci� spod klucza � Reynevan, cho� gotowa� si� ze z�o�ci, zapanowa� nad g�osem. � Nie z mi�o�ci, bynajmniej, lecz po to i tylko po to, by� wzi�� udzia�. B�d�c roztropnym demerytem nie mog�e� tego nie wiedzie�, tam, w klasztorze. A jednak dopiero teraz komunikujesz mi, �e udzia�u nie we�miesz. Wi�c i ja powiem szczerze a bez ogr�dek: wracaj do wi�zienia u karmelit�w.

��Ja wci�� jestem w wi�zieniu u karmelit�w. Przynajmniej oficjalnie. Ale ty chyba tego nie pojmujesz.

��Pojmuj� � Reynevan przypomnia� sobie naraz rozmow� z karmelickim szafarzem od �ledzi. � Doskonale pojmuj� te�, �e zale�y ci na odpokutowaniu, bo po pokucie nullum crimen, wracasz do �ask i przywilej�w. Ale rozumiem i to, �e kanonik Otto ma ci� w r�ku. Wystarczy mu bowiem og�osi�, �e� zbieg� od karmelit�w, a b�dziesz wywo�a�cem do ko�ca �ycia. Nie b�dzie powrotu do twojego zakonu i ciep�ego klasztorku. Nawiasem m�wi�c, jaki to zakon i jaki klasztorek? Mo�na wiedzie�?

��Nie mo�na. W istocie, drogi Reinmarze, poj��e� rzecz w�a�ciwie. Faktycznie, od demeryt�w wypuszczono mnie niejako nieoficjalnie, pokuta wci�� mi biegnie. A i to prawda, �e dzi�ki kanonikowi Beessowi biegnie mi ona na wolno�ci, za co kanonikowi chwa�a, albowiem ja kocham wolno��. Dlaczeg�by jednak mia� �wi�tobliwy kanonik odbiera� mi to, co da�? Wszak�e czyni� to, do czego mnie zobowi�za�.

Reynevan otworzy� usta, ale Szarlej natychmiast mu przerwa�, i to do�� obcesowo.

��Twoja opowie�� o mi�o�ci i zbrodni, cho� porywaj�ca, godna zaiste Chretiena de Troyes, mnie porwa� nie zdo�a�a. Nie wm�wisz mi, ch�opcze, �e kanonik Otto Beess poleci� ci mnie jako pomocnika w wybawianiu z opresji uci�nionych niewiast i wsp�lnika w rodowej zem�cie. Ja kanonika znam. To cz�ek m�dry. Skierowa� ci� do mnie, bym ci� ocali�. A nie po to, by�my obaj po�o�yli g�owy pod top�r. Spe�ni� tedy, czego oczekuje ode mnie kanonik. Ocal� ci� przed po�cigiem. I wywioz� bezpiecznie na W�gry.

��Nie opuszcz� �l�ska bez Adeli. I nie pom�ciwszy brata. Nie kryj�, �e zda�aby mi si� pomoc, �e liczy�em na ni�. Na ciebie. Ale je�li nie, to trudno. Sam sobie poradz�. Ty za� czy� pod�ug woli. Jed� na W�gry, na Ru�, do Palestyny, dok�d tylko chcesz. Ciesz si� wolno�ci�, kt�r� tak kochasz.

��Dzi�ki za sugesti� � odrzek� zimno Szarlej. � Ale nie skorzystam.

��Ach. Czemu� to?

��Sam w oczywisty spos�b nie poradzisz sobie. Stracisz g�ow�. A w�wczas kanonik upomni si� o moj�.

��Ha. Je�li tedy zale�y ci na g�owie, nie masz wyboru. Szarlej milcza� d�ugo. Reynevan zd��y� go ju� jednak troch� pozna� i nie liczy�, �e to koniec.

��Wzgl�dem brata � przem�wi� wreszcie niedawny wi�zie� karmelu � b�d� stanowczy. Cho�by z tego powodu, �e nie masz pewno�ci, kto go zabi�. Nie przerywaj mi! Wr�da rodowa to rzecz powa�na. A ty, jak wyzna�e�, ni �wiadk�w nie masz, ni dowod�w, jedyne, czym dysponujesz, to domys�y i domniemania. Nie przerywaj, prosi�em! Wys�uchaj. Wyjed�my, odczekajmy, zbierzmy informacje, zdob�d�my dowody, zgromad�my �rodki. Skrzyknijmy parti�. Pomog� ci. Je�li mnie us�uchasz, obiecuj�, posmakujesz zemsty tak, jak trzeba j� smakowa�. Na zimno.

��Ale�

��Jeszcze nie sko�czy�em. Wzgl�dem twej wybranki Adeli, plan nadal jest psu do dupy, ale c�, zawadzaj�c o Zi�bice drogi nadto nie nad�o�ymy. A w Zi�bicach wiele si� wyja�ni.

��Co� sugerujesz? Adela mnie kocha!

��Czy kto� przeczy?

��Szarleju?

��S�ucham.

��Dlaczego kanonik i ty upieracie si� przy W�grach?

��Bo to daleko.

��A dlaczego nie Czechy? Te� daleko. A ja Prag� znam, mam tam znajomk�w�

��Ty co, do ko�cio�a nie chodzisz? Kaza� nie s�uchasz? Praga i ca�e Czechy to teraz kocio� z wrz�c� smo��, mo�na si� bole�nie poparzy�. A za jaki� czas mo�e by� jeszcze weselej. Zuchwa�o�� husyt�w przekroczy�a granice, tak bezczelnej herezji nie zniesie ani papie�, ani Luksemburczyk, ani kurfirst saski, ani landgrafowie Mi�ni i Turyngii, ba, ca�ej Europie sol� w oku jest husyckie odst�pstwo. I tylko patrze�, jak ca�a Europa ruszy na Czechy z krucjat�.

��By�y ju� � zauwa�y� kwa�no Reynevan � antyhusyckie krucjaty. Chodzi�a ju� na Czechy ca�a Europa. I zdrowo dosta�a w sk�r�. O tym, jak dostawa�a, opowiada� mi ca�kiem niedawno naoczny �wiadek.

��Wiarygodny?

��Wr�cz przys�owiowo.

��I co z tego? Dosta�a, to i wyci�gn�a wnioski. Teraz lepiej si� przygotuje. Powtarzam: �wiat katolicki husyt�w nie zniesie. To tylko kwestia czasu.

��Znosz� ich ju� od lat siedmiu. Bo musz�.

��Albigensi trzymali si� lat sto. I gdzie teraz s�? To tylko kwestia czasu, Reinmarze. Czechy sp�yn� krwi�, jak sp�yn�a Langwedocja katar�w. I metod� sprawdzon� w Langwedocji w Czechach te� mordowa� b�dzie si� wszystkich r�wno, zostawiaj�c Bogu rozpoznanie niewinnych i prawowiernych. Dlatego nie jedziemy do Czech, lecz na W�gry. Tam mog� nam zagrozi� co najwy�ej Turcy. Wol� Turk�w ni� krzy�owc�w. Turcy, gdy idzie o mordowanie, nie dorastaj� krzy�owcom do pi�t.

Zabukowin�, przy skrzy�owaniu duktu z przesiek�, sta� w�r�d wysokich traw kamienny krzy� pokutny, jedna z licznych na �l�sku pami�tek zbrodni. Wnosz�c ze �lad�w erozji i wandalizmu, zbrodni bardzo dawnej, by� mo�e dawniejszej nawet ni� osada, kt�rej rozwaliny widoczne by�y opodal w postaci g�sto zaro�ni�tych chwastem pag�rk�w i do��w.

��Mocno sp�niona pokuta � skomentowa� zza plec�w Reynevana Szarlej. � Wr�cz roz�o�ona na pokolenia. Dziedziczna, rzek�bym. Wyrze�bienie takiego krzy�a zajmuje szmat czasu, stawia go wi�c ju� najcz�ciej syn, w g�ow� zachodz�c, kogo te� nieboszczyk tatu� utrupi� i co go na staro�� natchn�o do skruchy. Prawda, Reinmarze? Jak my�lisz?

��Ja nie my�l�.

��Wci�� jeszcze z�y jeste� na mnie?

��Nie jestem.

��Ha. Tedy jed�my. Nasze nowe znajome nie k�ama�y. Przesieka na wprost krzy�a, cho� pewnie pami�ta Bolka Chrobrego, niezawodnie wywiedzie nas na �widnicki trakt.

Reynevan pop�dzi� konia. Wci�� milcza�, ale Szarlejowi to nie przeszkadza�o.

��Przyznam, ze zaimponowa�e� mi, Reinmarze z Bielawy. U wied�m, znaczy. Wrzuci� do ognia gar�� zielska, be�kota� zamawiania i zakl�cia, zasup�a� naw�z potrafi, b�d�my szczerzy, byle znachor i baba gu�larka. Ale twoja lewitacja, no, no, to nie w kij dmucha�. Gdzie� ty si�, przyznaj, w Pradze edukowa�: na Uniwersytecie Karola czy u czeskich czarownik�w?

��Jedno � Reynevan u�miechn�� si� do wspomnie� � drugiego nie wyklucza�o.

��Rozumiem. Wszyscy tam lewitowali podczas wyk�ad�w?

Nie doczekawszy si� odpowiedzi, demeryt poprawi� si� na ko�skim zadzie.

��Nie mog� si� jednak oprze� zdziwieniu � podj�� � �e oto zmykasz, kryj�c si� przed po�cigiem po lasach mod� bardziej przystaj�c� zaj�cowi ni� magikowi. Magicy, nawet je�li musz� ucieka�, robi� to z wi�ksz� klas�. Medea, dla przyk�adu, uciek�a z Koryntu rydwanem zaprz�onym w smoki. Atlantes lata� na hippogryfie. Morgana w pole wywodzi�a mira�ami. Wiwiana� Nie pami�tam, co robi�a Wiwiana.

Reynevan nie skomentowa�. Te� zreszt� nie pami�ta�.

��Nie musisz odpowiada� � podj�� Szarlej z jeszcze wyra�niejsz� drwin� w g�osie. � Pojmuj�. Za ma�o masz wiedzy i wprawy, jeste� tylko adeptem nauk tajemnych, zaledwie uczniem czarnoksi�nika. Nieopierzonym piskl�ciem magii, z kt�rego wyro�nie jednak kiedy� orze�, Merlin, Alberich albo Maugis. A w�wczas biada�

Urwa�, widz�c na drodze to samo, co Reynevan.

��Nasze znajome wied�my � szepn�� � nie k�ama�y zaiste. Nie ruszaj si�.

Na przesiece, schyliwszy g�ow� i szczypi�c traw�, sta� ko�. Zgrabny ko� pod wierzch, lekki palefrois o cienkich p�cinach. Cisawej ma�ci, z ciemniejsz� grzyw� i ogonem.

��Nie ruszaj si� � powt�rzy� Szarlej, zsiadaj�c ostro�nie. � Taka okazja mo�e si� ju� nie powt�rzy�.

��Ten ko� � rzek� Reynevan z naciskiem � jest czyj�� w�asno�ci�. Do kogo� nale�y.

��Owszem. Do mnie. Je�li go nie sp�oszysz. Wi�c nie sp�osz.

Na widok zbli�aj�cego si� wolniutko demeryta ko� wysoko uni�s� �eb, potrz�sn�� grzyw�, prychn�� przeci�gle, nie sp�oszy� si� jednak, pozwoli� uchwyci� za kantar, kt�ry nosi�. Szarlej pog�aska� go po chrapach.

��To cudza w�asno�� � powt�rzy� Reynevan. � Cudza, Szarleju. Trzeba b�dzie odda� w�a�cicielowi.

��Ludzie, ludzie� � zanuci� cichutko Szarlej. � Hej-hej� Czyj to ko�? Gdzie w�a�ciciel? Widzisz, Reinmarze? Nikt si� nie zg�osi�. A zatem res nullius cedit occupanti.

��Szarleju�

��Dobra, dobra, uspok�j si�, nie trw� twego delikatnego sumienia. Oddamy konia prawowitemu posiadaczowi. Pod warunkiem, �e go napotkamy. Przed czym niechaj, b�agam, ustrzeg� nas bogi.

B�aganie ewidentnie nie dotar�o do adresat�w lub nie zosta�o wys�uchane, albowiem przesieka zaroi�a si� nagle od pieszych, zdyszanych i wskazuj�cych konia palcami�

��To wam uciek� ten cisek? � u�miechn�� si� �yczliwie Szarlej. � Jego szukacie? To macie szcz�cie. Rwa� na p�noc, co si� w kopytach. Ledwo zdo�a�em go zatrzyma�.

Jeden z przybysz�w, wielki brodacz, przyjrza� mu si� podejrzliwie. Wnosz�c z nieschludnej przyodziewy i odra�aj�cej aparycji by�, jak i pozostali, wie�niakiem. Jak i pozostali, uzbrojony by� w gruby kij.

��Zatrzymali�ta � przem�wi�, wyrywaj�c Szarlejowi postronek kantara � to i chwali si� wam. A tera id�ta sobie z Panem Bogiem.

Pozostali podeszli, otaczaj�c ich ciasnym wie�cem i dusz�co niezno�nym smrodem gospodarki rolnej. Nie byli to kmiecie, lecz wiejska biedota � zagrodnicy, komornicy i owczarze. Wyk��ca� si� z takimi o znale�ne sensu nie mia�o, Szarlej zrozumia� to od razu. Bez s�owa przepchn�� si� przez ci�b�. Reynevan ruszy� za nim.

��Ej�e � kr�py i ohydnie woniej�cy owczarz chwyci� nagle demeryta za r�kaw. � Kumie Gamrat! Tak ich puszczacie? Nie wypytawszy, co za jedni? A nie b�d� to wypadkiem owi wywo�a�cy? Owi dwaj, co ich strzegomskie pany szukaj�? I nagrod� za z�apanych obiecuj�? Nie b�d� to ci w�a�nie?

Wie�niacy zaszemrali. Kum Gamrat zbli�y� si�, podpieraj�c jesionow� lag�, ponury jak poranek w Zaduszki.

��Mo�e i oni � burkn�� z�owrogo. � A mo�e i nie oni�

��Nie oni, nie oni � zapewni� z u�miechem Szarlej. � To nie wiecie? Tamtych ju� schwytano. I nagrod� wyp�acono.

��Widzi mi si�, �e ��ecie.

��Pu�� r�kaw, ch�opie.

��A jak nie, to co?

Demeryt przez chwil� patrzy� mu w oczy. Potem za� ostrym szarpni�ciem wytr�ci� go z r�wnowagi, z p�obrotu kopn�� w gole�, tu� pod kolano. Owczarz gwa�townie pad� na kl�czki, a Szarlej kr�tkim ciosem z g�ry z�ama� mu nos. Ch�op z�apa� si� za twarz, krew spod palc�w pola�a si� obficie, jaskrawym zaciekiem przyozdabiaj�c prz�d siermi�gi.

Nim wie�niacy zdo�ali och�on��, Szarlej wydar� kumowi Gamratowi kij i zdzieli� go nim w skro�. Kum Gamrat b�ysn�� bia�kami oczu i upad� w ramiona ch�opa stoj�cego za nim, a demeryt waln�� i tego. Zawirowa� jak b�k, pior�c kosturem na lewo i prawo.

��Uciekaj, Reinmarze! � wrzasn��. � W nogi! Reynevan �gn�� konia, roztr�ci� czered�, ale uciec nie zdo�a�. Wie�niacy doskoczyli jak psy, z obu stron, wczepili si� w uprz��. T�uk� pi�ciami jak szalony, ale zwlekli go z siod�a. Bi�, ile mocy, i kopa� jak mu�, ale i na niego sypa�y si� razy. S�ysza� w�ciek�y ryk Szarleja i suche trzaski czaszek, w kt�re trafia�y ciosy jesionowej lagi.

Obalili go, przyt�amsili, przygnietli. Sytuacja by�a rozpaczliwa. To, z czym usi�owa� walczy�, to nie by�a ju� banda kmiot�w, ale straszliwy wielog�owy potw�r, �liska od brudu, �mierdz�ca �ajnem, moczem i zje�cza�ym mlekiem hydra o stu nogach i dwustu ku�akach.

Przez wrzask zgrai i szum krwi w uszach us�ysza� nagle bojowe krzyki, t�tent i r�enie koni, a grunt zadygota� od podk�w. Za�wiszcza�y nahaje, rozbrzmia�y wrzaski bole�ci, a d�awi�ce go wielor�kie monstrum rozpad�o si� na elementy sk�adowe. Agresywni przed momentem wie�niacy teraz na w�asnej sk�rze poznawali, czym jest agresja. Hulaj�cy po przesiece je�d�cy rozje�d�ali ich ko�mi i bez zmi�owania siekli batami, siekli tak, �e a� k�aki lecia�y z ko�uch�w. Kto zdo�a�, pierzcha� w las, ale na sucho nie usz�o nikomu.

Po chwili uciszy�o si� nieco. Je�d�cy uspokajali chrapi�ce konie, kr��yli po pobojowisku, wypatruj�c, komu by tu jeszcze przyla�. By�a to malownicza do�� kompania, towarzystwo, z kt�rym nale�a�o si� liczy�, a nie nale�a�o �artowa�, zna� to by�o od pierwszego rzutu oka, tak po odzieniu i rynsztunku, jak i po g�bach, kt�rych sklasyfikowanie jako zakazane i bandyckie nie nastr�czy�oby trudno�ci nawet niezbyt wprawnemu fizjonomi�cie.

Reynevan wsta�. I znalaz� si� tu� przed nosem jab�kowitej klaczy, na kt�rej, flankowana przez dw�ch konnych, siedzia�a t�ga i sympatycznie puco�owata kobieta w m�skim wamsie i berecie na jasnop�owych w�osach. Spod zdobi�cego beret p�ku �o�nich pi�r patrzy�y twarde, k�uj�ce i m�dre orzechowe oczy.

Szarlej, kt�ry, wygl�da�o, znaczniejszych obra�e� nie odni�s�, stan�� obok, odrzuci� u�omek jesionowej lagi.

��Wszelki duch � powiedzia�. � Oczom nie wierz�. A jednak nie mira� to, nie u�uda. Jejmo�� Dzier�ka Zbylutowa we w�asnej osobie. Dobrze m�wi przys�owie: g�ra z g�r��

Jab�kowita klacz potrz�sn�a �bem, a� zadzwoni�y k�ka munsztuka. Kobieta poklepa�a j� po szyi, milcza�a, mierz�c demeryta przenikliwym spojrzeniem orzechowych oczu.

��Zmizernia�e� � powiedzia�a wreszcie. � A i w�os ciut ci poszedzia�, Szarleju. Witaj. A teraz zabierajmy si� st�d.

��Zmizernia�e�, Szarleju.

Siedzieli za sto�em w bielonym przestronnym alkierzu na ty�ach zajazdu. Jedno okno wychodzi�o na sad, na krzywe grusze, krzaki czarnej porzeczki i brz�cz�ce od pszcz� ule. Z drugiego okna wida� by�o zagrod�, w kt�rej sp�dzano i grupowano w tabun konie. W�r�d dobrej setki rumak�w przewa�a�y masywne �l�skie dextrarii, wierzchowce dla ci�kozbrojnych, by�y te� kastelany, ogiery krwi hiszpa�skiej, by�y kopijnicze konie wielkopolskie, by�y mierzyny i podjezdki. W�r�d �omotu kopyt i r�enia co i rusz dawa�y si� s�ysze� okrzyki i kl�twy masztalerzy, komuch�w i eskorty o zakazanych g�bach.

��Zmizernia�e� � powt�rzy�a kobieta o orzechowych oczach. � I g�ow� �nie�kiem co� jakby przypr�szy�o.

��C� robi� � odrzek� z u�miechem Szarlej. � Tacitis que senescimus annis. Cho� tobie, jejmo�� Dzier�ko Zbylutowa, lata zdaj� si� dodawa� urody i uroku.

��Nie kad� mi. I nie jejmo�ciuj, bo zaraz czuj� si� jak jaka� starka. A i Zbylutow� ju� nie jestem. Gdy si� Zbylutowi zmar�o, wr�ci�am do panie�skiego miana. Dzier�ka de Wirsing.

��Prawda, prawda � pokiwa� g�ow� Szarlej. � To� rozsta� si� z tym �wiatem Zbylut z Szarady, �wie� Panie nad jego dusz�. Ile to ju� lat, Dzier�ko?

��Na M�odziank�w b�dzie dwa roki.

��Prawda, prawda. Ja za� w tym czasie�

��Wiem � uci�a, przenikliwym spojrzeniem obrzuci�a Reynevana. � Wci�� nie przedstawi�e� mi twego towarzysza.

��Jestem� � Reynevan waha� si� przez moment, decyduj�c wreszcie, �e wobec Dzier�ki de Wirsing Lancelot z Wozu mo�e by� i nietaktowny, i ryzykowny. � Jestem Reinmar z Bielawy.

Kobieta milcza�a chwil�, wierc�c go wzrokiem.

��I�cie � wycedzi�a wreszcie. � G�ra z g�r�. Zjecie biermuszki, ch�opcy? Podaj� tu wy�mienit� biermuszk�. Ilekro� tu staj�, jem. Skosztujecie?

��No pewnie � oczy Szarleja zab�ys�y. � Pewnie, �e tak. Dzi�ki, Dzier�ko.

Dzier�ka de Wirsing klasn�a w d�onie, obs�uga zjawi�a si� natychmiast, zakrz�ta�a. Musiano tu zna� i powa�a� handlark� koni, w rzeczy samej, pomy�la� Reynevan, niejeden raz musia�a tu go�ci� z p�dzonym na sprzeda� tabunem, niejeden floren musia�a tu wyda�, w tym zaje�dzie niedaleko �widnickiego traktu, pod wsi�, kt�rej nazwy zapomnia�. I nie mia� czasu sobie przypomina�, albowiem podano jad�o. Po chwili obaj z Szarlejem siorbali polewk�, �owi�c grudki twarogu, pracuj�c lipowymi �y�kami szybko, acz w rytmie, by unika� zderzania si� w misie. Dzier�ka milcza�a taktownie, przygl�da�a si� im, ho�ubi�c kufel spocony od zimnego piwa.

Reynevan odetchn�� g��boko. Nie jad� ciep�ej strawy od czasu obiadu z kanonikiem Ottonem w Strzelinie. Szarlej za� wpatrywa� si� w piwo Dzier�ki tak wymownie, �e i im przyniesiono niebawem ociekaj�ce pian� kubki.

��Dok�d to B�g prowadzi, Szarleju? � odezwa�a si� wreszcie niewiasta. � I czemu� to wdajesz si� po lasach w bitki z wie�niakami?

��Pielgrzymujemy do Barda � ze�ga� niefrasobliwie demeryt. � Do Matki Boskiej Bardzkiej, pomodli� si� w intencji naprawy tego �wiata. A napadli nas bez dania racji. Zaprawd�, �wiat pe�en jest niegodziwo�ci, a po go�ci�cach i lasach znacznie �atwiej o �otrzyka ni�li o przeorysz�. Ho�ota owa zaatakowa�a nas, powtarzam, bez powodu, wiedziona grzeszn� chuci� czynienia z�a. Ale my odpuszczamy naszym winowajcom�

��Kmiot�w � Dzier�ka przerwa�a mu tok wymowy � naj�am, by pomogli szuka� �rebca, co uciek�. �e obmierz�e to chamy, nie zaprzecz�. Ale potem bajdurzyli co� o �ciganych, co� o wyznaczonych nagrodach�

��Rojenia g��w pr�niaczych � westchn�� demeryt � i umys��w mia�kich. Kt� je odgadn�� zdo�a�

��Siedzia�e� pod kluczem na klasztornej pokucie. Prawda?

��Prawda.

��I c�?

��I nic � twarz Szarlej a nie drgn�a. � Nuda. Ka�dy dzie� taki sam. W k�ko. Matutinum, laudesy, pryma, tercja, potem na Barnab�, seksta, nona, potem na Barnab�, nieszpory, collationes, kompleta, na Barnab�

��Przesta� wreszcie kr�ci� � Dzier�ka przerwa�a mu ponownie. � Dobrze wiesz, o co mi idzie, gadaj wi�c: zwia�e�? �cigaj� ci�? Wyznaczyli nagrod�?

��Uchowaj Bo�e! � Szarlej przybra� min� ura�onego supozycj�. � Zosta�em zwolniony. Nikt mnie nie �ciga, nikt nie prze�laduje. Jestem cz�owiekiem wolnym.

��Jak�e� mog�am zapomnie� � odrzek�a z przek�sem. � Ale dobrze, niech b�dzie, daj� wiar�. A je�li daj� To wniosek nasuwa si� prosty.

Szarlej uni�s� brwi znad oblizywanej �y�ki, daj�c wyraz zaciekawieniu. Reynevan niespokojnie powierci� si� na �awie. Jak si� okaza�o, s�usznie.

��Wniosek nasuwa si� prosty � powt�rzy�a, przypatruj�c mu si�, Dzier�ka de Wirsing. � Tedy to im� m�ody pan Reinmar z Bielawy jest obiektem polowania i po�cigu. �e od razu nie zgad�am, ch�opcze, to przez to, �e w takich aferach rzadko przegrasz, stawiaj�c na Szarleja. Oj, dobrali�cie si� wy, dobrali�cie niczym w korcu maku�

Zerwa�a si� nagle, doskoczy�a do okna.

��Hej, ty! � wrzasn�a. � Tak, ty! �ajzo jedna! Kulfonie zo�zowaty! Kutasie krzywy! Jeszcze raz uderzysz konia, a ka�� ci� nim po majdanie w��czy�!

��Wybaczcie � wr�ci�a do sto�u, splot�a ramiona pod faluj�cym biustem. � Ale wszystkiego musz� sama dopilnowa�. Ledwo oko odwr�c�, a ju� si� biesz�, nicponie. O czym to ja? Aha. �e�cie si� dobrali, figlarze.

��Wiesz zatem.

��A jak�e. Kr��y plotka po narodzie. Kyrielejson i Walter de Barby uganiaj� si� po go�ci�cach, Wolfher Stercz� je�dzi samosz�st po �l�sku, �ledzi, wypytuje, odgra�a si� Zbytecznie jednak s�pisz nos, Szarleju, a i ty niepotrzebnie si� niepokoisz, ch�opcze. Przy mnie jeste�cie bezpieczni. Nic mnie nie obchodz� mi�osne awantury i rodowe swary, Sterczowie ni braty mi, ni swaty. W przeciwie�stwie do ciebie, Reinmarze Bielau. Bo� dla mnie, mo�e ci� to zdziwi, ale krewniak. Nie rozdziawiaj g�by. Jam jest wszak de domo Wirsing, z Wirsing�w na Reichwalde. A Wirsingowie z Reichwalde poprzez Zedlitz�w spokrewnieni s� z Nostitzami. A przecie twoja babka by�a Nostitz�wna.

��To prawda � przem�g� zdumienie Reynevan. � Ale �e�cie, pani, tak biegli w koneksjach�

��Wiem to i owo � uci�a kobieta. � Brata twego, Piotra, zna�am dobrze. Dru�y� ze Zbylutem, moim ma��onkiem. Go�ci� u nas, na Ska�ce, niejeden raz. Na koniach ze ska�eckiej stadniny zwyk� je�dzi�.

��M�wicie w czasie przesz�ym � Reynevan spochmurnia�. � Tedy wiecie ju��

��Wiem.

Trwaj�ce czas jaki� milczenie przerwa�a Dzier�ka de Wirsing.

��Szczerze z tob� wsp�czuj� � powiedzia�a, a jej powa�na twarz szczero�� potwierdza�a. � To, co sta�o si� pod Balbinowem, to i dla mnie tragedia. Twego brata zna�am i lubi�am. Zawsze ceni�am go za rozs�dek, za trze�we spojrzenie, za to, �e nigdy nie robi� z siebie nad�tego p�panka. Co tu du�o gada�, to� za przyk�adem Peterlina w�a�nie m�j Zbylut nabra� umu-rozumu. Nos, co go zwyk� by� po wielkopa�sku zadziera�, opu�ci� ku ziemi, zobaczy�, na czym nogami stoi. I j�� si� hodowli koni.

��Tak to by�o?

��A jak�e. Przedtem Zbylut z Szarady by� pan, szlachcic, znana jakoby w Ma�opolsce familia, samym Melszty�skim pi�ta pono woda po kisielu. Herbowy rycerz, z tych, co to wiecie: na piersi Leliwa, pod Leliw� podarte gacie. A� tu Piotr Bielau, taki sam miles mediocris, dumny, ale biedny, bierze si� za interes, buduje farbiarni� i folusz, sprowadza majstr�w z Gandawy i Ypres. Bimbaj�c na to, co powiedz� inni rycerze, robi pieni�dze. I co? Wkr�tce jest prawdziwym panem, mo�nym i bogatym, a pogardzaj�cy nim herbowi gn� si� w uk�onach i �lini� w u�miechach, byle tylko by� �askaw po�yczy� im got�wki�

��Peterlin � oczy Reynevana b�ysn�y. � Peterlin po�ycza� pieni�dze?

��Wiem, co podejrzewasz � Dzier�ka spojrza�a na niego bystro. � Ale to w�tpliwe. Tw�j brat po�ycza� tylko ludziom dobrze sobie znanym i pewnym. Za lichw� mo�na podpa�� Ko�cio�owi. Peterlin bra� ma�y procent, nawet nie po�ow� tego, co �ydzi, ale przed donosem nie tak �atwo si� obroni�. A wzgl�dem twoich podejrze� Ha, fakt, nie brakuje takich, co gotowi zamordowa�, nie mog�c lub nie chc�c sp�aci� d�ugu. Ale ludzie, kt�rym po�ycza� tw�j brat, do takich raczej nie nale�eli. B��dzisz wi�c po zimnym tropie, krewniaku.

��Niew�tpliwie � zacisn�� wargi Reynevan. � Nie ma co mno�y� podejrze�. Ja wiem, kto i dlaczego zabi� Peterlina. W�tpliwo�ci w tym wzgl�dzie nie mam �adnych.

��Nale�ysz wi�c do mniejszo�ci � rzek�a zimno kobieta. � Bo wi�kszo�� w�tpliwo�ci ma.

Cisz�, kt�ra zapad�a, znowu przerwa�a Dzier�ka de Wirsing.

��Kr��� plotki po narodzie � powt�rzy�a. � Ale wielce nierozs�dnym, ba, g�upim wr�cz by�oby na podstawie onych pochopnie bra� si� do wr�dy i zemsty. M�wi� to na wypadek, gdyby�cie trafunkiem wcale nie do Matki Boskiej Bardzkiej zmierzali, lecz ca�kiem inne mieli plany i zamiary.

Reynevan uda�, �e ca�kowicie poch�ania go zaciek na powale. Szarlej mia� min� niewinn� jak dzieci�. Dzier�ka nie spuszcza�a z obu orzechowych oczu.

��Wzgl�dem za� �mierci Peterlina � podj�a po chwili, zni�aj�c g�os � to w�tpliwo�ci s�. I to powa�ne. Bo to, uwa�acie, dziwna si� zaraza szerzy na �l�sku. Dziwny pom�r pad� na przedsi�biorc�w i kupc�w, a i rycerskich g��w nie oszcz�dza. Umieraj� ludzie zagadkow� �mierci��

��Pan Bart � mrukn�� pod nosem Reynevan. � Pan Bart z Karczyna�

��Pan von Bart � dos�ysza�a, kiwn�a g�ow�. � A wcze�niej pan Czambor z Heissensteinu. A przed nim dwaj p�atnerze z Otmuchowa, imion zapomnia�am. Tomasz Gernrode, mistrz cechu rymarzy z Nysy. Pan Fabian Pfefferkorn z niemodli�skiej sp�ki handlowej, od handlu o�owiem. A ostatnio, ledwo tydzie� temu, Miko�aj Neumarkt, �widnicki mercator sukienny. I�cie pom�r�

��Niechaj zgadn� � odezwa� si� Szarlej. � �aden z wymienionych nie umar� na osp�. Ani ze staro�ci.

��Zgad�e�.

��B�d� zgadywa� dalej: nie bez kozery masz liczniejsz� ni� zwykle eskort�. Nie bez kozery z�o�on� z uzbrojonych po z�by bandzior�w. Dok�d to, m�wi�a�, jedziesz?

��Nie m�wi�am � uci�a. � Tamtej sprawy tkn�am za� jeno po to, by�cie poj�li, jak jest du��. By�cie poj�li, �e tego, co si� dzieje na �l�sku, przy najlepszych ch�ciach nie da si� przypisa� Sterczom. Ani obci��y� tym Kunza Aulocka. Bo to si� zacz�o na d�ugo przed tym, nim przy�apano m�odego pana de Bielau w ��ku z pani� Sterczow�. Warto, by�cie o tym pami�tali. Ja nie mam ju� nic wi�cej do dodania.

��Powiedzia�a� zbyt du�o � Szarlej nie spu�ci� wzroku � by nie doko�czy�. Kto zabija �l�skich kupc�w?

��Gdyby�my wiedzieli � oczy Dzier�ki de Wirsing zap�on�y gro�nie � to ju� by nie zabija�. Ale bez obawy, dowiemy si�. Wy trzymajcie si� od tego z dala.

��Czy m�wi wam co� � wtr�ci� Reynevan � nazwisko Horn? Urban Horn?

��Nie � odrzek�a, a Reynevan od razu wiedzia�, �e k�amie. Szarlej spojrza� na niego, w jego oczach Reynevan odczyta� wskaz�wk�, by nie zadawa� dalszych pyta�.

��Trzymajcie si� od tego z dala � powt�rzy�a Dzier�ka.

��To niebezpieczna rzecz.A wy macie, je�li wierzy� plotkom, do�� w�asnych zmartwie�. Gadaj� ludziska, �e Sterczowie srodze si� zawzi�li. �e Kyrielejson i Stork kr��� jak wilki, �e s� ju� na tropie. Wreszcie, �e pan Guncelin von Laasan wyznaczy� nagrod� za jakowych� dw�ch szelm�w�

��Plotki � przerwa� Szarlej. � Pog�oski.

��Mo�liwe. Niemniej niejednego one zawiod�y na szubienic�. Radzi�abym wi�c trzyma� si� z dala od g��wnych trakt�w. A w miejsce Barda, do kt�rego pono zmierzacie, doradza�abym jaki� inny, odleglejszy gr�d. M�g�by to by� Po�o�, dla przyk�adu. Albo Ostrzyhom. Buda wreszcie.

Szarlej uk�oni� si� z atencj�.

��Rada cenna � rzek�. � I dzi�ki za ni�. Ale W�gry daleko, hen� A ja na piechot� Bez konia�

��Nie �ebrz, Szarleju. Nie do twarzy ci z tym� Zaraza! Znowu zerwa�a si�, dopad�a okna, znowu obrzuci�a wyzwiskami kogo�, kto niedbale obchodzi� si� z koniem.

��Wyjd�my � rzek�a, poprawiaj�c w�osy i faluj�c biustem. � Jak sama nie dojrz�, skurwysyny pomarnuj� mi �rebce.

���adny tabunik � oceni� Szarlej, gdy wyszli. � Nawet jak na ska�eck� stadnin�. Niez�y grosz si� szykuje. Je�li sprzedasz.

��Nie ma strachu � Dzier�ka de Wirsing z lubo�ci� przyjrza�a si� swym rumakom. � Jest popyt na kastelany, id� i podjezdki. Gdy idzie o konia, panowie rycerze zapominaj� o w�u w kieszeni. Wiecie, jak to jest: na wyprawie ka�dy chce si� i w�asnym koniem pochwali�, i pocztem.

��Na jakiej wyprawie?

Dzier�ka odchrz�kn�a, rozejrza�a si�. Potem wykrzywi�a usta.

��W intencji naprawy tego �wiata.

��Aha � odgad� Szarlej. � Czesi.

��O tym � handlarka koni wykrzywi�a si� jeszcze bardziej � lepiej nie gada� za g�o�no. Biskup wroc�awski pono ostro si� za lokalnych heretyk�w zabra�. Po drodze, ilem min�a grod�w, pod ka�dym ci�kie od wisielc�w szubienice. Zgliszcza po stosach.

��Przecie my nie heretycy. To czego mamy si� l�ka�?

��Gdzie ogiery kastruj� � rzek�a Dzier�ka ze znajomo�ci� rzeczy � tam nie zaszkodzi uwa�a� i na w�asne jajca.

Szarlej nie skomentowa�. Zaj�ty by� obserwacj� kilku zbrojnych, kt�rzy w�a�nie wyprowadzali z szopy w�z, zakryty czarnym smo�owanym wa�tuchem. Do wozu zaprz�ono dw�jk� koni. A potem, ponaglani przez grubego sier�anta, zbrojni wynie�li i za�adowali pod p�acht� spory zamczysty kufer. Wreszcie z karczmy wyszed� wysoki typ w bobrowym ko�paku i p�aszczu z bobrowym ko�nierzem.

��Kto zacz? � zaciekawi� si� Szarlej. � Inkwizytor?

��Blisko� trafi� � odrzek�a p�g�osem Dzier�ka de Wirsing. � To kolektor. Podatek �ci�ga.

��Jaki podatek?

��Specjalny, jednorazowy. Na wojn�. Z kacerzami.

��Czeskimi?

��S� inni? � Dzier�ka wykrzywi�a si� znowu. � A podatek uchwalili panowie na Reichstagu we Frankfurcie. Czyj maj�tek wi�kszy ni� dwa tysi�ce gulden�w, ma zap�aci� guldena, czyj mniejszy � guldena p�. Ka�dy giermek z rycerskiego rodu da� ma trzy guldeny, rycerz pi��, baron dziesi�� Wszyscy duchowni ui�ci� maj� pi�� od sta ze swego rocznego dochodu, duchowni bez dochod�w � dwa grosze�

Szarlej wyszczerzy� w u�miechu swe bia�e z�by.

��Brak dochod�w zadeklarowali pewnie wszyscy duchowni. Z dopiero co wspomnianym biskupem wroc�awskim na czele. A jednak skrzyneczk� musia�o podnie�� czterech krzepkich drab�w. Eskorty za� naliczy�em o�miu. Dziwi, i� tak sensownego ci�aru strze�e tak nieliczna grupa.

��Eskorta si� wymienia � wyja�ni�a Dzier�ka. � Na ca�ej trasie. Kt�rego rycerza dziedzina, ten dostarcza zbrojnych. Dlatego w tej chwili tak ich ma�o. To jest, Szarleju, jak z tym przej�ciem �yd�w przez Morze Czerwone. �ydzi przeszli, Egipcjanie jeszcze nie nadci�gn�li�

��A morze si� rozst�pi�o � Szarlej te� zna� ten dowcip. � Rozumiem. C�, Dzier�ko, b�dziemy si� �egna�. Dzi�ki pi�kne za wszystko.

��Podzi�kujesz za chwil�. Bo zaraz ka�� wyszykowa� ci konika. By� nie musia� dra�owa� na piechot�. I mia� jakie� szans�, gdy dojdzie ci� po�cig. Nie my�l tylko, �e to z mi�osierdzia i dobroci serca. Zwr�cisz mi pieni�dze przy sposobno�ci. Czterdzie�ci re�skich. Nie r�b min. Cena jak dla brata! Wdzi�cznym by� powiniene�.

��I jestem � u�miechn�� si� demeryt. � Jestem, Dzier�ko. Dzi�ki przeogromne. Zawsze mo�na by�o na ciebie liczy�. A �eby nie wysz�o, �em tylko do brania skory, prosz�, oto prezent dla ciebie.

��Sakiewki � ch�odno stwierdzi�a fakt Dzier�ka. � Niebrzydkie. Srebrn� nici� wyszywane. I per�ami. �adnymi nawet. Cho� fa�szywymi. Ale dlaczego trzy?

��Bom hojny. To jeszcze nie wszystko � Szarlej zni�y� g�os, rozejrza� si�. � Trzeba ci wiedzie�, Dzier�ko, �e obecny tu m�ody Reinmar ma pewne� Hmmm� Zdolno�ci. Zgo�a niezwyk�e, by nie rzec� magiczne.

��H�? -Szarlej przesadza � �achn�� si� Reynevan. � Jestem medykiem, nie magikiem�

��W�a�nie � wpad� mu w s�owo demeryt. � Gdyby� potrzebowa�a jakiego� eliksiru albo filtru� Mi�osnego, dajmy na to� Afrodysjaku� Czego� na potencj�

��Na potencj� � powt�rzy�a w zamy�leniu. � Hmm� Mog�oby si� przygodzie�

��No prosz�. Nie m�wi�em?

���dla ogier�w � doko�czy�a Dzier�ka de Wirsing. -Ja z mi�o�ci� sobie sama radz�. I jeszcze ca�kiem gracko obywam si� bez czarnoksi�stwa.

��Poprosz� o utensylia do pisania � rzek� po chwili ciszy Reynevan. � Wypisz� recept�.

Wyszykowanym konikiem okaza� si� �w zgrabny cisawy palefrois, ten sam, kt�rego znale�li na przesiece. Reynevan, kt�ry wieszczbom le�nych czarownic pocz�tkowo wiary raczej nie dawa�, teraz zaduma� si� g��boko. Szarlej za� wskoczy� na konia i dziarsko obk�usowa� majdan. Demeryt ujawni� kolejny talent � powodowany pewn� r�k� i mocnymi kolanami cisek szed� jak po sznurku, pi�knie unosz�c nogi i wysoko trzymaj�c g�ow�, za� w niewymuszenie eleganckiej pozycji je�dzieckiej Szarleja najwi�kszy znawca i mistrz hippiki nie znalaz�by nic do skrytykowania. Koniuchy i zbrojni z eskorty zaklaskali w d�onie. Nawet opanowana Dzier�ka de Wirsing zacmoka�a z uznaniem.

��Anim wiedzia�a � mrukn�a � �e tyli z niego kawalkator. I�cie, nie zbywa mu na talentach.

��Prawda.

��Ty za�, krewniaku � odwr�ci�a si� � uwa�aj na siebie. Polowanie trwa na husyckich emisariuszy. Na obcych i przybysz�w wsz�dzie teraz bacznie patrz�, a o wypatrzonych zaraz donosz�. Bo kto nie doniesie, sam w podejrzeniu. Ty� za� nie do��, �e obcy i przybysz, to jeszcze twoje imi� i r�d znane si� na �l�sku zrobi�y, coraz wi�cej ludzi ma na Bielaw� wyostrzone uszy. Wymy�l sobie co�.

Nazwij si� Hmm� �eby imi� cho� to samo zosta�o i nie myli�o ci si� ci�giem� Niechaj tedy b�dzie� Reinmar von Hagenau.

��Przecie� � u�miechn�� si� Reynevan � tak nazywa� si� s�awny poeta�

��Nie gryma�. A zreszt� czasy mamy trudne. Kto w takich pami�ta nazwiska poet�w?

Szarlej zako�czy� pokaz kr�tkim, acz energicznym galopem, wry� konia, a� prysn�� �wir. Podjecha�, zmuszaj�c ciska do krok�w tak tanecznych, �e znowu zarobi� na aplauz.

��Wda�a bestyjka � powiedzia�, klepi�c �rebca po szyi. � I �cig�a. Jeszcze raz dzi�kuj�, Dzier�ko. Bywaj.

��Bywajcie. I niech B�g prowadzi.

��Do widziska.

��Do obaczyska. Oby w lepszych czasach.