Dzia�o si� to w czasach, kiedy atrament by� jeszcze zupe�nie, ale to zupe�nie bia�y, natomiast kreda by�a czarna. Tak, tak, moi drodzy, kreda by�a jeszcze wtedy kompletnie czarna. �atwo sobie wyobrazi�, ile z tego powodu wynika�o k�opot�w i nieporozumie�. Pisa�o si� bia�ym atramentem na bia�ym papierze i czarn� kred� na czarnej tablicy. Tak, tak, moi drodzy, sami chyba rozumiecie, �e napisane w ten spos�b litery by�y ca�kiem, ale to ca�kiem niewidoczne. Gdy ucze� pisa� wypracowanie, nauczyciel nigdy nie wiedzia�, czy kartki s� zapisane, czy te� nie zapisane. Uczniowie wypisywali przer�ne g�upstwa na papierze lub na tablicy, ale nikt nie m�g� tego sprawdzi� ani nawet zauwa�y�. Listy pisane w ten spos�b by�y zupe�nie nieczytelne, tote� ma�o kto pisywa� je w tych czasach. Urz�dnicy w biurach zape�niali pismem ogromne ksi�gi, ale na pr�no ktokolwiek usi�owa�by odnale�� w nich �lady liter lub cyfr. Po prostu by�y niewidoczne. I gdyby nie to, �e istnieje w biurach z dawna zakorzeniony zwyczaj prowadzenia ksi�g, na pewno zaniechano by tej �mudnej i niepotrzebnej pracy.

Ludzie podpisywali si� na rozmaitych papierach i dokumentach, chocia� doskonale wiedzieli, �e nikt, nie wy��czaj�c ich samych, podpis�w tych nigdy nie odczyta i najwymy�lniejsze nawet zakr�tasy p�jd� na marne. Ale poniewa� od niepami�tnych czas�w podpisywanie si� sprawia�o ludziom ogromn� przyjemno��, nie zwa�ali wi�c na to, �e bia�y atrament jest niewidoczny na bia�ym papierze. Tak, tak, moi drodzy, ci, co si� podpisywali, nie przejmowali si� zupe�nie tym przykrym stanem rzeczy. I nie wiadomo, jak d�ugo trwa�by on jeszcze, gdyby nie pan Ambro�y Kleks.

S�awny ten m�drzec, dziwak i podr�nik, ucze� wielkiego doktora Paj-Chi-Wo, za�o�yciel s�ynnej Akademii, wyl�dowa� pewnego dnia ca�kiem przypadkowo w jednym z port�w P�wyspu Bajka�skiego.

Po d�ugich w�dr�wkach dotar� pan Kleks do Bajdocji, rozleg�ego i bogatego kraju, le��cego na zachodnim wybrze�u p�wyspu. �agodny charakter i go�cinno�� Bajdot�w, ich zami�owanie do bajek, dzielno�� m�czyzn i uroda bajdockich dziewcz�t zach�ci�y pana Kleksa do bli�szego zapoznania si� z j�zykiem, �yciem i obyczajami tego ludu.

Zamieszka� wi�c w stolicy pa�stwa, Klechdawie, po�o�onej u podn�a g�ry zwanej Bajkaczem. Wi�kszo�� mieszka�c�w Klechdawy zajmowa�a si� hodowl� kwiat�w, tote� miasto ton�o w zieleni i wygl�da�o jak czarodziejski ogr�d. Parki, cieplarnie i klomby usiane by�y kwiatami nieznanych i niespotykanych odmian.

Powietrze w Klechdawie, przesycone aromatem r�, lewkonii, ja�min�w i rezedy, odurza�o mieszka�c�w i tym zapewne t�umaczy� mo�na ich nie-zwyk�e zami�owanie do uk�adania bajek. W alejach i parkach bajkopisarze odziani w barwne stroje i uwie�czeni kwiatami opowiadali bajki tak niezwyk�e, �e nikt ze s�uchaczy nie umia�by �adnej z nich powt�rzy�.

Bajdoci m�wili j�zykiem bardzo podobnym do innych j�zyk�w, z t� tylko r�nic�, �e nie znali i nie u�ywali samog�oski �u�. Tak, tak, moi drodzy, litera �u� nie by�a im zupe�nie znana. Dlatego te� �mur� po bajdocku posiada� brzmienie �mr�, �ucho� po bajdocku by�o �cho�, �mucha� � �mcha�, �kura� � �kra� itd. Pan Kleks bardzo szybko podchwyci� t� szczeg�ln� cech� j�zyka Bajdot�w i ju� po kilku dniach w�ada� nim doskonale.

Klechdawianie mieszkali w ma�ych, jednopi�trowych domkach, obro�ni�tych dooko�a zieleni� i kwiatami. Ich barwy i zapachy zwabia�y niezliczone ilo�ci motyli, kt�re czyni�y otaczaj�cy �wiat jeszcze barwniejszym.

�piewy ptak�w rozbrzmiewa�y tam od wczesnego �witu do p�nego zmierzchu przez ca�y niemal rok, bowiem jesie� i zima w Bajdocji trwa�y bardzo kr�tko. Zaledwie jeden miesi�c, pi�� dni i dwie godziny.

Raz na dwadzie�cia lat odbywa� si� zjazd wszystkich bajkopisarzy bajdockich, kt�rzy wybierali spo�r�d siebie Wielkiego Bajarza. By� nim jak si� �atwo domy�li� autor najpi�kniejszej bajki. Przybyli na zjazd rozbijali namioty w Dolinie Tulipan�w, kt�re pachn� najsubtelniej i odurzaj� mniej ni� inne kwiaty. Wst�powali oni kolejno na wie�� wzniesion� w sercu doliny i wyg�aszali po jednej ze swych bajek. Musieli m�wi� bardzo dono�nie, tak aby wszyscy zebrani mogli ich s�ysze�, tote� przez ca�y czas, dla wzmocnienia strun g�osowych, od�ywiali si� tylko miodem i sokiem morwowym. Wszyscy s�uchali wsp�zawodnik�w z nies�abn�c� uwag�, gdy� dla Bajdot�w nie istnia�o nic pi�kniejszego i ciekawszego ni� bajki.

Tak, tak, moi drodzy, bajki by�y dla nich czym� najwa�niejszym. Poniewa� Bajdocja mia�a bardzo, bardzo wielu bajkopisarzy, wi�c wyg�aszanie bajek trwa�o od rana do wieczora przez dwa, a czasem nawet przez trzy miesi�ce. Ale zjazd taki odbywa� si� raz na dwadzie�cia lat, s�uchacze byli wi�c niezwykle cierpliwi, nikt nie zak��ca� spokoju, a nawet rzadko kto kichn��, chyba �e ju� w �aden spos�b nie m�g� si� od tego powstrzyma�.

Ka�dy z obecnych dostawa� malutk� ga�k� z ko�ci s�oniowej, kt�r� wr�cza� autorowi najpi�kniejszej, jego zdaniem, bajki. Kto zebra� najwi�cej ga�ek z ko�ci s�oniowej, zosta� Wielkim Bajarzem. Wr�czano mu ogromne z�ote pi�ro, b�d�ce oznak� najwy�szej w�adzy w Bajdocji, i wprowadzano go uroczy�cie przy d�wi�kach muzyki do marmurowego pa�acu, wznosz�cego si� na szczycie Bajkacza. Tam Wielki Bajarz zasiada� na misternie rze�bionym fotelu z wonnego sanda�owego drzewa i od tej chwili stawa� si� g�ow� pa�stwa bajdockiego na przeci�g dwudziestu lat i sprawowa� rz�dy przy pomocy siedmiu innych znakomitych bajkopisarzy, zwanych Bajda�ami, czyli doradcami.

Ca�y nar�d czci� Wielkiego Bajarza i okazywa� mu bezwzgl�dne pos�usze�stwo. Najznakomitsi ogrodnicy przysy�ali mu rzadkie odmiany kwiat�w i najwonniejszy mi�d ze swoich pasiek. Na pa�acowych trawnikach m�ode tancerki bajdockie, na�laduj�c motyle, odgrywa�y barwne pantomimy; najlepsi muzycy, ukryci w cieniu drzew, na swoich instrumentach o jednej srebrnej strunie, zwanych bajdolinami, na�ladowali szum wiatru, szmer strumienia, trzepot ptak�w, szelest li�ci i brz�czenie pszcz�. Ka�dy stara� si�, w miar� swych si�, uprzyjemni�, upi�kszy� i ubarwi� �ycie Wielkiego Bajarza, aby pobudzi� jego natchnienie.

Ale bajki, to najwi�ksze bogactwo ludu bajdockiego, gin�y nie utrwalone, nie przekazane nie tylko innym narodom, ale nawet potomnym we w�asnym kraju. Nikt bowiem nie m�g� ogarn�� pami�ci� wci�� nowych bajek, a nie znano sposobu utrwalania ich na papierze, gdy� atrament by� bia�y.

Tak, tak, moi drodzy, w tych czasach przecie� nie znano jeszcze czarnego atramentu.

Jeden z uczonych bajdockich po wielu latach pracy obmy�li� spos�b wi�zania supe�k�w, kt�re odpowiada�y poszczeg�lnym literom i wyrazom.

Bajkopisarze j�li tedy za pomoc� tego niezmiernie skomplikowanego systemu przenosi� swe utwory na zwoje sznurk�w, a odpowiednio wyszkolone dziewcz�ta, przepuszczaj�c supe�ki przez palce, umia�y je odczytywa�.

Powsta�y niebawem liczne biblioteki, gdzie na p�kach przechowywano k��bki sznurk�w powi�zanych w r�norodne, misternie spl�tane supe�ki, podobnie jak dzi� przechowuje si� ksi��ki. Tysi�ce bajdockich bajek utrwalano w ten spos�b, doprowadzaj�c wi�zanie supe�k�w do coraz wi�kszej doskona�o�ci.

Sta�o si� jednak nieszcz�cie, kt�rego nawet najm�drzejsi ludzie w Bajdocji nie mogli przewidzie�. Oto pewnego dnia, u schy�ku lata, pojawi� si� nagle owad wielokrotnie mniejszy od komara, zwany supe�kowcem, kt�ry �ywi� si� tylko i wy��cznie supe�kami. Rozmna�a� si� on z nadzwyczajn� szybko�ci�. Ju� po kilku godzinach chmary drobniutkich, prawie niewidzialnych szkodnik�w przenikn�y do wszystkich bibliotek i zanim zdo�ano przedsi�wzi�� jakiekolwiek �rodki zaradcze, po�ar�y wszystkie supe�ki, skarb bajdockiego bajkopisarstwa.

Gdy przera�ony Wielki Bajarz przyby� wraz z Bajda�ami do biblioteki narodowej w Klechdawie, zasta� tam jedynie zwa�y py�u i stosy drobniutkich muszek, nap�cznia�ych z przejedzenia.

Wielki Bajarz zasiad� w swoim fotelu, zamy�li� si� g��boko i przez ca�y tydzie� nie zajmowa� si� sprawami pa�stwa, a Bajda�owie na pr�no usi�owali przypomnie� sobie bajki swego w�adcy, po�arte przez supe�kowce. Potem zawar�y si� wszystkie okna marmurowego pa�acu i przez d�ugie miesi�ce trwa�a �a�oba narodowa.

Skoro jednak Bajdoci otrz�sn�li si� ze swej straszliwej zgryzoty i wr�cili do codziennych zaj��, uczeni zacz�li szuka� innego sposobu utrwalania dzie� bajkopisarzy.

Ale nowe pr�by r�wnie� zawiod�y. Nikt nie potrafi� wynale�� sposobu nadania bajkom �ywota trwalszego ani�eli �ywot motyli unosz�cych si� nad kwietnikami Klechdawy.

Dzia�o si� to za panowania Wielkiego Bajarza, kt�ry nazywa� si� Apolinary Mrk, co po polsku nale�y czyta� Apolinary Mruk. Zyska� on s�aw� najwi�kszego w dziejach Bajdocji bajkopisarza i lud czci� go bardziej ni� wszystkich jego poprzednik�w.

By� to t�u�ciutki jegomo�� w wieku lat oko�o pi��dziesi�ciu, na kr�tkich n�kach, kt�re nie si�ga�y do ziemi, gdy siada� na swoim urz�dowym fotelu z sanda�owego drzewa. Odznacza� si� niezwyk�� pogod� i dobrotliwo�ci�. Twarz mia� okr�g��, bez zarostu, g�ow� �ys�, okolon� wianuszkiem siwiej�cych w�os�w, male�kie, �miej�ce si� oczki i nos przypominaj�cy czerwon� rzodkiewk�, kt�ra pozosta�a na talerzu tylko dlatego, �e by�a ostatnia.

Raz w tygodniu Wielki Bajarz ukazywa� si� na balkonie marmurowego pa�acu i opowiada� t�umom zgromadzonym w ogrodach swoj� najnowsz� bajk�. Ale bajki te by�y zbyt czarodziejskie, aby ktokolwiek zdo�a� je zapami�ta�.

Tak, tak, moi drodzy, by�y to bardzo dziwne i niezwyk�e bajki. Tote� ludno�� Bajdocji nie mog�a pogodzi� si� z faktem, �e gin� one natychmiast po ich opowiedzeniu, niedost�pne dla mieszka�c�w innych miast i kraj�w.

Wtedy to w�a�nie w marmurowym pa�acu na g�rze Bajkacz zjawi� si� pewnego dnia nieznany cudzoziemiec i o�wiadczy�, �e pragnie m�wi� z Wielkim Bajarzem.

Gdy wprowadzono go do sali, gdzie na fotelu z drzewa sanda�owego zasiad� Wielki Bajarz Apolinary Mruk dyndaj�c w powietrzu kr�tkimi n�kami, przyby�y sk�oni� si� przed majestatem talentu i rzek�:

��Du�o podr�owa�em, du�o widzia�em, a wiem jeszcze wi�cej. S�ysza�em nieraz bajki Waszej Bajkopisarskiej Mo�ci i na r�wni z ludem bajdockim ubolewam, �e nie ma sposobu ich utrwalenia, aby natchniona tw�rczo�� Waszej Bajkopisarskiej Mo�ci sta�a si� dost�pna mieszka�com ca�ego �wiata. Je�li jednak wolno mi ofiarowa� swoje us�ugi i Wasza Bajkopisarska Mo�� zechce z nich skorzysta�, podejm� si� przed up�ywem roku dostarczy� barwnika, kt�ry atrament uczyni czarnym.

Wielki Bajarz otworzy� szeroko oczy i usta, a nieznajomy ci�gn�� dalej:

��Znane mi s� drogi prowadz�ce do z�� bezcennych sk�adnik�w czarnej i bia�ej barwy i najdalej za rok mog� wr�ci� do Bajdocji ob�adowany nimi w ilo�ci, kt�ra ca�kowicie zaspokoi potrzeby wszystkich bajkopisarzy tego kraju.

Wielki Bajarz z nadmiaru wzruszenia poczerwienia�, a potem zblad�. Wreszcie opanowa� si� i zapyta�:

��Czego ��dasz w zamian, znakomity cudzoziemcze?

Ale cudzoziemiec u�miechn�� si� pob�a�liwie i rzek� z w�a�ciw� mu godno�ci�:

��Warto�ciowe nagrody daje si� robigroszom i obie�y�wiatom. My, uczeni, pragniemy tylko dobra ludzko�ci. Niechaj mi Wasza Bajkopisarska Mo�� odda do dyspozycji jeden ze swoich okr�t�w, do�wiadczonego kapitana i trzydzie�ci os�b za�ogi. To wszystko. Reszt� prosz� pozostawi� mojej przemy�lno�ci, wiedzy i do�wiadczeniu. Ufam, �e zdo�am dotrzyma� obietnicy.

Wielki Bajarz raz jeszcze poczerwienia� i zblad� ze wzruszenia, zsun�� si� ze swego rze�bionego fotela, obj�� nieznajomego i zawo�a� w uniesieniu:

��Czarny atrament!� Prawdziwy czarny atrament!� Szlachetny cudzoziemcze, powiedz mi, jak si� nazywasz, abym m�g� opowiedzie� o tobie memu ludowi.

Nieznajomy obci�gn�� surdut, przyczesa� czupryn� wszystkimi pi�cioma palcami, z lekka odchrz�kn�� i rzek�:

��Od tego powinienem by� zacz��. Jestem Ambro�y Kleks, doktor filozofii, chemii i medycyny, ucze� i asystent s�ynnego doktora Paj-Chi-Wo, profesor matematyki i astronomii na uniwersytecie w Salamance.

Po tych s�owach wyprostowa� si� i sta� z dumnie podniesion� g�ow�, lew� d�oni� g�aszcz�c brod�.

��Dzi� jeszcze wydam wszystkie niezb�dne polecenia i rozkazy, a jutro osobi�cie dopilnuj� w porcie ich wykonania � rzek� Wielki Bajarz ze �zami w oczach.

Nazajutrz, o pierwszej po po�udniu, z klechdawskiego portu odbi� nowiutki, �wietnie wyposa�ony tr�jmasztowiec �Apolinary Mrk�.

W porcie sta� Wielki Bajarz i trzykrotnym salutem z pi�tnastu mo�dzierzy �egna� pana Kleksa, wyruszaj�cego w osobliw� i pe�n� przyg�d podr�.

Tak, tak, moi drodzy, widzicie � ta czarna, ju� ledwie dostrzegalna w oddali posta� na szczycie koronnego masztu to pan Ambro�y Kleks.

Wiatr po�udniowo-wschodni wydyma� �agle i okr�t �lizgaj�c si� po falach mkn�� ku nieznanym l�dom, kt�re z bocianiego gniazda wypatrywa� pan Kleks.

Mia� na nosie okulary w�asnego wynalazku. Zamiast zwyk�ych cienkich szkie� tkwi�y w nich szklane jaja, pokryte dooko�a mn�stwem wkl�s�ych kuleczek. W �rodku ka�dego ze szklanych jaj, podobnie jak w plastrze miodu, pe�no by�o misternie szlifowanych sze�cian�w i sto�k�w. Dzi�ki tym okularom pan Kleks widzia� o wiele, wiele dalej ni� przez najd�u�sz� lunet�.

Wymachuj�c energicznie r�kami, pan Kleks wskazywa� kierunek i co chwila wykrzykiwa� nazwy dostrze�onych na bezkresie przyl�dk�w, port�w i wysp.

Tak, tak moi drodzy, by�o to wprost zdumiewaj�ce, jak niezwykle daleko widzia� pan Kleks przez swoje okulary.

Mewy, przera�one jego zachowaniem i wygl�dem, trzyma�y si� w znacznej odleg�o�ci od okr�tu. Za�oga, chroni�c si� przed s�onecznym skwarem, sp�dza�a dni pod pok�adem. Wszyscy byli nieustannie g�odni i pomstowali na kucharza. Nikt sobie z nim nie m�g� poradzi�. Jako rodowity Bajdota, kucharz Telesfor by� bajkopisarzem, a kiedy uk�ada� bajki, popada� w tak g��bokie zamy�lenie, �e zapomina� o patelniach i rondlach. Je�li kt�ry z kuchcik�w, pragn�c ratowa� przypalaj�ce si� potrawy, przerywa� mu natchnienie, Telesfor wpada� w okropny gniew i ca�y obiad wyrzuca� do morza. Wkr�tce jednak uspokaja� si�, przeprasza� kapitana za swoj� porywczo�� i bra� si� do gotowania obiadu od pocz�tku. Niestety stale dzia�o si� tak, �e posi�ki by�y albo przypalone, albo te� s�u�y�y za �er morskim rybom i delfinom. Wszyscy jednak cierpliwie znosili dziwactwa Telesfora, gdy� bajki jego zawiera�y opisy tak wspania�ych uczt, �e nawet zwyk�e suchary nabiera�y smaku wybornej pieczeni.

Kapitan okr�tu tak�e uk�ada� bajki. Za temat s�u�y�y mu przewa�nie przygody �eglarzy i nigdy nie by�o wiadomo, czy prowadzi okr�t do rzeczywistego celu podr�y, czy te� do wymy�lonych i nie istniej�cych l�d�w. Niekiedy sam nie m�g� si� ju� po�apa�, gdzie ko�czy si� bajka, a zaczyna rzeczywisto��. Wtedy okr�t b��ka� si� po bezgranicznych obszarach m�rz i nie m�g� trafi� do miejsca przeznaczenia.

Tylko sternik, stary wilk morski, nie by� bajkopisarzem i s�yn�� niegdy� jako niezr�wnany �eglarz. Odk�d jednak w walce z korsarzami postrada� wzrok, sterowa� okr�tem na chybi� trafi�.

W tych warunkach pan Kleks musia� uwa�a� zar�wno na kapitana, jak i na sternika, a w porze obiadowej wyr�cza� cz�sto kucharza, gdy� zna� si� na kuchni nie gorzej ni� na gwiazdach.

Wkr�tce za�oga nabra�a do pana Kleksa tak wielkiego zaufania, �e marynarze spali albo grali w ko�ci i tylko od czasu do czasu spogl�dali na bocianie gniazdo, �eby przekona� si�, czy pan Kleks czuwa. Z czasem nawet mewy oswoi�y si� z dziwaczn� postaci� pana Kleksa, siada�y mu na ramionach, skuba�y brod� i skrzecz�c przedrze�nia�y jego g�os.

W chwilach wolnych od zaj�� pan Kleks wprost z bocianiego gniazda �apa� w siatk� na motyle lataj�ce ryby, kt�re potem sma�y� na kolacj� dla ca�ej za�ogi.

Dziewi�tnastego dnia podr�y kapitanowi popsu�a si� busola. Pan Kleks z jednej z kieszeni swej kamizelki wydoby� ogromny magnes, kt�rym natar� sobie brod�. Odt�d wskazywa�a ona kierunek i by�a stale zwr�cona na p�noc, aczkolwiek mewy szarpa�y j� zawzi�cie na wsch�d, zach�d i po�udnie.

Od czasu do czasu pan Kleks stawa� w swoim bocianim gnie�dzie na jednej nodze, rozpo�ciera� ramiona jak skrzyd�a i w tej pozycji oddawa� si� kr�tkiej drzemce, gdy� nie uznawa� sypiania w nocy. Po kilkunastu minutach budzi� si� wypocz�ty, wk�ada� na nos okulary o jajowatych szk�ach i wo�a�:

��Kapitanie, zboczyli�my z kursu o p�tora stopnia, musimy skr�ci� na p�nocny wsch�d, a potem trzyma� si� dok�adnie kierunku mojej brody.

��Co pan widzi? � wo�a� w odpowiedzi kapitan zadzieraj�c brod� do g�ry.

��Widz� Cie�nin� Z�ych Przeczu� i Archipelag �wi�tego Paschalisa. Na wyspie Rabarbar stoi latarnia morska, widz� na niej latarnika, a na jego nosie cztery piegi� Ale dzieli nas jeszcze odleg�o�� sze�ciuset czterdziestu mil morskich i w�tpi�, aby�my dotarli tam wcze�niej ni� za trzy miesi�ce.

��A czy nie wida� przypadkiem w pobli�u jakiego� korsarskiego statku?

��Owszem, wida�, ale nic nam nie grozi. Statek ma poszarpane �agle i na pok�adzie nie ma �ywego ducha.

Nast�pnie pan Kleks zdejmowa� z nosa cudowne okulary i wo�a� z ca�ych si�, aby przekrzycze� mewy:

��A co z obiadem?

Tutaj kapitan przewa�nie za�amywa� r�ce, a potem, przyk�adaj�c do ust d�onie z�o�one w tr�bk�, wo�a�:

��Telesfor przypali�� Jest nie do jedzenia. Nawet rekiny nie chcia�y tego je��.

Sternik, przys�uchuj�c si� rozmowie, nastawia� wskazany przez pana Kleksa kierunek, gryz� suchary i zrz�dzi�:

��Je�li nie wrzucimy Telesfora do morza, czeka nas �mier� g�odowa� Przypali� ju� dzisiaj dwadzie�cia funt�w baraniny, ca�y zad ciel�cy i cztery perliczki� A bajki i suchary to nie jest po�ywienie dla przyzwoitego cz�owieka.

Tak up�ywa� tydzie� za tygodniem. A� nagle w dniu �wi�tego Pankracego wiatr usta�. W dniu �wi�tego Serwacego nast�pi�a na morzu zupe�na cisza i �aglowiec stan�� nieruchomo w miejscu. A w dniu �wi�tego Bonifacego pan Kleks opu�ci� bocianie gniazdo, ze�lizn�� si� po maszcie na pok�ad i oznajmi�:

��Wpakowali�my si� w stref� martwego wiatru. Mo�emy spokojnie spa� a� do ko�ca maja.

Po tych s�owach stan�� na jednej nodze i natychmiast zasn��. Kapitana i za�og� ogarn�o przera�enie. Wiadomo, �e sfera martwego wiatru powstaje wskutek olbrzymich szczelin w dnie morskim. Szczeliny takie wsysaj� znajduj�cy si� nad nimi s�up wody, od dna a� do powierzchni, wraz ze wszystkim, co si� na tej powierzchni znajduje.

��Musimy co pr�dzej uciec z tego fatalnego miejsca, inaczej b�dziemy zgubieni � rzek� kapitan i wyda� rozkaz, aby spuszczono �odzie ratownicze.

Ale marynarze, ufni w m�dro�� i wiedz� pana Kleksa, wzi�li si� za r�ce i otoczyli go, �piewaj�c ch�rem pie�� zaczynaj�c� si� od s��w: �Ojciec Wirgiliusz kocha� dzieci swoje��

S�o�ce sta�o si� czerwone, niebo by�o jakby w p�omieniach. S�oneczny poblask k�ad� si� purpur� na skrzyd�ach mew, kt�re, przera�one w�asnym widokiem, kr��y�y ponad g�ow� pana Kleksa i rozpaczliwie skrzecza�y.

Kapitan wykrzykiwa� wci�� nowe rozkazy, ale nikt ich nie wykonywa�. W ko�cu ochryp�, usiad� na zwoju lin okr�towych i szklanym wzrokiem patrzy� na ta�cz�cych marynarzy.

A pan Kleks stoj�c na jednej nodze, z rozcapierzonymi r�kami i z brod� skierowan� na p�noc, spa� najspokojniej.

�piew przera�onych marynarzy wzmaga� si� z ka�d� chwil�, a� przeobrazi� si� w nieopisany ryk. Ale martwa cisza przenika�a do szpiku ko�ci i nie mo�na jej by�o niczym zag�uszy�, jak r�wnie� nie mo�na by�o obudzi� pana Kleksa.

Poniewa� ca�a uwaga skupiona by�a na osobie �pi�cego uczonego, nikt nie spostrzeg�, �e okr�t powoli zacz�� zapada� w g��b.

Zgroza osi�gn�a sw�j szczyt.

Ale w tej w�a�nie chwili pan Kleks ockn�� si� i widz�c nadci�gaj�c� katastrof�, zawo�a� dono�nym g�osem:

��Wszyscy pod pok�ad! Zasun�� drzwi i uszczelni� otwory! �wawo! I nie ba� si�! Jestem z wami.

Marynarze t�ocz�c si� i popychaj�c zbiegli na d�. Ostatni zszed� kapitan i zatrzasn�� za sob� klap�. Pan Kleks wydawa� zarz�dzenia, kt�re za�oga wykonywa�a z b�yskawiczn� szybko�ci�. Nawet kucharz zapomnia� o swoich bajkach i na r�wni z innymi zabra� si� do pracy. Nie by�o s�ycha� rozm�w ani sprzeczek. Marynarze ze zwinno�ci� kot�w przebiegali kajuty i zabezpieczali wn�trze okr�tu przed zalewem. Pan Kleks, zaczepiony r�k� o belk� pu�apu, ko�ysa� si� nad ich g�owami i pilnie baczy�, aby rozkazy by�y �ci�le wykonane. Tylko kuchcik Pietrek, najm�odszy ze wszystkich, nie m�g� wytrzyma� z ciekawo�ci. Przylgn�� twarz� do szyby okienka okr�towego i wpatrywa� si� w przedziwne obrazy, kt�re jak w kalejdoskopie przesuwa�y si� przed jego oczami.

Okr�t wraz ze s�upem wody wolno i �agodnie zapada� si� w d� i Pietrek mia� wra�enie, jak gdyby zje�d�a� wind�. �ciany wodne tworzy�y studni� dooko�a okr�tu. Niebo u wylotu tej studni sta�o si� teraz czarne jak w nocy i migota�o gwiazdami.

Pietrek z najwy�szym zdumieniem obserwowa� niezrozumia�e zjawisko: otw�r studni nie zamyka� si� nad okr�tem, tak jakby �ciany doko�a by�y nie z wody, lecz ze szk�a. Zreszt� nie tylko kuchcik Pietrek, ale w og�le nikt, z wyj�tkiem pana Kleksa, nie m�g� i nigdy nie b�dzie m�g� tego poj��.

Tymczasem okr�t zapada� si� coraz g��biej, a przed okr�g�ym okienkiem przesuwa�y si� dziwy morskie, znane tylko uczonym badaczom i bajkopisarzom.

Pocz�tkowo wida� by�o jedynie wodorosty, zwierzokrzewy i ryby rozmaitej barwy i kszta�tu, ale w miar� zanurzania si� okr�tu widoki stawa�y si� coraz bardziej niezwyk�e.

G��bi� w�d rozja�nia�y zielonkawym �wiat�em gwiazdy morskie, poszczepiane ze sob� w d�ugie, wiruj�ce �a�cuchy. Je�e i koniki morskie fosforyzowa�y ��to-niebieskim blaskiem. W tej migoc�cej po�wiacie dzia�y si� rzeczy zapieraj�ce dech.

Wielkie skrzydlate ryby o dw�ch przednich bawolich nogach toczy�y zaci�t� walk� ze stadem dwug�owych �ar�ocznych tryton�w. Ryby-nosoro�ce, ryby-pi�y, ryby-torpedy raz po raz rzuca�y si� w wir walcz�cych i zadawa�y im �miertelne ciosy. Od czasu do czasu przep�ywa�y muszle, kt�rych jedyn� zawarto�� stanowi�o wielkie oko. Muszle otwiera�y si�, oko badawczo rozgl�da�o si� doko�a i szybko p�yn�o dalej.

Wkr�tce obraz si� zmieni�. Pojawi�y si� w�ochate �by morskie, kt�re pan Kleks nazywa� karbandami. �by szczerzy�y z�by, z�o�one z samych k��w, i wysuwa�y niezmiernie d�ugie j�zory, zako�czone pi�cioma pazurami.

Wy�upiaste �lepia karband�w okolone by�y rz�sami z ko�cianych o�ci, nos przypomina� lwi ogon, a uszy porusza�y si� w wodzie szybko jak dwa wios�a.

P�ywaj�ce krzewy i kwiaty przera�a�y swoimi rozmiarami. Kielichy lilii morskich by�y tak ogromne, �e doros�y cz�owiek m�g� pomie�ci� si� w nich bez trudu. Ale na szcz�cie same usuwa�y si� z drogi. W liliach mieszka�y karliczki morskie o ma�ych dziewcz�cych twarzyczkach, osadzonych na zielonych p�katych arbuzach. Te biedne istoty, na wp� dziewcz�ta, a na wp� owoce, przyro�ni�te by�y do wn�trza lilii d�ugimi �odygami, zwini�tymi na podobie�stwo spr�yn, co pozwala�o im wy�ania� si� i oddala� na niewielk� odleg�o��.

Z konar�w p�ywaj�cych drzew koralowych zwiesza�y si� potwory podobne do kameleon�w i wyrzuca�y z kolorowych pysk�w ogniste pociski, kt�re rozrywa�y si� z wielk� si��, szerz�c doko�a zniszczenie.

Jeden z takich pocisk�w ugodzi� w pok�ad okr�tu, wzniecaj�c po�ar, ale marynarze wsp�lnymi si�ami zdo�ali go szybko ugasi�.

Po sko�czonej pracy pan Kleks przywo�a� wszystkich do okien, obja�nia� im niepoj�te zjawiska morskich g��bin i wymienia� nazwy przesuwaj�cych si� ro�lin, p�az�w, zwierz�t i potwor�w morskich.

��Patrzcie! � wo�a� pan Kleks. � Te o�miornice mog�yby zmia�d�y� s�onia jak much�. A te opancerzone kule nazywaj� si� termidele. Wyl�gaj� si� z nich �ar-ptaki. Co trzy miesi�ce termidele wyp�ywaj� na powierzchni� morza i wypuszczaj� za ka�dym razem nowe ptaki na �wiat. A tam, widzi-cie, to jest tak zwany amalikotekotendron. �ywi si� w�asnym ogonem, kt�ry mu nieustannie odrasta. Obecno�� jego wskazuje na to, �e zbli�amy si� do dna morskiego. A teraz � uwaga! Patrzcie� Te dziwaczne stwory to s� atramentnice. Wydzielaj� czarny barwnik, z kt�rego mo�na spreparowa� czarny atrament. Domy�lacie si� teraz, dlaczego was tu przy-wioz�em? Zdob�dziemy czarny atrament i zawieziemy go do Bajdocji.

Wszyscy z zaciekawieniem przygl�dali si� atramentnicom, gdy naraz okr�t dotkn�� dna morskiego i oczom podr�nik�w ukaza�y si� ulice zabudowane rz�dami bursztynowych kopu�. Dziwne te budowle, przypominaj�ce ogromne kretowiska, nie posiada�y ani drzwi, ani okien. Jakby na um�wiony znak niezliczone kopulaste pokrywy zacz�y powoli unosi� si� w g�r�. Ale zanim jeszcze pan Kleks i jego towarzysze zdo�ali co�kolwiek dojrze�, okr�t zapad� si� w szczelin� ziej�c� w morskim dnie, szczelina zasklepi�a si� nad nim, a masy w�d, utrzymuj�ce si� dot�d nieruchomo jak �ciany studni, run�y na to miejsce z og�uszaj�cym �oskotem i hukiem. We wn�trzu okr�tu zapanowa�a ciemno��.

Marynarzy ogarn�a paniczna trwoga. Jedni wzywali pomocy, inni z�orzeczyli panu Kleksowi. Kucharz Telesfor przeklina� wszystkich kuchcik�w �wiata, gdy� spod r�ki zgin�y mu zapa�ki. Powsta�o og�lne zamieszanie i ludzie kot�owali si� po ciemku, jak raki w worku.

Wreszcie rozleg� si� tubalny g�os pana Kleksa, kt�ry doskonale widzia� w ciemno�ci i zna� si� na wszelkich tajemniczych sprawach.

��Kochani przyjaciele! � wo�a� pan Kleks. � Uspok�jcie si�, bo przypominacie mi stado ma�p podczas po�aru lasu. S�dz� jednak, �e nie jeste�my ma�pami, skoro umiecie tak �wietnie kl�� i z�orzeczy�. Zauwa�yli�cie ju� chyba, chocia�by po mojej czuprynie, �e nie mam g�owy kapu�cianej i �e jestem do�� m�dry na to, aby wybaczy� wam niestosowne zachowanie.

��Zamilczcie ju�, do licha! � krzykn�� gniewnie kapitan.

Gdy za� marynarze uciszyli si� wreszcie, pan Kleks ci�gn�� dalej:

��Za chwil� wyjdziemy na pok�ad. Zobaczycie r�ne dziwne rzeczy. Niczego nie potrzebujecie si� obawia�, pami�tajcie tylko o jednym: stosujcie si� do moich rozkaz�w i na�ladujcie mnie we wszystkim. W ka�dym b�d� razie ostrzegam was, aby�cie nie pili �adnych napoj�w, kt�rymi b�d� was cz�stowali mieszka�cy tego nieznanego kraju. To jest najwa�niejsze! Czy�cie zrozumieli?

��Zrozumieli�my! � zawo�ali ch�rem marynarze.

��No to chod�cie ze mn� � rzek� pan Kleks i przeskakuj�c po kilka stopni, wyszed� na pok�ad prowadz�c za sob� kapitana i za�og�.

Przed oczami ich rozpostar� si� rozleg�y widok, zbli�ony raczej do bajki ni� do rzeczywisto�ci.

Okr�t sta� na olbrzymim placu, zalanym zielonkawym �wiat�em. Po obu stronach niesko�czenie d�ugim szeregiem sta�y inne okr�ty rozmaitego kszta�tu i wielko�ci, poczynaj�c od pot�nych galer wojennych, wyposa�onych w armaty i kartaczownice, a ko�cz�c na ma�ych rybackich �odziach. Podpiera�y je z bok�w bursztynowe belki i przypadkowy widz m�g� odnie�� wra�enie, �e znajduje si� na wystawie albo na targu okr�t�w.

W g�rze bardzo wysoko bieg� pu�ap wy�o�ony muszlami, pomi�dzy kt�rymi w r�wnych odst�pach widnia�y okr�g�e otwory, zamkni�te klapami z bursztynu.

Plac, kt�rego granice gin�y w odleg�ym p�mroku, pokryty by� malachitowymi p�ytami, po�rodku za�, w ogromnym basenie, weso�o pluska�y si� atramentnice.

Doko�a okr�tu uwija�y si� postacie, kt�re nie przypomina�y ani ludzi, ani zwierz�t, natomiast kszta�tem swym zbli�one by�y raczej do wielkich paj�k�w. Ich kuliste kad�uby, wsparte na sze�ciu r�kach zako�czonych ludzkimi d�o�mi, porusza�y si� w szybkich pl�sach z niepospolit� zr�czno�ci�. Z ka�dego kad�uba wyrasta�a ma�a, wiruj�ca g��wka, zaopatrzona w jedno czujne, okr�g�e oko. Po obu bokach g�rnej cz�ci kad�uba widnia�y dwa otwory przypominaj�ce usta. Jedne z tych ust wymawia�y d�wi�k �a�, drugie za� � �b�. Przys�uchuj�c si� pilnie, mo�na by�o zauwa�y�, �e rozmaite kombinacje tych dw�ch d�wi�k�w, wymawianych na przemian to jednymi, to drugimi ustami, stanowi� mow� dziwacznych podmorskich istot.

Pan Kleks ju� po kilku minutach nauczy� si� rozr�nia� poszczeg�lne wyrazy, jak na przyk�ad: aa, ba, abab, baab, baabab, babaab, ababab, baba, abba i bbaa i tak dalej, a po up�ywie godziny m�g� swobodnie porozumiewa� si� z Abetami, tak bowiem, zgodnie z w�a�ciwo�ciami ich mowy, nazywali si� mieszka�cy tego kraju.

Abeci z natury byli bardzo �agodni i okazywali przybyszom najdalej posuni�t� uprzejmo��. Z rozm�w z nimi pan Kleks dowiedzia� si� wielu ciekawych szczeg��w ich �ycia. Niekt�rzy z nich, otaczani szczeg�ln� czci� przez pozosta�ych Abet�w, posiadali si�dm� r�k�, uzbrojon� w stalowe szpony. Tym Abetom wolno by�o raz na dzie� przez bursztynowe klapy wyruszy� w morze na po��w. Umieli p�ywa� szybciej ani�eli mieszka�cy g��bin morskich, a uzbrojona si�dma r�ka s�u�y�a zar�wno do ataku, jak do obrony. Z wypraw i polowa� wracali ob�adowani zdobycz�, kt�r� dzielono sprawiedliwie pomi�dzy wszystkich mieszka�c�w Abecji.

Abeci �ywili si� rybami, meduzami, wszelkiego rodzaju skorupiakami, a jako nap�j s�u�y�o im czarne mleko atramentnic lub wywar z korali. Do gotowania u�ywali bursztynowych maszynek oraz bursztynowych piecyk�w, ogrzewanych pr�dem czerpanym z ryb elektrycznych.

��A sk�d macie tu powietrze? � zapyta� pan Kleks oddychaj�c pe�n� piersi�.

��Kraj nasz � odrzek� jeden z Abet�w � ��czy si� d�ugim kana�em z Wysp� Wynalazc�w. Stamt�d p�ynie do nas powietrze niezb�dne dla naszego istnienia. Mieszka�cy wyspy znaj� drog� i cz�sto przychodz� do Abecji, ale �aden z nas nie odwa�y� si� nigdy wyj�� na powierzchni� ziemi, gdy� �wiat�o s�o�ca i ksi�yca zabi�oby nas natychmiast.

Po kr�tkiej rozmowie Abeci, przeskakuj�c zwinnie z r�ki na r�k�, zaprowadzili go�ci do sali, gdzie roz�o�one by�y materacyki z trawy morskiej, a na bursztynowych stolikach sta�y ozdobne naczynia z ko�ci wielorybich, z muszli i malachitu.

Abetki, przystrojone w korale i per�y, w fartuszkach uplecionych z wodorost�w, wnios�y tacki z potrawami oraz napoje w bursztynowych dzbanach. Pos�ugiwa�y si� przy tym tylko dwiema r�kami, a pozosta�e cztery, kt�re s�u�y�y im do chodzenia, obci�gni�te by�y ni to r�kawiczkami, ni to trzewiczkami ze sk�ry rekina.

Go�cie byli g�odni i z apetytem zabrali si� do jedzenia. Najbardziej smakowa�y im pieczone meduzy w sosie z lilii morskich, duszone p�etwy wieloryba i sa�atka z o�miornicy.

Pami�taj�c przestrog� pana Kleksa, nikt nie tkn�� proponowanych napoj�w, aczkolwiek wszystkich dr�czy�o pragnienie. I chocia� wino koralowe n�ci�o swoj� czerwieni�, kapitan wys�a� kuchcik�w na okr�t po wod� i owoce.

Marynarze prowadzili z Abetami o�ywione rozmowy na migi, co � zw�aszcza gospodarzom posiadaj�cym po trzydzie�ci palc�w � przychodzi�o z �atwo�ci�.

Niekiedy korzystano z pomocy pana Kleksa jako t�umacza. Okaza�o si�, �e to w�a�nie in�ynierowie abeccy, przy u�yciu skomplikowanych urz�dze� technicznych i przy pomocy mieszka�c�w Wyspy Wynalazc�w, skonstruowali gigantyczn� zapadni� w dnie morskim, aby porywa� przeje�d�aj�ce okr�ty.

��Nie �ywimy z�ych zamiar�w wzgl�dem ludzi � rzek� jeden z Abet�w u�miechaj�c si� obojgiem ust r�wnocze�nie � chodzi nam tylko o to, aby od �eglarzy uczy� si� wiedzy i m�dro�ci ludzkiej. Dzi�ki nim nauczyli�my si� rzemios�, poznali�my dzieje podwodnego �wiata, dowiedzieli�my si� o s�o�cu i o gwiazdach, o okrutnych wojnach, kt�re ludzie prowadz� mi�dzy sob�, o dziwnych zwierz�tach i ro�linach ziemskich. Najbardziej jednak wdzi�czni jeste�my ludziom za to, �e nauczyli nas wydobywa� ciep�o z ryb elektrycznych.

��A czy ludzie nigdy was nie skrzywdzili? � zapyta� pan Kleks.

��Nie mieli powodu � odrzek� Abeta. � Wiedz� doskonale, �e tylko z nasz� pomoc� mog� si� st�d wydosta�, my za� nikogo nie chcemy wi�zi� wbrew jego woli.

Wniesiono nowe potrawy, ale nikt ju� nie m�g� ich je��. Tylko kucharz Telesfor, znany z �akomstwa, na�o�y� sobie du�� porcj� pieczeni z trytona, szpikowanej s�onin� je�a morskiego, i pa�aszowa� j� z apetytem.

Potrawa by�a ostra i budzi�a pragnienie. Telesfor �apczywie porwa� ze sto�u muszl� nape�nion� koralowym winem i wychyli� j� duszkiem. Poczu� piek�cy smak w ustach i zanim zorientowa� si� w pope�nionym g�upstwie, popad� w g��boki sen. Abeci nie ukrywali swojej rado�ci, ale pan Kleks posmutnia� i rzek� do towarzyszy podr�y:

��Stracili�my Telesfora. Zostanie tu ju� na zawsze.

Istotnie, gdy po pewnym czasie podr�nicy postanowili opu�ci� Abecj�, Telesfor o�wiadczy�, �e pozostaje w tym kraju, gdy� czuje si� Abet� i nie zni�s�by odt�d widoku s�o�ca ani ksi�yca. Zreszt�, od chwili gdy si� przebudzi�, doskonale m�wi� po abecku i pl�sa� na czworakach z zadziwiaj�c� zr�czno�ci�.

Takie to by�o dzia�anie koralowego wina.

Po obiedzie pan Kleks z nie tajon� ciekawo�ci� zacz�� wypytywa� o atramentnice, kt�re by�y przecie� g��wnym celem tej podr�y. Pragn�� zbada� barw� i g�sto�� ich mleka, aby przekona� si�, czy posiada w�a�ciwo�ci czarnego atramentu.

Nasz uczony objawia� nies�ychane o�ywienie. Bieg� doko�a basenu i gwi�d��c na dwa g�osy, wabi� atramentnice, kt�re szybko z nim si� oswoi�y, lgn�y do jego r�k zanurzonych w wodzie i �asi�y si� do niego jak koty. Wydawa�y przy tym d�wi�ki przypominaj�ce skrzypienie szafy.

Pan Kleks cieszy� si� jak dziecko. Zdj�� z g�owy kapelusz i raz po raz nape�nia� go czarn� ciecz�, lubuj�c si� jej barw� i po�yskiem. Wreszcie z nape�nionym kapeluszem uda� si� na pok�ad okr�tu, a po chwili wr�ci� wymachuj�c z daleka arkuszem papieru, na kt�rym widnia�y napisy, rysunki i kleksy.

Nie by�o �adnej w�tpliwo�ci. Mleko atramentnic znakomicie nadawa�o si� do pisania. Tote� pan Kleks poleci� za�odze opr�ni� wszystkie beczki znajduj�ce si� na okr�cie i nape�ni� je atramentowym mlekiem.

Abeci z ciekawo�ci� przygl�dali si� niezrozumia�ym dla nich zabiegom pana Kleksa i u�miechali si� uprzejmie obojgiem ust.

��Patrzcie! � wo�a� pan Kleks. � C� za g�sto��! Z jednej szklanki p�ynu mo�na otrzyma� sto flaszek doskona�ego atramentu. Wielki Bajarz b�dzie m�g� utrwali� swoje pi�kne bajki. Ka�dy b�dzie m�g� pisa� czarnym atramentem. Pozyskacie wdzi�czno�� ca�ego narodu. Niech �yj� atramentnice!

Bajdoci skakali z rado�ci. Kapitan nie trac�c czasu zabra� si� do pisania nowej bajki. Po nape�nieniu dwunastu beczek atramentowym mlekiem marynarze od�piewali bajdocki hymn narodowy, zaczynaj�cy si� do s��w: �Chwalmy Wielkiego Bajarza, co nas bajkami obdarza�.

Tylko kucharz Telesfor siedzia� na uboczu i m�wi� po abecku sam do siebie:

��Zostan� tu ju� na zawsze. Chc� by� Abet� do ko�ca �ycia. B�d� pi� koralowe wino i czarne mleko. B�d� wymy�la� dla Abet�w nowe potrawy z gwiazd morskich i z wodorost�w. Ot� to w�a�nie. Tra-la-la!

Pan Kleks przygl�da� mu si� z wyrazem g��bokiego wsp�czucia. Zna� dzia�anie koralowego wina, wiedzia� wi�c, �e dla Telesfora nie ma ju� ratunku. Istotnie, Telesfor na oczach wszystkich zacz�� si� kurczy� i ku og�lnemu zdumieniu pod wiecz�r przeistoczy� si� w prawdziwego Abet�.

��Stracili�my kucharza � rzek� pan Kleks � ale za to zyskali�my atrament. Mo�emy wraca� do Bajdocji.

Nast�pnie przem�wi� do Abet�w:

��Kochani przyjaciele! Poznali�my wasz� wspania�omy�lno�� i jeste�my przekonani, �e pozwolicie nam wsi��� na okr�t i wr�ci� do naszej ojczyzny. Dzi�kujemy wam za go�cinno�� i za cudowne atramentowe mleko. �egnamy was w imieniu w�asnym oraz wszystkich moich towarzyszy podr�y. Ababa, abaab, abbab!

Ten ko�cowy okrzyk w j�zyku abeckim oznacza�: �Niech �yje Abecja!�

��O waszym losie zadecyduje kr�lowa Aba � o�wiadczy� jeden z Abet�w. � Mamy rozkaz, aby was do niej przyprowadzi�. Chod�cie. Trzeba uszanowa� jej wol�.

Pan Kleks uwa�a� to za zb�dn� strat� czasu, ale dobre wychowanie, a zw�aszcza dociekliwo�� badacza wzi�y g�r� nad po�piechem. Udali si� przeto za swym przewodnikiem.

W�dr�wka przez kr�ty korytarz trwa�a ju� dobr� godzin�, gdy naraz ukaza� si� jego wylot i podr�nicy stan�li jak wryci, ol�nieni wspania�ym i nieoczekiwanym widokiem. Znale�li si� bowiem nad jeziorem, kt�rego przeciwny brzeg gin�� na odleg�ym horyzoncie. Woda w jeziorze by�a przezroczysta jak szk�o i mia�a barw� lazuru.

Na wybrze�u, doko�a jeziora, w r�wnych odst�pach wznosi�y si� ciosane w bursztynie wysokie grobowce zmar�ych kr�l�w Abecji, a na ka�-dym z nich sta� �ar-ptak ja�niej�c p�omieniem swych pi�r a� po kres widnokr�gu. U st�p grobowc�w, po�r�d kar�owatych p�sowych krzew�w, z�ote i srebrne paj�ki snu�y pracowicie swoj� ni�, zamykaj�c dost�p do jeziora.

Z dala od brzegu, na p�ywaj�cej wyspie, mieszka�a kr�lowa Aba.

Spoczywa�a na wielkiej muszli, d�wiganej stale przez siedmiu siedmior�kich Abet�w.

Na powitanie przyby�ych wyspa podp�yn�a do brzegu i kr�lowa unios�a si� na muszli. Na jej widok nawet pan Kleks nie zdo�a� powstrzyma� okrzyku zdumienia. Zamiast spodziewanego stworu o sze�ciu r�kach i jednym oku �eglarze ujrzeli m�od�, pi�kn� kobiet�, kt�ra obdarzy�a ich skinieniem d�oni i wdzi�cznym u�miechem. Abeci na znak czci pok�adli si� na ziemi, Bajdoci pochylili g�owy, a pan Kleks, nie trac�c przytomno�ci umys�u, wyg�osi� w j�zyku abeckim okoliczno�ciowe przem�wienie, wyra�aj�c w nim ho�d i podziw dla pi�knej kr�lowej.

W odpowiedzi na s�owa pana Kleksa kr�lowa Aba, pos�uguj�c si� p�ynnie jego ojczyst� mow�, odrzek�a:

��Nie nale�� do dynastii wielkich kr�l�w Abecji. Obj�am panowanie na pro�b� tego ludu przed siedmiu laty. By�am �on� kr�la Palemona, w�adcy weso�ej i s�onecznej Palemonii. Pewnego dnia, podczas podr�y okr�t nasz zapad� si� podobnie jak wasz. Po wypiciu koralowego wina m�j ma��onek oraz wszyscy nasi dworzanie przeobrazili si� w siedmior�kich Abet�w i musieli pozosta� na zawsze w tym kraju. Ja jedna tylko nie pi�am czarodziejskiego trunku i zachowa�am ludzk� posta�. Poprzedni kr�l Abet�w, Baab-Ba, tak si� tym przerazi�, �e zamkn�� si� w przeznaczonym dla niego grobowcu, lud za� obwo�a� mnie kr�low�. Przyj�am ofiarowan� mi godno��, gdy� nie chcia�am opuszcza� mego ma��onka. Przybra�am abeckie imi� Aba i zamieszka�am na kr�lewskiej wyspie w otoczeniu Palemo�czyk�w przemienionych w Abet�w. Pogodzi�am si� z moim losem i pokocha�am moich pod-w�adnych. Je�li z�o�ycie mi przyrzeczenie, �e o naszych dziejach nie zawiadomicie kr�lestwa Palemonii, pozwol� wam opu�ci� Abecj� i uda� si� do ojczystego kraju.

��Przyrzekamy! � zawo�a� uroczy�cie pan Kleks.

��Przyrzekamy! � powt�rzyli za nim Bajdoci, a kapitan, nie mog�c opanowa� wzruszenia, urzeczony urod� kr�lowej, pobieg� w kierunku wyspy.

Zapl�ta� si� jednak w paj�czynach i dopiero przy pomocy Abet�w wywik�a� si� z side�.

��Nikomu nie wolno zbli�a� si� do mnie. Takie jest abeckie prawo! � rzek�a gro�nie kr�lowa Aba, po czym doda�a: � A teraz moi stra�nicy odprowadz� was do Wielorybiej Grani i przeka�� przewodnikom z Wyspy Wynalazc�w.

��A nasz okr�t?! � zawo�a� pan Kleks.

��Okr�t? � zdziwi�a si� kr�lowa. � Zostanie tutaj, gdy� nie znamy jeszcze sposobu podniesienia go na powierzchni� morza. Ale nie b�dziecie skrzywdzeni. Oto gar�� pere�, kt�rych warto�� wielokrotnie przewy�sza poniesion� przez was strat�.

M�wi�c to, rzuci�a do n�g pana Kleksa woreczek z rybich �usek, wypchany per�ami.

Zanim jednak pan Kleks zd��y� zbada� jego zawarto�� i podzi�kowa� kr�lowej Abie za hojno��, pi�kna w�adczyni Abecji rzek�a rozkazuj�cym tonem:

��Pos�uchanie sko�czone!

W tej chwili wszystkie �ar-ptaki zgas�y r�wnocze�nie i doko�a zapanowa�a ciemno��. Tylko kr�lewska wyspa, odp�ywaj�ca od brzegu, jarzy�a si� b��kitnawym �wiat�em.

Abeci otoczyli podr�nik�w i szerokim korytarzem, wy�o�onym p�ytami z bursztynu, poprowadzili ich w kierunku Wielorybiej Grani.

Dudnienie beczek z atramentowym p�ynem rozlega�o si� na wszystkie strony wielokrotnym echem, utrudniaj�c rozmow�. Dlatego te� zar�wno Bajdoci, jak i Abeci szli w milczeniu, zaj�ci swoimi my�lami.

Ale najbardziej zamy�lony by� pan Kleks.

Szarpa� nerwowo brwi i raz po raz wykrzykiwa� abeckie wyrazy, pozbawione wszelkiego zwi�zku:

��Abba-ababa-aba-bba!

Abeci, nie chc�c przerywa� jego zamy�lenia, dreptali w pewnym oddaleniu i szeptem porozumiewali si� mi�dzy sob�.

Kiedy po paru godzinach marszu u wylotu korytarza zamajaczy�o czerwone �wiat�o, jeden z Abet�w wybieg� na czo�o pochodu, skinieniem d�oni zatrzyma� Bajdot�w i rzek�:

��Za tym murem ko�czy si� nasze panowanie. Za chwil� opu�cicie Abecj�. W imieniu mego narodu �egnam was i �ycz� dalszych pomy�lnych i ciekawych przyg�d. Spotka�o nas wielkie szcz�cie, �e mogli�my go�ci� u siebie tak znakomitego uczonego, jak pan Ambro�y Kleks, kt�rego s�awa dotar�a nawet do nas. Dzi�ki niemu dost�pili�cie zaszczytu ogl�dania wielkiej kr�lowej Aby. Nikt z cudzoziemc�w dot�d jej nie widzia�. Wy pierwsi poznali�cie jej tajemnic�. Ale musicie wymaza� j� ze swej pami�ci bo inaczej zmylicie drog� i nigdy ju� nie traficie do waszej ojczyzny. A teraz chod�cie za mn�.

Po tych s�owach Abeta zbli�y� si� do muru zamykaj�cego korytarz i wspieraj�c si� na dw�ch r�kach, czterema pozosta�ymi przekr�ci� r�wnocze�nie cztery bursztynowe tarcze, umieszczone w zasi�gu czerwonego �wiat�a.

Mur drgn�� i powoli rozsun�� si� na dwie strony. Abeci znikn�li niepostrze�enie w mrocznych czelu�ciach korytarza. Za murem widnia� zawieszony nad pr�ni� rozleg�y pomost, skonstruowany z ko�ci wieloryb�w, zwany Wielorybi� Grani�. Bajdoci niepewnie przekroczyli pr�g Abecji. Gdy ostatni z nich stan�� na pomo�cie, mur zatrzasn�� si� z �oskotem i doko�a zapanowa�a zupe�na ciemno��. Ale r�wnocze�nie w g�rze rozleg�y si� odg�osy tr�bki i zgrzyt obracaj�cych si� k�. Po tym nast�pi�y d�wi�ki sygna��w, a po chwili ogromna kabina windy, przypominaj�ca raczej obszerny salon, zatrzyma�a si� tu� przy Wielorybiej Grani. Kabina by�a rz�si�cie o�wietlona i wys�ana puszystymi dywanami. Wewn�trz, pod �cianami, sta�y mi�kkie, g��bokie fotele, a przed ka�dym z nich okr�g�y stolik pi�knie nakryty i zastawiony dymi�cymi potrawami. Nie zastanawiaj�c si� d�ugo, podr�nicy weszli do windy, wtoczyli swoje beczki i ciekawie rozejrzeli si� dooko�a, w nadziei na spotkanie jakich� �ywych istot. W kabinie jednak nie by�o nikogo pr�cz nich. Drzwi zamkn�y si� same, rozleg�y si� d�wi�ki sygna��w, zazgrzyta�a niewidzialna maszyneria i winda lekko pocz�a unosi� si� w g�r�. Z g�o�niczk�w zawieszonych pod sufitem pop�yn�a przyjemna, cicha muzyka.

Na �cianach windy wisia�y w ramach obrazy, na kt�rych wszystko o�y�o i porusza�o si� jak w kinie.

��Siadamy do obiadu � rzek� pan Kleks � a potem obejrzymy te cude�ka. Nareszcie potrawy godne naszego podniebienia! Teraz mog� wam wyzna�, �e kuchnia abecka wcale mi nie smakowa�a. Kapitanie, szkoda czasu na rozmy�lania. Czeka nas nowa przygoda. No, co tam? Wygl�dacie jak bociany nastraszone przez �ab�.

Pan Kleks pr�bowa� �artowa�, ale kapitan uparcie milcza�. Wreszcie zasiad� przy jednym ze sto��w i pos�pnie zapatrzy� si� w talerz. Mia� wci�� przed oczami twarz kr�lowej Aby. Marynarze r�wnie� byli markotni i zamy�leni, a niejeden z nich zazdro�ci� w duchu Telesforowi. Obraz pi�knej kr�lowej uparcie prze�ladowa� Bajdot�w. Zdawa�o si�, �e s� zupe�nie oboj�tni na to, co si� z nimi stanie. Kapitan mamrota� co� pod nosem, uk�ada� bajk� na cze�� w�adczyni Abecji i w roztargnieniu usi�owa� wbi� na widelec pusty talerz. Tylko pan Kleks, �lepy sternik oraz kuchcik Pietrek zajadali z apetytem smakowite antrykoty i popijali s�odkie ananasowe. wino.

��Jedzcie, przyjaciele! � wo�a� weso�o pan Kleks. � Czeka nas d�uga podr�. Hej, kapitanie, wypijmy! Mnie ju� niczego nie brak do szcz�cia, odk�d zdoby�em atrament. Prawdziwy czarny atrament! A teraz jad� na wysp� Wynalazc�w, o kt�rej s�ysza�em od dawna, ale my�la�em, �e to tylko bajka. No, co? Dlaczego milczycie? Pietrek, wobec tego mo�e ty ze mn� wypijesz? Za zdrowie kr�lowej Aby, kt�ra mieszka w muszli jak ostryga? Cha-cha!

Sternik i Pietrek �miali si� razem z panem Kleksem i weso�o�� ich po trochu zacz�a udziela� si� marynarzom. Niekt�rzy wznie�li w g�r� szklanki.

��Za zdrowie kr�lowej ostrygi! � drwi� dalej pan Kleks i �mia� si� tak, �e brod� zamiata� p�miski.

Pan Kleks wiedzia�, co robi. Oto kapitan ockn�� si� ju� z odr�twienia, przetar� oczy i rozejrza� si� dooko�a. Po chwili przy��czy� si� do reszty towarzystwa i wychyli� szklank� z�ocistego trunku. Uroki, kt�re rzuci�a na ca�� za�og� kr�lowa Aba, stopniowo s�ab�y, a po wypiciu kilku dzban�w wina rozwia�y si� zupe�nie.

Pan Kleks wsta� i zaintonowa� weso�� pie��, co zdarza�o mu si� niezmiernie rzadko. Pie�� by�a w�asnego uk�adu. Marynarze ch�rem �piewali refren:

Zanim Bajdoci zd��yli przyjrze� si� dok�adnie ruchowi na stacji i pasa�erom, sufit i �ciany Stalowej Strza�y unios�y si� niespodziewanie w g�r�, natomiast ca�a dolna platforma, wraz z fotelami i pozosta�� zawarto�ci� torpedy, ruszy�a naprz�d. Rozleg�y si� d�wi�ki sygna��w, p�yty rozsun�y si� otwieraj�c szeroki tunel, kt�ry wch�on�� podr�nik�w. Ale ju� po chwili platforma wynurzy�a si� na zewn�trz dworca. Posuwa�a si� szybko po ulicy, kt�ra przedstawia�a ciekawy widok.

Wysoko nad jezdni�, na stalowych wi�zaniach i �ukach, wznosi�y si� domy Patento�czyk�w, a na dole sun�o automatycznie osiem ruchomych chodnik�w, ka�dy z inn� szybko�ci�. Chodniki wewn�trzne przeznaczone by�y dla ruchu pieszego, zewn�trzne, o wiele szersze, s�u�y�y dla pojazd�w. Platforma Bajdot�w posuwa�a si� prawym skrajem jezdni, za� obok przesuwali si� mieszka�cy tego zmechanizowanego miasta, a ka�dy z nich sta� na wielkiej stopie swojej jedynej nogi. Poniewa� s�siedni chodnik porusza� si� z tak� sam� prawie szybko�ci�, co platforma Bajdot�w, mogli oni ze swoich foteli przygl�da� si� tubylcom.

Patento�czycy wyr�niali si� nie tylko tym, �e posiadali jedn� nog�, ale nadto przewy�szali Bajdot�w wzrostem o trzy g�owy. Mieli te� nosy niezwykle d�ugie i bardzo ruchliwe, tak jak gdyby w�ch stanowi� najwa�niejszy zmys� tych istot. M�czy�ni byli zupe�nie �ysi, kobietom za� od po�owy g�owy wyrasta�y rude w�osy, zaplecione w trzy kr�tkie warkoczyki. Dzieci pod tym wzgl�dem niczym nie r�ni�y si� od doros�ych.

Ubi�r Patento�czyk�w by� prosty i jednolity. Sk�ada� si� ze sk�rzanych kurtek, d�ugich we�nianych po�czoch i obszernych peleryn. Wielkie stopy obute by�y w gumowe kamasze na podw�jnych spr�ynowych podeszwach, dzi�ki kt�rym mogli z lekko�ci� konik�w polnych robi� skoki na wysoko�� kilku metr�w i porusza� si� z szybko�ci� czterdziestu mil na godzin�.

Chodniki nigdy si� nie zatrzymywa�y. Patento�czycy jednym zwinnym skokiem wydostawali si� na perony, ustawione w pewnych odst�pach wzd�u� jezdni. W ten sam spos�b wskakiwali z peron�w na chodniki.

Z lewej strony jezdni bieg� najszybszy chodnik, kt�ry unosi� liczne pojazdy w kszta�cie cygar, kul i sp�aszczonych og�rk�w. Pojazdy te nie posiada�y k�, tylko szerokie p�ozy, podobne do nart.

Pojazdy kuliste by�y to dwuosobowe �widrowce, wykonane w ca�o�ci z cienkiego, lekkiego metalu o przezroczysto�ci szk�a. Nazwa ich pochodzi�a st�d, �e w �rodku pojazdu stercza� maszt w kszta�cie �widra, kt�ry za pomoc� motoru atomowego kr�ci� si� z szybko�ci� stu tysi�cy obrot�w na sekund�. Dzi�ki p�askim naci�ciom �widra, zast�puj�cego �mig�o, �widrowce unosi�y si� w g�r�, a przy odpowiednim manipulowaniu regulatorem mog�y wisie� nieruchomo w powietrzu lub te� odbywa� podr�e tak jak samoloty. Chmary �widrowc�w wiruj�cych w niebie wygl�da�y z do�u jak ba�ki mydlane. Inne pojazdy, przeznaczone do podr�y wodno-l�dowych, porusza�y si� za pomoc� �ruby umieszczonej z przodu na samym dziobie.

Mog�y one porusza� si� po ka�dym terenie, gdy� umocowane pod spodem p�ozy zast�powa�y szyny kolejowe. �rubowce rozwija�y olbrzymi� szybko��, przeskakiwa�y nier�wno�ci terenu, zaledwie dotykaj�c p�ozami ziemi.

Bajdoci rozgl�dali si� doko�a z szeroko otwartymi ustami i raz po raz wydawali okrzyki zdumienia, a pan Kleks wypytywa� przesuwaj�cych si� obok Patento�czyk�w o rozmaite szczeg�y, dotycz�ce konstrukcji �widrowc�w i �rubowc�w. Rozmowy toczy�y si� w j�zyku bajdockim, je�li za� chodzi o j�zyk miejscowy, to prawie nigdzie nie by�o go s�ycha�, gdy� Patento�czycy mi�dzy sob� porozumiewali si� w spos�b zupe�nie inny.

Mieli na nosach okulary, kt�rych szk�a podobne by�y do ma�ych ekran�w. Odbija�y si� na nich my�li Patento�czyk�w, przybieraj�c kszta�t ruchomych obraz�w, i dlatego wymiana s��w by�a ca�kiem zb�dna. Pan Kleks obieca� towarzyszom podr�y, �e wystara si� dla nich o takie okulary.

��Ale musicie pami�ta� � doda� pan Kleks � �e Patento�czycy nie miewaj� my�li, kt�re chcieliby ukry� przed innymi. Obawiam si�, �e niejeden z was b�dzie wola� wyrzec si� cudownych okular�w ni� zdradzi� si� ze swoimi my�lami. Jeste�my z innej gliny i nie wszystkie tutejsze wynalazki dadz� si� zastosowa� do naszego �ycia.

Na ruchomych chodnikach pojawia�y si� coraz to nowe postacie patento�skich jednonogich wielkolud�w. Niekt�rzy z nich, dla przyspieszenia podr�y, skakali na swoich spr�ynowych podeszwach w kierunku ruchu i znikali na podobie�stwo pche�. Dzieci odbywa�y drog� siedz�c na sk�adanych sto�eczkach. �widrowce wznosi�y si� i l�dowa�y dla nabrania paliwa z ustawionych wzd�u� chodnika zbiornik�w. Platforma Bajdot�w posuwa�a si� naprz�d, bez przeszk�d mijaj�c dziwaczne, metalowe rusztowania. W�a�ciwego �ycia miejskiego nie mo�na by�o dostrzec, gdy� domy mieszkalne i ulice mie�ci�y si� bardzo wysoko. Wreszcie nast�pi� kres jazdy. Platforma unios�a si� w g�r�. Porwa�y j� r�wnocze�nie cztery stalowe szpony i d�wign�y na szczyt olbrzymiej budowli. Bajdoci znale�li si� u wej�cia na plac, na kt�rym zebra� si� t�um Patento�czyk�w, aby powita� pana Kleksa.

Plac wybrukowany by� p�ytkami z matowego szk�a. Z takich samych p�ytek zbudowane by�y wielopi�trowe domy, zw�aj�ce si� ku g�rze i zako�czone obrotowymi wie�ami. Do wie� umocowane by�y wkl�s�e tarcze, kt�re poch�ania�y promienie s�oneczne i wytwarza�y ciep�o, niezb�dne nie tylko do ogrzewania mieszka�, ale r�wnie� do ogrzewania powietrza na zewn�trz.

Dzi�ki mechanizmowi tarcz s�onecznych oraz systemowi elektrycznych ch�odnic Patento�czycy umieli utrzymywa� temperatur� swych miast na jednakowym poziomie o ka�dej porze roku. By�o to wa�ne chocia�by z tego wzgl�du, �e Patento�czycy posiadali niezmiernie du�e nosy, wi�c przy lada powiewie dostawali kataru i kichali tak g�o�no, jakby grali na tr�bach.

Plac przecina�a szeroka ulica, kt�rej liczne odga��zienia i przecznice widoczne by�y z daleka. Ponad placem wisia�y roje �widrowc�w, przyczepionych do balkon�w dom�w jak baloniki. Mieszka�cy miasta wylegli na balkony, trzymaj�c przy ustach ma�e kauczukowe g�o�niki. Zebrani na placu Patento�czycy przystrojeni byli w uroczyste, spiczaste kaptury, zako�czone male�kimi antenami w kszta�cie guzika. Jeden z nich, wyr�niaj�cy si� szczeg�lnie du�ym nosem, zbli�y� si� w drobnych podskokach do Pana Kleksa, pochyli� si� nisko i zwyczajem patento�skim poca�owa� go w ucho. By�a to oznaka wielkiej czci, na kt�r� pan Kleks odpowiedzia� w podobny spos�b, ale musia� przy tym podskoczy� wysoko w g�r�, gdy� Patento�czyk przewy�sza� go wzrostem o dobre cztery g�owy.

Powitanie z pozosta�ymi Bajdotami by�o mniej ceremonialne i ogranicza�o si� do wzajemnego poci�gania za uszy. Pietrkowi ogromnie podoba� si� ten zwyczaj, gdy� po raz pierwszy w �yciu m�g� targa� za uszy innych, tak jak to z nim dotychczas robili marynarze, bynajmniej nie po to, aby mu pokaza� szacunek.

Po zako�czeniu powita�, podczas kt�rych zgromadzony t�um odegra� na nosach Marsza Wynalazc�w, Patento�czyk przy�o�y� do ust siatk� ze szklanego drutu, wielko�ci kieszonkowego zegarka, i rozpocz�� prze-m�wienie. Siatka ta stanowi�a niezwyk�y wynalazek. Przetwarza�a ona mow� patento�sk� na ka�dy inny j�zyk, stosownie do nastawienia znajduj�cej si� w �rodku wskaz�wki. W ten spos�b przem�wienie wyg�oszone po patento�sku Bajdoci us�yszeli w j�zyku bajdockim.

��Dostojny go�ciu! � powiedzia� m�wca zwracaj�c si� do pana Kleksa. � Dzielni podr�nicy! Na wst�pie pragn� nadmieni�, �e piastuj� w Patentonii godno�� Arcymechanika, kt�ra u nas odpowiada godno�ci Wielkiego Bajarza w waszym kraju. Przed trzema laty, gdy Urz�d Patentowy stwierdzi�, �e dokona�em najwi�kszej ilo�ci wynalazk�w, przej��em w�adz� z r�k mojego poprzednika, Patentoniusza XXVIII, i sprawuj� rz�dy pod przybranym imieniem Patentonisza XXIX. Gdy kt�ry� z moich ziomk�w prze�cignie mnie w ilo�ci wynalazk�w, jemu przeka�� w�adz� jako memu nast�pcy. Takie prawo panuje w naszym kraju.

Po tych s�owach zebrani na placu Patento�czycy zawo�ali ch�rem:

��Ella mella Patentoniusz adarella! � co mia�o oznacza� po patento�sku: �Niech �yje Patentoniusz XXIX!�

M�wca za� ci�gn�� dalej:

��Dumny jestem, �e mog� powita� w naszym kraju uczonego tej miary, co pan Ambro�y Kleks, kt�remu mam do zawdzi�czenia pomys�y wielu naszych wynalazk�w. Pomys�y te nie mog�y by� wprowadzone w �ycie w ojczy�nie pana Kleksa wskutek braku odpowiednich materia��w i urz�dze� technicznych, ale ich opisy i plany, �wiadcz�ce o geniuszu tego uczonego, dotar�y do nas i pozwoli�y nam zrealizowa� wiele donios�ych wynalazk�w ku po�ytkowi naszego kraju.

W tym miejscu Arcymechanik sk�oni� si� nisko, jeszcze raz uca�owa� pana Kleksa w ucho i m�wi� dalej:

��Pozw�l, dostojny go�ciu, �e wymieni� tu wynalazki, kt�re tobie mamy do zawdzi�czenia. A wi�c na pierwszym miejscu � pompka powi�kszaj�ca. Dzi�ki niej mogli�my powi�kszy� nasz wzrost naturalny o jedn� trzeci�. Wynalazek ten chcia�bym tu zademonstrowa�.

M�wi�c to Patento�czyk wyj�� z kieszeni peleryny pompk� przypominaj�c� zwyk�� oliwiark�, przy�o�y� jej koniec do ucha pana Kleksa i kilkakrotnie nacisn�� denko. W tej samej chwili pan Kleks zacz�� rosn�� na oczach wszystkich i po up�ywie kilku sekund dor�wnywa� ju� wzrostem Patento�czykom. By�o to naprawd� zdumiewaj�ce. Bajdoci spogl�dali z zazdro�ci� na pana Kleksa, kt�ry sta� si� niemal wielkoludem. Otoczyli zaraz Arcymechanika i nadstawiali natr�tnie uszy, domagaj�c si� na migi tego samego zabiegu. Tylko �lepy sternik sta� na uboczu, bo nie bardzo wiedzia� o co chodzi.

Arcymechanik zorientowa� si�, �e sternik jest �lepy, i zr�cznym ruchem ponad g�owami marynarzy w�o�y� mu na nos binokle o pryzmatycznych, opalizuj�cych szk�ach. Trudno opisa� rado�� sternika, kt�ry nagle zacz�� widzie� i z najwy�szym podziwem rozgl�da� si� doko�a. Jeszcze wi�ksze zdumienie go ogarn�o, gdy Patento�czyk przy�o�y� mu do ucha pompk� i dokona� operacji powi�kszaj�cej. Szcz�cie jego nie mia�o wprost granic.

Natomiast pozosta�ych Bajdot�w Arcymechanik �agodnie, lecz stanowczo odsun�� r�k�, po czym znowu podni�s� siatk� do ust i kontynuowa� przerwane przem�wienie:

��Nast�pnym wynalazkiem opartym na pomy�le pana Kleksa jest kluczyk otwieraj�cy wszystkie zamki, dalej pude�ko do przechowywania p�omyk�w �wiec, samograj�ce mosty, automaty przeciwkatarowe i wiele, wiele innych. Nie mogli�my tylko zmontowa� wytw�rni pigu�ek na porost w�os�w, gdy� nie posiadamy odpowiednich witaminowych barwnik�w. Nasz przemys� chemiczny nie nad��a, niestety za rozwojem techniki, ta za� nie posiada ju� dla nas �adnych tajemnic.

��Pigu�ki na porost w�os�w? Ale� prosz� bardzo! � zawo�a� pan Kleks i wyci�gn�� z kieszeni srebrne puzderko, z kt�rym nigdy si� nie rozstawa�.

��Prosz� bardzo! Mam ich du�y zapas.

M�wi�c to, otworzy� puzderko i pocz�stowa� pigu�kami najbli�ej stoj�cych Patento�czyk�w. Po chwili puzderko by�o puste. Tym za�, kt�rzy zd��yli skorzysta� z pocz�stunku pana Kleksa, od razu posypa�y si� spod kaptur�w bujne k�dziory. Nast�pnie kapela odegra�a na nosach kantat� skomponowan� na cze�� pana Kleksa.

Ale przem�wienie Patento�czyka nie by�o jeszcze widocznie sko�czone, gdy� da� znak, aby wszyscy si� uciszyli, po czym ci�gn�� dalej:

��W naszym kraju nie znajdziecie rozrywek ani zabaw, jako �e ca�y czas po�wi�camy pracy. Ujrzycie za to wiele ciekawych rzeczy, a niekt�re z nich b�dziecie nawet mogli zabra� ze sob� do ojczystej Bajdocji. Jeste�cie naszymi go��mi, ale go�cina wasza nie mo�e trwa� d�u�ej ni� jedn� dob�, gdy� nie wolno nam odrywa� si� od naszych warsztat�w. Takie jest prawo tego kraju.

�Nie chc�, aby ich podpatrywa� � pomy�la� Pietrek.

Skoro tylko Arcymechanik sko�czy� przem�wienie; wszyscy jego podw�adni przy�o�yli siatki do ust i zawo�ali ch�rem:

��Niech �yje Patentoniusz XXIX! Niech �yje Ambro�y Kleks!

Po czym jeszcze raz odegrali na nosach powitaln� kantat�. Gdy ucich�y ostatnie tony pie�ni, g�os zabra� pan Kleks i w kr�tkich s�owach podzi�kowa� za serdeczne przyj�cie. M�wi� po bajdocku, ale Patento�czycy przy�o�yli do uszu kauczukowe g�o�niki, kt�re od razu t�umaczy�y prze-m�wienie na j�zyk patento�ski.

Po zako�czonej uroczysto�ci Arcymechanik zaprosi� go�ci do swego pa�acu, gdzie ju� przygotowane by�y dla nich obszerne apartamenty. Pan Kleks przede wszystkim zatroszczy� si� o beczki z esencj� atramentow� i poprosi� o przeniesienie ich do pa�acu.

��Dostojny go�ciu � rzek� na to ze smutkiem w g�osie Arcymechanik � wiem, jak zmartwi ci� wiadomo��, kt�r� us�yszysz. Cokolwiek pochodzi z Abecji, umiera natychmiast pod dzia�aniem �wiat�a s�onecznego. Tak samo mleko atramentowe traci sw� barw� i staje si� bia�e. Wiem o tym dobrze, gdy� z Abecj� utrzymujemy od dawna bliskie stosunki s�siedzkie. Zreszt� sam przekonasz si� o prawdzie moich s��w.

Natychmiast jeden z Patento�czyk�w przytoczy� na rozkaz Arcymechanika dwie beczki z atramentowym p�ynem, ustawi� je przed panem Kleksem i uderzeniem pot�nej pi�ci rozbi� pokrywy. Z beczek wytrysn�� bia�y p�yn. Pan Kleks nie dowierza� jeszcze swym oczom i zajrza� do wn�trza.

Tak! Nie mog�o by� w�tpliwo�ci: atrament straci� barw� i przeistoczy� si� w bezwarto�ciowy p�yn koloru mleka. Pan Kleks zanurzy� w nim d�o�, a potem przygl�da� si� w milczeniu bia�ym kroplom, kt�re kapa�y z jego palc�w na szklany bruk. Nikt nie �mia� przerwa� tego wymownego milczenia.

W pewnej chwili oczy pana Kleksa spotka�y si� z oczami Pietrka, pe�nymi �ez. Pan Kleks otrz�sn�� si�, gwizdn�� jak kos i rzek�:

��Trudno. Chod�my. Ale podr� nasza nie jest jeszcze sko�czona. Nie mo�emy wraca� do Bajdocji z pustymi r�kami.

Po tych s�owach uj�� pod rami� Patentoniusza XXIX i ruszy� z nim w kierunku pa�acu. Za nimi pod��ali Bajdoci, Przyboczna Rada Mechaniczna oraz ca�a �wita.

Tak. Trzeba przyzna�, �e pan Kleks by� wielkim cz�owiekiem. Bowiem wielcy ludzie nigdy nie trac� nadziei. Wej�cie do pa�acu prowadzi�o przez wysok� bram�. Kilkana�cie wind sta�o w pogotowiu, w oczekiwaniu go�ci. Charakterystycznym szczeg�em budownictwa patento�skiego by� zupe�ny brak schod�w. Schody w og�le nie istnia�y.

Patento�czycy wskakiwali na wy�sze pi�tra, posi�kuj�c si� spr�ynowymi podeszwami, ale poza tym kto chcia�, m�g� korzysta� z wind oraz szybuj�cych foteli, poruszaj�cych si� we wszystkich kierunkach.

Sala, do kt�rej wprowadzi� go�ci Arcymechanik, by�a bardzo przestronna i zupe�nie pusta. Tylko kilka rz�d�w r�nokolorowych guzik�w na srebrnej p�ycie wskazywa�o na istnienie z�o�onego mechanizmu. Istotnie, za naci�ni�ciem odpowiednich guzik�w, z pod�ogi z sufitu i ze �cian wy�ania�y si� przer�ne urz�dzenia i sprz�ty, zale�nie od potrzeby.

Przede wszystkim za naci�ni�ciem guzik�w niebieskich, komnata przeobrazi�a si� w wykwintn� sal� jadaln�, kt�r� zape�ni�y sto�y zastawione potrawami i dzbanami z ananasowym winem. Na znak dany przez Arcymechanika rozpocz�a si� uczta, trwaj�ca reszt� nocy a� do rana. Do potraw domieszane by�y nieznane przyprawy, kt�rych dzia�anie polega�o na usuwaniu znu�enia, tak �e Bajdoci, nie m�wi�c ju� o panie Kleksie, nie czuli zm�czenia ani senno�ci.

Po uczcie Arcymechanik nacisn�� czerwone guziki i natychmiast sala jadalna przeistoczy�a si� w pracowni� mechaniczn�. Wype�nia�y j� precyzyjne aparaty, instrumenty i narz�dzia, przy kt�rych Arcymechanik opracowywa� i doskonali� swe wynalazki.

Arcymechanik ofiarowa� ka�demu z go�ci po metalowym pude�eczku, kt�re by�o r�wnocze�nie radioaparatem, zapalniczk�, latark� elektryczn�, mucho�apk� i maszynk� do strzy�enia. Bajdoci nie mogli wyj�� z podziwu na widok tego skomplikowanego i genialnie pomy�lanego instrumentu.

Natomiast pan Kleks, kt�remu okazywano nieustaj�ce oznaki czci, otrzyma� ponadto aparat do odgadywania my�li, skrzynk� zawieraj�c� siedem sekret�w Patentonii i pi�tna�cie �widrowc�w, maj�cych s�u�y� jemu i jego towarzyszom w dalszej podr�y. W�r�d siedmiu sekret�w Patentonii znajdowa� si� mi�dzy innymi spos�b odnalezienia tego kraju na mapie, model pompki powi�kszaj�cej, spis wynalazk�w Arcymechanika i jeszcze cztery, r�wnie bezcennej warto�ci.

Pan Kleks w gor�cych s�owach podzi�kowa� za hojne dary, ale nie omieszka� przy tym w delikatny spos�b zauwa�y�, �e brak w�r�d nich tak po��danego czarnego atramentu.

Arcymechanik zas�pi� si� bardzo, porozumia� si� z Przyboczn� Rad� Mechaniczn�, po czym rzek� przytkn�wszy wskazuj�cy palec do swego d�ugiego nosa:

��Atrament nigdy nie by� nam potrzebny, albowiem posiadamy zdolno�� zachowania raz na zawsze w pami�ci wszelkich s��w, cyfr i my�li. Pami�� nasza nigdy nie zawodzi, dlatego te� nie robimy �adnych notatek, nic nie zapisujemy ani nie utrwalamy, cho�by to by�y najbardziej z�o�one wykresy lub formu�y matematyczne. Ja, cho� mam ju� dziewi��dziesi�t dziewi�� lat, pami�tam z najwi�ksz� dok�adno�ci� ponad sto tysi�cy liczb, kt�rych uczy�em si�, gdy mia�em lat dziewi��. Nic wi�c dziwnego, �e nie wynale�li�my atramentu i nigdy go nie wynajdziemy. Zreszt�, jak ju� zaznaczy�em poprzednio, nie posiadamy siedmiu najwa�niejszych barwnik�w. Dziwi� si� tylko, �e tak wielki uczony, jak pan Ambro�y Kleks, nie zdoby� si� dot�d na dokonanie podobnie �atwego wynalazku. Powtarzam: dziwi� si� � a dziwi� si� wolno ka�demu.

Pan Kleks pomin�� milczeniem t� uszczypliwo��, gdy� doskonale umia� nad sob� panowa�, ale zaczerwieni� si� po same uszy i przera�liwie nastroszy� brwi.

Tymczasem Arcymechanik, jak gdyby nigdy nic, zaproponowa� go�ciom przechadzk� po ulicach miasta, podkre�laj�c, �e wkr�tce ju�, ku jego ogromnemu �alowi, b�d� musieli opu�ci� Patentoni�. Po tych s�owach uj�� pana Kleksa pod rami� i podskakuj�c obok niego na swojej jedynej nodze, skierowa� si� do wyj�cia. Za nimi szli Bajdoci i �wita Arcymechanika.

G��wna ulica, zawieszona wysoko nad ruchom� jezdni�, przypomina�a raczej Szeroki most wybrukowany szklan� kostk�. Po obu stronach wznosi�y si� wysoko sto�kowate budowle, a z okien wygl�dali Patento�czycy, podobni jeden do drugiego jak bli�ni�ta.

Wzd�u� ulicy sta�y nieprzerwanym szeregiem automaty zast�puj�ce sklepy, restauracje i kawiarnie. Arcymechanik demonstrowa� je po kolei, wprawiaj�c ich mechanizm w ruch przy pomocy stalowej iglicy.

Iglica Arcymechanika posiada�a sto siedemdziesi�t siedem naci�� i pasowa�a do wszystkich automat�w. Im kto ni�sze zajmowa� stanowisko w zespole wynalazc�w, tym ni�szej kategorii mia� iglic�. Wynalazcy najmniej zdolni i pracowici posiadali iglice o siedemnastu zaledwie naci�ciach. Pozwala�y one zaspokaja� w automatach tylko najprostsze potrzeby.

Arcymechanik demonstrowa� wszystkie automaty i rozdawa� swym go�ciom owoce, s�odycze, cz�ci garderoby, przedmioty codziennego u�ytku, drobne praktyczne wynalazki, a nawet ozdoby i klejnoty. Przy jednym z automat�w Patento�czycy zatrzymali si� nieco d�u�ej. Ka�dy wtyka� do otworu sw�j d�ugi nos, by� to bowiem automat przeciwkatarowy, najcz�ciej chyba u�ywany w tym kraju, gdy� jego mieszka�cy stale cierpieli na katar i kilka razy dziennie automatycznie dezynfekowali sobie nosy.

��Kto ma du�y nos, ten ma du�y katar � zauwa�y� filozoficznie Arcymechanik.

By�y te� automaty do mierzenia temperatury, do plombowania z�b�w, do cerowania skarpetek, do zaplatania warkoczy oraz do wykonywania mn�stwa innych niezb�dnych czynno�ci.

Bajdoci nie ukrywali podziwu dla wynalazczo�ci Patento�czyk�w, ale w g��bi duszy byli zdania, �e zast�pienie sklep�w przez automaty odbiera �yciu znaczn� cz�� uroku. O ile� pi�kniej wygl�da�y ulice Klechdawy, z rz�si�cie o�wietlonymi wystawami sklepowymi, gdzie ka�dy m�g� nabywa� przedmioty stosownie do swego upodobania i gustu! Natomiast wyroby Patento�czyk�w, podobnie jak ich stroje, wykonane by�y wed�ug jednego wzoru, posiada�y jednolity kszta�t i barw�, co sprawia�o przygn�biaj�ce wra�enie.

Prowadz�c tak swoich go�ci ulic� Automat�w, Arcymechanik zatrzyma� si� w pewnej chwili i rzek�:

��To, co ujrzycie teraz, niew�tpliwie b�dzie dla was przykre, ale trudno, prawa naszego kraju s� surowe i dotycz� w r�wnej mierze tubylc�w, jak i cudzoziemc�w.

Po tych s�owach Arcymechanik da� kilka wielkich sus�w i zatrzyma� si� przed postaci� stoj�c� nieruchomo w szeregu automat�w. Bajdoci pod��yli za nim. Oczom ich ukaza�a si� posta� Pietrka, kt�ry szklanym wzrokiem bezmy�lnie patrzy� przed siebie. R�ce mia� skrzy�owane na piersiach, a nogi przymocowane do chodnika metalowymi klamrami.

��Ch�opiec ten � rzek� Arcymechanik � wbrew zakazowi podpatrzy� jeden z najnowszych moich wynalazk�w i pu�ci� w ruch jego mechanizm, ujawniaj�c przedwcze�nie tajemnic�. Zosta� za to ukarany. Przesta� by� cz�owiekiem, a sta� si� automatem, automatem do lizania znaczk�w pocztowych. Mog� go wam zademonstrowa�.

To m�wi�c Arcymechanik wetkn�� swoj� iglic� do otworu umieszczonego pod lew� pach� Pietrka i przekr�ci� trzykrotnie.

Pietrek automatycznym ruchem otworzy� usta i wysun�� j�zyk.

Patento�czycy jeden po drugim zbli�ali si� do automatu, przyk�adali do wysuni�tego j�zyka znaczki pocztowe i nalepiali je na przygotowane zawczasu koperty. Po wyj�ciu iglicy Pietrek schowa� j�zyk, zamkn�� usta i nadal sta� nieruchomo, patrz�c przed siebie szklanym wzrokiem.

Pan Kleks by� g��boko wstrz��ni�ty tym widokiem. Wiedzia�, �e dla Pietrka nie ma ju� ratunku. D�ugo sta� w milczeniu, a potem zbli�y� si� do nieszcz�snego ch�opca i z�o�y� poca�unek na jego czole, kt�re by�o zimne jak metal.

Odwr�ci� si� wreszcie do Arcymechanika i rzek� dr��cym g�osem:

��Twarde jest prawo patento�skie, kt�re zmieni�o tego dzielnego ch�opca w automat. Ciekawo�� jego zosta�a ukarana zbyt surowo. Skoro nie mo�emy odwr�ci� tego, co si� sta�o, nie chcemy d�u�ej pozostawa� w kraju, gdzie ludzie zamiast serc maj� stalowe spr�yny. Wypu��cie nas st�d czym pr�dzej. Jest to nasze jedyne �yczenie.

Bajdoci, do g��bi oburzeni, otoczyli pana Kleksa i r�wnie� domagali si� natychmiastowego opuszczenia tej pos�pnej wyspy. Tylko sternik sta� na uboczu i wo�a�:

��A ja nie chc�! Nie chc� by� �lepym do ko�ca �ycia. Tutaj przynajmniej widz�. Pozw�lcie mi zosta�!

��Nie mamy nic przeciwko temu � oznajmi� Arcymechanik. � Rozumiemy, czym jest wzrok dla cz�owieka. Opalizuj�ce szk�a szybko trac� sw� moc i cz�sto trzeba je zmienia�. A zmieni� je mo�na tylko w Patentonii. Pozw�lcie wi�c waszemu sternikowi, aby zosta� u nas. B�dzie pracowa� tak, jak my, i �y� tak, jak my. Bo u was nikt nie potrafi przywr�ci� mu wzroku.

Zapanowa�o og�lne milczenie. Pan Kleks usi�owa� st�umi� w sobie niech�tne uczucia wzgl�dem Patento�czyk�w, kt�rych znienawidzi� za bezduszno��. Uwa�a�, �e nic nie stoi na przeszkodzie, aby Arcymechanik wyjawi� tajemnic� opalizuj�cych szkie�. Ale ten wynios�y i zimny w�odarz Patentonii poczu� si� dotkni�ty w swoim poczuciu w�adcy i nic nie mog�o go przejedna�.

��Dobrze � powiedzia� pan Kleks � niechaj sternik zostanie. Wprawdzie, je�li o mnie idzie, wola�bym by� �lepym w Bajdocji ni� kr�lem w Patentonii, ale to ju� sprawa czysto osobista.

Po tych s�owach odwr�ci� si� i ruszy� z powrotem w kierunku placu. Bajdoci pod��yli za nim. Ponad ich g�owami w zwinnych skokach przemkn�li Patento�czycy. Zgromadzony na placu t�um przygl�da� si� w uroczystym skupieniu pracy kilkunastu mechanik�w krz�taj�cych si� doko�a l�ni�cych, nowiutkich �widrowc�w, gotowych do odlotu.

Arcymechanik przywo�a� Bajdot�w i udzieli� im szeregu wyja�nie� oraz wskaz�wek, jak obchodzi� si� z mechanizmem tych lataj�cych kul. Trzeba przyzna�, �e by� to mechanizm niezmiernie prosty. Nawet dziecko mog�o pos�ugiwa� si� nim z �atwo�ci�. Pan Kleks wsiad� do jednego ze �widrowc�w i odby� pr�bny lot, kt�ry wypad� ca�kiem zadowalaj�co.

Skoro przygotowania do odlotu by�y ju� zako�czone, Arcymechanik zwr�ci� si� do pana Kleksa i rzek�:

��Znajomo�� nasza pozostanie mi w pami�ci na zawsze. Umiem �atwo zapomina� drobne nietakty moich go�ci, ale nie zapomn� nigdy chwil g��bokiego wzruszenia, jakie budzi we mnie najkr�tsze nawet obcowanie z wielkim uczonym. Pomnik, kt�ry wzniesiemy na tym placu, upami�tni wasze niezwyk�e odwiedziny, a plac otrzyma nazw� placu Ambro�ego Kleksa.

Przy tych s�owach Patentoniusz XXIX poci�gn�� pana Kleksa za ucho, po czym m�wi� dalej:

��Wszystkie �widrowce s� obficie zaopatrzone w �ywno��, nadto ka�dy z was otrzyma na drog� okrycie, bo w g�rze jest bardzo zimno. Patrzcie, te peleryny s� mego wynalazku. W ka�dym guziku mie�ci si� ma�a bateryjka, z kt�rej przep�ywa przez p�aszcz r�wnomierna fala ciep�a. Temperatur� mo�na regulowa� przez w��czenie jednego, dw�ch albo trzech guzik�w. A teraz nie pozostaje mi nic innego, jak po�egna� was i �yczy� szcz�liwej podr�y.

Podczas gdy Patento�czycy rozdawali Bajdotom peleryny, pan Kleks wyg�osi� kr�tkie po�egnalne przem�wienie i podzi�kowa� Arcymechanikowi za go�cinno��.

Sternik by� nies�ychanie wzruszony. Pobieg� do swoich towarzyszy podr�y i �ciska� ich po kolei, g�o�no szlochaj�c.

��Wiem, �e ju� nigdy nie us�ysz� bajek Wielkiego Bajarza! � wo�a� z p�aczem. � Wybaczcie mi, ale nikt z was nie wie, co to jest �lepota! Mo�e tutaj jako� si� oswoj�, b�d� si� opiekowa� Pietrkiem� Wybaczcie, b�d�cie zdrowi!

Pan Kleks ze �zami w oczach uca�owa� sternika, sk�oni� si� jeszcze raz Arcymechanikowi i zgromadzonym Patento�czykom, po czym da� Bajdotom znak, aby wsiadali do �widrowc�w. W ka�dym z nich usadowi�o si� po dw�ch Bajdot�w, a do ostatniego wsiad� sam tylko pan Kleks. Patento�czycy zaintonowali na nosach po�egnalnego marsza i po chwili pi�tna�cie �widrowc�w unios�o si� w g�r�. W miar� oddalania si� od ziemi, zgromadzeni na placu ludzie stawali si� coraz mniejsi, a po kilku minutach przypominali ju� roje ruchliwych mr�wek. Niebawem te� ca�a Wyspa Wynalazc�w, zwana Patentoni�, wygl�da�a z g�ry jak talerz p�ywaj�cy po powierzchni morza.

Pan Kleks nawet nie zauwa�y�, �e odzyska� znowu sw�j normalny wzrost. �Zdaje si�, �e wynalazki tych bezdusznych durni�w s� z�udne i nierzeczywiste� � pomy�la� z niesmakiem. Gdy jednak w��czy� ogrzewaj�ce guziki p�aszcza, poczu� we wszystkich cz�onkach przyjemne ciep�o. Nast�pnie wypr�bowa� aparat do zgadywanie my�li i na male�kim ekranie zobaczy� szereg bezbarwnych i jednostajnych obraz�w. By�y to my�li marynarzy, kt�rzy widocznie oddawali si� swoim codziennym marzeniom. Jedynie my�li kapitana raz po raz wraca�y do Patentonii, kr��y�y wok� sternika, zatrzyma�y si� na Pietrku i wybucha�y gniewnymi iskrami nad g�ow� Arcymechanika.

Pan Kleks w�o�y� swoje dalekowzroczne okulary, rozpostar� samoczynn� map� � dar Patentoniusza XXIX i poszybowa� na p�nocno-zach�d. Pozosta�e �widrowce lecia�y za nim na podobie�stwo klucza �urawi.

Niebo by�o czyste, ale przejmuj�cy ch��d wdziera� si� do kabin. Na szcz�cie wszystkie ogrzewaj�ce guziki dzia�a�y sprawnie, tote� Bajdotom zi�b�y jedynie uszy i nosy. Pan Kleks podni�s� do g�ry sw� roz�o�yst� brod� i wtuli� w ni� twarz jak w ciep�y szal. Rozgl�da� si� pilnie doko�a, podawa� przez mikrofon rozkazy i kr�tkie komunikaty o trasie lotu.

��Lecimy na wysoko�ci osiemnastu tysi�cy st�p� Na prawo rozci�ga si� Archipelag Wysp Gramatycznych. Stamt�d rozchodz� si� na ca�y �wiat regu�y i prawid�a pisowni� Przed nami na wprost rozpo�ciera si� Morze Kormora�skie� Zbli�amy si� z szybko�ci� dwustu dwudziestu mil na godzin� do kraju Metalofag�w� Jest obecnie jedenasta czterdzie�ci pi�� czasu �rodkowo-obiadowego� Wy��czam si�

Bajdoci posilili si� pastylkami od�ywczymi, w kt�re �widrowce by�y obficie zaopatrzone. Pastylki zawiera�y trzy smaki mi�sne, trzy jarzynowe i dwa owocowe, a nadto sk�ada�y si� cz�ciowo z wina ananasowego w proszku.

Lot przez d�u�szy czas odbywa� si� pomy�lnie. Po bezchmurnym niebie rozp�ywa�a si� jasno�� s�onecznego dnia, a w dole, poprzez krystalicznie czyste powietrze, widnia�a powierzchnia morza, przypominaj�ca zielon� pomarszczon� cerat� na biurku. Nagle w odbiornikach rozleg� si� wzburzony g�os pana Kleksa:

��Uwaga, uwaga! Od wschodu zbli�a si� chmura� Ogromna chmura� Zakrywa ca�y widnokr�g� Nie mog� jeszcze powiedzie� nic pewnego, ale zdaje si�, �e to tr�ba morska� Zni�amy lot! Przygotowa� pompki ratownicze! Nie ba� si�! Jestem z wami�

Pan Kleks przetar� w�sami okulary, wychyli� si� z kabiny i zawis� w powietrzu, trzymaj�c si� jedn� r�k� steru �widrowca. Surdut jego wyd�� si� jak �agiel, a broda, rozwiewana i szarpana przez wiatr, przypomina�a miot�� czarownicy.

Ka�dy inny na miejscu pana Kleksa zarz�dzi�by zmian� kierunku lotu, aby w ten spos�b unikn�� niebezpiecze�stwa. Powtarzam: ka�dy inny. Ale nie pan Kleks. Ten niezwyk�y cz�owiek uwa�a� zboczenie z kursu za niegodne uczonego i lecia� prosto na spotkanie chmury. Teraz r�wnie� Bajdoci dojrzeli na horyzoncie czarn� plam�, do kt�rej zbli�ali si� z ka�d� sekund�. Ogarn�o ich przera�enie. Jeden ze �widrowc�w oderwa� si� nawet od pozosta�ych i zawr�ci� na po�udniowy wsch�d.

W g�o�nikach rozleg� si� spokojny, ale stanowczy g�os pana Kleksa:

��Wyr�wna� szyk! Powtarzam: wyr�wna� szyk!�

Pan Kleks nigdy nie wpada� w gniew i nie przemawia� podniesionym tonem, a mimo to zmusza� do pos�uchu. Tote� uciekinier po chwili wr�ci� na swoje miejsce i �widrowce szybowa�y dalej w wytyczonym kierunku, r�wno jak klucz �urawi.

��Kapitanie � zawo�a� pan Kleks � czy barometr spad�?

��Nie spad�.

��Czy si�a wiatru uleg�a jakiej� zmianie?

��Ani troch�.

��W porz�dku. Zgadza si�. Chmura przed nami nie jest zatem tr�b� morsk�� To szara�cza� Wyg�odnia�a podzwrotnikowa szara�cza� Musimy si� przez ni� przebi� Uwaga� daj� pe�ny gaz!

�widrowce rozwin�y najwi�ksz� mo�liw� szybko�� i po kilkunastu minutach wbi�y si� klinem w g�st� mas� �ar�ocznych owad�w, kt�re wielko�ci� dor�wnywa�y wr�blom.

�widry samolot�w dziesi�tkowa�y szara�cz� i masakrowa�y jej zbite szeregi. Kuliste kad�uby �widrowc�w uderza�y z mia�d��c� si��, ale nap�ywaj�ce coraz nowe chmary szkodnik�w zalewa�y przestworze jak fale potopu. Trzepotanie milion�w szklistych skrzyde� rozbrzmiewa�o w powietrzu niczym wiosenna burza, przelewa�o si� nieustaj�cym grzmieniem i og�usza�o Bajdot�w.

Pan Kleks, wywieszony na zewn�trz, jedn� r�k� trzyma� si� ramy swego �widrowca i wymierza� mordercze kopniaki najbardziej zacietrzewionym napastnikom, daj�c ca�ej za�odze przyk�ad nieustraszonego m�stwa.

Bajdoci nacierali w pojedynk�, pikowali, wrzeszczeli jak op�tani i wprowadzali zamieszanie w�r�d szara�czy. Wpadli te� na oryginalny pomys�. Zacz�li rozsypywa� pe�nymi gar�ciami od�ywcze pastylki.

Wyg�odnia�e owady rzuca�y si� na �er, bi�y si� mi�dzy sob� do upad�ego o ka�dy okruch. Te, kt�re zdo�a�y po�kn�� skondensowany pokarm, natychmiast p�cznia�y i p�ka�y z trzaskiem jak baloniki.

Po dw�ch godzinach zaciek�ej walki promienie s�o�ca zacz�y si� z wolna przebija� przez rzedn�ce masy szara�czy. Zn�w ukaza� si� czysty b��kit nieba i ju� tylko op�nione gromadki owad�w tu i �wdzie l�ni�y jak lotne ob�oczki.

��Trzyma� si� kursu! � zawo�a� weso�o pan Kleks. Ale nagle stwierdzi� brak dw�ch �widrowc�w i r�wnocze�nie da�o si� s�ysze� w odbiorniku �a�osne wo�anie:

��Halo! halo! Porwa�a nas szara�cza� Nie mo�emy si� wyrwa�! �widry zapl�ta�y si� w skrzyd�ach owad�w� SOS!�SOS!�

Pan Kleks przetar� okulary i ujrza� w oddali masy szara�czy opadaj�ce z wolna na wysp�, kt�ra wystawa�a z morza. Dokona� b�yskawicznego zwrotu w ty� i ruszy� jak strza�a na pomoc zagro�onym �widrowcom. Bajdoci karnie pod��ali za nim.

��Naciera� od do�u! � wo�a� pan Kleks, a g�os jego rozbrzmiewa� we wszystkich odbiornikach r�wnocze�nie. � Musimy stara� si� otoczy� tych nieszcz�nik�w! Ale nie wolno l�dowa� Powtarzam: nie wolno l�dowa�!

Dzi�ki szybkiej akcji ratunkowej panu Kleksowi uda�o si� uwolni� jeden z porwanych �widrowc�w. Drugi jednak, chocia� mia� przetart� drog� odwrotu, z wolna obni�a� lot i da� si� nie�� fali szara�czy.

��Nie l�dowa�! � wo�a� rozpaczliwie pan Kleks. � Ostrzegam przed l�dowaniem!

Ale �widrowiec oddala� si� coraz bardziej, a w odbiornikach rozlega�y si� ochryp�e g�osy jego dwuosobowej za�ogi:

��Widzimy na wyspie wspania�e miasto� Nadzwyczajne miasto� Postanowili�my tutaj zosta� Mamy ju� do�� atramentowej wyprawy! Halo, halo� Szara�cza polecia�a dalej� Zni�amy si� Witaj� nas t�umy kolorowych postaci� L�dujemy! S�yszycie nas? L�dujemy�

Pan Kleks wyprostowa� ster i zawo�a� dono�nie:

��Wyr�wna� szyk! Trzyma� si� kursu!

Gdy za�ogi �widrowc�w sprawnie wykona�y rozkaz, pan Kleks poda� komunikat informacyjny:

��Uwaga, uwaga! Zostawili�my za sob� Wysp� Metalofag�w. Mieszka�cy tej wyspy nie robi� krzywdy ludziom, ale �ywi� si� metalem i po�arliby natychmiast metalowe cz�ci naszych �widrowc�w. Dlatego te� nie wr�ci�a stamt�d �adna dotychczasowa wyprawa� Stracili�my dw�ch towarzyszy� Ponios�a ich ciekawo�� Ceni� w ludziach ciekawo��, gdy� sprzyja ona poznawaniu �ycia i �wiata� Ciekawo�� jednak musi by� rozwa�na� Rozumiecie teraz, dlaczego nie chcia�em dopu�ci� do l�dowania� Waszym rodakom nie stanie si� nic z�ego, ale nigdy ju� nie wr�c� do s�onecznej Bajdocji� Uwaga, jest godzina siedemnasta dwadzie�cia pi�� czasu podwieczorkowego� Wy��czy� guziki ogrzewaj�ce� Zbli�amy si� do wybrze�y Parzybrocji�

Zapad�a szybka podzwrotnikowa noc. Pan Kleks po raz ostatni spojrza� na map�, sprawdzi� po�o�enie gwiazd i obliczy� w pami�ci ich wzajemne odleg�o�ci.

��67.254.386.957.100.356 � powiedzia� p�g�osem. � Zgadza si�. Podzielmy to przez odleg�o�� od ziemi. Otrzymamy liczb� 21.375.162. Uwzgl�dniaj�c k�t nachylenia, wyci�gnijmy w�a�ciwy pierwiastek. Daje to 8724. Odejmijmy teraz ilo�� przebytych mil. Pozostaje 129. Zgadza si�. Istotnie, w dole ukaza�y si� �wiat�a, kt�re wygl�da�y z oddali jak rozrzucone na znacznej przestrzeni ogniska.

Pan Kleks przyczesa� palcami potargan� brod�, obci�gn�� surdut i przem�wi� uroczy�cie do mikrofonu:

��Panowie� Dok�adnie za siedem minut nast�pi l�dowanie� Po opuszczeniu �widrowc�w prosz� trzyma� si� mnie� Kapitanie, widz� pa�skie my�li� Nie jestem starym durniem, za jakiego pan mnie uwa�a� Przeciwnie, jestem do�� m�dry na to, aby wybaczy� panu ma�oduszno�� niegodn� Bajdoty� Honor przede wszystkim� Honor, panowie� Wy��czam si�

W odbiornikach rozleg�y si� trzaski, a nast�pnie urywane s�owa kapitana, kt�rych nikt jednak nie s�ucha�, bo oto �widrowiec pana Kleksa ruszy� pionowo do �adowania. R�wnocze�nie zap�on�o trzyna�cie czerwonych sygna��w ostrzegawczych i trzyna�cie �widrowc�w w jednominutowych odst�pach dotkn�o ziemi.

Doko�a zalega�y ciemno�ci, roz�wietlane jedynie b�yskami dogasaj�cych ognisk. Podr�nicy otoczyli pana Kleksa i przygl�dali si� z niepokojem dziwacznym domostwom, przypominaj�cym dziuple. Na pr�no jednak szukali wzrokiem jakichkolwiek �ywych istot. Miasto wygl�da�o jak wymar�e.

Pan Kleks stan�� swoim zwyczajem na jednej nodze, przy�o�y� do ust obie d�onie zwini�te w tr�bk� i odegra� na nich marsza o�owianych �o�nierzy.

Jakby na um�wiony znak, ze wszystkich dziupli zacz�li wyskakiwa� wspaniale zbudowani brodaci m�czy�ni, o nagich muskularnych torsach, przyodziani w sp�dnice z kolorowego p��tna.

Wi�kszo�� z nich pobieg�a roznieca� dogasaj�ce ogniska, natomiast siedmiu najdostojniejszych brodaczy zbli�y�o si� do pana Kleksa i po kolei z�o�yli mu g��boki uk�on. Nast�pnie ukl�kli na ziemi i trzykrotnie zamietli j� brodami.

Pan Kleks uczyni� to samo, gdy� on jeden spo�r�d wszystkich podr�nik�w posiada� brod�.

Po tych wst�pnych oznakach czci Parzybrodzi ustawili si� w rz�d i jeden z nich przem�wi� wyrzucaj�c z siebie gard�owe i nosowe d�wi�ki, przypominaj�ce gulgotanie indyka:

��Gluw-gli-glut-gla-glim-gly-gliw-gla-glus.

�aden z Bajdot�w nic z tego oczywi�cie nie rozumia�. Tymczasem pan Kleks p�ynnie odpowiedzia� po parzybrodzku:

��Glin-gla-gluw-gliz-gla-gluj-gle-glim.

Po czym doda� zwracaj�c si� do Bajdot�w:

��Dlaczego macie takie zdziwione miny? Czy�by to i pana dziwi�o, kapitanie? Przecie� ka�dy kiep zrozumie, �e j�zyk parzybrodzki jest nies�ychanie �atwy. Trzeba mie� tylko odrobin� oleju w g�owie, kapitanie, aby m�c si� nim pos�ugiwa�. Po prostu w ka�dej sylabie uwzgl�dnia si� tylko ostatni� liter�. Gilr-glo-gluz-glu-glim-gli-gle-glic-gli-gle?

Parzybrodzi by� to nar�d raczej pierwotny. Mimo ogromnej si�y fizycznej odznaczali si� �agodno�ci� i niezwykle ujmuj�cym sposobem bycia. Domy swoje budowali z ciosanego drzewa, w kszta�cie wie�yczek, do kt�rych prowadzi�o jedno okr�g�e wej�cie, nad nim za� widnia�y dwa lub trzy otwory zast�puj�ce okna. Ulice przecina�y si� prostopadle, tworz�c regularn� szachownic�. Przed ka�dym domem na paleniskach z cegie� sta�y niskie gliniane kot�y.

Wszyscy Parzybrodzi mieli d�ugie brody w r�nych kolorach. Tylko dostojnicy, kt�rzy witali naszych podr�nik�w, wyr�niali si� brodami o barwie kremowej, przy czym zarost ich przypomina� raczej zwoje makaronu ni� normalne ow�osienie.

Podchodzili oni kolejno do pana Kleksa, przygl�dali si� jego brodzie i ze znawstwem, jak handlarze sukna, gnietli j� w palcach.

Dostojnicy o makaronowym zaro�cie stanowili Wa�n� Chochl�, czyli rz�d Parzybrocji. Najstarszy spo�r�d nich, nosz�cy imi� Glaz-glu-glip-gla, piastowa� godno�� Nadmakarona, co odpowiada�o godno�ci Wielkiego Bajarza w Bajdocji.

Nadmakaron uj�� pana Kleksa pod rami� i zaprowadzi� podr�nik�w do dziupli rz�dowej. By�a to wielka sala, gdzie po�rodku sta� ogromny st�, a pod �cianami wisia�y liczne hamaki uplecione z kolorowych sznur�w.

P�on�ce na ulicy ogniska rzuca�y przez okna migotliwe �wiat�o. Po chwili urodziwe Parzybrodki wnios�y na tacach dymi�ce talerze zupy z makaronem i zaprasza�y go�ci do jedzenia uprzejmym: �glip-glor-glo-glis-gli-glim-gly�. Pan Kleks oraz Bajdoci zasiedli do sto�u i z wielkim apetytem spa�aszowali po trzy talerze smakowitej zupy.

Innych potraw nie znano w tym kraju.

Po wieczerzy pan Kleks, kt�ry zdo�a� ju� �wietnie opanowa� miejscowy j�zyk, zawo�a� po parzybrodzku:

Szanowny Nadmakaronie i wy, cz�onkowie Wa�nej Chochli! Cieszymy si� niezmiernie, �e przybyli�my do waszego kraju, o kt�rym tak wiele s�yszeli�my. Dzi�kujemy za okazan� nam go�cinno��, kt�rej nie zamierzamy nadu�ywa�. Mam nadziej�, �e aczkolwiek nie jeste�my s�siadami, stosunki s�siedzkie pomi�dzy Bajdocj� i Parzybrocj� u�o�� si� jak najpomy�lniej. Glow-gli-glow-gla-glut! Co w naszym j�zyku brzmi �Wiwat�.

��Wiwat! � zawo�ali ch�rem Bajdoci.

Nadmakaron wsta�, pog�adzi� si� po brodzie i rzek�:

��Jeste�my wprawdzie ludem raczej pierwotnym, nie znamy zdobyczy nowoczesnej techniki, nie znamy sztucznego �wiat�a, rur wodoci�gowych ani kanalizacji, s�owem, tych wszystkich urz�dze�, kt�rych g��wn� w�a�ciwo�ci� jest to, �e nieustannie si� psuj�. Jednak�e mimo takiego zacofania wiemy wszystko, co wiedzie� warto. S�yszeli�my te� o tobie, czcigodny doktorze filozofii, chemii oraz medycyny. Imi� s�awnego uczonego Ambro�ego Kleksa znane jest u nas tak samo, jak imi� niezapomnianego za�o�yciela Parzybrocji � Zupeusza Mruka, kt�ry by� pradziadkiem obecnego Wielkiego Bajarza Bajdocji. Przed wielu, wielu laty dzielny ten �eglarz wyl�dowa� tu z grup� rozbitk�w, a my wszyscy jeste�my ich potomkami. Zupeusz Mruk stworzy� nasz j�zyk, stworzy� nasze budownictwo i zaszczepi� nam �yciodajne brody, o kt�rych dowiecie si� jutro. A teraz udajcie si� na spoczynek, bo niew�tpliwie jeste�cie strudzeni d�ugotrwa�� podr�. Glud-glo-glib-glur-gla-glin-glo-glic.

��Dobranoc � odpowiedzieli ch�rem Bajdoci, kt�rzy nauczyli si� ju� rozumie� j�zyk Parzybrod�w.

Gdy go�cinni gospodarze opu�cili sal�, pan Kleks podrapa� si� znacz�co w g�ow� i stoj�c na jednej nodze powiedzia�:

��Podr�e kszta�c�. Ale bajki kszta�c� w stopniu znacznie wi�kszym. Wszystko to, co m�wi� Nadmakaron, Wielki Bajarz wymy�li� o wiele wcze�niej, a doktor Paj-Chi-Wo opowiada� mi pi��dziesi�t lat temu. Chod�my spa�. Dobranoc, kapitanie. Dobranoc, marynarze.Po tych s�owach zdj�� surdut, wyci�gn�� si� na hamaku i zasn��, pomrukuj�c od czasu do czasu jak kot.

Bajdoci poszli za jego przyk�adem.

Nazajutrz wczesnym rankiem obudzi�a pana Kleksa cicha muzyka. To jeden z bajdockich marynarzy imieniem Ambo, wyci�gni�ty w hamaku, gra� na swojej nieod��cznej bajdolinie star� marynarsk� piosenk�:

O �wicie kapitan ustawi� marynarzy w dwuszereg i zameldowa� o tym panu Kleksowi.

��Ma pan teraz bardzo �adne my�li, kapitanie � zauwa�y� pan Kleks zagl�daj�c do swego aparatu.

Skoro podr�nicy opu�cili rz�dow� dziupl�, znale�li si� od razu przed szpalerem dzieci, kt�re ka�demu wr�czy�y po bukiecie kwiat�w. Droga do pa�acu, gdzie sta�y �widrowce, r�wnie� us�ana by�a kwiatami. Nadmakaron i Wa�na Chochla powitali go�ci, zamiataj�c ziemi� brodami.

Jakie� by�o przera�enie pana Kleksa, gdy okaza�o si�, �e ze �widrowc�w zosta�y tylko mizerne szcz�tki, kt�re tu i �wdzie poniewiera�y si� w trawie. Mia�o si� wra�enie, �e przez plac przeszed� huragan, kt�ry zmia�d�y� kabiny, pogruchota� silniki i wszystko obr�ci� w perzyn�.

��Co to znaczy? � zawo�a� pan Kleks prychaj�c z gniewu. � Kto o�mieli� si� zniszczy� nasze samoloty?

��Wybacz � wymamrota� Nadmakaron. � To nasze dzieci� Nie maj� �adnych zabawek, a w �widrowcach tyle by�o r�nych k�ek, k�eczek i spr�ynek� Biedne dziatki nie mog�y widocznie oprze� si� pokusie i rozebra�y wszystko na kawa�ki� Nie powiniene� gniewa� si� na nie za t� niewinn� psot�. Nie przypuszcza�y, �e �widrowce b�d� wam jeszcze potrzebne. Teraz maj� mn�stwo drobiazg�w do zabawy� Sp�jrz, czy to nie wzruszaj�cy widok?

Pan Kleks przypomnia� sobie, �e ju� poprzedniego dnia zauwa�y� w r�kach dzieci r�ne metalowe przedmioty, co mu nasun�o pewne w�tpliwo�ci o naje�dzie Metalofag�w na Parzybrocj�. Teraz ze zgroz� spogl�da� na pogi�te t�oki, na po�amane tryby, na pokrzywione stery i przek�adnie, na pokr�cone p�aty aluminiowej blachy, z kt�rych dzieci na skwerach budowa�y sobie domki.

��Jeste�my zgubieni! � j�kn�� kapitan.

Bajdoci podnie�li rozpaczliwy lament. Marynarz Ambo rzuci� si� mi�dzy dzieci i ju� mia� zacz�� je ok�ada� swoj� bajdolin�, kiedy pan Kleks gwizdn�� rozkazuj�co na palcach.

��Prosz� zachowa� spok�j! � rzek� dobitnie. � Trzyma� si� mnie! Wiem, co nale�y robi�!

W�r�d Bajdot�w zapanowa�a cisza.

Nadmakaron sta� z wyci�gni�t� praw� r�k�, a palcami lewej przebiera� fr�dzle swojej makaronowej brody.

Pan Kleks zwr�ci� si� do niego:

��Spotka�o nas wielkie nieszcz�cie. Stracili�my nasze �widrowce. Nie gniewamy si� na dzieci, bo nie wiedzia�y, �e wyrz�dzaj� nam niepowetowan� szkod�. Niemniej jednak musimy ruszy� w dalsz� drog�. Liczymy na wasz� pomoc. Dajcie nam statek albo jak�� du�� ��d�, aby�my mogli jeszcze dzisiaj st�d odp�yn��.

Cz�onkowie Wa�nej Chochli pokiwali g�owami i udali si� na narad�. Nadmakaron drapa� si� w nos i rozmy�la�. Po chwili przywo�a� makaronowych dostojnik�w i d�ugo p�g�osem co� im perswadowa�. Wreszcie zwr�ci� si� do pana Kleksa:

��Czcigodny panie, postanowili�my, odda� do waszej dyspozycji nasz najcenniejszy budynek, nasz� rz�dow� dziupl�. Wprawdzie bardziej przypomina ona beczk� ni� okr�t, ale zbudowana jest solidnie i mo�na na niej pop�yn�� nawet na koniec �wiata. Za godzin� dostarczymy j� na brzeg. Id�cie nad morze i czekajcie na nas.

Pan Kleks ze �zami w oczach u�cisn�� Nadmakarona i opanowuj�c wzruszenie, powiedzia�:

��Jeste�cie prawdziwie szlachetnym i wspania�omy�lnym narodem. Cieszymy si�, �e dostarczyli�my waszym dzieciom rozrywki i zabawy. Niech im nasze �widrowce p�jd� na zdrowie!

��Niech �yje pan Kleks! � zawo�a� z uniesieniem Nadmakaron.

A dzieci zacz�y skandowa� ch�rem:

��Gluk-glil-gle-gluk-glis! � i t�umnie odprowadzi�y podr�nik�w na sam brzeg morza.

Niebawem w oddali rozleg�o si� g�uche dudnienie i na ukwieconym wzg�rzu ukaza�a si� olbrzymia beczka. Toczy�o j� czterdziestu czterech Parzybrod�w, a za nimi gromada dziewcz�t nios�a na tacach talerze z zup� szczawiow�.

Z zachowaniem najwi�kszej ostro�no�ci beczk� spuszczono na wod�. Po zjedzeniu zupy kapitan wyda� komend�:

��Za�oga na stanowiska!

Wkr�tce zjawi� si� Nadmakaron i Wa�na Chochla, a za nimi kilku tragarzy, kt�rzy przywie�li na taczkach zwoje lin wysmarowanych obficie �ywic�.

Liny te ze szczytu beczki zarzucano do wody. Po chwili wynurzy�o si� stado rekin�w. �ar�ocznie wpi�y si� z�bami w liny. Po czym nie mog�y si� ju� od nich uwolni�, bowiem g�sta �ywica zlepi�a im szcz�ki na podobie�stwo ci�gutek.

��To jest m�j wynalazek � o�wiadczy� z dum� Nadmakaron. � Rekiny b�d� was holowa�y. A oto �erd�, kt�ra zast�pi wam ster.

Pan Kleks serdecznie po�egna� Parzybrod�w, wdrapa� si� na szczyt beczki i wysun�� �erd� naprz�d, pod same nosy, rekin�w. Gdy za�oga mocno przytwierdzi�a do beczki jeden koniec �erdzi, wtedy do drugiego jej ko�ca przywi�za� si� marynarz Ambo sznurami, kt�re ko�ysa�y go jak hu�tawka.

Na widok tak smakowitego k�ska rekiny szarpn�y poci�gaj�c liny i r�wnocze�nie przywi�zan� do nich beczk�, Im szybciej goni�y upragniony �er, tym chy�ej �lizga� si� po falach niezwyk�y statek. Za�oga zesz�a na dno beczki, a tylko pan Kleks sta� na wierzchu i spogl�da� w stron� l�du.

�Znowu ruszam w drog� bez atramentu � my�la� ze smutkiem. � Ale nie trac� nadziei. O, nie!�

Tak, tak moi drodzy. Wielcy ludzie nigdy nie trac� nadziei.

Rekiny gna�y przed siebie jak op�tane, w�ciekle bij�c ogonami o wod�. Statek oddala� si� coraz bardziej od brzeg�w Parzybrocji. Na wzg�rzu widnia�a jeszcze przez pewien czas wysoka sylwetka Nadmakarona, ale niebawem i ona znikn�a z oczu, a w�ski skrawek ziemi zasnu�a mg�a.

Przez pierwsze dwa dni �egluga odbywa�a si� nader sprawnie. Pogoda sprzyja�a, a pomy�lna wieja popycha�a naw� zgodnie z przewidzianym kursem. Ambo ko�ysa� si� na ko�cu �erdzi i podsyca� �ar�oczno�� rekin�w, kt�re nie szcz�dz�c wysi�ku pru�y fale i nios�y statek z szybko�ci� dwunastu supe�k�w na godzin�. Pan Kleks zag��bia� si� w samoczynn� map�, stoj�c na r�kach. Oblicza� odleg�o�ci. R�wnocze�nie raz po raz wymachiwa� w g�rze nogami, wskazuj�c w ten spos�b w�a�ciwy kierunek �eglugi. Kapitan odpowiednio przesuwa� �erd� w prawo lub w lewo i w ten spos�b sterowa� statkiem. Za�oga mia�a jednak bardzo kwa�ne miny.

Parzybrodzi zaopatrzyli bowiem statek w dwa zbiorniki zupy szczawiowej i ten jednostajny posi�ek przyprawia� marynarzy o md�o�ci. Tote� pan Kleks musia� co pewien czas odrywa� si� od mapy i podnosi� Bajdot�w na duchu.

��Co za zupa! � wo�a� g�aszcz�c si� po brzuchu. � Pyszno�ci! Nigdy nie jad�em nic r�wnie smacznego. Trzeba by� sko�czonym durniem, �eby nie delektowa� si� tak wybornym smakiem. Bodajbym do ko�ca �ycia jada� tak� zup�!

Po takich s�owach oblizywa� si� wysuwaj�c j�zyk niemal do po�owy brody, po czym pa�aszowa� dla przyk�adu czubaty talerz zupy.

Tymczasem rekiny, pozbawione �eru, zacz�y stopniowo s�abn��. Po dw�ch dniach mog�y zdoby� si� ju� tylko na pojedyncze zrywy. Resztkami si� wyskakiwa�y nad powierzchni� wody w nadziei, �e zdo�aj� wreszcie pochwyci� Amba. �ar�ocznie szczerzy�y z�by, po czym z pluskiem opada�y na fale.

Trzeciego dnia o �wicie, kiedy pan Kleks drzema� jeszcze w hamaku, pogwizduj�c przez sen marsza krasnoludk�w, na dno statku zbieg� przera�ony kapitan i zawo�a�:

��Wszyscy na stanowiska! Statek w niebezpiecze�stwie!

Pan Kleks, nie przestaj�c mrucze� i pogwizdywa�, odbi� si� nogami od hamaka i da� susa na pok�ad. Natychmiast otoczy�a go wystraszona za�oga.

D�� straszliwy wicher. Broda pana Kleksa rozwiewa�a si� jak postrz�piony �agiel. Oszala�e z g�odu rekiny dosta�y kr��ka i goni�c za w�asnymi ogonami, wprawia�y statek w ruch wirowy. W�r�d huku zawiei parzybrodzka beczka kr�ci�a si� na wzburzonych falach jak karuzela.

Za�og� ogarn�a panika. Jeden z marynarzy zdj�� buty i rzuci� je w spienione nurty. Inni odrywali guziki od marynarskich bluz i ciskali je rekinom w oczy. Wzmog�o to w�ciek�o�� wyg�odnia�ych bestii do tego stopnia, �e wpar�y si� �bami w lewy bok statku i usi�owa�y go wywr�ci�.

Sytuacja stawa�a si� rozpaczliwa.

Wtedy to w�a�nie rozleg� si� pot�ny g�os pana Kleksa:

��Zachowa� spok�j! Kto nie zastosuje si� do moich rozkaz�w, zostanie wyrzucony za burt�! Jestem z wami i potrafi� was ocali�! Wszyscy na stanowiska!

Marynarze natychmiast opanowali trwog�. Nawet Ambo przesta� szcz�ka� z�bami.

��Kapitanie! � grzmia� dalej g�os pana Kleksa. � Zarz�dzam wylanie do morza ca�ego zapasu zupy szczawiowej!

Niezw�ocznie na rozkaz kapitana o�miu ros�ych Bajdot�w skoczy�o w g��b statku. Po chwili zupa z obu zbiornik�w sp�ywa�a z burt na wzburzon� wod�. Zg�stnia�e fale opad�y. Rekiny poczu�y w pyskach smakowit� straw� i uspokoi�y si�. Po�ywna zupa szczawiowa s�czy�a si� im przez zaci�ni�te z�by do wyg�odnia�ych �o��dk�w.

Pan Kleks jedn� r�k� uchwyci� si� �erdzi i na wyd�tym przez wiatr surducie unosi� si� nad wod� jak balon, badaj�c sytuacj�. Po powrocie na pok�ad rzek� do kapitana:

��Na rekiny nie mo�emy ju� d�u�ej liczy�. Wszystkie zapad�y na szcz�ko�cisk, owrzodzenie �o��dk�w, zanik nerek i puchlin� wodn�. Zajrza�em im w oczy. Na dnie oka ka�da z nich ma wypisan� swoj� chorob�. D�ugo nie poci�gn�. Gdy dostan� drgawek, zatopi� nam statek. Zupa nie przywr�ci im si� ani zdrowia.

��Co robi� w tej sytuacji? � zapyta� poblad�y kapitan.

��Przeci�� liny � o�wiadczy� pan Kleks, obur�cz wy�ymaj�c zmoczon� brod�.

Kapitan wyci�gn�� z pochwy sw�j marynarski kordelas, wyostrzy� go o podeszw� buta i poprzecina� liny. Uwolnione bestie morskie wywr�ci�y si� brzuchami do g�ry i znikn�y pod wod�.

Statek pozbawiony balastu, gnany wiatrem, podyrda� przez fale na podobie�stwo korka. Sztorm usta�. Zmordowani marynarze poczuli ostry g��d.

��C�, zupa szczawiowa nie smakowa�a wam � powiedzia� z przek�sem pan Kleks. � Teraz przynajmniej nie b�dziecie grymasili.

��Je��! � zawo�a� Ambo.

��Je��! � wrzasn�li ch�rem Bajdoci.

Pan Kleks si�gn�� do przepastnych kieszeni swoich spodni i wyci�gn�� z nich gar�� ocala�ych od�ywczych pastylek, kt�re otrzyma� na drog� od Patentoniusza XXIX. Kapitan ustali� racje dzienne po �wier� pastylki na ka�dego cz�onka za�ogi.

��Woda nam si� ko�czy � powiedzia� z trosk� w g�osie. � Nie wiem, czy przetrzymamy do ko�ca tygodnia.

Ale pan Kleks tego nie s�ysza�. Nie chcia� je�� ani pi�, tylko sta� na jednej nodze i my�la�. Podczas badania rekin�w z kieszeni surduta wypad�y mu podarunki Wielkiego Wynalazcy. Dalekowzroczne okulary i maszynka do zgadywania my�li posz�y na dno. Samoczynna mapa unosi�a si� w oddali na falach. Mo�na by�o na niej dojrze� jedynie kawa�ek Morza Kormora�skiego i skrawek wyspy, kt�ra, do po�owy obgryziona przez ryby, przypomina�a raczej p�wysep.

Ka�dy inny popad�by w rozterk�. Powtarzam � ka�dy inny. Ale nie pan Kleks. Ten wielki uczony sta� na jednej nodze i rozmy�la�. Broda jego odchyla�a si� tym razem na po�udnie. Po pewnym czasie zawo�a� marynarzy, kaza� im ustawi� w pozycji pionowej �erd�, do kt�rej poprzednio by� uwi�zany Ambo, i mocno trzyma� w r�kach. Nast�pnie wdrapa� si� na jej szczyt i trzymaj�c si� jedn� r�k�, zawis� w powietrzu. Wiatr wyd�� jego obszerny surdut, kieszenie i kamizelk� jak �agle. Po chwili statek mkn�� w kierunku wskazanym przez brod� pana Kleksa. Marynarze kurczowo utrzymywali �erd� w pozycji pionowej, a kapitan zaintonowa� pomocniczy hymn Bajdocji:

Punktualnie o godzinie pi�tej czasu �niadaniowego poderwa� marynarzy donios�y g�os:

��Pobudka! Wsta�!

Gdy za�oga wyleg�a na pok�ad, pan Kleks rozczesa� palcami brod� i uroczy�cie oznajmi�:

��Kapitanie! Marynarze! Bajdoci! Za chwil� ujrzycie na widnokr�gu zbli�aj�cy si� tr�jmasztowiec. Nie ustali�em jeszcze, pod jak� p�ynie bander�. Znam wielu kapitan�w �eglugi dalekomorskiej. Tr�jmasztowiec najprawdopodobniej przyjmie nas na sw�j pok�ad i b�dziemy szcz�liwie kontynuowa� nasz� wypraw�. Atrament przede wszystkim! Spocznij!

Po tym przem�wieniu za�oga dosta�a swoj� porcj� od�ywczych pastylek, popi�a reszt� wody i odda�a si� zwyk�ym zaj�ciom. Morze by�o spokojne i g�adkie jak jezioro. �piewaj�ce ryby od czasu do czasu wysuwa�y na powierzchni� owalne pyszczki i wtedy rozlega�y si� ciche d�wi�ki, przypominaj�ce bzykanie komar�w lub tony pozytywki.

Zgodnie z zapowiedzi� pana Kleksa, po pewnym czasie na tle tarczy wschodz�cego s�o�ca ukaza�y si� trzy rozpi�te �agle, po�yskuj�ce biel� i srebrem.

Marynarze pobiegli na dzi�b statku i wrzeszczeli wniebog�osy, wymachuj�c r�kami:

��O, hej! SOS! Cip, cip, cip! Na pomoc!

Pan Kleks przerwa� te niepoczytalne okrzyki i zarz�dzi� zbi�rk�. Kaza� marynarzom ustawi� si� w piramid�, wdrapa� si� na jej szczyt i w milczeniu zacz�� wpatrywa� si� w dal. Wszyscy znamy doskonale wynalazczo�� wielkiego uczonego. Tym razem pan Kleks zrobi� zeza do �rodka i skrzy�owa� spojrzenia, dzi�ki czemu podwoi� si�� wzroku. Po chwili Bajdoci us�yszeli jego urywane s�owa:

��Widz� Na pok�adzie uwijaj� si� postacie w bieli� Bandera� Nie mog� dojrze� Tak, tak! Teraz widz� Trupia g��wka. Musz� przyjrze� si� dok�adniej� Rzeczywi�cie� Trupia g��wka� Rozumiem� Statek korsarski� Wezm� nas do niewoli i b�d� ��dali okupu� Nie trz��� si�, do stu piorun�w! Nie ja pierwszy stan� si� je�cem korsarzy� Przed wiekami spotka�o to samo Juliusza Cezara� Kt�ry tam si� kiwa? Nie ba� si�! Ambro�y Kleks jest z wami� Co?� Nie wiecie, kto to by� Juliusz Ce�

Zdania tego, niestety, pan Kleks nie zdo�a� doko�czy�. Marynarzy oblecia� nagle taki strach, �e piramida zachwia�a si�, a nasz uczony run�� przez burt� do morza i znikn�� w topieli. Niebawem jednak wyp�yn�� na powierzchni�, wypuszczaj�c z ust fontanny wody jak wieloryb. Obok niego zjawi�y si� nagle dwie ryby-pi�y.

��Przepi�uj� go! � wrzasn�� rozpaczliwie bosman Terno.

��Cz�owiek za burt�! � krzykn�� kapitan stosownie do obowi�zuj�cych przepis�w.

Ale zanim ktokolwiek zd��y� rzuci� si� na ratunek, pan Kleks ze zwinno�ci� wprawnego je�d�ca wskoczy� na grzbiet jednej z ryb, chwyci� j� za p�etwy i zmusi� do przebicia pi�� drugiego napastnika. Nast�pnie podp�yn�� do statku, kaza� spu�ci� �erd� i wdrapa� si� po niej na pok�ad.

��Nie ma nic zdrowszego ni� k�piel morska � o�wiadczy� weso�o.

Tymczasem tr�jmasztowiec zbli�y� si� ju� na tyle, �e mo�na by�o rozr�ni� na nim poszczeg�lne postacie, odziane w bia�e kitle.

��Wygl�daj� jak lekarze albo sanitariusze � zauwa�y� kapitan.

��Dostrzegam wyra�nie nazw� statku! � zawo�a� Ambo.

��Nie drzyj si�, bo mi b�benki w uszach pop�kaj� � skarci� go pan Kleks.

��Od dawna widz� napis na kad�ubie. Statek nazywa si� �Pigularia�.

Gdy tr�jmasztowiec podp�yn�� na odleg�o�� g�osu, kapitan przy pomocy ramion zasygnalizowa�:

��Potrzebujemy pomocy. Czy jeste�cie statkiem korsarskim?

Z �Pigularii� cz�owiek w bia�ym kitlu odpowiedzia� machaj�c dwiema chor�giewkami:

��Jeste�my okr�tem flagowym najmi�o�ciwiej nam panuj�cego magistra Pigularza II udzielnego Prowizora Przyl�dka Aptekarskiego i Obojga Farmacji. Przyjmiemy was na pok�ad �Pigularii�. Trzymajcie si� nawietrznej strony. Zaczynamy manewrowa�. Podp�ywamy!

��Niech �yje Pigularz II! � zawo�a� kapitan.

��Niech �yje! � podchwycili Bajdoci.

��Rozumiem � rzek� po namy�le pan Kleks. � Trupia g��wka to znak u�ywany przez aptekarzy do oznaczania lek�w truj�cych i niebezpiecznych. Z korsarzami �atwiej by�oby si� dogada�. Ale trudno, nie mamy wyboru.

�Pigularia�, korzystaj�c z �agodnej bryzy, zbli�y�a si� do statku Bajdot�w i opar�a si� burt� o burt�.

��Przesiadamy si� � powiedzia� pan Kleks, po czym pierwszy da� susa na pok�ad tr�jmasztowca. Za nim g�siego ruszy�a za�oga beczki, a na ko�cu kapitan. Po chwili rz�dowa dziupla Parzybrod�w, pusta i �a�osna, samotnie ko�ysa�a si� na falach.

Na �Pigularii� naszych podr�nik�w przyj�to nader uprzejmie. Obie za�ogi ustawi�y si� na pok�adzie naprzeciwko siebie i obaj kapitanowie statk�w oddali sobie nale�ne honory. Pan Kleks sta� z boku i bacznie przygl�da� si� ceremonii. Wszyscy poddani Pigularza II odziani byli w czyste bia�e kitle. Twarze ich zdobi�y w�siki i kr�tkie br�dki, przystrzy�one w kszta�cie klina. Bi� od nich ostry zapach zi� leczniczych.

Po zako�czeniu wst�pnej prezentacji na pok�ad wszed� paradnym krokiem Pierwszy Admira� Floty w pi�ropuszu na g�owie i w kitlu ozdobionym z�otymi galonami. Sk�oni� si� przed panem Kleksem i rzek� po �acinie:

��Jestem Alojzy B�bel, wychowanek s�ynnej Akademii Ambro�ego Kleksa.

Zagrzmia�y tr�by, rozleg�y si� hymny Bajdocji oraz Obojga Farmacji, a tak�e prywatny hymn naszego uczonego. On sam sta� dumnie wyprostowany, z wypi�tym brzuchem. Gdy przebrzmia�y ha�a�liwe d�wi�ki hymn�w, powiedzia� wzruszonym g�osem:

��Jam jest Ambro�y Kleks.

Pierwszy Admira� Floty obj�� go za szyj� i serdecznie uca�owa� w obydwa policzki.

��Pami�tam ci� � powiedzia� z u�miechem rozrzewnienia pan Kleks. � Pewnego dnia za kar� odkr�ci�em ci g�ow�, nogi oraz r�ce i zamkn��em w walizce. Dawne to czasy, m�j drogi Alojzy.

��Panowie � zawo�a� Pierwszy Admira� Floty � zajmijcie si� naszymi go��mi! Panie profesorze, prosz� wy�wiadczy� mi zaszczyt i zje�� ze mn� obiad.

Po tych s�owach uj�� pod rami� pana Kleksa i poprowadzi� go do kajuty admiralskiej. Tam ka�dy z nich opowiedzia� swoje dzieje, jako �e nie widzieli si� od lat trzydziestu. W toku rozmowy pan Kleks dowiedzia� si� o za�o�onym przed p� wiekiem pa�stwie farmaceut�w, kt�re zaludniono aptekarzami z r�nych kraj�w. Obecnie, pod ber�em Pigularza II, opracowywane s� wszelkie najnowsze leki: pigu�ki, krople, ma�ci i mikstury, w kt�re Przyl�dek Aptekarski zaopatruje apteki i drogerie ca�ego �wiata.

��Ale my tu sobie gadu, gadu, a tymczasem obiad stygnie � rzek� wreszcie Pierwszy Admira� Floty. � Steward! Prosz� podawa�.

Obiad, kt�rym uraczono pana Kleksa, sk�ada� si� z da� nader osobliwych. Po zupie z dziurawca podano bitki z aloesu w sosie rumiankowym oraz sa�at� z kwiatu lipowego, a na deser racuszki z siemienia lnianego polane sokiem mi�towym. Na zako�czenie obiadu wniesiono nap�j ze skrzypu i sza�wi. Po obiedzie Pierwszy Admira� Floty zapali� papierosa dla astmatyk�w, zaci�gn�� si� kilka razy i rzek�:

��Wracamy w�a�nie z podr�y dooko�a �wiata. Sprzedali�my nasze leki, a zakupili�my zio�a lecznicze, kt�re stanowi� wy��czne po�ywienie naszej ludno�ci. S� zdrowe i bardzo smaczne. Nieprawda�, panie profesorze?

��Hm� tak� owszem� � odpar� uprzejmie pan Kleks zapijaj�c cierpkim napojem gorycz pozosta�� w ustach po obiedzie.

Jak przysta�o na cz�owieka dobrze wychowanego, wyrazi� uznanie dla admiralskiej kuchni, ale jednocze�nie ze smutkiem pomy�la� o Bajdotach.

Pogardzana przez nich zupa szczawiowa mog�aby dzi� uchodzi� za przysmak i�cie kr�lewski.

Mi�� pogaw�dk� starych znajomych przerwa� kapitan �Pigularii�, melduj�c Pierwszemu Admira�owi Floty, �e wida� ju� brzegi Przyl�dka Aptekarskiego i Obojga Farmacji.

��Wyjd�my na pok�ad � zaproponowa� pan Kleks, albowiem dusi� go dym z papieros�w dla astmatyk�w.

Istotnie, tr�jmasztowiec szybko zbli�a� si� do portu. Na odleg�ym wzg�rzu widnia�o miasto. Szklane budowle po�yskiwa�y w promieniach zachodz�cego s�o�ca.

Bajdoci nie ukrywali obrzydzenia i straszliwie wykrzywiali si� na wspomnienie obiadu. Ca�e szcz�cie, �e nikt z gospodarzy nie rozumia� ich j�zyka. Oficerowie, a tak�e marynarze �Pigularii� m�wili wy��cznie po �acinie.

W pewnej chwili orkiestra zagra�a tusz. Tr�jmasztowiec majestatycznie wp�yn�� do portu.

Stolica pa�stwa zabudowana by�a d�ugimi szklanymi pawilonami, kt�re na podobie�stwo gwiazdy zbiega�y si� przy centralnym placu. Sta� na nim pomnik Magistra Pigularza I, za�o�yciela miasta i odkrywcy witamin. W pawilonach wytwarzano leki, natomiast izby mieszkalne znajdowa�y si� w podziemiach. Zreszt� ludno�� Przyl�dka Aptekarskiego wynosi�a zaledwie 5555 os�b, w tym 555 kobiet. Reszt� stanowili m�czy�ni. Dzieci w og�le nie by�o. Magister Pigularz II wynalaz� tabletki odm�adzaj�ce, dzi�ki kt�rym ludno�� utrzymywa�a si� stale i niezmiennie w tym samym wieku.

Dlatego te� zmiana pokole� sta�a si� zb�dna, a dzieci � niepotrzebne. Ludno�ci ani nie ubywa�o, ani nie przybywa�o.

Okaza�o si� jednak, �e tabletki odm�adzaj�ce s� �ci�le strze�one, a sekret produkcji znany jest wy��cznie w�adcy tego kraju.

��Czemu nie chcecie swym wynalazkiem uszcz�liwi� ludzi na ca�ym �wiecie? � zapyta� pan Kleks jednego z dygnitarzy Obojga Farmacji.

��To ca�kiem proste � odrzek� zagadni�ty. � Nie chcemy, aby r�wnie� w innych krajach dzieci sta�y si� niepotrzebne. �wiat bez dzieci by�by smutny jak nasz przyl�dek.

M�wi�c to, dygnitarz po�� kitla otar� �z� i ci�ko westchn��. Wr��my jednak do Pierwszego Admira�a Floty.

Po przybyciu do stolicy zaprowadzi� on niezw�ocznie pana Kleksa do pa�acu Magistra Pigularza II. By� to w�adca smutny i powa�ny. Jego bia�y kitel zdobi�y haftowane z�otem god�a aptekarskie, a na g�owie spoczywa� wieniec z li�ci senesowych. W d�oni, zamiast ber�a, trzyma� wielki termometr do mierzenia temperatury.

��Mi�o mi powita� tak s�ynnego uczonego � przem�wi� Pigularz II. � Pozw�l, czcigodny go�ciu, �e na dow�d szczeg�lnego wyr�nienia osobi�cie zmierz� ci temperatur�.

M�wi�c to, wsun�� panu Kleksowi termometr pod pach�.

��Trzydzie�ci siedem i jeden� Ochmistrzu, prosz� pocz�stowa� naszego go�cia aspiryn� i da� mu do popicia wywar z kwiatu dziewanny.

Po wychyleniu tej zwyczajowej czary przyja�ni Pigularz II w otoczeniu �wity uda� si� z panem Kleksem na zwiedzanie miasta. Na pa�acowym dziedzi�cu do��czyli do nich pozostali bajdoccy go�cie.

Gdy stan�li na centralnym placu, Udzielny Prowizor poinformowa�, �e plac ten nosi nazw� Obojga Farmacji, stosownie do podzia�u lek�w na sta�e i p�ynna. Nast�pnie wskaza� termometrem szklane pawilony i udzieli� dalszych wyja�nie�:

��W ka�dym pawilonie wytwarza si� okre�lon� kategori� lek�w. W tym oto wyrabiamy krople, poczynaj�c od walerianowych, a ko�cz�c na kroplach do oczu. W nast�pnym produkujemy oleje � rycynowy, lniany, kamforowy i tym podobne. W nast�pnym � ma�ci i smarowid�a. Dalej � wywary z zi�. W tym najwy�szym gmachu w kszta�cie m�yna przyrz�dzamy proszki w stanie sypkim. W nast�pnym pigu�ki, pastylki i tabletki. W tamtym za� � cukierki �lazowe i eukaliptusowe od kaszlu. I tak dalej, i tak dalej. Wejd�my jednak do �rodka.

Oszklone drzwi pawilonu rozwar�y si� na o�cie� i ca�y orszak znalaz� si� w ogromnej hali, gdzie kilkadziesi�t kobiet zaj�tych by�o rozlewaniem do buteleczek r�nokolorowych specyfik�w, wywar�w i mikstur.

Wszystkie te kobiety by�y w jednakowym wieku, mia�y na sobie bia�e kitle i wygl�da�y tak samo jak m�czy�ni. R�ni�y si� od nich jedynie tym, �e nie mia�y zarostu.

Podczas gdy go�cie zwiedzali pawilon i ogl�dali najnowsze urz�dzenia, m�odsza s�u�ba farmaceutyczna roznosi�a na tacach napoje zio�owe.

Bajdoci krzywili si� nieprzyzwoicie. Tylko pan Kleks dla ratowania sytuacji wychyla� jedn� szklank� po drugiej i udawa� ukontentowanie.

Nagle w oczach jego pojawi� si� czerwony b�ysk, co wskazywa�o na wielkie wzburzenie uczonego. Roztr�ci� otaczaj�cych go Bajdot�w, podbieg� do jednej z tac i porwa� stoj�c� na niej szklank�.

��Mam� Mam to, czego szuka�em! � krzykn�� g�o�no.

Szklanka wype�niona by�a po brzegi granatowoczarnym p�ynem.

��Atrament! � wo�a� pan Kleks. � Prawdziwy atrament! Podajcie mi papier i pi�ro!

��Niestety � rzek� Pierwszy Admira� Floty. � Jest to wywar z korzenia siedmior�d�ki. Wygl�da jak atrament, ale brak mu trwa�o�ci. Posiada bowiem t� w�a�ciwo��, �e po och�odzeniu ulatnia si� i znika.

M�wi�c to, wzi�� szklank� z r�k pana Kleksa i ca�� jej zawarto�� wyla� na kamienn� posadzk�. Gor�cy p�yn rozla� si� czarn� strug�, ale ju� po chwili uni�s� si� w g�r� w kszta�cie granatowej mgie�ki, po czym znikn�� nie pozostawiaj�c najmniejszego �ladu.

��Niech diabli porw� wszystkie siedmior�d�ki � j�kn�� pan Kleks. � A wy, farmaceutyczne m�drale, czym piszecie? Mlekiem? Czy mo�e wod�?

Nikt nie spodziewa� si� takiego wybuchu gniewu. Zreszt� pan Kleks natychmiast si� zreflektowa�, stan�� na jednej nodze i w tej skromnej pozycji prosi� gospodarzy o przebaczenie.

��Powiedz, Alojzy, m�j dawny uczniu, czym piszecie? � zapyta� ju� ca�kiem spokojnie.

��W og�le nie piszemy � odpar� Pierwszy Admira� Floty. � Pisanie jest godne gryzipi�rk�w, lecz nie farmaceut�w. Po prostu ka�dy z nas w swoim dziale zna na pami�� tysi�c dwie�cie recept. I to nam wystarcza.

Pan Kleks b�yskawicznie pomno�y� 5555 przez tysi�c dwie�cie.

��Sze�� milion�w sze��set sze��dziesi�t sze�� tysi�cy � o�wiadczy� z podziwem. � To rzeczywi�cie wystarczy.

��Ochmistrzu � rzek� Pigularz II � prosz� pocz�stowa� naszych go�ci chinin� i da� im do popicia nalewk� na agawie.

Podczas gdy roznoszono tace, Pierwszy Admira� nachyli� si� do ucha pana Kleksa i rzek� poufnie:

��Czcigodny profesorze� Jeste�my genialnymi farmaceutami, ale brak nam do�wiadczonych marynarzy. Chcia�bym zwerbowa� pi�ciu Bajdot�w do mojej floty. Prosz� mi w tym dopom�c.

��Chyba zwariowa�e�, Alojzy � �achn�� si� pan Kleks. � Sp�jrz na ich wykrzywione twarze i zapadni�te brzuchy� Pozdychaliby jak muchy na tych waszych zi�kach� Do takiego wiktu trzeba zaprawia� si� od dziecka. Wybij to sobie z g�owy, Alojzy.

I gniewnie prychaj�c wielki uczony odwr�ci� si� plecami do swego wychowanka na znak, �e nie zamierza wi�cej na ten temat rozmawia�. Gdyby si� nie by� odwr�ci�, dostrzeg�by na twarzy Pierwszego Admira�a wyraz takiej z�o�liwo�ci i szyderstwa, �e na pewno mia�by si� od tej chwili na baczno�ci.

Istotnie, trudno jest uwierzy� w to, co sta�o si� potem. Pod wiecz�r pan Kleks postanowi� opu�ci� Przyl�dek Aptekarski i wyruszy� w dalsz� drog�. Ale wtedy okaza�o si�, �e pi�ciu Bajdot�w znikn�o jak kamfora. D�ugotrwa�e poszukiwania nie da�y rezultatu.

��Prosz� mnie zaprowadzi� do Udzielnego Prowizora � za��da� wreszcie pan Kleks.

��Udzielny Prowizor, Magister Pigularz II, nie chce by� nadal niepokojony przez cudzoziemc�w, kt�rzy nie potrafili oceni� jego go�cinno�ci � o�wiadczy� Pierwszy Admira� z szyderczym u�miechem.

��Co to wszystko znaczy? � krzykn�� gro�nie pan Kleks. � Prosz� o natychmiastowe wyja�nienie. Zn�w zaczynasz swoje dawne sztuczki, Alojzy!

��Tak, tak! Zaczynam! � zawo�a� zuchwale Alojzy B�bel. � Chce pan zobaczy� swoich zaginionych Bajdot�w? Zaraz ich panu poka��.

Z tymi s�owy poci�gn�� pana Kleksa gwa�townie za po�� surduta i t�umi�c �miech, zaprowadzi� do podziemnych pomieszcze�. Z g��bi korytarza dobiega� p�acz niemowl�cia.

Pierwszy Admira� Floty pchn�� jedne z drzwi i oczom pana Kleksa przedstawi� si� niezwyk�y widok. Na szerokim ��ku le�a�o pi�cioro niemowl�t w powijakach. Cztery ssa�y smoczki, a pi�te wydziera�o si� wniebog�osy.

��Oto pa�scy Bajdoci � rzek� z szata�skim chichotem Pierwszy Admira�. � B�d� si� zaprawiali od niemowl�ctwa do naszego wiktu. Zgodnie z pa�skim �yczeniem, cha-cha-cha! Dostali dobr� porcj� odm�adzaj�cych pastylek! Nie �a�owa�em im! Nie�le ich odm�odzi�em, co?! Cha-cha-cha!�

Pan Kleks w os�upieniu przygl�da� si� niemowl�tom. Rozpozna� w nich swoich towarzyszy, gdy� rysy twarzy zosta�y nie zmienione. Ten p�acz�cy to by� kapitan! Obok le�a� bosman Terno, dalej Ambo i jeszcze dwaj marynarze.

��S�uchaj, Alojzy � rzek� pan Kleks zduszonym g�osem, od kt�rego mo�na by�o dosta� g�siej sk�rki. � S�uchaj, Alojzy, zawsze by�e� zaka�� mojej Akademii. Teraz widz�, �e sta�e� si� zaka�� ludzko�ci! Tym razem uda�o ci si� wystrychn�� mnie na dudka. Ale ja wymy�l� tak� sztuczk�, �e zostan� z ciebie trociny! Rozumiesz?! Tro-ci-ny! Zapami�taj to sobie, Alojzy B�bel!

Po tych s�owach pan Kleks odwr�ci� si�, opu�ci� pok�j i ruszy� korytarzem w stron� wyj�cia. Goni� go chichot Alojzego i urywane wykrzykniki:

��Stara purchawka!� Nad�ta ropucha, cha-cha-cha!�

Nad miastem zapad�a noc. Oszklone pawilony ja�nia�y �wiat�ami. Pan Kleks pobieg� na plac Obojga Farmacji, gdzie Bajdoci, zbici w gromad�, siedzieli na go�ej ziemi. Pr�cz nich na placu nie by�o nikogo.

��G�owy do g�ry! � zawo�a� pan Kleks. � Opuszczamy ten zwariowany kraj! Ruszamy w g��b l�du! Przysz�o�� przed nami! Stracili�my wprawdzie pi�ciu towarzyszy, ale jest nas jeszcze dwudziestu dw�ch. Za mn�!

Ten wielki cz�owiek nigdy nie traci� nadziei. Wysun�� do przodu swoj� roz�o�yst� brod� i pewnym krokiem pomaszerowa� w przepastne mroki nocy.

Mia� bowiem taki dar, �e widzia� w ciemno�ci. Za nim, po omacku, wlekli si� wyg�odniali i zn�kani marynarze.

Posta� pana Kleksa olbrzymia�a w migotliwym �wietle gwiazd.

Tak, moi drodzy. To by� cz�owiek naprawd� niezwyk�y.

Kawalkada maszerowa�a przez ca�� noc.

Celem rozweselenia Bajdot�w pan Kleks bez przerwy opowiada� im swoje prawdziwe i zmy�lone przygody, wspomina� o historii z Alojzym, o doktorze Paj-Chi-Wo, a nawet o ksi�ciu przemienionym w szpaka Mateusza.

Wszystkie te opowie�ci nie mog�y jednak nape�ni� pustych �o��dk�w marynarzy.

Z trudem posuwali si� w g��b l�du. Gor�cy tropikalny wiatr wysusza� im wargi i pot�gowa� pragnienie.

Pan Kleks nawet bez mapy orientowa� si� w po�o�eniu geograficznym. Polega� na przedziwnych w�a�ciwo�ciach swojej brody, kt�ra nie tylko wskazywa�a kierunek marszu, ale nadto zapowiada�a blisko�� wody i jad�a.

��G�owy do g�ry! � wykrzykiwa� raz po raz pan Kleks. � Zbli�amy si� do rzeki� Czuj� zapach ananas�w i daktyli� Skrzy�owanym spojrzeniem widz� nawet orzechy kokosowe� Przygotujcie si� do �niadania!

S�owa pana Kleksa dodawa�y Bajdotom si�y i otuchy. Przyspieszali kroku i �ykali �link� na my�l o soczystych owocach.

Przej�cie nocy w poranek nast�pi�o szybko i niepostrze�enie. Przed oczami podr�nik�w rozpo�ciera� si� krajobraz pe�en bujnej zieleni, kolorowych ptak�w i ogromnych motyli. W g�szczu zaro�li niezliczone owady szumia�y i pobrz�kiwa�y jak srebrne monety. Opodal pi�� si� w g�r� bambusowy gaj.

Niewyczerpana wynalazczo�� pana Kleksa podsun�a mu szczeg�ln� my�l.

��Potrzebne mi s� wasze siekierki i no�e! � zawo�a� do Bajdot�w. � Z tych bambus�w zrobimy sobie szybkobie�ne szczud�a!

Marynarze z zapa�em zabrali si� do roboty. Po up�ywie p� godziny ka�dy z nich trzyma� w r�kach dwa wysokie bambusowe dr�gi. Z rzemiennych pas�w skonstruowano uchwyty do st�p, na podobie�stwo strzemion.

��Ruszamy! � zakomenderowa� pan Kleks. � �mia�o! Nie ba� si�! Wykorzystywa� gi�tko�� bambusu! Spr�ynowa�! Spr�ynowa�!

Istotnie wysokie szczud�a dzi�ki swej elastyczno�ci pozwala�y odbija� si� od ziemi. Bajdoci posuwali si� wi�c w podskokach, d�ugimi susami, ze zwinno�ci� konik�w polnych. Tylko pan Kleks pos�ugiwa� si� jednym bambusem i wykonywa� gigantyczne skoki o tyczce, wyprzedzaj�c marynarzy.

Wierzcie mi, moi drodzy, �e lekko��, z jak� wielki uczony wylatywa� w g�r� i opada� na ziemi� o p� mili dalej, wzbudza�a powszechny podziw. Odnosi�o si� wra�enie, �e pan Kleks przeobrazi� si� w kangura, a niekt�rym Bajdotom wydawa�o si� nawet, �e rozwiane po�y surduta zast�puj� mu skrzyd�a.

Podr� na szybkobie�nych szczud�ach odbywa�a si� z tak� szybko�ci�, �e pan Kleks co chwila wykrzykiwa� ze szczytu swojej tyczki:

��Przebyli�my dziesi�� mil!� Hop!� Znowu przebyli�my dziesi�� mil!� Hop!� Jeszcze tylko sto mil i b�dziemy u celu� Lecimy dalej!� Spr�ynowa�!� Hop!

Po godzinie w oddali ukaza�y si� wreszcie palmy. Wyg�odniali Bajdoci rzucili si� chciwie na zwisaj�ce w�r�d ga��zi owoce. �apczywie po�erali ananasy, rozbijali siekierkami orzechy kokosowe i duszkiem wypijali orze�wiaj�ce mleko.

��Szanujcie si�! � wo�a� pan Kleks. � Miarkujcie �ar�oczno��! Pochorujecie si� z przejedzenia! Czy macie ochot� wraca� do pigularzy po olej rycynowy?

Na wspomnienie Przyl�dka Aptekarskiego Bajdoci opanowali �akomstwo, zeszli ze szczude�, pok�adli si� na ziemi i g�o�no sapi�c oddali si� trawieniu. Dopiero wtedy pan Kleks przy pomocy tyczki zerwa� p�k daktyli i spo�y� skromne �niadanie, bowiem jada� na og� niewiele. Najch�tniej �ywi� si� przez sen potrawami, kt�re mu si� �ni�y.

Po d�u�szym wypoczynku podr�nicy ruszyli ku rzece, wypatrzonej przed pana Kleksa w odleg�o�ci pi��dziesi�ciu mil na po�udnie.

��Widz� j�! � wo�a� wielki uczony daj�c pot�ne p�milowe susy o tyczce. � B�dziemy mieli wspania�� k�piel, o ile nie schrupi� nas krokodyle. Bardzo ceni� te poczciwe stworzenia. One wcale nie zdaj� sobie sprawy, �e ludzie nie lubi�, aby ich po�erano. Ja im to wyt�umacz�. Umiem przemawia� do zwierz�t� Sko�czy�em w Salamance Instytut J�zyk�w Zwierz�cych� Znam tak�e niekt�re narzecza ptak�w i owad�w� Doktor Paj-Chi-Wo umia� porozumiewa� si� nawet z rybami. Ale do tego trzeba mie� trzecie ucho. Patrzcie. Oto jeste�my na miejscu!

Niebawem podr�nicy znale�li si� nad brzegiem niezmiernie szerokiej rzeki. Leniwe fale barwy piwa toczy�y si� wolno i majestatycznie, tworz�c gdzieniegdzie wiry pokryte pian�. Od wody nios�o orze�wiaj�cym ch�odem. W przybrze�nym rozlewisku wygrzewa�y si� na s�o�cu krokodyle.

Pan Kleks zdj�� trzewiki i skarpetki, podwin�� do kolan nogawki spodni, po czym wszed� do wody. Krokodyle poruszy�y si� niespokojnie. Pan Kleks odwa�nie posuwa� si� w ich kierunku. Krokodyle rozwar�y paszcze, a jeden z nich g�o�no k�apn�� i gro�nie zderzy� ogonem o wod�. Pan Kleks nieustraszenie szed� dalej. Wreszcie zbli�y� si� do krokodyli i wyg�osi� do nich d�ugie przem�wienie, gestykuluj�c przy tym obydwiema r�kami.

Bajdoci nie s�yszeli tego, co m�wi� wielki uczony. Zobaczyli jedynie, jak krokodyle, potulnie kiwaj�c �bami, cofn�y si� do ty�u, a po chwili zanurzy�y si� w nurtach rzeki i odp�yn�y daleko od brzegu.

Tak, tak, moi drodzy. Pan Kleks by� naprawd� cz�owiekiem niezwyk�ym. Kiedy wr�ci� do swoich towarzyszy, zdawa�o si�, �e ko�czy jeszcze rozmow� z krokodylami, wypowiada� bowiem jakie� niezrozumia�e s�owa, kt�re brzmia�y mniej wi�cej tak:

��Kra-ba-ba kru� kru-kra-bu� bukru-kru kra�

Trudno jednak uwierzy�, aby tak w�a�nie brzmia� krokodyli j�zyk. Podr�nicy szybko rozebrali si� i wskoczyli do wody. Za�ywali k�pieli, p�ywali, nurkowali i wrzeszczeli z rozkoszy jak banda dzikus�w. Pan Kleks pluska� si� przy brzegu w koszuli i w d�ugich kalesonach. Mia� bowiem na ciele magiczny tatua�, kt�ry otacza� wielk� tajemnic�. Mo�e by� tam s�ownik wyraz�w zwierz�cych? A mo�e chi�skie formu�ki m�dro�ci doktora Paj-Chi-Wo? Nikt nie potrafi�by tego odgadn��, tak jak nikt nie zdo�a�by zg��bi� niezwyk�ego umys�u pana Kleksa.

Po k�pieli podr�nicy jeszcze raz si� posilili, po czym na rozkaz wielkiego uczonego zabrali si� do budowania tratwy. Powi�zali pasami bambusowe szczud�a, pokryli je warstw� palmowych li�ci, doko�a za� umocowali p�ywaki z drzewa korkowego.

Pan Kleks przygl�da� si� pracy Bajdot�w i z w�a�ciwym mu znawstwem kierowa� budow� tratwy.

Tak, tak, moi drodzy. Pomys�owo�� pana Kleksa by�a naprawd� niewyczerpana.

O godzinie pi�tej czasu podwieczorkowego wielki uczony zarz�dzi� zbi�rk� i przem�wi� do Bajdot�w:

��Nie tra�my z oczu g��wnego celu naszej wyprawy. Bajdocja czeka na atrament i musimy jej tego atramentu dostarczy�! Niech nazywam si� Alojzy B�bel, je�li nie dotrzymam obietnicy danej Wielkiemu Bajarzowi! Bosman Kwaterno! Wyst�p! Mianuj� ci� kapitanem. Zarz�dzam zaokr�towanie za�ogi! Spocznij!

Wkr�tce tratwa odbi�a od brzegu. Pan Kleks sta� na przodzie na jednej nodze i patrz�c w dal, rozczesywa� palcami swoj� roz�o�yst� brod�. Na ramieniu jego usiad�a kolorowa papuga i dzioba�a go w ucho. Ale pan Kleks nie zwraca� na to uwagi. Oblicza� w my�lach odleg�o�� do nieznanego kraju i niebawem ustali�, �e le�y on na prawym brzegu, za dwudziestym si�dmym zakr�tem rzeki.

��Nie tra�my nadziei � powiedzia� wreszcie p�g�osem. � Niech nazywam si� Alojzy B�bel, je�li wr�c� do Bajdocji z pustymi r�kami.

Kapitan Kwaterno dzielnie prowadzi� tratw�. Przy sterze czuwa� do�wiadczony sternik Limpo. Nadzy do pasa marynarze po kilku dniach opalili si� na br�z. Jedynie pan Kleks nie sprzeniewierza� si� swoim zwyczajom. Trwa� na posterunku w surducie i kamizelce, w sztywnym ko�nierzyku, z fantazyjnie zawi�zanym krawacie. By� to cz�owiek nie tylko wielkiego umys�u, ale r�wnie� niez�omnych zasad.

Po dw�ch tygodniach spokojnej �eglugi nast�pi� okres tropikalnych burz.

Deszcz la� strumieniami, b�yskawice rozdziera�y czarny pu�ap chmur, a pioruny jak op�tane bi�y w przybrze�ne drzewa.

Tu i �wdzie wybucha�y po�ary wywo�uj�c pop�och w�r�d ptak�w. Hipopotamy i krokodyle kot�owa�y si� w wodzie i nurkowa�y po ka�dym uderzeniu pioruna.

Zdawa�o si�, �e natura sprzysi�g�a si� przeciwko podr�nikom. Tratwa �lizga�a si� z fali na fal�, przybieraj�c chwilami pozycj� niemal pionow�, pogr��a�a si� w spienionym nurcie i wyp�ywa�a zn�w na powierzchni�. Za�oga kurczowo trzyma�a si� sk�rzanych spoje�, ratuj�c r�wnocze�nie marynarzy, kt�rych zmywa�a wzburzona fala.

Na prawym brzegu rzeki p�on�y lasy. Lewego w og�le nie mo�na by�o dosi�gn�� wzrokiem.

Burze morskie mog�y uchodzi� za niewinn� igraszk� wobec tego rozszala�ego nurtu, pe�nego wir�w, obalonych przed wiekami pni drzewnych, oszala�ych zwierz�t i p�az�w.

Nieustraszony pan Kleks, balansuj�c to na jednej nodze, to na drugiej nodze, sta� z rozwian� brod� na przodzie tratwy.

��G�owy do g�ry! � wo�a� do le��cych na brzuchach Bajdot�w. � P�yniemy zgodnie z planem! Zosta�o nam tylko osiemna�cie zakr�t�w! Zbli�amy si� do celu! Nie ba� si�! Jestem z wami!

Dla dodania otuchy marynarzom pan Kleks igra� z niebezpiecze�stwem. Od czasu do czasu wskakiwa� na grzbiet przep�ywaj�cego obok hipopotama, klepa� go po �bie i wykrzykiwa� dono�nie:

��Hip-hip! Hi-po! Hi-po-po! Tam-tam! Wi�ta!

Po odp�yni�ciu na znaczn� odleg�o�� pan Kleks odbija� si� od zadu hipopotama i dawa� susa z powrotem na tratw�. Wykonywa� przy tym w powietrzu ruchy r�kami jak zawodowy p�ywak.

Po ka�dej takiej przeja�d�ce na hipopotamie wyci�ga� z kieszeni kilka tuzin�w lataj�cych ryb, kt�re z�owi� po drodze, i rzuca� je zg�odnia�ym marynarzom. Bajdoci tarli jedn� ryb� o drug� tak d�ugo, a� pod wp�ywem wytworzonego ciep�a traci�y smak surowizny. Po tym zabiegu patroszyli je i zjadali z wielkim apetytem.

Pewnej nocy, gdy burza jeszcze szala�a, pan Kleks o�wiadczy�:

��Kapitanie, chcia�bym zdrzemn�� si� godzink�. Niech pan liczy do dziesi�ciu tysi�cy, a potem prosz� mnie obudzi�.

Po tych s�owach przywi�za� si� dla bezpiecze�stwa brod� do kraw�dzi tratwy i zapad� w g��boki sen. Jego chrapanie zag�usza�o huk grzmot�w. W chwili gdy kapitan doliczy� ju� do siedmiu tysi�cy dwustu dwudziestu czterech, nast�pi�o owo straszliwe wydarzenie, kt�re wielu kronikarzy zanotowa�o jako najwi�ksz� katastrof� tamtych czas�w.

Ot� wyobra�cie sobie, �e nagle � kiedy ju� wiatr nieco ucich�, a burza mia�a si� ku ko�cowi � jeden z ostatnich piorun�w uderzy� w tratw�, przetoczy� si� w poprzek i odci�� jak no�em t� cz��, na kt�rej spa� pan Kleks.

By� to w�ski skrawek, szeroko�ci p�tora �okcia. Oderwany od tratwy i porwany przez pr�d, pomkn�� w zawrotnym p�dzie w d� rzeki, unosz�c na sobie �pi�cego pana Kleksa.

Kapitan Kwaterno usi�owa� dogoni� wp�aw uciekaj�cy odcinek tratwy, ale krokodyle zast�pi�y mu drog�. Bajdoci z trudem zdo�ali wyratowa� kapitana z opresji. W dodatku trafili na wir, kt�ry ko�owa� ich tak d�ugo, �e ca�kiem stracili z oczu pana Kleksa, aczkolwiek p�on�cy las o�wietli� rzek�.

Oderwana tratewka p�yn�a coraz szybciej. Wielki uczony spa� chrapi�c i pogwizduj�c. Obudzi� si� dopiero ko�o po�udnia, gdy burza ju� ca�kiem usta�a. Leniwe fale znowu toczy�y si� spokojnie i majestatycznie.

Poprzez rzedn�ce chmury przeziera�y promienie s�o�ca.

Pan Kleks przeci�gn�� si�, rozsup�a� brod�, ziewn�� i zawo�a� weso�o:

��Kapitanie! Wypogodzi�o si�! G�owa do g�ry!

Ale ani kapitan, ani �aden z marynarzy nie podni�s� g�owy do g�ry. Byli zbyt daleko, aby s�ysze� g�os uczonego. Przy dwudziestym pierwszym zakr�cie rzeka si� rozwidla�a i tratwa Bajdot�w pop�yn�a w niew�a�ciwym kierunku, do zupe�nie innego kraju, kt�rego nikt jeszcze nie odkry� i dlatego do niedawna nie by�o go na �adnej mapie �wiata. Dopiero po pi�tnastu latach pewien znakomity podr�nik odnalaz� rozbitk�w. �yli sobie w�r�d tubylc�w, w otoczeniu �on i dzieci, hodowali dr�b, a kapitan Kwaterno obwo�any zosta� kr�lem i panowa� jako Kwaternoster I.

Ale to ju� ca�kiem inna historia, kt�r� by� mo�e napisz� w przysz�o�ci albo nawet jeszcze p�niej.

Na razie jednak wr��my do pana Kleksa.

Ot� w chwili, kiedy nasz wielki uczony zawo�a�: �G�owa do g�ry!�, spostrzeg�, �e jest zupe�nie sam. Wtedy szybko zrobi� zeza do �rodka, skrzy�owa� spojrzenia i zdwoi� si�� wzroku, co pozwoli�o mu dojrze� w odleg�o�ci pi��dziesi�ciu mil tratw� Bajdot�w. Ale by�o ju� za p�no.

Zamiast w praw� odnog� rzeki tratwa pop�yn�a w lew� i znikn�a z pola widzenia.

S�awna i dzielna za�oga bajdockiego statku �Apolinary Mrk� od��czy�a si� na zawsze od pana Kleksa, a zdradliwe fale unios�y j� w nieznane.

Wielki uczony zosta� sam. On, kt�ry umia� poskramia� rekiny i krokodyle, kt�ry potrafi� okie�zna� hipopotama, sta� teraz na jednej nodze, z rozpostartymi r�kami i rozwian� brod�, rozmy�laj�c nad losem towarzyszy wyprawy.

Po chwili zacz�� g�o�no m�wi� do siebie, jako �e lubi� rozmawia� z m�drymi lud�mi:

��No tak� Oczywi�cie� Wszystko mo�emy przewidzie�, m�j Ambro�y� Bajdoci pop�yn�li na po�udniowy zach�d� Za jedena�cie dni dop�yn� do nieznanego kraju� Wiemy, �e ten kraj istnieje� Oznaczyli�my go swego czasu na naszej mapie nazw� Alamakota� W porz�dku� Dalej wszystko wiadomo� G�owa do g�ry, Ambro�y! Wyprawa trwa!�

Po tych s�owach, pe�nych otuchy i nadziei, pan Kleks obliczy� przebyte zakr�ty rzeki:

��Zgadza si� � powiedzia� obci�gaj�c surdut i poprawiaj�c krawat. � Za p� godziny zawiniemy do portu.

Po�o�y� si� na brzuchu i zacz�� r�kami sterowa� w kierunku brzegu. W oddali na wynios�o�ci widnia�y jakie� zabudowania.

Kraj, w kt�rym wyl�dowa� nasz uczony, zamieszkiwa�y istoty ludzkie, ale po raz pierwszy zdarzy�o si�, �e pan Kleks kroczy� nie zauwa�ony, nie budz�c zainteresowania ani swoj� niezwyk�� postaci�, ani osobliwym ubiorem.

Mieszka�cy miasta chodzili parami i u�miechali si� filuternie. Mieli na sobie barwne chitony tak lekkie i po�yskuj�ce, �e cia�a ich wydawa�y si� przejrzyste. R�wnie� twarze tych dziwnych istot odznacza�y si� nieuchwytno�ci� rys�w i chwilami sprawia�y wra�enie, jakby nie by�o w ich nic opr�cz u�miech�w.

Domy sta�y wzd�u� ulic, ale sk�ada�y si� wy��cznie z okien i balkon�w. Na balkonach ros�o mn�stwo kolorowych kwiat�w. Pan Kleks zerwa� jeden z nich, od razu jednak spostrzeg�, �e kwiat straci� barw� i zapach, a nawet trudno by�o wyczu� go dotykiem palc�w.U�miechni�te istoty snu�y si� po ulicach. Niekt�re pracowa�y. Ale wykonywane przez nie czynno�ci by�y nieuchwytne dla oka. Wbija�y niewidzialne gwo�dzie, pi�owa�y drzewo, chocia� ani pi�y, ani drzewa nie mo�na by�o zauwa�y�. W pewnej chwili ulic� przemkn�� jaki� m�czyzna w postawie je�d�ca, rozleg� si� nawet t�tent kopyt, ale ko� by� zgo�a niedostrzegalny.

Pan Kleks przez d�u�szy czas przygl�da� si� ciekawie tym wszystkim zjawiskom. Wreszcie straci� cierpliwo�� i zbli�y� si� do jednego z przechodni�w.

��Prosz� mi wyja�ni�, gdzie w�a�ciwie jestem? Jak si� ten kraj nazywa?

Zagadni�ty obdarzy� go filuternym u�miechem i przez chwil� porusza� ustami, jakby m�wi�, ale g�os jego pozbawiony by� d�wi�ku, a zdania sk�ada�y si� ze s��w bezkszta�tnych jak oddech.

Pan Kleks, kt�ry nigdy nie traci� przytomno�ci umys�u, szybkim ruchem wy�uska� jeden w�os ze swojej brody i owin�� go doko�a ucha.

Niedos�yszalne d�wi�ki uderza�y we w�os jak w anten� i wzmocnione w ten spos�b, dociera�y do b�benk�w pana Kleksa.

Teraz rozmowa potoczy�a si� sk�adnie, a opowiadanie przechodnia sta�o si� zrozumia�e.

��Czcigodny cudzoziemcze � m�wi� z filuternym u�miechem. � Kraj nasz nazywa si� Nibycja. Chyba zauwa�y�e�, �e u nas wszystko odbywa si� na niby? Wywodzimy si� z bajki, kt�rej nikt dot�d nie napisa�. Dlatego te� na niby s� nasze ulice, domy i kwiaty. My r�wnie� jeste�my na niby. W�a�ciwie jeszcze nie istniejemy. Dopiero w przysz�o�ci jaki� bajkopisarz nas wymy�li. Jeste�my zawsze u�miechni�ci, poniewa� nasze troski i zmartwienia s� te� tylko na niby. Nie znamy ani prawdziwych smutk�w, ani prawdziwych rado�ci. Nie odczuwamy prawdziwego b�lu. Mo�na nas drapa�, k�u�, szczypa�, a my b�dziemy si� u�miechali. Taka jest Nibycja i tacy s� Nibyci. Wszystko tylko na niby.

��Przepraszam � przerwa� pan Kleks, kt�remu ju� od dawna dokucza� g��d.

��A w jaki spos�b si� od�ywiacie?

��To bardzo proste � odpar� Nibyta i da� znak przechodz�cej w pobli�u kobiecie. Kobieta wesz�a do jednego z dom�w i po chwili wr�ci�a z p�miskiem, na kt�rym dymi� apetycznie befsztyk ob�o�ony sma�onymi kartofelkami i jarzynk�.

��Befsztyk z pol�dwicy to nasze ulubione danie � ci�gn�� Nibyta. � Posil si�, czcigodny cudzoziemcze.

Pan Kleks ochoczo zabra� si� do jedzenia, spa�aszowa� wszystko, co by�o na p�misku, ale w �o��dku nadal odczuwa� pustk�. Mia� wra�enie, �e po�kn�� powietrze i tylko w ustach pozosta� mu smak wybornej potrawy. Befsztyk na niby nie zawiera� w sobie nic pr�cz smaku. To jeszcze bardziej podra�ni�o g��d pana Kleksa, ale opanowa� si� i udawa� najedzonego.

Nagle w oddali dostrzeg� inn� kobiet�, nios�c� p�kat� butl� czarnego p�ynu.

��Co niesie ta kobieta? � zawo�a� nie panuj�c nad wzruszeniem. � B�agam ci� powiedz, co ona niesie?

��Ech, to po prostu atrament � odrzek� Nibyta. � Czy�by interesowa� ci� atrament, czcigodny cudzoziemcze?

Pan Kleks, jak wyrzucony z procy, da� susa ponad g�owami przechodni�w, porwa� z r�k kobiety butl� i zanurzy� palec w czarnym p�ynie. Na placu nie zosta� nawet �lad atramentu. Wtedy pan Kleks przechyli� butl� i pola� sobie d�o� czarn� ciecz�. R�ka pozosta�a czysta i sucha.

��Do diab�a z takim atramentem! � rykn�� pan Kleks i grzmotn�� butl� o ziemi�. Atrament rozprysn�� si� na wszystkie strony, ale �lad�w nie by�o ani na ziemi, ani na odzie�y przechodni�w. Nawet szk�o z pot�uczonej butli ulotni�o si� i zgin�o.

Nibyta zbli�y� si� do pana Kleksa.

��Zapomnia�e�, �e jeste� w Nibycji � rzek� z filuternym u�miechem. � Przecie� atrament mamy tak�e na niby.

Wielki uczony milcza�. Doko�a parami snuli si� przechodnie nie zwracaj�c na niego uwagi. Nawet nie dostrzegli wybuchu jego gniewu ani przykrego zaj�cia z atramentem. Wszyscy u�miechali si� filuternie, jakby chcieli powiedzie�: �Przecie� to wszystko jest tylko na niby�.

Gdy po pewnym czasie pan Kleks ockn�� si� z odr�twienia, znajomy Nibyta ju� odszed�, a raczej rozp�yn�� si� w t�umie. Zreszt� i t�um rozp�ywa� si� w niebieskiej mgle zmierzchu, a tylko tu i �wdzie widnia�y jeszcze filuterne u�miechy.

Pan Kleks szybkim krokiem ruszy� przed siebie, pragn�c opu�ci� ten nie istniej�cy kraj. Skr�ci� w prawo, ale okaza�o si�, �e idzie w lewo. Gdy postanowi� i�� w lewo, okaza�o si�, �e skr�ca w prawo. B��dzi� po ulicach, kt�re nie by�y r�wnoleg�e, ani poprzeczne. Kr��y� po placach zawieszonych w powietrzu jak mosty, wraca� raz po raz na to samo miejsce, z kt�rego rozpocz�� w�dr�wk�, ale znajome ulice przybiera�y co chwila inny wygl�d.

Broda pana Kleksa porusza�a si� niespokojnie, myl�c kierunek. W zapadaj�cym zmierzchu snu�y si� tu i �wdzie cienie niewidzialnych dla oka postaci. Lampy, zapalone w oknach, po�yskiwa�y nie daj�c �wiat�a.

Pan Kleks coraz szybszym krokiem przebiega� kr�te ulice, mija� tajemnicze przej�cia, przemyka� si� pod arkadami nie istniej�cych dom�w i nie m�g� znale�� wyj�cia z tego dziwnego miasta. Sapa� ze zm�czenia, ale nie traci� nadziei, �e w ko�cu uda mu si� przedosta� do jakiego� rzeczywistego kraju.

W pewnej chwili, kiedy sta� na jednej nodze g��boko zamy�lony, z pobliskiego zau�ka wybieg� pies, kt�ry w�a�ciwie nie by� psem, a tylko zarysem psiego kszta�tu. Przypomina� tyle� pudla, co jamnika, a r�wnocze�nie m�g� uchodzi� za szpica, chocia� ogon mia� kr�tki jak foksterier.

Pies podszed� do pana Kleksa, przez chwil� obw�chiwa� go pilnie ze wszystkich stron, po czym przyja�nie merdaj�c ogonem, zacz�� ociera� si� o nogi. Nasz uczony przem�wi� kilka s��w w psim j�zyku, a nawet szczekn�� przymilnie, jak to czyni� zazwyczaj kundle, gdy spotykaj� kogo� obcego.

Pies, kt�ry nie by� w�a�ciwie psem, odpowiedzia� dwukrotnym bezd�wi�cznym szczekni�ciem.

By�o to ca�kiem oczywiste, �e zgodnie z psim charakterem nie mo�e oprze� si� przyjaznym dla cz�owieka uczuciom. Podskakiwa� rado�nie, obiega� i wraca�, w�szy�, merda� ogonem i wszelkimi sposobami pragn�� wyrazi� swoje zadowolenie. Ten nibycki pies, istniej�cy tylko na niby, kry� w sobie widoczne miejsce na prawdziwe psie serce, bowiem �asi� si� do pana Kleksa, �wiadcz�c mu przywi�zanie i okazuj�c w�a�ciw� psiej naturze wierno��, kt�rej nie mia� komu okaza�.

Pana Kleks przykucn�� i pozwoli� liza� si� po twarzy, chocia� li�ni�cia te by�y niewyczuwalne. G�aska� psi �eb, domy�laj�c si� jedynie pod palcami mi�kkiej sier�ci i wilgotnego nosa.

Po wymianie wzajemnych serdeczno�ci niby pies, kt�ry by� psem tylko na niby, da� panu Kleksowi do zrozumienia, �eby szed� za nim. Droga prowadzi�a przez labirynt uliczek, to w jednym, to zn�w w przeciwnym kierunku, z g�ry i pod g�r�, t�dy i ow�dy.

Pan Kleks ufnie kroczy� za swoim przewodnikiem, a� wreszcie znalaz� si� w starym, zapuszczonym parku. Osobliwa ro�linno�� i rzadkie gatunki drzew robi�y jednak wra�enie ca�kiem prawdziwych. Przedzieraj�c si� przez g�szcze bujnego zielska, nasz uczony z rado�ci� parzy� sobie r�ce o pokrzywy i upewnia� si� w ten spos�b, �e opu�ci� ju� granice Nibycji i wr�ci� znowu do rzeczywistego �wiata. R�wnocze�nie zauwa�y�, �e jego czworono�ny przewodnik znik�. Tylko w oddali s�ycha� by�o szum wiatru podobny do �a�osnego psiego skomlenia.

���egnaj, piesku � szepn�� ze smutkiem pan Kleks, gdy� przypomnia� sobie pudla, kt�rego straci� przed dwoma laty. Got�w by� nawet przypuszcza�, �e to cie� wiernego psa przybieg� z tamtego �wiata, aby wyprowadzi� swego dawnego pana z Nibycji.

W parku dwa gadaj�ce szpaki prowadzi�y ze sob� rozmow�, kt�ra zainteresowa�a pana Kleksa.

��Poznajesz tego brodacza? � spyta� jeden.

��Poznaj� � odpar� drugi. � Pami�tam, jak przed rokiem wsiada� na statek, �eby uda� po atrament.

��Tra-tra-trament! � zawo�a�a sroka i polecia�a w kierunku wysokiego muru, kt�rego wie�yczki rysowa�y si� w oddali.

�Tam b�dzie wyj�cie� � pomy�la� pan Kleks i przyspieszy� kroku, zaczepiaj�c brod� o krzaki berberysu i g�ogu.

Istotnie, w murze, kt�ry ci�gn�� si� na ca�� szeroko�� parku, widnia�y jedna przy drugiej niezliczone furtki okute �elaznymi listwami. Na ka�dej furtce umieszczona by�a zmursza�a tablica z napisem pokrytym liszajem rdzy.

Pan Kleks, wyt�aj�c wzrok, przyst�pi� do odczytywania napis�w. Zawiera�y one dobrze mu znane nazwy geograficzne. Niekt�re z nich wymawia� g�o�no i dobitnie: