Prze�o�y�a: Krystyna Sze�y�ska-Ma�kowiak

��Piotrze, co� mi nie pasuje w tym ogrodzie � szepn�a Zofia.

Otworzy�a okno i uwa�nie przyjrza�a si� ma�emu skrawkowi ziemi, gdzie �adna trawka nie by�a jej obca. To, co ujrza�a, przyprawi�o j� o zimny dreszcz.

Piotr nawet nie oderwa� oczu od porannej gazety, kt�r� jak zwykle czyta� przy �niadaniu. Mo�e dlatego Zofia tak cz�sto wygl�da�a przez okno. �eby sprawdzi�, jaka jest pogoda. Wiele os�b tak robi po wstaniu z ��ka. Zawsze gdy by�o paskudnie, my�lami wraca�a do Grecji, i nic dziwnego. D�ugie wpatrywanie si� w ogr�d i niebo czasem wywo�ywa�o u niej nostalgi�, a bywa�y ranki, kiedy przeradza�a si� ona w niech��. Potem wszystko mija�o. Ale tego dnia z ogrodem co� by�o nie tak.

��Piotrze, w ogrodzie jest jakie� drzewo.

Przysiad�a obok niego.

��Piotrze, sp�jrz na mnie.

Piotr zwr�ci� ku �onie znu�on� twarz. Zofia poprawi�a os�aniaj�cy szyj� szal. Zachowa�a ten zwyczaj z czas�w, kiedy by�a �piewaczk�. Dba� o g�os, chroni� gard�o� Przed dwudziestu laty na stopniach kamiennego amfiteatru w Orange Piotr podbi� jej serce litani� mi�osnych przysi�g i zarazi� wiar� w sta�o�� uczucia. Tu� przed spektaklem.

D�o� Zofii unios�a i przytrzyma�a t� bezbarwn� twarz zapalonego czytelnika gazet.

��Co ci� napad�o, Zofio?

��M�wi�am do ciebie.

��Tak?

��Powiedzia�am: �W ogrodzie jest jakie� drzewo�.

��S�ysza�em. Ale c� w tym dziwnego?

��W naszym ogrodzie jest drzewo, kt�rego jeszcze wczoraj tam nie by�o.

��Co z tego? I co mnie to obchodzi?

Zofia by�a niespokojna. Nie wiedzia�a, czy to z powodu tej przekl�tej gazety, czy mo�e znu�onego spojrzenia, czy te� tego piekielnego drzewa, z pewno�ci� jednak co� by�o nie tak.

��Piotrze, wyt�umacz mi, jak drzewo mo�e samo przyj�� i zasadzi� si� w ogrodzie?

Piotr wzruszy� ramionami. Wcale go to nie obchodzi�o.

��Czy to wa�ne? Drzewa potrafi� si� mno�y�. Ziarno, p�d, k��cza, i za�atwione. W naszym klimacie w ten spos�b wyrastaj� pot�ne lasy. My�la�em, �e o tym wiesz.

��To nie jest p�d. To drzewo! M�ode, proste drzewo, z ga��ziami i wszystkim, co miewaj� drzewa, tyle �e samo zasadzi�o si� o metr od muru. Co ty na to?

��Pewnie zasadzi� je ogrodnik.

��Ogrodnik wzi�� dziesi�� dni wolnego, a ja ostatnio o nic go nie prosi�am. Nie zrobi� tego ogrodnik.

��Nic mnie to nie obchodzi. Je�eli liczy�a�, �e zdenerwuj� si� z powodu m�odego, zdrowego drzewka pod murem ogrodu, musz� ci� rozczarowa�.

��Mo�e przynajmniej podejdziesz do okna i rzucisz na nie okiem? Nie wymagam zbyt wiele?

Piotr ci�ko d�wign�� si� z krzes�a. Nie znosi�, gdy odrywano go od lektury.

��Widzisz je?

��Oczywi�cie, �e widz�. To drzewo.

��Wczoraj go tam nie by�o.

��By� mo�e.

��Na pewno. Co z nim zrobimy? Masz jaki� pomys�?

��A o czym tu my�le�?

��To drzewo mnie przera�a.

Piotr wybuchn�� �miechem. Obj�� j� czule. Ale to trwa�o tylko sekund�.

��Piotrze, ja nie �artuj�. Boj� si� tego drzewa.

��A ja wcale � powiedzia�, siadaj�c. � Wizyta m�odego drzewka jest dla mnie mi�a. Pozw�lmy mu �y� i rosn��, i tyle. Daj mi ju� spok�j z tym drzewem. Je�eli kto� pomyli� ogrody, to jego zmartwienie.

��Zasadzili to drzewo w nocy!

��Tym �atwiej mogli pomyli� ogrody. A mo�e to prezent. Nie przysz�o ci to do g�owy? Jaki� wielbiciel pragn�� dyskretnie uczci� twe pi��dziesi�te urodziny. Wielbiciele s� zdolni do takich dziwactw, zw�aszcza wielbiciele-myszy, ci anonimowi i najbardziej wytrwali. Sprawd�, mo�e znajdziesz jaki� li�cik.

Zofia si� zamy�li�a. Wyja�nienie Piotra w sumie nie by�o takie g�upie. Piotr dzieli� wielbicieli na dwie g��wne kategorie. Wyr�nia� admirator�w-myszy: p�ochliwych, nerwowych, milcz�cych i skrytych. Piotr widzia� kiedy�, jak mysz w ci�gu jednej zimy przenios�a ca�� torebk� ry�u do kalosza. Ziarnko po ziarnku. Tak w�a�nie post�puj� wielbiciele-myszy. Byli te� wielbiciele-nosoro�ce, r�wnie gro�ni w swoim gatunku � ha�a�liwi, porykuj�cy, pewni swej si�y. W obu kategoriach Piotr wyodr�bni� wiele podkategorii. Zofia nie pami�ta�a ich wszystkich. Piotr gardzi� wielbicielami, kt�rzy go uprzedzili, a tak�e tymi, kt�rzy przyszli po nim, a to znaczy, �e gardzi� wszystkimi. A co do drzewa, m�g� mie� racj�. M�g�, ale nie musia�. Us�ysza�a, jak Piotr m�wi �do zobaczenia wieczorem, nie przejmuj si�, i zosta�a sama.

Z drzewem.

Posz�a je obejrze�. Ostro�nie, jakby mog�o lada chwila wybuchn��.

Oczywi�cie nie znalaz�a �adnego li�ciku. Tylko �wie�o przekopan� ziemi� wok� drzewa. A gatunek drzewa? Zofia okr��y�a je kilka razy, naburmuszona i niech�tna. Wydawa�o jej si�, �e to buk. I ogarnia�a j� ch��, �eby brutalnie i bezlito�nie wykopa� ten buk, ale by�a przes�dna i nie mia�a odwagi unicestwia� �ycia, cho�by nawet ro�liny. Prawd� m�wi�c, niewielu jest ludzi, kt�rym sprawia przyjemno�� wyrywanie Bogu ducha winnych drzew.

Straci�a sporo czasu na wyszukanie ksi��ki o drzewach. Poza oper�, �yciem os��w i mitologi� Zofia niewiele temat�w zd��y�a dok�adnie przestudiowa�. Buk? Trudno powiedzie�, kiedy nie ma li�ci. Przejrza�a indeks ksi��ki, sprawdzaj�c, czy kt�re� z drzew nie nosi nazwy Sophia co� tam. W�wczas m�g�by to by� cichy ho�d, zgodny z pokr�tn� natur� wielbiciela-myszy. A ona by si� uspokoi�a. Nie, nie znalaz�a �adnej Sophii. A dlaczego nie gatunek Stelyos jaki� tam�? To jednak nie by�oby zbyt przyjemne. Stelyos nie przypomina� ani myszy, ani nosoro�ca. I uwielbia� drzewa. Po lawinie przysi�g Piotra, na stopniach amfiteatru w Orange, Zofia zadawa�a sobie pytanie, w jaki spos�b rozsta� si� ze Stelyosem, i �piewa�a gorzej ni� zwykle. A ten zwariowany Grek, nie my�l�c ani chwili, paln�� potworne g�upstwo � poszed� si� utopi�. Wy�owili go ledwie �ywego, unosz�cego si� na morskich falach jak jaki� dure�. Kiedy Zofia i Stelyos mieli po kilkana�cie lat, lubili wyje�d�a� z Delf i w�drowa� w�skimi �cie�kami tropem os��w, k�z i innych zwierz�t. Nazywali to ��yciem dawnych Grek�w�. A ten idiota pr�bowa� si� utopi�. Na szcz�cie lawina uczu� Piotra by�a pod r�k�. Dzi� Zofia szuka�a czasami okruch�w tamtych uczu�. Stelyos? Pogr�ki? Czy Stelyos zrobi�by co� takiego? By� do tego zdolny. Kiedy wydosta� si� ze �r�dziemnomorskiej topieli, zachowywa� si� jak rozjuszone zwierz�, wrzeszcza� jak szalony. Serce Zofii t�uk�o si� w piersi niczym wystraszony ptak. Wsta�a z trudem, wypi�a kilka �yk�w wody, zerkn�a przez okno.

Ten widok natychmiast j� uspokoi�. Co te� mog�o strzeli� jej do g�owy? Odetchn�a. Sk�onno�� do budowania zgodnego z prawami logiki �wiata l�k�w i obaw, kt�re niekiedy rozbudza� w niej byle drobiazg, by�a �r�d�em autentycznej udr�ki. W ogrodzie r�s� niemal na pewno zwyczajny m�ody buk, i niczego to nie oznacza�o. Ale kt�r�dy dosta� si� tu noc� tajemniczy ogrodnik z drzewkiem? Zofia ubra�a si� szybko, wysz�a, obejrza�a zamek furtki. Nie dostrzeg�a �adnych �lad�w. Ale i zamek by� tak prosty, �e ka�dy szybko i niepostrze�enie otworzy�by go �rubokr�tem.

By�a wczesna wiosna. W powietrzu unosi�a si� wilgo� i Zofia zacz�a marzn��, gdy tak sta�a i ogl�da�a buk. Buk. Mo�e boga? Zofia uci�a ten ci�g my�lowy. Nie znosi�a, kiedy jej grecka natura bra�a g�r�, zw�aszcza dwa razy jednego poranka. Pomy�le� tylko, �e Piotr nie zainteresowa� si� i nie zainteresuje tym drzewem. W�a�ciwie dlaczego? Czy to nie dziwne, �e tak bardzo zoboj�tnia�?

Zofia nie mia�a ochoty sp�dza� ca�ego dnia sam na sam z drzewem. Wzi�a torebk� i wysz�a. W ma�ej uliczce m�ody m�czyzna oko�o trzydziestki spogl�da� przez krat� s�siedniego domu. Dom to brzmia�o zbyt dumnie. Piotr zawsze nazywa� go �star� ruder��. Uwa�a�, �e przy tej urokliwej uliczce dla uprzywilejowanych, w�r�d pi�knych willi, ta wielka cha�upa, od lat pozostawiona na pastw� losu, razi�a i psu�a og�lny efekt. Nigdy dot�d Zofii nie przysz�o na my�l, �e mo�e z wiekiem Piotr g�upia�. Teraz taki pomys� za�wita� jej w g�owie. Oto pierwsze niszczycielskie skutki pojawienia si� tego drzewa, pomy�la�a z�o�liwie. Piotr kaza� nawet podwy�szy� mur graniczny, �eby skuteczniej chroni� si� przed widokiem starej rudery. Teraz by�o j� wida� tylko z okien drugiego pi�tra. M�ody m�czyzna sprawia� natomiast wra�enie oczarowanego fasad� ziej�c� dziurami okien. By� szczup�y, czarnow�osy i ubrany na czarno, na jego palcach po�yskiwa�y du�e srebrne sygnety, twarz mia� poci�g��, a czo�o wciska� mi�dzy pr�ty rdzewiej�cego ogrodzenia.

W�a�nie takich facet�w Piotr nie lubi�. Piotr by� obro�c� umiaru i prostoty. A w elegancji m�odego cz�owieka surowo�� ��czy�a si� z b�yskotkami. Smuk�e d�onie zaciska� na ogrodzeniu. Przygl�daj�c mu si�, Zofia poczu�a si� silniejsza. Pewnie dlatego zapyta�a, jak jego zdaniem nazywa si� drzewo w jej ogrodzie. M�odzieniec odklei� czo�o od kraty, a na jego czarnych, prostych w�osach zosta�y rdzawe pr�gi. Prawdopodobnie sta� tak oparty ju� od d�u�szej chwili. Bez �ladu zdziwienia, o nic nie pytaj�c, poszed� za Zofi�, kt�ra pokaza�a mu m�ode drzewo, do�� dobrze widoczne z ulicy.

��To buk, prosz� pani � powiedzia�.

��Jest pan pewien? Bardzo przepraszam, ale to dla mnie wa�ne.

Ch�opak raz jeszcze obejrza� drzewo. Ciemnymi oczyma, z kt�rych na razie nie wyziera�o zoboj�tnienie.

��Z ca�� pewno�ci�, buk.

��Dzi�kuj�. Jest pan bardzo uprzejmy. U�miechn�a si� do niego i odesz�a. Ch�opak tak�e ruszy� swoj� drog�, kopi�c czubkiem buta niewielki kamyk.

Mia�a wi�c racj�. To by� buk. W�a�nie buk. Co za paskudztwo!

No i prosz�.

W�a�nie o takiej sytuacji mawia si� malowniczo � wpad� po uszy w g�wno. Jak d�ugo to ju� trwa�o? Jakie� dwa lata.

A po dw�ch latach poczu� si� jak w tunelu. Marek czubkiem buta kopn�� kamie�. Uda�o mu si� przesun�� go o sze�� metr�w. Wcale nie tak �atwo znale�� na paryskich chodnikach kamie�, kt�ry mo�na by kopn��. Na wsi to co innego. Ale na wsi nikt nie zwraca uwagi na kamienie. Tymczasem w Pary�u cz�owiek czasami po prostu musi pokopa� sobie jaki� porz�dny kamie�. Tak to ju� jest. Kr�tko m�wi�c, pojawi�o si� �wiate�ko w tunelu � godzin� temu Markowi uda�o si� znale�� ca�kiem przyzwoity kamyk. Dlatego teraz kopa� go i szed� za nim.

W ten spos�b dotar� do ulicy Saint-Jacques, chocia� nie bez problem�w. Kamienia nie wolno dotyka� r�k�, tylko noga ma prawo bra� udzia� w grze. Powiedzmy wi�c, �e to ju� dwa lata. Bez etatu, bez pieni�dzy, bez kobiety. I bez szans. Mo�e poza t� ruder�. Obejrza� j� wczoraj rano. Cztery pi�tra, wliczaj�c poddasze, ogr�dek, zapomniana uliczka, op�akany stan domu. Dziura na dziurze, brak ogrzewania, ubikacja na dworze, w drewnianej chatce. Z przymru�eniem oka mo�na by powiedzie� � istny cud. Ale m�wi�c powa�nie � katastrofa. Na pociech� w�a�ciciel proponowa� symboliczne komorne w zamian za doprowadzenie domu do �adu. Z t� ruder� m�g�by sobie ju� jako� poradzi�. I sprowadzi�by wuja. Kobieta, kt�ra pojawi�a si� w pobli�u, zada�a mu dziwne pytanie. O co w�a�ciwie pyta�a? A tak. O nazw� drzewa. Zabawne, �e ludzie nie znaj� nazw drzew, a jednocze�nie nie potrafi� si� bez nich obej��. W gruncie rzeczy mo�e maj� racj�. On zna� si� na drzewach, i co mu to da�o?

Kamie� stoczy� si� z chodnika ulicy Saint-Jacques. Kamienie nie lubi� ulic, kt�re biegn� pod g�r�. Wpad� do rynsztoka, na domiar z�ego tu� za Sorbon�. �egnaj, epoko �redniowiecza, �egnaj. �egnajcie, �acy, seniorowie, wasale i ch�opi. �egnajcie. Marek zacisn�� pi�ci w kieszeniach. Ani posady, ani pieni�dzy, ani kobiety, ani �redniowiecza. Co za �wi�stwo. Zr�cznie wykopa� kamie� na chodnik. Jest pewna sztuczka, kt�ra pozwala i�� chodnikiem pod g�r� i prowadzi� przed sob� kamie�. I Marek dobrze zna� t� sztuczk�, chyba r�wnie dobrze, jak zna� �redniowiecze. Tylko nie �redniowiecze, nie my�le� o tym. Na wsi cz�owiek nigdy nie staje przed wyzwaniem, jakim jest wspinaczka kamienia. Z tego powodu kopanie kamieni na wsi, gdzie le�� na ka�dym kroku, nie jest zaj�ciem godnym uwagi. Kamie� Marka wspaniale pokona� ulic� Soufflot i bez wi�kszych problem�w wskoczy� na w�ski odcinek ulicy Saint-Jacques.

Za��my dwa lata. A po dw�ch latach jedynym d��eniem cz�owieka pogr��onego w g�wnie jest znalezienie innego cz�owieka, kt�ry wpad� w g�wno.

Trzeba bowiem wiedzie�, �e towarzystwo ludzi, kt�rym si� powiod�o tam, gdzie zaprzepa�ci�e� wszystko, maj�c trzydzie�ci pi�� lat, powoduje zgorzknienie. Pocz�tkowo to oczywi�cie pomaga i dodaje otuchy, pobudza do marze�, zach�ca. Potem zaczyna irytowa� i w ko�cu budzi gorycz. To powszechne zjawisko. A Marek za nic w �wiecie nie chcia� sta� si� zgorzknia�ym facetem. To ohydne i ryzykowne, zw�aszcza dla mediewisty. Kopni�ty z ca�ej si�y kamie� wyl�dowa� w Val-de-Grace.

Ale s�ysza� o kim�, kto te� wpad� w niez�e tarapaty. Je�li mia� wierzy� naj�wie�szym informacjom, Mateusz Delamarre od d�u�szego czasu tkwi� po uszy w bagnie. Marek lubi� Mateusza, nawet bardzo. Nie widzieli si� jednak od dw�ch lat. Mo�e Mateusz zgodzi�by si� wsp�lnie z nim wynaj�� ruder�. Bo nawet z tego symbolicznego komornego Marek m�g� w tej chwili op�aca� tylko jedn� trzeci�. A musia� szybko podj�� decyzj�.

Wzdychaj�c, kopn�� kamie� pod kabin� telefoniczn�. Gdyby Mateusz si� zgodzi�, mo�e uda�oby si� skorzysta� z okazji. By� tylko jeden powa�ny problem. Mateusz by� prahistorykiem. A dla Marka za tym s�owem kry�o si� wszystko � niczego nie trzeba ju� by�o dodawa�. Czy jednak w tej chwili m�g� sobie pozwoli� na sekciarstwo? Mimo �e dzieli�a ich potworna przepa��, lubili si�. To by�o wr�cz dziwne. I nale�a�o my�le� o tej dziwnej sympatii, a nie o zwariowanym wyborze, jakiego dokona� Mateusz, po�wi�caj�c si� pracy nad wstydliw� epok� my�liwych-zbieraczy, krzesaj�cych ogie� krzemieniem. Marek przypomnia� sobie jego numer telefonu. Us�ysza�, �e Mateusz ju� tam nie mieszka. G�os poda� mu nowy numer. Zdecydowany, wybra� go szybko. Mateusz by� w domu. S�ysz�c jego g�os, Marek odetchn��. Fakt, �e trzydziestopi�cioletni facet siedzi w domu w �rod�, dwadzie�cia po trzeciej, to namacalny dow�d, �e tkwi w pierwszorz�dnym g�wnie. A to ju� by�o dobr� nowin�. Kiedy w dodatku kto� taki, nie ��daj�c bli�szych wyja�nie�, zgadza si� spotka� z tob� za p� godziny w podrz�dnej kafejce przy ulicy Faubourt-Saint-Jacques, to ju� wiesz, �e dojrza� do przyj�cia ka�dej propozycji.

Tyle �e�

Tyle �e� Nie nale�a� do facet�w, kt�rzy daj� si� prowadzi� za r�k�. Mateusz by� uparty i dumny. Czy tak dumny jak on? Mo�e nawet bardziej. Tak czy inaczej by� prototypem my�liwego-zbieracza, kt�ry tropi� tura do upad�ego i wola� raczej oddali� si� od swego plemienia, ni� wr�ci�, poni�s�szy kl�sk�. Nie, to by� portret durnia, a przecie� Mateusz to inteligentny ch�opak. Potrafi� jednak milcze� przez dwa dni, je�eli �ycie przeczy�o jego najg��bszym przekonaniom. A przekonania Mateusza by�y zbyt sztywne, a mo�e jego pragnienia nie przystawa�y do rzeczywisto�ci. Marek, kt�ry swe wypowiedzi tka� tak finezyjnie, jak koronczarka splata ni�, przez co czasami wr�cz m�czy� s�uchaczy, nieraz musia� zamilkn��, gdy los zetkn�� go z tym pot�nym blondynem, kt�rego widywa�o si� przechodz�cego korytarzami wydzia�u, siedz�cego w milczeniu na �awce, zaciskaj�cego du�e d�onie, jakby chcia� zmia�d�y� przeciwno�ci �yciowe, z tym wielkim, niebieskookim my�liwym-zbieraczem, zapatrzonym w tropy tura. Mo�e by� potomkiem Norman�w? Marek u�wiadomi� sobie, �e przez te cztery lata, kt�re sp�dzili razem, nigdy nie zapyta� Mateusza, sk�d pochodzi. Ale jakie to mia�o znaczenie? M�g� jeszcze poczeka� na odpowied�.

W kafejce nie dzia�o si� nic ciekawego, Marek po prostu czeka�. Palcem kre�li� rze�biarskie motywy na blacie stolika. Jego d�onie by�y smuk�e i d�ugie. Lubi� ich wyra�ny zarys, �y�y rysuj�ce si� tu� pod sk�r�. Co do reszty mia� jednak powa�ne w�tpliwo�ci. Ale po co o tym my�le�? Bo mia� si� spotka� po latach z wysokim, jasnow�osym my�liwym? I co z tego? Oczywi�cie, on, Marek, �redniego wzrostu, za szczup�y, o kanciastej sylwetce i twarzy, nie by�by idealnym �owc� tur�w. Kazano by mu raczej wspina� si� na drzewa i zrywa� owoce. C�, by�by zbieraczem. Poza tym cechowa�a go wra�liwo�� i nerwowo��. I co z tego? �wiatu trzeba troch� delikatno�ci. A jemu pieni�dzy. Pozosta�y mu jeszcze sygnety, cztery masywne srebrne sygnety, z tego dwa przetykane z�otem, rzucaj�ce si� w oczy i oryginalne, na p� afryka�skie, na p� karoli�skie. Zakrywa�y mu dolne paliczki palc�w lewej r�ki. Co prawda, �ona rzuci�a go dla faceta szerszego w barach, to fakt. I g�upszego, to te� by�o pewne. Kt�rego� dnia to zauwa�y, Marek na to liczy�. Ale wtedy b�dzie ju� za p�no.

Marek szybkim ruchem r�ki zatar� rysunek. Pos�g mu nie wyszed�. Wszystko przez te nerwy. Ci�gle ogarnia�a go ta nag�a irytacja, bezsilny gniew. �atwo by�o nakre�li� karykatur� Mateusza. A co z nim? Czym r�ni� si� od gromady dekadenckich mediewist�w, drobnych, ciemnow�osych elegancik�w, pe�nych wdzi�ku i odpornych, od wzorca nieprzydatnego naukowca, wytworu luksusu, cz�owieka, kt�rego nadzieje prys�y, a marzenia szuka�y wsparcia w tych kilku srebrnych pier�cieniach, w wizjach roku tysi�cznego, w ch�opach ci�gn�cych w�zki, martwych ju� od wiek�w, w zapomnianym j�zyku roma�skim, kt�ry nikogo nie obchodzi�, w kobiecie, kt�ra go rzuci�a? Marek uni�s� g�ow�. Po drugiej stronie ulicy znajdowa� si� wielki warsztat samochodowy. Marek nie lubi� warsztat�w samochodowych. Przygn�bia�y go. Ale w�a�nie wzd�u� tego warsztatu du�ymi krokami, spokojnie, nadchodzi� my�liwy-zbieracz. Marek patrzy� na niego z u�miechem. Wci�� tak samo jasnow�osy, z czupryn� zbyt g�st�, �eby uczesa� j� jak nale�y, w nie�miertelnych sk�rzanych sanda�ach, kt�re dzia�a�y Markowi na nerwy. Mateusz spieszy� na spotkanie. Jak zwykle pod ubraniem nie mia� bielizny. Nie wiadomo, w jaki spos�b Mateuszowi udawa�o si� zawsze sprawia� wra�enie cz�owieka nagiego pod wierzchnim ubraniem. Sweter na go�ym ciele, spodnie na go�ych po�ladkach, sanda�y na nogach, kt�re nie znosi�y skarpet.

I tak w ko�cu ka�dy � ubrany w stylu rustykalnym albo z wyszukan� elegancj�, postawny i barczysty czy szczup�y � siada� przy stoliku w sm�tnej kafejce. Bo te sprawy nie maj� ze sob� nic wsp�lnego.

��Zgoli�e� brod�? � zapyta� Marek. � Nie zajmujesz si� ju� prahistori�?

��Owszem, zajmuj� si� � odpar� Mateusz.

��Gdzie?

��U siebie.

Marek pokiwa� g�ow�. Nie oszukano go, Mateusz wpad� w tarapaty.

��Co zrobi�e� z r�kami?

Mateusz zerkn�� na czarne od brudu paznokcie.

��Pracowa�em jako mechanik. Wyrzucili mnie. Podobno nie czuj� silnik�w. W ci�gu tygodnia za�atwi�em trzy. Taki silnik to skomplikowana sprawa. Zw�aszcza kiedy nawali.

��Co robisz teraz?

��Sprzedaj� r�ne bzdety i jakie� plakaty na stacji Chatelet.

��Da si� z tego wy�y�?

��Nie. Teraz twoja kolej. Opowiadaj.

��Nie ma o czym. Robi�em za murzyna w wydawnictwie.

���redniowiecze?

��Osiemdziesi�ciostronicowy romans. Facet jest perfidny, kobieta promienna jak s�o�ce, ale naiwna. Pod koniec kochaj� si� jak wariaci i romansid�o robi si� piekielnie nudne. Nie wiadomo, kiedy si� rozstan�.

��Jasne� � mrukn�� Mateusz. � Rzuci�e� to?

��Zwolnili mnie. Zmienia�em ca�e zdania w ostatniej korekcie. By�em zbyt rozgoryczony i zirytowany. Zorientowali si� Jeste� �onaty? Masz kogo�? Dzieci?

��Nic.

M�czy�ni zamilkli i przygl�dali si� sobie.

��Po ile my mamy lat? � zapyta� Mateusz.

��Ko�o trzydziestu pi�ciu. Zazwyczaj w tym wieku jest si� ju� m�czyzn�.

��Rzeczywi�cie, wszyscy tak m�wi�. Nadal pasjonuje ci� to cholerne �redniowiecze?

Marek skin�� g�ow�.

��Piekielna nuda � oceni� Mateusz. � Nigdy nie potrafi�e� rozs�dnie do tego podej��.

��Nie m�wmy o tym, nie czas na to. Gdzie mieszkasz?

��W pokoiku, kt�ry musz� zwolni� za dziesi�� dni. Z plakat�w nie utrzymam d�u�ej tych dwudziestu metr�w kwadratowych. �wiat mi si� sypie.

I Mateusz mocno potar� d�o� o d�o�.

��Chc� ci pokaza� pewn� chat� � powiedzia� Marek. � Je�eli si� dogadamy, mo�e uda nam si� przeskoczy� trzydzie�ci tysi�cy lat, kt�re nas dziel�.

��I ca�e to g�wno?

��Nie mam poj�cia. P�jdziesz tam ze mn�?

Mateusz, chocia� oboj�tny, a nawet wrogi wobec wszystkiego, co wydarzy�o si� mniej ni� dziesi�� tysi�cy lat przed Chrystusem, zawsze robi� wyj�tek dla tego szczup�ego, ubieraj�cego si� na czarno mediewisty, kt�ry nie rozstawa� si� ze srebrzystym paskiem. Prawd� m�wi�c, uwa�a� t� swoj� przyjacielsk� s�abostk� za dow�d z�ego smaku. Ale jego sympatia do Marka, szacunek, jakim darzy� elastyczn� umys�owo�� i ci�ty j�zyk kolegi, sk�ania�y go do przymkni�cia oka na oburzaj�cy wyb�r, jakiego dokona� Marek, zajmuj�c si� zdegenerowanym okresem dziej�w ludzko�ci. Pomimo tak wstrz�saj�cej wady przyjaciela Mateusz sk�onny by� mu ufa� i cz�sto pozwala� nawet wci�ga� si� w realizacj� wariackich fantazji tego seniora bez grosza przy duszy. Cho�by dzi�, kiedy by�o jasne, �e senior-bankrut wyskuba� z sakwy ostatnie miedziaki i nie mia� nic poza pielgrzymim kosturem; m�wi�c pro�ciej � obaj tkwili po uszy w g�wnie, co zreszt� sprawi�o mu swoist� przyjemno��, ale nawet teraz Marek nie wyzby� si� pa�skiego majestatu, wdzi�ku i zdolno�ci przekonywania. Mo�e tylko szczypta goryczy w zakamarkach oczu, spora porcja �alu, wspomnienie zderze� i upadk�w, kt�rych wola�by nie zazna�, tak, w�a�nie tak� Zachowa� czar, zatrzyma� cienie marze�, kt�re on, Mateusz, cisn�� pod ko�a wagon�w metra sun�cych przez stacj� Chatelet.

C� z tego, �e Marek nie zamierza� wyrzec si� �redniowiecza? Mateusz mimo wszystko poszed� z nim do rudery, o kt�rej przyjaciel opowiada� mu po drodze. Jego upier�cieniona d�o� zatacza�a kr�gi w szarawym powietrzu, uzupe�niaj�c wyja�nienia. A zatem mieli tam ruder� w rozsypce, razem cztery pi�tra i ogr�dek. Tego Mateusz si� nie ba�. Zebra� jako� kwot� na komorne. Rozpali� ogie� w kominku. Ulokowa� gdzie� starego wuja Marka. Co to za historia z tym wujem? Nie m�g� go zostawi�, zamieszka z nimi albo w domu starc�w. Ano dobrze. To nieistotne. Mateusz mia� to w nosie. Ju� widzia�, jak stacja Chatelet oddala si� od niego. Pod��a� za Markiem ulicami, zadowolony, �e Marek popad� teraz w tarapaty, usatysfakcjonowany �a�osn� bezu�yteczno�ci� mediewisty na bezrobociu, zachwycony upodobaniem przyjaciela do b�yskotek, pogodzony z t� ruder�, w kt�rej na pewno zamarzn�, bo przecie� by� dopiero marzec. A� w ko�cu dotarli do odrapanego parkanu, przez kt�ry wida� by�o dom po�r�d wysokich traw, przy tej uliczce zapomnianej przez ca�y Pary�, a on, Mateusz, nie potrafi� ju� obiektywnie oceni� stanu parceli. Wszystko wydawa�o mu si� doskona�e. Spojrza� na Marka i u�cisn�� mu d�o�. Umowa stoi. Ale z samych zarobk�w handlarza drobiazg�w nie zdo�a op�aci� swojej cz�ci. Marek, kt�ry sta� oparty o parkan, przyzna� mu racj�. I znowu obaj spowa�nieli. Zapad�o d�ugie milczenie. A� wreszcie Mateusz rzuci� pewne personalia. �ukasz Devernois. Marek a� krzykn��.

��Chyba nie m�wisz powa�nie? Devernois? Mateusz, czy ty pami�tasz, co robi ten go��? I kim jest?

��Tak. � Mateusz westchn��. � Historykiem pierwszej wojny �wiatowej, Wielkiej Wojny.

��No i co?! Sam widzisz, �e to bzdura! Jeste�my bez grosza i nie czas na wybrzydzanie, wiem o tym. Ale bez przesady, zosta�o nam jeszcze troch� przesz�o�ci, kt�ra pozwala pomarzy� o przysz�o�ci. A co ty mi proponujesz? Pierwsz� wojn� �wiatow�? Histori� wsp�czesn�?! I co jeszcze? Czy ty w og�le wiesz, co m�wisz?

��Tak � odpar� Mateusz. � Ale ten ch�opak nie jest jakim� durniem.

��Podobno. Ale jednak. To nie wchodzi w gr�. Mateusz, wszystko ma swoje granice.

��Dla mnie jest to tak samo przykre jak dla ciebie. Tyle �e wed�ug mnie �redniowiecze czy historia wsp�czesna to prawie to samo.

��Licz si� ze s�owami, stary.

��Dobra. Wydaje mi si� tylko, �e Devernois, chocia� ma jak�� pensyjk�, te� utkn�� w bagnie.

Marek przymru�y� oczy.

��W bagnie? � powt�rzy�.

��Dok�adnie. Straci� posad� w pa�stwowym gimnazjum w Nord-Pas-de-Calais. Ma n�dzne p� etatu w prywatnej szkole katolickiej w Pary�u. Nuda, rozczarowanie, pisanie i samotno��.

��Czyli facet utkn�� w bagnie� Nie mog�e� od razu tak m�wi�?

Marek na chwil� zastyg� w bezruchu. B�yskawicznie analizowa� sytuacj�.

��To wszystko zmienia! � powiedzia� w ko�cu. � Pospiesz si�, Mateusz. Wielka Wojna czy cokolwiek innego, przymkniemy na to oko, zbierz si�y, b�d� twardy i r�b, co chcesz, byle go odszuka� i przekona�. Przyprowad� go tu na si�dm�. Przyjd� z w�a�cicielem. Musimy dzi� podpisa� umow�. Ruszaj si�, g��wkuj, b�d� przekonuj�cy. Trzech facet�w w bagnie to idealny zesp�, �eby z powodzeniem osi�gn�� totaln� klap�.

Po�egnali si� kr�tkim skinieniem i ruszyli, ka�dy w swoj� stron� � Marek biegiem, Mateusz spokojnym marszem.

To by� ich pierwszy wiecz�r w ruderze przy ulicy Chasle. Pojawi� si� historyk pierwszej wojny �wiatowej, kt�r� Francuzi zw� Wielk�, b�yskawicznie u�cisn�� d�onie koleg�w, przebieg� po wszystkich czterech pi�trach, a potem znikn�� bez �ladu.

Kiedy ju� podpisali umow� najmu, Marek najpierw odetchn�� z ulg�, ale wkr�tce poczu�, �e zn�w budz� si� wszystkie najczarniejsze obawy. Ten nadpobudliwy dziejopis wsp�czesno�ci, kt�ry pojawi� si� z poblad�� twarz�, ze swym nieustannie opadaj�cym na oczy kosmykiem ciemnych w�os�w, w zaci�ni�tym pod szyj� krawacie, szarej marynarce i sfatygowanych, ale angielskich pantoflach, wzbudza� w nim niech��. Ten facet, nie m�wi�c ju� nawet o tragedii, jak� niew�tpliwie by� dokonany przez niego wyb�r Wielkiej Wojny, wymyka� si� wszelkiej sta�o�ci, dr�twy i zarazem na luzie, weso�kowaty i powa�ny, raz sk�onny do jowialnej ironii, kiedy indziej pe�en brutalnego cynizmu. Zdawa� si� wpada� ze skrajno�ci w skrajno��, to gniewny i zbuntowany, to pe�en dobrego nastroju, a jego humor by� zmienny i nieprzewidywalny. Niepokoi�. Trudno by�o zgadn��, jak u�o�y si� to s�siedztwo. �ycie pod wsp�lnym dachem z historykiem dwudziestego wieku, w dodatku chodz�cym w krawacie, by�o sytuacj� now�.

Marek spojrza� na Mateusza, kt�ry kr��y� po pustym pokoju mocno zadumany.

���atwo go przekona�e�?

��Starczy�o kilka s��w. Wsta�, poprawi� krawat, po�o�y� mi r�k� na ramieniu i powiedzia�: �Braterstwo okop�w to rzecz �wi�ta. Jestem z tob��. Troch� teatralnie to zabrzmia�o. Po drodze pyta� mnie, co nas interesuje, czym si� zajmujemy. Opowiedzia�em mu troch� o prahistorii, o plakatach, o �redniowieczu, o powie�ci mi�osnej i silnikach. Mina mu zrzed�a, pewnie z powodu �redniowiecza. Ale wzi�� si� w gar��, pogada� troch� o niwelowaniu r�nic spo�ecznych w okopach, s�owem, troch� bredzi�, i tyle.

��A teraz gdzie� znikn��.

��Ale zostawi� torb�. To chyba dobry znak.

A potem spec od Wielkiej Wojny wr�ci�, nios�c na plecach skrzynk� drewna na opa�. Marek nie s�dzi�, �e ten facet jest taki silny. Przynajmniej to mog�o si� na co� przyda�.

Drzewo troch� uros�o.

Ju� od miesi�ca Zofia codziennie stawa�a przy oknie na drugim pi�trze i obserwowa�a nowych s�siad�w. Zainteresowali j�. C� w tym z�ego? Trzech do�� m�odych m�czyzn, �adnej kobiety ani dzieci. Tylko ci trzej. Natychmiast pozna�a tego, kt�ry ubrudzi� si� rdz� kraty i powiedzia�, �e drzewko jest bukiem. Ucieszy�a si�, widz�c go w tym domu. Sprowadzi� jeszcze dw�ch koleg�w, zupe�nie innych ni� on. Jeden by� wysokim blondynem i chodzi� w sanda�ach, drugi nerwowym brunetem, zawsze w szarym garniturze. Zd��y�a ich ca�kiem dobrze pozna�. Czasami Zofia zastanawia�a si�, czy wypada tak ich podgl�da�. Wypada czy nie, dla niej by�a to rozrywka, a poza tym uspokaja�o j� to, dodawa�o pewno�ci, pomaga�o zapomnie� o tamtym. Dlatego wci�� to robi�a. Jej s�siedzi przez ca�y kwiecie� stale si� kr�cili. Biegali z deskami, wiadrami, wozili na taczkach jakie� worki i skrzynie na k�kach. Jak nazywa si� co� takiego p�askiego na k�kach? Musi mie� jak�� nazw�! A, po prostu w�zek transportowy. Wi�c te skrzynie wozili na w�zkach transportowych. Dobrze. Przeprowadzali remont. Cz�sto przechodzili przez ogr�d, kr�cili si� po nim, i dzi�ki temu Zofia pozna�a ich imiona. Specjalnie zostawia�a uchylone okno. Ten szczup�y, ubrany na czarno, to Marek. Misiowaty blondyn to Mateusz. A ten w krawacie to �ukasz. Nawet wierc�c dziury w �cianach, nie rozstawa� si� z krawatem. Zofia musn�a palcami sw�j szalik. Ka�dy ma jakie� s�abostki.

Przez ma�e okienko w garderobie na drugim pi�trze Zofia mog�a obserwowa� tak�e wn�trze domu. Odnawiane okna nie by�y zas�oni�te, zreszt� Zofia przypuszcza�a, �e nigdy nie pojawi� si� w nich firanki. Ka�dy z mieszka�c�w zajmowa� jedno pi�tro. Najbardziej k�opotliwy by� blondyn, kt�ry na swoim pi�trze pracowa� na p� nago, czasem prawie nago albo po prostu nago, r�nie to bywa�o. Wykazywa� przy tym ogromn� swobod� i zr�cznie sobie radzi� z remontem. Troch� j� to kr�powa�o. Blondyn by� osob� mi�� dla oka, to nie ulega�o kwestii. Nie by� to jednak pow�d, kt�ry w oczach Zofii dawa�by jej prawo do przesiadywania w garderobie i podgl�dania. Poza remontem, kt�rego s�siedzi chwilami mieli chyba powy�ej uszu, ale kt�ry konsekwentnie przeprowadzali, du�o czytali i pisali. P�ki ugina�y si� pod ci�arem ksi��ek. Zofia, kt�ra urodzi�a si� w kamienistych Delfach, a w �wiat wyfrun�a za swym g�osem, podziwia�a ludzi, kt�rzy przesiadywali przy biurkach i czytali w �wietle ma�ej lampki. Ostatnio, w zesz�ym tygodniu, w domu zamieszka� jeszcze kto�. Kolejny m�czyzna, ale znacznie starszy. Pocz�tkowo Zofia my�la�a, �e to tylko go��. Jednak okaza�o si�, �e i ten stary cz�owiek wprowadzi� si� do rudery. Czy na d�ugo? Tak czy inaczej mieszka� tam, na pi�terku. Dziwnie to wygl�da�o. Facet mia� chyba � przynajmniej z tej odleg�o�ci tak jej si� wydawa�o � ca�kiem atrakcyjn� twarz. Z pewno�ci� by� najprzystojniejszy z tej czw�rki. Ale i najstarszy. Mo�e sze��dziesi�cio-, mo�e siedemdziesi�cioletni. Da�aby g�ow�, �e z jego ust dob�dzie si� dono�ny tenor, ale okaza�o si�, �e ma mi�kki, jedwabisty g�os, tak niski, �e Zofia nie zdo�a�a dot�d uchwyci� ani s�owa z tego, co m�wi�. Wyprostowany, wysoki niczym kapitan, kt�rego statek zaton��, nie tyka� prac remontowych. Nadzorowa�, gaw�dzi�. Nie uda�o jej si� ustali�, jak ma na imi�. Zofia nazywa�a go tymczasowo Aleksandrem Wielkim albo starym nudziarzem, zale�nie od nastroju.

Najcz�ciej s�ycha� by�o tego, kt�ry nosi� krawat, �ukasza. Brzmienie jego g�osu by�o dono�ne, a on sam chyba dobrze si� bawi�, czyni�c g�o�ne komentarze i udzielaj�c najrozmaitszych rad, kt�rych dwaj pozostali na og� nie brali do serca. Pr�bowa�a rozmawia� o nich z Piotrem, ale s�siedzi nie interesowali go bardziej ni� drzewo. Dop�ki nie robili ha�asu w ruderze, nie obchodzili go. C�, Piotr by� bez reszty poch�oni�ty prac� i sprawami socjalnymi. Bo te� dzie� w dzie� przerzuca� sterty przera�aj�cych dokument�w, kt�re m�wi�y o mieszkaj�cych pod mostami dzieciach-matkach, o bezdomnych, o dwunastolatkach bez domu i rodziny, o starcach konaj�cych na zimnych strychach. Na tej podstawie opracowywa� informacje dla sekretarza stanu. A Piotr by� naprawd� odpowiedzialnym urz�dnikiem. Ale Zofi� dra�ni� spos�b, w jaki opowiada� czasami o �swoich� biedakach, kt�rych dzieli� na typy i podtypy, podobnie jak wielbicieli. Ciekawe, do jakiego gatunku zaliczy�by j�, dwunastolatk� z Delf, kt�ra sprzedawa�a turystom haftowane chusteczki? Czy tak�e uzna�by j� za �biedactwo�? C� zrobi� Potrafi�a zrozumie�, �e maj�c to wszystko na g�owie, gwi�d�e na drzewo albo na czterech nowych s�siad�w. Ale bez przesady. Dlaczego nie chcia� o tym po prostu pogaw�dzi�? Cho�by przez chwil�?

Marek nawet nie uni�s� g�owy, s�ysz�c g�os �ukasza, kt�ry z wy�yn swego trzeciego pi�tra rzuci� has�o alarmu lub co� w tym stylu. W�a�ciwie Marek zdo�a� ju� jako� przystosowa� si� do wsp�istnienia z historykiem Wielkiej Wojny, kt�ry po pierwsze wykona� lwi� cz�� prac remontowych w ich ruderze, po drugie za� zdolny by� do niezwykle d�ugiego milczenia, gdy bez reszty oddawa� si� swym studiom. To milczenie, a mo�e i studia cechowa�a w dodatku imponuj�ca g��bia. �ukasz nie s�ysza� dos�ownie nic, kiedy poch�ania�a go ta wojenna zawierucha. On jeden potrafi� upora� si� z pracami hydraulicznymi i doprowadzi� do porz�dku instalacj� elektryczn� we wsp�lnym domu, tote� Marek, kt�ry absolutnie si� na tym nie zna�, by� mu dozgonnie wdzi�czny. Jemu te� zawdzi�czali przerobienie stryszku na dwupokojowe poddasze, gdzie nie by�o ju� ani zimno, ani ponuro i gdzie chrzestny czu� si� jak u Pana Boga za piecem. I wreszcie � to on op�aca� jedn� trzeci� komornego i przejawia� osza�amiaj�c� hojno��, za kt�rej spraw� ta n�dzna chata z tygodnia na tydzie� prezentowa�a si� coraz przyzwoiciej. Lecz z r�wnie wielk� hojno�ci� zasypywa� ich s�owami, czasem wzburzonym potokiem s��w. Wyg�asza� pe�ne ironii tyrady wojenne. Potrafi� zagalopowa� si� na tym polu bardzo daleko, wyg�aszaj�c ostre s�dy i przez godzin� rozwodz�c si� nad byle szczeg�em. Marek w�a�ciwie nauczy� si� ju� traktowa� te tyrady jak niegro�ne �redniowieczne smoki, kt�re na moment pojawia�y si� gdzie� na �redniowiecznym horyzoncie. �ukasz nie by� zreszt� znawc� sztuki wojennej. Z determinacj�, drobiazgowo zg��bia� dzieje Wielkiej Wojny, stara� si� poj�� jej istot�, lecz na pr�no. Mo�e dlatego by� ni� tak zafascynowany. Nie, z pewno�ci� kierowa� si� czym innym. Tak czy inaczej w�a�nie tego wieczoru, ko�o sz�stej, znowu go to napad�o. Tym razem �ukasz zbieg� po schodach i bez pukania wtargn�� do Marka.

��Og�aszam alarm! � krzykn��. � Wszyscy do schronu. S�siadka zmierza w nasz� stron�.

��Jaka s�siadka?

��Front zachodni. Albo, je�li wolisz, s�siadka z prawej. Ta bogata pani w apaszce. Ani s�owa wi�cej. I niech nikt si� nie rusza, kiedy zadzwoni do drzwi. Udajemy, �e dom jest pusty. Zaraz uprzedz� Mateusza.

Zanim Marek zd��y� cokolwiek powiedzie�, �ukasz zbiega� ju� na pierwsze pi�tro.

��Mateusz � krzykn�� �ukasz, otwieraj�c drzwi. � Alarm! Wszyscy do�

Marek us�ysza�, �e �ukasz zamilk� w p� s�owa. U�miechn�� si� i pod��y� jego �ladem.

��Cholera! � �ukasz odzyska� mow�. � Nie musisz chyba rozbiera� si� do naga, �eby ustawia� ksi��ki w bibliotece! To ci w czym� pomaga? Do diab�a, czy nie jest ci zimno?

��Przecie� nie jestem nagi, mam na nogach sanda�y � odpar� z powag� Mateusz.

��Dobrze wiesz, �e nie chodzi o sanda�y. A je�eli ju� bawi ci� odgrywanie roli cz�owieka z czas�w spowitych mrokiem dziej�w, to wbij sobie do g�owy, �e i on nie by� tak g�upi ani tak prymitywny, �eby biega� na golasa.

Mateusz wzruszy� ramionami.

��Wiem o tym r�wnie dobrze jak ty � powiedzia�. � To nie ma nic wsp�lnego z cz�owiekiem prahistorycznym.

��A z kim?

��Ze mn�. Ubrania mnie kr�puj�. Dusz� si� w nich. Tak jest mi dobrze. Jak mam ci to wyja�ni�? Nie rozumiem, w czym ci to przeszkadza, skoro jestem u siebie. Po prostu pukaj przed wej�ciem. Co si� sta�o? Co� pilnego?

Wydarzenia nagl�ce wykracza�y poza sfer� poj�� u�ywanych przez Mateusza. Marek wszed� do pokoju i u�miechn�� si�.

���Kiedy w�� ujrzy cz�owieka nagiego � odezwa� si� � odczuwa strach i ucieka najszybciej, jak potrafi; kiedy jednak ujrzy cz�owieka odzianego, atakuje go bez l�ku�. Trzynasty wiek.

��Pokonali�my par� �adnych lat � mrukn�� �ukasz.

��Co si� sta�o? � zapyta� znowu Mateusz.

��Nic. �ukasz zauwa�y� s�siadk� z frontu zachodniego, zmierzaj�c� w naszym kierunku. Postanowi�, �e nie zareagujemy na d�wi�k dzwonka.

��Dzwonek jest wci�� zepsuty � powiedzia� Mateusz.

��Szkoda, �e to nie s�siadka z frontu wschodniego � wtr�ci� �ukasz. � Bo s�siadka z frontu wschodniego jest �adna. Czuj�, �e z frontem wschodnim mo�na by podj�� pertraktacje.

��Sk�d wiesz?

��Przeprowadzi�em kilka akcji zwiadu taktycznego. Wsch�d jest bardziej poci�gaj�cy i przychylniejszy.

��Ale odwiedza nas Zach�d. I nie rozumiem, dlaczego mieliby�my nie otwiera� � przerwa� ostro Marek. � Lubi� j�, zamienili�my kt�rego� ranka kilka s��w. Zreszt� dla w�asnego dobra powinni�my zjedna� sobie s�siad�w. Z przyczyn strategicznych.

��Oczywi�cie � zgodzi� si� �ukasz � je�li rozwa�asz to z punktu widzenia dyplomacji.

��Raczej go�cinno�ci. A je�li wolisz � w kategoriach czysto ludzkich.

��Ju� puka do drzwi � przerwa� Mateusz. � P�jd� jej otworzy�.

��Mateuszu! � sykn�� Marek, chwytaj�c go za rami�.

��Co? Przecie� sam tego chcia�e�.

Marek spojrza� na niego, bezradnie rozk�adaj�c r�ce.

��Jasne. Cholera! � mrukn�� Mateusz. � Ubranie, trzeba si� ubra�.

��W�a�nie, Mateuszu. Ubranie bywa konieczne.

Wskoczy� w spodnie i sweter, podczas gdy Marek i �ukasz schodzili na d�.

��Przecie� tyle razy t�umaczy�em mu, �e sanda�y to za ma�o � rzuci� po drodze �ukasz.

��A ty � mrukn�� gniewnie Marek � lepiej si� zamknij.

��Dobrze wiesz, �e nie tak �atwo mi si� zamkn��.

��To fakt � przyzna� Marek. � Ale t� spraw� zostaw ju� mnie. Znam t� s�siadk� i ja otworz� jej drzwi.

��Sk�d j� znasz?

��Przecie� m�wi�em. Rozmawiali�my. O g�upstwie. O drzewie.

��O jakim drzewie?

��O m�odym buku.

Wyra�nie skr�powana Zofia siedzia�a sztywno na krze�le, kt�re jej wskazano. Od czas�w greckich przywyk�a do przyjmowania lub odrzucania propozycji spotka� z dziennikarzami i wielbicielami, lecz nie do wpraszania si� do ludzi. Ju� od blisko dwudziestu lat nie puka�a do cudzych drzwi ot tak, bez uprzedzenia. Teraz siedzia�a w obcym pokoju, otoczona przez trzech m�czyzn, i zastanawia�a si�, co te� mogli pomy�le� o tak zaskakuj�cym zachowaniu s�siadki, kt�ra wpada, �eby ich przywita�. Dzi� nikt ju� tak nie post�puje. Dlatego chcia�a si� jak najszybciej wyt�umaczy�. Czy jednak mog�a z nimi rozmawia� tak, jak to sobie wyobra�a�a, obserwuj�c ich z okna na drugim pi�trze? Kiedy ju� stanie si� z lud�mi twarz� w twarz, wiele si� zmienia. Marek p� sta�, p� siedzia� na solidnym, drewnianym stole, krzy�uj�c szczup�e nogi. By� przystojny, a z jego niebrzydkiej twarzy spogl�da�y na ni� spokojne oczy, kt�re jej nie ponagla�y. Siedz�cy przed ni� Mateusz tak�e mia� �adne rysy twarzy, mo�e za grube usta i zarys podbr�dka, ale nagradza� to urok jego oczu, niebieskich jak morska woda w bezwietrzny dzie�. �ukasz, kt�ry krz�ta� si�, wyjmuj�c szklanki i butelki, raz po raz odrzuca� do ty�u g�ste w�osy. Mia� twarz dziecka i krawat doros�ego m�czyzny.

Uspokoi�a si�. Przecie� nie przysz�aby tu, gdyby nie ogarn�� jej strach!

��Musz� przyzna� � zacz�a, bior�c z r�k u�miechni�tego �ukasza szklank�, kt�r� jej poda� � �e przykro mi, i� panom przeszkadzam, ale szukam kogo�, kto zechcia�by wy�wiadczy� mi przys�ug�.

Dwie twarze mia�y wyczekuj�cy wyraz. Teraz musia�a ju� wszystko im wyja�ni�. Ale jak powiedzie� o czym� tak �a�osnym? �ukasz wcale nie s�ucha�. Wychodzi� i wraca�, jakby czuwa� nad gotuj�cym si� w kuchni daniem, kt�rego przyrz�dzenie bez reszty skupia�o jego uwag� i kt�remu musia� po�wi�ci� wszystkie si�y.

��Chodzi o pewne dziwaczne zdarzenie. Ale potrzebny mi kto�, kto wy�wiadczy mi przys�ug� � powt�rzy�a Zofia.

��Jakiego rodzaju przys�ug�? � zapyta� �agodnym tonem Marek, jakby chcia� jej pom�c.

��Trudno to powiedzie�, a wiem, �e i tak przez ostatni miesi�c du�o pracowali�cie. Chodzi o wykopanie do�u w moim ogrodzie.

��Brutalna interwencja na froncie zachodnim � szepn�� �ukasz.

��Oczywi�cie � ci�gn�a Zofia � zap�ac� wam, je�li si� dogadamy. Powiedzmy� trzydzie�ci tysi�cy frank�w dla was trzech.

��Trzydzie�ci tysi�cy frank�w? � powt�rzy� szeptem Marek. � Za wykopanie do�u?

��Wr�g podj�� pr�b� przekupstwa � mrukn�� niemal bezg�o�nie �ukasz.

Zofia czu�a si� skr�powana. Mimo to wydawa�o jej si�, �e trafi�a pod w�a�ciwy adres. I �e nie powinna si� wycofywa�.

��Tak. Trzydzie�ci tysi�cy frank�w za wykopanie do�u i za milczenie.

��Ale� � wtr�ci� Marek � prosz� pani�

��Nazywani si� Relivaux, Zofia Relivaux. Jestem wasz� s�siadk� z prawej strony.

��Nie � przerwa� cicho Mateusz. � Nie.

��Rzeczywi�cie jest pani nasz� s�siadk� � ci�gn�� p�g�osem Mateusz. � Ale nie jest pani Zofi� Relivaux. Jest pani �on� pana Relivaux. ale nazywa si� pani Zofia Simeonidis.

Marek i �ukasz spogl�dali na Mateusza zdumieni. Zofia u�miechn�a si�.

��Sopran liryczny � ci�gn�� Mateusz. � �Manon Lescaut�, �Madame Butterfly�, �Aida�, �Otello�, �Cyganeria�, �Elektra�� Ale ju� od sze�ciu lat nie pojawia si� pani na scenie. Pozwoli pani, �e powiem, i� to dla mnie zaszczyt, mie� pani� za s�siadk�.

I Mateusz sk�oni� g�ow� w ge�cie wyra�aj�cym szacunek. Przypatruj�c mu si�, Zofia pomy�la�a raz jeszcze, �e trafi�a pod w�a�ciwy adres. Westchn�a z zadowoleniem, a jej oczy obieg�y przestronny pok�j, wy�o�ony terakot�, �wie�o pomalowany, o kiepskiej akustyce, kt�r� poprawi� mog�oby obfitsze umeblowanie. Trzy weneckie okna wychodzi�y na ogr�d. Wn�trze przypomina�o nieco klasztorny refektarz. Przez niskie, r�wnie� zwie�czone �ukiem drzwi wchodzi� i wychodzi� �ukasz, wci�� z drewnian� chochl�. W klasztorze, zw�aszcza w refektarzu, mo�na przecie� wszystko wyzna�.

��Skoro pan ju� wszystko o mnie powiedzia�, nie musz� si� przedstawia� � skwitowa�a Zofia.

��W przeciwie�stwie do nas � odpar� Marek, na kt�rym s�owa Mateusza zrobi�y spore wra�enie. � On to Mateusz Delamarre�

��Nie trzeba � przerwa�a mu Zofia. � Troch� mi wstyd, �e ju� was znam, ale chc�c nie chc�c, s�yszy si� sporo z tego, co dzieje si� w s�siedzkim ogrodzie.

��Chc�c nie chc�c? � zdziwi� si� �ukasz.

��W�a�ciwie, chc�c, ma pan racj�. Patrzy�am i s�ucha�am, i to uwa�nie. Przyznaj� si� do tego.

Zofia na chwil� zamilk�a. Zastanawia�a si�, czy Mateusz odgad�, �e widzia�a go z ma�ego okna.

��Nie szpiegowa�am was. Po prostu mnie zainteresowali�cie. Domy�la�am si�, �e mog� was potrzebowa�. Co by�cie powiedzieli, gdyby pewnego ranka w waszym ogrodzie pojawi�o si� drzewo, o kt�rego pochodzeniu nic by�cie nie wiedzieli?

��Szczerze m�wi�c � odpar� �ukasz � nasz ogr�d jest w takim stanie, �e prawdopodobnie nawet by�my go nie zauwa�yli.

��Nie o to chodzi � wtr�ci� si� Marek. � Domy�lam si�, �e m�wi pani o tym m�odym buku?

��W�a�nie � Zofia skin�a g�ow�. � Przyby� pewnego ranka. Bez s�owa. Nie wiem, kto go zasadzi�. To nie jest prezent. I nie zrobi� tego ogrodnik.

��Co s�dzi o tym pani m��? � zapyta� Marek.

��Jest mu to oboj�tne. To bardzo zaj�ty cz�owiek.

��Chce pani przez to powiedzie�, �e nic go to nie obchodzi? � odezwa� si� �ukasz.

��Gorzej. Nie chce nawet, �ebym z nim o tym rozmawia�a. Dra�ni go to.

��Dziwne � powiedzia� Marek.

�ukasz i Mateusz pokiwali g�owami.

��Uwa�a pan, �e to dziwne? Naprawd�? � zapyta�a Zofia.

��Naprawd� � przyzna� Marek.

��Ja r�wnie� � szepn�a.

��Prosz� wybaczy�, �e zapytam jak kompletny ignorant � podj�� Marek � ale czy by�a pani s�awn� �piewaczk�?

��Nie � odrzek�a Zofia. � Nie wybitn�. Odnios�am pewien sukces. Ale nigdy nie by�am �wiatowej s�awy diw�. O nie. Je�eli my�la� pan, �e to ho�d, a sugerowa� to ju� m�j m��, obra� pan fa�szywy trop. Mia�am wielbicieli, ale nie wzbudza�am a� tak gor�cego podziwu. Prosz� zapyta� Mateusza, jest w tej dziedzinie ekspertem.

Mateusz ograniczy� si� do dwuznacznego gestu.

��Ocenia si� pani troch� za nisko � wyszepta�. Zapad�o milczenie. �ukasz, jak przysta�o na cz�owieka obytego, ponownie nape�ni� szklaneczki.

��Kr�tko m�wi�c � �ukasz machn�� drewnian� chochl� � boi si� pani. Nie oskar�a pani m�a, nikogo pani nie oskar�a, nie chce pani nawet o niczym takim my�le�, ale boi si� pani.

��Odczuwam niepok�j � odpar�a Zofia, zni�aj�c g�os do szeptu.

��Poniewa� zasadzone drzewo � ci�gn�� �ukasz � oznacza ziemi�. Ziemi� pod spodem. Ziemi�, kt�rej nikt nie poruszy, bo ro�nie na niej drzewo. Ziemi� zamkni�t�. Mo�na by rzec � gr�b. W sumie to ca�kiem interesuj�cy problem.

�ukasz by� brutalny i nigdy nie owija� w bawe�n�. Wydawa�o si� jednak, �e ma racj�.

��Nie posuwaj�c si� a� tak daleko � Zofia wci�� m�wi�a szeptem � chcia�abym, je�li mo�na to tak uj��, mie� czyste sumienie. Dowiedzie� si�, czy co� jest pod spodem.

��Albo kto� � dorzuci� �ukasz. � Czy ma pani podstawy, �eby my�le� o kim� konkretnym? O m�u? Robi� m�tne interesy? Mo�e mia� k�opotliwe kochanki?

��Do�� tego, �ukaszu � przerwa� Marek. � Nikt ci� nie prosi� o tak� pomoc. Pani Simeonidis przysz�a do nas w sprawie do�u, kt�ry trzeba wykopa�, a nie w �adnej innej. Pozwolisz, �e na tym poprzestaniemy. Nie ma sensu bezpodstawnie niszczy� wszystkiego wok�. Na razie chodzi tylko o wykopanie do�u. Czy dobrze zrozumia�em?

��Tak � potwierdzi�a Zofia. � Trzydzie�ci tysi�cy frank�w.

��Za co a� tyle pieni�dzy? Przyznaj�, �e to kusz�ce. Jeste�my bez grosza.

��Zauwa�y�am � powiedzia�a Zofia.

��Ale to nie pow�d, �eby trwoni� tak� sum� na wykopanie dziury w ziemi.

��Nigdy nic nie wiadomo � odpar�a Zofia. � Po tym dole� je�li co� jeszcze si� wydarzy, mo�e b�d� wola�a, aby wszystko utrzyma� w tajemnicy. A za milczenie trzeba p�aci�.

��Jasne � skwitowa� Mateusz. � Czy jednak wszyscy tu obecni godz� si� kopa� bez wzgl�du na to, co z tego wyniknie?

Ponownie zapad�a cisza. Sprawa nie by�a prosta. Rzecz jasna, �e w ich sytuacji perspektywa zarobku by�a n�c�ca. Z drugiej strony, zosta� wsp�lnikiem dla pieni�dzy� I wsp�lnikiem czego?

��Oczywi�cie, �e trzeba to zrobi� � powiedzia� g�os o �agodnym brzmieniu.

Wszyscy odwr�cili si� w stron�, z kt�rej dobiega�. Stary ojciec chrzestny wszed� do pokoju, nape�ni� szklank� i jakby nigdy nic przywita� si� z pani� Simeonidis. Zofia bacznie mu si� przygl�da�a. Z bliska nie wygl�da� na Aleksandra Wielkiego. Jego szczup�a, prosta sylwetka powodowa�a, �e sprawia� wra�enie wysokiego, w rzeczywisto�ci jednak nie by� a� tak wysoki. Ale ta twarz� Jej zacieraj�ce si� pi�kno wci�� robi�o wra�enie. Nie by�o w niej surowo�ci, lecz czyste rysy, orli nos, nieregularna linia ust, lekko uniesione �uki brwi, jasne spojrzenie � wszystko, czego trzeba, �eby da� mu moc uwodzenia, i to b�yskawicznego. Zofia doceni�a jego urok, oddaj�c sprawiedliwo�� temu obliczu. Inteligencja, b�yskotliwo��, �agodno��, a mo�e dwulicowo��. Stary wyg�adzi� d�oni� w�osy, jeszcze nie siwe, ale na p� czarne, na p� zbiela�e, kr�cone i opadaj�ce na kark, a potem usiad�. Wyda� opini�. Kopa�. I nikt nawet nie pomy�la�, �eby mu si� przeciwstawi�.

��S�ucha�em, stoj�c za drzwiami � powiedzia�. � Pani zreszt� pods�uchiwa�a nas przez okno. U mnie to niemal odruch, stary nawyk. Wcale mnie to nie kr�puje.

��Fajnie � mrukn�� �ukasz.

��Ma pani ca�kowit� racj� � ci�gn�� stary. � Trzeba kopa�.

Marek wsta�, wyra�nie za�enowany.

��To m�j wujek � powiedzia�, jakby to usprawiedliwia�o niedyskrecj� intruza. � M�j chrzestny, Armand Vandoosler. Mieszka tu.

��Lubi wyg�asza� w�asne opinie w ka�dej sprawie � mrukn�� �ukasz.

��Do�� tego, �ukaszu � przerwa� mu Marek. � Zamknij si�, to by�o w naszym kontrakcie.

Vandoosler z u�miechem machn�� r�k�, jakby przegania� natr�tn� much�.

��Nie denerwuj si� � powiedzia�. � �ukasz w�a�ciwie ma racj�. Lubi� wypowiada� si� w ka�dej sprawie. Zw�aszcza kiedy mam racj�. Zreszt� on te� to lubi. Nawet gdy nie ma racji.

Marek, kt�ry wci�� jeszcze sta�, wymownym spojrzeniem dawa� wujowi do zrozumienia, �e lepiej by by�o, gdyby sobie poszed�, bo nie powinien uczestniczy� w tej rozmowie.

��Nie � powiedzia� Vandoosler, patrz�c na Marka. � Mam powody, �eby tu zosta�.

Jego spojrzenie zatrzyma�o si� na �ukaszu, przesun�o na Mateusza, potem na Zofi� Simeonidis, a wreszcie zn�w spocz�o na Marku.

��Lepiej szczerze przedstawi� im sytuacj�, Marku � szepn��, u�miechaj�c si�.

��To nie jest najw�a�ciwsza chwila. Przesta� tru� � odburkn�� p�g�osem Marek.

��Dla ciebie �adna chwila nie b�dzie odpowiednia � powiedzia� Vandoosler.

��Powiedz im sam, skoro ci tak zale�y. To ty nawarzy�e� piwa, nie ja.

��Do diab�a z tym! � �ukasz machn�� chochl�. � Wuj Marka jest starym glin�, ot i ca�y problem! Chyba nie b�dziemy nad tym rozmy�lali do bia�ego rana, co?

��A ty sk�d o tym wiesz? � zapyta� Marek, gwa�townie odwracaj�c si� w stron� �ukasza.

��Och� zauwa�y�em par� drobiazg�w, robi�c remont.

��Najwyra�niej wszyscy tu lubi� myszkowa� � podsumowa� Vandoosler.

��Nie mo�na by� historykiem, je�eli nie potrafi si� szpera� � odpar� �ukasz, wzruszaj�c ramionami.

Marek by� w�ciek�y. Znowu pozwoli� sobie na ten cholerny napad irytacji. Przys�uchuj�ca si� im uwa�nie Zofia zachowa�a stoicki spok�j. Podobnie jak Mateusz. Czekali.

��Wspania�a ta historia wsp�czesna. � Marek cedzi� s�owa. � Powiedz, co jeszcze odkry�e�.

��Drobiazgi. �e tw�j wujek zajmowa� si� narkotykami, by� w brygadzie zwalczania hazardu�

���a przez siedemna�cie lat pracowa� jako komisarz w wydziale kryminalnym � podj�� spokojnie Vandoosler. � I �e mnie wyrzucili, skre�lili. Bez medalu po dwudziestu o�miu latach s�u�by. Kr�tko m�wi�c � ha�ba, wstyd i publiczne pot�pienie.

�ukasz pokiwa� g�ow�.

��Trafne podsumowanie � przyzna�.

��Cudownie � wycedzi� przez z�by Marek, wpatruj�c si� w �ukasza. � Ale dlaczego o tym nie wspomnia�e�?

��Bo nic mnie to nie obchodzi � powiedzia� �ukasz.

���wietnie � szepn�� Marek. � Ciebie, drogi wujku, nikt o nic nie prosi� � ani o to, �eby� do nas zszed�, ani �eby� s�ucha�, a ciebie, �ukaszu, nikt nie upowa�ni� do szperania ani do rozpowiadania tego wszystkiego. Mogli�my z tym jeszcze poczeka�, prawda?

��Ot� nie � powiedzia� Vandoosler. � Pani Simeonidis potrzebuje waszej pomocy w delikatnej sprawie i lepiej, �eby wiedzia�a, �e na stryszku siedzi sobie stary gliniarz. Teraz mo�e si� jeszcze wycofa� albo was zatrudni�. Uczciwo�� wymaga�a, �eby jej o tym powiedzie�.

Marek spojrza� badawczo na Mateusza i �ukasza.

���wietnie � powt�rzy�, jeszcze bardziej podnosz�c g�os. � Armand Vandoosler to stary, zdemoralizowany eksgliniarz. Ale wci�� jest glin� i wci�� jest zdegenerowany, tego mo�ecie by� pewni. A w dodatku �wietnie sobie radzi z wymiarem sprawiedliwo�ci i z �yciem. Co prawda, ta zaradno�� mo�e mu stan�� o�ci� w gardle. Ale nie musi.

��Na og� staje � doda� Vandoosler.

��Ale nie wszystko wam powiedzia�em � podj�� Marek. � Teraz r�bcie z t� wiedz�, co chcecie. Uprzedzam jednak � to m�j chrzestny i wuj. Jest bratem mojej matki, wi�c tak czy inaczej nie ma o czym m�wi�. Zostanie tu. Je�eli wsp�lna chata wam nie odpowiada�

��Stara rudera � wtr�ci�a Zofia Simeonidis. � Tak nazywaj� j� mieszka�cy dzielnicy.

��Niech b�dzie� je�li stara rudera nie odpowiada wam z powodu wuja, kt�ry osobliwie traktowa� prac� w policji, mo�ecie pakowa� manatki. Stary i ja poradzimy sobie bez was.

��Dlaczego tak si� denerwujesz? � zapyta� Mateusz, kt�rego niebieskie oczy by�y oaz� spokoju.

��Te� tego nie rozumiem. � �ukasz znowu wzruszy� ramionami. � Facet daje si� ponosi� nerwom i wyobra�ni. Ale wiesz, tacy s� ludzie �redniowiecza. Moja cioteczna babka pracowa�a w rze�ni, a ja wcale si� tym nie przejmuj�.

Marek, nagle si� uspokoiwszy, spu�ci� g�ow� i spl�t� r�ce. Zerkn�� ukradkiem na �piewaczk� z frontu zachodniego. Co te� postanowi teraz, wiedz�c, �e w domu, to znaczy w tej starej ruderze, mieszka stary, zepsuty gliniarz?

Zofia jakby czyta�a w jego my�lach.

��Jego obecno�� wcale mi nie przeszkadza � powiedzia�a.

��Trudno znale�� osob� bardziej godn� zaufania ni� skorumpowany gliniarz � rzek� stary Vandoosler. � Zalety takiego faceta to s�uchanie, d��enie do poznania prawdy i �wiadomo��, �e ma trzyma� j�zyk za z�bami. W pewnym sensie to idea�.

��Cho�by w�tpliwy � doda� p�g�osem Marek � ale wujek by� �wietnym glin�. Mo�e si� nam przyda�.

��Nie martw si� � uspokaja� go Vandoosler, zwracaj�c spojrzenie na Zofi�. � Pani Simeonidis sama to oceni. Oczywi�cie, je�eli pojawi� si� jakie� problemy. A co do tych trzech � powiedzia�, wskazuj�c m�odych ludzi � to nie s� g�upcami. Oni te� mog� si� przyda�.

��Nie powiedzia�am, �e s� g�upcami � odpar�a Zofia.

��Chyba warto troch� bli�ej ich pozna� � doda� Vandoosler. � O moim siostrze�cu Marku sporo m�g�bym powiedzie�. Mieszka� u mnie w Pary�u jako dwunastolatek� w�a�ciwie by� ju� wtedy prawie ukszta�towany. Sk�onny do gniewu, uparty, egzaltowany, �atwo dawa� si� zbija� z tropu, ale ju� by� za sprytny, �eby siedzie� spokojnie. Niewiele mog�em zrobi�. Wpoi�em mu tylko par� zdrowych zasad, dotycz�cych koniecznego zam�tu, w kt�rym trzeba nieustannie �y�. Umia� sobie radzi�. Dw�ch pozosta�ych zacz��em poznawa� dopiero przed tygodniem i jak na razie prezentuj� si� ca�kiem nie�le. To ciekawy zesp�, ka�dy z nich ma wielk� pasj�. Zabawna gromadka. Ale przechodz�c do rzeczy, po raz pierwszy spotykam si� z tak� spraw�. Chyba i tak za d�ugo zwleka�a pani z zaj�ciem si� tym drzewem.

��Ale co mia�am zrobi�? � powiedzia�a Zofia. � Policjanci by mnie wy�miali.

��Co do tego nie ma cienia w�tpliwo�ci � zgodzi� si� Vandoosler.

��A nie chcia�am denerwowa� m�a.

��Chodz�cy rozs�dek.

��Dlatego czeka�am� a� lepiej ich poznam. Ich.

��Jak mamy to zrobi� � zapyta� Marek � je�li nie chce pani niepokoi� m�a?

��Pomy�la�am � powiedzia�a Zofia � �e mogliby�cie si� poda� za robotnik�w zatrudnionych przez miasto. Weszliby�cie pod pozorem sprawdzania przewod�w elektrycznych lub czego� w tym rodzaju. Czegokolwiek, co wymaga rob�t ziemnych. Oczywi�cie wykop musia�by biec pod tym drzewem. Dam wam dodatkowe pieni�dze na ubrania robocze, wynajem wozu i narz�dzia.

��Zgoda � powiedzia� Marek.

��To si� da za�atwi� � doda� Mateusz.

��B�dzie pani mog�a obserwowa� reakcj� m�a, kiedy przyjd� z planami wykop�w? � zapyta� Vandoosler.

��Postaram si� � odpar�a Zofia.

��Zna ich twarze?

��Jestem pewna, �e nie. Zupe�nie nie zwraca na nich uwagi.

��Doskonale � powiedzia� Marek. � Dzi� jest czwartek. Musimy dopracowa� plan i przygotowa�, co trzeba� W poniedzia�ek rano zadzwonimy do pani drzwi.

��Dzi�kuj� � rzek�a Zofia. � Zabawne, ale w tej chwili jestem przekonana, �e pod drzewem nic nie ma.

Otworzy�a torebk�.

��Oto pieni�dze � powiedzia�a. � Pe�na kwota.

��Ju� teraz? � zdziwi� si� Marek.

Stary Vandoosler u�miechn�� si�. Zofia Simeonidis by�a wyj�tkow� kobiet�. Nie�mia�a, na poz�r niezdecydowana, mimo to ju� przygotowa�a pieni�dze. Czy by�a a� tak pewna, �e ich przekona? Wyda�o mu si� to interesuj�ce.

Po wyj�ciu Zofii Simeonidis przez chwil� wszyscy kr��yli po pokoju, nie wiedz�c, co ze sob� zrobi�. Stary Vandoosler postanowi� zje�� kolacj� w swoim podniebnym apartamencie. Zanim wyszed�, obserwowa� wsp�lokator�w. Wszyscy trzej jakby utkn�li, ka�dy przy innym oknie, i teraz wpatrywali si� w ciemny ogr�d. Pod �ukami okiennych wykuszy wygl�dali niczym zwr�cone plecami do widza pos�gi. Pos�g �ukasza po lewej, w �rodku statua Marka, po prawej Mateusza. �wi�ty �ukasz, �wi�ty Marek i �wi�ty Mateusz zastygli w bezruchu, ka�dy w swej alkowie. Dziwni ch�opcy, niezwykli �wi�ci. Marek spl�t� r�ce na plecach i sta� wyprostowany w lekkim rozkroku. Vandoosler pope�ni� w �yciu wiele g�upstw, ale bardzo kocha� siostrze�ca. Cho� nigdy nie stali nad chrzcielnic�.

��Czas na kolacj� � przerwa� milczenie �ukasz. � Upiek�em pasztet.

��Z czego? � zainteresowa� si� Mateusz.

M�czy�ni wci�� nie ruszali si� z miejsc � rozmawiali, stoj�c przy oknach i wpatruj�c si� w ogr�d.

��Z zaj�ca. Chudziutki pasztet. My�l�, �e jest smaczny.

��Zaj�c to drogie mi�so � stwierdzi� Mateusz.

��Marek zw�dzi� go dzi� rano i przyni�s� � powiedzia� �ukasz.

��Fajnie! � uzna� Mateusz. � Marek jest podobny do swego wujaszka. Dlaczego zw�dzi�e� tego zaj�ca?

��Bo �ukasz mia� na niego wielk� ochot�, a zaj�c jest za drogi.

��Jasne � rzek� Mateusz. � Skoro tak do tego podchodzisz� Powiedz, jak to si� sta�o, �e nosisz to samo nazwisko co brat twojej matki?

��Moja matka by�a samotna, durniu.

��Jedzmy ju� � wtr�ci� �ukasz. � Dlaczego si� go czepiasz?

��Nie czepiam si�. Po prostu pytam. Co takiego zrobi� Vandoosler, �e go wyrzucili?

��Pom�g� zab�jcy w ucieczce.

��Jasne� � powt�rzy� Mateusz. � Vandoosler� jakie to nazwisko?

��Belgijskie. W�a�ciwie pisa�o si� je Van Dooslaere. Ale by�o za trudne. M�j dziadek osiad� we Francji w tysi�c dziewi��set pi�tnastym.

��A � mrukn�� �ukasz. � By� na froncie? Zostawi� jakie� zapiski, listy?

��Nic mi o tym nie wiadomo � powiedzia� Marek.

��Trzeba by to zbada�. � �ukasz wci�� sta� przy oknie.

��Ale przedtem � powiedzia� Marek � zajmiemy si� kopaniem rowu. Nie mam poj�cia, w co wdepn�li�my.

��W g�wno � odpar� Mateusz. � Mo�na si� przyzwyczai�.

��Siadajmy do sto�u � przerwa� im �ukasz. � I udawajmy, �e ju� si� z niego wygrzebali�my.

Vandoosler wraca� z targu. Robienie zakup�w powoli stawa�o si� jego codziennym obowi�zkiem. Nie ci��y�o mu to, wr�cz przeciwnie. Lubi� w��czy� si� po ulicach, obserwowa� ludzi, chwyta� strz�py rozm�w, w��cza� si� w nie, przysiada� na �awkach, gaw�dzi� o codziennych sprawach. Nawyki policjanta, instynkt uwodziciela, �yciowa tu�aczka. U�miechn�� si�. Ta nowa dzielnica przypad�a mu do gustu. Nowy dom te�. Opu�ci� stare mieszkanie, nie ogl�daj�c si� za siebie, zadowolony, �e mo�e zacz�� nowe �ycie. Zawsze bardziej poci�ga�o go zaczynanie czego� nowego ni� kontynuacja.

Vandoosler zatrzyma� si� u wylotu ulicy Chasle i z przyjemno�ci� obserwowa� sw�j nowy teren. Jak si� tu znalaz�? Za spraw� splotu przypadk�w. Kiedy si� nad tym zastanawia�, jego �ycie jawi�o mu si� niczym sp�jna tkanina, a jednak nie m�g� wyzby� si� wra�enia, �e jest chaotyczne, wra�liwe na ulotno�� chwili, �e nie pozostawia za sob� niczego trwa�ego. Wielkie idee, przemy�lane projekty, owszem � miewa� takie. Ale �adnego nie doprowadzi� do ko�ca. Ani jednego. U�wiadomi� sobie, �e twarde postanowienia topnia�y, gdy tylko co� innego przyci�gn�o jego uwag�, �e szczere zobowi�zania gas�y, kiedy tylko nadarzy�a si� okazja, �e wspania�e s�owa kona�y w starciu z rzeczywisto�ci�. Tak to ju� by�o. Przywyk� do tego i nie widzia� powodu, �eby z tym walczy�. Wystarczy by� na bie��co. Skuteczny, cz�sto okrywaj�cy si� na kr�tk� chwil� chwa��, wiedzia�, �e pami�� o nim zaga�nie bardzo szybko. Ta ulica Chasle, tak niezwykle prowincjonalna, by�a wspania�a. I zn�w nowe miejsce. Na jak d�ugo? Przechodz�cy obok m�czyzna obrzuci� go spojrzeniem, kt�re zdradza�o zaciekawienie. Pewnie zastanawia� si�, co te� robi ten cz�owiek, kt�ry zatrzyma� si� z koszem pe�nym zakup�w na �rodku chodnika. Vandoosler pomy�la�, �e kto� taki umia�by wyja�ni�, dlaczego mieszka w�a�nie tutaj, a mo�e nawet naszkicowa� obraz w�asnej przysz�o�ci. Tymczasem jemu trudno by�oby nawet zamkn�� w kilku zdaniach to, co ju� prze�y�. Patrz�c wstecz, widzia� cudown� sie� przyczyn i skutk�w, zbieg�w okoliczno�ci, nieudanych albo zwie�czonych sukcesem �ledztw, wykorzystanych okoliczno�ci, uwiedzionych kobiet, wspania�ych zdarze�, z kt�rych �adne nie trwa�o d�ugo, i trup�w tak licznych, �e nie poddawa�y si� syntezie. Na szcz�cie. Pewnie, �e by�o tam r�wnie� sporo szk�d. To nieuniknione. Trzeba odrzuca� stare, aby zazna� nowego.

Przed powrotem do mieszkania by�y komisarz usiad� na murku na wprost domu. Dobrze nacieszy� si� promieniami kwietniowego s�o�ca. Stara� si� nie patrze� w stron� domu Zofii Simeonidis, gdzie od wczoraj trzej robotnicy prowadzili wykopy. Zerkn�� na dom, kt�ry graniczy� z ich posesj� z drugiej strony. Jak to m�wi� �wi�ty �ukasz? Front wschodni? Co za maniak z tego ch�opaka! Co go w�a�ciwie obchodzi�a pierwsza wojna �wiatowa? C�, ka�dy ma swojego bzika. Vandoosler skupi� si� na froncie wschodnim. Zasi�ga� j�zyka, gromadzi� okruchy informacji. Metody gliniarza. S�siadka nazywa�a si� Julia Gosselin, mieszka�a z bratem, Jerzym, cz�owiekiem niezwykle ma�om�wnym. Trzeba si� by�o temu przyjrze�. Zreszt� Armand Vandoosler ka�dej sprawie lubi� si� bli�ej przyjrze�. Wczoraj s�siadka ze Wschodu pracowa�a w ogrodzie. Na powitanie wiosny. Zamieni� z ni� par� s��w, ot tak sobie. Vandoosler u�miechn�� si�. Mia� sze��dziesi�t osiem lat, przysz�a pora, �eby nie �udzi� si� na pr�no. Nie chcia�by nara�a� si� na odtr�cenie. Pozostawa�a mu ostro�no�� i wa�enie s��w i czyn�w. Ale na marzenia m�g� sobie jeszcze pozwoli�. Uwa�nie obserwowa� Juli�. Wyda�a mu si� �adna i energiczna. Mia�a oko�o czterdziestki, wi�c uzna�, �e stary gliniarz na nic by si� jej nie zda�. Nawet je�li � jak m�wiono � wci�� jeszcze by� przystojny. Nigdy nie m�g� zrozumie�, dlaczego ludzie uwa�ali, �e ma �adn� twarz. Jego zdaniem by�a za szczup�a, zbyt ko�cista, o rysach nie tak szlachetnych, jakby pragn��. Nigdy nie zakocha�by si� w kim� takim jak on. A jednak zakochiwa�y si� w nim. I to cz�sto. Pomaga�o mu to, i to bardzo, w pracy policjanta, nie m�wi�c ju� o innych sprawach. Ale narobi�o te� sporo szk�d. Armand Vandoosler nie lubi�, gdy jego my�li pod��a�y w tym kierunku. Kiedy skupia�y si� na szkodach. A zdarzy�o si� to ju� dwa razy w ci�gu pi�tnastu minut. Na pewno dlatego, �e znowu odmieni� swe �ycie, miejsce, otoczenie. A mo�e dlatego, �e w sklepie rybnym spotka� tamte bli�ni�ta.

Przesun�� si�, �eby ustawi� kosz w cieniu, i r�wnocze�nie zbli�y� si� do frontu wschodniego. Dlaczego, do stu diab��w, jego my�li znowu musia�y pobiec tym torem? Mia� przecie� po prostu czatowa� na s�siadk� z lewej i przygotowa� ryby dla trzech robotnik�w, kt�rzy kopali r�w. Szkody? No i co z tego? Do jasnej cholery, nie on jeden w tym celowa�. Oczywi�cie, czasami zachowywa� si� jak s�o� w sklepie z porcelan�. Zw�aszcza wobec niej i bli�ni�t, kt�re opu�ci� pewnego dnia, niewiele my�l�c. Bli�ni�ta mia�y wtedy po trzy lata. A przecie� zale�a�o mu na �ucji. Kiedy� powiedzia� nawet, �e zawsze b�dzie przy niej. Ale wysz�o inaczej. Stoj�c na dworcowym peronie, patrzy�, jak odchodz�. Vandoosler westchn��. Z wolna uni�s� g�ow�, odrzuci� w�osy do ty�u. Teraz dzieciaki mia�y ju� po dwadzie�cia cztery lata. Gdzie si� podziewa�y? Spieprzy� to. Co za g�upota! Blisko, daleko? A ona? Nie warto si� zastanawia�. To niewa�ne. Bez znaczenia. Mi�o�� mo�na znale�� na ka�dym kroku, ka�da jest taka sama, wystarczy si� pochyli�, aby j� mie�. I tyle. To drobiazg. To k�amstwo, �e jedna jest lepsza, inna gorsza, bzdura. Vandoosler wsta�, podni�s� kosz i zbli�y� si� do ogrodu s�siadki z frontu wschodniego, Julii. Nadal nikogo tam nie by�o. A gdyby tak zapu�ci� si� dalej? Z uzyskanych przez niego informacji wynika�o, �e Julia prowadzi�a restauracj� Le Tonneau zaledwie dwie ulice dalej. Vandoosler doskonale wiedzia�, jak przyrz�dzi� ryb�, ale przecie� pro�ba o podanie przepisu nic nie kosztowa�a. Nic nie ryzykowa�.

Trzej kopacze rowu byli tak wyczerpani, �e nawet nie zauwa�yli, �e jedz� ryb� kupion� w barze.

��Nic! � powiedzia� Marek, nape�niaj�c szklank�. � Zupe�nie nic! Nie do wiary. W�a�nie zasypujemy ten r�w. Do wieczora sko�czymy.

��A czego si� spodziewa�e�? � mrukn�� Mateusz. � Zw�ok? Naprawd� tego si� spodziewa�e�?

��Prawd� m�wi�c, im d�u�ej nad tym rozmy�la�em�

��Lepiej nie rozmy�laj zbyt d�ugo. I tak sporo my�limy, wcale tego nie chc�c. Pod tym drzewem nic nie le�y, koniec kropka.

��Czy to pewne? � zapyta� g�uchym g�osem Vandoosler.

Marek uni�s� g�ow�. Dobrze zna� ten g�uchy g�os. Kiedy chrzestny m�wi� w ten spos�b, g��boko nad czym� my�la�.

��Pewne � odpar� Mateusz. � Ten, kto sadzi� drzewo, nie kopa� g��boko. Warstwy ziemi na poziomie siedemdziesi�ciu centymetr�w by�y nienaruszone. Jest tam usypisko z ko�ca osiemnastego wieku, czyli z okresu budowy domu.

Mateusz wyj�� z kieszeni fragment fajki z glinki, kt�rej nie oczy�ci� jeszcze z ziemi. Po�o�y� j� na stole. Pochodzi�a z ko�ca osiemnastego wieku.

��Prosz� � powiedzia�. � Oto i co� dla znawc�w. Zofia Simeonidis b�dzie mog�a spa� spokojnie. A jej m�� nawet si� nie skrzywi�, kiedy oznajmili�my, �e b�dziemy kopali w jego ogrodzie. To spokojny facet.

��By� mo�e � mrukn�� Vandoosler. � Jednak wci�� nie wiadomo, sk�d wzi�o si� drzewo.

��W�a�nie � zgodzi� si� z nim Marek. � Wci�� tego nie wiemy.

��Do diab�a z drzewem � rzek� �ukasz. � Pewnie chodzi o jaki� zak�ad albo co� w tym rodzaju. Dostali�my trzydzie�ci tysi�cy frank�w i wszyscy s� zadowoleni. Zasypiemy r�w i o dziewi�tej wieczorem p�jdziemy spa�. Wycofujemy si� na ty�y. Padam z n�g.

��Nie � sprzeciwi� si� Vandoosler. � Dzi� wieczorem wychodzimy.

��Komisarzu � w��czy� si� do rozmowy Mateusz. � �ukasz ma racj�, jeste�my wyko�czeni. Je�li pan chce, mo�e pan wyj��, ale my k�adziemy si� spa�.

��Musicie zdoby� si� na ten wysi�ek, �wi�ty Mateuszu.

��Do diab�a, nie jestem �adnym �wi�tym Mateuszem!

��Wiem o tym. � Vandoosler wzruszy� ramionami. � Ale jakie to ma znaczenie? Mateusz czy �wi�ty Mateusz, �ukasz czy �wi�ty �ukasz� na jedno wychodzi. A mnie to bawi. Starzec �yj�cy po�r�d ewangelist�w� A gdzie si� podzia� ten czwarty, co? Nie ma go! To zupe�nie jak� W�z na trzech ko�ach, ci�gni�ty przez trzy konie. Naprawd� zabawna historia.

��Zabawna? Bo z takiego wozu mo�na wpa�� do rowu? � zapyta� z irytacj� Marek.

��Nie � odpar� Vandoosler. � Dlatego �e nigdy nie dojedziesz nim tam, dok�d zmierzasz i powiniene�. Taki pojazd jest nieprzewidywalny, i tyle. I to jest zabawne. Prawda, �wi�ty Mateuszu?

��Skoro pan si� upiera. � Mateusz westchn��, zaciskaj�c d�onie. � Zreszt� w ten spos�b nie da si� mnie przeanieli�.

��O przepraszam � podchwyci� Vandoosler � ale ewangelista nie ma nic wsp�lnego z anio�em. Dajmy temu spok�j. Dzi� wieczorem s�siadka urz�dza przyj�cie. Ta ze Wschodu. Podobno cz�sto robi takie rzeczy. Jest go�cinna i lubi si� bawi�. Przyj��em zaproszenie. Powiedzia�em, �e przyjdziemy wszyscy czterej.

��S�siedzkie przyj�cie? � �ukasz wzruszy� ramionami. � Nie ma mowy. Papierowe kubki, kwa�ne bia�e wino, jednorazowe talerze pe�ne s�onych paskudztw. Ani my�l� Nawet tkwi�c po uszy w g�wnie, a w�a�ciwie przede wszystkim, kiedy tkwi� po uszy w g�wnie, nie b�d� chodzi� na takie imprezy. Albo prawdziwe, wystawne przyj�cie, albo nic. G�wno albo luksus, bez �adnych kompromis�w, stan�w po�rednich. �adnego z�otego �rodka. Wybieraj�c z�oty �rodek, zatracam si� i to wprawia mnie w przygn�bienie.

��Ona nie robi tego przyj�cia w domu � wyja�ni� Vandoosler. � Ma tu w pobli�u restauracj�, Le Tonneau. Chcia�aby postawi� wam drinka. Co w tym z�ego? Julia ze Wschodu warta jest chwili uwagi, a jej brat pracuje w wydawnictwie. Mo�e si� kiedy� przyda�. A poza tym b�dzie tam Zofia Simeonidis z m�em. Zawsze przychodz� do Julii. A ja mam ochot� przyjrze� si� s�siadom.

��Zofia i ta druga przyja�ni� si�?

��Bardzo.

��Przymierze Wschodu z Zachodem � powiedzia� �ukasz � zagra�a nam schwytaniem w kleszcze, trzeba zak��ci� ten uk�ad. I mniejsza o kubki.

��Zastanowimy si� nad tym wieczorem � powiedzia� Marek, kt�rego zmienne zachcianki i dominacja wuja wyra�nie m�czy�y. Czego szuka� stary Vandoosler? Po�ywki dla znudzonego umys�u? �ledztwa? �ledztwo w�a�nie si� sko�czy�o i to jeszcze zanim naprawd� si� zacz�o.

��Powiedzieli�my ci przecie�, �e pod drzewem nic nie ma � podj�� Marek. � Zapomnij o tym przyj�ciu.

��To nie ma nic wsp�lnego � zaprotestowa� Vandoosler.

��Wybacz, ale dobrze wiesz, �e ma. Chcesz dalej szuka�. Byle czego i byle gdzie, �eby tylko m�c szuka�.

��Co z tego?

��To, �e nie wymy�la si� rzeczy i spraw, kt�re nie istniej�, pod pozorem, �e realne fakty s� w�tpliwe. Po prostu zasypiemy ten r�w.

Wbrew zapowiedziom o dziewi�tej wieczorem Vandoosler zobaczy� ewangelist�w w Le Tonneau. Zasypali r�w, przebrali si�, uczesali i teraz pojawili si� u�miechni�ci. �Sk�onno�� do tyranii�, szepn�� �ukasz, zbli�aj�c si� do komisarza. Julia przygotowa�a kolacj� na dwadzie�cia pi�� os�b i zamkn�a restauracj� dla klient�w z zewn�trz. W gruncie rzeczy by� to udany wiecz�r, a Julia, kt�ra chodzi�a od stolika do stolika, powiedzia�a Vandooslerowi, �e jego trzej siostrze�cy s� do�� poci�gaj�cy, on za� przekaza� im t� opini�, nieco j� ubarwiaj�c. Dzi�ki temu �ukasz natychmiast zmieni� pogl�dy na temat wszystkiego, co go otacza�o. Marek by� z natury �asy na komplementy, a Mateusz prawdopodobnie delektowa� si� nimi w skryto�ci ducha.

Vandoosler wyja�ni� Julii, �e tylko jeden z trzech m�odzie�c�w jest jego krewnym, ten ubrany na czarno, ze z�otymi i srebrnymi ozdobami, jednak Julia najwyra�niej nie zwa�a�a na koneksje rodzinne oraz szczeg�y techniczne. Nale�a�a do gatunku kobiet �miej�cych si� z dowcipu, zanim jeszcze us�ysz� jego zako�czenie. Dlatego �mia�a si� bardzo cz�sto i to podoba�o si� Mateuszowi. Ten �miech brzmia� tak pi�knie. Przypomina�a mu jego starsz� siostr�. Pomaga�a kelnerom w roznoszeniu da� i rzadko siada�a, chocia� jej pomoc wynika�a raczej z tego, �e chcia�a to robi�, ni� z konieczno�ci. Zofia Simeonidis by�a jej przeciwie�stwem, istnym uosobieniem pow�ci�gliwo�ci i spokoju. Od czasu do czasu zerka�a na swych trzech �kopaczy� i u�miecha�a si�. M�� siedzia� obok niej. Spojrzenie Vandooslera zatrzyma�o si� na tym m�czy�nie, a Marek zastanawia� si�, jakiego odkrycia zamierza dokona� wuj. Ale Vandoosler cz�sto tworzy� tylko pozory. Udawa�, �e wie. Policyjne sztuczki.

Tymczasem Mateusz obserwowa� Juli�. Systematycznie szeptem wymienia�y si� z Zofi� urywkami dowcip�w. Chyba dobrze si� bawi�y. Cho� �ukasz sam nie wiedzia� dlaczego, chcia� si� dowiedzie�, czy Julia Gosselin ma przyjaciela, towarzysza �ycia albo czy kto� si� wok� niej kr�ci. Poniewa� wypi� ju� sporo wina, kt�rego jako�� ocenia� �askawie, uzna�, �e mo�e po prostu j� o to zapyta�. Tak te� uczyni�. Roz�mieszy� tym Juli�, kt�ra powiedzia�a, �e dot�d ze wszystkimi si� mija�a, nawet nie wiedz�c kiedy i dlaczego. M�wi�c wprost, wiod�a samotne �ycie. I �mia�a si� z tego. Dobry charakter, pomy�la� Marek i pozazdro�ci� jej. Chcia�by pozna� sekret jej dobrego samopoczucia. Tymczasem uda�o mu si� tylko zrozumie�, �e nazwa restauracji, �beczka�, wzi�a si� od kszta�tu drzwi do piwniczki, kt�rych kamienne obramowanie usuni�to, aby m�c wtacza� przez nie ogromne beczki. To by�y imponuj�ce sztuki. Z roku 1732, o czym �wiadczy�a data wykuta w nadpro�u. Sama piwniczka r�wnie� zas�ugiwa�a na uwag�. Pomy�la�, �e je�eli uda mu si� poczyni� post�py na froncie wschodnim, rzuci na ni� okiem.

Czyni� post�py. Nie wiadomo kiedy sen zmorzy� najbardziej zas�u�onych i o trzeciej nad ranem w Le Tonneau zostali ju� tylko skupieni przy stoliku zastawionym szk�em i pe�nymi po brzegi popielniczkami Julia, Zofia i mieszka�cy rudery. Mateusz zaj�� miejsce obok Julii i Marek doszed� do wniosku, �e cho� przeprowadzone dyskretnie, by�o to celowe dzia�anie. Jakim by� g�upcem! Jasne, �e Julia wzbudza�a emocje, mimo �e by�a od nich starsza o pi�� lat. Stary Vandoosler zd��y� si� ju� dowiedzie�, ile ma lat, i podzieli� si� z nimi t� informacj�. Jasna cera, okr�g�e ramiona, obcis�a sukienka, pulchna buzia, d�ugie, jasne w�osy, no i przede wszystkim �miech. Ale Julia nie pr�bowa�a nikogo uwie��, trzeba to jasno powiedzie�. Sprawia�a wra�enie pogodzonej z samotno�ci� restauratorki, jak sama to przed chwil� uj�a. Jednak to Mateusz zaczyna� b��dzi�. Mo�e nie bardzo, ale jednak. Kiedy utkn�o si� w g�wnie, lepiej nie po��da� pierwszej napotkanej s�siadki, cho�by by�a najatrakcyjniejsza. By� to najskuteczniejszy spos�b na skomplikowanie sobie �ycia w najmniej odpowiednim momencie. W dodatku mog�o to mie� pewne konsekwencje, Marek co� o tym wiedzia�. C�, mo�e si� myli�. Mateusz mia� prawo da� si� ponie�� emocjom i mog�o to nie poci�gn�� za sob� �adnych konsekwencji.

Julia, kt�ra nie dostrzeg�a pe�nego skupienia bezruchu, opowiada�a rozmaite historyjki, a to o kliencie, kt�ry zajada� chipsy widelcem, a to o facecie, kt�ry przychodzi� we wtorki i przy obiedzie ca�y czas przegl�da� si� w lusterku. O trzeciej nad ranem wszyscy ch�tnie skupiaj� si� na takich anegdotkach, na tych, kt�re sami opowiadaj�, i na tych, kt�rych s�uchaj�. Tak�e stary Vandoosler mia� okazj� opowiedzie� historie kilku zbrodni. M�wi� wolno, a jego g�os brzmia� przekonywaj�co. Ko�ysa� do snu. �ukasz nie obawia� si� ju� ofensywy ze Wschodu albo Zachodu, kt�r� trzeba by by�o odeprze�. Mateusz poszed� po wod�, a potem usiad� byle gdzie, wcale nie w pobli�u Julii. Zaskoczy�o to Marka, kt�ry zazwyczaj nie myli� si� co do ludzkich uczu�, nawet przelotnych i lekkich. Czy�by zatem Mateusz nie by� tak przejrzysty jak inni? Mo�e dobrze si� maskowa�. Julia szepn�a co� na ucho Zofii. Zofia pokr�ci�a g�ow�. Julia nalega�a. Chocia� nikt nie us�ysza� ani s�owa z tej rozmowy, Mateusz powiedzia�:

��Je�eli Zofia Simeonidis nie chce �piewa�, nie nale�y jej zmusza�.

Zaskoczy� tym Juli�, a Zofia nagle zmieni�a zdanie. Tak oto nadesz�a niezwyk�a chwila � w obecno�ci trzech m�czyzn zamkni�tych o trzeciej nad ranem w beczce, Zofia Simeonidis �piewa�a, w tajemnicy, tylko przy fortepianowym akompaniamencie Julii, kt�ra mia�a odrobin� talentu, przede wszystkim jednak przywyk�a gra� dla Zofii. Na pewno co jaki� czas, wieczorem, ju� po zamkni�ciu, Zofia miewa�a tu swe potajemne recitale, z dala od sceny, tylko dla siebie i przyjaci�ki.

Gdy mija tak niezwyk�a chwila, nie wiadomo, co w�a�ciwie powiedzie�. Strudzonym kopaczom rowu coraz trudniej by�o ju� siedzie�. Wstali, si�gn�li po marynarki. Zamkni�to restauracj� i wszyscy ruszyli w t� sam� stron�. Dopiero przed domem Julia wyzna�a, �e przedwczoraj jeden z kelner�w niemile j� zaskoczy�. Bez uprzedzenia rzuci� prac�. W g�osie Julii wyczuwa�o si� lekk� niepewno��. W�a�ciwie zamierza�a da� jutro og�oszenie do prasy, ale wydawa�o jej si�, �e s�ysza�a�

���e tkwimy po uszy w g�wnie � doko�czy� za ni� Marek.

��No w�a�nie, tak � potwierdzi�a Julia, wyra�nie si� odpr�aj�c, gdy ju� uda�o si� pokona� najwi�ksz� trudno��. � W�a�nie dzi� wieczorem, kiedy gra�am na fortepianie, pomy�la�am sobie, �e przecie� to praca i mo�e zainteresuje kt�rego� z was. Pewnie dla kogo� po studiach praca kelnera nie jest wymarzonym zaj�ciem, ale tymczasowo�

��Sk�d pani wie, �e jeste�my po studiach? � zapyta� Marek.

��Bardzo �atwo to zauwa�y�, je�li samemu nigdy si� nie studiowa�o. � Julia si� roze�mia�a, a jej g�os odbi� si� echem w cichej noc� uliczce.

Nie wiedz�c czemu, Marek poczu� si� za�enowany. Jakby kto� go wytropi� i rozszyfrowa�. W�a�ciwie troch� go to urazi�o.

��A fortepian? � zapyta�.

��Fortepian to co innego � odpar�a Julia. � M�j dziadek by� rolnikiem-melomanem. Jak nikt zna� si� na burakach, lnie, zbo�ach, muzyce i ziemniakach. Przez pi�tna�cie lat zmusza� mnie, �ebym uczy�a si� muzyki. Graniczy�o to ju� z mani�. Kiedy przyjecha�am do Pary�a, zosta�am sprz�taczk� i sko�czy�a si� gra na pianinie. Dopiero po latach mog�am do tego wr�ci�, gdy odziedziczy�am po dziadku spore pieni�dze. Dziadek mia� du�o hektar�w i wiele idee fixes. Obwarowa� przej�cie przeze mnie spadku pewnym warunkiem: musia�am znowu gra�. Oczywi�cie � ci�gn�a, �miej�c si� � notariusz powiedzia� mi, �e ten warunek nie ma �adnej mocy prawnej. Jednak chcia�am uszanowa� idee fixe dziadka. Kupi�am dom, restauracj�, no i fortepian. Tak to si� potoczy�o.

��Czy dlatego w jad�ospisie jest tak du�o burak�w? � zapyta� Marek, u�miechaj�c si� lekko.

��No w�a�nie � przytakn�a Julia. � Ca�a gama potraw z burak�w.

Pi�� minut potem Mateusz mia� ju� prac�. U�miecha� si�, zacieraj�c r�ce. P�niej, ju� na schodach, Mateusz zapyta� Marka, dlaczego sk�ama�, m�wi�c, �e nie mo�e wzi�� tej pracy, bo ma co� na oku.

��Bo to prawda � obruszy� si� Marek.

��K�amstwo. Nic ci si� nie trafi�o. Dlaczego nie wzi��e� tej pracy?

���up nale�y do tego, kto go pierwszy zauwa�y � powiedzia� Marek.

��A kto co zobaczy�?� Bo�e, gdzie si� podzia� �ukasz? � zawo�a� nagle.

��Cholera, chyba zostawili�my go na dole.

�ukasz, kt�ry wla� w siebie r�wnowarto�� dwudziestu kartonowych kubeczk�w, nie zdo�a� pokona� pierwszego p�pi�tra � zasn�� na pi�tym stopniu. Marek i Mateusz chwycili go pod ramiona.

Vandoosler, po kt�rym wci�� nie by�o wida� zm�czenia, odprowadzi� Zofi� do drzwi jej domu i w�a�nie wr�ci�.

��Pi�kny obrazek � skomentowa�. � Trzej ewangeli�ci wspieraj� si� wzajemnie, pn�c si� ku nieosi�galnym wy�ynom.

��Psiakrew � mrukn�� Mateusz, d�wigaj�c �ukasza � dlaczego oddali�my mu w�a�nie trzecie pi�tro?

��Sk�d mieli�my wiedzie�, �e pije jak smok? � odpowiedzia� pytaniem Marek. � Pami�tasz zreszt�, �e nie mieli�my wyboru. Obowi�zywa� porz�dek chronologiczny: na parterze � nieznane, tajemnica prapocz�tku, powszechny m�tlik, skupisko r�norodno�ci, kr�tko m�wi�c � wsp�lna przestrze�. Na pierwszym pi�trze � zacz�tki wy�aniania si� z chaosu, m�tny be�kot, nagi cz�owiek stopniowo przyjmuj�cy pozycj� stoj�c�, czyli ty, Mateuszu. Wspinaj�c si� po drabinie czasu�

��O czym on tak gl�dzi? � zapyta� stary Vandoosler.

��Deklamuje � odpar� Mateusz. � W ko�cu ma do tego prawo. Oratorom nie wyznacza si� godzin.

��Wspinaj�c si� po drabinie czasu � ci�gn�� Marek � przeskakujemy antyk, wskakujemy w drugie tysi�clecie, pe�ne kontrast�w, odwagi granicz�cej z szale�stwem, �redniowiecznych kar � to ja i moje drugie pi�tro. A wy�ej, nade mn�, degradacja, dekadencja, wsp�czesno��. Jednym s�owem on � m�wi� Marek, potrz�saj�c ramieniem �ukasza � zamykaj�ce ha�b� pierwszej wojny �wiatowej stratygrafi� historii i schod�w. A jeszcze wy�ej chrzestny, kt�ry na sw�j szczeg�lny spos�b pogr��a wsp�czesno��.

Marek przystan��, wzdychaj�c.

��Sam widzisz, Mateuszu, �e nawet je�li wzgl�dy praktyczne kaza�yby ulokowa� tego typka na pierwszym pi�trze, nie mo�emy sobie pozwoli� na zak��cenie chronologii, zaburzenie architektury schod�w. Drabina czasu, Mateuszu, to jedyne, co nam zosta�o! Nie wolno niszczy� tej klatki schodowej, kt�ra jest jedynym, co ustawili�my we w�a�ciwym porz�dku! Jedynym, stary przyjacielu! Nie mo�emy jej zniszczy�.

��Masz racj� � przyzna� z powag� Mateusz. � Nie wolno nam. Musimy wtaszczy� Wielk� Wojn� na trzecie pi�tro.

��Je�eli wolno mi wtr�ci� s�owo � rozleg� si� nieoczekiwanie �agodny g�os Vandooslera � obaj macie nie�le w czubie, a ja chcia�bym, �eby�cie wnie�li �wi�tego �ukasza na jego stratygraficzne le�e, bo dopiero wtedy b�d� m�g� dosta� si� na niezaszczytny poziom wsp�czesno�ci, gdzie zamieszkuj�.

Mateusz zaanga�owa� si� w sprawy frontu wschodniego. Kiedy �ukasz mia� wolne, wraz z Markiem przekracza� lini� frontu i obaj szli na obiad do Le Tonneau, aby doda� koledze odwagi, a tak�e dlatego, �e �wietnie si� tam czuli. W czwartki r�wnie� Zofia Simeonidis jada�a tam obiady. W ka�dy czwartek, ju� od lat.

Mateusz obs�ugiwa� powoli, nosi� po jednej fili�ance, nie uprawiaj�c kelnerskiej ekwilibrystyki. Trzeciego dnia zauwa�y� klienta, kt�ry jad� chipsy widelcem. Po tygodniu Julia zacz�a oddawa� mu nadwy�ki z kuchni i w ruderze znacznie poprawi�a si� jako�� wieczornych posi�k�w. Dziewi�tego dnia Zofia zaprosi�a Marka i �ukasza na wsp�lny czwartkowy obiad. W kolejny czwartek, w szesnastym dniu pracy Mateusza, Zofia znikn�a.

Nazajutrz tak�e nikt jej nie widzia�. Zaniepokojona Julia powiedzia�a �wi�temu Mateuszowi, �e po zamkni�ciu restauracji chcia�aby, je�li to mo�liwe, spotka� si� ze starym komisarzem. Mateusza dra�ni�o, �e Julia nazywa go �wi�tym, ale stary Vandoosler w pierwszej rozmowie zaprezentowa� jej trzech m�odych wsp�lokator�w pod tymi idiotycznymi i nad�tymi imionami i teraz s�siadka nie potrafi�a ju� ich zapomnie�. Kiedy zamkn�li Le Tonneau, Julia posz�a z Mateuszem do ich rudery. Po drodze zapozna� j� z chronologicznym podzia�em schod�w i pi�ter, aby nie oburzy�o j� umieszczenie najstarszego z nich na samej g�rze.

Zadyszana po szybkiej wspinaczce na trzecie pi�tro Julia usiad�a na wprost Vandooslera, kt�rego twarz wyra�a�a pe�ne skupienie. Wydawa�o si�, �e Julia ceni ewangelist�w, woli jednak zasi�ga� opinii starego komisarza. Wsparty o futryn� Mateusz pomy�la�, �e w rzeczywisto�ci twarz starego komisarza ma w sobie pi�kno, i troch� go to rozgniewa�o. W dodatku im wi�ksze skupienie malowa�o si� na obliczu Vandooslera, tym by� bardziej urodziwy.

�ukasz, kt�ry wr�ci� z Reines, dok�d wyjecha� na dobrze p�atn� konferencj� na temat �Cofania si� frontu�, za��da�, aby w skr�cie zrelacjonowa� mu ostatnie wydarzenia. Zofia si� nie odnalaz�a. Julia odwiedzi�a Piotra Relivaux, a on powiedzia�, �eby si� nie martwi�, bo Zofia wkr�tce wr�ci. Wygl�da� na zatroskanego, ale pewnego siebie. Dlatego Julia pomy�la�a, �e Zofia usprawiedliwi�a przed nim sw�j wyjazd. Jednak Julia nie potrafi�a zrozumie�, �e Zofia mog�aby wyjecha�, nie uprzedzaj�c jej o tym. Nie dawa�o jej to spokoju. �ukasz wzruszy� ramionami. Nie chcia� urazi� Julii, lecz nic nie zobowi�zywa�o Zofii do informowania jej o wszystkim. Ale Julia nie ust�powa�a. Nigdy dot�d Zofia nie opu�ci�a czwartkowego obiadu bez uprzedzenia. Specjalnie dla niej przygotowywano ciel�ce zrazy z grzybami. �ukasz co� mrukn��. Jakby zrazy ciel�ce mog�y co� znaczy� wobec nieprzewidzianych, nag�ych zdarze�. Ale dla Julii zrazy by�y najwyra�niej wa�niejsze. Julia by�a inteligentn� kobiet�, ale zawsze dzia�o si� to samo: zanim oderwa�a my�li od spraw codziennych, od siebie i tych ciel�cych zraz�w, zd��a�a paln�� g�upstwo. Mia�a nadziej�, �e stary komisarz zdo�a sk�oni� Piotra Relivaux do powiedzenia czego� wi�cej. Chocia� odnios�a wra�enie, �e Vandoosler nie cieszy� si� opini� najlepszego policjanta.

��Mimo wszystko � powiedzia�a � policjant zawsze jest policjantem.

��Niekoniecznie � zaprzeczy� Marek. � Policjant wyrzucony z pracy mo�e sta� si� antyglin�, swego rodzaju wilko�akiem.

��Nie znudzi�y si� jej dot�d te ciel�ce zrazy? � zapyta� Vandoosler.

��Sk�d�e � obruszy�a si� Julia. � Zreszt� ma dziwny spos�b ich jedzenia. Uk�ada grzyby jak nuty na pi�ciolinii, a potem systematycznie, widelec za widelcem, opr�nia talerz.

��Jest kobiet� zorganizowan� � rzek� Vandoosler. � Tacy ludzie nie znikaj� bez uprzedzenia.

��Skoro jej m�� jest spokojny � powiedzia� �ukasz � to pewnie ma swoje racje, a nie musi przecie� zwierza� si� z prywatnych spraw ka�demu, kto uzna, �e znikn�a, trac�c okazj� skosztowania ciel�ciny z grzybami. Dajmy temu spok�j. Nie ma powodu, �eby kobieta nie wyjecha�a na jaki� czas, kiedy ma na to ochot�. Nie widz� powodu, �eby od razu jej szuka�.

��Wydaje mi si� � wtr�ci� Marek � �e Julii chodzi po g�owie co�, o czym nam nie powiedzia�a. Nie zamartwia si� wy��cznie z powodu zraz�w. Mam racj�, Julio?

��To prawda � przyzna�a.

W bladym �wietle poddasza wygl�da�a bardzo �adnie. Skoncentrowana na niepokoj�cej j� sprawie, nie zwraca�a uwagi na wygl�d. Pochylona splot�a r�ce, a jej lu�na sukienka nie przylega�a do cia�a. Marek zauwa�y�, �e Mateusz stan�� na wprost Julii. Zn�w dostrzeg� w nim to nieme poruszenie. Trzeba przyzna�, �e by�o si� czym podnieca�. Biel sk�ry, kr�g�e kszta�ty, wdzi�czna linia szyi, obna�one ramiona.

��Je�eli jednak Zofia jutro wr�ci � ci�gn�a Julia � b�dzie mi g�upio, �e opowiada�am zwyk�ym s�siadom jakie� bzdury.

��Mo�na by� niezwyk�ym s�siadem. � �ukasz si� roze�mia�.

��Poza tym jest to drzewo � doda� cicho Vandoosler. � Drzewo zmusza do m�wienia.

��Drzewo? Jakie drzewo?

��P�niej � przerwa� Vandoosler. � Teraz prosz� nam powiedzie�, co pani wie.

Trudno by�o oprze� si� tembrowi g�osu starego gliny. Dlaczego Julia mia�aby by� wyj�tkiem od tej regu�y?

��Przyjecha�a z Grecji z przyjacielem � powiedzia�a Julia. � Nazywa� si� Stelyos. Twierdzi�a, �e to wierny wielbiciel, opiekun, je�eli jednak dobrze zrozumia�am, to fanatyk, poci�gaj�cy, ale wybuchowy, kt�ry nikomu nie pozwala� si� do niej zbli�y�. Zofia by�a noszona na r�kach, chroniona i pilnowana przez Stelyosa. A� do dnia, w kt�rym pozna�a Piotra i opu�ci�a tamtego. Podobno rozegra� si� istny dramat, Stelyos chcia� si� wysadzi� w powietrze czy co� takiego. Ju� wiem, chcia� si� utopi�, ale mu si� nie uda�o. A potem wrzeszcza�, gestykulowa�, grozi�, a� w ko�cu gdzie� znikn��. To wszystko. Nic nadzwyczajnego. Dziwny jest tylko spos�b, w jaki Zofia o nim m�wi. Nigdy spokojnie. S�dzi, �e pewnego dnia Stelyos wr�ci i dla nikogo nie b�dzie to zabawne. M�wi, �e jest Grekiem �do szpiku ko�ci� przesi�kni�tym starymi greckimi opowie�ciami i je�li dobrze pami�tam, �e nigdy si� tego nie wyzb�dzie. Dawniej Grecy byli kim�. Zofia m�wi, �e o tym si� zapomina. Kr�tko m�wi�c, trzy miesi�ce temu, nie, trzy i p� miesi�ca, pokaza�a mi kart�, kt�r� przys�ano jej z Lyonu. By�a na niej tylko gwiazda, i to niezbyt starannie narysowana. Nie zwr�ci�abym na t� kart� uwagi, ale Zofia by�a bardzo poruszona. My�la�am, �e gwiazda oznacza �nieg, Gwiazdk�, ona jednak by�a przekonana, �e znaczy Stelyos i nie zapowiada niczego dobrego. Podobno Stelyos zawsze uwa�a� gwiazd� za sw�j znak. �e Grecy wpadli na pomys�, �e nale�y uwa�a� na gwiazdy. Ale potem nic si� nie wydarzy�o i Zofia zapomnia�a o karcie. To wszystko. Jednak teraz ogarn�y mnie w�tpliwo�ci. Zastanawiam si�, czy Zofia dosta�a kolejn� kart�. Mo�e mia�a powody si� ba�. Nie wszystko potrafimy zrozumie�. Grecy byli naprawd� kim�.

��Kiedy wysz�a za Piotra? � zapyta� Marek.

��Dawno� Przed pi�tnastu, mo�e dwudziestu laty� � powiedzia�a Julia.- Prawd� m�wi�c, nie chce mi si� wierzy�, �eby kto� czeka� z zemst� dwadzie�cia lat. W �yciu mamy wa�niejsze sprawy ni� prze�uwanie rozczarowa�. Zdajecie sobie spraw�? Gdyby ka�dy wariat duma� nad swym nieszcz�ciem i szykowa� zemst�, ziemia zamieni�aby si� w jedno wielkie pole bitwy. W pustyni� Mam racj�?

��Czasami zdarza si�, �e po d�ugim czasie wraca si� do kogo� my�lami � zauwa�y� Vandoosler.

��Rozumiem, �e mo�na kogo� zabi� od razu � ci�gn�a, nie s�ysz�c. � Takie rzeczy si� zdarzaj�. W afekcie. Ale wpa�� w sza� po dwudziestu latach? Nie mog� w to uwierzy�. Jednak Zofia wydawa�a si� przekonana, �e takie reakcje s� mo�liwe. Nie wiem, mo�e to typowe dla Grek�w. Opowiadam o tym, poniewa� dla Zofii to by�o wa�ne. Odnosz� wra�enie, �e wyrzuca sobie, i� odtr�ci�a greckiego przyjaciela, a poniewa� zawiod�a si� na Piotrze, wspomnienia o Stelyosie o�y�y. M�wi�a, �e si� go boi, ale s�dz�, �e lubi�a o nim my�le�.

��Zawiod�a si� na Piotrze? � zapyta� Mateusz.

��Tak � potwierdzi�a Julia. � Piotra nic ju� nie interesuje. To znaczy, ona go nie interesuje. Rozmawia z ni�, i tyle. Konwersuje, jak m�wi Zofia, i godzinami czyta gazety, nie wysuwaj�c zza nich nosa, kiedy ona przechodzi obok. Podobno zaczyna si� ju� rano. T�umaczy�am jej, �e to normalne, ale ona uwa�a, �e to smutne.

��Co z tego? � zapyta� �ukasz. � Co z tego? Je�eli wybra�a si� na wczasy ze swoim greckim kochasiem, to nie nasza sprawa!

��No ale te zrazy z grzybami � podj�a z uporem Julia. � Uprzedzi�aby mnie. Zreszt� wola�abym wiedzie�. By�abym spokojniejsza.

��Mniejsza o zrazy ciel�ce � podchwyci� Marek. � Wa�niejsze jest drzewo. Nie wiem, czy mo�emy bezczynnie czeka�, skoro kobieta znikn�a bez uprzedzenia, m�� nic sobie z tego nie robi, a w ogrodzie jest drzewo. Troch� tego za du�o. Co o tym my�lisz, komisarzu?

Armand Vandoosler uni�s� twarz o szlachetnych rysach. By�a to twarz policjanta. Skupione spojrzenie, kt�re zdawa�o si� przenika� rozm�wc�, nos, kt�ry jakby si� wyostrzy�, got�w do ofensywy. Marek dobrze zna� to oblicze wuja. Armand mia� tak wyrazist� twarz, �e siostrzeniec potrafi� wyczyta� z niej, jakie poch�ania�y go my�li. Kiedy tonacja by�a mroczna, skupia�y si� wok� bli�ni�t i �ony, kt�rzy znikn�li, nie wiadomo gdzie, kiedy by�a neutralna � chodzi�o o �ledztwo, gdy si� wyostrza�a, sz�o o kobiet�, kt�r� chcia� zdoby�. Oczywi�cie � w uproszczeniu. Czasami wszystko si� miesza�o i sprawa stawa�a si� bardziej skomplikowana.

��Niepokoj� si� � powiedzia� Vandoosler. � Ale sam niewiele mog� zrobi�. Piotr Relivaux, je�eli dobrze go oceni�em tamtego wieczoru, nie zechce rozmawia� z pierwszym lepszym gliniarzem, w dodatku starym i zepsutym, kt�ry zapuka do jego drzwi. Z pewno�ci� nie zechce. Taki cz�owiek podporz�dkowa�by si� urz�dnikowi pa�stwowemu. Mimo to musimy si� dowiedzie�

��Czego? � zapyta� Marek.

��Czy Zofia poda�a m�owi pow�d wyjazdu, a je�li tak � jaki. Musimy si� dowiedzie�, czy pod drzewem co� jest.

��Chyba nie zaczniemy od pocz�tku! � krzykn�� �ukasz. � Pod tym przekl�tym drzewem nic nie ma! Tylko gliniane fajki z osiemnastego wieku! W dodatku po�amane.

��Pod drzewem nic nie by�o � poprawi� go Vandoosler. � Ale� dzi�?

Julia patrzy�a na nich, nie rozumiej�c.

��O co chodzi z tym drzewem? � zapyta�a.

��M�wimy o m�odym buku � wyja�ni� zniecierpliwiony Marek. � Pod murem w g��bi jej ogrodu. Prosi�a, �eby�my rozkopali ziemi� pod tym bukiem.

��Buk? Ten ma�y? � zapyta�a znowu. � Przecie� Piotr sam mi m�wi�, �e kaza� go zasadzi�, �eby zas�oni� mur!

��Prosz� � podchwyci� Vandoosler. � Zofii powiedzia� zupe�nie co innego.

��Ale po co mia�by sadzi� drzewko w �rodku nocy i ukrywa� to przed �on�? I straszy� j� w tak g�upi spos�b? Musia�by by� perwersyjnym kretynem! � powiedzia� Marek.

Vandoosler zwr�ci� si� do Julii.

��Zofia nie m�wi�a nic innego? Na temat Piotra? Mo�e ma rywalk�?

��Nie ma poj�cia � mrukn�a Julia. � Czasami Piotr wychodzi na d�ugo, tak�e w soboty i niedziele. Podobno, �eby si� przewietrzy�. W takie historyjki ma�o kto wierzy. Zofia zastanawia si� nad tym, jak ka�da kobieta. Mnie przynajmniej nie dr�cz� takie w�tpliwo�ci. C�, mo�e to �mieszne, ale to zaleta mojej sytuacji.

Roze�mia�a si�. Mateusz wpatrywa� si� w ni�, zastyg�y w bezruchu.

��Musimy si� przekona� � powiedzia� Vandoosler. � Postaram si� jako� poradzi� sobie z m�em, zaaran�uj� spotkanie. �wi�ty �ukaszu, czy masz jutro lekcje?

��To po prostu �ukasz � wycedzi� Mateusz.

��Jutro jest sobota � odpar� �ukasz. � Dzie� wolny od pracy dla �wi�tych, �o�nierzy na przepustce i znacznej cz�ci reszty ludno�ci.

��Ty i Marek b�dziecie �ledzi� Piotra Relivaux. To cz�owiek zaj�ty i ostro�ny. Je�eli ma kochank�, zgodnie z klasycznym schematem przeznacza dla niej cz�� soboty albo niedzieli. �ledzili�cie kiedy� kogo�? Wiecie, jak to si� robi? Oczywi�cie, �e nie. Pomijaj�c �ledztwa historyczne, do niczego si� nie nadajecie. Jednak trzech tropicieli dziej�w, zdolnych zarzuci� sie� i pojma� nieuchwytn� przesz�o��, powinno poradzi� sobie ze �ledzeniem �ywego cz�owieka. Chyba �e chwila obecna wydaje si� wam odra�aj�ca?

�ukasz wyd�� wargi.

��A Zofia? � zapyta� Vandoosler. � Nic was nie obchodzi?

��Oczywi�cie, �e obchodzi � powiedzia� Marek.

��Dobrze. �wi�ty �ukasz i �wi�ty Marek przez ca�y weekend zajm� si� panem Relivaux. Nie spuszczajcie go z oka. �wi�ty Mateusz pracuje, niech wi�c siedzi w swojej �beczce� z Juli�. I niech nadstawia ucha. Nigdy nic nie wiadomo. Je�li chodzi o drzewo�

��Co robi�? � zapyta� Marek. � Nie mo�emy przecie� powt�rzy� numeru z robotnikami. Chyba nie s�dzisz, �e naprawd�

��Wszystko jest mo�liwe � odpar� Vandoosler. � Spraw� drzewa za�atwimy bez ceregieli. Do tego przyda nam si� Leguennec. To stara szko�a.

��Kim jest ten Leguennec? � zainteresowa�a si� Julia.

��To facet, z kt�rym zapisa�em par� chlubnych kart � powiedzia� Vandoosler. -Wymy�lili�my niesamowit� gr�, kt�r� nazwali�my �wielorybnikiem�. Fantastyczna zabawa. Leguennec zna� morze, w m�odo�ci by� rybakiem. Po�owy pe�nomorskie, Morze Irlandzkie, i tak dalej. Fantastyczne.

��I co ma robi� tw�j morski karciarz z Irlandii w ogrodzie Relivaux? � zdziwi� si� Marek.

��Ten rybak i karciarz zosta� policjantem.

��Takim jak ty? � zapyta� Marek. � Przelew czy got�wka?

��Ani jedno, ani drugie. Dowody. On wci�� jest policjantem. Obecnie jest ju� komisarzem w XIII dzielnicy. Jako jeden z nielicznych stan�� w mojej obronie, kiedy mnie wyrzucali. Jednak nie mog� skontaktowa� si� z nim osobi�cie, poniewa� postawi�bym go w k�opotliwej sytuacji. Nazwisko Vandoosler wci�� jeszcze jest w okolicy zbyt znane. Tym zajmie si� �wi�ty Mateusz.

��Jakiego mia�bym u�y� pretekstu? � zapyta� Mateusz. � Co mam powiedzie� temu Leguennecowi? �e jaka� pani nie wr�ci�a do domu, a jej m�� wcale si� tym nie przej��? Jak na razie ka�dy doros�y mo�e i��, dok�d chce, a policji nie wolno si� w to wtr�ca�.

��Pretekst? Nic prostszego. Podobno jakie� dwa tygodnie temu trzech facet�w robi�o wykopy w ogrodzie tej pani. Podali si� za pracownik�w municypalnych. Byli oszustami. To doskona�y pretekst. Przedstawisz mu inne elementy uk�adanki, a Leguennec sam wszystko zrozumie z p�s��wek. Zajmie si� tym.

��Dzi�kuj� � mrukn�� �ukasz. � Komisarz namawia nas do kopania, a potem �ci�ga nam na kark policj�. �wietne!

��Zastan�w si�, �wi�ty �ukaszu. �ci�gam wam na kark Leguenneca, to nie to samo. Mateusz nie poda przecie� nazwisk robotnik�w.

��Ale ten Leguennec sam ich znajdzie, skoro jest taki dobry!

��Nie powiedzia�em, �e jest dobry, powiedzia�em, �e to stara szko�a. Faktycznie ustali te nazwiska, dlatego �e sam mu je podam, ale p�niej. Je�eli to b�dzie konieczne. Powiem ci, kiedy interweniowa�, �wi�ty Mateuszu. Tymczasem my�l�, �e Julia jest zm�czona.

��To prawda � przyzna�a, wstaj�c. � P�jd� do domu. Czy naprawd� trzeba w to miesza� policj�?

Julia patrzy�a na Vandooslera. Wydawa�o si�, �e jego s�owa j� uspokaja�y. Spogl�da�a na niego u�miechni�ta. Marek zerkn�� przelotnie na Mateusza. Uroda chrzestnego mia�a swoje lata, ale cz�sto mu pomaga�a i wci�� jeszcze by�a skuteczna. C� mog�y wsk�ra� statyczne rysy Mateusza w starciu z przywi�d��, ale pe�n� �ycia i pi�kn� twarz�?

��My�l� � rzek� Vandoosler � �e najwy�szy czas na sen. Jutro rano odwiedz� Piotra Relivaux. A potem zajm� si� nim �wi�ty �ukasz i �wi�ty Marek.

��Wype�ni� misj� � podsumowa� �ukasz.

I u�miechn�� si�.

Vandoosler, stoj�c na krze�le, wysun�� g�ow� przez okno dachowe i czatowa� na pierwsze poranne oznaki �ycia w domu po prawej. Na froncie zachodnim, jakby to uj�� �ukasz. Ten facet by� naprawd� stukni�ty. A przecie� napisa� podobno par� powa�nych ksi��ek na temat nieznanych aspekt�w zawieruchy, kt�ra ogarn�a �wiat w latach 1914-18. Jak mo�na pasjonowa� si� takimi starociami, kiedy tyle niezwyk�ych zdarze� dzie� po dniu przetacza�o si� przez niepozorne ogr�dki? Mo�e jednak w rzeczywisto�ci by�a to taka sama praca.

I mo�e powinien przesta� nazywa� ich �wi�tymi. Denerwowa�o ich to i nie ma si� co temu dziwi�. W ko�cu nie byli ju� smarkaczami. No tak, ale jego to bawi�o. A nawet wi�cej ni� bawi�o. Dot�d Vandoosler nie rezygnowa� z niczego, co sprawia�o mu przyjemno��. C�, zobaczymy, jak poradz� sobie ze wsp�czesno�ci� ci trzej badacze dziej�w. Poszukiwania to poszukiwania, czym r�ni si� �ycie �owc�w-zbieraczy, cysters�w w murach klasztoru albo �o�nierzy od �ycia Zofii Simeonidis? Tymczasem musia� pilnowa� frontu zachodniego, czeka�, a� Piotr Relivaux si� obudzi. Pewnie ju� wkr�tce. Nie wygl�da� na takiego, kt�ry wyleguje si� w ��ku. By� zdecydowany, w�adczy i obowi�zkowy, w sumie � raczej nudny.

Oko�o wp� do dziesi�tej po r�nych oznakach, kt�re uda�o mu si� dostrzec, Vandoosler uzna�, �e Piotr jest ju� got�w. Got�w dla niego, Armanda Vandooslera. Zszed� z poddasza, przywita� si� z ewangelistami, kt�rzy zebrali si� ju� we wsp�lnym pokoju. Ewangeli�ci siedzieli zgodnie przy stole, poch�aniaj�c �niadanie. Mo�e podoba� mu si� w�a�nie ten kontrast mi�dzy s�owami i czynami. Vandoosler wyszed� i zadzwoni� do drzwi s�siada.

Piotr Relivaux nie by� zachwycony t� nieoczekiwan� wizyt�. Vandoosler spodziewa� si� tego i uzna�, �e najw�a�ciwszy b�dzie bezpo�redni atak � powie, �e by� policjantem, �e znikni�cie jego �ony wzbudza niepok�j, �e chce mu zada� kilka pyta�, �e wygodniej im b�dzie rozmawia� w domu. Piotr Relivaux odpowiedzia�, zgodnie z przewidywaniami Vandooslera, �e to wy��cznie jego sprawa.

��W pe�ni si� z panem zgadzam � odpar� Vandoosler, siadaj�c w kuchni, chocia� nikt go nie zaprosi� � ale jest pewien szkopu�. Policja mo�e z�o�y� panu wizyt�, uznaj�c, �e ta pa�ska sprawa j� tak�e obchodzi. Doszed�em wi�c do wniosku, �e kilka rad starego gliny mo�e si� panu przyda�.

Zgodnie z oczekiwaniami Vandooslera Piotr Relivaux zmarszczy� brwi.

��Policja? Z jakiego powodu? O ile mi wiadomo, mojej �onie wolno wyje�d�a� z domu?

��Oczywi�cie. Jednak mamy tu do czynienia z fatalnym zbiegiem okoliczno�ci. Pami�ta pan tych trzech robotnik�w, kt�rzy przesz�o dwa tygodnie temu kopali r�w w pa�skim ogrodzie?

��Oczywi�cie. Zofia powiedzia�a, �e sprawdzaj� stare przewody elektryczne. Nie zwr�ci�em na to szczeg�lnej uwagi.

��A szkoda � powiedzia� Vandoosler. � Poniewa� nie byli ani pracownikami municypalnymi, ani zak�adu energetycznego, ani �adnej innej szacownej instytucji. Przez pa�ski ogr�d nigdy nie bieg�a linia elektryczna. Ci trzej ludzie k�aniali.

��Przecie� to nonsens! � krzykn�� Relivaux. � Co to za historia? I co to ma wsp�lnego z policj� albo z Zofi�?

��To wszystko dziwnie si� splata � powiedzia� Vandoosler, udaj�c szczere wsp�czucie wobec pana Relivaux. � Kto� z okolicy, jaki� w�cibski typek, kt�ry z pewno�ci� nie darzy pana sympati�, wytropi� to oszustwo. Przypuszczam, �e rozpozna� jednego z robotnik�w i �e go wypytywa�. W ka�dym razie zawiadomi� policj�. Dowiedzia�em si� o tym, bo mam tam jeszcze troch� znajomo�ci.

Vandoosler k�ama� z �atwo�ci� i przyjemno�ci�. Robi�c to, czu� si� doskonale.

��Policjanci po�miali si� z niego i od�o�yli raport do lamusa � ci�gn��. � Ale nie by�o im do �miechu, kiedy ten sam �wiadek, ura�ony ich postaw�, zacz�� dalej szpera� i zg�osi�, �e pa�ska �ona �znikn�a bez uprzedzenia�, jak to ju� m�wi� w okolicy. Poinformowa� te�, �e wykop zrobiono na ��danie pana �ony i poprowadzono go tak, aby przebiega� pod m�odym bukiem, o tym�

Vandoosler wskaza� drzewo, od niechcenia wyci�gaj�c r�k� w stron� okna.

��Zofia to zrobi�a? � zapyta� Relivaux.

��Zrobi�a. Wed�ug tego �wiadka. W ka�dym razie policja wie, �e pa�sk� �on� niepokoi�o drzewo, kt�re spad�o do ogrodu z nieba. I �e kaza�a pod nim kopa�. I �e tu� potem znikn�a. Dla policji troch� tego za du�o jak na dwa tygodnie. Niech si� pan postara ich zrozumie�. Byle co potrafi wzbudzi� ich podejrzliwo��. B�d� chcieli pana przes�ucha�, co do tego nie ma w�tpliwo�ci.

��Kim jest ten ��wiadek�?

��Zachowa� anonimowo��. Ludzie s� tch�rzliwi.

��A co pan ma z tym wsp�lnego? Co pana obchodzi, �e przyjdzie do mnie policja?

Vandoosler przewidzia� r�wnie� to banalne pytanie. Piotr Relivaux by� cz�owiekiem skrupulatnym, upartym, bez szczypty fantazji. Dlatego zreszt� stary policyjny wyga od razu pomy�la� o sobotnio-niedzielnej kochance. Vandoosler przygl�da� si� rozm�wcy. Na p� �ysy, na p� gruby, na p� sympatyczny, wszystko w nim by�o po�owiczne. Ale za to jak na razie niezbyt trudno by�o nim manipulowa�.

��Powiedzmy, �e gdybym m�g� potwierdzi� pa�sk� wersj� wydarze�, uda�oby si� ich uspokoi�. Koledzy z policji dobrze mnie pami�taj�.

��Dlaczego mia�by mi pan pomaga�? Czego pan ode mnie chce? Forsy?

Vandoosler pokr�ci� g�ow�, u�miechaj�c si�. Relivaux by� r�wnie� na po�y g�upcem.

��Prawd� m�wi�c � nie ust�powa� Relivaux � wydaje mi si�, �e mieszkacie w tej ruderze � wybaczy pan, je�li si� myl� � bo wedle wszelkich oznak utkn�li�cie w�

��W g�wnie � doko�czy� Vandoosler. � Zgadza si�. Widz�, �e jest pan lepiej poinformowany, ni� mo�na by przypuszcza�.

��Ludzie bez grosza przy duszy to m�j fach � oznajmi� Relivaux. � Zreszt�, Zofia mi o tym powiedzia�a. Wi�c czym si� pan kieruje?

��Swego czasu mia�em przez policj� zupe�nie niepotrzebne k�opoty. Kiedy co� ich napadnie, potrafi� posun�� si� bardzo daleko, ale zawsze z trudem rezygnuj�, je�li ju� podejm� trop. Od tamtej pory mam sk�onno�� do przeciwdzia�ania absurdom, kt�re mog�yby zatru� �ycie innym ludziom. Mo�e pan to uzna� za �agodn� form� zemsty. Nastawienie antygliniarskie. Poza tym musz� si� czym� zaj��. Nie dla pieni�dzy, ale dla rozrywki.

Vandoosler zostawi� Piotrowi Relivaux czas na refleksj� nad tym niezwyk�ym i s�abo uzasadnionym motywem dzia�ania. Wygl�da�o na to, �e m�czyzna go prze�kn��.

��Co pan chce wiedzie�? � zapyta� Relivaux.

��To, czego zechc� si� dowiedzie� oni.

��To znaczy?

��Gdzie jest Zofia?

Piotr Relivaux wsta�, roz�o�y� r�ce i przez chwil� spacerowa� po kuchni.

��Wyjecha�a. Wr�ci. Nie ma z czego robi� problemu.

��B�d� chcieli wiedzie�, dlaczego nie robi pan z tego problemu.

��Bo nie szukam problem�w tam, gdzie ich nie ma. A Zofia powiedzia�a mi, �e wyje�d�a. Przecie� to nie koniec �wiata!

��Nie musz� panu uwierzy�. Niech pan b�dzie dok�adny, panie Relivaux. Gra idzie o spok�j, kt�ry, jak mi si� wydaje, bardzo pan sobie ceni.

��To banalna sprawa � powiedzia� Relivaux. � We wtorek Zofia otrzyma�a poczt�wk�. Pokaza�a mi j�. Kto� narysowa� na niej gwiazdk� i wyznaczy� spotkanie o okre�lonej godzinie w hotelu w Lyonie. Mia�a pojecha� konkretnym poci�giem nazajutrz wieczorem. Nie by�o podpisu. Zamiast zachowa� spok�j, Zofia natychmiast zacz�a si� szykowa�. Wbi�a sobie do g�owy, �e kart� wys�a� jej dawny przyjaciel, Grek, Stelyos Koutsoukis. Wszystko z powodu tej gwiazdy. Wielokrotnie styka�em si� z tym facetem przed �lubem. To wielbiciel-nosoro�ec � porywczy.

��S�ucham?!

��Nic, nic. Wielbiciel Zofii.

��By�y kochanek.

��Oczywi�cie � mrukn�� Piotr Relivaux. � Usi�owa�em wyperswadowa� Zofii ten wyjazd. Je�eli kart� przys�a� B�g wie kto, to tylko B�g mo�e te� wiedzie�, co Zofi� czeka. A je�eli karta by�a od Stelyosa, to wcale nie jest lepiej. Ale nic nie wsk�ra�em. Spakowa�a torb� i pojecha�a. Szczerze m�wi�c, mia�em nadziej�, �e wr�ci wczoraj. Nic wi�cej nie wiem.

��A drzewo? � zapyta� Vandoosler.

��Co mam panu powiedzie� o tym drzewie? Zofia urz�dzi�a mi z tego powodu scen�! Nie s�dzi�em, �e posunie si� a� do przekopania ogrodu. Co ona sobie znowu ubzdura�a? Ci�gle zmy�la jakie� dziwne historie� To na pewno prezent, i tyle. Mo�e pan s�ysza�, �e Zofia by�a do�� popularna, zanim zesz�a ze sceny. �piewa�a.

��Wiem. Ale Julia Gosselin twierdzi, �e to pan zasadzi� to drzewko.

��Tak, sam jej to powiedzia�em. Kt�rego� ranka Julia zapyta�a mnie, co to za nowe drzewo. Poniewa� Zofia i tak by�a bardzo zaniepokojona, nie chcia�em m�wi� Julii, �e nie wiemy, sk�d si� wzi�o, bo taka odpowied� obieg�aby okolic� lotem b�yskawicy. Zauwa�y� pan, �e ceni� sobie spok�j. Zrobi�em to, co uzna�em za najprostsze � o�wiadczy�em, �e zasadzi�em ten buk, �eby zas�oni� mur. To samo powinienem powiedzie� Zofii. Unikn�liby�my wielu problem�w.

��Wszystko to brzmi logicznie � rzek� Vandoosler. � K�opot w tym, �e to tylko pa�skie s�owa. By�oby lepiej, gdyby pan m�g� pokaza� mi t� kart� pocztow�. Do��czyliby�my j� jako dow�d.

��Przykro mi � odpar� Relivaux. � Zofia zabra�a j� ze sob�, poniewa� zawiera�a informacje dotycz�ce spotkania. To logiczne.

��Och. C�, to pewien k�opot, ale rzeczywi�cie niezbyt powa�ny. Wszystko trzyma si� kupy.

��Oczywi�cie! Dlaczego kto� mia�by mi czyni� jakie� zarzuty?

��Dobrze pan wie, co gliniarze my�l� o m�czy�nie, kt�rego �ona znikn�a.

��To idiotyzm.

��Zgadzam si� z panem.

��Policja nie posunie si� tak daleko � powiedzia� Relivaux, k�ad�c d�o� na stole. � Nie jestem byle kim.

��Tak � szepn�� spokojnie Vandoosler. � Jak ka�dy.

Vandoosler wolno wsta� z krzes�a.

��Je�eli policjanci do mnie przyjd�, b�d� trzyma� si� pa�skiej wersji � doda�.

��Nie b�dzie takiej potrzeby. Zofia wr�ci.

��Miejmy nadziej�.

��Nie mam powod�w do obaw.

��To dobrze. Dzi�kuj�, �e zechcia� pan ze mn� szczerze rozmawia�.

Vandoosler szed� przez ogr�d, wracaj�c do rudery. Piotr Relivaux odprowadzi� go wzrokiem. Dlaczego ten nudziarz wtr�ca si� w cudze sprawy? � zastanawia� si�.

Dopiero w niedziel� wieczorem ewangeli�ci przynie�li informacje, kt�re by�y cho� troch� interesuj�ce. W sobot� Piotr Relivaux wyszed� tylko po gazety. Marek poprawi� �ukasza, twierdz�c, �e Relivaux z pewno�ci� u�y�by s�owa �prasa� i �e kt�rego� dnia b�dzie trzeba to sprawdzi�, ot tak, dla zaspokojenia ciekawo�ci. W ka�dym razie Relivaux nie rusza� si� ju� z domu, gdzie zamkn�� si� ze swoj� �pras��. Mo�e obawia� si�, �e z�o�y mu wizyt� kto� z policji. Poniewa� jednak nic takiego si� nie wydarzy�o, odzyska� werw�. Marek i �ukasz ruszyli w �lad za nim, kiedy wyszed� z domu oko�o jedenastej rano. Relivaux doprowadzi� ich do kamieniczki w XV dzielnicy.

��Strza� w dziesi�tk� � podsumowa� Marek, sk�adaj�c Vandooslerowi raport. � Dziewczyna mieszka na czwartym pi�trze. Jest mi�a, raczej nijaka, z gatunku �agodnych i potulnych, niezbyt wymagaj�cych.

��Powiedzmy, �e z tych, kt�re wol� wr�bla w gar�ci ni� go��bia na dachu � u�ci�li� �ukasz. � Osobi�cie mam du�e wymagania co do jako�ci i pot�piam panik�, kt�rej skutkiem jest �apanie pierwszej nadarzaj�cej si� okazji, czyli byle kogo.

��Masz tak wysokie wymagania � mrukn�� Marek � �e wci�� jeste� sam. Taka jest prawda.

��Zgadza si� � przyzna� �ukasz. � Ale nie o tym mieli�my m�wi� dzi� wieczorem. Kontynuuj raport, �o�nierzu.

��To wszystko. Dziewczyna mieszka tam i jest jego utrzymank�. Nie pracuje, zasi�gn�li�my j�zyka.

��A zatem pan Relivaux ma kochank�. Intuicja pana nie myli�a � powiedzia� �ukasz, zwracaj�c si� do Vandooslera.

��To nie intuicja � zaprzeczy� Marek. � Komisarz ma d�ug� praktyk�.

Wuj i siostrzeniec wymienili spojrzenia.

��Nie wtykaj nosa w cudze sprawy, �wi�ty Marku � skarci� go Vandoosler. � Jeste�cie pewni, �e to jego kochanka? Mo�e by� przecie� jego siostr� albo kuzynk�.

��Stali�my pod drzwiami i pods�uchiwali�my � wyja�ni� Marek. � Wniosek: to nie jest jego siostra. Relivaux wyszed� od niej oko�o si�dmej. Facet zrobi� na mnie wra�enie niebezpiecznego n�dznika.

��Nie tak ostro � powiedzia� Vandoosler.

��Nie wolno nie docenia� przeciwnika � dorzuci� �ukasz.

���owca-zbieracz jeszcze nie wr�ci�? � zapyta� Marek. � Wci�� siedzi w �beczce�?

��Tak � powiedzia� Vandoosler. � A Zofia nie dzwoni�a. Gdyby chcia�a utrzyma� spraw� w tajemnicy, a jednocze�nie uspokoi� przyjaci�, skontaktowa�aby si� z Juli�. A tu nic, �adnego znaku �ycia. To ju� cztery dni. Jutro rano �wi�ty Mateusz zadzwoni do Leguenneca. Wieczorem powt�rz� z nim tekst rozmowy. Drzewo, wykop, kochanka, zaginiona ma��onka. Leguennec to kupi. Poka�e si� tu, �eby rzuci� na to okiem.

�ukasz w czy��cu swego umys�u uzna� spraw� za zamkni�t�. Wszystko, co przechodzi�o przez czy�ciec jego umys�u, po pewnym czasie trafia�o do niedost�pnych szuflad pami�ci. Si�gn�� do rozdzia�u propagandy, tak cz�sto przez te dwa tygodnie atakowanego. Marek i Mateusz powr�cili do pracy nad ksi��kami, kt�rych nie zamawiali u nich wydawcy. Widywali si� w porach posi�k�w, a Mateusz, kt�ry wraca� z pracy noc�, wita� si� z nimi do�� pow�ci�gliwie, nast�pnie za� sk�ada� kr�tk� wizyt� komisarzowi. Vandoosler zadawa� mu zawsze to samo pytanie:

��Jakie� wie�ci?

A Mateusz potrz�sa� g�ow� i wraca� do siebie, na pierwsze pi�tro.

Vandoosler nigdy nie k�ad� si� przed powrotem Mateusza. Prawdopodobnie ju� tylko on i Julia, kt�ra w ka�dy czwartek z niepokojem spogl�da�a ku wej�ciu do restauracji, skupiali si� na tej sprawie. Ale Zofia wci�� nie wraca�a.

Nazajutrz majowe s�o�ce rozb�ys�o jak w pe�ni lata. Po ulewach, kt�re spada�y z nieba ju� od miesi�ca, ta zmiana pogody zadzia�a�a na Juli� jak katalizator. O trzeciej po po�udniu jak zwykle zamkn�a restauracj�, Mateusz za� zdj�� kelnersk� koszul� i stoj�c p�nago przy jednym ze stolik�w, szuka� swetra. Julia nie pozostawa�a oboj�tna na ten codzienny rytua�. Nie nale�a�a do gatunku kobiet znudzonych, ale odk�d Mateusz pracowa� u niej jako kelner, czu�a si� lepiej. Z pozosta�ymi kelnerami i kucharzem mia�a niewiele wsp�lnego. Z Mateuszem � zupe�nie nic. Ale z Mateuszem �atwo jej by�o rozmawia� o wszystkim, o czym chcia�a, i sprawia�o jej to przyjemno��.

��Przyjd� dopiero we wtorek � oznajmi�a, podejmuj�c nagle decyzj�. � Zamykamy na ca�y weekend. Uciekam do domu, do Normandii. Wszystkie te historie z dziurami i drzewami potwornie mnie przygn�bi�y. Znajd� stare kalosze i b�d� spacerowa�a po wilgotnej trawie. Lubi� kalosze i lubi� ostatnie dni maja.

���wietny pomys� � odpar� Mateusz, chocia� zupe�nie nie m�g� wyobrazi� sobie Julii w gumowych botkach.

��Je�eli masz ochot�, mo�esz ze mn� jecha�. My�l�, �e pogoda b�dzie �adna. Wydaje mi si�, �e lubisz wie�.

��To prawda � przyzna� Mateusz.

��Mo�esz zabra� ze sob� �wi�tego Marka i �wi�tego �ukasza, no i tego ognistego komisarza, je�li tylko macie na to ch��. Nie przepadam za samotno�ci�. Dom jest du�y, nikt nie b�dzie nikogo kr�powa�. Ale decyzja nale�y do was. Macie samoch�d?

��Ju� nie, przez te g�wniane k�opoty. Ale wiem, kto by mi po�yczy� w�z. Mam koleg�, kt�ry pracuje w warsztacie. Dlaczego powiedzia�a� o komisarzu �ognisty�?

��Tak sobie. Ma pi�kn� twarz, prawda? Kiedy patrz� na jego zmarszczki, nasuwaj� mi si� na my�l ko�cio�y o zbyt bogatym zdobnictwie, kt�re niby to chyl� si� na wszystkie strony, jakby lada chwila mia�y p�kn�� jak podarta tkanina, a mimo to wci�� stoj�. Troch� mi imponuje.

��Czy�by� zna�a si� na ko�cio�ach?

��Wyobra� sobie, �e jako dziecko chodzi�am na msz�. Czasami w niedziel� ojciec zabiera� nas a� do katedry w Evreux, a ja podczas kazania czyta�am broszurki dla zwiedzaj�cych. Nie szperaj g��biej, to wszystko, co wiem o ko�cio�ach. Dra�ni ci�, �e por�wna�am starego do katedry w Evreux?

��Ale� sk�d! � mrukn�� Mateusz.

��Pami�taj, �e znam i inne �wi�tynie. Ko�ci�ek w Caudebeuf jest ci�ki, surowy, jakby obcy. Odpr�a mnie. Na tym ko�czy si� moja wiedza o ko�cio�ach.

Julia u�miechn�a si�.

��Teraz naprawd� mam ju� ochot� na spacer. Albo na przeja�d�k� rowerow�.

��Marek musia� sprzeda� rower. Masz ich tam kilka?

��Dwa. Je�eli b�dziecie mieli ochot�, dom jest w Verny-sur-Besle, to wioska pod Bernay, prawdziwa dziura. Jad�c drog� krajow�, zobaczysz du�� farm� na lewo od ko�cio�a. Nazywa si� �Le Mesnil�. Jest tam rzeczka i jab�onie, wy��cznie jab�onie. �adnych buk�w. Zapami�tasz?

��Tak � odpar� Mateusz.

��A teraz uciekam � powiedzia�a Julia, zamykaj�c krat�. � Nie musicie uprzedza� mnie o przyje�dzie. Zreszt� i tak nie ma tam telefonu.

Roze�mia�a si�, cmokn�a Mateusza w policzek i odesz�a, machaj�c mu r�k�. Mateusz sta� na chodniku jak s�up soli. Samochody cuchn�y. Pomy�la�, �e m�g�by wyk�pa� si� w rzeczce, je�li tylko s�o�ce zechce tak �wieci�. Julia mia�a g�adk� sk�r� i mi�o by�o zbli�y� si� do niej. Mateusz wreszcie ruszy� i bardzo wolno poszed� w stron� rudery. S�o�ce grza�o mu kark. Mia� na to ochot�, to by�o oczywiste. Mia� ochot� zanurzy� si� w sadach Verny-sur-Besle i pojecha� rowerem do Caudebeuf, chocia� w ma�ych ko�cio�ach niewiele mo�na zobaczy�. Ale to w�a�nie spodoba�oby si� Markowi. Bo nie by�o mowy, �eby pojecha� do niej sam. Sam na sam z Juli�, z jej �miechem, zaokr�glonym, pe�nym �ycia, bia�ym i odpr�onym cia�em ryzykowa�by, �e radosna blisko�� przemieni si� w sytuacj� wielce k�opotliw�. Mateusz wyra�nie u�wiadamia� sobie istnienie takiego ryzyka i w pewnym sensie obawia� si� go. Czu� si� teraz potwornie oci�a�y. Najrozs�dniej by�oby zabra� obu koleg�w i komisarza. Komisarz pojecha�by zwiedzi� Evreux, podziwia� jego ol�niewaj�c� wielko�� i dekadencj�. Z przekonaniem do podr�y Vandooslera nie b�dzie problemu. Stary lubi� si� kr�ci�, rozgl�da�. Potem jemu zostawi nam�wienie dw�ch m�odszych. To by� dobry pomys�. Wszystkim przyda si� tych par� dni, chocia� Marek wola� w��czy� si� po miastach, a �ukasz zacznie narzeka� na brak planu tej nazbyt wiejskiej wyprawy.

�ukasz nie chcia� tego g�o�no powiedzie�, kiedy wracali do miasta w poniedzia�kowy wiecz�r, ale te trzy dni by�y wspania�e. Analiza propagandy adresowanej do pozostaj�cych na ty�ach niewiele przez ten czas zyska�a, jednak nastr�j � tak. Kolacja up�yn�a w spokoju, nikt, nawet on, nie podnosi� g�osu. Mateusz mia� czas na rozmow�, Marek zd��y� zbudowa� par� d�ugich zda� o jakich� g�upstwach. Co wiecz�r to Marek wystawia� torby ze �mieciami przed bram�. Zawsze chwyta� je lew� r�k�, t�, na kt�rej nosi si� obr�czk�. To by� taki jego przes�d -chcia� unikn�� strat. Wr�ci� bez torby, mocno czym� zaprz�tni�ty. W ci�gu dw�ch najbli�szych godzin wychodzi� wiele razy, kr���c mi�dzy domem a ogrodzeniem.

��Co ci jest? � zapyta� w ko�cu �ukasz. � Zwiedzasz nasz� posiad�o��?

��Jaka� dziewczyna siedzi na murku, na wprost domu Zofii. Trzyma na r�ku �pi�ce dziecko. S� tam ju� od dw�ch godzin.

��Daj spok�j � powiedzia� �ukasz. � Pewnie na kogo� czeka. Nie zachowuj si� jak tw�j chrzestny, nie wtr�caj si� we wszystko. Osobi�cie uwa�am, �e i tak za du�o ju� zrobi�em.

��Ale to dziecko � podj�� Marek. � Wydaje mi si�, �e robi si� ch�odno.

��Daj sobie spok�j � skarci� go �ukasz.

Jednak �aden z m�czyzn nie opu�ci� wsp�lnego pokoju na dole. Pili ju� drug� kaw�. Wtedy w�a�nie zacz�� pada� kapu�niaczek.

��B�dzie tak m�y�o przez ca�� noc � powiedzia� Mateusz. � Jak na trzydziestego pierwszego maja to smutna noc.

Marek zagryz� wargi. Wyszed�.

��Wci�� tam siedzi � o�wiadczy� po powrocie. � Otuli�a dziecko swoj� kurtk�.

��Jak wygl�da? � zapyta� Mateusz.

��Nie przygl�da�em si� � mrukn�� Marek. � Nie chc� jej wystraszy�. Ale nie jest w �achmanach, nie wygl�da na bezdomn�, je�li o to pytasz. Poza tym, w �achmanach czy nie, nie pozwolimy chyba, �eby dziewczyna czeka�a z dzieckiem na B�g wie co przez ca�� noc, w dodatku na deszczu? Prawda? �ukasz, daj mi krawat. Rusz si�.

��Krawat? A niby po co? Chcesz j� z�apa� na lasso?

��Dure� � warkn�� Marek. � Nie chc� jej wystraszy�, to proste. Czasami krawat wzbudza zaufanie. Pospiesz si� � doda�, machaj�c r�k�. � Naprawd� pada.

��Dlaczego sam nie mia�bym po ni� i��? � zapyta� �ukasz. � Nie musia�bym przynajmniej zdejmowa� krawatu. W dodatku on wcale nie pasuje do tej czarnej koszuli.

��Nie p�jdziesz, bo tacy jak ty nie budz� zaufania, to proste � wyja�ni� Marek, w po�piechu wi���c krawat. � Je�eli j� tu przyprowadz�, nie wpatrujcie si� w ni� jak w zwierzyn� �own�. Zachowujcie si� naturalnie.

Marek wyszed�, a �ukasz zapyta� Mateusza, co ma robi�, �eby wygl�da� naturalnie.

��Zacznij je�� � poradzi� Mateusz. � Nikt nie przestraszy si� faceta, kt�ry je.

Mateusz si�gn�� po desk� i ukroi� dwie grube kromki chleba. Jedn� poda� �ukaszowi.

��Ale ja nie jestem g�odny � zaprotestowa� j�kliwie �ukasz.

��Wsuwaj ten chleb.

Mateusz i �ukasz prze�uwali chleb, trzymaj�c w d�oni grube, nadgryzione kromki, kiedy Marek wszed�, delikatnie popychaj�c m�od�, milcz�c� kobiet�. By�a zm�czona. Tuli�a do siebie spore dziecko. Marek przez moment zastanawia� si�, dlaczego Mateusz i �ukasz jedz� chleb.

��Prosz�, niech pani zechce spocz�� � powiedzia� nieco ceremonialnie, �eby jej nie sp�oszy�.

Wzi�� od niej przemoczone ubranie.

Mateusz bez s�owa wyszed� z pokoju, a po chwili wr�ci� z puchowym �piworem i poduszk� w �wie�ej pow�oczce. Gestem r�ki zach�ci� kobiet�, �eby po�o�y�a dziecko na kanapie w rogu, przy kominku. Delikatnie okry� malca �piworem, a potem dorzuci� do ognia. Prawdziwy zbieracz-�owca o wielkim sercu, pomy�la� �ukasz, krzywi�c si�. Jednak �agodne gesty Mateusza wzruszy�y go. Jemu nie przysz�oby to do g�owy. �ukasz czu�, �e co� d�awi go w gardle.

M�oda kobieta chyba si� ju� nie ba�a, a z pewno�ci� � nie marz�a. Prawdopodobnie pom�g� jej ogie� na kominku. Ogie� zawsze koi i strach, i wych�odzenie, a Mateusz wiedzia�, jak sprawi�, �eby p�omienie bucha�y wysoko. Nie wiedzia� jednak, co m�g�by teraz powiedzie�. Zaciera� r�ce, jakby chcia� rozproszy� cisz�.

��Kto to? � zapyta� troch� g�upio Marek, kt�ry chcia� by� uprzejmy. � Mia�em na my�li p�e� dziecka?

��To ch�opiec � powiedzia�a kobieta. � Ma pi�� lat.

Marek i �ukasz z powag� kiwali g�owami.

Kobieta zdj�a chustk�, kt�r� owin�a g�ow�, potrz�sn�a w�osami, powiesi�a mokr� chustk� na oparciu krzes�a i rozejrza�a si�, �eby sprawdzi�, gdzie w�a�ciwie si� znalaz�a. Prawd� m�wi�c, wszyscy przygl�dali si� wszystkim. Jednak trzem ewangelistom dopiero po d�u�szej chwili przysz�o na my�l, �e buzia przygarni�tej przez nich dziewczyny jest do�� �adna, �eby sprowadzi� na manowce �wi�tego. Nie by�a to uroda, kt�ra natychmiast rzuca si� w oczy. Kobieta wygl�da�a mniej wi�cej na trzydziestk�. Mia�a jasn� cer�, usta dziecka, regularny zarys twarzy, w�osy g�ste i czarne, obci�te kr�tko jak u ch�opca. Wszystko to sprawi�o, �e Marek zapragn�� dotkn�� tej twarzy. Bo Marek lubi� smuk�e, nawet zbyt szczup�e cia�a. Nie wiedzia�, czy spojrzenie go zdradza, czy jest bezczelne, nazbyt nachalne, czy mo�e ukrywa uczucia � rozedrgane, nie�mia�e, mgliste.

Dziewczyna wci�� by�a podenerwowana, raz po raz zerka�a na �pi�cego synka. U�miecha�a si� niewyra�nie. Nie wiedzia�a, od czego zacz�� ani czy powinna zaczyna�. Imiona? Gdyby tak zacz�� od imion? Marek przedstawi� jej wszystkich. Doda�, �e jego wuj, dawny policjant, �pi na czwartym pi�trze. By� to szczeg� do�� ci�ki, ale u�yteczny. Wydawa�o si�, �e m�oda kobieta poczu�a si� pewniej. Nawet wsta�a i posz�a ogrza� si� przy kominku. By�a ubrana w p��cienne spodnie, do�� obcis�e na udach i dopasowane w biodrach, i w obszern� koszul�. Nie by�a to kobieco�� w stylu Julii, nosz�cej suknie �mia�o ods�aniaj�ce ramiona. Ale twarzyczka wy�aniaj�ca si� z koszuli by�a promienna i �liczna.

��Nie chcieliby�my, �eby czu�a si� pani zobowi�zana do podania nam nazwiska � powiedzia� Marek. � Wszystko dlatego, �e pada�o. Ale� ze wzgl�du na ma�ego pomy�leli�my� W�a�nie� pomy�leli�my.

��Dzi�kuj� � szepn�a m�oda kobieta. � To mi�e, �e panowie pomy�leli, bo ja nie wiedzia�am ju�, co postanowi�. Ale mog� przecie� powiedzie�, jak si� nazywam. Aleksandra Haufman.

��Niemka? � odezwa� si� nagle �ukasz.

��W po�owie � odpar�a, nieco zaskoczona. � M�j ojciec jest Niemcem, matka Greczynk�. Znajomi nazywaj� mnie Lex.

�ukasz mrukn�� z zadowolenia.

��Greczynk�? � podchwyci� Marek. � Pani matka jest Greczynk�?

��Tak � powiedzia�a Aleksandra. � Ale� jakie to ma znaczenie? Czy to a� tak dziwne? Nasza rodzina rozjecha�a si� po �wiecie. Ja urodzi�am si� we Francji. Mieszkamy w Lyonie.

W ruderze nie zarezerwowano pi�tra dla antyku, ani greckiego, ani rzymskiego. Jednak mimowolnie my�li lokator�w domu zwr�ci�y si� ku Zofii Simeonidis. M�oda p�-Greczynka siedzi godzinami pod domem Zofii Simeonidis. Ma kruczoczarne w�osy i bardzo ciemne oczy, jak Zofia. Harmonijny i niski g�os, jak Zofia. Delikatne nadgarstki, d�onie smuk�e i lekkie, jak Zofia. R�ni je tylko jedno � paznokcie Aleksandry s� kr�ciutkie, jakby obgryzione.

��Czeka�a pani na Zofi� Simeonidis? � zapyta� Marek.

��Sk�d pan wie? � odpowiedzia�a pytaniem Aleksandra. � Czy pan j� zna?

��Przecie� to nasza s�siadka � wtr�ci� Mateusz.

��S�usznie, jestem g�upia � przyzna�a. � Ale ciotka Zofia nigdy nie wspomina�a o was w listach do mojej matki. Musz� przyzna�, �e nie pisze zbyt cz�sto.

��Niedawno si� sprowadzili�my � powiedzia� Marek.

M�oda kobieta ze zrozumieniem pokiwa�a g�ow�. Rozejrza�a si� wok�.

��Czyli to wy zaj�li�cie opuszczony dom? Wal�c� si� ruder�?

��Dok�adnie � potwierdzi� Marek.

��Tyle �e nic tu si� chyba nie wali. Mo�e troch� tu pusto� jak w klasztorze.

��W�o�yli�my w ten dom mas� pracy � rzek� Marek. � Ale nie to jest teraz najwa�niejsze. Naprawd� jest pani siostrzenic� Zofii?

��Naprawd� � powiedzia�a Aleksandra. � To siostra mojej matki. Mam wra�enie, �e to pana nie cieszy. Nie lubi pan ciotki Zofii?

��Przeciwnie, bardzo j� lubi� � odpar� Marek.

��Ciesz� si�. Zadzwoni�am do niej, kiedy postanowi�am przyjecha� do Pary�a, a ona zaproponowa�a, �ebym mieszka�a u niej razem z ma�ym, dop�ki nie znajd� pracy.

��Nie mia�a pani pracy w Lyonie?

��Mia�am, ale odesz�am.

��Nie odpowiada�a pani?

��Odpowiada�a, to by�a dobra praca.

��Nie lubi pani Lyonu?

��Wr�cz przeciwnie.

��Dlaczego w takim razie postanowi�a pani przeprowadzi� si� do Pary�a? � wtr�ci� �ukasz.

Kobieta przez chwil� milcza�a, zaciskaj�c usta, jakby toczy�a wewn�trzn� walk�. Splot�a ramiona i zacisn�a d�onie w pi�ci.

��Tam by�o chyba troch� smutno � odrzek�a.

Mateusz natychmiast zaj�� si� krojeniem kolejnych kromek chleba. W sumie to dawa�o si� nawet je��. Zaproponowa� jedn� Aleksandrze, podsuwaj�c jej konfitur�. U�miechn�a si� i wyci�gn�a r�k� po chleb. Teraz znowu musia�a podnie�� twarz. W jej oczach pojawi�y si� �zy. Tak, to na pewno by�y �zy. Napinaj�c mi�nie twarzy, zdo�a�a sprawi�, �e l�ni�y w oczach, ale nie sp�yn�y po policzkach. Lecz nagle zacz�y jej dr�e� wargi. Nie mog�a zapanowa� nad wszystkim.

��Nic nie rozumiem � m�wi�a Aleksandra, jedz�c kanapk�. � Ciotka Zofia wszystko przygotowa�a ju� dwa miesi�ce temu. Zapisa�a ma�ego do przedszkola, tu, w pobli�u. Wszystko by�o za�atwione. Spodziewa�a si� mnie dzisiaj i mia�a wyj�� na dworzec, �eby mi pom�c przy baga�ach i dziecku. Czeka�am na ni� d�ugo, ale w ko�cu pomy�la�am, �e po dziesi�ciu latach mog�a mnie nie pozna�, �e min�y�my si� na peronie. Dlatego przyjecha�am do domu. Ale i tu nikogo nie zasta�am. Nie rozumiem, co si� sta�o. Znowu czeka�am. Mo�e poszli do kina. Ale to wydaje mi si� dziwne. Zofia nie zapomnia�aby o moim przyje�dzie.

Aleksandra szybko, ukradkiem otar�a �zy i spojrza�a na Mateusza. A Mateusz przygotowa� drug� kromk� chleba z konfitur�. Dziewczyna nie jad�a przecie� kolacji.

��Gdzie s� pani baga�e? � zapyta� Marek.

��Zostawi�am je pod murkiem. Prosz� ich nie przynosi�! Zam�wi� taks�wk�, znajd� jaki� hotel, a jutro zatelefonuj� do ciotki Zofii. Musia�o zaj�� jakie� nieporozumienie.

��Nie s�dz�, �eby to by�o najlepsze rozwi�zanie � powiedzia� Marek.

Zerkn�� na koleg�w. Mateusz zwiesi� g�ow� i utkwi� spojrzenie w desce do krojenia chleba. �ukasz umkn�� i spacerowa� po pokoju.

��Prosz� mnie wys�ucha� � kontynuowa� Marek. � Zofia znikn�a dwana�cie dni temu. Nikt nie widzia� jej od dwudziestego maja.

Kobieta drgn�a i zamar�a na krze�le, sztywna jak ko�ek. Wpatrywa�a si� w twarze trzech m�czyzn.

��Znikn�a? � powt�rzy�a szeptem. � Co pan opowiada?!

�zy zn�w nap�yn�y do jej lekko uko�nych oczu, z kt�rych wyziera�a nie�mia�o�� przemieszana z ciekawo�ci�. Wspomnia�a, �e by�o jej troszeczk� smutno. Mo�e. Ale Marek got�w by� si� za�o�y�, �e nie chodzi�o tu tylko o zwyk�y smutek. Dziewczyna na pewno liczy�a na pomoc ciotki, a chcia�a uciec z Lyonu, miejsca kl�ski. Zna� ten odruch. I oto u celu podr�y zabrak�o Zofii.

Marek usiad� przy Aleksandrze. Szuka� s��w, nie wiedz�c, jak opowiedzie� jej o znikni�ciu Zofii, o randce z gwiazd� w Lyonie, o przypuszczalnym wyje�dzie ze Stelyosem. �ukasz stan�� za jego plecami i powoli, tak �e Marek chyba nawet tego nie zauwa�y�, zabra� sw�j krawat. Aleksandra w milczeniu s�ucha�a Marka. �ukasz zawi�za� krawat i teraz stara� si� z�agodzi� relacj� Marka, podkre�laj�c, �e Piotr Relivaux nie jest fascynuj�cym m�czyzn�. Mateusz, pot�ny i wysoki, dorzuca� drew do ognia, chodzi� po pokoju, poprawia� �piw�r, kt�rym otulone by�o dziecko. Ch�opczyk by� �liczny � mia� w�osy czarne jak matka, ale kr�cone. Jego rz�sy by�y ciemne i d�ugie. Ale ka�de dziecko jest �adne, kiedy �pi. Dopiero rano oka�e si�, jak naprawd� wygl�da. Oczywi�cie, je�li jego matka u nich zostanie.

Aleksandra zacisn�a wargi i wrogo potrz�sa�a g�ow�.

��O nie � powiedzia�a. � Nie. Ciotka Zofia nigdy by tak nie post�pi�a. Uprzedzi�aby mnie.

W�a�nie, pomy�la� �ukasz, Aleksandra rozumuje dok�adnie tak jak Julia. Dlaczego ludzie trwaj� w przekonaniu, �e nie mo�na o nich zapomnie�?

��Jest jaki� inny pow�d. Musia�o si� jej co� sta� � szepn�a Aleksandra.

��Nie � odpar� �ukasz, podaj�c wszystkim szklanki. � Zadali�my sobie sporo trudu. Szukali�my nawet pod drzewem.

��Idiota � wycedzi� przez z�by Marek.

��Pod drzewem? � zapyta�a Aleksandra. � Szukali�cie pod drzewem?

��To g�upstwo � wtr�ci� Marek. � Drobiazg bez znaczenia.

��Nie wydaje mi si�, �eby pana kolega bredzi� � powiedzia�a Aleksandra. � O co chodzi? To moja ciotka, musz� wiedzie�!

Rw�cym si� g�osem, t�umi�c gniew, jaki wzbudzi� w nim �ukasz, Marek opowiedzia� jej histori� drzewa.

��I dlatego doszli�cie zgodnie do wniosku, �e ciotka Zofia zabawia si� gdzie� ze Stelyosem? � zapyta�a Aleksandra.

��Tak. No, prawie wszyscy � powiedzia� Marek. � Przypuszczam, �e chrzestny, m�j wujek, niezupe�nie si� z nami zgadza. I mnie ci�gle n�ka to drzewo. Ale Zofia wyjecha�a. To pewne.

��A ja � Aleksandra uderzy�a r�k� w st� � powtarzam wam, �e to wykluczone. Nawet z Grecji zadzwoni�aby, �eby mnie o tym uprzedzi�. Zawsze mo�na by�o na niej polega�. Poza tym kocha�a Piotra. Co� si� jej sta�o! Jestem przekonana, �e co� si� sta�o! Nie wierzycie mi? Ale policja uwierzy! Musz� i�� na policj�.

��Jutro � odpar� wyczerpany Marek. � Vandoosler �ci�gnie tu inspektora Leguenneca i z�o�y pani zeznania, je�li pani tego chce. Leguennec wznowi nawet �ledztwo, je�eli wuj go o to poprosi. Wydaje mi si�, �e wuj robi z Leguennekiem, co chce. To starzy kumple, grali razem w karty na �odziach irlandzkich wielorybnik�w. Musi pani jednak zrozumie�, �e �ycie Zofii u boku Piotra Relivaux nie by�o takie r�owe. Nawet nie powiadomi� policji o jej znikni�ciu i wcale nie zamierza tego robi�. Ma prawo pozostawi� �onie pe�n� swobod� i nie kontrolowa� jej �ycia. Policja nie ma na to wp�ywu.

��Czy nie mo�emy zadzwoni� ju� teraz? Ja zg�osz� jej zagini�cie.

��Nie jest pani jej m�em. Poza tym dochodzi druga nad ranem � t�umaczy� Marek. � Musimy poczeka�.

Us�yszeli, jak Mateusz, kt�ry znowu gdzie� znikn��, zbiega po schodach.

��Wybacz, �ukaszu � powiedzia�, otwieraj�c drzwi � ale po�yczy�em twoje okno. Moje jest za nisko.

��Kto wybiera dawne dzieje � powiedzia� �ukasz � nie powinien potem narzeka�, �e nie wie, jak �ycie si� wok� toczy.

��Relivaux wr�ci� � ci�gn�� Mateusz, nie zwracaj�c uwagi na �ukasza. � Zapali� �wiat�o, pokr�ci� si� po kuchni i po�o�y� si� spa�.

��P�jd� do niego � powiedzia�a Aleksandra, podrywaj�c si� z miejsca. Delikatnie unios�a ch�opczyka, opar�a jego g�ow� na ramieniu i ich czarne w�osy si� zmiesza�y. Potem chwyci�a chust� i kurtk�.

Mateusz stan�� jej na drodze.

��Nie � powiedzia�.

Aleksandra w�a�ciwie si� nie przestraszy�a. Ale ma�o brakowa�o. Nie rozumia�a, o co mu chodzi.

��Serdecznie wam dzi�kuj�. � W jej g�osie brzmia�a determinacja. � Bardzo mi pomogli�cie, skoro jednak wuj ju� wr�ci�, p�jd� do niego.

��Nie � powt�rzy� Mateusz. � Nie pr�buj� pani tu zatrzyma�. Je�eli woli pani przenocowa� gdzie indziej, odprowadz� pani� do hotelu. Ale nie p�jdzie pani do wuja.

Mateusz zatarasowa� drzwi ca�ym cia�em. Przez rami� Aleksandry rzuci� okiem na Marka i �ukasza, raczej chc�c im narzuci� swoj� wol�, ni� szukaj�c poparcia.

Ale nad�sana Aleksandra z uporem sta�a w drzwiach.

��Przykro mi � rzek� Mateusz. � Ale Zofia znikn�a. Nie pozwol� pani tam i��.

��Dlaczego? � zapyta�a Aleksandra. � Co przede mn� ukrywacie? Czy jest tam ciotka Zofia? Nie chcecie, �ebym si� z ni� spotka�a? Ok�amali�cie mnie?

Mateusz pokr�ci� g�ow�.

��Nie. M�wili�my prawd� � powiedzia� z wolna. � Znikn�a. Mo�na przypuszcza�, �e jest gdzie� ze Stelyosem. Mo�na te�, jak pani, obawia� si�, �e spotka�o j� co� z�ego. Osobi�cie uwa�am, �e Zofia zosta�a zamordowana. I dop�ki nie dowiemy si�, kto j� zabi�, nie pozwol� pani i�� do tego domu. Nie puszcz� pani ani dziecka.

Mateusz wci�� sta� w drzwiach. Nie spuszcza� z oka m�odej kobiety.

��A jemu tu b�dzie lepiej ni� w hotelu, przynajmniej moim zdaniem � doda�. � Prosz� mi go da�.

Mateusz wyci�gn�� pot�ne ramiona, a Aleksandra bez s�owa u�o�y�a w nich malca. Marek i �ukasz milczeli, wstrz��ni�ci tym nad wyraz �agodnym zamachem, jakiego dopu�ci� si� Mateusz. Mateusz tymczasem odszed� od drzwi, u�o�y� ch�opczyka na kanapie i okry� �piworem.

���pi jak suse�. � U�miechn�� si�. � Jak ma na imi�?

��Cyryl � powiedzia�a Aleksandra.

Z trudem wydobywa�a z siebie g�os. Zofia zamordowana� Sk�d temu dr�galowi przyszed� do g�owy taki pomys�?! I dlaczego ona wype�ni�a jego polecenie?

��Jest pan pewien tego, co pan m�wi? O ciotce Zofii?

��Nie � odpar� Mateusz. � Ale wol� zachowa� ostro�no��.

��Wydaje mi si�, �e powinni�my zaufa� wiekowej m�dro�ci Mateusza � rzek� �ukasz. � Jego zwierz�ca �ywotno�� si�ga ostatniej ery lodowcowej. Wie, jakie zagro�enia czyhaj� w stepie, gdzie czaj� si� dzikie bestie. Tak, uwa�am, �e lepiej b�dzie, je�li przyjmie pani opiek� tego jasnow�osego nieokrzesa�ca o zwierz�cym instynkcie, kt�ry tak cz�sto bywa po�yteczny.

��To prawda � popar� go Marek, wci�� jeszcze nie mog�c otrz�sn�� si� z szoku, jaki wzbudzi�y w nim podejrzenia Mateusza. � Czy chce pani zamieszka� u nas do czasu wyja�nienia sprawy? Na parterze mamy pokoik, mo�emy go dostosowa� do potrzeb pani i dziecka. Nie b�dzie tam przytulnie, mo�e troch� jak w celi mnicha, ale sama pani widzi, jak mieszkamy. To zabawne, bo pani ciotka, Zofia, nazywa pok�j, w kt�rym teraz jeste�my, �klasztornym refektarzem�. Nie b�dziemy pani kr�powa�, ka�dy z nas ma tu w�asne pi�tro. Spotykamy si� na dole, �eby pogada�, pokrzycze�, zje�� posi�ek i rozpali� ogie�, kiedy chcemy odstraszy� dzikie bestie. Wujowi mo�e pani powiedzie�, �e ze wzgl�du na okoliczno�ci nie chce mu pani sprawia� k�opotu. Tutaj, cokolwiek by si� dzia�o, zawsze kto� jest. Co pani postanowi�a?

Ten wiecz�r by� tak bogaty w wydarzenia, �e ca�kowicie wyczerpa� Aleksandr�. Raz jeszcze spojrza�a badawczo na trzech m�czyzn, zastanawia�a si� przez moment, rzuci�a okiem na �pi�cego Cyryla. Przebieg� j� dreszcz.

��Zgadzam si� � powiedzia�a. � I dzi�kuj� wam.

���ukaszu, id� po baga�e, kt�re zosta�y na zewn�trz, a ty, Mateuszu, pom� mi przesun�� ��ko dla ma�ego do drugiego pokoju � poleci� Marek.

Przenie�li kanap� i poszli na drugie pi�tro po zapasowe ��ko, kt�re Marek zachowa� z lepszych czas�w. �ukasz postanowi� po�yczy� go�ciom lamp� i dywan.

��Wy��cznie dlatego, �e dziewczyna jest bardzo smutna � o�wiadczy�, zwijaj�c dywan.

Kiedy urz�dzili ju� pok�j na dole, Marek wymieni� zamek w drzwiach, �eby Aleksandra Haufman mog�a si� zamyka�, je�li zechce. Zrobi� to wprawnie, bez s�owa komentarza. Zawsze elegancki i dyskretny, wielmo�ny pan bez grosza przy duszy, pomy�la� �ukasz. Trzeba by kupi� mu sygnet z herbem, �eby m�g� piecz�towa� listy czerwonym lakiem. Na pewno by�by zachwycony.

Inspektor Leguennec przyjecha� kwadrans po porannym telefonie Vandooslera. Po kr�tkiej naradzie z dawnym szefem postanowi� porozmawia� z dziewczyn�. Marek wyszed� ze wsp�lnego pokoju na dole, przemoc� wyprowadzaj�c stamt�d chrzestnego, aby Aleksandra mog�a spokojnie przedstawi� niskiemu inspektorowi sytuacj�.

Vandoosler przechadza� si� z chrze�niakiem po ogrodzie.

��Gdyby nie jej przyjazd, zostawi�bym ju� t� spraw�. Co my�lisz o tej dziewczynie? � zapyta� Vandoosler.

��M�w ciszej. Ma�y Cyryl bawi si� w ogrodzie. Nie jest g�upia, a przy tym �liczna jak marzenie. Przypuszczam, �e i ty to zauwa�y�e�.

��Oczywi�cie � mrukn�� niech�tnie Vandoosler. � Nawet �lepy by to zauwa�y�. Ale nie o to pyta�em.

��Trudno oceni� cz�owieka po tak kr�tkim czasie � powiedzia� Marek.

��Zawsze m�wi�e�, �e wystarczy ci pi�� minut, �eby rozszyfrowa� rozm�wc�.

��To nie do ko�ca si� sprawdza. Kiedy ludzie spotykaj� si� w smutnych okoliczno�ciach, trudno o przenikliwe oceny. Je�eli jednak chcesz wiedzie�, co o niej my�l�, to wydaje mi si�, �e ca�a ta historia g��boko ni� wstrz�sn�a. A to m�ci spojrzenie, zupe�nie jakby� wpatrywa� si� w wodospad, w spieniony potok rozczarowa� i niespe�nionych nadziei. Wiem, jak� si�� jest wodospad.

��Pyta�e� j� o to?

��Na Boga, prosi�em, �eby� m�wi� ciszej. Nie, o nic nie pyta�em. Wyobra� sobie, �e takich rzeczy si� nie robi. Zgaduj�, domy�lam si�, por�wnuj�. Przecie� to nie czarna magia.

��My�lisz, �e j� rzuci�?

��Lepiej nie wtykaj nosa w takie sprawy � powiedzia� Marek.

Vandoosler zacisn�� usta i kopn�� kamie�.

��To by� m�j kamie� � skarci� go oschle Marek. � Po�o�y�em go w tym miejscu w zesz�y czwartek. M�g�by� przynajmniej zapyta�, zanim go sobie przyw�aszczy�e�.

Vandoosler kopa� kamie� przez kilka minut. Potem zgubi� go w wysokiej trawie.

���wietnie! � mrukn�� Marek. � My�lisz, �e takie kamienie le�� za ka�dym rogiem?

��M�w dalej � przerwa� mu Vandoosler.

��Stan�li�my nad wodospadem. Dodaj do tego znikni�cie jej ciotki. Robi si� tego za du�o. Mam wra�enie, �e dziewczyna jest lojalna. �agodna, szczera, wra�liwa, ma w sobie krucho��, kt�rej nie wolno urazi�, wiele uczu� delikatnych jak jej szyja. Ale przecie� jest te� podejrzliwa i �atwo si� unosi. Z byle powodu oskar�a i pokazuje palcem. Nie, to nie tak. Powiedzmy raczej, �e cechuje j� zdolno�� do drobiazgowej analizy przy bujnym temperamencie. Albo odwrotnie � jej my�li s� dojrza�e, temperament zmienny. Cholera, nie mam poj�cia, jaka jest, gwi�d�� na to. Ale nie licz, �e zapomni o sprawie ciotki � ona doprowadzi j� do ko�ca. Nie wiemy tylko, czy m�wi nam ca�� prawd�. Nie potrafi� tego odgadn��. Jak post�pi Leguennec? A w�a�ciwie, jak obydwaj post�picie?

��Sko�czymy z dyskrecj�. Zreszt�, jak sam powiedzia�e�, ta dziewczyna i tak poruszy niebo i ziemi�. Nie musimy si� ju� kr�powa�. Trzeba wszcz�� �ledztwo pod byle pretekstem. Jednak w tej sprawie wszystko jest tak m�tne, �e jej w�tki b�d� nam si� wymyka�y. Trzeba chwyci� pierwszy z brzegu. Ale nie spos�b nawet sprawdzi�, czy Zofia rzeczywi�cie by�a na spotkaniu z gwiazd� w Lyonie, bo m�� nie pami�ta nazwy hotelu, kt�r� wymieni� nadawca karty. Nie wie nawet, sk�d wys�ano t� kart�. Facet ma pami�� jak rzeszoto. Albo najzwyczajniej wodzi nas za nos i �adnej karty nie by�o. Leguennec kaza� ju� sprawdzi� lyo�skie hotele. Nie zatrzyma� si� tam nikt o nazwisku Simeonidis.

��Czy�by� podejrzewa� to samo co Mateusz? �e Zofia zosta�a zamordowana?

��Nie tak ostro, ch�opcze. �wi�ty Mateusz pochopnie wyci�ga wnioski.

��W razie potrzeby Mateusz potrafi dzia�a� szybko. Zbieracze-my�liwi tacy w�a�nie bywaj�. Ale dlaczego s�dzicie, �e dosz�o do morderstwa? Przecie� mog�a mie� wypadek!

��Wypadek? Nie. Dawno odnaleziono by cia�o.

��Wi�c to mo�liwe? Zofia zosta�a zamordowana?

��Tak uwa�a Leguennec. Zofia Simeonidis jest rzeczywi�cie bardzo bogata. Natomiast jej m�� uzale�niony jest od uk�adu politycznego i wci�� grozi mu powr�t na podrz�dne stanowisko. Ale nie ma zw�ok, Marku. A dop�ki nie ma zw�ok, nie ma morderstwa.

Kiedy Leguennec wyszed�, zn�w odby� narad� z Vandooslerem. Pokiwa� g�ow� i odszed� � ma�y, ale zdeterminowany cz�owiek.

��Co zamierza? � zapyta� Marek.

��Wszcz�� �ledztwo. Gra� ze mn� w karty. Rozpracowa� Piotra Relivaux. I r�cz� ci, �e ten, kogo Leguennec zamierza rozpracowa�, powinien mie� si� na baczno�ci. Cierpliwo�� inspektora nie ma granic. By�em z nim na kutrze, co� o tym wiem.

Aleksandra skrzy�owa�a d�ugie, smuk�e nogi, siadaj�c po turecku na ��ku, i ukry�a twarz w d�oniach. Nadal nie mog�a uwierzy� w to, co us�ysza�a. Domaga�a si� wci�� nowych szczeg��w, czego�, co by j� przekona�o. By�a si�dma wieczorem. Leguennec pozwoli� Vandooslerowi i reszcie pozosta� w pokoju. I tak dowiedzieliby si� wszystkiego z jutrzejszych gazet. �ukasz zerkn�� na dywan, sprawdzaj�c, czy ma�y nie poplami� go flamastrami. Sp�dza�o mu to sen z powiek.

��Dlaczego pojecha� pan a� do Maisons-Alfort? � zapyta�a Aleksandra. � Musia� pan co� wiedzie�?!

��Nic � zapewni� Leguennec. � Mam w rewirze czworo zaginionych. Piotr Relivaux nie chcia� zg�osi� zagini�cia �ony. By� przekonany, �e ona wr�ci. Jednak ze wzgl�du na pani przyjazd, ja sam� przekona�em go, �eby to uczyni�. Zofia Simeonidis znalaz�a si� na li�cie i w mej pami�ci. Pojecha�em do Maisons-Alfort, poniewa� na tym polega moja praca. Zaznaczam, �e nie tylko ja si� tam pojawi�em. Przyjechali tak�e inni inspektorzy, poszukuj�cy wyrostk�w i ma��onk�w, kt�rzy nagle znikn�li. Ale tylko ja szuka�em kobiety. Wie pani, �e kobiety znikaj� znacznie rzadziej ni� m�czy�ni? Kiedy ginie �onaty m�czyzna albo m�ody ch�opak, nikt si� tym zbytnio nie przejmuje. Kiedy jednak dzieje si� to z kobiet�, nale�y obawia� si� najgorszego. Rozumie pani? Prosz� wybaczy� brutalno��, ale zw�ok nie da�o si� zidentyfikowa�, nawet z�by pop�ka�y albo zamieni�y si� w py�.

��Leguennec � przerwa� mu Vandoosler � pomi� te szczeg�y.

Leguennec potrz�sn�� ma�� g�ow� o pot�nych szcz�kach.

��Przecie� si� staram, ale pani Haufman chcia�a mie� pewno��.

��Prosz� m�wi� dalej, panie inspektorze � odezwa�a si� s�abym g�osem Aleksandra. � Chc� wiedzie� jak najwi�cej.

Twarz dziewczyny by�a zmieniona, oczy i policzki zaczerwienione od �ez, czarne w�osy wzburzone i sztywne od ci�g�ego rozgarniania wilgotnymi d�o�mi. Marek pragn�� osuszy� �lady �ez, wyg�adzi� czarne w�osy. Ale przecie� nie m�g� zrobi� nawet tego.

��Laboratorium bada szcz�tki, ale up�ynie kilka dni, zanim otrzymamy wyniki. Ju� teraz wiemy, �e zw�glone zw�oki nale�� do osoby drobnej, co wskazuje na kobiet�. Zbadano wrak samochodu, ale nie zosta�o nic, nawet strz�p ubrania, �aden przedmiot, dos�ownie nic. Po�ar podsyci�y litry benzyny, kt�r� obficie polano nie tylko cia�o, ale tak�e ca�y samoch�d, a nawet ziemi� wok� niego i fasad� s�siedniego domu, na szcz�cie � opuszczonego. Nikt ju� nie mieszka na tej uliczce. Ma by� wyburzona i tylko kilka starych samochod�w rdzewieje tam, dokonuj�c �ywota i od czasu do czasu daj�c nocne schronienie kloszardom.

��Sugeruje pan, �e miejsce zosta�o starannie wybrane?

��Tak. Poniewa� zanim wezwano stra�, ogie� zd��y� zrobi� swoje.

Inspektor Leguennec macha� ma�� torebk�, w kt�rej le�a� czarny kamie�, a Aleksandra obserwowa�a t� irytuj�c� zabaw�.

��Co dalej? � zapyta�a.

��Pod stopami ofiary znaleziono dwie grudki stopionego z�ota, przypuszczalnie bransolety lub �a�cuszek. Zatem by� to kto� na tyle zamo�ny, �e nosi� z�ot� bi�uteri�. Na tym, co zosta�o z przedniego siedzenia, le�a� kamyk � ma�a, czarna bry�ka bazaltu, zapewne jedyna rzecz, jaka opar�a si� wysokiej temperaturze. Znajdowa� si� w spalonej torebce, kt�ra spoczywa�a na prawym przednim siedzeniu, obok kierowcy. Nic wi�cej. Powinny przetrwa� tak�e klucze, ale, o dziwo, nie znale�li�my ich. Pok�adam w tym drobiazgu wszystkie swoje nadzieje. Rozumiecie mnie? Trzej pozostali zaginieni z mojej listy to m�czy�ni. Dlatego uda�em si� do m�a Zofii Simeonidis, Piotra Relivaux. Zapyta�em, czy wychodz�c z domu, jego �ona, jak niemal wszyscy, zabiera�a klucze. Ot� nie. Zofia chowa�a klucze w ogrodzie, jak dziecko, odpar� Relivaux.

��Oczywi�cie � wtr�ci�a Aleksandra, s�abo si� u�miechaj�c. � Moja babka panicznie ba�a si�, �e zgubi klucze, dlatego nauczy�a nas wszystkich chowa� je po wiewi�rczemu. �adne z nas nie nosi przy sobie kluczy.

��Aha � mrukn�� Leguennec. � Teraz rozumiem. Pokaza�em panu Relivaux ten bazaltowy kamyk, nie wspominaj�c mu o zw�okach z Maisons-Alfort. Rozpozna� go bez wahania.

Aleksandra wyci�gn�a r�k� ku torebce.

��Ciotka Zofia znalaz�a go na greckiej pla�y dzie� po pierwszym scenicznym sukcesie � wyszepta�a. � Nigdy bez niego nie wychodzi�a. Zreszt� to dra�ni�o Piotra. Nas po prostu bawi�o, ale w ko�cu to ten ma�y kamyk� Pewnego dnia wyjechali do Dordogne i musieli zawr�ci�, chocia� byli ju� ponad sto kilometr�w od Pary�a, bo Zofia zapomnia�a zabra� kamyk. To prawda, �e zawsze nosi�a go w torebce albo w kieszeni p�aszcza. Na scenie, bez wzgl�du na kr�j kostiumu, ��da�a, aby wszyto ma�� wewn�trzn� kieszonk�, gdzie m�g�by si� zmie�ci�. Nie za�piewa�aby, nie maj�c go przy sobie.

Vandoosler westchn��. Jacy� ci Grecy bywaj� niezno�ni.

��Kiedy zako�czy pan �ledztwo � ci�gn�a p�g�osem Aleksandra � to znaczy� je�eli nie b�dzie pan musia� go zatrzyma� bardzo chcia�abym go dosta�. Oczywi�cie, je�eli wuj Piotr�

Aleksandra zwr�ci�a torebk� inspektorowi Leguennecowi, a on skin�� g�ow�.

��Na razie musimy go oczywi�cie zatrzyma�. Natomiast Piotr Relivaux nie wspomina�, �e chcia�by go odzyska�.

��Jakie wnioski wysnu�a dot�d policja? � zapyta� Vandoosler.

Aleksandra lubi�a, kiedy do rozmowy w��cza� si� ten stary policjant; je�li dobrze zrozumia�a � wuj albo chrzestny ch�opaka w czerni, z sygnetami na palcach. Cho� nie do ko�ca ufa�a by�emu komisarzowi, jego g�os uspokaja� i dodawa� otuchy. Ale tylko wtedy, gdy Vandoosler nie m�wi� nic szczeg�lnego.

��Mo�e przejdziemy do s�siedniego pokoju? � zaproponowa� Marek. � Mogliby�my si� czego� napi�.

Wszyscy w milczeniu przeszli do du�ego pokoju, a Mateusz si�gn�� po marynark�. Musia� wkr�tce wyj�� do pracy w Le Tonneau.

��Julia nie zamkn�a restauracji? � zapyta� Marek.

��Nie � odpowiedzia� Mateusz. � Ale b�d� musia� pracowa� za dwoje, bo ona ledwie trzyma si� na nogach. Przed chwil�, kiedy Leguennec pokaza� jej kamie� i zapyta�, czy go rozpoznaje, poprosi�a o wyja�nienie.

Leguennec w przepraszaj�cym ge�cie roz�o�y� r�ce.

��Ludzie domagaj� si� wyja�nie� � powiedzia� � i nic w tym dziwnego. Potem mdlej� i w tym r�wnie� nie ma niczego dziwnego.

��Do zobaczenia wieczorem, �wi�ty Mateuszu � powiedzia� Vandoosler. � Zajmij si� Juli�. Leguennec, jakie s� twoje wst�pne wnioski?

��Pani Simeonidis zosta�a odnaleziona dwa tygodnie po znikni�ciu. Nie musz� ci m�wi�, w jakim stanie by�y zw�oki. Zw�glone, nie mo�na ustali�, kiedy nast�pi�a �mier�. Mo�e zamordowano j� dwa tygodnie temu, a potem ukryto zw�oki w porzuconym samochodzie, ale niewykluczone, �e sta�o si� to ostatniej nocy. Co robi�a w takim razie przez ostatnich czterna�cie dni i dlaczego? R�wnie dobrze mog�a sama przyj�� w zau�ek. Czeka�a tam na kogo� i da�a si� schwyta� w pu�apk�. Ze wzgl�du na stan ulicy trudno cokolwiek ustali�. To tylko zgliszcza i ruiny. Prawd� m�wi�c, �ledztwo zapowiada si� na wyj�tkowo trudne. Mamy s�abe punkty zaczepienia. Wyj�cie od pytania �jak� jest chwilowo niemo�liwe. Ustalenie alibi obejmuj�cego ca�e dwa tygodnie odpada. Dowody rzeczowe praktycznie nie istniej�. Pozostaje nam wyj�cie od pytania �dlaczego?� i wszystko, co si� z tym wi��e. Spadkobiercy, wrogowie, kochankowie, �piewacy i ka�dy, kogo rutynowo uwzgl�dnia si� w kr�gu podejrzanych.

Aleksandra odsun�a pust� fili�ank� i wysz�a z �refektarza�. Jej synek rysowa�, siedz�c przy biurku na pi�trze Mateusza. Po chwili wr�ci�a, prowadz�c go za r�k�, i zabra�a z pokoju �akiet.

��Wychodz� � poinformowa�a czterech siedz�cych przy stole m�czyzn. � Nie wiem, kiedy wr�c�. Nie czekajcie na mnie.

��Zabiera pani ma�ego? � zapyta� Marek.

��Tak. Gdybym wr�ci�a p�no, Cyryl za�nie na tylnym siedzeniu samochodu. Nie martwcie si� o mnie, musz� si� przewietrzy�.

��Samoch�d? Jaki samoch�d? � zdziwi� si� Marek.

��Ciotki Zofii. Czerwony. Piotr da� mi kluczyki i powiedzia�, �e mog� go bra�, kiedy zechc�. On ma w�asny.

��Widzia�a si� pani z Relivaux? � zapyta� Marek. � Sama?

��Nie s�dzi pan, �e wuj by�by zaskoczony, gdybym nawet go nie odwiedzi�a, skoro przebywam tu ju� od dw�ch dni? Mateusz mo�e sobie m�wi�, co chce, ale Piotr by� wspania�y. I nie chcia�abym, �eby policja go n�ka�a. I tak bole�nie to prze�yje.

Aleksandra nale�a�a do os�b upartych, to by�o jasne. Marek zastanawia� si�, czy nie post�pi� zbyt pochopnie, zapraszaj�c j� do nich. Dlaczego nie pozwolili jej zamieszka� u Relivaux? Nie, to nie by� w�a�ciwy moment. Zreszt� Mateusz znowu zatarasowa�by drzwi, le��c pod nimi jak ska�a. Przygl�da� si� m�odej kobiecie, kt�ra mocno trzyma�a malca za r�k�, patrz�c gdzie� w dal. Strumie� rozczarowa�, ma�o brakowa�o, a zapomnia�by o tym. Dok�d zamierza�a jecha�? M�wi�a, �e nie zna nikogo w Pary�u. Marek pog�adzi� kr�cone w�osy Cyryla. W�osy tego malca by�y stworzone do g�askania. To jednak nie zmienia�o faktu, �e jego matka, tak delikatna i �adna, stawa�a si� wyj�tkowo m�cz�ca, kiedy si� upar�a.

��Chc� zje�� kolacj� ze �wi�tym Markiem � powiedzia� Cyryl. � I ze �wi�tym �ukaszem. Mam do�� samochodu.

Marek spojrza� na Aleksandr�, daj�c jej do zrozumienia, �e nie sprawi mu to k�opotu, bo i tak nie zamierza� dzi� wychodzi�, mo�e wi�c zaj�� si� ma�ym.

��Zgoda � powiedzia�a Aleksandra.

Uca�owa�a synka, powiedzia�a mu, �e tak naprawd� jego nowi przyjaciele nazywaj� si� Marek i �ukasz, a potem obj�a si� r�kami i wysz�a, skinieniem g�owy �egnaj�c inspektora Leguenneca. Marek zaproponowa� Cyrylowi, �eby przed kolacj� sko�czy� swoje rysunki.

��Je�eli pojedzie do Maisons-Alfort, rozczaruje si�. Zau�ek jest zamkni�ty � powiedzia� Leguennec.

��Po co mia�aby tam jecha�? � zapyta� Marek, kt�rego nagle ogarn�o zdenerwowanie, chocia� jeszcze par� minut temu da�by g�ow�, �e chce, by si� od nich wyprowadzi�a. � Poje�dzi sobie po mie�cie, i tyle.

Leguennec roz�o�y� szerokie d�onie, ale nic nie powiedzia�.

��Ka�esz j� �ledzi�? � zapyta� Vandoosler.

��Nie, nie dzi�. Dzi� wieczorem nie zrobi nic istotnego.

Marek wsta�, spogl�daj�c to na Leguenneca, to na Vandooslera.

���ledzi� Aleksandr�? Co to za g�upie �arty?

��Jej matka otrzyma spadek, a Aleksandra na tym zyska � o�wiadczy� Leguennec.

��Co z tego?! � krzykn�� Marek. � Przypuszczam, �e nie tylko ona co� odziedziczy! Na Boga, sp�jrzcie na siebie! Bez mrugni�cia okiem, bez zaj�knienia, surowi, pewni siebie, rzucacie oskar�enia i podejrzewacie! Dziewczyna wychodzi na p� przytomna, nie wie, co ze sob� zrobi� i gdzie si� podzia�, a wy chcecie j� szpiegowa�! Silni m�czy�ni, faceci, kt�rych nikt nie nabierze, bo nie spadli z ksi�yca! Co za brednie! Ka�dy by to potrafi�! A wiecie, co ja my�l� o facetach, kt�rzy zawsze s� panami sytuacji?

��Wiemy � powiedzia� Vandoosler. � Masz ich gdzie�.

��W�a�nie! Mam ich gdzie�! Trudno o wi�kszego durnia od tego, kt�ry przynajmniej od czasu do czasu nie post�puje, jakby spad� z ksi�yca! W�a�nie tak, to du�a sztuka czasem spa�� z ksi�yca albo urwa� si� z choinki. Zastanawiam si�, czy jeste� najbardziej zatwardzia�ym glin�, jaki kiedykolwiek st�pa� po tej ziemi!

��Przedstawiam ci �wi�tego Marka, mojego siostrze�ca. � Vandoosler u�miechn�� si� do Leguenneca. � Od czegokolwiek zacz��by zdanie, na nowo pisze Ewangeli�.

Marek wzruszy� ramionami, jednym haustem opr�ni� szklank� i z ha�asem odstawi� j� na st�.

��Pozwol�, �e ostatnie s�owo b�dzie nale�a�o do ciebie, wuju, poniewa� i tak pr�bowa�by� je mie�!

Marek wyszed� z pokoju i pobieg� na g�r�. �ukasz bez s�owa pod��y� jego �ladem i na p�pi�trze chwyci� go za rami�. Rzadko si� to zdarza�o, ale teraz m�wi� normalnym g�osem.

��Spokojnie, �o�nierzu � powiedzia�. � Zwyci�stwo i tak b�dzie nasze.

Kiedy Marek us�ysza�, �e Leguennec wychodzi od Vandooslera, spojrza� na zegarek. By�o dziesi�� minut po p�nocy. Grali w karty. Nie m�g� zasn�� i o trzeciej nad ranem us�ysza�, �e Aleksandra wreszcie wr�ci�a. Zostawi� wszystkie drzwi otwarte z obawy, �e ma�y Cyryl obudzi si� w nocy. Marek pomy�la�, �e nie wypada schodzi� na d� i pods�uchiwa�. Zszed� i wyt�y� s�uch, zatrzymuj�c si� na si�dmym stopniu schod�w. Kobieta porusza�a si� niemal bezszelestnie, aby nikogo nie obudzi�. Marek us�ysza�, �e pije wod�. Tego w�a�nie si� spodziewa�. Cz�owiek jedzie prosto przed siebie, bez wahania zapuszcza si� w nieznane, podejmuje kilka powa�nych i niesp�jnych decyzji, ale w rzeczywisto�ci tylko kluczy i wraca.

Marek przysiad� na si�dmym stopniu. Po g�owie t�uk�y mu si� najrozmaitsze my�li, t�oczy�y si� i wypiera�y jedna drug�. Jak p�yty skorupy ziemskiej, kt�re przesuwaj� si� po gor�cej i �liskiej lawie, kryj�cej si� pod nimi. Po wrz�cym p�aszczu. Przera�aj�ca jest ta historia p�yt, kt�re sun� we wszystkie strony po powierzchni ziemi. Nie mog� utrzyma� si� w miejscu. Ruchy tektoniczne p�yt, tak si� to nazywa. A u niego zachodzi�y ruchy tektoniczne my�li. Nieustanne przesuwanie si�, czasami nieuchronne zderzenia. Ze wszystkimi znanymi k�opotami. Kiedy p�yty si� rozsuwaj�, dochodzi do erupcji wulkanicznej. Kiedy si� zderzaj�, tak�e dochodzi do erupcji. Co b�dzie z Aleksandr� Haufman? Jak potoczy si� �ledztwo Leguenneca, dlaczego cia�o Zofii sp�on�o w Maisons-Alfort, czy Aleksandra kocha�a tamtego faceta, ojca Cyryla? Czy powinien wsun�� pier�cionki tak�e na palce prawej r�ki, czy bazaltowy kamyk pomaga �piewaczce na scenie? Ach ten bazalt! Kiedy p�yty si� rozsuwaj�, wy�ania si� bazalt, a kiedy tr� o siebie, co� innego. Ale co? Andezyt? Tak, w�a�nie andezyt. Sk�d ta r�nica? To zagadka, zapomnia�, jak to by�o. Us�ysza�, �e Aleksandra szykuje si� do snu. A on, siedz�c grubo po trzeciej nad ranem na tym stopniu, czeka�, a� ustan� ruchy tektoniczne. Dlaczego tak zbeszta� wuja? Czy Julia przygotuje im jutro zup� rybn�, jak cz�sto robi to w pi�tki? Czy Relivaux zdradzi si� i powie, �e ma kochank�? Kto dziedziczy po Zofii, czy jego hipotezy na temat handlu na wsi nie s� zbyt �mia�e, dlaczego Mateusz nie lubi nosi� ubra�?

Marek przetar� oczy. Osi�gn�� w�a�nie ten stan, kiedy strumie� my�li staje si� �mietnikiem i tak bardzo g�stnieje, �e nie mo�na ju� tam wetkn�� szpilki. Nadchodzi pora, by na wszystko machn�� r�k� i postara� si� zasn��. �ukasz nazwa�by to zwijaniem si� i odej�ciem daleko od kr�gu ognia. Czy �ukaszowi zdarza�y si� takie erupcje my�li? Przecie� nie by�o �adnych erupcji my�li. A mo�e wylewy? Te� bez sensu. Zreszt� �ukasza nale�a�o zaliczy� raczej do kr�gu ograniczonej aktywno�ci sejsmicznej, dla kt�rej charakterystyczne by�y unosz�ce si� stale opary i dym. A Mateusz? To obszar asejsmiczny. Mateusz to woda, przep�yw. Ale rozleg�a woda, ocean. Ocean, kt�ry ch�odzi law�. Wbrew pozorom w oceanicznych g��binach nie panuje taki spok�j, jak mo�na by s�dzi�. Tam te� znajdzie si� sporo �ajna, nie mo�e by� inaczej. Rowy, szczeliny� A mo�e nawet gdzie� na dnie otch�ani odra�aj�ce, nieznane stworzenia. Aleksandra posz�a spa�. Z do�u nie dobiega�y ju� �adne szmery, wsz�dzie by�o ciemno. Marek zdr�twia�, ale nie czu� ch�odu. Na schodach zab�ys�o s�abe �wiat�o i us�ysza� kroki chrzestnego, kt�ry po cichu zszed� z g�ry i przystan�� obok niego.

��Powiniene� i�� ju� spa�, Marku, naprawd� � dobieg� go szept Vandooslera.

I stary odszed�, o�wietlaj�c sobie drog� latark�. Na pewno chcia� si� wysika� w ogrodzie. �atwe, proste i zbawienne sposoby. Stary Vandoosler nigdy nie zaprz�ta� sobie g�owy tektonik� ani p�ytami, chocia� Marek cz�sto mu o nich opowiada�. Marek nie zamierza� doczeka� na schodach powrotu wuja. Szybko poszed� do siebie, otworzy� okno, �eby wpu�ci� �wie�e powietrze, i po�o�y� si� do ��ka. Ale po co chrzestny zabra� torb� plastikow�, skoro szed� na dw�r, �eby si� wysika�?

Nazajutrz Marek i �ukasz zabrali Aleksandr� na kolacj� do Julii. Przes�uchania si� zacz�y i wszystko wskazywa�o, �e b�d� powolne, d�ugie i bezsensowne.

Piotr Relivaux zosta� wezwany tego ranka na drugie ju� przes�uchanie. Vandoosler podsuwa� inspektorowi Leguennecowi wszystkie informacje, kt�re uda�o mu si� zebra�, a ten zr�cznie je wykorzystywa�. Owszem, mia� kochank� w Pary�u, ale nie rozumia�, dlaczego si� ni� interesuj� i sk�d ju� o tym wiedz�. Nie, Zofia nie mia�a o tym poj�cia. Tak, mia� odziedziczy� jedn� trzeci� jej maj�tku. Owszem, suma by�a ogromna, ale wola�by, �eby Zofia nadal �y�a. Je�eli mu nie wierz�, ma ich gdzie�. Nie, Zofia nie mia�a wrog�w. Kochanek? Raczej nie.

Potem wezwano Aleksandr� Haufman. Musia�a kilka razy powtarza� to samo. Jej matce mia�a przypa�� trzecia cz�� maj�tku Zofii. Ale przecie� matka nie potrafi�aby niczego jej odm�wi�, prawda? A zatem bezpo�rednio skorzysta�aby na wzbogaceniu rodziny. Tak, z pewno�ci�, ale co z tego? Dlaczego przyjecha�a do Pary�a? Kto m�g� potwierdzi�, �e Zofia j� zaprosi�a? Gdzie by�a ostatniej nocy? Nigdzie? Trudno w to uwierzy�.

Przes�uchanie Aleksandry trwa�o trzy godziny.

P�nym popo�udniem przysz�a kolej na Juli�.

��Julia chyba nie jest w najlepszym nastroju � powiedzia� Marek, zagadn�wszy Mateusza mi�dzy dwoma daniami.

��Leguennec j� obrazi� � wyja�ni� Mateusz. � Nie chcia� uwierzy�, �e �piewaczka mo�e przyja�ni� si� z w�a�cicielk� knajpki.

��S�dzisz, �e Leguennec robi to specjalnie, �eby denerwowa� ludzi?

��By� mo�e. W ka�dym razie, je�li chcia� j� zrani�, to mu si� uda�o.

Marek obserwowa� Juli�, kt�ra w milczeniu ustawia�a szklanki.

��Porozmawiam z ni� � powiedzia�.

��Nie ma sensu, ju� pr�bowa�em � powstrzyma� go Mateusz.

��Mo�e uda mi si� dobra� inne s�owa? � odpar� Marek, patrz�c Mateuszowi w oczy.

Wsta� i przeszed� mi�dzy stolikami do lady.

��Nie martw si� � szepn�� do Mateusza � nie mam jej nic m�drego do powiedzenia. Chc� j� tylko poprosi� o wielk� przys�ug�.

��R�b, jak uwa�asz � odrzek� Mateusz.

Marek opar� si� o lad� i gestem r�ki poprosi� Juli�, �eby do niego podesz�a.

��Leguennec ci dopiek�? � zapyta�.

��To nic wielkiego, przywyk�am do tego. Mateusz ci o tym powiedzia�?

��Ledwie wspomnia�. Jak na Mateusza to i tak wiele. O co pyta� Leguennec?

��Szuka punktu zaczepienia, to zrozumia�e. Jak to mo�liwe, �e �piewaczka chcia�a rozmawia� z c�rk� wiejskiego sklepikarza? No i co? Dziadkowie Zofii pasali kozy, jak wszyscy.

Julia przystan�a.

��Prawd� m�wi�c � u�miechn�a si� � to moja wina. Widz�c jego sceptyczny u�miech, zacz�am si� t�umaczy� jak smarkula. Powiedzia�am, �e Zofia mia�a przyjaci�ki w kr�gach, kt�re dla mnie pozostawa�y zamkni�te, ale �e niekoniecznie tym kobietom mog�aby zwierza� si� i ufa�. Ale on wci�� patrzy� na mnie z tym sceptycznym u�mieszkiem.

��To zwyk�a sztuczka � powiedzia� Marek.

��By� mo�e, ale bardzo skuteczna. Bo ja, zamiast my�le�, po prostu si� o�mieszy�am � pokaza�am mu swoj� bibliotek�, �eby udowodni�, �e umiem czyta�. Chcia�am mu pokaza�, �e przez wszystkie te lata, wci�� samotna, przeczyta�am tysi�ce, tysi�ce stron. Kiedy przeszed� si� wzd�u� p�ek, zacz�� dopuszcza� do siebie my�l, �e mog�am przyja�ni� si� z Zofi�. Co za kretyn!

��Zofia m�wi�a, �e praktycznie nie czyta � rzek� Marek.

��No w�a�nie. Nie mam poj�cia o operze. Wi�c wymienia�y�my si� wiedz�, rozmawia�y�my w bibliotece. Zofia �a�owa�a, �e przeoczy�a drog� lektury. T�umaczy�am jej, �e czasami ludzie zaczynaj� czyta�, bo przeoczyli co� innego. Mo�e to i g�upie, ale zdarza�o si�, �e wieczorami Zofia �piewa�a, a ja gra�am na pianinie, albo dla odmiany, �e ja czyta�am, a ona pali�a papierosy.

Julia westchn�a.

��Najgorsze, �e Leguennec wypytywa� mojego brata, bo chcia� si� upewni�, czy przypadkiem te ksi��ki nie nale�� do niego. �wietny kawa�! Jurek lubi tylko krzy��wki. Pracuje w wydawnictwie, ale nie czyta, zajmuje si� dystrybucj�. Przyznaj�, �e w krzy��wkach osi�gn�� mistrzostwo. Wygl�da na to, �e w�a�cicielka restauracji nie ma prawa przyja�ni� si� z Zofi� Simeonidis, je�li nie udowodni, �e wyrwa�a si� z kr�gu normandzkich pastwisk. Bo na pastwiskach �atwo wpa�� w b�oto.

��Nie denerwuj si� � uspokaja� j� Marek. � Leguennec wobec wszystkich jest taki. Mo�esz da� mi co� do picia?

��Podam ci do stolika.

��Nie, je�li mo�na, wola�bym tu.

��Co ci jest, Marku? Tobie te� kto� nadepn�� na odcisk?

��W�a�ciwie nie. Ale mam do ciebie pro�b�. Wydaje mi si�, �e masz w ogrodzie ma�y domek? Wolno stoj�cy?

��Tak. Widzia�e� go kiedy�. Zbudowano go w ubieg�ym stuleciu, prawdopodobnie dla s�u�by.

��Jak wygl�da? Jest w dobrym stanie? Mo�na tam mieszka�?

��Chcesz si� wyprowadzi�?

��Julio, czy da si� tam mieszka�?

��Tak, dom jest zadbany. Jest tam wszystko, czego trzeba.

��Dlaczego urz�dzi�a� ten dom?

Julia zagryz�a wargi.

��Na wszelki wypadek, Marku, na wszelki wypadek. Mo�e nie jestem skazana na wieczn� samotno�� Nic nie wiadomo. A poniewa� mieszkam z bratem, ma�y, daj�cy niezale�no�� domek, tak na wszelki wypadek� Uwa�asz, �e to �mieszne? Bawi ci� to?

��Sk�d�e � zaprzeczy� Marek. � Czy zamierzasz teraz kogo� tam go�ci�?

��Dobrze wiesz, �e nie. � Julia wzruszy�a ramionami. � Powiedz wprost, o co ci chodzi?

��Chcia�bym, �eby� delikatnie zaproponowa�a komu� zaj�cie tego domku. Je�eli nie masz nic przeciwko temu. Za niewyg�rowan� op�at�.

��Tobie? Mateuszowi? �ukaszowi? Komisarzowi? Nie mo�ecie ju� razem wytrzyma�?

��Przeciwnie. Nie�le nam si� uk�ada. Chodzi o Aleksandr�. M�wi, �e nie mo�e u nas zosta�. M�wi, �e jej syn nam przeszkadza, a ona nie chce nadu�ywa� naszej go�cinno�ci, ale my�l�, �e przede wszystkim to ona chce mie� troch� spokoju. W ka�dym razie zacz�a przegl�da� og�oszenia i rozgl�da si� za mieszkaniem. Pomy�la�em, �e�

��Nie chcesz, �eby przenios�a si� gdzie� daleko, prawda?

Marek bawi� si� szklank�.

��Mateusz twierdzi, �e powinni�my nad ni� czuwa�, dop�ki sprawa si� nie wyja�ni. W twoim domku oboje odnajd� spok�j, a jednocze�nie nie stracimy ich z oczu.

��No w�a�nie. A ona b�dzie tu� obok ciebie.

��Mylisz si�, Julio. Mateusz naprawd� uwa�a, �e Aleksandra b�dzie bezpieczniejsza blisko nas.

��To nie moja sprawa � przerwa�a mu Julia. � Nie mam nic przeciwko temu, �eby wprowadzi�a si� do domku. Je�eli mog� wy�wiadczy� ci przys�ug�, ch�tnie to zrobi�. W dodatku to przecie� siostrzenica Zofii. Przynajmniej tyle mog� dla niej jeszcze zrobi�.

��Mi�o z twojej strony.

Marek poca�owa� j� w czo�o.

��Ale ona chyba o niczym nie wie? � zapyta�a Julia.

��Jasne, �e nie.

��Dlaczego my�lisz, �e b�dzie chcia�a mieszka� blisko was? Zastanawia�e� si� nad tym? Jak j� do tego nak�onisz?

Marek spochmurnia�.

��Zdam si� na ciebie. Nie wspominaj, �e to m�j pomys�. Sama znajdziesz najw�a�ciwsze argumenty.

��Zrzucasz na mnie ca�� prac�?

��Licz� na ciebie. Nie pozw�l, �eby si� st�d wynios�a.

Marek wr�ci� do stolika, przy kt�rym �ukasz i Aleksandra s�czyli kaw�.

��Za wszelk� cen� chcia� si� dowiedzie�, dok�d pojecha�am tej nocy � opowiada�a Aleksandra. � Jak mia�am go przekona�, �e nawet nie spojrza�am na tablice z nazwami miejscowo�ci? Nie uwierzy� mi, ale nic mnie to nie obchodzi.

��Czy ojciec pani ojca by� Niemcem? � przerwa� jej �ukasz.

��Tak, ale co to ma do rzeczy? � zdziwi�a si� Aleksandra.

��By� na wojnie? My�l� o pierwszej wojnie �wiatowej? Mo�e zostawi� jakie� listy, notatki?

���ukaszu, czy nie potrafisz si� opanowa�? � ofukn�� go Marek. � Je�eli musisz co� m�wi�, znajd� inny temat. Poszperaj w swojej m�zgownicy, a przekonasz si�, �e mo�na rozmawia� tak�e o czym innym.

��No dobrze � j�kn�� �ukasz. � Dzi� wieczorem te� wybiera si� pani na przeja�d�k�? � zapyta� po chwili milczenia.

��Nie. � Aleksandra si� u�miechn�a. � Dzi� rano Leguennec zabra� mi samoch�d. A w�a�nie zrywa si� wiatr. Kocham wiatr. Ta noc b�dzie wymarzona na przeja�d�k�.

��Tego ju� nie potrafi� poj�� � przyzna� �ukasz. � Je�dzi� bez celu, w nieokre�lonym kierunku. Szczerze m�wi�c, nie widz� w tym sensu. Mog�aby pani je�dzi� tak przez ca�� noc?

��Nie wiem, czy ca��� Robi� to dopiero od jedenastu miesi�cy, od czasu do czasu. Dot�d zawsze poddawa�am si� oko�o trzeciej nad ranem.

��Poddawa�a si� pani?

��Tak. I wtedy wraca�am. Po tygodniu znowu mnie nachodzi�o. Wydawa�o mi si�, �e tym razem si� uda. Ale wci�� mi nie wychodzi.

Aleksandra wzruszy�a ramionami, poprawi�a kr�tkie w�osy, wsuwaj�c je za uszy. Marek ch�tnie by j� wyr�czy�.

Nie wiadomo, jak Julia to za�atwi�a, ale ju� nazajutrz Aleksandra wprowadzi�a si� do domku w ogrodzie. Marek i Mateusz pomogli jej przenie�� rzeczy. Aleksandra odpr�y�a si�, zaj�ta urz�dzaniem nowego mieszkania. Marek, kt�ry bacznie obserwowa� fale smutku przep�ywaj�ce przez jej twarz i tak �atwo dostrzegalne dla znawcy zmiany, cieszy� si�, �e teraz te fale si� cofaj�, chocia� dobrze wiedzia�, �e takie odp�ywy mog� by� kr�tkotrwa�e. Ale i taka chwila wystarczy�a Aleksandrze, by zaproponowa� im nazywanie jej Lex i przej�cie na ty.

�ukasz, kt�ry zwija� dywan, �eby przenie�� go do siebie, mamrota� pod nosem, �e obecne zmiany na froncie stawa�y si� coraz bardziej skomplikowane i zaskakuj�ce � front zachodni za�ama� si� w tragicznych okoliczno�ciach, opuszczony przez jedn� z wa�niejszych si� i zdany wy��cznie na chwiejnego ma��onka, gdy tymczasem front wschodni, i tak ju� wzmocniony przej�ciem Mateusza do �beczki�, zyska� na sile dzi�ki nowym sojusznikom � matce i dziecku. Ci nowi sojusznicy, maj�cy pierwotnie stan�� po stronie frontu zachodniego, przez pewien czas przebywali w strefie neutralnej, a teraz wymkn�li si� do okop�w Wschodu.

��Czy to ta piekielna Wielka Wojna tak ci� og�upi�a � zapyta� Marek � czy mo�e bredzisz, bo przykro ci, �e Aleksandra si� wyprowadza?

��Nie bredz� � obruszy� si� �ukasz � tylko zwijam dywan i komentuj� ostatnie wydarzenia. Lex � prosi�a, �eby tak j� nazywa� � chcia�a si� st�d wynie��, ale ostatecznie znajdzie si� o dwa kroki. O dwa kroki od wuja Piotra, o dwa kroki od epicentrum dramatu. O co jej chodzi? Je�li rzecz jasna � doda�, wstaj�c z dywanem przerzuconym przez rami� � to nie ty kryjesz si� za operacj� Dom na Wschodzie.

��Po co mia�bym to robi�? � zapyta� Marek, przechodz�c nagle do defensywy.

���eby mie� j� na oku albo mo�e pod r�k�, to ju� twoja sprawa. Osobi�cie sk�aniam si� do drugiej mo�liwo�ci. W ka�dym razie � gratuluj�. To by�a wyj�tkowo udana akcja.

���ukasz, dra�nisz mnie.

��Dlaczego? Ona ci si� podoba i wyobra� sobie, �e to wida�. Uwa�aj, bo znowu nabijesz sobie guza. Zaczynasz zapomina�, �e utkn�li�my w g�wnie. A ten, kto wdepn�� w g�wno, nie mo�e si� po�lizn��, �eby nie upa��. Musi stawia� krok po kroku, ostro�nie, czasami prawie na czworakach. A ju� na pewno nie mo�e p�dzi� jak szalony. To nie znaczy, �e moim zdaniem rozrywki s� niepotrzebne biedakom, kt�rzy tkwi� w b�otnistych okopach. Przeciwnie. Ale Lex jest zbyt �adna, wra�liwa i za inteligentna, �eby traktowa� j� jak zabawk� na kr�tko. Nie da ci rozrywki, ryzykujesz tylko, �e j� pokochasz. A to ju� katastrofa, Marku, prawdziwa katastrofa.

��Jaka katastrofa, og�upia�y �o�nierzyku?

��Katastrofa, durniu �ni�cy o rycerskiej mi�o�ci, poniewa� tak samo jak ja domy�lasz si�, �e Lex i jej ma�y raz ju� zostali porzuceni. W ka�dym razie sta�o si� co� w tym rodzaju. Dlatego, m�j wielki panie bez siod�a i rumaka, wmawiasz sobie, �e jej serce jest puste i mo�na je zdoby�. Pozw�l, �e ci powiem, �e bardzo si� mylisz.

��Pos�uchaj uwa�nie, kretynie z okop�w. O pustce w sercu wiem znacznie wi�cej ni� ty. I zapewniam ci�, �e pustka zajmuje wi�cej miejsca ni� pe�nia.

��Taka przenikliwo�� zadziwia u kogo�, kto przesiaduje na ty�ach � zauwa�y� �ukasz. � Nie jeste� taki g�upi, Marku.

��Dziwi ci� to?

��Wcale. Zebra�em ju� informacje.

��Kr�tko m�wi�c � doda� Marek � nie ulokowa�em Aleksandry w tym domku, �eby m�c si� na ni� rzuci�. Nawet je�li zrobi�a na mnie wra�enie. Ale na kim by go nie zrobi�a?

��Na Mateuszu � odpar� �ukasz, unosz�c palec. � Mateusz jest pod wra�eniem pi�knej i dzielnej Julii.

��A ty?

��Ju� ci powiedzia�em, �e poruszam si� wolno i ostro�nie. Obserwuj� i komentuj�. Na razie to wszystko.

��K�amiesz.

��By� mo�e. Przyznaj�, �e nie jestem ca�kowicie wyzuty z uczu�. Aleksandrze zaproponowa�em na przyk�ad, �eby na jaki� czas zabra�a ten dywan do domku, je�li chce. Odpowiedzia�a, �e gwi�d�e na dywan.

��Wcale si� nie dziwi�. Ma wi�ksze problemy ni� tw�j dywan, pomijaj�c nawet pustk�. A je�li chcesz wiedzie�, dlaczego zale�y mi, �eby by�a blisko nas, to zrozum, �e po prostu nie podoba mi si� tok my�lenia inspektora Leguenneca. I mojego wuja. Ci dwaj wybrali si� na po��w. Lex zosta�a wezwana na kolejne przes�uchanie pojutrze rano. Lepiej, �eby�my byli w pobli�u, na wszelki wypadek.

��Szlachetny rycerz? Tak, Marku? Cho�by bez konia. A je�li Leguennec nie do ko�ca si� myli? Pomy�la�e� o tym?

��Oczywi�cie.

��Wniosek?

��N�ka mnie to. Chcia�bym zrozumie� kilka spraw.

��S�dzisz, �e ci si� uda?

Marek wzruszy� ramionami.

��Dlaczego nie? Prosi�em, �eby odwiedzi�a nas, kiedy ju� si� urz�dzi. Kryje si� za tym zdradziecki plan zadania jej paru pyta� o te niepokoj�ce mnie sprawy.

��Plan brawurowy i podst�pny, ale ofensywa mo�e mie� ciekawy przebieg. Mog� przy tym by�?

��Pod jednym warunkiem, wetknij kwiat do lufy karabinu i milcz.

��Je�eli to ci� uspokoi, zgoda � odpar� �ukasz.

Aleksandra poprosi�a o trzy kostki cukru do fili�anki herbaty. Mateusz, �ukasz i Marek s�uchali, jak m�wi � opowiada o zbiegu okoliczno�ci, kt�ry sprawi�, �e Julia wspomnia�a jej, �e szuka lokatora do swego domku, o tym, jak �adny jest pokoik Cyryla, i o tym, �e wszystko w domku jest �adne i jasne, �e dobrze si� tam oddycha, a bezsenno�� mo�na pokona�, si�gaj�c po jedn� z wielu r�nych ksi��ek, �e przez okna b�dzie mog�a patrze� na kwitn�ce kwiaty, �e Cyryl lubi kwiaty. Julia zabra�a Cyryla do Le Tonneau, �eby zobaczy�, jak piecze si� ciastka. Pojutrze, w poniedzia�ek, po raz pierwszy malec p�jdzie do przedszkola. A ona � na komisariat. Aleksandra zmarszczy�a brwi. Czego ten Leguennec od niej chcia�? Przecie� wszystko mu ju� powiedzia�a.

Marek uzna�, �e to odpowiednia chwila, �eby podj�� brawurowy i niemi�y atak, ale nagle zacz�� w�tpi�, czy to dobry plan. Wsta� i usiad� na stole, �eby �atwiej podj�� decyzj�. Zawsze brakowa�o mu pewno�ci siebie, kiedy tak po prostu siedzia� na krze�le.

��Wydaje mi si�, �e wiem, czego chce � powiedzia� nie�mia�o. � Mog� zada� ci te pytania przed nim, �eby� si� z nimi oswoi�a.

Aleksandra gwa�townie odwr�ci�a g�ow�.

��Mia�by� zadawa� mi pytania? Wi�c i ty my�lisz tylko o tym, wy wszyscy? Macie w�tpliwo�ci? Nachodz� was niepokoj�ce my�li? Spadek?

Aleksandra wsta�a. Marek chwyci� Lex za r�k�, �eby j� powstrzyma�. To zetkni�cie spowodowa�o, �e poczu� �ciskanie w �o��dku. No dobrze. Faktycznie ok�ama� �ukasza, zapewniaj�c, �e nie zamierza si� na ni� rzuca�.

��Nie o to chodzi � powiedzia�. � Dlaczego nie usi�dziesz i nie dopijesz spokojnie herbaty? Mog� w spokojnej atmosferze zapyta� o to samo, o co on zapyta ostro i napastliwie. Co w tym z�ego?

��K�amiesz � powiedzia�a Aleksandra. � Ale wyobra� sobie, �e mam to gdzie�. Zadaj te swoje pytania, skoro poprawi ci to humor. Nie obawiam si� nikogo � ani ciebie, ani was wszystkich, ani Leguenneca, co najwy�ej samej siebie. Zaczynaj, Marku. Ujmij w s�owa my�li, kt�re ci� n�kaj�.

��Ukroj� chleba � powiedzia� Mateusz.

Aleksandra, kt�rej twarz wyra�a�a wrogo��, opar�a si� o krzes�o i zacz�a si� na nim ko�ysa�.

��Trudno � powiedzia� Marek. � Dajmy temu spok�j.

��Waleczny rycerz � szepn�� �ukasz.

��O nie � zaprotestowa�a Aleksandra. � Czekam na pytania.

��Odwagi, �o�nierzu � rzuci� szeptem �ukasz, przechodz�c za plecami Marka.

��Dobrze � rzek� g�uchym g�osem Marek. � Dobrze. Leguennec z pewno�ci� zapyta, dlaczego przyjecha�a� w�a�nie teraz, jakby� chcia�a przyspieszy� wszcz�cie �ledztwa, dwa dni przed odnalezieniem zw�ok ciotki. Gdyby� si� nie pojawi�a, nikt by nie my�la� o zbrodni, uwa�ano by, �e ciotka Zofia wymkn�a si� na kt�r�� z greckich wysp. A dop�ki nie ma zw�ok, nie ma �mierci, a bez �mierci nie ma spadku.

��Co z tego? Ju� powiedzia�am! Przyjecha�am, bo ciotka Zofia mi to zaproponowa�a. Musia�am wyjecha� z Lyonu. Dla nikogo nie jest to tajemnic�.

��Poza pani matk�.

Trzej m�czy�ni r�wnocze�nie zwr�cili oczy ku drzwiom, w kt�rych i tym razem sta� Vandoosler, cho� nikt nawet nie us�ysza�, �e schodzi z g�ry.

��Nie pukali�my po ciebie � powiedzia� Marek.

��Nie � odpar� Vandoosler. � Ostatnio nie tak cz�sto po mnie pukacie. Ale musicie zapami�ta�, �e sam mog� narzuci� wam swoje towarzystwo.

��Wyjd� � rzek� Marek. � To, co teraz robi�, i bez ciebie jest wystarczaj�co trudne.

��Bo zabra�e� si� do tego jak ostatnia oferma. Chcesz wyprzedzi� Leguenneca? Rozplata� te nici przed nim, uwolni� ma��? W takim razie r�b to, jak nale�y, bardzo ci� prosz�. Pozwoli pani? � zwr�ci� si� do Aleksandry, siadaj�c obok niej.

��Wydaje mi si�, �e nie mam wyboru � odpar�a. � W sumie wol� odpowiada� na pytania prawdziwego policjanta, jak mi m�wiono � skorumpowanego, ni� trzech przebiera�c�w, kt�rych intencje s� w�tpliwe. Poza intencj� uraczenia nas chlebem, kt�r� wykaza� Mateusz. Ta na pewno by�a dobra. S�ucham pana.

��Leguennec telefonowa� do pani matki. Wiedzia�a, �e przenosi si� pani do Pary�a. Zna�a powody pani decyzji. Kr�tko m�wi�c, przyczyn� by� tak zwany zaw�d mi�osny, chocia� te dwa s�owa s� zbyt lakoniczne, �eby wyrazi� to, co maj� w za�o�eniu wyra�a�.

��A pan oczywi�cie jest ekspertem w dziedzinie zawod�w mi�osnych? � zapyta�a Aleksandra, spogl�daj�c na niego spod zmarszczonych brwi.

��W�a�ciwie tak � rzek� niewzruszony Vandoosler. � By�em sprawc� wielu takich zawod�w, w tym jednego do�� powa�nego. Tak, co� nieco� o tym wiem.

Vandoosler rozgarn�� palcami szpakowate w�osy. Zapad�a cisza. Marek rzadko s�ysza� go m�wi�cego tak powa�nie i wprost. Vandoosler, wci�� z niezm�conym spokojem, cichutko przebiera� palcami po skraju sto�u, jakby gra� na pianinie. Aleksandra go obserwowa�a.

��Ale do�� o tym � podj��. � Owszem, mam w tej dziedzinie pewne do�wiadczenie.

Aleksandra zwiesi�a g�ow�. Vandoosler zapyta�, czy herbata jest obowi�zkowa i czy ewentualnie m�g�by si� napi� czego� innego.

��Wspomnia�em o tym � podj��, nape�niaj�c szklank� � �eby zaznaczy�, �e wierz�, kiedy m�wi pani o swej ch�ci ucieczki z Lyonu. Ja to po prostu wiem. A Leguennec to sprawdzi� i uzyska� potwierdzenie z ust pani matki. Od blisko roku jest pani sama z Cyrylem i chcia�a pani przenie�� si� do Pary�a. Jednak pani matka nie mia�a poj�cia, �e to Zofia obieca�a pani� go�ci�. Wspomnia�a jej pani tylko o przyjacio�ach.

��Moja matka zawsze by�a troch� zazdrosna o siostr� � powiedzia�a Aleksandra. � Nie chcia�am, �eby my�la�a, �e opuszczam j� dla Zofii, nie chcia�am jej zrani�. My, Grecy, mamy sk�onno�� do wyobra�ania sobie niestworzonych historii i lubujemy si� w tym. Tak w ka�dym razie twierdzi�a moja babcia.

��Szlachetna pobudka � powiedzia� Vandoosler. � Zastan�wmy si� jednak, co pomy�li Leguennec� Aleksandra Haufman odmieniona cierpieniem, ��dna zemsty�

��Zemsty? � szepn�a Aleksandra. � Jakiej zemsty?

��Prosz� mi nie przerywa�. Si�a gliniarza tkwi w d�ugich monologach, kt�re mia�d�� jak ska�a, albo w b�yskawicznej replice, kt�ra zabija jak maczuga. Nie wolno pozbawia� gliny tej rado�ci pracy, bo stanie si� nerwowy. Pojutrze nie b�dzie pani przerywa�a Leguennecowi. A zatem ��dna zemsty, zawiedziona, zgorzknia�a, zdecydowana zyska� wi�ksz� si��, raczej bez grosza, z zazdro�ci� my�l�ca o �atwym �yciu ciotki, dostrzegaj�ca mo�liwo�� pomszczenia matki, kt�rej nigdy si� nie powiod�o, bo cho� kilkakrotnie �piewa�a na scenie, nie zyska�a poklasku, postanawia pani zabi� ciotk� i w ten spos�b zagarn�� znaczn� cz�� jej maj�tku, oczywi�cie � poprzez matk�.

��Fantastycznie � sykn�a Aleksandra, zaciskaj�c z�by. � Czy nie wspomina�am, �e kocha�am ciotk� Zofi�?

��Dziecinna pr�ba obrony, moja panno, i nic niewarta. Inspektor nie s�ucha takich bredni, je�eli ma motyw i narz�dzie. Zw�aszcza �e nie widzia�a si� pani z ciotk� od dziesi�ciu lat. To chyba do�� d�ugo jak na kochaj�c� siostrzenic�. Kontynuujmy. W Lyonie mia�a pani samoch�d. Dlaczego przyjecha�a pani poci�giem? Dlaczego w przededniu wyjazdu odda�a pani samoch�d do warsztatu, �eby go sprzeda�, a przy tym podkre�la�a pani, �e w�z wydaje si� za stary, �eby wyruszy� nim w dalek� podr� do Pary�a?

��Sk�d pan o tym wie? � zapyta�a wystraszona.

��Pani matka powiedzia�a mi, �e sprzeda�a pani samoch�d. Telefonowa�em do wszystkich zajmuj�cych si� tym warsztat�w w okolicy pani domu, dop�ki nie odnalaz�em w�a�ciwego.

��Ale co w tym z�ego?! � krzykn�� nagle Marek. � Do czego zmierzasz? Zostaw j� wreszcie w spokoju!

��C� to, Marku? � odpowiedzia� Vandoosler, zwracaj�c spojrzenie na siostrze�ca. � Przecie� sam chcia�e� j� przygotowa� do rozmowy z Leguennekiem. W�a�nie to robi�. Chcesz si� bawi� w policjanta, a nie mo�esz nawet spokojnie wys�ucha� wst�pu do przes�uchania? Ja naprawd� wiem, co j� czeka w poniedzia�ek. Dlatego zamknij si� i nadstaw ucha. A ty, �wi�ty Mateuszu, b�d� �askaw wyja�ni� mi, dlaczego kroisz chleb, jakby�my oczekiwali dwudziestu go�ci?

���eby lepiej si� poczu� � odpar� Mateusz. � I dlatego, �e �ukasz go zjada. �ukasz lubi chleb.

Vandoosler westchn�� i zwr�ci� si� do Aleksandry, kt�rej niepok�j r�s� i w�a�nie sp�ywa� ze �zami po policzkach. Dziewczyna ociera�a je �cierk� do naczy�.

��Ju�? � powiedzia�a. � Ju� wsz�dzie dzwonicie, sprawdzacie ka�de s�owo? Czy to �miertelny grzech sprzeda� samoch�d? Sypa� si�. Nie chcia�am jecha� nim do Pary�a z Cyrylem. A poza tym wywo�ywa� zbyt du�o wspomnie�. Pozby�am si� go�To zbrodnia?

��Pod��am torem rozumowania Leguenneca. W ubieg�ym tygodniu, na przyk�ad w �rod�, kiedy zostawi�a pani Cyryla pod opiek� matki, pojecha�a pani w kierunku Pary�a samochodem, kt�ry zdaniem w�a�ciciela warsztatu nie jest wcale w takim kiepskim stanie.

�ukasz, kt�ry zgodnie ze swym zwyczajem spacerowa� wok� sto�u, wyj�� z r�k Aleksandry �cierk� i poda� jej chusteczk� do nosa.

��Ta �cierka nie jest ju� taka czysta � szepn��.

��Nie jest wcale w takim kiepskim stanie � powt�rzy� Vandoosler.

��Do cholery, przecie� powiedzia�am, �e z tym samochodem wi��e si� wiele wspomnie�! � burkn�a Aleksandra. � Je�eli rozumie pan, dlaczego si� ucieka, potrafi pan chyba te� zrozumie�, dlaczego sprzedaje si� samoch�d, co?

��Oczywi�cie. Skoro jednak te wspomnienia tak bardzo pani ci��y�y, dlaczego nie sprzeda�a go pani wcze�niej?

��Bo czasem trudno si� rozsta� ze wspomnieniami, nawet bolesnymi, do jasnej cholery! � krzykn�a Aleksandra.

��I niech pani przy policjancie nie m�wi dwa razy z rz�du �do jasnej cholery�. Przy mnie mo�e sobie pani na to pozwoli�, ale w poniedzia�ek, Aleksandro, zachowaj ostro�no��, bo Leguennec nawet nie drgnie, ale na pewno mu si� to nie spodoba. Niech pani nie u�ywa takich s��w jak �cholera�. Zreszt� nigdy nie beszta si� Breto�czyka, to wolno tylko jemu. To zasada silniejsza od pisanego prawa.

��Dlaczego wi�c wybra�e� w�a�nie tego Leguenneca? � zapyta� Marek. � Skoro nie potrafi w nic uwierzy� i znie��, kiedy kto� mu si� sprzeciwia?

��Poniewa� Leguennec jest zr�czny, poniewa� Leguennec to przyjaciel, poniewa� to jego rejon, poniewa� zdob�dzie dla nas wszystkie szczeg�y i poniewa� kiedy nadejdzie ostatni etap �ledztwa, to ja, Armand Vandoosler, zrobi� z tymi szczeg�ami, co zechc�.

��Co ty pleciesz! � krzykn�� Marek.

��Przesta� krzycze�, �wi�ty Marku, to nie przyspiesza kanonizacji, i przesta� przerywa�. Kontynuuj�. Aleksandro, trzy tygodnie temu odesz�a pani z pracy, gdy� zamierza�a wyjecha�. Wys�a�a pani do ciotki kart� z gwiazd�, wyznaczaj�c jej spotkanie w Lyonie. Ca�a rodzina doskonale zna star� histori� ze Stelyosem i wie, z jakim imieniem Zofia kojarzy gwiazd�. Wieczorem przyjecha�a pani do Pary�a, spotka�a si� pani z ciotk�, naopowiada�a jej B�g wie czego o Stelyosie, kt�ry pojawi� si� w Lyonie, zabra�a j� pani do samochodu i zabi�a. Dobrze. Ukry�a pani zw�oki w jakim� miejscu, na przyk�ad w lesie Fontainebleau albo Marly, to nie ma znaczenia, wa�ne, �e zak�tek by� wystarczaj�co odludny, by nie odnaleziono jej za szybko, bo po pewnym czasie trudno precyzyjnie ustali� czas zgonu, wi�c nie trzeba przedstawia� mocnego alibi. Rano wr�ci�a pani do Lyonu. Dni mija�y, ale w gazetach wci�� nie pojawia�a si� �adna wzmianka. By�o to pani na r�k�. Potem zacz�o to pani� martwi�. Zak�tek by� zbyt odludny. A dop�ki nie odnalaz�o si� cia�o, nie by�o te� mowy o spadku. Przysz�a pora, �eby podj�� dzia�anie. Sprzedaje pani samoch�d, przy okazji podkre�la pani, �e nigdy nie odwa�y�aby si� jecha� nim do Pary�a, i wsiada pani do poci�gu. Zwraca pani na siebie uwag�, czekaj�c z dzieckiem na deszczu, zamiast post�pi�, jak nakazuje rozs�dek, i wej�� do najbli�szej kafejki. Nie mog�a pani dopu�ci�, �eby przyj�to wersj� celowego znikni�cia Zofii. Dlatego podnosi pani alarm i doprowadza do podj�cia �ledztwa. W czwartek wieczorem po�ycza pani samoch�d ciotki i noc� jedzie zabra� cia�o, uwa�aj�c, �eby nie zostawi� w baga�niku �adnych �lad�w. To bardzo trudne i przykre zadanie, trzeba u�y� folii, ta�m klej�cych � reszt� ponurych szczeg��w technicznych pomin� � i przenosi pani zw�oki do porzuconego wraku w podmiejskim zau�ku. Wznieca pani po�ar, �eby zatrze� �lady transportu, przenoszenia, plastiku. Wie pani, �e w ogniu przetrwa kamyk, kt�ry Zofia uwa�a�a za sw�j fetysz. Przecie� przetrwa� w rozpalonej lawie wulkanicznej� Uda�o si� wykona� zadanie i cia�o zosta�o zidentyfikowane. Dopiero nazajutrz oficjalnie wykorzysta�a pani samoch�d po�yczony przez wuja. �eby przejecha� si� noc�, jak pani twierdzi � bez celu. A mo�e po to, �eby zatrze� pami�� o nocy, gdy przy�wieca� pani �ci�le okre�lony cel, na wypadek gdyby kto� pani� wtedy zauwa�y�. Jeszcze jedno � niech pani nie szuka samochodu ciotki, wczoraj rano trafi� do laboratorium, gdzie poddawany jest ekspertyzie.

��Prosz� sobie wyobrazi�, �e o tym wiem � przerwa�a Aleksandra.

��Sprawdz� baga�nik, siedzenia� � podj�� Vandoosler. � Na pewno s�ysza�a pani o tego rodzaju metodach �ledczych. Odzyska go pani po ich przeprowadzeniu. To wszystko � doda�, klepi�c dziewczyn� po ramieniu.

Aleksandra siedzia�a nieruchomo, a z jej oczu wyziera�a pustka, jak� ujrze� mo�na w spojrzeniu os�b, kt�re zg��biaj� rozmiary kl�ski. Marek zastanawia� si�, czy wyrzuci� z domu tego starego �ajdaka, przekl�tego wujaszka, czy chwyci� go za ko�nierz tej szarej, idealnie wyprasowanej marynarki i rozkwasi� szlachetn� g�b�, a potem wypchn�� przez okno weneckie.

��Wiem, co ci chodzi po g�owie, Marku. Ul�y�oby ci. Ale oszcz�d� siebie i mnie. Mog� si� jeszcze przyda�, bez wzgl�du na to, co si� stanie, cokolwiek by jej zarzucono.

Marek pomy�la� o mordercy, kt�remu Armand Vandoosler pozwoli� uciec, nara�aj�c si� na pot�pienie ze strony policji. Stara� si� nie wpada� w panik�, ale przedstawienie zainscenizowane przez wuja by�o sugestywne i logiczne. Nawet pora�aj�co logiczne. W uszach zabrzmia� mu dzieci�cy g�osik Cyryla, kt�ry w czwartek wieczorem powiedzia�, �e chce zje�� z nimi kolacj� i ma do�� samochodu� Czy�by Aleksandra zabra�a go ze sob� poprzedniej nocy? Wtedy kiedy pojecha�a po zw�oki? Nie. Makabra. Ma�y musia� my�le� o innych przeja�d�kach. Aleksandra urz�dza�a je sobie od jedenastu miesi�cy.

Marek spojrza� na koleg�w. Mateusz kruszy� pajd� chleba, gapi�c si� w st�. �ukasz brudn� �cierk� zbiera� kurz z eta�erki. A on czeka� na reakcj� Aleksandry, na wyja�nienia, na wrzask.

��To si� trzyma kupy � podsumowa�a.

��Owszem � przyzna� Vandoosler.

��Jeste� stukni�ta, powiedz co� innego � b�aga� Marek.

��Nie jest stukni�ta � zaprzeczy� Vandoosler. � Jest bardzo inteligentna.

��A co z innymi? � zapyta� Marek. � Przecie� nie tylko ona dostanie pieni�dze Zofii. Jej matka.

Aleksandra zgniot�a chusteczk�, zaciskaj�c pi��.

��Zostaw w spokoju jej matk� � skarci� go Vandoosler. � Nie wyje�d�a�a z Lyonu. Codziennie chodzi�a do pracy, tak�e w soboty. Pracuje na dwie trzecie etatu i co wiecz�r odbiera Cyryla z przedszkola. Nie mo�na jej nic zarzuci�. To ju� sprawdzone.

��Dzi�kuj� � szepn�a Aleksandra.

��W takim razie Piotr Relivaux? � podsun�� Marek. � W ko�cu to on najwi�cej zyska. W dodatku ma kochank�.

��Sytuacja Relivaux jest nieciekawa, to prawda. Od znikni�cia �ony sp�dzi� poza domem kilka nocy. Ale przypomnij sobie, �e nie zrobi� nic, �eby j� odnaleziono. A dop�ki nie ma cia�a, nie ma i spadku.

��To �mieszne! Doskonale wiedzia�, �e pr�dzej czy p�niej zw�oki zostan� odkryte!

��By� mo�e � przyzna� Vandoosler. � Leguennec jego r�wnie� bierze pod uwag�, nie martw si�.

��A reszta rodziny? � zapyta� Marek. � Lex, opowiedz nam o nich.

��Popro� wuja � odpar�a Aleksandra. � Mam wra�enie, �e i tak o wszystkim dowiaduje si� pierwszy.

��Jedz chleb � zaproponowa� Markowi Mateusz. � Rozlu�nisz szcz�ki.

��Tak my�lisz?

Mateusz pokiwa� g�ow� i poda� mu grub� kromk�. Marek prze�uwa� j� jak g�upiec, s�uchaj�c dalszej opowie�ci Vandooslera.

��Trzeci spadkobierca to ojciec Zofii, kt�ry mieszka w Dourdan � zacz�� Vandoosler. � Stary Simeonidis uwielbia c�rk� i jej talent. Nie opu�ci� ani jednego jej wyst�pu. W Operze paryskiej pozna� sw� drug� �on�. Ta kobieta przysz�a, �eby zobaczy� wyst�p syna, zwyk�ego statysty, ale i tak by�a z niego bardzo dumna. By�a r�wnie dumna, �e przypadkowo pozna�a ojca �piewaczki, kt�ry zajmowa� miejsce obok niej. Pewnie pomy�la�a, �e to dobra okazja, �eby pom�c synowi w robieniu kariery. Bez wzgl�du na pocz�tkowe pobudki zaprzyja�nili si� i pobrali, a potem zamieszkali razem w jej domu w Dourdan. Wspomn� o dw�ch sprawach: Simeonidis starszy nie jest bogaty i nadal prowadzi auto. Jednak podstawowe za�o�enie opiera si� na fakcie, �e Simeonidis do szale�stwa kocha� c�rk�. Jest zdruzgotany. Zbiera� wszystko, co dotyczy�o jej kariery, wszystko, co o niej pisano: zdj�cia, fotosy, plotki, karykatury. Podobno te szparga�y zajmuj� ca�y pok�j w jego domu. Prawda czy k�amstwo?

��Tak g�osi rodzinna legenda � szepn�a Aleksandra. � To dzielny, stary m�czyzna, troch� autorytarny. Tyle �e jego druga �ona to kompletna idiotka. A �e idiotka jest od niego m�odsza, robi z nim, co chce, je�li tylko nie dotyczy to Zofii. To u�wi�cony obszar, po kt�rym nie wolno jej nawet st�pa�.

��Syn tej kobiety jest troch� dziwny.

��O! � zawo�a� Marek.

��Nie podniecaj si� � powiedzia� Vandoosler. � Dziwny to znaczy leniwy, niezaradny, chwiejny, a w dodatku to podgl�dacz. Ma ponad czterdzie�ci lat, a �yje z pieni�dzy matki. Facet ma dwie lewe r�ce. Czasem wdaje si� w groszowe kombinacje, ale i to mu nie wychodzi. To beztalencie, kt�re daje si� wystawia� do wiatru. Kr�tko m�wi�c, budzi raczej politowanie ni� podejrzenie. Zofia wielokrotnie poleca�a go jako statyst�, ale nawet w tych niemych rolach nigdy nie by� dobry, a poza tym szybko si� zniech�ca�.

Aleksandra odruchowo przetar�a st� bia�� chusteczk�, kt�rej po�yczy� jej �ukasz. �ukaszowi kraja�o si� serce, kiedy patrzy�, co dzieje si� z jego chusteczk�. Mateusz wsta�, �eby przygotowa� si� do pracy w Le Tonneau. Powiedzia�, �e da w kuchni kolacj� Cyrylowi i wymknie si� na trzy minuty, �eby odprowadzi� go do domku. Aleksandra u�miechn�a si� do niego.

Mateusz poszed� do siebie, �eby si� przebra�. Julia za��da�a, aby nosi� bielizn� pod strojem kelnera. Dla Mateusza by�a to katorga. Wydawa�o mu si�, �e eksploduje pod trzema warstwami ubra�. Rozumia� jednak Juli�. Poprosi�a go r�wnie�, aby przesta� przebiera� si� do po�owy w kuchni, a od po�owy w sali restauracyjnej, po wyj�ciu klient�w, �bo kto� m�g� go zobaczy�. Tego Mateusz nie potrafi� ju� zrozumie�, nie wiedzia� bowiem, co mog�oby tym razem kogokolwiek kr�powa�, nie chcia� jednak sprzeciwia� si� Julii. Odt�d przebiera� si� wi�c we w�asnym pokoju, co zmusza�o go do spacerowania po ulicy w kompletnym stroju: slipach, skarpetach, butach, czarnych spodniach, koszuli, muszce, kamizelce i marynarce. Cierpia� z tego powodu. Ale praca bardzo mu odpowiada�a, bo tego rodzaju zaj�cie nie wyklucza�o rozmy�lania o innych sprawach. Kiedy by�o to mo�liwe, w spokojniejsze wieczory, Julia pozwala�a mu wychodzi� nieco wcze�niej. On wprawdzie z przyjemno�ci� zosta�by na ca�� noc, sam na sam z ni�, poniewa� jednak m�wi� niewiele, ona nie mog�a si� tego domy�li�. Dlatego pozwala�a mu wychodzi� wcze�niej. Z odraz� zapinaj�c kamizelk�, Mateusz my�la� o Aleksandrze i o kromkach chleba, kt�re musia� ukroi�, �eby sytuacja sta�a si� zno�na. Stary Vandoosler ostro zabra� si� do rzeczy. A� trudno uwierzy�, �e �ukasz zdo�a� zje�� tyle chleba.

Po wyj�ciu Mateusza wszyscy siedzieli w milczeniu. Z Mateuszem cz�sto tak bywa�o, przemkn�o Markowi przez my�l. Kiedy Mateusz by� z nimi, prawie si� nie odzywa�, ale nikt si� tym nie przejmowa�. Ale kiedy ju� go nie by�o, to jakby spod nogi wysun�� si� nagle kamie� daj�cy jej oparcie � trzeba by�o szybko odzyska� r�wnowag�. Przebieg� go dreszcz.

��Zasypiasz, �o�nierzu � powiedzia� �ukasz.

��Sk�d�e! � odpar� Marek. � Przechadzam si�, nie wstaj�c z miejsca. To tektonika, nie zdo�asz tego zrozumie�.

Vandoosler wsta� i gestem r�ki sk�oni� Aleksandr�, �eby popatrzy�a na niego.

��To naprawd� si� klei � powt�rzy�a Aleksandra. � Stary Simeonidis nie zabi� Zofii, poniewa� j� kocha�. Jego pasierb nie zabi� jej, poniewa� jest zbyt gnu�ny. Nie zrobi�a tego tak�e jego matka, bo jest za g�upia. I nie mama, bo to mama. Zreszt� nie opuszcza�a Lyonu. Pozostaj� ja � kr�c� si�, ok�ama�am matk�, sprzeda�am samoch�d, nie widzia�am si� z ciotk� Zofi� od dziesi�ciu lat, jestem zgorzknia�a, spowodowa�am wszcz�cie �ledztwa, nie mam pracy, wzi�am samoch�d ciotki, je�dzi�am niby to bez celu przez ca�� noc. Jestem ugotowana. I tak zreszt� tkwi�am ju� po uszy w g�wnie.

��Zupe�nie jak my � wtr�ci� Marek. � Ale jest pewna r�nica mi�dzy tym, kto wpad� w g�wno, i tym, kto jest ugotowany. Ten pierwszy mo�e si� po�lizn��, drugi � spali�. To zupe�nie co innego.

��Daruj sobie te alegoryjki � przerwa� mu Vandoosler. � Nie tego jej teraz trzeba.

��Ma�a alegoria od czasu do czasu nikomu jeszcze nie zaszkodzi�a � obruszy� si� Marek.

��Chwilowo Aleksandrze bardziej przyda si� to, co powiedzia�em. Jest przygotowana. Wszystkie b��dy, kt�re pope�ni�a dzi� wieczorem � panika, p�acz, gniew, wpadanie w s�owo, przekle�stwa, krzyki, konsternacja i za�amanie � nie powt�rz� si� w poniedzia�ek. Jutro si� wy�pi, poczyta, wyjdzie z synem na skwerek albo na spacer nad Sekwan�. Leguennec z pewno�ci� ka�e j� �ledzi�. To normalne. Ona mo�e tego nawet nie zauwa�y�. W poniedzia�ek odprowadzi Cyryla do przedszkola i p�jdzie na komisariat. Wie, czego si� spodziewa�. Przedstawi swoj� prawd�, spokojnie, bez histerii, bo to najlepszy spos�b, �eby przynajmniej na jaki� czas przyhamowa� dzia�ania policjanta.

��Powie prawd�, ale Leguennec jej nie uwierzy � wtr�ci� Marek.

��Nie m�wi�em o prawdzie. M�wi�em o jej prawdzie.

��Wi�c uwa�asz, �e jest winna? � Marek znowu si� zirytowa�.

Vandoosler uni�s� r�ce, a potem opu�ci� je na uda.

��Marku, trzeba czasu, �eby prawda po��czy�a si� z jej prawd�. Czasu. I tylko tego nam trzeba. Staram si� zyska� na czasie. Leguennec to dobry glina, ale ma sk�onno�� do zbytniego po�piechu, kiedy chce z�owi� wieloryba. U�ywa harpuna. Tacy jak on s� potrzebni. Ja wol� pozwoli� wielorybowi, �eby si� zanurzy�, popu�ci� �y�k�, pozwalam, �eby och�odzi� si� w g��binie, kiedy s�o�ce go parzy, chc� zaobserwowa�, sk�d si� wynurza, znowu pozwoli� na zanurzenie i tak przez dobr� chwil�. Czas, tylko czas�

��Co daje panu czas? � zapyta�a Aleksandra.

��Reakcje � odpar� Vandoosler. � Po zab�jstwie nic nie trwa w bezruchu. Czekam na reakcje. Cho�by drobne. Wystarczy bacznie je obserwowa�.

��Wi�c b�dziesz tu tkwi� � zapyta� Marek � przy oknie na g�rze, czekaj�c na reakcj�? Nie ruszysz si�? Nie b�dziesz szuka�? Nie zaczniesz tropi�? S�dzisz, �e te reakcje spadn� w�a�nie na twoj� g�ow�, jak odchody go��bi siedz�cych na dachu? Wiesz, ile razy go��b narobi� mi na g�ow� przez te dwadzie�cia trzy lata, kt�re sp�dzi�em w Pary�u? Wiesz ile? Raz, jeden jedyny raz! Tylko jedna nieszcz�sna go��bia kupa spad�a w�a�nie na mnie, chocia� w mie�cie ca�ymi dniami fajdaj� miliony go��bi. I co? Na co ty liczysz? �e reakcje pojawi� si� tu, gdzie chcesz, i spadn� na twoj� zaduman� g�ow�?

��W�a�nie � odpar� Vandoosler. � Bo to tu�

��Bo tu jest front � doko�czy� �ukasz.

Vandoosler wsta� i pokiwa� g�ow�.

��Przebieg�y ten tw�j przyjaciel od pierwszej wojny �wiatowej � powiedzia�.

Zapad�a g�ucha, przyt�aczaj�ca cisza. Vandoosler szpera� w kieszeniach i w ko�cu wyj�� z nich dwie pi�ciofrank�wki. Wybra� t�, kt�ra mocniej b�yszcza�a, i znikn�� w piwnicy, gdzie trzymali wszystkie narz�dzia. Po chwili us�yszeli warczenie wiertarki. Ucich�o po paru sekundach. Vandoosler wr�ci� z przewiercon� monet� w r�ce i trzema uderzeniami m�otka wbi� j� w obramowanie kominka.

��Sko�czy�e� ju� przedstawienie? � zapyta� Marek.

��M�wili�my o po�owie wieloryba � odpar� Vandoosler. � Dlatego umie�ci�em monet� na g��wnym maszcie. Zdob�dzie j� ten, kto dopadnie morderc�.

��To by�o konieczne? � zapyta� Marek. � Zofia nie �yje, a ty bawisz si� w najlepsze. Wykorzystujesz sytuacj�, �eby b�aznowa�, grasz kapitana Ahaba. Jeste� �a�osny.

��Nie powiedzia�bym. To symbol. Nie dostrzegasz niuans�w. Chleb i symbole. To podstawa.

��A ty oczywi�cie jeste� kapitanem?

Vandoosler potrz�sn�� g�ow�.

��Nie mam poj�cia � powiedzia�. � Nie urz�dzamy wy�cigu. Chc� dosta� tego morderc� i chc�, �eby wszyscy nad tym pracowali.

��Zdarza�o mu si� okazywa� mordercom wi�ksz� wyrozumia�o�� � rzuci� Marek.

Vandoosler odwr�ci� si� gwa�townie.

��Ten nie mo�e liczy� na moj� wyrozumia�o��. To zwyk�e bydl�.

��Tak? Sk�d o tym wiesz?

��Po prostu wiem. To morderca. Brutalny morderca, s�yszysz? Dobranoc pa�stwu.

W poniedzia�ek ko�o po�udnia Marek us�ysza�, �e przed domem zatrzyma� si� samoch�d. Rzuci� o��wek i podbieg� do okna � Vandoosler i Aleksandra wysiadali z taks�wki. Komisarz odprowadzi� j� do domku i wr�ci�, pod�piewuj�c. A zatem to by� pow�d jego wyprawy � czeka� na Aleksandr� przed komisariatem. Marek zacisn�� z�by. Dyskretna wszechobecno�� wuja zaczyna�a dzia�a� mu na nerwy. Poczu�, �e krew pulsuje mu w skroniach. Ci�gle te uderzenia krwi. Ci�gle przekl�te nerwy. Tektonika. Jak, do diab�a, radzi� sobie Mateusz, niezmiennie lakoniczny i pot�ny, cho� nie spe�nia�o si� �adne z jego oczekiwa�? On tymczasem mia� wra�enie, �e spala si�, wci�� zniech�cony i podra�niony. Rano zjad� p� o��wka, raz po raz pluj�c drzazgami na kartk�. A mo�e zacz�� nosi� sanda�y? �mieszne. Nie do��, �e marz�yby mu nogi, to straci�by resztki blasku, jaki zdo�a� zachowa�, on, mi�o�nik wyrafinowanych stroj�w. Sanda�y nie wchodzi�y w gr�.

Marek zacisn�� srebrn� klamr� paska, wyg�adzi� czarne, obcis�e spodnie. Wczoraj Aleksandra nawet do nich nie zajrza�a.

Dlaczego w�a�ciwie mia�aby ich odwiedza�? Mieszka�a teraz w swoim domku, niezale�na i wolna. Ta dziewczyna wysoko ceni�a wolno��, powinien o tym pami�ta�. I przecie� niedziel� sp�dzi�a tak, jak sugerowa� jej stary Vandoosler. Posz�a z Cyrylem na skwerek. Mateusz widzia� ich. Grali w pi�k�, a on przy��czy� si� do nich. �wieci�o �agodne czerwcowe s�o�ce. Markowi nie przysz�o to do g�owy. Mateusz potrafi� udziela� milcz�cego wsparcia wtedy, kiedy by�o najbardziej potrzebne, a kt�rego Marek nawet nie dostrzega� ze wzgl�du na prostot� i naturalno�� tych gest�w. Marek wr�ci� do studium handlu wiejskiego w XI i XII stuleciu z gor�czkowym zapa�em. Problem nadwy�ki produkcji wiejskiej by� tak g��boki, �e nale�a�o rzuci� si� na jego powierzchni� na brzuch, aby nie zapa�� si� a� po pas. Zawracanie g�owy. Mo�e lepiej by zrobi�, graj�c w pi�k� � tam przynajmniej wiadomo, czym si� rzuca i co si� �apie. Chrzestny sp�dzi� ca�� niedziel�, stoj�c na krze�le i wystawiaj�c nos przez okienko w dachu. Rozgl�da� si� po okolicy. Stary dure�. Jasne, �e je�li chcia� tylko odgrywa� rol� marynarza na bocianim gnie�dzie albo kapitana kutra wielorybniczego, to m�g� zyska� splendor w oczach naiwnych obserwator�w. Ale taka maskarada nie robi�a wra�enia na Marku.

Us�ysza�, �e Vandoosler wspina si� na czwarte pi�tro. Nawet nie drgn��, bo nie zamierza� dawa� mu satysfakcji, pytaj�c o przebieg przes�uchania. Ale determinacja Marka s�ab�a z ka�d� chwil�, jak zwykle, gdy sprawa by�a drobna, i dwadzie�cia minut po powrocie wuja otworzy� drzwi na poddasze.

Chrzestny zn�w sta� na krze�le, a jego g�owa stercza�a nad dachem.

��Wygl�dasz idiotycznie � o�wiadczy� Marek. � Na co czekasz? Na reakcj�? Na przelatuj�cego go��bia? A mo�e na wieloryba?

��Wydaje mi si�, �e w niczym ci nie szkodz� � powiedzia� Vandoosler, schodz�c z krzes�a. � Dlaczego si� tak z�o�cisz?

��Bo zgrywasz wa�niaka. Chcesz by� niezast�piony. I w dodatku najprzystojniejszy. To w�a�nie mnie rozw�ciecza.

��Zgadzam si� z tob�, to irytuj�ce. Ale przecie� przywyk�e� do tego i zazwyczaj ci to nie przeszkadza�o. Teraz zaj��em si� Lex i dlatego jeste� taki nerwowy. Zapominasz, �e ochraniam t� dziewczyn� tylko dlatego, �eby unikn�� k�opot�w, kt�re dla wszystkich mog�yby by� przykre. Chcia�by� zrobi� to sam? Nie masz do�wiadczenia. A poniewa� si� denerwujesz i nie s�uchasz, co do ciebie m�wi�, raczej niczego si� nie nauczysz. Poza tym nie masz dost�pu do Leguenneca. Je�eli chcesz pom�c, b�dziesz musia� znosi� moje poczynania. A mo�e nawet post�powa� zgodnie z moimi wskaz�wkami, bo nie zdo�am by� wsz�dzie r�wnocze�nie. Ty i dwaj ewangeli�ci mogliby�cie si� przyda�.

��Do czego? � zapyta� Marek.

��Zaczekaj, jeszcze nie teraz.

��Czekasz, a� go��b napaskudzi ci na g�ow�?

��M�w tak, je�eli ci� to bawi.

��A jeste� pewien, �e nadleci?

��Prawie pewien. Aleksandra zachowa�a si� rozs�dnie podczas dzisiejszego przes�uchania. Leguennec przyhamuje. Ale ma przeciw niej jeden silny dow�d. Chcesz wiedzie� co, czy nie obchodzi ci�, co uknu�em?

Marek usiad�.

��Samoch�d ciotki Zofii poddano ekspertyzie � zacz�� Vandoosler. � W baga�niku znaleziono dwa w�osy. Nie ma cienia w�tpliwo�ci � to w�osy Zofii Simeonidis.

Vandoosler zatar� r�ce i wybuchn�� �miechem.

��I to ci� bawi? � zapyta� grobowym tonem Marek.

��Zachowaj spok�j, m�ody Vandooslerze. Ile razy mam ci to powtarza�? � Roze�mia� si� znowu i nape�ni� szklank�. � Napijesz si�? � zapyta� Marka.

��Nie, dzi�kuj�. W�osy to ju� powa�ny problem. A ty si� za�miewasz. Brzydzisz mnie. Jeste� cynikiem i z�oczy�c�. Chyba �e� Chyba �e uwa�asz, �e nie da si� tego wykorzysta�? W ko�cu to samoch�d Zofii, nic dziwnego, �e znale�li tam jej w�osy.

��W baga�niku?

��Dlaczego nie? Mog�y spa�� z p�aszcza.

��Zofia Simeonidis to nie ty. Nie rzuci�aby p�aszcza do baga�nika. Nie, pomy�la�em o czym� innym. Nie panikuj. �ledztwo nie toczy si� jak ko�c�wka partii szach�w, kt�r� mo�na rozegra� w trzech ruchach. Wiem, jak post�powa�. I je�eli tylko raczysz si� uspokoi�, przestaniesz si� ba�, �e pr�buj� omota� Aleksandr� � w dowolnym rozumieniu tego s�owa � przypomnisz sobie, �e w pewnym sensie to ja ci� wychowywa�em i chyba nie wysz�o mi to najgorzej, je�li zapomnie� o kilku twoich i kilku moich wyg�upach, je�li � kr�tko m�wi�c � zechcesz obdarzy� mnie zaufaniem i zaprzestaniesz tych sztuczek z ringu, poprosz� ci� o drobn� przys�ug�.

Marek zastanawia� si� przez chwil�. Znalezienie w�os�w powa�nie go niepokoi�o. Stary zdawa� si� wiedzie�, co z tym zrobi�. Tak czy inaczej nie warto by�o roztrz�sa� tej kwestii, i tak nie wyrzuci�by za drzwi swego wuja. A w dodatku chrzestnego. I to stanowi�o punkt wyj�cia, jak powiedzia�by stary Vandoosler.

��M�w, skoro ju� tu jestem. � Marek westchn��.

��Dzi� po po�udniu wychodz�. B�d� przes�uchiwa� kochank� Relivaux, a potem ponownie jego. Pokr�c� si� tam troch�. Potrzebuj� tu zast�pstwa do czekania na go��bie g�wno, gdyby akurat spad�o. Obejmiesz za mnie wart�.

��Na czym ma to polega�?

��Na byciu na miejscu. Nie wychod� nawet po zakupy. Licho nie �pi. I sied� przy oknie.

��Ale co, do diab�a, mam obserwowa�? Czego si� spodziewasz?

��Nie mam poj�cia. I w�a�nie dlatego trzeba zachowa� szczeg�ln� czujno��. Nawet wobec b�ahych wydarze�. Rozumiesz?

��Dobrze � odpar� Marek. � Ale naprawd� nie pojmuj�, do czego zmierzasz. W ka�dym razie pami�taj, �eby kupi� chleb i jajka. �ukasz ma lekcje do sz�stej. Ja zamierza�em zrobi� zakupy.

��Mamy co� na obiad?

��Zosta�o troch� tej paskudnej pieczeni. Mo�e lepiej skoczymy do Le Tonneau?

��W poniedzia�ki Julia nie otwiera. A poza tym m�wi�em, �e nie mo�emy wszyscy wyj�� z domu. Pami�tasz?

��Nawet �eby co� przek�si�?

��Nawet. Sko�czymy piecze�. Potem staniesz w oknie i b�dziesz czeka�. Tylko nie pr�buj w tym czasie czyta�. St�j przy oknie i patrz.

��Umr� z nud�w � mrukn�� Marek.

��Ale� sk�d, na ulicy dzieje si� mn�stwo ciekawych rzeczy.

Mimo wszystko, kiedy nazajutrz o �smej rano Vandoosler, a w �lad za nim Leguennec weszli do jego sypialni, Marek wpad� w panik�.

��Ju� czas � oznajmi� Vandoosler. � Musz� i�� z Leguennekiem. R�b tylko to, co wczoraj, a wszystko b�dzie dobrze.

I Vandoosler znikn��, zostawiaj�c oniemia�ego Marka w ��ku. M�ody cz�owiek czu� si�, jakby o w�os unikn�� powa�nego oskar�enia. Przecie� nigdy dot�d wuj nie musia� go budzi�. Stary Vandoosler naprawd� zaczyna� wariowa�. Nie, chodzi�o o co innego. Chcia� towarzyszy� Leguennecowi, dlatego przypomnia� mu, �eby podj�� w jego zast�pstwie obserwacj� uliczki. Chrzestny nie informowa� Leguenneca o wszystkich swoich pomys�ach. Marek wsta�, wzi�� prysznic i zszed� na parter do �refektarza�. Mateusz, kt�ry od dawna by� na nogach, uk�ada� drewno w skrzynce przy kominku. To niesamowite, �e zrywa� si� o �wicie, chocia� nikt go o to nie prosi�. Marek, wci�� nie do ko�ca rozbudzony, zrobi� sobie mocn� kaw�.

��Wiesz, po co przyszed� Leguennec? � Marek zagadn�� Mateusza.

��Poniewa� nie mamy telefonu � odpar� Mateusz. � Dlatego musi si� do nas fatygowa� za ka�dym razem, kiedy chce pogaw�dzi� z twoim wujem.

��Na to sam ju� wpad�em. Ale dlaczego przyszed� o �wicie? M�wi� ci co�?

��Ani s�owa � powiedzia� Mateusz. � Wygl�da� jak Breto�czyk, kt�ry us�ysza� komunikat o nadci�gaj�cym sztormie, ale przypuszczam, �e cz�sto tak wygl�da, nawet w bezwietrzne dni. Ledwie skin�� mi g�ow� i pobieg� na g�r�. S�ysza�em co�, chyba narzekania na t� ruder� bez telefonu i na mieszkania na czwartym pi�trze. Nic poza tym.

��W takim razie musimy czeka� � doszed� do wniosku Marek. � A ja musz� wraca� na posterunek przy oknie. Nie ma si� z czego �mia�. Nie wiem, na co liczy stary. Kobiety, m�czy�ni, parasole, listonosz, gruby Jerzy Gosselin � tyle tylko mog� tu zobaczy�.

��I Aleksandr� � doda� Mateusz.

Zadowolony, lecz po trosze zazdrosny, Marek postawi� na tacy fili�ank�, obok kt�rej po�o�y� dwie ukrojone przez Mateusza kromki chleba i zani�s� wszystko na drugie pi�tro. Przysun�� do okna wysoki taboret. Teraz przynajmniej nie b�dzie musia� sta� przez ca�y dzie�.

Tego ranka nie pada�o. Dzie� k�pa� si� w czerwcowym �wietle. Przy odrobinie szcz�cia zauwa�y Lex, kt�ra lada chwila powinna odprowadza� syna do szko�y. Tak, pojawi�a si� punktualnie. Sz�a jakby p�sennym krokiem, trzymaj�c za r�k� Cyryla, kt�ry o czym� papla�, prawdopodobnie opowiada� matce historie ze szko�y.

Dzi�, zupe�nie tak jak wczoraj, Lex nie zwr�ci�a oczu na ruder�. A Marek, jak wczoraj, zada� sobie pytanie, dlaczego w�a�ciwie mia�aby to zrobi�. Zreszt� tak by�o lepiej. Gdyby zauwa�y�a, �e sterczy na taborecie przy oknie, opycha si� chlebem z mas�em i gapi na ulic�, prawdopodobnie nie zyska�by w jej oczach. Marek nigdzie nie widzia� auta Piotra Relivaux. Pewnie wyjecha� wczesnym rankiem. Uczciwy i solidny urz�dnik czy morderca? Ojciec chrzestny powiedzia�, �e zab�jca Zofii to morderca. A morderca to nie to samo � nie jest takim n�dznikiem, jest znacznie gro�niejszy. Wzbudza wi�kszy l�k. Marek nie potrafi� wyobrazi� sobie Relivaux w roli mordercy i wcale si� go nie ba�. Za to na przyk�ad Mateusz by�by doskona�ym morderc�. Wysoki, mocno zbudowany, barczysty, zawsze spokojny, prawdziwy cz�owiek lasu ze swymi wyciszonymi, czasem bardzo celnymi spostrze�eniami, wytrawny znawca opery, czego nikt nawet nie podejrzewa�. Tak, Mateusz by� bliski doskona�o�ci.

Snuj�c takie b�ahe rozmy�lania, sp�dzi� czas do wp� do dziesi�tej. Mateusz zajrza�, �eby odda� mu gumk�. Marek skorzysta� z okazji i powiedzia� mu, �e doskonale pasuje do roli zab�jcy, a Mateusz tylko wzruszy� ramionami.

��Jak tam twoje obserwacje?

��Zupe�nie nic � mrukn�� Marek. � Stary zwariowa�, a ja ulegam podszeptom jego ob��du. To chyba rodzinne.

��Gdyby to si� przeci�ga�o, przed wyj�ciem do �beczki� przynios� ci obiad.

Mateusz cicho zamkn�� drzwi i po chwili Marek us�ysza�, �e siada do biurka pi�tro ni�ej. Zmieni� pozycj� na niewygodnym taborecie. Trzeba b�dzie pomy�le� o jakiej� poduszce. Przez chwil� wyobra�a� sobie, �e na ca�e lata utkn�� przy tym oknie, �e siedzi w specjalnym fotelu, trac�c czas na bezsensowne czekanie, i tylko Mateusz odwiedza go tu, przynosz�c tac� z jedzeniem. O dziesi�tej sprz�taczka Relivaux otworzy�a drzwi w�asnym kluczem. Marek zn�w odda� si� swym my�lom, drobnym i rozczochranym. Cyryl mia� �niad� cer�, kr�cone w�osy i pulchne cia�o. Mo�e jego ojciec by� gruby i brzydki? Dlaczego nie? Cholera! Po co ci�gle wraca� my�lami do tego obcego faceta? Pokr�ci� g�ow� i zn�w spojrza� na front zachodni. M�ody buk wspaniale si� rozrasta�. Drzewo cieszy�o si�, �e jest czerwiec. Marek tak�e nie m�g� zapomnie� o tym buku, cho� wydawa�o mu si�, �e nikt inny ju� o nim nie pami�ta. Jednak kt�rego� dnia zauwa�y�, �e Mateusz przystan�� przy ogrodzeniu domu Relivaux i na co� patrzy�. Wydawa�o mu si�, �e obserwuje drzewo, a w�a�ciwie pie�, tu� nad ziemi�. Dlaczego Mateusz tak ma�o m�wi� o tym, co robi? Mateusz wiedzia� zdumiewaj�co du�o o karierze Zofii. Wiedzia�, kim jest, kiedy przysz�a do nich po raz pierwszy. Ten facet ogl�da� mn�stwo r�nych rzeczy, ale nigdy o niczym nie m�wi�. Marek obieca� sobie, �e kiedy ju� Vandoosler pozwoli mu zej�� z taboretu, pokr�ci si� kt�rego� dnia ko�o tego drzewa. Tak jak Zofia.

Zauwa�y� jak�� kobiet�. Zanotowa�: �10.20 � zamy�lona kobieta przesz�a, nios�c kosz. Co jest w tym koszu?�. Postanowi� zapisywa� wszystko, co widzi, �eby cho� troch� mniej si� nudzi�. Si�gn�� po kartk� i dopisa�: �W zasadzie to nie koszyk, ale du�a kobia�ka. To dziwna rzecz, kt�rej prawie nie widuje si� ju� w miastach, wszystkie te kobia�ki i sztywne kosze z wikliny, w kt�rych stare wie�niaczki nosz� towary na targ�. Musz� sprawdzi�, jaka jest etymologia s�owa �kobia�ka�. Pomys�, by zbada� pochodzenie s�owa �kobia�ka�, nieco go o�ywi�. Po pi�ciu minutach zn�w si�gn�� po kartk�. Poranek by� wyj�tkowo o�ywiony. Zapisa�: �10.25 � chudy jak szczapa facet zadzwoni� do domu Relivaux�. Marek gwa�townie poderwa� si� z miejsca. Rzeczywi�cie, jaki� wychudzony m�czyzna dzwoni� do Relivaux. Ten facet nie by� ani listonoszem, ani pracownikiem elektrowni, ani �adnym s�siadem.

Marek otworzy� okno i wychyli� si�. Po co denerwowa� si� z byle powodu!? Skoro jednak Vandoosler przywi�zywa� tak wielk� wag� do pilnowania ka�dej go��biej kupy, Marek pod�wiadomie uwierzy� w znaczenie misji stra�nika i powoli zaczyna� myli� go��bie odchody ze z�otymi samorodkami. Dlatego rano podw�dzi� Mateuszowi lornetk� teatraln�. Jej posiadanie dowodzi�o, �e Mateusz naprawd� nale�a� kiedy� do grona sta�ych bywalc�w opery. Teraz Marek wyregulowa� ma�� lornetk� i przyjrza� si� m�czy�nie. Mia� przed sob� nieznajomego. Torba, jak� cz�sto nosili nauczyciele, jasne i czyste okrycie wierzchnie, w�osy przerzedzone, sylwetka wysoka i chuda. Sprz�taczka otworzy�a mu, a Marek zdo�a� si� zorientowa�, �e powiedzia�a, �e pana nie ma w domu, i poprosi�a, by przyszed� kiedy indziej. Jednak chudzielec nalega�. Sprz�taczka nie zamierza�a ust�powa�, zgodzi�a si� jednak przekaza� panu wizyt�wk�, kt�r� natr�t wyci�gn�� z kieszeni. Co� na niej napisa�. Kobieta zamkn�a drzwi. No dobrze. Go�� u Piotra Relivaux. Czy powinien i�� do sprz�taczki? Mo�e nawet poprosi�, �eby pozwoli�a mu zerkn�� na wizyt�wk�? Marek robi� notatki na kartce. Kiedy podni�s� oczy, zobaczy�, �e nieznajomy nie odszed�, tylko przechadza� si� przed furtk�, niezdecydowany, zawiedziony, zadumany. A mo�e przyszed� do Zofii? W ko�cu oddali� si�, wymachuj�c torb�. Marek skoczy� na r�wne nogi, zbieg� po schodach, wypad� na ulic� i w paru susach dogoni� chudzielca. Zbyt d�ugo cierpi przy tym oknie, �eby nie skorzysta� z pierwszej nadarzaj�cej si� okazji, z najb�ahszego wydarzenia, jakie spad�o mu jak z nieba.

��Jestem s�siadem pana Relivaux � powiedzia� do nieznajomego. � Widzia�em, �e pan dzwoni�. Mo�e m�g�bym panu pom�c?

Marek by� zadyszany, wci�� jeszcze trzyma� w r�ce d�ugopis. M�czyzna spojrza� na niego z zainteresowaniem, a nawet, jak wydawa�o si� Markowi, z pewn� nadziej�.

��Bardzo panu dzi�kuj� � powiedzia� m�czyzna. � Chcia�em spotka� si� z Piotrem Relivaux, niestety go nie zasta�em.

��Prosz� przyj�� wieczorem � odpar� Marek. � Zwykle wraca mi�dzy sz�st� a si�dm�.

��Nie. � M�czyzna pokr�ci� g�ow�. � Sprz�taczka powiedzia�a, �e wyjecha� na kilka dni. Nie wie dok�adnie, kiedy wr�ci. Mo�e w pi�tek albo w sobot�. Nic wi�cej nie potrafi�a powiedzie�. To dla mnie problem, bo przyjecha�em tu z Genewy.

��Je�eli pan chce � rzek� Marek zaniepokojony, �e nawet to drobne wydarzenie mo�e wymkn�� mu si� z r�ki � spr�buj� si� czego� dowiedzie�. Wydaje mi si�, �e szybko sobie z tym poradz�.

M�czyzna zawaha� si�. Sprawia� wra�enie cz�owieka, kt�ry nie bardzo rozumie, dlaczego kto� obcy tak mocno anga�uje si� w jego spraw�.

��Ma pan mo�e kart� telefoniczn�? � zapyta� Marek. M�czyzna skin�� g�ow� i bez wi�kszego oporu podszed� za nim do budki telefonicznej.

��Po prostu nie mam w domu telefonu � wyja�ni� Marek.

��Rozumiem � powiedzia� nieznajomy.

B�d�c ju� w budce, Marek jednym okiem obserwowa� chudzielca, drugim zerka� na tarcz�, kiedy ��czy� si� z informacj�, �eby poprosi� o numer komisariatu w XIII dzielnicy. Na szcz�cie zabra� ze sob� d�ugopis. Zapisa� numer na wierzchu d�oni i zatelefonowa� do Leguenneca.

��Czy m�g�by pan poprosi� do telefonu mojego wuja, panie inspektorze? To pilne.

Marek pomy�la�, �e s�owo �pilne� jest kluczowe i decyduj�ce, gdy chcia�o si� czego� od policjanta. Chwil� p�niej rozmawia� ju� z Vandooslerem.

��Co si� sta�o? � zapyta� Vandoosler. � Wpad�e� na jaki� trop?

W tej w�a�nie chwili Marek u�wiadomi� sobie, �e nie wpad� na �aden trop.

��Nie s�dz� � odpar�. � Ale zapytaj tego swojego Breto�czyka, dok�d wyjecha� Relivaux i kiedy ma wr�ci�. Na pewno musia� zg�osi� policji ten wyjazd.

Marek czeka� jeszcze chwil�. Celowo zostawi� otwarte drzwi, �eby nieznajomy m�g� przys�uchiwa� si� rozmowie. M�czyzna nie wygl�da� na zdziwionego, zapewne wi�c wiedzia� o �mierci Zofii Simeonidis.

��Zapisz � powiedzia� Vandoosler. � Wyjecha� dzi� rano. To podr� s�u�bowa do Tulonu. Informacj� potwierdzi�o ministerstwo, wi�c to nie �art. Dzie� jego powrotu nie zosta� ustalony, zale�y od realizacji zadania, kt�re ma tam wykona�. Mo�e wr�ci� jutro, ale r�wnie dobrze w najbli�szy poniedzia�ek. W razie potrzeby policja mo�e si� z nim skontaktowa� za po�rednictwem ministerstwa. Ale ty nie.

��Dzi�kuj� � powiedzia� Marek. � A ty masz co� nowego?

��Pracujemy nad ojcem kochanki Relivaux, pami�tasz, tej El�biety. Jej ojciec od dziesi�ciu lat siedzi w pace za zadanie paru cios�w no�em domniemanemu kochankowi �ony. Leguennec pomy�la�, �e mo�e ca�a rodzinka ma tak� gor�c� krew. Wezwa� ponownie El�biet� i rozpracowuje j�, �eby si� przekona�, ku komu si� sk�ania. Czy bierze przyk�ad z ojca, czy z matki.

���wietnie � mrukn�� Marek. � Przeka� swemu Breto�czykowi, �e w Finistere szaleje piekielny sztorm, mo�e go to rozerwie, je�li jest mi�o�nikiem burz.

��Ju� o tym wie. Powiedzia� mi, �e �wszystkie �odzie przybi�y do portu. Jeszcze tylko osiemna�cie zosta�o na morzu�.

��Ciesz� si� � skwitowa� Marek. � Na razie.

Od�o�y� s�uchawk� i zwr�ci� si� do chudzielca.

��Mam pewne informacje � oznajmi�. � Chod�my.

Marek chcia� �ci�gn�� nieznajomego do siebie, �eby dowiedzie� si� przynajmniej, po co przyjecha� do Piotra Relivaux. Prawdopodobnie sprowadza�y go tu sprawy s�u�bowe, warto jednak by�o si� upewni�. Wed�ug Marka Genewa nieroz��cznie wi�za�a si� ze sprawami zawodowymi, i to piekielnie nudnymi.

Facet szed� za nim, a w jego oczach wci�� tli� si� p�omie� nadziei i to w�a�nie zaintrygowa�o Marka. Zaprosi� go do �refektarza�, przyni�s� fili�anki, zaparzy� kaw�, wzi�� szczotk� i dwukrotnie mocno uderzy� w sufit. Odk�d przywykli w ten spos�b wzywa� Mateusza, zawsze uderzali w to samo miejsce, �eby nie obija� ca�ego sufitu. Kij od szczotki zostawia� lekkie wkl�s�o�ci w �cianie, a �ukasz twierdzi�, �e nale�a�oby owin�� go ga�gankiem i sznurkiem. Ale jak dot�d nikt tego nie zrobi�.

M�czyzna zd��y� tymczasem postawi� torb� na krze�le i przypatrywa� si� wbitej w obramowanie kominka pi�ciofrank�wce. Prawdopodobnie dzi�ki tej monecie Marek bez wst�p�w przeszed� do sedna sprawy.

��Poszukujemy zab�jcy Zofii Simeonidis � powiedzia�, jakby to wyja�nia�o obecno�� pi�ciofrank�wki.

��Ja te� � o�wiadczy� chudzielec.

Marek nape�ni� fili�anki kaw�. Usiedli obok siebie. A wi�c o to chodzi�o. Wiedzia� i szuka�. Nie wygl�da� na przygn�bionego, Zofia nie by�a dla niego nikim bliskim. Zaj�� si� t� spraw� z innych przyczyn. Mateusz wszed� do pokoju i usiad� na �awie, skin�wszy go�ciowi g�ow�.

��Przedstawiam panu Mateusza Delamarre � powiedzia� Marek. � Ja nazywam si� Marek Vandoosler.

Teraz m�czy�nie tak�e wypada�o si� przedstawi�.

��Krzysztof Dompierre. Mieszkam w Genewie.

I podobnie jak uczyni� to wcze�niej, si�gn�� do kieszeni po wizyt�wk�.

��To mi�o, �e zechcia� pan zdoby� dla mnie te informacje � podj�� Dompierre. � Kiedy wr�ci Relivaux?

��Jest w Tulonie, ale ministerstwo nie potrafi okre�li� daty jego powrotu. Mo�e to nast�pi� jutro albo dopiero w poniedzia�ek. Wszystko zale�y od pracy, kt�r� b�dzie tam musia� wykona�. My nie mamy mo�liwo�ci skontaktowania si� z nim.

Chudzielec pokiwa� g�ow� i przygryz� wargi.

��Fatalnie � powiedzia�. � Prowadzicie �ledztwo w sprawie �mierci Zofii Simeonidis? � zapyta�. � Czy jeste�cie� inspektorami?

��Nie. By�a nasz� s�siadk� i zainteresowali�my si� ni�. Mamy nadziej�, �e sprawa si� wyja�ni.

Marek zdawa� sobie spraw�, �e jego wypowiedzi s� bardzo ogl�dne, a spojrzenie Mateusza umocni�o go w tym przekonaniu.

��Pan Dompierre tak�e szuka � wyja�ni�, zwracaj�c si� do Mateusza.

��Czego? � zapyta� Mateusz.

Dompierre obserwowa� go. Spokojna twarz Mateusza i morski b��kit jego oczu zapewne wzbudzi�y jego zaufanie, poniewa� wygodniej usiad� na krze�le i zdj�� wierzchnie okrycie. Czasami na czyjej� twarzy dzieje si� co�, co trwa u�amek sekundy, a jednak wystarczy, by zrozumie�, czy podj�� decyzj�, czy te� nie. Marek doskonale wychwytywa� te kr�tkie chwile i by� przekonany, �e to �atwiejsze od wkopania kamienia na chodnik. Dompierre w�a�nie podj�� decyzj�.

��By� mo�e mogliby panowie wy�wiadczy� mi przys�ug� � powiedzia�. � Zawiadomi� mnie o powrocie Piotra Relivaux. Czy nie sprawi�oby to panom k�opotu?

��Nie ma problemu � odpar� Marek. � Ale czego pan od niego chce? Relivaux twierdzi, �e nie wie nic o zab�jstwie �ony. Policja ma go na oku, lecz dot�d nie zdo�ali znale�� nic, co by go obci��a�o. Czy wie pan co� wi�cej?

��Nie. Mam nadziej�, �e on wie co� wi�cej. Mo�e jego �on� kto� odwiedzi�, mo�e wydarzy�o si� co� innego.

��Pa�skie s�owa s� niezbyt jasne � rzek� Mateusz.

��Bo na razie wci�� jeszcze b��dz� we mgle � odpar� Dompierre. � I w�tpi�. W�tpi� od pi�tnastu lat, a �mier� pani Simeonidis daje mi nadziej� na odnalezienie tego, czego mi brakuje. Co�, czego wtedy policja nie chcia�a przyj�� do wiadomo�ci.

��Kiedy to by�o?

Dompierre wierci� si� na krze�le.

��Za d�ugo by o tym m�wi� � szepn��. � Nic nie wiem. Nie chcia�bym pope�ni� b��du, sprawa jest zbyt powa�na. I nie chc�, �eby wmiesza� si� w to jaki� policjant, rozumiecie? �adnej policji. Je�eli mnie si� uda, je�eli odnajd� ten brakuj�cy szczebelek, sam si� do nich zg�osz�. A raczej � napisz�. Nie chc� ich widzie�. Zadali mi zbyt wiele cierpie�, mnie i mojej matce. To by�o pi�tna�cie lat temu. Nie s�uchali nas, kiedy to si� wydarzy�o. Wprawdzie nie mieli�my niemal nic do powiedzenia. To by�y tylko nasze prze�wiadczenia. Nasza nic niewarta wiara. A to dla policji tyle co nic.

Dompierre machn�� r�k�.

��Pewnie my�licie, �e wyg�aszam sentymentaln� mow� � powiedzia� � kt�ra was przecie� nie dotyczy. Jednak ja wci�� trwam w mej n�dznej wierze i wierze mej nie�yj�cej ju� matki. Teraz mam wi�c po dwakro� silniejsz� wiar�. I nie pozwol�, �eby jaki� gliniarz j� zniszczy�. Nie, ju� nigdy na to nie pozwol�.

Dompierre zamilk� i obserwowa� s�uchaczy.

��Wy jeste�cie w porz�dku � rzek� po chwili namys�u. � Wydaje mi si�, �e nie nale�ycie do tych, kt�rzy niszcz� i lekcewa��. Ale wol� zaczeka�, zanim poprosz� was o pomoc. W miniony weekend odwiedzi�em w Dourdan ojca pani Simeonidis. Pozwoli� mi si�gn�� do swego archiwum i s�dz�, �e zdoby�em kilka cennych, cho� drobnych informacji. Zostawi�em mu adres, na wypadek gdyby znalaz� nowe dokumenty, ale mia�em wra�enie, �e wcale mnie nie s�ucha�. �yje w szoku. A morderca wci�� mi si� wymyka. Szukam pewnego nazwiska. Prosz� powiedzie�, od jak dawna jeste�cie s�siadami?

��Od dwudziestego marca � powiedzia� Mateusz.

��C�, to niewiele. Na pewno nie mia�a okazji si� wam zwierza�. Zagin�a dwudziestego maja, prawda? Czy przedtem kto� j� odwiedza�? Kto�, kogo si� nie spodziewa�a? Nie m�wi� o starych przyjacio�ach ani o salonowych znajomych. Mam na my�li osob�, kt�rej nie spodziewa�a si� nigdy wi�cej spotka�, albo kogo�, kogo nie zna�a.

Marek i Mateusz pokr�cili g�owami. Mieli za ma�o czasu, �eby bli�ej pozna� Zofi�, ale mogli popyta� innych s�siad�w.

��By� jednak kto� zupe�nie nieoczekiwany, kto do niej zawita� � doda� Marek, marszcz�c brwi. � W�a�ciwie nie kto�, ale co�.

Krzysztof Dompierre zapali� papierosa i Mateusz dostrzeg�, �e jego chude r�ce leciutko dr��. Mateusz uzna�, �e m�g�by polubi� tego faceta. Uwa�a�, �e jest za chudy, niezbyt przystojny, za to jednak prawy i konsekwentnie pod��aj�cy obran� drog�, zgodn� z przekonaniem, jakie �ywi�. Jak on, kiedy Marek nabija� si� z niego, opowiadaj�c o polowaniach na tura. Ten kruchy m�czyzna nigdy nie zgubi�by �uku, Mateusz by� tego pewien.

��Chodzi o drzewo � podj�� Marek � o m�ody buk. Nie wiem, czy to pana zainteresuje, poniewa� nie wiem, czego pan szuka. Ja wci�� my�l� o tym drzewku, ale inni dawno o nim zapomnieli.

Dompierre skin�� g�ow� na znak zainteresowania, a Mateusz podsun�� mu popielniczk�. Chudzielec z wielk� uwag� wys�ucha� opowie�ci.

��Tak � szepn��. � Jednak nie tego si� spodziewa�em. W tej chwili nie widz� zwi�zku ze spraw�.

��Ja r�wnie� go nie widz� � zgodzi� si� Marek. � I s�dz�, �e po prostu nie ma tu �adnego zwi�zku. A jednak nie daje mi to spokoju. Wci�� o tym my�l�. Nie mam poj�cia dlaczego.

��Ja te� bym o tym my�la� � przyzna� Dompierre. � Prosz� da� mi zna�, kiedy Relivaux wr�ci z podr�y. Mo�e nawet rozmawia� z osob�, kt�rej szukam, nie zdaj�c sobie sprawy z wagi tej wizyty. Zostawiam panom m�j adres. Zatrzyma�em si� w hoteliku w dziewi�tnastej dzielnicy, w hotelu Dunaj przy ulicy de la Prevoyance. Mieszka�em tam w dzieci�stwie. Prosz� dzwoni� cho�by w �rodku nocy, poniewa� w ka�dej chwili mog� zosta� wezwany do Genewy. Pracuj� w przedstawicielstwie europejskim. Zapisz� nazw� hotelu, adres, numer telefonu. Mieszkam w pokoju numer trzydzie�ci dwa.

Marek podsun�� mu kartk� i Dompierre zanotowa� wszystkie informacje. Marek wsta� i wsun�� kartk� pod pi�ciofrank�wk� nad kominkiem. Dompierre obserwowa� go. Po raz pierwszy na jego twarzy pojawi� si� u�miech, kt�ry uczyni� j� prawie �adn�.

��Czy to �redniowieczny klasztor?

��Nie � odpar� Marek, r�wnie� si� u�miechaj�c. � To pomost nauki. S� tu wszystkie epoki, wszyscy ludzie, wszystkie gatunki. Od roku pi��settysi�cznego przed Chrystusem po tysi�c dziewi��set osiemnasty, od Afryki po Azj�, od Europy po Antarktyd�.

�Dlatego to Ahab � zacytowa� Dompierre � m�g� mie� nadziej�, �e spotka sw� ofiar� nie tylko w ustalonym czasie, na dobrze znanych poszczeg�lnych �erowiskach, ale kr���c po rozleg�ych obszarach wodnych mi�dzy tymi terenami m�g� swoj� sztuk� tak sobie wyznaczy� miejsce i czas na swej drodze, i� nawet tam nie by� ca�kowicie pozbawiony mo�liwo�ci spotkania*�. [Hermann Melville �Moby Dick, czyli bia�y wieloryb�, prze�o�y� Bronis�aw Zieli�ski.]

��Zna pan na pami�� �Moby Dicka�? � zapyta� z podziwem Marek.

��Tylko to jedno zdanie, poniewa� cz�sto mi si� przydawa�o.

Dompierre serdecznym u�ciskiem d�oni �egna� Marka i Mateusza. Jeszcze raz rzuci� okiem na przymocowan� nad kominkiem kartk�, aby upewni� si�, �e o niczym nie zapomnia�, a potem si�gn�� po torb� i wyszed�. Stoj�c w wykuszach dw�ch weneckich okien, Marek i Mateusz odprowadzali go wzrokiem, gdy szed� w stron� furtki.

��Intryguj�ce � podsumowa� Marek.

��Bardzo � przyzna� Mateusz.

Kiedy kto� ustawi� si� ju� przy jednym z tych ogromnych okien, trudno mu by�o ruszy� si� z miejsca. Czerwcowe s�o�ce �agodnie ogrzewa�o rozkwitaj�cy ogr�d. Trawa ros�a w oczach. Marek i Mateusz przez d�ugie chwile stali, ka�dy w swoim oknie, nic nie m�wi�c. Pierwszy odezwa� si� Marek:

��Sp�nisz si� na po�udniowy dy�ur. Julia pewnie ju� si� zastanawia, gdzie si� podzia�e�.

Mateusz drgn��, a potem pobieg� na g�r�, �eby w�o�y� str�j kelnera, i Marek zobaczy� ju� tylko, jak wci�ni�ty w czarn� kamizelk� wypada z domu. Po raz pierwszy Marek mia� okazj� zobaczy� Mateusza biegn�cego. I musia� przyzna�, �e to doskona�y biegacz. I wspania�y my�liwy.

Aleksandra nie robi�a nic. To znaczy � nic u�ytecznego, przynosz�cego zyski. Usiad�a przy stoliku, wcisn�a twarz w d�onie. My�la�a o �zach, o �zach, kt�rych nikt nie widzi, o kt�rych nikt nie wie, o �zach straconych dla wszystkich, a mimo to nap�ywaj�cych do oczu. Zacisn�a r�ce na twarzy, zacisn�a z�by. Rzecz jasna to nic nie pomog�o. Aleksandra wyprostowa�a si�. �Grecy s� wolni, Grecy s� dumni�, m�wi�a jej babka. Stara Andromacha mia�a sporo takich powiedzonek.

Wilhelm prosi� o tysi�c lat �ycia u jej boku. W sumie, je�li dobrze wszystko policzy�, zebra�o si� tego pi�� lat. �Grecy wierz� danemu s�owu�, mawia�a babka. By� mo�e, my�la�a Aleksandra, ale to tylko oznacza, �e Grecy s� g�upcami. Bo potem trzeba by�o odej��, cho� przez chwil� dumnie unosz�c g�ow� i dumnie prostuj�c plecy, porzuci� znajome krajobrazy, d�wi�ki, nazwiska i t� twarz. I w�drowa� z Cyrylem po wyboistych drogach, nie nabijaj�c sobie guza po�r�d przekl�tych kolein i straconych z�udze�. Aleksandra przeci�gn�a si�. Mia�a tego do��. Jak marabut. Jak w�a�ciwie zaczyna�a si� ta historyjka? �Mam ci� do��, marabucie, stary trepie, stary bucie�� i snu�o si� dalej, a� do �gor�cej rzeki, rzeki mleka, mleka od krowy�. A dalej nie pami�ta�a ju� ani s�owa. Aleksandra zerkn�a na budzik. Musia�a ju� i�� po Cyryla. Julia zaoferowa�a jej ceny dla sta�ych klient�w, �eby ma�y codziennie po szkole m�g� je�� obiad w Le Tonneuu. Ca�e szcz�cie, �e trafi�a na takich ludzi, na Juli� i ewangelist�w. Teraz mia�a ma�y domek tu� obok nich i nareszcie zazna�a troch� spokoju. Mo�e dlatego, �e wszyscy zdawali si� tkwi� po uszy w g�wnie. W g�wnie. Piotr obieca�, �e znajdzie jej prac�. Mia�a wi�c uwierzy� Piotrowi. Na s�owo. Aleksandra szybko wsun�a nogi w botki i chwyci�a �akiet. Co tam mog�o by� po tej gor�cej rzece, rzece mleka, mleka od krowy? Kiedy tak d�ugo si� p�acze, w g�owie zaczyna wrze�. Poprawi�a palcami w�osy i pobieg�a do przedszkola.

O tej porze w Le Tonneau klient�w by�o niewielu i Mateusz posadzi� ich przy stoliku tu� przy oknie. Aleksandra nie by�a g�odna, wi�c poprosi�a Mateusza, �eby obs�u�y� tylko malca. Podczas gdy Cyryl jad�, ona podesz�a do baru, u�miechaj�c si� do m�odego m�czyzny. Mateusz uwa�a� j� za dziewczyn� z charakterem, wi�c wola�by, �eby te� co� zjad�a. W ko�cu silny charakter potrzebowa� oparcia w silnym ciele!

��Pami�tasz mo�e, co by�o po gor�cej rzece, rzece mleka, mleka od krowy? Krowy jakiej� tam? � zapyta�a.

��Nie mam poj�cia. � Mateusz pokr�ci� g�ow�. � Kiedy by�em ch�opcem, zna�em inn� wyliczank�. Chcesz pos�ucha�?

��Nie, bo wszystko mi si� pokr�ci.

��Ja j� zna�am, ale teraz nie pami�tam nawet pierwszych s��w.

��W ko�cu mi si� przypomni � rzek�a Aleksandra.

Julia podsun�a jej miseczk� oliwek i Aleksandra jad�a je, my�l�c o starej babce, kt�ra do czarnych oliwek odnosi�a si� z nabo�n� czci�. Aleksandra naprawd� uwielbia�a star� Andromach� i te przekl�te maksymy, kt�re staruszka wyg�asza�a na ka�dym kroku. Aleksandra przetar�a oczy. Ucieka�a, marzy�a. Musia�a wzi�� si� w gar��, zacz�� m�wi�: �Grecy s� dumni�.

��Mateuszu, powiedz mi � zagadn�a. � Dzi� rano widzia�am komisarza, kiedy p�dzi� dok�d� z Leguennekiem. Masz jakie� nowe wie�ci? Dowiedzia�e� si� czego�?

Mateusz spojrza� na Aleksandr�. Wci�� si� u�miecha�a, ale niedawno chyba p�aka�a. Najlepiej by�o jej powiedzie�.

��Vandoosler wyszed� bez s�owa � zacz��. � Ale potem natrafili�my z Markiem na dziwnego faceta. Nazywa si� Krzysztof Dompierre, mieszka w Genewie i jest naprawd� niesamowity. Rzuci� tylko strz�py starej historii sprzed pi�tnastu lat, kt�r� ma nadziej� rozwik�a� na w�asn� r�k�, ��cz�c j� ze �mierci� Zofii. Tamta sprawa nie daje mu spokoju. Ale nie wspominaj o tym Leguennecowi, obiecali�my mu to. Nie wiem, co ten facet wbi� sobie do g�owy, ale by�oby mi przykro, gdybym zawi�d� jego zaufanie.

��Dompierre? Nigdy nie s�ysza�am tego nazwiska � powiedzia�a Aleksandra. � Na co liczy�?

��Chcia� pom�wi� z Relivaux, zada� mu par� pyta�, dowiedzie� si�, czy ostatnio nie odwiedzi� jego albo Zofii �aden nieoczekiwany go��. M�wi� do�� m�tnie. Tak czy inaczej, czeka na Relivaux. To jego idee fixe.

��Czeka? Ale Piotr wyjecha� na dobrych kilka dni. Nie powiedzia�e� mu o tym? Pewnie nawet nie wiedzia�e�. Nie mo�emy pozwoli�, �eby ten cz�owiek przez ca�y dzie� snu� si� po ulicy, nawet je�li wygl�da na wariata.

��Marek mu o tym powiedzia�. Nie martw si�, wiemy, gdzie go szuka�. Wynaj�� pok�j przy ulicy de la Prevoyance. �adna nazwa, prawda? Metro Danube� Widzia�em prawdziwy Dunaj� Pewnie nawet nie wiesz, gdzie to jest. Na drugim ko�cu miasta, ale faceta podobno ��cz� z tym miejscem wspomnienia z dzieci�stwa. To naprawd� dziwny go��, niesamowicie wytrwa�y. Dotar� nawet do twojego dziadka, do Dourdan. Mamy go zawiadomi�, kiedy Relivaux wr�ci, nic poza tym.

Mateusz wyszed� zza baru, �eby poda� Cyrylowi jogurt i kawa�ek ciasta. Przy okazji pog�aska� go po g�owie.

��Ma�y ma apetyt. � Julia si� u�miechn�a. � To dobrze.

��A ty, Julio � zapyta� Mateusz, podchodz�c do baru. � Mo�e ty co� o tym wiesz? O niespodziewanym go�ciu? Zofia o niczym ci nie wspomina�a?

Julia zastanawia�a si� przez chwil�, kr�c�c g�ow�.

��Nic a nic � powiedzia�a. � Poza t� s�awn� kart� z gwiazd� nic si� chyba nie wydarzy�o. W ka�dym razie nic, co by j� zaniepokoi�o. Po Zofii zawsze by�o wida� zdenerwowanie, a zreszt� my�l�, �e by mi o tym powiedzia�a.

��Niekoniecznie � szepn�� Mateusz.

��Masz racj�, niekoniecznie.

��Ludzie zaczynaj� si� schodzi�, musz� zebra� zam�wienia.

Julia i Aleksandra zosta�y na chwil� same przy barze.

��Zastanawiam si� � powiedzia�a Julia � czy przypadkiem nie by�a to rzeka mleka, mleka od krowy, krowy �aciatej.

Aleksandra zmarszczy�a brwi.

��No tak, ale co dalej � powiedzia�a � co z t� �aciat� albo �at�?

Mateusz przyni�s� zam�wienia i Julia musia�a i�� do kuchni. Teraz panowa� ju� m�cz�cy zgie�k. Trudno by�oby spokojnie rozmawia� przy barze.

Pojawi� si� Vandoosler. Szuka� Marka, kt�ry opu�ci� sw�j posterunek. Mateusz powiedzia�, �e mo�e Marek po prostu zg�odnia�. O tej porze by�o to normalne i zupe�nie zrozumia�e. Vandoosler zacz�� zrz�dzi� i wyszed�, zanim Aleksandra zd��y�a go o cokolwiek zapyta�. Natkn�� si� na siostrze�ca przed furtk� do ich rudery.

��Zdezerterowa�e�? � zapyta� stary Vandoosler.

��B�agam, nie baw si� w �ukasza � mrukn�� Marek. � Poszed�em kupi� sobie kanapk�, bo ju� ledwie trzyma�em si� na nogach. Do diab�a, od �witu pracowa�em dla ciebie.

��Dla niej, �wi�ty Marku.

��Niby dla kogo?

��Dobrze wiesz, �e m�wi� o Aleksandrze. Jej sytuacja wci�� wygl�da nieweso�o. Wprawdzie Leguennec zainteresowa� si� wybrykami ojca El�biety, ale nie mo�e zapomnie� o tych dw�ch w�osach w baga�niku. Powinna siedzie� jak mysz pod miot��. Ka�dy fa�szywy krok mo�e j� drogo kosztowa�.

��Jest a� tak �le?

Vandoosler pokiwa� g�ow�.

��Ten tw�j Breto�czyk to dure�.

��Biedny Mareczku! � westchn�� Vandoosler. � �ycie by�oby zbyt pi�kne, gdyby ka�dy, kto rzuca nam k�ody pod nogi, by� durniem. A dla mnie nie kupi�e� kanapki?

��Nie wspomnia�e�, kiedy wr�cisz. Do cholery, mog�e� przecie� zadzwoni�.

��M�g�bym, gdyby�my mieli telefon.

��Racja, zapomnia�em.

��I przesta� ci�gle przeklina�, zaczyna mnie to irytowa�. By�em glin� wystarczaj�co d�ugo, �eby nas�ucha� si� choler i g�wien. Ta praca naprawd� odciska na cz�owieku silne pi�tno.

��W pe�ni si� z tob� zgadzam. Mo�e by�my weszli? Podziel� si� z tob� jedzeniem i opowiem ci, co us�ysza�em od Dompierre�a. To moja poranna kupa go��bia.

��Widzisz, �e czasami ka�demu co� spadnie na g�ow�.

��Wybacz, ale jego akurat schwyta�em w locie. Oszukiwa�em. Gdybym nie p�dzi� na z�amanie karku po schodach, nie zd��y�bym z�apa� tego �go��biego �ajna�. Zreszt�, mo�e to tylko bzdziny wychudzonego wr�bla. Cokolwiek o tym my�lisz, uprzedzam, �e przerywam obserwacj�. Postanowi�em jecha� jutro do Dourdan.

Mateusza wyrwa�y ze snu powtarzaj�ce si� nawo�ywania. Mateusz zawsze spa� jak zaj�c pod miedz�. Wsta� z ��ka i wyjrza� przez okno. Na ulicy sta� �ukasz, gestykuluj�c i wykrzykuj�c ich imiona. Wlaz� na wysoki pojemnik na �miecie, w�a�ciwie nie wiadomo po co i dlaczego, mo�e uwa�a�, �e lepiej go us�ysz�, w ka�dym razie zachodzi�a obawa, �e lada chwila straci r�wnowag�. Mateusz si�gn�� po kij od szczotki bez szczotki i dwa razy uderzy� w sufit, �eby obudzi� Marka. Nie us�ysza� jednak d�wi�k�w zdradzaj�cych poruszenie, postanowi� wi�c obej�� si� bez pomocy kolegi. Podszed� do �ukasza w�a�nie w chwili, gdy ten spada� ze swego coko�u.

��Jeste� pijany jak bela � stwierdzi� Mateusz. � Chyba zwariowa�e�, �eby wydziera� si� na ulicy o drugiej nad ranem!

��Zgubi�em klucze, stary przyjacielu � be�kota� �ukasz. � Wyj��em je z kieszeni, �eby otworzy� furtk�, a one wy�lizn�y mi si� z r�ki. Same, przysi�gam, same. Upad�y, kiedy mija�em front wschodni. W tych ciemno�ciach nie da si� ich odnale��.

��Sam pogr��y�e� si� w ciemno�ciach. Wracamy, jutro zajmiemy si� szukaniem kluczy.

��Nie, chc� moje klucze! � wrzasn�� �ukasz jak uparty dzieciak, got�w rzuci� si� na ziemi� i wierzga�.

Wymkn�� si� podtrzymuj�cemu go Mateuszowi i szed�, zataczaj�c si�, ze zwieszon� g�ow�, niepewnie, a� do furtki Julii.

Mateusz zobaczy� Marka, kt�ry tak�e si� ju� obudzi� i w�a�nie si� do nich zbli�a�.

��Nareszcie � Mateusz odetchn��.

��Nie jestem wytrawnym my�liwym � powiedzia� Marek. � Nie zrywam si� ze snu na pierwszy syk dzikiego zwierza. A teraz pospieszcie si�. �ukasz obudzi wszystkich s�siad�w, nawet ma�ego Cyryla, a tymczasem ty, Mateuszu, jeste� go�y jak �wi�ty turecki. Nie m�wi� tego tonem wyrzutu, chc� ci o tym tylko przypomnie�.

��Co z tego? � mrukn�� Mateusz. � Ten dure� nie powinien wyrywa� mnie ze snu w �rodku nocy.

��To ju� niewa�ne. Teraz u�wiadom sobie, �e mo�esz si� przezi�bi�.

Ale Mateusz nie czu� zimna, tylko przyjemne ciep�o, kt�re promieniowa�o u nasady kr�gos�upa. Nie rozumia�, dlaczego Marek jest takim zmarzlakiem.

��Nic mi nie b�dzie � uspokoi� go. � Czuj� ciep�o.

��W przeciwie�stwie do mnie � odpar� Marek. � No, �ap go pod rami�, odprowadzimy go.

��Nie! � wrzasn�� �ukasz. � Chc� moje klucze!

Mateusz westchn�� i rozgl�daj�c si�, ruszy� brukowan� uliczk�. Pokona� kilka metr�w, ale przecie� ten kretyn m�g� zgubi� klucze znacznie wcze�niej. Na szcz�cie zauwa�y� je mi�dzy dwiema kostkami bruku. Klucze �ukasza �atwo by�o rozpozna� dzi�ki o�owianemu �o�nierzykowi, bardzo staremu, w czerwonych spodniach i niebieskim p�aszczu z szerokimi mankietami. Chocia� sam nie przywi�zywa� si� do tego rodzaju drobiazg�w, rozumia�, �e �ukaszowi zale�y na �o�nierzyku.

��Znalaz�em je � powiedzia� Mateusz. � Mo�emy go ju� odprowadzi� do domu.

��Nie chc�, �eby�cie mnie taszczyli jak pakunek � protestowa� �ukasz.

��Naprz�d marsz! � rozkaza� Marek, nie puszczaj�c go. � Pomy�le� tylko, �e teraz b�dziemy musieli wlec go na trzecie pi�tro! To jak droga do niesko�czono�ci.

���G�upota wojskowych i bezmiar oceanu to jedyne, co potrafi odda� ide� niesko�czono�ci� � powiedzia� Mateusz.

�ukasz zatrzyma� si� nagle w po�owie �cie�ki wiod�cej przez ogr�d.

��Sk�d znasz to zdanie? � zapyta�.

��Z gazetki kolportowanej w okopach. Nosi�a tytu� �Naprz�d marsz!�. Znalaz�em to w jednej z twoich ksi��ek.

��Nie mia�em poj�cia, �e czytasz to, co pisz� � zdziwi� si� �ukasz.

��Ostro�no�� podpowiada mi, �e warto wiedzie�, z kim si� mieszka pod jednym dachem. Ale teraz naprz�d marsz, bo zaczyna mi by� zimno.

��A jednak! � mrukn�� pod nosem Marek.

Marek zdumia� si�, widz�c, jak nazajutrz rano �ukasz stawia na stole obok fili�anki kawy talerz homarc�w, kt�re dla niego zostawi�.

��Wygl�dasz na troch� niewyspanego � powiedzia�.

��Da si� wytrzyma� � odpar� �ukasz, krzywi�c si� z lekka. � Mam mocn� g�ow�.

��Ciesz� si� � powiedzia� Marek. � Chocia� pewnie nie tak bardzo jak ty.

��Bardzo zabawne � mrukn�� �ukasz. � Doskona�e homarce, Mareczku. Potrafisz wybiera� dobre sklepy. Nast�pnym razem zorganizuj nam �ososia.

��Jak tam tw�j weteran? Dowiedzia�e� si� czego�? � zainteresowa� si� Marek.

��Fantastyczny. Um�wi�em si� z nim na �rod�, oko�o �smej. Niewiele wi�cej zapami�ta�em.

��Zamknijcie si� teraz � powiedzia� nagle Marek. � Zbieram informacje.

��S�uchasz dziennika?!

��Chc� wiedzie�, jak rozwija si� sztorm w Bretanii.

Marek uwielbia� burze i sztormy, chocia� zdawa� sobie spraw�, �e to do�� banalna pasja. Ale przynajmniej ��czy�o go to z Aleksandr�. A nawet jedno wsp�lne hobby to wi�cej ni� nic. Wspomnia�a, �e lubi wiatr. Postawi� na stole ma�e radio, upstrzone bia�� farb�.

��Kiedy b�dziemy duzi, kupimy sobie telewizor � o�wiadczy� �ukasz.

��Zamknijcie si�, do pioruna!

Marek zrobi� g�o�niej. �ukasz potwornie ha�asowa�, usuwaj�c pancerze z homarc�w.

Trwa� dziennik poranny. Premier oczekiwa� wizyty kanclerza Niemiec. Gie�da do�owa�a. Sztorm w Bretanii uspokaja� si�, burza kierowa�a si� teraz na Pary�, a po drodze traci�a na sile. Wielka szkoda, pomy�la� Marek. Depesza AFP donosi�a o odnalezieniu zw�ok m�czyzny, zamordowanego na parkingu przed paryskim hotelem. Nazywa� si� Krzysztof Dompierre, mia� czterdzie�ci trzy lata, by� bezdzietnym kawalerem, pracowa� w administracji europejskiej. Zbrodnia na tle politycznym? Prasa nie zdo�a�a uzyska� dok�adniejszych informacji.

Marek prawie uderzy� pi�ci� w radio i z przera�eniem w oczach spojrza� na Mateusza.

��Co si� sta�o? � zapyta� �ukasz.

��Przecie� to ten facet, kt�ry tu wczoraj by�! � wrzasn�� Marek. � Zbrodnia polityczna, zawracanie dupy!

��Nie m�wi�e� mi, jak si� nazywa � szepn�� �ukasz.

Marek p�dzi� na poddasze, przeskakuj�c po kilka stopni. Vandoosler, kt�ry obudzi� si� ju� dawno, sta� przy stole, czytaj�c.

��Zamordowali Dompierre�a! � wydysza� Marek, kt�remu brak�o tchu.

Vandoosler odwr�ci� si� powoli.

��Usi�d� � poleci�. � Opowiadaj.

��Nic wi�cej nie wiem � krzykn�� wci�� zadyszany Marek. � Us�ysza�em to w radiu. Zabili go i tyle! Zabili! Znaleziono go rano na parkingu hotelowym.

��Co za dure�! � wrzasn�� Vandoosler, uderzaj�c pi�ci� w st�. � Tak to si� ko�czy, kiedy kto� pr�buje samotnie rozpracowa� zbrodni�! G�upiec da� si� szybko za�atwi�. Co za dure�!

Marek rozpaczliwie kr�ci� g�ow�. Czu�, �e dr�� mu r�ce.

��Mo�e i by� durniem � powiedzia� � ale natrafi� na co� wa�nego. Teraz to ju� pewne. Musisz zawiadomi� o wszystkim Leguenneca, bo inaczej nigdy nie powi��� �mierci Zofii Simeonidis ze �mierci� Dompierre�a. Skupi� uwag� na Genewie albo B�g wie czym.

��Tak, trzeba powiadomi� Leguenneca. A on napadnie na nas za to, �e nie uprzedzili�my go o tym wczoraj. Powie, �e pozwoli�oby to zapobiec zab�jstwu, i by� mo�e b�dzie mia� racj�.

Marek j�kn��.

��Przecie� obiecali�my Dompierre�owi, �e b�dziemy milczeli. Co mogli�my zrobi�?

��Wiem, wiem � rzek� Vandoosler. � Dlatego najpierw musimy uzgodni� par� szczeg��w: po pierwsze to nie ty pobieg�e� za Dompierre�em, tylko on zapuka� do twoich drzwi, bo jeste� s�siadem Relivaux. Po drugie tylko ty, �wi�ty Mateusz i �wi�ty �ukasz wiedzieli�cie o jego wizycie. Ja o niczym nie mia�em poj�cia, nie wspomnieli�cie mi o nim. Dopiero dzi� rano dowiedzia�em si� o ca�ej tej historii. Trzyma si� kupy?

��Jasne! � krzykn�� Marek. � Wymigaj si�! My b�dziemy si� wi� jak w�gorze w sieci Leguenneca, a ty spokojnie sobie na to popatrzysz!

��Czy�by� nic z tego nie zrozumia�, m�ody Vandooslerze? Nie zale�y mi na spokoju! Przes�uchanie i z�o�� Leguenneca ani mnie zi�bi�, ani grzej�! Wa�ne jest tylko, �eby nadal mi ufa�, chocia� troch�, chwytasz? �eby dostarcza� nam informacji, wszystkich informacji, kt�re s� nam potrzebne!

Marek pokiwa� g�ow�. Chwyta�. Tylko �e d�awi�o go w gardle. �Ani zi�bi, ani grzeje�. To zdanie chrzestnego co� mu przypomina�o. Tak, tamt� noc, kiedy wci�gali �ukasza do domu. Mateuszowi by�o ciep�o, a on, chocia� mia� na sobie pi�am� i sweter, marz�. Niesamowity my�liwy-zbieracz. Ale to niewa�ne. Zofia zosta�a zamordowana, teraz zgin�� Dompierre. Komu Dompierre poda� adres hotelu? Wszystkim. Im, tym z Dourdan i pewnie wielu innym, a poza tym kto� m�g� go �ledzi� ju� wcze�niej. Powiedzie� o wszystkim Leguennecowi? Ale co z �ukaszem? �ukasz wychodzi� wieczorem z domu.

��Id� � powiedzia�. � Uprzedz� Leguenneca i prawdopodobnie zaraz potem pojedziemy na miejsce zbrodni. Uczepi� si� go jak rzep i opowiem wam o wszystkim, czego zdo�am si� dowiedzie�, kiedy tylko b�d� wolny. Otrz��nij si�, Marku. Czy to wy narobili�cie w nocy tyle ha�asu?

��Tak. �ukasz zgubi� o�owianego �o�nierzyka. Utkn�� mi�dzy brukiem.

Leguennec jecha� jak szalony. By� w�ciek�y. Vandoosler siedzia� obok niego, syrena wy�a, umo�liwiaj�c komisarzowi lekcewa�enie �wiate�, a tak�e daj�c wyraz ogromowi jego niezadowolenia.

��Przykro mi � powiedzia� Vandoosler. � M�j siostrzeniec nie od razu u�wiadomi� sobie znaczenie wizyty Dompierre�a i nie wspomnia� mi o niej.

��Czy�by tw�j siostrzeniec by� idiot�?

Vandoosler si� naje�y�. M�g� godzinami k��ci� si� z Markiem, ale nie znosi�, kiedy byle kto go krytykowa�.

��M�g�by� zatka� g�b� temu wyjcowi? � wycedzi�. � Tutaj nie da si� rozmawia�. Skoro Dompierre ju� nie �yje, kilka minut nas nie zbawi.

Leguennec bez s�owa wy��czy� syren�.

��Marek nie jest idiot� � rzek� ostro Vandoosler. � Gdyby� tak dobrze zna� si� na prowadzeniu �ledztw jak on na �redniowieczu, dawno wyni�s�by� si� z tego dzielnicowego komisariatu. A teraz uwa�nie s�uchaj. Marek zamierza� powiadomi� ci� dzisiaj o tej rozmowie. Wczoraj mia� wa�ne spotkanie, poniewa� szuka pracy. W�a�ciwie, masz szcz�cie, �e zgodzi� si� wpu�ci� do domu tego podejrzanego typka i wys�ucha� bzdur, kt�re opowiada�, bo w przeciwnym razie �ledztwo skupia�oby si� na Genewie, a nam unikn�oby brakuj�ce ogniwo. Powiniene� by� mu wdzi�czny. Fakt, �e Dompierre da� si� zabi�, ale wczoraj nie powiedzia�by ci nic wi�cej, a ty przecie� nie przydzieli�by� mu ochrony. I nic by si� nie zmieni�o. Przyhamuj doje�d�amy.

��Inspektorowi z dziewi�tnastki � mrukn�� nieco spokojniej Leguennec � przedstawi� ci� jako jednego ze wsp�pracownik�w. Nic nie m�w, zdaj si� na mnie. Zgoda?

Niespe�na dwie godziny p�niej Marek i �ukasz kr��yli po alei Strzelistych Cis�w. W Dourdan wia� wicher i Marek z rozkosz� wci�ga� p�nocno-zachodni powiew. Zatrzymali si� przed numerem 12, kt�ry otacza� mur, przed solidnymi drzwiami z litego drewna.

��Podeprzyj mnie � powiedzia� Marek. � Chcia�bym zobaczy�, jak prezentuje si� dom Zofii.

��Jakie to ma znaczenie? � zapyta� �ukasz.

��Po prostu jestem ciekaw.

�ukasz ostro�nie odstawi� torb�, upewni� si�, �e na ulicy nie ma �ywego ducha, i mocno spl�t� d�onie.

��Zdejmij but � poleci�. � Nie chc�, �eby� mi upa�ka� r�ce.

Marek j�kn��, zsun�� but, opar� si� o ramiona �ukasza i wszed�.

��Widzisz co�? � zapyta� �ukasz.

��Zawsze co� si� widzi.

��Ale co?

��Posiad�o�� jest du�a, Zofia rzeczywi�cie by�a bogata. Za domem teren opada �agodnym stokiem.

��Jaki jest ten dom? Bardzo brzydki?

��Wr�cz przeciwnie � odpar� Marek. � Chocia� u�yto �upku, ma w sobie co� greckiego. Jest d�ugi, bia�y, parterowy. Nie kupi�a go, ale na pewno zbudowa�a. Dziwne, nie zamkni�to nawet okiennic. Czekaj� Nie, to dlatego �e w oknach s� ozdobne kraty. M�wi� ci, dom w stylu greckim. Jest te� ma�y gara� i studnia. Tylko ta studnia jest tu stara. Latem musi tu by� przyjemnie.

��Mog� ju� pu�ci�? � j�kn�� �ukasz.

��Zm�czy�e� si�?

��Nie, ale kto� mo�e nadej��.

��Masz racj�. Ju� schodz�.

Marek przykucn��, sznuruj�c but. Potem wraz z �ukaszem poszli dalej, zerkaj�c na nazwiska na drzwiach albo skrzynkach na listy. Uznali, �e to lepszy spos�b ni� pytanie s�siad�w o adres Simeonidisa, dawa� im bowiem szans� zachowania tej wizyty w tajemnicy.

��To tu � powiedzia� �ukasz, kiedy pokonali oko�o stu metr�w. � Ten ma�y dom o dwuspadowym dachu, otoczony kwiatami.

Marek odczyta� nazwisko na za�niedzia�ej, mosi�nej tabliczce: K. i J. Simeonidis.

���wietnie � odetchn��. � Pami�tasz, co ustalili�my?

��Nie traktuj mnie jak g�upca � powiedzia� �ukasz.

��Dobra. � Marek skin�� g�ow�.

Do furtki podszed� przystojny starszy pan. Przygl�da� si� im w milczeniu, oczekuj�c wyja�nie�. Od �mierci c�rki przez jego dom przewin�o si� wiele os�b � policjanci, dziennikarze, Dompierre.

�ukasz i Marek uzupe�niali si�, przedstawiaj�c gospodarzowi pow�d swej wizyty. Starali si� uczyni� to jak najuprzejmiej, okazuj�c wielk� �yczliwo��. W poci�gu postanowili zachowywa� si� bardzo uprzejmie i �yczliwie, ale teraz gdy mieli przed sob� smutn� twarz starego Simeonidisa, ich zachowanie sta�o si� niemal spontaniczne. M�wili o Zofii p�g�osem, �agodnie. W ko�cu sami zacz�li wierzy� w swe k�amstwo � ot� Zofia, ich s�siadka, zleci�a im pewn� misj�. Marek opowiedzia� o drzewku. Wiadomo, �e prawda bywa najsolidniejsz� podpor� dla k�amstwa. M�wi�, �e po tej sprawie z drzewem mimo wszystko by�a bardzo zaniepokojona. Kt�rego� wieczoru, kiedy mieli ju� wraca�, �eby si� po�o�y�, kaza�a im obieca�, �e gdyby przytrafi�o si� jej co� z�ego, postaraj� si� odkry� ca�� prawd�. Nie mia�a zaufania do policji, bo ta, jej zdaniem, za szybko zapomnia�aby o jeszcze jednej twarzy z listy zaginionych. Dlatego odwa�yli si� go niepokoi�. Szacunek i sympatia, jakimi darzyli Zofi�, nakazywa�y im wype�ni� zobowi�zanie.

Simeonidis z uwag� przys�uchiwa� si� ich przemowie, kt�ra zreszt� z ka�d� chwil� i ka�dym kolejnym zdaniem brzmia�a w uszach samego Marka coraz bardziej idiotycznie. W ko�cu staruszek zaprosi� ich do domu. By� tam ju� umundurowany policjant, kt�ry przes�uchiwa� w salonie kobiet�, zapewne pani� Simeonidis. Marek nie �mia� si� jej przypatrywa�, zw�aszcza �e na widok nowo przyby�ych rozm�wcy zamilkli. Z miejsca, w kt�rym si� znalaz�, widzia� tylko, �e jest to kobieta oko�o sze��dziesi�tki, pulchna, o g�adko zaczesanych i spi�tych z ty�u w�osach. Na ich powitanie odpowiedzia�a zdawkowym skinieniem g�owy. Koncentrowa�a si� na pytaniach policjanta, a ca�a jej postawa wyra�a�a dynamizm os�b, kt�re chc� by� uwa�ane za dynamiczne. Simeonidis szybkim krokiem przeszed� przez salon, prowadz�c Marka i �ukasza i okazuj�c nie�yczliw� oboj�tno�� wobec gliniarza, kt�ry zagnie�dzi� si� w jego salonie. Ale gliniarz zatrzyma� ca�� tr�jk�, b�yskawicznie podnosz�c si� z miejsca. By� m�ody, wygl�da� na butnego i ograniczonego i idealnie odpowiada� najtragiczniejszemu wyobra�eniu g�upca, kt�ry wierzy, �e rozkaz zwalnia go z obowi�zku my�lenia. Z takim nie mo�na by�o wygra�. �ukasz ostentacyjnie westchn��.

��Przykro mi, panie Simeonidis � powiedzia� t�py glina � ale nie mog� panu zezwoli� na wprowadzenie do miejsca zamieszkania os�b, kt�rych dane personalne, a tak�e cel wizyty nie s� mi znane. Takie otrzyma�em rozkazy, a pan zosta� o tym poinformowany.

Na twarzy Simeonidisa pojawi� si� przelotny gniewny u�mieszek.

��To nie jest �adne miejsce zamieszkania, tylko m�j dom � odpar� niezwykle d�wi�cznym g�osem � a ci panowie to nie �adne osoby, tylko moi przyjaciele. Niech pan zapami�ta raz na zawsze, �e Grek urodzony w Delfach, o p� kilometra od wyroczni, nie s�ucha niczyich rozkaz�w. Prosz� wbi� to sobie do g�owy.

��Prawo jest jednakowe dla wszystkich � upiera� si� gliniarz.

��Mo�e pan sobie wsadzi� w ty�ek to pa�skie prawo � powiedzia� Simeonidis g�osem, w kt�rym nie pobrzmiewa�a najl�ejsza cho�by nutka irytacji.

�ukasz promienia�. Nareszcie spotka� upierdliwego staruszka, z kt�rym � gdyby okoliczno�ci nie by�y tak smutne � mo�na by �wietnie si� zabawi�.

Jeszcze przez par� minut trwa�a potyczka z gliniarzem, kt�ry w ko�cu zapisa� ich nazwiska i bez wi�kszych problem�w, na podstawie informacji z notesu, ustali�, �e byli s�siadami Zofii Simeonidis. Nikt jednak nie wyda� polecenia uniemo�liwiaj�cego zagl�danie do prywatnego archiwum, skoro zgadza� si� na to jego w�a�ciciel, tote� policjant musia� ich pu�ci�, uprzedzaj�c, �e przed wyj�ciem zostan� poddani rewizji. Na razie nie wolno by�o wynosi� z domu �adnych dokument�w. �ukasz wzruszy� ramionami i poszed� za Simeonidisem. Stary Grek, nagle ow�adni�ty gniewem, zawr�ci� i chwyci� policjanta za klapy marynarki. Marek pomy�la�, �e lada chwila strzeli go w pysk i �e szykuje si� niez�a zabawa. Ale stary si� zawaha�.

��Albo nie� � mrukn�� Simeonidis po chwili milczenia. � Trudno.

Pu�ci� gliniarza jak odra�aj�cy przedmiot i wyszed� z salonu, wracaj�c do Marka i �ukasza. Weszli na pi�tro, a gdy ju� znale�li si� na ko�cu korytarza, stary si�gn�� po zawieszony przy pasku klucz i otworzy� drzwi do p�mrocznego pokoju, pe�nego p�ek uginaj�cych si� pod ci�arem papier�w.

��To pok�j Zofii � szepn��. � Domy�lam si�, �e w�a�nie to miejsce was interesuje?

Marek i �ukasz pokiwali g�owami.

��S�dzicie, �e uda wam si� co� tu znale��? � zapyta� Simeonidis. � Naprawd� w to wierzycie?

Patrzy� na nich ch�odno, zaciskaj�c usta i nie staraj�c si� nawet ukry� cierpienia.

��A je�li niczego nie znajdziemy? � zapyta� �ukasz.

Simeonidis uderzy� pi�ci� w st�.

��Musicie znale��! � rozkaza�. � Mam osiemdziesi�t jeden lat, ledwie si� ruszam i nie my�l� ju� tak sprawnie, jakbym chcia�. Ale mo�e wy potraficie my�le�. Chc� dopa�� tego morderc�. My, Grecy, nigdy si� nie poddajemy. Tak mawia�a moja staruszka, Andromacha. Leguennec nie mo�e swobodnie my�le�. Potrzebuj� kogo� innego, potrzebuj� ludzi wolnych. Nie obchodzi mnie, czy Zofia zleci�a wam jak�� �misj�. Mo�e to prawda, mo�e k�amstwo. Przypuszczam, �e raczej k�amstwo.

��Bo w pewnej mierze jest to k�amstwo � przyzna� �ukasz.

��Dobrze � powiedzia� Simeonidis. � Mo�e si� dogadamy. Dlaczego chcecie rozwik�a� t� spraw�?

��To nasz fach � powiedzia� �ukasz.

��Jeste�cie detektywami? � zapyta� Simeonidis.

��Historykami � odpar� �ukasz.

��Jaki to ma zwi�zek z Zofi�?

�ukasz wskaza� palcem Marka.

��Wszystko przez niego � powiedzia�. � To on nie chce, �eby oskar�ono Aleksandr� Haufman. Jest got�w rzuci� im na po�arcie kogokolwiek, nawet niewinnego, byle jej w�os nie spad� z g�owy.

��Bardzo dobrze � rzek� Simeonidis. � Nie wiem, czy to wam w czym� pomo�e, ale powinni�cie wiedzie�, �e Dompierre nie siedzia� tu zbyt d�ugo. Przypuszczam, �e przejrza� jedn� teczk� i �e si�gn�� po ni� bez wahania. Macie je wszystkie przed oczyma, w pud�ach, kt�re ustawi�em wed�ug rocznik�w.

��Czy pan wie, kt�ry karton zainteresowa� Dompierre�a? � zapyta� Marek. � By� pan tu z nim?

��Nie. Dompierre nalega�, �eby zostawi� go samego. Wszed�em tylko raz, przynios�em mu kaw�. Wydaje mi si�, �e przegl�da� pud�o z roku tysi�c dziewi��set osiemdziesi�tego drugiego, ale nie jestem pewien. Zostawiam was samych, nie chc� marnowa� waszego czasu.

��Jeszcze tylko jedno pytanie � zatrzyma� go Marek. � Jak zareagowa�a na ostatnie wydarzenia pa�ska �ona?

Twarz Simeonidisa odzwierciedla�a mieszane uczucia.

��Janina nie p�aka�a. Nie jest z�� kobiet�, ale o wszystkim chcia�aby decydowa�, zawsze gotowa jest �stawi� czo�o� sytuacji. Wed�ug mojej �ony umiej�tno�� �stawienia czo�a� to dow�d silnego charakteru. Tak mocno wesz�o jej to w krew, �e nie spos�b wyt�umaczy� jej, �e to nie zawsze konieczne. Przede wszystkim chroni swego syna.

��Jaki on jest?

��Julian? Ma dwie lewe r�ce. Morderstwo znacznie przerasta jego mo�liwo�ci. Zw�aszcza �e Zofia pomog�a mu, kiedy nie wiedzia�, co ze sob� pocz��. Dzi�ki niej od czasu do czasu statystowa�. Nie potrafi� lepiej wykorzysta� sytuacji. On op�akiwa� Zofi�. Kiedy� bardzo j� kocha�. Jako m�ody ch�opak przypina� w pokoju jej zdj�cia. S�ucha� jej p�yt. Teraz ju� tego nie robi.

Po Simeonidisie wida� by�o narastaj�ce zm�czenie.

��Zostawi� pan�w samych � powt�rzy�. � Nie wstydz� si�, �e przed kolacj� musz� sobie uci�� drzemk�. Zreszt� ta s�abostka podoba si� mojej �onie. Bierzcie si� do pracy, macie niewiele czasu. Bardzo mo�liwe, �e policja w ko�cu znajdzie legalny spos�b, by zakaza� dost�pu do mego archiwum.

Simeonidis odszed�. Us�yszeli, jak otwieraj� si� drzwi w ko�cu korytarza.

��Co o nim my�lisz? � zapyta� Marek.

��Ma pi�kny g�os i przekaza� go c�rce. To wojownik, cz�owiek silny, inteligentny, umiej�cy gra� i niebezpieczny.

��A jego �ona?

��Zwyk�a idiotka � stwierdzi� �ukasz.

��Szybko j� wyeliminowa�e�.

��Idioci te� mog� zabija�, rozum nie jest do tego konieczny. Zw�aszcza tacy jak ona � manifestuj�cy g�upi� wojowniczo��. Przys�uchiwa�em si�, jak m�wi�a do policjanta. Wali prosto z mostu i wydaje si� z siebie bardzo zadowolona. A zadowoleni z siebie idioci s� zdolni do zabijania.

Marek kiwa� g�ow�, kr���c po pokoju. Przystan�� przed pud�em z dokumentacj� z roku 1982, popatrzy� na nie przez chwil�, ale nawet go nie dotkn��, i ruszy� dalej, przypatruj�c si� p�kom. �ukasz szpera� w torbie.

��Wystaw pud�o z osiemdziesi�tego drugiego � powiedzia�. � Stary ma racj�, by� mo�e zosta�o nam niewiele czasu, bo Prawo zamknie przed nami te drzwi.

��Dompierre nie przegl�da� roku osiemdziesi�tego drugiego. Mo�e stary si� pomyli�, a mo�e celowo sk�ama�. Interesuj�cy jest rok tysi�c dziewi��set siedemdziesi�ty �smy.

��Przed tym pud�em nie ma kurzu? � zapyta� �ukasz.

��W�a�nie � potwierdzi� Marek. � �adne inne nie by�o od dawna przesuwane. Policja nie zd��y�a jeszcze wetkn�� w nie nosa.

Wystawi� pud�o z napisem �1978� i po prostu wysypa� jego zawarto�� na st�. �ukasz szybko przejrza� papiery.

��To wszystko dotyczy jednej opery � powiedzia�. � �Elektry�, wystawianej w Tuluzie. Dla nas to nic nie znaczy. Ale Dompierre wiedzia�, dlaczego szuka w�a�nie tu.

��Bierzmy si� do roboty � mrukn�� Marek, nieco przera�ony mas� starych artyku��w prasowych, odr�cznych zapisk�w dodawanych tu i �wdzie przez Simeonidisa, zdj�� i wywiad�w. Wycinki prasowe by�y starannie po��czone spinaczami.

��Szukaj przesuni�tych spinaczy � podpowiedzia� �ukasz. � To do�� wilgotny pok�j, na papierze musia�y zosta� �lady rdzy albo lekki odcisk spinacza. Dzi�ki temu zorientujemy si�, kt�re artyku�y zwr�ci�y uwag� Dompierre�a. Strasznie tego du�o.

��W�a�nie to robi�. � Marek si� u�miechn��. � Krytycy wynosili Zofi� pod niebiosa. Podoba�a im si�. M�wi�a, �e by�a jedn� w�r�d wielu, do�� przeci�tn�, ale to nie do ko�ca prawda. Mateusz ma racj�. Co ty wyprawiasz? Lepiej mi pom�.

�ukasz wk�ada� do torby jakie� paczki.

��Mam � oznajmi� nieco g�o�niej Marek. � Tych pi�� spinaczy kto� niedawno wsun�� na nowo.

Marek wzi�� trzy pliki wycink�w, �ukasz dwa. Czytali w milczeniu i szybko. Tak up�ywa�y d�ugie minuty. Artyku�y by�y obszerne.

��Wspomnia�e�, �e recenzje by�y pochlebne? � odezwa� si� �ukasz. � Ten na pewno nie rozczula� si� nad Zofi�.

��Ten r�wnie� nie � doda� Marek. � Atakuje bezpardonowo. Pewnie by�o jej przykro. Staremu Simeonidisowi tak�e � zanotowa� na marginesie: �Cholerny ba�wan�. Ciekawe, kto jest tym cholernym ba�wanem.

Marek zerkn�� na d� stronicy, szukaj�c nazwiska recenzenta.

���ukaszu � szepn�� � ten ba�wan nazywa si� Daniel Dompierre. Nie wydaje ci si�, �e to nie mo�e by� zbieg okoliczno�ci?

�ukasz wzi�� od Marka artyku�.

��W takim razie nasz Dompierre � powiedzia� � ten zamordowany, prawdopodobnie nale�y do rodziny? To bratanek, kuzyn albo syn krytyka? Dlatego wiedzia� o czym�, co wi��e si� z t� oper�?

��Prawdopodobnie co� w tym jest. Elementy zaczynaj� uk�ada� si� w ca�o��. A jak nazywa si� tw�j krytyk, kt�ry zaatakowa� Zofi�?

��Rene de Fremonville. Nie s�ysza�em. Zreszt�, nie mam zielonego poj�cia o muzyce. Zaczekaj, to zabawne.

�ukasz wr�ci� do lektury, a jego twarz nagle si� odmieni�a. Marka ogarn�a ju� nadzieja.

��I co? � zapyta� Marek.

��Nie napalaj si�, to nie ma nic wsp�lnego z Zofi�. Zainteresowa� mnie artyku� na odwrocie wycinka. A w�a�ciwie pocz�tek artyku�u, te� Fremonville�a, ale na temat innej sztuki teatralnej � totalnej bzdury, powierzchownej i niesp�jnej, dotycz�cej wewn�trznego �ycia ch�opaka, kt�ry w roku tysi�c dziewi��set siedemnastym tkwi� w okopach. To ci�gn�cy si� prawie przez dwie godziny monolog, podobno piekielnie nudny. Niestety nie ma zako�czenia artyku�u.

��Cholera, chyba nie zamierzasz teraz si� tym zajmowa�. Do diab�a z tym, nie czas na to! Nie po to jechali�my do Dourdan!

��Zamknij si�. W jednym ze zda� Fremonville pisze, �e zachowa� po ojcu wojenne pami�tniki i �e autor sztuki m�g�by znale�� inspiracj� w tego rodzaju dokumentach, podczas gdy wybra� teatr wojennej wyobra�ni. Potrafisz mnie zrozumie�? Pami�tniki wojenne! Pisane na froncie, od sierpnia tysi�c dziewi��set czternastego do pa�dziernika tysi�c dziewi��set osiemnastego roku! Siedem brulion�w! Naprawd� tego nie rozumiesz!? To pe�na seria! Oby tylko okaza�o si�, �e ten ojciec by� wie�niakiem! To by�by prawdziwy bia�y kruk, nies�ychana rzadko��! Bo�e, spraw, aby ojciec Fremonville�a okaza� si� wie�niakiem! Cholera, jak dobrze, �e tu z tob� przyjecha�em!

�ukasz, kt�rego rozpiera�o szcz�cie i podnieca�a nadzieja, wsta� i teraz kr��y� po p�mrocznym pokoju, raz po raz zerkaj�c na po��k�y skrawek starej gazety. Zniecierpliwiony Marek wr�ci� do przegl�dania dokument�w, kt�re zainteresowa�y Dompierre�a. Poza artyku�ami krytycznie oceniaj�cymi Zofi� by�y w�r�d nich trzy pliki zawieraj�ce teksty bardziej plotkarskie, relacjonuj�ce powa�ny incydent, kt�ry przez wiele dni zak��ca� spektakle �Elektry�.

��Pos�uchaj � Marek zwr�ci� si� mimo wszystko do �ukasza.

Ale nie zdo�a� go zainteresowa�. �ukasz by� daleko, okopa� si� i nie dopuszcza� g�os�w z zewn�trz, ca�kowicie poch�oni�ty odkryciem, nie potrafi� nawet cz�stki uwagi po�wi�ci� innym sprawom. A przecie� pocz�tkowo naprawd� wykazywa� dobr� wol�. Te dzienniki wojenne to by� przekl�ty pech! Marek, niezadowolony z takiego zwrotu sytuacji, czyta� cicho, ju� tylko dla siebie. Siedemnastego czerwca 1978 roku, p�torej godziny przed spektaklem, przebywaj�ca w swej garderobie Zofia Simeonidis pad�a ofiar� brutalnej napa�ci na tle seksualnym i tylko cudem unikn�a gwa�tu. Zgodnie z jej relacj� napastnik uciek�, sp�oszony jakimi� odg�osami. Nie potrafi�a dostarczy� dok�adniejszych informacji na jego temat. By� ubrany w ciemn� bluz�, na twarzy mia� niebiesk� we�nian� kominiark� i bi� j� pi�ciami, usi�uj�c powali� na ziemi�. Zdj�� kominiark�, ale wtedy Zofia by�a zbyt oszo�omiona, �eby zapami�ta� jego twarz, a zreszt� m�czyzna zgasi� przedtem �wiat�o. Zofia Simeonidis ca�a posiniaczona, ale na szcz�cie bez powa�niejszych obra�e�, dozna�a szoku i trafi�a do szpitala na obserwacj�. Mimo to �piewaczka nie chcia�a wnosi� oskar�enia, tote� nie wszcz�to w tej sprawie �ledztwa. Mog�c snu� jedynie domys�y, dziennikarze przypuszczali, �e napastnikiem by� jeden ze statyst�w, poniewa� o tej porze publiczno�� nie mia�a wst�pu do teatru. Z kr�gu podejrzanych wykluczono pi�ciu solist�w � dwaj z nich byli s�awnymi �piewakami, a ca�a pi�tka przyby�a do teatru ju� po zaj�ciu, co potwierdzali portierzy, ludzie starsi i r�wnie� pozostaj�cy poza podejrzeniem. Mi�dzy wierszami mo�na by�o wyczyta�, �e orientacja m�czyzn-solist�w chroni�a ich skuteczniej ni� s�awa czy godzina przyj�cia do pracy. Je�li za� idzie o statyst�w, to og�lnikowy opis napastnika, jaki przedstawi�a Zofia, nie pozwala� na skierowanie podejrze� na konkretne osoby. Jednak dwaj z nich nie pojawili si� nazajutrz na pr�bie. Dziennikarze przyznawali, �e jest to zjawisko do�� powszechne, a zatem nie mo�e by� traktowane jako dow�d obci��aj�cy, poniewa� w �wiatku statyst�w, zbieraninie kobiet i m�czyzn, kt�rym p�acono n�dzne dni�wki, ka�dy got�w by� zrezygnowa� ze spektaklu na rzecz bardziej obiecuj�cego castingu do reklamy. Dodawali, �e w kr�gu podejrzanych s� tak�e pracownicy techniczni.

Kr�g podejrzanych by� zatem szeroki. Marek zmarszczy� brwi, zerkaj�c znowu na recenzje Daniela Dompierre�a i Rene de Fremonville�a. Jako krytycy operowi nie pisali zbyt du�o na temat okoliczno�ci tego zaj�cia, zaznaczaj�c jedynie, �e Zofia Simeonidis mia�a przykry wypadek i dlatego przez trzy dni zast�powa�a j� dublerka, Natalia Domesco, kt�rej �a�osne na�ladownictwo ostatecznie pogr��y�o �Elektr�, spektakl, kt�rego nie ocali�by nawet powr�t Zofii Simeonidis � po wyj�ciu ze szpitala �piewaczka ponownie o�wiadczy�a, �e nie mo�e sprosta� roli przeznaczonej dla sopranu dramatycznego. W konkluzji krytycy pisali, �e �piewaczka nie mo�e wypadkiem t�umaczy� braku warunk�w g�osowych i �e pope�ni�a godny ubolewania b��d, pr�buj�c w �Elektrze� sprosta� roli znacznie przerastaj�cej jej mo�liwo�ci.

Marka dra�ni�y te uwagi.

��Oczywi�cie Zofia sama m�wi�a im, �e nigdy nie sta�a si� wybitn� diw� operow�. By� mo�e nie powinna porywa� si� na rol� Elektry. By� mo�e. Zreszt� on i tak si� na tym nie zna�, wiedzia� o operze nie wi�cej ni� �ukasz. Ale te napastliwe komentarze dw�ch krytyk�w wyprowadza�y go ju� z r�wnowagi. Nie, Zofia nie zas�u�y�a sobie na to.

Marek si�gn�� po inne kartony, czyta� recenzje innych oper. I znowu same pochwa�y, czasem zachwyt albo zwyczajne zadowolenie, i znowu ostre, mia�d��ce zarzuty ze strony Dompierre�a i Fremonville�a, nawet kiedy Zofia gra�a role przeznaczone dla jej sopranu lirycznego. Najwyra�niej ci dwaj nie lubili Zofii, i to ju� od pocz�tku jej kariery. Marek odstawi� kartony na miejsce i rozmy�la�, opar�szy brod� na pi�ciach. Zrobi�o si� ju� niemal ca�kiem ciemno i �ukasz w��czy� dwie lampki.

Zofia zosta�a napadni�ta� Nie ��da�a przeprowadzenia �ledztwa, mimo �e pobito j� i zraniono. Powr�ci� do �Elektry�, b�yskawicznie przerzuci� inne recenzje tej opery � wszystkie zawiera�y z grubsza to samo: s�aba inscenizacja, kiepska scenografia, napa�� na Zofi� Simeonidis, oczekiwany powr�t �piewaczki� Od tamtych dw�ch r�ni�o je jedno � krytycy doceniali podj�cie przez Zofi� tego wyzwania, nie pot�piaj�c jej jak Dompierre i Fremonville. Nie mia� poj�cia, co wybra� z pud�a obejmuj�cego rok 1978. Trzeba by to wszystko przeczyta� i wnikliwie przeanalizowa�, uwzgl�dniaj�c wszelkie szczeg�y. Por�wnywa�, wychwyci� to, co wyr�nia�o artyku�y wybrane przez Krzysztofa Dompierre�a. Nale�a�o przepisa� przynajmniej artyku�y czytane przez zmar�ego. To by�o mn�stwo pracy, godziny mozolnej pracy.

I w�a�nie wtedy do pokoju wszed� Simeonidis.

��Musicie si� pospieszy� � powiedzia�. � Policja ju� stara si� znale�� spos�b na natychmiastowe zamkni�cie mojego archiwum. Nie maj� teraz czasu, �eby je przetrz�sn��, a obawiaj� si�, �e zab�jca ich ubiegnie. S�ysza�em, jak ten g�upek z do�u rozmawia� przez telefon. Chce zapiecz�towa� pok�j. Wygl�da na to, �e nie b�dzie mia� problem�w z uzyskaniem nakazu.

��Prosz� si� nie niepokoi� � powiedzia� �ukasz. � Za p� godziny z tym si� uporamy.

��Wspaniale. � Simeonidis patrzy� na nich z uznaniem. � Pracujecie bardzo szybko.

��A tak przy okazji� � wtr�ci� Marek. � Czy pa�ski pasierb statystowa� tak�e w �Elektrze�?

��W Tuluzie? Na pewno � Simeonidis skin�� g�ow�. � By� statyst� we wszystkich przedstawieniach od siedemdziesi�tego trzeciego do siedemdziesi�tego �smego roku. Dopiero potem rzuci� teatr. Ale nie tra�cie czasu na rozpracowanie go, nic wam to nie da.

��Czy Zofia rozmawia�a z panem na temat tej napa�ci przed spektaklem �Elektry�?

��Zofia nie znosi�a, kiedy kto� o tym m�wi� � odpar� po chwili milczenia.

Kiedy stary Grek wyszed�, Marek spojrza� na �ukasza, kt�ry rozpar� si� w wygniecionym fotelu, wyci�gn�� nogi i bawi� si� wycinkiem gazety.

��Za p� godziny?! � wrzasn�� Marek. � Nic nie robisz, dumasz o tych swoich wojennych pami�tnikach, a tu jest mn�stwo rzeczy do przepisania, i spokojnie decydujesz, �e wynosisz si� st�d za p� godziny?

Nie ruszaj�c si� z miejsca, �ukasz wskaza� palcem sw� torb�.

��Wpakowa�em tam � powiedzia� � dwa i p� kilograma laptopa, dziewi�� kilogram�w skanera, wod� kolo�sk�, slipy, gruby sznur, �piw�r, szczotk� do z�b�w i kawa�ek chleba. Teraz chyba rozumiesz, dlaczego chcia�em jecha� na dworzec taks�wk�. Przygotuj mi te dokumenty, zeskanujemy wszystko, co chcesz, i zabierzemy to ze sob� do naszej rudery. To proste.

��Pomy�la�e� o zabraniu skanera?

��Po tym, co sta�o si� z Dompierre�em, �atwo by�o przewidzie�, �e policja b�dzie d��y�a do wprowadzenia zakazu kopiowania materia��w z archiwum. Przewidywanie manewr�w wroga, przyjacielu, to sekret zwyci�skiej wojny. Oficjalny rozkaz przyjdzie szybko, ale ju� po naszym wyj�ciu. Pospiesz si�.

��Przepraszam ci� � powiedzia� Marek. � Ostatnio ci�gle si� denerwuj�. Zreszt� ty te�.

��Nie, ja zapalam si� do r�nych rzeczy. Ale to nie nerwy.

��To tw�j sprz�t? � zapyta� Marek. � Jest wart maj�tek.

�ukasz wzruszy� ramionami.

��Po�yczyli mi go na wydziale, musz� odda� sprz�t za cztery miesi�ce. Tylko przewody elektryczne s� moje.

Roze�mia� si� i w��czy� komputer. W miar� jak ubywa�o dokument�w do kopiowania, Marek si� uspokaja�. Nie wiedzia�, czy da si� z nich co� wywnioskowa�, jednak �wiadomo��, �e b�dzie m�g� przegl�da� je bez po�piechu, w zaciszu swego �redniowiecznego drugiego pi�tra, przynios�a mu ulg�. Najwa�niejsze materia�y z wybranego pud�a znalaz�y si� na dysku komputera.

��Teraz zdj�cia � powiedzia� �ukasz, kiwaj�c r�k�.

��Tak uwa�asz?

��Jasne. Dawaj zdj�cia.

��Ale s� tu tylko fotosy Zofii.

��Nie ma �adnych uj�� zbiorowych, artyst�w k�aniaj�cych si� publiczno�ci, kolacji po pr�bie generalnej?

��Tylko Zofia, przecie� ju� ci m�wi�em.

��W takim razie dajmy sobie spok�j.

�ukasz z�o�y� sprz�t i owin�� go starym �piworem, a potem zwi�za� wszystko sznurem i zawiesi� na d�ugiej linie. Nast�pnie cichutko otworzy� okno i ostro�nie spu�ci� delikatny �adunek.

��Nie ma pokoju bez szczelin � powiedzia�. � A pod ka�d� dziur� w �cianie musi by� pod�o�e. To okno wychodzi na �mietnik, na podw�rku za domem. Miejsce jest bezpieczniejsze ni� ulica. Gotowe.

��Kto� tu idzie � ostrzeg� Marek.

�ukasz zrzuci� lin� i bezszelestnie zamkn�� okno. Usiad� na starym fotelu i przybra� nonszalanck� poz�.

Policjant wkroczy� do archiwum z dumn� min� my�liwego, kt�ry ustrzeli� kuropatw� w locie.

��Zabrania si� kopiowania dokument�w, zabrania si� wgl�du do archiwum � o�wiadczy� g�upek. � Takie s� najnowsze rozkazy. Prosz� zabra� rzeczy i opu�ci� to pomieszczenie.

Marek i �ukasz wykonali polecenie i gniewnie mrucz�c pod nosem, poszli za policjantem. Kiedy weszli do salonu, pani Simeonidis ko�czy�a nakrywa� st� dla pi�ciu os�b. A zatem zostali zaproszeni na kolacj�. Pi��, pomy�la� Marek, a wi�c na pewno pojawi si� jej syn. Musia� si� z nim spotka�. Podzi�kowali. Policjant przeszuka� ich, zanim zaj�li miejsca, potem opr�ni� ich torby. Wywraca� je na lew� stron� i gi��.

��Wszystko w porz�dku � powiedzia�. � Mo�ecie spakowa� rzeczy.

Opu�ci� salon, by uda� si� na posterunek przy wej�ciu.

��Na pa�skim miejscu � powiedzia� �ukasz � stan��bym raczej przed drzwiami archiwum i nie rusza�bym si� stamt�d, dop�ki st�d nie wyjdziemy. Nie ma pan gwarancji, �e nie spr�bujemy tam wr�ci�. Ryzykuje pan, �andarmie.

Krzywi�c si�, policjant wszed� na g�r� i usiad� w samym archiwum. Tymczasem �ukasz poprosi� Simeonidisa, �eby wskaza� mu wyj�cie prowadz�ce na podw�rko, i wymkn�� si�, �eby zabra� sprz�t. Potem schowa� go na dnie torby. Zauwa�y�, �e od pewnego czasu wyra�nie wzros�a rola �mietnik�w w jego �yciu.

��Spokojna g�owa � szepn�� do gospodarza. � Wszystkie orygina�y s� na swoim miejscu. R�cz� s�owem honoru.

Syn pojawi� si�, kiedy wszyscy zasiedli ju� do sto�u. Powolne ruchy oci�a�ego czterdziestolatka dowodzi�y, �e Julian nie odziedziczy� po matce pragnienia, aby uwa�ano go za niezast�pionego i skutecznego w dzia�aniu. Grzecznie u�miechn�� si� do dw�ch go�ci. Marek dozna� wyrzut�w sumienia, spogl�daj�c na t� niezgu�� bez ikry. Facet, kt�ry wyrobi� sobie opini� paso�yta o dw�ch lewych r�kach, wzbudza� w nim lito��, bo utkn�� mi�dzy tryskaj�c� energi� matk� i ojczymem o charakterze silnego patriarchy. Marek by� bardzo wra�liwy na takie mi�e u�miechy. A poza tym Julian op�akiwa� Zofi�. Jego twarz trudno by�o uzna� za brzydk�, cho� wygl�da�a na obrzmia��. Marek wola�by czu� do niego niech��, wrogo��, awersj�, kt�ra u�atwi�aby upatrywanie w nim zab�jcy. Poniewa� jednak nigdy nie widzia� zab�jcy, powiedzia� sobie, �e cz�owiek chwiejny, przyt�oczony przez matk� i u�miechaj�cy si� grzecznie do obcych doskonale nadaje si� na podejrzanego. Par� przelanych �ez o niczym jeszcze nie �wiadczy.

Matka Juliana tak�e nadawa�a si� na podejrzan� � bardzo ruchliwa, kr�c�ca si� mi�dzy kuchni� i salonem z zapa�em, jakiego wcale nie wymaga�o od niej obs�ugiwanie go�ci, gadatliwa ponad miar�, Janina Simeonidis by�a po prostu m�cz�ca. Marek przypatrywa� si� jej nisko zwi�zanemu koczkowi, kt�ry nawet nie drgn�� starannie upi�ty, ruchliwym d�oniom, sztucznemu o�ywieniu, niepoj�tej determinacji, z jak� nak�ada�a wszystkim porcje endywii z szynk�, s�ucha� brzmienia jej g�osu i my�la�, �e ta kobieta by�aby zdolna do wszystkiego, co pozwoli�oby jej zdoby� wi�cej w�adzy albo pieni�dzy i rozwi�za� finansowe problemy tego fajt�apy, jej syna. Po�lubi�a starego Simeonidisa. Czy z mi�o�ci? Czy dlatego �e by� ojcem s�awnej �piewaczki? A mo�e raczej, aby otworzy� przed Julianem drzwi teatr�w? Tak, zar�wno on, jak ona mieli motywy, aby zabi�, a mo�e tak�e � predyspozycje do tego czynu. Na pewno w gr� nie wchodzi� stary. Marek obserwowa�, jak zdecydowanymi ruchami kroi endywi�. Tak autorytarny m�czyzna m�g�by sta� si� tyranem, gdyby Janina nie potrafi�a si� broni�. Ale rzucaj�ce si� w oczy ciche cierpienie greckiego ojca nie pozwala�o go podejrzewa�. Co do tego wszyscy byli zgodni.

Marek nie cierpia� endywii z szynk�, chyba �e by�a przyrz�dzona jak nale�y, a to nale�a�o do rzadko�ci. Spogl�da� na �ukasza, kt�ry opycha� si� tym �wi�stwem � gorzkawym i wodnistym, i prze�yka� rosn�ce w ustach k�ski. �ukasz wzi�� na siebie ci�ar podtrzymywania rozmowy i skierowa� j� na Grecj� w pocz�tkach wieku. Simeonidis odpowiada� mu kr�tkimi frazami, a Janina stara�a si� za wszelk� cen� okaza� �ywe zainteresowanie wszystkiemu, o czym m�wiono.

Marek i �ukasz z�apali jeszcze poci�g o 22.27. Na dworzec odwi�z� ich samochodem stary Simeonidis. Jecha� pewnie i szybko.

��Skontaktujcie si� ze mn�, gdyby�cie si� czego� dowiedzieli � prosi�, �ciskaj�c ich d�onie. � Co pan tam schowa�, m�ody cz�owieku? � zapyta� �ukasza.

��Komputer, a na dysku wszystko, czego nam trzeba � odpar� �ukasz, u�miechaj�c si�.

��To dobrze. � Simeonidis westchn��.

��A w�a�nie � wtr�ci� Marek. � Dompierre przegl�da� pud�o z roku tysi�c dziewi��set siedemdziesi�tego �smego, a nie z osiemdziesi�tego drugiego. Lepiej, �eby pan o tym wiedzia�, bo mo�e natrafi pan na co�, co nam umkn�o.

Marek by� ciekaw reakcji starca. W�a�ciwie by�o to szale�stwo, bo �aden ojciec nie zabija c�rki. �aden, z wyj�tkiem Agamemnona.

Simeonidis nic nie powiedzia�.

��Skontaktujcie si� ze mn� � powt�rzy�.

Podczas godzinnej podr�y �ukasz i Marek nie odzywali si� do siebie. Marek milcza�, bo lubi� atmosfer� nocnych poci�g�w, �ukasz dlatego, �e my�la� o wojennych pami�tnikach Fremonville�a-ojca i sposobie ich zdobycia.

Kiedy Marek i �ukasz wr�cili oko�o p�nocy do swojej rudery, Vandoosier czeka� na nich w �refektarzu�. Marek zm�czony, niezdolny do uporz�dkowania zebranych informacji, mia� nadziej�, �e chrzestny nie zajmie im zbyt du�o czasu. Mimo to doskona�e wiedzia�, �e Vandoosler czeka na relacj� z wyprawy. W przeciwie�stwie do Marka �ukasz wygl�da� na pe�nego si�. Ostro�nie odstawi� wa��c� ponad dwana�cie kilo torb� i zrobi� sobie drinka. Zapyta�, gdzie le�� ksi��ki telefoniczne.

��W piwnicy � poinformowa� go Marek. � Uwa�aj, wykorzystali�my je do podparcia p�ek.

Po chwili dobieg� ich potworny ha�as, a tu� potem �ukasz wr�ci� uszcz�liwiony, nios�c pod pach� grub� ksi��k�.

��Przykro mi, ale wszystko run�o.

Wzi�� szklank� i usadowi� si� u szczytu sto�u. Wertowa� ksi��k� telefoniczn�.

��Mam nadziej�, �e nie znajd� tu ca�ej gromady abonent�w, kt�rzy nazywaj� si� Rene Fremonville � powiedzia�. � Przy odrobinie szcz�cia facet mieszka w Pary�u. To wydaje si� prawdopodobne w przypadku krytyka teatralnego i operowego.

��Czego szukacie? � zapyta� Vandoosier.

��To on szuka � burkn�� Marek. � Nie ja. Chce odnale�� krytyka, kt�rego ojciec opisa� ca�� wojn� w ma�ych kajetach. To jego pasja. Modli si� do wszystkich dzisiejszych i dawnych bog�w, aby ten ojciec okaza� si� wie�niakiem. Podobno to rzadko��. Modli� si� przez ca�� drog�.

��Czy to nie mog�oby zaczeka�? � zapyta� Vandoosier.

��Dobrze wiesz � podj�� Marek � �e dla �ukasza pierwsza wojna �wiatowa zawsze jest najwa�niejsza i nic, co si� z ni� wi��e, nie mo�e czeka�. Czasem zadaj� sobie pytanie, czy zauwa�y�, �e ju� si� zako�czy�a. Kr�tko m�wi�c, wpad� w taki nastr�j dzi� po po�udniu. Osobi�cie mam ju� po uszy tej jego Wielkiej Wojny. Interesuj� go tylko jej szale�stwa. Czy ty mnie s�yszysz, �ukaszu!? Ty nie uprawiasz ju� zawodu historyka!

��Przyjacielu � powiedzia� �ukasz, nie unosz�c g�owy i wci�� wodz�c palcem po stronicy ksi��ki telefonicznej � �pogo� za paroksyzmami zmusza do konfrontacji z istot� sprawy, zazwyczaj ukryt��.

Marek, kt�rego trudno by�oby oskar�y� o z�� wol�, powa�nie zastanawia� si� nad tym zdaniem. Zaintrygowa�o go. Zastanawia� si�, w jakim stopniu jego sk�onno�� do koncentrowania si� raczej nad �redniowieczn� codzienno�ci� ni� nad paroksyzmami wojen mog�a oddala� go od ukrytej istoty spraw. A� do tego dnia zawsze uwa�a�, �e drobne sprawy wyra�nie uwidacznia�y si� tylko w tych wielkich, a wielkie w drobnych i �e dotyczy to zar�wno historii, jak �ycia. Kiedy chrzestny wyrwa� go z zadumy, innym okiem patrzy� ju� na walki religijne i epidemie, kt�re wybija�y ca�e populacje.

��Twoje historyczne majaczenia te� mog� poczeka� � powiedzia� Vandoosier. � Znale�li�cie co� czy znowu g�wno?

Marek podskoczy�. W ci�gu kilku sekund pokona� dziewi�� stuleci i usiad� na wprost Vandooslera, cho� jego wzrok wci�� jeszcze zm�cony by� t� d�ug� podr�.

��A Aleksandra? � zapyta� niewyra�nie. � Jak potoczy�o si� przes�uchanie?

��Jak ka�de przes�uchanie kobiety, kt�ra noc morderstwa sp�dzi�a poza domem.

��Leguennec to ustali�?

��Tak. Czerwony samoch�d rano by� zaparkowany gdzie indziej ni� wieczorem. Aleksandra musia�a zmieni� zeznania, nie�le jej si� oberwa�o, a w ko�cu przyzna�a si�, �e wysz�a z domu kwadrans po jedenastej, a wr�ci�a oko�o trzeciej nad ranem. By�a na przeja�d�ce. Ponad trzy godziny, to kawa�ek czasu, co?

��Fatalnie � mrukn�� Marek. � A dok�d to pojecha�a?

��W kierunku Arras. Tak twierdzi. Autostrad�. Przysi�ga, �e nie by�a na ulicy de la Prevoyance. Ale poniewa� raz ju� sk�ama�a� Ustalili dok�adn� godzin� zgonu. Sta�o si� to mi�dzy wp� do pierwszej a drug� nad ranem. W samym �rodku jej �spaceru�.

��Fatalnie � powt�rzy� Marek.

��Fatalnie � potwierdzi� Vandoosler. � Leguennec bliski jest zako�czenia �ledztwa i przekazania sprawy s�dziemu �ledczemu.

��Tylko go do tego nie popychaj.

��Tego nie musisz mi m�wi�. Na razie trzymam go za szelki i b�d� to robi�, p�ki zdo�am. Ale jest mi coraz trudniej. A teraz m�w � masz co�?

��Wszystko jest w komputerze �ukasza � powiedzia� Marek, wskazuj�c brod� torb�. � Zeskanowa� ca�� g�r� papierzysk.

��Sprytnie � powiedzia� Vandoosler. � Co to za papiery?

��Dompierre grzeba� w pudle z materia�ami na temat �Elektry�, z tysi�c dziewi��set siedemdziesi�tego �smego. Opowiem ci to w skr�cie. By�o tam par� ciekawych drobiazg�w.

��Mam! � przerwa� im �ukasz, z trzaskiem zamykaj�c ksi��k� telefoniczn�. � R. de Fremonville jest na li�cie. Nie ma zastrze�onego numeru. To ju� krok ku zwyci�stwu.

Marek wr�ci� do sprawy Zofii i opowiada� d�u�ej, ni� zamierza�, poniewa� Vandoosler raz po raz wpada� mu w s�owo. �ukasz wypi� drugiego drinka i poszed� spa�.

��Po pierwsze � m�wi� Marek � musimy jak najszybciej ustali�, czy Krzysztof Dompierre naprawd� by� krewnym krytyka Daniela Dompierre�a i jakie ��czy ich pokrewie�stwo. Zajmiesz si� tym ju� rano. Je�eli to si� potwierdzi, mo�emy przyj��, �e krytyk natrafi� na jakie� �wi�stwo zwi�zane z t� oper� i �e opowiedzia� o tym rodzinie. Ale jakie to �wi�stwo? Jedyna niezwyk�a sytuacja to ten napad na Zofi�. Nale�a�oby ustali� nazwiska dw�ch statyst�w, kt�rzy nazajutrz nie wr�cili do pracy. To prawie niemo�liwe. Poniewa� Zofia nie zgodzi�a si� wnie�� oskar�enia, nie wszcz�to �ledztwa.

��To bardzo dziwne. Przyczyn� takiego post�powania niemal zawsze jest to samo: ofiara zna napastnika � to jej m��, kuzyn, przyjaciel, i dlatego woli unikn�� skandalu.

��Po co Piotr Relivaux mia�by atakowa� w�asn� �on� w teatralnej garderobie?

Vandoosler wzruszy� ramionami.

��W�a�ciwie nic o tym nie wiemy � powiedzia�. � Dlatego mo�emy przyj�� ka�d� hipotez�. Relivaux, Stelyos�

��Teatr by� zamkni�ty dla publiczno�ci.

��Ale Zofia mog�a wprowadzi�, kogo chcia�a. A poza tym jest jeszcze ten Julian. By� statyst�, wyst�powa� w tej operze, prawda? Jak brzmi jego nazwisko?

��Moreaux. Julian Moreaux. Wygl�da jak stary baran. Nawet o pi�tna�cie �at m�odszy nie by� raczej typem wilka.

��C� ty mo�esz wiedzie� o baranach? Sam powiedzia�e�, �e ten Julian od pi�ciu lat je�dzi� wsz�dzie za Zofi�.

��Zofia stara�a si� go wylansowa�. Julian by� przecie� pasierbem jej ojca. Mog�a by� do niego przywi�zana.

��Albo raczej on do niej. Powiedzia�e�, �e rozwiesza� w pokoju jej zdj�cia. Zofia mia�a trzydzie�ci pi�� lat, by�a pi�kn� kobiet� i s�ynn� �piewaczk�. Dla takiej m�ody, dwudziestopi�cioletni m�czyzna mo�e straci� g�ow�. T�umione uczucia, frustracja. Pewnego dnia wszed� do jej garderoby� Dlaczego nie?

��I Zofia zmy�li�aby historyjk� o napastniku w kominiarce?

��Niekoniecznie. Julian m�g� dzia�a� z zas�oni�t� twarz�. Czu�, �e nie panuje nad nami�tno�ci�. Trzeba te� za�o�y�, �e Zofia wiedzia�a, �e darzy j� uwielbieniem i �e nie mia�a w�tpliwo�ci, kim by� napastnik, nawet je�li wtargn�� do garderoby w kominiarce. �ledztwo doprowadzi�oby do potwornego skandalu. Dla Zofii najlepiej by�o wyciszy� ca�� spraw� i wi�cej o niej nie m�wi�. Natomiast Julian zrezygnowa� potem ze statystowania.

��Tak. � Marek kiwa� g�ow�. � Bardzo mo�liwe. Problem w tym, �e nie wyja�nia to �mierci Zofii.

��Mo�e po pi�tnastu latach ponowi� pr�b�. I tym razem m�g�by za to zap�aci�. Przyjazd Dompierre�a prawdopodobnie wzbudzi� jego panik�. Postanowi� uprzedzi� posuni�cia wroga.

��Ale to nie wyja�nia pojawienia si� drzewa.

��Znowu drzewo?

Marek sta� przed kominkiem i opar�szy d�o� o jego obramowanie, patrzy� na dogasaj�ce polana.

��Czego� w tym wszystkim nie potrafi� zrozumie� Mog� wyobrazi� sobie, dlaczego Krzysztof Dompierre czyta� artyku�y swego krewnego, mo�e ojca. Ale dlaczego si�gn�� po recenzje Fremonville�a? Jedyne, co ��czy�o tych krytyk�w, to nieprzychylny stosunek do Zofii i podwa�anie jej talentu.

��Dompierre i Fremoville na pewno si� przyja�nili, mo�e si� sobie zwierzali. To wyja�nia�oby zbie�no�� ich pogl�d�w i muzycznych upodoba�.

��Chcia�bym wiedzie�, co wzbudzi�o ich niech�� do Zofii.

Marek podszed� do jednego z okien weneckich i zapatrzy� si� w ciemno�ci.

��Na co patrzysz?

��Usi�uj� sprawdzi�, czy tej nocy samoch�d Lex stoi przed domem.

��Nie obawiaj si� � powiedzia� Vandoosler. � Nie ruszy si� z domu.

��Przekona�e� j�, �eby sko�czy�a z tymi spacerami?

��Nawet nie pr�bowa�em. Za�o�y�em blokad� na jej ko�o.

Vandoosler u�miechn�� si� przebiegle.

��Blokad�? Wci�� masz takie zabawki?

��Oczywi�cie. Usun� j� jutro z samego rana. Aleksandra o niczym si� nie dowie, chyba �e spr�buje noc� wybra� si� na kolejny spacerek.

��Ty naprawd� stosujesz policyjne metody. Ale gdyby� wpad� na ten pomys� wczoraj, by�aby poza wszelkim podejrzeniem.

��I wpad�em � odpar� Vandoosler. � Ale tego nie zrobi�em.

Marek odwr�ci� si�, a chrzestny powstrzyma� jego wybuch gestem r�ki.

��Nie uno� si� tak. Ju� ci powiedzia�em, �e czasami trzeba popu�ci� �y�k�. Je�eli chcesz od razu wci�gn�� ryb�, niczego si� nie dowiesz, a czasem nawet ca�a ��d� mo�e p�j�� na dno.

U�miechn�� si�, wskazuj�c wbit� w obramowanie kominka pi�ciofrankow� monet�. Zatroskany Marek spogl�da� za odchodz�cym wujem, s�ucha� jego krok�w na schodach, dop�ki nie ucich�y na czwartym pi�trze. Nie zawsze rozumia�, co te� knuje jego ojciec chrzestny, a przede wszystkim nie by� pewien, czy wci�� graj� w tej samej dru�ynie. Si�gn�� po szufelk� i starannie usypa� stosik z popio�u, przykrywaj�c nim dogasaj�ce drwa. Ale wiedzia�, �e nawet przysypane, d�ugo pozostaj� roz�arzone. Najlepiej wida� to, kiedy zgasi si� �wiat�o. I to w�a�nie uczyni� teraz Marek; siedz�c w ciemno�ci na krze�le, obserwowa� czerwieniej�cy na kominku blask drew. Tu, na tym krze�le, zmorzy� go sen. Do pokoju powl�k� si� dopiero o czwartej nad ranem, obola�y i przemarzni�ty. Nie mia� nawet si�y si� rozebra�. Oko�o si�dmej us�ysza� na schodach kroki Vandooslera. W�a�nie. Blokada. Rozespany, w��czy� komputer, kt�ry �ukasz ustawi� mu wczoraj na biurku.

Kiedy oko�o jedenastej rano Marek wy��czy� komputer, w domu ju� nikogo nie by�o. Stary Vandoosler wyszed�, �eby zdoby� najnowsze wie�ci, Mateusz gdzie� znikn��, a �ukasz wyruszy� na poszukiwanie siedmiu wojennych kajet�w. Przez cztery godziny Marek przegl�da� na ekranie komputera wszystkie wycinki prasowe, raz po raz wracaj�c do wielu artyku��w i zachowuj�c w pami�ci sformu�owania, szczeg�y, cechy wsp�lne i r�nice.

Czerwcowe s�o�ce grza�o do�� mocno i Marek po raz pierwszy pomy�la�, �e warto zabra� ze sob� fili�ank� kawy, aby wypi� j� na trawie. Mia� nadziej�, �e poranne, �wie�e powietrze uwolni go od b�lu g�owy. Lokatorzy rudery zostawili ogr�d w�asnemu losowi, tote� r�s� dziko. Marek udepta� metr kwadratowy wybuja�ej trawy, przyni�s� spory kawa�ek dykty i usiad� na nim, wystawiaj�c twarz do s�o�ca. Nie wiedzia�, w jakim kierunku pod��a�. Zna� ju� zebrane dokumenty na pami��. A pami�� mia� dobr� i zorganizowan�, bo ta idiotka zachowywa�a wszystko, nie uwalniaj�c go od banalnych szczeg��w, od wspomnie� i goryczy. Marek usiad� po turecku, przybieraj�c poz� fakira. Wizyta w Dourdan niewiele mu da�a. Dompierre nie �y�, a wraz z nim umar�a jego tajemnica. Marek nie wiedzia�, jak j� odkry�. Nie wiedzia� nawet, czy by�a warta zachodu.

Aleksandra sz�a ulic�, nios�c torb� z zakupami. Marek pomacha� jej r�k�. Usi�owa� wyobrazi� j� sobie w roli morderczyni, ale to bola�o. Co j� podkusi�o, �eby przez trzy godziny w��czy� si� noc� po autostradach? Po co i dok�d je�dzi�a?

Marek poczu� si� bezu�yteczny, bezradny, wyja�owiony. Mia� wra�enie, �e co� przeoczy�. Odk�d �ukasz powiedzia� to zdanko o istocie sprawy, tkwi�cej w poszukiwaniu paroksyzm�w, nie m�g� odzyska� r�wnowagi ducha. Dr�czy�o go to. Problem dotyczy� zar�wno jego podej�cia do bada� nad �redniowieczem, jak i metody pracy nad spraw� Zofii. Znu�ony tymi mia�kimi rozwa�aniami i bez�adem my�li, wsta� z dykty i zaj�� si� obserwacj� frontu zachodniego. �mieszne, �e tak �atwo ulegli manii �ukasza. �adnemu z nich nawet nie przysz�o do g�owy, �e mo�na by inaczej nazywa� ten s�siedni dom. Relivaux na pewno jeszcze nie wr�ci�, chrzestny uprzedzi�by go o tym. Czy policja zdo�a�a sprawdzi� jego tulo�skie alibi?

Marek postawi� fili�ank� na dykcie i po cichu wyszed� z ogrodu. Z ulicy przypatrywa� si� frontowi zachodniemu. Wydawa�o mu si�, �e sprz�taczka przychodzi tylko we wtorki i pi�tki. Jaki dzi� by� dzie�? Czwartek. Nic w domu nie zdradza�o obecno�ci cz�owieka. Zerkn�� na wysok�, zadban� bram�, na kt�rej nie by�o wida� �ladu rdzy, bezkarnie z�eraj�cej ich bram�. Ca�e ogrodzenie frontu zachodniego naje�one by�o kolcami, prezentuj�cymi si� do�� gro�nie. Sztuka polega�a na tym, �eby wspi�� si�, nie zwracaj�c uwagi s�siad�w ani przechodni�w, a przy tym by� wystarczaj�co zr�cznym, by nie nabi� si� na stercz�ce ostrza. Marek zerkn�� w prawo i w lewo. Uliczka �wieci�a pustkami. Bardzo polubi� ten cichy zau�ek. Podszed� do wysokiego �mietnika i, jak tamtej nocy �ukasz, wspi�� si� na niego. Trzymaj�c si� krat, po kilku pr�bach zdo�a� przerzuci� nogi nad kolcami.

Ucieszy�a go zwinno��, jak� wykaza� si� przed sob� samym. Zeskoczy� do ogrodu s�siad�w, my�l�c, �e by�by ca�kiem niez�ym zbieraczem, ale nie my�liwym, zr�cznym i delikatnym. Zachwycony sob�, poprawi� srebrne sygnety, kt�re poprzekr�ca�y si� podczas wspinaczki, i spokojnym krokiem podszed� do m�odego buka. Ale w�a�ciwie po co? Czy warto by�o zadawa� sobie tyle trudu, �eby popatrze� na to g�upie, nieme drzewo? Po nic, wy��cznie dlatego, �e sobie to obieca� i �e mia� wy�ej uszu babrania si� w tej historii, w niespodziewanych nocnych wyprawach Aleksandry, z ka�dym dniem coraz bardziej podejrzanych. Ta idiotka, ta porywcza dziewczyna, robi�a wszystko na opak.

Marek opar� d�o� na ch�odnym pniu, potem dotkn�� go tak�e drug� r�k�. Drzewo by�o jeszcze tak m�ode, �e m�g� obj�� je palcami. W�a�nie, mia� ochot� je udusi�, zacisn�� mu r�ce na gardle i trzyma�, dop�ki mi�dzy dwoma haustami powietrza nie wyzna, po co przysz�o do tego ogrodu. Zniech�cony opu�ci� r�ce. Przecie� nie mo�na udusi� drzewa. Drzewo milczy jak gr�b, jest nieme, gorsze od ryby, nie puszcza nawet baniek. Wypuszcza tylko li�cie, obrasta drewnem, zapuszcza korzenie. No i wytwarza tlen, a to do�� przydatne. Ale poza tym ju� nic. Milczy. Milczy jak Mateusz, kt�ry pr�bowa� zmusi� stosy ko�ci i krzemienia, �eby przem�wi�y. Niemy facet rozmawiaj�cy z niemymi przedmiotami � dobrana gromadka! Mateusz zapewnia�, �e potrafi ich s�ucha�, �e wystarczy zna� ich j�zyk i uwa�nie si� im przys�uchiwa�. Marek, kt�ry wola� gadulstwo tekst�w, w�asne i innych ludzi, nie umia� zrozumie� takich milcz�cych rozm�w. Ale przecie� Mateusz w ko�cu czego� si� dowiadywa�, to by� niepodwa�alny fakt.

Usiad� pod drzewem. Trawa wok� niego nie zd��y�a jeszcze porz�dnie odrosn��, dwukrotnie wyrywana w tym miejscu. Na razie by� to tylko rzadki, trawiasty puszek. Marek g�adzi� go r�k�. Wkr�tce trawa b�dzie silna i wysoka, i nic nie da si� ju� pod ni� zauwa�y�. Wszyscy zapomn� o drzewie i tym skrawku przekopanej ziemi. Rozgniewany zacz�� wyrywa� k�pki trawy. Co� tu by�o nie w porz�dku. Ziemia by�a ciemna, t�usta, prawie czarna. Dok�adnie pami�ta� te dwa dni, kiedy otworzyli i zasypali pusty r�w. Jeszcze teraz mia� przed oczyma Mateusza, stoj�cego do p� �ydki w dole i s�ysza� te s�owa: wystarczy, powinni na tym poprzesta�, warstwy ziemi by�y na swoim miejscu, nikt ich nie narusza�. Widzia� jego go�e stopy w sanda�ach, przysypane ziemi�. Ale ziemi� gliniast�, ��tobr�zow�, lekk�. Taka sama ziemia zatka�a t� bia�� fajk�, kt�r� wygrzeba� st�d Mateusz. Powiedzia� wtedy: �osiemnasty wiek�. Tamta ziemia by�a jasna, sypka. A kiedy zakopywali r�w, przemieszali pr�chnic� z jasn� ziemi�. Jasn�, zupe�nie inn� ni� ta, kt�ra teraz przesypywa�a mu si� mi�dzy palcami. Czy�by to by�a nowa pr�chnica? Marek zacz�� rozgrzebywa� ziemi�, coraz g��biej i g��biej. Wsz�dzie natrafia� na czarn�, t�ust� gleb�. Okr��y� drzewo, przygl�daj�c si� otaczaj�cej go ziemi. Nie mia� ju� cienia w�tpliwo�ci � pod�o�e w tym miejscu zosta�o ponownie przekopane. Warstwy ziemi uk�ada�y si� inaczej ni� wtedy, kiedy zako�czyli prac�. Jednak po nich kopali jeszcze policjanci. Mo�e wdarli si� g��biej, mo�e przemie�cili warstwy czarnej, le��cej tam ziemi. Prawdopodobnie w�a�nie tak by�o. Nie potrafili odr�ni� nienaruszanych warstw i dokopali si� g��boko, do czarnej ziemi, kt�r� potem rozsypali na samym wierzchu. Nie istnia�o inne wyja�nienie. Nic si� wi�c nie sta�o.

Marek siedzia� pod drzewem jeszcze przez chwil�, rozgarniaj�c palcami ziemi�. Podni�s� kawa�ek gresu, silniej kojarz�cy mu si� z XVI ni� z XVIII stuleciem. Poniewa� jednak nie bardzo si� na tym zna�, wsun�� go do kieszeni. Wsta�, poklepa� pie� drzewa, aby uprzedzi� je, �e odchodzi, a potem zn�w przeskoczy� przez ogrodzenie. Kiedy stawia� stop� na �mietniku, zauwa�y� wracaj�cego do domu wuja.

��Gratuluj� dyskrecji � mrukn�� Vandoosler.

��Co z tego? � odburkn�� Marek, otrzepuj�c d�onie o nogawki. � Poszed�em tylko przyjrze� si� drzewu.

��A mo�e z nim gaw�dzi�e�? Powiedzia�o co� ciekawego?

���e policjanci Leguenneca kopali znacznie g��biej ni� my, bo a� do szesnastego wieku. Mateusz ma racj� � ziemia potrafi przem�wi�. A co u ciebie?

��Zejd� z tego �mietnika, to nie b�d� musia� krzycze�. Krzysztof Dompierre by� synem krytyka Daniela Dompierre�a. To ju� wiemy. Co do Leguenneca, to zacz�� ju� analizowanie archiwum Simeonidisa, ale drepcze w miejscu, tak jak my. Mo�e si� tylko cieszy�, �e osiemna�cie �odzi, kt�re zagin�y podczas sztormu w Bretanii, bezpiecznie zawin�o do portu.

Id�c przez ogr�d, Marek zabra� fili�ank� po kawie. Na dnie zosta�a kropla zimnego napoju, a on wys�czy� j� �apczywie.

��Ju� prawie po�udnie � powiedzia�. � Doprowadz� si� do porz�dku, a potem skocz� do �beczki� co� przek�si�.

��Pozwalasz sobie na zbytki � rzek� Vandoosler.

��Tak, ale dzi� czwartek. To ku czci Zofii.

��Jeste� pewien, �e nie chodzi ci raczej o spotkanie z Aleksandr�? A mo�e o zraziki?

��Nie to chcia�em powiedzie�. Idziesz ze mn�?

Aleksandra siedzia�a na swym sta�ym miejscu i nak�ania�a do jedzenia synka, kt�ry najwyra�niej d�sa� si� dzisiaj na ca�y �wiat. Marek pog�adzi� Cyryla po kr�conych w�osach i pozwoli� mu si� bawi� sygnetami. Ma�y lubi� pier�cionki �wi�tego Marka. A Marek opowiada� mu, �e dosta� je od pewnego czarodzieja i �e kry�y sekret, ale on jeszcze go nie odkry�. Czarodziej odlecia�, bo spieszy� si� na obiad, i nie zd��y� mu wyjawi� tajemnicy swego daru. Cyryl pociera� sygnety, obraca� je, dmucha� na nie, ale nic si� nie dzia�o. Marek poszed� przywita� si� z Mateuszem, kt�ry sta� za barem jak s�up soli.

��Ca ci jest? � zapyta� go Marek. � Wygl�dasz, jakby� skamienia�.

��Nie skamienia�em, jestem przygwo�d�ony. Przebiera�em si� w po�piechu, w�o�y�em wszystko � koszul�, kamizelk�, muszk�, ale zapomnia�em o butach. Julia m�wi, �e nie mog� obs�ugiwa� klient�w w sanda�ach. To dziwne, ale w tych sprawach jest niesamowicie rygorystyczna.

��Ja j� rozumiem. � Marek si� u�miechn��. � Przynios� ci pantofle. A ty przygotuj dla mnie zrazy.

Marek wr�ci� po pi�ciu minutach � z pantoflami i fajk� z ceramiki.

��Przypominasz sobie t� fajk� i ziemi�? � zapyta� Mateusza.

��Oczywi�cie.

��Dzi� rano poszed�em odwiedzi� drzewko. Na wierzchu le�y teraz zupe�nie inna ziemia. Jest czarna i t�usta.

��Jak ta, kt�r� masz za paznokciami?

��W�a�nie.

��To znaczy, �e policjanci kopali g��biej ni� my.

��Te� tak pomy�la�em.

Marek schowa� kawa�ki fajki do kieszeni i poczu� pod palcami gres. Zawsze przek�ada� z kieszeni do kieszeni wiele bezu�ytecznych drobiazg�w, z kt�rymi nie potrafi� si� rozsta�. Jego kieszenie robi�y z nim to samo co jego pami�� � rzadko zostawia�y go w spokoju.

Maj�c ju� na nogach buty, Mateusz zaprowadzi� Marka i Vandooslera do stolika Aleksandry, kt�ra powiedzia�a, �e nie ma nic przeciwko temu. Poniewa� sama o tym nie wspomina�a, Marek r�wnie� nie odwa�y� si� porusza� kwestii przes�uchania, kt�remu poddano j� wczoraj. Aleksandra zapyta�a, jak przebieg�a podr� do Dourdan i jak miewa si� jej dziadek. Marek zerkn�� na wuja, kt�ry leciutko skin�� g�ow�. Marek wstydzi� si�, �e prosi� o przyzwolenie na t� rozmow� z Lex, i zrozumia�, �e w�tpliwo�ci znacznie silniej, ni� s�dzi�, podkopa�y w nim wiar� w jej niewinno��. Szczeg�owo opowiedzia� jej o tym, co zawiera�o pud�o z roku 1978, ale sam ju� nie wiedzia�, czy robi to szczerze, czy mo�e �popuszcza �y�k�, �eby �ledzi� jej reakcje. Jednak Aleksandra by�a przygaszona i nie przejawia�a �adnych reakcji. Powiedzia�a tylko, �e powinna w najbli�szy weekend odwiedzi� dziadka.

��Na razie odradza�bym pani t� wizyt� � powiedzia� Vandoosler.

Aleksandra zmarszczy�a brwi i wymierzy�a w niego palec.

��Czy jest a� tak �le? Zamierzaj� mnie oskar�y�? � zapyta�a szeptem, nie chc�c denerwowa� Cyryla.

��Powiedzmy, �e Leguennec nie jest pani przychylny. Prosz� si� nie rusza�. Dom, szko�a, �beczka�, skwerek i kropka.

Aleksandra naburmuszy�a si�. Markowi przemkn�o przez my�l, �e nie lubi, kiedy kto� jej rozkazuje. Przypomnia� sobie jej dziadka. By�a zdolna zrobi� dok�adnie to, czego Vandoosler radzi� jej nie robi�, dla prostej przyjemno�ci niepoddawania si� czyjej� woli.

Julia podesz�a, �eby sprz�tn�� ze stolika. Marek podni�s� si� i cmokn�� j� na dzie� dobry w policzek. W paru s�owach opowiedzia� jej o podr�y do Dourdan. Zaczyna� mie� do�� papierzysk z roku 1978, poniewa� tylko komplikowa�y spraw�, niczego nie wyja�niaj�c. Aleksandra ubiera�a Cyryla, bo nadszed� ju� czas powrotu do przedszkola. W�a�nie wtedy do �beczki� wpad� zadyszany �ukasz. Tak mocno trzasn�� drzwiami, �e a� podskoczyli. Zaj�� miejsce Aleksandry, chyba nawet nie zauwa�ywszy, �e ona wychodzi, i poprosi� Mateusza o wielki kieliszek wina.

��Nie martw si� � Marek szeptem uspokoi� Juli�. � To pierwsza wojna �wiatowa tak go og�upi�a. Czasami mu to przechodzi, potem wraca i znowu przechodzi. Mo�na si� przyzwyczai�.

��Idiota � mrukn�� �ukasz, wci�� jeszcze ci�ko dysz�c.

Z tonu �ukasza Marek wywnioskowa�, �e tym razem si� myli. Tu nie chodzi�o o Wielk� Wojn�. Na twarzy �ukasza nie malowa�o si� szcz�cie, jakim promienia�by, gdyby odnalaz� wojenne pami�tniki �o�nierza-wie�niaka. By� wystraszony i spocony jak mysz. Mia� przekrzywiony krawat, a na jego czole pojawi�y si� dwie czerwone plamy. �ukasz, nadal nie mog�c z�apa� tchu, zerkn�� na jedz�cych obiad klient�w i na migi kaza� Vandooslerowi i Markowi pochyli� g�owy jak najbli�ej niego.

��Dzi� rano � wyrzuci� z siebie mi�dzy dwoma wdechami � zadzwoni�em do Rene de Fremonville�a. Zmieni� numer telefonu. Dlatego po prostu do niego pojecha�em.

�ukasz wypi� spory haust czerwonego wina i dopiero po chwili podj�� opowie��.

��Zasta�em jego �on�. R. de Fremonville to jego �ona, Rachela, siedemdziesi�cioletnia kobieta. Zapyta�em, czy m�g�bym pom�wi� z jej m�em. Strzeli�em potworn� gaf�. Dobrze, �e siedzisz, Marku. Fremonville ju� od dawna spoczywa w grobie.

��Co z tego? � zapyta� Marek.

��Stary, facet zosta� zamordowany! Puf! Dwie kulki w �eb, pewnego wrze�niowego wieczoru w tysi�c dziewi��set siedemdziesi�tym dziewi�tym roku. To nie wszystko � nie by� wtedy sam, by� ze swoim starym kumplem, Danielem Dompierre�em. On te� dosta� dwie kulki w �eb. Dwaj panowie krytycy zostali zastrzeleni.

��Cholera! � mrukn�� Marek.

��Za ma�o powiedziane, bo moje wojenne pami�tniki diabli wzi�li � zawieruszy�y si� gdzie� podczas przeprowadzki pani de Fremonville, po �mierci Rene. Zreszt� ta kobieta mia�a je w nosie. Nie ma poj�cia, gdzie mog�y si� podzia�.

��A w�a�nie� czy ten �o�nierz by� ze wsi? � zapyta� Marek.

�ukasz spojrza� na niego ze zdziwieniem.

��Obchodzi ci� to w tej chwili?

��Nie. Ale udzieli�o mi si� twoje podniecenie.

��Wyobra� sobie, �e tak! � odpar� �ukasz, zapalaj�c si�. � Naprawd� by� ze wsi! No i widzisz?! Czy to nie cud!? Gdyby tylko�

��Daruj sobie na razie te pami�tniki � Vandoosler przywo�a� go do porz�dku. � M�w dalej. Z pewno�ci� przeprowadzono �ledztwo?

��Oczywi�cie � potwierdzi� �ukasz. � Ale tego trudniej si� by�o dowiedzie�. Rene de Fremonville zaopatrywa� teatralny rynek Pary�a w kokain�. Podobnie jak jego przyjaciel, Dompierre, tak przynajmniej s�dzi pani Rachela. Policja natrafi�a na spor� ilo�� tego towaru pod parkietem w domu Fremonville�a, gdzie obaj krytycy zostali zabici. W wyniku �ledztwa ustalono, �e do zab�jstw dosz�o w wyniku porachunk�w mi�dzy pot�nymi dealerami. Sprawa by�a oczywista w przypadku Fremonville�a, jednak dowody obci��aj�ce Dompierre�a by�y w�tpliwe. Policja znalaz�a u niego tylko par� torebek koki, ukrytych nad kominkiem.

�ukasz dopi� wino i poprosi� Mateusza, �eby nape�ni� mu kieliszek. Zamiast wina Mateusz poda� mu jednak du�ego sznycla.

��Jedz � powiedzia�.

�ukasz zerkn�� na nieust�pliw� min� Mateusza i potulnie zabra� si� do sznycla.

��Pani Rachela powiedzia�a mi, �e syn Dompierre�a, Krzysztof, zdecydowanie odrzuca� oskar�enia skierowane przeciwko jego ojcu. Matka i syn toczyli ci�kie boje z policj�, to jednak niczego nie zmieni�o. Podw�jne morderstwo powi�zano z handlem narkotykami. Morderca nigdy nie zosta� pojmany.

�ukasz si� uspokaja�. Teraz oddycha� ju� miarowo. Vandoosler przywdzia� sk�r� gliny � jego nos ruszy� do ataku, oczy wcisn�y si� g��boko pod brwi. Pastwi� si� nad kawa�kami chleba, kt�re Mateusz postawi� przed nimi w koszyczku.

��Jakakolwiek by�a prawda � powiedzia� w ko�cu Marek, kt�ry usi�owa� b�yskawicznie uporz�dkowa� my�li � ta sprawa nie ma nic wsp�lnego z nasz�. Tamci dwaj zgin�li ponad rok po premierze �Elektry�. W dodatku w gr� wchodzi�y narkotyki. Przypuszczam, �e gliniarze wiedzieli, co m�wi�.

��Nie udawaj g�upca, Marku � zirytowa� si� �ukasz. � M�ody Krzysztof Dompierre w to nie uwierzy�. �lepa synowska mi�o��? Mo�e tak. Ale po pi�tnastu latach, kiedy zamordowano Zofi�, pojawi� si� tu, poszukuj�c nowego tropu. Pami�tasz, co ci powiedzia�? Pami�tasz, jak m�wi�, �e mieli tylko nic niewart� wiar�?

��Je�eli myli� si� przed pi�tnastu laty � upiera� si� Marek � m�g� myli� si� tak�e przed trzema dniami.

��Tylko �e w�a�nie teraz kto� go zabi� � wtr�ci� Vandoosler. � A nie zabija si� kogo�, kto si� myli. Zabija si� tego, kto natrafi� na w�a�ciwy trop.

�ukasz pokiwa� g�ow�, kawa�kiem chleba zbieraj�c resztki sosu z talerza. Marek g�o�no westchn��. Zauwa�y�, �e ostatnio my�la� bardzo oci�ale, i to go martwi�o.

��Dompierre co� znalaz� � podj�� p�g�osem �ukasz. � To oznacza, �e przed pi�tnastu laty mia� racj�.

��Ale co znalaz�?

��Odkry�, �e na Zofi� napad� jeden ze statyst�w. Je�eli interesuje ci�, co o tym my�l�, to przypuszczam, �e jego ojciec wiedzia�, kto to zrobi�, i powiedzia� mu o tym. By� mo�e otar� si� o napastnika, kiedy ten wybiega� z garderoby, trzymaj�c w r�ce kominiark�. W�a�nie dlatego nazajutrz ten statysta nie przyszed� ju� do pracy. Ba� si�, �e zostanie rozpoznany. Prawdopodobnie Krzysztof Dompierre wiedzia� tylko, �e jego ojciec zna� tego cz�owieka. I �e Daniel Dompierre nie mia� nic wsp�lnego z handlem kokain�, chocia� zajmowa� si� tym Fremonville. Trzy torebki ukryte nad kominkiem to ju� chyba grubymi ni�mi szyte, prawda, inspektorze? Syn powiedzia� o wszystkim policji. Ale stara teatralna anegdotka, sprzed ponad roku, nie zwr�ci�a ich uwagi. Sprawa trafi�a do brygady antynarkotykowej, a napa�� na Zofi� Simeonidis wydawa�a si� nie mie� zwi�zku ze �mierci� krytyk�w. W ko�cu syn Dompierre�a musia� si� z tym pogodzi� i ust�pi�. Kiedy jednak tak�e Zofia zgin�a z r�ki zab�jcy, podj�� trop. Sprawa si� nie zako�czy�a. Zawsze by� przekonany, �e ojca i Fremonville�a zamordowano nie przez kokain�, ale dlatego �e przypadek ponownie skrzy�owa� drogi ich i niedosz�ego gwa�ciciela. I �e to on zastrzeli� obu krytyk�w, aby nie mogli go wyda�. Ta sprawa musia�a by� dla niego niezwykle wa�na.

��Twoja wersja nie trzyma si� kupy � powiedzia� Marek. � Dlaczego ten zbir nie mia�by zastrzeli� ich zaraz po napa�ci?

��Dlatego �e najprawdopodobniej u�ywa pseudonimu scenicznego. Je�eli nazywa�by� si� Robert Kiszka, to szybko zmieni�by� nazwisko na cho�by Konrada Delnera, albo jakiekolwiek inne, wpadaj�ce w ucho re�yserom, a nie roz�mieszaj�ce. A skoro facet ukrywa� si� za tym pseudonimem, s�dzi�, �e mo�e spa� spokojnie. Sk�d kto� mia�by wiedzie�, �e Konrad Delner to Robert Kiszka?

��Co z tego, do diab�a!?

��Marku, jeste� dzi� bardzo nerwowy. Wyobra� sobie jednak, �e rok potem facet nadziewa si� na Dompierre�a, ale tym razem pod prawdziwym nazwiskiem. Teraz nie ma ju� wyboru, zabija ich, Dompierre�a i jego przyjaciela, bo podejrzewa, �e przyjaciel o wszystkim mu powiedzia�. Wie, �e Fremonville jest dealerem, i to u�atwia mu zadanie. Podrzuca trzy dawki koki do domu Dompierre�a, a gliniarze �ykaj� haczyk i sprawa trafia do narkotyk�w.

��Ale dlaczego ten tw�j Kiszka-Delner mia�by po czternastu latach zabi� Zofi�, skoro nie rozpozna�a go do tej pory?

Wyra�nie rozgor�czkowany �ukasz si�gn�� do torby, kt�ra sta�a na krze�le obok niego.

��Nie ruszaj si�, stary, nie ruszaj si�.

Przez chwil� grzeba� w masie papierzysk, a wreszcie wydoby� zw�j otoczony gumk�. Vandoosler obserwowa� go z nieskrywanym podziwem. Przypadek pom�g� �ukaszowi, ale i �ukasz doskonale potrafi� wykorzysta� przypadek.

��To � rzek� �ukasz � zupe�nie wytr�ci�o mnie z r�wnowagi. Pani� Rachel� zreszt� te�. Szperanie we wspomnieniach bardzo j� wzruszy�o. Nie wiedzia�a o �mierci Krzysztofa Dompierre�a, a domy�lasz si�, �e ja jej o niczym nie wspomnia�em. Siedli�my do kawy, ju� ko�o dziesi�tej, �eby doj�� do siebie. By�oby bardzo mi�o, tyle �e ja ci�gle my�la�em o tych wojennych pami�tnikach. Ludzka sprawa, chyba mnie rozumiesz.

��Rozumiem � przytakn�� Marek.

��Rachela de Fremonville naprawd� usi�owa�a sobie przypomnie�, co z nimi zrobi�a, ale na darmo. Musia�y gdzie� zgin��. Pij�c kaw�, nagle krzykn�a. Wiesz, znasz te kr�tkie okrzyki, jak w starych filmach. Maj� magiczn� moc. Przypomnia�a sobie, �e m��, kt�ry by� bardzo przywi�zany do tych siedmiu kajet�w, na wszelki wypadek kaza� je sfotografowa� znajomemu z gazety. Bo papier w zeszytach by� kiepskiej jako�ci, przerzedza� si� i przypomina� ju� koronk�. Powiedzia�a, �e przy odrobinie szcz�cia fotograf zachowa� negatywy albo odbitki zdj�� tych kajet�w, bo zada� sobie sporo trudu, �eby je wykona�. Poniewa� dzienniki pisane by�y o��wkiem, nie�atwo by�o je skopiowa�. Poda�a mi adres fotografa, na szcz�cie w Pary�u, wi�c natychmiast tam pobieg�em. By� w pracowni, w�a�nie robi� odbitki. Facet ma dopiero oko�o pi��dziesi�tki i wci�� pracuje. A teraz trzymaj si�, przyjacielu: zachowa� negatywy tych pami�tnik�w i wywo�a je dla mnie! M�wi� serio!

��Genialnie � mrukn�� Marek, patrz�c na niego pos�pnie. � M�wili�my o �mierci Zofii, nie o tych pami�tnikach.

�ukasz zwr�ci� si� do Vandooslera i wskaza� na Marka.

��Facet zrobi� si� piekielnie nerwowy, co? I taki niecierpliwy!

��Kiedy by� ma�y � opowiada� Vandoosler � i pi�ka spad�a mu z balkonu na podw�rko, tupa� i p�aka�, dop�ki po ni� nie poszed�em. Zapomina� o ca�ym �wiecie, poza t� pi�k�. Nabiega�em si� po schodach! I to po ma�e, tanie plastikowe pi�eczki.

�ukasz roze�mia� si� serdecznie. Znowu wygl�da� na szcz�liwego, ale jego ciemne w�osy wci�� jeszcze by�y mokre od potu. Marek r�wnie� si� u�miechn��. Dawno ju� zapomnia� o rozpaczy nad upuszczon� pi�eczk�.

��Wracaj�c do tematu � podj�� szeptem �ukasz. � Dotar�o do ciebie, �e ten fotograf towarzyszy� Fremonville�owi, kiedy ten robi� reporta�e? �e przygotowywa� fotosy teatralne? Pomy�la�em, �e mo�e zachowa� cz�� negatyw�w albo zdj�cia. S�ysza� o �mierci Zofii, ale nie mia� poj�cia, co spotka�o Krzysztofa Dompierre�a. W paru s�owach opowiedzia�em mu o wszystkim, a on uzna� spraw� za powa�n� i po�wi�ci� sporo czasu na odszukanie materia��w dotycz�cych �Elektry�. I prosz�! � o�wiadczy� �ukasz, potrz�saj�c przed oczyma Marka rulonem. � To fotosy. Ale nie tylko Zofia. To grupowe uj�cia ze sceny.

��Poka�! � ponagla� Marek.

��Cierpliwo�ci � mrukn�� �ukasz.

I powoli rozwin�� rulon, a potem delikatnie wyj�� odbitk� i roz�o�y� j� na stole.

��Ca�y zesp� �egnaj�cy publiczno�� w dniu premiery � powiedzia�, przyciskaj�c rogi zdj�cia szklankami. � S� tu wszyscy. Zofia w �rodku, obok niej tenor i baryton. Oczywi�cie, wszyscy maj� charakteryzacj� i kostiumy. Czy jednak nikogo tu nie rozpoznajesz? A pan, komisarzu, nie widzi znajomej twarzy?

Marek i Vandoosler pochylali si� nad zdj�ciem. Umalowane twarze by�y ma�e, ale wyra�ne. To by�a dobra odbitka. Marek, kt�ry od pewnego czasu czu�, �e drepcze, nie mog�c nad��y� za pe�nym zapa�u �ukaszem, uzna� teraz, �e do niczego si� nie nadaje. M�ci�o mu si� w g�owie, nie m�g� si� skoncentrowa�. Patrzy� na te bia�e twarze, ale �adna nie przypomina�a mu nikogo znajomego. Owszem, ten tu to Julian Moreaux, jeszcze bardzo m�ody i szczup�y.

��Oczywi�cie � przyzna� �ukasz. � Ale to dla nas nie nowina. Szukaj dalej.

Marek, potwornie zawstydzony, potrz�sn�� g�ow�. Nie, nikogo nie rozpozna�. Vandoosler, tak�e zas�piony, skrzywi� si�. Mimo to wskaza� palcem jedn� z twarzy.

��Ten � szepn��. � Ale nie potrafi� skojarzy� twarzy z nazwiskiem.

�ukasz pokiwa� g�ow�.

��Dok�adnie � powiedzia�. � To ten. Ale ja wiem, jak nazywa si� ten cz�owiek.

Szybko rozejrza� si� po sali, zerkn�� w stron� baru, a potem pochyli� si�, zbli�aj�c twarz do twarzy Marka i Vandooslera.

��To Jerzy Gosselin, brat Julii � szepn��.

Vandoosler zacisn�� pi�ci.

��Zap�a� rachunek, �wi�ty Marku � powiedzia� tylko. � Natychmiast idziemy do domu. Powiedz �wi�temu Mateuszowi, �eby wr�ci�, kiedy tylko sko�czy prac�.

Mateusz wsuwa� palce w mas� g�stych, jasnych w�os�w, targaj�c je jeszcze bardziej, chocia� wydawa�o si�, �e to ju� niemo�liwe. Przyjaciele powiedzieli mu o odkryciu �ukasza i teraz siedzia� przed nimi jak kto�, kto dosta� obuchem po g�owie. Zapomnia� nawet o zdj�ciu kelnerskiego stroju. �ukasz, kt�ry uzna�, �e i tak zrobi� ju� wi�cej, ni� do niego nale�a�o, a w dodatku � z dobrym skutkiem, postanowi� zostawi� t� spraw� tr�jce wsp�lokator�w i zaj�� si� czym innym. Przed wyj�ciem na spotkanie z fotografem, kt�ry obieca� mu przygotowa� na sz�st� odbitki pierwszego kajetu pami�tnik�w, postanowi� wypolerowa� du�y drewniany st� w �refektarzu�. Ten st� przyby� do rudery razem z nim i �ukasz nie chcia� dopu�ci�, aby zdewastowa� go taki prymityw jak Mateusz albo taki niechluj jak Marek. Dlatego smarowa� go woskiem, unosz�c �okcie to Marka, to Vandooslera, to wreszcie Mateusza, i wsuwaj�c pod nie grub� szmat�. �aden z nich nie protestowa�, bo doskonale wiedzieli, �e nic by to nie da�o. Je�li nie liczy� odg�osu �cierki tr�cej o drewno, w �refektarzu� panowa�a przyt�aczaj�ca cisza, poniewa� wszyscy starali si� w my�li u�adzi� i oceni� wydarzenia ostatnich kilku dni.

��Je�eli dobrze was zrozumia�em � odezwa� si� wreszcie Mateusz � pi�tna�cie lat temu Jerzy Gosselin napad� na Zofi� i pr�bowa� j� zgwa�ci� w jej garderobie. Potem uciek�, ale natkn�� si� na Daniela Dompierre�a. Zofia milcza�a, przekonana, �e sprawc� jest Julian, tak? Min�� z g�r� rok, kiedy krytyk spotka� gdzie� Gosselina i rozpozna� go, wi�c ten postanowi� zabi� jego i jego przyjaciela, Fremonville�a. Moim zdaniem zabicie dw�ch ludzi to powa�niejsze przest�pstwo ni� pobicie i pr�ba gwa�tu. To podw�jne zab�jstwo dowodzi g�upoty i niew�a�ciwej oceny sytuacji.

��Twoim zdaniem � powiedzia� Vandoosler. � Ale s�abemu, ob�udnemu facetowi sama my�l o oskar�eniu i uwi�zieniu za pobicie i gwa�t mog�a wydawa� si� niezno�na. Utrata twarzy, godno�ci, pracy, spokoju � tego by�o za wiele. A je�li nie m�g� pogodzi� si� z faktem, �e ludzie przekonaj� si�, jaki naprawd� jest � brutalny, zdolny do gwa�tu? Dlatego wpad� w panik�, chcia� ocali� w�asn� sk�r� i zabi� tamtych dw�ch.

��Od jak dawna Gosselin mieszka przy ulicy Chasle? � wtr�ci� Marek. � Wiecie co� o tym?

��Przypuszczam, �e od jakich� dziesi�ciu lat � odpar� Mateusz � czyli od przej�cia schedy po buraczanym dziadku. Wiem na pewno, �e Julia kupi�a Le Tonneau oko�o dziesi�ciu lat temu. Domy�lam si�, �e dom kupili w tym samym okresie.

��To znaczy pi�� lat po wystawieniu �Elektry� i napa�ci � powiedzia� Marek � i cztery lata po �mierci obu krytyk�w. Dlaczego po tylu latach zamieszka� tak blisko Zofii? Dlaczego chcia� mieszka� tu� obok niej?

��Przypuszczam, �e to obsesja � powiedzia� Vandoosler.

��Obsesyjna ch�� powrotu do kobiety, kt�r� chcia� bi� i gwa�ci�. Powrotu do �r�d�a zbrodniczej nami�tno�ci czy jak to nazwiesz. By� blisko, tropi�, obserwowa�. Dziesi�� lat wyczekiwania, borykania si� z nat�okiem skrywanych my�li. Marzy�, aby pewnego dnia j� zabi�. Albo ponowi� pr�b�, a potem zg�adzi� ofiar�. To szaleniec kryj�cy si� pod mask� spokojnego, dobrodusznego niezdary.

��Zdarza�y si� ju� takie rzeczy? � zapyta� Mateusz.

��Oczywi�cie � odpar� Vandoosler. � Sam dopad�em co najmniej pi�ciu takich drab�w. Powolny morderca, prze�uwane frustracje, r�norodne, t�umione pop�dy, pozory spokoju.

��Przepraszam � powiedzia� �ukasz, unosz�c pot�ne r�ce Mateusza.

�ukasz przyst�pi� w�a�nie do polerowania blatu specjaln� szczotk� i bardzo si� kr�ci�, nie zwa�aj�c na rozmow�. Markowi przemkn�o przez my�l, �e chyba nigdy nie zdo�a zrozumie� tego ch�opaka. Prowadzili powa�n� rozmow�, byli zas�pieni, morderca mieszka� o kilka krok�w od nich, a on my�la� tylko o pucowaniu swego drewnianego sto�u. Traktowa� t� prac� niczym tw�rczo��, gwizda� na ca�� reszt�.

��Teraz zaczynam rozumie� � rzuci� Mateusz.

��Co takiego? � zapyta� Marek.

��Nic. Ciep�o. Zaczynam rozumie�.

��Co powinni�my zrobi�? � Marek zwr�ci� si� z tym pytaniem do chrzestnego. � Powiadomi� Leguenneca? A je�li znowu si� co� stanie, a my o niczym mu nie powiemy, tym razem mo�e uzna� nas za wsp�winnych.

��I zarzuci� zatajenie informacji, kt�re mog� przyczyni� si� do u�atwienia dzia�a� wymiaru sprawiedliwo�ci � doda� Vandoosler, wzdychaj�c. � Powiemy o tym Leguennecowi, ale nie tak od razu. W ca�ej tej historii jest co�, co mi nie pasuje. A raczej � brak mi jednego elementu uk�adanki. �wi�ty Mateuszu, czy m�g�by� przyprowadzi� tu Juli�? Nawet je�li siedzi w kuchni i gotuje kolacj�, ka� jej tu przyj��. Czas nagli. A wy wszyscy pami�tajcie

��Vandoosler podni�s� g�os � nie wolno wam nikomu pisn�� ani s�owa, rozumiecie? Nawet Aleksandrze. Je�eli cho�by okruchy waszej rozmowy trafi� do uszu Gosselina, nie r�cz� za wasze bezpiecze�stwo. Dlatego, dop�ki wam nie pozwol� m�wi�, trzymajcie j�zyk za z�bami.

Vandoosler zamilk� i chwyci� za r�k� �ukasza, kt�ry zamieni� szczotk� na flanelow� �ciereczk� i zamaszystymi ruchami polerowa� blat, pochylaj�c si� tu� nad nim i sprawdzaj�c, czy wystarczaj�co b�yszczy.

��S�ysza�e� mnie, �ukaszu? � zapyta�. � Ciebie to tak�e dotyczy. Nikomu ani s�owa. Mam nadziej�, �e nie powiedzia�e� o niczym temu fotografowi?

��Ale� sk�d! � obruszy� si� �ukasz. � Nie jestem taki g�upi. Poza tym czyszcz� st�, ale s�ysz�, o czym m�wicie.

��Ul�y�o mi � wyzna� Vandoosler. � Czasami naprawd� mo�na by pomy�le�, �e jeste� dziwnym po��czeniem p� geniusza z p� idiot�. A to wyj�tkowo przykre, mo�esz mi wierzy�.

Mateusz przebra� si�, a nast�pnie poszed� po Juli�. Marek w milczeniu wpatrywa� si� w st�. Rzeczywi�cie l�ni� teraz jak lustro. Musn�� blat palcem.

��Prawda, �e jest g�adki jak aksamit? � zapyta� �ukasz.

Marek pokr�ci� g�ow�. Naprawd� nie mia� teraz ochoty na takie rozmowy. Zastanawia� si�, co te� Vandoosler szykuje dla Julii i jak ona na to zareaguje. Nie zdziwi�by si�, gdyby chrzestny za chwil� zachowa� si� jak s�o� w sklepie z porcelan�, to zawsze wychodzi�o mu doskonale. Zawsze mia�d�y� skorupy orzech�w go�ymi r�kami, nie si�gaj�c po dziadka. Nawet kiedy by�y to �wie�e orzechy w�oskie, trudne do zgniecenia. Ale co to wszystko mia�o do rzeczy?!

Mateusz przyprowadzi� Juli�, a teraz wydawa�o si�, �e �odk�ada� j� na kozetk�. Julia robi�a wra�enie niepewnej. Po raz pierwszy zdarzy�o si�, �e stary komisarz tak bezpardonowo ��da� jej przybycia. Ujrza�a trzech ewangelist�w zgromadzonych przy stole, bacznie si� jej przypatruj�cych, i wcale nie doda�o jej to otuchy. Ju� sam widok �ukasza, kt�ry starannie sk�ada� �ciereczk�, zbija� j� z tropu.

Vandoosler zapali� zdeformowanego papierosa. Jego papierosy zatraca�y w�a�ciwy innym kszta�t, bo, nie wiedzie� czemu, nosi� je w kieszeniach, wyj�te z pude�ka.

��Marek opowiedzia� ci o swoich poszukiwaniach w Dourdan? � zapyta�, uwa�nie przypatruj�c si� Julii. � O �Elektrze� z siedemdziesi�tego �smego roku, w Tuluzie, i o napa�ci na Zofi�?

��Tak � odpar�a Julia. � Powiedzia�, �e sprawa si� komplikuje i jak dot�d nic si� nie wyja�nia.

��Ale w�a�nie zaczyna si� wyja�nia�. �wi�ty �ukaszu, podaj mi to zdj�cie.

�ukasz, burcz�c pod nosem, si�gn�� do torby i wr�czy� komisarzowi fotos. Vandoosler podsun�� go Julii pod nos.

��Czy ten czwarty od lewej, w pi�tym rz�dzie, nikogo ci nie przypomina?

Marek si� skrzywi�. On nigdy nie zdoby�by si� na tego rodzaju zachowania.

Julia rozbieganymi oczyma patrzy�a na zdj�cie.

��Nie � odpar�a. � A dlaczego mia�by mi kogo� przypomina�? To opera, w kt�rej wyst�powa�a Zofia, tak? Nie widzia�am przecie� tego spektaklu.

��To tw�j m�odszy brat � powiedzia� Vandoosler. � I wiesz o tym lepiej od nas.

T�uczenie orzech�w! � pomy�la� Marek. Jedn� r�k�. Zobaczy�, �e oczy Julii nabrzmiewaj� �zami.

��No dobrze � powiedzia�a, nie panuj�c ju� nad dr�eniem g�osu i r�k. � To rzeczywi�cie Jerzy. I co z tego? Co w tym z�ego?

��Jest w tym tak du�o z�a, �e je�li wezw� Leguenneca, tw�j brat za godzin� b�dzie siedzia� w areszcie. Dlatego opowiedz nam wszystko, Julio. Wiesz, �e tak b�dzie lepiej. Mo�e dzi�ki temu nie wyci�gniemy wniosk�w, jakie si� narzucaj�.

Julia otar�a oczy, g��boko odetchn�a i milcza�a. Jak tamtego dnia w Le Tonneau, kiedy komplikowa�a si� sytuacja Aleksandry, Mateusz podszed�, po�o�y� jej d�o� na ramieniu i szepn�� co� do ucha. I jak tamtego dnia Julia zacz�a m�wi�. Marek obieca� sobie, �e pewnego dnia zdob�dzie si� na odwag� i zapyta Mateusza, jakim zakl�ciem otwiera� ten sezam. Taka wiedza mog�a okaza� si� przydatna w wielu sytuacjach.

��Nie ma w tym nic z�ego � powt�rzy�a Julia. � Kiedy przyjecha�am do Pary�a, w �lad za mn� przeprowadzi� si� tu Jerzy. Zawsze by� tam, gdzie ja. Ja zacz�am pracowa� jako sprz�taczka, on nawet nie my�la� o pracy. Wbi� sobie do g�owy, �e jego �wiatem jest teatr. Mo�e was to �mieszy, ale by� przystojny i odnosi� sukcesy sceniczne, graj�c w zespole licealnym.

��Mia� powodzenie u dziewcz�t? � zapyta� Vandoosler.

��Z tym by�o troch� gorzej � odpar�a Julia. � Rozgl�da� si� przez jaki� czas i w ko�cu zahaczy� si� jako statysta. M�wi�, �e od czego� trzeba zacz�� i �e to dobra droga. Zreszt� nie by�o nas sta� na studia aktorskie. Jako statysta mia� szans� szybko wyrobi� sobie znajomo�ci. Jerzy nie�le sobie radzi�. Parokrotnie anga�owano go do oper, w kt�rych Zofia gra�a g��wne role.

��Zna� Juliana Moreaux, pasierba Simeonidisa?

��Oczywi�cie. Nawet si� z nim zaprzyja�ni�, bo mia� nadziej�, �e to u�atwi mu nawi�zanie korzystnych znajomo�ci. W siedemdziesi�tym �smym Jerzy po raz ostatni wyst�pi� jako statysta. Od czterech lat obija� si� po scenie, niczego nie osi�gaj�c. Zniech�ci� si�. Kolega z zespo�u, nie wiem ju� kt�rego, za�atwi� mu prac� w wydawnictwie. Zosta� tam go�cem. Po kilku latach Jerzy awansowa� na stanowisko handlowca. To wszystko.

��To nie wszystko � odpar� Vandoosler. � Dlaczego zamieszka� w�a�nie na ulicy Chasle? Tylko mi nie m�w, �e to zdumiewaj�cy zbieg okoliczno�ci, bo nie wierz� w takie cuda.

��Je�eli pan s�dzi, �e Jerzy ma co� wsp�lnego z napa�ci� na Zofi� � zdenerwowa�a si� Julia � to jest pan w wielkim b��dzie. Ta historia wzbudzi�a w nim odraz�, by� wstrz��ni�ty, pami�tam to jak dzi�. Jerzy to �agodny, strachliwy cz�owiek. We wsi musia�am nie�le nim potrz�sn��, �eby zagadn�� dziewczyn�.

��Potrz�sn��? A to dlaczego?

Julia westchn�a, zrobi�a zbola�� min�, wahaj�c si�, czy wyzna� prawd�.

��M�w wszystko, zanim Leguennec wydrze z ciebie prawd� � nak�ania� �agodnie Vandoosler. � Policjantom mo�na podawa� tylko wybrane porcje prawdy, ale mnie musisz powiedzie� wszystko, �eby�my mogli wybra� to, co jest najw�a�ciwsze.

Julia zerkn�a na Mateusza.

��No dobrze. � Westchn�a. � Jerzy kompletnie oszala� na punkcie Zofii. O niczym mi nie m�wi�, ale musia�abym by� g�upia, �eby nie zauwa�y�, co si� dzieje. To si� rzuca�o w oczy. Got�w by� odrzuci� znacznie lepiej p�atne statystowanie, byle tylko nie przegapi� jej sezonu. Po prostu oszala� na jej punkcie, kompletnie oszala�. Kt�rego� wieczoru uda�o mi si� nak�oni� go do zwierze�.

��A ona? � zapyta� Marek.

��Ona? By�a szcz�liw� m�atk�, i nawet nie za�wita�o jej w g�owie, �e Jerzy le�a� u jej st�p. Poza tym gdyby nawet zdawa�a sobie z tego spraw�, nie przypuszczam, �eby mog�a pokocha� Jerzego. By� niezdarny, nieobyty, spi�ty. Naprawd� nie cieszy� si� powodzeniem. Nie mam poj�cia, jak to si� dzia�o, ale kobiety nawet nie zauwa�a�y, �e jest ca�kiem przystojny. Zawsze chodzi� ze spuszczon� g�ow�. A zreszt� Zofia by�a wtedy zakochana w Piotrze, do �mierci by�a w nim zakochana, nawet je�li si� na niego skar�y�a.

��I co zrobi�? � zapyta� Vandoosler.

��Jerzy? Nic. � Julia wzruszy�a ramionami. � Co m�g�by zrobi�? Cierpia�, jak to si� m�wi, w skryto�ci ducha, i tyle.

��A dom?

Julia si� zas�pi�a.

��Kiedy sko�czy� ze statystowaniem, powiedzia�am sobie, �e zapomni o tej �piewaczce, �e teraz pozna inne kobiety. Ul�y�o mi. Ale bardzo si� pomyli�am. Kupowa� jej p�yty, chodzi� do opery na jej wyst�py, nawet kiedy �piewa�a na prowincji. Sk�ama�abym, m�wi�c, �e mi si� to podoba�o.

��Dlaczego?

��Poniewa� tylko pogr��a� si� w smutku. To do niczego nie prowadzi�o. A� pewnego dnia dowiedzieli�my si�, �e dziadek zachorowa�. Po kilku miesi�cach zmar�, a my dostali�my ten spadek. Jerzy przyszed� do mnie ze spuszczon� g�ow�. Powiedzia�, �e od trzech miesi�cy kto� usi�uje sprzeda� dom z ogrodem niemal w �rodku Pary�a. �e cz�sto przeje�d�a tamt�dy, przemierzaj�c na motorowerze drog� od ksi�garni do ksi�garni. A ja marzy�am o domu z ogrodem. Ten, kto wychowa� si� na wsi, nie potrafi �y� bez skrawka trawy tylko dla siebie. Razem poszli�my obejrze� dom i postanowili�my go kupi�. Urzek�o mnie to miejsce, zw�aszcza �e tu� obok znalaz�am wymarzony lokal na restauracj�. Tak, by�am oczarowana� a� do chwili, kiedy pozna�am nazwisko naszej s�siadki.

Julia poprosi�a Vandooslera, �eby pocz�stowa� j� papierosem. Bardzo rzadko zdarza�o jej si� pali�. Teraz mia�a smutn�, znu�on� twarz. Mateusz poda� jej du�� szklank� wody z sokiem.

��Oczywi�cie odby�am z Jerzym d�ug� rozmow� � podj�a Julia. � Pok��cili�my si�. Chcia�am natychmiast sprzeda� ten dom. Ale okaza�o si�, �e to niemo�liwe. I w domu, i w restauracji trwa� ju� remont. W�o�yli�my w to za du�o pieni�dzy, �eby si� wycofa�. Jerzy przysi�ga�, �e ju� jej nie kocha, a w ka�dym razie � prawie nic ju� do niej nie czuje, �e chce tylko m�c od czasu do czasu na ni� spojrze�, mo�e nawet zaprzyja�ni� si� z ni�. Ust�pi�am. Zreszt� i tak nie mia�am wyboru. Kaza� mi przyrzec, �e nikomu o tym nie powiem, a przede wszystkim, �e nie wspomn� o niczym Zofii.

��Ba� si�?

��Wstydzi�. Nie chcia�, �eby Zofia si� dowiedzia�a, �e szed� za ni� krok w krok, ani �eby ca�a dzielnica plotkowa�a na jego temat i drwi�a z niego. Ale to przecie� normalne. Ustalili�my, �e gdyby kto� o to pyta�, b�dziemy m�wili, �e to ja wybra�am ten dom. Nawiasem m�wi�c, nikt nie zadawa� nam takich pyta�. Kiedy Zofia rozpozna�a Jerzego, udawali�my zdumionych, �miali�my si� i powtarzali�my, �e to niesamowity zbieg okoliczno�ci.

��Uwierzy�a? � zapyta� Vandoosler.

��Chyba tak � odpar�a Julia. � Wydaje mi si�, �e Zofia nigdy niczego si� nie domy�li�a. Kiedy zobaczy�am j� po raz pierwszy, zrozumia�am Jerzego. By�a wspania�a. Wszyscy ulegali jej czarowi. Pocz�tkowo rzadko si� tu pojawia�a. Cz�sto wyrusza�a w tournee. Ale stara�am si� jak najcz�ciej z ni� spotyka�, zaprasza�am j� do restauracji.

��Po co? � zapyta� Marek.

��Prawd� m�wi�c, liczy�am, �e pomog� Jerzemu, �e stopniowo zdo�am j� do niego przekona�. Zabawia�am si� w swatk�. Mo�e to niezbyt mi�e, ale przecie� w gr� wchodzi�o szcz�cie mojego brata. Nic z tego nie wysz�o. Kiedy Zofia natyka�a si� na Jerzego, uprzejmie si� z nim wita�a, i tyle. W ko�cu pogodzi� si� z tym. W sumie okaza�o si�, �e pomys� z domem nie by� taki g�upi. W ten spos�b zyska�am w Zofii przyjaci�k�.

Julia dopi�a wod� z sokiem i kolejno przygl�da�a si� rozm�wcom. Ich twarze by�y skupione, pe�ne troski. Mateusz, znowu w sanda�ach, porusza� palcami u n�g.

��Powiedz mi, Julio � Vandoosler przerwa� milczenie � czy tw�j brat by� w czwartek trzeciego czerwca tu, czy mo�e w podr�y? Przypominasz sobie?

��Trzeciego czerwca? W dniu, kiedy odnaleziono zw�oki Zofii? Jakie to ma znaczenie?

���adnego. Po prostu chcia�bym wiedzie�.

Julia wzruszy�a ramionami i si�gn�a po torebk�. Wyj�a z niej notes.

��Zapisuj� jego wyjazdy � wyja�ni�a. � �eby wiedzie�, kiedy wraca, i przygotowa� mu co� do jedzenia. Wyjecha� trzeciego rano, a wr�ci� nazajutrz przed obiadem. By� w Caen.

��Czy noc z drugiego na trzeciego sp�dzi� w domu?

��Tak � powiedzia�a. � Wie pan o tym r�wnie dobrze jak ja. Teraz znacie ju� ca�� histori�. Chyba nie zamierzacie robi� z tego problemu? To tylko historia nieszcz�liwej mi�o�ci m�odego m�czyzny, kt�ra trwa�a troch� za d�ugo. I nie ma ju� o czym m�wi�. Poza tym Jerzy nie ma nic wsp�lnego z t� napa�ci�. Nie by� przecie� jedynym m�czyzn� w zespole!

��Ale jest jedynym, kt�ry w��czy� si� za Zofi� przez wiele kolejnych lat � wtr�ci� Vandoosler. � Nie by�bym pewien, czy to si� spodoba Leguennecowi.

Julia poderwa�a si� z miejsca.

��Pracowa� pod pseudonimem! � krzykn�a. � Je�eli nie powiecie o tym Leguennecowi, nie dowie si�, �e Jerzy by� tamtego roku w zespole!

��Policja ma swoje sposoby � odpar� Vandoosler. � Leguennec lada chwila przekopie list� statyst�w.

��Nie mo�e go odnale��! � krzycza�a Julia. � A zreszt� Jerzy nic nie zrobi�!

��Czy wr�ci� jeszcze na scen� po tej napa�ci? � zapyta� Vandoosler.

Julia drgn�a.

��Nie pami�tam � odpar�a na poz�r spokojnie.

Teraz to Vandoosler wsta� z krzes�a. Marek, bardzo zdenerwowany, utkwi� spojrzenie we w�asnych kolanach, Mateusz stan�� w oknie, a �ukasz niepostrze�enie znikn��. Pewnie wola� pobiec po swoje wojenne pami�tniki.

��Doskonale pami�tasz � rzek� Vandoosler. � Wiesz, �e nie wr�ci� do teatru. Przyjecha� do Pary�a i na pewno ci o wszystkim opowiedzia�, bo by� tym wstrz��ni�ty, tak w�a�nie by�o, prawda?

Z oczu Julii przeziera�a panika. Pami�ta�a. Opu�ci�a ich dom biegiem, trzaskaj�c drzwiami.

��Za�amie si� � oceni� Vandoosler.

Marek zacisn�� z�by. Jerzy by� morderc�, zabi� cztery osoby, a Vandoosler by� brutalnym �ajdakiem.

��Powiesz o tym Leguennecowi? � zapyta� ledwie s�yszalnym g�osem, wci�� zaciskaj�c z�by.

��To nieuniknione. Do zobaczenia wieczorem.

Wsun�� zdj�cie do kieszeni i wyszed�.

Marek nie czu� si� na si�ach stan�� tego wieczoru twarz� w twarz z wujem. Aresztowanie Jerzego Gosselina ratowa�o Aleksandr�. Ale teraz Marek pali� si� ze wstydu. Do cholery, nie wolno rozgniata� orzech�w go�ymi r�kami.

Mateusz �le spa�. O si�dmej rano wci�gn�� sweter i spodnie i bezszelestnie wymkn�� si� na zewn�trz, �eby zajrze� do Julii. Drzwi by�y otwarte na o�cie�. Zdruzgotana kobieta siedzia�a na krze�le, a wok� kr�ci�o si� trzech policjant�w, wywracaj�c dom do g�ry nogami, jakby mieli nadziej�, �e w ten spos�b znajd� ukrytego w jakiej� szparze Jerzego Gosselina. Inni robili to samo w Le Tonneau. Piwnice, kuchnie � policja przetrz�sa�a ka�dy k�t. Mateusz stan�� i opu�ci� r�ce, ogarniaj�c spojrzeniem rozmiary kl�ski i ca�y niewyobra�alny ba�agan, na kt�rego zrobienie policjantom starczy�a godzina. Leguennec pojawi� si� oko�o �smej, z rozkazem przeszukania domu w Normandii.

��Chcesz, �eby�my pomogli ci to u�adzi�? � zapyta� Mateusz, kiedy policjanci wreszcie si� wynie�li.

Julia pokr�ci�a g�ow�.

��Nie � szepn�a. � Tamtych nie chc� wi�cej widzie�. Wydali Jerzego Leguennecowi.

Mateusz pociera� splecione d�onie.

��Masz dzi� wolne, nie otworz� restauracji � oznajmi�a Julia.

��Wi�c mo�e posprz�tam?

��Ty? Dobrze � szepn�a. � Pom� mi.

Porz�dkuj�c dom, Mateusz pr�bowa� nawi�za� rozmow� z Juli�, wyja�ni� jej par� spraw, przygotowa�, uspokoi�. Wydawa�o si�, �e przynajmniej cz�ciowo osi�gn�� cel.

��Zobacz � powiedzia�a w pewnej chwili. � Leguennec przyjecha� po Vandooslera. Ciekawe, co te� jeszcze powie mu ten stary?

��Nie masz si� czego obawia�. Jak zwykle wybierze to, co wa�ne.

Marek bieg� bardzo d�ugo, dop�ki starczy�o mu si�, dop�ki nie poczu� dotkliwego palenia w p�ucach. Bez tchu, w koszuli, kt�r� pot przyklei� do plec�w, usiad� na pierwszym napotkanym kamieniu. Na ten spory kamie� sika�y wszystkie okoliczne psy. Ale on mia� to teraz gdzie�. Hucza�o mu w g�owie, wi�c chwyci� j� w d�onie i my�la�. Ogarn�a go groza, ba� si�, ale pr�bowa� si� uspokoi�, �eby odzyska� zdolno�� logicznego my�lenia. Nie tupa� i nie wrzeszcze� jak dzieciak, kt�remu wypad�a plastikowa pi�eczka. Nie snu� rozwa�a� na temat ruch�w p�yt skorupy ziemskiej. Ale nie potrafi� my�le�, siedz�c na tym kamieniu cuchn�cym psimi szczynami. Musia� i��, noga za nog�. Jednak przedtem musia� z�apa� oddech. Rozejrza� si�, �eby ustali�, dok�d dotar�. By� w alei d�Italie. Wi�c przebieg� taki kawa�? Podni�s� si� wolno i ostro�nie, otar� pot z czo�a i podszed� do stacji metra. �Maison Blanche�, Bia�y Dom, Bia�y� Z czym� mu si� to kojarzy�o. A tak, z bia�ym wielorybem. Z Moby Dickiem. Z pi�ciofrank�wk� w obramowaniu kominka. Jakie to podobne do wuja � chcia� prowadzi� gr�, chocia� wszystko to przemienia�o si� w koszmar. Wr�ci� alej� d�Italie. I�� miarowym krokiem. Przywykn�� do tej my�li. Dlaczego nie dopuszcza� do siebie my�li, �e to Zofia by�a sprawczyni� wszystkiego, co si� sta�o? Czy dlatego, �e kt�rego� ranka natkn�� si� na ni� przed domem? A przecie� oskar�enie Krzysztofa Dompierre�a by�o tak jaskrawe, tak oczywiste. Krzysztof. Marek zamar�. Ale znowu ruszy�. I stan��. Przysiad�, �eby wypi� kaw�. I poszed� dalej.

Dopiero oko�o dziewi�tej wieczorem, g�odny jak pies, z g�ow�, kt�ra o ma�o nie p�k�a z b�lu, dotar� do rudery. Wszed� do �refektarza�, �eby ukroi� sobie kromk� chleba. Leguennec rozmawia� z chrzestnym. Ka�dy z nich trzyma� w r�ku tali� kart do gry.

��Rajmund z Austerlitz � opowiada� Leguennec � stary kloszard, kumpel Luizy, potwierdzi�, �e pewna pi�kna pani przysz�a do niej jaki� tydzie� temu, mo�e wi�cej, ale by�o to w �rod�. Tej �rody Rajmund jest pewien. Kobieta by�a elegancko ubrana, a kiedy m�wi�a, k�ad�a r�k� na gardle. Wchodz� pikami.

��Zaproponowa�a Luizie interes? � zapyta� Vandoosler, zgarniaj�c trzy karty, w tym jedn� zakryt�.

��W�a�nie. Rajmund nie wie, o co chodzi�o, ale Luiza mia�a gadane i by�a �niesamowicie obrotna�. �wietny interes� Da� si� usma�y� w starym gracie w Maisons-Alfort� Biedna Luiza. Licytujesz.

��Bez trefli. Czekam. Co o tym s�dzi wasz anatomopatolog?

��Teraz wszystko zaczyna mu si� zgadza�, zw�aszcza je�li chodzi o z�by. Dziwi� si�, �e tylko tyle z nich zosta�o. Sam rozumiesz, Luiza mia�a ju� tylko trzy z�by. To wiele wyja�nia. Mo�e dlatego Zofia wybra�a w�a�nie j�. Zabieram twoje kiery, wistuj� w waleta karo.

Marek wsun�� do kieszeni pajd� chleba i dwa jab�ka. Zastanawia� si�, w c� to graj� ci dwaj. Ale w gruncie rzeczy wcale go to nie obchodzi�o. Musia� si� przej��. Nie sko�czy� swego marszu. Nie oswoi� si� z t� my�l�. Wyszed� i skr�ci� tym razem w przeciwn� stron� ulicy Chasle, mijaj�c front zachodni. Zmrok by� ju� bliski.

Szed� jeszcze przez dobre dwie godziny. Po�o�y� ogryzek jab�ka na obrze�u fontanny przy Saint-Michel, drugi na cokole Lwa z Belfort. Z ogromnym trudem dowl�k� si� do tego lwa i resztk� si� wspi�� si� na cok�. Widnieje na nim kr�tki poemacik, zapewniaj�cy, �e noc� ten lew spokojnie przechadza si� po Pary�u. Marek pomy�la� z ulg�, �e przynajmniej to na pewno jest bujda. Kiedy zeskoczy� na ziemi�, czu� si� ju� znacznie lepiej. Wr�ci� na ulic� Chasle jeszcze z b�lem g�owy, ale ju� odpr�ony. Oswoi� si� z t� my�l�. Zrozumia�. Wszystko by�o w porz�dku. Wiedzia�, gdzie jest Zofia. Zaj�o mu to sporo czasu.

Spokojnie wszed� do ciemnego �refektarza�. By�o wp� do dwunastej, wszyscy ju� spali. Zapali� �wiat�o, nape�ni� czajnik elektryczny wod�. Przera�aj�cego zdj�cia nie by�o ju� na drewnianym stole. Le�a�a na nim tylko jaka� karteczka. Rozpozna� charakter pisma Mateusza: �Julia s�dzi, �e wie, gdzie ona si� ukrywa. Jedziemy razem do Dourdan. Boj� si�, �eby nie pr�bowa�a pom�c jej w ucieczce. Je�eli si� czego� dowiem, zadzwoni� do Aleksandry. Pozdrowienia pierwotniaka. Mateusz�.

Marek upu�ci� czajnik.

��Co za dure�! � szepn��. � Co za dure�!

Przeskakuj�c po kilka stopni, wbieg� na trzecie pi�tro.

���ukasz, ubieraj si�! � krzykn��, szarpi�c go za rami�.

�ukasz otworzy� oczy, gotuj�c si� do walki na s�owa.

��Nie, nie czas na to, �adnych dyskusji. Jeste� mi potrzebny. Zbieraj si�!

Potem Marek pobieg� na poddasze i wyci�gn�� z ��ka Vandooslera.

��Ona ucieknie! � rzuci�, zadyszany. � Szybko, Julia, Mateusz, oni ju� pojechali! Ten idiota, Mateusz, nie zdaje sobie sprawy z zagro�enia. Wyje�d�am natychmiast z �ukaszem. Ty wyci�gnij z ��ka Leguenneca. Zabierz si� z jego lud�mi do Dourdan, w alej� Strzelistych Cis�w dwana�cie.

I Marek wypad� jak burza. Po wielogodzinnych biegach i marszach z trudem zmusza� nogi do ruchu. �ukasz, jeszcze nie ca�kiem rozbudzony, schodzi� na d�, po drodze wskakuj�c w buty i trzymaj�c w r�ku krawat.

��Czekam na ciebie przed domem Relivaux! � krzykn�� Marek, wyprzedzaj�c go.

Zbieg� po schodach, b�yskawicznie pokona� odleg�o�� dziel�c� go od furtki i zacz�� wrzeszcze�, stoj�c pod oknem Piotra Relivaux.

Piotr wychyli� si� zaniepokojony. Dopiero niedawno wr�ci�, a odkrycie napisu na czarnym samochodzie ca�kowicie go pogr��y�o.

��Prosz� rzuci� mi kluczyki do samochodu! � krzykn�� Marek. � To sprawa �ycia lub �mierci!

Relivaux nie zadawa� �adnych pyta� i nie namy�la� si�. Kilka sekund p�niej Marek wsun�� r�k� za sztachety i chwyci� spadaj�ce kluczyki.

O Relivaux mo�na by�o m�wi�, co si� tylko chcia�o, ale nikt nie nazwa�by go kiepskim miotaczem.

��Dzi�kuj�! � krzykn�� Marek.

Wskoczy� do wozu, ruszy� i ju� w biegu otworzy� drzwi, �eby zabra� nadchodz�cego �ukasza. A �ukasz zwi�za� krawat, po�o�y� na udach p�ask� butelk�, roz�o�y� siedzenie i przybra� wygodn� pozycj�.

��Co to za flaszka? � zapyta� Marek.

��Rum do wypiek�w. Na wszelki wypadek.

��Sk�d to wzi��e�?

��To moje. Kupi�em rum, �eby piec ciasto.

Marek wzruszy� ramionami. Ca�y �ukasz!

Marek jecha� szybko. Zacisn�� z�by. Pary�, p�noc, p�dz�cy samoch�d. By� pi�tkowy wiecz�r, ruch by� spory i Marek poci� si� ze zdenerwowania, wymija�, wyprzedza�, lekcewa�y� �wiat�a. Dopiero na obrze�ach miasta, wje�d�aj�c na pust� tras� krajow�, odzyska� zdolno�� m�wienia.

��Za kogo uwa�a si� ten ca�y Mateusz! � krzykn��. � My�li, �e dor�s� do walki z kobiet�, kt�ra za�atwi�a ju� tylu ludzi? Nie zdaje sobie sprawy, czym to grozi! Ona jest gorsza od tura!

Poniewa� �ukasz si� nie odzywa�, Marek rzuci� na niego okiem. Ten g�upek spa�, i to g��boko!

���ukasz! � wrzasn�� Marek. � Baczno��!

Nie zadzia�a�o. Kiedy ten facet postanowi� spa�, nie da�o si� go wyrwa� z tego stanu, dop�ki sam tego nie chcia�. Dok�adnie tak samo by�o z wojn�. Marek doda� gazu.

O pierwszej w nocy zahamowa� przed posesj� przy alei Strzelistych Cis�w. Solidna, drewniana brama domu Zofii by�a zamkni�ta. Marek wywl�k� �ukasza z samochodu i podtrzymywa� go w pozycji stoj�cej.

��Baczno��! � powt�rzy�.

��Nie wrzeszcz tak � mrukn�� �ukasz. � Obudzi�em si�. Zawsze czuwam, kiedy wiem, �e sta�em si� niezast�piony.

��Pospiesz si� � powiedzia� Marek. � Podsad� mnie, jak wtedy.

���ci�gaj buty � poleci� �ukasz.

��Odbi�o ci! I tak mo�e by� ju� za p�no! Splataj r�ce, bez gadania!

Marek opar� stop� na r�kach �ukasza i wdrapa� si� na mur. Z trudem zdo�a� na nim usi���.

��Twoja kolej � zwr�ci� si� do Marka, podaj�c mu r�k�. � Przysu� ten �mietnik, wskocz na niego i z�ap mnie za r�k�.

Po chwili �ukasz siedzia� jak w siodle na murze, obok Marka. Niebo przes�ania�y chmury, noc by�a bardzo ciemna.

�ukasz zeskoczy�, Marek poszed� w jego �lady.

Znalaz�szy si� ju� w ogrodzie, Marek stara� si� odszuka� w ciemno�ciach drog�. Pomy�la� o studni. W�a�ciwie my�la� o niej ju� od d�u�szego czasu. Studnia. Woda. Mateusz. Studnia, idealne miejsce wiejskiej zbrodni w wiekach �rednich. Gdzie jest ta przekl�ta studnia? To tam, to ten ja�niejszy zarys. Marek ruszy� biegiem, �ukasz bez pytania uczyni� to samo. Nic nie s�ysza�, �adnych ha�as�w, tylko odg�os krok�w w�asnych i �ukasza. Ogarnia�a go panika. Szybko odrzuci� ci�kie deski, kt�rymi przykryto otw�r. Cholera, zapomnia� o latarce. Zreszt� ju� od dawna nie mia� �adnej latarki. Chyba od dw�ch lat. Co najmniej. Pochyli� si� i zawo�a� Mateusza.

Zupe�na cisza. Dlaczego upar� si�, �e to studnia? Na Boga, dlaczego nie szturmowa� domu albo nie przetrz�sa� zagajnika? Nie, to studnia, by� pewien. To �atwe, czyste, �redniowieczne, nie pozostawia �lad�w. Uni�s� ci�kie, cynowe wiadro i bardzo ostro�nie obraca� korb�, opuszczaj�c je powoli. Kiedy poczu�, �e dotkn�o lustra wody, zablokowa� �a�cuch i zacz�� si� spuszcza�.

��Sprawdzaj, czy �a�cuch jest zablokowany � pouczy� �ukasza. � I na krok nie odchod� od tej piekielnej studni. Ale przede wszystkim, uwa�aj na siebie. Nie ha�asuj, nie panikuj. Dla niej nie ma ju� znaczenia, czy trup�w b�dzie pi��, czy sze��, skoro cztery i tak ma na koncie. I daj mi t� flaszeczk� rumu.

Marek zsuwa� si�, wyhamowuj�c nogami. Naprawd� oblecia� go strach. Studnia by�a ciasna, czarna, lepka i lodowata jak wszystkie studnie, ale przynajmniej �a�cuch by� mocny. Marek da�by g�ow�, �e pokona� co najmniej sze��, siedem metr�w, gdy tr�ci� nog� wiadro, a lodowata woda zmoczy�a mu kostki. Zsun�� si� jeszcze ni�ej, do p� uda, i wtedy poczu�, �e to przejmuj�ce zimno rozedrze mu sk�r�. Poczu� te�, �e jakie� cia�o napiera na jego nogi, i o ma�o nie wrzasn��.

Zawo�a�, ale Mateusz nie odpowiada�. Oczy Marka oswoi�y si� ju� z ciemno�ci�. Zanurzy� si� a� po pas. Jedn� r�k� wymaca� cia�o �owcy-zbieracza, kt�ry jak jaki� dure� da� si� zepchn�� do tej studni. G�owa i kolana Mateusza wystawa�y nad wod�. Najwyra�niej zdo�a� oprze� d�ugie nogi o �ciany. Ca�e szcz�cie, �e wrzucono go do tak w�skiej studni. Uda�o mu si� wytrwa� w pozycji, kt�ra op�ni�a utoni�cie. Ale od jak dawna za�ywa� lodowatej k�pieli? Od jak dawna osuwa� si�, centymetr po centymetrze, �ykaj�c t� ciemn� wod�?

Marek nie zdo�a�by wydoby� bezw�adnego Mateusza. �owca i zbieracz w jednej osobie musia� odzyska� przynajmniej tyle si�, �eby chwyci� �a�cuch.

Marek owin�� �a�cuch wok� swego prawego ramienia, opar� stopy o wiadro, mocniej chwyci� Mateusza i zacz�� go wyci�ga�. Ale on by� taki wysoki i taki ci�ki. Marek opada� z si�. Stopniowo Mateusz wynurza� si� z wody i po kwadransie ci�kiej pracy jego tors le�a� ju� na wiadrze. Marek podtrzymywa� go nog�, kt�r� opar� o �cian�. Lew� r�k� zdo�a� si�gn�� po butelk� rumu, kt�r� wsun�� do kieszeni. Je�eli Mateusz mia� w sobie jeszcze do�� �ycia, musia� znienawidzi� to paskudztwo do ciasta. Marek la� mu alkohol do ust. Rum sp�ywa� po brodzie nieszcz�nika, ale ten zaczyna� reagowa�. Marek nawet na u�amek sekundy nie dopu�ci� do siebie my�li, �e Mateusz m�g�by umrze�. Nie on, nie �owca-zbieracz. Marek wymierzy� mu kilka niezdarnych policzk�w i zn�w zacz�� poi� rumem. Mateusz si� krztusi�. Odzyskiwa� przytomno��.

��S�yszysz mnie? To ja, Marek.

��Gdzie jeste�my? � zapyta� g�uchym g�osem Mateusz. � Zimno mi. Zdycham.

��Siedzimy w studni. A gdzie mieliby�my by�?

��Zepchn�a mnie � wybe�kota� Mateusz. � Og�uszy�a i zepchn�a, nie zauwa�y�em nawet, kiedy si� do mnie podkrad�a.

��Wiem � szepn�� Marek. � �ukasz nas st�d wyci�gnie. Jest na g�rze.

��Ona wypruje mu flaki � j�cza� Mateusz.

��Nie martw si� o niego. Na pierwszej linii jest niezr�wnany. Pij.

��Co to za g�wno?

Mateusz m�wi� ledwie s�yszalnym, be�kotliwym g�osem.

��To rum do wypiek�w, �ukasz go kupi�. Rozgrzewa ci�?

��Ty te� si� napij. Ta woda parali�uje.

Marek po�kn�� par� �yk�w. Owini�ty wok� ramienia �a�cuch wgryza� mu si� w cia�o, pali�.

Mateusz znowu zamkn�� oczy. Oddycha�, ale to by�o jedyne, na co m�g� si� zdoby� jego organizm, Marek gwizdn�� i w ma�ym, ja�niejszym od tunelu kr�gu pojawi�a si� g�owa �ukasza.

���a�cuch! � powiedzia� Marek. � Wci�gaj go powoli, ale uwa�aj, �eby nie opada�! I nie szarp, bo go wypuszcz�!

G�os Marka odbija� si� pot�nym echem, og�uszaj�c jego samego. Zreszt� mo�e w tej studni odr�twia�y mu nawet uszy.

Us�ysza� szcz�kanie metalu. To �ukasz rozsup�ywa� w�ze� blokuj�cy �a�cuch, r�wnocze�nie utrzymuj�c jego napr�enie, �eby Marek nie osun�� si� w g��b studni. �ukasz by� doskona�y, po prostu �wietny. A potem �a�cuch zacz�� si� bardzo wolno unosi�.

��Zwijaj go oczko po oczku! � krzykn�� Marek. � Mateusz jest ci�ki jak tur!

��Uton��? � krzykn�� �ukasz.

��Nie! Zwijaj, �o�nierzu!

��Nie gadaj o byle g�wnie! � krzykn�� weselej �ukasz.

Marek chwyci� Mateusza za spodnie. Mateusz przewi�zywa� je grubym sznurem, kt�ry okaza� si� w tej sytuacji bardzo praktyczny. To by�a jedyna zaleta, jak� Marek potrafi� przypisa� siermi�nemu sznurowi, opasuj�cemu tali� Mateusza. G�owa �owcy-zbieracza obija�a si� czasami o �ciany studni, ale na szcz�cie Marek widzia�, �e s� coraz bli�ej ja�niejszego kr�gu ostatniej cembrowiny. �ukasz wydoby� Mateusza na zewn�trz i u�o�y� go na ziemi. Marek sam wygrzeba� si� z czarnej otch�ani i osun�� si� na traw�. Uwolni� rami� od �a�cucha, krzywi�c si� z b�lu. Krwawi�o.

��Owi� r�k� moj� marynark� � powiedzia� �ukasz.

��Nic nie s�ysza�e�?

��Nic. Tw�j wuj zaraz tu b�dzie.

��Nie spieszy� si�. Walnij Mateusza par� razy po g�bie i natrzyj go mocno. Chyba znowu odp�yn��.

Leguennec przybieg� do nich pierwszy i natychmiast ukl�k� przy Mateuszu. On przynajmniej mia� latark�.

Marek wsta�, prostuj�c rami�, ale mia� wra�enie, �e to kawa� bazaltu. Wyszed� naprzeciw sze�ciu policjantom.

��Jestem pewien, �e ukry�a si� w tym zagajniku � powiedzia�.

Juli� odnaleziono po dziesi�ciu minutach. Dwaj funkcjonariusze prowadzili j� pod r�ce. Sprawia�a wra�enie wycie�czonej, by�a podrapana i posiniaczona.

��Ona� � dysza�a Julia � a ja uciek�am.

Marek rzuci� si� na ni� i chwyci� za rami�.

��Zamknij si� wreszcie � wrzasn��, szarpi�c j� � zaniknij si�!

��Wkraczamy? � Leguennec spojrza� pytaj�co na Vandooslera.

��Nie � szepn�� Vandoosler. � Nic si� nie stanie, pozw�l mu dzia�a�. To jego sprawa, jego odkrycie. Ja wprawdzie te� co� ju� podejrzewa�em, ale�

��Powiniene� by� mi powiedzie�, Vandoosler.

��Nie mia�em jeszcze pewno�ci. A mediewi�ci stosuj� chyba w�asne metody. Kiedy Marek zaczyna porz�dkowa� my�li, wszystkie zmierzaj� wprost do celu� Najpierw zbiera wszystko, per�y i �miecie, a potem nagle wie, co jest dobre.

Leguennec patrzy� na Marka � dr�twego, o bladej jak p��tno twarzy, kt�ra rysowa�a si� na tle nocnego nieba, o mokrych w�osach � ale wci�� zaciskaj�cego na szyi Julii r�k� po�yskuj�c� sygnetami, szerok� r�k�, kt�ra zaciska�a si� i wygl�da�a naprawd� gro�nie.

��A je�eli mu odbije?

��Nie odbije mu.

Mimo wszystko Leguennec skin�� na swoich ludzi, rozkazuj�c im otoczy� Marka i Juli�.

��P�jd� zaj�� si� Mateuszem � powiedzia�. � Cudem wymkn�� si� ze szpon�w �mierci.

Vandooslerowi przypomnia�o si�, �e Leguennec by� nie tylko rybakiem, ale tak�e ratownikiem na morzu. Woda zawsze jest wod�.

Marek pu�ci� wreszcie Juli� i tylko na ni� patrzy�. By�a odra�aj�co brzydka, by�a pi�kna. Rozbola� go �o��dek. Mo�e to od rumu? Teraz kobieta sta�a bez ruchu. Marek dygota�. Mokre ubranie lepi�o mu si� do cia�a, pot�guj�c zimno. Wolno ogarn�� spojrzeniem ogr�d, szukaj�c Leguenneca w�r�d stoj�cych w mroku m�czyzn. Dostrzeg� go nieco dalej, przy Mateuszu.

��Inspektorze � szepn��, podchodz�c do nich � niech pan ka�e wykopa� tamto drzewo. Ona tam jest, wiem o tym.

��Pod drzewem? � zdziwi� si� Leguennec. � Przecie� ju� tam szukali�my.

��W�a�nie � powiedzia� Marek. � Miejsce ju� przeszukane, miejsce, w kt�re nikt ju� nie zajrzy� W�a�nie tam jest Zofia.

Teraz Marek naprawd� trz�s� si� jak osika. Odszuka� butelk� rumu i dopi� resztk� alkoholu. Czu�, �e kr�ci mu si� w g�owie, marzy�, �eby Mateusz rozpali� ogie�, ale Mateusz le�a� na ziemi, a jego ogarn�a ochota, �eby te� si� po�o�y� i wrzeszcze� na ca�e gard�o. Otar� czo�o mokrym r�kawem lewej r�ki, kt�ra jeszcze si� porusza�a. Jego prawe rami� zwisa�o bezw�adnie, a po r�ce ciek�a mu krew.

Podni�s� oczy. Wci�� na niego patrzy�a. Z ca�ego jej dzie�a, kt�re rozsypa�o si� jak domek z kart, pozosta�o tylko to odr�twia�e cia�o i pe�en goryczy up�r spojrzenia.

Oszo�omiony Marek usiad� na trawie. Nie chcia� ju� na ni� patrze�. �a�owa�, �e w og�le j� zobaczy�, �e tak d�ugo ju� patrzy�.

Leguennec pom�g� Mateuszowi unie�� tu��w i usi���.

��Marku� � szepn�� Mateusz.

Ten s�aby g�os wyrwa� Marka z odr�twienia. Gdyby Mateusz mia� wi�cej si�, powiedzia�by �M�w, Marku�. Na pewno by tak powiedzia� ten my�liwy-zbieracz. Marek szcz�ka� z�bami i wyrzuca� z siebie urywane s�owa.

��Dompierre � zacz�� � nie mia� k�opot�w z ortografi�.

Ze zwieszon� g�ow�, siedz�c po turecku, wyrywa� ca�e k�py trawy wok� siebie. Tak samo zachowywa� si�, siedz�c pod bukiem. Rwa� traw� i rozrzuca� jej �d�b�a wok� siebie.

��Napisa� Zofia przez �p�, jakby my�la�, �e �piewaczka u�ywa�a innej ni� grecka wersji imienia. My�leli�my, �e wszystko mu si� pomiesza�o przed �mierci�. Ale dla niego musia�o to by� oczywiste, przecie� czyta� recenzje ojca, szukaj�c jego zab�jcy. On nie napisa� Zofia. Pami�tacie, �e Z by�o rozmazane, prawda? On nie napisa� Zofia� Marka przebieg� dreszcz. Poczu�, �e chrzestny rozbiera go z marynarki, potem z mokrej koszuli. Nie mia� si�y mu pom�c. Wci�� rwa� traw� lew� r�k�. Teraz kto� otuli� go szorstkim kocem, kt�ry dra�ni� sk�r�. To by� koc z policyjnego samochodu. Mateusz mia� taki sam. Te koce drapa�y. Ale by�y ciep�e. Napi�cie mi�ni zel�a�o, Marek wtuli� si� w grub� tkanin�, szcz�ki przesta�y mu tak �a�o�nie dzwoni�. Utkwi� spojrzenie w trawie, bo instynkt kaza� mu unika� jej widoku.

��M�w dalej � us�ysza� g�uchy g�os Mateusza.

Teraz by�o ju� �atwiej. S�owa �atwiej wydobywa�y si� z ust, m�g� m�wi� spokojnie, a jednocze�nie my�le� i dokonywa� rekonstrukcji wydarze�. M�g� m�wi�, ale nie by� ju� w stanie wymawia� tego imienia.

��Zorientowa�em si� � podj�� p�g�osem, zwracaj�c si� do trawy � �e Krzysztof nie m�g�by napisa� Zofia Simeonidis� A wi�c co, na Boga, co chcia� napisa�? Jedna litera niepodobna do siebie, druga przekr�cona� To Z wygl�da�o raczej jak K, a je�li p by�o na swoim miejscu, to napis brzmia� Kopia Simeonidis, kopia, odpowiednik, dublerka� W�a�nie tak, on wskaza� na dublerk� Zofii Simeonidis� Jego ojciec u�y� w artykule uderzaj�cego zwrotu, pisz�c mniej wi�cej tak: �Przez trzy dni Zofi� musia�a zast�powa� jej dublerka, Natalia Domesco, kt�rej �a�osne na�ladownictwo ostatecznie pogr��y�o Elektr�. To na�ladownictwo brzmia�o tu dziwnie, zupe�nie jakby dublerka nie tylko zast�powa�a, ale na�ladowa�a, ma�powa�a Zofi�. Mia�a kr�tko obci�te, ufarbowane na czarno w�osy, czerwone wargi i apaszk� pod szyj�� Tak, w�a�nie tak to zrobi�a i �kopia� by�a szyderczym przydomkiem, kt�ry Dompierre i Fremomdlle nadali dublerce, za bardzo si� staraj�cej� a Krzysztof dobrze o tym wiedzia�, zapami�ta� ten przydomek i zrozumia�, ale o wiele za p�no, a ja zrozumia�em niemal za p�no�

Marek zwr�ci� spojrzenie na Mateusza, kt�ry siedzia� na ziemi, podtrzymywany przez Leguenneca i drugiego inspektora. Zobaczy� te� �ukasza, kt�ry stan�� tu� za �owc�-zbieraczem, jakby chcia� da� mu solidne oparcie dla plec�w. �ukasz w postrz�pionym krawacie, w koszuli ubabranej nalotem ze studni, z twarz� dziecka, rozchylonymi wargami i zmarszczonymi brwiami� Tworzyli zbit� grupk� czterech milcz�cych m�czyzn, wyra�nie odcinaj�c� si� na tle ciemnego nieba, sk�pan� w blasku latarki Leguenneca. Mateusz wygl�da� na p�przytomnego, ale uwa�nie go s�ucha�. Dlatego Marek musia� m�wi�.

��Co z nim? � zapyta�.

��W porz�dku � odpowiedzia� Leguennec. � Zaczyna rusza� palcami u n�g.

��W takim razie wszystko b�dzie dobrze. Mateuszu, odwiedzi�e� j� dzi� rano, w domu?

��Tak � przyzna� Mateusz.

��Rozmawia�e� z ni�? � pyta� Marek.

��Tak, czu�em ciep�o, wtedy, na ulicy, kiedy poszli�my po pijanego �ukasza. By�em go�y, ale nie czu�em ch�odu, tylko ciep�o, na wysoko�ci nerek. Dopiero potem przysz�o mi to do g�owy. Silnik samochodu� Czu�em ciep�o silnika w�a�nie przed jej domem. Dotar�o to do mnie, kiedy oskar�enie pad�o na Gosselina. My�la�em, �e w noc morderstwa wzi�� samoch�d siostry.

��W takim razie ju� wtedy by�o po tobie. Bo pr�dzej czy p�niej, wiedz�c, �e Gosselin jest niewinny, musia�by� znale�� inne wyja�nienie tamtego �ciep�a�. A zostawa�a ju� tylko jedna jedyna mo�liwo�� Ale kiedy wieczorem wr�ci�em do naszej rudery, wiedzia�em o niej wszystko, wiedzia�em dlaczego, zna�em ca�� prawd�.

Marek rozrzuca� wok� siebie �d�b�a zerwanej trawy. Niszczy� sw�j ma�y skrawek ziemi.

��Krzysztof Dompierre napisa� Kopia� Jerzy napad� na Zofi� w jej garderobie i kto� na tym skorzysta�� Kto? Oczywi�cie, dublerka, �kopia�, kt�ra mia�a zast�pi� j� na scenie� Przypomnia�em sobie� lekcje muzyki� to ona by�a przez d�ugie lata dublerk�� nazywa�a si� wtedy Natalia Domesco. Tylko jej brat zna� ca�� prawd�, rodzice s�dzili, �e jest sprz�taczk�� jakie� nieporozumienie, mo�e nawet ostateczne zerwanie� Przypomnia�em sobie� Mateusza, tak, Mateusza, kt�ry nie czu� ch�odu w noc �mierci Dompierre�a, a Mateusz sta� przed jej posesj�, przy jej samochodzie� przypomnia�em sobie� policjanci zasypywali d� obserwowali�my ich z okna, ziemia nie si�ga�a im nawet do p� uda� wi�c nie kopali g��biej od nas� Kto� inny rozkopa� ziemi� ju� po nich, ale wdar� si� g��biej, a� do czarnej i t�ustej warstwy� wi�c� no tak, wiedzia�em ju� wystarczaj�co du�o, �eby pozna� jej losy, jak Ahab pozna� swego zab�jczego wieloryba� i jak on zna�em jej drog� wiedzia�em, sk�d si� wy�ania�

Julia ogarn�a spojrzeniem m�czyzn, kt�rzy otaczali j� p�kolem. Odrzuci�a g�ow� do ty�u i plun�a na Marka. Marek spu�ci� g�ow�. Dzielna Julia o g�adkich i bia�ych ramionach, o przyjaznym ciele i u�miechu. Ca�e to cia�o, jasne po�r�d nocy, mi�kkie, okr�g�e, oci�a�e, pluj�ce� Julia, kt�r� ca�owa� w czo�o, bia�y kaszalot, zab�jczy kaszalot.

Julia splun�a jeszcze na dw�ch stoj�cych obok niej policjant�w. Potem s�ycha� by�o ju� tylko jej g�o�ny, �wiszcz�cy oddech. I kr�tki szyderczy chichot, a potem znowu g�o�ny oddech. Marek wyobra�a� sobie to utkwione w nim spojrzenie. Pomy�la� o Le Tonneau. Dobrze im by�o w tej �beczce�� dym, piwo przy barze, brz�k fili�anek. I zrazy. Zofia �piewaj�ca wy��cznie dla nich, pierwszego wieczoru.

Rwa� traw�. Teraz po jego lewej r�ce pi�trzy�a si� tego spora kupka.

��Zasadzi�a buk � m�wi� dalej. � Wiedzia�a, �e to drzewo zaniepokoi Zofi�, �e b�dzie o nim m�wi�a� Kto by si� nie zaniepokoi�? Napisa�a t� kart� od �Stelyosa�, dogoni�a Zofi� w �rod� wieczorem, w drodze na dworzec, i pod jakim� pretekstem zwabi�a j� do tej swojej zafajdanej �beczki�� Mam to gdzie�, nie chc� nic wi�cej wiedzie�, nie chc� o tym s�ysze�! Mog�a powiedzie�, �e ma wie�ci o Stelyosie� zaci�gn�a j� tam, zamordowa�a w piwnicy, zwi�za�a jak kawa� mi�sa, a noc� przewioz�a do Normandii i wepchn�a do starej zamra�arki w tym swoim domu. Jestem pewien, �e tak by�o!

Mateusz coraz szybciej obraca� splecionymi d�o�mi. Bo�e, tak bardzo pragn�� tej kobiety, kiedy byli tu� obok, w ma�ej �beczce�, noc�, kiedy wychodzili ostatni klienci, a nawet dzisiejszego ranka, gdy ociera� si� o ni�, pomagaj�c w sprz�taniu. Setki razy pragn�� si� z ni� kocha�. W piwnicy, w kuchni, na ulicy. Zrzuci� kelnerski str�j, kt�ry kr�powa� ruchy. Dzi� wieczorem zada� sobie wreszcie pytanie, jaki mroczny instynkt, jaka wielka ostro�no�� kaza�y mu zawsze wycofywa� si� w ostatniej chwili. Zastanawia� si�, dlaczego Julia nigdy nie przejawia�a zainteresowania �adnym m�czyzn�.

Chrapliwy d�wi�k go zelektryzowa�.

��Niech milczy! � wrzasn�� Marek, nie odrywaj�c oczu od trawy. Potem g��boko odetchn��. W zasi�gu jego lewej r�ki zosta�o ju� niewiele trawy. Zmieni� pozycj�. Musia� usypa� drug� kupk� zerwanych �dziebe�.

��Kiedy Zofia znikn�a � m�wi� bardzo zmienionym g�osem � wszyscy wpadli w pop�och, przede wszystkim ona, wierna i lojalna przyjaci�ka. Rozkopanie przez policj� ziemi pod tym drzewem by�o nieuniknione i w ko�cu to zrobiono. Ale policjanci nic nie znale�li, wi�c na nowo zasypali d� Teraz ju� wszyscy pogodzili si� z my�l�, �e Zofia uciek�a z tym Stelyosem. A wtedy� wtedy miejsce by�o ju� przygotowane� Mog�a spokojnie pogrzeba� Zofi� tam, gdzie nikt, nawet policja, nigdy by jej nie szuka�, bo ju� to zrobiono! Pod drzewem� W og�le nikt nie zamierza� poszukiwa� Zofii, poniewa� wszyscy byli przekonani, �e zaszy�a si� na kt�rej� z wysp. Jej zw�oki, w grobie pod nietykalnym bukiem, nigdy ju� by si� nie pojawi�y� Potrzebny by� tylko odpowiedni moment, chwila spokoju, bez w�cibskich s�siad�w, bez rozmaitych natr�t�w, bez nas�

Marek znowu przerwa�. Mia� tyle do powiedzenia. To trwa�o bez ko�ca. Odnosi� wra�enie, �e coraz trudniej przychodzi mu porz�dkowanie tego wszystkiego zgodnie z nakazami rozs�dku. Ale porz�dkowanie musia�o poczeka�, a� rozs�dek powr�ci.

��Zabra�a nas wszystkich do Normandii. Noc� za�adowa�a do samochodu zamro�on� paczk� i przyjecha�a na ulic� Chasle. Relivaux nie by�o w domu, a my, jak idioci, spali�my sobie spokojnie w jej domu, sto kilometr�w st�d! Wykona�a t� paskudn� robot�, pogrzeba�a j� pod bukiem. Jest silna� Wcze�nie rano wr�ci�a po cichu, po cichu�

Dobrze. Mia� ju� za sob� to, co najtrudniejsze. Chwil�, kiedy Zofia spocz�a pod drzewem. Teraz m�g� przerwa� wyrywanie trawy. Wiedzia�, �e zaraz wszystko minie. W dodatku to te� by�a trawa Zofii.

Wsta� i ruszy� miarowym krokiem, przytrzymuj�c lew� r�k� koc. �ukaszowi skojarzy� si� w tej chwili z Indianinem z Ameryki Po�udniowej, mo�e przez sztywne i mokre w�osy, kt�re oblepia�y mu czo�o i policzki, mo�e przez ten koc. Szed�, nie zbli�aj�c si� do niej, kr��y�, unikaj�c patrzenia na ni�.

��Nie ucieszy� jej widok siostrzenicy Zofii, kt�ra pojawi�a si� nagle z dzieckiem. Tego nie przewidzia�a. Aleksandra uzgodni�a wszystko z ciotk� i nie chcia�a przyj�� do wiadomo�ci, �e Zofia tak po prostu znikn�a. A Aleksandra by�a uparta jak mu�, wi�c zacz�o si� �ledztwo i znowu szukano Zofii. Zabranie cia�a spod drzewa by�o zbyt ryzykowne, dlatego musia�a dostarczy� glinom i trupa, �eby doprowadzi� do zako�czenia poszukiwa�, zanim przetrz�sn� ka�dy k�t w okolicy. To ona wybra�a sobie biedn� Luiz� z Austerlitz, to ona zaci�gn�a j� do Maisons-Alfort i ona j� spali�a!

Marek znowu krzycza�. Stara� si� oddycha� wolno, przepon�. Po chwili m�wi� ju� dalej.

��Rzecz jasna dysponowa�a skromnym baga�em Zofii. Wsun�a z�ote pier�cionki na palce Luizy, po�o�y�a torebk� na przednim siedzeniu i wznieci�a ogie� Wielki ogie�! Nie mog�o przecie� przetrwa� nic, dzi�ki czemu zidentyfikowano by Luiz�, nic, co wskazywa�oby na dzie� jej �mierci� Stos, pot�ny po�ar, istne piek�o� Wiedzia�a jednak, �e bazalt to przetrwa. A ten bazalt natychmiast przywo�a imi� Zofii� przem�wi�

Julia zacz�a niespodziewanie wrzeszcze�. Marek zastyg� w bezruchu, dopiero po chwili zatka� sobie uszy � lewe r�k�, prawe uniesionym ramieniem. Dotar�y do niego tylko okruchy jej krzyk�w: bazalt, Zofia, �mier�, zdycha�, Elektra, zdycha�, �piewa�, nikt, Elektra.

��Uciszcie j�! � zawo�a� Marek. � Uciszcie j�, zabierzcie j� st�d, nie mog� jej ju� s�ucha�!

Rozleg�y si� jakie� ha�asy, odg�osy spluni�� i przekle�stwa, i krok�w policjant�w, kt�rzy na polecenie Leguenneca odchodzili z Juli�. Kiedy Marek zrozumia�, �e Julii ju� tu nie ma, opu�ci� r�ce. Teraz m�g� patrze� tam, gdzie chcia�. Bo ona nareszcie znikn�a.

��Tak, ona te� �piewa�a � powiedzia� � ale za kulisami, by�a potrzebna jak pi�te ko�o u wozu i nie mog�a przepchn�� si� na scen�. Marzy�a o swojej szansie! Zazdro�ci�a Zofii tak bardzo, �e by�a bliska ob��du� Dlatego sama da�a sobie t� szans� � nam�wi�a swojego g�upawego brata do napastowania i pobicia Zofii, co w ko�cu umo�liwi�o jej zast�pienie �piewaczki, niby to bez przygotowania� pomys� by� prosty�

��Usi�owanie gwa�tu? � zapyta� Leguennec.

��S�ucham? Usi�owanie gwa�tu? Ale� na zam�wienie siostry, �eby uwiarygodni� napa�� ta pr�ba gwa�tu by�a tylko gr��

Marek zamilk�, podszed� do Mateusza, przyjrza� mu si� uwa�nie, pokiwa� g�ow� i zn�w zacz�� kr��y�. Robi� nienaturalnie du�e kroki, a jego r�ce zwisa�y bezw�adnie. Zastanawia� si�, czy i Mateusz ma wra�enie, �e policyjny koc jest taki szorstki. Pewnie nie. Mateusz nie nale�a� do os�b wra�liwych na ostre tkaniny. Zastanawia� si� te�, jak m�g� tyle m�wi�, skoro p�ka�a mu g�owa, bola�o serce, sk�d to wszystko wiedzia� i dlaczego m�wi� o tym tak po prostu� Jak to mo�liwe? Nie potrafi� znie��, �e Zofi� uznano za morderczyni�, nie, to by� fa�szywy wniosek, by� tego pewien, wiedzia�, �e to niemo�liwe� Trzeba by�o si� cofn��, zacz�� od �r�de�, wszystko jeszcze raz przeanalizowa� to nie mog�a by� Zofia� to musia� by� kto� inny� jaka� inna historia� Snu� t� histori� odcinek po odcinku, przed chwil�, skrawek po skrawku� potem po kawa�ku odtworzy� tras� wieloryba, pozna� jego instynkty� jego pragnienia� wtedy, kiedy siedzia� przy fontannie na Saint-Michel� jego szlak� jego �owiska� przy Lwie na Denfert-Rochereau, kt�ry nocami schodzi z coko�u� kt�ry w��czy si� po ciemnym mie�cie, kt�ry wyczynia r�ne lwie sztuczki, gdy nikt tego nie widzi. Lew z br�zu� jak ona� lew, kt�ry wraca rankiem na piedesta�, uk�ada si� na nim i zn�w udaje pos�g, absolutnie nieruchomy, dodaj�cy otuchy, niewzbudzaj�cy podejrze� rankiem na cokole, rankiem w �beczce�, przy barze, wierna samej sobie� uprzejma� ale niekochaj�ca nikogo, nieczuj�ca tego �ciskania w �o��dku, nigdy, nawet dla Mateusza, nic� tak, ale noc�, wszystko wygl�da�o inaczej, toczy�a si� inna historia� Zna� jej �cie�ki, m�g� o nich opowiedzie� opowiedzia� sobie ju� wszystko, a teraz dopad� j�, chwyci�, jak Ahab trzyma� za kark swojego obrzydliwego kaszalota, kt�ry ze�ar� mu nog�

��Chcia�bym obejrze� jego r�k� � szepn�� Leguennec.

��Zostaw go, do czorta! � mrukn�� Vandoosler.

���piewa�a przez trzy wieczory � podj�� Marek � po tym, jak jej brat wys�a� Zofi� do szpitala� ale krytycy j� zignorowali, gorzej, dw�ch po prostu wdepta�o j� w ziemi�, definitywnie i brutalnie, Dompierre i Fremonville� A Zofia zmieni�a dublerk� Dla Natalii Domesco to by� ju� koniec� Musia�a rozsta� si� ze scen�, zapomnie� o �piewie, zosta� tylko jej ob��d i pycha, i nie wiem jakie jeszcze paskudztwa. I �y�a po to, �eby unicestwi� ludzi, kt�rzy j� zniszczyli� inteligentna, muzykalna, szalona, pi�kna, demoniczna� pi�kna na swym piedestale� jak pos�g� nieprzenikniona�

��Prosz� pokaza� mi t� r�k� � powiedzia� Leguennec.

Marek potrz�sn�� g�ow�.

��Czeka�a ca�y rok, �eby wszyscy zd��yli zapomnie� o �Elektrze�, i zabi�a dw�ch krytyk�w, kt�rzy z�amali jej karier�, po up�ywie wielu miesi�cy, na zimno� A z Zofi� odczeka�a dalszych czterna�cie lat. Musia�o min�� wiele czasu, �eby �mier� krytyk�w popad�a w zapomnienie, �eby nie da�o si� powi�za� tych spraw� Czeka�a i mo�e rozkoszowa�a si� tym� nie wiem� Ale pod��a�a za ni�, obserwowa�a z domu, kt�ry kilka lat p�niej kupi�a tu� obok willi �piewaczki� mo�liwe, �e znalaz�a jaki� spos�b, �eby nak�oni� w�a�cicieli posesji do jej sprzeda�y, tak, to bardzo prawdopodobne� przecie� nie zdawa�a si� na przypadek. Wr�ci�a do naturalnego koloru w�os�w, jasnego, i zmieni�a fryzur�, min�y lata, Zofia jej nie pozna�a, jak nie pozna�a Jerzego� Ryzyko by�o minimalne, bo �piewaczki ledwie znaj� swoje dublerki� A je�li chodzi o statyst�w�

Leguennec ju� bez pytania chwyci� r�k� Marka i przetar� ran� �rodkiem dezynfekcyjnym albo innym cuchn�cym �wi�stwem. Marek pozwoli� mu na to, nawet nie poczu�, �e co� si� dzieje, nie czu� nawet tej r�ki.

Vandoosler obserwowa� go. Chcia�by mu przerwa�, zada� kilka pyta�, ale wiedzia�, �e w tej chwili Markowi nie wolno przerywa�. Nie budzi si� lunatyka, bo podobno mo�e sobie skr�ci� kark. Vandoosler nie mia� poj�cia, czy to prawda, czy bujda, ale wiedzia�, �e Marka nie wolno teraz wyrywa� z transu. Nie wolno go by�o budzi�, kiedy stawa� si� poszukiwaczem. Bo m�g� si� przewr�ci�. Wiedzia�, �e zaraz po opuszczeniu rudery Marek pomkn�� jak strza�a prosto do celu, to by�o oczywiste, zupe�nie jak wtedy, kiedy by� dzieckiem i nie m�g� si� z czym� pogodzi� � wtedy ucieka� biegiem. Z tamtych czas�w wiedzia� te�, �e Marek potrafi� posuwa� si� bardzo szybko, wyt�a� do kresu wytrzyma�o�ci, dop�ki nie znalaz� tego, czego szuka�. Przedtem wpad� do rudery i wzi�� jab�ka i chleb, to Vandoosler dok�adnie zapami�ta�. Ale nie powiedzia� ani s�owa. Jednak skupienie, nieobecne oczy, niema w�ciek�o��, tak � wszystko si� zgadza�o� I gdyby nie by� tak zaprz�tni�ty gr� w karty, zauwa�y�by, �e Marek szuka�, �e by� bliski odkrycia, �e ju� czai� si� na zwierzyn� �e odtwarza� logik� Julii i zaczyna� wiedzie� A teraz opowiada�� Leguennec na pewno my�la�, �e Marek opowiada to z niewiarygodnie zimn� krwi�, ale Vandoosler wiedzia�, �e taka mowa, te zdania, raz urywane, raz p�ynne, ale wyrzucane bez przerwy, jak statek pchany przez porywy wiatru od rufy, u Marka nie mia�a nic wsp�lnego z zimn� krwi�. By� pewien, �e w tej chwili jego siostrzeniec mia� tak napi�te i zbola�e mi�nie, �e mo�e trzeba by je owin�� ciep�ymi r�cznikami, �eby odzyska�y zdolno�� ruchu. Cz�sto musia� tak robi�, kiedy Marek by� ma�ym ch�opcem. Wszyscy my�leli teraz, �e Marek chodzi normalnie, jednak on, Vandoosler, doskonale widzia� w ciemno�ciach, �e od bioder po kostki by� jak z kamienia. Gdyby mu teraz przerwa�, pozosta�by na d�ugo jak kamie� i dlatego nale�a�o pozwoli�, �eby sko�czy�, dope�ni� dzie�a, wr�ci� do portu po tej piekielnej w�dr�wce my�li. Dopiero wtedy jego nogi odzyskaj� zwinno��.

��Kaza�a Jerzemu zanikn�� g�b� na k��dk�, zreszt� on te� by� umoczony � ci�gn�� Marek. � Tak czy inaczej Jerzy us�ucha�. Mo�e to jedyny cz�owiek, kt�rego potrafi�a kocha�, ale nawet tego nie jestem pewien. Jerzy jej ufa�� Mo�e naopowiada�a mu, �e marzy o jeszcze jednej szansie i dlatego zbli�a si� do Zofii. To ufny nied�wied� bez szczypty wyobra�ni, nigdy nie domy�li�by si�, �e Julia chce zabi� Zofi� ani �e zastrzeli�a krytyk�w� Nieszcz�sny Jerzy� nigdy nie by� zakochany w Zofii. K�amstwo� Wszystko ton�o w k�amstwie� Szcz�liwe s�siedzkie spotkania w Le Tonneau by�y k�amstwem. Ona polowa�a na Zofi�, chcia�a wiedzie� o niej wszystko i zosta� jej przyjaci�k�, chcia�a, �eby wszyscy wierzyli w ich przyja��, bo chcia�a zabi� Zofi�.

Jasne. Teraz �atwo b�dzie i o dowody, i o �wiadk�w. Obserwowa�, co robi z jego r�k� Leguennec. A policjant w�a�nie banda�owa� mu rami�. Widok nie by� zbyt mi�y. Marka potwornie bola�y nogi, znacznie bardziej ni� ta r�ka. Zmusza� je do chodzenia, jakby chcia� uruchomi� mechanizm, kt�ry si� zaci��. Ale przywyk� do tego, zna� to, to by�o nieuniknione.

��I pi�tna�cie lat po �Elektrze� nareszcie zastawi�a pu�apk�. Zabi�a Zofi�, zabi�a Luiz�, podrzuci�a w�osy Zofii do baga�nika wozu Aleksandry, zabi�a Dompierre�a. Udawa�a, �e chroni Aleksandr�, daj�c jej alibi na noc zab�jstwa. Ale w rzeczywisto�ci s�ysza�a, �e �ukasz wrzeszcza� jak op�tany, stercz�c o drugiej nad ranem na �mietniku� Bo w�a�nie wr�ci�a z hotelu Dunaj, gdzie zad�ga�a tego biedaka. By�a pewna, �e jej �ochrona� nie pomo�e Aleksandrze, �e z pewno�ci� ujawni� jej k�amstwo. Dlatego mog�a spokojnie �wyzna�, �e Aleksandra wysz�a � nikt nie zarzuci�by jej, �e j� zdradzi�a� To ohydne, po prostu brak mi ju� s��w�

Marek przypomnia� sobie ich rozmow� przy barze. �Jeste� dobra, Julio�� Nawet nie za�wita�o mu w g�owie, �e Julia mo�e nim manipulowa�, �eby pogr��y� Aleksandr�. Tak, ohyda to naprawd� zbyt s�abe s�owo.

��Ale podejrzenie pad�o na jej brata. Kr�g zbytnio si� zaciska�. Nak�oni�a go do ucieczki, �eby nie zacz�� m�wi�, �eby nie strzeli� jakiej� gafy. Szcz�cie dopisa�o jej raz jeszcze, kiedy na karoserii odnaleziono wiadomo�� od zmar�ego. To j� ocali�o� Dompierre oskar�y� Zofi�, �ywego trupa! Wszystko by�o w idealnym porz�dku� Ale ja nie potrafi�em si� z tym pogodzi�. Nie Zofia, nie, nie Zofia� I nadal nie rozumia�em, sk�d si� wzi�o drzewo� Nie, nie mog�em si� z tym pogodzi�

��Smutna wojna � powiedzia� �ukasz.

Kiedy oko�o czwartej nad ranem wr�cili do rudery, buk by� ju� wykopany, a cia�o Zofii ekshumowano i zabrano. Tym razem nikt nie pomy�la�, �eby ponownie zasadzi� drzewko.

Ewangeli�ci byli zbyt poruszeni i zm�czeni, �eby po�o�y� si� spa�. Marek i Mateusz, nadal otuleni w koce, przysiedli na murku. �ukasz stan�� po przeciwnej stronie ulicy, na �mietniku. Spodoba�o mu si� to. Vandoosler pali�, przechadzaj�c si� tam i z powrotem. Noc by�a ciep�a. A zabawa ze studni� sko�czy�a si� tak, jak my�la�. Po �a�cuchu na pewno zostanie szrama na ramieniu, skr�cona jak wij�cy si� w��.

��B�dzie pasowa� do twoich pier�cieni � rzek� �ukasz.

��Przecie� to na drugiej r�ce!

Aleksandra wpad�a si� z nimi przywita�. Obudzi�a si�, kiedy policjanci przyjechali wykopa� drzewo i odnale�li zw�oki, i nie mog�a ju� zasn��. Przyszed� tak�e Leguennec. Odda� jej bazalt. A Mateusz powiedzia�, �e przed chwil�, kiedy siedzia� w wozie policyjnym, przypomnia� sobie zako�czenie tamtej wyliczanki z krow�. Wr�ci�o samo, kiedy wcale o tym nie my�la�. Powie jej to kt�rego� dnia, bo w ko�cu to zupe�nie nieistotny drobiazg. Jasne!

Aleksandra u�miechn�a si�. Marek si� jej przygl�da�. Chcia�by, �eby go pokocha�a. Tak po prostu, nagle, �eby spr�bowa�

��Mateuszu, powiedz mi wreszcie � zagadn�� koleg� � co szepta�e� do ucha Julii, kiedy chcia�e� j� sk�oni� do m�wienia?

��Nic� Szepta�em tylko: �M�w, Julio�.

Marek westchn��.

��Domy�la�em si�, �e nie ma w tym �adnej sztuczki. To by by�o zbyt pi�kne.

Aleksandra uca�owa�a ich i posz�a. Nie chcia�a zostawia� synka samego. Vandoosler powi�d� wzrokiem za jej wysok�, smuk�� sylwetk�, kt�ra coraz bardziej si� oddala�a. Trzy ma�e punkciki. Bli�ni�ta, jego �ona. Cholera! Zwiesi� g�ow�, zgni�t� niedopa�ek obcasem.

��Powiniene� i�� spa� � us�ysza� g�os Marka.

Vandoosler ruszy� w stron� rudery.

��Odk�d to wuj ci� s�ucha? � zdziwi� si� �ukasz.

��Nie s�ucha mnie � odpar� Marek. � Zobacz, wraca.

Vandoosler podrzuci� przedziurawion� pi�ciofrank�wk� i chwyci� j� w locie.

��Musimy j� wywali� � powiedzia�. � I tak nie da si� jej podzieli� na dwana�cie cz�ci.

��Nie ma nas przecie� dwunastu � powiedzia� Marek. � Jest nas czterech.

��A to by by�o zbyt proste � odpar� Vandoosler.

Zamachn�� si� i moneta zabrz�cza�a gdzie� daleko, spadaj�c na chodnik. �ukasz stan�� na �mietniku, �ledz�c prawdopodobny tor jej lotu.

���egnaj, soldzie! � zawo�a�.