<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?><FictionBook xmlns="http://www.gribuser.ru/xml/fictionbook/2.0" xmlns:l="http://www.w3.org/1999/xlink"><description><title-info><genre>sf</genre><author><first-name>China</first-name><last-name>Mi�ville</last-name></author><book-title>Blizna</book-title><annotation><p>Blizna, rozgrywaj�ca si� w tym samym �wiecie co Dworzec Perdido, to kreacjape�na rozmachu i m�odzie�czej energii, wida� w niej przy tym, �e Mieville pr�buje szuka� oryginalno�ci tak�e w fabule. Kogo znu�y�y powtarzane w niesko�czono�� schematy fantasy tolkienowskiej i t�skni do �wiat�w naprawd� innych, niepodobnych do niczego, co zna, powinien odwiedzi� uniwersum Chiny Mieville`a � t�dy prowadzi droga do fantastyki XXI wieku.Grupa skaza�c�w i niewolnik�w o groteskowo przetworzonych cia�ach jest transportowana drog� morsk� do m�odej kolonii Nowego Crobuzon. W podr�y tej towarzyszy im kilka innych os�b, z kt�rych ka�da ma pow�d do ucieczki z miasta. Jest w�r�d nich Bellis Coldwine, zdolna lingwistka, kt�ra zatrudnia si� jako t�umaczka, co pozwala jej op�aci� przejazd i unikn�� straszliwej kary. Jest bowiem powi�zana z Isaakiem Danem der Grimnebulinem, genialnym naukowcem-renegatem, kt�ry niegdy� niechc�cy sprowadzi� koszmar na Nowe Crobuzon. Bellis ma jasno okre�lony plan: przemieszka� w kolonii do czasu, gdy b�dzie mog�a bezpiecznie wr�ci�. Na Wezbranym Oceanie statek opanowuj� jednak piraci i morduj� wszystkich oficer�w. Pasa�erowie i szeregowi cz�onkowie za�ogi zostaj� przewiezieni na Armad�, do miasta zbudowanego z kad�ub�w zdobytych okr�t�w. Tym p�ywaj�cym lasem maszt�w rz�dzi dziwna, dwuosobowa struktura zwana Kochankami. Na Armadzie wszyscy dostaj� prac� i nawet prze-tworzeni maj� takie same prawa jak ludzie, ludzie-kaktusy i ludzie-raki. Nikomu nie wolno jednak opu�ci� miasta.Samotna i sfrustrowana Bellis wie, �e zdradzenie si� z ch�ci� ucieczki oznacza�oby dla niej wyrok �mierci. Zamiast tego Bellis ukradkowo szuka informacji na temat plan�w Armady. Odpowied� tkwi w ciemnych, amorficznych kszta�tach zwisaj�cych w wodzie wiele kilometr�w pod miastem � przera�aj�cych obiektach obarczonych niezwyk��, mro��c� krew w �y�ach misj��</p></annotation><date/><lang>pl</lang></title-info><document-info><author><first-name/><last-name/></author><program-used>Fiction Book Designer, Fiction Book Investigator, fb2cut 2.5.4, fb2cut 2.6.2</program-used><date value="2008-11-21">21.11.2008</date><src-url/><src-ocr/><id>FBD-DE236B-6CDA-7849-E3A2-671B-EAC8-B9AC32</id><version>1.0</version></document-info><publish-info/></description><body><image l:href="#0"/><title><p>China Mi�ville</p><empty-line/><p>Blizna</p></title><section><p>Nowy Crobuzon #2</p><p>Prze�o�y� Tomasz Biero�</p><p>Tytu� orygina�u: The Scar</p></section><section><epigraph><p><emphasis>Claudii, mojej matce</emphasis></p></epigraph><epigraph><p>A przecie� wspomnienie nie chcia�o si� wtopi� w zachodz�ce s�o�ce, to zielone i zastyg�e spojrzenie na rozleg�y b��kit morza, gdzie z�amane serca s� wyd�ubywane ze swoich ran. �lepe niebo ukaza�o biel intelektu ludzkiej ko�ci, zdzieraj�c z p�kni�cia emocje, aby ukaza� tkwi�cy pod spodem �al. A lustro ukazuje mnie, nagi i bezbronny fakt.</p><p>Dambudzo Marechera, <emphasis>Black Sunlight</emphasis></p></epigraph><empty-line/></section><section><title><p>Podzi�kowania</p></title><p>Najserdeczniejsze i najgor�tsze podzi�kowania dla Emmy Bircham, jak zawsze.</p><p>Pragn� wyrazi� ogromn� wdzi�czno�� wszystkim pracownikom wydawnictwa Macmillan i Del Ray, przede wszystkim moim redaktorom, Peterowi Lavery�emu i Chrisowi Schluepowi. A Mic Cheetham jak zwykle zas�u�y� sobie na moj� niewypowiedzian� wdzi�czno��.</p><p>Sk�adam podzi�kowaniawszystkom osobom, kt�re czyta�y wst�pne wersje i udzieli�y mi porad: mojej matce Claudii Lighfoot, mojej siostrze Jemimie Mi�ville, Maksowi Schaefferowi, Farah Mendelsohn, Markowi Gouldowi, Olivierowi Cheetamowi, Andrew Butlerowi, Mary Dandys, Nicholasowi Blake�owi, Deannie Hoak, Jonathanowi Straganowi, Coleen Lindsay, Kathleen O�Shea i Simonowi Kavanaghowi. Bez nich by�aby to znacznie gorsza ksi��ka.</p></section><section><title><p>Blizna</p></title><p><emphasis>P�tora kilometra pod najni�sz� chmur� kamie� s�czy wod� i zaczyna si� morze.</emphasis></p><p><emphasis>Nadano mu wiele imion. Ka�da zatoka, zatoczka i stru�ka zosta�a zaklasyfikowana, jakby by�a odr�bna. A przecie� morze jest jedno, wytyczanie granic to absurd. Morze wype�nia przestrzenie mi�dzy kamieniami i piaskiem, �asi si� do wybrze�y i zasypuje rowy mi�dzy kontynentami.</emphasis></p><p><emphasis>Na kra�cach �wiata s�ona woda jest taka zimna, �e a� parzy. Wielkie kawa�y zamarzni�tego morza ma�puj� l�d, p�kaj�, trzaskaj� i przekszta�caj� si�, poprzecinane tunelami, mieszkaniami krab�w mrozowych, filozof�w ze skorupami z �ywego lodu. Na po�udniowych p�yciznach s� lasy robak�w rurkowc�w, listownie i drapie�nych korali. Samog�owy poruszaj� si� z idiotycznym wdzi�kiem. Trylobity zak�adaj� gniazda w ko�ciach i rozk�adaj�cym si� �elazie.</emphasis></p><p><emphasis>Morze kipi.</emphasis></p><p><emphasis>Unosz�cy si� swobodnie powierzchniacy �yj� i umieraj� na g�rze, nigdy nie widz�c brudu pod spodem. Z�o�one ekosystemy rozkwitaj� w sadzawkach szelfu i na p�askich terenach, �lizgaj� si� na organicznych piar�yskach do kraw�dzi skalnych p�lek i spadaj� do strefy g��binowej.</emphasis></p><p><emphasis>S� w�wozy. Stworzenia lokuj�ce si� gdzie� pomi�dzy mi�czakami a b�stwami koczuj� cierpliwie poni�ej trzynastego kilometra toni. W pozbawionym �wiat�a ch�odzie toczy si� brutalna ewolucja. Prymitywne istoty wydzielaj� szlam i fosforescencj�, poruszaj�c si� szarpni�ciami niewyra�nych ko�czyn. Logika ich form ma sw�j rodow�d w koszmarach sennych.</emphasis></p><p><emphasis>S� bezdenne s�upy wody. S� miejsca, gdzie granitowo-b�otny fundament morza opada pionowymi tunelami, kt�re wylewaj� si� na inne p�aszczyzny, pod tak wielkim ci�nieniem, �e woda p�ynie leniwie i g�sto. Wytryska porami rzeczywisto�ci, przes�czaj�c si� z powrotem niebezpiecznymi wylewami, zostawiaj�c szczeliny, przez kt�re mog� przenikn�� usuni�te si�y.</emphasis></p><p><emphasis>W mro�nych, �rodkowych g��binach sztolnie hydrotermiczne przebijaj� si� przez ska�y i bryzgaj� ob�okami podgrzanej do nienaturalnej temperatury wody. Niepospolite stworzenia p�awi� si� w tym lokalnym cieple przez ca�e swoje kr�tkie �ycie, nigdy nie wyp�ywaj�c poza metrow� stref� ciep�ej, zmineralizowanej wody, bo zimno by je zabi�o.</emphasis></p><p><emphasis>Krajobraz pod powierzchni� to krajobraz g�r, kanion�w i las�w, ruchomych wydm, lodowych jaski� i cmentarzy. Woda jest g�sta od materii. W g��binach unosz� si� dziwacznie wyspy, z�apane w pu�apk� czarodziejskich p�yw�w. Niekt�re maj� rozmiary trumien, to p�aty krzemienia i granitu, kt�re nie chc� p�j�� na dno. Inne to poskr�cane, d�ugie na kilkaset metr�w ska�y, zawieszone wiele kilometr�w pod powierzchni�, jad�ce na grzbiecie powolnych, wyrafinowanych strumieni. Na tych niezatapialnych l�dach �yj� cale spo�eczno�ci, rozkwitaj� ukryte kr�lestwa.</emphasis></p><p><emphasis>Na dnie oceanu jest heroizm i brutalna wojna, niezauwa�ana przez mieszka�c�w sta�ego l�du. S� bogowie i katastrofy.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Mi�dzy morzem a powietrzem kursuj� intruzi. Ich cienie k�ad� si� na dnie tam, gdzie jest dostatecznie wysoko, aby dosi�ga�o �wiat�o. Statki kupieckie i kogi, statki wielorybnicze przep�ywaj� nad zbutwia�ymi szcz�tkami innych kryp. Cia�a marynarzy u�y�niaj� wod�. Padlino�erne ryby karmi� si� oczami i ustami. W architekturze koralu s� szczerby w miejscach, z kt�rych zabrano maszty i kotwice. Stracone okr�ty s� op�akiwane lub zapominane, �ywe dno morza bierze je do siebie i chowa pod nawarstwieniami skorupiak�w, udost�pnia je jako jaskinie dla pozakastowych rak�w lub innych, jeszcze bardziej prymitywnych stworze�.</emphasis></p><p><emphasis>W najg��bszych miejscach, gdzie zasady fizyki rozpadaj� si� pod mia�d��cym ci�arem wody, cia�a wci�� opadaj� mi�kko przez ciemno�ci, wiele dni po zatoni�ciu ich jednostek.</emphasis></p><p><emphasis>Rozk�adaj� si� podczas swojej d�ugiej podr�y w d�. O czarny piasek na dnie �wiata uderz� tylko obro�ni�te algami ko�ci.</emphasis></p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p><emphasis>Na kraw�dzi p�ek skalnych, gdzie zimna, jasna woda ust�puje przejmuj�cym ciemno�ciom, ku�tyka samiec raka. Dostrzega ofiar�, stuka i grzechocze gard�owo, aby zdj�� kaptur ze swej my�liwskiej ka�amarnicy i wystrzeli�.</emphasis></p><p><emphasis>Pocisk wyfruwa, mknie ku �awicy spasionych makreli, kt�re kot�uj� si� i porz�dkuj� szyki jak chmura sze�� metr�w wy�ej. D�ugie na nieca�e p� metra macki rozprostowuj� si� i ponownie podwijaj�. Ka�amarnica powraca do swego pana, wlok�c konaj�c� ryb�, a �awica na powr�t zwiera szeregi.</emphasis></p><p><emphasis>Rak ucina g�ow� i ogon makreli i wrzuca tu��w do siatkowej torby u pasa. Zakrwawiony �eb daje ka�amarnicy do pogryzania.</emphasis></p><p><emphasis>G�rna cz�� cia�a raka, mi�kka i nie opancerzona, odczuwa najmniejsze zmiany ci�nienia wody i temperatury. Rak czuje �wierzbienie sk�ry, kiedy skomplikowane przep�ywy wodne spotykaj� si� ze sob� i wchodz� w interakcje. Z nag�ym spazmem chmura makreli zbija si� w kup� i znika za spieczon� sk�rk� rafy koralowej.</emphasis></p><p><emphasis>Rak unosi rami� i ka�e ka�amarnicy si� przybli�y�, po czym �agodnie dodaje jej otuchy. Przebiera palcami po swoim harpunie.</emphasis></p><p id="spr001"><emphasis>Stoi na granitowej p�ce, wodorosty i paprocie pieszcz� jego d�ugie podbrzusze. Po prawej d�wigaj� si� wzwy� nabrzmienia porowatej ska�y. Po lewej zbocze szybko opada do dys fotycznej wody. Rak czuje ch��d bij�cy z do�u. Spogl�da w strom� gradacj� b��kitu. Daleko w g�rze, na powierzchni, faluj� zmarszczki �wiat�a. Rak stoi tylko troch� powy�ej granicy wiecznych ciemno�ci.</emphasis></p><p><emphasis>St�pa ostro�nie, na kraw�dzi p�askowy�u. Cz�sto przychodzi tutaj polowa�, bo miejscowa zwierzyna jest mniej ostro�na, z dala od ja�niejszych, cieplejszych p�ycizn. Czasem z g��bin wynurza si� ciekawski gruby zwierz, nienawyk�y do jego sprytnej taktyki i naje�onych w��czni. Rak przemieszcza si� nerwowo w pr�dzie wodnym i patrzy w stron� otwartego morza. Czasem ze strefy p�mroku wynurza si� nie zwierzyna �owna, tylko drapie�niki.</emphasis></p><p><emphasis>Przetaczaj� si� przez niego falki zimna. Kamyczki u jego st�p s� wyrywane z posad, powoli podskakuj� w d� zbocza i znikaj� z pola widzenia. Rak bierze si� w gar�� na �liskich g�azach.</emphasis></p><p><emphasis>Gdzie� w dole s�ycha� cich� perkusj� kamieni. Po sk�rze przebiega mu ch��d, kt�rego nie przyni�s� �aden pr�d. Kamienie zmieniaj� uk�ad i p�yn taumaturgiczny tryska przez nowe szczeliny.</emphasis></p><p><emphasis>Z zimnej wody, na skraju ciemno�ci, wynurza si� co� z�owrogiego.</emphasis></p><p><emphasis>My�liwska ka�amarnica raka wpada w panik� i kiedy on znowu wypuszcza j� do boju, natychmiast rzuca si� w g�r� zbocza, ku �wiat�u. Rak wbija wzrok w g��biny, szukaj�c �r�d�a tego gro�nego d�wi�ku.</emphasis></p><p><emphasis>Rozlega si� z�owr�bna wibracja. Kiedy rak usi�uje przebi� wzrokiem wod� ska�on� kurzem i planktonem, co� si� porusza. Daleko w dole dygocze kamienna zatyczka wi�ksza od cz�owieka. Rak panikuje, kiedy wielki, nieregularny kamie� nagle wyzwala si� i zaczyna zsuwa�.</emphasis></p><p><emphasis>Grzmi�ce odg�osy tej w�dr�wki nie cichn� jeszcze d�ugo po tym, jak kamie� przestaje by� widoczny.</emphasis></p><p><emphasis>W zboczu jest teraz dziura, plami�ca morze ciemno�ci�. Przez jaki� czas panuje cisza i bezruch, rak z niepokojem przebiera palcami po w��czni, �ciskaj�, unosi i czuje, �e dr�y.</emphasis></p><p><emphasis>A potem z dziury mi�kko wy�lizguje si� co� bezbarwnego i zimnego.</emphasis></p><p><emphasis>Wprawia oko w dezorientacj�, mkn�c z groteskow� organiczn� chy�o�ci�, kt�rej intencji nie spos�b zg��bi�, jak w wypadku krwi ciekn�cej z rany. Rak znieruchomia�. Jego strach jest dojmuj�cy.</emphasis></p><p><emphasis>Wy�ania si� inny kszta�t. Rak znowu nie umie go rozszyfrowa�: wymyka si� jego w�adzom poznawczym. Jest jak wspomnienie albo wra�enie. Nie pozwoli si� nazwa�. Jest szybki, cielesny i lodowato przera�aj�cy.</emphasis></p><p><emphasis>Za nim idzie nast�pny i jeszcze jeden, wreszcie w ciemno�ci p�ynie szybki, nieprzerwany strumie�. Twory te przemieszczaj� si�, nie ca�kiem niewidzialne, ��cz� si� ze sob� i rozpraszaj�, ich ruchy s� nieprzejrzyste.</emphasis></p><p><emphasis>Rak nie porusza si�. S�yszy dziwne, szeptane dyskusje na grzbietach p�yw�w.</emphasis></p><p><emphasis>Otwiera szerzej oczy, kiedy widzi pot�ne, zakrzywione do ty�u z�by, fa�dziste cia�a. W�owate, muskularne twory trzepocz� w lodowatej wodzie.</emphasis></p><p><emphasis>Rak szarpie ca�ym cia�em i cofa si� o krok, jego stopy �lizgaj� si� na pochy�ym kamieniu, pr�buje si� uspokoi�, ale za wolno </emphasis><emphasis>- wychodz� z niego ciche, potrzaskane d�wi�ki.</emphasis></p><p><emphasis>Jednym leniwym, drapie�nym szarpni�ciem ciemne stworzenia odbywaj�ce w dole narad� poruszaj� si�. Rak widzi ciemne punkty tuzina oczu i wie, z mdl�cym strachem, �e patrz�.</emphasis></p><p><emphasis>A potem, z monstrualnym wdzi�kiem, startuj� do g�ry i rzucaj� si� na niego.</emphasis></p></section><section><title><p>CZʌ� PIERWSZA. KANA�Y</p></title><section><title><p>Rozdzia� pierwszy</p></title><p>Dopiero jakie� szesna�cie kilometr�w za miastem rzeka wytraca impet, wp�ywaj�c do pozarastanej delty, kt�ra ��czy si� z Zatok� �elazn�.</p><p>Statki, kt�re wyruszaj� w podr� na wsch�d z Nowego Crobuzon, napotykaj� mniej wypi�trzony krajobraz. Na po�udnie znajduj� si� sza�asy i zbutwia�e pomosty, z kt�rych wiejscy robotnicy rolni �owi� ryby dla uzupe�nienia monotonnej diety. Dzieci nieufnie machaj� podr�nym. Od czasu do czasu trafia si� skalny pag�rek albo zagajnik ciemnodrzewu, tam nie mo�na uprawia� roli, ale generalnie ziemia nie jest kamienista.</p><p>Ze statk�w marynarze widz� nad pasem �ywop�otu, drzew i je�yn ci�g p�l. Jest to szczeciniasty koniec Spirali Zbo�owej, d�ugiego w�a ziemi uprawnej, kt�ra �ywi miasto. Na polach wida� m�czyzn i kobiety, zbieraj� plon, orz� czarn� ziemi� albo wypalaj� �ciernisko � zale�nie od pory roku. Mi�dzy polami p�ywaj� �odzie na pych. Kana�ami ukrytymi za groblami z ziemi i ro�linno�ci kursuj� bez ko�ca pomi�dzy metropoli� a plantacjami. Wo�� na wie� �rodki chemiczne i paliwo, kamie�, cement i przedmioty zbytku. Wracaj� do miasta obok m�rg upraw usianych wioseczkami, wielkimi domami i m�ynami, za�adowane workami zbo�a i mi�sa.</p><p>Transport nigdy nie ustaje. Nowe Crobuzon jest nienasycone.</p><empty-line/><p>P�nocny brzeg Wielkiej Smo�y jest bardziej dziki.</p><p>Ten d�ugi pas suchej ro�linno�ci i bagien ci�gnie si� przez ponad sto dwadzie�cia kilometr�w, a� do miejsca, gdy wzg�rza i niskie g�ry skradaj�ce si� z zachodu ca�kiem go poch�on�. Ograniczony przez rzek�, g�ry i morze skalisty busz jest miejscem opuszczonym. Je�li zamieszkuje go jakie� stworzenia inne od ptak�w, to si� nie pokazuj�.</p><p id="spr002">Bellis Coldwine wsiad�a na statek p�yn�cy na wsch�d w ostatnim kwartale roku, kiedy bezustannie pada deszcz. Widziane przez ni� pola by�y jedynie zimnym b�otem. Po p�nagich drzewach sp�ywa�a woda. Na tle chmur ich sylwetki wygl�da�y jak narysowane niewysychaj�cym tuszem.</p><p>P�niej, wr�ciwszy my�lami do tych ponurych czas�w, Bellis by�a wstrz��ni�ta szczeg�ami swoich wspomnie�. Pami�ta�a kszta�t klucza g�si, kt�re przelecia�y z krzykiem nad statkiem. Pami�ta�a smr�d �ywicy i ziemi. Pami�ta�a �upkowy odcie� nieba. Pami�ta�a, �e przeszukiwa�a wzrokiem �ywop�oty, ale nie zobaczy�a nikogo. Tylko nici dymu drzewnego w nasi�kni�tym wod� powietrzu i przysadziste domy zamkni�te przed niepogod�.</p><p>Pow�ci�gliwy ruch zieleni na wietrze.</p><p>Sta�a na pok�adzie zawini�ta w szal, wypatrywa�a za bawi�cymi si� dzie�mi, w�dkarzami albo kim� piel�gnuj�cym jeden z zapuszczonych warzywnik�w. Ale s�ysza�a tylko dzikie ptactwo. Jedynymi formami o ludzkich kszta�tach, kt�re widzia�a, by�y strachy na wr�ble, z pozbawionym emocji wyrazem wie�niaczych twarzy.</p><p>Podr� nie trwa�a d�ugo, ale wspomnienie o niej zaw�adn�o ni� jak infekcja. Czu�a si� przywi�zana postronkiem do miasta, kt�re zosta�o z ty�u, tote� im bardziej si� oddala�a, tym bardziej wyd�u�a�y si� minuty, przeci�gaj�c jej ma�� podr�.</p><p>A potem postronek p�k� i wyrzuci�o j� jak z katapulty � znalaz�a si� tutaj, teraz, sama i z dala od domu.</p><p>Znacznie p�niej, kiedy by�a wiele kilometr�w od wszystkiego, co zna�a, Bellis budzi�a si� zaskoczona, �e nie �ni�a o mie�cie, kt�re od ponad czterdziestu lat by�o jej domem. �ni�a o tym ma�ym odcinku rzeki, o tym osmaganym przez �ywio�y prowincjonalnym korytarzu, kt�ry otacza� j� przez mniej ni� p� dnia.</p><p id="spr003"/><p>Na kawa�ku spokojnej wody, kilkaset metr�w od kamienistego brzegu Zatoki �elaznej, zacumowane by�y trzy rozpadaj�ce si� statki. Ich kotwice tkwi�y g��boko w szlamie, a �a�cuchy obros�y wieloletni� warstw� skorupiak�w.</p><p>Nie nadawa�y si� do p�ywania po morzu, posmarowane smo��, z wielkimi drewnianymi konstrukcjami wznosz�cymi si� chybotliwie na rufie i dziobie. Z maszt�w zosta�y kikuty. Kominy by�y zimne i oblepione starym guanem.</p><p>Okr�ty sta�y blisko siebie. Otacza�y je boje z��czone �a�cuchem, biegn�cym nad i pod wod�. Trzy stare jednostki tkwi�y zamkni�te na w�asnym poletku morza, nie poruszanym �adnymi pr�dami.</p><p>Przyci�ga�y wzrok. I by�y obserwowane.</p><p id="spr004">Na innym statku, nieco dalej, Bellis przystawi�a g�ow� do bulaju i spojrza�a na nie, jak to ju� zrobi�a kilkakrotnie w ci�gu minionych godzin. Splot�a ciasno ramiona pod piersiami i nachyli�a si� w stron� szyby.</p><p>W jej kajucie panowa�a cisza. Ruch morza w dole by� tak powolny i niewielki, �e w�a�ciwie niedostrzegalny.</p><p>Niebo by�o szare jak krzemie� i mokre. Brzeg i skaliste wzg�rza otaczaj�ce Zatok� �elazn� wygl�da�y na zm�czone i zmarzni�te, z �atami p�o��cej si� trawy i jasnych, s�onowodnych paproci.</p><p>Te drewniane kad�uby na wodzie stanowi�y najciemniejsze akcenty w polu widzenia.</p><p>Bellis powoli usiad�a z powrotem na pryczy i wzi�a do r�ki list. By� pisany jak dziennik: linijki lub akapity oddzielone datami. Czytaj�c najnowsze wpisy, otworzy�a blaszan� puszk� z cigarillos i zapa�kami. Zapali�a i zaci�gn�a si� g��boko, po czym wyj�a wieczne pi�ro i, zanim wypu�ci�a dym, doda�a kilka s��w zwi�le oddaj�cych my�l.</p><empty-line/><p id="spr005">Czaszela, 26 rindena 1779; pok�ad �Terpsychorii�</p><p>Min�� ju� prawie tydzie�, odk�d opu�cili�my przysta� w Smo�ouj�ciu i ciesz� si�, �e stamt�d wyjecha�am. To brzydkie, brutalne miasto.</p><p>Noce sp�dza�am na kwaterze, tak jak mi doradzano, ale dni nale�a�y do mnie. Zobaczy�am wszystko, co istotne. Miasto jest cienkie jak wst��ka � pas przemys�owy, kt�ry ci�gnie si� mniej wi�cej p�tora kilometra na p�noc i po�udnie od uj�cia, przeci�ty wod�. Ka�dego dnia o �wicie do kilku tysi�cy mieszka�c�w do��cza wielka rzesza przybysz�w z metropolii, kt�rzy statkami i wozami przybywaj� tu z Nowego Crobuzon do pracy. Ka�dej nocy bary i burdele s� t�oczne od nietutejszych marynarzy na kr�tkiej przepustce.</p><p>S�ysza�am, �e najbardziej renomowane statki p�yn� dodatkowe kilka kilometr�w do samego Nowego Crobuzon, aby roz�adowa� sw�j fracht w dokach Kelltree. Port w Smo�ouj�ciu od dwustu lat dzia�a na p� gwizdka. Tylko frachtowce i statki korsarskie robi� tutaj roz�adunek � ich fracht te� trafia do miasta, ale oni nie maj� czasu i pieni�dzy na przebycie jeszcze tych kilku kilometr�w ani �rodk�w na wy�sz� op�at� pobieran� przez administracj� kana�u.</p><p>Tu zawsze s� statki. Zatoka �elazna roi si� od nich � odpoczywaj�cych po d�ugich wyprawach, szukaj�cych schronienia przed morzem. Statk�w kupieckich z Gnurr Kett, Khadoh i Shankell, zmierzaj�cych do Nowego Crobuzon albo z Nowego Crobuzon, zacumowanych na tyle blisko Smo�ouj�cia, aby ich za�ogi mog�y znale�� chwil� wytchnienia. Czasem, daleko na �rodku zatoki, widywa�am morskie wyrmeny wypuszczane ze statk�w-rydwan�w, igraj�ce i poluj�ce.</p><empty-line/><p>Gospodarka Smo�ouj�cia nie ogranicza si� do prostytutek i piractwa. W mie�cie jest pe�no zak�ad�w przemys�owych i bocznic kolejowych. Miasto �yje z budowy statk�w, jak to robi�o od stuleci. Wybrze�e jest usiane stoczniami, z pochylniami, kt�re tworz� nieziemski las pionowych d�wigar�w. W niekt�rych strasz� upiorne, niedoko�czone jednostki. Praca jest ustawiczna, g�o�na i brudna.</p><p>Ulice s� poprzecinane ma�ymi prywatnymi liniami kolejowymi, kt�re przewo�� drewno, paliwo czy cokolwiek z jednej strony Smo�ouj�cia na drug�. Ka�da firma zbudowa�a sobie w�asn� lini� ��cz�c� jej rozmaite obiekty i nikogo na nianie wpuszcza. Miasto jest idiotyczn� gmatwanin� linii kolejowych, kt�re niepotrzebnie si� powielaj�.</p><p>Nie wiem, czy to wszystko jest Ci wiadome. Nie wiem, czy odwiedza�e� to miasto.</p><p>Stosunek tutejszych do Nowego Crobuzon jest ambiwalentny. Smo�ouj�cie nie przetrwa�oby ani jednego dnia bez mecenatu stolicy. Wiedz� o tym, co budzi w nich resentymenty. Ich arogancka niezale�no�� to tylko poza.</p><empty-line/><p>Musia�am zatrzyma� si� tutaj prawie trzy tygodnie. Kapitan �Terpsychorii� by� zbulwersowany, kiedy mu powiedzia�am, �e wsi�d� w Smo�ouj�ciu, zamiast pop�yn�� z nim z samego Nowego Crobuzon, ale upar�am si�, bo musia�am. Moja pozycja na tym statku by�a uwarunkowana znajomo�ci� r�czego salkrikaltorskiego, na kt�r� niezgodnie z prawd� si� powo�a�am. Mia�am nieca�y miesi�c na to, aby przeistoczy� k�amstwo w prawd�.</p><p>Za�atwi�am sobie, �e dni sp�dza�am w Smo�ouj�ciu w towarzystwie niejakiego Marikkatcha, leciwego raka, kt�ry zgodzi� si� zosta� moim nauczycielem. Codziennie chodzi�am nad s�onowodne kana�y dzielnicy rak�w. Siada�am na niskim balkonie, kt�ry otacza� jego pok�j, a on wspiera� opancerzon�, doln� cz�� cia�a na jakim� zanurzonym w wodzie meblu, drapa� si� po chudej, ludzkiej klatce piersiowej i m�czy� mnie swoimi wywodami.</p><p>Nie by�o �atwo. On nie umie czyta�. Nie jest nauczycielem z wykszta�cenia. Mieszka w mie�cie tylko dlatego, �e okaleczy� go jaki� drapie�nik, urywaj�c mu prawie ca�� nog� po lewej stronie, tote� nie mo�e polowa� nawet na �lamazarne ryby z Zatoki �elaznej. S�dz�, �e wysz�aby z tego lepsza historia, gdybym napisa�a, �e budzi� moj� sympati�, �e jest uroczym, aczkolwiek nieco zrz�dliwym starszym panem, ale tak naprawd� to ladaco i nudziarz. Ale nie mog�am sobie pozwoli� na narzekanie. Nie mia�am wyboru, jak tylko skupi� si�, wykona� kilka zakl�� koncentracyjnych, wprowadzi� si� w j�zykowy trans � ach, jakie to by�o trudne, bo od tak dawna nie �wiczy�am umys�u, �e zrobi� si� obrzydliwie zgnu�nia�y! � i spija� ka�de jego s�owo.</p><p>Nauka by�a pospieszna i niesystematyczna � �eby nie powiedzie� kompletnie chaotyczna � ale zanim �Terpsychoria� zawin�a do portu, umia�am si� porozumie� w mlaskowej mowie raka.</p><p>Zostawi�am tego zgorzknia�ego, starego drania w jego stoj�cej wodzie, wypowiedzia�am kwater� i przenios�am si� do kajuty, w kt�rej teraz pisz�.</p><empty-line/><p>Wyp�yn�li�my z portu w Smo�ouj�ciu w pylnik, kieruj�c si� z wolna ku bezludnym, po�udniowym brzegom Zatoki �elaznej, trzydzie�ci dwa kilometry od miasta. W starannym szyku, w strategicznych punktach na skraju zatoki, w zacisznych miejscach ko�o pag�rkowatego l�du i sosnowych las�w, dostrzeg�am statki. Nikt nie chce o nich m�wi�. Wiem, �e s� to statki rz�du nowocrobuzo�skiego. Kaperskie i inne.</p><empty-line/><p>Dzisiaj jest czaszela.</p><p>W �a�col� zdo�a�am przekona� kapitana, �eby pu�ci� mnie na l�d i sp�dzi�am przedpo�udnie na brzegu. Zatoka �elazna nie grzeszy urod�, ale wszystko jest lepsze od tego przekl�tego statku. Zaczynam w�tpi�, czy po Smo�ouj�ciu w og�le nast�pi�a jaka� poprawa. Nieustanny, debilny plusk fal doprowadza mnie do ob��du.</p><p>Dwaj ma�om�wni marynarze zawie�li mnie �odzi� wios�ow� na brzeg i patrzyli bez lito�ci, jak przest�puj� przez burt� i brodz� w lodowatej wodzie. Moje buty do tej pory s� sztywne i bia�e od soli.</p><p>Usiad�am na kamienistej pla�y i rzuca�am kamyki do wody. Przeczyta�am kawa�ek d�ugiej, kiepskiej powie�ci, kt�r� znalaz�am na okr�cie. Obserwowa�am statek. Jest zacumowany blisko wi�zie�, dzi�ki czemu nasz kapitan mo�e bez problemu podejmowa� wy�szych rang� wi�ziennik�w i toczy� z nimi rozmowy. Obserwowa�am same statki karne. Na ich pok�adach i za bulajami nie by�o �adnego ruchu. Ani �ladu ruchu.</p><p>S�owo daj�, nie wiem, czy dam rad�. T�skni� za Tob� i za Nowym Crobuzon.</p><empty-line/><p>Pami�tam moj� podr�.</p><p>Trudno uwierzy�, �e tylko szesna�cie kilometr�w dzieli miasto od zapomnianego przez Boga morza.</p><empty-line/><p>Rozleg�o si� stukanie do drzwi malutkiej kajuty. Bellis zacisn�a usta i pomacha�a kartk� papieru, �eby j� wysuszy�. Niespiesznie z�o�y�a j� i schowa�a do komody ze swoim dobytkiem. Podci�gn�a kolana troch� wy�ej i bawi�a si� pi�rem, patrz�c, jak drzwi si� otwieraj�. W progu sta�a zakonnica, uchwyciwszy si� obu stron framugi.</p><p>��Mog� wej��, panno Coldwine? � spyta�a niepewnie.</p><p>��To jest te� siostry kajuta � odpar�a cicho Bellis.</p><p>Pi�ro wirowa�o wok� kciuka. By�a to neurotyczna sztuczka, kt�r� Bellis opanowa�a na uniwersytecie.</p><p>Siostra Meriope wtoczy�a si� do �rodka i usiad�a na wolnym krze�le. Przyg�adzi�a ciemnordzawy habit i zacz�a si� bawi� kwefem.</p><p>��Min�o ju� troch� czasu, odk�d zosta�y�my wsp�lokatorkami, panno Coldwine � zacz�a siostra Meriope � ale ja w og�le nie mam poczucia, �e pani� znam. I nie chcia�abym, �eby ta sytuacja si� utrzymywa�a. B�dziemy razem podr�owa� i mieszka� przez wiele tygodni� Odrobina za�y�o�ci, odrobina blisko�ci z pewno�ci� pozwoli�aby mam przyjemniej je sp�dzi�</p><p>G�os odm�wi� jej pos�usze�stwa i ciasno splot�a d�onie.</p><p>Bellis patrzy�a na ni� bez ruchu. Wbrew sobie poczu�a, �e do jej duszy nap�ywa stru�ka wzgardliwej lito�ci. Umia�a sobie wyobrazi�, jak postrzegaj� siostra Meriope: kanciasta, ostra, chuda jak patyk. Blada. Usta i w�osy poplamione zimnym fioletem koloru si�c�w. Wysoka i bezwzgl�dna.</p><p>�Nie masz poczucia, �e mnie znasz, siostro � pomy�la�a � bo w ci�gu tygodnia powiedzia�am do ciebie nie wi�cej ni� dwadzie�cia s��w, nie patrz� na ciebie, dop�ki si� do mnie nie odezwiesz, a wtedy mia�d�� ci� wzrokiem�. Westchn�a. Meriope by�a okaleczona przez swoje powo�anie. Bellis umia�a sobie wyobrazi�, �e zakonnica pisze w swoim dzienniku: �Panna Coldwine jest milcz�ca, ale wiem, �e pokocham j� jak siostr�. �Nie zamierzam da� si� wpl�ta� w znajomo�� z tob�� � pomy�la�a Bellis. �Nie b�d� twoj� powierniczk�. Nie zbawi� ci�, niezale�nie od tego, jaka tragedia rodem z kiepskiego melodramatu ci� tutaj sprowadza�.</p><p>Bellis bez s�owa patrzy�a na siostr� Meriope.</p><p>Kiedy si� sobie przedstawi�y, Meriope twierdzi�a, �e p�ynie do kolonii zak�ada� ko�ci�, nawraca�, na chwa�� Dariocha i Jabbera. Jej s�owom towarzyszy�o poci�gni�cie nosem i ukradkowe spojrzenie, przez co by�y idiotycznie nieprzekonuj�ce. Bellis nie wiedzia�a, dlaczego wysy�aj� Meriope do Nova Esperium, ale musia�o si� to wi�za� z jakim� nieszcz�ciem lub ha�b�, pogwa�ceniem jakiego� idiotycznego �lubu zakonnego.</p><p>Spojrza�a w okolice p�pka Meriope, szukaj�c sp�cznienia pod tymi wybaczaj�cymi szatami. Najbardziej prawdopodobne wyja�nienie. C�rki Dariocha zobowi�zywa�y si� do rezygnacji ze zmys�owych uciech.</p><p>�Nie zamierzam bra� na siebie roli twojego spowiednika� � pomy�la�a Bellis. �Musz� sobie radzi� z moim w�asnym sakramenckim wygnaniem�.</p><p>��Obawiam si�, �e siostra zasta�a mnie przy pracy � powiedzia�a. � Niestety, nie mam czasu na rozmowy towarzyskie. Mo�e innym razem.</p><p>Zez�o�ci�a si� na siebie za t� furteczk�, ale niepotrzebnie: Meriope by�a za�amana.</p><p>Kapitan chce pani� widzie� � powiedzia�a przygn�biona zakonnica. � O sz�stej w jego kajucie.</p><p>Wysz�a na korytarz jak zbity pies.</p><p>Bellis westchn�a i zakl�a pod nosem. Zapali�a kolejne cigarillo i dopiero jak je sko�czy�a, ponownie wyj�a list.</p><p>�Chyba zwariuj� � nagryzmoli�a szybko � je�li ta przekl�ta zakonnica nie przestanie si� do mnie �asi� i nie zostawi mnie w spokoju. Niech bogowie maj� mnie w swojej opiece. Niech bogowie spuszcz� zaraz� na ten przekl�ty statek�.</p><empty-line/><p>By�o ciemno, kiedy Bellis uda�a si� do kapitana.</p><p>Jego kajuta pe�ni�a r�wnie� funkcj� biura. By�a niedu�a, �adnie urz�dzona w ciemnodrzewie i mosi�dzu. Na �cianach wisia�o troch� obraz�w i rycin. Od jednego spojrzenia Bellis wiedzia�a, �e nie nale�� do kapitana, tylko do wyposa�enia statku.</p><p>Kapitan Myzovic pokaza� jej gestem, �eby usiad�a.</p><p>��Panno Coldwine, mam nadziej�, �e kajuta spe�nia pani wymagania. Jedzenie? Za�oga? Znakomicie, znakomicie. � Rzuci� okiem na papiery, kt�re le�a�y na jego biurku. � Chcia�em z pani� om�wi� kilka spraw. � Czeka�a ze wzrokiem utkwionym w kapitanie. By� przystojnym m�czyzn� po pi��dziesi�tce, o twardym obliczu. Mundur mia� czysty i odprasowany, co nie nale�a�o do regu�y w�r�d kapitan�w marynarki. Bellis nie wiedzia�a, co by�oby dla niej korzystniejsze: spokojnie patrze� mu w oczy czy skromnie spu�ci� wzrok. � Panno Coldwine, nie po�wi�cili�my zbyt wiele uwagi pani obowi�zkom. Oczywi�cie wy�wiadcz� pani t� grzeczno��, �e b�d� pani� traktowa� jak dam�. Musz� pani powiedzie�, �e nie jestem przyzwyczajony do zatrudniania os�b pani p�ci i gdyby pani referencje nie zrobi�y wra�enia na w�adzach Esperium, to zapewniam pani�� � Pozwoli� temu zdaniu rozpierzchn�� si�. � Nie zamierzam obarcza� pani niewygodami. Mieszka pani w kajucie pasa�erskiej. Jada pani w mesie pasa�erskiej. Ale, jak pani wiadomo, nie jest pani pasa�erem z biletem. Sprowadzaj� pani� do siebie w�adze kolonii Nova Esperium i na czas podr�y ja ich reprezentuj�. Dla siostry Meriope, doktora Tearflya i innych nie ma to wi�kszego znaczenia, ale dla pani oznacza to, �e jestem pani pracodawc�. Oczywi�cie nie nale�y pani do za�ogi � ci�gn��. � Nie b�d� pani rozkazywa�, tak jak rozkazuj� im. Je�li pani woli, b�d� pani� prosi� o wykonywanie obowi�zk�w, ale �ycz� sobie, aby pani te pro�by spe�nia�a. � Zmierzyli si� nawzajem wzrokiem. � Rzecz jasna � podj�� nieco mniej rygorystycznym tonem � nie przewiduj� �adnych uci��liwych zada�. Wi�kszo�� za�ogi pochodzi z Nowego Crobuzon lub Spirali Zbo�owej, a pozostali �wietnie w�adaj� j�zykiem ragamoll. B�d� pani potrzebowa� przede wszystkim na Salkrikaltorze, a przyb�dziemy tam najwcze�niej za tydzie�, ma pani zatem mn�stwo czasu na to, �eby wypocz��, pozna� innych pasa�er�w. Wyp�ywamy jutro wczesnym rankiem. Podejrzewam, �e zanim pani wstanie, b�dziemy ju� na morzu.</p><p>��Jutro? � zdziwi�a si� Bellis.</p><p>By�o to pierwsze s�owo, kt�re wypowiedzia�a, kiedy przysz�a do kapitana.</p><p>Ten spojrza� na ni� ostro.</p><p>��Tak. Czy to stanowi dla pani jaki� problem?</p><p>��Pierwotnie � odpar�a g�osem nie zdradzaj�cym �adnych emocji � m�wi� mi pan, �e wyp�ywamy w pylnik, panie kapitanie.</p><p>��Owszem, panno Coldwine, ale plany si� zmieni�y. Sko�czy�em robot� papierkow� znacznie szybciej, ni� si� spodziewa�em, a moi koledzy ze statku karnego s� gotowi przekaza� mi skaza�c�w dzisiaj wieczorem. Wyp�ywamy jutro.</p><p>��Liczy�am na to, �e uda mi si� wr�ci� do miasta i wys�a� list � oznajmi�a Bellis, wci�� beznami�tnym tonem. � Wa�ny list do znajomego w Nowym Crobuzon.</p><p>��Wykluczone. Nie da si� zrobi�. Nie zamierzam d�u�ej tutaj stercze�. � Bellis siedzia�a bez ruchu. Nie ba�a si� tego cz�owieka, ale nie mia�a nad nim �adnej w�adzy. Usi�owa�a wymy�li�, co mog�oby wzbudzi� jego �yczliwo�� i nak�oni� do przystania na jej pro�b�. � Panno Coldwine � odezwa� si� znienacka i ku zaskoczeniu Bellis jego g�os by� znacznie �agodniejszy. � Obawiam si�, �e jutrzejszy termin wyp�yni�cia jest ju� nieodwo�alny. Je�li pani chce, mo�e pani odda� list porucznikowi statku karnego Catarrsowi, ale powiem szczerze, i� nie jest to ca�kiem godny zaufania kana� przesy�owy. B�dzie pani mia�a okazj� wyekspediowa� swoj� korespondencj� na Salkrikaltorze. Nawet je�li nie spotkamy tam �adnych statk�w z Nowego Crobuzon, jest tam magazyn, do kt�rego wszyscy kapitanowie maj� klucze. Tam zostawi pani list i zabierze go nast�pny statek do kraju. Op�nienie nie b�dzie du�e. Mo�e pani z tego wyci�gn�� wa�n� nauk�, panno Coldwine � doda�. � Na morzu nie wolno traci� czasu. Niech pani b�dzie �askawa zapami�ta�: nie zwleka�.</p><p>Bellis posiedzia�a jeszcze troch�, ale poniewa� nie mog�a nic zrobi�, zacisn�a usta i wysz�a.</p><empty-line/><p>D�ugo sta�a pod zimnym niebem Zatoki �elaznej. Gwiazd nie by�o wida�, a ksi�yc i jego siostry, dwa ma�e satelity, rozmywa�y si�. Bellis ruszy�a, odr�twia�a z zimna, po kr�tkiej drabince wesz�a na przedni pok�ad i skierowa�a si� ku bukszprytowi.</p><p>Chwyci�a za �elazny reling i stan�a na palcach. Jej wzrok si�ga� spory kawa�ek nad bez�wietlne morze.</p><p>Odg�osy za�ogi za jej plecami zamiera�y. W oddali dostrzeg�a dwie skapuj�ce szpile �wiat�a: pochodni� na mostku statku karnego i jej bli�niaczk� w czarnych odm�tach.</p><p>Z bocianiego gniazda lub jakiej� rei, z bli�ej nieokre�lonego miejsca po�o�onego co najmniej sto st�p nad jej g�ow�, dobieg�y j� d�wi�ki czyjego� �piewu. W niczym nie przypomina�o to bezdennie g�upich szant, kt�re s�ysza�a w Smo�ouj�ciu. Pie�� by�a powolna i wymaga�a du�ego kunsztu.</p><p>�B�dziesz musia� zaczeka� na m�j list� � powiedzia�a bezg�o�nie Bellis. �B�dziesz musia� zaczeka� na wie�ci ode mnie. B�dziesz musia� zaczeka� troch� d�u�ej, a� dotr� do krainy ludzi-rak�w�.</p><p>Wpatrywa�a si� w noc do momentu, gdy ostatnie linie podzia�u na brzeg, morze i niebo zatraci�y si�. Potem, otulona ciemno�ciami, powoli ruszy�a ku rufie, w stron� ciasnych drzwi i niskich korytarzy wiod�cych do jej kajuty � wycinka przestrzeni, kt�ry wygl�da� jak pomy�ka pope�niona przy projektowaniu statku.</p><p>P�niej statek poruszy� si� ci�ko, o najzimniejszej porze. Bellis drgn�a na swojej pryczy, podci�gn�a koc pod szyj� i gdzie� poni�ej progu snu zda�a sobie spraw�, �e odbywa si� za�adunek �ywego frachtu.</p><p id="spr006"/><p><emphasis>Jestem zm�czony tutaj w ciemno�ciach i jestem nabrzmia�y rop�.</emphasis></p><p><emphasis>Moja sk�ra jest napi�ta, pomarszczona, wyje, kiedy jej dotkn�. Jestem zainfekowany. Boli mnie tam, gdzie dotkn�, a dotykam si� wsz�dzie, aby sprawdzi�, czy ca�y nie zdr�twia�em.</emphasis></p><p><emphasis>Wci�� jednak dzi�kuj� temu, co sprawia, �e moje �y�y wype�nia krew. Dra�ni� strupy i podchodz� ni� obficie. Taka ma�a pociecha, mimo b�lu.</emphasis></p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p><emphasis>Przychodz� po nas, kiedy powietrze jest takie nieruchome i czarne, nie s�ycha� nawet nawo�ywania morskich ptak�w. Otwieraj� drzwi i �wiec� do �rodka, wy�awiaj�c nas z ciemno�ci. Prawie si� wstydz�, �e tak ulegli�my, ulegli�my brudowi.</emphasis></p><p><emphasis>Nie widz� nic opr�cz ich �wiate�.</emphasis></p><p><emphasis>Tych, co le�� razem, rozdzielaj�, i opasuj� ramionami spastyczn� tkank�, kt�ra pulsuje mi w talii, kiedy zaczynaj� nas sp�dza� na g�r�.</emphasis></p><p><emphasis>W�drujemy smolistymi korytarzami i przez maszynownie, bardzo chc� wiedzie�, do czego to wszystko s�u�y. Jestem gorliwszy, jestem szybszy od niekt�rych starych zgi�tych wp�, kaszl�cych, pryskaj�cych �lin� i boj�cych si� poruszy�.</emphasis></p><p><emphasis>A potem nast�puje po�kni�cie, jestem zjedzony przez zimno, po�arty przez ciemno�ci i, na sp�kuj�cych bog�w, jeste�my na zewn�trz.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Na zewn�trz.</emphasis></p><p><emphasis>Jestem od tego og�upia�y. Og�upia�y z zachwytu.</emphasis></p><p><emphasis>To ju� tyle czasu.</emphasis></p><p><emphasis>Zbijamy si� w kup�, ka�dy zetkni�ty z s�siadem jak troglodyci, jak kr�tkowzroczne trowy. Starzy s� w strachu przez brak �cian i k�t�w, przez ruch zimna, przez wod� i powietrze.</emphasis></p><p><emphasis>M�g�bym zawo�a�: �Bogowie, pom�cie!�. M�g�bym.</emphasis></p><p><emphasis>Wszystko czarne na czarnym tle, ale i tak widz� wzg�rza, wod�, chmury. Widz� wi�zienia ze wszystkich stron, podskakuj� jak sp�awiki. Niech nas wszystkich Jabber porwie. Widz� chmury.</emphasis></p><p><emphasis>�Ja ci� sadz� </emphasis>- <emphasis>�wiergol�, jakbym uspokaja� niemowl�. To dla mnie jest przeznaczony ten koj�cy d�wi�k.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>A potem popychaj� nas jak byd�o, pow��czenie nogami, �linienie si�, pierdzenie, zdziwione mamrotanie, przez pok�ad okaleczony ci�arem cia� i kajdan, na rozko�ysany most linowy. Poganiaj� nas, wszystkich co do jednego, ka�dy zatrzymuje si� na chwil� na �rodku nisko zwieszonego przej�cia mi�dzy statkami, ich my�li s� widzialne i jasne jak chymiczna erupcja.</emphasis></p><p><emphasis>Zastanawiaj� si� nad skokiem. Do w�d zatoki.</emphasis></p><p><emphasis>Ale linowe �ciany po bokach mostka s� wysokie, z drutem kolczastym na g�rze, a nasze biedne cia�a s� obola�e, s�abe, ka�dy po chwili wahania rusza dalej, przeprawia si� na nowy statek.</emphasis></p><p><emphasis>Jak te� przystaj�, kiedy przychodzi moja kolej. Tak jak inni, za bardzo si� boj�.</emphasis></p><p><emphasis>A potem jest nowy pok�ad pod stopami, wyszorowany do g�adko�ci �elaza i czysty, wibruje od silnik�w, kolejne korytarze i brz�k kluczy, i po tym wszystkim jeszcze jeden d�ugi, nieo�wietlony pok�j, gdzie padamy wyczerpani i pozamieniani, gdzie podnosimy si� powoli, �eby sprawdzi�, kogo mamy za nowego s�siada. Wok� mnie rozpoczynaj� si� syczane dyskusje i pysk�wki, k��tnie i uwiedzenia, i gwa�ty, kt�re sk�adaj� si� na nasze �ycie polityczne. Zawi�zuj� si� nowe sojusze. Nowe hierarchie.</emphasis></p><p><emphasis>Przez jaki� czas siedz� osobno, w cieniu.</emphasis></p><p><emphasis>Nadal tkwi� w tej chwili, kiedy wkroczy�em w noc. Jak muszka w bursztynie. Da�em si� z�apa� w pu�apk�, ale </emphasis><emphasis>- niech mnie licho � jaki jestem dzi�ki temu pi�kny!</emphasis></p><p><emphasis>Mam teraz nowy dom. B�d� mieszka� w tej chwili jak najd�u�ej, dop�ki wspomnienia nie ulegn� rozk�adowi, a wtedy wyjd�, przyb�d� w to nowe miejsce, w kt�rym siedzimy.</emphasis></p><p><emphasis>Rury �omocz� gdzie� jak wielkie m�oty.</emphasis></p></section><section><title><p>Rozdzia� drugi</p></title><p>Za Zatok� �elazn� morze by�o brutalne. Jego chlapi�cy atak zbudzi� Bellis. Opu�ci�a kajut�, przechodz�c obok siostry Meriope, kt�ra, jak s�dzi�a Bellis, wymiotowa�a nie tylko na skutek choroby morskiej.</p><p>Na pok�adzie powita� j� wiatr i g�o�ne trzaskanie, bo �agle szarpa�y si� jak zwierz�ta na postronkach. Olbrzymi komin wyplu� troch� sadzy, statek bucza� moc� parowego silnika g��boko w dole.</p><p>Bellis usiad�a na kontenerze. �A wi�c ruszamy� � pomy�la�a nerwowo. �Odp�ywamy. �egnamy sta�y l�d�.</p><p>Kiedy stali na cumach, na �Terpsychorii� wrza�a praca: kto� zawsze co� szorowa� albo podnosi� jakie� urz�dzenie, albo biega� z jednego ko�ca statku na drugi. Teraz jednak wra�enie og�lnej krz�taniny nasili�o si� niepomiernie.</p><p>Bellis obserwowa�a pok�ad g��wny, jeszcze niegotowa spojrze� na morze.</p><p>Takielunek roi� si� od �ywych stworze�. Wi�kszo�� marynarzy wywodzi�a si� spo�r�d ludzi, ale tu i �wdzie wyposa�ony w kr�gos�up hotchi �miga� po siatkach lin na bocianie gniazdo. Na pok�adach ludzie przeci�gali kontenery, kr�cili korbami ogromnych wind, wykrzykiwali komendy niezrozumia�ym, skr�towym �argonem, przesuwali �a�cuchy przez wielkie bloki. Widzia�a mamucich przedstawicieli rodu ludzi-kaktus�w, zbyt ci�kich i niezdarnych, �eby wspina� si� po linach, ale nadrabiali to staraniami na dole, swoj� si��. W��kniste ro�linne bicepsy pr�y�y si� pot�nie, kiedy ci�gn�li i pchali.</p><p>Chodzili w�r�d nich oficerowie w granatowych mundurach.</p><p>Wicher owiewa� statek i peryskopowe nasady komina zawodzi�y jak sm�tne flety.</p><p id="spr007">Bellis sko�czy�a cigarillo. Wsta�a powoli i podesz�a do burty, ze spuszczonymi oczami, dopiero przy relingu spojrza�a w morze.</p><p>Nie by�o wida� ani skrawka l�du.</p><p>�Och, bogowie, sp�jrzcie na to wszystko� � pomy�la�a wstrz��ni�ta.</p><p>Po raz pierwszy w �yciu Bellis nie widzia�a wok� siebie nic opr�cz wody.</p><p>By�a sama pod kolosalnym, stoj�cym d�ba niebem i l�k wezbra� w niej jak ���. Bardzo chcia�a znale�� si� z powrotem po�r�d uliczek swego miasta.</p><p>Bryzgi piany szybko rozchodzi�y si� po statku, znikaj�c i natychmiast pojawiaj�c si� znowu. Woda tworzy�a misterne marmurkowe wzory. Ust�powa�a drogi statkowi, tak jak ust�pi�aby drogi wielorybowi, kanadyjce czy li�ciowi � t�pa zgodliwo��, kt�r� mog�a zanegowa� nag�ym wypi�trzeniem si�.</p><p>Woda by�a ogromnym, niedorozwini�tym dzieckiem. Silnym, g�upim i kapry�nym.</p><p>Bellis nerwowo strzela�a wok� oczami, szukaj�c jakiej� wyspy, jakiego� poszarpanego kawa�ka wybrze�a. Ale akurat niczego takiego nie by�o.</p><p>Chmura morskich ptak�w lecia�a ich �ladem, nurkowa�y w kilwaterze za padlin�, opryskuj�c pok�ad i fale odchodami.</p><empty-line/><p>�eglowali bezustannie przez dwa dni.</p><p>�al, �e podr� si� rozpocz�a, sprawi�, i� by�a dziwnie oszo�omiona. Przemierza�a korytarze i pok�ady, zamyka�a si� w kajucie. Patrzy�a t�po, jak �Terpsychoria� mija w oddali ska�y i male�kie wysepki, o�wietlone szarym �wiat�em dnia lub ksi�ycow� po�wiat�.</p><p>Marynarze lustrowali horyzont, oliwi�c wielkokalibrowe strzelby. Z setkami niedok�adnie naniesionych na mapy wysepek i miasteczek handlowych, z mnogo�ci� statk�w zaopatruj�cych nienasycon� handlow� paszcz� Nowego Crobuzon na jednym z ko�c�w, Kana� Bazyliszka by� domen� pirat�w.</p><p>Bellis wiedzia�a, �e tak du�ego statku, z kad�ubem opancerzonym �elazem i bander� Nowego Crobuzon na maszcie, raczej nie odwa�� si� zaatakowa�. Deprymowa�a j� tylko ta wzmo�ona czujno�� za�ogi.</p><p>�Terpsychoria� by�a statkiem kupieckim. Nie zbudowano jej z my�l� o pasa�erach. Nie by�o biblioteki, salonu, bawialni. Mes� dla pasa�er�w urz�dzono bez wi�kszego zaanga�owania; nie licz�c kilku tanich litografii, �ciany by�y tam go�e.</p><p>Bellis siada�a do jedzenia osobno, a na sympatyczne zagajenia odpowiada�a monosylabami, podczas gdy inni pasa�erowie pod brudnymi oknami grali w karty. Bellis przygl�da�a im si� ukradkowo i z wag�.</p><p>W kajucie bez ko�ca inwentaryzowa�a sw�j dobytek.</p><p>Opu�ci�a miasto w po�piechu. Mia�a ze sob� niewiele ubra�, wszystkie w swoim ulubionym, ascetycznym stylu: pokutnicze, czarne lub popielate. Mia�a te� siedem ksi��ek: dwa tomy z dziedziny j�zykoznawstwa, podr�cznik r�czego salkrikaltorskiego, antologi� opowiada� w r�nych j�zykach, gruby, pusty notatnik i egzemplarze dw�ch monografii swojego autorstwa: <emphasis>Gramatologi� wysokiego kettai </emphasis>oraz <emphasis>Kodeksy sawann Wormseye. </emphasis>Mia�a troch� bi�uterii z gagatu, granatu i platyny, niedu�� kosmetyczk�, atrament i pi�ra.</p><p>Godzinami uzupe�nia�a list o nowe szczeg�y. Opisywa�a brzydot� otwartego morza, ostre ska�y, kt�re wyskakiwa�y niby pu�apki na zwierz�ta. Sporz�dza�a d�ugie, parodystyczne opisy oficer�w i pasa�er�w, lubowa�a si� bowiem w karykaturze. Siostra Meriope, kupiec Bartol Gimgewry, chudy jak nieboszczyk chirurg Mollificatt, wdowa Cardomium z niezam�n� c�rk�, nie wadz�ca nikomu para, kt�ra pod pi�rem Bellis przepoczwarzy�a si� w tandem snuj�cych intrygi �owczy� m��w. Johannes Tearfly sta� si� zawodowym bufonem wy�miewanym w musicalach. Wymy�la�a dla nich wszystkich przyczyny, kt�re kaza�y im wyruszy� w podr� przez p� �wiata.</p><empty-line/><p>Na drugi dzie�, stoj�c w tylnej cz�ci statku, ko�o mierzwy mew i rybo�ow�w, kt�re wci�� k��ci�y si� przy okr�towym �cieku, Bellis szuka�a wzrokiem wysepek, ale widzia�a tylko fale. Poczu�a si� porzucona. A potem, kiedy przeczesywa�a horyzont, us�ysza�a jaki� ha�as.</p><p>Kawa�ek dalej doktor Tearfly, przyrodnik, obserwowa� ptaki. Bellis przybra�a srog� min�. Zamierza�a odej��, jak tylko doktor Tearfly si� do niej odezwie.</p><p>Kiedy spu�ci� g�ow� i zobaczy�, �e ona przygl�da mu si� zimno, u�miechn�� si� do niej z roztargnieniem i wyj�� notes. Jego uwaga nie zatrzyma�a si� na niej ani chwili. Bellis patrzy�a, jak doktor Tearfly rysuje mewy, jakby jej tam w og�le nie by�o.</p><p>Ocenia�a go na m�czyzn� pod sze��dziesi�tk�. Rzedniej�ce w�osy czesa� do ty�u. Nosi� ma�e, prostok�tne okulary i kamizelk� z tweedu.</p><p>Na przek�r akademickiemu stereotypowi nie sprawia� jednak wra�enia s�abeusza czy groteskowego mola ksi��kowego. By� wysoki i nie�le si� trzyma�.</p><p>Szybkimi, precyzyjnymi poci�gni�ciami o��wka przenosi� na papier podwini�te ptasie pazury i brutaln� wojowniczo�� oczu mew. Bellis poczu�a do niego odrobin� sympatii.</p><p>Po jakim� czasie odezwa�a si�.</p><p>Przyzna�a w duchu, �e tak si� �atwiej podr�uje. Johannes Tearfly by� uroczym cz�owiekiem. Bellis podejrzewa�a, �e r�wnie przyja�nie odnosi�by si� do ka�dej innej osoby na pok�adzie.</p><p>Zjedli razem lunch i bez wi�kszych problem�w odci�gn�a go od innych pasa�er�w, kt�rzy bacznie im si� przygl�dali. Tearfly by� cz�owiekiem, kt�ry nie mia� w sobie ani �ladu intryganctwa. Nawet je�li przysz�o mu do g�owy, �e dotrzymywanie towarzystwa nieuprzejmej i zdystansowanej Bellis Coldwine mo�e by� powodem plotek, zupe�nie si� tym nie przejmowa�.</p><p>Tearfly ch�tnie m�wi� o swojej pracy. Z entuzjazmem wyra�a� si� o niezbadanej faunie Nova Esperium. Powiedzia� Bellis, �e po powrocie do Nowego Crobuzon planuje napisa� monografi�. Gromadzi� rysunki, heliotypy i obserwacje.</p><p>Bellis opisa�a mu ciemn�, g�rzyst� wysp�, kt�r� widzia�a na p�nocy w p�nych godzinach wieczornych poprzedniego dnia.</p><p>��To by�a Morin P�nocna � powiedzia�. � Na p�nocny zach�d od nas przypuszczalnie mamy w tej chwili Cancir, a po zmroku przybijemy do brzegu Wyspy Ta�cz�cego Ptaka.</p><p>Pasa�erowie bez przerwy rozmawiali o po�o�eniu statku i jego zmianach, tote� Tearfly patrzy� na Bellis z zainteresowaniem, zaskoczony jej ignorancj�. Nie przej�a si� tym. Wa�ne by�o dla niej to, przed czym ucieka, nie za� gdzie jest i dok�d zmierza.</p><empty-line/><p id="spr008">Wyspa Ta�cz�cego Ptaka pojawi�a si� na horyzoncie tu� po zachodzie s�o�ca. Wulkaniczna ska�a by�a ceglastoczerwona i wypi�trza�a si� w ma�e wierzcho�ki podobne do ko�ci ramion. Na nadmorskim zboczu usadowi� si� Qe Banssa, ubogi, brzydki, ma�y port rybacki. My�l, �e przyjdzie jej postawi� stop� w kolejnym roz�alonym mie�cie, tkwi�cym w pu�apce ekonomiki morza, przygn�bi�a Bellis.</p><p>Marynarze, kt�rzy nie dostali przepustki, patrzyli naburmuszeni, jak ich koledzy i pasa�erowie schodz� po trapie. W porcie nie by�o innych statk�w z Nowego Crobuzon: Bellis nie mia�a komu zostawi� listu. Zada�a sobie pytanie, po co zawin�li do takiej dziury.</p><p>Poza m�cz�c� wypraw� badawcz� do sawann Wormseye przez kilku laty, Bellis nigdy tak bardzo nie oddali�a si� od Nowego Crobuzon. Obserwowa�a ludzi w porcie, starych, ale o �ywych spojrzeniach. Wiatr ni�s� ze sob� garstk� dialekt�w. Wi�kszo�� okrzyk�w nale�a�a do dialektu salt, szwargotu marynarzy, skleconego z tysi�ca j�zyk�w u�ywanych nad Kana�em Bazyliszka, w Ragamoll, Perrickish, na Wyspach Pirackich i Jheshull.</p><p>Bellis patrzy�a, jak kapitan Myzovic idzie po stromych schodach do blankowanej ambasady Nowego Crobuzon.</p><p>��Czemu zostaje pani na pok�adzie? � spyta� Johannes.</p><p>��Nie ci�gnie mnie ani do t�ustego jedzenia, ani do �wiecide�ek. Te wyspy mnie przygn�biaj�.</p><p>Johannes u�miechn�� si� powoli, jakby jej postawa wzbudzi�a w nim zachwyt. Wzruszy� ramionami i spojrza� na niebo.</p><p>��B�dzie pada�, a ja mam prac� do wykonania na statku � oznajmi�, jakby ona odpowiedzia�a mu tym samym pytaniem.</p><p>��Dlaczego w og�le si� tutaj zatrzymujemy?</p><p>��Podejrzewam, �e w jakich� sprawach urz�dowych � odpar� ostro�nie Johannes. � To ostatnia wi�ksza plac�wka. Dalej wp�ywy Nowego Crobuzon s� znacznie bardziej� ograniczone. Przypuszczam, �e kapitan ma tutaj najprzer�niejsze sprawy do za�atwienia. Na szcz�cie to nie nasz interes � doda� po chwili przerwy. Spojrzeli na wci�� ciemniej�cy ocean. � Widzia�a pani jakich� skaza�c�w? � spyta� znienacka.</p><p>Bellis popatrzy�a na niego zaskoczona.</p><p>��Nie, a pan?</p><p>Poczu�a si� przyci�ni�ta do muru. Fakt, �e statek wiezie czuj�cy �adunek, deprymowa� j�.</p><p id="spr009">U�wiadomienie sobie, �e musi opu�ci� Nowe Crobuzon, by�o nag�e i przera�aj�ce. Planowa�a wyjazd w stanie lekkiej paniki. Musia�a uciec jak najdalej i jak najszybciej. Cobsea i Myrshock le�a�y zbyt blisko. Gor�czkowo zastanawia�a si� nad Shankell, Yoraketche, Neovaa n i Tesh. By�y to jednak kraje zbyt odleg�e, zbyt niebezpieczne, zbyt obce, zbyt trudno dost�pne albo zbyt przera�aj�ce. Nie oferowa�y niczego, w czym mog�aby si� zadomowi�. Bellis u�wiadomi�a sobie ze zgroz�, �e rozstanie jest dla niej niezmiernie trudne, �e kurczowo trzyma si� Nowego Crobuzon, tego, co j� okre�la.</p><p>Wtedy pomy�la�a o Nova Esperium. Z otwartymi ramionami wita nowych obywateli. Nie zadaje pyta�. P� �wiata od Nowego Crobuzon, ma�e otarcie cywilizacji na sk�rze nieznanych l�d�w. Swoista filia ojczystego kraju, kolonia Nowego Crobuzon. Bardzo szorstka, arogancka i twarda, mniej rozpieszczona � Nova Esperium by�a zbyt m�oda, aby mog�a sobie pob�a�a� � ale kultura wzorowana na kulturze jej miasta.</p><p>Uzmys�owi�a sobie, �e je�li obierze ten cel podr�y, Nowe Crobuzon op�aci jej przejazd, mimo �e b�dzie st�d umyka�a. I zostanie jej ni� komunikacyjna: rzadko, lecz regularnie kursuj�ce statki. Kiedy dojdzie do wniosku, �e mo�e bezpiecznie wr�ci�, po prostu wsi�dzie na jeden z nich.</p><p>Ale jednostki, kt�re podejmowa�y d�ug�, niebezpieczn� podr� z Zatoki �elaznej przez Wezbrany Ocean, wozi�y do Nova Esperium si�� robocz�. To oznacza�o �adowni� pe�n� wi�ni�w: peon�w, parobk�w i prze-tworzonych.</p><p>Jedzenie kwasi�o si� jej w �o��dku na my�l o m�czyznach i kobietach zamkni�tych na dole, bez �wiat�a, dlatego stara�a si� o nich nie my�le�. Gdyby wyb�r nale�a� do niej, trzyma�aby si� jak najdalej od takich podr�y i takiego brutalnego handlu.</p><p>Bellis spojrza�a na Johannesa, usi�uj�c odgadn�� jego my�li.</p><p>��Przyznam � powiedzia� z wahaniem � �e jestem zaskoczony, i� w og�le ich nie s�ycha�. S�dzi�em, �e b�d� cz�ciej wypuszczani.</p><p>Bellis milcza�a. Czeka�a, a� Johannes zmieni temat, �eby mog�a kontynuowa� pr�by wytrz��ni�cia z g�owy tego, co znajdowa�o si� pod pok�adem.</p><p>S�ysza�a hulaszcze odg�osy dochodz�ce z portowych pub�w w Qe Banssa. Brzmia�y ponaglaj�co.</p><empty-line/><p>Pod smo�� i �elazem, w wilgotnych celach w dole. Jedzenie przymocowane �rubami, przedmiot walki. G�wno, sperma i krew krzepn�. Wrzaski i b�jki na pi�ci. �a�cuchy jak kamie� i wsz�dobylskie szepty.</p><p>��Szkoda mi ci�, ch�opcze. � G�os by� szorstki z braku snu, ale zawiera� nutk� autentycznego wsp�czucia. � Najpewniej we�miesz za to w sk�r�. � Przed kratami �adowni wi�ziennej sta� ch�opiec okr�towy i zasmuconym wzrokiem patrzy� na od�amki gliny i rozlan�, g�st� zup�. Nalewa� jedzenie do misek skaza�c�w i jedna mu si� wy�lizgn�a z r�ki. � Glina wygl�da na mocn� jak �elazo, dop�ki si� jej nie upu�ci.</p><p>M�czyzna za kratami by� r�wnie u�winiony i zm�czony jak wszyscy inni wi�niowie. Spod podartej koszuli pulsowa� tumor, z kt�rego stercza�y dwie d�ugie, smrodliwe macki. Ko�ysa�y si� bez �ycia, ko�lawe, chlupocz�ce uci��liwo�ci. Podobnie jak wi�kszo�� transportowanych wi�ni�w, m�czyzna by� prze-tworzonym, wci�ni�tym przez nauk� i taumaturgi� w nowy kszta�t, w ramach kary za jak�� zbrodni�.</p><p>��Przypomina mi si� historia o tym, jak Crawfoot poszed� na wojn� � powiedzia� m�czyzna. � Znasz? � Boy okr�towy zebra� z pod�ogi t�uste mi�so i marchew, �eby wrzuci� je do wiadra. Zerkn�� na m�czyzn�.</p><p>Skazaniec poku�tyka� do ty�u i opar� si� o �cian�.</p><p>��To by�o tak. Pewnego dnia na pocz�tku �wiata Darioch wygl�da ze swojego domku na drzewie i widzi, �e do lasu zbli�a si� wojsko. I niech mnie cholera, je�li to nie Nietoperzosk�rcy, kt�rzy wr�cili po swoje miot�y. Wiesz, w jaki spos�b Crawfoot zabra� im miot�y, prawda? � Boy okr�towy mia� oko�o pi�tnastu lat, du�o, jak na pe�nion� funkcj�. Spojrza� m�czy�nie w oczy i u�miechn�� si�, �e tak, zna t� histori�. Nag�a zmiana, kt�ra w nim nast�pi�a, by�a tak wyra�na i niezwyk�a, jakby na chwil� otrzyma� nowe cia�o. Przez chwil� wygl�da� krzepko i butnie, a po znikni�ciu u�miechu, kiedy wr�ci� do gara zjedzeniem i misek, odrobina tej nag�ej zuchwa�o�ci w nim pozosta�a.</p><p>Dobra � podj�� wi�zie� � czyli Darioch wzywa do siebie Crawfoota, pokazuje mu nietoperzosk�rc�w i m�wi: �Ty nawarzy�e� tego piwa, Crawfoocie. Zabra�e� im ich rzeczy. Tak si� sk�ada, �e Solniak jest na skraju �wiata, dlatego ty b�dziesz musia� wzi�� na siebie ci�ar walki�. Crawfoot pomstuje, biadoli, k�apie g�b��</p><p>M�czyzna palcami d�oni na�ladowa� ruch gadatliwych ust. Zamierza� podj�� swoj� opowie��, ale ch�opiec mu przerwa�:</p><p>Znam to � powiedzia�, doznawszy nag�ego ol�nienia. � Ju� to kiedy� s�ysza�em.</p><p>Szkoda � odpar� m�czyzna po chwili milczenia, zaskoczony swoim rozczarowaniem. � Ale wiesz co, synu, ja ju� dawno tego nie s�ysza�em, to mo�e opowiem do ko�ca.</p><p>Ch�opiec spojrza� na niego badawczo, jakby chcia� sprawdzi�, czy wi�zie� nie kpi z niego.</p><p>��Nie mam nic przeciwko temu � powiedzia�. � Mo�e pan robi�, co pan chce. Mnie wszystko jedno. � Wi�zie� opowiedzia� t� histori�, cicho, z przerwami na kaszel i westchnienia. Boy pojawia� si� i znika� za kratami, sprz�ta� mes�, wydawa� dok�adki. By� na miejscu, kiedy opowie�� dobieg�a ko�ca, kiedy pancerz z gliny i porcelany roztrzaska� si�, tote� Crawfoot by� gorzej poraniony, ni� gdyby nie w�o�y� �adnej zbroi. Ch�opiec spojrza� na zm�czonego opowiadaniem m�czyzn� i znowu u�miechn�� si� szeroko. � Niech mi pan powie, jaki z tego p�ynie mora�?</p><p>��Se my�l�, �e ju� wiesz � odpar� z nik�ym u�miechem. Ch�opiec skin�� g�ow� i skupiony skierowa� wzrok na sufit.</p><p>���Nie lepszy rydz ni� nic: szukaj, a� znajdziesz prawdziwka� � wyrecytowa�. � Zawsze wola�em historie bez mora��w � doda�.</p><p>Kucn�� przy kratach.</p><p>��Kurwa, popieram, ch�opie � powiedzia� m�czyzna. Poda� mu r�k� przez kraty. � Jestem Tanner Sack.</p><p>Boy okr�towy zawaha� si�: nie nerwowo, tylko wa��c za i przeciw. U�cisn�� podan� r�k�.</p><p>��Dzi�ki za opowie��. Jestem Szekel.</p><p>Rozmawiali dalej.</p></section><section><title><p>Rozdzia� trzeci</p></title><p>Bellis ockn�a si� ze snu, kiedy podnie�li kotwic�, chocia� zatok� wci�� spowija�y ciemno�ci. �Terpsychoria� wibrowa�a i dygota�a jak zmarzni�te zwierz�. Bellis przetoczy�a si� pod iluminator i patrzy�a na oddalaj�ce si� nieliczne �wiat�a Qe Banssa. Rano nie wpuszczono jej na pok�ad g��wny.</p><p>��Przykro mi, prosz� pani � powiedzia� jeden z marynarzy. By� m�ody i niemi�osiernie za�enowany faktem, �e musi zatarasowa� jej drog�. � Taki jest rozkaz kapitana: do dziesi�tej pasa�erom nie wolno wej�� na ten pok�ad.</p><p>��Dlaczego?</p><p>Skuli� si� w sobie, jakby go uderzy�a.</p><p>��Wi�niowie maj� spacer � wyja�ni�. Bellis otworzy�a oczy odrobin� szerzej. � Kapitan pozwoli� im troch� si� dotleni�, a potem musimy wyczy�ci� pok�ad. Straszne z nich brudasy. Mo�e pani tymczasem zje �niadanie, prosz� pani? Migiem si� z tym uwiniemy.</p><p>Kiedy znalaz�a si� poza polem widzenia m�odego cz�owieka, stan�a i rozwa�y�a sytuacj�. Nie podoba� si� jej ten zbieg okoliczno�ci, tak szybko po rozmowie z Johannesem.</p><p>Bellis chcia�a zobaczy� m�czyzn i kobiety wiezione na dole. Nie umia�a powiedzie�, czy powoduje ni� niezdrowa ciekawo��, czy te� jaka� szlachetniejsza pobudka.</p><p>Zamiast skierowa� si� za grotmaszt, w stron� mesy, przemyka�a w p�mroku bocznymi korytarzami, mijaj�c miniaturowe drzwi. Przez �ciany przenika�y basowe d�wi�ki: ludzkie g�osy przypomina�y szczekanie ps�w. Na ko�cu korytarza otworzy�a ostatnie drzwi, do pe�nej p�ek spi�arki. Bellis rozejrza�a si�, ale by�a sama. Doko�czy�a cigarillo i wesz�a do �rodka.</p><p>Odsun�wszy na bok puste butelki, zobaczy�a, �e przedpotopowe okienko zas�oni�to p�kami. Przesun�a stoj�ce w tym miejscu rzeczy i bez wi�kszego skutku usi�owa�a przetrze� szyb�.</p><p>Szarpn�o ni�, kiedy po drugiej stronie kto� przeszed�, nie wi�cej ni� metr obok. Nachyli�a si� i spr�bowa�a przebi� brud wzrokiem. Mia�a przed sob� ogromny bezanmaszt. Widzia�a te�, cho� mniej wyra�nie, grotmaszt i fokmaszt z przodu. W dole znajdowa� si� pok�ad g��wny.</p><p>Odprawiaj�cy swoje rytua�y marynarze ruszali si�, wspinali, sprz�tali, kr�cili korbami.</p><p>By�o te� mn�stwo innych osobnik�w, pozbijanych w grupy, poruszaj�cych si� powoli, je�li w og�le. Bellis wykrzywi�a usta. Byli to w wi�kszo�ci ludzie, przede wszystkim m�czy�ni, ale nie spos�b ich by�o jako� og�lnie zaszufladkowa�. Zobaczy�a m�czyzn� z kr�t�, d�ug� na metr szyj�, kobiet� z wi�zk� spazmuj�cych ramion, posta�, kt�rej doln� cz�� stanowi� odw�ok g�sienicy, a tak�e stworzenie z metalowymi drutami stercz�cymi z ko�ci. ��czy�o ich tylko jedno: zszarza�e ubranie.</p><p>Bellis nigdy nie widzia�a w jednym miejscu tak wielu prze-tworzonych, tak wielu pozmienianych w fabrykach kary. Niekt�rych zmodyfikowano dla cel�w przemys�u, innych zdeformowano za� tylko po to, aby wygl�dali groteskowo, z odkszta�conymi ustami, oczami i bogowie racz� wiedzie� czym jeszcze.</p><p>By�o kilku wi�ni�w-kaktus�w, jak r�wnie� przedstawicieli innych ras: hotchi z po�amanymi kr�gos�upami, garstka khepri, kt�rych skarabeuszowe g�owocia�a drga�y i po�yskiwa�y w wyp�ukanym s�o�cu. Oczywi�cie nie zobaczy�a �adnych vodyanoi. Podczas takiej podr�y s�odka woda by�a zbyt cenna, aby j� marnowa� na utrzymywanie ich przy �yciu.</p><p>Bellis us�ysza�a okrzyki stra�nik�w. Ludzie i kaktusy paradowali po�r�d prze-tworzonych z biczami w gar�ci. Grupkami po dw�ch, trzech i dziesi�ciu wi�niowie zacz�li �azi� w k�ko po pok�adzie.</p><p>Tych, kt�rzy le�eli bez ruchu, spotyka�a kara.</p><empty-line/><p>Bellis odwr�ci�a wzrok.</p><p>A wi�c to byli jej niewidoczni towarzysze podr�y.</p><p>��wie�e powietrze jako� nie doda�o im wigoru� � pomy�la�a bez emocji. Gimnastyka chyba nie sprawia�a im przyjemno�ci.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Tanner Sack porusza� si� dostatecznie szybko, aby nie dosta� w sk�r�. Rytmicznie wodzi� oczami: w d� na trzy d�ugie kroki, �eby nie �ci�ga� na siebie uwagi, potem do g�ry na jeden krok, �eby zobaczy� niebo i wod�.</p><p>Statek wibrowa� z lekka od maszyny parowej na dole i �agle by�y napr�one. Ska�y Wyspy Ta�cz�cego Ptaka szybko ucieka�y do ty�u. Tanner poma�u przesun�� si� ku prawej burcie.</p><p>Otaczali go m�czy�ni, z kt�rymi by� upchni�ty w jednej �adowni. Kobiety sta�y w mniejszych grupkach, troch� z boku. Wszystkie mia�y brudne twarze i rzuca�y mu zimne spojrzenia. Nie zbli�a� si� do nich.</p><p>Nagle us�ysza� gwizdek, ostry, dwutonowy d�wi�k r�ny od krzyku mew. Podni�s� wzrok. Szekel siedzia� na jakim� pot�nym metalowym wysi�gniku i szorowa� go do czysta. Kiedy ich spojrzenia si� spotka�y, pu�ci� oko do Tannera i u�miechn�� si� pospiesznie. Tanner odwzajemni� u�miech, ale ch�opiec nie patrzy� ju� w jego stron�.</p><p>Oficer i marynarz z pi�knymi epoletami dyskutowali na dziobie statku, nachyleni nad jak�� mosi�n� machin�. Kiedy Tanner wyci�gn�� szyj�, �eby sprawdzi�, o co chodzi, dosta� przez plecy kijem, niezbyt mocno, ale z zapowiedzi�, i� nast�pnym razem b�dzie du�o gorzej. Stra�nik-kaktus wrzeszcza� na niego, �eby si� szybciej rusza�, dlatego jeszcze przyspieszy� kroku. Obca tkanka przyszyta do klatki piersiowej Tannera pulsowa�a. Macki sw�dzia�y i zrzuca�y sk�r� jak po oparzeniu s�onecznym. Z braku ma�ci splun�� na nie i wtar� �lin�.</p><empty-line/><p>Punktualnie o dziesi�tej Bellis dopi�a herbat� i wysz�a na zewn�trz. Pok�ad zosta� zamieciony i wyszorowany do czysta. Ani �ladu po wi�niach, kt�rzy niedawno na nim stali.</p><p>��Dziwnie mi si� robi, kiedy pomy�l� � powiedzia�a Bellis troch� p�niej, kiedy spogl�dali z Johannesem na wod� � �e w Nova Esperium by� mo�e b�dziemy prze�o�onymi m�czyzn i kobiet, kt�rzy p�yn�li z nami tym statkiem, i nigdy si� tego nie dowiemy.</p><p>��W pani wypadku to wykluczone. Odk�d to j�zykoznawca potrzebuje skazanego na karne roboty asystenta?</p><p>��Przyrodnik te� nie.</p><p>��Z gruntu si� pani myli � odpar� �agodnie. � Trzeba zanie�� skrzynie do buszu, pozak�ada� pu�apki, wlec zanarkotyzowane albo martwe cia�a, pokona� niebezpieczne zwierz�ta� Praca przyrodnika nie ogranicza si� do malowania akwarelami. Poka�� pani kiedy� moje blizny.</p><p>��M�wi pan powa�nie?</p><p>��Tak. � Zamy�li� si�. � Mam d�ugie na trzydzie�ci centymetr�w rozci�cie, b�d�ce pami�tk� po rozw�cieczonej sarduli� ugryzienie noworodka chalkydri�</p><p>��Sarduli? Naprawd�? Mog� zobaczy�? Johannes pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Dopad�a mnie� blisko intymnego miejsca.</p><p>Nie patrzy� na ni�, ale nie sprawia� wra�enia szczeg�lnie tym zawstydzonego.</p><p>Johannes dzieli� kajut� z Gimgewrym, niespe�nionym kupcem okaleczonym �wiadomo�ci� swojej nieudaczno�ci, kt�ry patrzy� na Bellis z rozdzieraj�co smutnym po��daniem. Johannes nigdy nie by� lubie�ny. Zdawa�o si�, �e zawsze my�li o tych innych rzeczach, kt�re nie pozwalaj� mu zauwa�y� powab�w Bellis.</p><p>Nie oczekiwa�a, �eby si� do niej zaleca�, natychmiast da�aby mu kosza, gdyby spr�bowa�. Przywyk�a jednak do tego, �e m�czy�ni usi�uj� z ni� flirtowa�: zazwyczaj niezbyt d�ugo, tylko do momentu u�wiadomienia sobie, �e jej ch��d nie jest poz�, do rezygnacji z kt�rej zdo�aj� j� przekona�. Postawa Tearflya by�a szczerze aseksualna, co j� deprymowa�o. Zada�a sobie pytanie, czy nie jest sodomit�, jak to nazywa� jej ojciec, ale nie dostrzeg�a �adnych oznak tego, aby inni m�czy�ni na pok�adzie poci�gali go bardziej ni� ona. A potem skarci�a si� za swoj� ma�oduszno��.</p><p>Odnios�a wra�enie, �e zatrzepota� w nim strach, kiedy zawis�a mi�dzy nimi ta insynuacja. �Mo�e nie interesuje si� tymi sprawami� � pomy�la�a. �A mo�e jest tch�rzem�.</p><empty-line/><p>Szekel i Tanner wymieniali si� opowie�ciami.</p><p>Szekel s�ysza� ju� wiele opowie�ci spo�r�d <emphasis>Kronik Crawfoota, </emphasis>ale Tanner zna� je wszystkie. A z tych s�yszanych przez Szekla zna� inne warianty, kt�re te� opowiada�. Z kolei Szekel m�wi� mu o oficerach i pasa�erach. Mia� wiele s��w pogardy dla Gimgewry�ego, bo s�ysza� przez drzwi klozetu burzliwe odg�osy jego masturbowania si�. Tearflya, kt�rego zalicza� do kategorii roztargnionych, poczciwych wujaszk�w, uwa�a� za bezdennie nudnego, a o kapitanie Myzovicu, kt�ry budzi� w nim strach, Szekel chojracko opowiada�, niezgodnie zreszt� z prawd�, �e widzia� go, jak chodzi� po pok�adach pijany.</p><p>Po��da� panny Cardomium. Lubi� Bellis Coldwine, z komentarzem: �Ale powiedzie�, �e jest zimna, to nic nie powiedzie�.</p><p>Tanner s�ucha� tych insynuacji i opis�w, tam gdzie trzeba reaguj�c �miechem lub zdziwieniem. Szekel powtarza� mu plotki i bajki, kt�rymi wymieniali si� marynarze � o piasach i kobietach-korsarzach, Maricho�czykach i strupopiratach, stworzeniach �yj�cych pod wod�.</p><p>Za Tannerem ci�gn�a si� d�uga ciemno�� �adowni.</p><p>Stale myszkowano za jedzeniem i paliwem. Chodzi�o nie tylko o resztki mi�sa i chleba: wielu wi�ni�w to byli prze-tworzeni z metalowymi cz�ciami i silnikami parowymi. Je�li woda w kot�ach im wystyg�a, byli unieruchomieni, dlatego chomikowali wszystkie potencjalnie palne materia�y. W k�cie �adowni naprzeciwko drzwi sta� pewien staruszek, kt�rego cynowy tr�jn�g, s�u��cy do chodzenia, od wielu dni ani drgn��. Palenisko by�o kompletnie zimne. Starzec jada� tylko wtedy, kiedy kto� pofatygowa� si� go nakarmi�. Nikt si� nie spodziewa�, �e prze�yje podr�.</p><p>Szekel by� zafascynowany brutalno�ci� tego ma�ego kr�lestwa. Obserwowa� tego starca z du�� uwag�. Widzia� siniaki wi�ni�w. Wpada�y mu w oko podw�jne sylwetki sp�kuj�cych ze sob� m�czyzn, za obop�ln� zgod� albo w ramach gwa�tu.</p><p>Przed wyjazdem z miasta by� szefem gangu w Kruczych Wrotach i martwi� si�, czy poradzi sobie bez swoich podkomendnych. Podczas pierwszej jego kradzie�y, pope�nionej w wieku sze�ciu lat, do kieszeni wpad�a mu moneta szeklowa i przydomek ten przylgn�� do niego. Twierdzi�, �e �adnego innego imienia nie pami�ta. Naj�� si� do pracy na statku, kiedy dzia�alno�� jego gangu, obejmuj�ca tak�e okazjonalne w�amania, zanadto zwr�ci�a na siebie uwag� milicji.</p><p>��Jeszcze miesi�c, a siedzia�bym razem z tob�, Tanner � powiedzia�. � Wiele do tego nie potrzeba.</p><empty-line/><p>Pod opiek� okr�towych taumaturg�w i marynarzy wyrmen�w maszyna meteoromantyczna na dziobie �Terpsychorii� usuwa�a powietrze sprzed statku. Za �aglami tworzy�o si� podci�nienie i statek mkn�� po falach z du�� pr�dko�ci�.</p><p>Maszyna przypomina�a Bellis wie�e chmur w Nowym Crobuzon.</p><p>Pomy�la�a o wielkich urz�dzeniach stercz�cych ponad dachy Tar Wedge, skomplikowanych i zepsutych. Zat�skni�a za ulicami i kana�ami miasta, za jego ogromem.</p><p>I za silnikami. Maszynami. W Nowym Crobuzon otacza�y j� maszyny. Teraz by� tylko ma�y meteoromanta i konstrukt obs�uguj�cy mes�. Silnik parowy na dole zamienia� ca�� �Terpsychori� w mechanizm, ale by� niewidoczny. Bellis w�drowa�a po statku jak chuliga�ski trybik. T�skni�a za utylitarnym chaosem, do kt�rego opuszczenia j� zmuszono.</p><p>�eglowali po ruchliwym obszarze morza. Mijali inne statki: w ci�gu dw�ch dni od wyp�yni�cia z Qe Banssa Bellis widzia�a ich trzy. Pierwsze dwa by�y ma�ymi, wyd�u�onymi kszta�tami na horyzoncie, trzeci, kr�pa karawela, podp�yn�� znacznie bli�ej. Jak oznajmia�y proporczyki na �aglach, pochodzi� z Odraline. Ko�ysa� si� jak wariat na wzburzonym morzu.</p><p>Bellis widzia�a marynarzy na pok�adzie. Patrzy�a, jak skacz� po skomplikowanym olinowaniu i refuj� tr�jk�tne �agle.</p><p>�Terpsychoria� mija�a ja�owe z wygl�du wyspy: Cadann, Rin Lor, Eidolon. Z ka�d� z nich zwi�zane by�y opowie�ci ludowe i Johannes zna� je wszystkie.</p><p>Bellis godzinami obserwowa�a morze. Tutaj, daleko na wsch�d, woda by�a znacznie bardziej przejrzysta ni� w pobli�u Zatoki �elaznej: widzia�a nawet smugi wielkich �awic. Marynarze, kt�rzy nie pe�nili s�u�by, siedzieli z nogami za burt� i �owili ryby na prymitywne w�dki, ozdabiaj�c ko�ci i k�y narwali za pomoc� no�y i sadzy.</p><p>Od czasu do czasu w oddali pojawia�y si� krzywizny wielkich drapie�c�w w rodzaju orki. Pewnego razu o zachodzie s�o�ca �Terpsychoria� przep�yn�a blisko zalesionego cypla, paru kilometr�w lasu wykwitaj�cego z oceanu. Niedaleko wybrze�a stercza�o z wody stado g�az�w. Serce Bellis na moment przesta�o bi�, kiedy jeden z g�az�w stan�� d�ba i z wody wynurzy�a si� pot�na �ab�dzia szyja. Masywny �eb przekr�ci� si� i Bellis patrzy�a, jak plesiauri leniwie brodz� ku brzegowi i znikaj�.</p><p>Na jaki� czas ogarn�a j� fascynacja podmorskimi mi�so�ercami. Johannes zabra� j� do swojej kajuty i zacz�� szpera� w ksi��kach. Ujrza�a kilka z jego nazwiskiem na grzbiecie: <emphasis>Anatomia sarduli, Drapie�nictwo w ka�u�ach poodp�ywowych Zatoki �elaznej, Teorie megafauny. </emphasis>Po znalezieniu szukanej monografii pokaza� jej sensacyjne obrazki przedpotopowych, dziesi�ciometrowych ryb z kr�tkimi, grubymi �bami, rekin�w chochlikowych ze szczerbatymi z�bami i wysuni�tymi czo�ami, i jeszcze wiele innych dziw�w.</p><empty-line/><p>Wieczorem, drugiego dnia po wyp�yni�ciu z Qe Banssa zobaczyli l�d opasuj�cy Salkrikaltor: poszarpane szare wybrze�e. Min�a dziewi�ta, ale niebo by�o absolutnie bezchmurne, a ksi�yc i jego c�rki �wieci�y bardzo jasno.</p><p>Bellis wbrew sobie zachwyci�a si� tym g�rzystym, smaganym przez wiatr krajobrazem. Daleko w g��bi l�du, u granic zasi�gu jej wzroku, widzia�a ciemny las przywarty do zboczy w�woz�w. Na wybrze�u z drzew zosta�y tylko martwe, wy�arte przez s�l �upiny.</p><p>Johannes a� zakl�� z przej�cia.</p><p>��Bartoll! Sto sze��dziesi�t kilometr�w na p�noc st�d jest ten diabelny most Cyrhussine, czterdzie�ci kilometr�w d�ugo�ci. Mia�em nadziej�, �e go zobaczymy, ale to by�oby chyba kuszenie licha.</p><p>Statek odbija� od wyspy. By�o zimno i Bellis ze zniecierpliwieniem trzepa�a po�ami cienkiego p�aszcza.</p><p>��Id� do �rodka � powiedzia�a, ale Johannes jakby jej nie us�ysza�.</p><p>Patrzy� wstecz, na znikaj�ce wybrze�e Bartoll.</p><p>��Co si� dzieje? � mrukn�� pod nosem. Bellis odwr�ci�a si� gwa�townie. Jego g�os zabrzmia� tak, �e od razu wyobrazi�a sobie, jak marszczy brwi. � Dok�d my p�yniemy? � Johannes zacz�� gestykulowa�. � Niech pani spojrzy� Odbijamy od Bartoll. � Wyspa by�a teraz tylko rozmazan� smug� na skraju morza. � Salkrikaltor jest tam, na wsch�d. Za par� godzin mogliby�my p�yn�� nad rakami, ale kierujemy si� na po�udnie� Oddalamy si� od wsp�lnoty�</p><p>��Mo�e raki nie lubi� jak statki przep�ywaj� im nad g�ow� � zasugerowa�a Bellis, ale Johannes pokr�ci� g�ow�.</p><p>To jest standardowa trasa: z Bartoll na wsch�d do Salkrikaltoru. My p�yniemy gdzie indziej. � Narysowa� w powietrzu map�. � To jest Bartoll, to jest Gnomon Tor, a mi�dzy nimi, na morzu� Salkrikaltor. Tu w dole, gdzie teraz p�yniemy, nie ma nic pr�cz rz�du kolczastych wysepek. Zmierzamy do Salkrikaltoru mocno okr�n� drog�. Ciekawe dlaczego.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Nazajutrz rano kilku innych pasa�er�w wiedzia�o, �e p�yn� nietypow� tras�. W ci�gu paru godzin wiadomo�� roznios�a si� po ciasnych jak w klasztorze korytarzach. Kapitan Myzovic przem�wi� w mesie do wszystkich czterdziestu pasa�er�w. Bo przysz�a nawet blada, lito�� budz�ca siostra Meriope i inne ofiary podobnych dolegliwo�ci.</p><p>��Nie ma �adnych powod�w do niepokoju � zapewnia� ich.</p><p>By� wyra�nie z�y, �e go wezwano. Bellis odwr�ci�a wzrok i wyjrza�a przez okno. �Po co tutaj jestem?� � pomy�la�a. �Przecie� nie obchodzi mnie, dok�d p�yniemy i jak si� tam dostaniemy. Mam to gdzie��. Nie przekona�a jednak samej siebie i zosta�a w mesie.</p><p>��Ale dlaczego zboczyli�my z normalnego kursu, panie kapitanie? � spyta� kto�.</p><p>Kapitan wypu�ci� gniewnie powietrze.</p><p>��Tak� Pos�uchajcie. Robi� objazd wok� Fins, wysp u po�udniowego kra�ca Salkrikaltoru. Nie mam obowi�zku t�umaczy� si� przed wami z tej decyzji. Ale� � urwa�, �eby dotar�o do pasa�er�w, jak wielki spotka� ich zaszczyt � w zaistnia�ych okoliczno�ciach� Musz� was wszak�e poprosi�, aby�cie pow�ci�gliwie obchodzili si� z t� informacj�� Op�yniemy Fins, zanim dotrzemy do Salkrikaltoru, aby min�� pewien obiekt nale��cy do Nowego Crobuzon. Pewne morskie zak�ady przemys�owe. O kt�rych istnieniu opinia publiczna nic nie wie. M�g�bym zatrzyma� was w kajutach, ale pewnie by�cie co� zobaczyli przez iluminatory i mno�y�yby si� plotki i spekulacje. Pozwalam wi�c i�� na g�r�. Tylko na pok�ad ruf�wki. Ale� Ale odwo�uj� si� do waszych uczu� patriotycznych i obywatelskich, aby�cie zachowali dyskrecj� w kwestii tego, co zobaczycie dzisiaj wieczorem. Czy wyra�am si� jasno?</p><p>Ku obrzydzeniu Bellis zapad�a nabo�na cisza. �Og�upi� ich swoj� pompatyczno�ci�� � pomy�la�a i odwr�ci�a si� z pogard�.</p><empty-line/><p>Od czasu do czasu fale rozbija�y si� o skalny kie�, ale nic bardziej dramatycznego nie by�o wida�. Wi�kszo�� pasa�er�w zebra�a si� na rufie i z wyt�eniem obserwowali morze.</p><p>Bellis wbi�a wzrok w horyzont, zirytowana, �e nie jest sama.</p><p>��My�li pani, �e domy�limy si�, jak to zobaczymy? � spyta�a gdakaj�ca kobieta, kt�rej Bellis nie zna�a.</p><p>Pu�ci�a pytanie mimo uszu.</p><p>�ciemni�o si� i zrobi�o znacznie ch�odniej, tote� niekt�rzy pasa�erowie zeszli pod pok�ad. G�rzyste Fins wyskakiwa�y i znika�y na horyzoncie. Bellis pi�a grzane wino na rozgrzewk�. Patrzenie na morze znudzi�o j� i przenios�a uwag� na marynarzy.</p><p>O drugiej w nocy, kiedy na pok�adzie zosta�a ju� tylko po�owa pasa�er�w, na wschodzie co� si� wy�oni�o.</p><p>��Bogowie w niebiesiech � szepn�� Johannes.</p><p>Przez d�u�szy czas mieli przed sob� tylko gro�ny, nieczytelny kontur. Kiedy byli dostatecznie blisko, Bellis zobaczy�a, �e jest to ogromna, czarna wie�a stercz�ca z morza. Z jej wierzcho�ka dobywa�o si� oleiste �wiat�o, chlust brudnego p�omienia.</p><p>Od wie�y dzieli�o ich mo�e p�tora kilometra. Bellis sapn�a.</p><p>To by�a morska platforma wiertnicza. Kwadrat o boku ponad sze��dziesi�ciu metr�w, pot�ny betonowy ci�ar wsparty na trzech gigantycznych metalowych nogach. Bellis s�ysza�a huk.</p><p>Fale rozbija�y si� o wsporniki. Wznosz�ce si� na platformie konstrukcje tworzy�y na tle nieba lini� r�wnie skomplikowan� i pokr�tn� jak w mie�cie. Nad tr�jnogiem majaczy� z pozoru chaotyczny las wie�yczek, a d�wignie porusza�y si� jak szponiaste d�onie. Pot�ny minaret d�wigar�w strzela� nad tym wszystkim ku niebu, s�cz�c ogie�. Taumaturgiczne zmarszczki zniekszta�ca�y przestrze� nad p�omieniem. W cieniach pod platform� wbija� si� w morze ogromny metalowy szyb, na kt�rego kolejnych kondygnacjach migota�y �wiat�a.</p><p>��Na Jabbera, c� to jest? � wydysza�a Bellis.</p><p>Niezwyk�y widok budzi� groz�. Pasa�erowie gapili si� jak idioci.</p><p>G�ry najbardziej wysuni�tej na po�udnie wyspy archipelagu Fins by�y majacz�cym w oddali cieniem. W pobli�u podstawy platformy kr�ci�y si� drapie�ne kszta�ty: pancerniki patrolu. Z pok�adu jednego z nich skomplikowanym rytmem zamruga�o �wiat�o, a po chwili przysz�a odpowied� z mostka �Terpsychorii�.</p><p>Gdzie� z wn�trza bajecznej konstrukcji zabrzmia�a syrena.</p><p>Oddalali si� od platformy, kurcz�cej si� w oczach Bellis i rzygaj�cej p�omieniami.</p><p>Johannes zastyg� ze zdziwienia.</p><p>��Nie mam poj�cia � odpar� powoli.</p><p>Dopiero po chwili Bellis uzmys�owi�a sobie, �e odpowiedzia� na jej pytanie. Nie odejmowali wzroku od pot�nego kszta�tu, p�ki jeszcze da�o si� go wy�owi� z ciemno�ci.</p><p>Kiedy znikn��, w milczeniu ruszyli w stron� korytarza. A potem, kiedy byli ju� pod drzwiami do kajut, za ich plecami kto� krzykn��:</p><p>��Jeszcze jedna!</p><empty-line/><p>Nie min�� si� z prawd�. Wiele kilometr�w od statku w niebo strzela�a druga kolosalna platforma.</p><p>Wi�ksza od pierwszej. Na czterech nogach z nadgryzionego przez �ywio�y betonu. Oszcz�dniej zabudowana, z jedn� kr�p� wie�� w ka�dym rogu i gigantycznym �urawiem ko�o kraw�dzi. Konstrukcja warcza�a jak �ywe stworzenie.</p><p>Obro�cy tej kolubryny znowu kontrolnie b�ysn�li latarkami i �Terpsychoria� znowu odpowiedzia�a.</p><p>Dmucha� wiatr, a niebo by�o zimne jak �elazo. W p�yciznach ponurego morza wznosi�a si� pot�na budowla, obok kt�rej �Terpsychoria� przemkn�a w ciemno�ciach.</p><p>Bellis i Johannes zaczekali jeszcze godzin�, ze zgrabia�ymi d�o�mi i spiralami buchaj�cej z ust pary, ale nic innego si� nie pojawi�o. Widzieli tylko wod�, a tu i �wdzie cienie Fins, wyszczerbione i nieo�wietlone.</p><empty-line/><p id="spr010">�a�cola, 5 a rory 1779; pok�ad �Terpsychorii�</p><p>Jak tylko wesz�am dzi� przed po�udniem do kajuty kapitana, od razu wiedzia�am, �e co� go rozgniewa�o. Zgrzyta� z�bami i ciska� oczami gromy.</p><p>��Panno Coldwine � powiedzia� � za kilka godzin przyb�dziemy do Salkrikaltoru. Inni pasa�erowie i za�oga otrzymaj� kilka godzin przepustki, ale obawiam si�, �e pani ten przywilej nie b�dzie dany.</p><p>M�wi� tonem neutralno-gro�nym. Uprz�tn�� akcesoria z biurka. Nie umiem wyja�ni� dlaczego, ale wytr�ci�o mnie to z r�wnowagi. Normalnie kapitan jest otoczony redut� r�nych bzdet�w, kt�re tworz� mi�dzy nami bufor.</p><p>��Spotkam si� z przedstawicielami Wsp�lnoty Salkrikaltoru i pani b�dzie t�umaczy�a. Pracowa�a pani z delegacjami handlowymi, wi�c zna pani system. Pani b�dzie przek�ada�a na raczy salkrikaltorski dla delegat�w, a ich t�umacz odda ich s�owa w j�zyku ragamoll mnie. B�dziecie si� nawzajem sprawdzali, �eby z �adnej strony nie by�o �adnego kanciarstwa, ale nie jest pani uczestniczk� tych rozm�w. Czy wyra�am si� dostatecznie jasno? � spyta� belferskim tonem. � Nie us�yszy pani nic z tego, co mi�dzy nami padnie. Jest pani tylko przeka�nikiem. Nic pani nie s�yszy. � Patrzy�am draniowi prosto w oczy. � B�d� omawiane sprawy o najwy�szym znaczeniu z punktu widzenia bezpiecze�stwa pa�stwa. Na pok�adzie statku, panno Coldwine, nie da si� niczego utrzyma� w tajemnicy. Niech mnie pani uwa�nie pos�ucha. � Nachyli� si� ku mnie. � Je�li pani napomknie komukolwiek o tym, co b�dzie m�wione: moim oficerom, rzygaj�cej zakonnicy czy swojemu bliskiemu przyjacielowi doktorowi Tearflyowi, ja si� o tym dowiem.</p><p>Nie musz� Ci chyba m�wi�, �e by�am wstrz��ni�ta.</p><p>Do tej pory unika�am konfrontacji z kapitanem, ale z�o�� sprawi�a, �e zrobi� si� kapry�ny. Nie zamierzam okazywa� po sobie s�abo�ci. Kilka miesi�cy wzajemnych kwas�w mniej kosztuje ni� strategiczne po�o�enie uszu po sobie za ka�dym razem, kiedy on pojawia si� w polu widzenia.</p><p>Poza tym wpad�am w furi�.</p><p>Przypr�szy�am sw�j g�os szronem.</p><p>��Panie kapitanie, omawiali�my te kwestie, kiedy zaproponowa� mi pan to stanowisko. Moje do�wiadczenie zawodowe i referencje s� panu znane. Nie przystoi panu kwestionowa� na tym etapie moich kwalifikacji � m�wi�am chyba nawet zbyt wynio�le. � Nie jestem jak�� karnie delegowan� do pracy siedemnastolatk�, kt�r� mo�e pan zastrasza�. Wykonam swoj� prac� zgodnie z umow� i nie pozwol�, �eby podawa� pan w w�tpliwo�� m�j profesjonalizm.</p><p>Nie mam poj�cia, co go rozz�o�ci�o, i nic mnie to nie obchodzi. Niech bogowie spuszcz� zaraz� na jego dra�sk� sk�r�.</p><p>Teraz siedz� z �rzygaj�c� zakonnic��, aczkolwiek czuje si� chyba troch� lepiej i napomkn�a nawet o wzi�ciu udzia�u w nabo�e�stwie w migalec, i ko�cz� ten list. Zbli�amy si� do Salkrikaltoru, gdzie b�d� mia�a okazj� zapiecz�towa� go i zostawi�, aby zabra� go pierwszy przep�ywaj�cy t�dy statek do Nowego Crobuzon.</p><p>To d�ugie po�egnanie dotrze do Ciebie z ledwo kilkutygodniowym op�nieniem. Czyli nie tak �le. Mam nadziej�, �e zastanie Ci� w dobrym zdrowiu.</p><p>Mam nadziej�, �e t�sknisz za mn� tak bardzo, jak ja t�skni� za Tob�. Nie wiem, co zrobi� bez tego �rodka ��czno�ci z Tob�. Minie co najmniej rok, zanim znowu o mnie co� us�yszysz, zanim kolejny statek zawinie do portu w Nova Esperium. Pomy�l, jak ja wtedy b�d� wygl�da�a! W�osy d�ugie i zlepione b�otem, str�j nudysty, upstrzona magicznymi znakami jak jaki� szaman-dzikus! Je�li nie wpadn� przez ten czas we wt�rny analfabetyzm, to napisz� do Ciebie, opowiem Ci, jak mija mi czas, i spytam, co s�ycha� w moim mie�cie. Mo�e Ty odpiszesz mi, �e jest bezpiecznie i mog� wraca� do domu.</p><empty-line/><p>Pasa�erowie z przej�ciem dyskutowali o tym, co widzieli ubieg�ej nocy. Bellis wzgardzi�a nimi. �Terpsychoria� przecisn�a si� przez Candlemaw Straits na spokojniejsze wody Salkrikaltoru. Najpierw pojawi�a si� na horyzoncie bujnie poro�ni�ta wyspa Gnomon Tor, a potem, przed pi�t� po po�udniu, zobaczyli Salkrikaltor.</p><p>S�o�ce sta�o bardzo nisko na niebie i �wiat�o by�o g�ste. Linia brzegowa Gnomon Tor rysowa�a si� zielono i wyrazi�cie kilka kilometr�w na p�noc. W horyzontalnym lesie coraz d�u�szych cieni wie�e i dachy Salkrikaltoru odbija�y si� na falach.</p><p>Budowle zrobione by�y z betonu, �elaza, ska�y, szk�a i p�at�w wytrzyma�ego zimnowodnego koralu. Cienkie jak kr�gos�up mosty, spinaj�ce ze sob� kolumny owini�te spiralami schod�w. Misterne sto�kowe wie�e wysokie na trzydzie�ci metr�w, ciemne, kwadratowe baszty. Chaos kiepsko harmonizuj�cych ze sob� styl�w.</p><p>Linia dach�w kojarzy�a si� z wybuja�ym dzieci�cym rysunkiem rafy koralowej. Organiczne wie�e p�cznia�y jak odlewy z pier�cienic. By�y analogi korali koronkowych: mieszkalne wysoko�ciowce, rozga��ziaj�ce si� na dziesi�tki klitek, a tak�e kr�pe areny z wieloma oknami, podobne do gargantuicznych g�bek bary�kowatych. Falbankowe wst��ki architektury w stylu koralu ogniowego.</p><p>Wie�e zanurzonego miasta wznosi�y si� trzydzie�ci metr�w nad fale. Na poziomie morza zia�y wielkie bramy. Zielony szlam wyznacza� lini� wodn�.</p><p>By�y te� nowsze budynki. Jajokszta�tne gmachy wyrzezane z kamienia i �ebrowane �elazem, wyd�wigni�te nad wod� na szczud�ach, kt�re stercza�y nad zatopiony miejski krajobraz. P�ywaj�ce platformy zwie�czone rz�dami kwadratowych dom�w z ceg�y � podobnych do tych z Nowego Crobuzon � groteskowo siedzia�y na wodzie jak kwoki.</p><p>By�y tysi�ce rak�w i niema�o ludzi, na k�adkach i mostach na poziomie wody, jak r�wnie� o wiele wy�ej. Dziesi�tki p�askodennych barek i �odzi kursowa�y mi�dzy wie�ami.</p><p>Statki oceaniczne dokowa�y na obrze�ach miasta, zacumowane do wbitych w dno morza pacho��w. Kogi, jonki, klipry, tu i �wdzie statek parowy. �Terpsychoria� by�a coraz bli�ej.</p><p>��Niech pani spojrzy � powiedzia� kto� do Bellis i pokaza� w d�.</p><p>Spojrza�a, woda by�a zupe�nie przezroczysta. Mimo �e �wiat�o dnia ju� dogasa�o, Bellis widzia�a g��boko zanurzone szerokie ulice przedmie�� Salkrikaltoru. Ich przebieg wyznacza�y zimne latarnie uliczne. Wierzcho�ki budynk�w si�ga�y nie wy�ej ni� sto pi��dziesi�t metr�w pod powierzchni� wody, aby nie zahacza�y o nie przep�ywaj�ce g�r� statki.</p><p>Na mostkach ��cz�cych podmorskie wie�e Bellis zobaczy�a kolejne rzesze obywateli, kolejne rzesze rak�w. Chodzili i p�ywali szybko, poruszaj�c si� z wi�ksz� �atwo�ci� ni� ich wsp�ziomkowie na powierzchni.</p><p>�Co za niezwyk�e miasto!�.</p><p>Kiedy �Terpsychoria� rzuci�a cumy, Bellis patrzy�a z zazdro�ci�, jak spuszczaj� szalupy. Wi�kszo�� pasa�er�w i za�ogi z zapa�em ustawi�y si� w kolejce do drabinek linowych. Szeroko u�miechni�ci, trajkotali z przej�ciem, kieruj�c spojrzenia ku miastu.</p><p>Zapad� zmierzch. Po wie�ach Salkrikaltoru zosta�y tylko sylwetki. Roz�wietlone okna odbija�y si� w czarnej wodzie. W powietrzu unosi�y si� nik�e d�wi�ki: muzyka, krzyki, zgrzyt maszyn, szum fal.</p><p>B�d�cie z powrotem na pok�adzie do drugiej w nocy! � wrzasn�� jaki� podporucznik. � Trzymajcie si� osiedli ludzkich i wszelkich innych teren�w nawodnych. Jest tam mn�stwo do roboty bez nara�ania p�uc na szwank.</p><p>Panno Coldwine? � Bellis odwr�ci�a si� do porucznika Cumbershuma. � Prosz� ze mn�. Batysfera gotowa.</p></section><section><title><p>Rozdzia� czwarty</p></title><p>Zamkni�ta w male�kiej batysferze, ciasnej pl�taninie miedzianych rur i tarcz zegarowych, Bellis wyci�gn�a szyj�, bo Cumbershum, kapitan Myzovic i podchor��y u steru zas�aniali jej widok.</p><p>Fale chlapa�y o d� wzmocnionej szyby przedniej, a tu nagle batysfera zanurzy�a si�, woda zala�a b�belkowe szk�o i niebo znik�o, a razem z nim plusk i cherlawe wo�ania mew. Nie by�o s�ycha� nic opr�cz bucz�cego skowytu �ruby.</p><p>Bellis wytrzeszczy�a oczy ze zdumienia.</p><p>Batysfera przechyli�a si� i z gracj� opada�a ku niewidocznej skale i piaskowi. Pod jej zadartym nosem rozb�ys�a mocna lampa �ukowa, tworz�c sto�ek roz�wietlonej wody.</p><p>Blisko dna kapsu�a ustawi�a si� troch� bardziej pionowo. Sp�ywa�o ku nim rozrzedzone �wiat�o wieczoru, spowalniane przez ogromne, czarne cienie statk�w.</p><p>Nad ramieniem kapitana Bellis wbi�a wzrok w ciemn� wod�. Min� mia�a oboj�tn�, ale r�ce porusza�y si� z przej�cia. Ryby zakre�la�y precyzyjne fale, p�ywaj�c wci�� wok� topornego metalowego intruza. Przyspieszony oddech Bellis brzmia� nienaturalnie g�o�no.</p><p>Batysfera ostro�nie wybiera�a drog� pomi�dzy �a�cuchami zwisaj�cymi jak pn�cza z baldachimu statk�w w g�rze. Pilot porusza� d�wigniami z fachowym wdzi�kiem. Kapsu�a pomkn�a do g�ry nad niewielkim nawisem skorodowanej ska�y i pojawi� si� Salkrikaltor.</p><p>Bellis a� sapn�a.</p><p>Wsz�dzie pali�y si� zanurzone w wodzie �wiat�a. Kule zimnej iluminacji, lodowe ksi�yce, bez �ladu sepii charakterystycznej dla gazowych latar� Nowego Crobuzon. Miasto jarzy�o si� w ciemniej�cej wodzie niby sie� rybacka pe�na upiornych �wiate�.</p><p>Kraniec miasta wyznacza�y niskie budynki z porowatego kamienia i koralu. Mi�dzy wie�ami i nad dachami g�adko sun�y inne batysfery.</p><p id="spr011">Zatopione promenady w dole wspina�y si� ku odleg�ym fortyfikacjom i katedrom w centrum, gdzie� tak p�tora kilometra dalej, s�abo widocznym przez to� zatoki. Tam, w sercu Salkrikaltoru, gmachy wyrasta�y ponad morze. Cz�� znajduj�ca si� pod powierzchni� nie ust�powa�a misterno�ci� partiom nawodnym. Miasto by�o skomplikowan� sieci� wzajemnych po��cze�.</p><p>Bellis wsz�dzie widzia�a raki. Bez wi�kszego zainteresowania podnosi�y wzrok, kiedy kapsu�a przep�ywa�a nad nimi. Sta�y i targowa�y si� przed sklepami ozdobionymi faluj�cym, kolorowym p��tnem; toczy�y spory na zielonych skwerkach z wodorost�w i chodzi�y labiryntem bocznych uliczek. Powozi�y furmankami zaprz�gni�tymi w nietypowe zwierz�ta poci�gowe: morskie �limaki wysokie na prawie dwa metry. Ich dzieci zabawia�y si� w ten spos�b, �e dra�ni�y zamkni�te w klatkach okonie i wielobarwne �lizgi.</p><p>Bellis zobaczy�a po�atane, po�owicznie wyremontowane domy. Z dala od g��wnych ulic pr�dy wodne porywa�y organiczne �mieci, gnij�ce na koralowych podw�rzach.</p><p>W wodzie ka�dy ruch zdawa� si� rozci�gni�ty. Raki p�ywa�y nad dachami, nieelegancko trzepi�c ogonami. Zst�powa�y z wysokich p�ek i opada�y powoli, rozk�adaj�c odn�a do l�dowania.</p><p>Z wn�trza batysfery miasto sprawia�o wra�enie pogr��onego w ciszy.</p><p>Powoli sun�li ku monumentalnej architekturze centrum Salkrikaltoru, przeszkadzaj�c rybom i tr�caj�c �mieci. �Prawdziwa metropolia� � pomy�la�a Bellis. Kipia�a �yciem, zupe�nie jak Nowe Crobuzon, ale by�a otulona i na po�y ukryta przez wod�.</p><p>��Mieszkania dla urz�dnik�w � pokaza� jej Cumbershum. � To jest bank, a to fabryka. To dlatego raki robi� takie interesy z Nowym Crobuzon: mo�emy im pom�c z technik� nap�du parowego. Pod wod� bardzo trudno si� porusza�. Tu mie�ci si� rada naczelna Raczej Wsp�lnoty Salkrikaltoru.</p><p>Budynek mia� wyszukan� konstrukcj�: okr�g�y i bulwiasty jak nieprawdopodobnie wielki koral m�zgowy, ozdobiony marszczon� wyk�adzin�. Wie�e strzela�y wzwy� ponad powierzchni� wody. Wi�kszo�� skrzyde� gmachu � zaznaczonych zwini�tymi w�ami i r�nymi znakami hieroglificznymi � mia�a otwarte okna i drzwi w tradycyjnym stylu salkrikaltorskim, �eby ma�e rybki mog�y bez przeszk�d wp�ywa� i wyp�ywa�. Jedna cz�� by�a wszak�e szczelnie zamkni�ta, wyposa�ona w bulaje i grube metalowe drzwi. Z wylot�w przewod�w wentylacyjnych dobywa� si� nieprzerwany strumie� b�belk�w.</p><p>��W tym skrzydle spotykaj� si� z powierzchniakami � powiedzia� porucznik. � Tam w�a�nie zmierzamy.</p><p>��W g�rnej cz�ci Salkrikaltoru mieszka ca�a masa ludzi � odpar�a Bellis. � Nad wod� jest mn�stwo pomieszcze�, a raki potrafi� przez wiele godzin wytrzyma� na powierzchni. Dlaczego ka�� nam spotyka� si� z nimi tutaj?</p><p>��Z tego samego powodu, dla kt�rego my przyjmujemy ambasadora Salkrikaltoru w salach recepcyjnych Parlamentu, panno Coldwine � wyja�ni� kapitan � mimo �e nie jest to dla niego szczeg�lnie wygodne. To ich miasto, my jeste�my tutaj tylko go��mi. To znaczy my.</p><p>Pokaza� ruchem d�oni, �e zbi�r ten obejmuje tylko jego i porucznika Cumbershuma.</p><p>�Ty �wi�ski synu� � pomy�la�a z furi� Bellis, kt�rej twarz zastyg�a w lodowatym wyrazie.</p><p>Pilot zmniejszy� pr�dko�� niemal do zera i przez du�y, ciemny otw�r wnikn�� do hermetycznego skrzyd�a budynku. P�yn�li nad rakami, kt�re machaniem odn�y skierowa�y ich do �lepo zako�czonego betonowego korytarza. Olbrzymie wrota zamkn�y si� za nimi z dostojnym hukiem.</p><p>Z grubych rur oplataj�cych �ciany bluzga�a pot�na, nieprzerwana eksplozja baniek powietrza. Morze by�o wypychane na zewn�trz zaworami i �luzami. Poziom wody powoli opada�. Kapsu�a stopniowo osiad�a na betonowej posadzce i przechyli�a si� na bok. Woda zesz�a poni�ej iluminatora, zostawiaj�c na nim stru�ki i krople. Bellis mia�a przed oczyma powietrze. Po wypompowaniu morza pomieszczenie przedstawia�o si� ma�o okazale.</p><p id="spr012">Kiedy pilot nareszcie odkr�ci� �ruby, w�az otworzy� si�, czemu towarzyszy� lito�ciwy, ch�odny podmuch. Na betonie sta�y ka�u�e s�onej wody. W pomieszczeniu dominowa� zapach listown ic i ryb. Kiedy Bellis opu�ci�a batysfer�, oficerowie poprawili mundury.</p><p>Za nimi sta� rak p�ci �e�skiej, z w��czni� w gar�ci � zbyt ozdobn� i cienk�, �eby s�u�y�a do cel�w innych ni� ceremonialne, uzna�a Bellis � i napier�nikiem z jaskrawozielonego materia�u, kt�ry nie by� metalem. Wartowniczka skin�a g�ow� w ramach pozdrowienia.</p><p>��Niech jej pani podzi�kuje za powitanie � powiedzia� kapitan, Bellis. � Niech j� pani poprosi o poinformowanie przewodnicz�cego rady o naszym przybyciu.</p><p>Bellis wypu�ci�a powietrze i spr�bowa�a zapanowa� nad trem�. Wzi�a si� w gar�� i przypomnia�a sobie s�ownictwo, gramatyk�, sk�adni�, wymow� i dusz� r�czego salkrikaltorskiego: wszystko, czego si� nauczy�a przez te tygodnie wyt�onej pracy z Marikkatchem. Zm�wi�a w duchu szybk�, cyniczn� modlitw�.</p><p>Potem tak ustawi�a aparat g�osowy, aby doby�y si� z niego mlaskaj�ce szczekni�cia rak�w, s�yszalne w powietrzu i wodzie.</p><p>Ku jej niezmiernej uldze raczka przytakn�a i odpowiedzia�a.</p><p>��Zostaniecie zaanonsowani � rzek�a, pedantycznie poprawiaj�c Bellis, kt�ra u�y�a niew�a�ciwego czasu gramatycznego. � Wasz pilot czeka tutaj. Wy idziecie ze mn�.</p><empty-line/><p>Du�e, szczelne bulaje wychodzi�y na ogr�d pe�en krzykliwych, morskich ro�lin. Na �cianach wisia�y gobeliny ilustruj�ce wielkie chwile z dziej�w Salkrikaltoru. Pod�oga u�o�ona by�a z kamiennych p�yt, ca�kiem suchych, podgrzewanych jakim� ukrytym �r�d�em ciep�a. Ozdoby utrzymane by�y w ciemnej kolorystyce � gagat, czarny koral, czarna per�a.</p><p>Trzy racze samce sk�oni�y g�owy na powitanie ludzi. Jeden, troch� m�odszy od swoich towarzyszy, sta� nieco z ty�u, zupe�nie jak Bellis.</p><p>By�y blade. W por�wnaniu z lud�mi-rakami ze Smo�ouj�cia sp�dzali znacznie wi�ksz� cz�� �ycia pod wod�, gdzie s�o�ce nie mog�o ich przebarwi�. G�rne cz�ci cia�a rak�w odr�nia�y si� od ludzkich tylko niewielk� krez� skrzeli na szyi, ale w ich podmorskiej blado�ci by�o co� obcego.</p><p>Opancerzone zady rak�w wygl�da�y jak zapo�yczone od gigantycznych homar�w skalnych: olbrzymie skorupy. Ludzkie brzuchy wystawa�y nad miejscem, w kt�rym powinny by� oczy i czu�ki. Nawet na powietrzu, w obcym dla nich �ywiole, mnogo�� odn�y funkcjonowa�a z mistern� gracj�. Przy poruszaniu si� emitowa�y cichy d�wi�k, delikatn� perkusj� chityny.</p><p>Swoje skorupiakowate odw�oki przyozdabia�y rodzajem tatua�u, wycinaj�c w pancerzu wzory i barwi�c je r�nymi ekstraktami. Dwa dalsze raki ol�niewa�y kalejdoskopem symboli po bokach.</p><p>Jeden z nich wysun�� si� do przodu i przem�wi� bardzo szybko w j�zyku salkrikaltorskim.</p><p>��Witamy � powiedzia� m�odszy rak, t�umacz, po chwili milczenia. M�wi� w ragamoll z bardzo wyra�nym akcentem. � Cieszymy si�, �e przybyli�cie i rozmawiacie z nami.</p><empty-line/><p>Dyskusja powoli ruszy�a z miejsca. Przewodnicz�cy rady, kr�l Skarakatchi, i radca, kr�l Drood�adji, zgodnie z ceremonia�em dawali wyraz uprzejmemu zachwytowi, a Myzovic i Cumbershum odwdzi�czali im si� tym samym. W og�lnej opinii doskonale si� sta�o, �e si� spotkali i �e dwa wielkie miasta utrzymuj� ze sob� tak znakomite stosunki. Wyra�ono pogl�d, �e handel jest zdrow� metod� na zapewnienie wzajemnej �yczliwo�ci i tak dalej.</p><p>Potem rozm�wcy imponuj�co g�adko przeszli do omawiania konkret�w. Przerzucili si� na takie kwestie, jak liczba jab�ek i �liwek, kt�re �Terpsychoria� zostawi na Salkrikaltorze, oraz liczba butelek ma�ci i trunk�w, kt�re otrzyma w zamian.</p><p>Po nied�ugim czasie na wokandzie stan�y sprawy wagi pa�stwowej, informacje, kt�re musia�y pochodzi� z wy�szych szczebli w�adzy w Nowym Crobuzon: kiedy i czy nast�pi wymiana ambasador�w, kiedy i czy zostan� podpisane traktaty handlowe z innymi pa�stwami i czy takie posuni�cia wp�yn� na stosunki z Salkrikaltorem.</p><p>Bellis nie mia�a wi�kszych problem�w z zamykaniem uszu na to, co t�umaczy�a, z przepuszczaniem przez siebie tych informacji jak przez rur�. Nie z patriotyzmu czy lojalno�ci wobec rz�du Nowego Crobuzon � bo nie poczuwa�a si� do tego � tylko ze znudzenia. Tajne negocjacje by�y niezrozumia�e, a strz�pki informacji, kt�re przechodzi�y przez Bellis, nieciekawe i nu��ce. My�la�a o czym� zupe�nie innym: o tonach wody u g�ry, zaintrygowana faktem, �e nie czuje paniki.</p><p>Przez jaki� czas pracowa�a jak automat, prawie natychmiast zapominaj�c to, co wysz�o z jej ust.</p><p>A� do momentu, gdy us�ysza�a, �e g�os kapitana si� zmieni�, i odruchowo nastawi�a ucha.</p><p>��Mam jeszcze jedno pytanie, ekscelencjo � powiedzia� kapitan Myzovic i napi� si� wody ze szklanki. Bellis wykaszla�a i wywarcza�a d�wi�ki mowy salkrikaltorskiej. � W Qe Banssa polecono mi sprawdzi� nies�ychan� pog�osk� przekazan� mi przez przedstawiciela Nowego Crobuzon. By�em przekonany, �e nast�pi�o jakie� nieporozumienie tak niedorzecznie to zabrzmia�o. Niemniej jednak pop�yn��em okr�n� drog� wok� Fins, co by�o powodem naszego sp�nienia na to spotkanie. Ku mojej konsternacji i zatroskaniu okaza�o si�, �e pog�oski by�y prawdziwe. Podnosz� t� kwesti�, poniewa� wi��e si� ona z naszymi przyjaznymi stosunkami z Salkrikaltorem. � G�os kapitana sta� si� bardziej stanowczy. � Sprawa dotyczy naszych interes�w na wodach Salkrikaltoru. Jak panom radcom doskonale wiadomo, na po�udniowym kra�cu Fins poczynili�my inwestycje o �ywotnym dla nas znaczeniu i p�acimy niema�e sumy za prawo do cumowania tam naszych platform, naszych wiertnic. � Bellis nigdy nie s�ysza�a s�owa �wiertnica� i bez zaj�kni�cia powt�rzy�a je w ragamoll. Ludzie-raki najwyra�niej zrozumieli. Przek�ad wci�� by� automatyczny i p�ynny, ale Bellis z zafascynowaniem s�ucha�a ka�dego s�owa kapitana. � Min�li�my je po p�nocy. Najpierw pierwsz�, potem drug�. Wszystko by�o tak, jak trzeba, zar�wno na platformie �Manekin�, jak i tej nazwanej �Gwiazda Odpadu�. Ale� panowie radcy� � Nachyli� si�, odstawi� szklank� i wbi� w rozm�wc�w drapie�ne spojrzenie. � Mam bardzo istotne pytanie. Gdzie jest trzecia platforma?</p><empty-line/><p>Raczy urz�dnicy wytrzeszczyli oczy. Z powoln�, komiczn� symultaniczno�ci� spojrzeli po sobie, aby ponownie skierowa� wzrok na kapitana Myzovica.</p><p>��Przyznajemy, �e jeste�my� zak�opotani tym, co pan m�wi, panie kapitanie.</p><p>T�umacz cicho prze�o�y� s�owa swoich przyw�dc�w, niezmienionym g�osem, ale na u�amek sekundy spotka� si� z Bellis wzrokiem. Co� mi�dzy nimi przeskoczy�o, wsp�lne zdziwienie, poczucie kole�e�stwa.</p><p>�W co zostali�my wpl�tani, bracie?� � pomy�la�a Bellis i zat�skni�a za cigarillo.</p><p>��Nie posiadamy �adnej wiedzy o tym, o czym pan m�wi � wyrzek� jej odpowiednik po drugiej stronie. � Platformy nas nie interesuj�, byle regularnie wp�ywa� czynsz za cumowanie. Co si� sta�o, Panie kapitanie?</p><p>��Sta�o si� to � odpar� kapitan Myzovic napi�tym tonem � �e nasza g��bokowodna wiertnica, nasza ruchoma platforma, znikn�a. � Zaczeka�, a� Bellis przeka�e jego s�owa, a potem zaczeka� jeszcze troch�, przed�u�aj�c milczenie. � Pozwol� sobie doda�, �e znikn�a wraz ze �wit� pi�ciu pancernik�w, oficerami, za�og�, naukowcami i geoempat�. Pierwsza wiadomo�� o tym, �e platformy �Sorgo� nie ma ju� tam, gdzie by� powinna, dotar�a na Wysp� Ta�cz�cego Ptaka trzy tygodnie temu. Za�ogi pozosta�ych platform pyta�y, dlaczego nie powiadomiono ich o rozkazie relokacji �Sorgo�. Ale taki rozkaz nie zosta� wydany. � Kapitan odstawi� szklank� i przeszy� dwa raki wzrokiem. � �Sorgo� mia�a pozosta� <emphasis>in situ </emphasis>przez co najmniej sze�� kolejnych miesi�cy. Powinna by� tam, gdzie j� zakotwiczyli�my. Panie przewodnicz�cy, panie radco. Co si� sta�o z nasz� platform�?</p><p>��Nic na ten temat nie wiemy.</p><p>T�umacz odda� w przek�adzie mi�kko�� tonu Skarakatchiego. Kapitan Myzovic spl�t� d�onie.</p><p>��Rzecz wydarzy�a si� ledwo sto mil morskich od tego miejsca, na wodach terytorialnych Salkrikaltoru, na obszarze morza regularnie patrolowanym przez wasz� marynark� wojenn� i przez waszych my�liwych, a wy nic nie wiecie? � spyta� opanowanym, lecz gro�nym tonem. � Co� niezwyk�ego, panowie radcy. Nie umiecie powiedzie�, co si� sta�o? Zatopi� j� nienaturalny szkwa�, zaatakowano j� i zniszczono? Chcecie powiedzie�, �e nic nie s�yszeli�cie? Co� takiego zdarzy�o si� tu� pod waszym nosem, a do was absolutnie nic nie dotar�o?</p><p>Zapad�a d�uga cisza. Raki nachyli�y si� ku sobie i odby�y szeptan� narad�.</p><p>��Dochodz� do nas r�ne pog�oski� � powiedzia� kr�l Skarakatchi za po�rednictwem t�umacza. Drood�adji rzuci� im obu ostre spojrzenie. � Ale o tym nic nie s�yszeli�my. Mo�emy zaofiarowa� naszym przyjacio�om z Nowego Crobuzon wsparcie i wyrazy wsp�czucia, ale nie mamy dla nich �adnych informacji.</p><p id="spr013">��Nie ukrywam, �e jestem bardzo niezadowolony � powiedzia� kapitan Myzovic po cichej konsultacji z Cumbershumem. � Nowe Crobuzon nie mo�e d�u�ej p�aci� za prawo do cumowania platformy, kt�rej ju� nie ma. Niniejszym obni�amy czynsz o jedn� trzeci�. I powiadomimy nasze w�adze o tym, �e nie byli�cie w stanie udzieli� nam pomocy. Po�o�y si� to cieniem na reputacji Salkrikaltoru jako stra�nika naszych interes�w. M�j rz�d dokona pog��bionej analizy tej sytuacji. By� mo�e trzeba b�dzie dokona� pewnych korekt w naszych wzajemnych stosunkach. Dzi�kuj� za wasz� go�cinno��. � Dopi� wod�. � Zatrzymamy si� na noc w porcie Salkrikaltor. Jutro rano podnosimy kotwic�.</p><p>��Chwileczk�, panie kapitanie, je�li mo�na. � Przewodnicz�cy rady podni�s� d�o�. Mrukn�� co� kr�tkiego do Drood�adjiego, kt�ry skin�� g�ow� i dostojnym krokiem wyszed� z sali. � Jest jeszcze jedna sprawa do om�wienia.</p><p>Po powrocie Drood�adjiego Bellis wytrzeszczy�a oczy ze zdumienia. Przyszed� z nim m�czyzna rasy ludzkiej.</p><p>By� tutaj tak bardzo nie na miejscu, �e wprawi�o j� to w os�upienie. Gapi�a si� na niego jak kretynka.</p><p>M�czyzna, troch� m�odszy od niej, mia� szczer� i pogodn� twarz. Przyszed� z du�ym plecakiem i w czystym, cho� znoszonym ubraniu. U�miechn�� si� do Bellis rozbrajaj�co. Zmarszczy�a brwi i zerwa�a kontakt wzrokowy.</p><p>��Kapitan Myzovic? � M�czyzna m�wi� w ragamoll z akcentem crobuzo�skim. � Porucznik Cumbershum? � U�cisn�� im obu d�onie. � Niestety, nie znam pani nazwiska, �askawa pani � powiedzia�, podaj�c jej r�k�.</p><p>��Panna Coldwine jest nasz� t�umaczk� � powiedzia� kapitan, zanim Bellis zd��y�a odpowiedzie�. � Je�li ma pan jak�� spraw�, prosz� m�wi� ze mn�. Kim pan jest?</p><p>M�czyzna wyj�� z kieszeni marynarki urz�dowo wygl�daj�cy zw�j.</p><p>��To powinno wszystko panu wyja�ni�, panie kapitanie. Kapitan uwa�nie przejrza� dokument. Po chwili podni�s� ostro wzrok i lekcewa��co pomacha� zwojem.</p><p>��Co to za bzdury, co licha ci�kiego? � sykn�� tak nagle, a� Bellis drgn�a nerwowo.</p><p>Tr�ci� zwojem Cumbershuma. � S�dz�, �e sytuacja jest w miar� czytelna, panie kapitanie � powiedzia� m�czyzna. � Mam inne kopie, na wypadek, gdyby pa�ski gniew wzi�� g�r� nad pa�skim rozs�dkiem. Obawiam si�, �e b�d� musia� przej�� dowodzenie pa�skim statkiem.</p><p>Kapitan wyda� z siebie szczekni�cie �miechu.</p><p>��Doprawdy? � Jego g�os by� niebezpiecznie napi�ty. � Tak si� rzeczy maj�, panie� � Pochyli� si� nad dokumentem trzymanym przez porucznika. � Panie Fennec? Doprawdy?</p><p>Bellis zauwa�y�a, �e Cumbershum patrzy na nowo przyby�ego z zaskoczeniem i panik�. Wszed� kapitanowi w s�owo.</p><p>��Panie kapitanie, niech wolno mi b�dzie zasugerowa�, aby�my podzi�kowali naszym gospodarzom i pozwolili im wr�ci� do ich spraw.</p><p>Spojrza� znacz�co w stron� rak�w. T�umacz s�ucha� uwa�nie. Kapitan zawaha� si� i skin�� zdawkowo g�ow�.</p><p>��Panno Coldwine, prosz� poinformowa� naszych gospodarzy, �e ich go�cinno�� przeros�a nasze oczekiwania � rozkaza� szorstko. � Niech im pani podzi�kuje, �e po�wi�cili nam sw�j czas. Sami trafimy do wyj�cia.</p><p>Kiedy Bellis m�wi�a, raki k�ania�y si� z wdzi�kiem. Dwaj radcy podeszli do przodu i podali im r�ce na po�egnanie, ku niekamuflowanej furii kapitana. Wyszli tymi samymi drzwiami, kt�rymi przyby� Fennec.</p><p>��Panno Coldwine. � Kapitan pokaza� na drzwi, kt�re prowadzi�y z powrotem do batysfery. � Prosz� zaczeka� na zewn�trz. To s� sprawy wagi pa�stwowej.</p><empty-line/><p>Bellis �l�cza�a na korytarzu, przeklinaj�c w duchu. Zza drzwi dobiega�y j� bojowe ryki kapitana, ale cho�by nie wiedzie� jak si� wyt�a�a, nie rozumia�a ani s�owa z tego, co by�o m�wione.</p><p>��A niech to wszyscy diabli � mrukn�a i wr�ci�a do go�ego, betonowego pomieszczenia, w kt�rym kapsu�a le�a�a na boku niby jakie� karykaturalne stworzenie b�otne. Racza od�wierna czeka�a bezczynnie, mlaskaj�c z cicha.</p><p>Pilot kapsu�y d�uba� w z�bach. Czu� by�o od niego rybami.</p><p>Bellis opar�a si� o �cian� i czeka�a.</p><p>Po z g�r� dwudziestu minutach do pomieszczenia wpad� jak burza kapitan, a za nim Cumbershum, kt�ry rozpaczliwie usi�owa� go udobrucha�.</p><p>��Kurwa, nie m�w nic do mnie teraz, Cumbershum, dobra? � krzycza� kapitan. Oczy os�upia�ej Bellis wysz�y z orbit. � Trzymaj z dala ode mnie tego pierdolonego Fenneca, bo inaczej nie r�cz� za siebie � nawet je�li legitymuje si� urz�dowym listem z pierdolon� piecz�ci�.</p><p>Za plecami porucznika, w drzwiach, pokaza�a si� g�owa Fenneca.</p><p>Cumbershum pokaza� Bellis i Fennecowi, �eby zaj�li miejsca z ty�u batysfery � Wygl�da� na wystraszonego. Kiedy usiad� przed Bellis, obok kapitana, zobaczy�a, �e ucieka przed jego wzrokiem.</p><p>Po tym, jak morze zacz�o si� wlewa� przez �ciany betonowego hangaru i silniki wprawi�y kapsu�� w wibracj�, m�czyzna w podniszczonym, sk�rzanym p�aszczu odwr�ci� si� do Bellis z u�miechem.</p><p>��Silas Fennec � szepn�� i poda� jej r�k�.</p><p>Bellis u�cisn�a j� po chwili wahania.</p><p>��Bellis � burkn�a. � Coldwine.</p><empty-line/><p>Podczas jazdy na powierzchni� nikt si� nie odzywa�. Po wej�ciu na pok�ad �Terpsychorii� kapitan pogna� do swojego biura.</p><p>��Panie Cumbershum � warkn�� � sprowad� pan tutaj pana Fenneca.</p><p>Silas Fennec zobaczy�, �e Bellis go obserwuje. Szarpn�� g�ow� w stron� plec�w kapitana i wywin�� oczami, po czym skin�� po�egnalnie g�ow� i potruchta� w �lad za kapitanem.</p><p>Johannes zwiedza� miasto. Ura�ona Bellis patrzy�a przez wod� na �wiat�a, kt�re wysnuwa�y z mroku wie�e. Przy burtach �Terpsychorii� nie by�o szalup i nie mia� jej kto zawie�� na l�d. Kipia�a frustracj�. Nawet kwil�ca siostra Meriope znalaz�a w sobie do�� si�y, �eby opu�ci� statek.</p><p>Bellis uda�a si� na poszukiwania Cumbershuma. Nadzorowa� marynarzy �ataj�cych uszkodzony �agiel.</p><p>��Panna Coldwine.</p><p>Obrzuci� j� ch�odnym spojrzeniem.</p><p>Panie poruczniku, chcia�am spyta�, czy mog�abym zdeponowa� korespondencj� w nale��cym do Nowego Crobuzon magazynie, o kt�rym m�wi� mi kapitan Myzovic. Mam co� pilnego do wys�ania� G�os odm�wi� jej pos�usze�stwa. Cumbershum pokr�ci� g�ow�. Niemo�liwe, panno Coldwine. Nie mam kogo z pani� pos�a�, nie mam klucza i w �adnym wypadku nie zamierzam prosi� teraz o niego kapitana� �yczy sobie pani, abym kontynuowa�?</p><p>Nieszcz�liwa Bellis zapanowa�a nad sob� si�� woli.</p><p>��Panie poruczniku � powiedzia�a pozbawionym emocji tonem. � Panie poruczniku, kapitan osobi�cie obieca� mi, �e b�d� mog�a zostawi� list. To niezwykle wa�ne.</p><p>��Panno Coldwine, gdyby to ode mnie zale�a�o, sam bym pani� eskortowa�, ale nie mog� i obawiam si�, �e nie mam na ten temat nic wi�cej do powiedzenia. Chocia� z drugiej strony� � Rozejrza� si� chy�kiem na boki i powt�rzy�: � Chocia� z drugiej strony� prosz� nikomu o tym nie m�wi�, ale� magazyn nie b�dzie pani potrzebny. Wi�cej powiedzie� nie mog�. Za kilka godzin pani zrozumie. Kapitan zwo�a� spotkanie na jutro rano. Wszystko wyja�ni. Prosz� mi uwierzy�, panno Coldwine. Nie musi pani zostawia� listu tutaj. Daj� pani na to moje s�owo.</p><p>�Co on sugeruje?� � pomy�la�a Bellis, jednocze�nie spanikowana i uradowana. �Na wszystkich bog�w, co on sugeruje?�.</p><empty-line/><p>Jak wi�kszo�� skaza�c�w Tanner Sack z zasady nie oddala� si� zanadto od miejsca, kt�re sobie zaj�� na pok�adzie. Znajdowa�o si� blisko sporadycznego �wiat�a z g�ry, jak r�wnie� po�ywienia, tote� by�o przedmiotem powszechnego po��dania. Dwukrotnie kto� usi�owa� je ukra��, przenosz�c si� na jego kawa�ek pod�ogi, kiedy on poszed� za potrzeb�. W obu wypadkach Tanner zdo�a� bez walki przegoni� intruza.</p><p>Godzinami siedzia� oparty o �cian� na jednym z ko�c�w klatki. Szekel nigdy nie musia� go szuka�.</p><p>��Hej, Sack! � Tanner spa� i up�yn�o sporo czasu, zanim rozproszy�y si� chmury w jego g�owie. Szekel u�miecha� si� do niego zza krat. � Obud� si�, Tanner. Chc� ci opowiedzie� o Salkrikaltorze.</p><p>��Cicho b�d�, ma�y � burkn�� m�czyzna obok Tannera. � Pr�bujemy spa�.</p><p>��Odpierdol si�, prze-tworzony kutasie � bluzn�� Szekel. � Chcesz dosta� co� do jedzenia, jak nast�pnym razem tu przyjd�?</p><p>Tanner zamacha� pojednawczo r�kami.</p><p>��Ju� dobrze, ch�opie, ju� dobrze � powiedzia�, usi�uj�c do ko�ca si� rozbudzi�. � M�w, co masz do powiedzenia, byle nie za g�o�no, co?</p><p>Szekel u�miechn�� si� od ucha do ucha. By� pijany i uradowany.</p><p>��Widzia�e� kiedy� Salkrikaltor, Tanner?</p><p>��Nie, ch�opie. To m�j pierwszy wyjazd z Nowego Crobuzon � odpar� Tanner �agodnie.</p><p>M�wi� cicho w nadziei, �e Szekel b�dzie go w tym na�ladowa�.</p><p>Ch�opiec wywin�� oczami i opar� si� o �cian�.</p><p>��Wsiadasz do ��dki i wios�ujesz ko�o budynk�w, kt�re wychodz� prosto z morza. Miejscami s� blisko siebie jak drzewa. Wysoko w g�rze s� wielkie mosty i czasem wida�, jak kto�, cz�owiek albo rak, skacze do wody. Jak cz�owiek, to na g��wk�, jak rak, to z podwini�tymi wszystkimi odn�ami, a potem l�duje w wodzie i wyp�ywa na powierzchni� albo znika w g��binie. W�a�nie by�em w barze w dzielnicy Od L�du. To� � Dla zilustrowania s��w uk�ada� d�onie w powyginane kszta�ty. � Wysiada si� z ��dki prosto przez du�e drzwi do wielkiej sali z tancerkami. � U�miechn�� si� �obuzersko. � A potem do baru, kurwa, nie ma pod�ogi, tylko rampa, co kilometrami schodzi do morza. Wszystko pod�wietlone od do�u. Raki �a�� po tej k�adce w t� i we w t�, do baru albo z powrotem do domu, wynurzaj� si� i zanurzaj�. � Szekel ca�y czas u�miecha� si� szeroko i kr�ci� g�ow�. � Jeden z naszych tak si� uwali�, �e sam ruszy� w drog� � podj�� ze �miechem. � Wywlekli�my go przemoczonego z wody. Rany, Tanner� W �yciu czego� takiego nie widzia�em. My tu gadamy, a oni kr�c� si� pod nami. W tej chwili. Zupe�nie jak we �nie. Miasto siedzi na morzu, a pod spodem jest go wi�cej ni� na wierzchu. Jakby by�o odbite w wodzie, ale oni mog� wej�� w to odbicie. Chc� to zobaczy�, Tanner � oznajmi� z przej�ciem. � Na statku s� kombinezony, he�my i r�ne inne� Jak by si� da�o, to zaraz bym zszed�. Zobaczy� wszystko tak, jak oni widz�� � Tanner zastanawia� si�, co powiedzie�, ale wci�� by� zm�czony. Potrz�sn�� g�ow� i usi�owa� sobie przypomnie� te fragmenty <emphasis>Kronik Crawfoota, </emphasis>kt�re m�wi�y o �yciu w morzu. Zanim zd��y� si� odezwa�, Szekel d�wign�� si� na nogi. � Lepiej p�jd�. Kapitan wsz�dzie powywiesza� og�oszenia. Rano zebranie, wa�ne instrukcje, sru-tu-tu-tu. Lepiej si� przekimam.</p><p>Zanim Tanner przypomnia� sobie histori� o Crawfoocie i skrytob�jcach spod znaku konchy, Szekla ju� nie by�o.</p></section><section><title><p>Rozdzia� pi�ty</p></title><p>Nast�pnego dnia, kiedy Bellis wsta�a, �Terpsychoria� znajdowa�a si� na otwartym morzu.</p><p>P�yn�li na wsch�d i by�o coraz cieplej, dlatego pewnie pasa�erowie, kt�rzy zebrali si� celem wys�uchania kapita�skiego og�oszenia, nie mieli ju� na sobie swoich najgrubszych p�aszczy. Za�oga sta�a w cieniu bezanmasztu, a oficerowie przy schodkach na mostek.</p><p>Nowo przyby�y, Silas Fennec, trzyma� si� z boku. Zobaczy�, �e Bellis patrzy na niego i u�miechn�� si� do niej.</p><p>��Pozna�a go pani? � spyta� Johannes Tearfly zza jej plec�w. Pocieraj�c podbr�dek, przygl�da� si� Fennecowi z zainteresowaniem. � By�a pani z kapitanem pod wod�, prawda? Kiedy zjawi� si� Fennec?</p><p>Bellis wzruszy�a ramionami i odwr�ci�a wzrok.</p><p>��Nie rozmawiali�my.</p><p>��Czy mo�e wiadomo pani, dlaczego zmienili�my tras�? � Bellis zmarszczy�a brwi na znak, �e nie rozumie pytania. Spojrza� na ni� karc�co. � S�o�ce mamy po lewej stronie. P�yniemy zatem na po�udnie. Czyli nie tam, gdzie powinni�my.</p><empty-line/><p>Kiedy na schodkach pojawi� si� kapitan, pomruki na pok�adzie umilk�y. Podni�s� do ust miedziany lejek.</p><p>��Dzi�kuj�, �e zebrali�cie si� tak szybko. � Wiatr ni�s� blaszane echo jego s��w. � Mam przykr� wiadomo��. � Na chwil� odsun�� megafon od ust i zdawa� si� uk�ada� w g�owie wypowied�. Kiedy do niej powr�ci�, brzmia� bojowo: � Z g�ry zaznaczam, �e nie dopuszczam �adnych spor�w ani polemik. To nie jest czas na dyskusje. Reaguj� na nieprzewidziane okoliczno�ci i nie pozwol� na kwestionowanie moich decyzji. Nie p�yniemy do Nova Esperium. Wracamy do Zatoki �elaznej.</p><p>Po�r�d pasa�er�w rozleg�y si� odg�osy zbulwersowania i oburzenia, a po�r�d za�ogi pomruki os�upienia.</p><p>�Nie mo�e tego zrobi�!� � pomy�la�a Bellis. Ogarn�a j� panika, ale przyj�a nowin� bez zaskoczenia. Zda�a sobie spraw�, �e spodziewa�a si� tego, odk�d Cumbershum zasugerowa�, �e nie trzeba b�dzie zostawia� listu w magazynie. Uzmys�owi�a sobie r�wnie�, �e w g��bi duszy cieszy si� z perspektywy powrotu. Brutalnie zd�awi�a w sobie to uczucie. �To nie b�dzie dla mnie powr�t do domu� � pomy�la�a z rozpacz�. �Musz� uciec. Co ja zrobi�?�.</p><p>��Dosy�! � krzykn�� kapitan. � Jak m�wi�, ta decyzja nie przysz�a mi �atwo. � Podni�s� g�os, aby wybi� si� ponad okrzyki protestu. � W ci�gu tygodnia b�dziemy z powrotem w Zatoce �elaznej, ale dla p�ac�cych pasa�er�w znalezione zostan� zast�pcze rozwi�zania. By� mo�e b�dziecie musieli pop�yn�� innym statkiem. Mam �wiadomo��, �e wyd�u�y to wam podr� o miesi�c, ale mog� z tego powodu tylko wyrazi� ubolewanie.</p><p>Jego ponura i w�ciek�a mina nie mia�a w sobie nic ubolewaj�cego.</p><p>��Nova Esperium b�dzie musia�a prze�y� bez was jeszcze kilka tygodni. Pasa�erowie do godziny trzeciej b�d� przebywali na pok�adzie ruf�wki. Za�oga zaczeka tutaj na nowe rozkazy.</p><p>Odstawi� od ust tub� i ruszy� na d�.</p><p>Przez chwil� by� jedyn� rzecz�, kt�ra si� porusza�a. Potem cisza p�k�a i wbrew poleceniu kapitana ruszy�a ku niemu fala pasa�er�w, ��daj�c zmiany decyzji. Rozbrzmia�y kapita�skie warkni�cia oburzenia.</p><p>Bellis wpatrywa�a si� w Silasa Fenneca i usi�owa�a pouk�ada� to wszystko w sensown� ca�o��.</p><p>Fennec obserwowa� ca�e poruszenie z zastyg�� twarz�. Zauwa�y�, ze Bellis patrzy na niego, na moment nawi�za� z ni� kontakt wzrokowy. Po czym powoli si� oddali�.</p><p>Johannes Tearfly mia� zdruzgotan� min�. Jego rozdziawione w rozpaczy usta wygl�da�y niemal komicznie.</p><p>��Co on wyprawia? O czym on m�wi? Nie mog� przez dwa kolejne tygodnie czeka� w deszczu Zatoki �elaznej! Dalijabber! I czemu p�yniemy na po�udnie? Znowu obra� d�u�sz� tras� wok� Fins. Co si� dzieje?</p><p>��Szuka czego� � powiedzia�a Bellis �ciszonym g�osem. Wzi�a go za �okie� i delikatnie odci�gn�a od t�umu pasa�er�w. � Szkoda pa�skiego pomstowania na kapitana. W �yciu si� do tego nie przyzna, ale s�dz�, �e nie ma wyboru.</p><empty-line/><p>Kapitan maszerowa� po pok�adzie od relingu do relingu, lustruj�c lunet� horyzont. Oficerowie wykrzykiwali rozkazy do marynarzy w bocianich gniazdach. Bellis obserwowa�a os�upia�ych i snuj�cych hipotezy pasa�er�w.</p><p>��Co za skandal, �eby tak wrzeszcze� na pasa�er�w, kt�rzy p�ac� za przejazd! � pods�ucha�a.</p><p>��Sta�am pod biurem kapitana i us�ysza�am, jak kto� oskar�a go o marnowanie czasu, o niewykonywanie rozkaz�w � relacjonowa�a zdumiona panna Cardomium. � O co tu chodzi?</p><p>�To Fennec� � pomy�la�a Bellis. �Jest z�y, bo nie p�yniemy prosto do Zatoki �elaznej. Myzovic� chce spr�bowa� znale�� po drodze�Sorgo��.</p><p>Morze za Fins by�o ciemniejsze, mocniejsze i zimne i nie rozbija�o si� o ska�y. Niebo wygl�da�o mizernie. Znajdowali si� za Kana�em Bazyliszka. By� to kraniec Wezbranego Oceanu. Bellis z niesmakiem wpatrywa�a si� w bezkresne, zielone fale. Zakr�ci�o jej si� w g�owie. Wyobrazi�a sobie trzy, cztery, pi�� tysi�cy mil morskich s�onej wody ci�gn�ce si� w kierunku wschodnim i zamkn�a oczy. Wiatr smaga� j� natarczywie.</p><p>Bellis zda�a sobie spraw�, �e znowu my�li o rzece, o powolnym odcinku wody, ��cz�cym Nowe Crobuzon z morzem niby p�powina.</p><empty-line/><p>Kiedy Fennec na powr�t si� pojawi�, szybkim krokiem zmierzaj�c na pok�ad ruf�wki, Bellis stan�a mu na drodze.</p><p>��Panie Fennec� Poja�nia� na jej widok.</p><p>��Bellis Coldwine. Mam nadziej�, �e zmiana trasy zanadto pani nie zmartwi�a.</p><p>Pokaza�a mu, �eby poszed� za ni� poza zasi�g s�uchu kilku pasa�er�w i cz�onk�w za�ogi, kt�rzy byli w pobli�u. Stan�a w cieniu olbrzymiego komina.</p><p>��Niestety, jestem zmartwiona, panie Fennec � powiedzia�a. � Mam bardzo konkretne plany. To dla mnie powa�ny problem. Nie mam poj�cia, kiedy uda mi si� znale�� nast�pny statek, kt�rzy b�dzie potrzebowa� moich us�ug. � Silas Fennec sk�oni� g�ow� w wyrazie wsp�czucia, ale wida� by�o po nim, �e my�li o czym innym. � Ciekawa jestem, czy zechce pan uchyli� r�bka tajemnicy wymuszonej zmiany plan�w, kt�ra tak mocno rozgniewa�a kapitana. � Zawaha�a si�. � Powie mi pan, co si� dzieje? Bardzo pana prosz�.</p><p>��Nie mog�, panno Coldwine � odpar� �agodnie Fennec, uni�s�szy brwi.</p><p>��Panie Fennec � wycedzi�a ch�odnym tonem � widzia� pan reakcj� pasa�er�w. Ma pan �wiadomo��, jacy s� niezadowoleni. Nie s�dzi pan, �e nale�y mi si� jakie� wyt�umaczenie? To znaczy wszystkim si� nale�y, ale mnie szczeg�lnie. Wyobra�a pan sobie, co by by�o, gdybym podzieli�a si� z innymi swoimi podejrzeniami, �e winnym ca�ego zamieszania jest tajemniczy przybysz�</p><p>Bellis m�wi�a szybko, chc�c go sprowokowa� albo zawstydzi�, �eby powiedzia� jej prawd�, ale urwa�a na widok jego reakcji. Wyraz jego twarzy w u�amku sekundy uleg� ca�kowitej przemianie.</p><p>Przyjazna, nieco chytra mina zhardzia�a. Uni�s� do g�ry palec w uciszaj�cym ge�cie. Rozejrza� si� szybko doko�a, a nast�pnie powiedzia� do niej szczerym i powa�nym tonem:</p><p>��Panno Coldwine, rozumiem pani z�o��, ale musi mnie pani wys�ucha�. � Wypr�y�a si�, wytrzymuj�c jego spojrzenie. � Musi pani wycofa� swoj� gro�b�. Nie b�d� si� odwo�ywa� do pani kodeksu zawodowego ani do pani honoru � szepn��. � Przypuszczalnie zapatruje si� pani na te poj�cia r�wnie cynicznie jak ja. Odwo�am si� do pani dobra. Nie mam poj�cia, co pani sobie wydedukowa�a ani czego si� pani domy�la, ale jedno pani powiem: to sprawa niezmiernej wagi, abym wr�ci� do Nowego Crobuzon szybko, bez przeszk�d, bez ha�asu. Ogromnie wiele od tego zale�y, panno Coldwine � podj�� po d�ugiej chwili milczenia. � Nie mo�e pani sia� podejrze�. Prosz� pani�, aby zachowa�a pani te sprawy dla siebie. Polegam na pani dyskrecji.</p><p>Nie grozi� jej. Jego mina i g�os by�y surowe, lecz nie agresywne, godnie z jego w�asnymi s�owami prosi� j�, a nie usi�owa� zastraszy�. M�wi� do niej jak wsp�lnik, powiernik.</p><p>Jego stanowczo�� zrobi�a na niej wra�enie, ale i zbulwersowa�a j�. Ze zdziwieniem tak�e zda�a sobie spraw�, �e spe�ni jego pro�b� i zachowa dla siebie to, co us�ysza�a.</p><p>Zobaczy� t� decyzj� na jej twarzy i podzi�kowa� zdawkowym skinieniem g�owy, aby po chwili znikn�� tak nagle, jak si� pojawi�.</p><empty-line/><p>Po powrocie do kajuty Bellis zastanawia�a si� nad swoimi przysz�ymi krokami. D�u�szy pobyt w Smo�ouj�ciu nie by�by dla niej bezpieczny. Musia�a jak najszybciej wsi��� na jaki� statek. Na dnie jej �o��dka zal�g�a si� nadzieja, �e dotrze do Nova Esperium, ale ogarn�o j� okrutne prze�wiadczenie, �e nie mo�e ju� sama wybiera� celu podr�y.</p><p>Nie by�a tym wstrz��ni�ta. Po prostu zda�a sobie spraw�, racjonalnie i powoli, �e b�dzie musia�a pojecha� tam, gdzie b�dzie si� da�o. Nie mog�a zwleka�.</p><p>Sama, z dala od chmury z�o�ci i zam�tu, kt�ra usadowi�a si� nad reszt� statku, Bellis poczu�a, �e ca�a nadzieja z niej usz�a. Czu�a si� sucha jak stary papier, mia�a wra�enie, �e podmuchy wiatru na pok�adzie podar�yby j� i rozrzuci�y na r�ne strony.</p><p>Cz�ciowa znajomo�� tajemnic kapitana nie dodawa�a jej otuchy Bellis jeszcze nigdy nie czu�a si� taka bezdomna.</p><p>Z�ama�a piecz�� swego listu, westchn�a i zacz�a uzupe�nia� ostatni� stron�.</p><empty-line/><p>�Czaszela, 6 arory 1779, wiecz�r�</p><p>Ach, m�j drogi, kto by pomy�la�, �e b�d� mia�a okazj� dopisa� kilka s��w?�</p><empty-line/><p>Wla�o to w jej serce troch� otuchy. Cierpki ton, kt�rym si� pos�ugiwa�a, by� poz�, ale pisanie pociesza�o j� i nie przerwa�a nawet wtedy, kiedy siostra Meriope wr�ci�a do kajuty i po�o�y�a si� spa�. Bellis pisa�a dalej w �wietle male�kiej lampki oliwnej, sugeruj�c spiski i tajemnice, podczas gdy Wezbrany Ocean monotonnie wgryza� si� w �elazo �Terpsychorii�.</p><empty-line/><p>Wychyleni nad relingiem bakburty marynarze gestykulowali i krzyczeli. Bellis pod��y�a za ich spojrzeniami i uzmys�owi�a sobie, �e patrz� do g�ry.</p><p>Sze��dziesi�t metr�w powy�ej, ponad wodami oceanu, wisia� na niebie nieruchomy m�czyzna.</p><p>Bellis sapn�a jak idiotka.</p><p>M�czyzna wierzgn�� nogami niby niemowl� i spojrza� w stron� statku. Wydawa�o si�, �e stoi w powietrzu. By� zapi�ty w uprz��, dynda� tu� pod nabitym do granic wytrzyma�o�ci balonem.</p><p>Pomanipulowa� przy pasku i co�, jaki� balast, spad�o, wiruj�c leniwie w d�. M�czyzna z szarpni�ciem polecia� dwana�cie metr�w do g�ry. Do wt�ru nik�ego szumu �mig�a porusza� si� po nieestetycznym krzywoliniowym torze. Przyst�pi� do d�ugiego, niejednostajnego okr��ania �Terpsychorii�.</p><p>��Wszyscy z powrotem na stanowiska, do ci�kiej cholery!</p><p>Za�oga przezornie rozproszy�a si� na d�wi�k g�osu kapitana, kt�ry wymaszerowa� na g��wny pok�ad i spojrza� przez lunet� na kr���c� poma�u posta�.</p><p>��Ej�e tam! � rykn�� przez tub� na awiatora. G�os ni�s� bardzo dobrze. Wydawa�o si�, �e nawet morze przycich�o. � Tutaj kapitan Myzovic z �Terpsychorii�, parowca p�ywaj�cego pod bander� marynarki handlowej Nowego Crobuzon. Rozkazuj� panu, aby pan wyl�dowa� i wylegitymowa� si�. W przeciwnym razie uznam pa�skie dzia�ania za akt agresji. Mam pan minut� na rozpocz�cie l�dowania, a potem b�dziemy si� bronili.</p><p>��Na Jabbera � szepn�� Johannes. � Widzia�a pani kiedy� co� takiego? Ten cz�owiek jest o wiele za daleko, �eby przylecia� znad sta�ego l�du. To na pewno zwiadowca z jakiego� statku ukrytego za horyzontem.</p><p>M�czyzna nadal kr��y� nad nimi i przez kilka sekund s�ycha� by�o tylko buczenie jego silnika.</p><p>��Piraci? � szepn�a w ko�cu Bellis.</p><p>��Niewykluczone. � Johannes wzruszy� ramionami. � Ale korsarze nie porwaliby si� na tak du�y i tak dobrze uzbrojony statek jak nasz. Atakuj� mniejsze statki handlowe z drewnianymi kad�ubami. A je�li to najemnicy z Figh Vadiso czy sk�d tam, to si�y ogniowej mo�e by im nawet starczy�o, ale byliby szale�cami, gdyby nara�ali si� na wojn� z Nowym Crobuzon. To nie s� czasy Wojen Pirackich, na Jabbera!</p><p>��Dobra, to jest moje ostatnie ostrze�enie! � krzykn�� kapitan. Czterech muszkieter�w ustawi�o si� przy relingu i wzi�o na cel podniebnego go�cia.</p><p>Odg�os jego silnika natychmiast uleg� zmianie. M�czyzna szarpn�� ca�ym cia�em i zacz�� si� niesk�adnie oddala� od statku. Ognia! � krzykn�� kapitan.</p><p>Muszkiety wypali�y, ale m�czyzna pomkn�� uko�nie do g�ry poza ich zasi�g. D�ugo si� zmniejsza�, poma�u znikaj�c w oddali. W kierunku obranym przez aeronaut� nic nie by�o wida�.</p><p>��Do swojego statku ma co najmniej trzydzie�ci kilometr�w � powiedzia� Johannes. � B�dzie lecia� godzin� albo i d�u�ej.</p><p>Kapitan wrzeszcza� na za�og�, grupowa� marynarzy w jednostki bojowe, uzbraja� ich i rozlokowywa� przy burcie.</p><p>Cumbershum potruchta� do zebranych na pok�adzie ruf�wki pasa�er�w z poleceniem, �eby udali si� do swoich kajut lub do mesy. Przemawia� lapidarnym tonem.</p><p>���Terpsychoria� z �atwo�ci� stawi czo�o ka�demu piratowi i ten zwiadowca bez problemu to sobie uzmys�owi�, ale dop�ki nie znajdziemy si� za archipelagiem Fins, kapitan domaga si�, aby nie przeszkadzali pa�stwo za�odze. Bardzo pa�stwa prosz�.</p><empty-line/><p>Bellis d�ugo siedzia�a z listem w kieszeni. Pali�a, pi�a wod� i herbat� w mesie, gdzie zaj�ta by�a po�owa miejsc. Z pocz�tku atmosfera by�a napi�ta, ale po godzinie strach troch� si� rozwia�. Zacz�a czyta�.</p><p>Potem rozleg�y si� st�umione okrzyki i tupot biegn�cych st�p. Bellis rozla�a fusy i razem z innymi pasa�erami rzuci�a si� do okna.</p><p>Mkn�a ku nim garstka ciemnych kszta�t�w.</p><p>Kr�pe, opancerzone stateczki zwiadowcze.</p><p>��Ob��ka�cy! � sykn�� doktor Mollificatt. � Ile� ich jest, pi��? Nie mog� nas zaatakowa�!</p><p>Na pok�adzie �Terpsychorii� rozleg� si� pot�ny huk i morze przed pierwsz� �odzi� eksplodowa�o ogromnym s�upem pary i wody.</p><p>��To by� strza� ostrzegawczy � powiedzia� kto�. � Ale oni nie zawracaj�.</p><p>Ma�e jednostki par�y dalej przez burz� piany, gnaj�c samob�jczo ku wielkiemu, �elaznemu statkowi. Na g�rze znowu by�o du�o biegania i wykrzykiwania komend.</p><p>��To b�dzie nieapetyczna scena � skrzywi� si� doktor Mollificatt.</p><p>W tej samej chwili �Terpsychoria� gwa�townie zboczy�a z kursu do wt�ru zgrzytu metalu o metal.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Tanner Sack pad� ci�ko na s�siada. Buchn�� jeden wielki okrzyk strachu Kiedy prze-tworzeni zwalali si� na siebie, p�ka�y strupy i zaka�one cia�o. Wrzaski b�lu rozdar�y st�ch�e powietrze.</p><p>Zamkni�ci w ciemno�ciach wi�niowie poczuli, �e statek nagle zosta� wyrwany z korzeniami z morza.</p><p>��Co si� dzieje? � krzyczeli w stron� klap. � Co jest grane?</p><p>��Pomocy!</p><p>Potykaj�c si�, kopniakami i pazurami torowali sobie drog� ku kratom, mia�d��c si� nawzajem o �elazne pr�ty. Panika robi�a si� coraz bardziej wrzaskliwa.</p><p>Tanner Sack krzycza� razem ze wsp�wi�niami.</p><p>Nikt do nich nie przyszed�.</p><empty-line/><p>Statek zatoczy� si� jak po ciosie pi�ci�. Bellis stwierdzi�a, �e rzuci�o ni� o okno. Pasa�erowie rozpierzchali si�, krzyczeli, wrzeszczeli, d�wigali si� na nogi z trwog� w oczach, roztr�cali na boki porozrzucane krzes�a i sto�ki.</p><p>��Na Jabbera, c� to by�o? � krzykn�� Johannes. W pobli�u kto� si� modli�.</p><p>Bellis wraz z innymi wygramoli�a si� na pok�ad. Opancerzone stateczki nadal pru�y ku �Terpsychorii� od bakburty, ale za sterburt�, gdzie nikt nie patrzy�, nagle tu� ko�o statku wyskoczy� ogromny, czarny okr�t podwodny.</p><p>Mia� ponad trzydzie�ci metr�w d�ugo�ci, by� naje�ony rurami i wyposa�ony w segmentowane, metalowe p�etwy. Ze szw�w mi�dzy p�achtami blachy i spod uszczelek bulaj�w wci�� sp�ywa�a morska woda.</p><p>Bellis wpatrywa�a si� w to groz� budz�ce zjawisko. Marynarze i oficerowie przekrzykiwali si� bez�adnie, biegali od burty do burty, pr�bowali si� przegrupowa�.</p><p>Dwa w�azy w dachu okr�tu podwodnego zacz�y si� podnosi�.</p><p>��Ej, wy! � krzykn�� Cumbershum na pasa�er�w. � Natychmiast do �rodka!</p><p>Bellis cofn�a si� na korytarz.</p><p>�Jabberze, dopom�, och, drodzy bogowie, och, szlag i cholera� � my�la�a chaotycznym strumieniem. Rozgl�da�a si� panicznie doko�a i s�ysza�a, jak pasa�erowie ganiaj� bez sensu z miejsca w miejsce.</p><p>A potem przypomnia�a sobie o spi�arni, z kt�rej wida� by�o pok�ad.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Z zewn�trz, zza cienkiej �ciany, dolatywa�y do niej okrzyki i huk wystrza��w. Gor�czkowo uprz�tn�a z p�ki rzeczy zas�aniaj�ce okno i przysun�a oczy do brudnej szyby.</p><p>K��by dymu przebarwi�y powietrze. M�czy�ni biegali w panice na wszystkie strony. Troch� dalej grupki ludzi toczy�y bez�adn� i niemi�� dla oka bitw�.</p><p>W�r�d agresor�w byli g��wnie ludzie i kaktusy plus kilka gro�nie wygl�daj�cych kobiet i troch� prze-tworzonych. Przywdziali ostentacyjnie cudaczne stroje: d�ugie kolorowe p�aszcze i pantalony, buty z d�ugimi cholewami i wybijane �wiekami pasy. Od pirat�w z pantomimy i starych rycin r�ni� ich stan czysto�ci i wiek stroj�w, wyraz zastyg�ej determinacji na twarzach i organizacyjna sprawno�� aborda�u.</p><p>Bellis widzia�a wszystko w a� bolesnych szczeg�ach. Odbiera�a walk� jak seri� obraz�w, heliotyp�w wy�wietlanych jeden po drugim w ciemno�ciach. D�wi�k � trzeszcz�cy ha�as w tylnej cz�ci jej czaszki � sprawia� wra�enie niezwi�zanego z tym, co widzia�a.</p><p>Zobaczy�a, �e kapitan i Cumbershum wydaj� rozkazy z przedniego kasztelu, strzelaj� z pistolet�w i gor�czkowo je �aduj�. Odziani na granatowo marynarze walczyli z niefachow� desperacj�. Podchor��y-kaktus odrzuci� z�aman� kling� i powali� jednego z korsarzy pot�nym ciosem pi�ci, po czym rykn�� z b�lu, kiedy kamrat jego ofiary chlasn�� go w rami�, z kt�rego bryzn�a �ywica. Grupa przera�onych marynarzy zaatakowa�a pirat�w bagnetami, zawaha�a si� i zosta�a wzi�ta w dwa ognie przez dw�ch prze-tworzonych z wielkimi gar�aczami. M�odzi marynarze padli z wrzaskiem na ziemi� po�r�d deszczu poszarpanego cia�a i od�amk�w.</p><p>Mi�dzy masztami Bellis ujrza�a trzy lub cztery wisz�ce postacie, podpi�te do balon�w jak pierwszy zwiadowca, latali nisko nad walcz�cymi i palili z flint.</p><p>Pok�ad zabarwi� si� posok�.</p><p>Wrzaski narasta�y. Bellis zacz�a dygota�. Zagryz�a warg�. W scenie, kt�r� mia�a przed oczyma, by�o co� nierzeczywistego. Przemoc by�a groteskowa i paskudna, ale w szeroko rozwartych oczach marynarzy Bellis widzia�a os�upienie, niemo�no�� uwierzenia, �e to dzieje si� naprawd�.</p><p>Piraci byli uzbrojeni w ci�kie bu�aty i kr�tkie pistolety. W pstrych strojach wygl�dali jak uliczny mot�och, ale byli szybcy i zdyscyplinowani, walczyli jak wojsko.</p><p>��Psiakrew! � krzykn�� kapitan Myzovic, po czym podni�s� wzrok i wypali�. Jeden z wisz�cych baloniarzy szarpn�� ca�ym cia�em, g�owa odskoczy�a mu do ty�u i polecia� �uk krwi. R�ce zacisn�y si� spastycznie na pasku, uwalniaj�c balast, kt�ry kojarzy� si� z ci�kimi odchodami. Zw�oki szybkim ruchem wirowym pofrun�y ku chmurom. Kapitan gestykulowa� jak szaleniec. � Przegrupowa� szyki, do kurwy n�dzy! Zdj�� tego drania na pok�adzie ruf�wki!</p><p>Bellis przekr�ci�a g�ow�, ale cel kapitana znajdowa� si� poza polem jej widzenia. S�ysza�a jednak, jak osobnik ten wydaje lakoniczne rozkazy. Agresorzy zaprzestali walk jeden na jeden, aby sformowa� zwarte oddzia�y, wzi�� na cel oficer�w i spr�bowa� si� przebi� przez lini� marynarzy, kt�rzy zastawiali im drog� na mostek.</p><p>��Poddajcie si�! � krzykn�� g�os zlokalizowany w pobli�u jej okna. � Poddajcie si�, a sko�czy si� ta rze�!</p><p>��Wyprawcie drania na tamten �wiat! � krzykn�� kapitan do swojej za�ogi.</p><p>Pi�ciu czy sze�ciu marynarzy przebieg�o ko�o okna Bellis z dobytymi szablami i pistoletami. Po chwili ciszy rozleg� si� �oskot i cichy trzask.</p><p>��Och, Jabberze�</p><p>Krzyk by� histeryczny, ale nagle przerwa� go odg�os torsji. Gejzer wrzask�w wystrzeli� pod niebo.</p><p>Dwaj spo�r�d marynarzy zatoczyli si� do ty�u, ponownie pojawiaj�c si� za oknem Bellis, kt�ra krzykn�a zmartwia�a ze zgrozy. Padli na pok�ad w wielkich ka�u�ach krwi i szybko oddali ducha. Ich ubrania i cia�a by�y niewiarygodnie podziurawione, jakby dopad�y ich setki wrog�w. Trudno by�oby znale�� na nich dziesi�� centymetr�w kwadratowych sk�ry bez g��bokiej jamy, a z g��w zosta�a miazga mi�sa i ko�ci.</p><p>Bellis wpatrywa�a si� w ten widok jak urzeczona. Dygota�a z r�kami na ustach. Rany mia�y w sobie co� g��boko nienaturalnego. Ich status ontologiczny by� nieokre�lony, a ich substancjalno�� r�wnie w�tpliwa jak substancjalno�� mar sennych. Ale krew, kt�ra si� pod nimi zebra�a, by�a ca�kiem rzeczywista, a obaj m�czy�ni naprawd� nie �yli.</p><p>Wstrz��ni�ty kapitan patrzy� wytrzeszczonymi oczami. Bellis s�ysza�a tysi�ce nak�adaj�cych si� na siebie szept�w powietrza. Rozleg�y si� dwa be�kotliwe okrzyki i mokre t�pni�cia padaj�cych cia�.</p><p>Przed oknem Bellis przebieg� ostatni z marynarzy, wycofywa� si�, wrzeszcz�c w przera�eniu. Rzucona rusznica ska�kowa trzasn�a go solidnie w ty� g�owy. Nieborak pad� na kolana.</p><p>��Ty przekl�ta przez bog�w �winio! � krzycza� kapitan Myzovic oburzonym i przesyconym strachem g�osem. � Ty mi�uj�cy demony draniu!</p><p>Nie zwracaj�c na niego uwagi, odziany na szaro m�czyzna powoli wszed� w pole widzenia Bellis. Nie by� wysoki. Kroczy� z wystudiowanym dostoje�stwem, tak poruszaj�c swoim muskularnym cia�em, jakby nale�a�o do znacznie szczuplejszego cz�owieka. Mia� na sobie sk�rzan� zbroj�, ciemnoszary rynsztunek wyposa�ony w dziesi�tki kieszeni, pask�w i kabur. I poznaczony strugami krwi. Bellis nie widzia�a twarzy m�czyzny.</p><p>Podszed� do le��cego na pok�adzie cz�owieka, trzymaj�c w r�ku miecz, z kt�rego �cieka�a g�sta krew.</p><p>��Poddaj si� � powiedzia� cicho do przeciwnika, kt�ry spojrza� na niego ze zgroz�, chlipn�� i zacz�� idiotycznie maca� wok� siebie za no�em. Odziany na szaro m�czyzna wykona� taneczny piruet na ugi�tych nogach i z wyskoku potraktowa� biedaka podeszw� buta w g�ow�. Krwawi�cy marynarz leg� jak d�ugi, nieprzytomny albo martwy. Po wyl�dowaniu szary rycerz natychmiast znieruchomia�, jakby w og�le nie wykona� �adnego manewru. � Poddajcie si�! � krzykn�� bardzo g�o�no i za�oga �Terpsychorii� do reszty straci�a ducha walki. Wiedzieli, �e nie maj� szans. Cia�a le�a�y pokotem, a konaj�cy wrzeszczeli o pomoc. Wi�kszo�� nieboszczyk�w mia�a na sobie granatowe stroje marynarki handlowej Nowego Crobuzon. Co chwila z okr�tu podwodnego i opancerzonych holownik�w schodzili kolejni piraci. Otoczyli za�og� �Terpsychorii�, opasali ich kordonem na pok�adzie g��wnym. � Poddajcie si�! � krzykn�� ponownie szary korsarz z nieznajomym akcentem. � Rzu�cie bro�, a oszcz�dzimy was. Podnie�cie na nas r�k�, a b�dziemy was zabijali, dop�ki si� nie opami�tacie.</p><p>��Bogowie, pieprzcie to i rozwalcie� � krzykn�� kapitan Myzovic, ale dow�dca pirat�w wszed� mu w s�owo.</p><p>��Ilu swoich ludzi ska�e pan na �mier�, panie kapitanie? � spyta� aktorsk� emisj� g�osu. � Niech pan im rozka�e rzuci� bro�, �eby nie czuli si� jak dezerterzy. Albo niech im pan rozka�e umiera�. � Wyj�� z kieszeni kawa�ek grubego filcu i zacz�� wyciera� brzeszczot miecza. � Decyzja nale�y do pana, kapitanie.</p><p>Myzovic i Cumbershum nachylili si� ku sobie i po kr�tkiej wymianie zda� kapitan spojrza� na swoich os�upia�ych, przera�onych ludzi i wyrzuci� ramiona do g�ry.</p><p>��Rzu�cie bro�! � krzykn��. Dopiero po chwili muszkiety, pistolety i kordy z g�uchym �oskotem uderzy�y o pok�ad. � Maj� zbyt du�� przewag�!</p><p>��Prosz� nie rusza� si� z miejsca, panie kapitanie! � poleci� szary korsarz. � Ja przyjd� do pana.</p><p>Powiedzia� co� szybko w j�zyku salt do pirat�w, kt�rzy stali ko�o niego przed oknem spi�arki. Bellis wy�owi�a s�owo �pasa�erowie� i adrenalina nap�yn�a jej do g�owy.</p><p>Skulona bez ruchu s�ucha�a wrzask�w pasa�er�w wywlekanych przez pirat�w na pok�ad.</p><p>Us�ysza�a g�os Johannesa Tearflya, �zawe zawodzenia siostry Meriope, wystraszon� pompatyczno�� doktora Mollificatta. Rozleg� si� huk wystrza�u, a potem okrzyk przera�enia.</p><p>Sp�dzani na g��wny pok�ad pasa�erowie lamentowali nad swoim losem.</p><p>Piraci gruntownie podeszli do swojego zadania. Bellis s�ysza�a trzaskanie drzwi przeszukiwanych kajut. Podj�a desperack� pr�b� zaklinowania drzwi, ale m�czyzna na korytarzu bez trudu otworzy� je ramieniem. Na widok srogiego, zbryzganego krwi� pirata, na widok jego maczety Bellis odechcia�o si� stawiania oporu. Rzuci�a na pod�og� butelk�, w kt�r� si� uzbroi�a, i pozwoli�a wywlec si� ze spi�arni.</p><empty-line/><p>Rannych i nieszcz�liwych cz�onk�w za�ogi, w liczbie prawie stu, ustawiono w szyku na jednym ko�cu pok�adu. Poleg�ych wyrzucono za burt�. Pasa�er�w sp�dzono razem troch� dalej. Niekt�rzy, a w�r�d nich Johannes, mieli rozkrwawione nosy i byli posiniaczeni.</p><p>Po�r�d ci�by pasa�er�w, w niczym si� nie wyr�niaj�cym, br�zowym stroju, z r�wnie przybit� i zn�kan� min� jak inni, sta� Silas Fennec. � Spu�ci� g�ow�, uciekaj�c przed ukradkowymi spojrzeniami Bellis.</p><p>Na �rodku pok�adu sta� �mierdz�cy fracht �Terpsychorii�: dziesi�tki prze-tworzonych, kt�rych wprowadzono na g�r�. Byli zupe�nie zdezorientowani i odwyk�ymi od �wiat�a dziennego oczami patrzyli na pirat�w nic nie rozumiej�cym wzrokiem.</p><p>Zachwyceni intruzi �migali po takielunku i zamiatali za burt� pozosta�o�ci po bitwie. Otoczyli �r�dokr�cie i wycelowali w je�c�w strzelby i �uki.</p><p>Wprowadzenie na g�r� wszystkich zastrachanych, os�upia�ych prze-tworzonych zaj�o sporo czasu. Przy przeszukiwaniu cuchn�cych �adowni znaleziono kilka zw�ok. Spuszczono je do morza, gdzie metalowe ko�czyny i akcesoria szybko poci�gn�y je w ciemn� to�.</p><p>Ogromny okr�t podwodny nadal koleba� si� po kr�lewsku na wodzie niedaleko �Terpsychorii�. Rozko�ys obu spi�tych ze sob� linami jednostek by� zsynchronizowany.</p><p>M�czyzna w szarym stroju, przyw�dca pirat�w, poma�u obr�ci� si� ku je�com. Bellis po raz pierwszy zobaczy�a jego twarz.</p><p>Mia� nieca�e czterdzie�ci lat, jak ocenia�a, kr�tko obci�te, szpakowate w�osy i grubo ciosane rysy. G��boko osadzone oczy by�y melancholijne, usta napr�one i smutne.</p><p>Bellis sta�a obok Johannesa, blisko milcz�cych oficer�w. Korsarz w sk�rzanym pancerzu podszed� do kapitana. Mijaj�c pasa�er�w, przez dwa albo trzy kroki patrzy� na Johannesa.</p><p>��A wi�c �Terpsychoria� jest wasza � powiedzia� kapitan Myzovic na tyle g�o�no, �e wiele os�b go us�ysza�o. � Zgaduj�, �e chcecie okupu. Powiem panu, �e niezale�nie od tego, jak� si�� pan reprezentuje, pope�ni�a ona powa�ny b��d. Nowe Crobuzon nie pu�ci tego p�azem.</p><p>Dow�dca pirat�w ani drgn��.</p><p>��Nie, panie kapitanie � odpar�. Teraz, kiedy nie musia� przekrzykiwa� bitewnej wrzawy, jego g�os by� delikatny, niemal kobiecy. Podobnie jak twarz, kt�ra zdawa�a si� naznaczona jak�� tragedi�. � Nie chcemy okupu. Si�a, kt�r� reprezentuj�, ma gdzie� Nowe Crobuzon, panie kapitanie. � Spojrza� Myzovicowi prosto w oczy, aby powoli i z powag� pokr�ci� g�ow�. Bez patrzenia wyci�gn�� r�k� za siebie i jeden z jego ludzi poda� mu du�y pistolet ska�kowy. Korsarz fachowo zmru�y� oczy i sprawdzi� panewk�. � Pa�scy ludzie s� dzielni, ale nie s� �o�nierzami � powiedzia�, unosz�c bro�. � B�dzie pan patrzy� w inn� stron�, panie kapitanie?</p><p>Dopiero po paru sekundach ciszy Bellis poczu�a szarpni�cie �o��dka i nogi si� pod ni� ugi�y, kiedy dotar� do niej sens s��w pirata.</p><p>Kapitana i innych ol�nienie to nasz�o w tej samej chwili. Rozleg�y si� st�umione okrzyki, a Myzovic otworzy� szerzej oczy. Gniew i zgroza toczy�y ze sob� paskudn� walk� w�r�d rys�w jego twarzy. Usta wykrzywi�y si�, otworzy�y i zamkn�y.</p><p>��Nie, nie b�d� patrzy� w inn� stron�! � krzykn�� wreszcie. Bellis zapar�o dech, kiedy us�ysza�a ten przesycony histeri� i szokiem g�os � Ani mi si� �ni, id� pan do diab�a i pierdol� pana. Jest pan pierdolonym tch�rzem, zasranym gnojem�</p><p>Szary korsarz skin�� g�ow�.</p><p>��Jak pan sobie �yczy � powiedzia�.</p><p>Podni�s� pistolet i strzeli� kapitanowi Myzovicowi w oko.</p><p>Rozleg�o si� kr�tkie trza�niecie, trysn�a krew, kapitan szarpn�� si� spazmatycznie do ty�u, jego zmasakrowana twarz wygl�da�a groteskowo i g�upio.</p><p>Kiedy uderzy� o deski pok�adu, buchn�� ch�r wrzask�w i sapni�� niedowierzania. Johannes zachwia� si�, emituj�c gard�owe d�wi�ki. Bellis dosta�a torsji i prze�kn�a �lin�. Jej oddech znacznie przyspieszy�, kiedy wpatrywa�a si� w trupa podryguj�cego w ka�u�y posoki. Schyli�a si� z obawy, �e zwymiotuje.</p><p>Gdzie� za jej plecami siostra Meriope zaj�kliwym g�osem zacz�a odmawia� lament do Dariocha.</p><p>Morderca odda� pistolet i otrzyma� nowy, �wie�o podsypany prochem i na�adowany. Ponownie odwr�ci� si� w stron� oficer�w.</p><p>��O Jabberze � westchn�� Cumbershum dr��cym g�osem. Oderwa� wzrok od cia�a kapitana, aby przenie�� go na pirata. � O Jabberze kochany � wyskomli� i zamkn�� oczy.</p><p>Szary korsarz strzeli� mu w skro�.</p><p>��Bogowie! � krzykn�� kto� histerycznie.</p><p>Oficerowie wrzeszczeli, rozgl�dali si� panicznie wok� siebie, pr�bowali si� cofn��. Grzmot tych dw�ch wystrza��w zdawa� si� kr��y� nad pok�adem niby d�wi�kowe upiory.</p><p>Ludzie krzyczeli. Niekt�rzy oficerowie padli b�agalnie na kolana. Bellis nie mog�a z�apa� oddechu.</p><p id="spr014">Szary rycerz szybko pokona� drabink� prowadz�c� na przedni kasztel i krzykn�� przez z�o�one w tub� d�onie:</p><p>��Zabijanie sko�czone! � Zaczeka�, a� okrzyki zgrozy ucichn�.</p><p>��Zabijanie sko�czone � powt�rzy�. � Tyle nam wystarczy. S�yszycie? Ju� koniec. � Roz�o�y� ramiona, bo znowu wszcz�� si� harmider, tym razem os�upienia i nieufnej ulgi. � Pos�uchajcie mnie! � krzykn��. � Mam wam co� do oznajmienia. Wy, granatowi, cz�onkowie marynarki handlowej Nowego Crobuzon. Wasze dni w marynarce dobieg�y kresu. Wy, porucznicy i podporucznicy, musicie na nowo przemy�le� swoj� sytuacj� �yciow�. Tam, gdzie si� wybieramy, nie ma miejsca dla ludzi, kt�rzy oddaj� cze�� patentom oficerskim wydawanym przez Nowe Crobuzon. � Z desperack�, pe�n� strachu ukradkowo�ci� Bellis rzuci�a okiem na Fenneca, kt�ry z w�ciek�ym wyt�eniem wpatrywa� si� w swoje splecione razem d�onie. � Wy� � podj�� dow�dca pirat�w, pokazuj�c na m�czyzn i kobiety z �adowni.</p><p>��Nie jeste�cie ju� prze-tworzonymi, nie jeste�cie ju� niewolnikami. Wy� � Spojrza� na pasa�er�w. � Wasze plany na nowe �ycie musz� ulec zmianie. � Omi�t� wzrokiem og�upia�ych je�c�w. Powolne kanaliki krwi dop�ywa�y ku nim od zw�ok kapitana i pierwszego oficera.</p><p>��Pop�yniecie ze mn� � powiedzia� ciszej, ale dostatecznie g�o�no, �eby wszyscy us�yszeli. � Do nowego miasta.</p></section></section><section><title><p><emphasis>Interludium I. </emphasis>GDZIE INDZIEJ</p></title><p>Niewyra�ne obiekty sun� przez wod�, przytrzymuj�c si� kamieni.</p><p>Poruszaj� si� noc� przez morze g�ste od ciemno�ci, przez pola uprawne listownie i innych wodorost�w zd��aj� ku, rozpraszaj�cym p�mrok p�ycizn, r�czym wioskom. Bezg�o�nie mkn� przez wod� do kraali.</p><p>Uwi�zione foki zauwa�aj� je i kosztuj� wysy�ane przez nie pr�dy zniekszta�conej wody, po czym w napadzie paniki skr�caj� si� i rzucaj� o plecione �ciany i dachy swoich klatek. Intruzi zagl�daj� niby ciekawskie chochliki przez wyd�ubane otwory okienne sza�as�w, budz�c trwog� w sercach mieszka�c�w, kt�rzy wybiegaj� na segmentowanych nogach, panicznie wymachuj�c wid�ami i w��czniami.</p><p>Raczy rolnicy zostaj� szybko pokonani, wzi�ci do niewoli i obezw�adnieni, a potem si� ich przes�uchuje. Og�upieni taumaturgi�, przekonani u�yciem si�y, raki mrucz� pod nosem odpowiedzi na wysyczane pytania.</p><p>Z przypadkowych okruch�w informacji gibcy my�liwi dowiaduj� si� tego, co chcieli wiedzie�.</p><p>S�ysz� o ostrzelanych batyskafach z Salkrikaltoru, kt�re kr��� po�r�d miasteczek Kana�u Bazyliszka. Patroluj� tysi�ce mil morskich, strzeg� mg�awicowych granic wp�yw�w raczej republiki. Wypatruj� intruz�w.</p><p>My�liwi k��c� si�, g�owi� i obraduj�.</p><p>�Wiemy, sk�d przyby��.</p><p>�Ale mo�e nie wraca�.</p><p>Nie ma pewno�ci. Do ojczyzny czy przeciwnie � na wsch�d?</p><p>Trop rozwidla si� i zostaje tylko jedna mo�liwo��. My�liwi rozdaj� si� na dwa kontyngenty. Jeden kieruje si� na po�udniowy-zach�d ku p�ytkiej wodzie, ku Zatoce �elaznej, Smo�ouj�ciu i niemrawej, rozwodnionej solance uj�cia Wielkiej Smo�y, aby patrze� i s�ucha�, czeka� na s�owo, szpiegowa� i ukrywa� si�, poszukiwa� s�owa.</p><p>Oddalaj� si� z trzepotem przemieszczanej wody.</p><p>Druga grupa, z mniej okre�lonym zadaniem, zmierza w drug� stron�, i w d�.</p><p>P�yn� powoli, ku mia�d��cym g��binom.</p></section><section><title><p>Interludium II. BELLIS COLDWINE</p></title><p><emphasis>Och, och, dok�d p�yniemy?</emphasis></p><p><emphasis>Zamkni�ci w kajutach i przes�uchiwani przez istoty o wyzutych z emocji twarzach, jakby ci mordercy, ci piraci byli ankieterami od spisu powszechnego, urz�dnikami albo� �Imi� i nazwisko?� </emphasis><emphasis>- pytaj�. �Zaw�d?�. Potem chc� pozna� wi�cej. �Pow�d, dla kt�rego p�yn� do Nova Esperium?�. A ja my�l�, �e zaraz roze�miej� si� im w twarz.</emphasis></p><p><emphasis>Dok�d, kurcz�, p�yniemy?</emphasis></p><p><emphasis>Robi� d�ugie notatki, rozpisuj� mnie na drukowanych formularzach, po czym przenosz� uwag� na siostr� Meriope, aby podda� j� tej samej procedurze. Tak samo traktuj� lingwistk� i zakonnic�, kiwaj�c nieznacznie g�owami i wyja�niaj�c niezrozumia�e kwestie.</emphasis></p><p><emphasis>Dlaczego nie zabieraj� nam rzeczy? Dlaczego nie zerw� ze mnie bi�uterii, nie zgwa�c� mnie, nie przeszyj� mieczem? Bro�, pieni�dze i ksi��ki trzeba odda�, m�wi�, ale inne przedmioty osobiste mo�emy zatrzyma�. Przeszukuj� </emphasis><emphasis>- bez wi�kszego zaanga�owania � nasze morskie kufry, zabieraj� sztylety, banknoty i monografie, brudz�c mi przy okazji ubranie, ale wszystko inne zostawiaj�. Zostawiaj� listy, buty, obrazki i wszystkie nagromadzone przez lata bzdety.</emphasis></p><p><emphasis>Walcz� o ksi��ki. �Nie mog� wam ich odda� </emphasis><emphasis>- m�wi�. �Pozw�lcie mi je zatrzyma�, s� moje, niekt�re sama napisa�am�. Pozwalaj� mi zatrzyma� pusty notes, ale zabieraj� wszystko, co drukowane, opowiadania, podr�czniki, d�ug� powie��. Bez wysi�ku. Nie robi na nich �adnego wra�enia, kiedy im pokazuj�, �e B. Coldwine to ja. Odbieraj� mi coldwajny.</emphasis></p><p><emphasis>Nie wiem dlaczego. Nie umiem wy�owi� �adnego sensu w tym, co robi�.</emphasis></p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p><emphasis>Siostra Meriope siedzi i modli si�, mamrocze swoje �wi�te sury, a ja jestem zaskoczona i ucieszona, �e nie p�acze.</emphasis></p><p><emphasis>Trzymaj� nas w kajutach i od czasu do czasu przynosz� herbat� i jedzenie, ani niemili, ani sympatyczni, oboj�tni jak pracownicy zoo. �Chc� st�d wyj�� </emphasis><emphasis>- m�wi� im. �omocz� do drzwi i krzycz�, �e musz� i�� do klozetu. Wychylam g�ow� za framug� i wartownik na moim korytarzu ryczy na mnie, �ebym wraca�a do �rodka, po czym przynosi mi wiadro, w kt�re siostra Meriope wpatruje si� z udr�czeniem. Mnie jest wszystko jedno, k�ama�am, chcia�am znale�� Johannesa albo Fenneca. Chc� sprawdzi�, co si� dzieje gdzie indziej.</emphasis></p><p id="spr015"><emphasis>Zewsz�d tupot st�p i urywki rozmowy w j�zyku, kt�ry prawie rozumiem. P�noc-p�nocny wsch�d, s�ysz�, i po drugiej stronie pok�adu i </emphasis><emphasis>- N igdy? Nie umiem powiedzie� i � gdzie si� podzia�a Jego Opieku�czo��? A potem s�ysz� kolejne zdania, kt�rych sens nie jest dla mnie jasny.</emphasis></p><p><emphasis>Przez bulaj, tu� przy moim miejscu w kabinie, widz� tylko wodny py�, ciemno�ci w g�rze i w dole. Bez przerwy pal�.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Kiedy ko�cz� mi si� cigarillos, k�ad� si� i zdaj� sobie spraw�, �e nie czekam na �mier�, nie wierz�, �e umr�, czekam na co� innego.</emphasis></p><p><emphasis>Dotrze�. Zrozumie�. Znale�� si� u celu podr�y.</emphasis></p><p><emphasis>Patrz�c na obraz olejny malowany przez zach�d s�o�ca, z pewnym zaskoczeniem uzmys�awiam sobie, �e zamykam oczy, jestem potwornie zm�czona, i na Diabli Ogon, naprawd�? Naprawd� b�d� spa�a? Tak, b�d�,</emphasis></p><p><emphasis>�pi�</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>niespokojnie, ale d�ugo, pod powiekami zaspanych oczu miga religijne kwilenie Meriope, czasem si� otwieraj�, ale nadal</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>�pi�</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>a� w przyp�ywie paniki siadam i spogl�dam przez bulaj na ja�niej�ce morze.</emphasis></p><p><emphasis>Nadchodzi ranek. Przegapi�am noc, schowana w mojej �ni�cej g�owie.</emphasis></p><p><emphasis>Ubieram si� starannie. Czyszcz� buty z d�ugimi cholewami. Jak zawsze nak�adam makija� i spinam z ty�u w�osy.</emphasis></p><p><emphasis>Jest wp� do si�dmej, kiedy cz�owiek-kaktus puka do drzwi i przynosi nam owsiank�. �Jeste�my ju� prawie na miejscu� </emphasis><emphasis>- m�wi. �Jak dop�yniemy, udacie si� za innymi pasa�erami, zaczekacie, a� b�dzie wywo�ane wasze nazwisko, p�jdziecie tam, gdzie wam ka�� i��. Ale ja si� gubi�, gubi� si�, co dalej? Czy wtedy zrozumiemy? Czy b�dziemy wiedzieli, co jest grane?</emphasis></p><p><emphasis>Dok�d p�yniemy?</emphasis></p><p><emphasis>Pakuj� swoje rzeczy i przygotowuj� si� do zej�cia ze statku </emphasis><emphasis>- gdzie�, gdzie�. My�l� o Fennecu. Co robi i gdzie jest? By� taki spokojny, kiedy zabito kapitana� i trysn�a krew. Nie chcia�by, aby wiedziano, �e otrzyma� zlecenie od rz�du, �e mo�e dowodzi� statkami, zmienia� rozk�ad rejs�w oceanicznych.</emphasis></p><p><emphasis>Trzymam go w gar�ci.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Na zewn�trz. Na szybki, rze�ki wiatr, kt�ry n�ka mnie uporczywie.</emphasis></p><p><emphasis>Oczy mam jak jaskiniowiec. Nauczy�am si� patrze� w ponurym, br�zowym �wietle kajuty i ten poranek osza�amia mnie. Oczy mi �zawi�, mrugam i mrugam i w g�rze morskie chmury uciekaj� ode mnie. Zewsz�d s�ysz� mi�kki aplauz fal. Czuj� w powietrzu smak soli.</emphasis></p><p id="spr016"><emphasis>Wok� mnie s� inni, Mol lificatt, Cardomium numer jeden i Cardomium numer dwa. Murrigan, Ettenry, Cohl, Gimgewry, Yoreling, Tearfly, m�j Johannes szybko mnie zauwa�a i rzuca mi przelotny u�miech, po czym poch�ania go t�um. Jest gdzie� Fennec, g�owa nadal spuszczona, w tym �wietle wszyscy wygl�damy tak, jakby�my byli z gruboziarnistego papieru, z podlejszej materii ni� reszta dnia, kt�ry ignoruje nas z bezczelno�ci� zakichanego dziecka.</emphasis></p><p><emphasis>Chc� zawo�a� do Johannesa, ale porywa go pr�d ludzi, a ja bez ko�ca patrz� oczami, kt�re znowu widz� wyra�nie.</emphasis></p><p><emphasis>Zmagam si� z moim kufrem, potykam si�, ku�tykam przez ca�y pok�ad. Czuj� si� zmaltretowana przez �wiat�o i powietrze, po raz drugi podnosz� wzrok i widz�, �e ptaki kre�l� w powietrzu �uki. Brn� przed siebie, nie odrywaj�c od nich oczu, zmierzaj� bez�adnie ku horyzontowi, widz� maszty na trasie ich lotu. Unika�am tego. Specjalnie nie patrzy�am w bok, nie sprawdza�am, gdzie jeste�my. Cel podr�y czai� si� </emphasis><emphasis>w k�ciku oka, ale teraz, kiedy obserwuj� mewy, wskakuje w moje pole widzenia.</emphasis></p><p><emphasis>Jest wsz�dzie. Jak mog�am nie widzie�?</emphasis></p><p><emphasis>Kto� wywo�uje nazwiska, dzieli nas na grupy i wydaje skomplikowane polecenia, ale ja nie s�ucham, bo rozgl�dam si� po�</emphasis></p><p><emphasis>Drogi Jabberze</emphasis></p><p><emphasis>Wywo�uj� moje nazwisko i znowu jestem ko�o Johannesa, ale nie patrz� na niego, bo </emphasis></p><p><emphasis>ogl�dam</emphasis></p><p id="spr017"><emphasis>maszt za masztem i �agiel i wie�a i </emphasis></p><p><emphasis>dalej i dalej</emphasis></p><p><emphasis>Jeste�my tutaj</emphasis></p><p><emphasis>ko�o tego lasu</emphasis></p><p><emphasis>na Diabli Ogon i Jabberze i kurwa</emphasis></p><p><emphasis>z�udzenie, z�udzenie optyczne</emphasis></p><p><emphasis>miasto, kt�re porusza si� i marszczy i bez ko�ca kolebie z boku na bok</emphasis></p><p><emphasis>�Panno Coldwine� </emphasis><emphasis>- m�wi kto� ch�odno, aleja nie mog�, nie teraz, kiedy patrz�, zestawi�am kufer na ziemi� i patrz� i kto� �ciska Johannesowi d�o�, a on patrzy os�upia�y na t� osob�.</emphasis></p><p><emphasis>�Doktorze Tearfly, serdecznie witamy, to dla nas wielki zaszczyt� ale ja nie s�ucham, bo jeste�my na miejscu, dotarli�my, i sp�jrz na to, sp�jrz na to och, chyba to zrobi�, mog�abym si� za�mia� albo pu�ci� pawia, �o��dek si� we mnie przewraca, sp�jrz, jeste�my na miejscu.</emphasis></p><p><emphasis>Jeste�my na miejscu.</emphasis></p></section><section><title><p>CZʌ� DRUGA. SALT</p></title><section><title><p>Rozdzia� sz�sty</p></title><p>Pod wod� by�y lampy. Zielone, szare, zimnobia�e i bursztynowe kule w raczej stylistyce, wyznaczaj�ce sp�d miasta.</p><p>�wiat�o k�u�o zawieszone w wodzie cz�stki. Pochodzi�o nie tylko z tysi�ca wi�zek iluminacji, ale tak�e z korytarzy wczesnego �wiat�a s�onecznego, kt�re uko�nie wybija�o tunele od fal do g��bin. Ryby i kryl okr��a�y je i przep�ywa�y przez nie bezwiednie.</p><p>Od do�u miasto by�o archipelagiem cieni, nieregularnym, rozro�ni�tym i niesamowicie skomplikowanym. Przemieszcza�y si� w nim pr�dy. Kile przebiega�y we wszystkich mo�liwych kierunkach. �a�cuchy kotwiczne snu�y si� jak w�osy, urwane i zapomniane. Z otwor�w miasta bucha�y odpadki, fekalia i cz�stki sta�e, nafta przeciska�a si� z trudem i sz�a do g�ry, aby utworzy� niewielkie plamy na powierzchni. Nieprzerwany wyp�yw �mieci paskudzi� wod� i by� przez ni� po�ykany.</p><p>Pod miastem ci�gn�o si� kilkaset metr�w szybko rzedniej�cego �wiat�a, a poni�ej kilometry podwodnych ciemno�ci.</p><empty-line/><p>Sp�d Armady kipia� �yciem.</p><p>Ryby przemyka�y przez jej architektur�. Istoty podobne do traszek rozumnie i z poczuciem celu porusza�y si� mi�dzy r�nymi kryj�wkami � Klatki z drutu tkwi�y w jamach albo wisia�y na �a�cuchach, t�oczne od spasionych dorszy i tu�czyk�w. Mieszkania rak�w przypomina�y koralowe polipy.</p><p id="spr018">Za obrze�ami miasta i pod nim, na kresach �wiat�a, wielkie, p�dzi kie wyrmeny kr�ci�y w wodzie korkoci�gi i �erowa�y. Sztywne cienie batyskaf�w bucza�y. Delfin stale wydawa� z siebie czujne d�wi�ki. Ruchoma ekologia i polityka by�a uwi�zana do zwapnia�ej podstawy miasta.</p><p>Dookolne morze rezonowa�o odczuwalnym fizycznie ha�asem: mlaskami w wyra�nym staccato, wibracjami hucz�cego metalu, po�ykanym d�wi�kiem wzajemnego hydrotarcia pr�d�w. Szcz�kni�ciami, kt�re rozprasza�y si� po osi�gni�ciu powierzchni.</p><empty-line/><p>W�r�d tych, kt�rzy unosili si� lub przytrzymywali czego� w wodzie, by�y dziesi�tki m�czyzn i kobiet. Nieporadnie poruszali si� w rozci�gni�tym czasie, niezdarni na tle eleganckich, wielkolistnych paproci i g�bek.</p><p>Woda by�a zimna. Powierzchniacy nosili gumowane, sk�rzane kombinezony i ogromne kaski z miedzi i hartowanego szk�a, po��czeni z tafl� wody rurami doprowadzaj�cymi powietrze. Trzymali si� drabin i odci�g�w, niebezpiecznie zawieszeni nad niewyobra�aln� przestrzeni�.</p><p>Szczelnie zamkni�ci w kaskach, byli odci�ci od d�wi�ku i ka�dy porusza� si� rozwa�nie obok reszty, ale te� zupe�nie sam. Prze�azili jak wszy przez rur�, kt�ra wbija�a si� w m�tne morze jak odwr�cony komin. By� to kwitn�cy patchwork alg i muszel o niezwyk�ych kszta�tach. Chwasty i parz�cy filigran obrasta�y wszystko jak bluszcz i dynda�y w d� i do g�ry, tr�caj�c plankton.</p><p>Z nagiej piersi jakiego� nurka wystawa�y dwie d�ugie macki, ko�ysz�c si� z pr�dem morskim, ale tak�e zgodnie ze swoimi s�abymi wewn�trznymi pop�dami.</p><p>Nurkiem tym by� Tanner Sack.</p><empty-line/><p>Trzepi�c ogonem, delfin sun�� w stron� obrze�y miasta, do g�ry, ku �wiat�u. Przebrn�� przez malej�ce ci�nienie wody, wyskoczy� w powietrze, zgi�� si� wp� jak scyzoryk, zawis� w pyle wodnym i zmierzy� miasto bystrym okiem.</p><p>Znowu w dole, mkn�� przez pr��ki wody. Troch� dalej majaczy�y ogromne kszta�ty, niewyra�nie widoczne przez wod� i rozedrgania taumaturgii. Pilnowa�y ich rekiny na uwi�zi i nie wolno ich by�o bada�. Oko nie mog�o si� na nich zogniskowa�.</p><p>Nie podp�ywali do nich nurkowie.</p><empty-line/><p>Jakie� g�osy wyrwa�y Bellis ze snu.</p><p>Od jej przybycia do Armady min�o wiele tygodni.</p><p>Ka�dy ranek by� taki sam. Budzenie si�, siadanie na ��ku, czekanie, rozgl�danie si� po pokoiku z dygocz�cym niedowierzaniem, kt�re nie chcia�o ust�pi�. Nabrzmiewa�o w niej jeszcze mocniej ni� t�sknota za Nowym Crobuzon.</p><p>�Sk�d si� tutaj wzi�am?�. Pytanie to nie odst�powa�o jej ani na krok.</p><p>Rozsun�a zas�ony, uchwyci�a si� parapetu i patrzy�a na miasto.</p><empty-line/><p>Pierwszego dnia po przybyciu stali ze swoimi rzeczami na pok�adzie �Terpsychorii�, otoczeni przez stra�nik�w oraz m�czyzn i kobiety z wykazami os�b i r�nymi urz�dowymi papierami. Twarze pirat�w by�y harde, poorane okrucie�stwem �ywio��w. Przez zas�on� swego strachu Bellis przygl�da�a im si� uwa�nie, lecz nie umia�a ich w �aden spos�b zaklasyfikowa�. Istny melan� etniczno-kulturowy. Ka�dy mia� sk�r� innego koloru. Niekt�rzy byli pokryci abstrakcyjnymi wzorami z blizn, a niekt�rzy nosili stroje z batiku. Wygl�dali tak, jakby nie ��czy�o ich ze sob� nic opr�cz og�lnej srogo�ci.</p><p>Kiedy nagle zesztywnieli w jakiego� rodzaju postawie na baczno��, Bellis wiedzia�a, �e przybyli ich zwierzchnicy. Przy relingu sta�o dw�ch m�czyzn i kobieta. Morderca, odziany w szary pancerz dow�dca aborda�u, podszed� do nich. Ubranie i szpad� mia� ju� ca�kiem czyste.</p><p>M�odszy z dw�ch m�czyzn i kobieta zbli�yli si� do korsarza. Bellis wytrzeszczy�a oczy na ich widok.</p><p>M�czyzna mia� na sobie ciemnoszary garnitur, a kobieta prost�, niebiesk� sukienk�. Oboje byli wysocy i nosili si� z dostoje�stwem typowym dla w�adzy. M�czyzna mia� starannie przystrzy�one w�sy i naturalnie arogancki spos�b bycia. Rysy twarzy kobiety by�y ci�kie i nieregularne, ale usta zmys�owe, a okrutny wyraz oczu hipnotyzuj�cy.</p><p>Tym, co kaza�o Bellis wpatrywa� si� w nich z fascynacj� i odraz�, co przyku�o jej uwag�, by�y� blizny.</p><p id="spr019">Jedna ci�gn�a si� od k�ta lewego oka kobiety do k�cika ust. R�wniutka i nieprzerwana. Druga, grubsza, kr�tsza i bardziej postrz�piona, od prawej strony nosa poziomo po policzku, a potem zakr�ca�a do g�ry w stron� oka. By�y te� inne, wrysowane w jej twarz. Szpeci�y ochrow� sk�r� z estetyczn� precyzj�.</p><p>Przeskakuj�c wzrokiem z kobiety na m�czyzn� i z powrotem, Bellis poczu�a w ustach smak pio�unu. �C� to za chora sprawa?� � pomy�la�a zdeprymowana.</p><p>Wzory zdobi�ce twarz m�czyzny by�y lustrzanym odbiciem wy�ej opisanych. D�uga, zakrzywiona blizna po prawej stronie twarzy, kr�tsze, z�bkowane naci�cie pod lewym okiem. Jakby by� zniekszta�conym odzwierciedleniem kobiety.</p><p>Kiedy zbulwersowana Bellis patrzy�a na okaleczon� par�, kobieta przem�wi�a:</p><p>��Na pewno zd��yli�cie ju� zda� sobie spraw� � powiedzia�a dobr� ragamollszczyzn�, dostatecznie g�o�no, �eby wszyscy us�yszeli � �e Armada nie jest jak inne miasta.</p><empty-line/><p>�Czy to jest powitanie?� � pomy�la�a Bellis. �Czy tylko tyle dostan� zestresowani i zdezorientowani rozbitkowie z�Terpsychorii�?�</p><empty-line/><p>Kobieta m�wi�a dalej.</p><p>Opowiedzia�a im o swoim mie�cie. Momentami milk�a i w�tek p�ynnie podejmowa� m�czyzna. Byli prawie jak bli�niacy, kt�rzy ko�cz� za siebie zdania.</p><p>Trudno jej si� s�ucha�o tego, co m�wili. Bellis os�upia�a na widok uczu�, kt�re przeskakiwa�y mi�dzy m�czyzn� i kobiet� za ka�dym razem, gdy na siebie spojrzeli. Przede wszystkim jaki� g��d. Bellis czu�a si� wybita z orbit czasu, jakby to jej si� tylko �ni�o.</p><p>P�niej przysz�o u�wiadomienie, �e przyswoi�a sobie wiele z tego, co zosta�o powiedziane, przenikn�o to do jej wn�trza gdzie� poni�ej progu �wiadomo�ci. I wbrew jej woli wysz�o na wierzch, kiedy zacz�a mieszka� na Armadzie.</p><p>Wtedy ca�kowicie skupi�a uwag� na niezwyk�ej nici emocjonalnej, jaka ��czy�a t� par�. Poza tym dosz�o do niej tylko rozradowane os�upienie, z jakim przyj�to ostatnie zdanie kobiety.</p><empty-line/><p>S�owa dotar�y do niej dobre kilka sekund po tym, jak zosta�y wypowiedziane, jakby jej czaszka by�a z materia�u spowalniaj�cego d�wi�k.</p><p>Rozleg�o si� og�lne sapni�cie, g�o�ne �juhu�, a potem pot�na erupcja rado�ci setek wycie�czonych, prze-tworzonych wi�ni�w, kt�rzy dygotali i �mierdzieli. Ha�as narasta� i narasta�, z pocz�tku niepewny, potem upojny i triumfalny.</p><p>��Ludzie, kaktusy, hotchi, raki� prze-tworzeni � powiedzia�a kobieta. � Na Armadzie wszyscy jeste�cie marynarzami i obywatelami. Na Armadzie nie ma dyskryminacji. Tutaj jeste�cie wolni. I r�wni sobie.</p><p>To nareszcie by�o jakie� powitanie. Na kt�re prze-tworzeni zareagowali g�o�nym i �zawym podzi�kowaniem.</p><empty-line/><p>Bellis wraz ze swoimi przypadkowymi towarzyszami zosta�a zap�dzona do miasta, w kt�rym m�czy�ni i kobiety reprezentuj�cy r�ne fachy czekali z kontraktami i przenikliwymi, zaciekawionymi spojrzeniami. Wychodz�c z pomieszczenia, spojrza�a na przyw�dc�w i ze zdziwieniem zobaczy�a, �e kto� do nich do��czy�.</p><p>Kompletnie zdezorientowany Johannes Tearfly patrzy� w d� na d�o� podan� mu przez m�czyzn� z bliznami � tak jakby nie wiedzia�, co z ni� pocz��. Starszy pan, kt�ry sta� obok mordercy i pokrytej bliznami pary, podszed� do przodu, g�aszcz�c si� po siwej brodzie, i przywita� si� z Johannesem, wymawiaj�c jego nazwisko.</p><p>Bellis tylko tyle zobaczy�a i us�ysza�a, zanim j� zabrano. Ze statku do Armady, jej nowego pa�stwa-miasta.</p><p>Flotylla siedzib mieszkalnych. Miasto zbudowane na starych ko�ciach �odzi.</p><empty-line/><p id="spr020">Zniszczone ubrania wsz�dzie trz�s�y si� i suszy�y na wiej�cym ze sta�� pr�dko�ci� wietrze. Trzepota�y w uliczkach Armady, ko�o wysokich gmach�w z ceg�y, wie�yczek, maszt�w, komin�w i przedpotopowego takielunku. Bellis patrzy�a ze swojego okna na panoram� poprzestawianych maszt�w i bukszpryt�w, na miejski krajobraz galion�w i kaszteli, na setki statk�w zwi�zanych razem, zajmuj�cych prawie p�tora kilometra kwadratowego morza, i zbudowane na nich miasto. Niezliczone przyk�ady architektury morskiej: ogo�ocone �odzie wiking�w, galery, lugry i brygantyny, licz�ce setki metr�w d�ugo�ci parowce i kajaki nie d�u�sze od cz�owieka. By�y te� nieznane typy �odzi: prakecze, barka wyrze�biona ze skostnia�ego cia�a wieloryba. W pl�taninie lin i ruchomych, drewnianych k�adek setki statk�w � skierowanych we wszelkich mo�liwych kierunkach � unosi�y si� na wodzie. Miasto by�o g�o�ne. Psy na uwi�zi, okrzyki przekupni�w, buczenie silnik�w, m�otki i tokarki, t�uczenie kamieni. Klaksony w warsztatach, �miech i wo�ania, wszystko w jednej z odmian j�zyka salt, skundlonej mowie marynarskiej, kt�ra by�a j�zykiem Armady. W tle tych odg�os�w miasta gard�owy ha�as �odzi. Narzekania drewna, trzask sk�ry i liny, perkusyjne stukanie statku o statek.</p><p>Armada bez przerwy si� rusza�a, mosty ko�ysa�y si� z boku na bok, wie�e si� chwia�y. Miasto przesuwa�o si� na wodzie.</p><p>Statki w ka�dym elemencie poddano konwersji. Dawne koje i grodzie sta�y si� domami, na dawnych pok�adach dzia�owych powsta�y warsztaty. Miasto nie da�o si� jednak zniewoli� istniej�cym sk�rom statk�w, lecz je przekszta�ci�o. Statki rozbudowano, a raczej nadbudowano, style i materia�y zaczerpni�te z setek historii i estetyk z�o�y�y si� na eklektyczn� architektur�.</p><p>Wiekowe pagody przycupn�y na pok�adach staro�ytnych galer wios�owych, a betonowe monolity wyrasta�y jak dodatkowe kominy na korowcach skradzionych z m�rz po�udniowych. Ulice mi�dzy budynkami by�y ciasne. Bieg�y po mostach nad przebudowanymi statkami, po�r�d labirynt�w, placyk�w i okaza�ych gmach�w. Tereny parkowe rozpe�za�y si� po kliprach, nad zbrojowniami, na g��boko ukrytych pok�adach. Domy napok�adowe p�ka�y od napr�e� wywo�anych bezustannym ruchem statk�w.</p><p>Bellis widzia�a markizy stragan�w Targu Zimowej S�omy: setki zgrabnych szkut i p�askodennych �odzi przemytniczych, g�ra na sze�� metr�w d�ugich, wype�niaj�cych luki mi�dzy wi�kszymi jednostkami. ��deczki bez przerwy o siebie stuka�y, sp�tane �a�cuchami i powi�zane linami, kt�re obros�y wodnym zielskiem. Straganiarze otwierali swoje plac�wki handlowe, przystrajali sklepowe ��deczki wst��kami i szyldami, rozwieszali towar. Poranni zakupowicze schodzili na targ z okolicznych statk�w po stromych mostach linowych, wprawnie przedostaj�c si� z �odzi na ��d�.</p><p>Ko�o targu znajdowa�a si� korweta poro�ni�ta bluszczem i pn�cymi kwiatami. Zbudowano na niej pi�knie rze�bione, niskie siedziby mieszkalne. Maszt�w nie �ci�to, lecz opleciono zieleni�, przez co przypomina�y s�dziwe drzewa. By� okr�t podwodny, kt�ry od dziesi�cioleci nie zszed� pod powierzchni�. Wok� jego peryskopu ci�gn�a si� gra� w�skich dom�w, podobna do p�etwy piersiowej. Korwet� i okr�t podwodny ��czy�y faluj�ce, drewniane mostki przechodz�ce nad targiem.</p><p>Parowcowi nadano funkcj� bloku mieszkalnego, w kad�ubie wykonano nowe okna, a na �r�dokr�ciu stan�y drabinki dla dzieci. W pud�owatym ko�owcu mie�ci�a si� pieczarkarnia. Statek-rydwan, z dekoracyjnie wypolerowanym w�dzid�em, d�wiga� ci�ar ceglanej zabudowy szeregowej, kt�ra wype�nia�a krzywizny jego szkutniczych fundament�w. Z komin�w wzbija�y si� �a�cuchy dymu.</p><p>Budynki przybrane ko��mi, kolory od r�nych odcieni szaro�ci i rdzy po wybuja�e barwy heraldyczne; miasto ezoterycznych kszta�t�w. Jego hybrydowo�� by�a ponura i nieujmuj�ca, oszpecona graffiti i skutkami butwienia drewna. Architektura falowa�a razem z wod�, co nios�o ze sob� jak�� niejasn� gro�b�.</p><p>Na dawnych frachtowcach znalaz�y przytulisko zar�wno slumsy, jak i miejskie pa�ace, kt�re chwia�y si� zreszt� te� na pok�adach slup�w. By�y ko�cio�y, sanatoria i opuszczone domy, wszystkie nieustannie lizane przez wilgo�, obrysowane sol�, zanurzone w d�wi�kach fal i nios�cym zar�wno �wie�o��, jak i zgnilizn� zapachu morza.</p><p>Statki spina�y ze sob� �a�cuchy i d�wigary na zawiasach. Ka�da krypa by�a pontonem w sieci pomost�w linowych. �odzie tworzy�y morskie �ciany wbitych w dno statk�w, kt�re otacza�y unosz�ce si� swobodnie jednostki. Port Basilio, gdzie marynarka Armady albo go�cie mogli zacumowa�, dokona� napraw albo roz�adowa� towar, chroni� przed sztormami.</p><p>Najwi�ksze statki kr��y�y po obrze�ach miasta, za holownikami i parowcami przywi�zanymi do bok�w Armady. Na otwartej wodzie p�ywa�y flotylle �odzi rybackich, okr�ty wojenne, statki-rydwany, tra�owce i inne. By�a to prywatna marynarka Armady, buszuj�ca po �wiecie i wracaj�ca do ojczystego portu z �adunkiem odebranym si�� wrogom lub morzu.</p><p>Jeszcze dalej, za nadmiejskim niebem, roj�cym si� od ptak�w i innych kszta�t�w, za wszystkimi jednostkami p�ywaj�cymi ci�gn�o si� morze.</p><p>Otwarte morze. Fale jak owady w nieustannym ruchu.</p><p>Niesamowite i puste.</p><empty-line/><p>Bellis dano do zrozumienia, �e jest pod opiek� tych, kt�rzy j� z�apali, by�a mieszkank� okr�gu Niszczukowody, rz�dzonego przez m�czyzn� i kobiet� z bliznami. Obiecali robot� i kwaterunek wszystkim, kt�rych wzi�li do niewoli, i szybko si� z tego wywi�zali. Z przera�onymi, zdezorientowanymi przybyszami spotkali si� urz�dnicy, wywo�ywali ich nazwiska z listy, wypytywali nowych o kwalifikacje i inne szczeg�y, po czym lakonicznie wyja�niali w pid�yn salt, jak� prac� maj� do zaoferowania.</p><p>Bellis dopiero po paru minutach zrozumia�a, a jeszcze p�niej uwierzy�a, �e proponuje jej si� prac� w bibliotece.</p><p>Podpisa�a podsuni�te jej dokumenty. Oficer�w i marynarzy z �Terpsychorii� bez ceregieli zabierano na �testy� i �reedukacj�, tote� Bellis wola�a nie robi� trudno�ci. Naskroba�a swoje nazwisko, chocia� wszystko si� w niej gotowa�o. �I wy to nazywacie umow�?!� � chcia�a krzykn��. �Wszyscy wiedz�, �e nie mamy �adnego wyboru�. Ale podpis z�o�y�a.</p><p>Te wszystkie pozory legalizmu wzbudzi�y zam�t i wprawi�y j� w pewne zak�opotanie.</p><p>Przecie� to piraci. Pirackie miasto, rz�dz�ce si� okrutnym merkantylizmem, istniej�ce w porach sk�rnych �wiata, porywaj�ce nowych obywateli z jego statk�w, unosz�cy si� w wodzie i na wodzie o�rodek handlu kradzionymi towarami, gdzie obowi�zuje prawo silniejszego. Dowody na to by�y widoczne go�ym okiem: srogo�� obywateli, noszenie przez nich broni, dyby i pr�gierze, kt�re widzia�a na statkach Niszczukow�d. Na Armadzie na stra�y porz�dku stoi morska dyscyplina, knut.</p><p>Hydromiasto nie by�o jednak prymitywn� brutokracj�, kt�rej spodziewa�a si� Bellis. Funkcjonowa�y tutaj r�wnie� inne logiki. By�y napisane na maszynie umowy, urz�dy zarz�dzaj�ce nowymi przybyszami. I urz�dnicy: administracyjna kasta, zupe�nie jak w Nowym Crobuzon.</p><p>Obok rz�d�w pa�ki � a mo�e nie obok, tylko u ich podstaw lub jako ich otoczka � istnia�a biurokracja. Armada to nie by� statek, tylko pa�stwo-miasto. Bellis przyby�a do kraju r�wnie skomplikowanego i zorganizowanego jak jej w�asny.</p><p>Urz�dnicy zabrali j� na �Chromolit�, butwiej�cy od dawna ko�owiec, i zakwaterowali j� w dw�ch ma�ych, okr�g�ych pokojach po��czonych kr�conymi schodami, a zbudowanymi w niegdysiejszym du�ym kominie statku. Gdzie� daleko w dole, w trzewiach statku, tkwi� silnik, kt�ry swego czasu wydmuchiwa� sadz� przez jej obecny dom. Wystyg� na d�ugo, zanim si� urodzi�a.</p><p>Powiedzieli jej, �e musi co tydzie� p�aci� czynsz w Okr�gowym Biurze Osadnictwa. Dali jej zaliczk� na poczet pensji, w banknotach i monetach: �dziesi�� oczek sk�ada si� na flag�, dziesi�� flag na finial�. Pieni�dze by�y kiepsko wydrukowane na szorstkim papierze, kolor atramentu r�ni� si� od banknotu do banknotu.</p><p>Potem powiedzieli jej, rudymentarn� ragamollszczyzn�, �e nigdy nie opu�ci Armady, i zostawili j� sam�.</p><p>Czeka�a, ale niczego si� nie doczeka�a. Zosta�a sama w mie�cie, kt�re by�o dla niej wi�zieniem.</p><p>W ko�cu g��d wygna� j� na ulic�, gdzie kupi�a t�uste jedzenie od sprzedawcy paplaj�cego w salt zbyt szybko, �eby wiele zrozumia�a. Spacerowa�a ulicami, zaskoczona, �e nikt jej nie zaczepia. Czu�a si� zupe�nie obco, uderzy� w ni� szok kulturowy, parali�uj�cy jak migrena. By�a otoczona przez kobiety i m�czyzn w dziwacznych, podartych strojach, dzieci ulicy, ludzi-kaktus�w i khepri, hotchi, llorgiss, olbrzym�w gessin, vumurt i innych. Ludzie-raki mieszkali w dole miasta, a na wierzch chodzili za dnia, �lamazarni ze swoimi opancerzonymi nogami.</p><p>Ulice by�y w�skimi graniami mi�dzy domami st�oczonymi na pok�adach. Bellis przywyk�a do wiercenia si� miasta, do zmiennej, ruchliwej linii dach�w. Otacza�y j� zawo�ania i rozmowy w salt.</p><p>Szybko przyswaja�a sobie mow� swego nowego kraju: s�ownictwo by�o skradzione z innych j�zyk�w, na og� jej znanych, a sk�adnia bardzo prosta. Musia�a si� ni� pos�ugiwa� � nie mog�a unikn�� kupowania jedzenia, pytania o drog� lub wyja�nienie czego�, rozmawiania z innymi Armadyjczykami � i wtedy jej akcent zdradza� nap�ywow�, a nie rdzenn� mieszkank� miasta.</p><p>Rozm�wcy w wi�kszo�ci okazywali cierpliwo��, a nawet grubosk�rn� jowialno��, wybaczaj�c jej arogancj�. Mo�e oczekiwali, �e przestanie by� taka naburmuszona, kiedy zadomowi si� na Armadzie.</p><p>Nie przesta�a.</p><empty-line/><p id="spr022">Tego ranka, kiedy wychodzi�a z komina �Chromolitu�, znowu posta�o w jej g�owie pytanie: �Sk�d si� tutaj wzi�am?�. Sz�a ulic� w mie�cie statk�w, w s�o�cu, otoczona t�umem swoich porywaczy. Mia�a wok� siebie m�czyzn i kobiety, ludzi i inne rasy, nawet troch� konstrukt�w, wszyscy targowali si�, pracowali, szwar gotali w salt. Bellis maszerowa�a przez Armad�, swoje wi�zienie.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Zmierza�a do Pami�cioimpulsowni. Okr�g ten przylega� do Niszczukow�d i potocznie m�wiono o nim �Ksi��kowice� albo �dzielnica kheprich�.</p><p>Biblioteka Wielkiego Mechanizmu znajdowa�a si� trzysta metr�w od statku mieszkalnego �Chromolit�. Po drodze Bellis musia�a przej�� przez sze�� statk�w.</p><p>Niebo roi�o si� od pojazd�w lataj�cych. Gondole ko�ysa�y si� pod sterowcami, rozwo��c pasa�er�w po kanciastej zabudowie, schodz�c mi�dzy st�oczone domy i spuszczaj�c drabinki linowe, mijaj�c znacznie wi�ksze statki powietrzne, kt�re transportowa�y towary i maszyny. Konstrukcja tych ostatnich by�a przypadkowa. Niekt�re sklecono jak popadnie z kom�r gazowych sterowc�w, wyt�aczarek i silnik�w, jakby kto� wysypa� �mieci. Maszty s�u�y�y jako pacho�ki cumownicze. Wykwita�y z nich r�nokszta�tne aerostaty, kojarz�ce si� z pulchnymi zmutowanymi owocami.</p><p>Z �Chromolitu� Bellis przesz�a po stromej k�adce na szkuner �Jarvee�, pe�en kiosk�w z tytoniem i s�odyczami. Potem przedosta�a si� na barkentyn� �Siedz�cy Ry��, na kt�rej pok�adzie kupcy jedwabni sprzedawali �cinki z korsarskiej dzia�alno�ci Armady. Potem w prawo, obok z�amanego morskiego filaru lorgiss�w, podskakuj�cego niby jaka� diabelska rybia przyn�ta, a nast�pnie przez most Taffeta.</p><p>Teraz Bellis znajdowa�a si� na �Srogim�, olbrzymim kliprze, wyznaczaj�cym granic� Ksi��kowic, dzielnicy rz�dzonej przez kheprich. Ko�o woz�w, ci�gni�tych przez chorowite ko�sko-wo�owe miesza�ce, sta�a ekipa si�str-stra�niczek rasy khepri.</p><p>Podobne tr�jki pe�ni�y s�u�b� w Kinken i Creekside, crobuzo�skich gettach dla kheprich. Bellis nie mia�a w�tpliwo�ci, �e khepri na Armadzie, podobnie jak w Nowym Crobuzon, s� potomkami rozbitk�w ze Statk�w Mi�osierdzia, oddaj�cymi cze�� temu, co pozosta�o, temu, co zapami�tali z panteonu Bered Kai Nev. Stra�niczki nosi�y tradycyjn� bro�. Ich gibkie, humanoidalne cia�a by�y osmagane przez �ywio�y, a gigantyczne g�owoskarabeusze opalizowa�y w zimnym s�o�cu.</p><empty-line/><p>Jako �e khepri nie m�wi�, ulice Ksi��kowic by�y cichsze od ulic Niszczukow�d, za to powietrze by�o delikatnie zaprawione pozosta�o�ciami chymicznych opar�w, kt�rych cz�onkowie tej rasy u�ywaj� do porozumiewania si� ze sob�. Swoisty odpowiednik g�o�nej miejskiej wrzawy.</p><p>Ulice i place zdobi�y �linorze�by kheprich, takie jak na placu Pos�g�w w Nowym Crobuzon. Postacie mityczne, abstrakcyjne formy stworzenia morskie wykonane w opalizuj�cym materiale metabolizowanym przez kheprich w ich g�owoskarabeuszach. Kolory by�y stonowane, jakby jagody barwnikowe wyst�powa�y tutaj mniej obficie albo by�y gorszej jako�ci.</p><p>Id�c alej� na �Zbity Py��, nakr�canym statku kheprich � Statku Mi�osierdzia, kt�ry uszed� Poch�oni�cia � Bellis zwolni�a, zafascynowana jego trybikami i architektur�. Z pok�adowego pola statku rolniczego za ruf� lecia�y jej pod nogi insekty i �uski, a spomi�dzy listewek dolnych pok�ad�w dobywa�y si� odg�osy zwierz�t hodowlanych.</p><p>Potem na korpulentny statek-fabryk� �Aronnax Lab�, obok warsztat�w metalurgicznych i rafinerii, na Krome Plaza, gdzie wielka podwieszana platforma si�ga�a a� do pok�adu �Pinchermarna�, ostatniej z jednostek sk�adaj�cych si� na Bibliotek� Wielkiego Mechanizmu.</p><empty-line/><p>��Spokojnie� nikogo nie obchodzi, �e si� pani sp�ni�a � powiedzia�a Carrianne, jedna z cz�onk�w personelu rasy ludzkiej, kiedy Bellis mija�a j� spiesznym krokiem. � Jest pani nowa, jest pani uprowadzona, niech pani to wykorzystuje, p�ki si� da. Bellis us�ysza�a jej �miech, ale nie zareagowa�a. Korytarze i przerobione mesy by�y t�oczne od rega��w ksi��kowych i dogorywaj�cych lamp naftowych. Naukowcy wszystkich ras wydymali usta, je�li je mieli, i melancholijnie pod��ali wzrokiem za Bellis. W du�ych czytelniach panowa�a cisza. Pokryte b�on� kurzu i zasuszonych owad�w okna wydawa�y si� postarza� �wiat�o, kt�re pada�o na wieloosobowe sto�y i woluminy w dziesi�tkach j�zyk�w. T�umione kaszlni�cia brzmia�y jak przeprosiny, kiedy Bellis wesz�a do dzia�u nabytk�w. Ksi��ki chwia�y si� na szafkach i w�zkach oraz tworzy�y wie�e na pod�odze.</p><p>Siedzia�a tam godzinami i metodycznie kodowa�a. Ustawia�a ksi��ki napisane typami pisma, kt�rych nie umia�a przeczyta�, ewidencjonowa�a inne tomy na kartach bibliotecznych. Katalogowa�a je alfabetycznie � alfabet j�zyka salt by� prawie identyczny z ragamollskim � wed�ug autora, tytu�u, j�zyka, dziedziny i tematu.</p><p>Nied�ugo przed przerw� na lunch Bellis us�ysza�a kroki. �Pewnie Szekel� � pomy�la�a. By� jedyn� osob� z �Terpsychorii�, z kt�r� si� widywa�a i z kt�r� rozmawia�a. U�miechn�a si� na my�l o tym: Bellis Coldwine skumplowana z ch�opcem okr�towym. Przed dwoma tygodniami wparowa� do niej dumnie, po nastoletniemu rozgor�czkowany, przej�ty pirackim aborda�em i now� sytuacj�.</p><p>Kto� mu powiedzia�, �e �gro�na, wynios�a pani w czerni, z sinymi ustami�, pracuje w bibliotece, wyja�ni� jej. M�wi�c to, u�miecha� si� od ucha do ucha, a ona odwr�ci�a wzrok, aby nie widzia�, �e j� r�wnie� to bawi.</p><p>Jego �rodki do �ycia pochodzi�y z rozmaitych, niejasnych �r�de�. Mieszka� z prze-tworzonym z �Terpsychorii�. Bellis zaproponowa�a mu miedzian� flag� w zamian za pomoc w przenoszeniu ksi��ek i Szekel si� zgodzi�. Od tego czasu przyszed� kilka razy, troch� popracowa�, opowiada� jej o Armadzie i rozproszonych rozbitkach z ich statku.</p><p>Du�o si� od niego dowiadywa�a.</p><p>Ale tym razem w�skim korytarzem zbli�a� si� do niej nie Szekel, tylko speszony, u�miechni�ty pytaj�co Johannes Tearfly.</p><empty-line/><p>Z pewnym za�enowaniem przypomnia�a sobie p�niej, �e wsta�a na jego widok � �z okrzykiem rado�ci emocjonalnego dziecka, na lito�� bog�w!� � i zarzuci�a mu ramiona na szyj�.</p><p>Johannes przytuli� j�, u�miechaj�c si� z nie�mia�� serdeczno�ci�. Po d�ugiej chwili splecionego powitania rozst�pili si� i spojrzeli na siebie nawzajem.</p><p>Powiedzia� jej, �e wcze�niej nie mia� okazji si� wyrwa�. Spyta�a, jak mu si� powodzi. Wys�ano go do biblioteki i zaryzykowa� poszukanie jej. Ponowi�a pytanie: �Ale co robisz, do licha?�. Odpar�, �e nie mo�e jej powiedzie�, �e musi ju� i��, o ma�o nie tupn�a ze z�o�ci, ale on m�wi�: �zaczekaj, zaczekaj�, mia� teraz wi�cej wolnego czasu, niech�e Bellis chwil� pos�ucha.</p><p>��Je�li jeste� wolna jutro wiecz�r, zabra�bym ci� na kolacj�. W prawoburtowej cz�ci Niszczukow�d, na �Zaplecionym J�zyku�, jest lokal o nazwie �Czas Niezrealizowany�. Znasz go?</p><p>��Znajd� � odrzek�a.</p><p>��M�g�bym po ciebie przyj��</p><p>��Znajd�.</p><p>U�miechn�� si� do niej z zaskoczon� przyjemno�ci� kt�r� zapami�ta�a. �Je�li jeste� wolna, dobre sobie!� � pomy�la�a z przek�sem. �Czy on naprawd� uwa�a� Czy to mo�liwe?�. Nagle ogarn�a j� niepewno��, prawie strach. �Czy inni chodz� gdzie� co wiecz�r? Czy jestem sama na wygnaniu? Czy pasa�erowie�Terpsychorii�co wiecz�r urz�dzaj� sobie hulanki w swojej nowej ojczy�nie?</p><empty-line/><p>Kiedy wychodzi�a wieczorem z biblioteki, ciasne dzielnice i w�skie uliczki Armady przyt�acza�y j�, ale skoro podnios�a wzrok i spojrza�a w dal, Wezbrany Ocean przygni�t� j� niby granit i zapar�o jej dech. Nie mog�a uwierzy�, �e masa wody i powietrza nad Armad� nie zatopi jej, nie unicestwi w jednej chwili. Policzy�a monety, kt�re mia�a przy sobie, i podesz�a do kierowcy podniebnej taks�wki, kt�ry nape�nia� bak swego sterowca w hangarze na �Aronnax Lab�.</p><p>Zachwia�a si� w gondoli, kt�ra bucza�a spokojnie trzy metry nad najwy�szym pok�adem. Bellis widzia�a, jak obrze�a miasta podskakuj� chaotycznie, poruszaj� si� pomalutku z rozmaitymi pr�dami. Oto odleg�y las nawiedzanej dzielnicy. Arena. Warownia Brucolaca.</p><p>A w centrum Niszczukow�d niezwyk�e zjawisko, na kt�re Bellis nie mog�a si� napatrze� � �r�d�o si�y dzielnicy. Co� dominuj�cego nad okolic�: najwi�kszy statek w mie�cie, najwi�kszy statek, jaki Bellis w �yciu widzia�a.</p><p id="spr023">Prawie dwie�cie siedemdziesi�t metr�w �elaza. Pi�� gigantycznych komin�w i sze�� maszt�w odartych z brezentu, wysokich na ponad sze��dziesi�t metr�w. W g�rze zacumowany olbrzymi sterowiec-kaleka. Z ka�dej burty statku wielkie ko�o �opatkowe, niby industrialna rze�ba. Pok�ady, wolne od chaotycznej zabudowy szpec�cej inne statki, zdawa�y si� prawie nagie. Warownia Kochank�w, niby wyrzucony na brzeg tytan: �Wielki Wschodni�, ko�ysz�ca si� ascetycznie po�r�d manierystycznej architektury Armady.</p><p>��Zmieni�am plany � powiedzia�a nagle Bellis. � Prosz� mnie nie zawozi� na �Chromolit�.</p><p>Skierowa�a pilota w kierunku rufa-rufa-sterburta � punktem odniesienia dla ca�ego miasta by� gigantyczny �Wielki Wschodni�.</p><p>Taks�wkarz delikatnie poci�gn�� za ster, spojrza�a w d� na mieszka�c�w. Powietrze rozst�powa�o si�, kiedy aeronauta brn�� mi�dzy takielunkiem i masztami stercz�cymi wok� nich ku niebu nad Armad�. Przy wie�ach Bellis widzia�a miejskie ptaki: mewy go��bie i papugi. Wysiadywa�y jaja na dachach i w bocianich gniazdach, obok innych istnie�.</p><p>S�o�ce zasz�o i miasto migota�o. Bellis poczu�a przyp�yw melancholii, kiedy mija�a obsypany �wiate�kami takielunek w tak niewielkiej odleg�o�ci, �e mog�a za niego chwyci�. Zobaczy�a miejsce, do kt�rego zmierza�a: aleja �w. Carcheriego na parowcu �Serce Glomara�. By�a to wystawna w kiczowatym stylu promenada z kolorowymi latarniami ulicznymi, s�katymi rdzawnikami i pokrytymi stiukiem fasadami. Kiedy gondola zacz�a opada�, Bellis wbi�a wzrok w mniej okaza�y, ciemniejszy kszta�t za terenami parkowymi.</p><p>Sto dwadzie�cia metr�w dalej, mieni�c si� nieczysto�ciami, sta�a wie�a zbudowana ze spl�tanych d�wigar�w, si�gaj�ca pu�apu lotu sterowc�w i buchaj�ca ogniem. Masywne betonowe cielsko na czterech nogach podobnych do poroz�upywanych s�up�w wyrasta�o z zabrudzonego morza. Ciemne �urawie porusza�y si� bez widocznego celu.</p><p>Konstrukcja by�a monstrualna, imponuj�ca, brzydka i zatrwa�aj�ca. Bellis siedzia�a w opadaj�cym aerostacie i nie odrywa�a wzroku od �Sorgo�, ukradzionej platformy wiertniczej, b�d�cej w�asno�ci� Nowego Crobuzon.</p></section><section><title><p>Rozdzia� si�dmy</p></title><p>Przez ca�y nast�pny dzie� pada�o bezlito�nie, twarde, szare krople przypomina�y od�amki krzemienia.</p><p>Przekupnie ucichli. Dokonywano bardzo niewielu transakcji. Schodnie i pomosty Armady by�y �liskie. Zdarza�y si� wypadki: pijani albo nieporadni wpadali do zimnego morza.</p><p>Miejskie ma�py siedzia�y przygn�bione pod markizami i k��ci�y si�. To �ar�oczne plemi� szkodnik�w buszowa�o po mie�cie, toczy�o walki, rywalizowa�o ze sob� o resztki jedzenia i terytorium, porusza�o si� brachiacyjnie pod mostami i �miga�o po takielunku. Nie by�y to jedyne zwierz�ta �yj�ce dziko na Armadzie, ale ze wszystkich padlino�erc�w to im najlepiej si� powodzi�o. Teraz siedzia�y skulone w zimnym, wilgotnym powietrzu i bez entuzjazmu iska�y si� nawzajem.</p><p>W p�mroku Biblioteki Wielkiego Mechanizmu tabliczki z napisem �Prosimy o cisz� wygl�da�y �miesznie na tle perkusji deszczu.</p><p>Krwiorogi w dzielnicy Alozowice rozbrzmia�y sm�tnie, jak zawsze w sytuacji, kiedy pada�o rz�si�cie i strupodzieje powiedzieli, �e niebo krwawi. Woda chlusta�a o pok�ad �Uroca�, okr�tu flagowego Pragnieniowic. Ciemna i gnij�ca tkanka nawiedzanego okr�gu okrywa�a si� ple�ni� i j�trzy�a paskudnie. Mieszka�cy s�siedniego okr�gu Tobietw�j jak zawsze pokazywali w stron� budynk�w opuszczonej dzielnicy i ostrzegali, �e gdzie� w �rodku lata upi�r.</p><p>Godzin� po zmroku w dystyngowanym gmachu Hol Kurhanu na �Cz�ekozwierzu�, okr�cie flagowym Alozowic, sko�czy�o si� burzliwe zebranie. Stra�nicy-strupodzieje na zewn�trz s�yszeli, jak delegaci wychodz�. Przebiegali palcami po broni i skorupach organicznych Pancerzy.</p><p>By� w�r�d nich cz�owiek: �redniego wzrostu i obficie umi�niony, w popielatej sk�rze, z mieczem u boku. M�wi� i porusza� si� ze spokojnym wdzi�kiem.</p><p>Rozmawia� ze strupodziejami o uzbrojeniu, a nast�pnie poleci�, aby pokazali mu ciosy i zamachy z <emphasis>mortu crutt</emphasis>, ich sztuki wojennej. Pozwoli� im dotyka� filigranu drucik�w, kt�re sz�y po prawym ramieniu i boku pancerza do baterii na pasie.</p><p>M�czyzna por�wnywa� cios �uparty gw�d�� z walki tupanej do uderzenia �sadr� z <emphasis>mortu crutt</emphasis>. Wraz ze swoim sparingpartnerem powoli rozk�adali ramiona, demonstruj�c te metody ataku, kiedy u g�ry schod�w nad nimi otworzy�y si� drzwi. Stra�nicy b�yskawicznie stan�li na baczno��. M�czyzna w szarym stroju wyprostowa� si� powoli i poszed� na r�g antresoli.</p><p>Schodzi� ku nim m�czyzna ow�adni�ty zimn� furi�, wysoki, m�ody, zbudowany jak tancerz, z piegowat�, jasnopopielat� cer�. W�osy zdawa�y si� nale�e� do kogo innego: by�y ciemne, d�ugie, ciasno kr�cone, wisia�y mu z g�owy niesfornymi kosmykami niby rozwichrzone runo. Podskakiwa�y i zwija�y si� przy ka�dym kroku.</p><p>Mijaj�c strupodziej�w, uk�oni� si� zdawkowo, na co oni odpowiedzieli bardziej ceremonialnym pozdrowieniem. Stan�� przed m�czyzn� w szarym stroju i patrzyli na siebie z nieprzeniknionymi minami.</p><p>���ywomo�� Doul � powiedzia� przybysz tonem niewiele g�o�niejszym od szeptu.</p><p>��Martwomo�� Brucolac � brzmia�a odpowied�.</p><p>Uther Doul wpatrywa� si� w szerok�, urodziw� twarz Brucolaca.</p><p>��Wszystko wskazuje na to, �e twoi pracodawcy nie wycofuj� si� ze swojej idiotycznej intrygi � mrukn�� Brucolac. � Nie mog� uwierzy� � doda� po d�u�szej przerwie � �e aprobujesz to szale�stwo. � Uther Doul nie poruszy� si�, nie odejmowa� wzroku od rozm�wcy. Brucolac wyprostowa� plecy i wyda� z siebie prychni�cie, kt�re mog�o wyra�a� pogard�, poczucie wsp�lnego wtajemniczenia i wiele innych rzeczy. � Nic z tego nie b�dzie � powiedzia�. � Miasto na to nie pozwoli. Nie po to istnieje.</p><p>Brucolac otworzy� usta i wyskoczy� z nich wielki, rozwidlony j�zyk, kosztuj�c powietrze i upiory potu Uthera Doula.</p><empty-line/><p>Pewne rzeczy by�y dla Tannera Sacka zupe�nie niezrozumia�e.</p><p id="spr024">Nie m�g� poj��, w jaki spos�b wytrzymuje ch��d morskiej wody. Jego spore macki prze-tworzonego sprawia�y, �e musia� schodzi� pod powierzchni� z obna�onym torsem i pierwsze zetkni�cie z wod� by�o dla niego szokiem. O ma�o nie zrezygnowa�, ale potem umaza� si� st arym smarem. Aklimatyzacja przebiega�a niewiarygodnie szybko. Nadal mia� �wiadomo��, �e woda jest zimna, ale by�a to wiedza czysto abstrakcyjna. Ch��d nie parali�owa� go.</p><p>Nie rozumia�, dlaczego s�ona woda leczy jego macki.</p><p>Odk�d mu je wszczepiono z mocy kaprysu crobuzo�skiego s�dziego grodzkiego � kara rzekomo adekwatna do jego przest�pstwa wed�ug jakiej� protekcjonalnej alegorycznej logiki, w kt�rej nie dostrzega� �adnego sensu � zwisa�y bezw�adnie jak �mierdz�ce ko�czyny trupa. Naci�� je w ramach eksperymentu, warstwy wszczepionych nerw�w zawrza�y i prawie zemdla� z b�lu. Ale mieszka� w nich tylko b�l, dlatego owija� si� nimi jak gnij�cymi pytonami i pr�bowa� nie pami�ta� o ich istnieniu.</p><p>Tymczasem zanurzone w morskiej wodzie zacz�y si� rusza�.</p><p>Mnogo�� drobnych infekcji ust�pi�a i by�y teraz ch�odne w dotyku. Po trzech nurkowaniach, ku jego niepomiernemu zdumieniu, macki zacz�y si� porusza� niezale�nie od wody.</p><p>Wraca� do zdrowia.</p><p>Po kilku tygodniach nurkowania macki odbiera�y coraz to nowe bod�ce, a ich przyssawki napina�y si� delikatnie i przywiera�y do pobliskich p�askich powierzchni. Tanner uczy� si� nimi sterowa�.</p><empty-line/><p>W pe�nych zam�tu pierwszych dniach po przybyciu do Armady Tanner w�drowa� po dzielnicach miasta i os�upia�y s�ucha�, jak kupcy i majstrowie proponuj� mu prac� w j�zyku, kt�ry bardzo szybko opanowywa�.</p><p>Po zweryfikowaniu informacji, �e Tanner jest in�ynierem, oficer ��cznikowy Urz�du Portowego Niszczukow�d spojrza� na niego �apczywie i pos�uguj�c si� dziecinn� odmian� salt plus pantomimicznymi gestami d�oni, spyta�, czy chce si� wyszkoli� na nurka. �atwiej nauczy� in�yniera nurkowa�, ni� wpoi� nurkowi umiej�tno�ci, kt�re posiad� ju� Tanner.</p><p>Nie by�o �atwo nauczy� si� oddycha� powietrzem pompowanym z g�ry, nie panikuj�c w ciasnym kasku, nauczy� si� nie kompensowa� r�wnomiernie odchy�ek i nie wpada� w korkoci�g. Jedno przysz�o mu bez problemu: czerpanie rozkoszy z p�awienia si� w spowolnionym �ywiole czasu, w ruchomej przejrzysto�ci wody widzianej przez szk�o.</p><p>Wykonywa� prac� podobn� do dawnej � �atanie, naprawy, remonty, gmeranie narz�dziami w wielkich silnikach � tyle �e teraz, daleko w dole pod dokerami i pod �urawiami, robi� to w napieraj�cej zewsz�d wodzie, obserwowany przez ryby i w�gorze, miotany pr�dami urodzonymi wiele kilometr�w dalej.</p><empty-line/><p>��M�wi�em ci, �e Ozi�b�a pracuje w bibliotece, nie?</p><p>��M�wi�e�, ch�opie � odpar� Tanner.</p><p>On i Szekel jedli lunch pod zadaszeniem w dokach podczas nieustaj�cej ulewy.</p><p>Szekel zjawi� si� w porcie z grupk� obszarpa�c�w w wieku od dwunastu do szesnastu lat. W ocenie Tannera wszyscy pozostali urodzili si� w mie�cie. Fakt, �e dopu�cili do swego grona osob� porwan�, kt�ra wci�� z trudem wys�awia�a si� w j�zyku salt, dowodzi� wielkich zdolno�ci adaptacyjnych Szekla.</p><p>Zostawili Szekla, �eby m�g� spokojnie zje�� lunch z Tannerem.</p><p>��Lubi� t� bibliotek� � powiedzia�. � Lubi� tam chodzi�, nie tylko ze wzgl�du na Ozi�b��.</p><p>��Nie zaszkodzi�oby ci, jakby� troch� poczyta�, ch�opie � powiedzia� Tanner. � Sko�czyli�my <emphasis>Kroniki Crawfoota</emphasis>. M�g�by� znale�� jakie� inne opowie�ci. M�g�by� mi je poczyta�, dla odmiany. Jak u ciebie z alfabetem?</p><p>��Odr�niam litery � odpar� Szekel og�lnikowo.</p><p>��No to widzisz. Id� pogada� z pann� Ozi�b��, niech ci co� poleci do czytania.</p><p>Przez chwil� jedli w milczeniu, patrz�c, jak grupa rak�w z Armady wychodzi ze swojego ulowraka na dole.</p><p>��Jak tam jest na dole? � spyta� w ko�cu Szekel.</p><p id="spr025">��Zimno � odrzek� Tanner. � I ciemno. Ciemno, ale� �wietli�cie. Ci�ko. Otacza ci� ci�ar. S� kszta�ty, kt�re ledwo, ledwo widzisz, wielkie, ciemne kszta�ty. Statki podwodne i co tam jeszcze. Czasami si� wydaje, �e wida� co� innego. Ale niewyra�nie i jest przy nich stra�, to nie mo�na za blisko podp�yn��. Obserwowa�em raki pod ich wrakami. Morskie wyrmeny, kt�re czasem dosiadaj� statk�w-rydwan�w. Ludzie-ryby, podobni do traszek, z Cieplarni. Tak si� poruszaj�, �e ledwo je wida�. Delfin Bastard John. Jest szefem bezpiecze�stwa Kochank�w tam w dole i zimnym draniem, wi�kszego sukinsyna w �yciu nie spotka�em. No i jest troch� prze-tworzonych.</p><p>Jego g�os rozp�yn�� si� w milczeniu.</p><p>��Pomylone, nie? � powiedzia� Szekel, bacznie przygl�daj�c si� Tannerowi. � Nie mog� si� przyzwyczai� � Nic wi�cej nie powiedzia�. Ale �aden z nich nie m�g� si� przyzwyczai�. Kraina, w kt�rej prze-tworzeni maj� r�wne prawa z innymi. W kt�rej prze-tworzony mo�e by� majstrem albo kierownikiem, a nie tylko robociarzem.</p><p>Szekel zobaczy�, �e Tanner pociera macki.</p><p>��Co z nimi? � spyta�.</p><p>Tanner u�miechn�� si� i skoncentrowa�, po czym jedno z gumowatych odn�y skurczy�o si� troch� i zacz�o pe�zn�� niby zdychaj�cy w�� ku chlebowi Szekla. Ch�opiec nagrodzi� ten wyczyn oklaskami.</p><p>Na skraju pirsu, gdzie raki wyp�ywa�y na powierzchni�, sta� wysoki cz�owiek-kaktus, z nag� piersi� podziurawion� w��knistymi, warzywnymi bliznami. Na plecach mia� ogromny kuszarpacz.</p><p>��Znasz go? � spyta� Tanner. � Nazywa si� Hedrigall.</p><p>��To nie jest nazwisko kaktusa � stwierdzi� Szekel. Tanner pokr�ci� g�ow�.</p><p>��On nie pochodzi z Nowego Crobuzon ani nawet z Shankell � wyja�ni�. � Uprowadzili go, tak jak nas. Przyby� do miasta ponad dwadzie�cia lat temu. Jest z Dreer Samher, wi�cej jak trzy tysi�ce kilometr�w od Nowego Crobuzon. I co� ci powiem, Szekel: jakie on zna historie! Po co komu ksi��ki� By� kupcem-piratem, zanim go z�apali i �ci�gn�li tutaj, i chyba nie ma w morzu takiego stworzenia, kt�rego by nie widzia�. Potrafi obci�� w�os strza�em z tego kuszarpacza, taki z niego snajper. Widzia� keragorae, ludzi-komary, przemieszczonych i co tam chcesz. I, bogowie, jak on umie o nich opowiada�! W Dreer Samher maj� bajarzy, co zawodowo opowiadaj� historie. Hed by� bajarzem. Umie tak zrobi�, �eby jego g�os by� hipnagogiczny. Jak Wed opowiada historie, cz�owiek jest od tego kompletnie upity.</p><p>Cz�owiek-kaktus sta� bez ruchu, pozwalaj�c deszczowi b�bni� o swoj� sk�r�. � A teraz jest aeronaut� � podj�� Tanner. � Od lat pilotuje statki powietrzne: �Wielki Wschodni�, zwiadowcze i bojowe. To jeden z najwa�niejszych ludzi Kochank�w i bardzo fajny go��. Wi�kszo�� czasu sp�dza teraz w �Arogancji�. � Tanner i Szekel spojrzeli za siebie do g�ry. Co najmniej trzysta metr�w nad pok�adem �Wielkiego Wschodniego� wisia�a na uwi�zi �Arogancja�. By� to wielki, okaleczony aerostat, z powgniatanymi tylnymi statecznikami i silnikiem, kt�ry od lat si� nie kr�ci�. Zacumowany do wielkiego statku w dole na setkach metr�w usztywnionej smo�� liny, s�u�y� miastu za bocianie gniazdo. � Hedrigall lubi tam siedzie� � doda�. � Powiedzia� mi, �e ostatnio lubi cisz� i spok�j.</p><p>��Tanner, jak ci si� widz� Kochankowie? � spyta� powoli Szekel. � Znaczy pracujesz dla nich, s�yszysz, co m�wi�, wiesz, jacy s�. Co o nich my�lisz? Czemu robisz, co ci ka��?</p><p>Tanner wiedzia�, �e Szekel nie zrozumie go do ko�ca, ale pytanie by�o tak powa�ne, �e spojrza� bacznym okiem na ch�opca, z kt�rym wsp�kwaterowa� � na wielkim, �elaznym hulku od bakburty. Jego stra�nik wi�zienny, s�uchacz i przyjaciel by� dla niego jak cz�onek rodziny.</p><p>��Mia�em by� niewolnikiem w koloniach, Szekel � wyja�ni� spokojnym tonem. � Kochankowie z �Wielkiego Wschodniego� wzi�li mnie do siebie, dali mi p�atn� prac� i powiedzieli, �e sraj� rzadkim g�wnem na to, �e jestem prze-tworzony. Kochankowie dali mi �ycie, kraj i dom. I cho�by chuj wie, co chcieli zrobi�, ja ich popieram. Nowe Crobuzon mo�e poca�owa� mnie w dup�, ch�opie. Jestem teraz obywatelem Armady, mieszka�cem Niszczukow�d. Ucz� si� salt. Jestem lojalny.</p><p>Szekel wyba�uszy� na niego oczy. Tanner by� wolno m�wi�cym, spokojnym cz�owiekiem i Szekel nigdy wcze�niej nie widzia� u niego takiej �arliwo�ci.</p><p>By� pod wielkim wra�eniem.</p><empty-line/><p>Deszcz nie przestawa� pada�. W ca�ej Armadzie dawni pasa�erowie �Terpsychorii� usi�owali �y�.</p><p>Na kiczowatych jolach i barkentynach k��cili si�, kupowali, sprzedawali i kradli, uczyli si� salt, niekt�rzy lali �zy, �l�czeli nad mapami miasta, obliczali odleg�o�� dziel�c� ich od Nowego Crobuzon albo Nova Esperium. Op�akiwali swoje dawne �ycie, ogl�daj�c heliotypy przyjaci� i kochank�w z ojczyzny.</p><p>W wi�zieniu reedukacyjnym mi�dzy Niszczukowodami a Alozowicami siedzia�y dziesi�tki marynarzy z �Terpsychorii�. Niekt�rzy krzyczeli na swoich stra�nik�w-terapeut�w, kt�rzy pr�bowali ich uspokoi�, jednocze�nie oceniaj�c, czy dany cz�owiek potrafi wyzwoli� si� ze swoich dawnych wi�zi, czyjego lojalno�� wobec Nowego Crobuzon ulegnie st�pieniu, czy mo�na go przeci�gn�� na stron� Armady.</p><p>Je�li uznali, �e nie mo�na, zastanawiali si�, co w takim razie z nim zrobi�.</p><empty-line/><p>Bellis przyby�a do �Czasu Niezrealizowanego� z makija�em i w�osami sponiewieranymi przez wiatr. Kelner przywita� si� z ni� uprzejmie, a ona wytrzeszczy�a oczy, zaskoczona takim traktowaniem. �Jakby by� prawdziwym kelnerem, w prawdziwej restauracji, w prawdziwym mie�cie� � pomy�la�a.</p><p>�Zapleciony J�zyk� by� du�ym, wiekowym statkiem. Upakowano na nim tyle budynk�w, tak gruntownie go przerobiono, tyle przy nim majstrowano, �e nie da�o si� powiedzie�, do jakiego typu jednostek p�ywaj�cych kiedy� si� zalicza�. Od stuleci stanowi� cz�� Armady. Przedni kasztel pokrywa�y ruiny: stare �wi�tynie z bia�ego kamienia, w znacznej cz�ci skruszonego lub sproszkowanego. Ruiny by�y poro�ni�te bluszczem i pokrzywami, kt�re nie odstrasza�y jednak miejscowych dzieci.</p><p>Na ulicach �Zaplecionego J�zyka� widzia�o si� dziwne kszta�ty, bry�y nieokre�lonych substancji ocalonych z morza i walaj�cych si� po k�tach, jakby o nich zapomniano.</p><p>Restauracja by�a ma�a, nagrzana i urz�dzona w boazerii z ciemnodrzewu, z zaj�t� po�ow� stolik�w. Okna wychodzi�y na pas kecz�w i kajak�w w dokach Portu Je�owca, drugiego portu Armady.</p><p>Bellis z uk�uciem w sercu zobaczy�a, �e u sufitu restauracji wisz� sznury papierowych lampion�w. Ostatnim tak przystrojonym lokalem, kt�ry widzia�a, by� �Zegar i Kogucik� na Polach Salacusa w Nowym Crobuzon.</p><p>Musia�a potrz�sn�� g�ow� �eby wytrzepa� z niej gryz�c� melancholi�.</p><p>Przy stoliku w rogu Johannes wstawa� z krzes�a i macha� do niej.</p><empty-line/><p>Przez jaki� czas siedzieli bez s�owa. Johannes sprawia� wra�enie onie�mielonego, Bellis za� poczu�a przyp�yw pretensji o to, �e tak d�ugo si� nie kontaktowa�, a �e mia�a �wiadomo��, i� jest niesprawiedliwa, uciek�a w milczenie.</p><p>Ze zdumieniem zobaczy�a, �e stoj�ca na stole butelka czerwonego wina to stary rocznik galaggi, House Predicus 1768. Spojrza�a na Johannesa szeroko otwartymi oczami. Zaci�ni�te usta nadawa�y jej twarzy wyraz dezaprobaty.</p><p>��Pomy�la�em, �e powinni�my uczci� nasze ponowne spotkanie � wyja�ni�.</p><p>Wino by�o wy�mienite.</p><empty-line/><p>��Dlaczego zostawili mnie� nas� samym sobie? � spyta�a Bellis. �eby�my sobie radzili? Albo zdechli? � Pojada�a potraw� z ryb i gorzkich li�ci hodowanych na statkach. � Wydaje mi si� nierozs�dne, �eby wyrwa� kilkaset os�b z ich �ycia, a potem pu�ci� samopas tutaj�</p><p>��Nie pu�cili nas samopas � zareplikowa� Johannes. � Ilu innych pasa�er�w �Terpsychorii� widzia�a�? Ilu cz�onk�w za�ogi? Nie pami�tasz rozm�w, pyta� zaraz po przybyciu? To by�y egzaminy. Oceniali, kto stanowi zagro�enie, a kto nie. Je�li uznali, �e kto� jest m�ciwod� albo osob� za bardzo� przywi�zan� do Nowego Crobuzon�</p><p>��To co? � Bellis chcia�a, �eby doko�czy�. � Jak kapitana?</p><p>��Nie, nie, nie � zaprzeczy� szybko Johannes. � My�l�, �e nad takimi si� pracuje. Znasz proceder przymusowego wcielania do wojska czy marynarki. W marynarce Nowego Crobuzon jest mn�stwo marynarzy, kt�rych wcze�niejszy zwi�zek z morzem ogranicza� si� do tego, �e w dniu, w kt�rym zostali �zwerbowani�, balowali w tawernie. Co nie zmienia faktu, �e po �apance wi�kszo�� l�duje w marynarce.</p><p>��Na jaki� czas.</p><p>��Tak. Nie twierdz�, �e to jest dok�adnie to samo. Wielka r�nica polega na tym, �e kiedy skaptuje ci� Armada, nie mo�esz odej��.</p><p>��S�ysza�am to tysi�ce razy, ale co z flot� Armady? Co z �yj�cymi pod wod� rakami? My�lisz, �e nie mog� uciec? Zreszt�, gdyby to by�a prawda, gdyby ludzie nie mieli mo�liwo�ci wyjecha�, tylko rdzenni mieszka�cy chcieliby tutaj �y�.</p><p>��Masz racj� � odpar� Johannes. � Tutejsi piraci sp�dzaj� na morzu wiele miesi�cy, mo�e nawet lat, zanim wr�c� do Armady. Zawijaj� do innych port�w podczas tych wypraw i jestem pewien, �e niekt�rzy cz�onkowie za��g znikaj�. Na �wiecie musi mieszka� sporo by�ych Armadyjczyk�w.</p><p>Ale fakt jest taki, �e za�ogi s� wybierane wed�ug dw�ch kryteri�w � pierwsze to lojalno��, a drugie � �e je�li rzeczywi�cie zdezerteruje nie b�dzie to mia�o znaczenia. Przede wszystkim prawie wszyscy urodzili si� w mie�cie: uprowadzeni rzadko otrzymuj� patent. Tacy jak ja nie mog� liczy� na to, �e dostan� si� na taki statek. Wi�kszo�� porwanych nie wychyli nosa poza granice Armady.</p><p>��Pomy�l jednak, kogo porywaj�, Bellis. Troch� marynarzy, to na pewno, troch� �konkurencyjnych� pirat�w, paru kupc�w. Ale Armadyjczycy spotykaj� na swej drodze mn�stwo statk�w. My�lisz, �e atakuj� wszystkie? Porywaj� przede wszystkim takie statki jak� Terpsychoria�. Przewo��ce niewolnik�w. Albo transportuj�ce prze-tworzonych do kolonii. Albo statki-wi�zienia. Albo z je�cami wojennymi. Wi�kszo�� prze-tworzonych na �Terpsychorii� ju� dawno zrozumia�a, �e nigdy nie wr�c� do ojczyzny. Dwadzie�cia lat, na rany bog�w, to jest do�ywocie i oni o tym wiedz�. A tutaj maj� prac�, pieni�dze i szacunek� Czy mo�na si� dziwi�, �e to akceptuj�? O ile mi wiadomo, tylko siedmiu prze-tworzonych z �Terpsychorii� jest leczonych na odrzucenie i dw�ch z nich ju� cierpi na demencj�.</p><p>�Do jasnej cholery � pomy�la�a Bellis � sk�d o tym wiesz, na Jabbera?�</p><p>��Co z takimi jak ty i ja? � kontynuowa� Johannes. � Wszyscy wiedzieli�my, �e sp�dzimy poza krajem, poza Nowym Crobuzon, lekko licz�c pi�� lat. Pomy�l, jaka z nas by�a pstrokata zbieranina. Oceniam, �e bardzo niewielu pasa�er�w ��czy�y z miastem nierozerwalne wi�zi. Zgoda, po przyje�dzie tutaj s� wytr�ceni z utartych kolein, zaskoczeni, zdezorientowani, wystraszeni. Ale nie przetr�ceni. Czy kolonizatorom Nova Esperium nie obiecuje si� �nowego �ycia�? Czy nie tego wi�kszo�� z nas szuka�a?</p><p>�By� mo�e wi�kszo��, ale nie wszyscy� � pomy�la�a Bellis. �A je�li koniecznym warunkiem popuszczenia nam smyczy jest zadowolenie z �ycia tutaj, to przecie� bardzo �atwo mog� si� pomyli� w ocenie�.</p><p>��Nie s�dz� � stwierdzi� Johannes � by byli tak naiwni, �eby pozwoli� nam �y� bez �adnej kontroli. Zdziwi�bym si�, gdyby nas nie obserwowali. Podejrzewam, �e jeste�my pod obserwacj�. Zreszt�, co mogliby�my zrobi�? To jest miasto, a nie szalupa, kt�r� mo�na sterowa� albo zatopi�. Tylko za�oga mo�e stwarza� jakiekolwiek problemy.</p><p>Wielu ma rodziny, kt�re na nich czekaj�. To oni najpr�dzej odm�wi� pogodzenia si� z faktem, �e to jest ich nowy kraj.</p><p>�Tylko oni?� � pomy�la�a Bellis, kt�rej zrobi�o si� gorzko w gardle.</p><p>��Wi�c co z nimi b�dzie? � spyta�a wyzutym z emocji g�osem. � Podziel� los kapitana? Cumbershuma?</p><p>��S�ysza�em� � wzdrygn�� si� Johannes � �e spotyka to tylko kapitan�w i pierwszych oficer�w napotkanych statk�w. �e maj� oni zbyt wiele do stracenia, �e s� szczeg�lnie silnie zwi�zani z macierzystym portem�</p><p>Jego mina mia�a w sobie co� wazeliniarskiego i przymilnego. Bellis, kt�ra czu�a si� coraz bardziej obco, zda�a sobie spraw�, �e jest sama.</p><p>Przysz�a tutaj z my�l�, �e mo�e uda si� porozmawia� z Johannesem o Nowym Crobuzon, �e on podzieli jej smutek, �e Bellis dotknie okaleczonej cz�ci swojej duszy i porozmawia o ludziach i ulicach, za kt�rymi tak bardzo t�skni. A mo�e nawet porusz� temat, kt�rym od tygodni podszyte by�y jej my�li: ucieczka.</p><p>Johannes aklimatyzowa� si� jednak. Pilnowa� si�, �eby m�wi� neutralnym tonem jak autor reporta�u. Ale nie by� neutralny: broni� w�adz miasta. Znalaz� na Armadzie co�, co sprawi�o, �e got�w by� uzna� j� za swoj� now� ojczyzn�.</p><p>�Jak oni to osi�gn�li?� � pomy�la�a. �Co on robi?�.</p><p>��Co jeszcze s�ysza�e�? � spyta�a po d�u�szej chwili lodowatego milczenia.</p><p>��Z wielk� przykro�ci� si� dowiedzia�em, �e w�r�d tych, kt�rzy zaraz po przyje�dzie padli ofiar� chor�b, by� Mollificatt � powiedzia� z autentycznie smutn� min�. Skundlona i zmienna populacja Armady by�a nosicielk� rozlicznych chor�b. Rdzenni mieszka�cy byli na nie uodpornieni, ale na ka�dy kontyngent uprowadzonych rzuca�y si� infekcje i zaka�enia, od kt�rych jaki� ich odsetek nieuchronnie umiera�.</p><p>��Dosz�y mnie pog�oski, �e nasz nowy towarzysz podr�y, pan Fennec, pracuje gdzie� w Niszczukowodach albo okr�gu Tobietw�j. Siostra Meriope� � Uni�s� brwi i pokr�ci� g�ow�. � Siostra Meriope jest przetrzymywana w szpitalu dla w�asnego bezpiecze�stwa. Stale grozi, �e co� sobie zrobi. Bellis � doko�czy� szeptem � ona spodziewa si� dziecka.</p><p>Bellis wywin�a oczami do nieba.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>�Nie mog� tego s�ucha� � pomy�la�a Bellis, kt�ra odzywa�a si� tylko dla zachowania pozor�w, �e uczestniczy w tej rozmowie. Czu�a si� samotna. �Pikantne tajemnice i frazesy. Co jeszcze us�ysz�?� � zastanawia�a si� z pogard�, kiedy Johannes odfajkowywa� list� pasa�er�w i oficer�w �Terpsychorii�. �Kt�ry� z zaufanych marynarzy w rzeczywisto�ci by� kobiet�, kt�ra si� przebra�a, bo chcia�a p�ywa� po morzu? Mi�o�� i sodomia w�r�d za�ogi?�</p><p>Tego wieczoru Johannes mia� w sobie co� godnego politowania. Taka my�l nigdy wcze�niej nie posta�a jej w g�owie.</p><p>��Sk�d o tym wszystkim wiesz, Johannesie? � spyta�a w ko�cu Bellis. � Gdzie mieszkasz? Co robisz?</p><p>Johannes prze�kn�� �lin� i d�ugo wpatrywa� si� w sw�j kieliszek.</p><p>��Bellis� � Zwyk�e restauracyjne odg�osy doko�a zdawa�y si� bardzo g�o�ne. � Bellis� Czy mog� ci to powiedzie� w zaufaniu? � Westchn�� i podni�s� na ni� wzrok. � Pracuj� dla Kochank�w. Nie w dzielnicy Niszczukowody, tylko bezpo�rednio dla nich. Maj� zesp� badawczy, kt�ry pracuje nad� � Pokr�ci� g�ow� i u�miechn�� si� zachwycony. � Nad absolutnie niezwyk�ym projektem. Wyj�tkowa okazja. Zaprosili mnie, abym do nich do��czy�, ze wzgl�du na moje dotychczasowe dokonania. Czytali niekt�re moje prace i uznali, �e chc�, abym z nimi pracowa�.</p><p>Zda�a sobie spraw�, �e Johannes nie posiada si� z rado�ci. By� jak dziecko, zupe�nie jak dziecko.</p><p>��To s� taumaturgowie, oceanolodzy, biolodzy morscy. Do zespo�u nale�y cz�owiek, kt�ry bra� udzia� w napadzie na �Terpsychori�</p><p>��Uther Doul. To on wszystkim zawiaduje. Jest filozofem. Realizowanych jest wiele r�nych projekt�w. Z kryptogeografii, teorii prawdopodobie�stwa i z tego, nad czym ja pracuj�. Cz�owiek, kt�ry stoi na czele tego projektu, jest fascynuj�cy. By� w komitecie powitalnym: wysoki starzec z brod�.</p><p>��Pami�tam � powiedzia�a Bellis. � Podszed� do ciebie.</p><p>Uczucie, kt�re przebieg�o po twarzy Johannesa, mie�ci�o si� gdzie� pomi�dzy skruch� a rozradowaniem.</p><p>��Tak. Nazywa si� Tintinnabulum. My�liwy, samotnik, zatrudniony przez miasto. Mieszka na �Kastorze� z siedmioma innymi m�czyznami, tam gdzie Niszczukowody granicz� z Alozowicami i Ksi��kowicami. Ma�y statek z dzwonnic�� Prowadzimy takie fascynuj�ce badania � powiedzia� nagle i na widok jego rado�ci Bellis zrozumia�a, w jaki spos�b Armada go kupi�a. � Sprz�t maj� przestarza�y i zawodny, maszyny analityczne s� stare jak �wiat, ale to tylko przydaje naszej pracy radykalizmu. Mam do nadrobienia wiele miesi�cy bada�. Ucz� si� salt. Moja praca polega na czytaniu przer�nych rzeczy. � U�miechn�� si� do niej z niedowierzaj�c� dum�. � Projekt opiera si� na pewnych podstawowych tekstach. Jeden z nich jest m�j. Potrafisz w to uwierzy�? Czy to nie jest niesamowite? Pochodz� z ca�ego �wiata. Z Nowego Crobuzon, z Khadoh. S� te� tajemnicze ksi��ki, kt�rych nie mo�emy znale��. W ragamoll, w salt, pisane pismem ksi�ycowym� Jeden z najwa�niejszych tekst�w zosta� pono� napisany w wysokim kettai. Skompilowali list� z bibliografii zamieszczonych w ksi��kach, kt�re mamy. Bogowie racz� wiedzie�, sk�d oni wytrzasn�li tak� fantastyczn� bibliotek�, Bellis. Po�owy z tych ksi��ek nie mog�em u nas znale��</p><p>��Ukradli je, Johannesie � powiedzia�a, co go uciszy�o. � To jest odpowied� na twoje pytanie. Ka�dy tom w Bibliotece Wielkiego Mechanizmu jest kradziony, co do jednego. Ze statk�w, z pl�drowanych miast na wybrze�u. Ukradziony takim ludziom jak ja, Johannesie. Ksi��ki, kt�re napisa�am, zosta�y mi odebrane. W ten spos�b je zdobywaj�. � W jej trzewia wpe�za� jaki� ch��d. � Powiedz mi� � Napi�a si� wina, wzi�a g��boki wdech i zacz�a jeszcze raz: � Powiedz mi, Johannesie, czy to nie jest raczej niezwyk�e, �e z ca�ego pieprzonego oceanu, z ca�ego bezkresnego morza wyd�ubali akurat ten statek, kt�ry wi�z� ich intelektualnego bohatera?</p><p>Znowu ujrza�a w jego oczach ten przepraszaj�cy melan� poczucia winy i uniesienia.</p><p>��Tak � odpar� ostro�nie. � O tym te� chcia�em z tob� porozmawia�, Bellis.</p><p>Wiedzia�a, co powie Johannes, i brzydzi�a si� nim, ale wci�� go lubi�a, bardzo go lubi�a, tak bardzo chcia�a si� myli�, �e nie wsta�a do wyj�cia. Chcia�a, aby wyprowadzi� j� z b��du, chocia� wiedzia�a, �e tak si� nie stanie.</p><p>��To nie by� zbieg okoliczno�ci, Bellis � us�ysza�a s�owa Johannesa. � Maj� agenta na Salkrikaltorze. Dostaj� spisy pasa�er�w p�yn�cych do kolonii. Wiedzieli, �e p�yniemy. Wiedzieli, �e ja p�yn�.</p><p>Drzwi otworzy�y si� i zamkn�y; podmuch powietrza zako�ysa� lampami � Przy pobliskim stole kto� za�mia� si� uroczo. Owia� ich zapach farszu mi�snego. � Dlatego porwali nasz statek. Chodzi�o im o mnie � powiedzia� cicho i Bellis zamkn�a oczy, przegrana.</p><empty-line/><p>��Och, Johannesie � wydusi�a.</p><p>��Bellis � zaniepokoi� si� i wyci�gn�� ku niej d�o�, ale odtr�ci�a go opryskliwym gestem. �Co, s�dzisz, �e si� rozp�acz�?� � pomy�la�a z furi�.</p><p id="spr026_110">��Pozw�l sobie powiedzie�, Johannesie, �e jest kolosalna r�nica mi�dzy pi�cioletnim czy nawet dziesi�cioletnim wyrokiem a do�ywociem. � Nie mog�a na niego patrze�. � Mo�e dla ciebie, dla Meriope, dla si�str Cardomium i kogo tam jeszcze Nova Esperium oznacza�a nowe �ycie, ale nie dla mnie. Nie dla mnie! Dla mnie to by�a ucieczka, konieczna i tymczasowa. Urodzi�am si� w Chnum, Johannesie. W Mafaton zdoby�am wykszta�cenie. W Brock Marsh m�czyzna mi si� o�wiadczy�. Na Polach Salacusa zerwa�am z nim. Nowe Crobuzon to moja ojczyzna. Na zawsze pozostanie moj� ojczyzn�. � Johannes patrzy� na ni� z rosn�cym zak�opotaniem. � Nie interesuj� mnie kolonie. Nie interesuje mnie zasrana Nova Esperium. Ani troch�. Nie chc� �y� z band� sprzedajnych nieudacznik�w, przetr�conych niebieskich ptak�w, poha�bionych zakonnic, biurokrat�w zbyt niekompetentnych albo maj�cych za s�abe plecy, �eby wr�ci� do kraju, ziej�cych do nas nienawi�ci� przera�onych tubylc�w� Dalijabber, Johannesie, nie interesuje mnie morze. Lodowate, obrzydliwe, brudne, monotonne, cuchn�ce� Nie interesuje mnie to miasto! Nie chc� mieszka� w <emphasis>curio, </emphasis>Johannesie. To jest weso�e miasteczko! To jest straszak na dzieci! �Nawodne Miasto Pirat�w�! Nie chc� tego! Nie chc� mieszka� w tym wielkim, rozko�ysanym paso�ycie, kt�ry wysysa ze swoich ofiar ostatni� krew jak jaki� zasrany, wielki nartnik. To nie jest miasto, Johannesie � tylko prowincjonalne miasteczko, kt�re nie ma nawet dw�ch kilometr�w powierzchni, i ja tego nie chc� Zamierza�am wr�ci� do Nowego Crobuzon. Absolutnie nie chcia�am do�y� swoich dni poza nim. Jest brudny, okrutny, trudny i niebezpieczny � zw�aszcza dla mnie, zw�aszcza teraz � ale to moja ojczyzna. Nigdzie na �wiecie nie takiej kultury, przemys�u, ludno�ci, taumaturgii, j�zyk�w, sztuki, ksi��ek, polityki, historii� Nowe Crobuzon to najwspanialsze miasto w Bas-Lag. � W ustach Bellis, a zatem osoby pozbawionej z�udze� co do brutalno�ci, n�dzy i ucisku w Nowym Crobuzon, deklaracja ta robi�a znacznie wi�ksze wra�enie ni� w ustach jakiegokolwiek parlamentarzysty. � I ty mi m�wisz � doko�czy�a � �e przez ciebie zosta�am na ca�e �ycie wygnana z mojego miasta? Johannes patrzy� na ni� zdruzgotany.</p><p>��Nie wiem, co powiedzie�, Bellis. Mog� ci� tylko przeprosi�. To nie by�a moja decyzja. Kochankowie wiedzieli, �e jestem na li�cie pasa�er�w. Mieli te� inny pow�d. Potrzebuj� wi�cej dzia�. By� mo�e tak czy owak porwaliby �Terpsychori�, ale� raczej nie. Chodzi�o im przede wszystkim o mnie. Ale, Bellis, prosz� ci�! � Nachyli� si� ku niej gor�czkowo. � To nie by�a moja decyzja. To nie ja ci� tutaj zes�a�em. Nie mia�em o niczym poj�cia.</p><p>��Ale pogodzi�e� si� z tym, Johannesie � powiedzia�a Bellis i nareszcie wsta�a. � Pogodzi�e� si�. Ty znalaz�e� sobie co�, dzi�ki czemu jeste� tutaj szcz�liwy, Johannesie. Rozumiem, �e to nie by�a twoja decyzja, ale ty te� zrozum, �e nie mog� siedzie� tutaj jak gdyby nigdy nic i rozmawia� sobie weso�o, skoro to przez ciebie zosta�am pozbawiona ojczyzny� I nie nazywaj ich zasranymi Kochankami, jakby ta para zbocze�c�w by�a konstelacj� niebiesk� albo czym� w tym rodzaju. Robisz si� ca�y nabo�ny, jak o nich m�wisz. S� tacy jak my, Maj� imiona i nazwiska. Mog�e� powiedzie� nie, Johannesie. Mog�e� odm�wi�.</p><p>Kiedy odwr�ci�a si� do wyj�cia, zawo�a� jej imi�. Nigdy wcze�niej nie s�ysza�a, �eby odezwa� si� takim tonem, kamiennym i w�ciek�ym. By�a w szoku.</p><p>Patrzy� na ni� z r�kami splecionymi na stole.</p><p id="spr028_112">��Bellis � powiedzia� tym samym tonem � przykro mi, naprawd� bardzo mi przykro, �e czujesz si� wygnana ze swojej ojczyzny. Nie mia�em o niczym poj�cia. Ale co w�a�ciwie budzi tw�j sprzeciw? �e �yjesz w paso�ytniczym mie�cie? Bardzo w�tpliwy argument. Nowe Crobuzon jest mo�e bardziej subtelne w swoim codziennym funkcjonowaniu, ale spr�buj powiedzie� mieszka�com ruin Suroch, �e Nowe Crobuzon nie jest piratem� Kultura? Nauka? Sztuka? Bellis, czy ty w og�le nie zdajesz sobie sprawy, gdzie jeste�? To miasto jest sum� setek kultur. Ka�de nadmorskie pa�stwo straci�o swoje okr�ty na skutek wojny, porwa� i dezercji. I trafi�y tutaj. Z nich zbudowana jest A rmada. To miasto jest sum� zaginionych statk�w z ca�ych dziej�w. Mieszkaj� tutaj wagabundy i pariasi z kultur, o kt�rych Nowe Crobuzon nawet nie s�ysza�o. Zdajesz sobie z tego spraw�? Rozumiesz, co to oznacza? Renegaci z r�nych kultur spotykaj� si� tutaj, zachodz� na siebie jak rybie �uski i tworz� co� nowego. Okr�ty Armady pru�y fale Wezbranego Oceanu w gruncie rzeczy od zawsze, zbieraj�c wyrzutk�w i uciekinier�w wszystkich kraj�w. Dalijabber, Bellis, jak mo�esz by� tak� ignorantk��? Historia? Legendy i pog�oski o tym kraju kr��y�y w�r�d narod�w morskich od stuleci. Wiedzia�a� o tym? Znasz jakie� opowie�ci marynarzy? Najstarszy okr�t Armady liczy ponad tysi�c lat. Statki si� zmieniaj�, ale miasto wywodzi swoje dzieje co najmniej z czas�w Wojen Mi�so�erc�w, a niekt�rzy m�wi� nawet, �e powsta�o w epoce Imperium Widmowc�w. Miasteczko? Nikt nie zna liczby ludno�ci Armady, ale wynosi ona co najmniej setki tysi�cy. Policz te wszystkie warstwy pok�ad�w. Tutejsze ulice przypuszczalnie nie ust�puj� w kilometrach bie��cych ulicom Nowego Crobuzon� Nie wierz� ci, Bellis. Nie s�dz�, aby istnia�y jakie� obiektywne powody, dla kt�rych nie chcesz tutaj �y�, dla kt�rych wolisz Nowe Crobuzon. My�l�, �e po prostu t�sknisz za domem. Nie zrozum mnie �le. Nie musisz si� z niczego t�umaczy�. To zrozumia�e, �e kochasz Nowe Crobuzon. Ale ca�e twoje gadanie w gruncie rzeczy sprowadza si� do jednego: �Nie podoba mi si� tutaj, chc� do domu�. � Po raz pierwszy spojrza� na ni� z czym� zbli�onym do niech�ci. � Ale je�li po�o�y� twoje pragnienie powrotu naprzeciw pragnie� kilkuset prze-tworzonych z �Terpsychorii�, kt�rzy nie s� ju� traktowani jak zwierz�ta, to obawiam si�, �e nie przewa�y ono szali.</p><p>Bellis wbi�a w niego wzrok.</p><p>��Gdyby kto� przypadkiem doni�s� w�adzom � powiedzia�a lodowatym tonem � �e przypuszczalnie nadaj� si� do internowania i relacji, to przysi�gam ci, �e sko�czy�abym ze sob�.</p><empty-line/><p>Gro�ba by�a idiotyczna i zupe�nie go�os�owna, o czym Johannes w jej przekonaniu wiedzia�, ale Bellis nie chcia�a si� poni�a� i prosi� go o cokolwiek. Wiedzia�a, �e jest w jego mocy napyta� jej powa�nej biedy. By� kolaborantem.</p><p>Odwr�ci�a si� i wysz�a na deszcz, kt�ry wci�� spowija� Armad� niczym ca�unem. Tak wiele rzeczy chcia�a mu powiedzie�, o tak wiele rzeczy zapyta�. Chcia�a porozmawia� o platformie �Sorgo�, tej gigantycznej, buchaj�cej p�omieniami enigmie, kt�ra teraz sta�a w zatoczce statk�w. Chcia�a wiedzie�, czy Kochankowie j� ukradli, jakie jest jej dzia�anie, jakie maj� co do niej plany. Co si� sta�o z za�og�? Gdzie jest geoempata, kt�rego nikt nie widzia�? By�a pewna, �e Johannes to wszystko wie, ale nie wyobra�a�a sobie, �e mog�aby z nim jeszcze kiedykolwiek porozmawia�.</p><p>Nie umia�a wytrz�sn�� z uszu jego opowie�ci. Mia�a gor�c� nadziej�, �e jej s�owa wci�� go dr�czy�y.</p></section><section><title><p>Rozdzia� �smy</p></title><p>Na drugi dzie� rano, spogl�daj�c przez okno, Bellis zobaczy�a nad dachami i kominami, �e miasto si� porusza.</p><p>O niewiadomej porze nocy setki holownik�w, kt�re bezustannie kr�ci�y si� wok� Armady, zosta�y zaprz�gni�te. Grubymi �a�cuchami przymocowano je do obr�czy miasta. Rozpostar�y si� w wachlarz, napr�aj�c �a�cuchy.</p><p>Bellis przywyk�a do kompasowej niekonsekwencji miasta. Jednego dnia s�o�ce wschodzi�o na lewo od jej mieszkania w dawnym kominie statku, a drugiego dnia na prawo, bo w nocy Armada obr�ci�a si� powoli. Wybryki s�o�ca mocno utrudnia�y orientacj�. Z braku widocznego sta�ego l�du mo�na si� by�o oprze� tylko na po�o�eniu gwiazd, a patrzenie w gwiazdy zawsze nudzi�o Bellis: nie nale�a�a do os�b, kt�re potrafi� natychmiast rozpozna� Tr�jro�ca, Niemowl� czy inne konstelacje. Nocne niebo nic dla niej nie znaczy�o.</p><p>Dzisiaj s�o�ce wzesz�o prawie dok�adnie na wprost jej okna. Statki, kt�re holowa�y ci�ar Armady, napinaj�c �a�cuchy, znajdowa�y si� w jej polu widzenia. Po chwili oceni�a, �e p�yn� na po�udnie.</p><p>Ten tytaniczny wysi�ek wzbudzi� w niej podziw. Jak mr�wki ci�gn�ce olbrzyma. Trudno by�o okre�li� pr�dko�� tego ruchu, ale przep�yw wody mi�dzy statkami i chlapanie fal o obrze�a miasta kaza�y Bellis uzna�, �e jest ona pora�aj�co niska.</p><p>�Dok�d p�yniemy?� � duma�a bezsilnie.</p><p id="spr029_115">Poczu�a dziwne zawstydzenie. Od jej przybycia do Armady min�o wiele tygodni, lecz zda�a sobie spraw�, �e nie zastanawia�a si� nad ruchem miasta, nad jego morsk� w�dr�wk� nad jego kursem, nie zada�a sobie pytania, w jaki spos�b piracka flota odnajduje drog� do ruchomego portu. Nagle przypomnia�a sobie s�own� napa�� Johannesa i ciarki j� przesz�y.</p><p>Cz�� z tego, co m�wi�, by�a prawd�.</p><p>Podobnie jak wiele z jej s��w, rzecz jasna. Bellis wci�� by�a na niego z�a. Nie chcia�a mieszka� na Armadzie i my�l o tym, �e mia�aby do�y� swoich dni na tym wysypisku butwiej�cych kryp, wzbudzi�a w niej z�o�� tak siln�, �e blisk� paniki. Ale mimo wszystko�</p><p>Mimo wszystko prawd� by�o, �e zamkn�a si� w skorupie w�asnego nieszcz�cia. Nie mia�a poj�cia nie tylko, w jakiej sytuacji si� znalaz�a, ale i nie zna�a zupe�nie historii i �ycia politycznego Armady. Zda�a sobie spraw�, �e to niebezpieczne. Nie rozumia�a gospodarczego funkcjonowania miasta. Nie wiedzia�a, sk�d przyp�ywaj� statki zawijaj�ce do Basilio i Portu Je�owca. Nie wiedzia�a, gdzie w danej chwili znajduje si� miasto i dok�d p�ynie.</p><p>Zacz�a otwiera� si� na rzeczywisto��, kiedy sta�a w szlafroku i patrzy�a, jak s�o�ce wlewa si� mi�dzy dziobami sun�cego powoli miasta. Poczu�a, �e jej ciekawo�� rozchyla p�atki.</p><p>�Kochankowie�� � pomy�la�a z niesmakiem. �Zacznijmy od tego. Dalijabber, Kochankowie. Na Jabbera, kim oni s�?�</p><empty-line/><p>Szekel pi� z ni� kaw� na g�rnym pok�adzie biblioteki.</p><p>By� bardzo przej�ty. Powiedzia� jej, �e robi co� z pewn� osob� i co� innego z drug�, �e z trzeci� si� pobi�, �e czwarta mieszka w Pragnieniowicach. Bellis by�a zdruzgotana faktem, �e dzieciak tak dobrze zna miasto. Skandal w�asnej niewiedzy znowu stan�� jej przed oczyma i uwa�nie s�ucha�a bez�adnych wynurze� Szekla.</p><p>Powiedzia� jej o Hedrigallu, aeronaucie-kaktusie. Powiedzia� Bellis o niechlubnej przesz�o�ci kaktusa jako pirata-kupca pod bander� Dreer Samher i opisa� jej podr�e Hedrigalla na monstrualn� wysp� na po�udnie od Gnurr Kett, gdzie handlowa� z lud�mi-moskitami.</p><p>Bellis wypytywa�a go o poszczeg�lne okr�gi, o dzielnic� nawiedzan� przez upiory, o platform� �Sorgo�, o Tintinnabuluma. By�o to jak ods�anianie kolejnych kart.</p><p>��Tak, znam Tinnabola � odpar�. � I jego kumpli. Dziwni kolesie. Makler, Metzger, Promus, Tinnabol. Jeden nazywa si� Argentarius, wariat, nikt si� z nim nie spotyka. Reszty nie pami�tam. Wn�trze �Kastora� jest ca�e w trofeach. Ohyda. Morskie trofea. Na ka�dej �cianie. Wypchane ryby-m�oty i orki, r�ne paskudztwa z pazurami i mackami. Czaszki. I harpuny. Heliotypy za�ogi stoj�cej na trupach stworze�, kt�rych wola�bym nigdy nie zobaczy�. To my�liwi. S� w mie�cie od niezbyt dawna. Nie zostali uprowadzeni. Kr��y kupa historii i plotek o tym co robi� i dlaczego tutaj s�. Tak jakby na co� czekali. � Bellis nie mog�a zrozumie�, sk�d Szekel tak du�o wie o Tintinnabulu � dop�ki nie podj�� z szerokim u�miechem: � Tintinnabul ma asystentk�, Angevine. Interesuj�ca kobitka. Znowu si� u�miechn�� i Bellis odwr�ci�a g�ow�, za�enowana jego ciel�cym entuzjazmem.</p><empty-line/><p>Na Armadzie by�y drukarnie, autorzy, wydawcy i t�umacze, wydawano nowe ksi��ki i przek�ady klasycznych tekst�w na j�zyk salt. Ale brakowa�o papieru: nak�ady by�y bardzo ma�e, a ksi��ki drogie. Okr�gi korzysta�y z us�ug Biblioteki Wielkiego Mechanizmu w Ksi��kowicach i du�o p�aci�y za prawo do wypo�yczania jej zbior�w.</p><p>Ksi��ki pochodzi�y g��wnie z dzia�alno�ci pirackiej okr�gu Niszczukowody. Od nieznanej liczby stuleci ten najbardziej wp�ywowy okr�g na Armadzie oddawa� wszystkie swoje zasoby ksi��kowe w darze Pami�cioimpulsowni. Niezale�nie od tego, kto rz�dzi� Ksi��kowicami, darowizny te zapewnia�y Niszczukowodom lojalno�� w�adz tego okr�gu. Inne okr�gi na�ladowa�y t� praktyk�, chocia� mo�e bez tak �cis�ego nadzoru. Pozwala�y uprowadzonym zachowa� jeden czy dwa woluminy albo przehandlowywa�y najrzadsze pozycje ze zdobytych przez siebie zbior�w. W Niszczukowodach, gdzie indywidualne gromadzenie ksi��ek traktowano jako powa�ne przest�pstwo, proceder ten by� nieznany.</p><p>Od czasu do czasu statki z Niszczukow�d wyprawia�y si� do nadmorskich osad Bas-Lag i wywo�ywa�y burze s�owne, po czym piraci chodzili od domu do domu, konfiskuj�c wszystkie znalezione ksi��ki i r�kopisy. Wszystko dla Ksi��kowic, dla Pami�cioimpulsowni.</p><p>Dostawa �upu odbywa�a si� w spos�b ci�g�y, dlatego Bellis i jej wsp�pracownicy stale mieli zaj�cie.</p><p id="spr031_117">Nowi przybysze rasy khepri, kt�rych Statki Mi�osierdzia na chybi� trafi� porywa�a Armada, ponad stulecie wcze�niej przej�li okr�g Ksi��kowice w wyniku subtelnego zamachu stanu. Starczy�o im m�dro�ci, by mimo tradycyjnego braku zainteresowania kheprich tekstami pisany mi � z�o�ono�� ich oczu nieco utrudnia�a czytanie � zda� sobie spraw�, jak wa�n� rol� odgrywa biblioteka w �yciu tego okr�gu. Ich bibliotekarska pos�uga trwa�a po dzi� dzie�.</p><p>Bellis nie umia�a oszacowa� liczby ksi��ek: na statkach bibliotecznych by�o ca�e mn�stwo male�kich, starych �adowni, przerobionych komin�w i grodzi, ogo�oconych z wyposa�enia kajut i dobud�wek wypchanych po brzegi tekstami, w tym wieloma staro�ytnymi, a tysi�cy z nich od dawna nikt nie mia� w r�kach.</p><p>Katalogi nie obejmowa�y ca�o�ci zbior�w. W niedawnych wiekach powsta�a machina urz�dnicza, kt�rej funkcj� by�o sporz�dzanie spisu zbior�w biblioteki, ale za niekt�rych rz�d�w biurokraci byli mniej staranni ni� za innych. Ci�gle zdarza�y si� pomy�ki. Niekt�re nowe nabytki odk�adano na p�ki w przypadkowe miejsca, po niedostatecznym sprawdzeniu. Do systemu katalogowania wkrada�y si� b��dy i rodzi�y kolejne b��dy. W bibliotece kry�y si� woluminy z ca�ych dziesi�cioleci, na widoku, lecz niewidoczne. Kr��y�y plotki i legendy o ich magicznej, utraconej, ukrytej czy zakazanej tre�ci.</p><p>Id�c po raz pierwszy ciemnymi korytarzami, Bellis wiod�a palcem po kilometrach p�ek. Wyj�a na chybi� trafi� jak�� ksi��k�, otworzy�a i struchla�a na widok nazwiska r�cznie wypisanego blakn�cym atramentem u g�ry pierwszej strony. Wyci�gn�a inny tom i zobaczy�a inne nazwisko, wykaligrafowane w tylko troch� mniej odleg�ych czasach. Trzeciej ksi��ki nikt nie oznaczy� jako swojej, ale w czwartej zn�w widnia�o nazwisko jakiego� dawno zmar�ego w�a�ciciela.</p><p>Bellis sta�a bez ruchu i wpatrywa�a si� w te nazwiska. Nagle poczu�a l�k, co� jakby klaustrofobi� zwi�zan� z tym miejscem. By�a zamkni�ta po�r�d kradzionych ksi��ek, zakopana w nich jak w ziemi. Pomy�la�a o niezliczonych setkach tysi�cy nazwisk, kt�re j� otacza�y, wypisanych nadaremnie w prawym g�rnym rogu. Ci�ar tego ca�ego zlekcewa�onego atramentu � tysi�cy manifest�w �to jest moje�, �to jest moje�, kt�re zwyczajnie i w�adczo zignorowano � zapar� Bellis dech w piersiach. Z jak� �atwo�ci� z�amano te ma�e rozkazy!</p><p>Mia�a wra�enie, �e k��bi� si� wok� niej pos�pne upiory, nie umiej�c przyj�� do wiadomo�ci, �e woluminy nie nale�� ju� do nich.</p><empty-line/><p>Tego dnia, sortuj�c nowe nabytki, Bellis trafi�a na jedn� ze swoich ksi��ek.</p><p id="spr032_118">D�ugo siedzia�a z rozsuni�tymi nogami, oparta o rega�, i wpatrywa�a si� w egzemplarz <emphasis>Kodeks�w sawann Wormseye. </emphasis>Pomaca�a strz�pi�cy si� znajomy grzbiet z wyt�aczanym �B. Coldwine�. By� to jej w�asny egzemplarz: pozna�a po sposobie zu�ycia. Przygl�da�a si� trwo�nie, jakby to by� egzamin, kt�rego mog�aby nie zda�. Na w�zku nie by�o jej drugiej pracy, <emphasis>Gramatologii wysokiego ket tai </emphasis>ale znalaz�a podr�cznik r�czego salkrikaltorskiego, kt�ry zabra�a ze sob� na �Terpsychori�.</p><p>�W ko�cu przysz�y nasze ksi��ki� � pomy�la�a. Podzia�a�o to na ni� jak cios pi�ci�. �To by�o moje. Zabrano mi to�.</p><p>Co jeszcze pochodzi�o z jej statku? �Czy ten egzemplarz <emphasis>Czas�w przysz�ych </emphasis>nale�a� do doktora Mollificatta?� � zastanawia�a si�. A <emphasis>Ortografia i hieroglify </emphasis>do wdowy Cardomium?�</p><p>Nie mog�a usiedzie� na miejscu. Wsta�a i w�drowa�a po bibliotece, spi�ta, oszo�omiona i zdruzgotana. Wysz�a na powietrze i chodzi�a po k�adkach ��cz�cych ze sob� statki biblioteczne, tul�c do piersi swoj� ksi��k�, aby w ko�cu wr�ci� do p�mroku przy rega�ach.</p><p>��Bellis? � Podnios�a wzrok zaskoczona. Sta�a przed ni� Carrianne, z ustami lekko wykrzywionymi ubawieniem lub zatroskaniem. By�a potwornie blada, ale jak zawsze m�wi�a silnym g�osem. Bellis trzyma�a w r�kach ksi��k�. Uspokoi�a oddech i przegna�a kryzys z twarzy, dokonuj�c zamaskowania emocji w rysach twarzy, i zastanawia�a si�, co powiedzie�. Carrianne wzi�a j� za rami� i poci�gn�a za sob�. � Bellis � powt�rzy�a i chocia� na jej twarzy igra� szyderczy u�mieszek, z g�osu przebija�a autentyczna �yczliwo��. � Najwy�szy czas, �eby�my si� troch� wysili�y i pozna�y bli�ej. Jad�a� ju� lunch?</p><p>Carrianne ci�gn�a j� delikatnie korytarzami �Ta�cz�cej Wagi�, po czym cz�ciowo krytym pomostem przesz�y na pok�ad �Pinchermarna�. Bellis my�la�a sobie po drodze: �To nie w moim stylu, �eby komu� pozwoli� si� wlec. To do mnie zupe�nie niepodobne�. Ale stan oszo�omienia, w kt�rym si� znajdowa�a, sprawi�, �e uleg�a natarczywo�ci Carrianne.</p><p>W wyj�ciu Bellis uzmys�owi�a sobie z zaskoczeniem, �e nadal trzyma sw�j egzemplarz <emphasis>Kodeks�w sawann Wormseye. </emphasis>Przyciska�a go do siebie tak mocno, �e krew odp�yn�a jej z r�k.</p><p>Serce zabi�o jej szybciej, kiedy zda�a sobie spraw�, �e pod opiek� Carrianne mo�e po prostu min�� stra�nika, nie pokazuj�c mu ksi��ki, mo�e opu�ci� bibliotek� ze swoj� kontraband�.</p><p>Lecz im bli�ej by�a drzwi, tym bardziej si� waha�a, tym gorzej rozumia�a swoje pobudki, tym bardziej si� ba�a, �e j� z�api�. W ko�cu �mia�o, z d�ugim westchnieniem, od�o�y�a monografi� na stolik obok lady, Carrianne obserwowa�a j� z nieprzeniknionym wyrazem twarzy. W �wietle za drzwiami Bellis spojrza�a za siebie na porzucony wolumin i poczu�a przyp�yw jakiej� rozedrganej emocji.</p><p>Nie umia�a powiedzie�, czy jest to poczucie triumfu czy kl�ski.</p><empty-line/><p>�Psire� by� najwi�kszym statkiem Pami�cioimpulsowni. Ten wielki parowiec archaicznej konstrukcji zosta� przerobiony na potrzeby przemys�u i taniego mieszkalnictwa. Na jego tylnym pok�adzie wznosi�y si� kr�pe, betonowe bloki, zapaskudzone lepami na ptaki. Sznury z praniem wisia�y mi�dzy oknami, z kt�rych wychylali si� ludzie i khepri, aby prowadzi� s�siedzkie rozmowy. W �lad za Carrianne Bellis zesz�a po drabince sznurowej, po�r�d zapachu soli i wilgoci, na galer� w cieniu �Psire�.</p><p>Pod pok�adem galery znajdowa�a si� restauracja, pe�na zgie�kliwych sto�ownik�w. Kelnerzy wywodzili si� spo�r�d kheprich i ludzi, by�y nawet dwa pordzewia�e konstrukty. Maszerowali w�skim przej�ciem mi�dzy dwoma rz�dami �aw, stawiaj�c przed klientami miski z owsiank� oraz talerze z czarnym chlebem, sa�atkami i serami.</p><p>Carrianne z�o�y�a zam�wienie, po czym spojrza�a na Bellis ze szczerym zatroskaniem.</p><p>��Co si� z tob� dzieje? � spyta�a. Bellis podnios�a na ni� oczy i przez jedn� straszn� chwil� mia�a wra�enie, �e si� rozp�acze. Szybko jej przesz�o i przybra�a mask� spokoju. Odwr�ci�a wzrok od Carrianne ku innym klientom, ludziom, kheprim i ludziom-kaktusom. Par� sto��w dalej siedzia�y dwa llorgissy. Ich tr�jwidlaste cia�a zdawa�y si� zwr�cone we wszystkie strony naraz. Za jej plecami po�yskiwa�o ziemnowodne stworzenie z Cieplarni, nale��ce do jakiego� kompletnie dla niej egzotycznego gatunku. Czu�a, �e chlupocz�ce fale poruszaj� restauracj�. � Wiem, co mam przed oczyma, Bellis � powiedzia�a Carrianne. � Ja te� zosta�am uprowadzona.</p><p>Bellis podnios�a raptownie g�ow�.</p><p>��Kiedy?</p><p>��Nieca�e dwa lata temu. � Carrianne wygl�dn�a przez okno na port Basilio i pracowite holowniki, kt�re wci�� ci�gn�y za sob� miasto. Powiedzia�a co� powoli i wyra�nie w j�zyku, kt�ry Bellis prawie zrozumia�a. Analityczna cz�� jej umys�u lingwistki zacz�a zestawia� d�wi�ki, katalogowa� charakterystyczne rytmiczne sp�g�oski szczelinowe ale Carrianne j� ubieg�a. � Tak si� mawia�o w starym kraju do ludzi kt�rzy mieli z�y nastr�j. G�upi frazes w stylu: �Mog�o by� gorzej.� Dos�ownie to znaczy: �Dalej masz oczy, a twoje okulary nie s� rozbite�. � Nachyli�a si� i u�miechn�a. � Ale nie obra�� si�, je�li nie poprawi ci to humoru. Jestem dalej od mojej pierwszej ojczyzny ni� ty, Crobuzonko. Ponad trzy tysi�ce kilometr�w dalej. Pochodz� z Cie�niny Ognistej Wody. � Za�mia�a si� na widok uniesionej brwi i niedowierzaj�cej miny Bellis. � Z wyspy Geshen, kontrolowanej przez Wied�mokracj�. � Skosztowa�a kar�owatego, armadyjskiego kurczaka. � Przez Wied�mokracj�, bardziej uroczy�cie zwan� Shud zar Myrion zar Koni. � Wykona�a �artobliwy gest w stylu �abrakadabra�. � Miasto Szczurdzin�w, Ul Tryskaj�cego Smutku i tak dalej. Wiem, co wy, Crobuzo�czycy, o nas m�wicie. Bardzo niewiele z tego pokrywa si� z prawd�.</p><p>��Jak ci� uprowadzono? � spyta�a Bellis.</p><p>��Dwukrotnie. Najpierw mnie raz ukradli, a potem zrobili to znowu. P�yn�li�my naszym trawlerem wyci�gowym do Kohnid w Gnurr Kett. To by�a d�uga, ci�ka podr�. Mia�am siedemna�cie lat. Wygra�am konkurs na galion i konkubin�. Dni sp�dza�am przywi�zana do bukszprytu, rozsypuj�c przed okr�tem p�atki orchidei, a noce schodzi�y mi na stawianiu m�czyznom pasjans�w albo w ich ��kach. By�o to monotonne, ale dnie mi si� podoba�y: wisia�am sobie, �piewa�am, spa�am, obserwowa�am morze. Zostali�my jednak zaatakowani przez wojenn� kog� z Dreer Samher. Samheryjczycy zazdro�nie strzegli swego handlu z Kohnid. Mieli monopol� Dalej maj�? � Bellis mog�a tylko pokr�ci� niepewnie g�ow� w znaczeniu: �Nie wiem�. � Przywi�zali naszego kapitana na moim miejscu pod bukszprytem i pu�cili statek w dryf. Wi�kszo�� naszych ludzi powsadzali do szalup z niewielk� ilo�ci� zapas�w i skierowali ku brzegowi. W�tpi�, czy dop�yn�li, mieli za daleko. A niekt�rych z nas zatrzymali na swoim statku.</p><p>Nie taktowali nas �le, je�li pomin�� kajdany i chamskie odzywki. Zachowa�am si� jak idiotka rozmy�laniem o tym, co ze mn� zrobi�, a potem przyszed� drugi atak. Okr�g Pragnieniowice potrzebowa� statk�w wys�ali w morze k�usownik�w. Armada znajdowa�a si� wtedy na po�udnie st�d, tote� Dreer Samher by�o pod r�k�.</p><p>��No i jak ci si�? Ci�ko by�o, jak ci� tutaj przywie�li?</p><p>Carrianne przygl�da�a si� jej przez jak�� chwil�.</p><p>��Niekt�rzy z ludzi-kaktus�w nigdy si� nie przystosowali. Odmawiali, pr�bowali ucieka�, rzucali si� na stra�nik�w. S�dz�, �e ich zabito. Ja i moi towarzysze� � Wzruszy�a ramionami. � Nasza sytuacja by�a zupe�nie inna, bo Armada nas uratowa�a. Ale tak, by�o ci�ko, by�am nieszcz�liwa, t�skni�am za swoim bratem i tak dalej. Ale widzisz, dokona�am wyboru. Wybra�am �ycie, przetrwanie� Po jakim� czasie niekt�rzy moi wsp�pasa�erowie ze statku wyprowadzili si� z Pragnieniowic. Jeden mieszka w Alozowicach, inny w dzielnicy Tobietw�j. Ale wi�kszo�� z nas zosta�a w okr�gu, kt�ry nas przyj��. � Na moment zaj�a si� jedzeniem, aby znowu podnie�� wzrok. � To jest mo�liwe, Bellis. Zadomowisz si� tutaj.</p><p>Intencja by�a pocieszaj�ca, przez Carrianne przemawia�a �yczliwo��, ale w uszach Bellis s�owa te zabrzmia�y jak gro�ba.</p><empty-line/><p>Carrianne m�wi�a jej o okr�gach.</p><p>��Niszczukowody znasz � m�wi�a beznami�tnym tonem. � Kochankowie. Pokryci bliznami Kochankowie. Popieprzeni dranie. Pami�cioimpulsowni� znasz.</p><p>�Dzielnica intelektualist�w, jak Brock Marsh w Nowym Crobuzon� � pomy�la�a Bellis.</p><p>��Alozowice, dzielnica strupodziej�w. Cieplarnia. Tobietw�j. � Carrianne odlicza�a okr�gi na palcach. � Czasy. Budy. Rada Demokratyczna. Dzielna reduta rz�d�w ludu. I Pragnieniowice � doko�czy�a. � Tam, gdzie ja mieszkam.</p><empty-line/><p>��Dlaczego wyjecha�a� z Nowego Crobuzon, Bellis? � spyta�a nieoczekiwanie. � Nie wygl�dasz mi na typ kolonistki. Bellis spu�ci�a wzrok.</p><p>��Musia�am. Mia�am k�opoty.</p><p>��Z prawem?</p><p>��Co� si� sta�o� � Westchn�a. � Nic nie zrobi�am. Absolutnie nic. � Mimo woli g�os mia�a zaprawiony gorycz�. � Kilka miesi�cy temu w mie�cie szala�a choroba. Chodzi�y plotki, �e znam jedn� z os�b, kt�re macza�y w tym palce. Milicja rozpracowywa�a ca�e jego �rodowisko, wszystkie osoby, z kt�rymi mia� styczno��. W ko�cu dotarliby do mnie. Nie chcia�am wyje�d�a�. To nie by� wolny wyb�r.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Lunch towarzystwo, nawet czcze pogaduszki, kt�rymi Bellis zasadniczo gardzi�a, wszystko to podzia�a�o na ni� uspokajaj�co. Kiedy wstawa�y do wyj�cia, spyta�a Carrianne, czy dobrze si� czuje.</p><p>��Zauwa�y�am w bibliotece� Nie miej mi za z�e, �e to powiem, ale wyda�a� mi si� dosy� blada.</p><p>Carrianne u�miechn�a si� cierpko. � Po raz pierwszy zapyta�a� mnie o samopoczucie, Bellis. Uwa�aj z tym, bo zaczn� my�le�, �e nie masz mnie kompletnie gdzie�. � �artobliwy przytyk zabola�. � Nic mi nie jest. Po prostu wczoraj wiecz�r zosta�am opodatkowana.</p><p>Bellis pogrzeba�a w informacjach, kt�re zd��y�a ju� sobie przyswoi�, dla sprawdzenia, czy wypowied� Carrianne nabierze sensu. Nie nabra�a.</p><p>��Nie rozumiem � powiedzia�a, zm�czona tymi ci�g�ymi �amig��wkami.</p><p>��Mieszkam w Pragnieniowicach, Bellis � powiedzia�a Carrianne. � Czasem nas opodatkowuj�, kapujesz? Wiesz, �e naszym w�adc� jest Brucolac, prawda? S�ysza�a� o nim?</p><p>��Nazwisko s�ysza�am, ale nic o nim nie wiem.</p><p>��Brucolac. Nasz oupyr. Loango. Katalkana. � Po ka�dym ezoterycznym s�owie Carrianne szuka�a w oczach Bellis b�ysku rozpoznania, ale nie znalaz�a. � Hemofag, Bellis. Nieumar�y. Wampir.</p><empty-line/><p>Otoczona od wielu tygodni k��bem plotek i sugestii podobnych do natarczywych muszek, Bellis dowiedzia�a si� co najmniej troch� o ka�dym z okr�g�w. Wszystkie te dziwaczne femtopa�stewka spi�te razem w niezdrow� wsp�lnot�, darz�ce si� nawzajem niech�ci� i walcz�ce o wp�ywy metod� intryg.</p><p>Jakim� cudem jednak omin�y j� sprawy najbardziej bulwersuj�ce, najbardziej niesamowite, najbardziej przera�aj�ce. Tego dnia wieczorem pomy�la�a o tej chwili, kiedy jej uzmys�owiono, jak� jest ignorantk�: Carrianne wyja�ni�a jej przyczyny swojej blado�ci i Bellis zda�a sobie spraw�, jak daleko od domu si� znalaz�a.</p><p id="spr034_123">Ucieszy�a si�, �e jej reakcja na tak� odpowied� ograniczy�a si� do zbledni�cia. Co� w niej zhardzia�o, kiedy us�ysza�a s�owo �wampir� � to samo w ragamoll i salt. Carrianne uzmys�owi�a jej w tym momencie, �e to jest ju� kres podr�y, �e ju� bardziej nie oddali si� od swego kraju.</p><p>Na Armadzie m�wili j�zykiem, kt�ry rozumia�a. Rozpoznawa�a statki, mimo przer�bek i remont�w. Na Armadzie funkcjonowa�y pieni�dze i rz�d. R�nic w kalendarzu i terminologii mog�a si� nauczy�. Architektura oparta na znaleziskach i wrakach by�a dziwaczna, lecz do ogarni�cia. Ale �eby wampir nie musia� si� ukrywa� i �erowa� ukradkiem, �eby m�g� chodzi� sobie spokojnie nocnymi ulicami, �eby m�g� rz�dzi�?!</p><p>Bellis uprzytomni�a sobie w tej chwili, �e wszystkie wyznaczniki kulturowe, kt�rymi si� pos�ugiwa�a, s� nieaktualne. Mia�a dosy� swojej ignorancji.</p><p>W katalogu kartkowym �Nauki �cis�e� palce Bellis mkn�y przez alfabet, a� dotar�y do nazwiska Johannesa Tearflya. Biblioteka mia�a wi�cej ni� jeden egzemplarz kilku spo�r�d jego ksi��ek.</p><p>�Skoro Kochankowie tak strasznie chcieli ci� dosta�, Johannesie � pomy�la�a, spisuj�c sygnatury � to zamierzam zajrze� im w g�owy. Zobaczmy, co ich tak podnieci�o�.</p><p>Jedna z ksi��ek by�a wypo�yczona, ale pozosta�e dost�pne w co najmniej jednym egzemplarzu. Jako pracownik biblioteki, Bellis mog�a wypo�ycza� ksi��ki na zewn�trz.</p><p>By�o bardzo zimno, kiedy wraca�a do domu przez ci�b� mieszka�c�w, pod roztrajkotanymi armadyjskimi ma�pami na takielunku, po rozko�ysanych pomostach, pok�adach i napowietrznych ulicach miasta, nad falami chlapi�cymi mi�dzy statkami. W powietrzu furcza�o od wulgarnych zaczepek. Bellis nios�a w torbie <emphasis>Drapie�nictwo w ka�u�ach poodp�ywowych Zatoki �elaznej, Anatomi� sarduli, Eseje o dzikich zwierz�tach, Teorie megafauny </emphasis>oraz <emphasis>�ycie mi�dzyp�aszczyznowe jako zagadnienie dla przyrodnika </emphasis>- wszystkie pozycje autorstwa Johannesa Tearflya.</p><p>Siedzia�a do p�na skulona przy piecu, podczas gdy na zewn�trz zamarzaj�ce chmury rozpyla�y �wiat�o ksi�yca. Czyta�a w �wietle lampy, przeskakuj�c od ksi��ki do ksi��ki.</p><p>O pierwszej w nocy wyjrza�a przez okno na pogr��ony w ciemno�ciach szkutniczy krajobraz.</p><p>Wieniec �odzi okalaj�cych miasto wci�� holowa� je do przodu.</p><p>Pomy�la�a o wszystkich armadyjskich statkach, kt�re wysz�y w morze, o narz�dziach jego piractwa, spijaj�cych krew mijanych statk�w i wsp�lnot. Miesi�cami pokonywa�y tysi�ce mil morskich, a� wreszcie wraca�y ob�adowane �upami do poruszaj�cego si� miasta, jakimi� tajemnymi metodami znajduj�c drog�.</p><p>Miejscy znawcy sztuki �eglarskiej obserwowali niebo i po jego mikroskopijnych zmianach rozpoznawali, �e zbli�aj� si� statki. Wydawano wtedy rozkaz, aby holowniki usun�y Armad� z drogi obcym jednostkom. Czasami manewr ten ko�czy� si� niepowodzeniem i zagraniczne statki zajmowano, zapraszano do wymiany handlowej lub �cigano. Dzi�ki tajemnej nauce w�adze Armady umia�y odr�ni� w�asne statki od cudzych i wita�y je w domu.</p><p>Mimo p�nej pory z niekt�rych dzielnic dobiega�y odg�osy pracy przemys�u, wybijaj�ce si� nad szum fal i nocne wo�ania zwierz�t. Mi�dzy warstwami lin i drewna, kt�re nak�ada�y si� na pole widzenia jak rysy na heliotypie, Bellis widzia�a ma�� zatok� �odzi od rufowego ko�ca Armady, gdzie sta�a rozkraczona platforma �Sorgo�. Od wielu tygodni z jej komina bucha� ogie� i taumaturgiczne pop�uczyny. Brzydkie bure �wiat�o nie pozwala�o zobaczy� gwiazd nad platform�.</p><p>Ale ten etap dobieg� ju� ko�ca. Chmury nad �Sorgo� by�y ciemne. P�omie� zgas�.</p><p>Po raz pierwszy od przybycia do Armady Bellis pogrzeba�a w swoich rzeczach i wyj�a zaniedbany list. Usiad�a przy piecu, wzi�a do r�ki pi�ro i� ostyg�a w zapale. Potem, zirytowana swoim wahaniem, zacz�a pisa�.</p><empty-line/><p>Mimo �e Armada powoli zmierza�a na po�udnie ku cieplejszym wodom, na kilka dni zrobi�o si� zimno. Wiatry z p�nocy przywiewa�y mr�z. Drzewa, bluszcz, ogr�dki ozdabiaj�ce pok�ady statk�w zmarnia�y i poczernia�y.</p><p id="spr036_125">Tu� przed atakiem zimna Bellis zobaczy�a po stronie bakburty wieloryby , kt�re bawi�y si�, czerpi�c z tego widoczn� rado��. Po kilku minutach nagle zbli�y�y si� do Armady, wzbijaj�c olbrzymimi ogonami gejzery wody, i znikn�y. Prawie natychmiast przyszed� mr�z.</p><p>W mie�cie nie by�o zimy, nie by�o lata ani wiosny, nie by�o zadach p�r roku. By�a tylko pogoda. Na Armadzie pogoda zmienia�a si� z funkcji miejsca, a nie czasu. Pod koniec roku, kiedy na Nowe Crobuzon spada�y burze �nie�ne, Armada p�awi�a si� w Morzu Kominkowym albo wr�cz przeciwnie, mieszka�cy siedzieli pod pok�adami a cz�onkowie za��g w grubych p�aszczach holowali miasto ku kotwicowisku na Niemym Oceanie, w temperaturach, przy kt�rych crobuzo�ska zima wydawa�aby si� �agodna.</p><p>Armada myszkowa�a po oceanach Bas-Lag wed�ug schemat�w dyktowanych przez piractwo, handel, rolnictwo, wzgl�dy bezpiecze�stwa i inne niejasne czynniki, przyjmuj�c pogod� z dobrodziejstwem inwentarza.</p><p>Zmienny klimat nie sprzyja� ro�linno�ci. Flora Armady potrafi�a przetrwa� dzi�ki taumaturgii, szcz�ciu i przypadkowi, jak r�wnie� pewnym zabiegom rolniczym. Stulecia uprawy ro�lin doprowadzi�y do powstania wytrzyma�ych odmian, odpornych na du�e zmiany temperatury. Zbiory odbywa�y si� nieregularnie w r�nych okresach roku.</p><p id="spr037_126">Ziemie uprawne rozlokowano na pok�adach pod sztucznym o�wietleniem. W wilgotnych, starych �adowniach urz�dzone by�y pieczarkarnie, a w ha�a�liwych, cuchn�cych kajutach mieszka�y pokolenia zwierz�t-miesza�c�w. Poletka listo wnic i jadalnych morszczyn�w ros�y na tratwach zacumowanych obok drucianych klatek pe�nych jadalnych skorupiak�w i ryb.</p><empty-line/><p>Z up�ywem dni Tanner coraz bieglej pos�ugiwa� si� j�zykiem salt i zacz�� sp�dza� wi�cej czasu z kolegami z pracy. Bawili si� w pubach i salach hazardu w porcie Basilio, od strony rufowej. Czasem przychodzi� te� Szekel, kt�ry dobrze si� czu� w towarzystwie tych ludzi, ale cz�sto zabiera� si� w pojedynk� na �Kastora�.</p><p>Tanner wiedzia�, �e ch�opak spotyka si� z Angevine, kobiet�, kt�rej Tanner nie mia� okazji pozna�, s�u��c� albo ochroniark� kapitana Tintinnabuluma. Szekel opowiedzia� mu o niej nieporadnym j�zykiem nastolatka. Z pocz�tku Tanner by� szczerze rozbawiony i mia� do tego wyrozumia�y stosunek. Z nostalgi� wspomina� w�asn� m�odo��.</p><p>Szekel sp�dza� coraz wi�cej czasu z dziwnymi, skrupulatnymi my�liwymi, kt�rzy mieszkali na �Kastorze�. Pewnego razu Tanner poszed� tam po niego.</p><p>Pod pok�adem Tanner zag��bi� si� w porz�dnie zamieciony korytarz z drzwiami do kajut, na kt�rych widnia�y wywieszki z nazwiskami: �MODIST � przeczyta� � FABER i ARGENTARIUS�. Kajuty towarzyszy Tintinnabuluma.</p><p>Szekel by� w mesie, z Angevine.</p><p>Tanner prze�y� szok. Angevine mia�a ponad trzydzie�ci lat, jak ocenia�, i by�a prze-tworzon�� Szekel mu o tym nie powiedzia�.</p><p>Nogi Angevine ko�czy�y si� tu� poni�ej ud. Stercza�a jak jaki� dziwny galion z przedniej cz�ci w�zka nap�dzanego silnikiem parowym ci�kiej maszynerii na g�sienicach, z paleniskiem pe�nym koksu i drewna.</p><p>�To niemo�liwe, �eby urodzi�a si� w mie�cie� � uzmys�owi� sobie Tanner. Tego rodzaju prze-tworzenie by�o zbyt brutalne, kapry�ne, nieekonomiczne i okrutne, �eby dokonano go z innych powod�w ni� za kar�.</p><p>Zaliczy� jej na plus, �e znosi natr�ctwo ch�opaka. Potem zobaczy�, z jakim przej�ciem Angevine rozmawia z Szeklem, jak si� ku niemu nachyla � pod dziwacznym k�tem, zakotwiczona w ci�kim wehikule � jak patrzy mu w oczy. Tanner stan�� jak wryty, prze�ywszy ponowny szok.</p><empty-line/><p>Tanner zostawi� Szekla z jego Angevine. Nie spyta�, co jest grane. Szekel, nagle wtr�cony w nowy dla niego konglomerat uczu�, zachowywa� si� jak hybryda dziecka i m�czyzny, to che�pliwy i stroj�cy pi�rka, to powa�ny i ow�adni�ty silnymi uczuciami. Tanner zdo�a� z niego wydoby�, �e Angevine zosta�a uprowadzona przed dziesi�ciu laty. Podobnie jak �Terpsychori�, jej statek skradziono na trasie do Nova Esperium. Angevine r�wnie� pochodzi�a z Nowego Crobuzon.</p><p>Kiedy Szekel wr�ci� do ma�ych pomieszcze� przy bakburcie starego statku fabrycznego, Tanner by� zazdrosny, a potem skruszony. Postanowi� czuwa� nad Szeklem, ale bez ograniczania mu swobody.</p><p>Tanner usi�owa� wype�ni� powsta�� luk�, zawieraj�c nowe przyja�nie. Sp�dza� wi�cej czasu z kolegami z pracy. Robotnik�w portowych ��czy�a ze sob� silna za�y�o��. Tanner bra� udzia� w ich lubie�nych �artach i zabawach.</p><p>Otworzyli si� na niego, a wci�gn�li go do swojej paczki g��wnie tym, �e opowiadali wspania�e historie. Jako, �e by� nowy, mieli znakomity pretekst do odgrzania opowiedzenia plotek, kt�re wszyscy z nich s�yszeli mn�stwo razy. Kt�ry� wspomina� o martwych morzach, wrz�cych p�ywach albo w�gorzowatym kr�lu i m�wi� do Tannera: �Pewnie nie s�ysza�e� o martwych morzach Tanner. Opowiem ci��.</p><p>Tanner Sack nas�ucha� si� najdziwniejszych historii z m�rz Bas-Lag i legend o pirackim mie�cie, a nawet o Niszczukowodach. Dowiedzia� si� o straszliwych sztormach, kt�re prze�y�a Armada, pozna� histori� blizn na twarzach Kochank�w, dowiedzia� si�, w jaki spos�b Uther Doul z�ama� kod mo�liwo�ci i znalaz� sw�j niezwyci�ony miecz.</p><p>Bra� udzia� w �wi�towaniu tego czy innego radosnego wydarzenia � �lubu, narodzin, wygranej w karty. I w mniej weso�ych imprezach te�. Kiedy podczas portowego wypadku od�amek szk�a uci�� kobiecie-kaktusce p� r�ki, zorganizowano zbi�rk� pieni�dzy, a Tanner dal tak� liczb� oczek i flag, z jak� tylko m�g� si� bezpiecznie rozsta�. Innym razem w okr�gu zapanowa�o przygn�bienie na wiadomo��, �e statek z Niszczukow�d, �Gro�ba Magdy�, zaton�� w pobli�u Cie�niny Ognistej Wody. Tanner pogr��y� si� wraz z innymi w �a�obie i jego smutek nie by� udawany.</p><p>Ale chocia� lubi� koleg�w z pracy, a w tawernach i przy sto�ach biesiadnych mi�o sp�dza�o si� wieczory � no i czyni� przy tej okazji skokowe post�py w nauce j�zyka salt � nie m�g� nie zauwa�y�, �e spotkania te otacza jaka� niejasna atmosfera tajno�ci. Nie m�g� zrozumie�, o co w tym chodzi.</p><p>Podczas swojej pracy podwodni in�ynierowie natrafiali na pewne tajemnice. C� to za cienie czasem dostrzega za uwi�zanymi na kr�tkich postronkach rekinami-stra�nikami, za zas�onami maskuj�cych b�ysk�w? Jaki jest cel napraw wykonywanych codziennie przez Tannera i jego koleg�w? Co to za substancja, kt�r� �Sorgo�, skradziona platforma otaczana przez nich tak troskliw� opiek�, wysysa z dna morza tysi�ce metr�w w dole? Tanner wielekro� pod��a� wzrokiem za grub�, segmentowan� rur� i kr�ci�o mu si� w g�owie, kiedy znika�a w morskiej toni.</p><p>Jaki jest charakter tego projektu, o kt�rym rozmawia si� zaszyfrowanymi uwagami i skinieniami g�owy? Jaki jest plan spajaj�cy wszystkie ich dzia�ania? O kt�rym nikt nie chce m�wi� otwarcie, lecz wielu zdaje si� o nim troch� wiedzie�, a wielu z nieostro�no�ci lub nieposkromionego samochwalstwa udaje, �e go rozumie?</p><p>Za przemys�em niszczukowodzkim kry�o si� co� du�ego i wa�nego lecz Tanner Sack jeszcze nie wiedzia�, co to jest. Podejrzewa�, �e wszyscy koledzy podzielaj� jego niewiedz�, ale mimo to czu� si� wykluczony z jakiej� wsp�lnoty: opartej na k�amstwach, bladze i bredzeniu od rzeczy.</p><empty-line/><p>Niekiedy dociera�y do niego historie o innych pasa�erach, cz�onkach za�ogi albo wi�niach z �Terpsychorii�.</p><p>Szekel powiedzia� mu o zatrudnionej w bibliotece Coldwine. Johannesa Tearflya widzia� osobi�cie, odwiedzaj�cego port z uzbrojonym w notatniki i porozumiewaj�cym si� mi�dzy sob� p�g�osem zespo�em o poufnym charakterze. Przez g�ow� Tannera przemkn�a cierpka my�l, �e hierarchie szybko si� odtwarzaj�, �e podczas gdy on zaharowuje si� jak idiota pod wod�, ja�nie pan Johannes patrzy sobie, odfajkowuje co� w notesie i gmera w kieszeniach kamizelki.</p><p>Hedrigall, zawsze demonstruj�cy kamienne oblicze cz�owiek-kaktus siedz�cy za sterami �Arogancji�, powiedzia� Tannerowi o niejakim Fenchu, tak�e z �Terpsychorii�, kt�ry cz�sto odwiedza� port. �Znasz go?� � spyta� Hedrigall, a Tanner pokr�ci� tylko g�ow�: nu�y�o go t�umaczenie, �e nie zna� nikogo ze stref powy�ej �adowni. �Fench to dobry cz�owiek� � powiedzia� Hedrigall, mo�na z nim pogada�, zna ju� chyba wszystkich na statku i wypowiada si� jak osoba wtajemniczona o takich ludziach jak kr�l Friedrich i Brucolac.</p><p>Hedrigall m�wi� o tym wszystkim z nieobecn� min�, co skojarzy�o si� Tannerowi z Tintinnabulumem. Hedrigall nale�a� do ludzi, kt�rzy zawsze sprawiaj� wra�enie, �e wiedz� co�, o czym nie mog� rozmawia�. Tanner czu� jednak, �e nadu�y�by zal��kowej przyja�ni, gdyby zapyta� go o to prosto z mostu.</p><empty-line/><p>Tanner nabra� zwyczaju spacerowania po mie�cie noc�.</p><p>W�drowa� otoczony odg�osami wody i statk�w, z zapachem morza w �rodku. Pod ksi�ycem i jego rozjarzonymi c�rkami, kt�rych �wiat�o rozpyla�y rzadkie chmury, Tanner miarowym krokiem maszerowa� wok� zatoki z milcz�cym teraz �Sorgo�. Min�� sadyb� rak�w: p�zatopiony kliper, z przednim i tylnym kasztelem stercz�cymi jak g�ry owe. Krytym pomostem przedosta� si� na ty�y olbrzymiego �Wielko Wschodniego�. Spu�ci� g�ow�, mijaj�c kilka innych os�b dotkni�tych bezsenno�ci� lub pracuj�cych na nocn� zmian�.</p><p>Mostkiem linowym do prawej cz�ci Niszczukow�d. O�wietlony sterowiec sun�� powoli g�r�, w pobli�u rozbrzmia�a syrena i t�uk� si� m�ot parowy. �Kto tak p�no pracuje?�. D�wi�ki te tak bardzo kojarzy�y mu si� z Nowym Crobuzon, �e na moment ogarn�o go silne trudne do nazwania uczucie.</p><p>Tanner zatraci� si� w labiryncie starych statk�w i cegie�.</p><p>W wodzie widzia� rozb�yskuj�ce na kr�tko, chaotyczne smugi �wiat�a: l�ki bioluminescencyjnego planktonu. Mia� wra�enie, �e na odg�osy miasta od czasu do czasu odpowiada z oddali co� du�ego i �ywego.</p><p>Odbi� w kierunku Bud i Portu Je�owca. W dole mia� morze; po obu stronach niszczej�cej, ceglanej zabudowy, wilgotnej od ple�ni i z solnymi zaciekami. Wysokie �ciany i okna, wiele rozbitych, boczne uliczki wij�ce si� pomi�dzy starymi grodziami i nasadami komin�w. �mieci na wyludnionych dwumasztowcach z m�rz wschodnich. Balustrady i relingi rufowe, o kt�re zimny wiatr uderza� strz�pami plakat�w. Polityka i rozrywka reklamowana krzykliwymi kolorami pozyskanymi od ka�amarnic i mi�czak�w albo kradzionym atramentem.</p><p>Doko�a wa��sa�y si� koty.</p><p>Miasto przemieszcza�o si� i korygowa�o sw�j uk�ad, a niestrudzona flota parowc�w poza obszarem Armady par�a naprz�d, napr�aj�c �a�cuchy i holuj�c sw�j kraj.</p><p>Tanner sta� po�r�d ciszy i patrzy� na stare wie�e, kominy, dachy fabryk i drzewa. Za po�aci� wody, urozmaicon� przez wiosk� �odzi mieszkalnych, �wiat�a migota�y w kajutach statk�w z krain, o kt�rych Tanner Sack nic nie wiedzia�. Nie tylko on ogl�da� noc.</p><empty-line/><p id="spr038_130"><emphasis>- Pieprzy�e� si� ju�? � spyta�a, a Szekla nasz�y niechciane wspomnienia. Prze-tworzone kobiety w ciemnym smrodzie �Terpsychorii�, kt�re bra�y w siebie jego niewprawnego kutasa w zamian za dodatkowe porcje chleba. Kobiety, kt�re marynarze przytrzymywali, czy by�y ch�tne czy nie � wszyscy m�czy�ni skandowali, �eby si� do nich przy��czy� � i na kt�rych dwa razy le�a�, przy czym raz tylko udawa�, �e sko�czy� i ze�lizn�� si� z niej, zdeprymowany jej wrzaskami, a drugi raz wszed� w ni� naprawd� i spu�ci� si� w �rodku, mimo �e broni�a si� zawzi�cie i p�aka�a. A wcze�niej dziewczyny w bocznych uliczkach Zakola Smogu i ch�opcy, tacy jak on, pokazuj�cy swoje narz�dy intymne.</emphasis></p><p><emphasis>Ich obcowanie ze sob� mie�ci�o si� gdzie� pomi�dzy handlem wymienni seksem, zn�caniem si� i zabaw�. Szekel otworzy� usta, �eby odpowiedzie�, prawdy wydostawa�y si� z trudem, ona to zobaczy�a i przerwa�a mu, z mi�osierdzia, i powiedzia�a: � Nie chodzi mi o dla zabawy albo za pieni�dze ani je�li gwa�ci�e� albo by�e� gwa�cony, tylko czy robi�e� to z kim�, kto ci� chcia� i kogo ty chcia�e�, jak prawdziwi ludzie, jak r�wny z r�wnym. � I oczywi�cie, kiedy to powiedzia�a, odpowied� brzmia�a nie, i udzieli� jej, wdzi�czny, �e Angevine zrobi�a z tego Szeklowy pierwszy raz </emphasis><emphasis>- niezas�u�ony dar, kt�ry przyj�� z pokor� i skwapliwie.</emphasis></p><p><emphasis>Patrzy�, jak zdejmuje bluzk�, i jego oddech sta� si� bardzo kr�tki na widok takiej ilo�ci kobiecego cia�a i na widok ochoty w jej oczach. Czu� promieniuj�ce ciep�o jej kot�a </emphasis><emphasis>- kt�remu nie mog�a pozwoli� zgasn��, powiedzia�a mu, kt�ry nieprzerwanie zjada� paliwo, stary, zepsuty i �apczywy ponad wszelk� miar� � i zobaczy� ciemn� cyn� jej uprz�y w miejscu, gdzie spotyka�a si� z mi�sistymi udami. Sam bez trudu zrzuci� z siebie wszystkie warstwy ubrania i sta� dygocz�cy, chudy i mizerny, jego fiut podrygiwa� z nastoletnim zapa�em, serdeczno�� i nami�tno�� tak szczelnie go wype�ni�y, �e trudno by�o prze�kn�� �lin�.</emphasis></p><p><emphasis>By�a prze-tworzon�, prze-tworzonym �mieciem, wiedzia� o tym, widzia� to, a przecie� ca�y czas czu� to, co mia� w �rodku, czu�, �e wielki strup nawyku i uprzedzenia odpada od niego, rozstaje si� z jego sk�r� </emphasis><emphasis>w miejscu, gdzie jego ojczyzna g��boko go naznaczy�a.</emphasis></p><p><emphasis>�Ulecz mnie� � pomy�la�, nie rozumiej�c tego, co my�li, maj�c nadziej� na przetworzenie. Dotkn�� go kaustyczny b�l, kiedy oderwa� zakrzep dawnego �ycia i obna�y� si� na ni�, na nowe powietrze, otwarty i niepewny. Znowu zacz�� szybko oddycha�. Jego uczucia wzbiera�y, zlewa�y si� ze sob� � j�trzenie usta�o </emphasis><emphasis>- i zacz�y si� rozpuszcza�, goi� w now� form�, zabli�nia�.</emphasis></p><p id="spr039_131"><emphasis>Moja prze-tworzona dziewczyna � powiedzia�, g�o�no my�l�c. Wybaczy�a mu to, natychmiast, bo wiedzia�a, �e ju� wi�cej tak nie pomy�li. Nie by�o �atwo, z kikutami n�g uziemionymi w metalu, w kszta�cie ciasnego V, tylko nieznacznie rozchylonymi, z zaledwie pi�cioma centymetrami wn�trza ud poni�ej cielesnej piczki. Nie mog�a otworzy � si�</emphasis><emphasis> na niego ani po�o�y� na plecach, nie by�o �atwo. Ale nie dawali za wygran� i uda�o si�.</emphasis></p></section><section><title><p>Rozdzia� dziewi�ty</p></title><p>Szekel przyszed� do Bellis i poprosi�, �eby nauczy�a go czyta�.</p><p>Zna� kszta�ty ragamollskiego alfabetu i generalnie wyczuwa�, kt�rym d�wi�kom odpowiadaj� poszczeg�lne litery, ale pozostawa�y dla niego jak jaka� wiedza tajemna. Nigdy nie pr�bowa� zestawia� ich ze sob� w s�owa.</p><p>Szekel sprawia� wra�enie przygaszonego, jakby jego my�li znajdowa�y si� poza korytarzami bibliotecznych statk�w. By� mniej skory do u�miechania si� ni� zwykle. Nie m�wi� o Tannerze Sacku ani o Angevine, kt�rej imi� ostatnimi czasy co rusz wyskakiwa�o w jego wypowiedziach. Chcia� tylko wiedzie�, czy Bellis pomo�e mu w nauce czytania.</p><p>Po pracy przez ponad dwie godziny przerabia�a z nim alfabet. Zna� nazwy liter, ale by�y one dla niego abstrakcj�. Bellis kaza�a mu napisa� imi� i nazwisko, i napisa�, a raczej nabazgra� niewprawnie, drug� liter� przerwa� w po�owie i przeskoczy� od razu do czwartej, a potem cofn�� si� i wype�ni� puste miejsca. Wiedzia�, jak si� zapisuje jego imi� i nazwisko, ale zna� to tylko jako sekwencj� poci�gni�� pi�ra.</p><p>Bellis powiedzia�a mu, �e litery to s� instrukcje, rozkazy, z regu�y polecaj�ce, aby wyda� z siebie d�wi�k, od kt�rego zaczyna si� ich nazwa. Napisa�a swoje imi�, zostawiaj�c po ponad dwa centymetry przerwy mi�dzy kolejnymi literami. Potem powiedzia�a do Szekla, aby wykona� wydawane przez nie rozkazy.</p><p>Czeka�a, kiedy on potyka� si� na buh i eh i luh luh ih suh. Potem przybli�y�a litery do siebie i ponownie kaza�a mu, �eby im si� podporz�dkowa�, nadal powoli. Potem jeszcze raz.</p><p>Wreszcie �cie�ni�a litery w s�owo i powiedzia�a mu, �eby powt�rzy� �wiczenie szybko, wykona� ich rozkazy: �Sp�jrz na nie, tak blisko siebie� jednym szybkim ci�giem.</p><p>Buh eh luh luh ih suh.</p><p id="spr040_132">Tak jak si� spodziewa�a, podw�jna sp�g�oska przednioj�zy kowo-dzi�s�owa sprawi�a mu k�opot.</p><p>Spr�bowa� jeszcze raz, przerwa� w po�owie i u�miechn�� si� do literek Spojrza� na ni� wzrokiem tak pe�nym zachwytu, �e os�upia�a. Wypowiedzia� jej imi�.</p><empty-line/><p>Wpoiwszy mu podstawy interpunkcji, wpad�a na pewien pomys�. Przesz�a z nim przez trzewia statku, obok dzia�u przyrodniczego i humanistycznego, gdzie naukowcy siedzieli zgarbieni ko�o lamp naftowych i ma�ych okienek, a potem wyszli na zewn�trz i w pokapuj�cym deszczu przedostali si� przez most na �Koroduj�cej Pami�ci�. By� to skrajny galeon Biblioteki Wielkiego Mechanizmu, z literatur� dzieci�c�.</p><p>Na pok�adzie dla dzieci by�o niewielu czytelnik�w. P�ki miga�y jaskrawymi kolorami. Bellis przebiega�a palcem po grzbietach, a Szekel przygl�da� si� ksi��kom g��boko zaciekawiony. Zatrzymali si� na rufie statku, naje�onej bulajami i mocno przechylonej na bok, pokrytej zboczem ksi��ek.</p><p>��Sp�jrz � powiedzia�a Bellis. � Widzisz? � Pokaza�a na mosi�n� tabliczk�. � Rag. A. Moll. Ragamoll. To s� ksi��ki w naszym j�zyku. Wi�kszo�� pochodzi z Nowego Crobuzon.</p><p>Zdj�a z p�ki dwie i otworzy�a. Zastyg�a na moment, zbyt kr�tki, �eby Szekel zauwa�y�. Z pierwszych stron �ypa�y na ni� r�cznie wypisane imiona i nazwiska, ale nagryzmolone kredk�, r�czkami dzieci.</p><p>Bellis szybko przewraca�a kartki. Pierwsza ksi��eczka by�a przeznaczona dla ma�ych dzieci, du�a i starannie, odr�cznie pokolorowana, pe�na obrazk�w w uproszczonym stylu <emphasis>ars facilis, </emphasis>kt�ry robi� furor� przed sze��dziesi�cioma laty. By�a to historia o jaju, kt�re stoczy�o b�j z m�czyzn� zrobionym z �y�ek, zwyci�y�o i zosta�o burmistrzem �wiata.</p><p id="spr041_133">Druga, dla starszych dzieci, opowiada�a dzieje Nowego Crobuzon. Bellis znieruchomia�a na widok rycin z �ebrami, Szpikulcem i Dworcem Perdido. Przebiega�a tekst wzrokiem, krzywi�c si� z ubawion� pogard� po napotkaniu groteskowych, historycznych przeinacze�. Opisy Kr�gu Pieni�dzy, Tygodnia Py�u oraz, w najbardziej bezwstydny spos�b, Wojen Pirackich, sugerowa�y dziecinnym i pe�nym ob�udy j�zykiem, �e Nowe Crobuzon jest ostoj� wolno�ci, rozkwitaj�c� wbrew przeciwno�ciom i niesprawiedliwo�ciom, kt�re zsy�a na to pa�stwo los.</p><p>Szekel obserwowa� j� zafascynowany.</p><p>��Spr�buj t� � powiedzia�a, podaj�c mu <emphasis>Bohaterskie jajo. </emphasis>Wzi�� od niej ksi��k� z nabo�n� czci�. � To jest dla ma�ych dzieci. Nie przejmuj si� sam� histori�, jest dla ciebie o wiele za g�upia, ale chc� sprawdzi�, czy zrozumiesz, o co chodzi, id�c s�owo po s�owie, tak jak ci pokaza�am. S�uchaj rozkaz�w s��w, wypowiadaj s�owa. Na pewno trafi� si� takie, kt�rych nie zrozumiesz. Zapisz je i przyjd� do mnie z list�.</p><p>��Zapisz? � powt�rzy� Szekel zaskoczony.</p><p>Zajrza�a do jego duszy. Nadal odnosi� si� do s��w tak, jakby to by�y zewn�trzne byty: subtelni ironi�ci, kt�rych nareszcie zaczyna� troch� rozumie�. Nie pojmowa� jednak, �e mo�e przy ich u�yciu kodowa� w�asne tajemnice. Nie zdawa� sobie sprawy, �e nauczywszy si� czyta�, nauczy� si� te� pisa�.</p><p>Bellis znalaz�a w kieszeni o��wek i w po�owie zapisan� kartk� papieru. Poda�a mu je.</p><p>��Przepisz s�owa, kt�rych nie zrozumiesz, dok�adnie w takiej samej kolejno�ci, w jakiej pojawi� si� w ksi��ce, a potem przynie� je do mnie. � Na jego twarzy wykwit� kolejny z tych anielskich u�miech�w. � Jutro przyjdziesz do mnie o pi�tej i odpytam ci� z historyjki zawartej w ksi��ce. Poprosz� ci�, �eby� przeczyta� mi niekt�re fragmenty.</p><p>Szekel otworzy� szerzej oczy i skin�� kr�tko g�ow�, jakby przyklepali jak�� transakcj� handlow� w crobuzo�skim Dog Fenn.</p><p>Postawa Szekla uleg�a zmianie, kiedy zszed� z pok�adu galeonu. Znowu maszerowa� dumnie jak paw i troch� si� przechwala�, zacz�� nawet m�wi� Bellis o swoim portowym gangu. Kurczowo przyciska� przy tym do piersi <emphasis>Bohaterskie jajo. </emphasis>Bellis bez zastanowienia wypo�yczy�a ksi��k� na swoj� kart�, okazuj�c mu zaufanie, kt�re g��boko go wzruszy�o.</p><empty-line/><p>Tego wieczoru by�o zimno i Bellis siedzia�a blisko pieca.</p><p>Gotowanie i jedzenie zacz�y j� dra�ni� swoj� bezlitosn� niezb�dno�ci�. Zrobi�a to bez przyjemno�ci i najszybciej, jak tylko mog�a, potem zasiad�a do ksi��ek Tearflya i robi�a notatki z lektury. O dziewi�tej przerwa�a czytanie i wyj�a list. Zacz�a pisa�.</p><empty-line/><p>B��kitnik, 27 dusta 1779 � chocia� tutaj to nic nie znaczy.</p><p>Tu mamy 4 sepredi jastrz�biego dzioba kwarty 6/317;</p><p id="spr042_134">komin �Chromolitu�</p><p>Nie przestan� szuka� wskaz�wek, kt�re pozwol� mi rozwi�za� zagadk�. Najpierw otwiera�am ksi��ki Johannesa na chybi� trafi� i przelatywa�am wzrokiem, aby potem zestawi� razem uzyskane dane, czekaj�c na ol�nienie. Zrozumia�am jednak, �e w ten spos�b nie posun� si� do przodu.</p><p>Johannes powiedzia� mi, �e jego badania stanowi� jeden z motor�w nap�dowych tego miasta. Charakter projektu, w kt�rym bierze udzia�, kt�rego nie chcia� mi opisa�, ale kt�ry jest na tyle wa�ny dla Armady, aby porwa�a si� na bezczelny akt piractwa przeciwko najwi�kszemu mocarstwu Bas-Lag, musi by� ukryty na stronach jego ksi��ek. W ko�cu to jedna z tych ksi��ek sprawi�a, �e by� dla Kochank�w nieodpartym k�skiem. Na razie jednak nie dosz�am nawet do tego, kt�ra z jego prac stanowi, jak to okre�li�, �tekst podstawowy� dla uczestnik�w tego tajnego przedsi�wzi�cia.</p><p>Czytam je wi�c uwa�nie jedn� po drugiej, od przedmowy a� po indeks. Dogrzebuj� si� do informacji, usi�uj� wyczu�, jakie zamys�y mog� si� kry� w tych ksi��kach.</p><p>Rzecz jasna, nie jestem przyrodnikiem. Nigdy wcze�niej nie czyta�am takich ksi��ek. S� one dla mnie w du�ym stopniu niezrozumia�e.</p><p>�<emphasis>Acetabulum </emphasis>to wg��bienie po zewn�trznej stronie <emphasis>os coxae, </emphasis>w miejscu, gdzie <emphasis>os ilium </emphasis>i <emphasis>os ischii </emphasis>��cz� si� ze sob��.</p><p>Takie zwroty brzmi� dla mnie jak poezja: <emphasis>os ilium, ischii, coxae, cuneiforme laterale </emphasis>i k�ykie� boczny ko�ci piszczelowej, p�ytki krwi i trombina, keloid czy <emphasis>cicatrix.</emphasis></p><p>Na razie najmniej podoba mi si� <emphasis>Anatomia sarduli. </emphasis>Swego czasu m�oda sardula zrani�a Johannesa do krwi, zapewne kiedy prowadzi� badania do tej ksi��ki. Umiem sobie wyobrazi�, �e stworzenie to przechadza si� tam i z powrotem po celi bada�, poddawane dzia�aniu nasennych opar�w, i miota si� agresywnie, czuj�c, �e jego koniec jest bliski. A potem trafia martwe do zimnej ksi��ki odartej z pasji Johannesa jak sardula ze sk�ry. Do monotonnej listy ko�ci, �y� i �ci�gien.</p><p>Moja faworytka mo�e budzi� pewne zaskoczenie. Nie s� to ani <emphasis>Teorie megafauny, </emphasis>ani <emphasis>�ycie mi�dzyp�aszczyznowe, </emphasis>prace tyle� zoologiczne, co filozoficzne, w zwi�zku z czym spodziewa�am si�, �e b�d� mi bli�sze od pozosta�ych. Te hermetyczne rozwa�ania by�y dla mnie intryguj�ce, lecz niejasne.</p><p>Nie, najuwa�niej przeczyta�am, w swoim odczuciu najlepiej zrozumia�am i najbardziej si� wci�gn�am w <emphasis>Drapie�nictwo w ka�u�ach poodp�ywowych Zatoki �elaznej.</emphasis></p><p>C� za misterne spl�tanie fabu�! �a�cuchy barbarzy�stwa i metamorfozy. Mam to wszystko przed oczyma. Olbrzymie kraby i wieloszczety. Mi�czak boruj�cy zab�jczego judasza w muszli ostrygi. Prowadzone jakby w zwolnionym tempie w�amanie do muszli przegrzebka przez wyg�odzon� rozgwiazd�. Ukwia� ko�ski po�era na zasadzie implozji �wie�o wyros�� babk�.</p><p>Johannes wyczarowa� dla mnie �ywy podmorski krajobraz muszlowych piask�w, morskich je�owc�w i bezlitosnych p�yw�w.</p><p>Nic mi to jednak nie m�wi na temat plan�w Armady. B�d� musia�a zajrze� g��biej, aby dotrze� do zamys��w w�adz miasta. B�d� dalej czyta�a te ksi��ki. To jedyne �r�d�o wskaz�wek, jakie mam. Nie zamierzam zrozumie� w ten spos�b Armady, aby nauczy� si� �y� szcz�liwie w moim rdzewiej�cym kominie. Chc� zrozumie�, dok�d i po co p�yniemy, abym mog�a uciec.</p><empty-line/><p>Nagle us�ysza�a pukanie do drzwi. Podnios�a g�ow� wystraszona. By�a prawie jedenasta.</p><p>Wsta�a powoli i zesz�a po ciasno kr�conych schodach wykonanych po�rodku okr�g�ego pokoju. Jedyn� osob� na Armadzie, kt�ra zna�a jej adres, by� Johannes, a nie rozmawia�a z nim od czasu sprzeczki w restauracji.</p><p>Bellis podrepta�a do drzwi, zaczeka�a i znowu us�ysza�a ostre stukanie. Przyszed� przeprosi�? Jeszcze raz wyz�o�ci� si� na ni�? Czy w og�le chce si� z nim zobaczy�, ponownie otworzy� tej przyja�ni drzwi?</p><p>Zda�a sobie spraw�, �e wci�� jest na niego z�a i wci�� troch� si� wstydzi.</p><p>Po trzecim odcinku pukania Bellis podesz�a do przodu, odpowiednio u�o�ywszy rysy twarzy, gotowa go wys�ucha� i odprawi�. Otworzywszy drzwi, znieruchomia�a i a� otworzy�a usta ze zdumienia. Przygotowana kr�tka reprymenda usz�a z niej wraz z oddechem.</p><p>Za progiem, skulony z zimna i patrz�cy na ni� ostro�nie, sta� Silas Fennec.</p><empty-line/><p>Przez chwil� siedzieli w milczeniu, pij�c przyniesione przez Fenneca wino.</p><p>��Poszcz�ci�o si� pani, panno Coldwine � powiedzia� w ko�cu, z uznaniem rozgl�daj�c si� po zdezelowanym metalowym cylindrze jej pokoju. � Wielu nowych przybysz�w trafia do mniej atrakcyjnych lokali. � Unios�a pow�tpiewaj�co brew, a on skin�� g�ow�. � Daj� pani s�owo, �e to prawda. Nie mia�a pani okazji naocznie si� o tym przekona�?</p><p>Oczywi�cie, �e nie mia�a.</p><p>��Gdzie pan mieszka?</p><p>��Blisko okr�gu Tobietw�j, w strefie przydennej klipra. Bez okien. � Wzruszy� ramionami. � Czy to pani?</p><p>Pokaza� na ksi��ki, kt�re le�a�y na ��ku.</p><p>��Nie � odpar�a i szybko je uprz�tn�a. � Zostawili mi tylko notes. Odebrali mi nawet ksi��ki, kt�re sama napisa�am.</p><p>��Tak samo by�o ze mn�: zosta� mi si� tylko pami�tnik. Co� w rodzaju dziennika pok�adowego z wielu lat podr�owania. Serce by mi p�k�o, gdybym go straci�. � U�miechn�� si�.</p><p>��Co kazali panu robi�? � spyta�a Bellis i Fennec ponownie wzruszy� ramionami.</p><p>��Uda�o mi si� tego unikn��. Robi� to, co chc�. Pani pracuje w bibliotece, prawda?</p><p>��Jak? � spyta�a ostro. � Jak pan to zrobi�, �e si� od pana odczepili? Z czego pan �yje?</p><p>Przez chwil� mierzy� j� wzrokiem, zanim odpowiedzia�:</p><p>��Mia�em trzy albo cztery propozycje, zapewne tak jak pani. Pierwszej osobie powiedzia�em, �e przyj��em ofert� drugiej, drugiej, �e przyj��em ofert� trzeciej, i tak dalej. Ich to nie obchodzi. A z czego �yj� Wykreowa� si� na cz�owieka niezb�dnego jest �atwiej, ni� pani s�dzi, panno Coldwine. Dostarczam wszelkich us�ug, za kt�re ludzie gotowi s� zap�aci�. Przede wszystkim informacji� � Umilk�. Zdumia�a j� szczero�� Fenneca, z kt�rej wy�ania� si� obraz otaczaj�cych j� spisk�w i p�wiatk�w. � Wie pani� Jestem pani wdzi�czny, panno Coldwine � powiedzia� ni st�d, ni zow�d. � Szczerze wdzi�czny. � Bellis czeka�a. � W Salkrikaltorze by�a pani �wiadkiem rozmowy mi�dzy nieboszczykiem kapitanem Myzovicem i mn�. Na pewno si� pani zastanawia�a, co by�o w tym li�cie, kt�ry tak zasmuci� kapitana, kt�ry zmusi� was do zawr�cenia, ale milcza�a pani. Po porwaniu nas przez Armad� z pewno�ci� zdawa�a sobie pani spraw�, �e moje po�o�enie by�oby bardzo trudne, ale nic pani nie powiedzia�a. I jestem pani za to wdzi�czny. Bo nic pani nie powiedzia�a, prawda? � doda� ze strachem, kt�rego nie uda�o mu si� bez reszty ukry�. � Jak powiadam, jestem pani bardzo wdzi�czny.</p><p>��Kiedy ostatni raz ze sob� rozmawiali�my � odezwa�a si� w ko�cu Bellis � na �Terpsychorii�, powiedzia� pan, �e jest absolutnie konieczne, aby wr�ci� pan do Nowego Crobuzon. A teraz?</p><p>Pokr�ci� g�ow� zdeprymowany.</p><p>��Hiperbola i� sranie w bani�. � Podni�s� wzrok, ale nie okaza�a po sobie dezaprobaty dla tej nag�ej zmiany stylu przemowy. � Mam sk�onno�� do przesady.</p><p>Machn�� r�k� na znak, �e chcia�by zako�czy� ten temat. Zapad�a pe�na skr�powania cisza.</p><p>��Umie si� pan porozumiewa� w salt? � spyta�a Bellis. � Przy pa�skiej pracy zapewne pan musi, panie Fennec.</p><p>��Mia�em wiele lat na opanowanie salt � powiedzia� w tym j�zyku, szybko i p�ynnie, ze szczerym u�miechem, aby podj�� w ragamoll: � Nawiasem m�wi�c, nie wyst�puj� tutaj pod tym nazwiskiem. Bardzo pani� prosz� o dyskrecj�. Znaj� mnie tu jako Simona Fencha.</p><p>��A wi�c gdzie si� pan nauczy� salt, panie Fench? Wspomnia� pan o swoich podr�ach�</p><p>��Psiakrew. � Min� mia� ubawion� i zak�opotan�. � W pani ustach brzmi to jak wyzwisko. Za zamkni�tymi drzwiami mo�e pani si� do mnie zwraca�, jak pani chce, panno Coldwine, ale na zewn�trz b�agam pani� o dyskrecj�. Rin Lor. Nauczy�em si� salt w Rin Lor, na kresach Wysp Pirackich.</p><p>��Co pan tam robi�?</p><p>��To samo, co wsz�dzie. Kupuj� i sprzedaj�. Handluj�.</p><empty-line/><p>��Mam trzydzie�ci osiem lat � powiedzia�, kiedy wypili troch� wi�cej wina, a Bellis do�o�y�a do pieca. � Od dwudziestego roku �ycia jestem handlowcem. Niech mnie pani �le nie zrozumie: jestem Crobuzo�czykiem, urodzi�em si� i wychowa�em w cieniu �eber, ale w�tpi�, czy w ci�gu ostatnich dwudziestu pi�ciu lat sp�dzi�em w tym mie�cie wi�cej ni� pi��set dni.</p><p>��Czym pan handluje?</p><p>��Wszystkim. � Wzruszy� ramionami. � Futrami, winem, maszynami, byd�em, ksi��kami, si�� robocz�. Wszystkim. Alkohol za sk�ry w tundrze na p�nocy Jangsach, sk�ry za tajemnice w Hinter, tajemnice i dzie�a sztuki za si�� robocz� i przyprawy w Cromlech�</p><p>Umilk� na widok spojrzenia Bellis.</p><p>��Nikt nie wie, gdzie le�y Cromlech � powiedzia�a, ale on pokr�ci� g�ow�.</p><p id="spr043_139">��Niekt�rzy wiedz�. To prawda, �e podr� jest sakramencko ci�ka. Z Nowego Crobuzon nie mo�na pojecha� na p�noc przez ruiny Suroch, drog� na po�udnie trzeba nad�o�y� setki kilometr�w przez Vadaunk i Cacotopic Stain. Trzeba si� wybra� przez Prze��cz Pokutnika do sawann Wormseye, wok� Bulgocz�cych W�d, omin�� kr�lestwo Kar Torrer, potem przez Cie�nin� Zimnego Pazura� � Zawiesi� g�os, ale natarczywe spojrzenie Bellis sugerowa�o, �e chce wiedzie�, jak jedzie si� dalej. � Potem s� Shatterjacks i Cromlech. � Poci�gn�� d�ugi �yk wina. � Ludzie z zewn�trz budz� w nich nerwowo��. To znaczy �ywi. Ale nasza kompania prezentowa�a si� bardzo mizernie. Od wielu miesi�cy w drodze, stracili�my czternastu ludzi. Ze �rodk�w lokomocji pos�ugiwali�my si� sterowcami, barkami, lamami i ptera- ptakami, setki kilometr�w przebyli�my pieszo. Mieszka�em tam wiele miesi�cy. Przywioz�em do Nowego Crobuzon mas� niezwyk�o�ci. Ale powiem pani, �e widzia�em rzeczy dziwniejsze ni� w tym mie�cie. � Bellis nie umia�a powiedzie� nic. Zmaga�a si� z tym, co us�ysza�a. Niekt�re z wymienionych przez niego nazw geograficznych by�y w gruncie rzeczy mitologiczne. My�l, �e m�g� odwiedzi� te krainy i mieszka� tam, na Jabbera!, by�a niezwyk�a, ale nie s�dzi�a, �eby k�ama�. � Dla wi�kszo�ci ludzi, kt�rzy pr�buj� tam dotrze�, ko�czy si� to �mierci� � powiedzia� rzeczowym tonem. � Ale je�li uda si� dosta� nad Zimne Pazury, zw�aszcza na drug� stron�, to po k�opocie. Jest dost�p do kopal� Shatterjack, sawann na p�noc od Hinter, i do wyspy Yanni Seckilli na Morzu Zimnego Pazura � a ich mieszka�cy s� ch�tni do robienia interes�w. Sp�dzi�em tam czterdzie�ci dni. Maj� mo�liwo�� handlowa� tylko z dzikusami z P�nocy, kt�rzy raz do roku przyp�ywaj� wiklinowymi �odziami obci�gni�tymi sk�r�, z takimi towarami jak suszone mi�so w paskach. A tego mo�na zje�� ograniczon� ilo��. � U�miechn�� si� szeroko. � Ale ich g��wny problem jest taki, �e Gengris blokuje dost�p do ich kraju od po�udnia, dlatego ka�dego, kto dotrze do nich z tego kierunku, traktuj� jak zaginionego brata� Jak si� uda, cz�owiek dysponuje informacjami, towarami i us�ugami, kt�re dla wszystkich innych s� niedost�pne. Dlatego mam pewien� uk�ad z parlamentem. St�d owa przepustka, kt�ra w okre�lonych okoliczno�ciach daje mi prawo dowodzenia statkami, daje mi pewne przywileje. Mog� dostarczy� miastu informacji, kt�rych nigdzie indziej nie zdob�d�.</p><p>��A zatem szpieg.</p><p>��Kiedy Seemly sze�� wiek�w temu przeby� Wezbrany Ocean i odkry� Bered Kai Nev, to jak pani my�li, co wi�z� w swoich �adowniach? �Gorliwa Mantyszka� to by� du�y statek, pani Bellis� � Urwa�, bo nie udzieli�a mu pozwolenia na zwracanie si� do niej w ten spos�b, ale nie zobaczy� u niej �adnych oznak dezaprobaty i kontynuowa� swoj� opowie��. � Wi�z� gorza�k�, jedwab, miecze i z�oto. Seemly chcia� nawi�za� kontakty handlowe. To otworzy�o dost�p do kontynentu wschodniego. Wszyscy odkrywcy, o kt�rych pani s�ysza�a: Seemly, Donleon, Brubenn, przypuszczalnie Libintos i sam cholerny Jabber byli handlarzami � m�wi� z dziecinnym entuzjazmem. � W�a�nie tacy ludzie jak ja wracaj� z mapami i wiadomo�ciami. Nikt nie ma lepszych informacji ni� my. Mo�emy przehandlowa� je w�adzom, takie mam zlecenie. Nie ma odkrywc�w czy naukowc�w, s� tylko kupcy. To kupcy podr�uj�cy do Suroch przywie�li z powrotem mapy Dagman Beyn, kt�re zosta�y u�yte podczas Wojen Pirackich. � Pozna� po minie Bellis, �e jej zdaniem ta historia nie stawia jego profesji w najlepszym �wietle. � Z�y przyk�ad � mrukn��, a ona nie umia�a powstrzyma� �miechu na widok jego skruchy.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>��Nie b�d� tutaj �y�a � powiedzia�a Bellis ko�o drugiej w nocy. Patrzy�a przez okno na gwiazdy. Potwornie �lamazarnie przesuwa�y si� po szybie, gdy holowniki obraca�y Armad�. � Nie podoba mi si� tutaj. Mam do nich �al, �e mnie uprowadzili. Potrafi� zrozumie�, dlaczego niekt�rym innym ofiarom z �Terpsychorii� to nie przeszkadza� � s�owa te mia�y by� lecznicz� ma�ci� na poczucie winy, kt�re zaszczepi� w ni� Johannes, ale zdawa�a sobie spraw�, �e jej wypowied� jest skandalicznie niewystarczaj�ca, �e umniejsza wag� wolno�ci przyznanej ludzkiemu frachtowi �Terpsychorii�. � Ale nie zamierzam sp�dzi� tutaj �ycia. Wracam do Nowego Crobuzon.</p><p>M�wi�a to z �elaznym przekonaniem, kt�re nie ca�kiem odczuwa�a.</p><p>��A ja nie � odpar�. � Lubi� tam wr�ci� i zaszale� po jakiej� podr�y� Kolacje w Chnum, tego typu sprawy� Ale nie m�g�bym mieszka� tam na sta�e. Rozumiem jednak, dlaczego tobie si� ono podoba. Widzia�em mn�stwo miast i �adne nie mo�e si� r�wna� z Nowym Crobuzon. Ale kiedy pob�d� tam d�u�ej ni� dwa tygodnie, dostaj� klaustrofobii. Czuj� si� osaczony przez brud, �ebractwo, ludzi i ob�ud�, kt�ra wylewa si� z parlamentu. Nawet jak jestem daleko od centrum: BilSantum, Flag Hill, Chnum, dalej czuj� si� tak, jakbym tkwi� w Dog Fenn albo Badside. Nie umiem zapomnie� o ich istnieniu. Musz� si� stamt�d wyrwa�. A co si� tyczy tych drani, kt�rzy rz�dz� miastem� � Jego radykalny brak patriotycznych uczu� zainteresowa� Bellis. W ko�cu Silas by� na �o�dzie w�adz Nowego Crobuzon i mimo �e wino troch� m�ci�o jej my�li, ani na chwil� nie zapomnia�a, �e to jego szefowie zmusili j� do ucieczki z miasta. Tymczasem Fennec najwyra�niej nie poczuwa� si� do �adnej lojalno�ci wobec nich. Szkalowa� w�adze crobuzo�skie z artystowsk� ironi�. � To s� w�e � ci�gn��. � Rudgutter i ca�a reszta. Nie mam do nich ani krzty zaufana. Psiakrew, bior� od nich pieni�dze. Skoro maj� ochot� p�aci� mi za rzeczy, kt�re z rado�ci� bym im powiedzia� i bez tego, to czy mam odm�wi�? Ale to nie s� moi przyjaciele. Nie czuj� si� w ich mie�cie bezpiecznie.</p><p>A wi�c konieczno�� �ycia tutaj nie jest dla ciebie katastrof�? � Pyta�a ostro�nie Bellis, pr�buj�c go wysondowa�. � Skoro nie darzysz Nowego Crobuzon wielk� mi�o�ci��</p><p id="spr044_141">��Nie, tego nie powiedzia�em � przerwa� jej ostrym tonem, stoj�cy m w jaskrawym kontra�cie z przyjazn� arogancj�, kt�r� przejawia� do tej pory. � Jestem Crobuzo�czykiem, Bellis. Chc� mie� jakie� miejsce, do kt�rego mog� wraca�. Nawet je�li tylko po to, by znowu je opu�ci�. Nie jestem wykorzeniony. Nie jestem tu�aczem. Jestem biznesmenem, kupcem, z baz� i domem w East Gidd, z przyjaci�mi i kontaktami w Nowym Crobuzon, gdzie zawsze wracam. Tutaj� jestem wi�niem. Nie kr�ci mnie taka przygoda i niech mnie szlag trafi, je�li tu zostan�.</p><p>Us�yszawszy te s�owa, Bellis otworzy�a kolejn� butelk� wina i nape�ni�a mu kieliszek.</p><p>��Co robi�e� na Salkrikaltorze? � spyta�a. � Jak zwykle interesy?</p><p>Fennec pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Wy�owili mnie. Patrole z Salkrikaltoru czasem pe�ni� s�u�b� setki mil morskich od miasta, sprawdzaj�c kraale. Jedna z ich jednostek wy�owi�a mnie na kra�cach Kana�u Bazyliszka. P�yn��em na po�udnie zdezelowanym, amonitowym batyskafem, ciekn�cym i bardzo powolnym. Raki z p�ycizn Sols poinformowa�y patrole o tym podejrzanym cebrzyku, telepi�cym si� skrajem ich miasteczka. � Wzruszy� ramionami. � Dosta�em furii, kiedy mnie wy�owili, ale my�l�, �e nale�a�o im podzi�kowa�. W�tpi�, czy dotar�bym do domu. Zanim spotka�em raka, kt�ry potrafi� mnie zrozumie�, byli�my ju� w Salkrikaltorze.</p><p>��Sk�d p�yn��e�? Z Wysp Jhesshul?</p><p>Fennec pokr�ci� g�ow� i przez d�u�sz� chwil� przygl�da� si� jej bez s�owa.</p><p>��Nic z tych rzeczy � odpar� w ko�cu. � Przyby�em zza g�r. By�em na Morzu Zimnego Pazura. W Gengris. � Bellis podnios�a raptownie g�ow�, gotowa roze�mia� si� albo prychn�� lekcewa��co, ale odst�pi�a od tego zamiaru na widok miny Fenneca, kt�ry pokiwa� powoli g�ow�. � W Gengris � powt�rzy� i zaskoczona Bellis odwr�ci�a wzrok.</p><empty-line/><p>Ponad p�tora tysi�ca kilometr�w na zach�d od Nowego Crobuzon znajdowa�o si� ogromne jezioro, szerokie na ponad sze��set kilometr�w � Jezioro Zimnego Pazura. Z jego p�nocnego ko�ca stercza� Przesmyk Zimnego Pazura, s�odkowodny korytarz szeroki na sto sze��dziesi�t, a d�ugi na ponad tysi�c dwie�cie kilometr�w. U swego p�nocnego kra�ca przesmyk nagle si� rozszerza�, odbija� na wsch�d prawie na ca�� szeroko�� kontynentu i zw�a� si� jak szpon� Jednym s�owem, przechodzi� w Morze Zimnego Pazura.</p><p>Zimne Pazury tworzy�y zesp� po��czonych ze sob� akwen�w, kt�ry ze wzgl�du na sw�j ogrom zas�ugiwa� na miano oceanu. Wielkie s�odkowodne, �r�dziemne morze, otoczone g�rami, buszem, moczarami i kilkoma zahartowanymi w bojach z natur�, odleg�ymi cywilizacjami, kt�re Fennec rzekomo zna�.</p><p>Od wschodu Morze Zimnego Pazura by�o oddzielone od s�onej wody Wezbranego Oceanu mierzej�: wst�g� skalistych g�r o szeroko�ci nieca�ych pi��dziesi�ciu kilometr�w. Ostry po�udniowy koniuszek morza � szpic szponu � znajdowa� si� prawie dok�adnie na p�noc od Nowego Crobuzon, oddalony o ponad tysi�c kilometr�w. Nieliczni podr�ni, kt�rzy wyprawiali si� tam z miasta, zawsze kierowali si� troch� na zach�d, aby dotrze� do w�d Morza Zimnego Pazura oko�o trzystu kilometr�w od jego po�udniowego wierzcho�ka. Pow�d? W z�batym wybrze�u tkwi�o jak wrz�d na ciele pewne niezwyk�e i niebezpieczne miejsce, co� pomi�dzy wysp�, p�zatopionym miastem i mitem. Ziemnowodna paskuda, o kt�rej cywilizowany �wiat nie wiedzia� prawie nic, poza tym, �e istnieje i jest gro�na.</p><p>Miejsce to nazywa�o si� Gengris.</p><p>Powiadano, �e mieszkaj� tam grindylow, wodne demony, potwory albo zwyrodnia�e krzy��wki m�sko-damskie, zale�nie od tego, w kt�r� wersj� kto� wierzy�. Powiadano, �e miejsce to jest nawiedzane przez upiory.</p><p>Grindylow b�d� Gengris � rozr�nienie mi�dzy nazw� rasy a nazw� miejsca by�o niejasne � kontrolowali po�udniow� cz�� Morza Zimnego Pazura z nieposkromion� si�� i okrutnym, kapry�nym izolacjonizmem. Ich wody by�y zab�jcze i niezbadane.</p><p>A tutaj Fennec utrzymywa�, �e� co, mieszka� tam?</p><p>��To nieprawda, �e nie ma tam przybysz�w z zewn�trz � m�wi�. Bellis zdo�a�a na tyle wyciszy� swoje my�li, aby go pos�ucha�. � Jest nawet troch� przedstawicieli rasy ludzkiej, urodzonych i wyhodowanych w Gengris� � Wykrzywi� usta. � S�owa �wyhodowanych� u�ywam z premedytacj�, natomiast co do rasy �ludzkiej� mia�bym ju� pewne w�tpliwo�ci. Im odpowiada, �e powszechnie uwa�aj� ich tam za ludzi. To jest kawa�ek piek�a w wodzie, poza granicami wszelkiej cywilizacji. Ale, kurcz�, handlowc�w traktuj� tak samo, jak wszyscy inni. Jest troch� vodyanoi, paru ludzi i inni� Sp�dzi�em tam ponad p�l roku. Nie neguj�, �e jest to najbardziej niebezpieczne ze wszystkich znanych mi miejsc na �wiecie. Kto�, kto handluje w Gengris, wie, �e zasady s� zupe�nie inne. �e nigdy si� tych zasad nie nauczy, �e nigdy ich nie zrozumie. Po sze�ciu tygodniach mojego pobytu w Gengris m�j najlepszy tamtejszy przyjaciel, vodyanoi z Jangsach, kt�ry mieszka� tam od siedmiu lat, handluj�c ze swoim ojczystym krajem, nagle przepad�. Nigdy si� nie dowiedzia�em, co si� z nim sta�o i dlaczego. By� mo�e obrazi� jednego z bog�w grindylow albo dostarczona przez niego dratwa nie by�a wystarczaj�co gruba.</p><p>��To dlaczego tam siedzia�e�?</p><p>��Bo je�li kto� umia� przetrwa�, bardzo si� op�aca�o � rozochoci� si� raptem. � W tamtejszych transakcjach handlowych nie ma �adnej logiki, nie ma sensu si� targowa� ani przekonywa�, �e lepiej si� zrobi, kupuj�c co innego. Prosz� o beczk� soli zmieszanej w r�wnych proporcjach ze szklanymi paciorkami. W porz�dku. �adnych pyta�, �adnych docieka�. Chc� to b�d� mieli. Mieszanka owocowa? Ju� si� robi. Dorsz, trociny, �ywica, grzyby, wszystko mi jedno. Bo, na Jabbera, gdy p�ac� kiedy s� zadowoleni, naprawd� si� op�aca.</p><p>��Ale wyjecha�e�.</p><p>��Wyjecha�em � westchn�� Fennec. Wsta� i zacz�� czego� szuka� w jej szafce kuchennej. Nie zareagowa�a na to. � Siedzia�em tam przez wiele miesi�cy, kupowa�em, sprzedawa�em, bada�em Gengris i okolic�, to znaczy nurkowa�em, i prowadzi�em dziennik � m�wi� odwr�cony do niej plecami, manipuluj�c przy czajniku. � Potem dosz�o do mnie, �e� zgrzeszy�em. �e grindylow gniewaj� si� na mnie i moje �ycie jest sko�czone, chyba �e szybko uciekn�.</p><p>��W czym im zawini�e�?</p><p id="spr045_144">��Nie mam poj�cia. Nie mam zielonego poj�cia. Mo�e dostarczone przeze mnie �o�yska kulkowe by�y nie z tego metalu co trzeba albo ksi�yc za�wieci� w okna niew�a�ciwego domu, albo zmar� kt�ry� z mag�w i grindylow uznali, �e to moja wina. Nie wiem. Wiedzia�em tylko, �e musz� wyjecha�. Zostawi�em par� rzeczy, aby skierowa� ich na fa�szywy trop. Zd��y�em dosy� dobrze pozna� po�udniow� cz�� Morza Zimnego Pazura. Grindylow staraj� si� utrzyma� to w tajemnicy przed przybyszami z zewn�trz, ale w moim wypadku im si� to nie uda�o. S� tunele, p�kni�cia w pa�mie g�rskim, kt�re oddziela Morze Zimnego Pazura od Wezbranego Oceanu. Tymi krecimi tunelami przedosta�em si� na wybrze�e� � Urwa� na chwil� i spojrza� przez okno na niebo. By�a prawie pi�ta rano. � Po wyp�yni�ciu na ocean kierowa�em si� na po�udnie, ale znios�o mnie na koniec kana�u. I tam znalaz�y mnie raki.</p><p>��I czeka�e� na statek z Nowego Crobuzon, �eby zabra� ci� do domu � powiedzia�a Bellis. Fennec przytakn�� ruchem g�owy. � Nasz p�yn�� w z�ym kierunku, dlatego postanowi�e� przej�� stery� dzi�ki uprawnieniom nadanym ci w tym li�cie.</p><p>Albo k�ama�, albo pomin�� jak�� istotn� cz�� prawdy. By�o to trywialnie oczywiste, lecz Bellis powstrzyma�a si� od komentarzy. Po co go n�ka�? Je�li zechce, to wype�ni luki w swojej opowie�ci.</p><p>Poprawi�a si� na krze�le, odstawiwszy wypit� do po�owy herbat� na nier�wn� pod�og�, i nagle zala�o j� takie zm�czenie, �e ledwo mog�a m�wi�. Zobaczy�a pierwsze chorowite �wiat�o jutrzenki i wiedzia�a, �e ju� za p�no, aby k�a�� si� spa�.</p><p>Fennec przygl�da� si� jej uwa�nie. Widzia�, �e pada z wyczerpania. By� bardziej rozbudzony od niej. Zrobi� sobie jeszcze jedn� herbat�, kiedy ataki senno�ci opada�y j� zewsz�d jak fale wody. Flirtowa�a ze snami.</p><p>Fennec zacz�� snu� opowie�ci o swoim pobycie w Cromlech. Opowiada� o zapachach miasta, o krzemiennym pyle, gniciu, ozonie, mirrze i przyprawach do balsamowania zw�ok. Opowiedzia� jej o wszech � przenikaj�cej ciszy, pojedynkach i wysokokastowych m�czyznach z zaszytymi ustami. Opisa� pochy�� Bonestrasse, z wielkimi domami po obu stronach ozdobnych katafalk�w, z Shatterjacks widocznymi u ko�ca tej przelotowej ulicy, a ci�gn�cymi si� ca�ymi kilometrami. M�wi� prawie godzin�.</p><p>Bellis siedzia�a z otwartymi oczami, otrz�saj�c si� od czasu do czasu, kiedy sobie przypomnia�a, �e nie �pi. Kiedy historie Fenneca przeskoczy�y o ponad dwa tysi�ce kilometr�w na wsch�d i zacz�� jej odmalowywa� malachitowe kaplice Gengris, dotar�o do jej �wiadomo�ci, �e na dworze narasta wrzawa i stukot, �e Armada budzi si� do �ycia. Wsta�a, wyg�adzi�a w�osy i ubranie i kaza�a Fennecowi wyj��.</p><p>��Dzi�kuj� ci, Bellis � powiedzia� od schod�w. Formalnie nie przeszli na ty, ale sztuczna za�y�o�� nocy jako� usprawiedliwia�a tak� form�. Teraz, kiedy s�o�ce wsta�o i doko�a roi�o si� od obudzonych ludzi, ju� tego w ten spos�b nie odczuwa�a. Nie zaprotestowa�a jednak udzielaj�c mu pozwolenia, aby kontynuowa� swoj� wypowied�. � Jeszcze raz ci dzi�kuj�. Za to, �e mnie nie wyda�a�. �e nie powiedzia�a� nic o li�cie. � Patrzy�a na niego bez s�owa ze �ci�gni�t� twarz�. � Do zobaczenia wkr�tce. Mam nadziej�, �e nie masz nic przeciwko temu.</p><p>Wci�� milcza�a, �wiadoma dystansu, jaki wprowadzi�o mi�dzy nich �wiat�o dzienne, oraz licznych luk w jego opowie�ciach. Ale owszem, nie mia�aby nic przeciwko temu, �eby znowu j� odwiedzi�. Ju� dawno nie rozmawia�a z nikim tak jak tej nocy.</p></section><section><title><p>Rozdzia� dziesi�ty</p></title><p>Tego ranka niebo by�o twarde i niemal puste, urozmaica�o je tylko kilka chmur.</p><p>Tanner Sack nie szed� do portu, tylko wy�ej, przez okr�ty przemys�owe, kt�re otacza�y jego dom. Obra� tras� ku niewielkiej gromadzie portowych �odzi, upstrzon� pubami i poprzecinan� bocznymi uliczkami. Szed� marynarskim krokiem, biodra pod�wiadomie kompensowa�y ka�dy przechy� chodnika.</p><p>Otacza�y go ceg�y i smo�owane belki. Odg�osy statk�w fabrycznych i platformy �Sorgo� pulsowa�y mu za plecami, nie mog�c za nim nad��y� w meandrach miasta. Jego macki ko�ysa�y si� bardzo delikatnie. By�y owini�te banda�ami nas�czonymi koj�c� s�on� wod�.</p><p>Zesz�ego wieczoru, trzeci raz z rz�du, Szekel nie wr�ci� do domu.</p><p>Znowu by� z Angevine.</p><p>Tanner my�la� o nich wci�� troch� zawstydzony swoj� zazdro�ci�. Zazdrosny o Szekla czy o Angevine � jego uczucia by�y za bardzo spl�tane, aby umia� to rozwik�a�. Pr�bowa� nie czu� si� porzucony, bo wiedzia�, �e nie ma do tego prawa. Postanowi�, �e niezale�nie od wszystkiego b�dzie si� opiekowa� ch�opakiem, �e b�dzie dmucha� dla niego w ognisko domowe, �e pu�ci go w �wiat w miar� mo�liwo�ci bez pretensji i uraz.</p><p>By�o mu po prostu smutno, �e sta�o si� to tak szybko.</p><empty-line/><p>Tanner widzia� maszty �Wielkiego Wschodniego� dominuj�ce nad sylwetk� miasta od strony sterburty. Aerostaty �eglowa�y jak batyskafy mi�dzy takielunkiem miasta. Zszed� na Targ Zimowej S�omy i brn�� mi�dzy �odziami zaczepiany przez sprzedawc�w, obijaj�c si� o porannych zakupowicz�w.</p><p>Woda by�a tutaj bardzo blisko, tu� pod stopami. Chlupota�a w szparach mi�dzy �odziami sk�adaj�cymi si� na bazar, g�sta od �mieci. Jej zapach i d�wi�k by�y mocne.</p><p>Na chwil� zamkn�� oczy i wyobrazi� sobie, �e unosi si� w ch�odnej morskiej wodzie. �e schodzi w d�, czuje coraz wi�ksze ci�nienie otulaj�cego go morza. Jego macki si�gaj� ku przep�ywaj�cym obok rybom. Pr�buj� si� rozezna� w tajemnicach spodniej strony miasta: w niewyra�nych, ciemnych kszta�tach w oddali, ogrodach morszczyn�w i alg.</p><p>Tanner poczu�, �e determinacja w nim opada i przyspieszy� kroku.</p><p>W Pami�cioimpulsowni omal si� nie zgubi�, bo nie zna� tej okolicy. Zajrza� do r�cznie naszkicowanego planu miasta. Szed� kr�tymi k�adkami wisz�cymi nad niskimi �odziami i za ozdobnie przemodelowanymi karawelami dotar� do �Walca Wydmowego�, kr�pej starej kanonierki. Na rufie statku chybota�a si� niestabilna z wygl�du wie�a, przywi�zana lin� odci�gow� do takielunku.</p><p>By�a to spokojna dzielnica. Nawet woda, snuj�ca si� mi�dzy tymi �odziami, sprawia�a wra�enie powolniejszej. Dzielnica po�ledniejszych taumaturg�w i aptekarzy, naukowc�w z Ksi��kowic.</p><p>W biurze na szczycie wie�y Tanner wyjrza� przez nier�wno wyci�te okno. Horyzont za wierc�cym si� krajobrazem statk�w chodzi� delikatnie w g�r� i w d�, bo �Walec Wydmowy� reagowa� na falowanie morza.</p><p>W j�zyku salt nie by�o s�owa oznaczaj�cego prze-tworzenie. Powa�ne usprawnienia czy zmiany nale�a�y do rzadko�ci. Do wi�kszych zada� � �agodz�cych skutki dzia�a� crobuzo�skich fabryk kary i tylko rzadko s�u��cych jakim� bardziej konstruktywnym celom � zatrudniano garstk� prze-twarzaczy, taumaturg�w-samouk�w, wyspecjalizowanych lekarzy i chorurg�w oraz, jak g�osi�a plotka, kilku ekspatriant�w z Nowego Crobuzon, kt�rzy przed laty szlifowali swoje umiej�tno�ci fachowe w karnej s�u�bie temu pa�stwu-miastu.</p><p>Na okre�lenie tych powa�nych zmian pos�ugiwano si� s�owem zaczerpni�tym z j�zyka ragamoll. To ono wype�nia�o usta Tannera.</p><p>Ponownie skierowa� wzrok na m�czyzn� cierpliwie czekaj�cego za biurkiem.</p><p>��Potrzebuj� waszej pomocy � powiedzia� Tanner niepewnym g�osem. � Chc� zosta� prze-tworzony.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Tanner d�ugo si� nad tym zastanawia�.</p><p>Jego oswajanie si� z morzem by�o dla niego jak d�ugie, rozci�gni�te w czasie narodziny. Ka�dego dnia sp�dza� coraz wi�cej czasu pod wod� z kt�r� coraz lepiej mu si� obcowa�o. Jego nowe ko�czyny ca�kowicie si� przystosowa�y, by�y r�wnie silne i prawie tak samo chwytne jak jego w�asne ramiona i r�ce.</p><p>Dawniej z zazdro�ci� patrzy�, jak delfin Bastard John pe�ni s�u�b� wartownicz�, sun�c przez s�on� wod� tym jedynym w swoim rodzaju ruchem � na przyk�ad, aby ukara� jakiego� leniuchuj�cego robotnika brutalnym pchni�ciem, obserwowa�, jak spuszczaj� si� do wody raki z p�zatopionych statk�w, zastyg�ych w chwili swego unicestwienia, zamarynowanych w czasie, albo ci nie dziwaczni ludzie-ryby z Cieplarni, nie ograniczani uprz꿹 ani �a�cuchami.</p><p>Po wynurzeniu Tanner czu�, �e jego macki zwisaj� ci�ko i niewygodnie, ale pod wod�, w sk�rzano-mosi�nej uprz�y, czu� si� sp�tany i ubezw�asnowolniony. Chcia� p�ywa� swobodnie, w poziomie, do g�ry, ku �wiat�u, a nawet� tak, nawet w d�, do zimnych, milcz�cych ciemno�ci.</p><p>By�o tylko jedno rozwi�zanie. Zastanawia� si� nad wnioskiem do w�adz portowych o dotacj�, kt�rej z pewno�ci� by mu udzielono, bo zyskaliby niesko�czenie wydajniejszego pracownika. Ale w miar� jak mija�y dni i wzrasta�a jego determinacja, zrezygnowa� z tego planu i zacz�� chomikowa� oczka i flagi.</p><p>Tego ranka, kiedy Szekel by� u Angevine, a bezchmurne niebo dmucha�o Tannerowi w oczy s�onym powietrzem, nagle zda� sobie spraw�, �e absolutnie i bez �adnych zastrze�e� chce to zrobi�. I z wielk� rado�ci� u�wiadomi� sobie, �e nie zamierza prosi� o pieni�dze; nie dlatego, �e si� wstydzi, �e jest zbyt dumny, ale dlatego, �eby decyzja ta by�a w stu procentach i jednoznacznie jego w�asna.</p><empty-line/><p>Szekel, gdy nie by� z Angevine � a czas ten wydawa� mu si� jak sen � przebywa� w bibliotece i przerabia� sterty ksi��eczek dla dzieci.</p><p>Przebrn�� przez <emphasis>Bohaterskie jajo. </emphasis>Za pierwszym razem zaj�o mu wiele godzin. Potem przeczyta� t� ksi��k� jeszcze wiele razy, pr�buj�c to robi� coraz szybciej. Zapisywa� s�owa, kt�rych nie uda�o mu si� odczyta� i powoli wypowiada� d�wi�ki, jeden po drugim, p�ki z us�yszanych kszta�t�w nie wy�oni� si� sens.</p><p>Z pocz�tku sz�o mu ci�ko i nienaturalnie, ale stopniowo wdro�y� si� w ten proces. W k�ko czyta� <emphasis>Bohaterskie jajo, </emphasis>coraz szybciej i szybciej niezainteresowany fabu��, ale g�odny bezprecedensowego doznania, �e z kartki papieru przychodzi do niego sens, wyskakuje zza liter jak uciekinier. By�o to tak intensywne i rozstrajaj�ce prze�ycie, �e dostawa� od tego md�o�ci. Skierowa� swoj� technik� czytania na inne s�owa.</p><p>By� nimi otoczony: szyldy widoczne na ulicy handlowej za oknami, napisy w ca�ej Armadzie, mosi�ne tabliczki w jego rodzinnym mie�cie, w Nowym Crobuzon, milcz�ca wrzawa liter � wiedzia�, �e ju� nigdy nie b�dzie g�uchy na te s�owa.</p><p>Szekel sko�czy� <emphasis>Bohaterskie jajo </emphasis>i zakipia�a w nim w�ciek�o��.</p><p>�Czemu nikt mi nie powiedzia�?� � pomy�la� rozjuszony. �Co za skurwiel ukrywa� to przede mn�?�</p><empty-line/><p>Kiedy Szekel przyszed� do ma�ego biura Bellis ko�o czytelni g��wnej, jego postawa zaskoczy�a j�.</p><p>Po nocnej wizycie Fenneca by�a bardzo zm�czona, ale wysili�a si� i skoncentrowa�a uwag� na Szeklu. Spyta�a, jak mu idzie czytanie. Ze zdziwieniem stwierdzi�a, �e zapa�, z jakim jej odpowiedzia�, wzruszy� j�.</p><p>��Jak si� ma Angevine? � spyta�a.</p><p>Szekel pr�bowa� si� odezwa�, ale nie potrafi�. Bellis zbada�a go wzrokiem.</p><p>Spodziewa�a si� nastoletnich przechwa�ek i g�rnolotnych wyzna�, ale Szekel by� wyra�nie sparali�owany uczuciami, kt�rych nie nauczy� si� prze�ywa�. Sp�yn�a na ni� nieoczekiwana fala tkliwo�ci.</p><p>��Troch� si� martwi� o Tannera � powiedzia� powoli. � To m�j najlepszy kumpel i my�l�, �e czuje si� troch� porzucony. Nie zamierzam go ola�. To m�j najlepszy kumpel.</p><p>Zacz�� m�wi� o swoim przyjacielu Tannerze Sacku i mi�dzy wierszami nie�mia�o jej przekaza�, jak stoj� sprawy mi�dzy nim a Angevine.</p><p>U�miechn�a si� w duchu. Dojrza�a metoda, kt�r� Szekel zastosowa� bardzo sprawnie.</p><p>Powiedzia� jej o ich domu na statku fabrycznym. Powiedzia� jej o wielkich kszta�tach, kt�re Tanner widzia�-nie widzia� pod wod�. Zacz�� odczytywa� s�owa z pude� i ksi��ek w pokoju. Wymawia� je g�o�no i zapisywa� na kartkach papieru, rozbijaj�c je na sylaby, ka�de s�owo traktowa� z jednakowym analitycznym brakiem zainteresowania. Zaimek, czasownik, rzeczownik, nazwa w�asna � jeden pies.</p><p>Kiedy z wysi�kiem przesuwali pud�o ze skryptami botanicznymi drzwi biura otworzy�y si� i wszed� starszy pan z prze-tworzon� kobiet� � Szekel wytrzeszczy� oczy i ruszy� w ich stron�.</p><p>��Ange� � zacz��, ale kobieta � kt�ra toczy�a si� na klekocz�cej blaszanej maszynerii zast�puj�cej nogi � pokr�ci�a szybko g�ow� i splot�a ramiona na piersiach. Siwow�osy m�czyzna odczeka�, a� sko�czy si� niewerbalna interakcja Angevine i Szekla. Patrz�c na niego nieufnie, Bellis u�wiadomi�a sobie, �e jest to cz�owiek, kt�ry przywita� si� z Johannesem na pok�adzie. Tintinnabulum.</p><p>By� muskularny i jak na sw�j wiek, dobrze si� trzyma�. S�dziwa, brodata twarz, uj�ta w si�gaj�ce poni�ej ramion kud�y siwych w�os�w, wygl�da�a jak przeszczepiona do m�odszego cia�a. Skierowa� spojrzenie na Bellis.</p><p>��Czy m�g�by� nas na chwil� zostawi�, Szekel? � powiedzia�a spokojnie Bellis, ale Tintinnabulum zaprotestowa�:</p><p>��Nie ma takiej konieczno�ci. � Jego g�os by� jaki� odleg�y, dostojny i melancholijny. Starzec przeszed� na ragamollszczyzn�, kt�r� pos�ugiwa� si� biegle i z dobrym akcentem. � Pochodzi pani z Nowego Crobuzon, prawda? � Milcza�a, ale on pokiwa� g�ow� w taki spos�b, jakby mu odpowiedzia�a. � Rozmawiam ze wszystkimi bibliotekarzami, zw�aszcza takimi jak pani, kataloguj�cymi nowe nabytki.</p><p>�Co ty o mnie wiesz?� � pomy�la�a Bellis. �Co Johannes ci powiedzia�? A mo�e mnie chroni, mimo �e si� pok��cili�my?�</p><p id="spr046_151">��Mam tutaj� � Tintinnabulum wyj�� kartk� papieru. � Mam tutaj list� autor�w ksi��ek, na kt�rych odszukaniu najbardziej nam zale�y. S� to pisarze bardzo nam przydatni w naszej pracy. Poprosimy Pani� o pomoc. Mamy cz�� prac niekt�rych z tych autor�w i byliby�my bardzo szcz�liwi, gdyby uda�o si� znale�� inne. O niekt�rych wiemy, �e napisali konkretne pozycje. Na temat pozosta�ych dysponujemy tylko pog�oskami. Jak pani zobaczy, w katalogu s� prace trzech po�r�d nich� o tych ksi��kach wiemy, ale jeste�my zainteresowani znalezieniem innych� Mo�e si� zdarzy�, �e kt�re� z tych nazwisk wyskocz� w nast�pnej partii ksi��ek. Inna mo�liwo�� to, �e ich prace od wiek�w znajduj� si� w zasobach biblioteki, zagubione na p�kach. Sta rannie przeszukali�my odpowiednie dzia�y: biologiczny, filozoficzny, taumaturgiczny, oceanologiczny. Nic nie znale�li. Mogli�my jednaj co� przeoczy�. Chcieliby�my, �eby pani zwraca�a uwag� na wszystkie ksi��ki, kt�re pani kataloguje, zar�wno nowe, jak i znalezione za p�kami. Dwie z tych pozycji, nie pochodz�ce z Nowego Crobuzon, s� stare. � Bellis wzi�a do r�ki list�, spodziewaj�c si�, �e b�dzie bardzo d�uga. Tymczasem na samym �rodku kartki widnia�y napisane na maszynie zaledwie cztery nazwiska. �adne z nich nic jej nie m�wi�o. � To jest trzon naszej listy � wyja�ni� Tintinnabulum. � Znacznie d�u�sza wersja zostanie wywieszona ko�o biurek, ale chcemy, �eby zapami�ta�a pani te cztery nazwiska i mia�a baczenie na prace tych autor�w.</p><p>�Marcus Halprin�. Nazwisko crobuzo�skie. Przesuwaj�c si� wraz z Tintinnabulumem w stron� drzwi, Angevine dawa�a Szeklowi ukradkowe znaki. �Uhl-Hagd-Shajjer, w transliteracji� � przeczyta�a i skomentowa�a w my�lach, a obok pisownia oryginalna: zestaw pochy�ych piktogram�w, w kt�rych rozpozna�a lunarn� kaligrafi� z Khadoh. Poni�ej trzecie nazwisko: �A.M. Fetchpaw�, znowu crobuzo�skie.</p><p>��Halprin i Fetchpaw to pisarze wzgl�dnie wsp�cze�ni � powiedzia� Tintinnabulum od drzwi. � Dwaj pozostali w naszej ocenie s� wcze�niejsi, przypuszczalnie o jedno stulecie. Zostawimy pani� z pani obowi�zkami, panno Coldwine. Gdyby pani co� znalaz�a, prosz� zg�osi� si� do mnie na m�j statek. �Kastor�, w dziobowej cz�ci Niszczukow�d. Mog� pani� zapewni�, �e ka�dy, kto nam pomo�e, zostanie wynagrodzony.</p><p>�Co ty tam o mnie wiesz?� � pomy�la�a Bellis z niepokojem, kiedy drzwi si� zamkn�y.</p><p>Westchn�a i ponownie obejrza�a kartk�. Szekel zagl�dn�� jej przez rami� i zacz�� niepewnie odczytywa� nazwiska.</p><p>�Kr�ach Aum� � przeczyta�a wreszcie Bellis, nie zwa�aj�c na Szekla, kt�ry sylabizowa� powoli. �Jakie egzotyczne� � pomy�la�a z przek�sem, patrz�c na pismo, archaiczny wariant ragamoll. �Johannes wspomnia� o tobie. To nazwisko w kettai�.</p><empty-line/><p>W katalogach by�y po dwa woluminy Halprina i Fetchpawa: <emphasis>Polemiki z Benchamburgiem: radykalna teoria wody </emphasis>tego pierwszego � w dw�ch tomach � oraz <emphasis>Ekologie morskie </emphasis>i <emphasis>Biofizyka wody morskiej </emphasis>tego drugiego.</p><p>Uhl-Hagd-Shajjer m�g� si� poszczyci� spor� liczb� prac w katalogu ksi��ek z Khadoh o obj�to�ci �rednio oko�o czterdziestu stron. Bel1is by�a dostatecznie obznajomiona z alfabetem ksi�ycowym, aby odcyfrowa� brzmienie tytu��w, ale nie mia�a poj�cia, co one znacz�. Ksi��ek autorstwa Kr�acha Auma nie by�o w og�le.</p><empty-line/><p>Bellis patrzy�a, jak Szekel uczy si� czyta�, grzebie w kartkach, na kt�rych wypisa� trudne s�owa, uzupe�nia je podczas ich wymawiania, kopiuje s�owa z le��cych doko�a gazet, z szufladek katalogowych, z listy nazwisk zostawionej przez Tintinnabuluma. Wygl�da�o to tak, jakby ch�opiec umia� kiedy� czyta� i teraz od�wie�a� t� umiej�tno��.</p><p>O pi�tej usiad� z ni� nad <emphasis>Bohaterskim jajem. </emphasis>Na jej pytania o przygody jaja odpowiada� z niemal komiczn� precyzj�. Wypowiada�a nieznane mu s�owa, sylaba po sylabie, pomaga�a mu zorientowa� si� w zam�cie niemych lub r�nie wymawianych liter. Powiedzia� jej, �e przygotowa� si� ju� z innej ksi��ki, kt�r� przeczyta� tego dnia w bibliotece.</p><p>Tego wieczoru Bellis po raz pierwszy napisa�a w li�cie o Silasie Fennecu. Kpi�a z jego pseudonimu, ale przyzna�a, �e po wielu dniach sp�dzonych samotnie towarzystwo tego aroganta sprawi�o jej ulg�. Kontynuowa�a lektur� <emphasis>Esej�w o zwierz�tach </emphasis>Johannesa. Zastanawia�a si�, czy Fennec przyjdzie znowu, a kiedy nie przyszed�, po�o�y�a si� do ��ka rozdra�niona i znudzona.</p><p>Nie po raz pierwszy �ni�a o rzecznej wyprawie do Zatoki �elaznej.</p><empty-line/><p>Tannerowi �ni�o si�, �e jest prze-twarzany.</p><p id="spr047_152">Znowu trafi� do fabryki kar w Nowym Crobuzon, gdzie przez wiele rozdzieraj�cych, zamroczonych minut b�lu i upokorzenia przyszywano mu dodatkowe ko�czyny. Powietrze znowu rozbrzmia�o industrialnymi ha�asami i krzykami, a Tanner le�a� przypi�ty do pozaciekanego drewna, ale tym razem nachylony nad nim m�czyzna nie by� biotaumaturgiem w masce, tylko armadyjskim cho rurgiem.</p><p>Tak samo jak na jawie chorurg pokaza� mu rysunki anatomiczne jego cia�a, z zaznaczonymi na czerwono miejscami przeznaczonymi do zmiany, podobnymi do poprawek w szkolnym zeszycie dziecka. B�dzie bola�o? � spyta� Tanner i fabryka kar zblak�a, sen te�.</p><p>Pytanie pozosta�o. �B�dzie bola�o?� � pomy�la�, le��c w swoim pokoju, w kt�rym od niedawna mieszka� sam.</p><p>Ale kiedy zszed� pod wod�, ponownie ogarn�a go t�sknota i zda� sobie spraw�, �e mniej si� boi b�lu ni� wiecznie go trawi�cego pragnienia.</p><empty-line/><p>Angevine surowym tonem powiedzia�a Szeklowi, jak ma si� zachowywa�, gdy ona pracuje.</p><p>��Nie mo�esz tak do mnie zagadywa�, ch�opcze. Pracuj� u Tintinnabuluma od lat. Niszczukowody p�ac� mi za opiek� nad nim, odk�d go sprowadzili. Dobrze mnie wyszkoli� i jestem mu winna lojalno��. Trzymaj si� ode mnie z daleka, kiedy pracuj�, rozumiesz? � Ostatnio z regu�y m�wi�a do niego w salt, zmuszaj�c go do nauki tego j�zyka � by�a wobec niego bezwzgl�dna, bo chcia�a jak najszybciej przyswoi� go miastu. Odwr�ci�a si� do wyj�cia, ale Szekel j� zatrzyma� i powiedzia� zaj�kliwie, �e chyba nie przyjdzie tego wieczoru do jej kajuty, �e chyba powinien nocowa� u Tannera, kt�ry ma lekk� chandr�.</p><p>��Dobrze o tobie �wiadczy, �e o nim my�lisz � powiedzia�a. Pod wieloma wzgl�dami bardzo szybko dojrzewa�. Lojalno��, po��danie i mi�o�� nie wystarcza�y jej. Prawdziw� nami�tno�� budzi�o w niej to cz�ste wyzieranie m�czyzny spod dziecka, kt�rego skorup� z siebie zrzuca�. Macierzy�ska czu�o�� przeradza�a si� w niej wtedy w co� twardszego, bardziej prymitywnego i zawrotnego. � Po�wi�� mu jeden wiecz�r, a do mnie przyjd� jutro, m�j kochanku.</p><p>To ostatnie s�owo powiedzia�a z rozmys�em. Szekel uczy� si� z wdzi�kiem przyjmowa� takie prezenty.</p><empty-line/><p>Szekel sp�dza� w bibliotece samotne godziny, w otoczeniu drewna, papieru welinowego, delikatnie butwiej�cej sk�ry i ksi��kowego kurzu. Trzyma� si� dzia�u w ragamoll, maj�c wok� siebie ksi��ki, kt�re ostro�nie zdejmowa� z p�ek i otwiera�. Teksty i obrazy le�a�y na pod�odze jak kwiaty. Powoli przyswaja� sobie opowie�ci o kaczkach, ubogich ch�opcach, kt�rzy zostali kr�lami, bitwach z tra�owcami i historii Nowego Crobuzon.</p><p>Zapisywa� ka�de k�opotliwe s�owo, kt�rego d�wi�ki pr�bowa�y mu si� wymkn��: pszczo�a, szabla, charkot, Jhesshul, Kr�ach. �wiczy� je bez ustanku.</p><p id="spr049_154">Wszystkie ksi��ki trzyma� przy sobie i odk�ada� na p�k� dopiero na koniec dnia, nie wed�ug niezrozumia�ych dla niego sygnatur, tylko zgodnie z w�asnym systemem mnemotechnicznym: ta idzie mi�dzy du�y czerwony i ma�y niebieski grzbiet, ta idzie na koniec obok ksi��ki z obrazkiem statku powietrznego.</p><p>Zdarzy� si� jeden straszny moment paniki. Szekel zdj�� z p�ki ksi��k� i kszta�ty w �rodku, wszystkie litery, by�y jego przyjaci�mi, ale kiedy usiad� nad nimi i zacz�� je wypowiada�, czekaj�c, a� zabrzmi� mu w g�owie s�owa, wyszed� z tego be�kot. Szekel wpad� w roztrz�sienie, s�dz�c, �e utraci� to, co zdoby�.</p><p id="spr050_155">Potem jednak zda� sobie spraw�, �e wzi�� ksi��k� z p�ki na lewo od dzia�u w ragamoll, �e alfabet jest wsp�lny z niedawno opanowanym przez niego, ale uk�ada si� w inny j�zyk. Szekel zbarania�, uzmys�owiwszy sobie, �e ryty, kt�re po kona�, spe�niaj� to samo zadanie dla ludzi, kt�rzy w og�le nie umieliby si� ze sob� porozumie�. U�miechn�� si� szeroko na t� my�l. Ta literkowa wsp�lnota ucieszy�a go.</p><p>Otwiera� kolejne obcoj�zyczne tomy i produkowa� albo pr�bowa� produkowa� d�wi�ki odpowiadaj�ce literom, po czym �mia� si� z tego, jak dziwnie brzmi�. Usi�owa� powi�za� obrazki ze s�owami i stawia� ostro�n� hipotez�, �e w owym j�zyku to konkretne skupisko liter oznacza ���d��, a tamto �ksi�yc�.</p><p>Szekel powoli oddala� si� od dzia�u ragamollskiego, na chybi� trafi� bra� ksi��ki i wpatrywa� si� w zawarte w nich nieprzeniknione historie, zmierza� d�ugimi korytarzami ksi��ek dla dzieci, po czym dotar� do nowych rega��w. Tam otworzy� ksi��k� z pismem zupe�nie niepodobnym do tego, kt�re zna�. Roze�mia� si�, zachwycony tymi dziwnymi zawijasami.</p><p id="spr051_155">Poszed� dalej i znalaz� kolejny alfabet, a p�niej jeszcze jeden. Przez wiele godzin z fascynacj� i zdziwieniem penetrowa� nieragamollskie p�ki. Te pozbawione sensu s�owa i nieczytelne alfabety budzi�y w nim nie tylko nabo�n� cze�� wobec �wiata, ale r�wnie� resztki fe tyszyzmu, kt�remu ulega� w czasach, kiedy wszystkie ksi��ki istnia�y dla niego w takiej formie jak te � by�y niemymi przedmiotami kre�lonej masie, rozmiarach i barwie, ale pozbawionymi tre�ci.</p><p id="spr052_155">A jednak co� si� zmieni�o. To ju� nie to samo, kiedy patrzy si� na te stronice ze �wiadomo�ci�, �e mia�yby sens dla jakiego� cudzoziemskiego dziecka, tak jak <emphasis>Bohaterskie jajo</emphasis>, <emphasis>Historia Nowego Crobuzon </emphasis> czy <emphasis>Osa w peruce </emphasis>otworzy�y przed nim skarbiec swojego znaczenia.</p><p>Ksi��kom napisanym w niskim i wysokim kettai, sunglari, lubbock i khadohi przygl�da� si� z rodzajem fascynacji, t�sknoty za utracon� niepi�mienno�ci�, chocia� ani przez moment nie mia� ch�ci do niej wraca�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� jedenasty</p></title><p>O zachodzie s�o�ca Silas czeka� na Bellis, kt�ra wy�oni�a si� spod pok�adu �Pinchermama�. Wypatrywa� jej oparty o reling. U�miechn�� si� na jej widok.</p><p>Jedli razem i rozmawiali, sonduj�c si� nawzajem delikatnie. Bellis nie umia�a powiedzie�, czy cieszy si� ze spotkania z nim konkretnie, czy te� po prostu ma dosy� samotno�ci. Tak czy owak, dobrze si� czu�a w jego towarzystwie.</p><p>Silas wyst�pi� z pewn� propozycj�. By� czwarty bookdi jastrz�biego dzioba, czyli dzie� krwi strupodziej�w, i w okr�gu Tobietw�j odbywa�o si� du�e �wi�to walki. Mia�o si� zjawi� kilku spo�r�d najlepszych wojownik�w z okr�gu Alozowice, aby popisa� si� swoimi umiej�tno�ciami. Czy widzia�a kiedy� <emphasis>mortu crutt, </emphasis>czyli walk� tupan�?</p><p>Bellis wymaga�a przekonywania. W Nowym Crobuzon nigdy nie zaszczyci�a swoj� obecno�ci� cyrku gladiator�w w Cadnebar ani �adnej z jego pomniejszych imitacji. Tego rodzaju potyczki uwa�a�a za odra�aj�ce, a przede wszystkim nudne. Silas nie poddawa� si�. Bellis przyjrza�a mu si� bacznie i dosz�a do wniosku, �e jego pragnienie obejrzenia tych walk nie jest motywowane ani sadyzmem, ani podgl�daczem: nie wiedzia�a, co si� za nim kryje, ale by�a pewna, �e co� mniej prymitywnego. A mo�e prymitywnego w inny spos�b.</p><p>Wiedzia�a r�wnie�, �e ma wielk� ochot� z nim p�j��.</p><empty-line/><p>Aby dotrze� do dzielnicy Tobietw�j, przeszli nad Alozowicami, gdzie mieszkali strupodzieje. Taks�wka powietrzna statecznie sun�a obok patykowatej wie�y d�wigar�w na rufie wielkiego �elaznego �Cz�ekozwierza� i dalej, ku sterburcie.</p><p>Bellis nigdy wcze�niej tu nie by�a. �Najwy�szy czas� � pomy�la�a ze wstydem. Podj�a postanowienie, �e spr�buje zrozumie� miasto, ale grozi�o jej, �e ta determinacja przyga�nie i przerodzi si� w mglist� chmur� depresji.</p><p>Arena walk znajdowa�a si� opodal okr�tu flagowego okr�gu Tobietw�j, du�ego klipra z �aglami poci�tymi w dekoracyjne wzory, w g�szczu bocznych uliczek tej kupieckiej dzielnicy. By� to kr�g ma�ych �odzi z wznosz�cymi si� rz�dami �awek i ko�em morskiej wody po�rodku. W roli prywatnych lo�y dla bogaczy wyst�powa�y wystawne gondole podwieszone do sterowc�w.</p><p>Funkcj� sceny pe�ni�a drewniana platforma okolona mosi�nymi lampami gazowymi i bary�kami, kt�re utrzymywa�y j� na powierzchni. Tak wygl�da� stadion: kr�g przerobionych �odzi i balon�w wok� kawa�ka deski z odzysku.</p><p>B�yskaj�c pieni�dzmi i lapidarnym s�owem, Silas przekona� dw�ch kibic�w, aby zrobili im miejsce w pierwszym rz�dzie. �ciszonym g�osem przedstawia� Bellis siedz�ce wok� nich osobisto�ci i stosunki polityczne.</p><p>�To jest wezyr okr�gu Tobietw�j, kt�ry przyszed� odzyska� pieni�dze stracone na pocz�tku kwarty�. �Ta kobieta w welonie nigdy nie pokazuje twarzy. Podobno jest cz�onkiem rady w Bud�. Bellis bez przerwy myszkowa�a wzrokiem po widowni.</p><p>Sprzedawcy handlowali jedzeniem i winem z przyprawami, a bukmacherzy krzykiem podawali stawki. �wi�to by�o bezpretensjonalne i plebejskie, jak wi�kszo�� tego, co si� dzia�o w okr�gu Tobietw�j.</p><p>Widownia bynajmniej nie sk�ada�a si� wy��cznie z ludzi.</p><p>��Gdzie s� strupodzieje? � spyta�a Bellis.</p><p>Silas zacz�� jej pokazywa� r�ne, z pozoru przypadkowe miejsca na widowni. Bellis mia�a wra�enie, �e Fennec mierzy palcem w ludzi, ale byli zbyt kr�pi i wygl�dali na naprawd� silnych, a sk�r� mieli przebarwion� na szaro i poznaczon� bliznami.</p><p>Zabrzmia�y krwiorogi i na skutek chymicznych sztuczek �wiat�a sceny buchn�y czerwieni�. Widownia zarycza�a entuzjastycznie. Dwa miejsca dalej Bellis zobaczy�a kobiet�, kt�rej fizjonomia zdradza�a strupodzieja. Osoba ta nie skandowa�a i nie krzycza�a, tylko przeczeka�a prostacki entuzjazm. Bellis zauwa�y�a, �e inni strupodzieje reaguj� podobnie: ze stoickim spokojem czekaj� na rytualne pojedynki.</p><p>�Og�lna ��dza walki jest przynajmniej szczera� � pomy�la�a Bellis z pogard�. Liczba bukmacher�w wskazywa�a, �e jest to ca�y przemys� na przek�r twierdzeniom tym z Alozowic. Bellis z radosnym zdziwieniem zda�a sobie spraw�, �e w napi�ciu czeka na rozw�j wydarze�. �e jest ca�a przej�ta.</p><empty-line/><p>Kiedy pierwsi trzej zawodnicy zostali przetransportowani na scen�, widownia ucich�a. Strupodzieje, odziani tylko w przepaski biodrowe, wst�pili na platform� i ustawili si� w tr�jk�t twarzami ku widowni.</p><p>Wszyscy byli muskularni, a ich szara sk�ra wygl�da�a bezbarwnie w gejzerach gazowego �wiat�a.</p><p>Jeden z m�czyzn sta� z twarz� skierowan� dok�adnie w jej stron�. �wiat�a z pewno�ci� go o�lepia�y, ale Bellis ho�ubi�a fantazj�, �e jest to prywatny wyst�p przeznaczony wy��cznie dla jej oczu.</p><p>Zawodnicy ul�kli i obmyli si�, ka�dy z miski dymi�cego naparu w kolorze zielonej herbaty. Bellis zobaczy�a li�cie i p�ki.</p><p>Nagle wytrzeszczy�a oczy ze zdumienia. Ka�dy zawodnik wyj�� z miski n� i trzyma� nieruchomo. Ociekaj�ce naparem klingi by�y zakrzywione jak hak albo szpon. No�e do obdzierania ze sk�ry. Narz�dzia do karbowania, odkrawania cia�a.</p><p>�Tymi no�ami walcz�?� � chcia�a spyta� Silasa, ale nag�e sapni�cie widowni �ci�gn�o jej uwag� z powrotem na scen�. Sama krzykn�a u�amek sekundy p�niej.</p><p>Strupodzieje wyrzynali bruzdy we w�asnych cia�ach.</p><p>Wojownik znajduj�cy si� na wprost Bellis agresywnymi ci�ciami zaznacza� kontury swoich mi�ni. Wsun�� n� pod sk�r� ramienia, po czym z chirurgiczn� precyzj� narysowa� czerwon� kresk� ��cz�c� mi�sie� naramienny z bicepsem.</p><p>Krew jakby zawaha�a si� przez chwil�, a potem zakwit�a rzygni�ciem, trysn�a ze szczeliny jak wrz�ca woda, wylewa�a si� wielkimi chlustami, jakby ci�nienie w �y�ach m�czyzny by�o niepomiernie wi�ksze ni� w �y�ach Bellis. Czerwona ciecz p�dzi�a po sk�rze makabryczn� plam�, a on fachowo obraca� ramieniem, nadaj�c krwi bieg wedle jakiego� schematu, kt�rego Bellis nie dostrzega�a. Czeka�a, a� kaskada posoki zachlapie scen�, co nie nast�pi�o. Oddech stan�� jej gardle, kiedy zobaczy�a, �e krew krzepnie.</p><p>La�a si� z ran wielkimi bry�ni�ciami, substancja krwi wypi�trza�a si� i Bellis ujrza�a, �e na brzegach rany powsta�y tamy zakrzep�ej krwi, pot�ne jej naro�le, czerwie� b�yskawicznie przebarwia�a si� na br�zowo, niebiesko i czarno i zastyga�a w krystaliczne turnie stercz�ce par� centymetr�w od sk�ry.</p><p>Krew sp�ywaj�ca po ramieniu r�wnie� krzep�a, rozprzestrzeniaj�c si� z nieprawdopodobn� pr�dko�ci� i zmieniaj�c kolor jak �ywotna ple��. Od�amki tkanki strupowej przymarza�y jak s�l albo l�d.</p><p>M�czyzna ponownie zanurzy� kling� w zielonej cieczy i ci�� dalej podobnie jak jego koledzy z ty�u. Skrzywi� si�, aby odepchn�� b�l. W nacinanych miejscach krew eksplodowa�a, p�yn�a wy��obieniami jego anatomii i twardnia�a w abstrakcyjn� zbroj�.</p><p>��Ta zielona ciecz to napar, kt�ry spowalnia koagulacj�. Pozwala im kszta�towa� zbroj� � szepn�� Silas do Bellis. � Ka�dy wojownik wykonuje ci�cia wed�ug w�asnego wzoru. To nale�y do ich wyszkolenia. M�czy�ni o szybkich ruchach nacinaj� si� i tak kieruj� krew, �eby stawy pozosta�y swobodne, i przykrawaj� nadmiar zbroi. Wolniejsi i silniejsi rze�bi� w strupach, a� s� tak niezdarni i ci�kozbrojni jak konstrukty.</p><p>Bellis nie mia�a ochoty si� odzywa�.</p><p>Makabryczne, staranne przygotowania m�czyzn musia�y troch� potrwa�. Ka�dy z nich po kolei nacina� twarz, klatk� piersiow�, brzuch i uda, hoduj�c jedyn� w swoim rodzaju pow�ok� zaschni�tej krwi: stwardnia�e pancerze, nagolenniki, napier�niki i he�my o nieregularnych brzegach i zabarwieniu; przypadkowe stalagmity podobne do wyciek�w lawy, zarazem organiczne i mineralne.</p><p>Pracowity akt nacinania przyprawi� Bellis o rewolucj� w �o��dku. Widok zbroi tak pieczo�owicie hodowanej w b�lu zaskoczy� j�.</p><empty-line/><p>Po tych okrutnych i pi�knych przygotowaniach sama walka by�a nudna i nieprzyjemna, zgodnie z oczekiwaniami Bellis.</p><p>Trzej strupodzieje kr��yli wok� siebie, ka�dy z dwoma pot�nymi bu�atami w gar�ci. W swoich dziwacznych zbrojach wygl�dali jak zwierz�ta o egzotycznym upierzeniu. Zbroje by�y jednak twardsze od nawoskowanej sk�ry, parowa�y ciosy ci�kich mieczy. Po d�ugich, m�cz�cych zmaganiach skrzep krwi odpad� od przedramienia jednego z wojownik�w i najszybszy z m�czyzn wykona� ci�cie w to miejsce.</p><p>Strupodziejska krew dawa�a jednak tak�e innego rodzaju ochron�. � Trysn�a z otwartego cia�a i zala�a brzeszczot wroga. Zg�stnia�a od antykoagulanta, zakrzep�a prawie natychmiast po kontakcie z powietrzem i pozbawiona walor�w estetycznych bry�a przywar�a do metalu niby cyna lutownicza. Ranny m�czyzna rykn�� i wykona� piruet wyrywaj�c przeciwnikowi miecz, kt�ry zawibrowa� absurdalnie w ranie.</p><p>Trzeci m�czyzna wkroczy� do akcji i ci�� go przez gard�o.</p><p>Porusza� si� pr�dko i uderzy� pod takim k�tem, �e chocia� szybko krzepn�ca posoka zachlapa�a brzeszczot, miecz nie utkwi� w lodowcu krwi, kt�ry buchn�� z postrz�pionej dziury i momentalnie zamarz�.</p><p>Wstrz��ni�ta Bellis wstrzyma�a oddech, ale pokonany m�czyzna nie skona�. Pad� na kolana widocznie cierpi�cy, ale szad� strupa natychmiast zasklepi�a ran�, ratuj�c mu �ycie.</p><p>��Widzisz, jak trudno jest im umrze� na tej arenie? � mrukn�� Silas. � Je�li zechcesz zabi� strupodzieja, u�yj pa�ki albo maczugi, nie ostrza. � Rozejrza� si� szybko i podj�� �ciszonym, lecz zaanga�owanym tonem: � Musisz si� wysili�, Bellis, musisz si� nauczy� r�nych rzeczy. Chcesz pokona� Armad�, prawda? Chcesz si� st�d wydosta�? A zatem musisz wiedzie�, gdzie jeste�. Gromadzisz wiedz�? Bo ja tak. Dalijabber, zaufaj mi, Bellis. Teraz ju� wiesz, w jaki spos�b nie nale�y pr�bowa� zabija� strupodzieja, tak? � Wytrzeszczy�a na niego oczy ze zdumienia, ale jego brutalna logika mia�a sens. Z niczym si� nie wi�za� i wszystko analizowa�. Wyobrazi�a sobie, �e robi to samo w Cromlech, Gengris i Yoraketche, zbiera pieni�dze, informacje, pomys�y i kontakty, jako surowce, potencjaln� bro� lub towar na wymian�. Ze wstydem uzmys�owi�a sobie, �e Silas traktuje spraw� znacznie powa�niej ni� ona. Ca�y czas przygotowywa� si� i planowa�. � Musisz wiedzie� takie rzeczy � stwierdzi�. � A jest tego wi�cej. S� te� ludzie, kt�rych musisz pozna�.</p><empty-line/><p>Odby�y si� kolejne walki strupodziej�w, wszystkie nacechowane tym g��wnie skarla�ym barbarzy�stwem. Mo�na by�o podziwia� r�ne wzory strupowych zbroi, r�ne style walki, aczkolwiek wszystkie mieszcz�ce si� w teatralnej estetyce ruchu i ostentacji <emphasis>mortu crutt. </emphasis>A potem ludzie, kaktusy i wszystkie l�dowe rasy reprezentowane Armadzie dawa�y pokazy walki tupanej.</p><p>Zawodnicy pos�ugiwali si� nasad� pi�ci, jakby walili w st� � ten nosi� nazw� m�otkowego. Kopali nie z podbicia, tylko podeszw�, jakby tupali, st�d nazwa walki. Wirowali, ci�gn�li, podk�adali nog� i popychali, poruszaj�c si� szybkimi, zarazem szarpanymi i p�ynnymi ruchami.</p><p>Bellis patrzy�a na kolejne z�amane nosy, si�ce i utraty przytomno�ci. Wszystkie potyczki zla�y si� w jedn�. Pr�bowa�a dostrzec w tym wszystkim u�yteczn� wiedz�, pr�bowa�a przyswaja� sobie to, co widzi, wyczuwaj�c, �e tak w�a�nie post�puje Silas.</p><p>O kraw�d� sceny uderza�y drobne fale. �Kiedy to si� sko�czy?� � pomy�la�a.</p><empty-line/><p>Gdzie� na widowni rozleg� si� rytmiczny, dudni�cy d�wi�k.</p><p>Z pocz�tku by� to szept, powtarzaj�cy si� pomruk, kt�ry t�tni� w tle szmeru widowni. Z czasem nabra� jednak mocy, sta� si� g�o�niejszy i bardziej natarczywy, ludzie zacz�li patrze� wok� siebie, u�miecha� si� i z rosn�cym podnieceniem dodawa� swoje g�osy do tego ha�asu.</p><p>��Tak � powiedzia� Silas, przeci�gaj�c to s�owo z pozbawionym skrupu��w zachwytem. � Nareszcie. To chcia�em zobaczy�.</p><p>Z pocz�tku Bellis mia�a wra�enie, jakby �r�d�em tego d�wi�ku by�y m�wi�ce b�bny. A potem us�ysza�a je jako okrzyk: �Och, och, och!�. Idealnie rytmiczny, z towarzyszeniem klaskania i tupania.</p><p>Dopiero kiedy gor�czka rozla�a si� na jej ��d�, Bellis zda�a sobie spraw�, �e to jest s�owo.</p><p>��Doul � dobiega�o j� zewsz�d. � Doul. Doul. Doul. Imi�.</p><p>��Co oni m�wi�? � sykn�a do Silasa.</p><p>��Wywo�uj� kogo� � powiedzia�, wodz�c wzrokiem po okolicy. � Chc� popisowej walki. Domagaj� si� wyst�pu Uthera Doula. � Obdarzy� j� szybkim, zimnym u�miechem. � Poznasz go, kiedy go zobaczysz. � Po chwili perkusyjne skandowanie imienia przesz�o w wiwaty i aplauz, ekstatyczn� fal�, kt�ra jeszcze bardziej si� wypi�trzy�a, kiedy jeden z ma�ych sterowc�w przywi�zanych do olinowania rzuci� cumy i powoli przybli�y� si� do sceny. Namalowany by� na nim herb Niszczukow�d, parowiec na tle czerwonego ksi�yca. Gondola by�a z polerowanego drewna. � To pojazd Kochank�w � wyja�ni� Silas. � Na chwil� oddaj� ludowi swego cz�owieka od specjalnych porucze�, w kolejnym �spontanicznym� odruchu. Wiedzia�em, �e si� nie oprze.</p><p>Z unosz�cego si� prawie dwadzie�cia metr�w nad aren� statku powietrznego opad�a lina. Wrzaski widz�w przeros�y wszystko. Niezwykle szybko i sprawnie na zachlapane krwi� boisko do walki spu�ci� si� po linie m�czyzna.</p><p>Stan�� na scenie bez but�w, z nag� piersi�, maj�c na sobie tylko sk�rzane bryczesy. Z ramionami przy bokach powoli obr�ci� si� wok� w�asnej osi, �eby przyjrze� si� widzom, a ich emocje si�gn�y zenitu. Kiedy jego wzrok �lizga� si� po Bellis, chwyci�a mocno za barierk� i zapar�o jej dech. Rozpozna�a kr�tko przystrzy�onego m�czyzn�, szarego rycerza, morderc�, kt�ry zdoby� �Terpsychori�.</p><empty-line/><p>Nie wiadomo, czym nam�wiono do walki z nim gromadk� m�czyzn.</p><p>Doul � sm�tnolicy zab�jca kapitana Myzovica � nie rusza� si�, nie rozci�ga�, nie podskakiwa�, nie napina� mi�ni, tylko sta� i czeka�.</p><p>Czterej przeciwnicy przyczaili si� nerwowo na skraju areny. Mobilizowani entuzjazmem, okrzykami i rykiem widowni, przyst�pili do omawiania taktyki.</p><p>Na twarzy Doula nie by�o wida� absolutnie �adnych emocji. Kiedy jego rywale rozstawili si� naprzeciwko niego, powoli przyj�� postaw� do walki tupanej � ramiona nieznacznie uniesione, kolana ugi�te. Wygl�da� na zupe�nie spokojnego.</p><p>Przez pierwsze brutalne, zaskakuj�ce sekundy Bellis nawet nie oddycha�a. Zacisn�a mocno usta i nakry�a je d�oni�. Potem wraz z reszt� widowni raz po raz prycha�a ze zdumienia.</p><p id="spr054_163">Uther Doul zdawa� si� funkcjonowa� w innym czasie. Tak jakby przyby� do �wiata bardziej topornego i �lamazarnego ni� jego w�asny. Mimo pot�nej postury porusza� si� z tak� pr�dko�ci�, �e wygl�da�o to, jakby grawitacja nie tylko nie przeszkadza�a mu, a nawet przyspiesza�a jego ruchy. Nic w nich si� nie marnowa�o. Kiedy przechodzi� od tupni�cia przez m�otkowy do gardy, jego ko�czyny p�ynnie przybiera�y now� pozycj�, a zmiana stanu odbywa�a si� najkr�tsz� mo�liw� tras� jak w perfekcyjnie zaprojektowanej maszynie.</p><p>Doul plasn�� otwart� d�oni� jednego z m�czyzn, kt�ry pad� jak d�ugi. Potem odst�pi� na bok, dwa razy kopn�� drugiego z przeciwnik�w w splot s�oneczny i nie opuszczaj�c nogi, sparowa� ni� atak trzeciego. Obraca� si� i wypuszcza� ciosy bez ozdobnik�w, z brutaln� precyzj� bez trudu unieszkodliwiaj�c rywali.</p><p>Ostatniego przyci�gn�� do siebie za rami�, pofrun�� razem z nim w powietrze, wyl�dowa� okrakiem na jego plecach i unieruchomi� go wykr�caj�c mu rami�.</p><p>Po d�ugiej chwili ciszy aplauz buchn�� z widowni jak krew ze strupodzieja.</p><p>Bellis poczu�a, �e robi jej si� zimno, i znowu wstrzyma�a oddech.</p><p>Powaleni m�czy�ni podnie�li si� albo zostali zwleczeni jak k�ody ze sceny. Uther Doul sta� i oddycha� ci�ko, ale rytmicznie, ramiona mia� odrobin� odchylone od bok�w, grzbiety mi�ni sp�ywa�y mu potem i cudz� krwi�.</p><p>��Stra�nik Kochank�w � powiedzia� Silas po�r�d entuzjastycznej wrzawy t�umu. � Uther Doul. Uczony, uchod�ca, �o�nierz. Ekspert od teorii potencjalno�ci, historii Widmowc�w i walki. Stra�nik Kochank�w, ich zast�pca, ich obro�ca, zab�jca i si�acz na ich us�ugach. Musia�a� to zobaczy�, Bellis. To jest przeszkoda na drodze naszej ucieczki.</p><empty-line/><p>Opu�cili stadion i szli kr�tymi nocnymi uliczkami okr�gu Tobietw�j ku Alozowicom, Niszczukowodom i �Chromolitowi�.</p><p>�adne z nich si� nie odzywa�o.</p><p>Po zako�czeniu walki Doula Bellis zobaczy�a co�, co j� zbulwersowa�o i wystraszy�o. Kiedy si� odwr�ci�, z rozczapierzonymi szponami i napr�on�, unosz�c� si� i opadaj�c� piersi�, ujrza�a jego twarz. Ka�dy jej mi�sie� by� napi�ty, nadaj�c jej wyraz drapie�nej dziko�ci, jakiej Bellis nigdy wcze�niej nie widzia�a u cz�owieka.</p><p>Po chwili zwyci�zca skinieniem g�owy podzi�kowa� widowni i znowu wygl�da� jak uprawiaj�cy kontemplacj� kap�an.</p><p>Bellis umia�a sobie wyobrazi� jaki� debilny, mistyczny kodeks wojownika, kt�ry destylowa�by z walki przemoc i pozwala� bi� si�, czyni�c wojownika �wi�tym. Umia�a te� wyobrazi� sobie, �e kto� pod��cza si� do rezerwuaru barbarzy�stwa, pozwalaj�c, aby atawistyczna dzika agresja zaw�adn�a nim niby ucieczka w ob��d. Ale po��czenie jednego i drugiego u Doula wprawi�o j� w os�upienie.</p><p>Zastanawia�a si� nad tym p�niej, le��c w ��ku i s�uchaj�c popukiwania lekkiego deszczyku w dach. Doul przygotowa� si� do walki i och�on�� po niej jak mnich, bi� si� jak maszyna i zdawa� si� prze�ywa� walk� niby drapie�na bestia. To napi�cie przerazi�o j� o wiele bardziej ni� umiej�tno�ci bojowe, kt�rymi zab�ysn��. Tych mo�na by�o si� nauczy�.</p><empty-line/><p>Bellis pomaga�a Szeklowi w czytaniu ksi��ek, kt�re z godziny na godzin� robi�y si� coraz trudniejsze. Potem zostawi�a go w dziale dzieci�cym i wr�ci�a do swojego mieszkania, gdzie czeka� na ni� Silas.</p><p>Pili herbat� i rozmawiali o Nowym Crobuzon. Fennec by� smutniejszy i bardziej milcz�cy ni� zwykle. Spyta�a go o przyczyn�, lecz on pokr�ci� tylko g�ow�. Mia� w sobie jak�� niepewno��. Po raz pierwszy, odk�d go pozna�a, Bellis do�wiadczy�a czego� zbli�onego do wsp�czucia lub zatroskania. Najwyra�niej chcia� jej co� powiedzie� albo o co� spyta�. Czeka�a.</p><p>Powt�rzy�a mu to, co us�ysza�a od Johannesa. Pokaza�a mu ksi��ki przyrodnika i wyja�ni�a, �e pr�buje wysnu� z tych wolumin�w sekret Armady, ale nie wie nawet, kt�re z nich s� wa�ne i jakiego rodzaju wskaz�wek nale�y szuka�.</p><p>O wp� do dwunastej, po d�ugiej chwili milczenia, Silas spyta�:</p><p>��Dlaczego wyjecha�a� z Nowego Crobuzon, Bellis? � Otworzy�a usta i podesz�y jej do gard�a wszystkie wymijaj�ce odpowiedzi, ale nie odezwa�a si�. � Kochasz Nowe Crobuzon. A mo�e nale�y inaczej to nazwa�? Potrzebujesz tego miasta. Nie umiesz bez niego �y�. Nie rozumiem, dlaczego wyjecha�a�.</p><p>Bellis westchn�a, ale pytanie nie znikn�o.</p><p>��Kiedy ostatni raz by�e� w Nowym Crobuzon? � spyta�a.</p><p>��Ponad dwa lata temu � obliczy�. � A co?</p><p>��Kiedy by�e� w Gengris, czy dotar�o do ciebie� S�ysza�e� o koszmarach nocy letniej? O sennej kl�twie? O chorobie somnambulicznej? O syndromie nokturnalnym?</p><p>Zgina� i prostowa� palce, przywo�uj�c do siebie jakie� wspomnienie.</p><p>��Co� s�ysza�em od jednego kupca, przed paroma miesi�cami�</p><p>��To si� zdarzy�o p� roku temu. Tathis, Sinn. W lecie. Co� si� porobi�o z� nocami. � Pokr�ci�a og�lnikowo g�ow�. Milczenie Silasa same zawiera�o w sobie pow�tpiewania. � Do tej pory nie mam poj�cia o co chodzi�o, jest dla mnie wa�ne, aby� o tym wiedzia�. Sta�y si� dziwne rzeczy. Po pierwsze koszmary. Ludzie mieli koszmary. Wszyscy, co do jednego. Jakby�my wszyscy oddychali ska�onym powietrzem albo co� w tym gu�cie. � Jej s�owa nie oddawa�y grozy tamtych dni. Pami�ta�a potworne zm�czenie i przygn�bienie, ca�e tygodnie strachu przed zasypianiem. Budzi�a si� ze snu z krzykiem i histerycznym p�aczem. � Druga rzecz to jaka� dziwna choroba. Mieszka�cy zapadali na ni� setkami. Wszystkie rasy. Ona jakby� zabija�a umys�, zostawa�o tylko cia�o. Znajdowano ludzi rano, w ��ku, na ulicy czy gdzie tam, �ywych, ale bez rozumu.</p><p>��I te dwie rzeczy by�y ze sob� powi�zane? Najpierw skin�a, a potem pokr�ci�a g�ow�.</p><p>��Nie wiem. Nikt nie wie, ale na to wygl�da. Pewnego dnia ni st�d, ni zow�d, wszystko si� sko�czy�o. M�wi�o si�, �e wprowadz� stan wyj�tkowy, �e milicja wylegnie na ulice. Gigantyczny kryzys, horrendalna historia. I nie wiadomo, sk�d si� to wzi�o. Zrujnowa�o nam sen, setkom ludzi odebra�o rozum, bezpowrotnie, i nagle posz�o sobie. Te� bez widocznego powodu. Kiedy si� uspokoi�o � podj�a po chwili przerwy � kr��y�y tysi�ce plotek i hipotez. Demony, Moment, eksperymenty biologiczne, kt�re wymkn�y si� spod kontroli, nowa odmiana wampiryzmu� Nikt nie wiedzia�. Ci�gle jednak przewija�y si� pewne nazwiska. I nagle, na pocz�tku oktuara, zacz�li znika� moi znajomi� Najpierw us�ysza�am histori� o znajomym znajomego, kt�rego nikt nie m�g� znale��. Potem przepad�a kolejna osoba, potem jeszcze jedna. Ale wci�� mnie to jako� specjalnie nie martwi�o. Nikt si� nie martwi�. Ale po pierwsze nie odnale�li si�, a po drugie znika�y osoby coraz bli�ej mnie. Pierwsz� ledwo zna�am, drug� spotka�am na imprezie par� miesi�cy wcze�niej, z trzeci� pracowa�am na uniwersytecie i od czasu do czasu chodzi�am na drinka. Potem nazwiska pojawiaj�ce si� w kontek�cie koszmaru nocy letniej wymawiano coraz g�o�niejszym szeptem, a� w ko�cu jedno nazwisko us�ysza�am ca�kiem g�o�no. Zarzut skupi� si� na jednej osobie. Osobie, kt�ra wi�za�a wszystkich zaginionych ze mn�� Nazywa si� Grimnebulin. Jest naukowcem i� chyba mo�na go nazwa� renegatem. By�a nagroda za jego g�ow�. Wiesz, jak milicja rozpuszcza wici, zawoalowane sugestie i przeka� dalej, dlatego nikt nie wie, ile pieni�dzy i za co. Ale dla nikogo nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e znikn�� i �e rz�dowi bardzo zale�y na jego znalezieniu� I przychodzili po ludzi, kt�rzy go znali: koleg�w z pracy, znajomych, przyjaci�, kochanki. � Patrzy�a na Silasa t�pym wzrokiem. � Byli�my kochankami. Dalijabber, cztery, pi�� lat wcze�niej, od dw�ch lat nawet ze sob� nie rozmawiali�my. S�ysza�am, �e zwi�za� si� z jedn� khepri. � Wzruszy�a ramionami. � Nie wiem, co zrobi�, ale ch�opcy burmistrza pr�bowali go znale��. I czu�am, wkr�tce przyjdzie kolej na mnie� Wpad�am w paranoj�, ale mia�am prawo. Unika�am chodzenia do pracy, unika�am znajomych. Zda�am sobie spraw�, �e czekam, kiedy mnie zatrzymaj�. Milicja � o�ywi�a si� nagle Bellis � rozbestwi�a si� w tamtych miesi�cach jak jasna cholera. Isaac i ja byli�my ze sob� blisko. Mieszkali�my razem. Wiedzia�am, �e milicja mi nie przepu�ci. A nawet je�li niekt�rych przes�uchiwanych zwolnili, to po wszystkich �lad zagin��. Na �adne pytania, kt�re mogliby mi zada�, nie mia�am odpowiedzi. Bogowie racz� wiedzie�, co oni by ze mn� zrobili. � To by� samotny, ponury czas. Bellis nigdy nie mia�a zbyt wielu bliskich przyjaci�, zreszt�, i tak ba�a si� z nimi kontaktowa�, �eby nie nara�a� ich na nieprzyjemno�ci albo z obawy, �e zostali przekupieni. Pami�ta�a gor�czkowe przygotowania, pospieszne uk�ady i w�tpliwe kryj�wki. Pami�ta�a, �e Nowe Crobuzon by�o wtedy budz�cym groz� miastem, rz�dzonym tward� r�k� i lodowato tyra�skim. � Zrozumia�am, �e musz� wyjecha�, i zacz�am si� do tego przygotowywa�. Nie mia�am pieni�dzy ani kontakt�w w Myrshock czy Shankell. Nie mia�am czasu na zorganizowanie czego�. Ale pa�stwo p�aci za wyjazd do Nova Esperium. � Silas przytakn�� powoli, a Bellis szarpn�a g�ow� szyderczym ruchem. � Czyli jeden organ pa�stwowy �ciga� mnie, a drugi rozpatrywa� moje podanie o zgod� na wyjazd i negocjowa� ze mn� p�ac�. Takie s� korzy�ci z biurokracji. Ale nie mia�am czasu na takie bawienie si� z nimi, dlatego zamustrowa�am si� na pierwszy statek, kt�ry p�yn�� do Nova Esperium. Musia�am w tym celu nauczy� si� r�czego salkrikaltorskiego� Dwa lata? Trzy? � Wzruszy�a ramionami. � Nie wiedzia�am, po jakim czasie b�d� mog�a bezpiecznie wr�ci�. Statki do Nova Esperium p�ywaj� co najmniej raz w roku. Mia�am pi�cioletni� umow�, ale zdarza�o mi si� ju� zrywa� umowy. Pomy�la�am, �e zostan� tam, p�ki nie zapomn�, p�ki jaki� inny wr�g publiczny, kryzys albo inny diabe� nie odwr�ci ich uwagi. P�ki nie dostan� informacji, �e nie mam si� czego obawia�. Bo s� ludzie, kt�rzy wiedz�, gdzie� mia�am by�. � Chcia�a Powiedzie� �gdzie jestem�. Przez d�u�szy czas przygl�dali si� sobie. � Teraz ju� wiesz, dlaczego uciek�am.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Bellis pomy�la�a o ludziach, kt�rych zostawi�a, o tej garstce, do kt�rej mia�a zaufanie, i na moment ogarn�a j� ogromna t�sknota.</p><p>Okoliczno�ci by�y bardzo dziwne: zbieg rozpaczliwie pragnie wr�ci� do kraju, z kt�rego uciek�. �C� � pomy�la�a � rzeczywisto�� wywraca wszystkie plany�. U�miechn�a si� cierpko. �Pr�bowa�am wyjecha� z miasta na par� lat, rzeczywisto�� wkroczy�a do akcji, co� si� wydarzy�o i teraz do ko�ca �ycia jestem uwi�ziona jako bibliotekarka w w�drownym mie�cie pirackim�.</p><p>Silas by� milcz�cy. Sprawia� wra�enie poruszonego jej opowie�ci�, Bellis przygl�da�a mu si� uwa�nie i wiedzia�a, �e rozmy�la o swojej historii. �adne z nich nie u�ala�o si� nad sob�, ale znale�li si� tutaj bez swojej winy i zamiaru i nie mieli ochoty zostawa�.</p><p>Kolejne minuty milczenia wype�ni�y pok�j. Na zewn�trz nadal rozbrzmiewa� �ciszony pyrkot tysi�cy silnik�w, kt�re holowa�y ich na po�udnie. Nie ustawa� te� szum fal brzmi�cy niczym szept i inne d�wi�ki: ha�asy typowe dla miasta i dla nocy.</p><p>Kiedy Silas wsta� do wyj�cia, Bellis podesz�a wraz z nim do drzwi. Trzyma�a si� ca�kiem blisko, chocia� go nie dotyka�a ani nie patrzy�a na niego. Melancholijnie spojrza� jej w oczy. Po d�ugiej chwili nachylili si� ku sobie, zastygli w niezobowi�zuj�cych pozach, on oparty ramionami o drzwi, ona z r�kami przy bokach.</p><p>Ca�owali si�, poruszaj�c tylko ustami i j�zykami. Uwa�ali, �eby nie oddycha�, zanadto nie ingerowa� w przestrze� drugiego, dotykowo lub d�wi�kowo, ale doprowadzili do po��czenia, nieufnie i z ulg�.</p><p>Po zako�czeniu d�ugiego i g��bokiego poca�unku Silas zaryzykowa�, zbli�y� znowu i zamkn�� przestrze� mi�dzy nimi seri� kolejnych zetkni�� ust. Pozwoli�a mu na to, mimo �e ta pierwsza chwila min�a i ta ma�a koda rozgrywa�a si� w czasie rzeczywistym.</p><p>Bellis oddycha�a powoli i patrzy�a na niego ze spokojem, a on na ni�, tak d�ugo, jak patrzyliby r�wnie� bez poca�unku. Otworzy� drzwi i wyszed� na ch�odne powietrze, powiedziawszy cicho: �Dobranoc� Nie us�ysza� jej odpowiedzi.</p></section><section><title><p>Rozdzia� dwunasty</p></title><p>Nast�pnego dnia wypada� sylwester, dzie� poprzedzaj�cy Nowy Rok. Oczywi�cie nie dla Armadyjczyk�w, dla kt�rych dzie� ten wyr�nia� si� tylko nag�ym wzrostem temperatury, dzi�ki czemu by� jedynie bardziej jesienny. Nie mogli zamkn�� oczu na fakt, �e by� to najkr�tszy dzie� w roku, ale nie przywi�zywali do tego zbytniej wagi. Poza kilkoma radosnymi uwagami, �e od tej pory noce b�d� kr�tsze, dzie� przeszed� niezauwa�ony.</p><p>Bellis by�a pewna, �e nie jest jedynym spo�r�d uprowadzonych Crobuzo�czyk�w, kt�rzy przewracaj� wyimaginowane kartki ojczystego kalendarza. Podejrzewa�a, �e w r�nych okr�gach Armady odb�d� si� tej nocy pow�ci�gliwe imprezy. Ciche, �eby nie �ci�gn�� na siebie uwagi, �eby nie u�wiadomi� gwardzistom, rektorom czy jak tam si� zwa�y w�adze poszczeg�lnych okr�g�w, �e w zat�oczonych szereg�wkach i galerach Armady niekt�rzy dochowuj� wierno�ci innym, rodzimym kalendarzom.</p><p>Musia�a przyzna�, �e jest w tym troch� ob�udy: wcze�niej przeddzie� Nowego Roku nigdy dla niej wiele nie znaczy�.</p><p>Dla Armadyjczyk�w by� to horndi, pocz�tek dziewi�ciodniowego tygodnia, a dla Bellis dzie� wolny. Spotka�a si� z Silasem na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego�.</p><p>Zabra� j� do Parku Crooma, na wschodnim skraju Niszczukow�d. Dziwi� si�, �e nigdy tam nie by�a. Kiedy zag��bili si� w parkowe aleje zrozumia�a jego zaskoczenie.</p><p id="spr055_169">Wi�ksz� cz�� parku zajmowa� du�y pas, szeroki na ponad trzydzie�ci metr�w i d�ugi na prawie dwie�cie, na ogromnym kad�ubie staro�ytnego parowca, kt�rego tablic� z nazw� ju� dawno wymaza�a na tura. Ziele� rozprzestrzeni�a si� dwoma szerokimi, rozko�ysanymi mostami na dwa stare szkunery ustawione rufa w ruf�, niemal r�wnie do wielkiego statku. Z kolei przed jego dziobem park przeskakiwa� na ma�y, zgarbiony slup z martwymi od dawna dzia�ami. Poniewa� ten ostatni sta� na terenie Bud, park by� wsp�w�asno�ci� dw�ch okr�g�w.</p><p>Bellis i Silas spacerowali pl�tanin� alejek. Min�li pomnik Crooma pirackiego bohatera z przesz�o�ci Armady. Bellis by�a pod wielkie wra�eniem.</p><p>Nie wiedzie� ile stuleci wcze�niej architekci Parku Crooma przyst�pili do pokrywania pok�ad�w potrzaskanego przez wojn� parowca i�em i �ci�k� ogrodnicz�. Miotani morskimi pr�dami Armadyjczycy nie mieli ziemi do orania i nawo�enia, dlatego, podobnie jak ksi��ki i pieni�dze, i j� musieli ukra��. Nawet gleba i b�oto by�y przez wiele lat odbierane innym i zwo�one wielkimi transzami z nadbrze�nych farm i las�w, wydzierane z poletek zdumionych ch�op�w i transportowane po falach do miasta.</p><p>Pozwolili zniszczonemu parowcowi zardzewie� i zbutwie�, po czym wype�nili jego martwe wn�trze ukradzion� gleb�, zaczynaj�c od forpiku, maszynowni i najni�szych �adowni w�glowych � gdzie niewykorzystany koks znowu znalaz� si� pod tonami ziemi � obsypali ziemi� obro�ni�t� ple�ni� �rub�. Niekt�re piece wype�nili do ko�ca, niekt�re zostawili cz�ciowo puste; ba�ki powietrza w geologicznych warstwach marglu i kredy.</p><p>Potem projektanci ogrodu przerzucili uwag� na kajuty i prywatne kabiny. Tam, gdzie �ciany i sufity nie dozna�y szwanku, poprzebijali je byle jak, naruszaj�c integralno�� ma�ych pomieszcze� i otwieraj�c przej�cia dla korzeni, kret�w i robak�w. Potem wype�nili wycinki przestrzeni ziemi�.</p><p>Statek by� mocno zag��biony w wodzie, ale zachowa� p�ywalno�� dzi�ki m�drze rozlokowanym b�blom powietrza i postronkom ��cz�cym go z s�siadami.</p><p>Nad wod� warstwy torfu i ziemi zaw�aszczy�y pok�ad g��wny. Mostek, tylny kasztel i pok�ady obserwacyjne przerodzi�y si� w strome pag�rki obleczone ziemi�, stercz�ce ostrymi krzywiznami z dookolnej r�wniny.</p><p>Nieznani projektanci w podobny spos�b przeobrazili trzy mniejsze, drewniane �odzie w pobli�u. Z pewno�ci� pracowa�o im si� �atwiej ni� w �elazie.</p><p id="spr056_170">Potem przysz�a pora zasiewu i sadzenia, a wkr�tce park zakwit�. Tu i �wdzie wyrasta�y zagajniki drzew, starych i g�sto rozstawiono male�kie zakonspirowane lasy. M�odniaki i zagajniki �redniej wielko�ci drzew licz�cych sobie wiek lub dwa. Ale by�o te� troch� ogromnych okaz�w, s�dziwych i strzelistych, kt�re z ca�� pewno�ci� przeszczepiono jako doros�e drzewa z nadbrze�nych las�w, aby zestala�y si� na pok�adzie statku. Pod stopami wsz�dzie ros�a trawa, trybu la le�na i pokrzywy. Na kanonierce w Budach piel�gnowano rabaty kwiatowe, ale na nieboszczyku parowcu lasom i ��kom Parku Grooma pozwalano rosn�� dziko.</p><p>Nie wszystkie ro�liny by�y Bellis znane. W trakcie swoich powolnych podr�y po Bas-Lag Armada odwiedza�a krainy obce crobuzo�skim naukowcom i pl�drowa�a te egzotyczne ekosystemy. Na mniejszych statkach ros�y grzyby wielko�ci cz�owieka, kt�re porusza�y si� i sycza�y, gdy mijali je spacerowicze. By�a jaskrawoczerwona wie�a i kolczaste pn�cza, kt�re �mierdzia�y jak zgni�e r�e. Na d�ugi, tylny kasztel skrajnego statku po stronie sterburty nie by�o wst�pu. Silas poinformowa� Bellis, �e za misternie splecionym g�ogowym p�otem flora jest niebezpieczna: dzbaneczniki o dziwnej, nieprzewidywalnej mocy, przebudniki podobne do drapie�nych wierzb p�acz�cych.</p><p>Ale na samym parowcu widzia�o si� bardziej swojski krajobraz i listowie. We wn�trzu jednego z pag�rk�w urz�dzono ogr�d wy�o�ony mchem i torfem. O�wietlane i podtrzymywane przy �yciu przez jasne latarnie gazowe i niewielk� ilo�� �wiat�a, kt�ra przedostawa�a si� przez oblepione ziemi� iluminatory, ro�liny wype�niaj�ce poszczeg�lne kajuty pogrupowano tematycznie. By�a zatem tundra kamieni i fioletowej ro�linno�ci kar�owatej, pustynia sukulent�w, kwiaty le�ne, kwiaty ��kowe, a wszystko po��czone ciemnym korytarzem poro�ni�tym traw� si�gaj�c� kolan. W �wietle przypominaj�cym sepi�, pod farbami wojennymi �niedzi i ro�lin pn�cych, wci�� mo�na by�o przeczyta� tarczki wskazuj�ce drog� do mesy, grodzi i kot�owni. Stonogi i biedronki wydepta�y sobie wok� liczne �cie�ki.</p><p>Drzwiami w zboczu pag�rka Bellis i Silas wyszli na powietrze i pomaszerowali w wilgotnym cieniu, zwiedzili wszystkie cztery parkowe statki. Po�r�d zieleni spotkali innych spacerowicz�w. Na po�udniowym statku Bellis zatrzyma�a si� zszokowana i pokaza�a w stron� kraw�dzi miasta, nad ogrodami i klingami, ponad trzydzie�ci metr�w nad oceanem. Zobaczy�a tam zacumowan� �Terpsychori�. P�taj�ce j� �a�cuchy i liny by�y czyste. Nowe trapy ��czy�y j� z reszt� miasta. Z g��wnego pok�adu stercza� architektoniczny szkielet z drewna: plac budowy, fundamenty.</p><p>W taki oto spos�b Armada rozrasta�a si� dla swojej ludno�ci po�yka�a zdobycz i przebudowywa�a j� zamienia�a w materia� budowlany jak bezm�zgi plankton.</p><p>Bellis nie �ywi�a do �Terpsychorii� �adnych uczu�, gardzi�a lud�mi, kt�rzy mieli s�abo�� do statk�w. A jednak kiedy zobaczy�a, �e ostatnie ogniwo ��cz�ce j� z Nowym Crobuzon zosta�o tak bezczelnie i bez wysi�ku wch�oni�te, ogarn�o j� przygn�bienie.</p><p>Drzewa szpilkowe i li�ciaste by�y ze sob� pomieszane bez �adu i sk�adu. Silas i Bellis spacerowali mi�dzy sosnami i czarnymi pazurami bezlistnych d�b�w i jesion�w. Stare maszty wystrzeliwa�y ponad ten baldachim jak najstarsze drzewa w lesie, okryte kor� rdzy, ociekaj�ce listowiem wystrz�pionego olinowania. Bellis i Silas chodzili w ich cieniu i w cieniu lasu, mijali trawiaste pag�rki porozdzielane ma�ymi oknami i drzwiami w miejscach, gdzie ziemia zlikwidowa�a kajuty. Za pop�kanym szk�em porusza�y si� robaki i r�ne inne ryj�ce w ziemi zwierz�ta.</p><p>Obro�ni�te bluszczem kominy parowca znikn�y za ich plecami, kiedy weszli w le�n� g�stwin�, trac�c z oczu s�siednie statki. Przemierzali spiralne �cie�ki, kt�re wyszukanymi metodami nawija�y si� na siebie, zdaj�c si� zwielokrotnia� przestrze� parku. Pokancerowane nasady komin�w stercza�y z ziemi, d�awione przez je�yny; korzenie i pn�cza wi�zi�y kabestany i wi�y si� misternie mi�dzy por�czami obros�ych mchem drabin opartych o zbocza pag�rk�w.</p><p>W cieniu �urawia za�adunkowego, kt�ry przypomina� szkielet jakiego� mitologicznego stwora, Bellis i Silas siedzieli po�r�d zimowego krajobrazu i pili wino. Kiedy Silas szuka� w torbie korkoci�gu, Bellis zauwa�y�a jego gruby notes. Wzi�a zeszyt do r�ki i spojrza�a na Fenneca pytaj�co. Skin�� g�ow�, �e si� zgadza. Bellis otworzy�a go.</p><p>Zobaczy�a listy s��w: notatki osoby, kt�ra pr�buje si� nauczy� obcego j�zyka.</p><p>��Wi�kszo�� jest z Gengris � wyja�ni�. Powoli kartkowa�a strony pe�ne rzeczownik�w i czasownik�w, aby po pewnym czasie dotrze� do niewielkiej cz�ci notatnika zawieraj�cej datowane wpisy poczynione stenograficznym szyfrem, kt�rego nie umia�a odczyta�: s�owa skr�cone do dw�ch, trzech liter, bez znak�w interpunkcyjnych. Zobaczy�a ceny towar�w i rysunki grindylow: nieapetyczne o��wkowe szkice postaci o wydatnych oczach i z�bach, niewyra�nych ko�czynach, �askich okoniowatych ogonach. Do kartek przypi�te by�y heliotypy, wykonane pospiesznie, w s�abym �wietle; niewyra�ne odbitki w tonacji sepii, przebarwione, z plamami wody; zadra�ni�cia i ska�enia papieru uwypukla�y monstrualno�� widniej�cych na heliotypach postaci. Zobaczy�a odr�czne mapy Gengris, pokryte strza�kami i adnotacjami, mapy w�d Morza Zimnego Pazura. Topografia zanurzonych w wodzie wzg�rz i dolin czy fortec grindylow by�a przedstawiona r�nymi kolorami dla r�nych typ�w ska�y: granitu, kwarcu i wapienia. By�y te� sugestywne szkice urz�dze� mechanicznych, przede wszystkim machin obronnych. Silas nachyli� si� i pokazywa� na ciekawsze jego zdaniem szczeg�y.</p><p>��To jest w�w�z zaraz na po�udnie od miasta, prowadz�cy do nadmorskich ska�. Ta wie�a, o ta nieregularna smuga, to by�a biblioteka sk�r, a to kadzie sztokfiszy.</p><p>Dalsza cz�� notatnika zawiera�a schematy przecinek, tuneli, wyposa�onych w pazury maszyn i takich mechanizm�w jak zegary i �luzy.</p><p>��Co to jest? � spyta�a.</p><p>Silas spojrza� jej przez rami� i parskn�� �miechem.</p><p>��A, zal��ki genialnych pomys��w � odpar� z u�miechem.</p><p>Siedzieli oparci plecami o zaro�ni�ty pie�, a mo�e przysypan� ziemi� anatomi� szafki kompasowej. Bellis od�o�y�a notatnik Silasa. Wci�� z pewnym za�enowaniem, nachyli�a si� i poca�owa�a go.</p><p>Zareagowa� delikatnie, a ni� ow�adn�a agresja: natar�a bardziej stanowczo, aby nagle oderwa� si� z zastyg�� min� i obserwowa�, jak Silas patrzy na ni� z przyjemno�ci� i niepewno�ci�. Pr�bowa�a go rozgry��, zrozumie� gramatyk� jego akcji i reakcji, ale nie potrafi�a.</p><p id="spr058_173">Ale chocia� j� to frustrowa�o, doskonale wyczuwa�a, �e targaj� nim podobne konflikty wewn�trzne. Jej z�o�� i jego z�o�� � na Armad� � na to absurdalne �ycie � zla�y si� w jedno��. Niezmiernie jej ul�y�o i da�o poczucie wyzwolenia, �e mo�e si� podzieli� nawet czym� tak zimnym jak to.</p><p>Jeszcze raz poca�owa�a go nami�tnie, a on skwapliwie ten gest odwzajemni�. Kiedy opasa� j� ramieniem i wpl�t� palce w jej w�osy, odsun�a si� i wzi�a go za r�k�. Poci�gn�a go przez kr�te alejki parku na zach�d, ku swojemu domowi.</p><p>W jej pokoju Silas patrzy� bez s�owa, jak Bellis si� rozbiera.</p><p>Przerzuci�a sp�dnic�, koszul�, �akiet i majtki przez oparcie krzes�a i sta�a naga w zmierzchaj�cym �wietle s�cz�cym si� przez okno, rozpuszczaj�c upi�te do g�ry w�osy. Silas drgn��. Ubrania porozrzuca� wok� siebie jak nasiona. U�miechn�� si� do niej znowu, a ona westchn�a i te� si� u�miechn�a, nareszcie, bez zwyczajowego budowania dystansu, bodaj pierwszy raz od miesi�cy. Towarzyszy� temu niespodziewany atak nie�mia�o�ci, kt�ry zgasi� u�miech.</p><p>Nie byli dzie�mi. Nie robili tego po raz pierwszy. Nie by�o nieporadno�ci ani paniki. Podesz�a do niego i opasa�a go udami z wy�wiczonym wdzi�kiem i po��daniem. Kiedy nadzia�a si� na jego fiuta, a on wyzwoli� przygwo�d�one przez ni� do �ciany r�ce, wiedzia�, jak j� poruszy�.</p><p>By�o nami�tnie; bez mi�o�ci, ale nie bez rado�ci; z pe�n� �wiadomo�ci�, ale i zaanga�owaniem. Przywr�ci�o to u�miech na jej twarzy. J�cza�a i szczytowa�a wielk� erupcj� ulgi i rozkoszy. Kiedy po�o�y�a si� na w�skim ��ku, nauczywszy go, jak lubi si� pieprzy�, i poznawszy jego upodobania, spojrza�a na niego. Mia� zamkni�te oczy i by� zlany potem. Dokona�a autoinspekcji, kt�ra potwierdzi�a, �e nadal jest samotna, a miasto budzi w niej tak� sam� jak dotychczas odr�twia�o��. By�aby zdumiona, gdyby jej wynik by� inny.</p><p>Ale jednak, ale jednak. Mimo wszystko. Jeszcze raz si� u�miechn�a. By�o jej lepiej.</p><empty-line/><p>Przez trzy dni Tanner le�a� na sali operacyjnej, przypi�ty do drewnianego sto�u, czuj�c, �e wie�a i statek poruszaj� si� pod nim powoli i nieznacznie.</p><p>Trzy dni. Od czasu do czasu napiera� na pasy i przesuwa� si� par� centymetr�w w lewo lub w prawo.</p><p>G��wnie jednak p�ywa� w �ar�ocznych eterycznych snach. Chorurg mia� dobre serce i utrzymywa� najwy�szy bezpieczny poziom zanarkotyzowania, tote� Tanner stale przekracza� granic� mi�dzy nie�wiadomo�ci� a zamroczeniem. Mrucza� do siebie i do chorurga, kt�ry karmi� go i podciera� jak niemowl�. Sp�dza� przy Tannerze wolne minuty albo godziny i udawa�, �e jego absurdalne, przera�aj�ce reakcje maj� sens. Tanner wypluwa� z siebie s�owa, milcza�, p�aka�, chichota�: tumaniony narkotykami, gor�czkuj�cy, omdla�y, zmarzni�ty, smacznie �pi�cy.</p><p>Przed zabiegiem Tanner poblad�, kiedy us�ysza�, jak to b�dzie wygl�da�o. Znowu unieruchomiony, znowu przypi�ty na czas przebudowy cia�a. Opad�y go narkotyczne i poprzetykane niezno�nym cierpieniem wspomnienia z fabryki kar.</p><p>Chorurg wyt�umaczy� mu jednak �agodnie, �e bez niekt�rych procedur obej�� si� nie mo�na. Operacja obejmuje na przyk�ad przemieszczenie jego wn�trzno�ci na poziomie najmniejszych cz�ci sk�adowych. Tanner nie mo�e si� rusza�, kiedy atomy i cz�stki jego krwi, p�uc i m�zgu b�d� pod��a�y nowymi drogami i spotkaj� si� w odmiennych uk�adach. Musi by� nieruchomy i cierpliwy.</p><p>Tanner wyrazi� zgod�. Zreszt�, z g�ry wiedzia�, �e zgodzi si� na wszystko.</p><empty-line/><p>W pierwszy dzie�, kiedy Tanner by� g��boko pogr��ony w chymiczno-taumaturgicznym �nie, chorurg rozkroi� go.</p><p>Porobi� g��bokie naci�cia z boku szyi Tannera, po czym podni�s� sk�r� i tkank� zewn�trzn�, delikatnie wycieraj�c krew, kt�ra pop�yn�a z surowego mi�sa. Powsta�e w ten spos�b okienka ocieka�y, a chorurg przeni�s� uwag� na usta Tannera. Wetkn�� w nie rodzaj �elaznego d�uta i wsun�� w tkank� gard�a, pcha� i kr�ci�, ��obi�c tunele.</p><p>Stale uwa�aj�c, aby Tanner nie ud�awi� si� krwi� p�yn�c� z ust i gard�a, chorurg tworzy� w ciele nowe przej�cia. Kanaliki po��czy�y ty� jamy ustnej Tannera z otwarciami na szyi. Nowe otwory za i pod z�bami chorurg otoczy� tkank� mi�niow�, przylepiaj�c j� za pomoc� odpowiednich zakl�� i pobudzaj�c niewielkimi zaiskrzeniami elyktryczno�ci.</p><p>Do�o�y� do ognia nap�dzaj�cego poka�n� maszyn� analityczn�. Karmi� j� kartami perforowanymi, gromadz�c dane. W ko�cu obok sto�u operacyjnego wtoczy� zbiornik z poddanym dzia�aniu silnych �rodk�w uspokajaj�cych dorszem i po��czy� znieruchomia�� ryb� z cia�em Tannera za pomoc� tajemniczej i ko�lawej konstrukcji zbudowanej z zawor�w, rurek z gutaperki i drut�w.</p><p>Rozcie�czone homeomorficzne chymikalia przep�ywa�y ze skrzeli za do poszarpanych ran Tannera. Ryba i cz�owiek byli po��czeni kablami. Chorurg mrucza� pod nosem zakl�cia, kiedy nastawia� wibruj�c� aparatur� � by� obro�ni�ty rdz� taumaturgii, ale metodyczny i staranny � i ugniata� krwawi�c� szyj� Tannera. Przez otwory w ciele i miejsca rozkrojenia sk�ry zacz�a si� s�czy� woda.</p><p>Przez wi�kszo�� nocy w delikatnie rozko�ysanej przychodni scena ta powtarza�a si�. Chorurg podrzemywa�, co jaki� czas sprawdzaj�c stan Tannera i konaj�cego powoli dorsza zawieszonego w matrycy taumaturgicznych w��kien, kt�re op�nia�y jego zgon. Kiedy zasz�a taka potrzeba, zwi�ksza� ci�nienie, precyzyjnie skalibrowanymi pokr�t�ami zmienia� ustawienia, dodawa� chymikali�w do morskiej wody w zbiorniku.</p><p>W tych godzinach Tanner �ni�, �e si� d�awi; bezwiednie otwiera� i zamyka� oczy.</p><p>Po wschodzie s�o�ca chorurg odpi�� Tannera i dorsza od aparatury. Dorsz natychmiast zdech�, ca�y skurczony i pomarszczony. Chorurg zamkn�� klapki sk�ry na szyi Tannera, �liskie od �eluj�cej posoki. Przyg�adzi� je roz�wierzbionymi taumaturgiczn� moc� palcami, kiedy ci�cia zasklepi�y si�.</p><p>Zanim Tanner si� ockn�� � na razie nie grozi�o mu to, bo wci�� by� w narkozie � chorurg zakry� mu twarz mask�, �cisn�� nos palcami i zacz�� delikatnie pompowa� w niego s�on� wod�. Przez kilka sekund nie by�o reakcji. Potem Tanner zakrztusi� si� gwa�townie, pryskaj�c wod�. Chorurg czuwa�, gotowy w ka�dej chwili udro�ni� mu nos.</p><p>A potem Tanner uspokoi� si�. Wci�� nieprzytomny, mia� napr�on� nag�o�ni� i �ci�ni�t� tchawic�, dzi�ki czemu s�ona woda nie mog�a wej�� mu do p�uc. Chorurg u�miechn�� si�, kiedy skrzela Tannera sp�yn�y wod�.</p><p>Z pocz�tku ciek�a �lamazarnie, nios�c ze sob� krew, brud i tkank� ��czn�. A potem woda zacz�a si� oczyszcza�, a skrzela kurczy� i rozkurcza�, emituj�c miarowe chlusty.</p><p>Tanner Sack oddycha� wod�.</p><empty-line/><p>Obudzi� si� p�niej, zbyt zamroczony, aby zrozumie�, co si� wydarzy�o, ale zara�ony entuzjazmem chorurga. Gard�o strasznie go bola�o. Znowu zasn��.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p id="spr059_176">Mieli za sob� zdecydowanie najtrudniejsz� faz�. Chorurg odci�gn�� powieki Tannera i wszczepi� przezroczyste, mrugaj�ce i odpowiednio zmodyfikowane b�ony pobrane od kajmana hodowanego na jednej z miejskich ferm. Wstrzykn�� Tannerowi cz�stki sta�e: formy �yciowe, kt�re wsp�y�y z nim w nieszkodliwej dla niego symbiozie, odrobin� zwi�ksza�y mu oleisto�� potu, co rozgrzewa�o go i nadawa�o wi�ksz� op�ywowo�� kszta�tom. Poni�ej nosa Tannera wszy� niewielki grzbiet mi�niowy i ma�e bry�ki chrz�stki, aby Tanner m�g� zamyka� nozdrza.</p><p>Wreszcie chorurg dokona� niepor�wnanie naj�atwiejszej, chocia� najbardziej widocznej zmiany. Mi�dzy palcami Tannera rozci�gn�� b�on�, membran� gumowatej sk�ry umocowan� do epidermy Tannera. Usun�� palce u n�g, zast�puj�c je palcami r�k pobranymi od trupa; po ich przyszyciu Tanner wygl�da� jak ma�piatka, a po rozpi�ciu dodatkowych b�on � jak �aba.</p><p>Nast�pnie wyk�pa� Tannera w morskiej wodzie i patrzy�, jak macki czystego i ch�odnego pacjenta wij� si� przez sen.</p><empty-line/><p>Czwartego dnia Tanner obudzi� si�, porz�dnie i bez reszty; rozwi�zany, swobodny, z umys�em wolnym od chymikali�w. Usiad� powoli. Cia�o bola�o go w�ciekle. B�l przychodzi� falami zsynchronizowanymi z t�tnem. Zobaczy� swoje nowe palce u n�g i na moment odwr�ci� wzrok. Mign�o mu wspomnienie dawnego horroru z fabryki kar, ale st�amsi� je i spojrza� jeszcze raz. �Znowu ca�y jestem zaropia�y� � pomy�la� z odrobin� humoru.</p><p>Zacisn�� nowe d�onie. Mrugn�� powoli i zobaczy�, �e przed opadni�ciem powieki przesun�o mu si� przez pole widzenia co� p�przezroczystego. Odetchn�� g��boko zmaltretowanymi przez wod� p�ucami i zakas�a�. Zabola�o, zgodnie z ostrze�eniami chorurga.</p><p>Mimo b�lu, os�abienia, g�odu i niepewno�ci Tanner zacz�� si� u�miecha�.</p><p>Kiedy wszed� chorurg, Tanner by� u�miechni�ty od ucha do ucha, mrucza� co� do siebie i delikatnie masowa� cia�o.</p><p>��Panie Sack � powiedzia� chorurg. Tanner odwr�ci� si� ku niemu i wyci�gn�� dr��ce ramiona, jakby usi�owa� go obj�� albo u�cisn�� mu d�o�. Macki Tannera te� si� wyci�gn�y w na�ladowczym odruchu. Chorurg u�miechn�� si�. � Gratulacje, panie Sack. Procedury zako�czy�y si� sukcesem. Teraz jest pan stworzeniem ziemnowodnym.</p><p>Po tych s�owach � nie mogli si� powstrzyma� i nie pr�bowali � rykn�li �miechem, chocia� sprawi�o to Tannerowi b�l w piersiach, a chorurg nie mia� pewno�ci, co w tym jest takiego zabawnego.</p><empty-line/><p>Po powrocie do domu, po ostro�nym przej�ciu dolinami Ksi��kowic i Niszczukow�d, zasta� Szekla czekaj�cego w pokojach, kt�re nigdy wcze�niej nie by�y takie wysprz�tane.</p><p>��Doskona�a robota, ch�opie � powiedzia� onie�mielony.</p><p>Szekel chcia� u�ciska� go na powitanie, ale Tanner by� za bardzo obola�y i powstrzyma� go przyja�nie. Rozmawiali cicho a� do wieczora. Tanner ostro�nie spyta� o Angevine. Szekel powiedzia� Tannerowi, �e czytanie idzie mu coraz lepiej oraz �e nie wydarzy�o si� nic szczeg�lnego, ale jest teraz cieplej, czujesz?</p><p>Czu�. Pe�zali na po�udnie z pr�dko�ci� niemal geologiczn�, ale holowanie trwa�o ju� dwa tygodnie. Przemie�cili si� mo�e o pi��set mil morskich � pokonali t� niema�� przecie� odleg�o�� ruchem tak powolnym, �e niezauwa�alnym � i zima dogorywa�a, bo zbli�ali si� do pasa umiarkowanego morza i powietrza.</p><p>Tanner pokaza� Szeklowi uzupe�nienia, zmiany na swoim ciele. Szekel skrzywi� si� na widok ich dziwno�ci i j�trz�cych si� jeszcze ran, ale by� zafascynowany. Tanner powt�rzy� mu wszystkie wyja�nienia chorurga, kt�ry m�wi�: �B�dzie pan mia� czucie we wszystkich nowych cz�onkach, panie Sack. I chc� pana przestrzec: nawet jak pan ju� wyzdrowieje, niekt�re ci�cia, niekt�re rany mog� si� ci�ko goi�. Mog� porobi� si� wyra�ne blizny. Je�li tak si� stanie, nie wolno panu pozwala� sobie na przygn�bienie ani rozczarowanie. To nie uszkodzenie, panie Sack. Blizna to uleczenie. Blizna przywraca pana do zdrowia�.</p><empty-line/><p>��M�wi, �e za dwa tygodnie powinienem wr�ci� do pracy, ch�opie � powiedzia� Tanner. � Je�li b�d� �wiczy� i tak dalej.</p><p>Tanner mia� jednak pewn� przewag�, kt�r� doktor pomin�� w rachubach: nigdy nie nauczy� si� p�ywa�. Nie musia� przestawia� niesk�adnego, niewydajnego trzepania ko�czynami na gibki ruch mieszka�ca m�rz.</p><p>Tanner siedzia� w porcie, kiedy koledzy z pracy go przywitali. Byli zaskoczeni, zatroskani, przyja�ni. Delfin Bastard John wynurzy� si� opodal na powierzchni�, zmierzy� go spojrzeniem swoich wodnistych, �wi�skich oczu i zasypa� debilnym waleniowatym �wierkotaniem, prawdopodobnie miotaj�c obelgi w swoim j�zyku. Tanner nie by� jednak tego ranka wystraszony. Potraktowa� koleg�w jak kr�l, dzi�kuj�c im za trosk�.</p><p>Wzd�u� granicy mi�dzy okr�gami Niszczukowody i Czasy przebiega�a szczelina w tkance miejskiej: pas morza tworzy� akwen p�ywacki, na kt�rym zmie�ci�by si� �redniej wielko�ci statek. Bardzo niewielu armadyjskich pirat�w umia�o p�ywa�, a przy takiej pogodzie ma�o kto mia� na to ochot�. W morskim basenie k�pa�a si� garstka ludzi, odwa�niak�w lub masochist�w.</p><p>Pod wod�, poma�u, speszony swoj� now� hydroruchliwo�ci� i wolno�ci�, codziennie przez wiele godzin Tanner rozk�ada� ramiona i d�onie, rozpo�ciera� sk�rne b�ony i chwyta� wod�, odpychaj�c si� niefachowymi szarpni�ciami. Styl z grubsza przypomina� �abk�, wci�� obola�e palce u n�g dzielnie zgina�y si� i prostowa�y. Ma�e wszczepy, kt�rych nie widzia� ani nie czu� pod sk�r�, pompowa�y do mikroskopijnych gruczo��w p�yn, kt�ry zwi�ksza� oleisto�� potu.</p><p>Nauczy� si� zamyka� tylko wewn�trzne powieki � niesamowite doznanie. Nauczy� si� patrze� w wodzie nieograniczany przez niewygodny he�m, bez �adnego �elaza, mosi�dzu i szk�a. Patrzy� swobodnie, a nie przez iluminator, wykorzystuj�c teraz ca�e pole widzenia oczu.</p><p>Najwolniej i z najwi�kszym strachem, sam � kto mia�by mu w tym pom�c? � Tanner nauczy� si� oddycha�.</p><p>Po pierwszym wtargni�ciu wody do ust tchawica zamkn�a si� odruchowo, j�zyk poszed� do ty�u, gard�o zacisn�o si� i zatarasowa�o drog� do �o��dka i morska woda pop�yn�a nowymi kana�ami, udra�niaj�c sobie przep�yw. Wkr�tce przesta� czu� smak soli. Stru�ki wody przechodzi�y przez niego, przez skrzela. �Dalijabber, psiakrew� � pomy�la� zdumiony, �e nie odczuwa potrzeby oddychania. Z przyzwyczajenia nape�ni� p�uca przed zej�ciem pod wod�, ale za bardzo zwi�kszy�o to si�� wyporu. Powoli, ze swego rodzaju perwersyjn� panik�, wypu�ci� powietrze nosem i po�egna� si� z nim bez �alu. Nic, zero zawrot�w g�owy, zero b�lu, zero strachu. Tlen nadal dociera� do krwi, kt�r� bez ustanku pompowa�o jego serce.</p><p>W g�rze ziemiste cia�a wsp�obywateli Tannera miota�y si� po powierzchni wody, uwi�zane do powietrza, kt�rym oddychali. Tanner wirowa� pod nimi, troch� nieporadnie, bo nadal si� uczy�, opada� korkoci�giem, patrzy� w g�r� i w d� � wzwy� ku �wiat�u, p�ywakom i pot�nemu, roz�o�ystemu cielsku miasta, w d� ku bezkresnym granatowym ciemno�ciom.</p></section><section><title><p>Rozdzia� trzynasty</p></title><p>Silas i Bellis sp�dzili razem dwie noce.</p><p>W ci�gu dnia Bellis wstawia�a ksi��ki na p�ki, pomaga�a Szeklowi w czytaniu i opowiada�a mu o parku Crooma, a czasem sz�a co� zje�� z Carrianne. Potem wraca�a do Silasa, troch� rozmawiali, ale on tylko w niewielkim stopniu rozprasza� mrok jej ignorancji w kwestii tego, na czym jej kochankowi schodz� dni. Mia�a wra�enie, �e w jego g�owie k��bi si� od tajnych pomys��w. Seks uprawiali po kilka razy.</p><p>Po drugiej nocy Silas znikn��. Ucieszy�o to Bellis. Zaniedbywa�a ksi��ki Johannesa i teraz mog�a wr�ci� do tych hermetycznych nauk.</p><p>Silasa nie by�o trzy dni.</p><empty-line/><p>Bellis kontynuowa�a penetracj� Armady. Nareszcie wyprawi�a si� do najdalszych cz�ci miasta. Zobaczy�a �wi�tynie oparze� w Cieplarni i pos�gowe tryptyki ustawione na kilku �odziach. W dzielnicy Tobietw�j � mniej brutalnej i przera�aj�cej, ni� dawano jej do zrozumienia: okaza�o si�, �e jest to w gruncie rzeczy troch� przerysowane, pe�ne kupieckiej agresji targowisko � zobaczy�a armadyjski szpital wariat�w, ogromny gmach wyrastaj�cy z parowca, zlokalizowany w opinii Bellis dosy� okrutnie, bo obok nawiedzanej dzielnicy.</p><p>Niewielki wysyp �odzi z Niszczukow�d, na skutek jakiego� historycznego kaprysu oddzielonych od trzonu swej dzielnicy, tworzy� swoisty bufor mi�dzy okr�gami Budy i Cieplarni. Tam Bellis znalaz�a liceum, kt�rego laboratoria i sale lekcyjne schodzi�y stromo z burt statku, uwarstwione jak miasto na zboczu g�ry.</p><p>Armada posiada�a wszystkie instytucje � edukacyjne, polityczne religijne � typowe dla miasta ze sta�ego l�du, tylko mo�e bardziej estetyczne w formie. Je�eli tutejsi naukowcy byli bardziej zahartowani od swoich l�dowych koleg�w i bardziej przypominali zb�jc�w i pirat�w ni� doktor�w nauk, w niczym nie umniejsza�o to ich znajomo�ci przedmiotu. Ka�dy okr�g mia� inny typ jednostki policyjnej, od umundurowanych dupk�w w Cieplarni po przyboczn� ha�astr� z Niszczukow�d, kt�ra wyr�nia�a si� tylko szarfami � oznakami w tym samym stopniu urz�du, co lojalno�ci. W Budach istnia�o co� na kszta�t s�du i systemu rozjemstwa, podczas gdy lu�n�, brutaln�, pirack� dyscyplin� Niszczukow�d narzucano za pomoc� bata.</p><p>Armada by�a miastem z gruntu laickim, jej zaniedbane ko�cio�y traktowano z r�wnie ma�ym nabo�e�stwem jak piekarnie. Istnia�y �wi�tynie pod wezwaniem deifikowanego Crooma, pod wezwaniem ksi�yca i jego c�rek, w ramach dzi�kczynienia za p�ywy, czy pod wezwaniem morskich bog�w.</p><p>Je�li Bellis si� zgubi�a, wystarczy�o wynurzy� si� z g�szczu bocznych uliczek, spojrze� do g�ry na zacumowane do maszt�w aerostaty i znale�� �Arogancj�, wisz�c� dostojnie nad rozjarzonym �Wielkim Wschodnim�. By�a to jej latarnia morska, wedle kt�rej ustala�a kurs powrotny.</p><p>Miasto roi�o si� od drewnianych tratw, d�ugich i szerokich na dziesi�tki metr�w, idiotycznie zabudowanych domami. Cienkie jak ig�a okr�ty podwodne chwia�y si� na wodzie mi�dzy barkentynami, a by�y te� statki-rydwany pe�ne nor mieszkalnych hotchich. W tanich dzielnicach rozpadaj�ce si� budynki porasta�y pok�ady albo chybota�y niebezpiecznie mi�dzy rufami niewielkich �odzi. By�y domy gier, wi�zienia i porzucone kad�uby statk�w.</p><p>Podni�s�szy oczy ku horyzontowi, Bellis widzia�a morskie zaburzenia: kipi�c� wod� i nie wiadomo czym wywo�ane kilwatery. Z regu�y by�y to skutki wiatru i pogody, ale czasem wpada�o jej w oko stadko mor�win�w, plezjaur, szyja morskiego wyrmena albo plecy stworzenia tak du�ego i szybkiego, �e nie potrafi�a go rozpozna�. �ycie wok� miasta.</p><p>Wieczorami Bellis patrzy�a na wracaj�ce do miasta kutry rybackie. Czasem pojawia�y si� statki pirackie i by�y witane w portach Basilio albo Je�owca � te motory nap�dowe gospodarki armadyjskiej jakim� sz�stym zmys�em odnajdywa�y drog� do domu.</p><p id="spr061_182">Armada by�a miastem galion�w. Wyskakiwa�y znienacka w ma�o prawdopodobnych miejscach, ozdobne i budz�ce nie wi�cej uwagi ni� rze�bione ko�atki na drzwiach dom�w w Nowym Crobuzon. Id�c mi�dzy dwoma szereg�wkami z ceg�y, Bellis nagle stawa�a twarz� w twarz z dostojn�, skorodowan� kobiet� � napier�nik za�niedzia�y, malowane spojrzenie z�uszczone i zm�tnia�e. Wisia�a w powietrzu jak upi�r, pod bukszprytem swego statku, kt�ry stercza� nad pok�adem s�siada i celowa� w jak�� uliczk�.</p><p>By�y wsz�dzie. Wydry, smokowce, ryby, wojownicy i kobiety. Przede wszystkim kobiety. Bellis nie znosi�a tych oczu bez wyrazu, tych pokrzywionych figur, kiwaj�cych si� debilnie na skutek falowania morza, nawiedzaj�cych miasto jak banalne duchy.</p><p>W swoim pokoju sko�czy�a <emphasis>Eseje o zwierz�tach </emphasis>i wci�� nie mia�a poj�cia, na czym polega tajny projekt Armady.</p><p>Gdzie jest Silas i co robi? Nie by�a smutna ani z�a, �e go nie ma, tylko zaciekawiona i troch� sfrustrowana. W ko�cu Silas by� jedyn� osob�, kt�r� od biedy mog�a nazwa� swoim sojusznikiem.</p><empty-line/><p>Wr�ci� wieczorem pi�tego lunuara.</p><p>Bellis go wpu�ci�a. Nie dotkn�a go ani on jej.</p><p>By� zm�czony i zgaszony. W�osy mia� zmierzwione, ubranie zakurzone. Usiad� na krze�le i zas�oni� oczy d�o�mi, mrucz�c jakie� pozdrowienie, kt�rego nie dos�ysza�a. Zaparzy�a mu herbaty. Czeka�a, a� si� odezwie, ale w ko�cu wr�ci�a do lektury ksi��ki i do cigarillo.</p><p>Zrobi�a kilka stron notatek, zanim przem�wi�.</p><p>��Bellis. Bellis. � Potar� oczy d�o�mi i spojrza� na ni�. � Musz� ci co� powiedzie�. Musz� powiedzie� ci prawd�. Ukrywa�em przed tob� r�ne rzeczy. � Skin�a g�ow� i zwr�ci�a na niego wzrok. Oczy mia� zamkni�te. � Podsumujmy, co wiemy. Miasto zmierza na po�udnie. �Sorgo�� Wiesz, do czego jest �Sorgo�? Tak samo jak inne platformy, ko�o kt�rych, jak rozumiem, przep�yn�li�cie na �Terpsychorii�, ci�gnie spod morza paliwo. � Roz�o�y� szeroko ramiona na znak, �e jest to przedsi�wzi�cie na ogromn� skal�. � Pod ziemi� s� pola ropy, skalnego mleka i z�� rt�ciowych, Bellis. Na pewno widzia�a� wiert�a, kt�rych u�ywaj� do eksploatacji z�� na l�dzie. Geoempaci i tym podobni znale�li ogromne z�o�a pod dnem morskim� Pod po�udniowym Salkrikaltorem jest ropa. Dlatego od ponad trzydziestu lat stacjonowa�y tam �Manekin�, �Gwiazda Odpadu� i �Sorgo�. Nogi platform �Manekin� i �Gwiazda Odpadu� si�gaj� dna, kt�re znajduje si� na g��boko�ci stu dwudziestu metr�w. Ale z �Sorgo� jest inaczej � m�wi� z chorobliw� lubo�ci� w g�osie. � Kto� na Armadzie zna� si� na rzeczy. �Sorgo� wspiera si� na dw�ch �elaznych komorach � okr�tach podwodnych. �Sorgo� nie jest zacumowane. �Sorgo� to platforma g��bokowodna, ale �Sorgo� mo�e si� przemieszcza�. Jego szyb wiertniczy mo�na przed�u�a� o kolejne segmenty, chyba bez �adnych ogranicze�. A w ka�dym razie wiele kilometr�w w d�. Ropa i inne surowce nie wyst�puj� wsz�dzie i dlatego stali�my w jednym miejscu przez tak d�ugi czas. Armada znajdowa�a si� nad jakimi� z�o�ami i czekali�my, a� �Sorgo� wydob�dzie tego taki zapas, kt�ry wystarczy na zaplanowan� akcj�.</p><p>�Sk�d to wszystko wiesz?� � pomy�la�a Bellis. �Co to za prawda, kt�r� musisz mi przekaza�?�.</p><p>��Ale nie s�dz�, �eby chodzi�o tylko o rop� � podj�� Silas. � Obserwowa�em p�omie� nad platform�, Bellis. My�l�, �e ci�gn�li skalne mleko. � Skalne mleko. <emphasis>Lactus saxi. </emphasis>Lepkie i ci�kie jak magma, ale lodowato zimne. I g�ste od taumaturgon�w, na�adowanych cz�stek. Warte wielokrotno�� swego ci�aru w z�ocie, diamentach, ropie czy krwi. � Tylko, kurwa, do bak�w silnik�w okr�towych nie leje si� skalnego mleka � denerwowa� si�. � Nie wiem, po co to gromadz�, ale na pewno nie tylko do polerowania statk�w na wysoki po�ysk. Pomy�l: p�yniemy na po�udnie, na g��bsze, cieplejsze morza. Za�o�� si� z tob� o finiala, �e p�yniemy blisko podmorskich grzbiet�w ze z�o�ami, �eby po drodze �Sorgo� mog�o wierci�. A kiedy dop�yniemy na miejsce, tw�j przyjaciel Johannes i jego nowi pracodawcy u�yj� wielu ton skalnego mleka i Jabber raczy wiedzie�, jakiej ilo�ci ropy, �eby� co� zrobi�. A wtedy� � Urwa�, mierz�c j� wzrokiem. � A wtedy b�dzie ju� za p�no.</p><p>�Powiedz mi� � pomy�la�a Bellis, a Silas skin�� g�ow�, jakby j� us�ysza�.</p><p>��Pami�tam, �e kiedy spotkali�my si� na �Terpsychorii�, by�em cokolwiek rozgor�czkowany. Powiedzia�em ci, �e musz� natychmiast wraca� do Nowego Crobuzon. Sama mi o tym niedawno przypomnia�a�. A ja powiedzia�em ci, �e sk�ama�em. Ot�, nie sk�ama�em. Na �Terpsychorii� m�wi�em prawd�: musia�em wr�ci�. Psiakrew, przypuszczalnie wszystko dobrze odgad�a�. � Bellis milcza�a. � Nie wiedzia�em, czy mog� ci zaufa�, nie wiedzia�em, czy si� tym przejmiesz. Przepraszam, �e nie by�em z tob� szczery, ale nie mia�em poj�cia, �e mog� ci zdradzi�. Ale teraz ufam ci, Bellis. I potrzebuj� twojej pomocy.</p><p>Nie sk�ama�em, kiedy ci m�wi�em, �e grindylow mog� zwr�ci� przeciwko jakiemu� nieborakowi bez �adnej widocznej przyczyny, ludzie znikaj� na skutek ich kaprysu. Kaprysu grindylow, g��binowc�w. Ale nie m�wi�em prawdy, je�li chodzi o mnie samego. Doskonale wiedzia�em, dlaczego grindylow chcieli mnie zabi� Grindylow potrafi� pop�yn�� pod pr�d do Bezheks, gdzie wszystkie rzeki ��cz� si� ze sob�, przedosta� si� do Canker i dotrze� w d� rzeki, po drugiej stronie g�r a� do Nowego Crobuzon� Inni umiej� przeprawi� si� za ocean tunelami, dotrze� do miasta drog� morsk�. Grindylow s� euryhalinowi � r�wnie dobrze czuj� si� w s�odkiej i morskiej wodzie. Mog� dotrze� do Zatoki �elaznej, do Wielkiej Smo�y, do Nowego Crobuzon. Wymaga�oby to jedynie determinacji, a wiem, �e tego im nie brakuje. � Bellis nigdy nie widzia�a go w stanie takiego napi�cia. � Podczas mojego pobytu u grindylow hucza�o od plotek. Szykowali jaki� wielki plan. W tych pog�oskach przewija�o si� nazwisko jednego z moich klient�w, maga, swego rodzaju kap�ana-boj�wkarza. Zacz��em si� rozgl�da� i nas�uchiwa�. Dlatego chcieli mnie zabi�: bo wpad�em na pewien trop� U grindylow nie ma tajno�ci, nie ma s�u�b specjalnych. Wszystkie potrzebne dane mia�em przed oczyma przez wiele tygodni, ale zaj�o mi mn�stwo czasu, zanim si� zorientowa�em. Mozaiki, schematy, libretta i tak dalej. Strasznie p�no zrozumia�em.</p><p>��Powiedz mi, czego si� dowiedzia�e�.</p><p>��Planowali inwazj�.</p><empty-line/><p id="spr063_184">��To by�oby co� niewyobra�alnego. Wiadomo, �e nasza historia jest histori� zdrad i przelewu krwi, ale, Bellis� nie widzia�a� Gengris. � w jego g�osie by�a desperacja, jakiej Bellis nigdy wcze�niej nie s�ysza�a. � Nie widzia�a� hodowli ko�czyn. Pieprzonych fabryczek ��ci. Nie s�ysza�a� ich muzyki� Gdyby grindylow zdobyli Nowe Crobuzon, nie wzi�liby nas w niewol�, nie wymordowali ani nie pozjadali. Nie zrobiliby nic tak� ogarnialnego rozumem.</p><p>��Ale po co? � przerwa�a mu Bellis. � Czego oni chc�? My�lisz, �e mo�e im si� uda�?</p><p>��Nie mam zielonego poj�cia. To kompletnie nieznana rasa. Podejrzewam, �e rz�d Nowego Crobuzon jest bardziej przygotowany na najazd pieprzonych Tesh ni� grindylow. Nigdy nie mieli�my �adnych powod�w by ba� si� ich. Ale oni maj� swoje metody, swoje nauki i taumaturgie. Tak� S�dz�, �e mo�e im si� uda� Chc� zdoby� Nowe Crobuzon z tego samego powodu, co wszystkie inne pa�stwa i dzikusy z Ragamoll. Nowe Crobuzon jest najbogatsze, najwi�ksze, najpot�niejsze. Nasz przemys�, nasze surowce, nasza milicja. Mamy wszystko. Ale w przeciwie�stwie do Shankell, Dreer Samher, Neovodan czy Yoraketche, im mo�e si� uda�. Mog� sprawi� nam niespodziank� Zatru� wod�, przyj�� kana�ami. Ka�da szczelina, szpara i zbiornik wodny w mie�cie by�by twierdz�. Mog� atakowa� nas broni�, kt�rej dzia�ania nigdy nie zrozumiemy, mog� toczy� nieko�cz�c� si� wojn� partyzanck�. Bellis, widzia�em, do czego grindylow s� zdolni � m�wi� g�osem cz�owieka wyczerpanego. � Widzia�em i potwornie si� boj�.</p><empty-line/><p>Z zewn�trz dobieg�y ich odg�osy sennej k��tni ma�p.</p><p>��Dlatego wyjecha�e�? � spyta�a Bellis w ciszy, kt�ra zapad�a po ostatnich s�owach Silasa.</p><p>��Dlatego wyjecha�em. Nie mog�em uwierzy� w to, czego si� dowiedzia�em. Zwleka�em, zmarnowa�em mn�stwo czasu. � Nagle wezbra� w nim gniew. � Kiedy zda�em sobie spraw�, �e mi si� nie popieprzy�o, �e oni naprawd� chc� spu�ci� na moje rodzinne miasto jak�� bezbo�n�, niewyobra�aln� apokalips�, wtedy wyjecha�em. Ukrad�em okr�t podwodny i wyjecha�em.</p><p>��Czy oni wiedz�, �e ty wiesz? � spyta�a. Pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Nie s�dz�. Zabra�em ze sob� pewne rzeczy, �eby to wygl�da�o na kradzie� i ucieczk�.</p><p>Bellis widzia�a, �e Silas jest napi�ty do granic. Przypomnia�a sobie heliotypy, kt�re widzia�a w jego notatniku. Serce podskoczy�o jej w piersiach, a po �y�ach powoli rozla� si� strach, jak choroba. Bellis usi�owa�a ogarn�� to, co us�ysza�a, ale zadanie j� przeros�o. To wszystko nie trzyma�o si� kupy. To niemo�liwe, �eby Nowe Crobuzon by�o zagro�one.</p><p>��Wiesz kiedy? � spyta�a szeptem.</p><p>��Musz� zaczeka� do cheta, �eby zebra� z p�l bro�. Wi�c mo�e za p� roku. Trzeba si� dowiedzie�, co planuje Armada, bo musimy wiedzie�, dok�d p�yniemy z ca�ym tym pieprzonym skalnym mlekiem. Poniewa� musimy zawiadomi� Nowe Crobuzon.</p><p>��Dlaczego wcze�niej mi o tym nie powiedzia�e�?</p><p>Silas roze�mia� si� g�ucho.</p><p>��Nie mia�em poj�cia, komu mog� zaufa�. Pr�bowa�em si� st�d wyrwa�, znale�� jak�� drog� ucieczki. Zaj�o mi sporo czasu, zanim doszed�em do przekonania, �e nie ma na to szans. Pomy�la�em, �e sam przeka�� wiadomo�� do Nowego Crobuzon. Bo gdyby� mi nie uwierzy�a? Albo okaza�a si� szpiegiem? Gdyby� donios�a naszym pieprzonym nowym w�adcom�</p><p>��A mo�e warto si� w�a�nie nad tym zastanowi�? � wesz�a mu w s�owo. � Mo�e by nam pomogli przekaza� wiadomo��</p><p>��Zwariowa�a�? � Silas patrzy� na ni� z przykrym niedowierzaniem. � My�lisz, �e by nam pomogli? Guzik ich obchodzi, co si� stanie z Nowym Crobuzon. A nawet by si� ucieszyli z jego zniszczenia. Jeden rywal mniej na morzu. My�lisz, �e pozwoliliby nam wyruszy� z odsiecz�? My�lisz, �e by si� przej�li? Ci dranie przypuszczalnie wsadziliby nas do wi�zienia a� do czasu, kiedy grindylow wykonaj� swoj� robot�. A poza tym widzia�a�, jak oni traktuj� urz�dnik�w i przedstawicieli handlowych z Nowego Crobuzon. Przeszukaliby moje notatki, moje papiery, i wysz�oby na jaw, �e jestem prokurentem rz�du. �e pracuj� dla Nowego Crobuzon. Wszechmocny Jabberze, Bellis, widzia�a�, co zrobili z kapitanem. Jak my�lisz, co zrobiliby ze mn�? � Zapad�a d�uga cisza. � Potrzebuj� kogo� do wsp�pracy. Nie mamy w tym mie�cie przyjaci�. Nie mamy sojusznik�w. Gdzie� tam, ponad p�tora tysi�ca kilometr�w st�d nasza ojczyzna jest w niebezpiecze�stwie, a my nie mo�emy nikomu zaufa� i poprosi� go o pomoc. Jeste�my zdani wy��cznie na siebie, przynajmniej je�li chodzi o wys�anie ostrze�enia do Nowego Crobuzon.</p><p>Przerwa w rozmowie przesz�a w milczenie. Ci�gn�a si� coraz d�u�ej i d�u�ej, i by�a straszna, bo oboje wiedzieli, �e trzeba j� wype�ni�. Trzeba wymy�li� jaki� plan.</p><p>Oboje pr�bowali. Bellis kilka razy otworzy�a usta, ale s�owa wi�z�y jej w gardle z braku przekonania.</p><p>�Porwiemy jak�� ��d��, chcia�a powiedzie�, ale idiotyczno�� tego pomys�u zatka�a j�. �Wymkniemy si� we dw�jk� w dingi. Przekradniemy si� mi�dzy �odziami stra�niczymi i pop�yniemy na wios�ach do domu�. Pr�bowa�a i to powiedzie�, pr�bowa�a nawet to my�le� z przekonaniem, i tylko prawie j�kn�a z bezsilno�ci.</p><p>�Ukradniemy statek powietrzny. Wszystko, czego nam potrzeba, to bro� palna, gaz, w�giel i woda do silnika, jedzenie i picie na trzy tysi�ce kilometr�w lotu, no i mapa, z kt�rej dowiemy si�, w kt�rym dok�adnie miejscu Wezbranego Oceanu jeste�my, na Jabbera��</p><p>Nic, nie by�o nic, co da�oby si� powiedzie�, co da�oby si� pomy�le�.</p><p>Ale pr�bowa�a m�wi�, pr�bowa�a wymy�li� sposoby na uratowanie Nowego Crobuzon, miasta, kt�re kocha�a w�ciek��, nieromantyczn� mi�o�ci� i nad kt�rym zawis�o potworne zagro�enie. Chwile mija�y i mija�y, chet, lato i �niwa u grindylow przybli�a�y si�, a ona nie umia�a nic powiedzie�.</p><p>Bellis wyobrazi�a sobie cia�a podobne do spuchni�tych okoni, mkn�ce w zimnej wodzie ku jej ojczy�nie.</p><p>��Bogowie kochani, Jabberze kochany � us�ysza�a sw�j g�os. Spojrza�a w zmartwione oczy Silasa. � Bogowie kochani, co my zrobimy?</p></section><section><title><p>Rozdzia� czternasty</p></title><p>Powoli, niby jakie� ogromne, nad�te stworzenie, Armada przep�yn�a na cieplejsze wody.</p><p>Obywatele i gwardzi�ci od�o�yli na bok grubsz� odzie�. Uprowadzeni z �Terpsychorii� byli zdezorientowani. My�l, �e porom roku mo�na si� wymkn��, �e mo�na przed nimi fizycznie uciec, by�a g��boko rozstrajaj�ca.</p><p>Pory roku by�y tylko punktami widzenia � kwesti� perspektywy. �Jak w Nowym Crobuzon jest zima, to w Bered Kai Nev jest lato�, m�wili. I chocia� dni i noce te dwa kraje maj� odwrotnie wyd�u�aj�ce si� i skracaj�ce, to jest w tym co� wsp�lnego. �wit jest �witem na ca�ym �wiecie. Na kontynencie wschodnim letnie dni s� kr�tkie.</p><p>Zwi�kszy�a si� liczebno�� ptak�w �yj�cych w mikroklimacie Armady. Do niewielkiej, zadomowionej tutaj od pokole� spo�eczno�ci zi�b, trznadli, wr�bli i go��bi, kt�ra przemieszcza�a si� razem z miastem, do��czy�y ptaki w�drowne, kt�re po porze upa��w przekracza�y Wezbrany Ocean. Ich ogromne stada przysiadywa�y na Armadzie, aby odpocz�� i napi� si� wody, i niekt�re z nich zostawa�y na sta�e.</p><p>Ptaki kr��y�y zdezorientowane nad wie�ami Bud, gdzie odbywa�y si� kolejne nadzwyczajne sesje Rady Demokratycznej, za�arcie i ja�owo debatuj�cej na temat kierunku pod��ania Armady. Rajcy byli zgodni, �e tajne plany Kochank�w nie mog� by� dobre dla miasta, �e trzeba co� zrobi�. Im bardziej widoczna by�a ich bezsilno��, tym �a�o�niej si� k��cili.</p><p>Najwi�ksz� w�adz� zawsze mia� okr�g Niszczukowody, kt�ry teraz dodatkowo dysponowa� platform� �Sorgo�, tote� Rada Demokratyczna Bud nie mog�a absolutnie nic zrobi�.</p><p>Niemniej jednak Budy zainicjowa�y rozmowy sonda�owe z Brucolakiem�</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Najtrudniejsze dla Tannera by�o nie oddychanie skrzelami, nie poruszanie ko�czynami jak �aba czy vodyanoi, lecz patrzenie w gigantyczn� to� ciemnej wody w dole. Spojrze� jej prosto w oczy bez strachu � to sprawia�o mu najwi�ksz� trudno��.</p><p>W kombinezonie nurka by� intruzem. Wk�ada� zbroj� i rzuca� morzu wyzwanie. Trzymaj�c si� kurczowo szczebli i odci�g�w, wiedzia� �e bezkresna przestrze�, kt�ra zia�a w dole niby paszcza, jest w�a�nie tym: ustami wielko�ci �wiata, chc�cymi go po�kn��.</p><p>Teraz p�ywa� swobodnie, schodzi� ku ciemno�ciom, kt�re nie sprawia�y ju� wra�enia �asych na niego. Tanner p�ywa� coraz ni�ej i ni�ej. Z pocz�tku zdawa�o mu si�, �e wystarczy si�gn�� r�k�, aby dotkn�� palc�w u n�g p�ywak�w w g�rze. Z rozkosz� podgl�dacza patrzy�, jak peda�uj� i trzepi� panicznie r�kami. Ale kiedy odwraca� twarz ku bezs�onecznej wodzie pod sob�, jej bezlitosny ogrom szarpa� go za �o��dek. Szybko p�yn�� wtedy w stron� �wiat�a.</p><p>Ale ka�dego dnia schodzi� g��biej.</p><p>Nurkowa� poni�ej poziomu kil�w, ster�w i pl�taniny rur. D�udzy wartownicy z zielska, kt�rzy to wszystko otaczali, kt�rzy wyznaczali najni�sze punkty miasta, wyci�gali ku niemu r�ce, ale on przemyka� obok jak z�odziej. Wpatrywa� si� w g��bi�.</p><p>Pokona� stref� deszczu ma�ych rybek, kt�re pogryza�y miejskie odpadki, i znalaz� si� w przezroczystej wodzie � nie by�o wok� niego ani �ladu Armady. Znajdowa� si� daleko, daleko pod miastem.</p><p>Zawis� nieruchomo w wodzie. Nie by�o w tym nic trudnego.</p><p>Ci�nienie otuli�o go ciasno niby powijaki.</p><p>Statki Armady zajmowa�y p�tora kilometra kwadratowego powierzchni morza, tarasuj�c drog� �wiat�u. Nad g�ow� Tannera Bastard John kr�ci� si� w okolicach portu niby szersze�. W wodnym p�mroku doko�a Tanner widzia� g�st� zawiesin� cz�stek, mnogo�� male�kich istnie�. Za planktonem i krylem niewyra�nie dostrzega� morskie wyrmeny Armady i jej okr�ty podwodne, gar�� ciemnych cieni u podstawy miasta.</p><p>Walczy� ze strachem, ale stara� si� nie wyrzuci� razem z nim uczu�, kt�re mu towarzyszy�y, takich jak zachwyt i pokora.</p><p>�Jestem sakramencko ma�y � pomy�la�, wisz�c jak drobina kurzu w nieruchomym powietrzu � w sakramencko wielkim morzu. Ale nic nie szkodzi. Dam rad�.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Przy Angevine by� nie�mia�y i troch� obra�ony, ale pracowa� nad sob� ze wzgl�du na Szekla.</p><p>Przysz�a do nich na kolacj�. Tanner pr�bowa� z ni� rozmawia�, ale na trzyma�a dystans, wyczuwa� ch��d. Przez jaki� czas jedli chleb listownicowy, nie wydaj�c z siebie �adnych d�wi�k�w. Po p� godzinie Angevine skin�a na Szekla, ten za� stan�� za ni� i wy�wiczonym ruchem przesypa� troch� koksu z zasobnika do paleniska kot�a.</p><p>Angevine bez za�enowania spotka�a si� spojrzeniem z Tannerem.</p><p>��Trzymasz silniki pod par�? � spyta� w ko�cu.</p><p>��Nie s� zbyt wydajne � odpar�a powoli w salt, chocia� on odezwa� si� do niej w ragamoll, a przecie� by� to jej ojczysty j�zyk.</p><p>Tanner pokiwa� g�ow�. Przypomnia� sobie starca z �adowni �Terpsychorii�. Znowu j�zyk stan�� mu ko�kiem. Ta sroga prze-tworzona budzi�a w nim onie�mielenie.</p><p>��Jakiego modelu jest tw�j silnik? � spyta� wreszcie, w salt. Wytrzeszczy�a oczy skonsternowana i Tanner ze zdziwieniem zda� sobie spraw�, �e Angevine nie zna si� na mechanice swego prze-tworzonego cia�a. � Przypuszczalnie to jest stary model sprzed wymiany � podj�� powoli. � Z jednym zestawem t�ok�w i bez skrzyni rekombinacyjnej. Nigdy nie by�y za dobre� � Urwa� na chwil�. �No, zaproponuj jej� � pomy�la�. �Mo�e si� zgodzi i ch�opak b�dzie zadowolony�. � Jakby� chcia�a, to m�g�bym rzuci� okiem. Ca�e �ycie robi�em w silnikach. M�g�bym� M�g�bym ci� nawet� � Zawaha� si�, bo w kontek�cie osoby czasownik, kt�rego zamierza� u�y�, brzmia� wysoce niestosownie. � M�g�bym ci� nawet wyremontowa�.</p><p>Odszed� od sto�u, niby po dok�adk�, aby nie musie� s�ucha� kr�puj�cego monologu Szekla: ch�opak jednocze�nie wyra�a� wdzi�czno�� Tannerowi i namawia� nieprzekonan� Angevine. Po�r�d refrenicznie powtarzanego: �Zg�d� si�, Ange� i �Jeste� moim najlepszym kumplem, Tanner� ten ostatni zauwa�y�, �e Angevine jest zdeprymowana. Nie przywyk�a do tego typu ofert, nie wi���cych si� z zaci�gni�ciem d�ugu. �To nie dla ciebie, tylko dla ch�opaka� � my�la� gor�czkowo Tanner � �a�uj�c, �e nie mo�e jej tego powiedzie�.</p><p>Odsun�� si� jeszcze dalej, kiedy Angevine i Szekel wdali si� w szeptan� dyskusj�. Uprzejmie odwr�ci� si� do nich plecami, rozebra� z kaleson�w i wszed� do blaszanej wanny z solank�. Podzia�a�o to na niego koj�co. Namacza� si� z tak� sam� rozkosz�, z jak� kiedy� brat gor�c� k�piel. Mia� nadziej�, �e Angevine zrozumie jego pobudki.</p><p>Nie by�a w ciemi� bita. Po kr�tkiej chwili z godno�ci� powiedzia�a co� w rodzaju: �Dzi�ki, Tanner, by�oby fajnie�. Zgodzi�a si� i Tanner stwierdzi� z pewnym zaskoczeniem, �e go to ucieszy�o.</p><empty-line/><p>Szekel wci�� by� podniecony wrzaw� niemych d�wi�k�w, kt�r� udost�pni�a mu umiej�tno�� czytania, ale powoli si� z ni� oswaja�. Teraz nie zatrzymywa� si� ju� bezwiednie na �rodku korytarza i nie sapa� ze zdumienia, kiedy s�owo �gr�d�� czy �reling� krzykn�o do niego z jakiej� tabliczki na statku.</p><p>Przez pierwszy tydzie� upaja� si� graffiti. Stawa� pod �cianami albo burtami statk�w i myszkowa� oczami po mozaice komunikat�w wydrapanych, nabazgranych lub namalowanych na wertykalnych powierzchniach miasta. C� za r�norodno�� styl�w: te same litery mo�na napisa� na dziesi�tki sposob�w, ale zawsze znacz� to samo. Fakt ten nie przestawa� by� dla niego �r�d�em rado�ci.</p><p>Wi�kszo�� tekst�w by�a wulgarna, polityczna albo skatologiczna. �Jeba� Pragnieniowice!� � przeczyta�. Dziesi�tki imion. Kto� kocha kogo�, powt�rzone bogowie wiedz� ile razy. Oskar�enia natury seksualnej i innej. �Barsum� albo �Peter�, albo �Oliver to kutas�, albo �kurwa�, albo �peda�� czy co tam jeszcze. Liternictwo nadawa�o ka�demu takiemu zapisowi odmienny wyraz.</p><p>W bibliotece buszowanie w�r�d p�ek sta�o si� mniej furiackie, mniej chaotyczne w swoim po�piechu i rozradowaniu, ale Szekel nadal �ci�ga� tabuny ksi��ek, czyta� je powoli i zapisywa� niezrozumia�e dla� s�owa.</p><p>Czasami po otwarciu ksi��ki trafia� na wyrazy, kt�re przy pierwszej styczno�ci pokona�y go, ale je zapisa� i uczy� si� ich. By� tym zachwycony. Czu� si� jak na �owach � wytropi� je. Tak by�o ze s�owami �gruntowny�, �wspinaczka� i �khepri�.</p><p>Na p�kach z ksi��kami obcoj�zycznymi Szekel znajdowa� ukojenie. Fascynowa�y go zaszyfrowane alfabety i ortografie, dziwne obrazki dla obcoj�zycznych dzieci. Przychodzi� tam pogrzeba�, kiedy t�skni� za cisz� w g�owie. M�g� mie� pewno��, �e b�d� milcza�y.</p><p>A� tu pewnego dnia zdj�� z p�ki ksi��k�, obr�ci� j� w r�kach i przem�wi�a do niego.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>O zmierzchu co� wynurzy�o si� powoli z morskich g��bin i zmierza�o w stron� Armady.</p><p>Zbli�a�o si� do ostatniej dziennej szychty podwodnych in�ynier�w. Powoli wychodzili na wierzch, wspinali si� po drabinach lub perforowanych powierzchniach podmiasta, �wiszcz�c w he�my, nie patrz�c w d�, nie widz�c, co nadchodzi.</p><empty-line/><p>Tanner Sack siedzia� z Hedrigallem w porcie Basilio. Niby dzieci wywiesili nogi za burt� ma�ej kogi i patrzyli, jak �urawie prze�adowuj� towary.</p><p>Hedrigall co� sugerowa�. M�wi� do Tannera ogr�dkami. Kluczy� i owija� w bawe�n�. Tanner zrozumia�, �e sprawa tyczy tajnego projektu, o kt�rym wiedzia�o tak wielu jego koleg�w z pracy, chocia� g�o�no si� o tym nie m�wi�o. Pozbawiony cho�by wycinka tej wiedzy Tanner nic nie pojmowa� ze s��w Hedrigalla. Wiedzia� tylko jedno: �e jego przyjaciel jest zasmucony i czego� si� boi.</p><p>Kawa�ek dalej ekipa ociekaj�cych wod� in�ynier�w wynurzy�a si� z morza. Wchodzili po drabinach na tratwy i sfatygowane parowce, na kt�rych wibruj�ce silniki, koledzy i konstrukty pompowa�y dla nich powietrze.</p><p>Woda w tym rogu portu nagle zaroi�a si� b�belkami powietrza, jakby osi�gn�a stan wrzenia. Tanner dotkn�� Hedrigalla w rami�, �eby go uciszy�, po czym wsta� i wyci�gn�� szyj�.</p><p>W wodzie przy nabrze�u zrobi�o si� zamieszanie. Podbieg�o kilku robotnik�w portowych i zacz�o wyci�ga� nurk�w. Wyp�ywali kolejni �m�czy�ni, chwytaj�c panicznie za he�my i drabiny, aby wydosta� si� na powierzchni�. Bruzda w wodzie pog��bi�a si� i rozerwa�a wod�, Kiedy wyskoczy� Bastard John. Wymachiwa� ogonem jak szaleniec, a� ko�cu wygl�da�o to tak, jakby sta� niepewnie na powierzchni wody i trajkota� jak ma�pa.</p><p>Z zielonej wody wyprysn�� nast�pny m�czyzna, zdar� z g�owy he�m i wrzasn�� o pomoc.</p><p>��To ryba pancerna! � krzycza�. � W dole s� ludzie!</p><p>Wystraszeni Armadyjczycy z s�siedztwa wygl�dali przez okna, rzucali prac�, biegli nad wod�, wychylali si� znad burt ma�ych tra�owc�w na �rodku portu, pokazywali palcami i krzyczeli do robotnik�w portowych.</p><p>W Tannerze zamar�o serce, kiedy k��by czerwieni wzbi�y si� na powierzchni�.</p><p>��N�! � krzykn�� do Hedrigalla. � Dawaj mi, kurwa, sw�j n�.</p><p>Zrzuci� koszul� i pobieg� bez chwili wahania.</p><p>Skoczy�, rozpo�cieraj�c maski. Hedrigall rycza� co� za jego plecami, ale Tanner nie s�ysza�. Potem d�ugie, obci�gni�te b�on� palce u n�g rozora�y powierzchni� i uderzony obuchem zimna znalaz� si� w wodzie, a potem pod wod�.</p><p>Zamruga� gor�czkowo, zsun�� wewn�trzn� powiek� i spojrza� w d�. Na �rednim planie, przes�aniane przez wod�, cienie batyskaf�w grasowa�y topornie pod miastem.</p><p>Widzia� ostatnich in�ynier�w gramol�cych si� desperacko ku �wiat�u, przera�liwie wolno i nieporadnie w swoich skafandrach. Widzia� spory obszar wody przebarwionej przez krew. W miejscu, gdzie jeden z rekin�w-wartownik�w zosta� rozszarpany, ryba pancerna opada�a na d� przez mg�awic� mi�sa.</p><p>Tanner nurkowa� szybko, odpychaj�c si� mocnymi kopni�ciami. Troch� dalej, u dolnego ko�ca ogromnej rury, prawie dwadzie�cia metr�w pod wod�, zobaczy� przywartego do metalu m�czyzn�, sparali�owanego strachem. Poni�ej, chwiej�c si� na wszystkie strony jak p�omie� �wiecy, majaczy�o ciemne cielsko.</p><p>Tanner szarpn�� si� przera�ony. Stworzenie by�o gigantyczne.</p><p>Z g�ry dobiega� go st�umiony odg�os uderze� cia� o wod�. Uzbrojeni ludzie schodzili w d�, spuszczani w uprz�y z �urawi, naje�eni harpunami i w��czniami, ale poruszali si� powoli, centymetr po centymetrze, zdani na �ask� silnik�w.</p><p>Bastard John przemkn�� obok Tannera, zaskakuj�c go. Z ukrytych zak�tk�w spodniej strony miasta wyp�ywali ludzie-ryby z Cieplarni i sun�li przez wod� ku drapie�cy.</p><p>O�mielony Tanner odepchn�� si� nogami i nurkowa� dalej.</p><p>Jego m�zg pracowa� na przyspieszonych obrotach. Wiedzia�, �e o czasu do czasu zdarzaj� si� ataki du�ych drapie�c�w � czerwonych rekin�w, z�baczy, ka�amarnic i innych, rozbijaj�cych rybie klatki i rzucaj�cych si� na robotnik�w � ale nigdy nie by� �wiadkiem czego� takiego. Nigdy nie widzia� dinichtysa, ryby pancernej.</p><p>�cisn�� w d�oni n� Hedrigalla.</p><p>Z odraz� zda� sobie spraw�, �e przep�ywa przez ob�ok zapaskudzonej krwi� wody, poczu� jej smak w ustach i skrzelach. Skr�ci�o go w �o��dku, kiedy zobaczy� powoli opadaj�ce na dno resztki skafandra do nurkowania z bli�ej nieokre�lonymi strz�pami w �rodku.</p><p>A potem dotar� do dolnego ko�ca rury, o kilka d�ugo�ci cia�a od krwawi�cego, znieruchomia�ego nurka. Wielkie stworzenie wyruszy�o mu na spotkanie.</p><p>Us�ysza� przetaczaj�cy si� przez wod� �omot fali i poczu� wzrost ci�nienia. Spojrza� w d� i krzykn�� bezg�o�nie w s�on� wod�.</p><p>Wielka ryba mkn�a ku niemu. �eb mia�a os�oni�ty pancerzow� czaszk�, g�adk� i okr�g�� jak kula armatnia, przeci�t� dwoma kreskami pot�nych szcz�k, w kt�rych Tanner zobaczy� nie z�by, lecz dwa ostre jak brzytwa wa�y ko�ci oblepione strz�pami mi�sa, mi�dzy kt�rymi przewala�a si� woda. Korpus by� d�ugi, zw�ony ku ty�owi, bez kontur�w albo wachluj�cego ogona. Op�ywowa p�etwa piersiowa ci�gn�a si� daleko, zlewaj�c si� z ko�ci� ogonow�, jak u spasionego okonia.</p><p>Ryba mia�a prawie dziesi�� metr�w. Paszcz� za� tak wielk�, �e bez wysi�ku przegryz�aby Tannera na p�. Z ukrytych za wa�em ochronnym oczek patrzy�o bezinteligentne bestialstwo.</p><p>Tanner wyda� z siebie chojracki okrzyk, wymachuj�c no�ykiem.</p><p>Bastard John podp�yn�� do dinichtysa od ty�u i przy�o�y� jej z byka w oko. Ogromny drapie�ca obr�ci� si� z przera�aj�c� pr�dko�ci� i wdzi�kiem, aby k�apn�� paszcz�. P�yty kostne zacisn�y si� ze zgrzytem.</p><p>Potw�r szarpn�� si� gwa�townie i pomkn�� za Johnem. Lance z ko�ci s�oniowej rozpycha�y wod�, kiedy ludzie-traszki zacz�li strzela� do ryby pancernej ze swojej dziwnej broni. Ta po prostu zignorowa�a pociski i rzuci�a si� na delfina.</p><p>Tanner spazmatycznymi ruchami n�g uciek� w stron� przywartego do rury nurka. Spojrza� za siebie i ku swojej zgrozie zobaczy�, �e mimo odwracaj�cych uwag� manewr�w Johna ryba zesz�a troch� ni�ej, �eby nabra� rozp�du, i teraz p�yn�a prosto na niego.</p><p>Tanner dotkn�� szorstkiego metalu rury niedaleko nurka. Wpatrywa� si� w potwora, kt�ry sun�� ku niemu gro�nie. Przyssawki macek przyklei�y si� do rury. Macha� trzymanym w prawej r�ce no�em i modli� si�, �eby John, ludzie-traszki albo uzbrojeni nurkowie przyszli mu z odsiecz�. Lew� d�oni� si�gn�� ku znieruchomia�emu m�czy�nie.</p><p>R�ka trafi�a na co� ciep�ego i mi�kkiego, co ust�pi�o pod palcami w przera�aj�cy spos�b, dlatego Tanner cofn�� j� natychmiast. Spojrza� do g�ry i zobaczy� he�m wype�niony wod� i bia�� twarz; oczy wytrzeszczone, usta otwarte i nieruchome. Sk�ra skafandra by�a rozdarta a �o��dek m�czyzny wyrwany. Wn�trzno�ci snu�y si� w wodzie jak anemony.</p><p>Tanner j�kn�� i oderwa� si� od rury, czuj�c za sob� dinichtysa. Odpycha� si� panicznie nogami i bezsensownie ci�� no�em wod�, kiedy nagle uderzy� w niego p�d wody i tu� obok pr�y�y si� tony ob�o�onych ko�ci� mi�ni. Rura zawibrowa�a, kiedy dinichtys oderwa� od niej zw�oki. My�liwy zygzakiem oddali� si� przez odwr�cony do g�ry nogami las kil�w Armady, z martwym m�czyzn� zwisaj�cym u szcz�k.</p><p>Bastard John i ludzie-ryby z Cieplarni pop�yn�li za nim, ale nie zdo�ali w stanie rozwin�� takiej pr�dko�ci. Zszokowany Tanner niepotrzebnie skierowa� si� w ich stron�. Pami�� o obecno�ci monstrualnej ryby spowalnia�a go i przejmowa�a ch�odem. Mia� mglist� �wiadomo��, �e powinien si� wynurzy�, �e powinien si� ogrza� i napi� pos�odzonej herbaty, �e czuje si� chory i mocno wystraszony.</p><p>Dinichtys p�yn�� teraz w d�, do kr�lestwa mia�d��cych ci�nie�, kt�rych cz�onkowie ekipy po�cigowej by nie prze�yli. Tanner obserwowa� t� rejterad�, poruszaj�c si� powoli, usi�uj�c nie wdycha� rozpylonej w wodzie krwi. By� teraz sam.</p><p>Mia� wra�enie, �e woda jest g�sta jak smo�a, kiedy mija� nieznajome rewiry dna miasta, zdezorientowany i zagubiony. Wci�� mia� przed oczyma twarz i �liskie trzewia trupa. Kiedy odzyska� orientacj�, ujrzawszy statki w porcie Basilio i rozsypane jak okruszki �odzie Targu Zimowej S�omy, podni�s� wzrok i w zimnym, przeszywaj�cym cieniu �odzi w g�rze zobaczy� jeden z ogromnych, niewyra�nych kszta�t�w, kt�re zwisa�y pod miastem, kt�re by�y zas�aniane zakl�ciami i pilnie strze�one, kt�rych nie mia� prawa widzie�. Zobaczy�, �e kszta�t jest po��czony z innymi, i podp�yn�� bli�ej, przez nikogo nie zaczepiany, bo pilnuj�cy kszta�tu rekin nie �y�. Kszta�t by� coraz wyra�niejszy. Tannera dzieli�o teraz od niego tylko kilka metr�w. Przebiwszy si� przez p�mrok i dymne zakl�cia, zobaczy� go wyra�nie i od razu wiedzia�, co to jest.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Nast�pnego dnia kilka kole�anek uraczy�o Bellis drastycznymi opisami ataku potwora.</p><p>��Bogowie w pieprzonych niebiesiech! � emocjonowa�a si� przera�ona Carrianne. � Wyobra�asz sobie? Zosta� poszatkowanym przez t� besti�?</p><p>Jej opisy robi�y si� coraz bardziej groteskowe i nieapetyczne.</p><p>Bellis nie s�ucha�a Carrianne. My�la�a o tym, co powiedzia� jej Silas. Podchodzi�a do tego tak samo jak do wi�kszo�ci temat�w: ch�odno, analitycznie. Szuka�a ksi��ek o Gengris i grindylow, ale opr�cz mitologii dla dzieci i bzdurnych spekulacji niewiele znalaz�a. Skala niebezpiecze�stwa, w jakim znalaz�o si� Nowe Crobuzon, by�a dla niej trudna, a mo�e nawet niemo�liwa do ogarni�cia. Przez wszystkie lata jej �ycia miasto zewsz�d j� otacza�o, ogromne, zr�nicowane i trwa�e. Zagro�enie dla jego istnienia by�o w�a�ciwie nie do poj�cia.</p><p>No, ale grindylow te� byli nie do poj�cia.</p><p>Opisy Silasa i jego widoczny strach mocno zaniepokoi�y Bellis. Ze swego rodzaju makabrycznym rozmachem Bellis usi�owa�a wyobrazi� sobie Nowe Crobuzon po inwazji. Obr�cone w gruzy i przetr�cone. Z pocz�tku by�a to gra, intelektualne wyzwanie polegaj�ce na wype�nianiu g�owy jak najbardziej przera�aj�cymi obrazami. Ale potem zacz�y jej migota� w g�owie bez ustanku, jakby rzucane przez latarni� magiczn�, i budzi�y trwog�.</p><p>Widzia�a rzeki g�ste od cia�, pod kt�rymi grindylow poruszali si� jak duchy. Widzia�a popi� p�atk�w kwiat�w buchaj�cy ze spalonego Fuchsia House, drobny gruz w Gargoyle Park, Szklarni� p�kni�t� jak skorupa jajka i wype�nion� po brzegi zw�okami ludzi-kaktus�w. Wyobrazi�a sobie nawet Dworzec Perdido w stanie zniszczenia: tory kolejowe poskr�cane i wywichni�te, fasada oderwana, misterne architektoniczne zau�ki agresywnie zalane �wiat�em.</p><p>Bellis wyobrazi�a sobie, �e starodawne, pot�ne �ebra rozpi�te nad miastem p�k�y, ich krzywizny pozrywa�y si� po�r�d kaskad ko�cianego py�u.</p><p>Zmrozi�o j�. Ale nie mog�a nic zrobi�. Nikt, kto na Armadzie mia� w�adz�, nie przej��by si� losem Nowego Crobuzon. Bellis i Silas byli sami.</p><p>Dosz�a do wniosku, �e p�ki nie zrozumiej�, co si� dzieje na Armadzie i p�ki si� nie dowiedz�, dok�d p�yn�, ucieczka b�dzie niemo�liwa.</p><p>Bellis us�ysza�a, �e drzwi si� otwieraj�, i podnios�a g�ow� znad stert ksi��ek. W progu sta� Szekel, trzymaj�c co� w r�ku. Mia�a powiedzie� mu dzie� dobry, ale widok jego miny zastopowa� j�.</p><p>Na twarzy Szekla malowa�a si� wielka powaga i niepewno��, jakby podejrzewa�, �e zrobi� co� z�ego, ale nie by� o tym do ko�ca przekonany.</p><p>��Mam ci co� do pokazania � powiedzia� powoli. � Wiesz, �e zapisuj� wszystkie s�owa, kt�rych nie rozumiem. Potem, kiedy na nie trafi� w innych ksi��kach, ju� je znam. No i� � Spojrza� na ksi��k�, kt�r� mia� w r�ku. � No i trafi�em na jedno wczoraj. Ksi��ka nie jest napisana w ragamoll, a s�owo nie jest� ani czasownikiem, ani rzeczownikiem, ani niczym, co znam.</p><p>Techniczne terminy, kt�rych go nauczy�a, wymawia� z naciskiem: nie z dumy, ale dla podkre�lenia wagi swego odkrycia. Poda� jej niewielki wolumin.</p><p>��To jest imi�. � Metalow� blaszk� napisane by�o na ok�adce imi� i nazwisko autora.</p><p>�Kr�ach Aum� � przeczyta�a w my�lach. Praca, kt�rej szuka� Tintinnabulum, bardzo istotna dla projektu Kochank�w. Szekel j� znalaz�. Na p�kach z literatur� dzieci�c�. �Nic dziwnego, �e dali j� do nieodpowiedniego dzia�u� � pomy�la�a Bellis, kartkuj�c ksi��k�. Roi�o si� w niej od rysunk�w w prymitywnym stylu: wykonanych grubymi, niewyszukanymi kreskami w dziecinnej perspektywie, tak �e proporcje by�y zaburzone i cz�owiek prawie dor�wnywa� wzrostem s�siaduj�cej z nim wie�y. Na ka�dej stronie nieparzystej by� tekst, a na ka�dej parzystej rysunek, tote� ca�a niewielka ksi��eczka kojarzy�a si� z ilustrowan� bajk�.</p><p>Odby�o si� to z pewno�ci� tak: kto� przyjrza� si� jej pobie�nie i w�o�y� mi�dzy inne ksi��eczki z obrazkami. Nie by�a skatalogowana. Sta�a na p�ce nietkni�ta przez wiele lat.</p><p>Szekel m�wi� do Bellis, ale do niej dociera�y tylko urywki: �nie wiem, co robi�, �pomy�la�em, �e mi pomo�esz�, �ta, co jej Tintinnabulum szuka��, �zrobi�em jak trzeba�. W Bellis kipia�o od adrenaliny i rozdygotanych emocji. Na ok�adce nie by�o tytu�u. Otworzy�a ksi��k� na stronie tytu�owej i serce zabi�o jej szybciej, kiedy zda�a sobie spraw�, �e nie pomyli�a si� co do nazwiska Aum. Ksi��k� napisano w wysokim kettai.</p><p id="spr064_198">By� to hermetyczny, klasyczny j�zyk Gnurr Kett, wyspiarskiego pa�stwa po�o�onego tysi�ce kilometr�w na po�udnie od Nowego Crobuzon, na kra�cach Wezbranego Oceanu, gdzie ciep�a woda przechodzi�a w Morze Czarnomieli�niane. T� dziwn�, bardzo trudn� mow� zapisywano przy u�yciu alfabetu ragamollskiego, ale mia�a zupe�nie inne korzenie. Niskie kettai, mowa codzienna, by�o znacznie �atwiejsze, ale te� drogi tych dw�ch j�zyk�w rozesz�y si� w dawnych czasach. Bieg�o�� w jednym z nich pozwala�a tylko od biedy zrozumie� drugi. Wysokie kettai, nawet w samym Gnurr Kett, by�o wy��czn� domen� kantor�w i garstki intelektualist�w.</p><p>Bellis studiowa�a ten j�zyk. Fascynowa�y j� z�o�one struktury czasownikowe, tote� uczyni�a z wysokiego kettai temat swojej pierwszej ksi��ki. <emphasis>Gramatologi� wysokiego kettai </emphasis>opublikowa�a przed pi�tnastu laty, a tym samym jej znajomo�� tego j�zyka troch� zardzewia�a, ale podczas lektury pierwszego rozdzia�u wszystko zacz�o jej si� powoli przypomina�.</p><p>�Sk�ama�bym, gdybym powiedzia�, �e pisz� te s�owa bez dumy� � przeczyta�a Bellis po cichu. Podnios�a g�ow� i pr�bowa�a si� uspokoi�. Prawie si� ba�a czyta� dalej.</p><p>Szybko przewraca�a strony i ogl�da�a rysunki. M�czyzna w wie�y nad morzem. M�czyzna na brzegu, szkielety wielkich silnik�w za�miecaj� piasek. M�czyzna wykonuje obliczenia ko�o s�o�ca i ko�o cieni dziwnych drzew. Na widok czwartego rysunku zapar�o jej dech i wyskoczy�a jej g�sia sk�rka.</p><p>Ten sam m�czyzna znowu sta� na brzegu morza � z element�w jego twarzy artysta zaznaczy� tylko stylizowane oczy, potulne jak u krowy � a nad morzem chmura ciemnych postaci frun�a ku nadp�ywaj�cej �odzi. Rysunek by� niejasny, ale Bellis dostrzeg�a chude ramiona i nogi, jak r�wnie� ma�ni�cia skrzyde�.</p><p>Poczu�a dziwny niepok�j.</p><p>Przebiega�a oczami tekst, pr�buj�c przypomnie� sobie j�zyk. Ksi��ka mia�a w sobie co� bardzo dziwnego. Zasadniczo r�ni�a si� od wszystkich innych publikacji w wysokim kettai, kt�re Bellis widzia�a. Jej ton zupe�nie nie wsp�gra� z poetyczno�ci� charakterystyczn� dla starego kanonu z Gnurr Kett.</p><p>�Poszuka�by pomocy u ludzi z zewn�trz � odczyta�a po chwili wahania � ale wszyscy omijaj� nasz� wysp�, ze strachu przed naszymi g�odnymi kobietami�.</p><p>Bellis podnios�a wzrok. �Jabber jeden wie, w co ja si� wpakowa�am� � pomy�la�a.</p><p>Zastanawia�a si� szybko, co powinna zrobi�. Jej r�ce nadal przewraca�y kartki, jakby nale�a�y do konstruktu. Spu�ci�a wzrok i zobaczy�a, �e mniej wi�cej w po�owie ksi��eczki m�czyzna p�ynie po morzu niewielk� �odzi�. Ilustrator narysowa� go malutkiego, ��dk� te� M�czyzna spuszcza� do morza �a�cuch zako�czony wielkim hakiem.</p><p>G��boko pod powierzchni� po�r�d spiral, kt�re oznacza�y wod� widnia�y koncentryczne kr�gi, znacznie wi�ksze od jachtu.</p><p>Rysunek przyku� jej uwag�.</p><p>Wpatrywa�a si� w obrazek i co� w niej drgn�o. Wstrzyma�a oddech. Sp�yn�o na ni� u�wiadomienie, �e rysunek zmienia uk�ad jak z�udzenie optyczne dla dzieci. Wiedzia�a ju�, na co patrzy, i szarpn�o j� za �o��dek tak mocno, jakby spada�a.</p><p>Wiedzia�a, na czym polega tajny projekt Niszczukow�d. Wiedzia�a, dok�d p�yn�. Wiedzia�a, czym si� zajmuje Johannes.</p><p>Szekel dalej m�wi�, ale przeszed� do tematu ataku dinichtysa.</p><p>��Tanner by� pod wod� � powiedzia� z dum�. � Pop�yn�� im pom�c, ale nie zd��y� na czas. Ale powiem ci co� dziwnego. Pami�tasz, jak ci kiedy� m�wi�em, �e pod miastem s� jakie� kszta�ty, kt�rych Tanner nie mo�e rozpozna�? I kt�rych nie wolno mu widzie�? No wi�c jak ryba pancerna da�a dyla, Tanner podp�yn�� pro�ciutko pod jeden taki. Zobaczy� go bardzo wyra�nie i teraz wie, co tam jest. Zgadnij, co zobaczy��</p><p>Urwa� z teatraln� min� pod tytu�em �w �yciu by� nie wymy�li�a�. Bellis nadal wpatrywa�a si� w rysunek.</p><p>��Uprz�� � powiedzia�a prawie niedos�yszalnie. Na twarzy Szekla wykwit� zam�t. Nagle odezwa�a si� g�o�no: � Gigantyczna uprz��, z uzd� i lejcami, wi�ksza ni� budynek. �a�cuchy, Szekel, wielko�ci statku. � Pokiwa� g�ow� z wytrzeszczonymi oczami. � Tanner zobaczy� �a�cuchy.</p><empty-line/><p>Nadal nie odrywa�a wzroku od rysunku: ma�y cz�owieczek w ma�ym stateczku na morzu zastyg�ych fal idealnie zachodz�cych na siebie jak rybie �uski, pod nimi g��biny oddane krzy�ykami i ciasnymi spiralami atramentu, a na dnie, bez trudu przy�miewaj�ce stateczek, ko�o w kole w kolejnym kole, ogromne bez wzgl�du na niejasn� perspektyw�, niewypowiedzianie du�e, z ciemno�ci� w punkcie �rodkowym. Patrzy z g�ry na rybaka poluj�cego na swoje ofiary.</p><p>Tward�wka, t�cz�wka i �renica.</p><p>Oko.</p></section></section><section><title><p><emphasis>Interludium III. </emphasis>GDZIE INDZIEJ</p></title><p>Na Salkrikaltorze s� intruzi. Siedz� spokojnie, lustruj� wzrokiem miasto i raki, wywa�one i niewzruszone jak korki do zlewu.</p><p>Zostawiaj� po sobie trop zaginionych rolnik�w, poszukiwaczy podmorskich przyg�d, w�drowc�w i drobnych urz�dnik�w. Wyci�gaj� z nich informacje za pomoc� ujmuj�cego tonu, taumaturgii i tortur. Oczy intruz�w s� jak nafta.</p><p>Maj� bogaty program zwiedzania. Obejrzeli �wi�tynie, jamy rekin�w, galerie i podcienia, racze slumsy, architektur� p�ycizn. Kiedy zapada zmierzch i rozjarzaj� si� kule �wietlne Salkrikaltoru, wzmaga si� ruch. M�odzi raczy dandysi paraduj� po spiralnych przej�ciach w g�rze � ich dzia�ania s� odbite w ukrytych oczach obserwator�w.</p><p>Mijaj� godziny. Ulice pustoszej�. Kule �wietlne troch� przygasaj� w godzinach poprzedzaj�cych �wit.</p><p>Jest cicho. Ciemno. Zimno.</p><p>Intruzi ruszaj� si�.</p><p>Chodz� pustymi ulicami, spowici mrokiem.</p><p>Intruzi poruszaj� si� jak wst�gi odpadk�w, jakby byli ulepieni z nico�ci, jakby szarpa�y nimi przypadkowe i zmienne pr�dy. Przemierzaj� oblepione anemonami boczne uliczki.</p><p>Na rowoulicach nie ma nic �ywego pr�cz prowadz�cych nocny tryb �ycia ryb, �limak�w, krab�w, kt�re zastygaj� ze strachu, kiedy zbli�aj�, si� intruzi. Mijaj� �ebrak�w w ko�ciotrupach budynk�w. Przez rozdarcie w magazynie, kt�ry jest na kraw�dzi obr�cenia si� w py�. Po najni�szym poziomie wyp�ukiwanej przez wod� koralowej linii dach�w w�lizguj� si� w cienie, kt�re s� dla nich jakby za ma�e. Szybcy jak w�gorze.</p><p>Wraz z kr�t� stru�k� krwi z pewnych ust wyciek�o szeptem imi� � wskaz�wka, kt�r� wytropili i osaczyli.</p><p>W�druj� do g�ry i patrz� na miasto przez morze.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>On �pi tutaj, nogi ma zwini�te pod sob�, tors chwieje si� nieznacznie od pr�du morskiego, oczy zamkni�te. Rak-samiec, kt�rego upolowali.</p><p>Intruzi przykucaj�. G�aszcz� go, dotykaj�, emituj� z garde� d�wi�ki. Jego oczy otwieraj� si� powoli i spazmuje gwa�townie w p�tach, kt�re za�o�yli � cichutko i delikatnie jak nia�ki, �eby go nie obudzi� � usta rozwiera tak szeroko, �e sprawiaj� wra�enie, jakby za chwil� mia�y p�kn�� i buchn�� krwi�. Wrzeszcza�by bez ko�ca r�czym <emphasis>vibrato </emphasis>gdyby nie na�o�yli mu ko�cianej obro�y, kt�ra wbi�a si� bezbole�nie w pewne nerwy na jego szyi i plecach, odcinaj�c mu d�wi�k.</p><p>Z gard�a raka wyp�ywaj� ma�e bry�ni�cia krwi. Intruzi patrz� na niego ciekawie. Kiedy nareszcie traci si�y i przestaje si� miota�, jeden z tych, co go uj�li, porusza si� z egzotycznym wdzi�kiem i m�wi:</p><p>��Wiesz co�, co my te� musimy wiedzie�.</p><p>Przyst�puj� do pracy, zadaj� szeptem pytania, a jednocze�nie nies�ychanie fachowo dotykaj� raczego t�umacza, wtedy ten odrzuca g�ow� do ty�u i znowu wrzeszczy.</p><p>A potem jeszcze raz, bezg�o�nie.</p><p>Intruzi pracuj� dalej.</p><empty-line/><p>P�niej.</p><p>Pe�ne szcz�tk�w organicznych dno oceanu poch�ania wskaz�wk�, woda otwiera si� bezkre�nie, ciemne postacie � daleko od domu � tkwi� bez ruchu zawieszone w mroku i rozmy�laj�.</p><p>Trop eksplodowa�.</p><p>Filigranowe druciki pog�osek uciekaj� od nich, wracaj�, drocz� si� z nimi. Po�udniowy statek znikn��. Ze skalistych kra�c�w kontynentu, gazie l�d wznosi si� do g�ry, aby oddzieli� s�odk� wod� od s�onej, zmierzali za tropem przez Kana� Bazyliszka do wycelowanych w niego palc�w Salkrikaltoru, do statku kursuj�cego mi�dzy morzem a siedz�cym okrakiem na rzece Nowego Crobuzon. Ale ten statek znikn��, zostawiaj�c po sobie kilwater k�amstw i bajek.</p><p>Usta w g��bi. Piraci-upiory. Moment. Ukryte sztormy. P�ywaj�ce miasto.</p><p>Raz po raz p�ywaj�ce miasto.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>My�liwi dokonuj� inspekcji platform wiertniczych, kt�re wystaj� nad po�udniowe wody Salkrikaltoru: wsporniki jak przero�ni�te drzewa jak nogi grubosk�rc�w, krusz�ce si� betonowe s�upy w dnie morza szlam oblepia je jak palce u n�g.</p><p>Wiert�a gn�bi� mi�kk� ska��, wysysaj�c z niej soki. Platformy �eruj� w p�ytkiej wodzie jak stworzenia bagienne.</p><p>M�czy�ni w skorupach ze sk�ry i powietrza schodz� na �a�cuchach, aby zaleczy� rany mamrocz�cych olbrzym�w. Intruzi unicestwiaj� ich z �atwo�ci� bieg�ych w tej sztuce drapie�nik�w. Zabieraj� im maski, m�czy�ni przebieraj� nadaremnie ko�czynami i wypluwaj� z siebie �ycie b�belkuj�cymi skowytami powietrza. Intruzi utrzymuj� ich przy �yciu za pomoc� zakl��, dotleniania metod� usta-usta i masa�y spowalniaj�cych akcj� serca. W podwodnych jaskiniach m�czy�ni b�agaj� o lito�� i pod naciskiem intruz�w opowiadaj� im najprzer�niejsze historie.</p><p>Przede wszystkim o p�ywaj�cym mie�cie, kt�re porwa�o �Terpsychori�.</p><empty-line/><p>Zapada noc, d�awi�c cienie rzucane przez dzie�.</p><p>Niewyra�ne postacie maj� do przeszukania wszystkie wody �wiata. Ocean Szron�w, Popio��w, Wasyla, Taribora, Teuchora, Pow�ci�gliwy i Wezbrany. Morze D�entelmena, Spiralne, Zegarowe, Ukryte i te pozosta�e. I wszystkie cie�niny, przesmyki i kana�y. I zatoki, i zalewy.</p><p>Jak maj� to wszystko przeszuka�? Od czego zacz��?</p><empty-line/><p>Pytaj� morze.</p><empty-line/><p>Daj� nura w g��bi�.</p><p>��Gdzie jest p�ywaj�ce miasto? � pytaj�.</p><p>Kr�l rekin�w chochlikowych nie wie i nic go to nie obchodzi. Korokant nie chce powiedzie�. My�liwi pytaj� gdzie indziej.</p><p>��Gdzie jest p�ywaj�ce miasto? Znajduj� mnichowate inteligencje udaj�ce dorsze i kongery, kt�re utrzymuj�, �e nic nie wiedz�, i odp�ywaj�, aby dalej kontemplowa�. My�liwi pytaj� saliny, morskowodne cz�stki elementarne, ale nie potrafi� odszyfrowa� ciek�ych wrzask�w informacji, kt�rymi s� raczone.</p><p>My�liwi podnosz� si� wraz ze s�o�cem, wyskakuj� na powierzchni� � kolebi� si� na falach i jeszcze raz podejmuj� namys�.</p><p>Pytaj� wieloryby.</p><p>��Gdzie jest p�ywaj�ce miasto? � pytaj� wielkie, debilne krylo-humbaki, p�ywacze szare i p�etwale b��kitne. Wspinaj� si� na nie jak g�ro�azi i majstruj� przy o�rodkach rozkoszy ich ci�kich m�zg�w. Przekupuj� je, wlewaj�c przez lejki tony spanikowanej zupy planktonu do ich wyszczerzonych w g�upkowatym u�miechu g�b.</p><p>My�liwi konwertuj� pytanie na polecenie.</p><p>��Znajd� p�ywaj�ce miasto � m�wi� przy u�yciu prostych poj��, aby wieloryby ich zrozumia�y.</p><p>I rozumiej�. Ogromne zwierz�ta wpadaj� w namys�, ich synapsy pracuj� tak powoli, �e my�liwi niecierpliwi� si�, ale wiedz�, �e musz� czeka�. Wreszcie, po wielu minutach ciszy zak��canej tylko przez chlupot wody przep�ywaj�cej przez szcz�ki wieloryb�w, zsynchronizowanym grzmotem ogon�w wieloryby przerywaj� milczenie.</p><p>Ich j�ki nios� si� na tysi�ce kilometr�w. Echolokacja, sondowanie, przesy�anie przyjaznych, g�upkowatych depesz. Robi� to, co im kazano: szukaj� Armady.</p></section><section><title><p>CZʌ� TRZECIA. FABRYKA KOMPAS�W</p></title><section><title><p>Rozdzia� pi�tnasty</p></title><p>��Podnosz� awanka. � Po twarzy Silasa przebieg�o zaskoczenie, zaprzeczenie, ca�a gama r�nych odcieni niedowierzania. � Nie mo�e by� � powiedzia� cicho, kr�c�c g�ow�.</p><p id="spr066_209">��Bo awanki to legenda? � skrzywi�a si� ironicznie Bellis. � Wymar�e stworzenia? Bajka dla dzieci? � Zacisn�a usta i potrz�sn�a ksi��k� Kr�acha Auma. � Ten, kto dwadzie�cia lat temu od�o�y� to na p�k�, my�la�, �e jest to ksi��eczka dla dzieci, Silasie. Ale ja znam wysokie kettai. To nie jest ksi��eczka dla dzieci. � Dzie� dogasa�, lecz pomruki miasta za oknami nie cich�y. Bellis wyjrza�a przez okno na �wiat�o konaj�ce p�achtami spektakularnych barw. Poda�a Silasowi ksi��k�. � Od dw�ch dni nie zajmuj� si� prawie niczym innym. Nawiedzam bibliotek� niby jaki� cholerny <emphasis>eidolon </emphasis>i czytam ksi��k� Auma. � Silas kartkowa� ksi��k� i przebiega� wzrokiem po tek�cie w taki spos�b, jakby go rozumia�, chocia� Bellis wiedzia�a, �e nie rozumie. � To jest napisane w wysokim kettai, ale nie powsta�o w Gnurr Kett i nie jest stare. Kr�ach Aum to anophelius. � Silas spojrza� na ni� ze zgroz�. � Uwierz mi � powiedzia�a Bellis po d�ugim milczeniu. Czu�a si� potwornie zm�czona, co by�o nawet s�ycha�. � Wiem, jak to brzmi. Przez ostatnie dwa dni pr�bowa�am jak najwi�cej si� dowiedzie� Ja te� s�dzi�am, �e wymarli, ale oni wymieraj� od ponad dw�ch tysi�cy lat, Silasie, i jeszcze nie zd��yli wyzdycha�. Kiedy Pad�a Malaryczna Reginokracja, wyt�piono ich w Shoteka, w Roha gi, w wi�kszo�ci Shards. Ale zdo�ali prze�y�. Znale�li sobie azyl na jakiej� zapad�ej skale na po�udnie od Gnurr Kett. I chocia� trudno w to uwierzy�, nawet po upadku Malarycznej Reginokracji s� ludzie, kt�rzy z nimi handluj�. � Skin�a ponuro g�ow�. � Maj� jaki� uk�ad Dreer Samher albo z Gnurr Kett, a mo�e z jednym i drugim. Nie potrafi� tego dociec. I� wydaje si�, �e pisz� ksi��ki. � Pokaza�a na p�k�. � Bogowie racz� wiedzie�, dlaczego w wysokim kettai.</p><p>Mo�e m�wi� teraz tym j�zykiem. Byliby jedynym ludem na �wiecie, kt�ry si� nim pos�uguje. Nie wiem, Silasie, na zakochane bogi. Mo�e to wszystko bzdura � zirytowa�a si� nagle. � Fa�szerstwo, k�amstwo albo� bajka dla dzieci. Ale Tintinnabulum kaza� mi szuka� wszelkich prac Kr�acha Auma, dlatego temat tej ksi��ki to raczej nie jest czysty zbieg okoliczno�ci. Co nie?</p><p>��A co tam jest napisane?</p><p>Bellis wzi�a od niego ksi��k� i powoli przet�umaczy�a pierwsze zdania.</p><p>���Sk�ama�bym, gdybym powiedzia�, �e pisz� te s�owa bez dumy. Jestem ni� wype�niony jak jedzeniem, bo� znalaz�em historie do opowiedzenia, o czym�, czego nie osi�gni�to od czas�w Imperium Widmowc�w, je�li nie liczy� jeszcze jednego razu, tysi�c lat temu. Jeden z naszych przodk�w, po tym, jak upad�o pa�stwo naszych kr�lowych i ukryli�my si� tutaj� Za pomoc�� urz�dze� i taumaturgii� wyruszy� po wodzie� do ciemnego miejsca� i pos�a� zakl�cia w usta wody i po dwudziestu jeden dniach gor�ca, pragnienia i upa�u� wyci�gn�� wielk� i tajemnicz� rzecz�. � Podnios�a wzrok na Silasa i doko�czy�a: � �P�ywaj�c� g�r�, boga-wieloryba, najwi�ksze zwierz�, jakie kiedykolwiek odwiedzi�o nasz �wiat, awanka�. � Delikatnie zamkn�a ksi��k�. � Przywo�a� awanka, Silasie.</p><p>��I co by�o dalej? Przeczyta�a�, to powiedz mi, co by�o dalej! Bellis westchn�a.</p><p>��Nie wiadomo jak i gdzie, ale Aum znalaz� stert� starych r�kopis�w, dawne opowie�ci. Pouk�ada� je, nada� im sp�jny sens i opowiedzia� je na nowo. Jest to historia o anopheliusie, kt�rego imi� nie pada. Dzieje si� wieki temu. Aum po�wi�ca dziesi�� stron przygotowaniom. Ten cz�owiek po�ci, prowadzi badania, godzinami gapi si� w morze, gromadzi niezb�dne rzeczy: bary�ki, alkohol, stare maszyny, kt�re obrasta�y rdz� na pla�y. Wyp�ywa w morze. Sam. Pr�buje zapanowa� nad jachtem, kt�ry jest o wiele za du�y dla jednego cz�owieka, ale nikt nie chcia� z nim pop�yn��. Szuka konkretnego miejsca, jakiej� bardzo g��bokiej hydrosztolni, dziury w dnie oceanu. Na to poluje. Na to zarzuca sieci. Bo liczy na to, �e z dziury wyjdzie awank� Potem mamy dwadzie�cia potwornie nudnych stron o uci��liwo�ciach morskiej podro�y. G�odny, spragniony, zm�czony, zmokni�ty, zgrzany� Tego typu historie. Wie, �e znajduje si� we w�a�ciwym miejscu. Jest pewien, bo hak przenika gdzie indziej. Przebija pow�ok� �wiata. Ale nie potrafi zn�ci� awanka. Nie ma takiego du�ego robaka� Na trzeci dzie�, kiedy m�czyzna jest ju� kompletnie wyczerpany, a jego �odzi� miotaj� dziwne pr�dy, niebo ciemnieje. Nadchodzi burza elyktryczna. M�czyzna uznaje, �e nie wystarczy by� we w�a�ciwym miejscu, potrzebna jest jeszcze wabi�ca moc. Grad i deszcz poniewieraj� nim, morze dostaje amoku. Ogromne fale ciskaj� �odzi�, kt�ra tak si� t�ucze, jakby w ka�dej chwili mia�a si� rozpa��. � Silas s�ucha� jej z szeroko otwartymi oczami i nagle naszed� j� idiotyczny obraz: nauczycielka opowiadaj�ca dzieciom mityczne historie. � Epicentrum burzy jest coraz bli�ej i w ko�cu m�czyzna owija szczyt grotmasztu zwojem kabla, a potem pod��cza go do jakiego� generatora. P�niej� � Bellis westchn�a. � Nie by�o to dla mnie zbyt zrozumia�e. �eglarz uprawia jakie� taumaturgiczne kuglarstwa. My�l�, �e pr�bowa� wywo�a� fulmeny, elyktryczne cz�stki elementarne, a mo�e z�o�y� je w ofierze, nie jest to jasne. � Wzruszy�a ramionami. � Nie wiadomo, czy mu si� udaje, czy jest to odpowied� cz�stki elementarnej, czy te� skutek umieszczenia miedzianego drutu na szczycie wysokiego masztu, w ka�dym razie piorun uderza w przewodnik. � Otworzy�a ksi��k� na stosownej ilustracji: bia�y kontur �odzi i kr�tkawy, zgeometryzowany piorun wer�ni�ty jak pi�a w szczyt grotmasztu. � Przez maszyny przep�ywa pot�na fala energii. Taumaturgiczne przyrz�dy kontrolne, kt�re zainstalowa�, �eby zwabi� awanka i sterowa� jego ruchami, dostaj� spazm�w megamocy i natychmiast si� przepalaj�. ��d� skacze, �urawie i windy od �a�cucha z hakiem wyginaj� si� i spod spodu dochodzi wielki szum� Z�apa� na hak awanka, jak pisze Aum. I wy�owi�.</p><p>Bellis umilk�a. Przewr�ci�a kilka kartek i zacz�a w duchu czyta� s�owa Auma.</p><empty-line/><p>Osiem kilometr�w pod powierzchni� ocean zawibrowa� krzykiem, woda wsta�a i zadr�a�a, by�a niestabilna tam, gdzie co� j� wypi�o, pot�nie, a fale zdech�y, kiedy wielki p�d od do�u zaj�� miejsce p�yw�w i woda ciska�a �odzi� jak muszk�, horyzont znik�, gdy awank wyp�yn�� na powierzchni�.</p><empty-line/><p>Nic wi�cej. Brak opisu tego stworzenia. Strona parzysta przeznaczona na ilustracj� by�a pusta.</p><p>��Kiedy zobaczy� � podj�a Bellis � jak du�y jest awank, zda� sobie spraw�, �e z g��bin wyrwa� go zakl�ciami. A s�dzi�, �e go wy�owi jak w�dkarz. Nic podobnego. Awank bez trudu zerwa� �a�cuchy i znik�. M�czyzna zosta� zupe�nie sam, a do tego musia� jeszcze pokona� ca�� drog� powrotn�.</p><p>Bellis umia�a to sobie wyobrazi� i by�a poruszona. Przedstawi�a sobie sponiewieran� posta� nasi�kni�t� morsk� wod�, wok� kt�rej wci�� szaleje burza, kt�ra z trudem si� podnosi i na chwiejnych nogach idzie po pok�adzie swego zbyt s�abego na takie warunki statku. Uruchamia dogorywaj�ce silniki i pe�za po morzu g�odny i wycie�czony, a przede wszystkim zupe�nie sam.</p><empty-line/><p>��My�lisz, �e to prawdziwa historia? � spyta� Silas.</p><p>Bellis otworzy�a ksi��k� na ostatniej cz�ci i odwr�ci�a w jego stron�. Zobaczy� ca�� mas� dziwnych wzor�w matematycznych.</p><p id="spr068_212">��Ostatnie dwadzie�cia stron zajmuj� r�wnania, uwagi taumaturgiczne, odes�ania do prac innych naukowc�w. Aum nazywa to aneksem danych. Nie umiem tego przet�umaczy�. Ma�o z tego rozumiem, to jest teoria utrzymana na wysokim poziomie abstrakcji, kryptoalgebra i tak dalej. Ale wida� wielk� staranno��. Gdyby to by�a fa�szywka, to by tego tak bardzo nie komplikowa�. Aum sprawdzi� wszystkie szczeg�y: daty, technologie, taumaturgie i pod�o�e naukowe. Wymy�li�, jak to si� dokona�o. Te ostatnie strony to jest rozprawa naukowa, kt�ra wyja�nia, jak nale�y si� do tego zabra�. Jak podnie�� awanka� Silasie, ta ksi��ka zosta�a napisana w ostatnim roku wyzi�by wed�ug kalendarza kettai. Czyli dwadzie�cia trzy lata temu. Co, nawiasem m�wi�c, oznacza, �e Tintinnabulum i jego kolesie s� w b��dzie� Tintinnabulum my�li, �e Aum pisa� w ubieg�ym stuleciu. Wydrukowano j� w Kohnid, stolicy Gnurr Kett, nak�adem wydawnictwa Rozedrgana M�dro��. Jak mo�na si� spodziewa�, w tej bibliotece nie ma zbyt wielu ksi��ek w tym j�zyku, a ogromna wi�kszo�� tych, kt�re s�, zosta�a napisana w niskim kettai. Przejrza�am wszystkie pozycje w kettai wysokim, kt�re uda�o mi si� znale��. Rozedrgana M�dro�� publikuje w tym j�zyku ksi��ki filozoficzne, naukowe, klasyczne, z gnostycznej m echonomii i inne� Z pewno�ci� uwa�aj�, �e wydali rzecz autentyczn� Silasie. Je�li to jest kawa�, to nabra� si� na niego naukowy dom wydawniczy i najlepsze umys�y Armady� A co jeszcze czytaj� naukowcy Kochank�w, Silasie? <emphasis>Teorie megafauny </emphasis>mojego przyjaciela Johannesa. Inn� jego ksi��k�, o �yciu mi�dzyp�aszczyznowym. Radykalne teorie na temat natury wody, rozprawy z ekologii morskiej. I strasznie im zale�y na znalezieniu tej ksi��eczki, przypuszczalnie dlatego, �e Tintinnabulum i jego my�liwi trafili na odes�ania do niej. Na Jabbera, jak my�lisz, o co w tym wszystkim chodzi? Przeczyta�am t� ksi��k�. � Wbi�a w niego wzrok. � To nie jest wyg�up. Ta ksi��ka m�wi o tym, jak podnie�� awanka. I jak nad nim zapanowa�. Anophelius Aum pisze �e awank bez trudu wyrwa� si� na wolno��. � Nachyli�a si�. � Ale mia� do czynienia z jednym cz�owiekiem. Armada jest miastem. Tamten o�ywi� trupy silnik�w parowych, Armada ma ca�e dzielnice przemys�owe. Pod miastem ci�gn� si� gigantyczne �a�cuchy, wiedzia�e� o tym? Jak my�lisz, do czego zamierzaj� ich u�y�? I Armada ma �Sorgo� � pozwoli�a swoim s�owom wybrzmie� i zobaczy�a, �e wyraz oczu Silasa uleg� nieznacznej zmianie. � To miasto ma setki galon�w skalnego mleka, Silasie, i mo�liwo�� wydobycia jeszcze wi�kszych jego ilo�ci. Jabber jeden wie, jak� taumaturgi� potrafi� nap�dza� tym paliwem. Kochankowie uwa�aj�, �e powiedzie im si� to, co nie powiod�o si� bohaterowi Auma. P�yn� w stron� dziury w dnie, �eby przywo�a� na powierzchni� awanka. Zaprz�gn� go do miasta. I b�d� nim sterowa�</p><p>��Kto jeszcze wie o ksi��ce?</p><p>��Nikt opr�cz Szekla, kt�ry nie ma poj�cia, co w niej jest napisane.</p><p>�Dobrze zrobi�e�, �e mi j� przynios�e�� � powiedzia�a wcze�niej ch�opcu Bellis. �Sprawdz�, o czym to jest, i je�li oka�e si� do czego� przydatne, natychmiast przeka�� Tintinnabulumowi�.</p><p>Pami�ta�a zaniepokojenie, strach Szekla. Cz�sto odwiedza� �Kastora�, statek Tintinnabuluma, �eby poby� z Angevine. Bellis u�wiadomi�a sobie z odrobin� wsp�czucia, �e Szekel nie zani�s� ksi��ki prosto na �Kastora� z obawy, �e si� pomyli�. Nie czyta� jeszcze zbyt sprawnie i w obliczu tak wa�nej sprawy pewno�� siebie opu�ci�a go.</p><p>Patrzy� na kombinacj� liter sk�adaj�c� si� na s�owo �Kr�ach�, por�wna� je z list� nazwisk, kt�r� przepisa� z kartki przyniesionej przez Tintinnabuluma, przekona� si�, �e s�owo to jest na tej li�cie, ale mimo wszystko, mimo wszystko�</p><p>Mimo wszystko nie by� do ko�ca pewien. Nie chcia� si� wyg�upi� ani marnowa� czyjego� czasu. Zani�s� ksi��k� Bellis, swojej przyjaci�ce i nauczycielce, do sprawdzenia. A ona bezlito�nie mu j� zabra�a wiedz�c, �e dzie�o Kr�acha Auma daje jej w�adz�.</p><empty-line/><p>Kochankowie wie�li ich na po�udnie, ku rozpadlinie w dnie morza z kt�rej m�g� wy�oni� si� awank. Zgromadzili wszystko, co by�o niezb�dne � naukowc�w i platform� wiertnicz� wydobywaj�c� paliwo do wzmacniania zakl�� � i teraz sun�li ku swojemu �upowi. Ich eksperci w �cis�ej i nieprzerwanej wsp�pracy ze sob� ko�czyli obliczenia, ju� w drodze usi�owali sple�� ze sob� wszystkie w�tki enigmy przywo�ania awanka.</p><p>Jak tylko Silas i Bellis u�wiadomili sobie, �e osi�gn�li sw�j cel, �e poznali plan Kochank�w, �e maj� dane potrzebne do wyliczenia kursu Armady, zacz�li si� gor�czkowo zastanawia�, w jaki spos�b wykorzysta� t� wiedz� do ucieczki.</p><empty-line/><p>�Co my robimy?� � pomy�la�a Bellis spowita oparami milczenia. �Kolejny wiecz�r siedzimy w mojej okr�g�ej, kominowej klitce i wo�amy w duchu i na g�os:�O bogowie, o bogowie�, bo zdarli�my jedn� warstw� tajemnicy, a pod spodem kolejne cholerstwo, kolejne �amig��wki nie do rozwi�zania�. Mia�a ochot� j�kn�� ze zm�czenia. �Nie chc� ju� wi�cej si� zastanawia�, co mam zrobi�. Chc� co� zrobi�.</p><p>Zab�bni�a palcami po tek�cie. Tek�cie, kt�ry umia�a przeczyta� tylko ona i par� innych os�b.</p><p>Kiedy patrzy�a na ten hermetyczny j�zyk, za�wierzbia�o w niej mgliste, nieprzyjemne podejrzenie. Tak samo poczu�a si� tego wieczoru w restauracji, kiedy Johannes jej powiedzia�, �e Kochankowie korzystaj� z jego ksi��ek.</p><empty-line/><p>Nieustanne buczenie maszyn flotylli holownik�w i innych statk�w, kt�re ci�gn�y miasto, wtopi�o si� w og�lne t�o d�wi�kowe. Ale chocia� ich nie widziano i nie pami�tano o nich, wci�� par�y do przodu. Nie by�o chwili dnia ani nocy, �eby Armada nie brn�a centymetr po centymetrze przed siebie. Wysi�ek by� tytaniczny, a pr�dko�� lodowcowa. Cz�owiek nie potrafi�by pe�za� tak powoli.</p><p>Ale dni jako� mija�y, a miasto porusza�o si�. Ludzie zrzucali p�aszcze i we�niane spodnie. Dni nadal by�y kr�tkie, lecz bez fanfar i oficjalnych obwieszcze� Armada przemie�ci�a si� do umiarkowanej strefy morza. I bez wytchnienia zmierza�a ku cieplejszym wodom.</p><p id="spr069_215">Ro�linno�� Armady � pszenica i j�czmie�, pok�adowe trawy, r egimenty chwast�w zaw�aszczaj�ce stary kamie� i metal � odczu�a zmian�. Stale g�odne ciep�a, nabra�y otuchy od tej niewczesnej zmiany pory roku i zacz�y b�yskawicznie rosn��, p�czkowa�. Zapachy parkowe sta�y si� bardziej soczyste, a harde kwiatuszki prze�amywa�y jednorodno�� zieleni.</p><p>Z ka�dym dniem nad g�owami by�o wi�cej ptak�w. Statki pirackie p�yn�y w ciep�ych wodach nad nowymi, wielobarwnymi rybami. W mnogich �wi�ty�kach Armady odprawiano nabo�e�stwa, w kt�rych witano najnowsz� z zawsze nieregularnych i uwarunkowanych decyzjami politycznymi wiosen w mie�cie.</p><empty-line/><p>Tanner zobaczy� �a�cuchy i nie zaj�o mu d�ugo, aby u�wiadomi� sobie, jakie miasto ma plany.</p><p>Oczywi�cie nie m�g� zna� szczeg��w, ale pami�ta�, co widzia�, mimo szoku i zimna, kt�re go osaczy�y, kiedy si� wynurza�. Wcze�niej podp�yn�� pod jeden z zakazanych statk�w i znalaz� si� w strefie maskuj�cej �wietlisto�ci. Skala tego, co zauwa�y�, w pierwszej chwili go oszo�omi�a, ale kiedy jasno�� rozproszy�a si�, zda� sobie spraw�, �e widzi ogniwo �a�cucha, d�ugo�ci pi�tnastu metr�w.</p><p>�Wielki Wschodni� ci�gn�� si� w g�rze niby z�owieszcza chmura. Metal ogniwa by� zamocowany do jego dna staro�wieckimi, wi�kszymi od cz�owieka nitami. Poprzez wielowiekow� naro�l zobaczy�, �e z pierwszym ogniwem ��czy si� drugie, podobnie przymocowane do kad�uba. Wodorosty i zaczarowana woda nie pozwala�y si�gn�� wzrokiem jeszcze dalej.</p><p>Pod miastem by�y wielkie �a�cuchy. Nie trzeba by�o wybitnego intelektu, �eby odgadn��, co jest planowane. Z prawie melancholijnym zaskoczeniem Tanner Sack uzmys�owi� sobie, �e pozna� tajemnic�, kt�ra zawsze kr�ci�a si� na obrze�ach rozm�w toczonych w porcie. Pozna� �r�d�o zak�opotania, mrugni�� i znacz�cych spojrze�, pozna� ten nie wymieniany na g�os projekt, kt�ry nadawa� kierunek wszystkim ich wysi�kom.</p><p>�Podniesiemy co� z morza� � pomy�la� ze spokojem. �Jakiego� zwierzaka? Z�apiemy jakie� w�e morskie, albo krakena, albo Jabber wie co i� co dalej? B�dzie ci�gn�o Armad�? Tak jak morski wyrmen ci�gnie statek-rydwan? Ca�kiem sensowny pomys�� � doda�, b�d�c pod wra�eniem skali przedsi�wzi�cia, ale nie czuj�c strachu ani dezaprobaty. �Dlaczego ukrywa� to przed takimi jak ja? A bo to nie jestem lojalny?�</p><empty-line/><p>Otrz��ni�cie si� po ataku dinichtysa zaj�o Tannerowi kilka dni. Kiepsko spa�, oblewa� si� potem. Pami�ta� dotyk wn�trzno�ci rozszarpanego m�czyzny w d�oni i chocia� zdarza�o mu si� wcze�niej widywa� i trzyma� na r�kach zmar�ych, w oczach tego trupa by�a zgroza, kt�ra prze�ladowa�a Tannera jeszcze d�ugo. Nie m�g� wyrzuci� z pami�ci wspomnienia o tym, jak ryba rzuci�a si� na niego. Utkwi�o to w nim jak katastrofa geologiczna w zapisie dziej�w �wiata.</p><p>Koledzy z pracy traktowali go z szacunkiem.</p><p>��By�e� dzielny, Tanner � m�wili.</p><p>Po dw�ch dniach Tanner wr�ci� nad akwen mi�dzy Niszczukowodami i Czasami, �eby pop�ywa� i da� ukojenie sp�kanej sk�rze. Obserwowa� z brzegu innych k�pi�cych si�. Przy tych go�cinnych temperaturach by�o ich troch� wi�cej. Inni obywatele pirackiego miasta patrzyli z boku, nie mog�c si� nadziwi� ezoterycznej umiej�tno�ci p�ywania.</p><p>Tanner widzia� krople wody rozpryskiwanej przez niezbyt wci�� wprawne ruchy r�k i n�g, widzia� poszarpan� powierzchni� wody, i stwierdzi�, �e ogarnia go jaki� niepok�j, kiedy p�ywacy daj� nura i znikaj� z pola widzenia. Podszed� do przodu, ustawi� si� do skoku i poczu� skurcz �o��dka.</p><p>Ba� si�.</p><p>�Za p�no� � powiedzia� sobie z nut� histerii. �Za p�no, stary! Do tego ci� prze-tworzyli! Mieszkasz w tej zasranej wodzie i nie ma odwrotu�.</p><p>Ba� si� podw�jnie: morza i swego strachu, kt�ry m�g� go uziemi�, zmieni� w cyrkowego dziwol�ga, ze skrzelami i b�onami, ale prowadz�cego wy��cznie l�dowy tryb �ycia, kt�remu sk�ra si� �uszczy, skrzela wysuszaj� bole�nie, a macki gnij�. Zmusi� si� wi�c do skoku. S�ona woda przynios�a troch� ukojenia dla sk�ry i dla duszy.</p><p id="spr070_216">Strasznie ci�ko by�o mu otworzy� oczy i skierowa� wzrok w rozpylony, roz�wietlony s�o�cem b��kit w dole, przy �wiadomo�ci, �e przypuszczalnie ju� nigdy nie zobaczy pod wod� ska�y, tylko t� roz ci�gni�t� g��bi�, gdzie drapie�cy machaj� ogonami i znikaj� z pola widzenia.</p><p>By�o potwornie ci�ko, ale p�ywa� i zrobi�o mu si� lepiej.</p><empty-line/><p>Po namowach Szekla Angevine pozwoli�a Tannerowi pogrzeba� w jej metalowych wn�trzno�ciach. Decyzja ta nie przysz�a jej �atwo. Aby da� mu pole do dzia�ania, trzeba by�o od��czy� kocio�, a tym samym unieruchomi� j�. Zgodzi�a si� na co� takiego po raz pierwszy od lat. �y�a w strachu przed wyga�ni�ciem swego ognia.</p><p>Tanner poczyna� sobie jak z ka�dym innym silnikiem, energicznie ostukiwa� rurki i obraca� kluczem francuskim, dop�ki nie zobaczy�, jak bezkrwiste s� palce Angevine �ciskaj�cej Szekla za r�k�.</p><p>Tanner zda� sobie spraw�, �e poprzednio wk�adano w ni� w ten spos�b �apy, kiedy by�a prze-twarzana. Od tej pory by� delikatniejszy.</p><p>Tak jak si� spodziewa�, mia�a zainstalowany stary, niewydajny silnik. Nadawa� si� tylko do wymiany. Po kr�tkim s�owie ostrze�enia, do wt�ru jej przera�onych wrzask�w, zacz�� go demontowa�.</p><p>W ko�cu si� uspokoi�a. Wyja�ni� jej, �e jest za p�no na wycofanie si�, �e ju� nigdy si� nie poruszy, je�li j� tak zostawi. Po kilku godzinach, kiedy wytoczy� si� spod niej spocony i upa�kany smarem i zacz�� zapala� paliwo w palenisku udoskonalonego kot�a, Angevine natychmiast poczu�a r�nic�.</p><p>Oboje byli zm�czeni i zak�opotani. Kiedy ci�nienie pary by�o ju� wystarczaj�ce i Angevine zacz�a si� rusza�, kiedy poczu�a, jakie ma zasoby mocy, kiedy sprawdzi�a ogie� i zrozumia�a, �e du�o rzadziej b�dzie musia�a uzupe�nia� koks, zda�a sobie spraw�, jak wiele Tanner dla niej zrobi�. Ale jemu znacznie �atwiej by�o przyj�� podzi�kowania, ni� jej podzi�kowa�, tote� sprawa ograniczy�a si� do zachodz�cych na siebie niezbyt artyku�owanych pomruk�w z obu stron.</p><p>P�niej, siedz�c w wannie z morsk� wod�, Tanner zastanawia� si� wykonan� robot�. Angevine nie potrzebowa�a ju� tak bardzo przejmowa� si� paliwem. Co za poczucie wyzwolenia: nie musie� ca�y czas my�le� o kotle, nie musie� wstawa� przed �witem, aby do�o�y� do ognia.</p><p>U�miechn�� si� szeroko. Po zako�czeniu pracy Tanner zauwa�y� now� rys� na obudowie Angevine, od jego klucza lub �rubokr�tu. Wydrapa� ran� w �elazie Angevine zawsze stara�a si� utrzymywa� metalowe cz�ci w czysto�ci tote� nowa rysa bi�a po oczach. Przest�powa� z nogi na nog� zawstydzony.</p><p>Kiedy Angevine zobaczy�a rys�, twarz zesztywnia�a jej z gniewu ale po paru minutach, kiedy poczu�a w sobie si�� pary, jej mina uleg�a zmianie. Na odchodnym, kiedy Szekel czeka� ju� na ni� w drzwiach podtoczy�a si� do Tannera i powiedzia�a do niego cicho:</p><p>��Nie przejmuj si� rys�, dobra? Wykona�e� �wietn� robot�, Tanner. A rysa� Niech to b�dzie pami�tka po remoncie. I znak nowego.</p><p>U�miechn�a si� do niego szybko i wysz�a.</p><p>��O, nie ma za co, na Jabbera � powiedzia� Tanner do siebie na to wspomnienie, zadowolony i zak�opotany. � Dla ch�opaka. Zrobi�em to dla ch�opaka.</p><empty-line/><p>W nawiedzanej dzielnicy Armady, wci�ni�tej w k�t awanportu, granicz�cej z Pragnieniowicami i Tobietwoim kr�la Friedricha, by�o tylko dziesi�� statk�w o godnym wzmianki tona�u.</p><p>Obywatele podlegaj�cy brutalnym, nastawionym na drapie�ny zysk rz�dom Friedricha nie zwracali wi�kszej uwagi na upiorne statki obok swojego okr�gu, skupiaj�c si� na w�asnych bazarach, lunaparkach i lichwiarzach. Ale z�oczynny wp�yw nawiedzanej dzielnicy przedostawa� si� przez w�ski pas morza do Pragnieniowic i zaka�a� okr�g Brucolaca. Tam, gdzie s�siadowa�y one z porzuconymi jednostkami, jego statki by�y smutne i nieprzyjemne.</p><p>By� mo�e czynnikiem, kt�ry wyostrza� wra�liwo�� mieszka�c�w Pragnieniowic na zmar�ych i nieumar�ych, by�a obecno�� Brucolaca i oddzia�u jego wampirycznych siepaczy. By� mo�e z tego powodu, inaczej ni� w dzielnicy Tobietw�j, obywatele Pragnieniowic ca�y czas mieli w �wiadomo�ci budz�c� groz�, nawiedzan� dzielnic�, z kt�r� s�siadowali.</p><p>Dochodzi�y stamt�d dziwne odg�osy: pomruki niesione z wiatrem, ciche buczenie motor�w, zgrzyt jednych rzeczy o drugie. Niekt�rzy twierdzili, �e ha�asy te s� omamem d�wi�kowym, tworem wiatru i manierystycznej architektury staro�ytnych statk�w. Bardzo niewielu w to wierzy�o. Od czasu do czasu grupa chojrak�w � nieodmiennie z grona niedawno uprowadzonych � wchodzi�a na hulki, a po paru godzinach cali z zaci�ni�tymi ustami, bladzi i nieskorzy do m�wienia. Bywa�o te� oczywi�cie, �e nie wracali.</p><p>Wie�� gminna g�osi�a, �e pr�by wyr�ni�cia dziesi�ciu statk�w z tkanki miasta, zatopienia ich i wymazania nawiedzanej dzielnicy mapy Armady, by�y podejmowane, ale w drastycznych okoliczno�ciach zako�czy�y si� niepowodzeniem. Wi�kszo�� obywateli mia�a zabobonny stosunek do tego cichego miejsca: cho� czuli strach, g�o�no by protestowali przeciwko pr�bom jego zlikwidowania.</p><p>Na pok�adach nawiedzanych statk�w nie siada�y ptaki. Krajobraz starych maszt�w i ich kikut�w, butwiej�cych smo�owanych kad�ub�w i podartych �agli by� srogi i opuszczony.</p><p>Je�li kto� chcia�, �eby nikt mu nie przeszkadza�, szed� na granic� pomi�dzy Pragnieniowicami i nawiedzan� dzielnic�.</p><p>W ch�odnym nocnym deszczu stali dwaj m�czy�ni. Byli sami na pok�adzie klipra.</p><p>Dziesi�� metr�w dalej sta�a na wodzie d�uga, smuk�a ��d�, jaka� staro�ytna galera, kt�ra skrzypia�a na nieustannym � tak�e pozornym � wietrze Armady, pusta i nieo�wietlona. Pomosty ��cz�ce j� z kliprem butwia�y i by�y zablokowane �a�cuchami. Galera stanowi�a najbardziej wysuni�ty punkt nawiedzanej dzielnicy.</p><p>Zza plec�w dobiega�y ich odg�osy centrum miasta z nieregularnych galerii handlowych rozlokowanych na kilku statkach, teatr�w i tancbud. Na kliprze panowa�a cisza. Rz�d namiotowych dom�w na pok�adzie by� w wi�kszo�ci niezamieszkany. Ci nieliczni, kt�rzy tu �yli, wiedzieli, kto jest na pok�adzie klipra, i siedzieli jak myszy pod miot��.</p><p>��Nic z tego nie rozumiem � powiedzia� spokojnie Brucolac, nie patrz�c na swego towarzysza. Jego chrapliwy g�os by� ledwo dos�yszalny. Wiatr i deszcz odgarn�y mu strz�piaste w�osy z twarzy, kiedy patrzy� nad galer� na czarne morze. � M�g�bym ci� prosi� o wyja�nienie? � Odwr�ci� si�, uni�s� brwi i z lekko skonsternowan� min� spojrza� na Uthera Doula. Pod nieobecno�� ochroniarzy, gwardzist�w czy przygodnych gapi�w nie da�o si� zauwa�y� roz�arzonego do czerwono�ci napi�cia, kt�re charakteryzowa�o publiczne konfrontacje tych dw�ch m�czyzn. Ich j�zyk cia�a by� tylko troch� ostro�ny, jak u os�b, kt�re dopiero co si� pozna�y. � Uther, przecie� znamy si� nie od dzisiaj kontynuowa�. � Przecie� wiele razem przeszli�my. Mam do ciebie zaufanie, m�wi� szczerze. Mam zaufanie do twojego instynktu.</p><p>Znam tw�j spos�b my�lenia. I obaj wiemy, �e jest wy��cznie kwesti� przypadku, �e jeste� ich cz�owiekiem, a nie moim. � Powiedzia� to z nieznaczn� nutk� �alu. Brucolac patrzy� na Uthera Doula jasnymi oczami. D�ugi, rozwidlony j�zyk skosztowa� powietrza. � Powiedz mi, co jest grane, cz�owieku. Na sutki Luny, nie mo�esz poprze� tego idiotycznego pomys�u. Masz wyrzuty sumienia, tak? �e to ty podsun��e� im ten pomys�? �e gdyby nie to, co im powiedzia�e�, nigdy by na to nie wpadli? � Nachyli� si� troch�. � Wiesz, �e nie chodzi mi o w�adz�. Mam w najg��bszym luku okr�towym, kto rz�dzi Armad�. Mnie zale�y tylko na Pragnieniowicach. Niszczukowody zawsze by�y najsilniejsze i ja nie mam nic do tego. I nie chodzi te� o zasranego awanka. Psiakrew, gdybym wierzy�, �e to si� uda, to by�bym po twojej stronie. Nie jestem taki, jak ci starzy pierdziele z Bud, co w k�ko pieprz� o �majstrowaniu przy �mierciono�nych si�ach� i gadaj� �e �to wbrew naturze� lub inne tego typu brednie. Psiakrew, Uther, gdybym uwa�a�, �e robienie interes�w z demonami wzmocni miasto, to chyba mi wierzysz, �e by�bym za, nie?</p><p>Uther Doul zerkn�� na niego i jego twarz po raz pierwszy si� poruszy�a, drgaj�c t�umionym ubawieniem.</p><p>��Jeste� nieumar�y, Brucolac � powiedzia� swoim g�osem piosenkarza. � Wiesz o tym, �e mn�stwo ludzi uwa�a, �e robisz interesy z Piek�orodnym.</p><p>Brucolac pu�ci� jego s�owa mimo uszu.</p><p>��Jestem przeciw, bo obaj wiemy, �e to si� nie sko�czy na awanku � powiedzia� ch�odnym tonem. Doul odwr�ci� wzrok. Na nocnym horyzoncie nie by�o gwiazd: niebo i morze zlewa�y si� ze sob� atramentowo. � I nied�ugo inni te� to skojarz�. Alozowice b�d� robi�y, co si� im ka�e, p�ki si� morze nie zagotuje, ale my�lisz, �e Czasy i Ksi��kowice b�d� dalej pomaga�y Kochankom, kiedy wyczaj�, na czym polega plan? Uther, to jest prosta droga do buntu.</p><p>��Martwcu� � zacz�� Doul i urwa�. Doul by� jedynym cz�owiekiem w mie�cie, kt�ry pos�ugiwa� si� tym zagranicznym tytu�em honorowym, pochodz�cym z jego ojczyzny. � Martwcu Brucolacu. Jestem cz�owiekiem Kochank�w. Wiesz o tym i znasz przyczyny. �ycie mog�o si� potoczy� inaczej, ale si� nie potoczy�o. Jestem �o�nierzem, Brucolacu. Dobrym �o�nierzem. Gdybym nie uwa�a�, �e im si� uda, to bym ich w tym nie popar�.</p><p>��G�wno prawda � zdenerwowa� si� chrapliwie Brucolac. � Na dupczenie bog�w, Uther, to jest k�amstwo. Czy ty w og�le pami�tasz w jaki spos�b si� dowiedzia�em, co chc� zrobi� z awankiem?</p><p>��Szpiedzy � odpar� Doul pozbawionym emocji tonem, ponownie spozieraj�c Brucolacowi w oczy.</p><p>��Eee tam. Szpiedzy znosili tylko insynuacje i aluzje. Nie ok�amuj sam siebie. Wiem, poniewa� ty mi powiedzia�e�.</p><p>Spojrzenie Doula zrobi�o si� lodowate i ostre.</p><p>��To jest oszczerstwo i zabraniam ci je powtarza�</p><p>Brucolac przerwa� mu wybuchem �miechu.</p><p>��Zastan�w si�, do kogo m�wisz � zaproponowa� z niedowierzaniem. � Przesta� by� taki cholernie pompatyczny. Wiesz, o co mi chodzi. Jasne, �e nie przyszed�e� do mnie z t� informacj� i nie chcia�e� wprost przyzna� mi racji, ale kiedy przedstawi�em ci wynik moich rozmy�la� Jeste� zbyt du�ym profesjonalist�, �eby ujawni� co�, co potem mog�oby ci zaszkodzi�, ale gdyby� chcia� wprowadzi� mnie w b��d albo wprawi� w przekonanie, �e si� myl�, to m�g�by� to zrobi�, a nie zrobi�e�� I jestem ci za to wdzi�czny. I prosz� bardzo, je�li chcesz ci�gn�� t� g�upi� gr� pod tytu�em �udaj�, �e nie wiem tego, co obaj wiemy, i nie potwierdz� twoich podejrze�, ale im nie zaprzecz�, to w porz�dku, milcz dalej. Ale fakty pozostan� faktami. � Brucolac z roztargnieniem odrywa� od relingu drzazgi i spuszcza� w ciemno��. � A fakty s� takie, �e wiem to od ciebie. I zdajesz sobie spraw�, �e przyw�dcy innych dzielnic nie uwierz�, je�li im tak to przeka��. Obarczy�e� mnie wiedz�, kt�r� musz� d�wiga� sam. Moim zdaniem dlatego, �e zdajesz sobie spraw�, �e to jest g�upi, niebezpieczny plan, i nie wiesz, co pocz�� z t� �wiadomo�ci�, i chcia�e� mie� sojusznika.</p><p>Naprawd� jeste� a� taki arogancki? � spyta� Doul z u�miechem. � Naprawd� jeste� taki pewny siebie, �e potrafisz wykr�ci� kota ogonem w ka�dej rozmowie? Pami�tasz brzytwogolemy? � powiedzia� nagle Brucolac. � Uther Doul umilk�. � Parowiatr? Pami�tasz, co tam widzieli�my? To miasto ma wobec nas d�ug wdzi�czno�ci. Uratowali�my je, nawet je�li oni tego nie przyznaj�, nawet je�eli oni tego nie wiedz�. Gdzie wtedy byli zasrani Kochankowie? My dwaj uratowali�my miasto.</p><p>Nawo�ywanie mew. Szum wiatru mi�dzy �odziami, skrzypienie nawiedzanej dzielnicy. � Wiele si� wtedy nauczy�em � powiedzia� cicho. � Nauczy�em si� czyta� w tobie jak w ksi��ce. Znam ci�.</p><p>��Na bog�w! � Uther Doul obr�ci� si� twarz� ku niemu. � Jak �miesz bawi� si� ze mn� w starych wiarus�w? Nie jestem po twojej stronie! Nie zgadzam si� z tob�! Rozumiesz? Owszem, ��cz� nas wsp�lne dzieje, i Khyriad wie, �e z w�asnej woli nie zwr�c� si� przeciwko tobie, Martwcu, ale na nic wi�cej nie licz. Jestem porucznikiem a ty nigdy nie by�e� moim kapitanem. Zgodzi�em si� z tob� spotka� tylko z szacunku do ciebie, nic wi�cej.</p><p>Brucolac zas�oni� usta d�oni� i zmierzy� Doula wzrokiem. Wodzi� swoim d�ugim j�zykiem po palcach. Kiedy opu�ci� d�o�, min� mia� smutn�.</p><empty-line/><p>��Blizna nie istnieje � powiedzia�. Zapad�a cisza. � Blizna nie istnieje � powt�rzy� � a je�li przypadkiem astrolonomowie si� myl� i istnieje, to jej nie znajdziemy. A je�li jakim� cudem znajdziemy, to ty wiesz lepiej od wszystkich innych ludzi, �e b�dzie to dla nas oznacza�o pewn� �mier�. � Pokaza� na miecz, kt�ry wisia� u boku Doula. Skin�� palcem ku prawemu r�kawowi swego towarzysza, po�y�kowanemu rozga��ziaj�cymi si� kablami. � Wiesz o tym � powiedzia�. � Znasz si�y, kt�re by si� wyla�y z czego� takiego. Wiesz lepiej od innych, �e byliby�my bez szans, nawet je�eli tym g�upcom si� wydaje, �e dzi�ki tobie wiedz� wszystko. A to by tylko oznacza�o koniec dla nas wszystkich.</p><p>Uther Doul spu�ci� wzrok na sw�j miecz.</p><p>��Ale nie �mier� � powiedzia�, po czym u�miechn�� si� pi�knie i nieoczekiwanie � tylko co� znacznie bardziej skomplikowanego.</p><p>Brucolac pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Jeste� najodwa�niejszym ze znanych mi ludzi, Doul, pod niezliczonymi wzgl�dami � rzek� ze smutkiem, z �alem. � Dlatego ze zdumieniem patrz� na t� stron� twojej osobowo�ci. Ma�oduszn�, strachliw�, tch�rzliw�, odtw�rcz�, s�u�alcz�. � Doul w �aden spos�b nie zareagowa�, a s�owa Brucolaca nie brzmia�y jak prowokacja. � Czy powiedzia�e� sobie, �e najodwa�niejsz� rzecz� jest spe�ni� sw�j obowi�zek, nie zwa�aj�c na konsekwencje? � Znowu pokr�ci� z niedowierzaniem g�ow�. � Jeste� masochist�, panie Uther? Czy twardnieje ci kiedy tak si� poni�asz? Dostajesz wzwodu, kiedy te pochlastane chuje wydaj� ci rozkazy, o kt�rych wiesz, �e s� idiotyczne? Brandzlujesz si� przez kiesze� i spuszczasz si�, kiedy wbrew zdrowemu rozs�dkowi wykonujesz ich polecenia? Dalijabber, musisz mie� nie�le sponiewieran� fujar�, bo to s� najbardziej ob��kane rozkazy, jakie w �yciu dosta�e� i dobrze o tym wiesz. A ja nie pozwol�, �eby� je wykona�.</p><empty-line/><p>Doul patrzy� bez ruchu, jak Brucolac odwraca si� i odchodzi.</p><p>Wampir otuli� si� cieniem i szybko przepad� w mgielnej po�wiacie, odg�os jego krok�w ucich�. Da� si� s�ysze� jaki� szelest i wysoko nad pok�adem stare olinowanie brzd�kn�o, kiedy co� si� o nie otar�o i polecia�o dalej.</p><p>Doul pod��a� wzrokiem za miejscami, gdzie s�ysza� te d�wi�ki. Dopiero kiedy dooko�a wszystko umilk�o, odwr�ci� si� ku morzu i nawiedzanej dzielnicy, uchwyciwszy za r�koje�� miecza.</p></section><section><title><p>Rozdzia� szesnasty</p></title><p>Za pomoc� atlas�w i monografii podr�nik�w Bellis i Silas sporz�dzili mapy Gnurr Kett, Cymek i Zatoki �elaznej. Usi�owali wytyczy� tras� do Nowego Crobuzon.</p><p>Wyspa anophelius�w nie by�a zaznaczona, ale kieruj�c si� opowie�ciami kupc�w-kaktus�w, wydedukowali, �e znajduje si� ona kilka dziesi�tek kilometr�w od po�udniowego koniuszka Gnurr Kett, mniej wi�cej p�tora tysi�ca kilometr�w od cywilizowanych, p�nocnych brzeg�w wyspy. A stamt�d do Nowego Crobuzon by�o jeszcze prawie trzy tysi�ce kilometr�w.</p><p>Bellis wiedzia�a, �e statki z Gnurr Kett w porcie Kelltree stanowi� bardzo rzadki widok. Przegl�dn�a szereg prac z ekonomii politycznej i prze�ledzi�a szlaki towar�w z Dreer Samher do Gnurr Kett, do Shankell, na Wyspy Mandragory, do Perrick Nigh i Myrshock, a tak�e, w du�ym stopniu hipotetycznie, do Nowego Crobuzon.</p><p>��Z wyspy moskit�w mieliby�my prawie taki sam kawa� drogi do kraju jak z kolonii � powiedzia�a z gorycz� Bellis. � Tysi�ce mil morskich nieznanych w�d i bia�ych plam porozdzielanych legendami i bredniami. Na samym ko�cu bardzo d�ugiego �a�cucha handlowego.</p><empty-line/><p>Tak sp�dzali wszystkie wolne chwile. Zgarbieni nad sto�em w cylindrycznym pokoju Bellis, nie zwa�ali na odg�osy i �wiat�o � s�oneczne lub latarniowe � z zewn�trz, ona kopci�a jak komin, przeklinaj�c przykry w smaku tyto� uprawiany na statkach Armady, oboje robili notatki, szperaj�c w starych ksi�gach. Pr�bowali co� wycisn�� ze skradzionej przez siebie wiedzy. Pr�bowali wymy�li� jaki� spos�b ucieczki.</p><p>Nauganiali si� za tajemnic� Armady, a teraz, kiedy powoli sobie uzmys�awiali, �e wiedza ta niekoniecznie umo�liwi im powr�t domu, wpadli w przera�enie.</p><p>�Gdyby tylko uda�o nam si� ustali�, gdzie b�dziemy�� � my�la�a, lecz narasta�o w niej bolesne u�wiadomienie, �e miasto jest dosy� du�e, w zwi�zku z czym raczej nie zawinie do portu w Kohnid czy gdzie indziej ani nie minie go w odleg�o�ci pi�ciu wiorst. A je�li nawet, to musia�aby w jaki� spos�b przedosta� si� na brzeg, a potem wsi��� na jaki� statek i dop�yn�� do ojczyzny. A to wydawa�o si� nieosi�galne.</p><p>�Obym tylko dotar�a na brzeg. Mo�e uda mi si� kogo� przekona�, �eby mi pom�g�, albo ukradn� ��d�, albo ukryj� si� na jakim� statku, albo� co��.</p><p>Nie mia�a jednak szans dotrze� na brzeg. A gdyby mia�a, z wszystkich tych pomys��w najprawdopodobniej wysz�yby nici, z czego doskonale zdawa�a sobie spraw�.</p><empty-line/><p>��Przyszed� dzi� do mnie Szekel � powiedzia�a. � Min�� ju� prawie tydzie�, odk�d da� mi t� ksi��k�. Spyta�, co to jest i czy nie tego szuka� Tintinnabulum. Powiedzia�am mu, �e wkr�tce b�d� to wiedzia�a na pewno. Ju� nied�ugo przemo�e w sobie nie�mia�o�� i komu� powie � przewidywa�a ponuro. � Kumpluje si� z lojalnym nurkiem, kt�ry pracuje dla Kochank�w. Pieprzy si� z asystentk� Tintinnabuluma. Na Jabbera! Nie mo�emy d�u�ej drepta� w miejscu. Musimy podj�� decyzj�. Musimy zdecydowa�, co robimy. Kiedy Szekel powie swoim znajomym, �e znale�li�my ksi��k� Kr�acha Auma, po paru minutach b�dziemy mieli na g�owie ca�� gwardi�. I nie tylko odbior� nam ksi��k�, ale tak�e domy�la si�, dlaczego jej nie oddali�my. A nie musz� ci chyba m�wi�, �e niezbyt mi pilno do armadyjskiego wi�zienia.</p><empty-line/><p>Nie spos�b by�o oszacowa�, ile Kochankowie wiedz� na temat podnoszenia awanka. Co� wiedzie� musieli � gdzie znajduj� si� dziury, jak mocne maszyny i taumaturgia jest potrzebna, mo�e znaj� niekt�re elementy niezb�dnej teorii naukowej. Jedno nie ulega�o w�tpliwo�ci: najbardziej zale�a�o im na znalezieniu ksi��ki Kr�acha Auma. �Jedyny opis skutecznej pr�by wywo�ania z nory i �apania awanka.� � pomy�la�a Bellis. �W przybli�eniu znaj� miejsce, ale za�o�� si�, �e mn�stwa rzeczy nie wiedz�. Pewnie im si� wydaje, �e potrafi� wszystko wymy�li� i przypuszczalnie kiedy� by im si� to da�o, ale daj� sobie r�k� uci��, �e ta ksi��ka znacznie by im u�atwi�a zadanie.�</p><p>Odsuwa�a od siebie g�upie pomys�y, na przyk�ad za��da� zwr�cenia wolno�ci w zamian za ksi��k�, poniewa� mia�a bolesn� �wiadomo��, �e to nie wypali. Nadzieja z niej uchodzi�a, przejmowa� j� ch��d bezsilno�ci.</p><p>Ze swoist� desperack� nonszalancj� porozmawia�a z Carrianne o ucieczce. Wciskaj�c swoje pytania i koncepcje w idiotycznie nieprzekonuj�cy schemat �co by by�o, gdyby�, spyta�a Carrianne, czy kiedykolwiek chcia�a opu�ci� miasto.</p><p>Carrianne u�miechn�a si� z �yczliwym okrucie�stwem.</p><p>��Nigdy nie przesz�o mi to przez g�ow�. � Siedzia�y w pubie w Pragnieniowicach. Carrianne rozgl�dn�a si� ostentacyjnie wok� siebie, po czym podj�a ciszej: � Ale zrozum, do czego mia�abym wraca�, Bellis? W imi� czego mia�abym tak ryzykowa�? Co par� lat jacy� uprowadzeni pr�buj�, najcz�ciej kradzion� ��dk�. Jeszcze si� nie zdarzy�o, �eby ich nie zatrzymano.</p><p>�Zatrzymano tylko tych, o kt�rych s�ysza�a�� � pomy�la�a Bellis.</p><p>��Co z nimi robi�? � spyta�a.</p><p>Carrianne na moment zajrza�a do swojej szklanki, po czym znowu u�miechn�a si� brutalnie do Bellis.</p><p>��Jest to bodaj jedyna kwestia, co do kt�rej mi�dzy wszystkimi w�adcami na Armadzie nie ma sporu. Kochankowie, Brucolac, kr�l Friedrich, Braginod, Rada i tak dalej, wszyscy si� zgadzaj�, �e Armada nie mo�e pozwoli� sobie na to, aby �wiat dowiedzia� si� ojej istnieniu. Oczywi�cie s� marynarze, kt�rzy wiedz�, �e p�ywamy gdzie� po �wiecie i s� takie pa�stwa jak Dreer Samher, z kt�rymi handlujemy, ale gdyby dowiedzia�o si� o nas jakie� mocarstwo, na przyk�ad Nowe Crobuzon? Kt�re z nich nie chcia�oby pozby� si� nas z m�rz? Uciekinier�w si� powstrzymuje, Bellis. Dobrze mnie zrozum: nie �apie, tylko powstrzymuje. � Carrianne poklepa�a Bellis po plecach. � Psiakrew, nie r�b takiej przera�onej miny! Nie m�w, �e jeste� zaskoczona. Wiesz, co by si� sta�o, gdyby dotarli do domu, pu�cili farb� i twoja banda ruszy�aby na Armad�? Spytaj pierwszego lepszego prze-tworzonego, kt�rego porwano z crobuzo�skiego statku niewolniczego, przekonaj si�, jacy s� lojalni wobec marynarki Nowego Crobuzon. Spytaj ludzi, kt�rzy byli w Nova Esperium i widzieli, jaki los spotka tubylc�w. Albo marynarzy, kt�rzy mieli do czynienia z crobuzo�skimi kaprami wymachuj�cymi im przed nosem swoimi patentami. Uwa�asz nas za pirat�w, Bellis? Napij si� i zatkaj g�b�!</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Tego wieczoru Bellis po raz pierwszy zada�a na g�os pytanie, co by zrobili gdyby nie uda�o im si� wr�ci� do kraju. Potraktowa�a t� hipotez� jako bodziec do dyskusji.</p><p>Lecz kiedy zda�a sobie spraw�, �e ucieczka nie jest jedyn� kwesti�, sp�yn�a na ni� specyficzna spokojna zgroza. �Rzeczywi�cie, co b�dzie je�li nie zdo�amy uciec? Czy to jest koniec? Czy to jest ostatnie s�owo?�</p><p>Silas przygl�da� si� jej ze sm�tn� i zm�czon� min�. Patrz�c na niego Bellis z nag�� i brutaln� wyrazisto�ci� zobaczy�a wie�e, targowiska i ceglane tereny l�gowe swojego rodzinnego miasta. Przypomina�a sobie o znajomych. Nowe Crobuzon� Wiosn� cuchn�ce �ywic�, pod koniec roku zimne i zawik�ane, w �wi�to Poranka Jabbera roz�wietlone, obwieszone gimgewami i lampionami, w�r�d przytupu roz�piewanego t�umu, poci�g�w ozdobionych symbolami kultu. A o p�nocy ka�dego dnia roku sk�pane w �wietle latarni.</p><p>Tocz�ce wojn�, krwaw� wojn� z Gengris.</p><p>��Musimy ich jako� ostrzec � powiedzia�a cicho. � To jest najwa�niejsze. Niezale�nie od tego, czy wr�cimy czy nie, musimy ich ostrzec.</p><p>Po tych s�owach rozsta�a si� z mrzonkami. Z jednej strony bardzo j� to przygn�bi�o, z drugiej troch� u�mierzy�o wewn�trzne rozgor�czkowanie. Plany, kt�re poddawa�a pod rozwag�, by�y teraz bardziej przemy�lane, bardziej systematyczne, daj�ce wi�ksz� szans� sukcesu.</p><empty-line/><p>Bellis zrozumia�a, �e kluczem do wszystkiego jest Hedrigall.</p><p>O zwalistym cz�owieku-kaktusie, bajarzu z Dreer Samher i aeronaucie, kr��y�o wiele opowie�ci. Spowija� go ob�ok plotek, prawdziwych i k�amliwych. Spo�r�d rzeczy, kt�re zdyszanym tonem opowiedzia� jej Szekel, najmocniej utkwi�a jej w pami�ci jedna: Hedrigall by� na wyspie ludzi-moskit�w.</p><p>Da�o si� w to uwierzy�. By� kupcem-piratem z Dreer Samher, czyli cz�onkiem jedynej na �wiecie grupy spo�ecznej, kt�ra mia�a regularne kontakty z anopheliusami. W ich �y�ach p�yn�a nie krew, lecz �ywica: niezdatna do picia. Mogli bez strachu uprawia� handel wymienny, byli z lud�mi moskitami.</p><p>�Mo�e Hedrigall co� pami�ta?�</p><empty-line/><p>Dzie� by� pochmurny i ciep�y, Bellis poci�a si� od chwili, kiedy wysz�a z domu do pracy. Na przek�r swojej chudo�ci pod koniec dnia czu�a si� tak, jakby ci��y� jej nadmiar cia�a. Dym cigarillos zdawa� si� uciska� jej g�ow� jak �mierdz�cy kapelusz i nawet nieustaj�ce wiatry Armady nie omiot�y jej do czysta.</p><p>Silas czeka� na ni� pod jej kwater�.</p><p>��To prawda � powiedzia� z ponurym uniesieniem. � Hedrigall tam by�. Pami�ta. Wiem, jak dzia�aj� kupcy z Dreer Samher.</p><empty-line/><p>Ich mapy mog�y zyska� na dok�adno�ci, a ich wiedza o wyspie straci� na hipotetyczno�ci.</p><p>��Hedrigall jest lojalny, dlatego musz� uwa�a� � powiedzia� Silas. � Nawet je�eli nie zawsze zgadza si� z tym, co ka�� mu robi� jest wierny Niszczukowodom. Ale mog� uzyska� od niego informacje. Zdaj si� w tym na mnie.</p><p>Nawet licz�c to, czego dowiedzieli si� od Hedrigalla, dysponowali zaledwie gar�ci� niepowi�zanych ze sob� fakt�w. Ci�gle tasowali je od nowa, upuszczali jak bierki i patrzyli, jak spadaj�. Bellis, wyzbyta tego nierealistycznego, desperackiego pragnienia wolno�ci, zacz�a dostrzega� pewien porz�dek w uk�adach fakt�w.</p><p>A� powsta� plan.</p><empty-line/><p>Plan tak lu�ny, tak mg�awicowy, �e ci�ko by�o przyzna�, i� nie maj� nic wi�cej.</p><p>Siedzieli milcz�cy i niepewni. Bellis s�ysza�a powracaj�ce pomruki fal i patrzy�a, jak dym z jej cigarillo rozsup�uje si� ko�o okna, przes�aniaj�c nocne niebo. Zjawisko to nagle j� zniesmaczy�o: poczu�a si� schwytana w pu�apk�. Jej �ycie zosta�o zredukowane do nocnego szukania pomys��w. Ale teraz co� si� zmieni�o.</p><p>By� mo�e to by�a ostatnia taka noc.</p><p>��To dla mnie nie do wytrzymania � powiedzia� w ko�cu Silas. � To dla mnie nie do wytrzymania, �e nie mog� Ale czy ty sobie poradzisz? Bierzesz na siebie bardzo ci�kie zadanie.</p><p>��Musz� � odpar�a. � Ty nie znasz wysokiego kettai. Jest jaki� inny spos�b przekonania ich, �eby ci� zabrali?</p><p>Silas zazgrzyta� z�bami i pokr�ci� g�ow�.</p><p>��A z tob� nie b�dzie problem�w? � spyta�. � Tw�j przyjaciel Johannes wie, �e raczej nie jeste� wzorow� obywatelk� Armady, prawda?</p><p>��Przekonam go. Na Armadzie nie b�dzie zbyt wielu czytelnik�w ksi��ek w kettai. Ale masz racj�, Johannes to jedyna realna przeszkoda.</p><p>��Umilk�a, aby w ko�cu podj�� zamy�lonym tonem: � Nie s�dz� �eby wspomnia� im o mnie. Gdyby chcia� utrudni� mi �ycie, gdyby podejrzewa�, �e jestem niebezpieczna, wiedzia�abym o tym.</p><p>My�l�, �e honor czy co� w tym gu�cie nie pozwala mu o mnie m�wi�.</p><p>�Nie o to chodzi� � pomy�la�a od razu. �Dobrze wiesz, dlatego nie doni�s�, �e jeste� dysydentk�. Niezale�nie od tego, jak rozegra�a� spraw� i co o nim my�lisz, on uwa�a ci� za swoj� przyjaci�k�.</p><p>��Kiedy to przeczytaj� � powiedzia� Silas � i zdadz� sobie spraw�, �e Kr�ach Aum nie pochodzi z Kohnid i by� mo�e jeszcze �yje, przypuszczalnie b�d� wychodzili z siebie, �eby go znale��. Ale je�li nie b�d�? Musimy ich nak�oni�, aby pop�yn�li na t� wysp�, Bellis. W przeciwnym razie nie mamy nic. ��damy od nich rzeczy niema�ej. Masz �wiadomo��, dok�d chcemy ich wyprawi�. Wiesz, co tam jest. Reszt� spraw mo�esz zostawi� mnie, zgromadz� wszystko, co potrzebne. Mam piecz��, napisz� ostrze�enie. To wszystko mog� zrobi�. Ale niestety, tylko to � doda� rozgoryczony. � A je�li nie pop�yn� na wysp�, nie mamy nic. � Wzi�� do r�ki ksi��k� Kr�acha Auma i powoli j� kartkowa�. Dotar�szy do aneksu z danymi, spyta�: � Przet�umaczy�a� to, tak?</p><p>��Na tyle, na ile umia�am.</p><p>��Nie spodziewaj� si� dosta� w swoje r�ce tej ksi��ki, ale s�dz�, �e mo�e i bez niej uda im si� podnie�� awanka. Je�li im j� damy, to mo�e nic wi�cej nie b�d� potrzebowali. Mo�e j� przegl�dn� i rozszyfruj�, wykorzystuj�c do tego ciebie i wszystkich innych t�umaczy i naukowc�w z liceum i �Wielkiego Wschodniego�. Mo�e tutaj jest wszystko, czego potrzebuj� do podniesienia awanka. Mo�e sprezentujemy im ostatni element uk�adanki. � Mia� s�uszno��. Je�li Aum nie rozmin�� si� z prawd�, to na tych stronach zawarte by�y wszystkie niezb�dne dane, wszystkie informacje, wszystkie konfiguracje. � Natomiast bez ksi��ki nie mamy nic, co mog�oby ich nak�oni� do wykorzystania twojej wiedzy i co mog�oby ich zwabi� na wysp� � podj��. � Dalej b�d� p�yn�li tam, gdzie si� wybieraj� i by� mo�e uda im si� podnie�� awanka, bazuj�c na tym, co ju� wiedz�. Gdyby nie wiedzieli, �e ksi��ka si� znalaz�a, zadowoliliby si� tym, co maj�, ale je�li dostan� jej cz��, b�d� chcieli mie� ca�o��. Musimy zamieni� t� ksi��k� z prezentu w� przyn�t�.</p><p>Po chwili Bellis zrozumia�a. Wyd�a usta i skin�a g�ow�.</p><p>��Tak � powiedzia�a. � Daj mi j�.</p><p>Przekartkowa�a aneks i zacz�a si� zastanawia�, jak to rozegra�.</p><p>W ko�cu wzruszy�a ramionami i po prostu wydar�a kilka kartek.</p><empty-line/><p>Po tym wst�pnym momencie dziwnej euforii poczyna�a sobie ostro�niej. Musia�a to dobrze upozorowa�. Pomy�la�a o innych uszkodzonych woluminach, kt�re widzia�a. Zacz�a wymy�la� nieszcz�cia, kt�re mog� spotka� ksi��ki. Woda i ogie�? Trudno dok�adnie powieli� ich �ywio�owe dzia�anie.</p><p>A zatem uszkodzenia fizyczne.</p><p>Otworzy�a ksi��k� na aneksie, po�o�y�a na stercz�cym z pod�ogi gwo�dziu i nadepn�a, a potem kopn�a j�. Przy nadepni�ciu gw�d� przebi� r�wnania i przypisy, a przy kopni�ciu wyrwa� je.</p><p>Wysz�o idealnie. Po trzech stronach aneksu z definicjami i om�wieniami termin�w papier zosta� wyrwany z korzeniami. Zosta�y tylko postrz�pione brzegi, ma�e wypustki z okaleczonymi s�owami. Wygl�da�o to na efekt g�upiego wypadku.</p><p>Spalili aneks, szepcz�c przy tym mi�dzy sob� jak �obuzerskie dzieci.</p><p>Po chwili strony ksi��ki ulecia�y kominem, pozosta� z nich dym rozwiany nad Armad�.</p><p>�Jutro ruszamy do akcji� � pomy�la�a Bellis. �Jutro zaczynamy.�</p><p>Wia� wiatr z po�udnia. Palce dymu z armadyjskich komin�w pokazywa�y w kierunku, z kt�rego przybyli.</p><empty-line/><p>Stoj�c plecami do miasta na pok�adzie �Shadeskinnera� i patrz�c w morze, Bellis mog�a udawa�, �e jest na normalnym statku.</p><p>Kliper nale�a� do przedmie�� Niszczukow�d. Ludzie mieszkali na dole w zastanych kajutach. Na pok�adach nie zbudowano �adnych dom�w. Materi� �Shadeskinnera� by�o drewno, okucia z br�zu, lina i stary brezent. Nie mia� do zaoferowania �adnych tawern, kawiarni czy burdeli, w zwi�zku z czym na jego pok�adzie spotyka�o si� bardzo ni wielu ludzi. Bellis patrzy�a w dal zupe�nie jak pasa�er klipra na morzu.</p><p>D�ugo sta�a sama.</p><p>Morze migota�o refleksami �wiat�a latar� gazowych.</p><p>W ko�cu, troch� po dziewi�tej wieczorem, us�ysza�a spieszne kroki.</p><p>Stan�� przed ni� Johannes Tearfly, z nieodgadniona min�. Powita�a go ruchem g�owy i wypowiedzia�a jego imi�.</p><p>��Przepraszam za sp�nienie, Bellis. Da�a� mi zna� w ostatniej chwili i nie zd��y�em odwo�a� wszystkich um�wionych spotka�. Przyszed�em najwcze�niej, jak tylko mog�em.</p><p>�Naprawd�?� � pomy�la�a lodowato Bellis. �Czy te� sp�ni�e� si� prawie godzin�, �eby mnie ukara�?�</p><p>Uzmys�owi�a sobie jednak, �e z g�osu Johannesa przebija autentyczna skrucha, �e jego u�miech jest niepewny, ale nie zimny.</p><p>Spacerowali po pok�adzie, najpierw ku zw�aj�cemu si� dziobowi, p�niej z powrotem. Rozmawia�o im si� niezr�cznie, bo ci��y�o im wspomnienie k��tni.</p><p>��Jak id� badania, Johannesie? � spyta�a w ko�cu Bellis. � Czy jeste�my ju� blisko� tego miejsca, do kt�rego p�yniemy?</p><p>��Bellis� � Wzruszy� ramionami zirytowany. � My�la�em, �e� Psiakrew, je�li wezwa�a� mnie tutaj tylko po to, �eby�</p><p>Przerwa�a mu ruchem d�oni. Zamkn�a oczy, a kiedy je na powr�t otworzy�a, jej twarz i g�os z�agodnia�y.</p><p>��Przepraszam ci� � wydusi�a. � Problem w tym, �e to, co od ciebie us�ysza�am, Johannesie, zabola�o mnie. Bo wiem, �e masz racj�. � S�ucha� jej z ostro�n� min�. � Nie zrozum mnie �le. To miasto nigdy nie b�dzie moim domem. Porwali mnie tutaj piraci. Zosta�am ukradziona� Ale mia�e� racj�, m�wi�c, �e si� izoluj�. Nie wiedzia�am nic na temat miasta i zawstydzi�o mnie to. � Chcia� jej przerwa�, ale mu nie pozwoli�a. � A przede wszystkim zrozumia�am, �e fakt przyj�cia na �wiat w tym, a nie innym miejscu jest zupe�nie przypadkowy.</p><p>Przemawia�a z pasj�, jakby wyg�asza�a niewygodne dla siebie prawdy.</p><p>��Od tego czasu wiele zobaczy�am, wiele si� dowiedzia�am. Nowe Crobuzon wci�� pozostaje moj� ojczyzn�, ale masz racj�: moje wi�zi z tym miastem s� czysto przypadkowe. Zrezygnowa�am z my�li o powrocie. � �cisn�o j� w �o��dku, bo s�owa te by�y tak bliskie prawdy.</p><p>Uzmys�owi�am sobie, �e jest tutaj par� rzeczy, kt�re warto zrobi�. � W Johannesie zachodzi�a jaka� metamorfoza, na jego twarzy wykwit�a nowa mina. Bellis podejrzewa�a, �e wyra�a ona zachwyt, i szybko go zgasi�a. � Nie, nie. Nie oczekuj ode mnie, �e si� zakocham w tym cholernym mie�cie, dobrze? Ale dla wi�kszo�ci ludzi z �Terpsychorii�, czyli dla prze-tworzonych, uprowadzenie by�o najlepsz� rzecz� jaka mog�a im si� przytrafi�. Co si� tyczy reszty z nas� C�, nie mamy moralnego prawa narzeka� na sw�j los. Pomog�e� mi to zrozumie�, Johannesie, i chcia�am ci podzi�kowa�. � Bellis m�wi�a z kamienn� min�, a s�owa mia�y w jej ustach smak skwa�nia�ego mleka chocia� zdawa�a sobie spraw�, �e nie s� one w stu procentach k�amliwe.</p><empty-line/><p>W pewnym okresie Bellis bra�a pod uwag� powiedzenie Johannesowi prawdy o zagro�eniu dla Nowego Crobuzon, ale nadal by�a oszo�omiona pr�dko�ci�, z jak� przywdzia� barwy Armady i Niszczukow�d. Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e nie darzy miasta swego urodzenia zbyt wielk� mi�o�ci�. Ale mimo wszystko chyba nie zaj��by neutralnego stanowiska w kwestii ataku Gengris? Z pewno�ci� ma w Nowym Crobuzon znajomych, rodzin� Przecie� nie pozosta�by oboj�tny na tak� gro�b�. No ju� bez przesady.</p><p>Ale co by by�o, gdyby jej nie uwierzy�? Gdyby uzna� to za element misternego planu ucieczki, gdyby poinformowa� Kochank�w, kt�rzy maj� los Nowego Crobuzon w� g��bokim powa�aniu, to zmarnowa�aby jedyn� mo�liwo�� przekazania miastu ostrze�enia.</p><p>Dlaczego w�adc�w Armady mia�oby obchodzi�, co jedno odleg�e pa�stwo robi drugiemu? Mo�e nawet ucieszyliby si� z plan�w grindylow, kt�re oznacza�yby zniszczenie silnej marynarki wojennej Nowego Crobuzon. Bellis nie mia�a poj�cia, jak daleko si�ga nowy patriotyzm Johannesa. Powiedzenie mu prawdy wi�za�oby si� ze zbyt du�ym ryzykiem.</p><p>Bada�a Johannesa wzrokiem na pok�adzie �Shadeskinnera� i wyczuwa�a, �e jest ucieszony, chocia� usi�uje nie okazywa� tego po sobie.</p><p>��My�lisz, �e potraficie to zrobi�? � spyta�a w ko�cu. Zmarszczy� brwi.</p><p>��Co zrobi�?</p><p>��My�lisz, �e potraficie podnie�� awanka?</p><empty-line/><p>Os�upia�. Obserwowa�a uczucia, kt�re przebiega�y po jego twarzy. Niedowierzanie, z�o��, strach. Zauwa�y�a, �e przez kr�ciutk� chwil� zastanawia� si�, czy nie sk�ama�: �Nie wiem, o czym m�wisz�, ale pokusa odp�yn�a, porywaj�c ze sob� wszystkie inne emocje.</p><p>Pozbiera� si� w ci�gu kilku sekund.</p><p>��Chyba nie powinienem by� zaskoczony � powiedzia� spokojnym tonem. � Absurdem jest s�dzi�, �e co� takiego mo�na utrzyma� w tajemnicy. � Zab�bni� palcami o reling. � Tak mi�dzy bogami a prawd�, nie przestaje mnie zdumiewa�, �e tak niewielu ludzi zdaje si� wiedzie�. Tak jakby ci, co nie wiedz�, zawi�zali spisek z tymi, co wiedz�. Jak ty si� dowiedzia�a�? Podejrzewam, �e �adna taumaturgia i �adne �rodki ostro�no�ci nie pomog� utrzyma� tak rozbudowanych plan�w w sekrecie. Pr�dzej czy p�niej musz� wyj�� na jaw, bo za du�o ludzi wie.</p><p>��Po co to robicie?</p><p>��Ze wzgl�du na korzy�ci dla miasta. Dlatego Kochankowie si� na to zdecydowali. � Kopn�� z pogard� w reling i wystrzeli� kciukiem w kierunku sterburtowych parowc�w i holownik�w, ci�gn�cych miasto za �a�cuchy na po�udnie. � Ruszamy si� jak mucha w smole. Co za pr�dko��, jeden w�ze�? Dwa przy silnym wietrze? Absurd. Na dodatek zu�ywamy tyle paliwa, �e miasto najcz�ciej dryfuje z pr�dami morskimi. Pomy�l, co by by�o, gdyby uda�o si� z�apa� tego stwora. Mogliby podr�owa�, gdzie tylko by chcieli. To by im da�o ogromn� przewag�. Byliby panami m�rz� Podj�to ju� kiedy� tak� pr�b�. � Odwr�ci� wzrok i pog�aska� si� w brod�. � Tak s�dz�. Pod miastem s� tego �lady. �a�cuchy ukryte przez zakl�cia sprzed stuleci. Kochankowie s� inni od wszystkich w�adc�w, kt�rych mia�o to miasto w ca�ych swoich dziejach. Zw�aszcza ona. I co� si� zmieni�o, kiedy Uther Doul zosta� ich stra�nikiem, ponad dziesi�� lat temu. Od tego czasu datuje si� to przedsi�wzi�cie. Skaptowali Tinnabola i jego ekip�, najlepszych my�liwych w kraju. Nie tylko wprawnie w�adaj� harpunem: to naukowcy, hydrobiolodzy, koordynatorzy. Od lat zawiaduj� polowa�em na awanka. Wiedz� wszystko na temat metod jego �apania. O ka�dym u�ytym sposobie co najmniej s�yszeli� Oczywi�cie sami by nie potrafili go schwyta�, ale posiadaj� teraz wi�ksz� wiedz� o tych istocie ni� ktokolwiek inny na �wiecie. Wyobra�asz sobie, co dla my�liwego oznacza�by sukces w takim polowaniu? Teraz ju� wiesz, dlaczego Kochankowie to robi� i dlaczego ekipa Tintinnabuluma bierze w tym udzia�. � Jego twarz rozja�ni� u�miech. � A ja, Bellis? Ja robi� to dlatego, �e chodzi o awanka!</p><p>Jego entuzjazm by� nag�y, irytuj�cy i zara�liwy jak entuzjazm dziecka. Szczero�� jego pasji zawodowej nie budzi�a w�tpliwo�ci.</p><p>��Szczerze m�wi�c � stwierdzi�a Bellis � nie uwierzy�abym, �e powiem albo pomy�l� co� takiego, ale� rozumiem ci�. � Spojrza�a na niego bez emocji. � Prawd� rzek�szy, mi�dzy innymi to zmieni�o m�j stosunek do Armady. Kiedy po raz pierwszy us�ysza�am o planie z awankiem, by�am pod takim wra�eniem, �e a� si� wystraszy�am. � Pokr�ci�a g�ow� i udawa�a, �e szuka odpowiednich s��w. � Ale to si� zmieni�o. Projekt jest absolutnie niezwyk�y, Johannesie. I zda�am sobie spraw�, �e �ycz� mu powodzenia. � Bellis mia�a �wiadomo��, �e idzie jej bardzo dobrze. � Nie jest mi to wszystko oboj�tne, Johannesie. Nigdy bym nie pomy�la�a, �e b�dzie mi zale�a�o na czymkolwiek zwi�zanym z tym miastem, ale skala przedsi�wzi�cia, zuchwa�o�� planu� I pomy�la�am, �e mog�abym pom�c. � Johannes patrzy� na ni� z nieufn� rado�ci�. � To si� ��czy z tym, w jaki spos�b pozna�am prawd�. Dlatego poprosi�am ci� o to spotkanie, Johannesie. Mam co� dla ciebie.</p><p>Si�gn�a do torebki i poda�a mu ksi��k�.</p><empty-line/><p>�Biedny Johannes prze�y� tego wieczoru tyle wstrz�s�w� � pomy�la�a; skontaktowa�a si� z nim, um�wi�a, zdeklarowa�a zmian� stosunku do Armady, wiedzia�a o awanku, a teraz jeszcze to.</p><p>W milczeniu obserwowa�a jego rozemocjonowane niedowierzanie, zdyszany zachwyt i d�awi�c� rado��.</p><p>Wreszcie podni�s� na ni� wzrok.</p><p>��Sk�d to wzi�a�? � wykrztusi� z najwy�szym trudem. Powiedzia�a mu o Szeklu i jego mi�o�ci do dzia�u dzieci�cego. Delikatnym gestem przewr�ci�a strony ksi��ki.</p><p>��Sp�jrz na ilustracje � powiedzia�a. � Mo�na zrozumie�, dlaczego od�o�ono j� na niew�a�ciw� p�k�. W�tpi�, czy na pok�adzie jest wiele os�b, kt�re znaj� wysokie kettai. Patrz, to mnie najbardziej poruszy�o. � Pokaza�a na ilustracj� z olbrzymim okiem pod �odzi�. Mimo �e gra�a komedi�, mimo �e widzia�a rysunek dziesi�tki razy, nada ogl�da�a go ze szczypt� zaskoczenia. � Nie tylko rysunki mi powiedzia�y, o co chodzi, Johannesie. � Wyj�a z torebki plik kartek z notatkami wykonanymi jej zwartym charakterem pisma. � Ja umiem czyta� w tym j�zyku, Johannesie. Napisa�am o tym j�zyku ksi��k� � Fakt ten jakiego� powodu wci�� jej doskwiera�. Odegna�a od siebie to uczucie i pomacha�a manuskryptem przed nosem Johannesa. � Przet�umaczy�am Auma.</p><p>Kolejny szok dla Johannesa, kt�rego d�wi�kowo-emocjonalna reakcja by�a identyczna jak poprzednio.</p><p>�To ju� ostatni� � pomy�la�a Bellis, zliczaj�c je w g�owie. Patrzy�a, jak Johannes ta�cuje z zachwytu po pustym pok�adzie. �To ju� koniec wstrz�s�w dla ciebie�. Kiedy zako�czy� swoje g�upkowate kontredanse, poci�gn�a go za rami� w stron� miasta, w stron� pub�w. Usi�d�my i zastan�wmy si� nad tym� � my�la�a z ch�odnym wyrachowaniem. �Upijmy si� razem, co? Rany, ale si� cieszysz, �e znowu jestem po twojej stronie. Ale jeste� zachwycony, �e odzyska�e� przyjaci�k�. Pokombinujmy, co powinni�my zrobi�, ty i ja. Pom�my ci wymy�li� m�j plan�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� siedemnasty</p></title><p>Na tych ciep�ych wodach nocne �wiat�a i d�wi�k bicia fal o flanki miasta wydelikatnia�y, jakby morze by�o bardziej natlenione, a �wiat�o rozrzedzone: solanka i iluminacja utraci�y nieco ze swego srogiego �ywio�owego charakteru. Armada zagnie�dzi�a si� w d�ugich, balsamicznych ciemno�ciach niew�tpliwego ju� teraz lata.</p><p>Noc�, w ogr�dkach pub�w, kt�re przylega�y do teren�w parkowych Armady, do ��k zieleni�cych si� na przednich kasztelach i �r�dokr�ciach, �piewa�y cykady, wybijaj�c si� nad szum fal i buczenie maszyn holownik�w. Pojawi�y si� pszczo�y, szerszenie i muchy. Zderza�y si� czo�owo z oknem Bellis, czasem ze skutkiem �miertelnym.</p><p>Armadyjczycy nie byli lud�mi klimatu zimnego, gor�cego czy umiarkowanego jak w Nowym Crobuzon. Wsz�dzie indziej Bellis mog�a zastosowa� klimatyczne stereotypy: spokojny mieszkaniec zimnych krain, emocjonalny po�udniowiec, ale nie na Armadzie. W tym w�drownym mie�cie takie czynniki by�y zmienne, wymyka�y si� uog�lnieniom. Wszystko, co mog�a powiedzie�, to to, �e tego lata, w tym zbiegu daty i miejsca, miasto z�agodnia�o.</p><p>Ulice d�u�ej roi�y si� od ludzi i wsz�dzie dawa�a si� s�ysze� mozaika fonem�w z rozm�w prowadzonych w j�zyku salt. Szykowa�o si� zgie�kliwe lato.</p><p>Na �Kastorze�, statku Tintinnabuluma, odbywa�o si� zebranie.</p><p>Sala nie by�a du�a. Z trudem pomie�ci�a wszystkich obecnych. Z oficjalnymi minami, z kt�rymi siedzieli na sztywnych krzes�ach wok� zdezelowanego sto�u. Tintinnabulum i jego towarzysze, Johannes i jego wsp�pracownicy, biomatematycy, taumaturgowie i inni, w wi�kszo�ci rasy ludzkiej, ale nie wszyscy.</p><p>I Kochankowie. Uther Doul sta� przy drzwiach z ramionami splecionymi na piersiach.</p><p>Johannes od jakiego� czasu przemawia� zaj�kliwym i przej�tym g�osem.</p><p>W kulminacyjnym momencie swojej opowie�ci przerwa� ostentacyjnie i plasn�� o st� ksi��k� Kr�acha Auma. Gdy fala sapni�� osi�gn�a szczyt, t�umaczenie Bellis podzieli�o los ksi��ki.</p><p>��Teraz rozumiecie, dlaczego zwo�a�em to nadzwyczajne zebranie � powiedzia� dr��cym g�osem.</p><p>Kochanka wzi�a oba dokumenty i uwa�nie por�wna�a je ze sob�. �ci�gn�a w skupieniu usta, a blizny dopasowa�y si� do jej wyrazu twarzy. Po prawej stronie podbr�dka Johannes zauwa�y� zmarszczon� tkank� i strup �wie�ej rany. Zerkn�� na jej kochanka i zobaczy� identyczn� ran�, tyle �e po lewej.</p><p>Chocia� Johannes cz�sto spotyka� si� z Kochankami, widok ten zawsze budzi� w nim nerwowo��. Emanowa�a z nich niezwyk�a si�a.</p><p>�Mo�e chodzi o w�adz� � pomy�la�. �Mo�e na tym polega w�adza�.</p><p>��Kto z tu obecnych zna kettai? � spyta�a Kochanka. Usadowione naprzeciwko niej llorgiss podnios�o r�k�. � Turgan.</p><p>��Troch� znam � powiedzia�o llorgiss swoim szemrz�cym g�osem � g��wnie niski, troch� wysokiego. Ale ta kobieta jest znacznie bieglejsza ode mnie. Trudny tekst i wi�kszo�� orygina�u przekracza moje mo�liwo�ci.</p><p>��Nie zapominajmy � wtr�ci� Johannes � �e <emphasis>Gramatologia wysokiego kettai </emphasis>pani Coldwine to standardowy podr�cznik. Zreszt�, nie ma ich wiele. � Pokr�ci� g�ow�. � Dziwny, trudny j�zyk. Po�r�d dost�pnych podr�cznik�w ten nale�y do najlepszych. Gdyby�my nie mieli jej na pok�adzie i zadanie przet�umaczenia ksi��ki spad�oby na Turgana albo kogo� innego, przypuszczalnie ca�y czas by zagl�da� do <emphasis>Gramatologii. </emphasis>- Wykonywa� agresywne, zamaszyste ruchy r�kami.</p><p id="spr071_237">��Rzecz jasna, prze�o�y�a tekst na ragamoll, ale nie b�dzie problemu przet�umaczeniem tego na salt. Ale nie przek�ad jest tutaj najbardziej ekscytuj�cy. Nie wiem, czy wyra�a�em si� dostatecznie jasno� Aum jest z Gnurr Kett. Jak wszyscy wiemy, naukowca stamt�d nie mogliby�my odwiedzi�. Kohnid nie le�y na naszej trasie, no i Armada nie by�aby bezpieczna na tych wodach. Ale Kr�ach Aum nie mieszka w Kohnid. To anophelius. Ich wyspa znajduje si� p�tora tysi�ca kilometr�w st�d, na po�udnie. I istnieje wszelkie prawdopodobie�stwo, �e Aum �yje. � To wprawi�o ich w os�upienie. Johannes powoli poruszy� g�ow�. � Zawarte tutaj rzeczy s� dla nas wprost bezcenne � podj��. � Mamy tutaj opis procesu, jego skutki, potwierdzenie, �e dobrze okre�lili�my akwen� Ale niestety, brakuje przypis�w i oblicze� Auma � jak ju� m�wi�em, tekst jest powa�nie uszkodzony. Dysponujemy zatem jedynie opisem popularyzatorskim, brakuje za� opracowania naukowego� P�yniemy w stron� hydrosztolni po�o�onej niedaleko na po�udnie od Gnurr Kett. Jak dowiedzia�em si� od dw�ch ludzi-kaktus�w z Dreer Samher, kt�rzy handlowali z anopheliusami znajdziemy si� zaledwie o par�set kilometr�w od ich wyspy. � Urwa� na chwil�, u�wiadomiwszy sobie, �e z tych emocji m�wi za szybko. � Oczywi�cie � kontynuowa� ju� nieco wolniej � mogliby�my pozosta� przy naszym wcze�niejszym planie. To oznacza, �e mniej wi�cej wiemy, dok�d zmierzamy, z grubsza wiemy, jaka moc jest potrzebna do wywabienia awanka, mamy og�lne poj�cie, jakiej taumaturgii musimy u�y�. Mogliby�my zaryzykowa� Ale jest te� inne rozwi�zanie: mo�emy pop�yn�� na t� wysp�. Wysadzi� desant. Tintinnabulum, niekt�rzy z naszych naukowc�w, kt�re� z was albo oboje � ostatnie s�owa skierowa� do Kochank�w. � Potrzebowali�my Bellis jako t�umaczki. Ludzie-kaktusy, o kt�rych m�wi�em, nie mog� nam pom�c, bo podczas negocjacji handlowych porozumiewali si� na migi. Wiemy jednak, �e niekt�rzy z anophelius�w znaj� wysokie kettai. Potrzebowaliby�my ochrony, no i in�ynier�w, bo trzeba b�dzie zacz�� my�le� o jakiej� klatce dla awanka. I� znajdziemy Auma. � Odchyli� si� w krze�le, �wiadomy, �e sprawa bynajmniej nie jest tak prosta, jak j� przedstawi�, ale nie gasi�o to jego podniecenia. � W najgorszym razie Aum nie �yje. Nic wtedy nie stracimy, a mo�e znajd� si� ludzie, kt�rzy go pami�taj� i b�d� mogli nam pom�c.</p><p id="spr072_238">��To nie jest najgorsza ewentualno�� � powiedzia� Uther Doul. Atmosfera uleg�a natychmiastowej zmianie: ucich�y szepty i wszyscy skierowali twarze w jego stron�, poza Kochankami, kt�rzy s�uchali uwa�nie bez odwracania si�. � Tak m�wisz o tym kraju, jakby niczym nie r�ni� si� od innych � podj�� swoim mi�kkim g�osem pie�niarza. � To nieprawda. Bzdury wygadujesz. Czy ty rozumiesz, co odkry�e�? Czy ty wiesz, do jakiej rasy nale�y Aum? To jest wyspa ludzi-m oskit�w. Najgorsza ewentualno�� jest taka, �e kobiety anophelius�w zaatakuj� nas na pla�y i wyss� do ostatniej kropli krwi. Najgorsza ewentualno�� jest taka, �e wszyscy zostaniemy w jednej chwili u�mierceni.</p><p>Zapad�a cisza.</p><p id="spr073_238">Ja nie � powiedzia� kto� po chwili. Johannes u�miechn�� si� p�g�bkiem. Autorem tych s��w by� Bre yat, kaktus-matematyk. Johannes usi�owa� nawi�za� z nim kontakt wzrokowy. �Punkt dla ciebie� � pomy�la�. Kochankowie kiwali g�owami.</p><p>��Twoja uwaga jest trafna � powiedzia� Kochanek, g�askaj�c si� kr�tkich w�sach � ale nie przesadzajmy. Problem da si� obej��, jak przypomnia� nam ten d�entelmen�</p><p>��Ten d�entelmen jest kaktusem � przerwa� mu Doul � ale dla wszystkich krwistych problem pozostaje.</p><p>��Niemniej jednak � przem�wi� autorytatywnie Kochanek � s�dz�, �e g�upot� by�oby poprzesta� na stwierdzeniu, i� zadanie jest niewykonalne. Nie taka jest procedura. Zaczynamy od zastanowienia si�, co jest dla nas najkorzystniejsze, jaki plan jest najlepszy. Potem przyst�pujemy do rozwi�zywania problem�w. Je�eli uznamy, �e najwi�ksz� szans� powodzenia daje nam wyspa, to pop�yniemy tam.</p><p>Doul sta� bez ruchu z kamienn� min�. Z jego postawy nie spos�b by�o wyczyta�, �e jego zastrze�enia zosta�y odrzucone.</p><p>��Na wszystkich bog�w! � j�kn�� Johannes i wszystkie oczy zwr�ci�y si� na niego. Wybuch ten zaszokowa� nawet jego samego, ale m�wi� dalej, nie chc�c wytraci� impetu: � Oczywi�cie, �e s� problemy i trudno�ci, oczywi�cie, �e trzeba si� do tego doskonale przygotowa� od strony organizacyjnej, konieczna jest ci�ka praca i wysi�ek, b�dzie nam potrzebna ochrona, zabierzemy ze sob� wojownik�w-kaktusow albo konstrukty, albo nie wiem co, ale do stu tysi�cy klipr�w, co w jest grane? Czy wszyscy jeste�cie na tej samej sali co ja? � Wzi�� do r�ki ksi��k� i trzyma� j� z nabo�e�stwem niby �wi�t� sutr�. � Mamy ksi��k�. Mamy t�umaczk�. To jest �wiadectwo osoby, kt�ra wie jak podnie�� awanka! To wszystko zmienia! Jakie to ma znaczenie gdzie on mieszka? Dobra, jego kraj nie jest zbyt go�cinny. � Spojrza� na Kochank�w. � Czy jest na �wiecie miejsce, do kt�rego by�my nie pop�yn�li, je�liby to oznacza�o rezygnacj� z podniesienia awanka? Wyobra�am sobie, �eby�my w og�le brali to pod uwag�.</p><empty-line/><p>Na zako�czenie zebrania Kochankowie wypowiadali si� niezobowi�zuj�co, ale wszystko si� zmieni�o i Johannes zdawa� sobie spraw�, �e nie jest w tej �wiadomo�ci odosobniony.</p><p>��By� mo�e przysz�a pora, by�my publicznie og�osili nasze zamiary � powiedzia�a Kochanka, kiedy wszyscy zbierali notatki. Sala by�a pe�na ludzi wyszkolonych w kulturze tajno�ci, kt�rych sugestia ta zaszokowa�a, ale Johannes zrozumia�, �e ma ona sens. � Wiedzieli�my, �e kiedy� musi to nast�pi� � kontynuowa�a, a jej Kochanek skin�� g�ow�. W projekcie brali udzia� naukowcy z Czas�w, Alozowic i Pami�cioimpulsowni, o czym z grzeczno�ci poinformowano ich w�adc�w, ale wewn�trzny kr�g ogranicza� si� do obywateli Niszczukow�d. Tych, kt�rzy wcze�niej nie mieszkali w tym okr�gu, Kochankowie z naruszeniem tradycji nak�onili do zmiany barw. Przep�yw informacji o projekcie by� �ci�le kontrolowany. Ale tej skali planu nie da�o si� ukrywa� w niesko�czono��. � Mamy �Sorgo� i mo�emy swobodnie decydowa�, dok�d pop�yniemy � powiedzia�a. � Ale co pomy�li sobie reszta miasta, kiedy b�d� tkwili na jakim� skrawku morza i czekali na powr�t naszego desantu? Co pomy�l�, kiedy dotrzemy do dziury w dnie i podniesiemy awanka? Ich w�adcy b�d� milczeli. Nasi sojusznicy id� za naszym przyk�adem, nasi wrogowie nie chc�, aby sprawa przedosta�a si� do wiadomo�ci publicznej, bo nie maj� pewno�ci, po czyjej stronie opowiedzieliby si� ich poddani. Mo�e � zako�czy�a powoli � czas przeci�gn�� obywateli na nasz� stron�. Wzbudzi� w nich entuzjazm�</p><p>Spojrza�a na swojego partnera. Jak zawsze mo�na by�o odnie�� wra�enie, �e porozumiewaj� si� ze sob� bez s��w.</p><p>��Nale�y sporz�dzi� wykaz wszystkich os�b potrzebnych na wyspie � powiedzia� Kochanek. � Trzeba si� przyjrze� nowym przybyszom, mo�e dysponuj� wiedz� fachow� i kwalifikacjami, kt�re przeoczyli�my. Wszystkich kandydat�w nale�y sprawdzi� od strony bezpiecze�stwa. I wszystkie okr�gi musz� by� reprezentowane. � U�miechn�� si�, zmieniaj�c uk�ad blizn, i wzi�� do r�ki t�umaczenie Bellis. Kiedy Johannes dotar� do drzwi, Kochankowie wywo�ali go po imieniu. � Chod� do nas � powiedzia� Kochanek i Johannesa �cisn�o w �o��dku.</p><p>�Na Jabbera, co znowu?� � pomy�la�. �Mam dosy� waszego towarzystwa�.</p><p>��Chod� i porozmawiaj z nami � podj�� Kochanek i urwa�, aby jego partnerka mog�a doko�czy� za niego.</p><p>��Chcemy pogada� o tej kobiecie� o Coldwine � powiedzia�.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>By�o ju� po p�nocy, kiedy powtarzaj�ce si� walenie do drzwi obu�o Bellis. W pierwszej chwili pomy�la�a, �e to Silas, ale zobaczy�a, �e le�y obok niej nieruchomy i te� obudzony.</p><p>W progu sta� Johannes. Bellis odgarn�a w�osy z twarzy i zamruga�a powiekami.</p><p>��S�dz�, �e si� zdecyduj� � powiedzia�. Bellis sapn�a z przej�cia. � Pos�uchaj, Bellis. Jak by ci to powiedzie�? Zaintrygowa�a� ich. Z pozyskanych przez nich informacji wynika�o, �e nie jeste� dla nich odpowiednim materia�em. Nie ma w tym nic z�ego � pr�bowa� j� uspokaja�. � Nie ma w tym nic gro�nego, ale te� nie mo�na tej sytuacji nazwa� sympatyczn�. Tak jest z wieloma uprowadzonymi: najlepiej za wszelk� cen� zatrzyma� ich na pok�adzie. Zazwyczaj mijaj� lata, zanim nowi przybysze dostaj� przepustki.</p><p>�To wszystko, na co mog� liczy�?� � my�la�a Bellis. Przygn�bienie, samotno��, t�sknota za Nowym Crobuzon, od kt�rej czu�a si� tak, jakby co� z niej wyrwano� Czy to typowy objaw, kt�rego doznaj� tysi�ce takich jak ona? Czy to rzecz banalna?</p><p>��Ale powt�rzy�em im wszystko, co od ciebie us�ysza�em � ci�gn�� z u�miechem Johannes � i wprawdzie nie mog� niczego zagwarantowa�, ale uwa�am, �e jeste� najlepsz� kandydatk�. I tak im powiedzia�em.</p><p>Kiedy wr�ci�a do ��ka, Silas sprawia� wra�enie pogr��onego we �nie, ale p�ytko�� jego oddechu zasugerowa�a Bellis, �e jej kochanek nie �pi. Nachyli�a si� nad nim, jakby zamierza�a poca�owa� go nami�tnie, znalaz�a ustami jego ucho i szepn�a:</p><p>��Chyba si� uda.</p><empty-line/><p>Przyszli po ni� na drugi dzie� rano.</p><p>Silas ju� wcze�niej uda� si� w podejrzane rejony Armady, aby prowadzi� swoj� niezbyt dla niej jasn�, nielegaln� dzia�alno��. Dzia�alno��, kt�ra trzyma�a go pod sk�r� miasta, kt�ra czyni�a go zbyt niebezpiecznym, aby podejmowa� pr�by przy��czenia si� do wyprawy na wysp� anophelius�w.</p><p>Dwaj gwardzi�ci z Niszczukow�d, z pistoletami za pasem, pokierowali Bellis ku aerostatowej taks�wce. Z �Chromolitu� na �Wielki Wschodni� nie by�o daleko. Cielsko ogromnego parowca rozci�ga�o si� nad miastem: sze�� gigantycznych maszt�w, kominy, nagie pok�ady bez dom�w czy wie�.</p><p>W powietrzu by�o g�sto od takich pojazd�w, kt�re fruwa�y jak pszczo�y przy ulu. By�y w�r�d nich do niczego niepodobne transportowce przewo��ce towary przemys�owe z okr�gu do okr�gu, dziwaczne jednoosobowe balony z podwieszonymi pilotami czy dzia�oloty eliptyczne lataj�ce armaty. Nad wszystkim g�rowa�a pot�na, okaleczona �Arogancja�.</p><p>Kr��y�y tak nisko, �e Bellis do tej pory nie zd��y�a si� do tego przyzwyczai�, wznosi�y si� i opada�y wraz z topografi� dach�w i omasztowania. W dole ucieka�y do ty�u ceglane zau�ki podobne do slums�w Nowego Crobuzon. Zbudowane na ciasnej przestrzeni pok�ad�w, wygl�da�y ma�o bezpiecznie; zewn�trzne mury za blisko wody, przecinaj�ce je uliczki nieprawdopodobnie cienkie.</p><p>Za wyziewami nad �Gigue�, kt�rego przednia cz�� by�a dzielnic� przemys�ow� z odlewniami i zak�adami chymicznymi, zbli�a� si� �Wielki Wschodni�.</p><p>Bellis czu�a si� niepewnie. Nigdy wcze�niej nie by�a pod pok�adem tego okr�tu.</p><p>Architektura �Wielkiego Wschodniego� by�a ascetyczna: boazerie z ciemnodrzewu, litografie i heliotypy, witra�e. Statek troch� nadgryziony z�bem czasu, ale dobrze utrzymany. Jego wn�trzno�ci by�y pl�tanin� korytarzy i prywatnych kajut. Bellis kazano czeka� w ma�ym pomieszczeniu, kt�rego drzwi zamkni�to na klucz.</p><p>Podesz�a do okna z �elazn� framug� i spojrza�a z g�ry na przypadkow� zbieranin� statk�w Armady. W oddali widzia�a zielono�� Parku Crooma, kt�ry rozpe�z� si� jak choroba po cia�ach kilku statk�w. Pok�j, w kt�rym j� zostawiono, znajdowa� si� znacznie wy�ej od wszystkich okolicznych jednostek. Na poziomie oczu mia�a sterowce i g�szcz cienkich maszt�w.</p><p>��To jest statek z Nowego Crobuzon.</p><p>Bellis rozpozna�a g�os, jeszcze zanim si� odwr�ci�a. M�czyzna pokryty bliznami, Kochanek, sta� w drzwiach, sam. Prze�y�a wstrz�s. Wiedzia�a, �e odb�dzie si� przes�uchanie, weryfikacja, ale nie spodziewa�a si�, �e to on b�dzie zadawa� jej pytania.</p><p>�Przet�umaczy�am ksi��k� i zas�u�y�am sobie na specjalne traktowanie� � pomy�la�a.</p><p>Kochanek zamkn�� za sob� drzwi.</p><p>��Zbudowano go ponad dwa i p� wieku temu, pod koniec Lat Pe�nych � podj��. M�wi� do niej w ragamoll, z delikatnym akcentem. Usiad� i pokaza� jej, aby uczyni�a to samo. � Twierdzi si� nawet, �e budowa �Wielkiego Wschodniego� po�o�y�a kres Latom Pe�nym. To oczywi�cie bzdura, ale ten zbieg okoliczno�ci ma siln� wymow� symboliczn�. Pod koniec pi�tnastego wieku mno�y�y si� oznaki rozk�adu, czy mo�na sobie wyobrazi� bardziej dobitny symbol upadku nauki ni� ten statek? Spiesz�c si�, aby dowie��, �e Nowe Crobuzon wci�� prze�ywa swoj� z�ot� epok�, sprokurowano co� takiego� Konstrukcja jest marna. Pr�ba po��czenia nap�du bocznoko�owego ze �rubowym. � Pokr�ci� g�ow�, nie odejmuj�c oczu od Bellis. � Takiego giganta nie mo�na nap�dza� ko�ami �opatkowymi, dlatego pos�u�y�y jedynie za hamulce, psuj�c przy okazji lini� okr�tu. Czego dodatkowy skutek by� taki, �e �ruba r�wnie� nie dzia�a�a zbyt sprawnie i statkiem nie da�o si� p�ywa�. Czy to nie zabawne?</p><p>Ale jedna rzecz im si� uda�a. Zamierzyli sobie, �e zbuduj� najwi�ksz� jednostk� p�ywaj�c�, jak� widzia�y ludzkie oczy. Musieli wodowa� statek bokiem, w uj�ciu rzeki do Zatoki �elaznej. Przez kilka lat p�ywa� tu i tam, gro�ny z wygl�du, ale ma�o sterowny. Pr�bowali go u�y� podczas wojen Pirackich, ale porusza� si� jak ci�kozbrojny nosoro�ec, podczas gdy statki z Suroch i Jheshull ta�czy�y wok� niego. A potem, jak mo�na przeczyta� w ichnich podr�cznikach do historii, zaton��. To oczywi�cie nieprawda. My�my go przej�li� Wojny Pirackie to by� wspania�y okres dla Armady. Ca�a ta rze�, znikaj�ce codziennie statki, gin�ce za�adunki, marynarze i �o�nierze maj�cy dosy� walk i umierania, rw�cy si� do ucieczki. Kradli�my statki, technologie ludzi. Rozrastali�my si� w osza�amiaj�cym tempie� Porwali�my te� �Wielkiego Wschodniego�, poniewa� by�o nas na to sta�. To wtedy Niszczukowody przej�y w�adz�, kt�rej ju� nigdy nie odda�y. Ten statek to nasze serce, nasza fabryka, nasz pa�ac. Jako statek sprawowa� si� �le, ale jako forteca nie ma sobie r�wnych. To by� ostatni wielki okres w dziejach Armady. � Zawiesi� g�os, aby doko�czy� z u�miechem � A� do teraz.</p><p>Zacz�o si� przes�uchanie.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Kiedy by�o ju� po wszystkim i z odwyk�ymi od �wiat�a oczami wynurzy�a si� na popo�udniowe s�o�ce, stwierdzi�a, �e nie potrafi przypomnie� sobie dok�adnie pyta� Kochanka.</p><p>D�ugo odpytywa� j� na temat t�umaczenia. Czy by�a to trudna praca? Czy zdarza�y si� fragmenty, kt�re nie mia�y dla niej sensu? Czy umie m�wi� w wysokim kettai czy tylko czyta�? I tak dalej.</p><p>Niekt�re pytania mia�y za zadanie sprawdzi� jej stan emocjonalny a konkretnie jej stosunek do Armady. Starannie dobiera�a s�owa zd��aj�c drog� pomi�dzy prawd� i k�amstwem. Nie pr�bowa�a ukrywa� ca�ej swojej nieufno�ci i urazy, ale obci�a tym uczuciom pazury zamkn�a je w klatce. Stara�a si� stworzy� wra�enie, �e jej nie zale�y.</p><p>Na zewn�trz nikt na ni� nie czeka�. Bo kto mia�by czeka�? To z jakich� nie do ko�ca dla niej jasnych powod�w nawet j� ucieszy�o. Stromymi pomostami zesz�a z �Wielkiego Wschodniego� na ni�sze jednostki.</p><p>Zmierza�a do domu istnym labiryntem uliczek i zau�k�w. Przechodzi�a pod ceglanymi �ukami, kt�re ocieka�y wsz�dobylsk� na Armadzie s�on� wilgoci� mija�a grupki dzieci graj�ce w r�ne odmiany popychanki i wolnoamerykanki, kt�re pami�ta�a ze swych ojczystych ulic, jakby istnia�a wsp�lna dla ca�ego �wiata g��boka gramatyka ulicznych zabaw. Mija�a te� kawiarenki w cieniu przednich kaszteli, w kt�rych grali rodzice, tyle �e w tryktraka i w pstrykane stivery.</p><p>Mewy szybowa�y i paskudzi�y. Boczne uliczki koleba�y si� wraz z powierzchni� morza.</p><p>Bellis napawa�a si� tym, �e jest sama. Wiedzia�a, �e gdyby by� z ni� Silas, �wiadomo�� wsp�udzia�u w spisku by j� przyt�acza�a.</p><p>Od dawna si� nie kochali. Robili to tylko dwa razy.</p><p>P�niej spali razem w jej ��ku i bez skr�powania rozbierali si� w swojej obecno�ci, ale wydawa�o si�, �e �adne nie ma ochoty na wsp�ycie. Mo�na by�o odnie�� wra�enie, �e u�yli seksu do tego, aby si� zbli�y� i otworzy� na siebie, a skoro wi� ju� zaistnia�a, akt cielesny sta� si� zb�dny.</p><p>To nie znaczy, �e zgas� w niej pop�d. Przez ostatnie kilka sp�dzonych razem nocy czeka�a, a� Silas za�nie, a nast�pnie masturbowa�a si� po cichu. Cz�sto tai�a przed nim swoje my�li, ujawniaj�c tylko to, co by�o potrzebne do realizacji wsp�lnych plan�w.</p><p>Bellis z niejakim zaskoczeniem zda�a sobie spraw�, �e nie darzy Silasa wielk� sympati�.</p><p>By�a mu wdzi�czna. Uwa�a�a go za cz�owieka interesuj�cego i mog�cego zaimponowa�, ale nie tak uroczego, za jakiego sam si� mia�. Mieli co� wsp�lnego: niezwyk�e tajemnice, plany, kt�re pod �adnym ozorem nie mog�y spa�� na ziemi�. Byli wsp�lnikami. Nie przeszkadza�o jej te�, �e Silas sypia w jej ��ku. �Mo�e nawet znowu si� z nim pobzykam� � pomy�la�a z mimowolnym u�mieszkiem. Ale nie byli ze sob� blisko.</p><p>W �wietle tego, co ich ze sob� po��czy�o, by�o to nieco dziwne, ale Bellis przyj�a ten fakt do wiadomo�ci.</p><empty-line/><p>Nazajutrz rano, przed sz�st�, kiedy niebo wci�� by�o ciemne, na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego� zebra�a si� flota sterowc�w. Ich piloci przynosili do swoich pojazd�w ryzy ulotek i pochyleni nad mapami omawiali trasy. Podzielili Armad� na kwadraty.</p><p>Kiedy niespiesznie odrywali si� od pok�adu, �wiat�o dzienne wype�nia�o ulice miasta.</p><p>Straganiarze, robotnicy fabryczni, gwardzi�ci i tysi�ce innych mieszka�c�w przygl�da�y si� temu z ceglanych i drewnianych zau�k�w wok� �Wielkiego Wschodniego�, z misternie zestawionych ze sob� statk�w i �odzi Targu Zimowej S�omy czy z wie� Ksi��kowic, Czas�w i okr�gu Tobietw�j. Zobaczyli, jak pierwsza fala sterowc�w startuje i rozfruwa si� nad miejskie okr�gi. W strategicznie dobranych punktach przelotu, ustawione pod wiatr, aerostaty zacz�y sypa� papierem.</p><p>Jak konfetti, jak kwiecie, kt�re zaczyna�o ju� porasta� zahartowane drzewa Armady, ulotki zlatywa�y wielkimi chmarami. Powietrze wype�ni� szelest papieru o papier, kt�remu towarzyszy�y paniczne odg�osy zdezorientowanych mew i wr�bli, zmykaj�cych przed bia�ymi kartkami. Armadyjczycy podnosili wzrok, os�oniwszy oczy przed schodz�cym s�o�cem, aby zobaczy� sun�ce po firmamencie ob�oki, ciep�y b��kit nieba i trzepocz�ce poni�ej papierowe prostok�ty.</p><p>Niekt�re wpada�y do komin�w. Setki l�dowa�y na wodzie. Trafia�y do row�w pomi�dzy statkami i osiada�y na morzu. Podskakuj�c na falach, nasi�ka�y wod�, atrament rozlewa� si� i robi� nieczytelny. Skuba�y je ryby, a� w ko�cu w��kna p�cznia�y od s�onej wody i ulotki ton�y. Pod powierzchni� sypa� �nieg rozpadaj�cego si� papieru. Wiele tysi�cy ulotek wyl�dowa�o jednak na pok�adach statk�w Armady.</p><p>Sterowce bez ustanku kr��y�y w przestrzeni powietrznej Armady przelatuj�c nad ka�dym z okr�g�w, znajduj�c drog� mi�dzy najwy�szymi wie�ami i masztami, rozrzucaj�c ulotki. Zaciekawieni i zachwyceni ludzie �apali je w locie. W tym mie�cie, w kt�rym papier by� drogi ta rozrzutno�� � nomen omen � budzi�a zdumienie.</p><p>Wiadomo�� rozchodzi�a si� b�yskawicznie. Kiedy Bellis zesz�a na pok�ad �Chromolitu� i st�pa�a po warstwie ulotek, kt�re szele�ci�y jak martwa sk�ra, doko�a toczono spory. Ludzie stali w drzwiach swoich sklep�w i dom�w, wo�ali, mruczeli albo �miali si� jeden do drugiego, wymachuj�c ulotkami, kt�re trzymali w poplamionych atramentem r�kach.</p><p>Bellis podnios�a wzrok i zobaczy�a jeden z ostatnich aerostat�w, kt�ry oddala� si� w stron� Czas�w, spu�ciwszy kolejn� roztrzepotan� chmur�. Podnios�a jedn� z ulotek szeleszcz�cych jej pod nogami.</p><p>�Obywatele Armady! Po d�ugich i starannych badaniach jeste�my w stanie porwa� si� na osi�gni�cie, kt�re wprawi�oby naszych dziadk�w w os�upienie. Wkr�tce nadejdzie jutrzenka nowego dnia. Spos�b poruszania si� naszego miasta na zawsze ulegnie zmianie�.</p><p>Szybko przebiega�a wzrokiem tekst, p�dz�c przez propagandowe wyja�nienie, aby zatrzyma� si� na kluczowym s�owie, kt�re wyr�niono t�ustym drukiem.</p><p>�Awank��</p><p>Zaw�adn�y ni� rozmaite sprzeczne uczucia. �To dzi�ki mnie� pomy�la�a z perwersyjn� dum�. �Ja to uruchomi�am�.</p><empty-line/><p>��Wyborna robota � powiedzia� zamy�lony Tintinnabulum. Przykucn�� przed Angevine i gmera� �apami w mechanice jej metalowego podwozia. Oboj�tna i cierpliwa Angevine odchyli�a swoje organiczne cia�o na bok. Od kilku dni Tintinnabulum mia� �wiadomo��, �e w jego s�u��cej zasz�a jaka� zmiana, �e jej mechanizmy inaczej klekocz� Porusza�a si� szybciej i dok�adniej, mia�a mniejszy promie� skr�tu i stawa�a bez �wiszcz�cego zwalniania. �atwiej jej si� pokonywa�o chybotliwe pomosty Armady. Jej spos�b bycia nie by� ju� podszyty ustawicznym niepokojem. Przesta�a bez przerwy si� rozgl�da� za rozrzuconym w�glem i drewnem. � Co si� sta�o z twoim silnikiem, Angevine? � spyta� j�. U�miechaj�c si� z ogromn�, speszon� rado�ci�, pokaza�a mu. Grzeba� w jej rurach, po stoicku przyj�� fakt, �e sparzy� si� o kocio�, bada� jej udoskonalone, metalowe trzewia.</p><p>Tintinnabulum wiedzia�, �e armadyjska nauka jest kundlem, dziedzin� r�wnie pirack�, eklektyczn� i niesp�jn� jak gospodarka i polityka miasta, wytworem kradzie�y i przypadku. In�ynierowie i taumaturgowie uczyli si� swego fachu na zniszczonym i przestarza�ym sprz�cie i na kradzionych urz�dzeniach tak wyrafinowanej konstrukcji, �e nie do ko�ca nawet rozumieli ich funkcjonowanie. Rozmaite technologie tworzy�y bez�adn� mozaik�.</p><p>��Mo�e i ten cz�owiek jest in�ynierem, kt�ry pracuje na fuchy � powiedzia� zanurzony po �okcie w silniku Angevine, macaj�c tr�jpozycyjny prze��cznik z ty�u jej obudowy � ale wykona� wyborn� robot�. Niewielu na Armadzie umia�oby przeprowadzi� taki remont. Dlaczego to zrobi�? � Mog�a udzieli� tylko og�lnikowej odpowiedzi na to pytanie. � Jest godzien zaufania? � spyta�.</p><p>Tintinnabulum i jego ekipa nie urodzili si� na Armadzie, ale ich przywi�zanie do Niszczukow�d nie budzi�o w�tpliwo�ci. Kr��y�y r�ne historie o tym, w jaki spos�b znale�li si� w mie�cie. M�wiono, �e Kochankowie znale�li ich za pomoc� ezoterycznych metod i nam�wili do tego, aby pracowali na Armadzie za nieznane pieni�dze. Liny i �a�cuchy spajaj�ce ze sob� tkanin� Niszczukowody rozst�pi�y si� przed nimi. Okr�g otworzy� si�, pozwoli� Tintinnabulumowi wej�� i wrosn�� w tkank� miasta, a nast�pnie znowu szczelnie si� zamkn��. Tego ranka Angevine r�wnie� podnios�a jedn� z ulotek, kt�re nagle zatka�y uliczki Armady, i dowiedzia�a si�, jaki jest cel niszczukowodzkiego projektu. Ucieszy�o j� to, ale niespecjalnie zaskoczy�o. Od dawna by�a obecna na marginesie oficjalnych dyskusji, widywa�a literatur� fachow�, kt�r� Tintinnabulum zostawia� na biurku, czy r�cznie wyrywane schematy i niedoko�czone obliczenia. Po przeczytaniu ulotki ogarn�o j� uczucie, �e zawsze wiedzia�a. Przecie� pracowa�a dla Tintinnabuluma, kt�ry by� my�liwym do szpiku ko�ci. W jego pokoju roi�o si� od poszlak. Ksi��ki � jedyne, kt�re widywano poza bibliotek� � szkice, rze�bione k�y, po�amane harpuny, rogi i sk�ry. W ci�gu tych lat, kt�re dla niego przepracowa�a, Tintinnabulum i jego siedmioosobowa ekipa oddawali swoje do�wiadczenie na s�u�b� Niszczukowodom. Rekiny rogatki, wieloryby, z�bowce, ryby pancerne, rekiny � wabi� je, chwyta�, przebija� harpunami, dla mi�sa, dla obrony miasta, dla sportu.</p><p>Czasami, kiedy spotyka�a si� ca�a �semka, Angevine przyciska�a ucho do �ciany, ale dociera�y do niej tylko pojedyncze s�owa i zwroty. To jednak wystarczy�o, �eby dowiadywa�a si� fascynuj�cych rzeczy.</p><p>Argentarius, okr�towy wariat, kt�rego nikt nigdy nie widywa� z�orzeczy� i wrzeszcza�, �e si� boi. Angevine stopniowo wydedukowa�a, �e za stan jego psychiki odpowiada jaki� zwierz, kt�rego pr�bowali z�owi�. Zmobilizowa�o to jego towarzyszy. Odciskali piecz�� swojej w�adzy w morskiej toni, grali na nosie tej straszliwej krainie.</p><p>Kiedy us�ysza�a, �e rozmawiaj� o my�listwie, interesowa� ich najgrubszy zwierz: lewiatan i olbrzymi potw�r-b�g Lahamu, potw�r piekielny. �Czemu by nie awank?� � pomy�la�a. �W gruncie rzeczy nic z tego mnie nie zaskoczy�o�.</p><p>��Jest godzien zaufania? � Tintinnabulum powt�rzy� pytanie.</p><p>��Tak � odpar�a Angevine. � To dobry cz�owiek. Jest wdzi�czny za uratowanie go przed zes�aniem do kolonii. Jest z�y na Nowe Crobuzon. Podda� si� prze-tworzeniu, �eby lepiej nurkowa�, �eby lepiej pracowa� w porcie i jest teraz stworzeniem morskim. W mojej ocenie pod wzgl�dem lojalno�ci nie ust�puje rdzennym mieszka�com Niszczukow�d.</p><p>Wyprostowa� si� i zamkn�� kocio� Angevine. Wyd�� usta w zamy�leniu. Na biurku znalaz� d�ugi, r�cznie napisany wykaz nazwisk.</p><p>��Jak si� nazywa?</p><p>Us�yszawszy odpowied�, skin�� g�ow�, pochyli� si� i starannie dopisa�: �Tanner Sack�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� osiemnasty</p></title><p>Na Armadzie pot�ga plotki i pog�oski by�a jeszcze wi�ksza ni� w Nowym Crobuzon, ale miasto dysponowa�o tak�e bardziej zorganizowanymi �rodkami masowego przekazu. Byli krzykacze, kt�rzy podawali p�oficjalne stanowisko w�adz swojego okr�gu. Publikowano troch� biuletyn�w informacyjnych i periodyk�w, na fatalnej jako�ci wielokrotnie makulaturyzowanym papierze, kt�ry wr�cz nasi�ka� tuszem.</p><p>Wi�kszo�� ukazywa�a si� nieregularnie, kiedy autorom i drukarzom zechcia�o si� troch� popracowa� i kiedy uda�o si� zgromadzi� niezb�dne �rodki. W niekt�rych dominowa�y sensacje i skandale, ale dla Bellis wszystkie by�y przygn�biaj�co za�ciankowe. Do najbardziej prowokacyjnych i kontrowersyjnych temat�w zalicza�a si� kwestia, komu przyzna� dany kontyngent skonfiskowanych d�br albo kt�ra dzielnica jest odpowiedzialna za dany przew�z. Z drugiej strony, z tych biuletyn�w przynajmniej potrafi�a co� zrozumie�.</p><p>W hybrydowej kulturze Armady kwit�y wszelkie tradycje dziennikarskie, jakie istnia�y w �wiecie Bas-Lag, obok gatunk�w wyst�puj�cych tylko na terenie pirackiego miasta. �Raczej Regu�a Ni� Wyj�tek� to by� tygodnik, kt�ry informowa� jedynie o zgonach, w formie wierszowanej. �Co Zafrapowa�o Juhangirra�, publikowane w okr�gu Tobietw�j, obywa�o si� bez s��w, opowiadaj�c o zdarzeniach uznawanych przez jego redaktor�w za wa�ne, wed�ug do�� nieprzejrzystych dla Bellis kryteri�w, za pomoc� serii szkicowych rysunk�w.</p><p>Od czasu do czasu Bellis czytywa�a �Flag� albo �Wezwanie Rady�, publikacje z Bud. �Flaga� by�a chyba najlepsz� agencj� informacyjn� w mie�cie, natomiast �Wezwanie Rady� mia�o charakter polityczny i zamieszcza�o polemiki mi�dzy zwolennikami r�nych rozda� ustrojowych na poziomie okr�gu: demokracji z Bud, s�onecznej demokracji z Czas�w, �opieku�czo�ci absolutnej� z Niszczukow�d, Protektoratu Brucolaca i tak dalej.</p><p>Przy ca�ej swojej tolerancji dla odmiennych pogl�d�w, z kt�r� publikacje si� obnosi�y, by�y one w wi�kszym czy mniejszym stopniu, lojalne wobec Rady Demokratycznej Bud, tote� Bellis, kt�ra coraz lepiej rozumia�a zawi�o�ci armadyjskiej polityki, nie by�a zbytnio zaskoczona, kiedy �Flaga� i �Wezwanie Rady� zacz�y wysuwa� w�tpliwo�ci co do projektu zwabienia awanka.</p><p>Z pocz�tku robi�y to ogl�dnie.</p><p>�Przywo�anie by�oby triumfem nauki, ale rodz� si� pytania� � mo�na by�o przeczyta� na stronie redakcyjnej �Flagi�. �Zwi�kszenie mocy nap�dowej z pewno�ci� wysz�oby miastu na dobre, ale jakim kosztem?�.</p><p>W miar� szybko obiekcje nabra�y wi�kszego rozmachu.</p><p>Armada wci�� jednak kipia�a podnieceniem po niezwyk�ej deklaracji Niszczukow�d, tote� g�osy rozwagi czy wr�cz sprzeciwu stanowi�y ma�o znacz�c� mniejszo��. W pubach � nawet w Budach i Pragnieniowicach � nie m�wiono o niczym innym. Skala przedsi�wzi�cia � kurcz� sma�one, obiecuj� z�apa� awanka! � przyprawia�a o zawr�t g�owy.</p><p>Za po�rednictwem nielicznych czasopism, za po�rednictwem broszur i plakat�w sceptycy g�osili jednak sw�j ignorowany protest.</p><empty-line/><p>Rozpocz�a si� rekrutacja.</p><p>W porcie Basilio zwo�ano nadzwyczajne zebranie. Tanner Sack czeka�, pocieraj�c macki. W ko�cu przed zgromadzonymi stan�� gwardzista-bosman.</p><p>��Mam tutaj list� in�ynier�w i innych, kt�rzy zostali powo�ani przez Kochank�w do specjalnego zadania!</p><p>Szepty i pomruki na moment przybra�y na sile, a potem ucich�y. Nikt nie mia� najmniejszych w�tpliwo�ci, na czym polega zadanie specjalne.</p><p>Po wyczytaniu ka�dego nazwiska jego w�a�ciciel i stoj�ce wok� niego osoby g�o�no dawa�y wyraz swojej rado�ci. Tanner nie by� zaskoczony dokonan� przez w�adze selekcj�. Wiedzia�, �e wybra�y najlepszych spo�r�d jego koleg�w: najszybciej pracuj�cych, najbieglejszych in�ynier�w, kt�rzy w niezbyt odleg�ej przesz�o�ci mieli bezpo�redni kontakt z najnowszymi osi�gni�ciami techniki.</p><p>Niekt�rych uprowadzono stosunkowo niedawno � nieproporcjonalnie wielu pochodzi�o z Nowego Crobuzon, w tym ca�kiem liczni spo�r�d grona prze-tworzonych z �Terpsychorii�.</p><p>Dopiero kiedy rozentuzjazmowany kumpel hukn�� go w plecy, Tanner zda� sobie spraw�, �e wyczytano jego nazwisko. Napi�cie, kt�re naros�o poza jego �wiadomo�ci�, p�k�o. Zrozumia�, �e czeka� na to. Zas�u�y� sobie na ten honor.</p><empty-line/><p>Na �Wielkim Wschodnim� ju� wcze�niej zgromadzili si� inni, pracownicy z dzielnic przemys�owych, z odlewni i laboratori�w. Prowadzono z nimi rozmowy kwalifikacyjne. Metalurg�w oddzielano od in�ynier�w i chymik�w. Poddawano ich testom, sprawdzano ich wiedz� fachow�. Stosowano perswazj�, nie przymus. Po pierwszej, zawoalowanej, wzmiance o anopheliusach, po pierwszej sugestii, o jak� wysp� chodzi, kilka os�b odm�wi�o udzia�u w projekcie. Tanner zmartwi� si�, ale pomy�la�: �Nie ma mowy, �eby� powiedzia� im�nie�, cho�by nie wiem co�.</p><p>Po zachodzie s�o�ca, kiedy testy i odpytywania dobieg�y ko�ca, Tannera i innych zabrano do jednej z sal na �Wielkim Wschodnim�. Ogromne pomieszczenie by�o urz�dzone z wielkim przepychem, w mosi�dzu i czarnodrzewie. Osta�o si� oko�o trzydziestu os�b. �Oddzielono ziarno od plew� � pomy�la� Tanner.</p><p>Wszelkie ha�asy natychmiast ucich�y po wej�ciu Kochank�w. Podobnie jak pierwszego dnia, po bokach towarzyszyli im Tintinnabulum i Uther Doul.</p><p>�Co mi tym razem powiecie?� � zastanawia� si� Tanner. �Kolejne cuda? Kolejne zmiany?�</p><p>Kochankowie podzielili si� ze zwerbowanymi wszystkimi posiadanymi informacjami na temat wyspy i wy�uszczyli swoje plany. Wszyscy obecni pa�ali entuzjazmem.</p><p>Tanner s�ucha� oparty o �cian�. Pr�bowa� roznieci� w sobie sceptycyzm � co� w stylu: co za absurdalny plan, na tyle sposob�w mo�e si� nie powie��! � ale stwierdzi�, �e nie potrafi. Z �omocz�cym sercem s�ucha�, jak Kochankowie i Tintinnabulum informuj� wszystkich zgromadzonych, �e udadz� si� do krainy ludzi-moskit�w na poszukiwania naukowca, kt�ry by� mo�e ju� nie �yje, a po konsultacji z nim lub ze Spadkobiercami jego wiedzy zbuduj� maszyny s�u��ce do schwytania najbardziej niezwyk�ego stworzenia, jakie kiedykolwiek p�ywa�o po morzach Bas-Lag.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>W innym miejscu odbywa�o si� zebranie podziemnego nurtu kampanii przeciwko przywo�aniu.</p><p>W centrum Pragnieniowic sta� �Uroc�, wielka, s�dziwa jednostka d�uga na sto pi��dziesi�t metr�w i szeroka na ponad trzydzie�ci w po�owi� �r�dokr�cia. Wymiary, sylwetka i charakterystyka by�y jedyne w swoim rodzaju. Nikt z mieszka�c�w Armady nie wiedzia� na pewno ile lat liczy sobie statek ani sk�d pochodzi.</p><p>Niekt�rzy m�wili nawet, �e �Uroc� jest ordynarnym falsyfikatem. Ani kliper, ani szkuta, ani statek-rydwan, ani �aden inny znany typ. Twierdzono, �e �adna jednostka o tak osobliwym kszta�cie nigdy nie p�ywa�a po morzach. �Uroca� zbudowano na Armadzie, <emphasis>in situ, </emphasis>utrzymywali sceptycy. To nie jest znaleziony i zaw�aszczony statek, tylko drewno i �elazo udaj�ce unieruchomiony okr�t.</p><p>Nie wszyscy byli takimi ignorantami. Na Armadzie uchowa�a si� garstka ludzi, kt�rzy pami�tali przybycie �Uroca�.</p><p>Zalicza� si� do nich Brucolac, kt�ry przyp�yn�� na nim w pojedynk�.</p><p>Brucolac co dzie� wstawa� po zapadni�ciu zmroku. Niezagro�ony przez promienie s�o�ca, wspina� si� na bogato rze�bione masztowie�e. Wk�ada� d�o� w luki strzeleckie, g�aska� z�by i �uski, kt�re wisia�y na nieregularnie rozmieszczonych rejach. Pod palcami o nadludzkiej wra�liwo�ci wyczuwa� pulsowanie mocy pod tymi p�ytkami cienkiego metalu, ceramiki i drewna, niby krew w naczyniach w�oskowatych. Wiedzia�, �e je�li zajdzie taka potrzeba, �Uroc� mo�e jeszcze p�ywa�.</p><p>Zbudowano go jeszcze przed tym, zanim sta� si� nieumar�ym, czyli przed jego pierwszymi narodzinami, tysi�ce kilometr�w dalej, w krainie, kt�rej nikt z obecnie �yj�cych na Armadzie nie widzia� na oczy. Min�o wiele pokole�, odk�d nawodne miasto odwiedzi�o t� krain� i Brucolac mia� szczer� nadziej�, �e Armada ju� nigdy tam nie wr�ci.</p><p>�Uroc� by� statkiem ksi�ycowym. �eglowa� pchany podmuchami lunarnego �wiat�a.</p><p>Pok�ady i nadbud�wki statku wygl�da�y jak teren o dziwnej rze�bie. Wyr�nia�y go skomplikowane segmenty wielopoziomowego mostka, przepa�� w po�owie kad�uba, powykr�cana architektura iluminator�w i kajut. Szeroki kad�ub je�y� si� od wie�, niekt�rych pe�ni�cych dodatkowo funkcj� maszt�w, niekt�rych zw�aj�cych si� do szpica. Podobnie jak �Wielki Wschodni�, �Uroc� by� ca�kowicie niezabudowany, mimo �e na obu s�siednich jednostkach ludzie gnie�dzili si� w domach z ceg�y. O ile jednak zabudowa �Wielkiego Wschodu� ju� nie wchodzi�a w gr� z przyczyn ideowych, w wypadku statku ksi�ycowego nikt tego nawet nie zaproponowa�. Nie pozwoli�aby na to jego topografia.</p><p>Za dnia wygl�da� blado i cherlawie. Nie by� to przyjemny widok. Po zmierzchu jego powierzchnia jarzy�a si� subtelnym odcieniem macicy per�owej, jakby nawiedza�y go kolorystyczne upiory. Zgroza by�a na niego patrze�. To wtedy Brucolac chodzi� po pok�adach �Uroca�. Czasem w deprymuj�cych komnatach statku organizowa� zebrania. Zwo�ywa� swoich nieumar�ych podw�adnych, aby om�wi� sprawy okr�gu, takie jak podatek posoczny, pobierana w Pragnieniowicach dziesi�cina. �To nas wyr�nia� � m�wi� im. �To daje nam si�� i zapewnia lojalno�� naszych obywateli.�</p><p>Tej nocy, kiedy Tanner Sack i inne osoby zwerbowane do projektu spa�y albo rozmy�la�y o czekaj�cej ich przygodzie, Brucolac powita� na pok�adzie �Uroca� go�ci: delegat�w Rady Bud, dostatecznie naiwnych, aby s�dzi�, �e spotkanie odbywa si� w sekrecie. Brucolac nie mia� takich z�udze�. Z palimpsestu d�wi�k�w dochodz�cych z okolicznych jednostek wy�owi� odg�os krok�w, kt�re bez najmniejszego trudu przypisa� szpiegowi z Niszczukow�d.</p><p>Rajcy z Bud czuli si� niepewnie na statku ksi�ycowym. Szli ca�� gromad� za Brucolakiem, staraj�c si� nie okazywa� po sobie zdenerwowania. �wiadomy faktu, �e jego go�cie potrzebuj� �wiat�a, Brucolac pozapala� na korytarzach pochodnie. Ze z�o�liw� rado�ci� postanowi� nie u�y� lamp gazowych, bo wiedzia�, �e w w�skich korytarzach statku cienie rzucane przez pochodnie b�d� trzepota�y r�wnie nieprzewidywalnie i drapie�nie jak nietoperze.</p><p>Okr�g�a sala narad mie�ci�a si� w najszerszej masztowie�y, pi�tna�cie metr�w nad pok�adem. By�a urz�dzona z odstr�czaj�cym przepychem, w d�ecie, stopie miedzi z cyn� i misternie kutym o�owiu. Nie by�o tutaj �wiec ani innych �r�de� �wiat�a, ale lodowata po�wiata wydobywa�a topografi� wn�trza z naukow� dok�adno�ci�: blask ksi�yca gwiazd by� przechwytywany na masztach, a nast�pnie wzmacniany i przesy�any do sali systemem wyposa�onych w lustra sztolni. Ta dziwna iluminacja odziera�a pomieszczenie z wszelkich innych barw.</p><p>��Panowie, panie � powiedzia� Brucolac swoim gard�owym g�osem. U�miechn�� si� i odgarn�� do ty�u g�ste w�osy. D�ugim, w�owym j�zykiem skosztowa� powietrze i pokaza� go�ciom, �eby zaj�li miejsca wok� sto�u z ciemnodrzewu. Patrzy�, jak siadaj�: ludzie, hotchi, llorgiss i inni. Wszyscy przygl�dali mu si� nieufnie. � Zostali�my oszukani � podj��. � Proponuj�, �eby�my si� zastanowili nad nasza reakcj�.</p><empty-line/><p>Pragnieniowice bardzo przypomina�y Niszczukowody. Pok�ady setki skif�w, barek i hulk�w by�y o�wietlone na tle ciemno�ci i rozbrzmiewa�y odg�osami pub�w i teatr�w.</p><p>Nad wszystkim g�rowa�a jednak milcz�ca, ko�lawa sylwetka �Uroca�. Przygl�da�a si� hulaszczemu trybowi �ycia Pragnieniowic bez komentarza, krytyki czy entuzjazmu, a ludzie od czasu do czasu zerkali na ten statek z rodzajem nieufnej, podszytej niepokojem dumy. Mieli wi�cej wolno�ci i prawa do decydowania o swoim losie ni� mieszka�cy Niszczukow�d, o czym ch�tnie sobie przypominali; mieli lepsz� ochron� ni� mieszka�cy Tobietw�j i wi�ksz� autonomi� ni� Alozowice.</p><p>Ludzie z Pragnieniowic wiedzieli, �e wielu obywateli innych okr�g�w uwa�a podatek posoczny za zbyt wysok� cen� do zap�acenia za te przywileje, ale pogl�d ten wynika� z przewra�liwienia i g�upoty. Jak zwracali uwag� zasiedziali mieszka�cy dzielnicy, najdono�niej wyra�ali go niedawno uprowadzeni, zabobonni przybysze, kt�rzy nie oswoili si� jeszcze z armadyjskimi obyczajami.</p><p>�W Pragnieniowicach nie ma kary ch�osty� � przypominali im. Artyku�y pierwszej potrzeby i rozrywki s� tutaj subsydiowane. W wa�nych sprawach Brucolac organizuje zebrania, na kt�rych ka�dy mo�e si� wypowiedzie�. Chroni mieszka�c�w. Nie ma niczego, co by przypomina�o anarchiczne, brutalne rz�dy znane z innych cz�ci miasta. Pragnieniowice to okr�g bezpieczny, cywilizowany, ulice ma dobrze utrzymane. Podatek posoczny to rozs�dny koszt tego wszystkiego.</p><p>Mieszka�cy Pragnieniowic neurotycznie identyfikowali si� ze swoj� dzielnic�. �Uroc� by� ich talizmanem i nawet podczas najbardziej burzliwej zabawy od czasu do czasu zerkali w jego stron�, jakby chcieli si� upewni�, czy wci�� jest na swoim miejscu.</p><p>Tej nocy, jak ka�dej innej, masztowie�e �Uroca� zakwit�y nieziemsk� luminescencj� zwan� ogniem �wi�tego. Zjawisko to wyst�powa�o na wszystkich statkach � podczas burzy elyktrycznej albo kiedy powietrze by�o wysuszone � ale na statku ksi�ycowym pojawia�o si� Regularno�ci� przyp�yw�w.</p><p>Nocne ptaki, nietoperze i �my zlatywa�y ku niemu i ta�czy�y w jego blasku. T�uk�y si� i rzuca�y na siebie, a niekt�re uderza�y o szyby, zwabione mniejszymi �wiat�ami, kt�re s�czy�y si� z okien. W sali zebra� Brucolaca rajcy Bud podnosili g�owy, wytr�ceni z r�wnowagi nieustannym b�bnieniem skrzyde�ek o szyb�.</p><p>Zebranie sz�o �le.</p><p>Brucolac mia� problemy. Szczerze pragn�� nawi�za� z nimi r�wnorz�dn� wsp�prac�, zaproponowa� r�ne strategie i mo�liwo�ci, ale trudno mu by�o pow�ci�gn�� swoj� umiej�tno�� zastraszania. Na niej opiera�a si� jego w�adza i jego strategia. Brucolac nie urodzi� si� na Armadzie: widzia� dziesi�tki miast i pa�stw, za �ycia i jako nieumar�y, i uzmys�owi� sobie pewn� prawd�: mo�e strach nie jest �rodowiskiem �ywych, ale na pewno jest �rodowiskiem wampir�w.</p><p>Cho� kreuj� si� na bezlitosnych my�liwych, skrywaj�c w miastach swoj� to�samo�� i wychodz�c w nocy na �er, to �pi� i jedz� w strachu. �ywi nie tolerowaliby ich obecno�ci, wykrycie oznacza�oby prawdziw� �mier�. To sta�o si� dla niego nie do przyj�cia. Dwa stulecia temu, przywo��c do Armady hemofagi�, przyby� do miasta wolnego od filozoficznej, zab�jczej dla jego gatunku zgrozy. Przyby� do miasta, w kt�rym nie musia� si� ukrywa� ze swoimi sk�onno�ciami.</p><p>Ale Brucolac wiedzia�, �e bilans musi by� zachowany: skoro on nie boi si� �ywych, to �ywi musz� ba� si� jego. Z czego zapewnieniem nigdy nie mia� k�opot�w.</p><p>Teraz, kiedy mia� dosy� intrygowania, kiedy by� spragniony wsp�pracy, kiedy potrzebowa� pomocy, a mia� do dyspozycji tylko t� pstrokat� urz�dnicz� zbieranin�, dynamika terroru okaza�a si� zbyt trudna do przezwyci�enia. Rajcy z Bud za bardzo si� go bali, �eby z nim wsp�pracowa�. Ka�de jego spojrzenie, ka�de polizanie z�b�w, ka�dy wydech i powolne zaci�ni�cie pi�ci przypomina�o im, kim jest Brucolac.</p><p>�Mo�e nie ma si� czym przejmowa� � pomy�la� ponuro. W jaki spos�b mieliby mu pom�c? Nie m�g� im powiedzie� o Bli�nie. Spytaliby go, sk�d o tym wie, a on musia�by zby� ich milczeniem, i by mu nie uwierzyli. A gdyby wyja�ni�, �e wie wszystko od Doula, uznaliby za zdrajc�, kt�ry wymienia si� tajemnicami z praw� r�k� w�adz Niszczukow�d. A i tak na pewno by mu nie uwierzyli.</p><p>�Jeste� sprytnym manipulantem i bydlakiem, Uther� � pomy�la�.</p><p>Siedz�c za sto�em ze swymi rzekomymi sojusznikami, Brucolac nie m�g� op�dzi� si� od refleksji, �e Doul jest mu znacznie bli�szy, �e maj� ze sob� znacznie wi�cej wsp�lnego. Mia� nieodparte, cho� pozbawione sensu wra�enie, �e on i Doul pracuj� razem.</p><p>Brucolac s�ucha� moralizowania i logicznie wadliwych wywod�w rajc�w, kt�rzy �miertelnie bali si� zmian, mog�cych zaburzy� r�wnowag� si�. Cierpliwie znosi� niedorzeczne i bezsensowne dywagacje zupe�nie oderwane od rzeczywistej natury problemu. Rajcy spierali si� o to, na czym dok�adnie polega� wyst�pek Kochank�w. Pada�y sugestie, �e mo�na by nawi�za� kontakt z urz�dnikami Niszczukow�d za plecami ich w�adc�w, pomys�y abstrakcyjne, nie trzymaj�ce si� kupy i niewykonalne.</p><p>W pewnym momencie kto� z obecnych wymieni� nazwisko Simona Fencha. Nikt nie wiedzia�, kto to jest, ale jego nazwisko coraz cz�ciej pojawia�o si� w wypowiedziach przeciwnik�w Przywo�ania. Brucolac czeka� na jakie� konkretne sugestie, ale dyskusja szybko si� wyrodzi�a w bezproduktywne bicie piany. Czeka� i czeka�, ale nie us�ysza� niczego istotnego.</p><p>Wyczuwa� przesuwanie si� s�o�ca pod �wiatem. Troch� ponad godzin� przed jutrzenk� przesta� trzyma� emocje na wodzy.</p><p>��Kurwa wasza niebia�ska ma� � warkn�� swoim cmentarnym szeptem. Przera�eni rajcy natychmiast umilkli. Wsta� i roz�o�y� r�ce. � Godzinami s�ucham, jak pieprzycie bzdury � sykn��. � Rozpaczliwe bana�y. Jeste�cie do niczego. � To ostatnie s�owo wym�wi� tak, jakby to by�a druzgocz�ca kl�twa. � Jeste�cie zb�dni. Jeste�cie bez sensu. Wyno�cie si� z mojego statku.</p><p>Po chwili ciszy rajcy zacz�li wstawa�, bezskutecznie usi�uj�c zachowa� resztki godno�ci. Jeden, a raczej jedna z nich � Vorkadine, nale��ca do bardziej rozgarni�tych rajc�w, kobieta, do kt�rej Brucolac mia� jeszcze odrobin� szacunku � otworzy�a usta, �eby zaprotestowa�. By�a blada jak trup, ale wci�� z mocnym postanowieniem.</p><p>Brucolac rozpostar� ramiona nad g�ow� niby skrzyd�a, rozwin�� j�zyk i k�apn�� jadowitymi k�ami, rozczapierzywszy drapie�nie palce.</p><p>Usta Vorkadine szybko si� zamkn�y i wraz z innymi rajcami przemkn�a si� ku drzwiom, ze z�o�ci� i strachem na twarzy.</p><p>Kiedy wszyscy wyszli, Brucolac z powrotem usiad�. �Biegnijcie do domu zasrane worki z krwi�� � pomy�la�. Na my�l o absurdalnej pantomimie, kt�r� odstawi� na ko�cu, u�miechn�� si� szeroko. �Na Sutki Luny � pomy�la� ubawiony � pewnie my�l�, �e potrafi� si� zamieni� w nietoperza�.</p><p>Ich strach przypomina� mu o jeszcze jednym miejscu, gdzie nie ukrywa� si� z tym, �e jest nieumar�y, i przeszed� go dreszcz. Wyj�tek od regu�y, �e musi istnie� jednostronny uk�ad strachu mi�dzy �ywymi i wampirami.</p><p>�Dzi�ki niech b�d� w�adcom krwi, wyssanym, bogom soli i morza, �e ju� nigdy nie b�d� musia� tam wraca�. Do kraju, w kt�rym by� wolny � zmuszony do bycia wolnym od wszelkiego udawania, od wszelkiej iluzji. Gdzie prawdziwa natura �ywych, martwych i nieumar�ych by�a obna�ona.</p><p>Ojczyzna Uthera Doula. W g�rach. Zimne g�ry, bezlitosne krzemienne piar�yska by�y znacznie bardziej wybaczaj�ce ni� zasrane miasto Doula.</p></section><section><title><p>Rozdzia� dziewi�tnasty</p></title><p>Wielkie warsztaty w okr�gu Czasy otrzyma�y nietypowe zlecenie.</p><p>Jednym z filar�w gospodarki Czas�w by�a budowa statk�w powietrznych. Tamtejsze fabryki gwarantowa�y wysok� jako�� sztywnych, p�sztywnych i elastycznych sterowc�w, aerostatk�w i silnik�w.</p><p>Najwi�ksz� jednostk� powietrzn� na niebie Armady by�a �Arogancja�. Statek uszkodzony podczas jakiej� zapomnianej bitwy, zdobyty przed wieloma dziesi�cioleciami, ustawiono w roli wie�y stra�niczej i obiektu krajobrazowego. Mobilne aerostaty by�y od niego co najmniej o po�ow� kr�tsze, najwi�kszy z nich mia� nieco ponad sze��dziesi�t metr�w d�ugo�ci. Bucza�y leniwie nad miastem, nosz�c takie nieodpowiednie nazwy jak �Barracuda�. In�ynier�w aerostatycznych p�ta�y ograniczenia kubaturowe � nigdzie na Armadzie nie by�o miejsca na ogromne hangary, w kt�rych mo�na by zbudowa� ogromne jednostki w rodzaju najwi�kszych statk�w powietrznych Nowego Crobuzon czy aerostaty badawcze i wahad�owce z Myrshock, na ponad dwie�cie metr�w metalu i sk�ry. A poza tym takie aerostaty nie by�y Armadzie wcale potrzebne.</p><p>A� do teraz, jak si� okaza�o.</p><p>Tego samego przedpo�udnia, kiedy na miasto spad� deszcz ulotek, pe�en niedowierzania szef zmiany zwo�a� ca�� za�og� aerokombinatu Opieka w okr�gu Czasy � zszywaczy, in�ynier�w, projektant�w, metalurg�w i przedstawicieli mn�stwa innych fach�w. W ca�ym zak�adzie, kt�ry mie�ci� si� na terenie przebudowanego parowca, szkielety sterowc�w sta�y porzucone, kiedy zmianowy t�umaczy� zaj�kliwie, na czym polega zlecenie.</p><p>Na jego wykonanie dostali dwa tygodnie.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>�Silas mia� racj� � pomy�la�a Bellis. Nie by�o szans, �eby wkr�ci� si� sekretnie na wypraw� do kraju ludzi-moskit�w. Nawet ona, odci�ta od armadyjskich intryg i skandali, z ca�� rosn�c� regularno�ci� s�ysza�a nazwisko Simona Fencha. Rzecz jasna, na razie by�y to tylko nieprecyzyjne szeptane pog�oski. Carrianne wspomnia�a co� o osobie, kt�ra mia�a w�tpliwo�ci co do Przywo�ania po przeczytaniu broszury autorstwa jakiego� Finka, Fitcha albo Fencha. Szekel powiedzia� Bellis, �e jego zdaniem Przywo�anie to doskona�y pomys�, ale s�ysza� o opinii jakiego� faceta nazwiskiem Fench, �e Kochankowie napytaj� miastu biedy.</p><p>Bellis wci�� nie mog�a wyj�� z podziwu, �e Silas z tak� �atwo�ci� przenikn�� pod sk�r� miasta. Czy nic mu nie grozi? Czy Kochankowie go nie szukaj�?</p><p>U�miechn�a si� na my�l o Szeklu. Od jakiego� czasu nie mog�a udziela� mu lekcji, ale podczas niedawnej wizyty w bibliotece zademonstrowa� jej z dum�, �e jej pomoc nie jest ju� potrzebna.</p><p>Przyszed� po to, aby spyta�, co jest w ksi��ce Kr�acha Auma. Szekel nie by� w ciemi� bity. Nie mia� w�tpliwo�ci, �e ksi��ka, kt�r� jej sprezentowa�, w jaki� spos�b wi��e si� z burzliwymi wydarzeniami tego tygodnia � kaskad� ulotek, niezwyk�ym projektem, dziwnym nowym zleceniem Tannera.</p><p>��Mia�e� racj� � powiedzia�a mu. � Przet�umaczenie ksi��ki zaj�o mi sporo czasu, ale kiedy zda�am sobie spraw�, co to jest� To opis eksperymentu�</p><p>��Podnie�li awanka � przerwa� jej Szekel. Skin�a g�ow� i podj�a:</p><p>��Kiedy zda�am sobie spraw�, o czym jest ta ksi��ka, przekaza�am j� Tintinnabulumowi i Kochankom. By�a im potrzebna do realizacji ich planu�</p><p>��Ksi��ka znaleziona przeze mnie � powiedzia� Szekel i u�miechn�� si� pe�en niedowierzania.</p><empty-line/><p>W aerokombinacie Opieka pot�na rama z drutu i wygi�tych d�wigar�w nabiera�a kszta�t�w.</p><p>W rogu ogromnej hali znajdowa�a si� ci�ka chmura jasnobr�zowej sk�ry. Dooko�a siedzia�a setka m�czyzn i kobiet z kilkucentymetrowymi grubymi ig�ami w ka�dej d�oni, zszywaj�c obur�cz. Do uszczelnienia ogromnych kom�r gazowych mia�y pos�u�y� ca�e kadzie chymikali�w, �ywicy i gutaperki. Drewniane ramy i czerwony jeszcze metal niedawno wylany z piec�w hutniczych uk�ada�y si� w formy gondoli sterowniczych i obserwacyjnych.</p><p>Zak�ad Opieka, chocia� niema�y, nie m�g� pomie�ci� zlecenia w jego finalnym kszta�cie. Wszystkie wyko�czone komponenty mia�y by� przeniesione na pusty pok�ad �Wielkiego Wschodniego�, gdzie zamierzano zamocowa� komory, zespawa� ze sob� elementy szkieletu i zeszy� sk�rzane pokrycie.</p><p>�Wielki Wschodni� by� jedynym statkiem armadyjskim, kt�ry nadawa� si� do wykonania tego zadania.</p><empty-line/><p>By� dwudziesty �a�cola b�d� si�dmy skydi jastrz�biego dzioba � Bellis by�o ju� wszystko jedno. Od czterech dni nie widzia�a si� z Silasem.</p><p>Ciep�e powietrze rozbrzmiewa�o �piewem ptak�w. Bellis czu�a si� klaustrofobicznie w swoim mieszkaniu, ale nawet kiedy posz�a na spacer, uczucie to nie ust�pi�o. Domy i burty statk�w zdawa�y si� poci� w morskim upale. Nie zmieni�a zdania na temat morza: jego rozmiary i monotonia pora�a�y j�. Tego ranka ogarn�a j� jednak nag�a potrzeba wyrwania si� spod miejskich podcieni.</p><p>Strofowa�a si� za godziny czekania na Silasa. Nie mia�a poj�cia, co si� z nim sta�o, ale poczucie, �e jest sama, �e Silas mo�e nie wr�ci�, szybko j� zahartowa�o. Zda�a sobie spraw�, jaka zrobi�a si� psychicznie krucha, i ponownie obudowa�a si� murem. ��eby tak siedzie� i czeka� jak dziecko� � z�o�ci�a si� na siebie.</p><p>Gwardzi�ci przychodzili po ni� ka�dego dnia, zabierali j� do Kochanka, Tintinnabuluma i my�liwych z �Kastora�, jak r�wnie� na zebrania komisji, kt�rych roli w Przywo�aniu nie rozumia�a. Jej przek�ad skrupulatnie analizowano i rozbierano na czynniki pierwsze: zosta�a skonfrontowana z cz�owiekiem, kt�ry umia� czyta� teksty w wysokim kettai, chocia� nie tak dobrze jak ona. Wypytywa� j� o specjalistyczne szczeg�y gramatyczne: dlaczego wybra�a ten, a nie inny czas, t�, a nie inn� cz�� mowy? Dlaczego tak, a nie inaczej odda�a s�owo? Przyj�� agresywn� postaw� i Bellis nie bez przyjemno�ci podwa�a�a jego kompetencje. Oto typowa wymiana zda�:</p><p>��A na tej stronie s�owo �morgho�� prze�o�y�a pani jako �ch�tny�, a przecie� to znaczy co� wr�cz przeciwnego!</p><p>��Ze wzgl�du na tryb i czas gramatyczny � odpar�a pozbawionym emocji tonem. � Ca�e zdanie napisane jest w czasie ironiczno-ci�g�ym.</p><p>Chcia�a doda�: �cz�sto mylonym z zaprzesz�ym�, ale powstrzyma�a si�.</p><p>Bellis nie mia�a poj�cia, do czego ma prowadzi� ten egzamin. Czu�a si� zlekcewa�ona. Do tej pory jej translatorski wyczyn napawa� j� ostro�n� dum�. Do projektu z wysp� podchodzi�a entuzjastycznie, ale szybko zgasi�a w sobie zapa�, jakby toczy�a si� w niej walka mi�dzy rozkwitaj�cym marzeniem a nad�sanym, pos�pnym kompleksem uprowadzonej.</p><p>Na razie nikt jej nie potwierdzi�, �e pop�ynie na wysp�. A to by�o przecie� istot� ca�ego przygotowanego przez ni� planu. Mo�e co� posz�o nie tak? Poza tym Silas znikn��. �Mo�e czas wymy�li� nowy plan� � powiedzia�a sobie na ch�odno. Postanowi�a, �e je�li ten nie wypali, je�li zabior� ze sob� innego t�umacza, to powie im prawd�. B�dzie ich b�aga�a, �eby zlitowali si� nad Nowym Crobuzon. Powie im o zamierzonym ataku grindylow, �eby mogli ostrzec miasto w jej imieniu.</p><p>Z przykrym strachem przypomnia�a sobie jednak s�owa, kt�re wypowiedzia� Uther Doul tu� przed zastrzeleniem kapitana Myzovica: �Si�a, kt�r� reprezentuj�, ma gdzie� Nowe Crobuzon.�</p><empty-line/><p id="spr074_261">Pomostem Whi skey przesz�a ze �Z�ego Znaku�, barki na skraju Niszczukow�d, na szeroki kliper �Sprawa Dariocha�.</p><p>Ulice Alozowic wydawa�y si� jej potwornie szare, bardziej ascetyczne ni� ulice Niszczukow�d. Fasady by�y prostsze, je�li w og�le istnia�y. Niepomalowane drewno tworzy�o oszcz�dne, powtarzaj�ce si� wzory. Droga Pompowa by�a ulic� targow� dochodz�c� do Niszczukow�d i Pami�cioimpulsowni. Chodniki osypywa�y si� od nacisku furmanek, zwierz�t i zakupowicz�w z innych okr�g�w � khepri, ludzi innych � obijaj�cych si� o strupodziej�w, kt�rzy stanowili po�ow� ludno�ci Alozowic.</p><p id="spr075_261">Bellis umia�a rozpozna� strupodzieja nawet bez zbroi, po charakterystycznej ci�kiej fizjonomii i popielistej cerze. Min�a �wi�tyni�, kt�rej krwiorogi milcza�y, a stra�nicy byli przystrojeni p�ytkami za krzepowymi. Za domem bog�w znajdowa�o si� herbarium, snopki suszonych �rodk�w �ci�gaj�cych mocno pachnia�y w rozgrzanym powietrzu.</p><p>Na chodnikach sta�y te� worki z charakterystycznym ��tym rozkrwawnikiem, z kt�rego parzy�o si� herbat� antykoagulacyjn�. Grupa kobiet i m�czyzn pi�a j� z kocio�ka. Przeciwdzia�a�a napadom wszechzakrzepliwo�ci: u strupodziej�w wyst�powa�o zjawisko nag�ego i ca�kowitego zastygni�cia krwi w �y�ach, kt�re oznacza�o szybk� i bolesn� �mier�, a ofiary zmienia�o w powykr�cane pos�gi.</p><p>Bellis sta�a przed jakim� magazynem. Uskoczy�a z drogi zwierz�ciu, kar�owatemu koniowi-miesza�cowi, ci�gn�cemu w jej stron� w�z, i uciek�a na rozko�ysany pomost prowadz�cy do spokojniejszej cz�ci miasta. Stoj�c mi�dzy dwoma statkami, Bellis patrzy�a przed siebie na przysadzisty statek-rydwan, krzywizny kogi, kr�py ko�owiec i inne okr�ty. Ka�da jednostka tkwi�a w sieci pomost�w i delikatnie ugi�tych k�adek.</p><p>Po pok�adach bez ustanku kursowali ludzie. Czu�a si� samotna.</p><empty-line/><p>Ogr�d Rze�b zajmowa� przedni� cz�� d�ugiej na sze��dziesi�t metr�w korwety. Dzia�a dawno znikn�y, a kominy i maszty spo�ytkowano do cel�w budowlanych.</p><p>Ma�y placyk z kawiarniami i pubami p�ynnie przechodzi� w Ogr�d Rze�b, niby pla�a w ocean. Bellis poczu�a pod stop� inne pod�o�e: drewniane chodniki i �wirowe alejki ust�pi�y mi�kkiej ziemi ogrodu.</p><p>By� wielokrotnie mniejszy ni� Park Crooma. Na wypiel�gnowanej trawie, po�r�d m�odych drzewek, sta�y rze�by wykonane w r�nych stylach i z r�nych materia��w, powsta�e na przestrzeni ostatnich kilkudziesi�ciu lat. Pod drzewami i dzie�ami sztuki mo�na by�o spocz�� na �awkach z misternie powyginanego, kutego �elaza. Za niskim ogrodzeniem parku rozci�ga�o si� morze.</p><p>Na ten widok Bellis odruchowo wstrzyma�a oddech.</p><p>Ludzie siedzieli przy sto�ach zastawionych alkoholami i herbat� albo spacerowali po parku. W s�o�cu prezentowali si� optymistycznie i pstrokato. Patrz�c, jak spokojnie popadaj� w zadum� i popijaj� herbatk�, Bellis pokr�ci�a g�ow�, przypomniawszy sobie, �e to piraci: ogorzali, pokancerowani, uzbrojeni, �yj�cy z �upiestwa. Jeden w drugiego piraci.</p><p id="spr076_262">Podnosi�a wzrok na swoje ulubione rze�by: �Gro�ny Rossign nol�, �Lalka i z�by�.</p><p>Bellis usiad�a opodal �O�wiadczyn�, jadeitowej p�yty kojarz�cej si� z nagrobkiem, i nad drewnianym parkanem spojrza�a w morze.</p><p>Parowce i holowniki z o�lim uporem ci�gn�ce za sob� miasto. Zobaczy�a dwie kanonierki i uzbrojony aerostat, kt�ry pe�ni� powietrzn� wart� na wodach otaczaj�cych Armad�.</p><p>W jej polu widzenia pojawi� si� piracki bryg, kt�ry �eglowa� na p�noc. Bellis patrzy�a, jak wyrusza na dwu � lub kilkumiesi�czn� wypraw� my�liwsk�. �Z woli kapitana czy w ramach jakiego� wielkiego projektu pod egid� w�adz okr�gu?�</p><empty-line/><p>Wiele kilometr�w dalej, blisko linii horyzontu, Bellis spostrzeg�a zmierzaj�cy ku miastu parowiec. Z pewno�ci� statek armadyjski lub jaki� zaprzyja�niony z miastem kupiec, bo w przeciwnym razie nie dotar�by tak blisko miasta. Jego macierzysty port by� mo�e znajdowa� si� tysi�ce mil morskich dalej. Kiedy statek wyrusza� w drog�, Armada przypuszczalnie przemierza�a inne morze. A one przecie� po wykonaniu zadania � kradzie�y, rabunku � zawsze bezb��dnie wraca�y do domu. By�a to jedna z dot�d nie rozwik�anych przez Bellis zagadek Armady.</p><p>Za jej plecami buchn�� �piew ptak�w. Nie mia�a poj�cia, co to za gatunek, i nie obchodzi�o jej to, s�ucha�a z ignoranck� przyjemno�ci�. A potem, jakby zaanonsowany t� ptasi� fanfar�, w jej polu widzenia pojawi� si� Silas.</p><p>Szarpn�a si� zaskoczona i chcia�a wsta�, ale Silas nie zwolni�, mijaj�c j� w niewielkiej odleg�o�ci.</p><p>��Sied� � powiedzia� i stan�� przy relingu kilka krok�w dalej, wychylony za burt� statku. Zastyg�a bez ruchu i czeka�a. Silas nie parzy� na ni�. Trwali tak przez d�u�szy czas. � Twoje mieszkanie jest pod obserwacj� � rzuci� w ko�cu. � Dlatego do ciebie nie przychodzi�em.</p><p>���ledz� mnie? � spyta�a Bellis.</p><p>��To moja bran�a, Bellis. Znam si� na tym. Rozmowy kwalifikacyjne to dla nich niedostateczne �r�d�o potrzebnych im informacji na tw�j temat. Musz� ci� sprawdzi�. Nie powinna� by� zaskoczona.</p><p>��Teraz te� mnie obserwuj�?</p><p>Silas wzruszy� nieznacznie ramionami. � Nie s�dz�. � Odwr�ci� si� powoli. � Nie s�dz�, ale nie mam pewno�ci. � Jego usta ledwo si� porusza�y przy m�wieniu. � Od czterech dni s� pod twoim domem. �ledzili ci� co najmniej do granic Alozowic. My�l�, �e tam stracili zainteresowanie, ale nie chc� ryzykowa�. Je�li skojarz� nas ze sob�, je�li u�wiadomi� sobie, �e ich t�umaczka zadaje si� z Simonem Fenchem, to jeste�my w dupie.</p><p>��Nie jestem ich t�umaczk�, Silasie � odpar�a Bellis z zimn� rezygnacj�. � Nie poprosili mnie, �ebym z nimi pojecha�a. My�l�, �e maj� kogo� innego�</p><p>��Jutro ci� poprosz�.</p><p>��Naprawd�? � spyta�a spokojnie Bellis, ale wn�trzno�ci jej dygota�y z przej�cia, z obawy, mo�e z jeszcze innych powod�w.</p><p>Zapanowa�a nad sob� i nie spyta�a: �Co ty gadasz?� albo �Sk�d o tym wiesz?�</p><p>��Jutro � powt�rzy�. � Uwierz mi. � Uwierzy�a. I nagle dosta�a md�o�ci na my�l, �e Silas bez widocznego wysi�ku przenika przez liczne warstwy intrygi. Macki jego wp�yw�w, s�u��ce tak�e do pozyskiwania informacji, by�y zapuszczone g��boko. Przypomina� paso�yta �ywi�cego si� informacj�, wysysaj�cego j� spod sk�ry miasta. � Jutro przyjd� po ciebie � podj��. � B�dziesz w grupie desantowej. Nasz plan jest nadal aktualny. Daj� sobie dwa tygodnie na wyspie i musisz przez ten czas przekaza� informacj� na statek z Dreer Samher. Dostarcz� ci wszystko, co b�dzie ci potrzebne do przekonania ich, �eby pop�yn�li do Nowego Crobuzon.</p><p>��Naprawd� uwa�asz, �e zdo�am ich nam�wi�? Rzadko wypuszczaj� si� na p�noc od Shankell, a Nowe Crobuzon le�y oko�o p�tora tysi�ca mil morskich w bok od ich trasy.</p><p>��Na Jabbera, Bellis� � zdenerwowa� si� Silas, nie podnosz�c g�osu. � Ja ich nie przekonam, bo mnie tam nie b�dzie. � Poirytowana, ale i za�enowana Bellis nie odpar�a nic. � Wszystko ci przynios�. � powt�rzy� Silas. � List w salt i ragamoll. Piecz�cie, instrukcje, dokumenty i dowody. Wystarczy, �eby przekona� kupc�w-kaktus�w do pop�yni�cia na p�noc. I wystarczy, �eby rz�d Nowego Crobuzon zorientowa� si� w sytuacji i m�g� si� skutecznie zabezpieczy�.</p><p>Park ko�ysa� si� na falach. Rze�by skrzypia�y przy przechy�ach. Bellis i Silas milczeli. Przez jaki� czas s�ycha� by�o tylko szum wody i �piew ptak�w.</p><p>�B�d� wiedzieli, �e prze�yli�my� � pomy�la�a Bellis. �A w ka�dym razie �e on prze�y��.</p><p>Szybko st�umi�a w sobie t� my�l.</p><p>��Uda nam si� ich ostrzec � powiedzia�a zdecydowanym tonem.</p><p>��B�dziesz musia�a znale�� spos�b � powiedzia� Silas. � Zdajesz sobie spraw�, jaka jest stawka?</p><p>�Nie traktuj mnie jak imbecyla, do ciemnej cholery!� � pomy�la�a furi�, ale kiedy spotka� si� z ni� na moment wzrokiem, nie sprawia� wra�enia skruszonego.</p><p>��Zdajesz sobie spraw� � powt�rzy� � co b�dziesz musia�a zrobi�? B�dziesz musia�a przekra�� si� przez armadyjskie stra�e, a potem przez zast�py anophelius�w. Dasz rad�?</p><p>��Tak, dam rad� � odpar�a zimno Bellis.</p><p>Powoli skin�� g�ow�. Znowu zacz�� m�wi� i przez u�amek sekundy sprawia� wra�enie, jakby nie wiedzia�, co powiedzie�.</p><p>��Nie b�d� mia� okazji zobaczy� si� z tob�. Rozs�dek nakazuje zatem, �ebym trzyma� si� od ciebie z daleka.</p><p>��Oczywi�cie. Nie mo�emy teraz ryzykowa�.</p><p>Jego mina zdradza�a smutek, poczucie jakiego� niespe�nienia. Bellis wyd�a usta.</p><p>��Bardzo mi z tego powodu przykro i� � Wzruszy� ramionami i odwr�ci� wzrok. � Kiedy wr�cisz i b�dzie ju� po wszystkim, to mo�e�</p><p>G�os odm�wi� mu pos�usze�stwa.</p><p>Smutek Silasa odrobin� j� zaskoczy�. Ona nie czu�a zupe�nie nic. Nie by�a nawet rozczarowana. Szukali czego� u siebie nawzajem i znale�li to, a opr�cz tego mieli co� razem do zrobienia� mo�e troch� eufemistyczne uj�cie sprawy� ale to wszystko. Nie �ywi�a do niego urazy. � Zosta� w niej nawet cie� sympatii i wdzi�czno�ci, co� jakby ciep�a mgie�ka, ale nic wi�cej. Zdziwi� j� �ami�cy si� g�os Silasa, jego �al, przeprosiny i sugestia g��bszych uczu�.</p><p>Bellis z zainteresowaniem odkry�a, �e nie do ko�ca j� przekona�.</p><p>Nie wierzy�a w wyra�ane przez niego p�s��wkami uczucia. Nie wiedzia�a, czy on sam wierzy, lecz nagle u�wiadomi�a sobie, �e ona podchodzi do nich ze sporym dystansem i �e jato uspokaja. Po jego odej�ciu siedzia�a bez ruchu, ze splecionymi na kolanach d�o�mi. Wiatr muska� jej blad� twarz.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Przyszli i powiedzieli, �e kraj potrzebuje jej umiej�tno�ci j�zykowych �e ma wzi�� udzia� w ekspedycji naukowej.</p><p>Na �Wielkim Wschodnim�, w jednym z niskich pomieszcze� znajduj�cych si� dwa poziomy nad pok�adem, Bellis patrzy�a na otaczaj�ce j� statki Niszczukow�d i g�ruj�cy nad nimi bukszpryt okr�tu flagowego. Kominy statku by�y czyste. Maszty strzela�y sze��dziesi�t, dziewi��dziesi�t metr�w ku niebu, nagie jak uschni�te drzewa, z trzonami osadzonymi w warstwach sal jadalnych i antresol.</p><p>Na pok�adzie roz�o�ono wn�trzno�ci olbrzymiego statku powietrznego, przypominaj�cego potrzaskan� skamielin�. Zakrzywione pasy metalu, podobne do obr�czy beczek albo �eber, silniki i �mig�a, ogromne sflacza�e komory gazowe. To wszystko ci�gn�o si� na dziesi�tki metr�w wzd�u� burty �Wielkiego Wschodniego�, omijaj�c nasady maszt�w. Zespo�y in�ynier�w spawa�y to do kupy, konstruuj�c z segment�w powietrznego giganta. Ha�as i �wiecenie gor�cego metalu dociera�y do Bellis przez okna.</p><p>Przybyli Kochankowie i zacz�y si� odprawy.</p><empty-line/><p>W nocy Bellis stwierdzi�a, �e dopad�a j� bezsenno��. Zrezygnowa�a z pr�b za�ni�cia i nie�mia�o powr�ci�a do pisania listu.</p><p>Mia�a wra�enie, jakby wszystko rozgrywa�o si� za szklan� przegrod�. Ka�dego dnia prowadzono j� pod eskort� na �Wielki Wschodni�. Na sali zbiera�o si� oko�o trzydziestu pi�ciu os�b. Nale�a�y do r�nych ras. Byli w�r�d nich prze-tworzeni. Kilka os�b przyby�o do Armady na �Terpsychorii�. Bellis rozpozna�a Tannera Sacka, koleg� Szekla, i widzia�a, �e on te� j� rozpozna�.</p><p>Nagle zrobi�o si� gor�co. Miasto swoim �lamazarnym tempem przenios�o si� na inny obszar oceanu �wiatowego. Powietrze by�o suche, a temperatury dor�wnywa�y najwy�szym z notowanych w Nowym Crobuzon w porze letniej. Bellis nie by�a z tego zadowolona. Patrzy�a na odmienione, twarde niebo i czu�a, �e wi�dnie pod jego wp�ywem. Poci�a si�, mniej pali�a i wk�ada�a cie�sze ubrania.</p><p>Ludzie chodzili rozebrani do pasa, a po niebie �miga�y letnie ptaki. W przejrzystej wodzie wok� miasta wida� by�o du�e �awice kolorowych ryb. W zau�kach Niszczukow�d zacz�o �mierdzie�.</p><p>Odprawy prowadzi� Hedrigall i jemu podobni � ludzie-kaktusy, uprowadzeni niegdy� kupcy-piraci z Dreer Samher. Hedrigall by� doskona�ym m�wc�, jako profesjonalny bajarz umia� sprawi�, �e jego wyja�nienia brzmia�y jak arcyciekawe historie. To by�a niebezpieczna cecha.</p><p>Opowiedzia� Bellis i jej nowym towarzyszom o wyspie anophelius�w Ona natomiast zacz�a si� zastanawia�, czy nie wzi�a na siebie niewykonalnego zadania.</p><p>Na zebrania przychodzi� czasem Tintinnabulum. Zawsze by�o obecne co najmniej jedno z Kochank�w. Niekiedy, co nie budzi�o w Bellis entuzjazmu, oparty o �cian� sta� Uther Doul, z d�oni� na r�koje�ci miecza.</p><p>Nie mog�a si� powstrzyma� od patrzenia na niego.</p><empty-line/><p>Aerostat na zewn�trz zaczyna� przypomina� z kszta�tu olbrzymiego wieloryba. W �rodku stawiano drabiny i budowano kabiny, kt�re nie robi�y zbyt solidnego wra�enia. Ca�o�� ok�adano sk�r� nas�czon� smo�� i �ywic�.</p><p>Najpierw by� chaos cz�ci sk�adowych, potem poci�te cielsko, potem inwestycja w budowie, a teraz wy�ania� si� gigantyczny statek powietrzny, bezczelnie rozwalony na pok�adzie. Wygl�da� jak dopiero co wypoczwarzony owad: wci�� za s�aby, �eby lata�, ale ju� osi�gn�� form� zbli�on� do ostatecznej.</p><p>W upalne noce Bellis siedzia�a na ��ku, poci�a si� i pali�a, dr��c ze strachu, ale i z przej�cia. Od czasu do czasu wstawa�a i chodzi�a w k�ko, aby us�ysze� dudnienie swoich st�p o metalow� pod�og�, rozkoszowa� si� faktem, �e jest jedynym stworzeniem w pokoju, kt�re robi ha�as.</p></section><section><title><p>Rozdzia� dwudziesty</p></title><p>Kr�tkie, niezno�nie upalne dni i nieko�cz�ce si�, spocone noce z up�ywem tygodni dni si� wyd�u�a�y, ale ka�dego wieczoru �wiat�o s�o�ca wci�� wcze�nie gas�o i rozci�gni�ta, lepka noc wysysa�a miasto z energii.</p><p>Na styku dzielnic odbywa�y si� toczone bez wi�kszego przekonania b�jki. Na przyk�ad, gdy zbiry z Niszczukow�d trafia�y do tego samego baru co ekipa z Pragnieniowic. Z pocz�tku rzecz ogranicza�a si� do rzucanych p�g�osem obelg: ch�opcy z Niszczuka przeb�kiwali co� o kochankach wampira albo przydupasach demona. Ekipa z Pragnieniowic rzuca�a par� g�o�nych �art�w na temat zbocze�c�w u steru i zanadto natarczywie �mia�a si� z kiepskich kalambur�w. Potem kilka szklanek, kresek albo zaci�gni��, w ruch sz�y pi�ci, lecz bez powa�nego zaanga�owania, tylko tyle, aby nie ucierpia�a reputacja.</p><p>A ko�o p�nocy ludzie zaczynali wraca� do domu, a o drugiej czy trzeciej ulice by�y prawie puste.</p><p>Monotonny ha�as dochodz�cy z s�siednich statk�w nie przygasa� ani na chwil�. Fabryki i warsztaty w r�nych dzielnicach przemys�owych, smrodz�ce i dymi�ce na ty�ach starych statk�w, nigdy nie stawa�y. Nocni wartownicy kr��yli w miejskich cieniach, umundurowani stosownie do okr�gu.</p><p>Armada dalece r�ni�a si� od Nowego Crobuzon. Nie by�o tutaj wielkiej alternatywnej gospodarki �mieci, n�dzy i przetrwania, piwnice pustych budynk�w nie dawa�y schronienia chmarom �ebrak�w i bezdomnych. Nie by�o wysypisk do przegrzebania: ze �mieci wybierano wszystko, co nadawa�o si� do utylizacji, a reszt� wrzucano do morza razem ze zw�okami. Zostawiony w ten spos�b trop szed� na dno i stopniowo rozpuszcza� si� w wodzie.</p><p>Na slupach i fregatach koleba�y si� slumsy, domostwa butwia�y w s�onym powietrzu i upale, wypacaj�c materi� organiczn� na swoich mieszka�c�w. Robotnicy-kaktusy spali na stoj�co, ciasno upchani tanich noclegowniach. Ale uprowadzeni z Nowego Crobuzon dostrzegali wiele r�nic. Tutaj bieda znacznie rzadziej zabija�a. B�jki znacznie cz�ciej roznieca� alkohol ni� desperacja. Znacznie �atwiej by�o znale�� dach nad g�ow�, nawet je�li z sufitu odpada� tynk. Nie by�o w��cz�g�w skulonych w architektonicznych niszach i obserwuj�cych nocnych przechodni�w.</p><p>Skutek by� taki, �e kiedy pewien m�czyzna zmierza� nad ranem w stron� �Wielkiego Wschodniego�, nikt go nie widzia�.</p><p>Szed� bez po�piechu mniej porz�dnymi, bocznymi uliczkami Niszczukow�d. Ulic� Igieln�, ��kami Krwi i przez Labirynt Wiklinoglinowy na �Sprawcy Fali�. Potem �Zw�j Liny�, barkentyna obrastaj�ca w grzybiczy kamufla�, i batyskaf �Plengant�. M�czyzna min�� w�azy i zatrzyma� si� w cieniu blisko wie�yczki peryskopu.</p><p>Za plecami mia� nieo�wietlon� wie�� wiertnicz� �Sorgo�, po�r�d g�szczu iglic i maszt�w.</p><p>P�aska burta �Wielkiego Wschodniego� wznosi�a si� obok �Plenganta� niby �ciana kanionu. Z wn�trzno�ci olbrzyma, zza jego metalowej sk�ry, dochodzi�y nieustaj�ce, przemys�owe wibracje. Na powierzchni batyskafu ros�y drzewa, wpijaj�c si� w �elazo korzeniami podobnymi do w�lastych palc�w. M�czyzna szed� w ich cieniu, s�ysz�c trzepot skrzyde� nietoperzy w g�rze.</p><p>Dziesi��, mo�e kilkana�cie metr�w wody dzieli�o okr�t podwodny od klifowej �ciany parowca. M�czyzna widzia� na niebie �wiat�a i cienie nocnych sterowc�w. Latarki gwardzist�w patroluj�cych pok�ad �Wielkiego Wschodniego� wylewa�y z siebie nik�e, ruchome promienie.</p><p>Na trawersie okr�tu podwodnego znajdowa�a si� ogromna os�ona prawego ko�a �opatkowego �Wielkiego Wschodniego�. Deski wielkiego ko�a wystawa�y spod niej niby kostki spod sp�dnicy.</p><p>M�czyzna wyszed� z cienia w�t�ych drzew. Zdj�� buty i przypi�� do paska. Upewniwszy si�, �e nikt nie nadchodzi i doko�a panuje cisza, podszed� do zaokr�glonego brzegu �Plenganta� i zsun�� si� do ch�odnej wody z ledwo s�yszalnym pluskiem. Nie musia� p�yn�� daleko aby schowa� si� w cieniu os�ony ko�a. Mokry, lecz wytrwa�y m�czyzna d�wign�� si� na �opatki osiemnastometrowego ko�a. Dzwon os�ony by� bardzo akustyczny, m�czyzna musia� wi�c poczyna� sobie jak najciszej. Po wielkiej osi ko�a dotar� do w�azu serwisowego, o kt�rego istnieniu od dawna ma�o kto nawet pami�ta�.</p><p>Otwieranie obros�ego strupem lat w�azu ci�gn�o si� przez wiele minut, ale w ko�cu si� uda�o i m�czyzna wpe�z� do ogromnej, milcz�cej maszynowni dawno wydanej na pastw� kurzu.</p><p>Mija� trzydziestotonowe cylindry i gigantyczne maszyny, kt�rych nikt ju� nie potrzebowa�. Pomieszczenie by�o labiryntem pomost�w i monolitycznych t�ok�w, g�szczem przek�adni i k� zamachowych.</p><p>Kurz i �wiat�o by�y zupe�nie nieruchome. Jak gdyby czas wykrwawi� si� do cna i skapitulowa�. M�czyzna otworzy� wytrychem zamek drzwi, po czym znieruchomia� z d�oni� na klamce. Pami�ta� rozk�ad statku. Wiedzia�, kt�r�dy ma i��, �eby wymin�� wartownik�w.</p><p>Dzi�ki naturze swej profesji zna� r�ne zakl�cia: kody usypiaj�ce psy, has�a czyni�ce go przylepnym do cieni i r�ne inne magiczne sztuczki. W�tpi� jednak, czy tutaj go ochroni�.</p><p>Z westchnieniem si�gn�� po zawini�ty w p��tno pakunek przywi�zany do paska. Poczu� fal� strachu.</p><p>I dr�enie podniecenia.</p><p>Odwin�� ci�ki przedmiot i pomy�la� z niepokojem, �e gdyby naprawd� umia� si� nim pos�ugiwa�, to ten piekielny w�az i niemi�e nocne p�ywanie przypuszczalnie rozproszy�yby si� jak oddech. Wci�� by� poruszaj�cym si� jak dziecko we mgle ignorantem.</p><p>Odwin�wszy do ko�ca sztywne p��tno, podni�s� rze�b� do g�ry.</p><p>By�a wi�ksza od jego pi�ci, z g�adkiego kamienia, czarna, szara, zielona. By�a brzydka, zwini�ta jak zarodek, z naci�tymi liniami i spiralami, kt�re sugerowa�y p�etwy, macki lub fa�dy sk�ry. Dzie�o by�o wykonane po mistrzowsku, ale nieprzyjemne, najwyra�niej specjalnie tak pomy�lane. Pos��ek patrzy� na m�czyzn� swoim jednym otwartym okiem, czarn� p�kul� nad okr�g�ymi ustami otoczonymi wianuszkiem ma�ych z�b�w jak u minoga. Przenika� go wzrokiem z ciemno�ci w gardle.</p><p>Na plecach figurka mia�a zwini�ty w ciasne fa�dy ciemny p�at cienkiej sk�ry. Kawa�ek tkanki. P�etw�. Wro�ni�t� w materi� kamienia. M�czyzna przebieg� po niej palcem. Twarz zmarszczy�a mu si� z obrzydzenia, ale wiedzia�, co musi zrobi�.</p><p>Przybli�y� usta do g�owy pos��ka i zacz�� co� szepta� w sykliwym j�zyku. Sp�g�oski sycz�ce odbija�y si� w wielkim pomieszczeniu echem, w�druj�c po�r�d unieruchomionej maszynerii.</p><p>M�czyzna recytowa� pos��kowi g�upkowate rymowanki i g�aska� wed�ug przepisanego schematu. Palce zacz�y mu cierpn��, jakby co� z niego wyssano.</p><p>Wreszcie prze�kn�� �lin� i ustawi� pos��ek twarz� do siebie. Przybli�y� go, zawaha� si� i przekr�ciwszy nieco g�ow� w upiornej parodii nami�tno�ci, zacz�� ca�owa� go w usta.</p><p>Wepchn�� j�zyk w wole rze�by. Poczu� zimne ciernie z�b�w i wszed� g��biej. Usta figurki by�y przepastne, j�zyk m�czyzny zdawa� si� si�ga� do samego �rodka rze�by. W dotyku wydawa�a si� zimna. Wymaga�o od niego sporego samozaparcia, aby nie zakrztusi� si� st�ch�ym, s�onym, rybim smakiem.</p><p>Kiedy m�czyzna wywija� j�zykiem w kamiennej gardzieli, poca�unek zosta� odwzajemniony.</p><empty-line/><p>Oczekiwa� tego, liczy� na to, ale i tak prze�y� szok i dosta� md�o�ci. Co� niewielkiego trzepocze o jego j�zyk. Zimne, mokre i nieprzyjemnie organiczne, jakby wewn�trz pos��ka gnie�dzi�a si� gruba glista.</p><p>Przykry smak nabra� intensywno�ci. M�czyzna poczu�, �e wszystko podchodzi mu do gard�a, a �o��dek kurczy si� spazmatycznie, ale zatrzyma� ��� w prze�yku. Pos��ek liza� go z idiotyczn� lubie�no�ci� i m�czyzna z rezygnacj� akceptowa� te amory. Poprosi� o przys�ug� i zosta� uraczony poca�unkiem.</p><p>Czu�, �e �lina wyp�ywa z niego do pos��ka, po czym � o zgrozo � wraca. J�zyk mu zdr�twia� od tego �liskiego dotyku, a ch��d pow�drowa� w stron� z�b�w. Mija�y sekundy. M�czyzna prawie nie czu� swoich ust. Przez jego cia�o przesz�o narkotyczne �wierzbienie, od ty�u gard�a w d�.</p><p>Pos��ek przesta� go ca�owa�, j�zyczek zosta� wci�gni�ty z powrotem.</p><p>M�czyzna cofa� j�zyk zbyt szybko i porozcina� go o obsydianowe z�by. � Nic nie poczu� i u�wiadomi� to sobie, dopiero gdy zobaczy� kapi�c� na r�k� krew.</p><p>Ostro�nie zawin�� pos��ek w p��tno, a potem sta� i czeka�, a� trunek zacznie kr��y� w jego organizmie. Jego zmys�y dygota�y, wyostrzy�y si�. U�miechn�� si� niepewnie i otworzy� drzwi.</p><p>Zobaczy� pokryte patyn� portrety olejne uciekaj�ce ku punktowi zbiegu perspektywy po obu stronach. Wyczuwa�, �e zbli�a si� ku niemu patrol gwardzist�w z psami.</p><p>Wyszczerzy� z�by w u�miechu. Z uniesionymi ramionami ruszy� powoli przed siebie i run��, jakby mia� przestrzelone kolana. Czu� smak w�asnej krwi i s�onorybnej zgnilizny pos��ka. J�zyk wype�niaj mu ca�e usta.</p><p>M�czyzna nie upad�, tylko porusza� si� teraz inaczej.</p><p>Patrzy� wzrokiem pos��ka, przekazanym mu podczas poca�unku �lizga� si� i ciek� przez przestrzenie tak, jak pragn�� si� porusza� pos��ek. Odrzuca� istniej�cy uk�ad korytarzy, uk�ada� je na nowo.</p><p>M�czyzna nie szed� ani nie p�yn��. Podst�pem wnika� w szczeliny w mo�liwych do zaistnienia przestrzeniach i czasem z wysi�kiem, czasem bez porusza� si� kana�ami, kt�re teraz by�y dla niego widoczne. Kiedy zobaczy� zbli�aj�cych si� dw�ch gwardzist�w z mastyfami, mia� przed sob� pust� drog�.</p><p>Nie by� niewidzialny ani nie przeni�s� si� na inny poziom rzeczywisto�ci. Przesun�� si� pod �cian� i obserwowa� jej faktur�, przyjrza� si� jej skali, zobaczy� drobiny kurzu w takim zbli�eniu, �e wype�ni�y mu ca�e pole widzenia, a potem ukry� si� za nimi i patrol poszed� dalej, nie zauwa�ywszy go.</p><p>Na ko�cu korytarz skr�ca� w prawo. Po znikni�ciu patrolu m�czyzna spojrza� zezem na r�g �ciany i niewielkim wysi�kiem zdo�a� u�y� korytarza do p�j�cia w lewo.</p><p>Tym oto sposobem przemierza� �Wielki Wschodni�, maj�c w pami�ci mapy, kt�re ogl�da�. Kiedy nadchodzi�y patrole, r�nymi metodami wykorzystywa� przeciwko nim architektur� i przemyka� obok nich. Kiedy trafi� w pu�apk� na niew�a�ciwym ko�cu d�ugiego korytarza, mija� ich w ten spos�b, �e patrzy� z ukosa, wyci�ga� rami�, chwyta� za przeciwleg�� �cian� i przeci�ga� si� szybko za r�g. Tak manewrowa� przestrzeni�, �eby mie� drzwi pod sob�, a grawitacj� wykorzystywa� do b�yskawicznego pokonywania korytarzy.</p><p>Nowy spos�b poruszania wprawi� go w rodzaj choroby lokomocyjnej, ale m�czyzna prze�ama� si� i wytrwale zmierza� ku rufie statku.</p><p>Ku fabryce kompas�w.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Fabryka by�a doskonale strze�ona. Otaczali j� wartownicy ze ska�kowcami. Aby dotrze� do bramy, m�czyzna musia� ostro�nie przeciska� przez warstwy ukosu i perspektywy. Schowa� si� tu� przed wartownikami za du�y, za bardzo do nich zbli�ony, �eby go zobaczyli, rozty�y i rozprzestrzeniony. Nachyli� si� nad nimi i zajrza� przez dziurk� od klucza, aby zobaczy� ca�e mn�stwo k�ek z�batych. Pokona� drzwi i znalaz� si� w �rodku.</p><p>Pok�j by� opuszczony. Sto�y i �awy ustawiono w rz�dy. Pasy nap�dowe i silniki maszyn nie by�y w ruchu.</p><p>Tu i �wdzie le�a�y miedziane i mosi�ne koperty przypominaj�ce wielkie zegarki z dewizk�. Gdzie indziej zobaczy� kawa�ki szk�a i narz�dzia do jego szlifowania. Widzia� tak�e misternie rze�bione wskaz�wki, �a�cuchy, ig�y grawerskie i ciasno zwini�te spr�yny. I setki tysi�cy k�ek z�batych. Wielko�ci od ma�ych do mikroskopijnych, jakby miniaturowych krewnych k� w maszynowni. Wala�y si� wsz�dzie, niby rowkowane monety, rybie �uski albo kurz.</p><p>To by� typowy zak�ad rzemie�lniczy. Ka�de stanowisko obs�ugiwa� fachowiec, niezwykle sprawny rzemie�lnik, kt�ry po wykonaniu swojej cz�ci roboty przekazywa� wytwarzany przedmiot dalej. Intruz wiedzia�, jak bardzo wyspecjalizowana jest ka�da faza produkcji, jak rzadkie s� u�ywane do niej materia�y, jak precyzyjna musi by� potrzebna do niej taumaturgia. Ka�dy uko�czony wytw�r ich pracy wart by� wielokrotno�� swego ci�aru w z�ocie.</p><p>A w zamkni�tej gablocie typu jubilerskiego, za biurkiem z ty�u d�ugiego pomieszczenia, znajdowa�y si� same kompasy.</p><p>Otworzenie gabloty zaj�o m�czy�nie kilka minut pieczo�owitego wysi�ku. Talenty przekazane przez pos��ek nie straci�y swojej mocy i dobrze si� przystosowywa� do nowego systemu percepcji, lecz i tak zadanie to poch�on�o sporo czasu.</p><p>Ka�dy kompas by� inny. Dr��c� r�k� m�czyzna wyj�� jeden z najmniejszych: prosty, ascetyczny model wprawiony w polerowane drewno.</p><p>Otworzy� go. Do ko�cianej tarczy przymocowano kilka koncentrycznych k�ek, niekt�rych opatrzonych cyframi, niekt�rych dziwnymi znaczkami. Na �rodku lu�no obraca�a si� pojedyncza czarna wskaz�wka.</p><p>Na odwrocie kompasu widnia� numer seryjny. M�czyzna zanotowa� go w pami�ci i przyst�pi� do najwa�niejszego etapu swojej misji.</p><p>Szuka� wszelkich pisemnych �lad�w istnienia tego kompasu: w kodze produkcji za gablot�, na li�cie sporz�dzanej przez metalurga wyka�czaj�cego kopert�, na li�cie usterek i wymienionych cz�ci.</p><p>Pracowa� systematycznie i po p�godzinie znalaz� wszystkie wzmianki o kompasie. Po�o�y� je przed sob� i sprawdzi�, czy daty si� zgadzaj�.</p><p>Busola zosta�a wykonana p�tora roku temu, ale jeszcze nie zaokr�towano jej na �aden statek. M�czyzna u�miechn�� si� ostro�nie.</p><p>Znalaz� pi�ra i atrament, po czym uwa�niej przyjrza� si� ksi�dze produkcji. Pilnuj�c si�, aby nie pope�ni� b��du, uzupe�ni� dane na temat kompasu. W rubryce �Zainstalowany na� wpisa� dat� sprzed roku � starannie przeliczywszy to na armadyjskie kwarty � i nazw� �Gro�ba Magdy�.</p><p>Gdyby kto� z jakiego� powodu szuka� informacji na temat kompasu CTM4E, to teraz by je znalaz�. Dowiedzia�by si�, �e busola zosta�a przed rokiem zainstalowana na biednym �Gro�bie Magdy�, statku, kt�ry kilka miesi�cy temu poszed� na dno na oddalonych o tysi�c mil morskich wodach, zabieraj�c ze sob� ca�� za�og� i �adunek.</p><p>Po od�o�eniu wszystkiego na miejsce m�czyzna mia� przed sob� ju� tylko jedno zadanie.</p><p>Otworzy� kompas, podziwiaj�c misterno�� jego zegarmistrzowskich wn�trzno�ci, wykonanych wed�ug zmodyfikowanego projektu kheprich sprzed stuleci. Rozmy�la� o male�kim od�amku kamienia, o kt�rym wiedzia�, �e tkwi gdzie� w g��binach statku, zamocowany przy u�yciu taumaturgii homeotropicznej.</p><p>Dziesi�cioma szybkimi obrotami m�czyzna nakr�ci� busol�.</p><p>Przy�o�y� j� do ucha i us�ysza� nik�e, prawie nies�yszalne tykanie. Spojrza� na tarcz�. Wsp�osiowe ko�a z szarpni�ciem przyj�y nowe pozycje. Wskaz�wka zawirowa�a jak szalona, a potem zastyg�a wycelowana ku dziobowi �Wielkiego Wschodniego�.</p><p>Nie by� to oczywi�cie konwencjonalny kompas. Wskaz�wka nie wskazywa�a kierunku p�nocnego.</p><p>Wskaz�wka by�a zwr�cona ku kawa�kowi kamienia, kt�ry by� zamocowany taumaturgicznie, zamkni�ty w szkle albo zaspawany �elazem, zale�nie od tego, w kt�r� pog�osk� si� wierzy�o. Spad� z nieba i pochodzi� z j�dra s�onecznego, pochodzi� z piek�a.</p><p>Przez lata, a� do rozkr�cenia si� spr�yny, kompas mia� precyzyjnie pokazywa� na magnetyczny kamie� miasta, kamiennego boga tkwi�cego we wn�trzno�ciach �Wielkiego Wschodniego�.</p><empty-line/><p>M�czyzna ciasno zawin�� kompas w nas�czon� oliw� szmat�, a potem w sk�r�, po czym w�o�y� go do kieszeni.</p><p>Wiedzia�, �e zbli�a si� �wit. By� wyczerpany. Z coraz wi�kszym trudem patrzy�o mu si� na k�ty i p�aszczyzny pomieszczenia, na �ciany materia�y i przestrzenno�� fabryki, tym innym ni� zazwyczaj wzrokiem. Westchn�� ze smutkiem w sercu. Traci� moce przekazane mu przez pos��ek, a przecie� musia� jako� si� stamt�d wydosta�.</p><p>Zwil�ywszy wargi i poruszywszy j�zykiem, otoczony przez funkcjonariuszy, kt�rzy zabiliby go ju� za sam� wiedz� o istnieniu fabryki, zacz�� ponownie odwija� pos��ek.</p></section></section><section><title><p><emphasis>Interludium IV. </emphasis>GDZIE INDZIEJ</p></title><p><emphasis>Naprz�d, dalej, naprz�d.</emphasis></p><p><emphasis>Woda jest jak pot i naszym wielorybom to si� nie podoba.</emphasis></p><p><emphasis>Ale to nic.</emphasis></p><p><emphasis>Na po�udnie.</emphasis></p><p><emphasis>Szlak zosta� wytyczony.</emphasis></p><empty-line/><p>Na umiarkowane, a potem na ciep�e morza.</p><p>Kamienny krajobraz podmorski by� tutaj niezwykle dramatyczny: poszarpane szczeliny w skorupie �wiata. Atole i rafy koralowe wykwita�y z g��bokiej wody kalejdoskopem �ywych barw. Woda by�a u�y�niana przez gnij�ce li�cie palm, lotosy i zw�oki unikatowych stworze�: ziemnowodnych istot p�ywaj�cych w b�ocie, ryb oddychaj�cych powietrzem, wodnych nietoperzy.</p><p>Na ka�dej z wysp roi�o si� od nisz ekologicznych i ka�d� z nich zasiedla�o jakie� dziwne zwierz�. A czasami dwa lub wi�cej gatunk�w, walcz�cych mi�dzy sob� o hegemoni�.</p><p>My�liwi wyprawiali si� na p�ycizny, do s�onych lagun i jaski�. To, co tam znale�li, zjadali.</p><p>Wieloryby j�cza�y, zawodzi�y i b�aga�y o powr�t do zimnych w�d. Ich panowie ignorowali je lub karali, przypominaj�c im, czego tutaj szukaj�.</p><p>My�liwi zwr�cili uwag� na temperatur� wody, now� charakterystyk� �wiat�a i krystaliczne barwy otaczaj�cych ich ryb, ale nie narzekali. By�oby nie do pomy�lenia, �eby si� tym przejmowali w sytuacji, gdy zwierzyna wci�� hasa swobodnie.</p><p>�Na po�udnie�, rozkazali. Nawet kiedy wieloryby zacz�y jeden po drugim zdycha�, bo ich organizmy pada�y ofiar� nieznanych im ciep�owodnych wirus�w, zszarza�a sk�ra gni�a i odpada�a, a gigantyczne cielska wzdyma�y si� od gazu, wyskakiwa�y cuchn�ce i zaropia�e na powierzchni�, gdzie by�y rozszarpywane przez padlino�erne ptaki, po czym ko�ci i resztki mi�sa spada�y w ciemn� to�, nawet w�wczas ich panowie nie wahali si�.</p><p>�Na po�udnie�, m�wili i pod��ali szlakiem wiod�cym na morza tropikalne.</p></section><section><title><p>CZʌ� CZWARTA. KREW</p></title><section><title><p>Rozdzia� dwudziesty pierwszy</p></title><p>Migalec, 29 lunuara 1780 � albo �smy bookdi</p><p>jastrz�biego dzioba kwarta 6/317, jak wolisz. Na �Tr�jz�bie�.</p><empty-line/><p>Kolejne uzupe�nienie tego listu. Min�o ju� troch� czasu, odk�d ostatni raz zasiad�am do pisania. Przeprosi�abym, gdyby to mia�o jakikolwiek sens. Z jakiego� powodu mam absurdalne poczucie, �e powinnam. Jakby� na bie��co czyta� to, co pisz�, i denerwowa� si� op�nieniami. Rzecz jasna, kiedy nareszcie dostaniesz ten list, nie b�dzie r�nicy mi�dzy milczeniem jednodniowym, tygodniowym i rocznym � pusta linijka, kilka gwiazdek. Moje miesi�ce zostan� sprasowane. Ale zagubi�am si� w czasie.</p><p>Wdaj� si� w dygresje, i to niezbyt dorzeczne. Wybacz mi.</p><p>Jestem podekscytowana i jakby wystraszona.</p><empty-line/><p>Pisz� to, siedz�c w kiblu. Jestem przy oknie i oblewa mnie poranne s�o�ce. Znajduj� si� setki metr�w nad powierzchni� morza.</p><p>Przyznaj�, �e z pocz�tku robi�o to na mnie ogromne wra�enie. By�o przejmuj�co pi�knie. Z czasem monotonia zmarszczonej wody i p�askiego nieba, okazjonalnie urozmaicana przez jak�� chmur�, sprawia wra�enie kiepskiego obrazu.</p><p>Tutejsze morze jest zupe�nie puste. Od horyzontu dzieli mnie z sze��dziesi�t, siedemdziesi�t, dziewi��dziesi�t mil morskich i nie widz� ani jednego �agla, ani jednego skifu czy �odzi rybackiej. Kolor wody oscyluje mi�dzy zielonym, niebieskim i szarym, zale�nie od nie wiem czego pod powierzchni�.</p><p>Prawie w og�le si� nie czuje, �e lecimy. Odczuwamy oczywi�cie wibracje silnik�w parowych i wielkich �migie�, ale nie ma po�cia przyspieszenia, ruchu ani kierunku.</p><p>�Tr�jz�b� to niesamowity pojazd. Nie ulega w�tpliwo�ci, �e Niszczukowody wk�ada�y w t� wypraw� ogromny wysi�ek organizacyjny i finansowy.</p><empty-line/><p>To musia� by� niezwyk�y widok, kiedy �Tr�jz�b� d�wign�� si� z pok�adu �Wielkiego Wschodniego�. Ju� dostatecznie d�ugo wisia� nad oceanem, podniesiony na rusztowaniu, �eby kabestany i luki na pok�adzie nie przeszkadza�y w budowie. Jestem przekonana, �e ludzie si� zak�adali, czy nie spadnie do morza albo na miasto. Ale wystartowali�my bez problemu. By�o p�ne popo�udnie zza horyzontu wype�za�y ju� ciemno�ci. Ale� to musia� by� widok � �Tr�jz�b� wisi jak bogowie wiedz� co, wi�kszy ni� dziewi��dziesi�t procent statk�w w mie�cie, nowy i wypucowany.</p><empty-line/><p>Zabrali�my ze sob� co� przedziwnego. Mi�dzy silnikami wisi zagroda pe�na owiec i �wi�.</p><p>Dla zwierz�t przygotowano zapas wody i karmy na dwudniow� podr�. Mi�dzy klepkami pod�ogi widz� otch�a� powietrza. Mia�am obawy, �e wpadn� w panik�, ale one potrafi� tylko gapi� si� na chmury pod kopytami i racicami, z t�p� oboj�tno�ci�. S� zbyt g�upie, �eby odczuwa� strach. L�k wysoko�ci to dla nich zbyt skomplikowany stan psychiczny.</p><p>Siedz� w male�kiej ubikacji, mi�dzy trzod� a kabin� kontroln�, z kt�rej kapitan i jego za�oga steruj� nami. Przy korytarzu od g��wnej sali.</p><p>Od czasu odlotu przysz�am tutaj kilka razy, �eby pisa�.</p><p>Inni sp�dzaj� czas na bezczynnym siedzeniu, szeptaniu lub grze w karty. Niekt�rzy zapewne siedz� w swoich kajutach na g�rze, pod komorami gazowymi. A mo�e jeszcze raz s�uchaj� wyk�adu na temat czekaj�cych ich zada�. Albo trenuj�.</p><p>Moja rola jest prosta i zosta�a mi precyzyjnie nakre�lona. Po tylu tygodniach i tysi�cach kilometr�w znowu s�ysz�, �e mam by� jak przewodnik pr�du, �e b�d� tylko przepuszcza�a przez siebie informacje, �e nie b�d� s�ysza�a tego, co jest m�wione.</p><p>Potrafi� tak. A na razie nie mam nic do roboty opr�cz pisania.</p><empty-line/><p>Je�li tylko si� nadawali, do tej misji wybierano ludzi-kaktus�w. Co najmniej pi�cioro z obecnych na pok�adzie by�o przed laty na wyspie anophelius�w. Oczywi�cie Hedrigall, a tak�e inni, kt�rych nie znam.</p><p>To rodzi kwesti� dezercji. Rzadko�ci� jest, �eby armadyjscy uprowadzeni wchodzili w styczno�� ze swoimi dawnymi ziomkami ale na wyspie z pewno�ci� s� jacy� Samheryjczycy. Bez tego moje zadanie by�oby niewykonalne. Jak rozumiem, ludzie-kaktusy kt�rzy z nami lec�, maj� powody, aby nie chcie� wraca� do swojej pierwszej ojczyzny. S� jak Johannes albo Hedrigall, albo Tanner, przyjaciel Szekla � lojalni wobec swego przybranego kraju.</p><p>Chocia� co do Hedrigalla mam pewne w�tpliwo�ci. Zna Silasa � a w ka�dym razie Simona Fencha.</p><p>Nikt nie wie lepiej ode mnie, �e w�adzom Niszczukow�d zdarzaj� si� pomy�ki w ocenie, komu mo�na zaufa�.</p><p>Dreer Samher to pragmatyczny kraj. Na morzu spotkanie okr�t�w samheryjskich ze statkami z Perrick Nigh albo Wysp Mandragory z regu�y oznacza bitw�, ale z Armad� Samheryjczycy utrzymuj� poprawne stosunki, bo tak jest bezpieczniej. Poza tym b�d� w porcie. Tutaj funkcjonuje azyl portowy, tak jak na l�dzie obowi�zuje prawo handlowe, a jest to mocny kodeks, przestrzegany i administrowany przez tych, kt�rzy mu podlegaj�.</p><p>Leci z nami Tanner Sack i widz� po nim, �e wie, kim jestem. Patrzy na mnie mo�e z niesmakiem, mo�e z nie�mia�o�ci�, mo�e z jeszcze jakim� innym uczuciem, nie mam poj�cia. Na pok�adzie jest te� Tintinnabulum i kilka os�b z jego ekipy. Nie ma Johannesa � z czego bardzo si� ciesz�.</p><p>Nasi naukowcy tworz� dziwn� kolekcj�. Uprowadzeni wygl�daj� mniej wi�cej tak, jak w moim mniemaniu powinni wygl�da� uczeni. Armadyjczycy wygl�daj� jak piraci. M�wi mi si�, �e ten jest matematykiem, ten biologiem, ten oceanologiem, a na moje oko to jeden w drugiego piraci, pokryci bliznami, wojowniczy, w podartych strojach.</p><p>Stra�nicy wywodz� si� spo�r�d ludzi-kaktus�w i strupodziej�w. Widzia�am od �rodka ich arsena�, w kt�rym maj� kuszarpacze, ska�k�wki i bu�aty. Zabrali ze sob� czarny proch i co�, co wygl�da mi na machiny wojenne. Gdyby ludzie-moskity nie chcieli z nami wsp�pracowa�, mamy mn�stwo �rodk�w perswazji.</p><p>Szefem stra�y jest Uther Doul, a jemu wydaje rozkazy po�owa pary rz�dz�cej w Niszczukowodach, czyli Kochanka.</p><empty-line/><p>Doul chodzi od pomieszczenia do pomieszczenia. Odnosz� wra�e nie, �e najwi�cej rozmawia z Hedrigallem. Wydaje si� zaniepokojony. Staram si� unika� jego wzroku.</p><p>Intryguje mnie jego prezencja, jego niezwyk�y g�os. Nosi mundur z szarej sk�ry, mocno pokancerowany, ale nieskazitelnie czysty. W prawy r�kaw tuniki wplecione s� druty, kt�re ci�gn� si� do paska. Na lewym biodrze Doul nosi miecz i jest naje�ony pistoletami.</p><p>Poci�ta bliznami twarz Kochanki budzi za to we mnie lekk� odraz�. Zna�am ludzi � niekt�rych intymnie � znajduj�cych spe�nienie w b�lu, w��czaj�cych go do swojego �ycia seksualnego i chocia� sk�onno�� ta wydaje mi si� nieco absurdalna, zasadniczo nic przeciwko niej nie mam. Nie to nie podoba mi si� u Kochank�w. Mam wra�enie, �e ich samookaleczanie si� jest spraw� uboczn�. M�j niepok�j budzi co�, co zachodzi mi�dzy nimi na g��bszym poziomie.</p><p>Staram si� unika� spojrzenia Kochanki, ale znaki na jej twarzy chorobliwie mnie przyci�gaj�. Jakby tworzy�y jaki� mesmeryzuj�cy wz�r. Lecz kiedy spozieram na nie ukradkowo mi�dzy palcami, nie dostrzegam niczego romantycznego, tajemnego ani mistycznego � po prostu �lady po starych ranach. Po prostu blizny.</p><empty-line/><p>P�niej, tego samego dnia.</p><empty-line/><p>Silas dostarczy� potrzebne materia�y na ostatni� chwil�. Jakby dla lepszego efektu dramaturgicznego.</p><p>Podziwiam jego metody.</p><p>Od czasu naszej lakonicznej rozmowy w parku Rze�b zastanawia�am si�, w jaki spos�b przeka�e mi te rzeczy. �Moje mieszkanie jest pilnowane, obserwuj� mnie, co mam zrobi�?�</p><p>Po przebudzeniu rankiem 26 lunuara przesy�k� od Silasa zna laz�am na pod�odze.</p><p>Ostentacyjny popis prestidigitatorski. Nie mog�am si� powstrzyma� od �miechu, kiedy na suficie zobaczy�am kawa�ek �elaza �wie�o przy�rubowany, aby zakry� kilkunastocentymetrow� dziur�.</p><p>Silas wdrapa� si� na wierzcho�ek komina �Chromolitu�, na dach z cienkiego metalu, kt�ry podczas deszczu dudni jak b�ben orkiestrowy, i wyci�� w nim dziur�. Wrzuciwszy przesy�k� do �rodka, zachowa� si� jak uczciwy w�amywacz i przykr�ci� brakuj�cy element dachu. A wszystko zupe�nie bezd�wi�cznie: nie obudzi� mnie ani nie zaalarmowa� tych, kt�rzy obserwowali moje mieszkanie.</p><p>Kiedy wykonuje takie sztuczki, i to pod presj� �atwo sobie wyobrazi�, �e m�g� pracowa� dla rz�du. Chyba powinnam dzi�kowa� bogom, �e mam go po mojej stronie, i Nowe Crobuzon te�.</p><p>Ucieszy�am si�, �e si� nie spotkali�my. Czuj� si� teraz bardzo daleka od niego. Nie �ycz� mu �le. Dosta�am od niego co�, co by�o mi potrzebne, i mam nadziej�, �e mu si� zrewan�owa�am, ale na tym koniec. Jeste�my przypadkowymi wsp�pracownikami, to wszystko.</p><empty-line/><p>Do sk�rzanego woreczka Silas w�o�y� kilka rzeczy. Napisa� do mnie list, w kt�rym wszystko mi wyt�umaczy�. Przeczyta�am go uwa�nie, zanim przejrza�am reszt� zawarto�ci woreczka.</p><p>By�y tam inne listy. Napisa� do kapitana pirat�w, kt�rego mamy nadziej� znale��, dwa egzemplarze, w ragamoll i salt. �Do osoby, kt�ra zgodzi si� przewie�� t� korespondencj� do Nowego Crobuzon� � tak brzmi� pierwsze s�owa.</p><p>List jest oficjalny i rzeczowy. Obiecuje czytelnikowi, �e za bezpieczne dostarczenie zapiecz�towanego listu pod wskazany adres otrzyma wynagrodzenie. �e z mocy uprawnie� nadanych bezterminowo prokurentowi Fennecowi, numer licencji taki a taki, przez burmistrza Benthama Rudguttera i urz�d miejski nakazuje si� traktowa� okazicieli tego listu jako honorowych go�ci Nowego Crobuzon, ich statek nale�y zaopatrzy� zgodnie z ich �yczeniami i maj� otrzyma� honorarium w wysoko�ci trzech tysi�cy gwinei. Przede wszystkim za� rz�d Nowego Crobuzon ma wystawi� specjalny darniowy patent kaperski, na mocy kt�rego ich jednostka ma by� przez jeden rok chroniona przed atakami marynarki Nowego Crobuzon, chyba �e sama zaatakuje okr�t tego kraju.</p><p>Suma jest bardzo kusz�ca, ale liczymy przede wszystkim na to, �e do wyobra�ni ludzi-kaktus�w przem�wi list �elazny. Silas proponuje im status legalnego pirata bez op�at. Mog� sobie �upi�, ile dusza zapragnie, nie p�ac�c za to z�amanego stivera, a marynarka crobuzo�ska nie b�dzie ich �ciga� � b�dzie ich wr�cz chroni�a, przez ca�y okres obowi�zywania umowy.</p><p>Bardzo silna zach�ta.</p><p>U do�u list�w Silas z�o�y� sw�j podpis, a na ledwo widocznych has�ach uwierzytelniaj�cych odcisn�� woskow� piecz�� parlamentu Nowego Crobuzon.</p><p>�Nie wiedzia�am, �e ma tak� piecz��. To dziwne zobaczy� j� tutaj, tak daleko od kraju. Wygl�da bardzo gustownie: stylizowany mur, fotel i insygnia urz�du, a pod spodem, male�kimi cyferkami, numer identyfikacyjny Silasa. Piecz�� jest powszechnie uznawanym symbolem.</p><p>Co wi�cej, Silas mi j� da�.</p><p>Ale do kwestii sygnetu wr�c� p�niej.</p><p>Drugi list jest znacznie d�u�szy. Zajmuje cztery strony, napisane stylem eleganckim, ale lapidarnym. Przeczyta�am go uwa�nie i zmrozi� mnie.</p><p>Skierowany do burmistrza Rudguttera zawiera skr�t planu inwazji grindylow.</p><p>Znaczna cz�� jest dla mnie niejasna. Silas pos�u�y� si� bowiem lakoniczn� stenografi� zbli�on� do szyfru � nieznane mi skr�ty i odniesienia do rzeczy, o kt�rych nigdy nie s�ysza�am � ale og�lny sens nie budzi w�tpliwo�ci.</p><p>�Status siedem�, czytam u g�ry pierwszej strony. �Kod: grot�. Chocia� nie rozumiem tych s��w, dostaj� g�siej sk�rki na ich widok.</p><p>U�wiadamiam sobie, �e Silas oszcz�dza� mi szczeg��w; najbardziej w�tpliwa przys�uga, jak� mo�na komu� wy�wiadczy�. Dobrze znane sobie plany inwazji przedstawi� precyzyjnym, pozbawionym emocji j�zykiem. Ostrzega, �e jednostki i szwadrony o takiej a takiej liczebno�ci b�d� wyposa�one w tajemnicze uzbrojenie okre�lone jedn� liter� lub sylab�, co wcale nie umniejsza grozy.</p><p>�P�regiment M�drcy z Ko�ci S�oniowej/Groac�h na po�udnie wzd�u� Raka wyposa�ony w E.Y.D. i zdolno�� P-T, Trzecia Kwadra Ksi�yca�, czytam, i skala tego, co nas czeka, przera�a mnie. Nasza wcze�niejsza ch�� ucieczki, wysi�ek, jaki wk�adali�my w skupianie si� na tym, teraz mnie zawstydza, wydaje mi si� taka ma�oduszna.</p><p>Zawarte tutaj informacje wystarcz� do obrony miasta. Silas wywi�za� si� ze swoich obowi�zk�w.</p><p>U do�u listu znowu widnieje piecz�� miasta, uwiarygodniaj�c go, na przek�r bezdusznemu, banalnemu j�zykowi czyni�c go straszliwie realnym.</p><p>Listom towarzyszy pude�ko, a raczej szkatu�ka na bi�uteri�, prosta, solidna, z bardzo ci�kiego ciemnodrzewu. W �rodku, na mi�kkiej wy�ci�ce, spoczywa wisiorek i sygnet.</p><p>Sygnet jest dla mnie. Na du�ej, okr�g�ej tarczy ze srebra i jadeitu znajduje si� odwr�cony wz�r piecz�ci. Artyzm wykonania zapiera dech. Wewn�trz obr�czki Silas umie�ci� bry�k� czerwonego wosku piecz�ciowego.</p><p>Sygnet jest m�j. Pokazawszy kapitanowi listy i medalik, zamkn� je na kluczyk w szkatu�ce, szkatu�k� w�o�� do sk�rzanego woreczka, woreczek zalepi� woskiem, kt�ry opiecz�tuj�, a sygnet zachowam. W ten spos�b kapitan b�dzie wiedzia�, co jest w �rodku, b�dzie wiedzia�, �e go nie oszukujemy, ale chc�c, �eby adresaci mu uwierzyli i wynagrodzili go, nie b�dzie m�g� nic podmieni�.</p><p>Musz� wyzna�, �e kiedy rozwa�am ten �a�cuch wydarze�, nie�atwo mi przychodzi odegna� pesymistyczne my�li. Wszystko wydaje si� takie niepewne. Wzdycham, kiedy pisz� te s�owa. Nie b�d� o tym wi�cej my�la�a.</p><p>Wisiorek ma pop�yn�� za morze. W odr�nieniu od sygnetu jest bardzo prosty, zaprojektowany z pomini�ciem wzgl�d�w estetycznych. Zwyk�y, cienki �a�cuszek z �elaza. Na ko�cu brzydka metalowa p�ytka ozdobiona jedynie numerem seryjnym, odci�ni�tym symbolem � dwie sowy pod sierpem ksi�yca � i trzy s�owa: �Silas Fennec Prokurent�.</p><p>�To moje uwierzytelnienie� � pisze do mnie Silas w li�cie, �ostateczny dow�d na to, �e listy s� autentyczne. �e jestem stracony dla Nowego Crobuzon i �e to jest m�j list po�egnalny�.</p><empty-line/><p>Jeszcze p�niej. Niebo ciemnieje</p><empty-line/><p>Jestem wzburzona.</p><p>Uther Doul przem�wi� do mnie.</p><empty-line/><p>By�am na pok�adzie mieszkalnym nad gondol�, �eby si� za�atwi�. Rozbawi�a mnie my�l o naszych skomasowanych stolcach i moczu lej�cym si� kaskad� z nieba.</p><p>Z g��bi korytarza dobieg�o mnie jakie� szuranie i zobaczy�am �wiat�o w drzwiach. Zajrza�am do �rodka.</p><p>Kochanka si� przebiera�a. Wstrzyma�am oddech.</p><p>Plecy mia�a tak samo poci�te bliznami jak twarz. W wi�kszo�ci wygl�da�y one na dawno powsta�e, tkanka zrobi�a si� ju� bladoszara. Ale kilka by�o �wie�ych, krwistoczerwonych. Znaki rozci�ga�y si� a� na po�ladki. Wygl�da�a jak napi�tnowane zwierz�.</p><p>Nie mog�am powstrzyma� sapni�cia.</p><p>Kochanka odwr�ci�a si� niespiesznie na ten d�wi�k. Zobaczy�am piersi i mostek, tak samo pokaleczone jak plecy. Patrzy�a na mnie, wk�adaj�c koszul�. Jej twarz nie zdradza�a �adnych emocji.</p><p>Wyj�ka�am jakie� przeprosiny, szybko si� odwr�ci�am i ruszy�am ku schodom. Ze zgroz� zobaczy�am jednak, �e z tego samego pokoju wy�ania si� Uther Doul i mierzy mnie wzrokiem, z d�oni� na r�koje�ci swojego zasranego miecza.</p><p>List, kt�ry teraz pisz�, pali� mnie w kieszeni. Mia�am przy sobie materia� dowodowy, kt�ry pozwoli�by na skazanie mnie i Silasa na �mier� za zbrodnie przeciwko Niszczukowodom � co przy okazji oznacza�oby wyrok �mierci r�wnie� dla Nowego Crobuzon. Strasznie si� ba�am.</p><p>Udawszy, �e nie widzia�am Doula, zesz�am do g��wnej gondoli i zaj�am stanowisko przy oknie, w panice ogl�daj�c cirrusy. Mia�am nadziej�, �e Doul da mi spok�j.</p><p>Przeliczy�am si�. Przyszed� do mnie.</p><p>Poczu�am, �e staje ko�o mojego stolika i d�ugo czeka�am na to, �e p�jdzie sobie, nie odezwawszy si� ani s�owem, po zako�czeniu operacji zastraszania. Ale nie poszed�. W ko�cu, jakby wbrew sobie, odwr�ci�am g�ow� i spojrza�am na niego.</p><p>Przez chwil� patrzy� na mnie w milczeniu. Ogarnia� mnie coraz wi�kszy l�k, chocia� nie dawa�am tego po sobie pozna�. Przem�wi�. Zapomnia�am, jak pi�kny ma g�os.</p><p>��Nazywaj� si� freggio � zacz��. � Blizny. Nazywaj� si� freggio � Pokaza� na krzes�o naprzeciwko mnie i spyta�, sk�oniwszy g�ow�: � Mog� usi���?</p><p>Co mia�am na to rzec? Czy mog�am powiedzie�: �Nie, chc� by� sama� do prawej r�ki Kochank�w, ich ochroniarza i siepacza, najgro�niejszego cz�owieka na Armadzie? Zacisn�am usta i wzruszy�am uprzejmie ramionami, jakbym m�wi�a: �Nic mi do tego, gdzie pan siada�.</p><p>Po�o�y� splecione d�onie na stole. M�wi� pi�knie, a ja nie przerywa�am mu, nie wsta�am, nie zniech�ca�am go ostentacyjnym brakiem zainteresowania. Cz�ciowo, rzecz jasna, ba�am si� o swoje �ycie i bezpiecze�stwo, serce wali�o mi jak m�otem.</p><p>Ale trzyma�a mnie tam r�wnie� jego oracja: Doul m�wi tak, jakby czyta� z ksi��ki, ka�de zdanie starannie utoczone, jakby napisane przez poet�. Nigdy czego� takiego nie s�ysza�am. Patrzy� mi w oczy i odnios�am wra�enie, �e nie mruga.</p><p>To, co mi m�wi�, zafascynowa�o mnie.</p><empty-line/><p>��Oboje s� uprowadzonymi � powiedzia�. � Kochankowie. � Jestem przekonana, �e wyba�uszy�am oczy. � To by�o przed dwudziestoma pi�cioma, trzydziestoma laty. Najpierw przyby� on. By� rybakiem. Ch�opem wodnym z p�nocnego kra�ca Shards. Sp�dzi� ca�e �ycie na tych ska�ach, zarzucaj�c sieci i w�dki, patrosz�c, czyszcz�c, filetuj�c i odzieraj�c ze sk�ry ryby. Nieuk i t�pak. � Patrzy� na mnie oczami o ciemniejszym odcieniu szaro�ci ni� jego zbroja. � Pewnego dnia wyp�yn�� �odzi� wios�ow� troch� za daleko i porwa� go wiatr. Trafi� na niego statek zwiadowczy z Niszczukow�d, zabrali mu po��w i zastanawiali si�, czy pozbawi� przera�onego, chudego ch�opaczka �ycia. W ko�cu wzi�li go do miasta. � Zacz�� delikatnie masowa� sobie r�ce palcami. � Ludzie s� kszta�towani, gruchotani i przetwarzani przez swoje okoliczno�ci �yciowe � podj��. � Po trzech latach ch�opak rz�dzi� Niszczukowodami. � U�miechn�� si�. � Nieca�e trzy kwarty p�niej jeden z naszych pancernik�w zatrzymuje statek, dziwaczny i wygi�ty do ty�u slup, p�yn�cy z Perrick Nigh do Myrshock. Okazuje si�, �e p�ynie nim jedna ze szlacheckich rodzin z Figh Vadios � m��, �ona i c�rka przenosz� si� z ca�� �wit� na sta�y l�d. �adunek przej�to, a pasa�erowie nikogo nie interesowali i nie mam poj�cia co si� z nimi sta�o. Mo�e ich zabito, nie wiem. Wiadomo natomiast, �e po�r�d s�u�by, kt�r� uprowadzono i powitano w mie�cie jako nowych obywateli, by�a pokoj�wka, kt�ra wpad�a w oko nowemu w�adcy. � Spojrza� na niebo. � Ci, kt�rzy byli wtedy na spotkaniu powitalnym na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego�, m�wi� �e sta�a dumnie wypr�ona i patrzy�a na w�adc� z krzywym u�mieszkiem, nie b�agalnym ani przera�onym, tylko z u�miechem kobiety, kt�rej podoba si� to, co ma przed oczyma. Kobiety nie maj� lekkiego �ycia na p�nocnych Shards � m�wi�. � Na ka�dej wyspie panuj� inne obyczaje i prawa, kt�re bywaj� nieprzyjemne. Na niekt�rych wyspach zaszywa si� kobietom usta � powiedzia� ze znacz�cym spojrzeniem. Wytrzyma�am jego wzrok: nie daj� si� �atwo zastraszy�. � Albo wycina przyrodzenie. Albo trzyma na �a�cuchach w domach, �eby s�u�y�y m�czyznom. Na rodzinnej wysepce naszej szefowej nie by�o a� tak ci�ko, ale w wyolbrzymionym stopniu wyst�powa�y tam pewne elementy, kt�re by� mo�e pani zna z innych kultur. Na przyk�ad crobuzo�skiej. Swoi�cie pojmowana sakralizacja kobiety. Pogarda skrywana pod mask� adoracji. Na pewno mnie pani rozumie. Publikowa�a pani swoje ksi��ki jako B. Coldwine. Jestem przekonany, �e mnie pani rozumie. � Przyznaj�, �e to mn� wstrz�sn�o. �e tak du�o o mnie wiedzia�, �e rozumia� powody, dla kt�rych uciek�am si� do tego niewinnego kamufla�u. � Na wyspie szefowej m�czy�ni wyp�ywaj� w morze, zostawiaj�c swoje �ony i kochanki, a �adne obyczaje czy tradycje nie potrafi� sklei� ze sob� ud kobiety. M�czyzna, kt�ry kocha kobiet� dostatecznie nami�tnie, a w ka�dym razie tak mocno i tak mu si� wydaje, czuje b�l w sercu, kiedy j� opuszcza. Doskonale wie, jak nieodparte s� jej powaby. W ko�cu sam im uleg�. Musi je wi�c zredukowa�. Na wyspie szefowej m�czyzna, kt�ry kocha dostatecznie mocno, potnie twarz swojej kobiety� � Patrzyli�my siebie bez ruchu. � Oznaczy swoj� w�asno��, pokarbuje jak drewno. Oszpeci j� akurat na tyle, �eby nikt inny jej nie zechcia�. Blizny nazywaj� si� freggio.</p><p>��Szefem zaw�adn�a mi�o��, chu� czy jaka� kombinacja uczu� i pop�d�w. Zaleca� si� do niej i szybko j� zdoby�, z m�sk� asertywno�ci�, w kt�rej by� wychowany. Jak g�osi wie�� gminna, nie by� jej wstr�tny i zosta�a jego na�o�nic�. W dniu, w kt�rym uzna�, �e ona bez reszty nale�y do niego, po stosunku wyj�� n� i z nieporadn� brawur� poci�� jej twarz. � Doul urwa�, po czym u�miechn�� si� ze szczer� rado�ci�. � Nie broni�a si�. Pozwoli�a mu to zrobi�. A potem wzi�a od niego n� i poci�a jego.</p><empty-line/><p>��To by�o wsp�lne przedsi�wzi�cie � doda� spokojnie. � Na pewno pani dostrzega, jakie to sztuczne. Szef pokaza� charakter, tak szybko wznosz�c si� na szczyt kariery, ale pozosta� ch�opem uprawiaj�cym ch�opskie zabawy. By� mo�e autentycznie w to wierzy�, kiedy jej powiedzia�, �e tnie j� z mi�o�ci, bo inaczej inni m�czy�ni nie umieliby oprze� si� jej urokom, ale tak czy inaczej, by�o to k�amstwo. Oznacza� swoje terytorium jak sikaj�cy pies. Informowa� innych, gdzie zaczynaj� si� jego w�o�ci. A ona w rewan�u poci�a jego. � Doul znowu si� do mnie u�miecha�. � To by�o niespodziewane. W�asno�� nie oznacza swego w�a�ciciela. Nie walczy�a z nim, tylko wzi�a go za s�owo. Krew, rozerwana sk�ra i tkanka, skrzep i blizna to �wiadectwa mi�o�ci, a przecie� ona te� go kocha� Udaj�c, �e freggio s� tym, czym on je nazywa, uczyni�a z nich co� znacznie wa�niejszego. Zmieniaj�c ich charakter, zmieni�a te� jego samego. Pokry�a bliznami nie tylko jego twarz, ale i kultur�. Od tej pory znajdowali w sobie nawzajem si�� i pociech�. W tych ranach, kt�re nagle si� u�wi�ci�y, znale�li �arliwo�� i wi�. Nie wiem, jak w pierwszej chwili zareagowa�, ale od tej nocy nie by�a ju� jego kurtyzan�, tylko r�wnoprawnym partnerem. Tej nocy stracili swoje nazwiska i stali si� Kochankami. I mieli�my w Niszczukowodach dwoje w�adc�w. Ale w swojej jednomy�lno�ci byli znacznie bardziej zdecydowani ni� kt�rykolwiek jednoosobowy w�adca w przesz�o�ci. I wszystko si� dla nich otworzy�o. Tej nocy nauczy�a go, jak zmienia� regu�y, jak je przekracza�. Przeobrazi�a to na swoje podobie�stwo. By�a spragniona przemian. I do dzisiaj tak pozosta�o. Wiem o tym lepiej od wi�kszo�ci mieszka�c�w dzielnicy: po moim przybyciu bardzo entuzjastycznie podchodzi�a do tego, co robi�em � m�wi� bardzo mi�kko, z namys�em. � Bierze wszelk� wiedz�, jak� wnosz� ze sob� nowi przybysze, i przetwarza j� z energi� i zapa�em, kt�remu nie spos�b si� oprze�. Cho�by kto� bardzo tego chcia�. Ci dwoje co dzie� na nowo wielbi� cel kt�ry im przy�wieca. Stale pojawiaj� si� nowe freggio. Ich cia�a i twarze sta�y si� mapami ich mi�o�ci. Z up�ywem lat jej zmienna geografia staje si� bardziej wyrazista. Zawsze jeden za jeden: znaki szacunku i r�wno�ci.</p><p>Milcza�am, od wielu minut nie odezwa�am si� ani s�owem, ale monolog dobieg� ko�ca i Doul czeka� na moj� reakcj�.</p><p>��Czyli pana przy tym nie by�o? � spyta�am w ko�cu.</p><p>��Zjawi�em si� p�niej � odpar�.</p><p>��Uprowadzony? � docieka�am zaskoczona, ale on znowu pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Przyby�em z w�asnej woli. Kilkana�cie lat temu znalaz�em Armad�.</p><p>��Dlaczego pan mi to wszystko m�wi? Wzruszy� nieznacznie ramionami.</p><p>��To wa�ne, �eby pani rozumia�a. Widzia�em, �e wystraszy�a si� pani blizn. Powinna pani wiedzie�, co pani ma przed oczyma. Powinna pani wiedzie�, kto nami rz�dzi, zna� ich pobudki i nami�tno�ci. Powinna pani wiedzie�, sk�d bierze si� ta energia i pasja. Niszczukowody zawdzi�czaj� swoj� si�� w�a�nie ich bliznom.</p><p>Bez s�owa wi�cej sk�oni� g�ow� i zostawi� mnie. Czeka�am kilka minut, ale nie wr�ci�.</p><p>Jestem g��boko poruszona. Nie rozumiem, co si� sta�o, dlaczego ze mn� rozmawia�. Kochanka go wys�a�a? Poleci�a mu, �eby mi opowiedzia� jej histori� czy te� Doul realizuje jakie� swoje cele. Wierzy we wszystko, co mi powiedzia�?</p><p>�Niszczukowody zawdzi�czaj� swoj� si�� w�a�nie ich bliznom�, m�wi mi, a ja zostaj� z pytaniem, czy przypadkiem nie przeoczy� innej mo�liwo�ci. Naprawd� nie zauwa�y�? Czy to zbieg okoliczno�ci, �e trzy najwa�niejsze osoby w Niszczukowodach, a tym samym w ca�ej Armadzie, a tym samym na morzach, s� cudzoziemcami? �e nie urodzili si� w granicach Armady? Ze umys�owo�� i charakter ukszta�towa�y si� poza czym�, co z konieczno�ci jest i b�dzie tylko zbieranin� starych �odzi, ma�ym miastem, nawet je�li najniezwyklejszym w dziejach Bas-Lag, ich horyzont wykracza poza drobne rabunki i klaustrofobiczn� dum� Armady?</p><p>Nie s� wi�niami dynamiki Armady. Jakie maj� priorytety? Chc� pozna� imiona Kochank�w.</p><p>Kiedy Uther Doul nie walczy, do dzisiaj wspominam to �e jego twarz jest prawie nieruchoma. Przykuwa uwag� i ma w sobie odrobin� tragizmu. Prawie nie spos�b odgadn��, co Doul my�li i jakie ma pogl�dy. Mo�e sobie m�wi�, co chce, ja widzia�am blizny Kochanki, kt�re s� brzydkie i nieprzyjemne. Nie zmieni tego fakt, �e s� �wiadectwem jakiego� obrzydliwego rytua�u, jakiej� gry dla zatrzymanych w rozwoju emocjonalnym.</p><p>S� brzydkie i nieprzyjemne.</p></section><section><title><p>Rozdzia� dwudziesty drugi</p></title><p>Trzydzie�ci sze�� godzin po tym, jak aerostat wzbi� si� nad Armad� i skierowa� na po�udniowy zach�d, zza horyzontu zacz�� si� wy�ania� l�d.</p><p>Bellis niewiele spa�a, ale nie by�a zm�czona i na drugi dzie� wsta�a o pi�tej, �eby z jadalni ogl�da� �wit.</p><p>Kiedy wesz�a na sal�, zasta�a tam ju� innych: kilku cz�onk�w za�ogi, Tintinnabuluma i jego towarzyszy, a tak�e Uthera Doula. Zadr�a�a z lekka na jego widok. Jego spos�b bycia, jeszcze bardziej pow�ci�gliwy i zdystansowany ni� jej w�asny, wytr�ca� j� z r�wnowagi i nie rozumia�a jego zainteresowania jej osob�.</p><p>Zauwa�y� j� i bez s�owa pokaza� na okna.</p><p>W bezs�onecznym �wietle przed�witu woda na dole rozbija�a si� o ska�y. Trudno by�o oceni� wielko�� tych formacji geograficznych oraz ich odleg�o�� od aerostatu. Bez�adna grupa kamieni podobnych do wielorybich grzbiet�w, o �rednicy nie wi�kszej ni� p�tora kilometra, tylko nieliczne przewy�sza�y rozmiarami Armad�. Bellis nie zauwa�y�a �adnych ptak�w czy innych zwierz�t � nic tylko ponura br�zowa ska�a i ziele� buszu.</p><p>��Dotrzemy na wysp� w ci�gu godziny � powiedzia� kto�.</p><p>Na aerostacie rozbrzmiewa�y odg�osy krz�taniny, kt�rej charakteru Bellis nie rozumia�a i nie mia�a ochoty zrozumie�. Wr�ci�a do swojej kabiny i szybko si� spakowa�a, a potem usiad�a w jadalni w czarnym ubraniu, z torb� podr�n� u st�p. Mi�dzy zapasowymi sp�dnicami kry� si� sk�rzany woreczek od Silasa Fenneca, opr�cz dostarczonych przez niego materia��w zawieraj�cy r�wnie� pisany przez Bellis list.</p><p>Za�oga �azi�a tu i tam, wywarkuj�c niezrozumia�e rozkazy. Ci, kt�rzy nie mieli nic do roboty, zebrali si� pod oknami.</p><p>Aerostat znacznie zmniejszy� wysoko��. Znajdowali si� oko�o trzy stu metr�w nad wod� i powierzchnia morza utraci�a swoj� pozom jednolito��. Zmarszczki przerodzi�y si� w kszta�ty fal, pian�, pr�dy, kolory raf i lasy wodorost�w w g��binach. A to� Czy to jest wrak?</p><p>Zmierzali prosto ku wyspie. Bellis zadr�a�a na jej widok: sroga ska�a w gor�cym morzu, d�uga na jakie� czterdzie�ci pi��, a szeroka na ponad trzydzie�ci kilometr�w. Rze�b� terenu urozmaica�y pag�rki w pylistym kolorze i niezbyt wysokie g�ry.</p><p>��Na s�oneczne g�wno, nie s�dzi�em, �e jeszcze kiedy� b�d� musia� ogl�da� to miejsce! � powiedzia� Hedrigall w salt z akcentem sunglaryjskim. � Od dalszego brzegu do Gnurr Kett dzieli j� ponad dwie�cie dwadzie�cia kilometr�w. Ludzie-moskity nie s� zbyt wytrzymali w powietrzu. Nie ulec� wi�cej ni� dziewi��dziesi�t kilometr�w. To dlatego obywatele Gnurr Kett pozwalaj� im �y� i handluj� z nimi za po�rednictwem takich jak ja i moi dawni towarzysze. Wiedz�, �e oni nigdy nie dotr� na sta�y l�d. Ta wyspa jest ich gettem � powiedzia�, szarpn�wszy grubym, zielonym kciukiem.</p><p>Wok� wybrze�a kr��y�y sterowce. Bellis z uwag� obserwowa�a wysp�. Nie by�o czego ogl�da�, �adnych �lad�w �ycia poza ro�linno�ci�. Ciarki j� przesz�y, kiedy sobie u�wiadomi�a, �e niebo jest puste: nie by�o ptak�w. Nad wszystkimi innymi mijanymi wysepkami unosi�y si� chmary pierzastych stworze�, a przybrze�ne ska�y by�y oblepione guanem. Ka�dy skrawek l�du wie�czy�y wianuszki mew, kt�re pikowa�y do ciep�ej wody za rybami albo unosi�y si� na pr�dach termicznych.</p><p>Powietrze nad wulkanicznymi klifami wyspy ludzi-moskit�w by�o ciche jak ska�a.</p><p>Aerostat lecia� nad tymi milcz�cymi, ochrowymi wzg�rzami. �rodkowa cz�� wyspy by�a ukryta za kamiennym grzbietem, biegn�cym r�wnolegle do brzegu. Przeci�g�� cisz� zak��ca�y tylko silniki i wiatr. Kiedy kto� nareszcie si� odezwa�, krzycz�c: �Patrzcie!�, zabrzmia�o to inwazyjnie i natr�tnie.</p><p>Autorem okrzyku by� Tanner Sack. Pokaza� na niewielk� ��k� p�o��cej si� trawy, otoczon� ska�ami, kt�re os�ania�y j� przed natarczywo�ci� fal.</p><p>��Owce � powiedzia� po chwili Hedrigall. � Zbli�amy si� do wioski. Musieli niedawno mie� dostaw�. Kilka stad jeszcze jaki� czas po�yje.</p><p>Kszta�t i charakter wybrze�a zmienia�y si�. Kamienne grzbiety i turnie ust�powa�y miejsca ni�szej, mniej zr�nicowanej topografii Bellis zobaczy�a kr�tkie pla�e czarnego �upku, poro�ni�te paprociami zbocza z twardej ziemi, niskie, wyblak�e drzewa. Raz czy dwa dostrzeg�a zwierz�ta hodowlane, kt�re wa��sa�y si� samopas: �winie owce, kozy, krowy. Bardzo nieliczne i w r�nych miejscach.</p><p>Par� kilometr�w w g��b l�du ci�gn�y si� wst�gi szarej wody, niemrawe rzeki wyp�ywaj�ce spo�r�d wzg�rz, pokrywaj�ce wysp� siatk� w�d. Te zwalnia�y na r�wninach, przerywa�y brzegi i rozpe�za�y si� tworz�c rozlewiska i mokrad�a, podlewaj�c bia�e mangowce, winoro�l, ziele� r�wnie g�st� i zatykaj�c� jak wymiociny. W oddali, na drugim ko�cu wyspy, Bellis zobaczy�a ascetyczne kszta�ty, kt�re wygl�da�y na ruiny.</p><p>W dole zarejestrowa�a jaki� ruch.</p><p>Usi�owa�a ustali�, co si� porusza, ale by�o zbyt szybkie i ukradkowe. Zosta�o jej tylko wra�enie przelatuj�ce w poprzek pola widzenia. Co� �mign�o przez powietrze, wy�aniaj�c si� z jednej ciemnej dziury w ska�ach i znikaj�c w drugiej.</p><p>��Czym oni handluj�? � spyta� Tanner Sack, nie odwracaj�c wzroku od krajobrazu. � Dostaj� owce, �winie i co tam jeszcze. Wasi je przywo�� z Dreer Samher � zwr�ci� si� do Hedrigalla. � Co z tego maj�? Czym ludzie-moskity handluj�?</p><p>Hedrigall parskn�� kr�tkim �miechem.</p><p>��Ksi��kami i informacjami, Tanner � odpar�. � Plus tym, co morze wyrzuci na pla�e, g��wnie drewnem.</p><p>W powietrzu poni�ej sterowca znowu co� si� poruszy�o, ale Bellis nie zdo�a�a skupi� na tym wzroku. Zagryz�a warg�, sfrustrowana i rozstrojona. Wiedzia�a, �e to nie omamy. Wiedzia�a, �e kszta�ty mog� by� tylko jedn� rzecz�. Zaniepokoi�o j�, �e nikt si� do tego nie odnosi. �Nie widz�? Dlaczego nikt nic nie m�wi? Dlaczego ja nic nie m�wi�?�</p><p>Sterowiec zwolni�, napotykaj�c na lekki przeciwny wiatr.</p><p>Po przekroczeniu skalistego grzbietu wpad� w turbulencj�. Nast�pi�a eksplozja sapni�� i szept�w, zapanowa�o niedowierzaj�ce podniecenie. W dole, w cieniu wzg�rz pokrytych przypadkowymi �atami bujno�ci i ja�owo�ci, rozci�ga�a si� skalista zatoka z zakotwiczonymi trzema statkami.</p><p>��Jeste�my na miejscu � szepn�� Hedrigall. � To s� statki z Dreer Samher. Stoj� przy Pla�y Maszyn.</p><p>By�y to galeony, suto przyozdobione z�otem, zamkni�te w�r�d ska�, dzioby stercza�y w morze, tworz�c naturaln� przysta�. Bellis uzmys�owi�a sobie, �e wstrzyma�a oddech.</p><p>Piasek i �upek pla�y wok� zatoczki by� ciemnoczerwony, brudny jak stara krew. Wznosi�y si� na niej g�azy o dziwacznych kszta�tach, rozmiar�w tors�w i dom�w. Bellis w�drowa�a wzrokiem po pasie brzegu i dostrzeg�a wy��obione w nim szlaki, �cie�ki. Za str�kowatymi chaszczami na skraju pla�y �cie�ki nabiera�y bardziej okre�lonego charakteru. Wchodzi�y na skaliste wzniesienia, kt�re powoli d�wiga�y si� nad poziom morza. Przez powietrze sz�y fale gor�ca, s�o�ce przypieka�o kamie�, drzewa podobne do oliwnych i kar�owate gatunki ro�lin rodem z d�ungli.</p><p>Bellis pobieg�a wzrokiem za �cie�kami wij�cymi si� po spalonych s�o�cem zboczach, a� jej oczy � tu znowu wstrzyma�a oddech � spocz�y na garstce sp�owia�ych od �wiat�a dom�w, wygl�daj�cych jak organiczne naro�le na ska�ach. Miasto anophelius�w, ludzi-moskit�w.</p><empty-line/><p>W zatoce nie by�o wiatru. S�o�ce otacza� wieniec male�kich chmurek podobnych do kropek farby, ale gor�co przebija�o si� przez ob�oki i kot�owa�o si� w tym kamiennym garncu.</p><p>Nie by�o �adnych odg�os�w �ycia. Monotonny szum morza raczej uwydatnia� cisz�, ani�eli j� zak��ca�. Sterowiec zawis� w powietrzu na zmniejszonych obrotach silnik�w. Samheryjskie statki skrzypia�y i koleba�y si� na wodzie. By�y puste. Nikt nie wyszed� statkowi powietrznemu na powitanie.</p><p>Wartownicy strupodzieje w swoich zakrzepowych zbrojach pe�nili stra� wraz z lud�mi-kaktusami, kiedy pasa�erowie schodzili na l�d. Bellis przykucn�a ko�o drabinki sznurowej i przebieg�a palcem po piasku. Oddech mia�a szybki i hucza�o jej w g�owie.</p><p>Z pocz�tku jedynym jej odczuciem by�a �wiadomo��, �e po raz pierwszy od bardzo dawna stoi na gruncie, kt�ry si� nie ko�ysze. Z zachwytem przypomnia�a sobie, jak si� chodzi po sta�ym l�dzie. Potem wr�ci�a jej �wiadomo�� otoczenia i Bellis dopiero teraz zarejestrowa�a, jak dziwna jest ta pla�a.</p><p>Wypomnia�a sobie naiwne ryciny w ksi��ce Auma. Stylizowany chromatyczny profil m�czyzny na pla�y, w otoczeniu popsutych mechanizm�w.</p><p>�Pla�a Maszyn� � pomy�la�a i powiod�a spojrzeniem nad czerwonym piaskiem i piar�yskami.</p><p>Troch� dalej wznosi�y si� kszta�ty, kt�re z aerostatu wzi�a za g�azy, olbrzymy wielko�ci pokoj�w. To silniki. Przysadziste, ogromne, pokryte rdz� i �niedzi�, dawno zapomniane urz�dzenia o nieznanym przeznaczeniu, z t�okami zapranymi sol� i up�ywem lat.</p><p>By�y te� mniejsze kamienie i Bellis ujrza�a, �e s� to odpryski wi�kszych maszyn: �ruby, z��czki rur albo bardziej skomplikowane, kompletne elementy, takie jak zegary pomiarowe, wodowskazy i kompaktowe silniczki parowe. Ca�kiem malutkie kamyczki okaza�y si� trybikami, k�kami zapadkowymi, �rubami i wkr�tami.</p><p>Bellis spu�ci�a wzrok na swoje u�o�one w miseczk� d�onie. Pe�no w nich by�o miniaturowych trybik�w, k�ek zapadkowych i obros�ych kamieniem spr�ynek, jakby trzyma�a w r�ku wn�trzno�ci niewyobra�alnie ma�ych zegar�w. Ka�da cz�stka tego rumowiska by�a twardym, rozgrzanym ziarnkiem piasku, mniejszym od okruszka. Bellis przepu�ci�a je przez palce, kt�re zabarwi�y si� na kolor ciemnej krwi, a raczej, jak teraz ju� wiedzia�a, na kolor rdzy.</p><p>Pla�a by�a imitacj� rze�b� <emphasis>trouv�e </emphasis>ma�puj�c� natur� przy u�yciu materia��w ze z�omowiska. Ka�dy atom pochodzi� z jakiej� rozwalonej maszyny.</p><p>�Z jakich to jest czas�w? Co tu si� sta�o?� � pomy�la�a Bellis. By�a zbyt odr�twia�a, aby czu� cokolwiek poza przem�czonym podziwem. �Jaka katastrofa, jaka przemoc?�. Wyobrazi�a sobie dno morza wewn�trz zatoki, odebrana morzu rafa odpad�w przemys�owych, produkcja miejskich fabryk oddana na pastw� �ywio��w, �omotana przez fale i s�o�ce, utleniaj�ca si�, krwawi�ca rdz� rozpadaj�ca si� na poszczeg�lne komponenty i jeszcze mniejsze okruchy, wyrzucana przez wod� na brzeg, przekszta�caj�ca si� w t� upiorn� pla��.</p><p>Bellis wzi�a do r�ki kolejn� gar�� maszynowego piasku i przesia�a przez palce. Poczu�a zapach metalu.</p><p>�To s� te rupiecie, kt�re mia� na my�li Hedrigall� � uzmys�owi�a sobie. �Jeste�my na cmentarzu martwych urz�dze�. Miliony tajemnic rozk�adaj� si� tutaj na rdzawy py�. Oni pewnie to przesiewaj� czyszcz� co bardziej obiecuj�ce elementy i pr�buj� sprzeda�, kilka rzeczy wybranych na chybi� trafi� z licz�cej tysi�c element�w uk�adanki. W tej postaci jest to zupe�nie niezrozumia�e i nieprzeniknione, ale gdyby odtworzy� schemat i posk�ada� to do kupy, co by si� otrzyma�o?</p><p>Oddali�a si� od drabinki linowej, s�uchaj�c chrz�stu wiekowych maszyn pod stopami.</p><p>Kiedy ostatni pasa�erowie zeszli na ziemi�, stra�nicy zacz�li czujnie obserwowa� horyzont, mrucz�c co� pod nosami. Kilka krok�w od Bellis spuszczono na ziemi� zagrod� z trzod�. Cuchn�a jak gospodarstwo rolne, a jej mieszka�cy nape�nili okolic� g�upkowatymi ha�asami.</p><p>��Zbli�cie si� wszyscy i s�uchajcie mnie � powiedzia�a Kochanka surowym tonem i zosta�a otoczona. In�ynierowie i naukowcy rozproszyli si� po zej�ciu na l�d, leniwie grzebi�c palcami w metalowym �upku. Kilka os�b, na przyk�ad Tanner Sack, wesz�o do morza. Tanner zanurzy� si� na chwil� z westchnieniem rozkoszy. Po zarz�dzeniu przez Kochank� zbi�rki przez chwil� panowa�a absolutna cisza, je�li nie liczy� pluskania spienionych falek o rdzawy brzeg. � S�uchajcie uwa�nie, je�li chcecie prze�y� � podj�a. Ludzie przest�powali niespokojnie z nogi na nog�. � Do miasteczka jest st�d par� kilometr�w, po tych ska�ach. � Podnie�li wzrok. Zbocze wygl�da�o na puste. � Trzymajcie si� razem. Ka�demu zostanie wydana bro�, ale wolno wam jej u�y� tylko w wypadku bezpo�redniego zagro�enia �ycia. Jest nas zbyt wiele, w tym sporo niewyszkolonych i nie by�oby dobrze, gdyby�my w panice zacz�li strzela� do swoich. B�dziemy szli w eskorcie ludzi-kaktus�w i strupodziej�w, kt�rzy umiej� pos�ugiwa� si� broni�, wi�c strzelajcie tylko w ostateczno�ci. � Anophelie, kobiety-moskity s� szybkie � ci�gn�a. � Wyg�odzone i niebezpieczne. Pami�tacie, co wam m�wiono na odprawach. M�czy�ni s� gdzie� w tym miasteczku i musimy ich znale��. Troch� dalej ci�gn� si� mokrad�a Wody, tam mieszkaj� kobiety. Je�li nas us�ysz� lub poczuj�, przylec�, wi�c ruszajcie si� �wawo. � Wszyscy gotowi? � Wyda�a gestem polecenie i stra�nicy-kaktusy otoczyli ich wie�cem. Otworzyli kojec dla zwierz�t, wci�� przymocowany �a�cuchami do �Tr�jz�bu� niby kotwica. Bellis unios�a brwi, zobaczywszy, �e �winie i owce maj� na�o�one obro�e i muskularni ludzie-kaktusy trzymaj� je na smyczach. � W takim razie ruszamy.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Wyprawa z Pla�y Maszyn do miasteczka ludzi-kaktus�w by�a koszmarem. Z perspektywy dni i tygodni Bellis nie umia�a u�o�y� wydarze� w �aden sp�jny �a�cuch. W jej wspomnieniach nie by�o porz�dkuj�cego wymiaru czasu, tylko wycinki obraz�w pozlepiane w co� na kszta�t majaku sennego.</p><p>Upa� tworzy w powietrzu wok� niej zakrzepy, zatyka jej pory sk�rne, oczy i uszy. Wsz�dzie unosi si� g�sta wo� zgnilizny i �ywicy Roi si� od insekt�w, k�saj�cych i li��cych. Bellis wr�czono ska�k�wk�, kt�r�, o ile pami�ta, trzyma�a na wyci�gni�cie ramienia, jakby to by�o �mierdz�ce jajo.</p><p>Idzie jak krowa w stadzie, cz�apie noga za nog� razem z innymi pasa�erami � kolce jedynego uczestnicz�cego w wyprawie hotchi napr�aj� si� i rozlu�niaj� z nerwow� naprzemienno�ci�, g�owonogi kheprich podryguj� � otoczonymi przez tych, kt�rych fizjonomia zapewnia im bezpiecze�stwo: ludzi-kaktus�w i strupodziej�w, ci�gn�cych za sob� na smyczach �winie i owce. Ci pierwsi bezkrwi�ci, ci drudzy tak obficie wype�nieni krwi�, �e to ich chroni. S� te� uzbrojeni w karabiny ska�kowe i kuszarpacze. Jedyny cz�owiek w�r�d stra�nik�w to Uther Doul. W obu r�kach niesie bro�. Bellis gotowa jest przysi�c, �e za ka�dym razem, gdy na niego patrzy, widzi w jego d�oniach co� innego: n� i n�, pistolet i n�, pistolet i pistolet.</p><p>Spogl�da na poro�ni�te pn�czami ska�y i w szczeliny mi�dzy nimi, w g��b l�du, nad zboczami zieleni�cymi si� g�stym listowiem i stawami wype�nionymi ciecz�, kt�ra sprawia wra�enie g�stej jak smarki. S�yszy d�wi�ki. Jakie� ruchy po�r�d listowia, nic gro�niejszego. Ale potem wybucha straszliwy skowyt, nie spos�b okre�li�, sk�d dochodz�cy, jakby samo powietrze by�o b�lem.</p><p>To ten d�wi�k by� wszechogarniaj�cy i szczelnie ich otulaj�cy.</p><p>Bellis i jej s�siedzi wpadaj� na siebie, niezdarni z przera�enia, zm�czenia i gor�ca, rozgl�daj� si� na wszystkie strony i widz� pierwsze oznaki ruchu, kszta�ty mkn�ce zygzakiem mi�dzy drzewami niby niesione przez wiatr drobiny kurzu � coraz bli�ej i bli�ej, niestabilna mieszanina przypadkowego ruchu i z�ych zamiar�w.</p><p>A potem pierwsza z anophelii biegiem wyskakuje zza os�ony drzew.</p><p>Wygl�da jak kobieta zgi�ta wp�, a potem jeszcze raz, jakby mia�a ko�ci z gumy, poskr�cana i pozwijana w postawie, z kt�r� co� jest nie w porz�dku. Szyja za bardzo wykr�cona, d�ugie, ko�ciste ramiona odrzucone do ty�u jak zwoje drutu, cia�o robaczobia�e, wielkie oczy otwarte bardzo szeroko, totalnie wyg�odzone, piersi podobne do puch buk�ak�w. Nogi poruszaj� si� ob��ka�czo szybko, kobieta biegnie i upada, ale nie uderza o ziemi�, dalej sunie ku nim tu� nad ziemi�, ramiona i nogi podryguj� drapie�nie, i nagle � na wszystkich bog�w jebni�tego Jabbera � na plecach otwieraj� si� skrzyd�a i unosz� jej ci�ar, gigantyczne, opalizuj�ce skrzyd�a moskita trzepocz� z tym wibruj�cym skowytem, tak szybko, �e ich nie wida�, przez co ta potworkowata kobieta zdaje si� niesiona ku nim na poduszce m�tnego powietrza.</p><p>To, co si� za chwil� wydarzy�o, raz po raz nawiedza�o Bellis we wspomnieniach i snach.</p><p>Spozieraj�c wyg�odnia�ym wzrokiem, kobieta-moskit otwiera usta, odci�gaj�c wargi od bezz�bnych dzi�se�, i pluje �lin�. Charczy, a z ust wyskakuje jej mokra od plwociny d�uga na trzydzie�ci centymetr�w k�ujka.</p><p>Wyskakuje organicznym ruchem, kojarz�cym si� z wymiotowaniem, ale jest nieodparcie i rozstrajaj�co seksualna. Nie spos�b poj��, jak zmie�ci�a si� w jej g�owie i jakim sposobem przesz�a przez gard�o. Kobieta frunie ku nim na rozwrzeszczanych skrzyd�ach, po czym ze �ci�ki wynurzaj� si� inne.</p><p>Wspomnienia rozmazuj� si�. Bellis by�a pewna, �e nie uroi�a sobie tego, co widzia�a, ale kiedy o tym wspomina�a, nag�o�� obraz�w nigdy me przestawa�a jej szokowa�. Przej�ta zgroz� ekspedycja o ma�o nie idzie w rozsypk� i padaj� strza�y, niebezpiecznie na o�lep; Doul warczy gniewnie: �Wstrzyma� ogie�!�.</p><p>Bellis widzi, jak pierwsze kobiety-moskity omijaj� ludzi-kaktu�w, nie s� nimi zainteresowane. Kieruj� si� ku strupodziejom, l�duj� na nich, a ci umi�nieni m�czy�ni tylko nieznacznie si� uginaj� pod ci�arem pozbawionych t�uszczu skrzydlatych kobiet. Podobnymi do w��czni wypustkami ust d�gaj� strupopancerze, ale nie potrafi� ich przebi�. Bellis s�yszy trzask zrywanych smyczy: przera�one �winie i owce rozbiegaj� si�, ci�gn�c za sob� trop g�wna i py�u.</p><p>Kobiet-moskit�w jest ju� kilkana�cie. �Tak wiele tak szybko�. Po ucieczce �wi� i owiec natychmiast kieruj� si� ku tej �atwiejszej do upolowania zwierzynie. Wzlatuj� na cienkich skrzyd�ach, g�owy maj� pochylone, biodra i ko�czyny zwisaj� lu�no, r�ce dyndaj� w powietrzu niby pajacyki podwieszone do wyd�u�onych ko�ci barkowych. Z ciemn� k�ujk� wci�� mokr� i wystawion� spadaj� na przej�te zgroz� zwierz�ta. �atwo je doganiaj�, zastawiaj� drog� i rozczapierzonymi palcami chwytaj� za sier�� czy runo i sk�r�. Bellis patrzy � pami�ta i ca�y czas sz�a ty�em, niefachowo, potykaj�c si� o stopy s�siad�w, ale si�� przera�enia utrzyma�a si� na nogach � struchla�a i zahipnotyzowana, jak pierwsza z nich przyst�puje do jedzenia.</p><p>Kobieta-moskit siada okrakiem na ogromnej maciorze, oplata ja ko�czynami, jakby to by�a jej ukochana pluszowa zabawka. Odchyla g�ow� do ty�u i d�uga k�ujka wysuwa si� jeszcze kilka centymetr�w g�adka jak be�t do kuszy. Nag�ym ruchem wbija j� w cia�o zwierz�cia.</p><p>�winia bez ko�ca kwiczy rozdzieraj�co. Bellis wci�� patrzy; nogi oddalaj� j� od tego widoku, ale oczy pozostaj� desperacko w nim utkwione. Nogi �wini ust�puj� pod ni� kiedy sk�ra zostaje przebita, kiedy pi�tna�cie, dwadzie�cia pi��, trzydzie�ci centymetr�w chityny z �atwo�ci� pokonuje op�r sk�ry i mi�ni, aby przenikn�� do najg��bszych cz�ci uk�adu krwiono�nego. Kobieta-moskit siedzi na powalonym zwierz�ciu, wpycha w nie usta, boruje k�ujk�, napr�a cia�o � przez cienk� sk�r� wida� ka�dy mi�sie�, �ci�gno i �y�� � i zaczyna ssa�.</p><p>�winia jeszcze przez kilka chwil wydaje z siebie przera�liwe d�wi�ki, po czym g�os odmawia jej pos�usze�stwa.</p><p>Jest coraz chudsza.</p><p>Bellis widzi, jak �winia si� zmniejsza. Sk�ra zaczyna si� marszczy�. Usta kobiety nie wype�niaj� wybitej w sk�rze dziury z idealn� szczelno�ci�, tote� s�cz� si� z niej stru�ki krwi. Bellis nie mo�e uwierzy� w�asnym oczom, ale wyobra�nia nie p�ata jej figli � �winia si� kurczy. Wierzga ze spazmatyczn� zgroz�, a potem z dygotem obumieraj�cych nerw�w, kiedy w skrajnych punktach cia�a nie ma ju� krwi. T�uste boki zapadaj� si�, gdy wn�trzno�ci nagle zmniejszaj� obj�to��. Sk�ra jest teraz mocno pofa�dowana, ca�e cia�o pokrywaj� grzbiety i w�wozy. Uchodzi z niej kolor.</p><p>Uciekaj�c ze �wini, krew i zdrowie przechodz� z niej na kobiet�-moskita.</p><p>Tej z kolei brzuch p�cznieje. Wpi�a si� w �wini� jako wychudzona niedo�ywiona skorupa. Im �winia jest mniejsza, tym ona jest wiek ro�nie w niesamowitym tempie, rumiano�� rozlewa si� od puchn�cego �o��dka po ca�ym ciele. Kobieta siedzi na zdychaj�cym zwierz�ciu. Wraz z syto�ci� przychodzi na ni� oci�a�o��.</p><p>Bellis patrzy z chorobliw� fascynacj�, jak ca�e kwarty �wi�skiej tkanki mkn� przez ko�cist� k�ujk�, przep�ywaj�c z jednego cia�a do drugiego. �winia zdycha, pobru�d�ona sk�ra tworzy nowe doliny mi�dzy ko��mi a wydrenowanymi mi�niami. Anophelia jest gruba i r�owiej� jej ramiona i nogi niemal podwoi�y sw�j obw�d, a sk�ra naci�gn�a si�. Sp�cznienie ogranicza si� przede wszystkim do piersi, brzucha i ty�ka, kt�re s� teraz oty�e, ale nie mi�kkie jak u t�ustego cz�owieka. Wygl�daj� rakowato: napr�one, nabrzmia�e krwi� naro�le.</p><p>W ca�ej prze��czy ten sam los spotyka inne zwierz�ta. Niekt�re dosiada jedna kobieta, niekt�re dwie. Wszystkie si� kurcz�, jakby s�o�ce je wysuszy�o, a wszystkie anophelie robi� si� wielkie i ciasno wype�nione krwi�.</p><p>Wydrenowanie �wini z ca�ej krwi zaj�o pierwszej kobiecie-moskitowi p�torej minuty. Bellis nie umia�a si� otrz�sn�� ze wspomnienia tego widoku i wydawanych przez samicze stworzenie odg�os�w zadowolenia.</p><p>Anophelia stacza si� ze skurczonego trupa zwierz�cia, oczy ma senne, a z wci�ganej z powrotem do ust k�ujki skapuje troch� krwi. Kobieta odchodzi, zostawiaj�c po sobie worek �wi�skich ko�ci i pustych �y�.</p><p>Gor�ce powietrze wok� Bellis jest teraz g�ste od smrodu rzygowin, poniewa� jej towarzysze trac� panowanie nad sob� na widok tej uczty. Ona jednak nie wymiotuje, cho� usta ma wykrzywione w gwa�townym odruchu. Bezwiednie unosi pistolet, powodowana nie gniewem czy strachem, lecz obrzydzeniem.</p><p>Ale nie strzela, co by si� sta�o, gdyby kto� tak s�abo wyszkolony jak ona poci�gn�� za spust? Wielokrotnie zadawa�a sobie to pytanie.</p><p>Wydaje si�, �e niebezpiecze�stwo min�o. Armadyjczycy maszeruj� dalej w g�r�, zostawiaj�c za sob� niewielk� otwart� przestrze� razem woni� �ajna i ciep�ej krwi, mijaj� kolejne ska�y i zapowietrzon� wod�. Zd��aj� ku miastu, kt�re widzieli z powietrza.</p><p>Teraz zdarzenia ju� mniej si� rozmywaj�, mniej si� rozpuszczaj� w zupie gor�ca, strachu i niedowierzania. Ale w momencie, gdy Bellis oddali�a si� od tego pobojowiska �wi�skiej i owczej krwi tudzie� ods�czonych z niej podrob�w, zostawi�a za sob� odra�aj�cy amok, uczty kobiet-moskit�w i p�niejsze, jeszcze gorsze, sp�cznia�e odr�twienie. Jedna z nich podnios�a wzrok znad owcy, kt�r� za p�no dopad�a, i zobaczy�a ich rejterad�. Zgarbi�a ramiona i pofrun�a ku nim z rozdziawionymi ustami i ociekaj�c� krwi� k�ujk�. Zd��y�a tylko troch� si� nasyci� resztkami po swych siostrach, dlatego by�a zg�odnia�a �ywego cia�a. Omin�a ludzi-kaktus�w i strupodziej�w, aby ze skowycz�cymi skrzyd�ami rzuci� si� na przera�onych ludzi.</p><p>Strach szarpn�� Bellis z powrotem ku tej sieczce rozcz�onkowanych obraz�w i zobaczy�a, jak Uther Doul spokojnie zastawia drog� kobiecie-moskitowi � mia� teraz w r�kach dwa pistolety � i czeka�, a� si� zbli�y. Kiedy jej otw�r g�bowy wyskoczy� ku jego twarzy, Doul wystrzeli�.</p><p>Bro� buchn�a gor�cem, ha�asem i czarnym o�owiem, rozrywaj�c brzuch i twarz kobiety-moskita.</p><p>Chocia� nape�ni�a si� krwi� owcy tylko do po�owy, z jej �o��dka chlusn�a posoka. Kobieta run�a w d� i jej zgruchotana twarz zary�a w ziemi�. K�ujka nadal by�a wysuni�ta i lepka, czerwona struga szybko wsi�ka�a w grunt. Cia�o znieruchomia�o u st�p Doula.</p><p>Bellis powr�ci�a do linearnego czasu. Czu�a si� oszo�omiona, ale daleka od tego, co widzia�a. Opite krwi� anophelie nie zauwa�y�y swojej poleg�ej opodal siostry. Kiedy ekspedycja ruszy�a w dalsz� drog� strom� �cie�k� po�r�d wzg�rz, oci�a�e kobiety-moskity powoli opu�ci�y bezkrwist� ju� teraz aren� urz�dzonej przez siebie jatki. Nap�cznia�e jak winogrona, zwis�y mi�dzy muzykuj�cymi z�owrogo skrzyd�ami i powoli odlecia�y do d�ungli.</p></section><section><title><p>Rozdzia� dwudziesty trzeci</p></title><p>Czekali w milczeniu: Kochanka, Doul, Tintinnabulum, Hedrigall i Bellis. Przed go��mi sta�o dw�ch anophelius�w, z minami, kt�re przypuszczalnie wyra�a�y uprzejm� dezorientacj�.</p><p>Dwaj m�czy�ni-moskity zaskoczyli Bellis. Spodziewa�a si� czego� dramatycznego � sk�ra przebarwiona przez chityn�, sztywne, ma�e skrzyd�a jak u kobiet.</p><p>A tymczasem do z�udzenia przypominali niewysokich, zgarbionych ludzi. Ochrowe szaty by�y pokryte kurzem i plamami najwyra�niej pochodzenia ro�linnego. Starszy z m�czyzn �ysia�, a stercz�ce z r�kaw�w ramiona by�y nies�ychanie chude. Nie mieli ust, szcz�k, z�b�w. Rol� ust pe�ni�y zwieracze, mi�niowe k�ka, kt�re wygl�da�y zupe�nie jak odbyty. Sk�ra opada�a ze wszystkich stron do tej dziury.</p><p>��Spr�buj jeszcze raz, Bellis � powiedzia�a Kochanka surowym tonem.</p><empty-line/><p>Weszli do miasta, �ci�gaj�c na siebie zaskoczone spojrzenia m�czyzn-moskit�w.</p><p>W nie�adzie, spocony i o�lepiony kurzem armadyjski desant pokona� ostatnie kilka metr�w zbocza, aby nagle znale�� si� w cieniu dom�w wbudowanych w �ciany rozcinaj�cego ska�� w�wozu. Miasto sprawia�o wra�enie pozbawionego urbanistycznego planu: ma�e, kanciaste domy bez�adnie porozrzucane na g��wnych zboczach, jakby kto� rozsypa� je z kraw�dzi urwiska, po��czone wykutymi w skale stopniami i przej�ciami. Kominy podziemnych pomieszcze� wyrasta�y wok� nich jak grzyby.</p><p>Wsz�dzie sta�y maszyny sprowadzone z Pla�y Maszyn, w setkach nieczytelnych kszta�t�w, dok�adnie oczyszczone z rdzy. Niekt�re si� porusza�y, niekt�re nie. Te stoj�ce w s�o�cu po�yskiwa�y. �adna nie nap�dzana ha�a�liwymi, parowymi t�okami znanymi z Nowego Crobuzon i Armady. W powietrzu nie unosi� si� t�usty dym. Bellis podejrzewa�a, �e s� to silniki heliotropowe � pop�kane szklane obudowy ch�on� �wiat�o s�oneczne, kt�re obraca �opatkami i �rubami, posy�aj�c ezoteryczne energie po drutach, kt�re w przypadkowy spos�b ��czy�y ze sob� poszczeg�lne domy. D�ugie druty by�y splecione z kr�tkich odcink�w.</p><p>Na p�askich dachach, na zboczach wzg�rz, w cieniu w�wozu i w koronach s�katych drzew, rozsianych po ca�ym mie�cie, zjawili si� m�czy�ni-moskity, �eby popatrze�. Nie by�o s�ycha� �adnych d�wi�k�w �adnych pohukiwa�, okrzyk�w czy sapni��. Jedyn� reakcj� by�o zaskoczone spojrzenie tych wszystkich oczu.</p><p>W pewnym momencie Bellis w straszliwym spazmie strachu odnios�a wra�enie, �e widzi anopheli� szybuj�c� nieregularnym lotem nad jednym z po�o�onych wy�ej budynk�w. Wra�enie okaza�o si� s�uszne, ale znajduj�cy si� w pobli�u samce obrzucili j� kamieniami i odp�dzili, zanim zd��y�a zauwa�y� Armadyjczyk�w albo wej�� do kt�rego� z dom�w.</p><p>Dotarli do czego� w rodzaju placu, otoczonego takimi samymi domami w ziemistym kolorze i szkieletami silnik�w s�onecznych. Szczelina mi�dzy ska�ami by�a w tym miejscu szersza i wpuszcza�a �wiat�o z nieba w spieczonym b��kitnym kolorze. Na drugim ko�cu miasta Bellis zobaczy�a rozdarcie w �cianie klifu, kt�ry opada� stromo do morza. Na placu nareszcie kto� do nich wyszed�: ma�a delegacja niespokojnych anophelius�w, kt�rzy pok�onili im si� i powiedli ich ku wielkiej sali wykutej w kamieniu wzg�rz.</p><p>W bocznym pomieszczeniu, o�wietlonym bardzo d�ugimi pionowymi szybami, zaopatrzonymi w lustra, kt�re odbija�y �wiat�o dnia, jak r�wnie� od�wie�a�y to, kt�re zlecia�o wcze�niej na d�, stan�li przed nimi dwaj spo�r�d anophelius�w i pok�onili si� grzecznie. Bellis, wspominaj�c ten dzie� w Salkrikaltorze, kiedy jej zadaniem by�o t�umaczenie ustne, chocia� z innego j�zyka, wysz�a przed szereg i powita�a ich w wysokim kettai, jak najstaranniej artyku�uj�c s�owa.</p><p>Stali bez ruchu z pytaj�cymi minami, najwyra�niej nie zrozumiawszy ani s�owa.</p><p>Bellis jeszcze raz spr�bowa�a si� z nimi skomunikowa� w kwiecistym, ma�o elastycznym j�zyku. Ale oni wymienili jedynie spojrzenia i wydali z siebie sycz�ce d�wi�ki podobne do pierdni��.</p><p>Na widok drgaj�cych i rozszerzaj�cych si� g�bozwieraczy Bellis zrozumia�a, w czym problem, i zamiast m�wi�, zacz�a pisa�. �Na imi� mam Bellis. Przybyli�my z bardzo, bardzo daleka, aby porozmawia� z waszym ludem. Czy mnie rozumiecie?�</p><p>Kiedy poda�a im kartk�, otworzyli szeroko oczy, spojrzeli po sobie i za�wiergolili z zachwytem. Starszy z m�czyzn wzi�� od Bellis pi�ro.</p><p>�Jestem Mauril Crahn� � napisa�. �Up�yn�y dziesi�tki lat, odk�d mieli�my go�ci takich jak wy�. Podni�s� na ni� roziskrzony wzrok.</p><p>�Witajcie w naszej ojczy�nie�.</p><p>Pohukuj�ca mowa anophelius�w nie mia�a formy pisanej. Wysokie kettai by�o dla nich j�zykiem wy��cznie pisanym, nigdy nie s�yszeli, �eby kto� nim m�wi�. Umieli doskonale wyra�a� w nim my�li eleganckim pismem, ale nie mieli poj�cia, jak brzmi. Sama idea, �e mia�by jako� �brzmie�, by�a im obca.</p><p>Przez dziesi�tki czy setki lat wytworzy�a si� symbioza mi�dzy marynarzami z Dreer Samher i w�adzami Gnurr Kett w Kohnid. Samheryjscy ludzie-kaktusy przybywali na wysp� z trzod� i niewielk� ilo�ci� towar�w handlowych, pobieraj�c prowizj� za po�rednictwo. Kohnid kupowa�o od nich wszystko, co dawali ludzie-moskity.</p><p>Wsp�lnie kontrolowali przep�yw informacji do anophelius�w. Zadbali o to, �eby na wysp� nie dotar� �aden j�zyk opr�cz wysokiego kettai i �eby ani jeden anophelius jej nie opu�ci�.</p><p>Makabryczne wspomnienia Malarycznej Reginokracji wci�� by�y �ywe. Kohnid uprawia�o strategiczn� gr�, �hoduj�c� anophelius�w jako udomowionych my�licieli. Zapewniali im takie warunki, aby mogli my�le�, ale nie mogli urosn�� w si�� ani uciec � nie chciano ryzykowa� ponownego wypuszczenia samic w �wiat. Przybysze z Gnurr Kett zamykali im dost�p do wszelkich informacji, kt�re pozostawa�y pod ich kontrol�. �rodkiem do tego celu by�o wprowadzenie i piel�gnowanie wysokiego kettai jako ich j�zyka pisanego. Dzi�ki temu tutejsza nauka i filozofia znajdowa�a si� w r�kach tamtejszej elity, kt�ra mia�a prawie monopol na umiej�tno�� czytania w tym j�zyku.</p><p>�Uk�adankowe elementy staro�ytnej techniki, kt�r� posiad�a rasa anuphelius�w, jak r�wnie� dzie�a ich filozof�w, musz� by� zadziwiaj�ce, pomy�la�a Bellis � skoro ten niezwyk�y system wci�� trwa. Ka�da samheryjska wyprawa z Kohnid na wysp� przywozi�a pewn� ilo�� starannie wyselekcjonowanych ksi��ek i czasem zlece�. �Je�li przyjmiemy te za�o�enia � pisa� jaki� teoretyk z Kohnid � to przypomnimy sobie paradoks przedstawiony w poprzednim eseju, jak jest rozwi�zanie nast�puj�cego zagadnienia�� R�cznie pisane prace anophelius�w, kt�rych autorzy przybierali pseudonimy pochodz�ce z j�zyka kettai, p�yn�y w podr� powrotn� z odpowiedziami na te pytania albo kwestiami stawianymi przez nich samych i by�y drukowane przez wydawc�w z Kohnid � za darmo. Czasami jaki� tamtejszy uczony podawa� je jako swoje, podnosz�c presti� kanonu wysokiego kettai.</p><p>Ludzie-moskity zostali sprowadzeni do roli uczonych niewolnik�w.</p><p>Miejscowe ruiny mie�ci�y stare teksty, oczywi�cie w wysokim kettai, w kt�rym ludzie-moskity umieli czyta�, lub w martwych od dawna kodach, kt�re pieczo�owicie rozszyfrowywali. Dysponuj�c dodatkowo ksi��kami, kt�re powoli nap�ywa�y z Kohnid, oraz spu�cizn� pisarsk� ich przodk�w, prowadzili oni r�wnie� w�asne badania. Niekiedy rezultat tej pracy wysy�ali swoim panom w Kohnid. Zdarza�o si� nawet, �e je publikowano.</p><p>Tak w�a�nie by�o z ksi��k� Kr�acha Auma.</p><p>Dwa tysi�ce lat temu ludzie-moskity rz�dzili obszarami po�udniowymi. By� to koszmar krwi, zarazy i monstrualnego pragnienia, na szcz�cie kr�tkotrwa�y. Bellis nie wiedzia�a, w jakim stopniu ich m�czy�ni znaj� swoj� histori�, ale na pewno nie mieli z�udze� co do natury swoich kobiet.</p><p>�Ile kobiet zabili�cie?� � napisa� Crahn.</p><p>Kiedy Bellis po wahaniu napisa�a: �Jedn��, skin�� g�ow� i odpisa�: �To nie tak wiele�.</p><empty-line/><p>W mie�cie nie obowi�zywa�a �adna hierarchia. Crahn nie by� w�adc�. Bardzo chcia� jednak pom�c i udzieli� go�ciom wszelkich potrzebnych im informacji. Przyj�li Armadyjczyk�w z grzeczn�, wywa�on� fascynacj�. By�a to reakcja flegmatyczna i refleksyjna, aby nie rzec abstrakcyjna, zdradzaj�ca zupe�nie obcy dla Bellis spos�b funkcjonowania psychiki.</p><p>Ona natomiast pisa�a pytania Kochanki i Tintinnabuluma najszybciej, jak umia�a. Nie dotarli jeszcze do najwa�niejszego tematu, czyli celu ich wizyty na wyspie, kiedy z drugiej sali, w kt�rej czekali ich towarzysze dobieg� ich jaki� harmider. G�o�ne wo�ania w sunglari i wykrzykiwane odpowiedzi w salt.</p><p>Stacjonuj�cy na wyspie kupcy-piraci z Dreer Samher wr�cili na swoje statki i odkryli obecno�� przybysz�w. Do ma�ego pomieszczenia wparadowa� krzykliwie odziany cz�owiek-kaktus, z kt�rym sz�o dw�ch jego niegdysiejszych ziomk�w, obecnie kaktus�w armadyjskich, z�orzecz�cych mu gniewnie po sunglaryjsku.</p><p>��Na s�oneczne g�wno! � wrzasn�� w j�zyku salt, kt�rym pos�ugiwa� si� z silnym akcentem. � Kto wy, kurwa, jeste�cie? � Ze z�o�ci� wymachiwa� pot�nym kordelasem. � Ta wyspa nale�y do Kohnid i nie wolno tutaj przyje�d�a�. Jeste�my tu ich przedstawicielami, upowa�nionymi do ochrony ich terytorium. Podajcie mi jeden pow�d, dla kt�rego nie mia�bym kaza� was zabi� na miejscu.</p><p>��Prosz� pani, to jest Nurjhitt Sengka, kapitan �Sercopy�u Tetneghi� � powiedzia� jeden z armadyjskich ludzi-kaktus�w, machaj�c ze znu�eniem d�oni� tytu�em prezentacji.</p><p>��Mi�o pana pozna�, panie kapitanie � powiedzia�a Kochanka, podchodz�c ku niemu. Uther Doul pod��a� za ni� jak cie�. � Musimy porozmawia�.</p><p>Sengka nie by� zwyk�ym piratem, lecz posiadaczem listu kaperskiego Dreer Samher. Regularna s�u�ba na wyspie by�a monotonna, �atwa i nudna: nic si� nie dzia�o, nikt nie przyp�ywa�, nikt nie odp�ywa�. Co miesi�c, dwa czy sze�� z Kohnid lub Dreer Samher zawija�a nowa misja z �adowniami pe�nymi trzody dla kobiet-moskit�w, plus mo�e jakim� przypadkowym wyborem towar�w dla m�czyzn. Nowa za�oga luzowa�a znudzonych rodak�w, kt�rzy odp�ywali, �eby pohandlowa� zdobytymi b�yskotliwymi esejami i materia�em naukowym z odzysku.</p><p>Pe�ni�cym tutaj s�u�b� Samheryjczykom czas schodzi� na k��tniach, b�jkach, hazardzie, ignorowaniu kobiet-moskit�w i odwiedzaniu m�czyzn tylko celem zaopatrzenia si� w �ywno�� i niezb�dne wyposa�enie. Ich oficjalnym zadaniem by�o kontrolowanie dop�ywu informacji na wysp�, stanie na stra�y czysto�ci j�zyka, kt�rej Kohnid zawdzi�cza�o swoj� hegemoni� � jak r�wnie� uniemo�liwianie ludziom-moskitom ucieczek.</p><p>Zupe�nie niedorzeczna lista obowi�zk�w. Na wysp� nikt nie przybywa�. Niewielu marynarzy o niej wiedzia�o. Z rzadka trafia� tutaj jaki� zab��kany statek, ale nie maj�c� o niczym poj�cia za�og� czeka�a szybka �mier� z r�k wyspiarskich kobiet.</p><p>I �adni z anophelius�w nie opuszczali wyspy.</p><p>Oficjalnie zatem obecno�� przybysz�w z Armady na wyspie by�a zakazana w ramach umowy pomi�dzy Dreer Samher a Kohnid. Pos�ugiwano si� przecie� wy��cznie wysokim kettai i Armadyjczycy nie przywie�li �adnych towar�w na handel. Ale wizyta obcych ludzi kt�rzy potrafili porozumiewa� si� z tubylcami, by�a bezprecedensowa.</p><p>Sengka rozgl�da� si� doko�a furiackim wzrokiem. Kiedy zda� sobie spraw�, �e ci pomyleni intruzi pochodz� z Armady, tajemniczego nautycznego miasta, wyba�uszy� oczy. Zachowywali si� jednak uprzejmie i najwyra�niej bardzo pragn�li si� wyt�umaczy�. I chocia� rzuca� swoim niegdysiejszym rodakom-kaktusom gniewne spojrzenia, sycza� do nich obelgi, nazywa� ich zdrajcami i pozorowa� lekcewa��cy stosunek do Kochanki, s�ucha�, co miano mu do powiedzenia, i pozwoli� si� zaprowadzi� z powrotem do sali, w kt�rej czeka�o szefostwo armadyjskiej wyprawy.</p><p>Kochanka, stra�nicy-kaktusy i Uther Doul odst�pili do ty�u, u boku Bellis stan�� za� Tintinnabulum. Swoje d�ugie, siwe w�osy zebra� w ko�ski ogon, a jego pot�ne barki i ramiona zas�ania�y Bellis i pozosta�e osoby.</p><p>��Nie przerywaj teraz � mrukn��. � Przejd� do sedna sprawy.</p><p>�Crahn� � napisa�a.</p><p>Absurdalno�� tego wszystkiego wprawi�a j� w kr�tk� histeri�. Wiedzia�a, �e gdyby wystawi�a nos na zewn�trz, grozi�aby jej natychmiastowa i nieprzyjemna �mier�. �ar�oczne kobiety-moskity w miar� szybko by namierzy�y taki worek pe�en krwi jak ona. Zw�szy�yby j� i wyssa�y do ostatniej kropli, wydrenowa�yby j� z tak� �atwo�ci� jakby odkr�ci�y kurek.</p><p>A przecie� w tych murach ochronnych, zaledwie godzin� po rzezi na szlaku znad morza � wci�� mia�a w oczach trupa kobiety-moskita rozbryzganego na sk�rze i ko�ciach wydrenowanych zwierz�t � zadawa�a uprzedzaj�co grzecznemu gospodarzowi pytania w martwym od stuleci j�zyku. Pokr�ci� g�ow�.</p><p>�Szukamy jednego z waszych ludzi� � napisa�a.</p><p>�Potrzebujemy z nim porozmawia�. To sprawa ogromnej wagi. Zna pan niejakiego Kr�acha Auma?�</p><p>�Aum � odpisa�, dok�adnie w tym samym tempie i z identycznym zainteresowaniem czy brakiem zainteresowania � kt�ry myszkuje po starych ruinach za starymi ksi�gami. Wszyscy znamy Auma. Mog� wam go przyprowadzi�.�</p></section><section><title><p>Rozdzia� dwudziesty czwarty</p></title><p>Tanner Sack t�skni� za morzem.</p><p>Sk�ra p�ka�a mu od gor�ca, a macki bola�y.</p><p>Wi�kszo�� dnia sp�dzi� na czekaniu, a� Kochanka, Tintinnabulum, Bellis Coldwine i pozostali sko�cz� rozmawia� z milcz�cymi samcami anophelius�w. On i jego towarzysze gadali ze sob� p�g�osem, jedli suszone mi�so i bez powodzenia prosili swoich dziwnych, zdystansowanych gospodarzy o co� �wie�szego do jedzenia.</p><p>��Te kretyny, kutasy jedne, mordy maj� do dupy podobne � bluzgali niekt�rzy wyg�odniali m�czy�ni.</p><p>�ar�oczna zawzi�to�� kobiet-moskit�w g��boko wstrz�sn�a Armadyjczykami. Mieli �wiadomo��, �e partnerki ich gospodarzy czyhaj� w powietrzu tu� za murami, �e panuj�cy w mie�cie osowia�y spok�j jest zwodniczy � �e tkwi� w pu�apce.</p><p>Niekt�rzy spo�r�d towarzyszy Tannera rzucali nerwowymi �artami z samic anophelius�w. �Czego si� spodziewa� po kobietach?�, m�wili, trz�s�c si� ze �miechu, komentowali, �e samice wszystkich gatunk�w to krwiopijcy i tak dalej.</p><p>Nie chc�c psu� atmosfery, Tanner pr�bowa� si� �mia� z tych idiotyzm�w, ale nie potrafi�.</p><p>Osoby zgromadzone w du�ej, ascetycznej sali podzieli�y si� na dwa obozy: po jednej stronie Armadyjczycy, po drugiej ludzie-kaktusy z Dreer Samher. Obserwowali si� nawzajem nieufnie. Kapitan Sengka toczy� za�art� dyskusj� z Hedrigallem i dwoma innymi kaktusami z Armady, czemu jego podw�adni przys�uchiwali si� niepewnie. Kiedy Sengka i jego ludzie w ko�cu wyszli, Armadyjczycy z ulg� odetchn�li. Hedrigall powoli podszed� do �ciany i usiad� ko�o Tannera.</p><p>��Nie przepada za mn� � powiedzia� ze zm�czonym u�miechem. � W k�ko powtarza�, �e jestem zdrajc�. � Wywin�� oczami. � Ale nie pope�ni �adnego g�upstwa. Boi si� Armady. Powiedzia�em, �e szybko si� st�d zmywamy, �e nic nie przywie�li�my i nic nie bierzemy, ale da�em mu te� do zrozumienia, �e jak nam co� zrobi�, to b�dzie si� to r�wna�o wypowiedzeniu wojny. Nie przewiduj� �adnych k�opot�w.</p><p>Po jakim� czasie Hedrigall zauwa�y�, �e Tanner bez ko�ca masuje sobie sk�r�, polizawszy najpierw palce. Wyszed� z sali i Tanner by� bardzo wzruszony, kiedy po pi�tnastu minutach Hedrigall wr�ci� z trzema p�katymi buk�akami morskiej wody. Tanner spryska� si� ni� obficie i nala� wody do skrzeli.</p><p>Ludzie-moskity wchodzili do �rodka i przygl�dali si� Armadyjczykom. Kiwali g�owami do koleg�w, pohukiwali i pogwizdywali. Tanner patrzy�, jak ci ro�lino�ercy jedz�, wciskaj� do ciasnych otwor�w g�bowych gar�cie wielobarwnych kwiat�w i prze�uwaj� je z tak� sam� zapalczywo�ci�, z jak� ich kobiety wysysa�y krew z �ywego cia�a. Potem z cichym prychni�ciem wypluwali zu�yte p�atki, zgniecione i cienkie jak bibu�ka, ods�czone z nektaru i sok�w, odbarwione.</p><empty-line/><p>Armadyjska za�oga godzinami poci�a si� i cierpia�a pragnienie, podczas gdy Kochanka i Tintinnabulum ustalali plany. W ko�cu Hedrigall i kilku innych ludzi-kaktus�w wysz�o z sali pod eskort� anophelius�w. �wiat�o, wlatuj�ce przez wykute w skale szyby, zacz�o przygasa�. Zmierzch zapad� szybko. Przez niewielkie szczeliny i w lustrzanych odbiciach Tanner widzia�, �e niebo jest fioletowe.</p><p>Warunki mieli i�cie koszarowe. Gospodarze wy�o�yli pod�og� sali trzcin�. Noc by�a gor�ca. Tanner zdj�� �mierdz�c� koszul�, z�o�y� w kostk� i wsun�� pod g�ow� w roli poduszki. Znowu opryska� si� morsk� wod� i zobaczy�, �e inni Armadyjczycy te� usi�uj� dokona� z konieczno�ci skromnych ablucji.</p><p>Nigdy w �yciu nie by� taki zm�czony. Czu� si� tak, jakby wyssano z niego energi� do ostatniej iskry i zast�piono nocnym upa�em. Z�o�y� g�ow� na zaimprowizowanej poduszce, mokrej od jego potu, i mimo odleg�o�ci pod�ogi � tylko w nieznacznym stopniu z�agodzonej przez zimny podk�ad, zreszt� zapach py�ku i ro�linnego kurzu wierci� w nosie � b�yskawicznie zasn��.</p><p>Po przebudzeniu mia� wra�enie, �e spa� nie wi�cej jak dziesi�� minut. Zobaczy� �wiat�o dnia i j�kn�� sm�tnie. G�owa go bola�a i �apczywie napi� si� wody z dzbana.</p><p>Kiedy wszyscy Armadyjczycy ju� si� obudzili, z ma�ego, bocznego pomieszczenia wysz�a Kochanka, Doul i Coldwine, w towarzystwie tych ludzi-kaktus�w, kt�rzy opu�cili ich poprzedniego wieczoru. By� z nimi bardzo stary anophelius, odziany tak samo jak jego rodacy i z tym samym wyrazem spokojnego zainteresowania na twarzy.</p><p>Kochanka przem�wi�a do zgromadzonych w jednym miejscu sali Armadyjczyk�w.</p><p>��To jest Kr�ach Aum.</p><empty-line/><p>Kr�ach Aum, stoj�cy obok niej, uk�oni� si� i przebieg� wzrokiem po Armadyjczykach.</p><p>��Wiem, �e wielu z was zastanawia�o si� nad sensem tej wyprawy � powiedzia�a Kochanka. � Zostali�cie poinformowani, �e na tej wyspie jest co� koniecznie nam potrzebnego do podniesienia awanka. Oto, czego potrzebujemy. � Pokaza�a na Auma. � Kr�ach Aum wie, jak podnie�� awanka. � Da�a im czas na przetrawienie tej sensacyjnej nowiny. � Przybyli�my tutaj do niego po nauk�. W gr� wchodzi wiele r�nych zjawisk. �eby awank nam nie uciek� i �eby�my mogli zaprz�c go do swoich cel�w, musimy pos�u�y� si� in�ynieri� r�wnie wyrafinowan� jak nasza taumaturgia i oceanologia. Panna Coldwine b�dzie nasz� t�umaczk�. Jest to proces czasoch�onny, tote� musicie by� cierpliwi. Mamy nadziej�, �e odp�yniemy st�d najp�niej za dwa tygodnie, ale to wymaga ci�kiej i szybkiej pracy� � Na chwil� umilk�a i u�miechn�a si� szeroko, co by�o wydarzeniem bez precedensu. � Gratulacje dla was wszystkich. Dla nas wszystkich. Dla Armady jest to wielki dzie�. Naprawd� wielki dzie�.</p><p>Chocia� wi�kszo�� adresat�w tych s��w w gruncie rzeczy nie mia�a poj�cia, o co chodzi, wywar�y one zamierzony efekt. Nawet Tanner do��czy� do og�lnego aplauzu.</p><empty-line/><p>Ekipa ludzi-kaktus�w pozak�ada�a obozy na terenie miasta. Dla pozosta�ych Armadyjczyk�w znale�li bezpieczne od kobiet-moskit�w puste pomieszczenia, w kt�rych mo�na by�o zamieszka� w mniejszy grupach, a za to w wi�kszej wygodzie.</p><p id="spr078_315">Ludzie-moskity nadal pa�ali ciekawo�ci� bardzo chcieli rozmawia�, bardzo chcieli wzi�� udzia� w tym projekcie. Szybko wysz�o jaw, �e Aum jest osob� o szemranej reputacji, poniewa� mieszka i pracuje sam � Mimo to wszyscy najwybitniejsi my�liciele w mie�cie chcieli pom�c przybyszom. Bro� ukryta na �Tr�jz�bie� okaza�a si� zupe�nie potrzebna. Nie chc�c uchybi� wymogom grzeczno�ci, Kochanka pozwoli�a anopheliusom uczestniczy� w konsultacjach, aczkolwiek, s�ucha�a tylko Auma, a wszystkie inne wypowiedzi kaza�a Bellis jedynie streszcza�.</p><p>Przez pierwsze pi�� godzin dnia Aum toczy� dyskusje z armadyjskimi naukowcami, pochylonymi nad jego ksi��k�. Kiedy pokazali mu uszkodzony aneks, ku ich zaskoczeniu powiedzia�, �e nie ma ani jednego egzemplarza swojej pracy, ale na szcz�cie wszystko pami�ta�. Za pomoc� liczyd�a i rozmaitych kryptourz�dze� zacz�� uzupe�nia� luki w informacjach.</p><p>Po jedzeniu � ludzie-kaktusy zdobywali dla swoich towarzyszy jadalne ro�liny i ryby, aby by�o czym uzupe�ni� suszony prowiant � nauki od Kr�acha Auma pobierali in�ynierowie i budowla�cy. Przed po�udniem Tanner i jego koledzy zapoznawali si� z danymi na temat wytrzyma�o�ci materia��w i mocy maszyn, sporz�dzali og�lne schematy i spisywali pytania, kt�re nie�mia�o zadawali Aumowi po po�udniu.</p><p>We wszystkich sesjach bra�a udzia� Kochanka i Tintinnabulum, no i oczywi�cie Bellis Coldwine. �Musi by� wyko�czona� � pomy�la� ze wsp�czuciem Tanner. Praw� r�k� mia�a zdr�twia�� i poplamion� atramentem, ale nigdy si� nie skar�y�a ani nie prosi�a o przerw�. Bez ko�ca przepuszcza�a przez siebie pytania i odpowiedzi, zu�ywaj�c kolejne ryzy papieru, przek�adaj�c pisemne odpowiedzi Auma na j�zyk salt.</p><empty-line/><p>Pod koniec ka�dego dnia przychodzi�a kr�tka, ale pe�na strachu chwila kiedy ludzie, hotchi i khepri rozbiegali si� do swoich kwater. Nikt nie musia� przebywa� na zewn�trz d�u�ej ni� trzydzie�ci sekund, ale i tak eskortowali ich stra�nicy-kaktusy z kuszarpaczami, a samce anophelius�w chronili go�ci przed swoimi partnerkami uzbrojeni w kije, kamienie i klaksony.</p><p>W tym samym domu co Tanner mieszka�a jeszcze pewna kobieta in�ynier. Kiedy Tanner le�a� ju� w ��ku, za oknami rozleg� si� g�os stra�nika-kaktusa:</p><p>��Dokwaterowali wam jeszcze jedn� osob�. Nie zamykajcie drzwi na skobel.</p><p>Tanner zdmuchn�� �wiec� i zasn��, ale znacznie p�niej przyprowadzono Bellis Coldwine i ta zamkn�a za sob� drzwi wej�ciowe, potykaj�c si� ze zm�czenia, gdy przesz�a przez ciemny pok�j Tannera do nast�pnego, obudzi� si� i zobaczy� j�.</p><empty-line/><p>Mimo �e przebywali w tej upalnej, dziwnej krainie daleko od domu, zagro�eni przez krwio�ercze istoty, Armadyjczycy szybko narzucili sobie codzienn� rutyn�.</p><p>Zaj�o im to ledwo jeden dzie�. Ludzie-kaktusy zbierali ro�liny jadalne, �owili ryby, eskortowali swoich oraz wywozili �mieci � tak samo jak tutejsi mieszka�cy zabierali odpadki w�wozem na skaln� p�k�, sk�d wrzucali je do morza.</p><p>Ka�dego ranka Aum, kt�remu zawsze towarzyszy�a tubylcza �wita, debatowa� z armadyjskimi naukowcami i prowadzi� dla nich wyk�ady, a po po�udniu robi� to samo z in�ynierami. Ta nieustanna praca w upale wyzuwa�a z si�. Bellis mia�a zamglon� �wiadomo��. Przerodzi�a si� w pisz�c� maszyn� syntaktyczn�, istniej�c� tylko po to, aby skondensowa�, prze�o�y� i napisa� pytania, a nast�pnie odczyta� odpowiedzi.</p><p>Sens tego, co t�umaczy�a, w wi�kszo�ci jej umyka�. Od czasu do czasu musia�a odwo�ywa� si� do glosariusza zawartego w jej monografii wysokiego kettai. Nie pokazywa�a go anopheliusom. Nie chcia�a ponosi� odpowiedzialno�ci za to, �e naucz� si� innego j�zyka, wyrw� ze swojego wi�zienia.</p><p>Zbiory wyspiarskiej biblioteki nie cechowa�y si� szczeg�ln� systematyczno�ci� ani jednolito�ci�. W�adze w Kohnid i Dreer Samher nie udost�pnia�y swoim poddanym �adnych prac, kt�re uzna�y za niebezpieczne. Nie by�o prawie nic, co by zawiera�o informacje na temat �wiata zewn�trznego. Aby znale�� takie ksi��ki, ludzie-moskity musieli przeszukiwa� ruiny domostw swoich przodk�w po drugiej stronie wyspy.</p><p>I czasem znajdowali bajki, na przyk�ad histori� o cz�owieku, kt�ry podni�s� awanka.</p><p>Historie by�y samorodne. Kr�tkie wzmianki w ezoterycznych tekstach filozoficznych, przypisy, mgliste wspomnienia ludowe. Mieli swoje niedo�ywione legendy.</p><p>Bellis nie dostrzega�a rozszala�ej ciekawo�ci �wiata, kt�rej si� spodziewa�a.</p><p id="spr079_317">Odnosi�a wra�enie, �e tubylc�w interesuj� wy��cznie zagadki o wysokim stopniu abstrakcji. �wiadectwo zainteresowania bardziej przyziemnymi kwestiami da� jednak Kr�ach Aum.</p><p>�W wodzie s� mierzalne pr�dy � napisa� � kt�re nie mog� porwa� w naszych morzach�.</p><p>Aum zacz�� na najwy�szym poziomie poj�ciowym i udowodni� sobie samemu realno�� awanka. Armadyjscy uczeni siedzieli jak zaczarowani kiedy Bellis niezbyt p�ynnie t�umaczy�a jego histori�. Trzy, cztery r�wnania, ca�a strona tez logicznych, wywody oparte na tych pracach z biologii, oceanologii i filozofii wymiarowej, kt�re uda�o mu si� znale��. Jaka� hipoteza. Weryfikacja rezultat�w, sprawdzanie szczeg��w historii pierwszego przywabienia.</p><p>Naukowcy wpatrywali si� w niego z wytrzeszczonymi oczami i kiwali z przej�ciem g�owami na widok r�wna� i zda�, kt�re przek�ada�a na salt.</p><p>Po jedzeniu Bellis znowu mobilizowa�a si�y i zasiada�a do pracy z in�ynierami.</p><p>Tanner Sack zabra� g�os jako jeden z pierwszych. � Jakiego typu jest to zwierz�? � spyta�. � Co b�dzie nam potrzebne do jego sp�tania?</p><p>Wielu in�ynier�w wywodzi�o si� z szereg�w uprowadzonych, a kilku z grona prze-tworzonych. Bellis zdawa�a sobie spraw�, �e otaczaj� j� kryminali�ci, w wi�kszo�ci z Nowego Crobuzon. M�wili w salt z akcentem z Dog Fenn czy Badside, okraszaj�c swoje wypowiedzi slangiem ze slums�w, kt�rego od wielu miesi�cy nie s�ysza�a i zaskoczona trzepota�a powiekami. Omawiane przez nich dziedziny ty�y dla niej r�wnie niedost�pne jak kwestie, o kt�rych dyskutowali naukowcy. Pytali o wytrzyma�o�� stali, �elaza, r�nych stop�w, o struktur� plastra miodu, na kt�rej oparta by�a konstrukcja �a�cuch�w pod Nowym Crobuzon, o si�� awanka. Wkr�tce przeszli do takich zagadnie� jak maszyny parowe, turbiny gazowe, skalne mleko, przek�adnie uprz�y czy uzdy i w�dzid�a wielko�ci statku. Wiedzia�a, �e by�oby dla niej korzystne, aby to wszystko zrozumie�, ale przekracza�o to jej mo�liwo�ci, dlatego skapitulowa�a.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Tego wieczoru, kiedy jeden z m�czyzn by� eskortowany do swojego pokoju, anophelia podesz�a blisko niego z wyci�gni�tymi do przodu ramionami, wywrzaskuj�c jakie� brednie. Jeden ze stra�nik�w-kaktus�w zastrzeli� j� z kuszarpacza.</p><p>Bellis us�ysza�a pla�ni�cie o ziemi� i wygl�dn�a przez szczeliny okienne. M�czy�ni-moskity ukl�kli przy zw�okach, cmokaj�c g�bozwieraczami, i obmacali j�. K�ujka stercza�a z rozdziawionych ust niby ogromny, sztywny j�zyk. Kobieta niedawno �erowa�a. Wielka, wiruj�ca chakri kuszarpacza prawie rozci�a na p� jej wci�� nabrzmia�e cia�o. Gejzery krwi wsi�ka�y w ziemi� albo tworzy�y brudne od py�u ka�u�e.</p><p>Pokr�cili g�owami. Jeden z nich wzi�� od Bellis notes i napisa�:</p><p>�Niepotrzebnie. Nie chcia�a �erowa�.</p><p>Kiedy jej to wyja�ni�, Bellis zakr�ci�o si� w g�owie od makabryczno�ci zjawiska.</p><empty-line/><p>Bellis bardzo chcia�a poby� troch� sama. Ka�d� chwil� dnia sp�dza�a z innymi, co j� wyka�cza�o, tote� po pracy, kiedy naukowcy usi�owali uzgodni� kierunek bada� na nast�pny dzie�, przesz�a do mniejszego, s�siedniego pokoju, s�dz�c, �e nikogo tam nie ma. Pomyli�a si�.</p><p>Mrukn�a co� przepraszaj�co i chcia�a wyj��, lecz Uther Doul natychmiast j� zatrzyma�.</p><p id="spr080_318">��Prosz� zosta� � powiedzia�. Odwr�ci�a si� do niego, przyciskaj�c do boku torb�, bole�nie �wiadoma ci�aru otrzymanego od Silasa woreczka, kt�ry spoczywa� na dnie. Sta�a przy drzwiach i czeka�a z kamienn� min�. Przed jej przyj�ciem Doul �wiczy�. Sta� teraz na �rodku pokoju, rozlu�niony, z kr�tkim i w�skim, obosiecznym mieczem w gar�ci. Bro� nie by�a zdobiona ani pokryta magicznymi znakami, nie robi�a wielkiego wra�enia. Ostrze by�o bia�e. Porusza�o si� szybko, wed�ug morderczego schematu, sypa�o refleksami �wiat�a ja k woda, bezd�wi�czne i nieuchwytne dla wzroku. A potem trafi�o do pochwy, tak szybko, �e Bellis nawet nie dostrzeg�a tego momentu.</p><p>��Ju� sko�czy�em, panno Coldwine � powiedzia�. � Pok�j jest do pani dyspozycji. � Nie wyszed� jednak. Bellis skin�a g�ow� w ramach podzi�kowania i czeka�a. � Miejmy nadziej�, �e niefortunne zabicie samicy nie popsuje naszych stosunk�w z anopheliusami.</p><p>��Nie popsuje � odpar�a. � Nie maj� pretensji, kiedy ich kobiety gin�. � Pami�taj� dostatecznie du�o, aby wiedzie�, �e to jest konieczne. -� �On o tym wie� � pomy�la�a zdumiona. �Znowu usi�uje nawi�za� ze mn� rozmow�.</p><p>Rozpoznane przez ni� szczeg�y by�y jednak tak upiorne i fascynuj�ce, mimo swojej nieufno�ci pragn�a si� nimi podzieli�. Chcia�a, aby kto� inny je pozna�.</p><p>��Ludzie-moskity s�abo znaj� histori�, ale wiedz�, �e ludzie-kaktusy, �ywicochody, nie s� jedynym zamorskim ludem. Wiedz� o nas, krwiochodach, i zdaj� sobie spraw�, dlaczego tacy jak my prawie nigdy tutaj nie zawijaj�. Nie pami�taj� szczeg��w zwi�zanych z Malaryczn� Reginokracj�, ale maj� poczucie, �e ich kobiety przed wiekami� zrobi�y co� z�ego� � Pozwoli�a wybrzmie� temu eufemizmowi. � Traktuj� je bez czu�o�ci, ale i bez odrazy. � Melancholijny pragmatyzm. Nie odnosili si� do swoich kobiet wrogo. Raz do roku w miar� skwapliwie sp�kowali z nimi, ale generalnie starali si� ich unika� i sami zabijali je, je�li zachodzi�a taka konieczno��. � Nie pr�bowa�a �erowa� � podj�a Bellis beznami�tnym tonem. � By�a pe�na. Maj� sw�j rozum. Nie s� bezmy�lne. Potrzebny jest bardzo d�ugi okres g�odowania, �eby zdech�y. Mog� wytrzyma� nawet rok bez �erowania, ale my�l� tylko o tym, �e s� g�odne, i bez przerwy drapie�nie wrzeszcz�. Ale jak si� najedz�, kiedy s� pe�ne, naprawd� nasycone, na par� dni, mo�e na tydzie�, g��d ust�puje. Wtedy pr�buj� m�wi�. Ten anophelius powiedzia� mi, �e nadlatuj� z mokrade�, l�duj� na rynku i wrzeszcz� do m�czyzn, pr�buj�c prze�o�y� my�li na s�owa, ale nie mia�y kiedy nauczy� si� j�zyka, bo ci�gle trawi je g��d. Maj� �wiadomo�� tego, kim s�. � Bellis spotka�a si� spojrzeniem z Utherem Doulem i nagle sobie uzmys�owi�a, �e wojownik darzy j� szacunkiem. Siedz�. Od czasu do czasu, kiedy przez kilka dni albo godzin brzuchach maj� pe�no, a w g�owach jasno, u�wiadamiaj� sobie, to czym zajmuj�, jak �yj�. Dor�wnuj� nam inteligencj�, ale poczucie g�odu za bardzo je poch�ania, �eby nauczy�y si� m�wi�. Co kilka miesi�cy skupiaj� si� na kilka dni i usi�uj� nauczy� j�zyka. Ale jak wida� go�ym okiem, maj� inne aparaty g�bowe ni� samce, a tym samym nie potrafi� wytwarza� takich samych d�wi�k�w. Tylko najmniej do�wiadczone najm�odsze, usi�uj� na�ladowa� m�czyzn-moskit�w. Przy schowanej k�ujce ich usta znacznie bardziej przypominaj� nasze.</p><p>Widzia�a, �e Uther Doul rozumie, o co chodzi. � Ich g�osy brzmi� podobnie do naszych. Nigdy wcze�niej nie s�ysza�y j�zyka, kt�ry mog�yby na�ladowa�. Poniewa� kobieta by�a syta i mia�a �wiadomo��, �e nie umie pos�ugiwa� si� mow�, na pewno zakr�ci�o si� jej w g�owie z przej�cia, kiedy us�ysza�a, �e rozmawiamy przy u�yciu d�wi�k�w, kt�re sama umia�a wytwarza�. Dlatego zbli�y�a si� do naszego kolegi. Usi�owa�a z nim porozmawia�.</p><empty-line/><p>��Dziwny miecz � powiedzia�a jaki� czas p�niej. Zawaha� si� niemal niezauwa�alnie, a Bellis zda�a sobie spraw�, �e po raz pierwszy widzia�a go niepewnego, po czym doby� go praw� r�k� i podsun�� jej pod oczy. Zdawa�o si�, �e w nasad� jego prawej d�oni wtopione s� trzy ma�e p�ki metalu, po��czone z �y�kowat� pl�tanin� drut�w w r�kawie biegn�cych do ma�ej obudowy na pasku. R�koje�� miecza by�a obita sk�r�, poza niewielkim odcinkiem metalu, kt�rego Doul dotyka� bry�kami wro�ni�tymi w cia�o, kiedy trzyma� miecz. Wbrew przypuszczeniom Bellis ostrze nie by�o zrobione z lazurowanego metalu. � Mog� dotkn��?</p><p>Doul skin�� g�ow�.</p><p>Postuka�a w brzeszczot paznokciem. Odg�os by� matowy, nie d�wi�cza� typowo.</p><p>��Ceramika � wyja�ni�. � Bli�sze porcelanie ni� �elazu. � Kraw�dzi miecza nie cechowa� matowy blask zaostrzonej klingi. Mia�y t� sam� barw� co reszta, pozbawiona wyrazu, troch� po��k�a biel, jak z�by albo ko�� s�oniowa. � Nie zatrzyma si� na ko�ci � powiedzia� cicho Doul swoim melodyjnym g�osem. � To jest inny rodzaj ceramiki ni� wszystkie, kt�re pani w �yciu widzia�a. Nie zgina si�, ale te� nie jest krucha. I jest mocna.</p><p>��Jak bardzo mocna?</p><p>Uther skierowa� na ni� wzrok i w jego spojrzeniu zn�w dostrzeg�a szacunek. Co� w niej zareagowa�o.</p><p>��Jak diament � powiedzia�.</p><p>W�o�y� mieczyk do pochwy; znowu tym niezwyk�ym, momentalnym ruchem.</p><p>��Sk�d pochodzi? � spyta�a, ale Doul milcza�. � Z tego samego kraju, co pan?</p><p>Zaskoczy� j� jej w�asny up�r i� co? Odwaga?</p><p>Nie czu�a si� odwa�na. Mia�a natomiast wra�enie, �e ona i Doul rozumiej� si� � Wychodz�c, skin�� jej g�ow� na po�egnanie.</p><p>��Nie. Trudno o mniej trafny domys�. � Po raz pierwszy zobaczy�a �e Uther Doul u�miechn�� si�, chocia� tylko przelotnie. � Dobranoc � powiedzia�.</p><p>Bellis z rozkosz� zanurzy�a si� w tych chwilach przebywania sam na sam ze sob�, kt�rych by�a tak bardzo spragniona. Oddycha�a g��boko po jakim� czasie pozwoli�a sobie na rozmy�lania na temat Uthera Doula. Dlaczego z ni� rozmawia? Dlaczego toleruje jej towarzystwo? Dlaczego zdaje si� �ywi� do niej szacunek?</p><p>Nie umia�a go rozgry��, ale uzmys�owi�a sobie, �e ma poczucie jakiej� wi�zi z Utherem, zrodzone ze wsp�lnego dla nich obojga sceptycyzmu, zdystansowania, si�y i zrozumienia, jak r�wnie�� tak, ze wzajemnego poci�gu. Nie wiedzia�a, kiedy i dlaczego przesta�a si� go ba�. Nie mia�a poj�cia, do czego Doul zmierza.</p></section><section><title><p>Rozdzia� dwudziesty pi�ty</p></title><p>Z dw�ch dni zrobi�y si� trzy, potem cztery, wreszcie w nieprecyzyjnym �wietle tego ma�ego pokoju min�� tydzie�. Bellis czu�a si� tak jakby jej oczy ulega�y atrofii, jakby widzia�y teraz tylko ziemiste fantomy barw we wn�trzu g�ry, obwiedzione niezdecydowanymi, pozbawionymi kontur�w cieniami.</p><p>Co wiecz�r odbywa�a si� ta sama kr�tka przebie�ka na otwartym powietrzu. Bellis �apczywie podnosi�a wzrok, �eby zobaczy� nagie �wiat�o i barwy, cho� by�y to tylko spieczone kolory nieba nad wysp�. Czasem dochodzi� j� przenikliwy odg�os kobiet-moskit�w, budz�c w niej trwog�, ale nawet je�li nie dochodzi�, zawsze sz�a skulona pod piecz� eskortuj�cego j� stra�nika-kaktusa albo strupodzieja.</p><p>Niekiedy s�ysza�a szmery i pomruki kobiet-moskit�w na zewn�trz d�ugich szyb�w okiennych. By�y przera�aj�ce i silne, a ich g��d dor�wnywa� sw� moc� �ywio�om. Zabi�yby wszystkich przyby�ych na wysp� krwiochod�w, w jeden dzie� rozprawi�yby si� z za�og� ca�ego statku, a potem le�a�y sp�cznia�e na pla�y. Mimo tego wszystkiego kobiety, kt�re mieszka�y w tym wyspiarskim getcie, mia�y w sobie co� budz�cego nieodpart� lito��.</p><p>Bellis nie wiedzia�a, jaki �a�cuch okoliczno�ci doprowadzi� do powstania Malarycznej Reginokracji, i absolutnie nie umia�a ich sobie wyobrazi�. Nie do pomy�lenia, �eby te wrzeszcz�ce istoty przedosta�y si� na inne l�dy, a ich egoistyczny terroryzm spustoszy� p� kontynentu.</p><p>�arcie by�o r�wnie monotonne jak otoczenie. J�zyk Bellis prawie si� znieczuli� na rybnotrawiasty smak i z rezygnacj� prze�uwa�a wszelkie wykarmione rdz� stworzenia, kt�re ludzie-kaktusy z�owili w zatoce, wszelkie zerwane przez nich jadalne zielska.</p><p>Samheryjscy funkcjonariusze tolerowali ich, ale im nie ufali � Kapitan Sengka nadal wyklina� ludzi-kaktus�w z Armady, w karabinowym sunglari wyzywaj�c ich od sprzedawczyk�w i renegat�w.</p><p>Po ka�dych przedpo�udniowych obliczeniach naukowcy byli coraz bardziej rozemocjonowani. Ka�demu uros�a pot�na sterta notatek i oblicze�. Zapa� odr�niaj�cy Kr�acha Auma od jego ziomk�w � w ocenie Bellis b�d�cy wyrazem autentycznej ciekawo�ci � jeszcze wzr�s�.</p><p>Bellis ledwo zipia�a, ale nie poddawa�a si�. T�umaczy�a teraz, nawet nie pr�buj�c zrozumie� tego, co m�wi; przepuszcza�a wszystko przed siebie jak maszyna analityczna, kt�ra rozbija zdania na czynniki pierwsze, a potem je rekonstruuje. Mia�a �wiadomo��, �e dla m�czyzn i kobiet pochylonych nad sto�em i pogr��onych w dyskusji z Aumem jest w gruncie rzeczy niewidzialna.</p><p>S�ucha�a g�os�w tak, jakby by�y muzyk�: wywa�ona d�wi�czno�� Tintinnabuluma, rytmiczne przej�cie Fabera, faluj�ce obojopodobne tony biofilozofa, kt�rego nazwisko ci�gle wypada�o Bellis z g�owy.</p><p>Aum mia� niespo�yte si�y. Popo�udniami, siedz�c z Tannerem Sackiem i innymi in�ynierami, Bellis ledwo �y�a ze zm�czenia, a tymczasem ten pracowa� jak zawsze, przeni�s�szy uwag� z zagadnie� poj�ciowych i filozofii awank�w na kwestie praktyczne zwi�zane z przywabieniem, schwytaniem i zapanowaniem nad obiektem wielko�ci wyspy. A kiedy zaczyna�o si� �ciemnia� i og�lne zm�czenie wymusza�o zako�czenie pracy, osob�, kt�ra to sugerowa�a, nigdy nie by� Aum.</p><p>Bellis nie mog�a nie zauwa�y�, �e problemy badawcze s� jeden po drugim przezwyci�ane. Uzupe�nienie przez Auma aneksu z danymi nie potrwa�o d�ugo, a potem Armadyjczycy szybko wychwycili potkni�cia i b��dy rachunkowe, dziury w jego opracowaniu. Podniecenie naukowc�w da�o si� �apa� gar�ciami. Byli pijani z przej�cia. Pracowali nad projektem o nies�ychanej skali, ale po kolei pokonywali problemy, ostrze�enia i przeszkody.</p><p>Czuli, �e s� o krok od niezwyk�ego dokonania, co przyprawia�o ich o zawr�t g�owy.</p><empty-line/><p>Bellis nie brata�a si� z Armadyjczykami, ale nie da�o si� sp�dza� dni bez odzywania si� do nich. � Prosz�, niech pani co� przek�si � m�wi� kto�, wr�czaj�c jej misk� z md�� potrawk�, i da�aby zupe�nie niepotrzebne �wiadectwo dobrych manier, gdyby nie podzi�kowa�a.</p><p>W niekt�re wieczory � sp�dzane przez Armadyjczyk�w na grze w ko�ci i melorecytacji, kt�ra wprawia�a w zachwyt obdarzonych drewnianymi g�osami anophelius�w � mimowolnie trafia�a na obrze�a rozm�w.</p><p>Jedyn� osob�, kt�r� zna�a z imienia i nazwiska, by� Tanner Sack. Cho� fakt, �e podr�owa�a �Terpsychori�� na g�rze, wolna, on za� na dole, w niewoli, raczej wyklucza� wytworzenie si� mi�dzy nimi wi�zi opartej na zaufaniu, Bellis wyczuwa�a w nim cz�owieka otwartego. Nale�a� do tych, kt�rzy podejmowali pewne pr�by w��czenia jej w rozmow�. Bellis jeszcze nigdy nie by�a tak blisko spo�ecze�stwa armadyjskiego. Pozwalano jej s�ucha� opowie�ci.</p><p>Wi�kszo�� z nich dotyczy�a spraw tajnych. Bellis us�ysza�a o �a�cuchach, kt�re wisia�y pod Armad�: stare, ukryte od dziesi�tk�w lat, w�o�ono w nie ca�e dekady pracy i metal z wielu statk�w. �Jak Kochankowie w ko�cu si� zdecydowali, co z nimi zrobi� � m�wi� opowiadacz jednej z historii � to si� okaza�o, �e by�o to ju� dawno wypr�bowane�.</p><p>Ofiar� opowiadaczy pad� te� Uther Doul.</p><p>��Pochodzi z krainy umar�ych � powiedzia� kto� pewnego razu konspiracyjnie. � Stary Doul urodzi� si� ponad trzy tysi�ce lat temu. To on zapocz�tkowa� Rebeli�. Urodzi� si� niewolnikiem w Imperium Widmowc�w, ukrad� ten miecz, Ostrze Mo�no�ci, wywalczy� sobie wolno�� i zniszczy� imperium. Umar�, ale by� najwi�kszym wojownikiem w dziejach i jako jedyny zdo�a� si� przedrze� z broni� w r�ku ze �wiata cieni z powrotem mi�dzy �ywych.</p><p>S�uchacze prychali szyderczo. Rzecz jasna, nie uwierzyli w t� opowie��, lecz z drugiej strony nie wiedzieli, w co wierzy�, je�li chodzi o Uthera Doula.</p><p>Doul sp�dza� dni na uboczu. Jedyn� osob�, kt�rej towarzystwa szuka� i kt�r� od biedy mo�na by�o nazwa� jego przyjacielem, by� Hedrigall. Kaktus-aeronauta i cz�owiek-wojownik cz�sto rozmawiali po cichu w k�cie sali. Mruczeli pod nosami, jakby wstydzili si� swojej przyja�ni.</p><p>Opr�cz Hedrigalla by�a jeszcze tylko jedna osoba, z kt�r� Uther Doul mia� ochot� sp�dza� czas i z kt�r� rozmawia� � Bellis.</p><p id="spr082_324">Szybko zda�a sobie spraw�, �e z pozoru przypadkowe spotkania, kr�tkie wymiany uprzejmo�ci, wcale przypadkowe nie s�. Okr�n� i nie�mia�� drog� pr�bowa� si� z ni� zaprzyja�ni�.</p><p>Uther Doul pozostawa� dla niej zagadk�, kt�rej nie pr�bowa�a rozwik�a�. Ufa�a, �e da sobie rad�. Chocia� poczucia zagro�enia nie uda�o si� ca�kowicie usun��, na sw�j spos�b lubi�a te spotkania, t� oficjalno�� z lekka podszyt� flirtem. Bellis nie pozwala�a sobie na jak�kolwiek kokieteri�. Nie zni�a�a si� do g�upawych aluzji. Co� j� jednak w nim poci�ga�o i wkurza�a si� za to na siebie.</p><p>Bellis pomy�la�a o Silasie. Bez �ladu poczucia winy � na sam� my�l o tym, �e jej zachowanie mo�na by zinterpretowa� jako zdrad�, wyd�a wzgardliwie usta. Ale przypomnia�a sobie, jak Silas zabra� j� na walki strupodziej�w, w�a�nie po to, �eby zobaczy�a Doula. �To jest przeszkoda na drodze naszej ucieczki�, powiedzia� jej i nie mog�a sobie pozwoli� na wymazanie tego z pami�ci. �Dlaczego si� nara�asz, sp�dzaj�c czas z Doulem?� � pyta�a sam� siebie.</p><p>Na dnie torby czu�a ci�ar woreczka otrzymanego od Silasa. Dotkliwie sobie u�wiadamia�a, �e ma zadanie do wykonania na tej wyspie� kt�re trzeba szybko wykona�. A stawia�o j� ono po drugiej stronie barykady w stosunku do Doula.</p><p>Bellis uzmys�owi�a sobie, dlaczego nie pr�buje uci�� tych kontakt�w. Rzadko znajdowa�a si� w towarzystwie os�b, kt�re w co najmniej takim jak ona stopniu panowa�y nad swoimi reakcjami wobec �wiata. Uther Doul nale�a� do takich os�b. Dlatego si� szanowali. M�wi� prosto, bez u�miechu, do kogo� o podobnym usposobieniu; wiedzie�, �e jej dystans onie�mieli�by wi�kszo�� ludzi, ale jemu nie przeszkadza, i vice versa: by�a to rzecz rzadka i przyjemna.</p><empty-line/><p>Bellis mia�a poczucie, �e powinni noc� ogl�da� miasto z balkonu. �e powinni wa��sa� si� bocznymi uliczkami z r�kami w kieszeniach.</p><p>A tymczasem znajdowali si� w ma�ym pokoju przy g��wnej sali. Stali przy jednej ze szczelin okiennych. Bellis dostawa�a ju� md�o�ci koloru ska�y. Wyg�odnia�ym wzrokiem wpatrywa�a si� w pas nocnej czerni.</p><p>��Czy pan to wszystko rozumie? � spyta�a Bellis. Doul poruszy� g�ow� w niejednoznaczny spos�b.</p><p>��Na tyle, aby wiedzie�, �e s� bliscy ko�ca � odpar�. � Ja specjalizuj� si� w czym� zupe�nie innym. Na moje badania dopiero przyjdzie czas. Pani rola wkr�tce si� zmieni. Zostanie pani poproszona o uczenie go j�zyka salt. � Bellis zatrzepota�a powiekami ze zdziwienia i Doul skin�� g�ow�. � Jest to naruszenie waszych przepis�w, ale nie dostarczymy na wysp� nowej wiedzy. Aum pojedzie z nami. � �Oczywi�cie� � pomy�la�a Bellis. � A potem wr�cimy z nasz� zdobycz�. Podj�li�my si� rzeczy monumentalnej. Od naszego odlotu Armada stacjonuje nad z�o�ami nafty i skalnego mleka. Prowadz� odwierty i magazynuj� paliwo potrzebne do przywo�ania. Pop�yniemy nad hydrosztolni�, a potem u�yjemy paliwa, przyn�ty, kajdan, kt�re skonstruujemy i tak dalej, i� z�owimy awanka. � Brzmia�o to dosy� bombastycznie. Nast�pi�a d�uga chwila ciszy. � A potem zaczyna si� nasza praca � powiedzia� Doul mi�kkim g�osem.</p><p>Bellis milcza�a.</p><p>�Wiedzia�am, �e igrasz sobie ze mn�� � pomy�la�a ch�odno. �Jaka praca si� zaczyna?�</p><p>Nie by�o to dla niej zaskoczeniem. Nie wstrz�sn�a ni� informacja, �e awank to dopiero pocz�tek projektu Kochank�w, �e w gr� wchodzi co� wi�cej, �e kryje si� za tym jakie� ogromne przedsi�wzi�cie, o kt�rym prawie nikt nie wie, a ju� na pewno nie ona.</p><p>Chocia� teraz w jakim� sensie wiedzia�a.</p><p>Nie rozumia�a, dlaczego Doul jej to m�wi. Jego pobudki by�y dla niej nieprzeniknione. Bellis wiedzia�a tylko, �e jest wykorzystywana. Uzmys�owi�a sobie, �e nie ma o to pretensji. Czego by mog�a oczekiwa�?</p><empty-line/><p>Nazajutrz rano s�o�ce wzesz�o nad zw�okami jednego z ludzi-in�ynier�w. Sk�ra ciasno opina�a szkielet, ramiona �ci�le oplata�y piersi, d�onie zrobi�y si� szponiaste, a kr�gos�up by� wygi�ty w �uk jak u osoby w podesz�ym wieku.</p><p>W zag��bieniu pod mostkiem sk�ra przywiera�a do gumowatych rur ods�czonych jelit. Oczy przypomina�y zeschni�te na s�o�cu owoce. Dzi�s�a w otwartych ustach prawie dor�wnywa�y bia�o�ci� z�bom.</p><p>Otoczony przez pod�wi�kuj�cych m�czyzn-moskit�w Hedrigall odwr�ci� go na plecy. Cia�o buja�o si� na zakrzywionym kr�gos�upie jak drewniany konik. On za� znalaz� spor� dziur� mi�dzy �ebrami, w miejscu, gdzie anophelia wgryz�a si� w tego cz�owieka.</p><p>Ta �mier� wytr�ci�a Armadyjczyk�w z fa�szywego poczucia bezpiecze�stwa, kt�re ich ogarn�o.</p><empty-line/><p>��Idiota zasrany � mrukn�� Tanner Sack. � Co on, kurwa, robi�?</p><p>Bellis patrzy�a, jak Tanner odwraca si� od okna. Nie chcia� wiec jak Hedrigall schyla si�, z szorstk� czu�o�ci� podnosi godne politowania szcz�tki i niesie zredukowanego do sk�ry i ko�ci cz�owieka za miasto, �eby go pochowa�.</p><p>Nawet ta tragedia nie mog�a jednak zgasi� atmosfery og�lnego entuzjazmu. Chocia� wszyscy byli wstrz��ni�ci i zasmuceni, Bellis wyczuwa�a panuj�ce w�r�d naukowc�w podniecenie. Nawet ci, kt�rzy znali in�yniera, filtrowali sw�j smutek przez zupe�nie innego rodzaju emocje.</p><p>��Sp�jrzcie na to! � zachwyca� si� Theobal, pirat i oceanolog teoretyk. Pomacha� grubym dokumentem, kt�rego kartki by�y zszyte z jednego ko�ca. � Jeste�my w domu! Tu jest ca�a potrzebna nam matematyka, taumaturgia, biologia.</p><p>Bellis patrzy�a na te papiery z pewnym zaskoczeniem. �Wszystko to przesz�o przeze mnie� � pomy�la�a.</p><p>Po wej�ciu Auma kazali Bellis napisa�: �Potrzebujemy pa�skiej pomocy. Czy opu�ci pan wysp�, nauczy si� naszego j�zyka i pomo�e nam przywo�a� awanka spod morza? Poleci pan z nami?�</p><p>I cho� prawie nie spos�b by�o odczyta� wyraz wyposa�onej w g�bozwieracz twarzy, Bellis by�a pewna, �e zobaczy�a w oczach Auma strach i rado��.</p><p>Oczywi�cie odpowiedzia�: �Tak�.</p><empty-line/><p>Wiadomo�� szybko rozesz�a si� po miasteczku i samce-moskity przyszli t�umnie, �eby pogaw�dzi� z Aumem i wysycze� swoje odczucia.</p><p>�Swoj� rado��?� � zastanawia�a si� Bellis. �Swoj� zazdro��? Sw�j smutek?�</p><p>Odnios�a wra�enie, �e niekt�rzy patrz� na Armadyjczyk�w z czym� podobnym do t�sknoty. Ich oddalenie od �wiata trzyma�o si� na cienkiej nici, kt�r� mo�na by�o zerwa�, i wygl�da�o na to, �e Aum zerwa� swoj� ni�.</p><p>��Odlatujemy za dwa dni � powiedzia�a Kochanka.</p><p>Krew w �y�ach Bellis tak gwa�townie przyspieszy�a, �e j� to zabola�o � zupe�nie zaniedba�a swoje zadanie. Od niej zale�a� los Nowego Crobuzon. Poczu�a, �e przygniata j� rozpacz. �Nie dojdzie do tego� � pomy�la�a szybko. �Nie jest jeszcze za p�no�.</p><p>Pozosta�ych Armadyjczyk�w bardzo ucieszy�a wiadomo��, �e odje�d�aj�, uciekaj� od tego zatykaj�cego powietrza i od tych �ar�ocznych kobiet. Bellis rozpaczliwie potrzebowa�a jednak jeszcze kilku dni. Znowu stan�y jej przed oczyma wydrenowane z krwi zw�oki, ale szybko odp�dzi�a od siebie ten obraz. Za wszelk� cen� chcia�a unikn�� popadni�cia w rozpacz.</p><p>Tego wieczoru, kiedy strupodzieje i ludzie-kaktusy eskortowali swoich nara�onych na ataki kobiet-moskit�w towarzyszy do ��ek ona siedzia�a sama, masowa�a d�o�, oddycha�a g��boko i usi�owa�a wymy�li� jaki� plan, jak�� metod� przedostania si� na samheryjski statek. Zastanawia�a si� nad dezercj�: poprosi kapitana Sengk� o lito�� i zostanie na pok�adzie. Albo ukryje si� na jakim� statku. Wszystko, byle znowu zobaczy� Nowe Crobuzon. Wiedzia�a jednak, �e to nierealne. Natychmiast po zauwa�eniu jej nieobecno�ci Kochanka zarz�dzi�aby przeszukanie statk�w z Dreer Samher, ci by jej nie odm�wili. Z�apaliby Bellis, przesy�ka nie zosta�aby dor�czona, a Nowe Crobuzon znalaz�oby si� w straszliwym niebezpiecze�stwie.</p><p>Poza tym, napomnia�a si�, w jaki spos�b mia�aby si� przedosta� na samheryjski statek?</p><p>Z jednego z s�siednich pokoj�w dobieg� j� jaki� d�wi�k. Podesz�a bli�ej do zamkni�tych drzwi.</p><p>By� to g�os Kochanki. Nie rozr�nia�a poszczeg�lnych s��w, ale tego stanowczego, twardego g�osu nie spos�b by�o pomyli� z innym. Kochanka jakby wzdycha�a �agodnie, niby matka do dziecka. W tych odg�osach by�o co� przyciszonego i bardzo intensywnego, co przej�o Bellis dreszczem i kaza�o jej zamkn�� oczy. Zakr�ci�o si� jej w g�owie od tej erupcji st�onych uczu�.</p><p>Oparta o �cian� ws�uchiwa�a si� w cudze emocje. Nie umia�a powiedzie�, czy afirmuj� mi�o�� czy te� najbardziej wyczerpuj�cy psychicznie rodzaj obsesji. Nadal jednak czeka�a, ze wzrokiem utkwionym w drzwiach, paso�ytnicza jak kobiety-moskity, unurzana w wykradzionych uczuciach.</p><p>Po kilku minutach, kiedy d�wi�ki ucich�y i Bellis odsun�a si� drzwi, Kochanka wysz�a z pokoju. Jej ci�kie rysy by�y spokojne. Zobaczy�a, �e Bellis na ni� patrzy, i spotka�a si� z ni� wzrokiem bez zawstydzenia b�d� agresji. Krew ciek�a leniwie jak melasa z nowej rany na twarzy Kochanki, d�ugiego rozci�cia sk�ry, kt�re bieg�o od k�cika ust przez podbr�dek ku zag��bieniu w szyi.</p><p>Kochanka osuszy�a wi�kszo�� krwi i tylko kilka p�katych kropel wezbra�o jak pot, oderwa�o si� i pop�yn�o, zostawiaj�c �lad na sk�rze. Obserwowa�y si� nawzajem przez kilka chwil. Bellis mia�a poczucie jakby nie pos�ugiwa�y si� �adnym wsp�lnym j�zykiem. Przepa�� mi�dzy nimi przyprawia�a o zawr�t g�owy.</p></section><section><title><p>Rozdzia� dwudziesty sz�sty</p></title><p>Tej nocy Bellis obudzi�a si� po kilku godzinach snu.</p><p>Zrzuci�a z siebie mokr� od potu ko�dr� i wsta�a. Mimo �r�dnocnej pory powietrze wci�� by�o ciep�e. Wyj�a spod poduszki woreczek od Silasa, odsun�a zas�on� i powoli, cichaczem przesz�a przez pok�j, w kt�rym otulony cieniami Tanner le�a� na swoim sienniku. Po dotarciu do drzwi opar�a o nie g�ow� i poczu�a na sk�rze faktur� drewna.</p><p>Ba�a si�.</p><p>Wygl�dn�a ostro�nie przez okno i zobaczy�a wartownika-kaktusa, kt�ry powoli maszerowa� od drzwi do drzwi po wyludnionym placu. Znajdowa� si� spory kawa�ek od niej. Ocenia�a, �e mog�aby otworzy� drzwi i uciec, a on by jej nie zobaczy� ani nie us�ysza�.</p><p>A dalej?</p><p>Bellis nie widzia�a nieba. Nie by�o gro�nego buczenia, �adna �ar�oczna owadopodobna kobieta ze szponiastymi d�o�mi i stercz�c� z otworu g�bowego k�ujk� nie czyha�a spragniona jej krwi. Bellis po�o�y�a d�o� na skoblu i czeka�a, czy us�yszy albo zobaczy jak�� anopheli�, �eby mog�a j� omin��. ��atwiej si� ukry�, je�li wiesz, gdzie ci� czeka niebezpiecze�stwo�. Pomy�la�a te� o widzianym tego ranka sk�rzanym worku ko�ci, kt�ry niegdy� by� cz�owiekiem. Zastyg�a z d�oni� na skoblu.</p><p>��Co robisz? � dobieg� j� zza plec�w twardy szept. Okr�ci�a si� na pi�cie, �ciskaj�c w d�oni nocn� koszul�. Tanner usiad� i patrzy� na ni� z ciemnej wn�ki.</p><p>Poruszy�a si� nieznacznie i Tanner wsta�. Zobaczy�a, �e z jego partii brzusznych wylewaj� si� te dziwne, utrudniaj�ce mu ruchy macki. Stan�� przed ni� spi�ty i podejrzliwy. Sprawia� wra�enie, jakby zamierza� j� zaatakowa�. Odezwa� si� jednak szeptem, co j� troch� uspokoi�o.</p><p>��Przepraszam � szepn�a.</p><p>Przybli�y� si� do niej i pomy�la�a, �e jeszcze nigdy nie widzia�a tak nieufnej twarzy. � Nie chcia�am ci� obudzi�. Musia�am� � Odesz�a j� wena: nie mia�a pomys�u na to, co rzekomo musia�a. � Przepraszam � powt�rzy�a i pokr�ci�a g�ow�. � Zachcia�o mi si�</p><p>Wstrzyma�a oddech i spojrza�a mu w oczy.</p><p>��Tego zamka nie da si� otworzy� � powiedzia�. Patrzy� na trzymany przez ni� woreczek. Wymaga�o od niej pewnego wysi�ku, �eby nie pr�bowa� go schowa� ani nie porusza� nerwowo palcami. Trzyma�a woreczek na widoku, jakby nie by�o w nim niczego wa�nego. � Co zew natury? Musisz skorzysta� z nocnika, moja droga. Tutaj nie wolno si� wstydzi� takich rzeczy. Widzia�a�, co si� sta�o z Williamem. � Wyprostowa�a si�, skin�a g�ow�, wci�� zachowuj�c nieprzeniknion� min�, i wr�ci�a tam, gdzie znajdowa�o si� jej ��ko. � �pij dobrze � zawo�a� za ni� i powoli uda� si� na swoje pos�anie.</p><p>Przy rozdzielaj�cej ich pokoje zas�onie Bellis spojrza�a przez rami�. Tanner siedzia�, z pewno�ci� czekaj�c i nas�uchuj�c. Bellis zazgrzyta�a z�bami i zaci�gn�a zas�on�.</p><p>Po chwili ciszy Tanner us�ysza� kr�tki prysk, odg�os kilku kropel, i u�miechn�� si� do swojej po�cieli. Kilka krok�w od niego, oddzielona zas�on� Bellis wsta�a z nocnika z twarz� zastyg�� w wyrazie w�ciek�o�ci.</p><p>Z jej gniewu i upokorzenia zacz�� si� wy�ania� jaki� kszta�t, jaka� nadzieja, jaki� pomys�.</p><empty-line/><p>Rano zacz�a si� ostatnia pe�na doba pobytu Armadyjczyk�w na wyspie.</p><p>Naukowcy zebrali wszystkie swoje notatki i szkice, rozmawiaj�c i �miej�c si� jak dzieci. Nawet milkliwy Tintinnabulum i jego podkomendni sprawiali wra�enie optymistycznie nastawionych do �ycia. Dooko�a Bellis krystalizowa�y si� harmonogramy i plany. Wydawa�o si�, �e z�apanie awanka jest ju� niemal pewne. Kochanka w��cza�a si� w dyskusje, aby po chwili z ci�kim u�miechem przenie�� si� gdzie indziej. Nowe naci�cie by�o czerwone b�yszcz�ce. Tylko Uther Doul nie dawa� si� ponie�� emocjom. Ucher Doul i Bellis. Ich spojrzenia spotka�y si� przez ca�� sal�. Jedyne nieruchome punkty w�r�d ca�ego tego harmidru, prze�yli wsp�ln� chwil� poczucia wy�szo�ci pokrewnego pogardzie.</p><p>Przez ca�y dzie� ludzie-moskity wchodzili i wychodzili, wytr�ceni z ospa�ego, mniszego trybu �ycia. By�o im bardzo przykro, �e przybysze odje�d�aj�. Mieli �wiadomo��, �e niespodziewany nap�yw teorii i wra�e� wkr�tce si� sko�czy.</p><p>Bellis obserwowa�a Kr�acha Auma i zauwa�y�a, �e stary anophelius jest zupe�nie jak dziecko. Widz�c, jak jego nowi towarzysze pakuj� do toreb ubrania i ksi��ki, pr�bowa� ich na�ladowa�, chocia� nic nie mia�. Opu�ci� sal�, aby po chwili wr�ci� z nar�czem szmat i papier�w, kt�re zwi�za� w co� na kszta�t podr�nego tobo�ka. Na ten widok Bellis dosta�a g�siej sk�rki.</p><p>Na dnie swojej torby czu�a przesy�k� Silasa: listy, wisiorek, pude�ko, wosk, sygnet. �Dzi� w nocy� � pomy�la�a i ogarn�a j� panika. �Dzi� w nocy, i niech si� dzieje, co chce�.</p><p>Przez reszt� kr�tkiego dnia �ledzi�a tor s�o�ca. P�nym popo�udniem, kiedy �wiat�o sta�o si� g�ste i oci�a�e, a ka�dy kszta�t broczy� cieniem, przenikn�a j� trwoga. Bellis u�wiadomi�a sobie bowiem, �e nie ma szans przedosta� si� obok mokrade� i terytori�w morderczych kobiet-moskit�w.</p><empty-line/><p>Wystraszona podnios�a wzrok, kiedy drzwi otworzy�y si� z impetem.</p><p>Do sali wszed� kapitan Sengka, w obstawie dw�ch cz�onk�w za�ogi.</p><p>Trzej ludzie-kaktusy stali w drzwiach z ramionami splecionymi na piersiach. Nawet jak na przedstawicieli swego gatunku, byli osobnikami o poka�nych gabarytach. Ich ro�linne mi�nie p�cznia�y wok� szarf i przepasek biodrowych. �wiat�o migota�o na ich bi�uterii i broni.</p><p>Sengka wycelowa� ogromnym palcem w Kr�acha Auma.</p><p>��Ten anophelius nigdzie nie jedzie � oznajmi�.</p><p>Nikt si� nie poruszy�. Po kilku chwilach ciszy Kochanka podesz�a do ludzi-kaktus�w.</p><p>��Co sobie my�la�a�, kapitanie? � uprzedzi� j�, zanim zd��y�a si� odezwa�. � Kapitanie? � powt�rzy� z niesmakiem. � Tak mam ci�, kurwa, nazywa�, kobieto? Co sobie my�la�a�? Zgodzi�em si� na to, �e tutaj w og�le jeste�cie, chocia� nie musia�em. Przymyka�em oko n to, �e komunikowali�cie si� z tubylcami, co jest naruszeniem zasad bezpiecze�stwa i nara�a nas na kolejn� Epok� Malaryczn�. � Kochanka pokr�ci�a g�ow�, w znaczeniu: �Bez przesady�, ale Sengka da� si� zbi� z tropu. � Czeka�em cierpliwie, a� zabierzecie dupy w troki i co? My�licie, �e mo�ecie bez mojej wiedzy wykra�� st�d tubylca?</p><p>��My�licie, �e was puszcz�? Wasz statek powietrzny zostanie przeszukany. � oznajmi� stanowczym tonem. � Wszelka kontrabanda z Pla�y Maszyn, wszelkie ksi��ki i rozprawy anophelius�w, wszelkie heliotypy z wyspy zostan� skonfiskowane. � Znowu pokaza� na Auma i pokr�ci� z niedowierzaniem g�ow�. � Czy ty w og�le nie znasz historii, kobieto? Chcesz zabra� anopheliusa poza wysp�?</p><p>Kr�ach Aum wyba�uszonymi oczami patrzy�, jak kapitan beszta dow�dczyni� Armadyjczyk�w.</p><p>��Kapitanie Sengka � powiedzia�a Kochanka. Bellis jeszcze nigdy nie widzia�a jej takiej dostojnej i przekonuj�cej. � Nikt nie �mia�by kwestionowa� twojego zaanga�owania i twojej troski o bezpiecze�stwo, ale bardzo dobrze wiesz, �e anophelius, samiec-moskit, jest nieszkodliwy i �ywi si� tylko nektarem kwiat�w. Nie mamy zamiaru wywozi� nikogo innego.</p><p>��Zabraniam! � krzykn�� Sengka. � Na s�oneczne g�wno, system nie dopuszcza absolutnie �adnych wyj�tk�w, poniewa� potrafimy wyci�gn�� nauk� z historii. �aden anophelius nie mo�e opu�ci� tej wyspy. Tylko pod tym warunkiem pozwalamy im �y�. Od tej regu�y nie ma odst�pstw.</p><p>��Zaczyna mnie to nu�y�, kapitanie. � Bellis mimo woli podziwia�a spok�j Kochanki, zimny i twardy jak �elazo. � Kr�ach Aum jedzie z nami. Nie chcemy robi� sobie wroga z Dreer Samher, ale zabieramy tego anopheliusa.</p><p>Odwr�ci�a si� i zacz�a oddala� od kapitana.</p><p>��Moi ludzie na Pla�y Maszyn� � powiedzia� Sengka, a ona zatrzyma�a si� i okr�ci�a na pi�cie. Wyci�gn�� ogromny pistolet i trzyma� go luf� w d�. Armadyjczycy zastygli. -�to wyszkoleni w boju ludzie-kaktusy. Je�li z�amiecie m�j zakaz, nie opu�cicie tej wyspy �ywi. � Tak powoli, �e ruch ten nie wydawa� si� gro�ny, Sengka uni�s� pistolet i wymierzy� w Kochank�. � Ten anophelius, Aum, jak go nazywasz, idzie ze mn�.</p><p>Obecni w pomieszczeniu stra�nicy przybrali zaczajone pozy. R�ce zawis�y nad mieczami, �ukami i pistoletami. Strupodzieje i pot�ni ludzie-kaktusy szybko przerzucali wzrok mi�dzy Sengk� i Kochank�, kochanka nie patrzy�a na nich, tylko � jak zauwa�y�a Bellis � poszuka�a wzrokiem Uthera Doula.</p><p>Doul podszed� do przodu i stan�� mi�dzy Kochank� a pistoletem. � Kapitanie Sengka � powiedzia� swoim pi�knym g�osem. Z luf� pistoletu wycelowan� w jego twarz patrzy� na cz�owieka-kaktusa z lekko zadart� g�ow� gdy� kapitan by� od niego o stop� wy�szy i znacznie masywniejszy. Utkwi� wzrok w lufie, jakby to by�o oko Sengki. � Przypada mi w udziale zaszczyt po�egnania pana.</p><p>Kapitan przez moment sprawia� wra�enie zbitego z panta�yku. Cofn�� wolne rami� i ogromne bicepsy zaw�li�y si� pod sk�r� a mi�sista, naje�ona kolcami pi�� by�a napr�ona i gotowa do zadania ciosu. Jego ruchy by�y powolne � wyra�nie liczy� na to, �e zastraszy Doula i nie b�dzie musia� przechodzi� do r�koczyn�w.</p><p>Doul wyci�gn�� przed siebie d�onie jakby w b�agalnym ge�cie. Zastyg� na chwil�, po czym wykona� tak szybki ruch, �e Bellis � kt�ra si� tego spodziewa�a, kt�ra przecie� wiedzia�a, �e co� takiego nast�pi � nie potrafi�a za nim nad��y�. Zaszokowany Sengka ku�tyka� do ty�u, trzymaj�c si� za gard�o w miejscu, gdzie Doul dziabn�� go sztywnymi palcami; nie mocno, raczej ostrzegawczo, znalaz� luk� mi�dzy tymi paskudnymi kolcami i odebra� kapitanowi oddech. To Doul mia� teraz w r�ku pistolet, w dalszym ci�gu wycelowany w jego czaszk�, schwytany w z�o�one d�onie jak co� wymodlonego. Nie odejmowa� wzroku od Sengki i szepta� do niego tak cicho, �e Bellis nie mog�a nic zrozumie�.</p><p>Serce �omocze jej w piersiach. Jest zdruzgotana poczynaniami Doula. Niezale�nie od tego, czy napa�� jest brutalna czy cz�ciowo pozorowana, nadprzyrodzona pr�dko�� i perfekcja tego ruchu sprawia, �e wydaje si� on atakiem na porz�dek rzeczy, jakby nie tylko cia�o, ale r�wnie� czas i grawitacja nie stawia�y ju� oporu Utherowi Doulowi.</p><p>Dwaj stra�nicy-kaktusy stoj�cy za Sengk� podeszli do przodu, oci�ali i oburzeni. Dobyli broni i pistolet trzymany w zastyg�ym aplauzie Doula obr�ci� si� ku nim b�yskawicznie, aby jeszcze szybciej trafi� do wyci�gni�tej prawej d�oni. Mierzy� w jednego z marynarzy, a potem � po niemierzalnie kr�tkiej chwili � w drugiego.</p><p>Nie wida� �adnego ruchu. Trzej ludzie-kaktusy s� przera�eni t� pr�dko�ci� i precyzj� kt�ra ociera si� o taumaturgi�.</p><p>Doul znowu wykona� niedostrzegalny ruch, skutkiem kt�rego pistolet pofrun�� do ty�u, a w d�oni wojownika pojawi� si� bia�y miecz. Po dw�ch odg�osach uderze� cz�onkowie za�ogi Sengki rykn�li z b�lu, a z rozci�tych nadgarstk�w wypad�a bro�.</p><p>Koniuszek miecza dotyka� teraz gard�a Sengki, kt�ry patrzy� na Doula ze strachem i nienawi�ci�.</p><p>��Uderzy�em twoich ludzi na p�ask, kapitanie � powiedzia�. � Nie zmuszaj mnie do tego, abym ci pokaza�, jak dzia�a ostrze.</p><p>Sengka i jego ludzie wycofali si� poza zasi�g miecza i wyszli na dw�r gdzie dogasa� dzie�. Doul stan�� w wej�ciu i wystawi� miecz na zewn�trz.</p><p>Na sali przybiera� na sile rytmiczny pomruk, triumfalne, pe�ne podziwu i zgrozy poszczekiwanie. Bellis ju� je kiedy� s�ysza�a.</p><p>��Doul! � skandowali Armadyjczycy. � Doul! Doul! Doul!</p><p>Podobnie jak wok� areny dla strupodziej�w, wo�ali tak, jakby by� istot� bosk�, jakby potrafi� spe�nia� ich �yczenia, jakby �piewali w ko�ciele. Ich adoracja nie by�a g�o�na, ale �arliwa, ponuro radosna, nieustaj�ca i doskonale zgrana. Rozw�cieczy�a Sengk�, kt�ry dos�ucha� si� w niej szyderstwa.</p><p>Spiorunowa� wzrokiem Doula, wprawionego w ram� framugi.</p><p>��Ty gnoju, ty tch�rzu, ty �winiarzu, ty zasrany oszu�cie! � krzykn�� z furi�. � Jakiemu demonowi pozwoli�e� si� wydupczy� w zamian za te umiej�tno�ci, �winiarzu? Kurwa, nie wypu�cimy was st�d!</p><p>Nagle g�os uwi�z� mu w gardle, kiedy Uther Doul wyszed� na otwarte powietrze, czyli do strefy w ocenie ludzi-kaktus�w dla nich bezpiecznej. Armadyjczycy sapn�li, ale wi�kszo�� skandowa�a dalej.</p><p>Bellis natychmiast znalaz�a si� przy drzwiach, gotowa zatrzasn�� je przed nosem ewentualnej anophelii. Zobaczy�a, �e Doul bez wahania zmierza ku Nurjhittowi Sengce z gotowym do ciosu mieczem.</p><p>��Wiem, �e jeste� z�y, kapitanie � us�ysza�a jego g�os � ale zapanuj nad sob�. Dobrze wiesz, �e wyjazd Auma nie stwarza �adnego zagro�enia. To b�dzie jego ostatni kontakt z t� wysp�. Wprowadzili�cie ten zakaz, bo czuli�cie, �e w�adza wycieka wam przez palce. To by�y b��dne rachuby, ale do tej pory tylko dw�ch spo�r�d waszych ludzi to zrozumia�o. � Trzej ludzie-kaktusy otaczali go p�kolem i wymieniali spojrzenia, zastanawiaj�c si�, czy powinni zaatakowa�. Bellis zosta�a wci�gni�ta z powrotem do �rodka, po czym Hedrigall i kilku innych armadyjskich ludzi-kaktus�w i paru strupodziej�w wysz�o na dw�r, aby zatrzyma� si� niedaleko drzwi. � Nie powstrzymasz nas przed odlotem, kapitanie � ci�gn�� Doul. � Po co ryzykowa� wojn� z Armad�? Poza tym wiesz r�wnie dobrze jak ja chcesz ukara� nie moj� za�og� ani nawet nie moj� szefow�, tylko mnie. A do tego nie dojdzie � zako�czy� mi�kko. W tym momencie do Bellis dobieg� ten zatrwa�aj�cy d�wi�k: buczenie nadlatuj�cych kobiet � moskit�w. Sapn�a i us�ysza�a, �e inni zareagowali tak samo. Sengka i jego ludzie ukradkiem podnie�li wzrok, jakby nie chcieli, aby widziano, �e patrz�. Uther Doul nie odejmowa� wzroku od twarzy kapitana Sengki. Szybuj�cy kszta�t przeci�� niebo i Bellis zacisn�a usta. Skandowanie przycich�o, ale nie ca�kiem zgas�o, jakby nap�dzane jak�� pod�wiadom� si��. Nikt nie krzykn�� do Doula, �e jest w niebezpiecze�stwie. Wszyscy wiedzieli, �e skoro oni us�yszeli przylot kobiet-moskit�w, to tym bardziej on je us�ysza�. Buczenie by�o coraz wyra�niejsze. Nagle Doul podszed� do kapitana i z bardzo bliska spojrza� mu w oczy. � Rozumiemy si�, kapitanie?</p><p>Sengka rykn�� i usi�owa� obj�� Doula ramionami, aby zmia�d�y� go w kolczastym u�cisku. D�onie Doula �mign�y Sengk� w twarz i odbi�y jego rami�, a potem Doul sta� kilka krok�w dalej, natomiast zwini�ty wp� cz�owiek-kaktus kl�� w �ywy kamie�, a z jego rozkwaszonego nosa p�yn�a �ywica. Ludzie Sengki przygl�dali si� temu z trwo�liwym brakiem zdecydowania.</p><p>Doul odwr�ci� si� do nich plecami i uni�s� miecz na powitanie pierwszej z nadlatuj�cych kobiet-moskit�w. Bellis wstrzyma�a oddech. W jej polu widzenia pojawi�a si� pikuj�ca ze �wistem anophelia. Z jej g�by wystrzeli�a k�ujka. Kobieta-moskit frun�a nieregularnym i bardzo szybkim lotem, z wyci�gni�tymi przed siebie ramionami, pryskaj�ca �lin� i wyg�odnia�a.</p><p>Przez d�u�sz� chwil� tylko ona si� porusza�a.</p><p>Uther Doul czeka� na ni� z uniesionym pionowo mieczem. Kiedy anophelia by�a tak blisko, �e Bellis mia�a wra�enie, i� czuje jej zapach, a jej k�ujka zdawa�a si� dotyka� sk�ry Doula, jego miecz w niewidoczny dla oka spos�b przeskoczy� z prawej do lewej d�oni, odr�buj�c po drodze g�ow� i lewe przedrami� kobiety-moskita. Zakrwawione cz�onki potoczy�y si� po suchym pyle, a anophelia run�a na ziemi�. G�sta, oci�a�a posoka czerwieni�a si� na ostrzu miecza, zw�okach i kurzu.</p><p>Doul znowu si� poruszy�, obraca� si�, podskakiwa�, tak wyci�ga� r�ce, jakby zrywa� owoce, nadzia� na koniec miecza drug� anopheli�.</p><p>�Nawet jej nie zauwa�y�am� � pomy�la�a Bellis. Ale ten ju� �ci�gn�� kobiet�-moskita na ziemi�, gdzie le�a�a, wrzeszcza�a, �lini�a si� i nie rezygnowa�a z pr�b dopadni�cia go.</p><p>Szybko pos�a� j� na tamten �wiat, ku trwo�nej uldze Bellis.</p><p>A potem niebo ucich�o i Doul ponownie zwr�ci� si� ku Sengce, wycieraj�c ostrze miecza.</p><p>��Ju� nigdy o nas nie us�yszysz, kapitanie � zapewni� kaktusa, kt�ry patrzy� teraz na niego z wi�kszym strachem ni� nienawi�ci�, zerkaj�c na zakrwawione cia�a dw�ch kobiet-moskit�w, silniejszych od m�czyzn. � Odejd�cie i zako�czmy na tym spraw�.</p><p>Potem znowu obmierz�e buczenie anophelii i Bellis z trudem powstrzyma�a krzyk na my�l o dalszej rzezi. D�wi�k przybli�a� si� i Sengka otworzy� szerzej oczy. Rozgl�dn�� si� za �ar�ocznymi anopheliami, po cichu licz�c na to, �e zabij� Doula, chocia� wiedzia�, �e to nierealne.</p><p>Doul nie porusza� si�, mimo �e buczenie by�o coraz bli�ej.</p><p>��Na s�oneczne g�wno! � zawo�a� Sengka, po czym odwr�ci� si� pokonany i skin�� na swoich ludzi.</p><p>Szybko si� oddalili. Bellis wiedzia�a, czemu tak im spieszno: nie chcieli patrze� na zabijanie kolejnych anophelii. Nie dlatego, �e im zale�a�o na tych strasznych istotach, lecz dlatego, �e przera�a�a ich wirtuozeria Doula.</p><p>Ten za� zaczeka�, a� trzej ludzie-kaktusy znikn� z pola widzenia. Dopiero wtedy spokojnie schowa� miecz do pochwy i wr�ci� do �rodka.</p><p>Odg�os skrzyde� dochodzi� ju� wtedy z bardzo bliska, ale na szcz�cie anophelie lecia�y zbyt wolno i po przybyciu na miejsce rozproszy�y si�.</p><p>Po powrocie Doula znowu rozleg�o si� skandowanie jego imienia, dumne i natarczywe jak okrzyk bitewny. Tym razem podzi�kowa�, sk�oniwszy g�ow� i podni�s�szy ramiona do wysoko�ci bark�w z d�o�mi na boki. Sta� bez ruchu ze spuszczonym wzrokiem, jakby unosi� si� na wo�aniu Armadyjczyk�w.</p><empty-line/><p>A potem znowu by�a noc, ostatnia noc, Bellis siedzia�a w swoim pokoju na legowisku z zakurzonej s�omy, trzymaj�c w r�kach woreczek od Silasa.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Tanner Sack nie m�g� zasn��. Ekscytuj�ce wydarzenia dnia, walki bardzo go zm�czy�y. Zdumiewa�o go to, czego si� dowiedzia� od Kr�acha Auma. Pozna� tylko male�kie fragmenty znacznie szerszej teorii, ale ju� sama skala zadania, kt�rym go obarczono, przyprawia� go o zawr�t g�owy. I dlatego nie m�g� spa�.</p><p>Poza tym czeka� na co�.</p><p>I doczeka� si�, mi�dzy pierwsz� a drug� w nocy. Zas�ona od strony pokoju kobiet zosta�a bardzo delikatnie odci�gni�ta i Bellis Coldwine zacz�a si� przekrada� przez pok�j.</p><p>Tanner wykrzywi� usta w brutalnym u�miechu. Nie mia� poj�cia co robi�a zesz�ej nocy, ale nie ulega�o dla niego w�tpliwo�ci, �e nie my�la�a o sikaniu. P� u�miechn�� si�, a p� skrzywi�, kiedy pomy�la� o swoim ma�ym okrucie�stwie, zmuszeniu jej do wstydliwej czynno�ci fizjologicznej. Potem czu� si� troch� winny, ale my�l o tym, �e wynios�a, nieprzyst�pna panna Coldwine ze wzgl�du na niego wycisn�a z siebie kilka kropel moczu, przez ca�y nast�pny dzie� budzi�a w nim niepohamowan� weso�o��.</p><p>Wiedzia�, �e sprawa jest niedoko�czona, �e Bellis zn�w spr�buje. Obserwowa� j�.</p><p>Nie wiedzia�a, �e on nie �pi. Sta�a niedaleko drzwi w bia�ej halce i wygl�da�a przez okno. Trzyma�a co� w r�kach, pewnie ten sam sk�rzany woreczek, na kt�ry stara�a si� nie zwraca� jego uwagi poprzedniej nocy.</p><p>Ogarn�a go ciekawo��, ale poczu� te� iskr� agresji: ch�� zemsty za traktowanie, jakie spotka�o go na �Terpsychorii�, przekierowa�a si� na Bellis. Uczucia te sprawi�y, �e nie poinformowa� Doula czy Kochanki o jej poczynaniach.</p><p>Bellis sta�a i patrzy�a, potem schyli�a si� i pogrzeba�a w woreczku, a nast�pnie powt�rzy�a ca�y cykl. Jej d�o� b��ka�a si� niepewnie ko�o skobla.</p><p>Tanner Sack wsta� i podszed� do niej bezg�o�nie. Bellis by�a zbyt g��boko pogr��ona w swoim niezdecydowaniu, �eby go zauwa�y�. Stan�� kilka st�p za ni� i obserwowa� j� zirytowany i ubawiony jej wahaniem. W ko�cu uzna�, �e ju� si� napatrzy�.</p><p>��Znowu musisz wyj��, co? � zakpi�. Okr�ci�a si� na pi�cie. Wstrz��ni�ty i zawstydzony Tanner zobaczy�, �e Bellis p�acze.</p><p>U�mieszek natychmiast znik� z jego twarzy. Z oczu Bellis Coldwine la�y si� �zy, ale nie szlocha�a. Oddycha�a ci�ko, ka�dy g��boki oddech trz�s� si� i grozi� za�amaniem, ale robi�a to ca�kiem bezg�o�nie. Jej wyraz twarzy by� za�arty i opanowany, a oczy pa�aj�ce i nabieg�e krwi�, wygl�da�a jak osaczone zwierz�. Z furi� wytar�a oczy i nos. Tanner chcia� si� odezwa�, ale jej mia�d��ce spojrzenie rozstroi�o go. W ko�cu z wysi�kiem uda�o mu si� szepn��: � Ju� dobrze, ju� dobrze� Nie mia�em na my�li nic z�ego�</p><p>��Czego chcesz? � szepn�a.</p><p>Spokornia�y, ale nie zastraszony, Tanner spojrza� na woreczek spoczywaj�cy w jej d�oniach.</p><p>��O co chodzi? � spyta�. � Co to jest? Pr�bujesz zdezerterowa�, co? Masz nadziej�, �e Samheryjczycy zabior� ci� do domu? � Znowu wybuch� w nim gniew, nad kt�rym z trudem zapanowa�. � Chcesz powiedzie� burmistrzowi Rudgutterowi, jakie straszne tortury przechodzisz na statku pirackim, co nie? Chcesz im powiedzie� o Armadzie, �eby mogli nas wytropi� i wsadzi� mnie razem z takimi samymi jak ja do tego gnoju pod pok�adami? Zrobi� z nas niewolnik�w w koloniach?</p><p>Bellis patrzy�a na niego z dostojn�, za�zawion� furi�. Po d�ugiej chwili milczenia Tanner zobaczy� pod sk�r� jej zastyg�ej twarzy, �e podj�a jak�� decyzj�.</p><p>��Przeczytaj to � sykn�a.</p><p>Wcisn�a mu list do r�k i osun�a si� na pod�og�, oparta plecami o drzwi.</p><empty-line/><p>���Status siedem?� � mrukn��. � Co to, kurwa, jest �kod Grot Strza�y?�</p><p>Bellis milcza�a. Przesta�a p�aka�. Patrzy�a na niego wzrokiem nadanego dziecka, ale teraz na dnie jej oczu by�o co� jeszcze, jaka� nasiej�.</p><p>Tanner przedziera� si� przez g�szcz tego szyfru i znajdowa� wydeptane �cie�ki sensu, miejsca, w kt�rych znaczenie jawi�o si� z szokuj�c� oczywisto�ci�.</p><p>�Przybycie ca�uj�cych czarownik�w?� � szepn�� z niedowierzaniem. � �Nowotw�r zbrylany przez glistodesantowc�w?� �Bomgowe?� Co to, kurwa, jest? Tu jest mowa o jakiej� pierdolonej inwazji. � Co to ma, kurwa, by�?</p><p>��Tu jest mowa o jakiej� pierdolonej inwazji � bezlito�nie powt�rzy�a jego s�owa.</p><p>Odczeka�a kilka okrutnych chwil, po czym wszystko mu powiedzia�a.</p><empty-line/><p>�ciska� papier i niewidz�cym wzrokiem wpatrywa� si� w piecz�� wodz�c palcami po �a�cuszku wisiorka Silasa.</p><p>��Masz racj� co do mnie � powiedzia�a Bellis. Rozmawiali szeptem, �eby kobieta w s�siednim pokoju si� nie obudzi�a. G�os Bellis brzmia� jak zza grobu. � Masz racj� � powt�rzy�a. � Armada nie jest moim krajem. Wiem, co o mnie my�lisz: �Nie mam zaufania do tej suki z centrum miasta�. � Tanner pokr�ci� g�ow� i chcia� z ni� polemizowa�, ale nie dopu�ci�a go do g�osu. � Masz racj�. Nie nale�y mi ufa�. Chc� wr�ci� do domu, panie Sack. Gdybym mog�a otworzy� drzwi, wyj�� na zewn�trz i znale�� si� na Polach Salacusa, w Brock Marsh, Mafaton, Ludmead czy jakimkolwiek innym miejscu w Nowym Crobuzon, to, na Jabbera!, otworzy�abym te drzwi � m�wi�a z tak� pasj� �e Tannera a� cofn�o. � Ale nie mog�. Owszem, by� czas, kiedy wyobra�a�am sobie, �e przyb�d� nam na ratunek. Wyobra�a�am sobie, �e przyp�ynie marynarka wojenna i zabierze mnie do domu. Ale s� dwie rzeczy, kt�re stoj� temu na przeszkodzie. Teraz te� chc� wr�ci� do domu, Tanner, ale� � Zawaha�a si� i nieco przygarbi�a. � Na �Terpsychorii� byli ludzie, kt�rzy nie podzielali tego pragnienia. Wiem, co by to oznacza�o dla ciebie, dla innych, dla wszystkich crobuzo�skich prze-tworzonych, gdyby zostali �uratowani�. � Spojrza�a mu w oczy stanowczym wzrokiem. � Mo�esz mi wierzy� lub nie, twoja wola, lecz wcale sobie tego nie �ycz�. Nie mam z�udze� co do Nowego Crobuzon, nie jestem zwolenniczk� wyw�zki do kolonii, Tanner. Nie masz zielonego poj�cia, dlaczego znalaz�am si� na tym pieprzonym statku. A chocia� bardzo chcia�abym wr�ci do domu, wiem, �e to, co jest najlepsze dla mnie, nie jest najlepsze dla ciebie i dobrowolnie nie wzi�abym udzia�u w zmuszaniu ci� do powrotu. To prawda � powiedzia�a nagle, jakby zaskoczona, jak do siebie. � Przegra�am ten sp�r. Poddaj� si�. To prawda. � Zawaha�a si�, po czym podnios�a na niego wzrok. � Pewnie my�lisz, �e jestem na wskro� zak�amana, Tanner, ale dochodzi drugi czynnik � nie mog� nic zrobi�. Nie mog� uciec z Samheryjczykami. Nie mog� pokierowa� marynark� Nowego Crobuzon. Jestem uziemiona na Armadzie.</p><p>��Kto to jest Silas Fennec? � spyta� Tanner. � I co to jest?</p><p>Machn�� listem.</p><p>��Fennec to crobuzo�ski agent, tak samo uziemiony jak ja, tyle �e ma informacje o jakiej� pierdolonej inwazji, jak si� wyrazi�e�.</p><empty-line/><p>��Chcesz, �eby Nowe Crobuzon upad�o? � naciska�a. � Dalijabber rozumiem, �e nie kochasz tego kraju. Bo i dlatego mia�by� go kocha�? Ale czy naprawd� chcesz, �eby Nowe Crobuzon przesta�o istnie�? � Jej g�os nagle zhardzia�. � Nie masz tam przyjaci�? Nie masz tam rodziny? Cholera, czy w ca�ym mie�cie nie ma nic, co chcia�by� zachowa�? Nie przeszkadza�oby ci, gdyby wpad�o w �apy Gengris?</p><empty-line/><p>Kawa�ek na po�udnie od Wynion Street, na Polach Pelorusa, znajdowa� si� male�ki targ. Wykwita� w w�skiej uliczce za budynkiem jakiego� magazynu w migalce i pylniki. By� za ma�y, �eby dorobi� si� nazwy.</p><p>Handlowano tam butami. U�ywanymi, nowymi, kradzionymi, niskiej i wysokiej jako�ci. Chodakami, pantoflami, kozakami i innymi.</p><p>Od lat by�o to ulubione miejsce Tannera w ca�ym Nowym Crobuzon. Nie, �eby kupowa� wi�cej but�w ni� przeci�tny cz�owiek, ale lubi� spacerowa� kr�tkimi uliczkami z zabudow� mieszkaln� przerobion� ze stajen, ko�o sto��w ze sk�ry i brezentu, s�uchaj�c okrzyk�w przekupni�w.</p><p>Przy tej uliczce by�o kilka kafejek. Tanner zna� ich w�a�cicieli, a tak�e sta�ych bywalc�w. Kiedy by� bez pracy, a mia� troch� pieni�dzy, godzinami przesiadywa� w poro�ni�tej bluszczem Boland�s Coffees, Paraj�c si� i plotkuj�c z Bolandem, Yvanem Curloughem i Sluchusherem � wszyscy vodyanoi, lituj�c si� nad ob��kanym Spiralem Jacobsem i stawiaj�c mu kolejk�.</p><p>Tanner sp�dzi� tam wiele dni, w oparach dymu papierosowego, herbaty i kawy, obserwuj�c przez kiepskie okna Bolanda, jak buty i godziny odp�ywaj� w sin� dal. Na Jabbera, potrafi� �y� bez tych dni. Nie by� od nich uzale�niony jak od narkotyku. Nie le�a� bezsennie po nocach t�skni�c za nimi.</p><p>Ale natychmiast przysz�y mu do g�owy, kiedy Bellis spyta�a, czy by si� przej��, gdyby miasto upad�o.</p><p>Oczywi�cie my�l o tym, �e Nowe Crobuzon, wszyscy znajomi, o kt�rych od jakiego� czasu nawet nie my�la�, wszystkie znane mu miejsca zosta�yby zniszczone i zatopione przez grindylow � postaci istniej�ce dotychczas tylko w jego koszmarach sennych jako cieniste kszta�ty w jego g�owie, budzi�a w nim przera�enie. Oczywi�cie nie �yczy�by sobie tego.</p><p>Mimo to natychmiastowo�� w�asnej reakcji zaskoczy�a go. Nie by�o w niej nic intelektualnego, nic przemy�lanego. Wyjrza� przez okno na gor�c� i duszn� wyspiarsk� noc i przypomnia� sobie, jak patrzy� przez te inne okna, przez grube, plamiste szk�o, na targ z butami.</p><p>��Dlaczego nie powiedzia�a� Kochankom? Dlaczego nie przysz�o ci do g�owy, �e pomogliby ostrzec miasto?</p><p>Bellis zatrz�s�a ramionami w pozorowanym bezg�o�nym �miechu.</p><p>��Naprawd� s�dzisz, �e przej�liby si�? � spyta�a powoli. � S�dzisz, �e podj�liby jaki� wysi�ek? Wys�ali statek? Ponie�li koszty? My�lisz, �e nara�aliby si� na dekonspiracj�? My�lisz, �e zadaliby sobie tyle trudu dla uratowania miasta, kt�re by ich zniszczy�o, gdyby tylko nadarzy�a si� okazja?</p><p>��Mylisz si� � powiedzia� niepewnym tonem. � W�r�d uprowadzonych jest mn�stwo Crobuzo�czyk�w, kt�rym by zale�a�o na ocaleniu miasta.</p><p>��Nikt nie wie � sykn�a. � Tylko Fennec i ja wiemy, a je�li pu�cimy t� informacj� w obieg, zdyskredytuj� nas, zrobi� z nas wichrzycieli i wrzuc� do morza, a list spal�. Do diab�a ci�kiego, co b�dzie, je�li to ty si� mylisz? � Wwierca�a si� w niego spojrzeniem, a� w ko�cu odwr�ci� wzrok. � My�lisz, �e si� przejm�? My�lisz, �e nie dopuszcz� do zatopienia Nowego Crobuzon? Je�li im powiemy i oka�e si�, �e jeste� w b��dzie, to koniec, stracimy jedyn� szans�. Rozumiesz, jaka jest stawka? Naprawd� chcesz tak strasznie ryzykowa�? � Ze ssaniem w gardle Tanner zda� sobie spraw�, �e Bellis m�wi do rzeczy. � Dlatego siedz� tutaj i p�acz� jak kretynka � zapluwa�a si�. � Bo jedyn� szans� na uratowanie Nowego Crobuzon jest przekazanie tego listu, wraz z uwierzytelnieniem i �ap�wk�, Samheryjczykom. Rozumiesz? �eby ocali� miasto od zag�ady! A ja sta�am tutaj jak sparali�owana, i nie umia�am wymy�li�, jak dosta� si� na pla��. Bo potwornie si� boj� kobiet- moskit�w. Nie chc� umrze�, a zbli�a si� �wit i nie mog� wyj�� na zewn�trz, chocia� musz�. Do pla�y s� prawie dwa kilometry. � spojrza�a niego badawczo. � Nie wiem, co robi�.</p><p>S�yszeli, jak stra�nik-kaktus chodzi od domu do domu po sk�panym w �wietle ksi�yca mie�cie. Tanner i Bellis siedzieli naprzeciwko siebie oparci o �ciany, z nieruchomym wzrokiem.</p><p>Tanner znowu spojrza� na trzymany w r�ku list. Zobaczy� piecz��. Wyci�gn�� d�o� i Bellis da�a mu reszt� przesy�ki. Panowa�a nad swoim wyrazem twarzy. Tanner przeczyta� list do samheryjskich pirat�w. Nagroda za uratowanie Nowego Crobuzon od zag�ady by�a hojna, lecz wcale nie wyg�rowana.</p><p>Przeczyta� list ponownie, zdanie po zdaniu. �adnej wzmianki o Armadzie.</p><p>Spojrza� na �a�cuszek z medalikiem, na kt�rym widnia�o nazwisko i symbol. Nie by�o nic, co pozwala�oby powi�za� ostrze�enie z Armad�. Nie by�o �adnych wskaz�wek dla rz�du crobuzo�skiego, gdzie maj� szuka� Tannera. Bellis patrzy�a na niego w milczeniu. Zgadywa�a, co si� w nim dzieje. On wyczuwa� rozniecon� w niej nadziej�. Wzi�� do r�ki sygnet i obejrza� mistern� piecz�� z odwr�conym wzorem, w�a�ciwie odbitym p�niej w wosku. Zahipnotyzowa�a go. Mieni�a si� dla niego znaczeniami, podobnie jak Nowe Crobuzon.</p><p>Cisza utrzymywa�a si�, gdy Tanner wodzi� palcami po bry�ce wosku piecz�tuj�cego, sygnecie i d�ugim li�cie ze strasznym ostrze�eniem.</p><p>Nowe Crobuzon kojarzy�o mu si� przede wszystkim z prze-tworzeniem, ale nie tylko. Tak�e z r�nymi miejscami i lud�mi. Nowe Crobuzon nie ogranicza�o si� do tego jednego aspektu.</p><p>Tanner Sack by� lojalny wobec Niszczukow�d i czu� w sobie �ar lojalno�ci, obok melancholijnej, podszytej pretensj� sympatii do Nowego Crobuzon. Do targu z butami i innych rzeczy. Te dwie sprzeczne emocje buzowa�y w nim i okr��a�y si� nawzajem jak ryby.</p><p>W oczach stan�� mu obraz jego dawnego miasta zgruchotanego, czczonego.</p><p>��To prawda � szepn�� powoli. � Do Pla�y Maszyn jest p�tora, mo�e dwa kilometry, w d� ko�o mokrade�, na kt�rych mieszkaj� te kobiety. � Nagle szarpn�� g�ow�, pokazuj�c w kierunku drugiego ko�ca miasta, w kierunku szczeliny w skale nad oleistymi falami. � Ale st�d do morza jest tylko kilkadziesi�t metr�w.</p></section></section><section><title><p><emphasis>Interludium V. </emphasis>TANNER SACK</p></title><p><emphasis>Nie bior� ze sob� prawie nic.</emphasis></p><p><emphasis>Patrz� przez okno. Bellis Coldwine kuca schowana za mn�. Pewnie zdenerwowana, �e wskoczy�em w jej rol�, ale i pe�na nadziei. Czekam, a� stra�nik zniknie za rogiem, a� zejdzie z placu.</emphasis></p><p><emphasis>��Nie ruszaj si� � m�wi� do niej, a ona kr�ci g�ow� jak naj�ta. � Nie ruszaj si� st�d ani na krok. � Teraz odwlekam spraw�, bo si� boj�. � Nie drgnij nawet, zanim nie us�yszysz mojego pukania.</emphasis></p><p><emphasis>Ma otworzy� mi drzwi. Ma dopilnowa�, �eby jaka� anophelia nie wdar�a si� do �rodka, kiedy drzwi nie b�d� zamkni�te na skobel. Ma czeka�, a� wr�c�.</emphasis></p><p><emphasis>Potem kiwam g�ow�, sk�rzany woreczek natar�em woskiem, �eby woda nie przesi�k�a, i przytroczy�em do paska, przyciskam go do brzucha, jakby zas�ania� ran�, ona poci�gn�a za klamk� i jestem na zewn�trz, pod gwiazdami, na powietrzu, w nocnym upale, maj�c wok� siebie kobiety-moskity.</emphasis></p><empty-line/><p>Tanner Sack nie waha si�. Mknie ku rozpadlinie ziej�cej w tylnej cz�ci miasteczka niby odbyt, a s�u��cej do wyrzucania �mieci do morza. Biegnie ze spuszczon� g�ow�, na o�lep i mocno przera�ony, p�dzi ku p�kni�ciu w skale. Jego nerwy wrzeszcz�, a cia�o wygina si� w �uk, bo ka�da jego cz�stka rwie si� do wody.</p><p>Wydaje mu si�, �e s�yszy odg�os skrzyde� olbrzymich moskit�w. Przebywa pod go�ym niebem zaledwie od pi�ciu sekund, s�uchaj�c wiatru i nocnych owad�w, kiedy jego stopy dotykaj� p�ki skalnej wysuni�tej nad powierzchni� morza niby balkon. Powietrze nieruchomieje, a ciemno�ci otulaj� go szczelniej, kiedy daje nura w wype�nion� po brzegi cieniem luk� w nadmorskiej g�rze. Przez chwil� jego stopy stoj� w miejscu, kiedy Tanner waha si� i zastanawia, czy nie wybra� trudniejszego i wymagaj�cego wi�kszego skupienia zej�cia w�sk� �cie�k�, kt�ra zygzakiem opada w d�, ale jest ju� za p�no.</p><p>Nogi same go ponios�y, jakby us�ysza� buczenie anophelii, oderwa�y si� od ska�y i teraz spada.</p><p>Pod sob� ma tylko powietrze, ponad pi�tna�cie metr�w powietrza, ni�ej poruszaj�c� si� olei�cie wod�, kt�ra po�yskuje jak �elazo. Ju� przed skokiem widzia� ruch morza. Jest teraz stworzeniem morskim i umie odczytywa� kszta�ty pr�d�w. Wie, �e woda pod nim jest g��boka. Tanner ustawia si� pionowo, morze wyciska mu powietrze z p�uc. Od tego wstrz�su otwiera usta i wci�ga wod� przez biedne, wyschni�te skrzela. Morze znowu si� nad nim zamyka, przyjmuje go do siebie. Tanner czuje si� mile widzianym morskim mikroorganizmem.</p><p>Jest mu b�ogo, kiedy wisi nieruchomo w ciemnej wodzie. Upaja si� poczuciem bezpiecze�stwa, jakie daje mu otaczaj�ca go przestrze�. �adne kobiety-moskity tutaj nie przylec�. W tym momencie nachodzi go my�l o innych drapie�nikach i przez chwil� czuje si� troch� mniej bezpieczny.</p><p>Czuje ci�ar nawoskowanego woreczka. Przyciska go do brzucha i odpycha si� spi�tymi b�on� palcami st�p. Od tak dawna nie p�ywa�. Ma wra�enie, �e sk�ra zakwita mu w wodzie, a jej pory rozchylaj� si� jak kwiaty.</p><p>Czer� nie jest absolutna. Rozszerzonymi �renicami Tanner rozr�nia rozmaite odcienie ciemno�ci: zatopione turnie, miejskie odpadki, szczelina w skale i nieub�agana to� g��biny. Przep�ywa przez dziur� w klifie i czuje, �e przep�yw wody ulega zmianie. Fale w g�rze marnuj�, brzeg niby jakie� bezz�bne, zniedo��nia�e ze staro�ci stworzenie. Tanner nie ma k�opot�w z orientacj�. Obok niego sun� ma�e istoty, nocne rybki. Rozpo�ciera wok� siebie macki, p�ynie tak nisko, �e dodaj� ska�y, zaczyna op�ywa� wybrze�e. Macki s� odwa�niejsze od niego. Niby o�miornica wtyka je badawczo do otwor�w w kamieniu, z kt�rych jego d�onie by natychmiast uciek�y. Macki s� najbardziej elastycznymi cz�ciami jego cia�a i Tanner godzi si� na obj�cie przez nie przewodnictwa.</p><p>Op�ywa wysp� anophelius�w. Wyczuwa anemony i je�owce. Ze smutkiem zdaje sobie spraw�, i� po raz pierwszy i prawie na pewno nie p�ynie na tyle blisko morskiego �o�a, aby wczu� si� w jego �ycie, ale jest zbyt ciemno, �eby cokolwiek zobaczy�. Mo�e sobie tylko wyobrazi� s�kate twory z piasku i kamienia, nad kt�rymi przep�ywa, skalne wyst�py i martwe drewno, kt�re z pewno�ci� obros�o futrem wodorost�w, nasycone kolory, kt�re ujawni�oby �wiat�o.</p><p>Mijaj� minuty wyt�onego p�ywania. Przybrze�ne morze smakuje inaczej ni� otwarty ocean wok� Armady. Wodna zupa jest g�stsza. Zalewa go smak male�kiego �ycia i �mierci.</p><p>A potem nagle dochodzi smak rdzy.</p><p>�Pla�a Maszyn� � my�li Tanner. Op�yn�� kr�te wybrze�e wyspy i znalaz� si� w zatoce. Przyssawki jego macek pieszcz� teraz inn� materi�: rozk�adaj�ce si� �elazo, zastrupia�e maszyny. Woda nad tym �elaznym �o�em jest g�sta od soli metali i smakuje jak krew.</p><p>Na roziskrzonej od ksi�ycowej po�wiaty powierzchni majacz� trzy du�e kszta�ty, samheryjskie statki, blokuj�ce dost�p sk�pemu i bez tego �wiat�u. Grube �a�cuchy pr꿹 si� w wodzie, kotwice spoczywaj� po�r�d szkielet�w znacznie starszych wytwor�w cywilizacji.</p><p>Tanner p�ynie do g�ry, wyczuwaj�c ekspansj� wody. Unosi ramiona, trzymaj�c w d�oniach woreczek. Cie� najwi�kszego ze statk�w znajduje si� na jego drodze.</p><empty-line/><p>Ludzie-kaktusy z Dreer Samher burz� si� na jego widok, mimicznie daj� wyraz z�o�ci, gro�� mu, wymachuj�c pi�ciami i kolczastymi przedramionami, ale to jest wszystko udawane. Nie mog� zrozumie�, co tu robi obszarpany prze-tworzony, kt�ry wspi�� si� po �a�cuchach i stoi na pok�adzie, ociekaj�c wod�, patrz�c na nich nerwowo, czekaj�c, a� marynarze zabior� go na d�.</p><p>��Dajcie mi porozmawia� z kapitanem, ch�opcy � powtarza raz po raz w salt, wystraszony, lecz gotowy na wszystko.</p><p>Widz�c, �e ich gro�by nie robi� na nim wra�enia, marynarze zabieraj� go w roz�wietlone �wiecami ciemno�ci statku. Prowadz� Tannera obok skarbca, w kt�rym trzymaj� swoje handlowo-bitewne zdobycze i obok kuchni, z kt�rej dobiega mocny zapach gnij�cej ro�linno�ci i g�stej zupy. Prowadz� go korytarzami po�r�d klatek, w kt�rych rozz�oszczone szympansy wrzeszcz� i potrz�saj� pr�tami. Ludzie-kaktusy s� zbyt ci�cy, a ich grube palce za ma�o precyzyjne, �eby mogli �miga� po olinowaniu. Szympansy od male�ko�ci uczone wykonywa� gwizdane i g�osowe rozkazy, umiej� po mistrzowsku rozpina�, podnie�� czy zrefowa� �agle, mimo �e nie maj� poj�cia, co robi�.</p><p>Znudzone naczelne s� tutaj ukrywane przed g�odem kobiet-moskit�w.</p><p>Sengka siedzi w swojej kajucie, a Tannerowi, kt�ry nerwowo wyciera twarz i d�onie szmat�, ka�e sta�. Wsparty na �okciach o biurko, ze splecionymi d�o�mi, nieodparcie kojarzy si� z urz�dnikiem gatunku ludzkiego. Ta sama nieufna cierpliwo��.</p><p>Jest politykiem. Niespodziewany widok Tannera natychmiast mu m�wi, �e dzieje si� co� zakazanego, co� niezgodnego z �yczeniami w�adz Armady. Na wypadek, gdyby si� okaza�o, �e tylko on mo�e na tym skorzysta�, Sengka odsy�a wachtowych. Wychodz� z nad�sanymi minami, nie zaspokoiwszy ciekawo�ci.</p><p>��No to gadaj � m�wi po paru chwilach milczenia. Pomija grzeczno�ciowe wst�py, co budzi szacunek Tannera Sacka, kt�ry nadal ocieka morsk� wod�, �ciska w d�oniach woreczek, czuje strach i wyrzuty sumienia, przyt�oczony zdrad� stanu, kt�rej nie chce pope�ni�. Nawoskowany woreczek i pude�ko skutecznie ochroni�y zawarto�� przed zamokni�ciem. Tanner bez s�owa podaje Sengce kr�tszy list, z obietnic� dla okaziciela. Sengka czyta powoli, bardzo uwa�nie, kilka razy. Tanner czeka. Kiedy Sengka nareszcie podnosi wzrok, jego mina niczego nie zdradza. Ale list bardzo ostro�nie odk�ada na bok. Zn�w bez s�owa Tanner wyjmuje ci�kie pude�ko. Schowawszy sygnet i wosk, podsuwa pude�ko Sengce, pokazuj�c mu list i �a�cuszek z medalikiem. � Nie mam zamiaru przewozi� czego�, czego nie wolno mi przeczyta� � m�wi. � Mog�oby tam by� napisane: �Drugi list mo�ecie wyrzuci� do kosza�. Na pewno to rozumiesz. Pozwol� ci zapiecz�towa�, dopiero jak zobacz�, co tam jest. � Tanner kiwa g�ow�. Przejrzenie pisanego stenograficznymi skr�tami i szyfrem listu Silasa do w�adz Nowego Crobuzon zajmuje kapitanowi Sengce bardzo du�o czasu. Nie czyta go, bo nie umie, za s�abo zna ragamoll. Szuka s��w, kt�re odnosz� si� do niego: kaktus, Dreer Samher, pirat. Nie znajduje. �Chyba nie ma tutaj �adnego kanciarstwa� � uznaje. Patrzy na Tannera pytaj�cym wzrokiem. � O co tu chodzi?</p><p>Tanner wzrusza ramionami.</p><p>Nie wiem, kapitanie, naprawd�. Rozumiem z tego nie wi�cej ni� pan. Wiem tylko, �e s� tam informacje wa�ne dla Nowego Crobuzon.</p><p>Sengka kiwa ze zrozumieniem g�ow� i rozwa�a dost�pne opcje. Odes�a� go�cia i nie robi� nic. Zabi� go na miejscu � nic prostszego � i zabra� piecz��. Przekaza� woreczek. Nie przekazywa� woreczka. Odda� go�cia Armadzie, tym, kt�rych z pewno�ci� zdradzi�, chocia� jak i po co, tego kapitan nie umie rozwik�a�. Nurjhitt Sengka jest jednak zaintrygowany ca�� sytuacj� i tym odwa�nym intruzem. Nie �ywi do niego wrogo�ci. I nie umie powiedzie�, dla kogo ten cz�owiek pracuje, kto jest jego protektorem.</p><p>Kapitan Sengka nie chce ryzykowa� wojny z Armad�, a tym bardziej z Nowym Crobuzon. �W li�cie nie ma nic, co stwarza�oby dla nas zagro�enie� � my�li i nie mo�e si� doszuka� powod�w, aby nie wzi�� na siebie roli kuriera.</p><p>W najgorszym razie kapitan wypu�ci si� na obce wody, z dala od szlak�w handlowych Dreer Samher, a list nie zostanie uhonorowany. Czy to b�dzie katastrofa? Sengka zawinie do najbogatszego miasta �wiata, a jest nie tylko piratem, ale r�wnie� kupcem. Podr� nie jest ani �atwa, ani kr�tka, ale mo�e warto j� podj�� ze wzgl�du na sam� mo�liwo��, �e list, opatrzony piecz�ci� miasta, urz�dowo potwierdzony przez autora, zostanie uhonorowany.</p><p>Na stoj�co finalizuj� transakcj�. Tanner sygnetem piecz�tuje ten d�u�szy list. Nast�pnie wk�ada �a�cuszek Silasa Fenneca � �Kto to jest?�, znowu pojawia si� pytanie � do mi�kko wy�cie�anego pude�ka i zakrywa oboma listami, z�o�onymi na czworo. Zamyka pude�ko na kluczyk i zalewa woskiem kawa�ek szczeliny mi�dzy wieczkiem a reszt�. Odciska w wosku sygnet i oczom obu pan�w ukazuje si� miniaturowy, reliefowy herb miasta.</p><p>Tanner wsuwa pude�ko z powrotem do sk�rzanego woreczka, kt�ry Sengka bierze od niego i zamyka w morskim sejfie.</p><p>Przez chwil� mierz� si� wzrokiem.</p><p>��Nie b�d� rozwodzi� si� nad tym, co ci zrobi�, je�li si� oka�e, �e mnie oszuka�e� � m�wi Sengka.</p><p>Gro�ba jest bezsensowna: obaj wiedz�, �e ju� nigdy si� nie spotkaj�.</p><p>Tanner spuszcza g�ow�.</p><p>��Ona nie mo�e si� o tym dowiedzie�, kapitanie.</p><p>Boli go, �e musi to powiedzie�, i gor�czkowo przypomina sobie jaka jest tre�� listu, i dlatego spraw� trzeba by�o zachowa� w tajemnicy. Kieruje na kapitana Sengk� spojrzenie, kt�re niczego nie zdradza. Kapitan nie dr�czy go konspiracyjnymi mrugni�ciami czy u�miechami, a jedynie kiwa g�ow�.</p><empty-line/><p>��Jeste� pewien? � pyta Sengka.</p><p>Tanner Sack przytakuje. Rozgl�da si� nerwowo doko�a, na dziobie statku, z l�kiem nas�uchuj�c wymownych odg�os�w. Kapitan nie mo�e wyj�� ze zdumienia, �e Tanner nie chcia� przyj�� �adnego jedzenia wina ani pieni�dzy. Nieprzenikniona misja tego cz�owieka intryguje go.</p><p>��Dzi�kuj�, kapitanie � m�wi Tanner i �ciska kolczast� d�o� kaktusa.</p><p>Obserwuj�c Tannera, kt�ry skacze z relingu, kapitan Sengka pochyla si� do przodu z krzywym u�miechem, czuj�c dziwn� sympati� do tego zawzi�tego cz�owieka, kt�ry go odwiedzi�. Sengka stoi na pok�adzie jeszcze przez chwil�, patrz�c na zmarszczki, kt�re zostawi� po sobie Tanner. Kiedy poch�aniaj� je fale, podnosi wzrok, nie przejmuj�c si� buczeniem kobiet-moskit�w, kt�re tylko pokr��� wok� niego i odlec�, nie wyw�szywszy krwi.</p><p>My�li o tym, co powie swoim oficerom, o nowych rozkazach, kt�re wyda rano, po odlocie go�ci z Armady. �Ciekawe, jak zareaguj�� � zastanawia si�. �B�d� przera�eni? Zaintrygowani?�</p><empty-line/><p>Tanner Sack wytrwale p�ynie z powrotem ku rozdarciu klifu. My�li o czekaj�cej go ci�kiej wspinaczce po tej wij�cej si� zygzakiem �cie�ce, �wiczy odbicie si� od ska�y i wskoczenie do morza w sytuacji, gdyby nadlecia�y kobiety-moskity.</p><p>Jest nieszcz�liwy. Nie pomaga mu �wiadomo��, �e musia� to zrobi�.</p><p>Nagle ogarnia go pragnienie, �eby morze wywi�za�o si� z obietnicy danej w jego imieniu przez poet�w i malarzy: �eby wszystko zmy�o, pozwalaj�c Tannerowi zacz�� od nowa, �eby wszystko odnowi�o. Woda przep�ywa przez niego, jakby by� pusty w �rodku. Zamyka oczy i wyobra�a sobie, �e woda oczyszcza go od wewn�trz.</p><p>Pi�� Tannera jest zaci�ni�ta wok� brzydkiego sygnetu. Tanner pragnie, �eby jego wspomnienia zosta�y ze� wyp�ukane, ale siedz� w jego wn�trzu r�wnie trwale jak flaki.</p><p>Nagle zatrzymuje si� po�r�d morskiej toni, pi�tna�cie metr�w pod powierzchni�, zawisa jak skazaniec w czarnej wodzie. �To jest m�j dom� � m�wi sobie, ale nie przynosi mu to pociechy. Wzbiera w nim w�ciek�o��, nad kt�r� panuje, zaprawiona smutkiem i samotno�ci� My�li o Szeklu i Angevine, jak zwykle zreszt�.</p><p>Wyci�ga d�o� przed siebie, otwiera j� i ci�ki crobuzo�ski sygnet natychmiast znika.</p><p>Wok� jest czarno, jasno�� jego sk�ry to bardziej wspomnienie ni� widok. Mo�e sobie tylko wyobrazi�, �e sygnet wypada mu z r�ki. I leci na dno. D�ugo. Nareszcie nieruchomieje po�r�d kamiennej topografii lub zgubionych cz�ci maszyn. By� mo�e przypadkowo l�duje na jakiej� zielonej p�achcie wodorostu albo koralowym palcu � bezrozumne, niepotrzebne uromantycznienie.</p><p>A potem, a potem� �cierany nieustannym ruchem wody. Nie poch�oni�ty, jak pr�buje wyobrazi� sobie Tanner, nie stracony na zawsze. Rekonstytuowany. By pewnego dnia, wiele lat lub stuleci od dzisiaj, wyp�yn�� na powierzchni�, wyrzucony do g�ry przez pr�dy powsta�e podczas przep�ywania okr�t�w podwodnych. By� mo�e pomniejszony na skutek dzia�ania bezlitosnej wody. A nawet gdyby podgryzanie przez s�on� wod� doprowadzi�o do rozpuszczenia si� sygnetu, jego atomy wyp�yn� na �wiat�o dzienne i uzupe�ni� Pla�� Maszyn.</p><p>�Niech sobie gadaj� co chc� ale morze niczego nie zapomina, niczego nie wybacza� � my�li Tanner.</p><p>Powinien p�yn�� dalej i nied�ugo pop�ynie. Wr�ci i wespnie si� ociekaj�cy wod� do miasta ludzi-moskit�w. Trzepocz�c mackami jak miote�k� do odganiania much, przekradnie si� pod drzwi, kt�re otworzy mu Bellis. Wie, �e b�dzie czeka�a. Zadanie wykonane, a miasto � jego dawne miasto, jego pierwsze miasto � mo�e b�dzie bezpieczne. Na razie jednak Tanner nie jest w stanie si� poruszy�.</p><p>My�li o wszystkim, czego jeszcze nie widzia�. O wszystkim, co podobno jest w morzu. Statki-upiory, statki stopione, bazaltowe wyspy. R�wniny skamienia�ych fal, gdzie woda jest szara i zestalona, gdzie morze umar�o. Miejsca, gdzie woda wrze. Burze parowe. Blizna. My�li o sygnecie ukrytym na dnie po�r�d wodorost�w.</p><p>�Wszystko wci�� tam jest� � my�li.</p><p>W morzu pr�no szuka� zbawienia.</p></section><section><title><p><emphasis>Interludium VI. </emphasis>GDZIE INDZIEJ</p></title><p>Wieloryb�w ju� nie ma. Bez tych ogromnych, debilnych przewodnik�w zrobi�o si� trudniej.</p><p><emphasis>Czy zgubili�my trop, bracie?</emphasis></p><p><emphasis>Jest wiele mo�liwo�ci.</emphasis></p><p>Znowu s� tylko koterie ciemnych cia� nad dnem morskim. Sun� przez ciep�� jak krew wod�.</p><empty-line/><p>Saliny wok� nich niepokoj� si�. Wiele kilometr�w dalej, tysi�ce metr�w poni�ej fal, co� wstrz�sa skorup� �wiata.</p><p><emphasis>Mo�esz skosztowa�?</emphasis></p><p>Spo�r�d milion�w cz�stek mineralnych, kt�re unosz� si� w wodzie, niekt�re wyst�puj� niespotykanie licznie: poroz�upywany i zmielony krzemie�, kropelki ropy naftowej, a tak�e intensywny, nieziemski osad skalnego mleka.</p><p><emphasis>Co oni robi�?</emphasis></p><empty-line/><p>Co oni robi�?</p><p>Smak tutejszego morza co� przypomina. To jest �lina, kt�rej smak znaj� my�liwi. To jest plwocina �wiata. Sp�ywa � <emphasis>pami�taj� </emphasis>- z poszarpanych ust wyr�ni�tych przez platformy wiertnicze, kt�re zasysaj� to co znajd�; obok betonowych coko��w m�czy�ni w nieskutecznych sandrach ze sk�ry i szk�a rozgl�daj� si� wko�o i �atwo jest ich porwa�. Przes�ucha� i zabi�.</p><p><emphasis>P�ywaj�ce miasto wierci.</emphasis></p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Tutejsze pr�dy tworz� istny labirynt, pl�tanin� konkurencyjnych przep�yw�w, kt�re zbrylaj� nieczysto�ci w kr�te �a�cuchy, �lady smakowe kt�re nie maj� wi�kszego sensu, ma�e enklawy rozmaitych brud�w.</p><p>Trudno si� idzie ich tropem.</p><p>Wieloryby nie �yj�.</p><p>A co z innymi? Z delfinami � <emphasis>niepos�uszne </emphasis>- albo manatami � <emphasis>oci�a�e i za g�upie </emphasis>- albo�</p><p><emphasis>�adne si� nie nadaj�, jeste�my sami.</emphasis></p><p>Istniej� oczywi�cie inne stworzenia, kt�re mo�na wywo�a� z morskiej g��biny, ale nie s� tropicielami. Ich praca polega na czym� zupe�nie innym.</p><p>My�liwi zostali sami, ale wci�� mog� polowa�. Z niez�omn� � i nieprzystaj�c� do tego gor�cego, szybkiego miejsca � cierpliwo�ci� kontynuuj� poszukiwania, przeciskaj� si� mi�dzy �y�kami smaku, zanieczyszczenia i plotek, znajduj� drog� i pod��aj� ni�.</p><p>S� znacznie bli�ej celu ni� wcze�niej.</p><p>Ale ta ciep�a woda jest twarda, lepka, k�uj�ca i dezorientuj�ca. My�liwi kr���, �cigaj�c upiory �lad�w, k�amstw i z�udze�. Ju� prawie, prawie. Ale nie mog� znale�� tropu.</p></section><section><title><p>CZʌ� PI�TA. SZTORMY</p></title><section><title><p>Rozdzia� dwudziesty si�dmy</p></title><p>Portownik, 9 soluara 1780,</p><p>dziewi�ty markindi jastrz�biego dzioba</p><p>kwarta 6/317; �Tr�jz�b�</p><empty-line/><p>Znowu ze mn� rozmawia.</p><p>Uther Doul postanowi�, �e b�dziemy� Kim? Przyjaci�mi? Towarzyszami podr�y? Klubem dyskusyjnym?</p><p>Odk�d opu�cili�my wysp�, za�oga si� krz�ta, a reszta z nas siedzi w milczeniu, patrzy i czeka. Czuj� si� lekko ot�pia�a. Odk�d Tanner Sack wr�ci� zesz�ej nocy � mokry, z plamami soli i przera�ony chwilami sp�dzonymi na otwartej przestrzeni � nie mog� si� uspokoi�. Wierc� si� na krze�le i my�l� o tym drogocennym li�cie, o tym brzydkim cynowym �a�cuszku, bezcennym dowodzie, i czekaj�cej je d�ugiej podr�y. Tanner Sack powiedzia� mi, �e Sengka zgodzi� si� je przewie��. Droga jest d�uga, wyprawa ci�ka. Mam nadziej�, �e Sengka si� nie rozmy�li. Modl� si�, �eby przyn�ty Silasa okaza�y si� wystarczaj�ce.</p><p>Tanner Sack i ja unikamy si� wzrokiem. Mijamy si� w luksusowej gondoli �Tr�jz�bu� zesztywniali z poczucia winy. Uzgodnili�my, �e ja nie znam jego, a on mnie.</p><p>Godzinami obserwuj� Kr�acha Auma.</p><p>Poruszaj�ce zaj�cie.</p><p>On wr�cz trz�sie si� z fascynacji i przej�cia. Oczy ma rozci�gni�te wszerz, a pomarszczony g�bozwieracz powi�ksza si� i kurczy z ka�dym oddechem. Przemieszcza si� � nie ca�kiem biega, ale je�li to jest ch�d, to gor�czkowy i ma�o dystyngowany � od okna do okna, obserwuje silniki aerostatu, chodzi do kabiny kontrolnej pilota na przedzie, do klopik�w, do kajut mieszkalnych i do wielkiej katedry samego balonu, wype�nionej komorami gazowymi.</p><p>Aum nie potrafi porozumie� si� z nikim opr�cz mnie, dlatego s�dzi�am, �e b�dzie pragn�� korzysta� z moich us�ug t�umaczki, a i nie, nie mam nic do roboty. Wy��cznie siedz� i patrz�, jak chodzi w t� i we w t� niby dziecko.</p><p>Sp�dzi� na tej skale ca�e swoje dotychczasowe �ycie. Upaja si� tym, co go teraz otacza.</p><empty-line/><p>Przyszed� do mnie Doul. Tak jak za pierwszym razem usiad� naprzeciwko ze splecionymi ramionami i pozbawionymi emocji oczami. I odezwa� si� tym przepi�knym g�osem.</p><p>Sparali�owa� mnie strach � tak jakby widzia�, co zrobi�am do sp�ki z Tannerem Sackiem � ale potrafi�am patrze� na niego z min� wyra�aj�c� spok�j, kt�rego si� po mnie spodziewa�.</p><p>Nadal jestem przekonana, �e Doul i ja rozumiemy si�. Przekonanie to le�y u pod�o�a wi�zi, kt�r� odczuwam, i wykorzystuj� je. Doul widzi � jestem tego pewna � �e staram si� zapanowa� nad strachem, jaki budzi we mnie jego osoba, i szanuje mnie za to, �e nie ulegam nerwowo�ci, jak� powinna we mnie wzbudza� styczno�� z legendarnym dow�dc��</p><p>Nerwowo�� budzi we mnie co innego: �e Doul odkryje, i� jestem zdrajc�. To jednak w og�le nie przychodzi mu do g�owy.</p><p>Przez d�ugi czas bez s�owa obserwowali�my Auma. W ko�cu Doul si� odezwa�. To zawsze on przerywa milczenie.</p><p>��Teraz, kiedy go mamy � powiedzia� � nie widz�, co mog�oby nam uniemo�liwi� przywo�anie. Dzieje Armady wkr�tce wkrocz� w now� epok�.</p><p>��Co z okr�gami, kt�re nie s� zadowolone z tego pomys�u? � spyta�am.</p><p>��To prawda, �e niekt�rzy maj� obawy, ale prosz� pomy�le� co przyniesie ze sob� przywo�anie. Obecnie miasto porusza si� ��wim tempem. Kiedy zaprz�gniemy do naszych cel�w awanka, b�dziemy w stanie osi�gn�� wszystko. Przemierzymy ca�y �wiat w niewielkim u�amku czasu, kt�ry teraz jest nam do tego potrzebny. Mogliby�my uda� si� w miejsca w tej chwili dla nas niedost�pne � doko�czy� zni�onym g�osem.</p><p>Znowu to samo: sugestia jakiego� nieujawnionego motywu. Silas i ja poznali�my tylko po�ow� tej historii. Projekt ten nie ogranicza si� tylko do wywabienia awanka. Nabrawszy przekonania, �e pozna�am tajemnice Armady, �le si� czuj� z t� niespodziewan� niewiedz�. Bardzo �le.</p><p>��Mo�e do krainy umar�ych? � spyta�am powoli. � Do �wiata cieni i z powrotem?</p><p>Powiedzia�am to niby od niechcenia, jakbym przytacza�a kr���ce na jego temat pog�oski. Chcia�am go sprowokowa�, �eby mi zaprzeczy�. Chcia�am pozna� prawd� o projekcie, chcia�am pozna� prawd� o Doulu.</p><p>I wtedy Doul mnie zaskoczy�. Chyba spodziewa�am si� jakiej� omownej sugestii, jakiej� mglistej wskaz�wki co do jego pochodzenia. Otrzyma�am znacznie wi�cej.</p><p>Przypuszczam, �e jest to element jego w�asnego projektu, polegaj�cego na wytworzeniu mi�dzy nami jakiej� wi�zi � jakiej, tego na razie nie wiem � ale niezale�nie od pobudek, kt�re nim kierowa�y, da� mi znacznie wi�cej.</p><empty-line/><p>��To jest �a�cuch szept�w � odpar�. Pochyli� si� i m�wi� cicho, dla zagwarantowania poufnego charakteru naszej rozmowy. � Kiedy pani s�yszy, �e pochodz� z krainy umar�ych, znajduje si� pani na ko�cu �a�cucha szept�w. Ka�de ogniwo jest wadliwie po��czone z poprzednim i umykaj� kolejne porcje sensu. � Je�li niedok�adnie tak brzmia�y jego s�owa, to bardzo podobnie. W ten spos�b m�wi, monologami, kt�re sprawiaj� wra�enie wcze�niej przygotowanych. Moje milczenie nie by�o niech�tne. To by�o milczenie publiczno�ci. � Na moim ko�cu �a�cucha jest prawda � ci�gn��. Nagle sta�a si� rzecz szokuj�ca: chwyci� mnie za r�k� i po�o�y� dwa moje palce na powolnym t�tnie w nadgarstku. � Urodzi�em si� za pani �ycia. Ponad trzy milenia po Rebelii� Nadal przypisuj� mi ten kataklizm? Ze �wiata umar�ych nie ma powrotu.</p><p>�Pum, pum, pum�. Puls t�tni� oci�ale jak u jakiej� zimnokrwistej jaszczurki.</p><p>�Wiem, �e to s� bajeczki dla dzieci� � pomy�la�am. �Wiem, �e nie jeste� powr�conym. A ty wiesz, �e ja wiem. Czy chodzi ci o to, �ebym ci� dotyka�a?�</p><p>��Nie jestem z krainy umar�ych, tylko z kraju, w kt�rym umarli si� rodz� � podj��. � Urodzi�em si� i wychowa�em w Cromlech. � Z trudem st�umi�am w sobie okrzyk. Jestem przekonana, �e oczy wysz�y mi z orbit. Gdyby spyta� mnie o to przed sze�cioma miesi�cami, nie by�abym pewna, czy Cromlech w og�le istnieje. Zna�am je tylko jako na po�y wyimaginowany kraj fabryk zombi i zmar�ych arystokrat�w. Kraj, w kt�rym upiory s� g�odne. A� tu nagle Silas mi m�wi, �e tam by�, �e tam mieszka�� i ja mu wierz�. Jego opisy nie przewy�szaj� jednak precyzj� marze� sennych. S� to tylko mg�awicowe, ascetyczne wizje. A teraz znam drug� osob�, kt�rej kraj ten nie jest obcy? I tym razem nie podr�nika, lecz tubylca? Zda�am sobie spraw�, �e mocno naciskam arteri� Doula. Delikatnie wyswobodzi� r�k� z moich palc�w. � Pogl�d, �e Cromlech zamieszkuj� sami thanati, to nieporozumienie � powiedzia�. � S� tam te� �ywi. � S�ucham go teraz z wyt�eniem, usi�uj�c wyczu� akcent. � Stanowimy mniejszo��, to fakt. Wielu z tych, kt�rzy rodz� si� ka�dego roku, hoduje si� na farmach, trzyma w klatkach, a� okrzepn� na tyle, �eby mo�na ich by�o zgasi� i przerobi� na zombi. Innych wychowuje arystokracja, a kiedy osi�gn� odpowiedni wiek, zabija si� ich i wita w spo�ecze�stwie umar�ych. Ale� � Urwa�, popadaj�c na chwil� w zamy�lenie. � Ale jest te� �ywkowo. Getto. Tam mieszkaj� autentyczni �ywi. Moja matka by�a zamo�na. Mieszkali�my w lepszej cz�ci dzielnicy. Niekt�re zawody mog� wykonywa� tylko �ywi. Niekt�re prace fizyczne s� zbyt niebezpieczne, aby powierzy� je zombi. O�ywianie trup�w jest kosztowne, ale zawsze mo�na wyhodowa� wi�cej �ywych. � Doul m�wi� rzeczowym tonem. � Dla nielicznych szcz�ciarzy, dla �mietanki: �ywomo�ci�w, szlachty �ywych, s� obj�te tabu prace, kt�rych thanati nie tykaj�, a �ywym zapewniaj� przyzwoite utrzymanie.</p><p>Moja matka na tyle si� wzbogaci�a, �e sta� j� by�o na oddanie si� do zabalsamowania i o�ywienia przez nekrochirurga. Mimo, �e nie by�a wysokokastowa, zosta�a thanati. Wszyscy wiedzieli, w kt�rym momencie �ywomo�� Doul zamieni�a si� w martwomo�� Doul. Ale mnie przy tym nie by�o. Wyjecha�em.</p><empty-line/><p>Nie wiem, dlaczego mi to wszystko powiedzia�.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>��Dorasta�em po�r�d zmar�ych. To nieprawda, �e nic nie m�wi�, ale wielu rzeczywi�cie milczy, a �aden nie jest zbyt g�o�ny. W czasach mojego dzieci�stwa biegali�my, ch�opcy i dziewczynki z �ywicowa, ulicami obok bezrozumnych zombi, nielicznych zdesperowanych wampir�w i w�a�ciwych thanati, nieboszczyk�w z zaszytymi ustami, w pi�knych strojach i ze sk�r�, kt�ra wygl�da�a na spreparowan�. Najbardziej zapad�a mi w pami�� cisza. Nie traktowano mnie �le. Moja matka cieszy�a si� szacunkiem, a ja by�em grzecznym ch�opcem. Najwi�ksz� przykro�ci�, jaka mog�a nas spotka�, by�o swoi�cie wsp�czuj�ce szyderstwo. Styka�em si� ze �rodowiskami przest�pc�w i heretyk�w, ale powierzchownie i niezbyt d�ugo. Istniej� dwie dziedziny, w kt�rych �ywi s� sprawniejsi od thanati: pierwsza z nich to ha�as, a druga to szybko��. Na ha�asie mi nie zale�a�o, ale na szybko�ci tak.</p><p>��Gdzie nauczy� si� pan walczy�? � spyta�am, kiedy by�o ju� oczywiste, �e nie przerwa�, tylko umilk�.</p><p>��Opu�ci�em Cromlech jako dziecko � odrzek�. � Nawet sobie nie u�wiadamiaj�c, �e to robi�. Zakrad�em si� do kolejki z�batej.</p><p>Wi�cej nie chcia� mi powiedzie�. Od ucieczki do przybycia na Armad� musia�o up�yn�� co najmniej dziesi�� lat. Nie chcia� m�wi� o tym okresie, ale z ca�� pewno�ci� to wtedy naby� swoje niezg��bione umiej�tno�ci.</p><p>Chwile milczenia by�y coraz d�u�sze i widzia�am, �e Doul traci ch�� do rozmowy. Nie chcia�am tego. Po tygodniach �ycia w odosobnieniu potrzebowa�am, �eby m�wi�. Pr�bowa�am rozrusza� go jakim� �artem. Musia�o to zabrzmie� filuternie i frywolnie.</p><p>��Ale po opuszczeniu Cromlech walczy�e� z Imperium Widmowc�w i zdoby�e�� jak oni to nazywaj�?� Ostrze Mo�no�ci?</p><p>Pokaza�am na jego ceramiczny miecz.</p><p>Przez moment jego twarz nie wyra�a�a �adnej reakcji, a potem rozja�ni� j� pi�kny u�miech. Doul wygl�da jak ch�opiec, kiedy si� u�miecha.</p><p>��To jest kolejny �a�cuch znaczenia � powiedzia� � kt�re w po�owie si� zatraci�o. Imperium Widmowc�w ju� nie istnieje, ale jego relikty s� rozsiane po ca�ym Bas-Lag. To prawda, �e m�j miecz jest artefaktem Imperium Widmowc�w.</p><p>�Co on sugeruje?� � pomy�la�am. �M�wi, �e miecz powsta� przy u�yciu technik z Imperium Widmowc�w, czy �e jest oparty wzorach z Imperium Widmowc�w�. Pozna�am jednak po jego minie, �e sens jego wypowiedzi jest dos�owny.</p><p>Chyba wygl�da�am na zaszokowan�. Doul skin�� zdawkowo g�ow�.</p><p>��M�j miecz ma ponad trzy tysi�ce lat � oznajmi�.</p><p>To niemo�liwe. Widzia�am go: prosty, troch� zu�yty i zszarza�y wyr�b ceramiczny. Zdziwi�abym si�, gdyby mia� wi�cej ni� pi��dziesi�t lat. � A nazwa� � Znowu uraczy� mnie tym swoim u�miechem. � Kolejne nieporozumienie. Znalaz�em ten miecz po bardzo d�ugich poszukiwaniach i opanowaniu martwej nauki. Ludzie nazywaj� go Ostrzem Mo�no�ci. To jest przer�bka jego prawdziwej nazwy. Swego czasu istnia�o wiele takich mieczy. S�dz�, �e teraz zosta� ju� tylko ten. Nazywa si� Miecz Mo�liwo�ci.</p><empty-line/><p>Ju� podczas podr�y powrotnej naukowcy snuli plany. Doceniali ogrom tego, co pozosta�o im do zrobienia. Czeka�a ich jeszcze ci�sza praca.</p><p>�Tr�jz�b� nie wraca� t� sam� tras�: Armada przemie�ci�a si� i dzi�ki tym tajemnym metodom, kt�rych Bellis nie rozumia�a, lecieli wprost ku niej.</p><p>Sterowiec nabiera� tempa, poniewierany przez szare chmury i pociski deszczu. Przez okna kajuty patrzy�a na wzburzone morze i ciemne powietrze na skraju nieba.</p><p>Zbli�a� si� sztorm.</p><empty-line/><p>Zdo�ali uciec przez niepogod�. Sztorm by� gwa�towny, ale nie porusza� si� szybko. Rozrywa� si� na kawa�ki od �rodka. �Tr�jz�b� lecia� na jego obrze�ach, bombardowany przez peryferia deszczu, �cigaj�c si� z cieniem burzy.</p><p>Zobaczywszy bry�� Armady, kt�ra prze�ama�a horyzont i rozprzestrzenia�a si� na falach, Bellis wpad�a w zadum� nad wielko�ci� miasta. Wygl�da�a jak co� rozlanego, jak plama zepsutych i wyremontowanych �odzi, chaotyczna i bezkszta�tna, o przypadkowych i niezmiennych konturach. Holowniki i parowce, kt�re ci�gn�y j� po morzu, wyprz�gni�to i teraz trudni�y si� przewozem towar�w. Bellis pomy�la�a o zu�ywanych przez nie ogromnych ilo�ciach paliwa. Nic dziwnego, �e statki pirackie Armady by�y �ar�oczne. Na widok miasta poczu�a wielk� fal� uczucia, kt�rego zupe�nie nie umia�a zidentyfikowa�.</p><p id="spr084_360">Na skraju Armady zobaczy�a �Terpsychori�. Dostrzeg�a te� za wik�ane kontury platformy �Sorgo�, kt�rej wie�a bucha�a p�omieniami, a wyziewy zakrzywia�y powietrze. Wok� jej n�g krz�tali si� ludzie. Znowu wierci�a, wysysaj�c rop� naftow� i skalne mleko z �y�, kt�rych od stuleci p�yn�y pod ci�nieniem. Armada dotar�a do uskoku. �Sorgo� magazynowa�o paliwo na planowan� gigantyczn� taumaturgi�.</p><empty-line/><p>Przelecieli nad p�nocno-wschodni� cz�ci� Niszczukow�d, ostro�nie lawiruj�c mi�dzy masztami. W dole frun�o ich tropem stadko ciekawskich: aerotaks�wki oraz indywidualni baloniarze, dziwaczne i ko�lawe statki powietrzne.</p><p>�Tr�jz�b� zaparkowa� nad �Wielkim Wschodnim�, na tej samej wysoko�ci co kaleka �Arogancja�. Bellis widzia�a, �e ludzie patrz� z okolicznych statk�w i ma�ych pojazd�w powietrznych, ale �Wielki Wschodni� ota�mowano. Na jego pok�adzie nie by�o prawie nikogo. Czeka� na nich niewielki oddzia� gwardzist�w, z uradowanym Kochankiem na czele.</p><p>Bellis zobaczy�a na jego twarzy nowe naci�cie, goj�cy si� strup. Wychodzi�o od lewego k�cika ust i opada�o kr�tym szlakiem przez podbr�dek. By�o to lustrzane odbicie rany, kt�r� � jak s�ysza�a Bellis � zada�a sobie Kochanka.</p><p>Kiedy Kochankowie si� zobaczyli, nast�pi�a d�uga chwila ciszy, a potem pokonali dziel�cy ich dystans i wzi�li si� w obj�cia. Chwytali si� i szarpali. Nami�tne dotyki trwa�y co najmniej minut�. Nie przypomina�y pieszczot: Kochankowie sprawiali wra�enie, jakby walczyli ze sob� w zwolnionym tempie. Widok ten niepomiernie poruszy� Bellis.</p><p>Wreszcie wypl�tali si� z u�cisku. Bellis sta�a dostatecznie blisko, aby us�ysze�, jak sycz� do siebie. Kochanka uderza�a i drapa�a swego m�czyzn� w szyj� i twarz, coraz mocniej i mocniej. Kiedy dotkn�a jego nowego naci�cia, jej d�onie nagle sta�y si� tak delikatne, jakby mia�a do czynienia z niemowl�ciem.</p><p>��Tak jak si� um�wili�my � szepn�a Kochanka, dotykaj�c swojej rany � i w uzgodnionym momencie. Czu�e� mnie? Czu�e�? Przysi�gam, �e ja ci� czu�am, ka�dy centymetr, ka�d� kropl� krwi.</p><empty-line/><p>Na �cianach sali w boazerii wisia�y stare portrety olejne in�ynier�w i polityk�w, kt�rych Bellis nie rozpoznawa�a. Crobuzo�czyk�w anonimowo obrastaj�cych ple�ni� w trzewiach skradzionego statku. Wok� sto�u w kszta�cie podkowy zasiada� senat Armady. Przed oblicze dostojnej izby wezwano Tintinnabuluma, szef�w ekip in�ynieryjnych i naukowych z �Tr�jz�bu� oraz Kr�acha Auma. Obok oszo�omionego anopheliusa siedzia�a Bellis.</p><p>Senat Armady nie zebra� si� od o�miu lat, ale w�adcy okr�g�w czekali na powr�t �Tr�jz�bu�, aby podda� ten prze�omowy w dziejach Armady plan pod g�osowanie. Chcieli stworzy� pozory, �e wszystko odbywa si� zgodnie z procedurami.</p><p>Ka�dy okr�g mia� jeden g�os w senacie. Niekt�re okr�gi reprezentowa�a jedna osoba, niekt�re grupka os�b. Bellis powoli powiod�a wzrokiem wok� sto�u. W�adc�w okr�g�w nietrudno by�o rozpozna�.</p><p>Braginod, kr�lowa Czas�w z rasy ludzi-kaktus�w, w towarzystwie swoich doradc�w.</p><p>Ksi��kowice reprezentowa� triumwirat kheprich, kt�rzy nachylali si� ku sobie i konwersowali za pomoc� ruch�w cia�a i emisji chymicznych, co ich s�u��cy, cz�owiek, przek�ada� na j�zyk ludzi. Ich nazwiska ma�o kto zna�, byli bowiem tylko figurantami, za kt�rymi sta�a trz�s�ca okr�giem klika o zmiennym sk�adzie.</p><p>Blisko ko�ca sto�u siedzia� cz�owiek odziany w mnisze szaty: wys�annik Cieplarni. Obok siebie mia� niechlujnego cz�owieka w wieku oko�o sze��dziesi�ciu lat. Bellis rozpoznawa�a go z plakat�w: by� to kr�l kupiec Friedrich z okr�gu Tobietw�j. S�siadowa� z nim m�czyzna o szarej i pokrytej bliznami twarzy: genera� Alozowic.</p><p>Zdecydowanie najliczniejsza by�a delegacja Bud. W obradach senatu bra�a udzia� znaczna cz�� Rady Demokratycznej � m�czy�ni i kobiety r�nych ras, siedz�cy w ciasnym kr�gu przylegaj�cym do g��wnego sto�u niby k�ko z�bate w przek�adni. Ci�gle szeptali co� mi�dzy sob� i patrzyli na przedstawicieli Niszczukow�d z widoczna wrogo�ci�.</p><p>A po prawej stronie sto�u: Kochankowie. Nie zabierali g�osu, tylko obserwowali. Siedzieli obok siebie w milczeniu, z bli�niaczymi �ladami przemocy na twarzach.</p><p>Naprzeciwko nich siad� blady m�czyzna, w prostym, ciemnym stroju kt�ry spogl�da� na Kochank�w znacznie mniej czytelnym znacznie inteligentniejszym wzrokiem ni� rajcy z Bud. Bellis nigdy wcze�niej go nie widzia�a. Nos mia� szeroki, a usta pe�ne. Jedynym elementem odbiegaj�cym od jego wyg�adzonego wizerunku by�y kr�cone w�osy. Ciemne, lecz przejrzyste oczy by�y niezwyk�e, hipnotyzuj�ce.</p><p>Bellis z dr�eniem zda�a sobie spraw�, �e jest to przyw�dca Pragnieniowic, najwi�kszy rywal Kochank�w. To z jego powodu posiedzenie odbywa�o si� po zachodzie s�o�ca. Naprzeciwko Kochank�w siedzia� wampir � Brucolac.</p><empty-line/><p>Wszyscy wiedzieli, �e posiedzenie jest formalno�ci� i �e jego uczestnicy nie dadz� si� przekona� do zmiany dawno przyj�tego stanowiska. Spory i dyskusje by�y sztuczne, a ciche sojusze i antagonizmy widoczne go�ym okiem. Bellis wyra�a�a swoj� opini� w kwestiach j�zykowych, kiedy zosta�a o to poproszona.</p><p>Za projektem Kochank�w opowiada�o si� pi�� okr�g�w. Ksi��kowice sprawia�y wra�enie autentycznie zachwyconych planem Niszczukow�d. Czasy i Alozowice by�y op�acane przez Niszczukowody i stosowa�y si� do polece� jego w�odarzy. Friedrich z okr�gu Tobietw�j bezwstydnie sprzeda� sw�j g�os Kochankom, wiedz�c, �e potrafi� przebi� finansowo ofert� ka�dej innej dzielnicy.</p><p>Kochankom sprzeciwia�y si� tylko wsp�pracuj�ce ze sob� dzielnice Cieplarnia i Budy oraz dzia�aj�cy w pojedynk� Brucolac z Pragnieniowic. A zatem pi�� do trzech. Mo�na by�o przyst�pi� do natychmiastowej realizacji planu.</p><p>��Nie zostali�my poinformowani � powiedzia�a Vordakine z Rady Bud, kobieta srogiego oblicza, kt�ra strofowa�a Kochank�w za ich nieuczciwo��. Rozpaczliwie pr�bowa�a przeci�gn�� na swoj� stron� Friedricha albo kheprich z Ksi��kowic. � Nie powiadomiono nas o zamiarach Niszczukow�d, kiedy jego piraci powr�cili, holuj�c crobuzo�sk� platform� wiertnicz� �Sorgo�. Mowa by�a wtedy o wzro�cie produkcji energii elyktrycznej i mocy, o taniej ropie naftowej.</p><p>O skalnym mleku nie us�yszeli�my ani s�owa. A teraz si� okazuje, �e tania energia zosta�a z g�ry przeznaczona na projekt z awankiem. Czy mo�na przewidzie�, co zamierzaj� zrobi�, kiedy awank b�dzie ju� schwytany?</p><p>Brucolac o�ywi� si� po raz pierwszy. Patrzy� w stron� przedstawicieli Niszczukow�d, a konkretnie � jak uzmys�owi�a sobie Bellis � na Doula.</p><p>��Tu tkwi sedno sprawy � powiedzia� nieoczekiwanie. G�os mia� chrapliwy, jakby na si�� wydarty z gard�a. � To jest zasadnicza kwestia. � Jego d�ugi, rozwidlony j�zyk zatrzepota�. Bellis wytrzeszczy�a oczy ze zdumienia. � Jakie s� zamiary? Co mo�na zrobi�, maj�c awanka? Dok�d mo�na pop�yn��?</p><p>Kupiecki kr�l Friedrich zmieni� pozycj� na krze�le i splun��. Vordakine przypomnia�a mu o zobowi�zaniach i starych d�ugach wdzi�czno�ci, o kt�rych Bellis nic nie wiedzia�a. Odwr�ci� wzrok. Vordakine nie zdo�a�a nak�oni� go do zmiany stanowiska. Friedrich spojrza� na Kochank�w, a oni u�miechn�li si� do niego i jednocze�nie skin�li g�owami.</p><p>�Kupimy tw�j g�os � m�wi� ten gest � a je�li Budy i Cieplarnia czy ktokolwiek inny przyst�pi do licytacji, przep�acimy ich. Podaj swoj� cen�.</p><p>Przeciwnicy przywo�ania awanka wygl�dali na starych i zm�czonych.</p><p>Platforma, ksi��ka, Kr�ach Aum � Bellis uzmys�owi�a sobie, �e od plan�w Kochank�w od pocz�tku nie by�o odwrotu.</p><p>Wiele kilometr�w za oknami, po�r�d ciemno�ci nocy, nadal wida� by�o burz�, raz po raz rozkwitaj�c� na kr�tko b�yskawicami. Otoczona przedstawicielami stronnictw, kt�re dopiero teraz zaczyna�a rozumie�, t�umacz�c dla cz�onka rasy, kt�r� mia�a za dawno wymar��, Bellis czu�a si� ponuro i samotnie.</p><p>Wysz�a z sali jako jedna z ostatnich. Przy drzwiach podnios�a wzrok na Uthera Doula, kt�ry zastawia� jej drog�, ale zorientowa�a si�, �e jej wsp�towarzysz z wyprawy na wysp� ludzi-moskit�w nie patrzy na ni�. Z oczami i ustami nieruchomymi jak szk�o by� sczepiony wzrokiem z Brucolakiem.</p><p>Kochankowie ju� poszli. Wszyscy inni przedstawiciele okr�g�w te�. Zosta� tylko Uther Doul i wampir, a pomi�dzy nimi sta�a Bellis.</p><p>Marzy�a o tym, �eby ju� wreszcie wyj��, ale Doul sta� w takiej pozycji � jakby szykowa� si� do walki. Nie by�o miejsca na przeci�ni�cie si� bok niego, a ba�a si� odezwa�. Brucolac sta� z rozwichrzon� czupryn� i rozchylonymi ustami, upiorny w�owy j�zyk trzepota� w powietrzu.</p><p>Bellis tkwi�a w pu�apce. Dwaj m�czy�ni nie zwracali na ni� najmniejszej uwagi.</p><p>��Nadal zadowolony, Uther? � spyta� Brucolac. Jego g�os nigdy nie przekracza� nat�enia nieprzyjemnego szeptu. Uther Doul nic nie odpowiedzia�. Brucolac parskn�� udawanym �miechem. � Nie s�d�, �e to ju� koniec. Obaj wiedzieli�my, czym sko�czy si� ta maskarada. Decyzje zapadaj� gdzie indziej.</p><p>��Martwomo�ciu Brucolacu � odrzek� Doul. � Twoje zastrze�enia do tego projektu zosta�y odnotowane. Odnotowane i odrzucone. A teraz przepraszam ci�, ale musz� odprowadzi� Kr�acha Auma i jego t�umaczk� do ich kwatery.</p><p>Wci�� nie zdejmowa� jednak wzroku z bladej twarzy wampira.</p><p>��Nie wiem, czy zauwa�y�e�, Uther � powiedzia� Brucolac uprzejmym tonem � ale ci ubijacze piany nareszcie zorientowali si�, �e co� jest nie w porz�dku. � Powoli podszed� do swojego oponenta. Bellis zamar�a. Bardzo chcia�a wyj�� z sali. Przez lata owija�a si� warstwami skupienia i ch�odnej samokontroli. Niewiele mia�a w sobie uczu�, nad kt�rymi nie potrafi�a zapanowa�. Przerazi�a si�, kiedy sobie uzmys�owi�a, �e Brucolac budzi w niej trwog�. Jakby jego g�os by� idealnie zsynchronizowany w fazie z jej strachem. W sali senackiej panowa� p�mrok, lampy gazowe pogaszono, pali�o si� teraz tylko kilka dogorywaj�cych �wiec. Bellis widzia�a jedynie wysok� posta� Brucolaca, poruszaj�c� si� ze swobod� tancerza. Ze swobod� Uthera Doula, kt�ry wci�� milcza�. I ani drgn��. � S�ysza�e�, jak Vordakine spyta�a, co b�dzie dalej. M�wi�em ci, �e jest z nich najlepsza. Nareszcie zaczynaj� si� zastanawia�, o co w tym wszystkim chodzi � szepn�� Brucolac. � Kiedy im powiecie, Uther? Kiedy us�ysz�, jaki jest plan? Naprawd� s�dzisz � ci�gn�� z nag�� agresj� w g�osie � �e m�g�by� stawi� mi czo�o? S�dzisz, �e m�g�by� mnie pokona�? My�lisz, �e wasz projekt mo�na realizowa� bez mojej zgody? Czy ty wiesz, kim ja jestem?</p><p>Potem zacz�� m�wi� kaszlni�ciami wypowiadanymi na wdechu, jakby j�zyk, kt�rym si� pos�ugiwa�, nie chcia� wypuszcza� na zewn�trz �adnych d�wi�k�w.</p><p>Mowa Cromlech.</p><p>Tre�� tej tyrady sprawi�a, �e Uther Doul szerzej otworzy� oczy. A potem i on podszed� kilka krok�w do przodu.</p><p>��O tak, Brucolacu. � G�os Doula by� twardy i kanciasty jak krzemie�. Uther patrzy� na wampira nad g�ow� Bellis, tak jakby w og�le jej tam nie by�o. � Doskonale wiem, kim jeste�. Lepiej ni� ktokolwiek. � Stali bez ruchu kilka krok�w od siebie, a Bellis mi�dzy nimi, jak przerywaj�cy walk� s�dzia. � Tytu�uj� ci� szlacheckim tytu�em martwomo�cia � sykn�� Doul � ale taki sam z ciebie szlachcic jak ze mnie. Jeste� nieumar�y, nie thanati. Zapominasz si�, Brucolacu. Zapominasz, �e jest inny kraj, w kt�rym tacy jak ty mog� �y� bez kamuflowania si�. W kt�rym chroni� si� wasi uchod�cy. Zapominasz, �e tam, gdzie martwi rz�dz� i opiekuj� si� �ywymi, nie ma powod�w ba� si� ciebie. Zapominasz, �e w Cromlech s� wampiry. � Wycelowa� w niego palcem. � Mieszkaj� za gettem �ywych. W chlewikach. W slumsach. � U�miechn�� si�. � Co wiecz�r po zachodzie s�o�ca mog� bezpiecznie wype�zn�� ze swoich nor i p�j�� do miasta. Odziane w szmaty patyki, podpieraj�ce si� o �ciany. Wyczerpani i zdychaj�cy z g�odu, �ebracy � szydzi� mi�kkim g�osem. � �ebrz� u �ywych o lito��. I od czasu do czasu jeden z nas si� zgodzi, wiedziony lito�ci� i pogard�, a tak�e pod wp�ywem moralnego szanta�u naszej sentymentalnej filantropii, staj�c w podcieniach budynku i podsuwaj�c nadgarstki. Tacy jak ty wgryzaj� si� w nie, oszalali z g�odu i mizdrz�cy si� z wdzi�czno�ci, �apczywie wypijaj� kilka �yk�w, a� wreszcie uznamy, �e ju� starczy i zabieramy d�onie, a wy p�aczecie i b�agacie o jeszcze, czasem rzygacie, bo od tak dawna jeste�cie na g�odzie, �e wasz �o��dek nie daje sobie rady z narkotykiem, i zostawiamy was le��cych w b�ocie, wprawionych w narkotyczny b�ogostan. W Cromlech doskonale wiemy, kim s� tacy jak ty, Brucolacu. � Znowu si� u�miechn�� � Narkomanami, kt�rych jedni z nas toleruj�, drudzy nienawidz�, a wszyscy, �ywi i umarli, lituj� si� nad wami. Dlatego nie pr�buj mnie zastraszy�. Bo jak powiadam, Brucolacu, doskonale wiem, kim jeste�.</p><p>Nie pad�y ju� �adne inne s�owa. Dwaj m�czy�ni stali bez ruchu naprzeciwko siebie. Porusza� si� tylko j�zyk Brucolaca, kosztuj�c powietrze.</p><p>A potem Brucolac znik�.</p><p>Bellis mrugn�a i spojrza�a na przemieszczone powietrze wok� siebie, gdzie wirowanie i leniwy przep�yw drobin kurzu znaczy�y szlak nag�ego przemkni�cia Brucolaca. Chwyci�a si� za g�ow�. �Co on ze zrobi�?� � pomy�la�a. �Na czym to polega? Hipnoza? Bogowie kochani, jest szybszy od Doula��</p><p>Kiedy jej t�tno spowolni�o, a oddech prawie wr�ci� do normy, oci�ale zda�a sobie spraw�, �e Uther Doul patrzy na ni�.</p><p>��Niech pani idzie ze mn� � powiedzia� bezbarwnym tonem, jakby nic si� nie sta�o, jakby nie by�a �wiadkiem �adnych niecodziennych zdarze�. � Musi pani pom�c Kr�achowi Aumowi.</p><p>Wychodz�c z sali i usi�uj�c si� nie potkn��, co przy jej rozdygotaniu nie by�o �atwe, Bellis my�la�a o s�owach Brucolaca.</p><p>�Dok�d p�yniemy?� � zastanawia�a si�, pod��aj�c za Utherem Doulem. �Jaki jest plan?�</p></section><section><title><p>Rozdzia� dwudziesty �smy</p></title><p>Po d�ugich wahaniach sztorm przyst�pi� do natarcia.</p><p>Skr�cone w ciasn� spiral� masy powietrza rozwin�y si�. Noc by�a gor�ca. Wiatr uderzy� w Armad�. Olinowanie i omasztowanie napina�o si� i t�uk�o w boki statk�w i budynk�w. Na �wiecie grzmia�o i b�yska�o.</p><p>By�a to pierwsza powa�na burza, z kt�r� miasto musia�o si� zmierzy� od d�u�szego czasu, ale mieszka�cy zareagowali z wy�wiczon� fachowo�ci�. Statki powietrzne szybko �ci�gni�to na d�, aby przeczeka�y niepogod� w hangarach i pod brezentami. �Tr�jz�b� � zacumowany do �Wielkiego Wschodniego� i za du�y, �eby go przykry� � chwia� si� i ko�ysa� w podmuchach powietrza, a jego ogromny cie� przetacza� si� po statkach i domach.</p><p>Na terenie ca�ego miasta pomosty i liny odpinano z jednego ko�ca, aby morze ich nie rozerwa�o nag�ym szarpni�ciem. Podczas sztormu poruszanie si� po Armadzie by�o niemo�liwe.</p><p>Wt�oczone w kana�y mi�dzy statkami wody Armady burzy�y si� i miota�y gwa�townie, cho� nie by�y w stanie utworzy� fal. Tego rodzaju ograniczeniom nie podlega�o morze, kt�re �omota�o o zewn�trzne statki. �odzie, kt�re sk�ada�y si� na wej�cia do port�w Basilio i Je�owca, �ci�gni�to razem, aby zamkn�y i os�oni�y stoj�ce w nich statki pirackie i kupieckie, armadyjskie i obce. Flota statk�w bojowych, holowniczych i pirackich, kt�ra w chwili erupcji sztormu by�a na morzu odsun�a si� dalej, �eby burza nie rzuci�a nimi o �ciany macierzystego portu.</p><p>Tylko ci, kt�rzy patrolowali miasto od do�u � batyskafy, ludzie-ryby, morskie wyrmeny i delfin Bastard John � zbytnio si� nie przejmowali. Przeczekiwali sztorm pod powierzchni�.</p><p>Wyjrzawszy przez okno na korytarzu �Wielkiego Wschodniego� Uther Doul spojrza� na Bellis.</p><p>��Czeka nas gorszy ni� ten � powiedzia�.</p><p>W pierwszej chwili Bellis nie mia�a poj�cia, o czym on m�wi. Potem przypomnia�a sobie histori� z ksi��ki Kr�acha Auma: przywabienie awanka, wykorzystuj�ce energi� cz�stek elementarnych b�yskawicy.</p><p>�Wywo�amy piekieln� burz�, co?� � pomy�la�a.</p><empty-line/><p>Zgodnie z poleceniem Bellis uczy�a Auma podstaw salt. Zadanie to wzbudzi�o w niej niepok�j. Mia�a �wiadomo��, �e jest to pogwa�cenie podstawowych zasad izolowania anophelius�w, narzuconych przez Kohnid i Dreer Samher. Chocia� izolacji tej przy�wieca�y r�wnie� merkantylne i hegemonistyczne cele, by�a to obrona konieczna przed tym jednym z najbardziej niebezpiecznych kraj�w w dziejach Bas-Lag. Bellis stale powtarza�a sobie, �e Aum jest samcem, i do tego starym, nie stanowi�cym dla nikogo najmniejszego zagro�enia.</p><p>Aum przyst�pi� do nauki z rygorem i logik� matematyka. Bellis przekona�a si� z zatroskaniem, �e podczas kr�tkiej wizyty Armadyjczyk�w przyswoi� sobie zaskakuj�co poka�ny zas�b s�ownictwa. A� zacz�a si� zastanawia�, czy przypadkiem nie skazili wyspy j�zykiem. Dla Crobuzo�czyk�w czy te� dla mieszka�c�w Jhesshul, Wysp Mandragory, Shankell b�d� Perrickish salt by� j�zykiem �atwym do nauczenia si�, ale dla Kr�acha Auma � obcym w ka�dym swoim elemencie. Jego s�ownictwo i gramatyka nie znajdowa�y �adnych odpowiednik�w w wysokim kettai. Aum podszed� do sprawy analitycznie, sporz�dzaj�c d�ugie listy deklinacji, koniugacji i regu�ek gramatycznych. Jego metoda zasadniczo odbiega�a od metody Bellis, opartej na intuicji i transie j�zykowym, podnosz�cym ch�onno�� umys�u. Mimo to Aum robi� szybkie post�py.</p><p>Bellis nie mog�a si� doczeka� ko�ca zlecenia. Nie mia�a najmniejszej ochoty godzinami siedzie� i pisa� notatek w naukowym �argonie, kt�rego nie rozumia�a. Zwolniono j� z obowi�zk�w bibliotecznych.</p><p>Przedpo�udnia sp�dza�a na udzielaniu lekcji Aumowi, a popo�udnia na zaj�ciu t�umaczki podczas spotka� Auma z tutejsz� komisj� naukow�.</p><p>W ci�gu dnia jad�a z Aumem posi�ek, a wieczorami od czasu do czasu spacerowa�a z nim po mie�cie, w obstawie gwardzisty z Niszczukow�d. �C� innego mog� robi�?� � my�la�a. Prowadzi�a go do Crooma czy na kolorowe arterie i ulice handlowe Niszczukow�d, Czas�w i Bud. Kt�rego� razu zabra�a go do Biblioteki Wielkiego Mechanizmu.</p><p>Podczas gdy ona rozmawia�a �ciszonym g�osem z Carrianne, kt�ra wygl�da�a na szczerze ucieszon� z jej widoku, Kr�ach Aum w�drowa� mi�dzy p�kami. Kiedy podesz�a do niego, aby mu oznajmi�, �e czas ju� i��, odwr�ci� si� do niej gwa�townie. By�a powa�nie zaniepokojona jego wyrazem twarzy � nabo�no��, rado�� i cierpienie jak u osoby pogr��onej w religijnej ekstazie. Pokaza�a mu ksi��ki w wysokim kettai, a on zatoczy� si� jak pijany na widok takiego ogromu dost�pnej dla niego wiedzy.</p><p>W tle jej psychiki nieustannie tli� si� niepok�j zwi�zany z faktem, �e sp�dza�a dni w obecno�ci w�adz Niszczukow�d: Kochank�w, Tintinnabuluma i jego podw�adnych, Uthera Doula.</p><p>�Jak do tego dosz�o?� � my�la�a. Bellis ju� na samym pocz�tku odgrodzi�a si� od miasta murem i dba�a o to, �eby rana krwawi�a i nie zasklepi�a si�. Czerpa�a z niej swoje samookre�lenie. �To nie jest moja ojczyzna� � powtarza�a sobie w k�ko. A kiedy nadarzy�a si� okazja do nawi�zania kontaktu z jej rodzinnym krajem, Bellis podj�a to ryzyko. Nie zgasi�a w sobie poczucia wi�zi z Nowym Crobuzon. Dowiedzia�a si� o straszliwym zagro�eniu dla swego miasta i wymy�li�a, szalenie ryzykowny oraz wymagaj�cy starannego planowania spos�b na jego uratowanie. Paradoksalnie jednak, wyci�gaj�c przez morze r�k� do Nowego Crobuzon, mocniej zwi�za�a si� z Armad� i jej w�adzami. �Jak do tego dosz�o?� Za�mia�a si�, ale bez cienia rado�ci. Zrobi�a to, co mog�a zrobi� najlepszego dla swojej prawdziwej ojczyzny i w rezultacie ca�ymi dniami pracowa�a dla naczelnik�w swojego wi�zienia, pomagaj�c im w zdobyciu �r�d�a mocy, kt�ra pozwoli�aby im bez ogranicze� buszowa� po ca�ym �wiecie. �Jak do tego dosz�o? I gdzie jest Silas?�</p><empty-line/><p>Nie by�o dnia, �eby Tanner nie my�la� o tym, co zrobi� na wyspie anophelius�w.</p><p>Sprawa ta uwiera�a go. Nie by� pewien swoich odczu� w tej kwestii. Obmacywa� to wspomnienie jak ran� i dotar� do pok�ad�w dumy. �Uratowa�em Nowe Crobuzon� � my�la�, chocia� nie do ko�ca w wierzy�.</p><p>Rozmy�la� o garstce ludzi, kt�rych tam zostawi�. Koledzy od kieliszka, znajomi i przyjaci�ki: �Zara, Pietr, Fezhenechowie i Ann.� My�la� o nich z rodzajem abstrakcyjnej czu�o�ci, jakby byli postaciami z ksi��ki, do kt�rych si� przywi�za�. Czy oni o mnie my�l�? T�skni� za mn�?�</p><p>Relegowa� ich do przesz�o�ci. Miesi�cami tkwi� w tym cuchn�cym wiezieniu na wodach Zatoki �elaznej i w obskurnych �adowniach �Terpsychorii�, a potem w jego �yciu nast�pi�a tak niespodziewana i niezwyk�a odnowa, �e Nowe Crobuzon przygas�o w nim jako wspomnienie.</p><p>Mimo to nadal bi�o w nim �r�de�ko uczucia do tego miasta. Mia� �wiadomo��, �e Nowe Crobuzon ukszta�towa�o go. Nie chcia�, �eby uleg�o zniszczeniu. Nie m�g� znie�� my�li o tym, �e jego crobuzo�scy znajomi mogliby zosta� wymordowani. Ofiarowa� im zatem po�egnalny prezent, o kt�rym nie mieli si� nigdy dowiedzie�. My�l ta przyprawia�a go o zawr�t g�owy. Nowe Crobuzon zosta�o uratowane. On je uratowa�.</p><p>�wiadomo�� ta nie dawa�a mu spokoju. Martwi�a go, a zarazem budzi�a w nim rado�� i dum�. Dokona� rzeczy wiekopomnej, jego czyn zmieni� bieg historii. Tanner wyobra�a� sobie, �e miasto przygotowuje si� do wojny, nie wiedz�c, kto je ocali�. Wydarzenie rangi dziejowej, a tymczasem on wspomina� o tym ze zmarszczeniem brwi, nie maj�c pewno�ci, czy nale�y do tego przywi�zywa� wi�ksz� wag�. Tak jakby to by� b�ahy szczeg�.</p><p>Nie by�o mowy o zdradzeniu Armady. Nikomu nie sta�a si� krzywda. C� to znaczy�o dla Armady, �e jeden z jej obywateli potajemnie sp�dzi� noc poza swoj� kwater�? Uratowanie Nowego Crobuzon zaj�o mu kilka godzin. I cieszy� si� z tego. Z rado�ci� my�la� o tym, co zrobi�. Mimo �e nie zapomnia� o s�dziach i fabrykach karnych.</p><p>Uratowa� miasto. Teraz nale�a�o powiedzie� mu ��egnaj�.</p><empty-line/><p>Awank by� rzadkim go�ciem na morzach Bas-Lag. Wiedza na temat zawi�o�ci �ycia mi�dzyp�aszczyznowego by�a chaotyczna i szcz�tkowa.</p><p>Ani Tanner Sack, ani �aden z jego koleg�w nie wiedzia�, czy stworzenie, kt�re przebi�o si� do rzeczywisto�ci Bas-Lag, jest manifestacj� cz�ciow� czy ca�o�ciow�, efektem zawirowa� skali � jakim� stworzeniem pierwotnym, planktonem z jakiego� nautycznego nadwymiaru czy pseudoorganizmem powstaj�cym samoistnie w kana�ach mi�dzy �wiatami, czy jeszcze czym� innym. Nikt tego nie wiedzia�.</p><p>Wiedzieli tylko to, co przekaza�a im Bellis Coldwine, odczytuj� zawi�e rozprawy Kr�acha Auma.</p><p>Anophelius czu� si� wyra�nie oszo�omiony w nowym �rodowisk ale nie ucierpia�a na tym jego koncentracja i zdolno�� do odpowiadania na pytania. Ka�dego dnia Aum udziela� swoim nowym wsp�pracownikom potrzebnych im informacji.</p><p>Rysowa� schematy uprz�y � wi�kszej od okr�tu wojennego � w�dzid�a i wodze. Chocia� in�ynierowie nie do ko�ca rozumieli, jakie cz�ci awanka maj� by� przez t� uprz�� uj�te, uwierzyli Aumowi na s�owo, �e zaprojektowane przez niego mechanizmy spe�ni� swoje zadanie.</p><p>Prace teoretyczne i projektowe posuwa�y si� do przodu w osza�amiaj�cym tempie. In�ynierowie i naukowcy musieli sobie przypomina�, jak ogromne post�py poczynili. Kiedy� s�dzili inaczej, ale teraz nie ulega�o dla nich w�tpliwo�ci, �e bez Auma by sobie nie poradzili. Dopiero teraz przekonali si�, jak bardzo go potrzebuj�.</p><p>Zastosowali zamkni�te w szczelnych pojemnikach silniki w miejscach ��cze� jarzma, tr�jobiegowe kot�y i skomplikowany system przek�adni do regulacji ruchu, wszystko to zawieszone w lodowatych ciemno�ciach morskiej g��biny, na ko�cu wielokilometrowych �a�cuch�w ci�gn�cych si� pod miastem.</p><p>A gdyby co� posz�o nie tak? Trzeba by�oby wyremontowa� antyczne statki g��binowe Niszczukow�d.</p><p>Czeka�o ich gigantyczne zadanie.</p><p>Tanner zaciera� r�ce ze szcz�cia.</p><empty-line/><p>Doprowadzenie miasta do porz�dku po burzy zaj�o zaledwie jedno przedpo�udnie. Uprz�tni�to z pok�ad�w po�amane dach�wki i elementy omasztowania; na powr�t przymocowano pomosty; policzono garstk� zaginionych i topielc�w, kt�rych burza zasta�a poza miastem.</p><p>Maj�c to ju� za sob�, Niszczukowody w niewiarygodnym tempie zabra�y si� do produkcji wszystkiego, co by�o potrzebne do tego historycznego projektu.</p><p>Pod Armad� ci�gn�o si� pi�� ukrytych przedpotopowych �a�cuch�w. Tanner Sack i jego koledzy prze�ledzili ich przebieg i pozaznaczali ich punkty ko�cowe. Wszystkie moce produkcyjne przemys�u w Niszczukowodach, jak r�wnie� nielicznych zak�ad�w w Ksi��kowicach i Alozowicach i okr�gu Tobietw�j, przesz�y pod bezpo�redni nadz�r Tintinnabuluma i komitetu nadzoruj�cego projekt. Przyst�piono do budowy.</p><p id="spr085_373">Kilka niedawno uprowadzonych, metalowych statk�w przeznaczono z�omowania. Rozbierano je na kawa�ki. Krz�ta�y si� przy tym tysi�ce m�czyzn i kobiet. Rutynowe prace portowe wykonywa�y za�ogi kad�ubowe, a tymczasowo zatrudnionym robotnikom p�acono astronomiczne dni�wki. Okr�ty wojenne odarto z �elaznych szkielet�w zewn�trznych, z parowc�w wypruto wn�trzno�ci, powyrywano d�wigary i ogromne maszty z hartowanej stali. Statki obdarto ze sk�ry i wypatroszono, konwoje sterowc�w i flotylle barek wozi�y do fabryk tony metalu.</p><p>Uprz�� awanka mia�a by� zrobiona z d�wigar�w i �rub wci�� poznaczonych bliznami po poprzedniej s�u�bie. �elazo za bardzo zniszczone, aby nada� mu nowy kszta�t, przetapiano w odlewniach.</p><p>Armada nie by�a miastem o wielkich tradycjach taumaturgicznych, ale mia�a wielu fachowych metalotaumaturg�w, kt�rzy ca�ymi ekipami pomaszerowali do fabryk. W �cis�ej wsp�pracy z in�ynierami mieszali w wielkich kadziach tajemne sk�adniki, aby wzmocni� metal, uczyni� go l�ejszym i po��czy� poszczeg�lne elementy. Nareszcie wykorzystano cz�� magazynowanego przez Niszczukowody skalnego mleka. P�yn ten przywo�ono w diabelnie ci�kich ampu�ach. Po odkorkowaniu wydziela� dezorientuj�ce zapachy, na przyk�ad przypraw korzennych i nafty. Burzy� si� za szk�em � zimna macica per�owa.</p><p>Metalotaumaturgowie odmierzali mleko kroplami, mrucz�c zakl�cia i przeci�gaj�c d�onie nad metalem, co wzbudza�o w nim silne pr�dy, �adowa�o go energi� i uszczelnia�o.</p><p>Elementy uprz�y awanka, walcowane, kute b�d� uzyskane bardziej skomplikowanymi metodami, holowano na wyznaczone miejsce pod miastem przy u�yciu batyskaf�w. Armia nurk�w pracowa�a przy nim z chymicznymi spawaczami, tryskaj�c kolorowymi podwodnymi erupcjami, wywijaj�c m�otkami i kluczami w spowolnionym przez wod� tempie.</p><p>By�a to niesamowita, zbudowana w ekspresowym czasie podwodna fabryka.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>�a�cuchy zamocowano od spodu do pi�ciu statk�w: �Psire� z Ksi��kowic, �Saskital� z Czas�w, wielkiego parowca �Lament Krawca� sto�ecznego okr�tu Cieplarni, do �Zapasu S��w� z nawiedzanego okr�gu i �Wielkiego Wschodniego� z Niszczukow�d. Z kil�w i podwodnych cz�ci burt ka�dego z tych starych, gigantycznych statk�w stercza� �elazny �uk rozmiar�w portalu du�ego ko�cio�a, taumaturgicznie przy�rubowany i zamaskowany. Od ka�dego �uku ci�gn�y si� ogniwa wielko�ci sporych �odzi.</p><p>Stra�nicze rekiny zwolniono ze s�u�by. Wydawa�o si� niemo�liwe, �e �a�cuchy kiedykolwiek by�y ukryte. Hucza�o od pog�osek: o tym, co zrobiono do tej pory, i o tym, co mo�e sta� si� teraz. M�wiono, �e okr�g Cieplarnia pr�bowa� odci�� �a�cuch pod swoim statkiem, chc�c pokrzy�owa� plany Niszczukow�d, ale �elazny �uk okaza� si� zbyt mocny, zbyt du�y, zbyt dobrze chroniony zakl�ciami.</p><p>W du�ej, pozbawionej okien hali na dnie �Wielkiego Wschodniego� budowano nowy silnik. Niepotrzebne kot�y i si�gaj�ce na wysoko�� doros�ego cz�owieka rury usuwano, co przypomina�o wyr�b zardzewia�ego lasu. Kiedy upiory maszyn znikn�y, na pod�odze mo�na by�o zobaczy� dwie wielkie, grube tarcze metalu. Si�ga�y do pasa, a ich obw�d wynosi� wiele metr�w. By�y obro�ni�te skorup� staro�ci i smaru. Powsta�y przed wieloma stuleciami w ten spos�b, �e ko�cowe ogniwo �a�cucha przepchni�to przez pod�u�ny otw�r w kad�ubie statku, a nast�pnie rozkuto na p�ask, �eby si� mocno trzyma�y.</p><p>�Kto� to wcze�niej zaplanowa�� � stwierdzi� Tanner Sack. Nie m�g� wyj�� z os�upienia, kiedy pomy�la�, �e wiele pokole� temu wykonano taki ogrom pracy, wymagaj�cej wielkiej fachowo�ci, sprawno�ci organizacyjnej i umiej�tno�ci taumaturgicznych, a potem celowo zapomniano o jej efektach.</p><p>Mi�dzy dwiema tarczami Tanner Sack i jego koledzy zacz�li budowa� niezwyk�� machin�. Pracowali wed�ug specyfikacji �mudnie wyliczonych przez Kr�acha Auma.</p><p>Tanner uwa�nie przejrza� schematy. Konstruowany przez nich silnik funkcjonowa� wed�ug nieznanych mu praw. Olbrzymia machina mia�a wype�ni� pomieszczenie �omotem m�otk�w i k� zapadkowych, nap�dzana energi� ze �r�d�a, kt�re pozostawa�o dla Tannera zagadk�.</p><p id="spr086_375">Zacz�� od do�u, od kot��w, kt�re mia�y dostarcza� par� do t�ok�w. Wywierci� dziury w nitach �a�cuch�w, wla� tam wrz�ce stopy metali i wsun�� do otwor�w grube jak nadgarstek kable w os�onie smo�y. Kable przechodzi�y przez transformatory rozmiar�w nogi, �ebrowane s�upki z bia�ej gliny, po czym nikn�y w g�szczu drut�w, izolator�w i dyferencja��w.</p><p>By� to silnik pacyficzny, kt�ry po �a�cuchu �Wielkiego Wschodniego� mia� przesy�a� skomplikowane energie do zanurzonego wiele kilometr�w pod wod� wielkiego w�dzid�a z ca�ym jego oprzyrz�dowaniem. Do wabika. Do przyn�ty i bata.</p><empty-line/><p>Morze by�o przezroczyste. Na olbrzymim podwodnym placu budowy roi�o si� od nurk�w. �urawiami statk�w fabrycznych spuszczano poszczeg�lne komponenty. Na ko�cu ogromnych �a�cuch�w nabiera�a kszta�t�w pot�na uprz��, nadal przycumowana zaledwie kilkana�cie metr�w pod powierzchni�. Jej rozmiary by�y niepokoj�ce dla oka, jej kontury egzotyczne i niezg��bione. P�ywa�y wok� niej pstro ubarwione ryby, batyskafy, rzemie�lnicy-raki, robotnicy w skafandrach i Tanner Sack. Ich ruchy cechowa�a powolna gibko�� istot zanurzonych w wodzie.</p><p>Od czasu do czasu przez wod� sz�a wibracja. Podpory platformy wiertniczej �Sorgo� znikn�y w cylindrycznych, �elaznych wypornikach, kt�re podtrzymywa�y j� pod powierzchni� niby zawieszone w wodzie statki. Szyb wiertniczy opada� pionowo przez tony wody, znika� w g��binach, przebija� morskie dno i �erowa� niby moskit.</p></section><section><title><p>Rozdzia� dwudziesty dziewi�ty</p></title><p>Silas odwiedzi� Bellis trzy dni po jej powrocie.</p><p>Spodziewa�a si� jego wizyty � co wiecz�r raz po raz zerka�a ku drzwiom � ale i tak zdo�a� j� zaskoczy�. Tego wieczoru zjad�a kolacj� z Carrianne. Szczerze lubi�a swoj� by�� kole�ank� z pracy, kt�r� uwa�a�a za osob� wra�liw� i dowcipn�, ale poczucie samotno�ci nie chcia�o znikn��, kiedy zmusza�a si� do u�miechu. �Czy to ci� zaskakuje?� � spyta�a bezlito�nie sam� siebie. �Flirtujesz z samotno�ci� eksploatujesz j�, kreujesz j��.</p><p>Wspomnia�a czasy crobuzo�skie i uczciwo�� kaza�a jej przyzna�, �e wiele si� pod tym wzgl�dem nie r�ni�y od obecnych. Tutaj za wyobcowaniem przynajmniej kry� si� jaki� pow�d. By�o ono pokarmem dla jej psychiki.</p><p>Carrianne domaga�a si� szczeg�owych opis�w wyspy anophelius�w, panuj�cej tam pogody i zachowa� ludzi-moskit�w. Zasnuwa�a j� mg�a melancholii. Carrianne by�a wprawdzie pogodzona z �yciem na pok�adzie, ale ju� od lat nie postawi�a stopy na l�dzie i takie opowie�ci musia�y wzbudzi� w niej nostalgi�.</p><p>Bellis stwierdzi�a, �e trudno jej si� m�wi o wyprawie na wysp� ludzi-moskit�w. Pami�ta�a j� jakby z oddali, jako monotonne pasmo strachu i nudy, przetykane szlachetniejszymi uczuciami. Pewne rzeczy musia�a oczywi�cie pomin��. Z premedytacj� mgli�cie wyra�a�a si� o anopheliusach, o samheryjskich piratach, a przede wszystkim o Kr�achu Aumie.</p><p>Od starcia Uthera Doula z Brucolakiem, kt�re obserwowa�a z boku, Bellis by�a zafascynowana przyw�dc� Pragnieniowic. Carrianne opowiedzia�a jej wszystko, co chcia�a wiedzie� na ten temat: o strukturze politycznej okr�gu, o plutonie wampir�w wykonuj�cych rozkazy Brucolaca i o podatku posocznym.</p><p>��Jest to jedna z nielicznych okazji, przy kt�rych si� go spotyka powiedzia�a Carrianne. Usi�owa�a m�wi� rzeczowym tonem, ale Bellis dos�ucha�a si� w jej g�osie trwogi. � Czasem w roli poborcy wyst�puje kt�ry� z jego podw�adnych. Nacinaj� ci� tutaj, tutaj albo tu � pokaza�a na udo, pier� i nadgarstek. � Smaruj� krew antykoagulantem i zamykaj� pr�niowo w s�oju.</p><p>��Ile pobieraj�? � spyta�a wstrz��ni�ta Bellis.</p><p>��Litr. Tylko Brucolac wypija krew w formie nierozcie�czonej, jego podw�adni musz� dolewa� wody. Podobno im wi�cej wypij�, tym s� silniejsi, a chocia� Brucolac starannie ich dobiera, nie mo�na wykluczy�, �e kt�ry� zachoruje na w�adz�. Gdyby pili krew tradycyjnie, prosto z �y�y, mogliby straci� panowanie nad sob�, a nie chc� zabija�. Poza tym istnieje ryzyko zara�enia si� wampiryzmem przez �lin�, dlatego gdyby wypili czyj�� krew prosto z �y�y i zostawili t� osob� przy �yciu, mogliby wyhodowa� sobie rywala.</p><p>Bellis rozsta�a si� z Carrianne na granicy Pragnieniowic. �Nie ma bezpieczniejszego miejsca�, powiedzia�a z u�miechem Carrianne � i posz�a do domu.</p><p>Mog�a wzi�� taks�wk�. Wiatr by� umiarkowany, a z g�ry dolatywa�y j� wo�ania aeronaut�w, kt�rzy szukali klient�w. Przed dwoma dniami, kiedy jej codzienna praca z Aumem dobieg�a ko�ca, bez s�owa wr�czono jej plik flag i finiali na kwot� znacznie przewy�szaj�c� jej tygodniowe pobory w bibliotece.</p><p>�Pracuj� teraz dla Niszczukow�d i dosta�am podwy�k� � pomy�la�a cierpko.</p><p>�wiadomo��, �e bez rozg�osu stoi w centrum wydarze�, �wiadomo��, �e bez niej Armada nie urzeczywistni�aby swego projektu, ci��y�a jej, mimo �e na ka�dym etapie mia�a jasno sformu�owane i s�uszne powody, aby bra� udzia� w tej pracy.</p><p>Wraca�a do domu na nogach nie z oszcz�dno�ci, lecz po to, aby znowu posmakowa� Armady. Poniewa� ca�ymi dniami tkwi�a zamkn� w pomieszczeniu hucz�cym od cz�sto niezrozumia�ych dla niej �zm�w, czu�a, �e traci kontakt z miastem. �A lepsze obce miasto ni� �adne� � m�wi�a sobie.</p><p>Z ch�odnych, cichych ulic Alozowic przesz�a do Niszczukow�d, przez �Tolpandy�. Po drodze mija�a jazgocz�ce ma�py, kt�re gnie�dzi�y si� na dachach dom�w, na placach budowy, w opuszczonych kajutach i w baldachimie olinowania; mija�a miejskie koty rzucaj�ce jej drapie�ne spojrzenia, nieliczne psy plus t�umy szczur�w i wieczornych spacerowicz�w; mija�a kurniki; mija�a szalupy ratunkowe i przyrdzewia�e parowe krypy, przerobione na gazony kwiatowe; mija�a dom wbudowane w baterie dzia�, z go��biami gruchaj�cymi w lufie armaty o kalibrze trzystu milimetr�w; mija�a drewniane budki na bocianich gniazdach; sz�a w �wietle gazu, kom�rek flogistonowych i lamp naftowych; sz�a przez ciemno�ci zabarwione na r�ne kolory, przeciska�a si� korytarzami z mokrej ceg�y, kt�ra pokrywa�a statki Armady niby futro z ple�ni. W kominach �Chromolitu� czeka� na ni� Silas Fennec.</p><empty-line/><p>Na widok siedz�cej w ciemno�ciach, niewyra�nej postaci prze�y�a wstrz�s. Sykn�a na niego i sta�a odwr�cona ty�em, dop�ki t�tno jej si� nie uspokoi�o.</p><p>Bada� j� spojrzeniem du�ych, spokojnych oczu.</p><p>��Jak dosta�e� si� do �rodka? � spyta�a. Odp�dzi� to pytanie od siebie jak owada.</p><p>��Wiesz, �e mieszkanie nadal jest pod obserwacj� � odrzek�. � Nie mog� po prostu przyj�� i zapuka� do drzwi.</p><p>Bellis podesz�a do niego. Nie porusza� si�, nie licz�c twarzy i oczu, kt�re �ledzi�y jej ruchy. Podesz�a bardzo blisko � naruszaj�c jego przestrze� � i nachyli�a si� ku niemu powoli, �eby go obejrze� niby jaki� obiekt muzealny. Robi�a to ostentacyjnie, ogl�da�a go ch�odnym okiem i nachalnie. By� mo�e chcia�a go onie�mieli�, pozbawi� tej pewno�ci siebie.</p><p>Kiedy sta�a tak nad nim, pochylona, jakby dokonywa�a przegl�du, spotka� si� z ni� wzrokiem i po raz pierwszy od wielu tygodni u�miechn�� si� do niej delikatnie i szczerze. Pami�ta�a powody, dla kt�rych ca�owa�a si� z nim i kopulowa�a. Przede wszystkim izolacja i samotno��, ale nie tylko. By�y te� czynniki bardziej zwi�zane z nim.</p><p>I chocia� stoj�c nad nim, nie mia�a najmniejszej ochoty go dotkn��, chocia� po sympatii, kt�ra kiedy� ni� powodowa�a, zosta� ju� tylko nik�y �lad, nie �a�owa�a tego, co si� sta�o.</p><p>�Oboje tego potrzebowali�my� � pomy�la�a. �I pomog�o. Na prawd� pomog�o�.</p><p>Odwracaj�c si�, poklepa�a go w ty� g�owy, co on przyj�� pozytywnie.</p><p>��No i?</p><p>��Zrobione � odpar�a.</p><p>��Tak po prostu? � spyta�, unosz�c brwi.</p><p>��Oczywi�cie, �e nie tak po prostu. Co ty sobie, kurcz�, wyobra�asz? Me zrobione.</p><p>Skin�� g�ow�.</p><p>��Jak ci si� to uda�o? � spyta� neutralnym tonem, jakby dyskutowali na jaki� akademicki temat.</p><p>��Sama nie da�abym rady � zacz�a, a potem podskoczy�a na krze�le, zszokowana wyrazem gniewu na twarzy pora�onego Silasa.</p><p>��Co ty, kurwa, gadasz? � Zerwa� si� na nogi. � Co �e� zrobi�a, ty cipo pierdolona�</p><p>��Siadaj! � Bellis, kt�ra te� wsta�a, mierzy�a w niego trz�s�cym si� z w�ciek�o�ci palcem. � Jak �miesz!</p><p>��Co zrobi�a�, Bellis?</p><p>Spiorunowa�a go wzrokiem.</p><p>��Nie wiem, jak ty by� si� przedosta� przez mokrad�a, roj�ce si� od d�ugich na metr osiemdziesi�t moskit�w, Silasie. Nie mam pewno�ci, czyby� temu podo�a�. Do samheryjskich statk�w mieli�my z p�tora kilometra. Mo�e ty jeste� kaktusem, strupodziejem albo innym dziwol�giem, ale ja mam krew w �y�ach i by mnie zabi�y. � Silas milcza�. � Znalaz�am wi�c cz�owieka, kt�ry m�g� si� przedosta� na statki bez zagro�enia, �e zostanie u�miercony albo zatrzymany przez stra�e. Crobuzo�czyk, gotowy zrobi� to cichaczem, �eby jego pierwsza ojczyzna nie zosta�a zniszczona.</p><p>��Pokaza�a� mu rzeczy?</p><p>��Oczywi�cie, �e mu pokaza�am. My�lisz, �e poszed�by sobie beztrosko pop�ywa� o p�nocy, gdyby musia� uwierzy� mi na s�owo?</p><p>��Pop�ywa�? To by� Tanner Sack, prawda? Jak my�lisz, ile lat zaj�oby ci znalezienie osoby bardziej lojalnej wobec Niszczukow�d? � spyta� napi�tym tonem.</p><p>��Ale pop�yn��, a na moje pi�kne oczy nie podj��by si� tego. Poda�am mu listy, chocia� wiem, �e jest lojalny wobec Kochank�w. Ale nie ma zamiaru wraca�. Ale nie s�dzisz, �e m�g� zostawi� w kraju jakich� znajomych? My�lisz, �e jest zachwycony perspektyw� zdobycia Nowego Crobuzon przez grindylow? Dalijabber! Zrobi� to ze wzgl�du ludzi, kt�rych zostawi�. Zrobi� to ze wzgl�du na wspomnienia. Albo na co� innego. W ka�dym razie wzi�� pude�ko, piecz��, listy, i powiedzia�am mu, co ma z tym wszystkim zrobi�. To by�o pewnie ostatnie po�egnanie z tym zasranym miastem. Jego, moje i twoje.</p><p>Silas skin�� g�ow�, niech�tnie przyznaj�c, �e by� mo�e Bellis nie mia�a wyboru.</p><p>��Da�a� mu wszystko? � spyta�.</p><p>��Tak. Uda�o si�, bez problemu. Silasie, mamy d�ug wdzi�czno�ci wobec Tannera Sacka.</p><p>��Czy on wie, kim ja jestem?</p><p>��Ale� sk�d. � Silas wyra�nie si� uspokoi�, s�ysz�c t� odpowied�. � Masz mnie za idiotk�? Pami�tam, co si� sta�o z kapitanem. Nie zamierzam skazywa� ci� na pewn� �mier� � powiedzia�a mi�kkim, lecz pozbawionym ciep�a tonem.</p><p>By�o to stwierdzenie faktu, a nie podkre�lenie ��cz�cej ich blisko�ci.</p><p>��To chyba by� jedyny wyb�r � rzek� Silas po d�u�szej chwili, jakby podsumowywa� swoje rozmy�lania.</p><p>Bellis skin�a zdawkowo g�ow�.</p><p>�Ty niewdzi�czny bucu� � pomy�la�a z furi�. �Nie by�o ci� tam��</p><p>��I m�wisz, �e Samheryjczycy maj� woreczek? List jest zapiecz�towany? � U�miecha� si� jak wariat. � Uda�o si�. Uda�o si�!</p><p>��Raczej takiej reakcji si� spodziewa�am � powiedzia�a Bellis nieprzyjemnym tonem. � Tak, uda�o si�. � D�ugo patrzyli sobie w oczy. � Jak my�lisz, kiedy dotr� do Nowego Crobuzon?</p><p>��Nie wiem � odpar� Silas. � Mo�e nic z tego nie wyniknie, a mo�e wyniknie, ale my si� tego nie dowiemy. Uratujemy miasto i do ko�ca �ycia o tym nie us�yszymy. Mo�e do�yj� swoich dni w tym zasranym cebrzyku, rozpaczliwie kombinuj�c, jak by tu uciec. Ale bogowie kochani, czy �wiadomo��, �e tego dokonali�my, to nie jest wielka rzecz? � m�wi� pe�nym pasji tonem. � Nawet bez odpowiedzi, nawet bez podzi�kowania?</p><p>�Tak, to jest wielka rzecz� � przyzna�a w my�lach Bellis. Zala�a j� fala samotno�ci. Czy tak jest gorzej? Nigdy si� nie dowiedzie�? Pos�a� ostrze�enie na drugi koniec �wiata, przez tyle pu�apek i niebezpiecze�stw, aby znikn�o bez �ladu? Nigdy si� nie dowiedzie�? �O bogowie� � pomy�la�a, zrozpaczona i oszo�omiona. �Czy to ju� jest koniec sprawy?�</p><p>��Co b�dzie teraz? � spyta�. � Z tob� i ze mn�?</p><p>Bellis wzruszy�a ramionami.</p><p>��Czego oczekujesz? � odpar�a g�osem bardziej zm�czonym ni� napastliwym.</p><p>��Wiem, �e nie jest lekko. Wiem, �e sprawa jest bardziej skomplikowana, ni� my�leli�my. Niczego od ciebie nie oczekuj�. Ale, Bellis � ��cz� nas pewne rzeczy, kt�re razem zrobili�my. Cho� z drugiej strony nie uwa�am, �e sp�dzali�my ze sob� czas tylko z tego powodu, chcia�bym, �eby�my byli przyjaci�mi. Czy naprawd� mog�aby� pozwoli� sobie na to, �eby nie zadawa� si� ze mn�? Nie mie� nikogo, kto wie? Co naprawd� czujesz? Jak sobie wyobra�asz nasze relacje?</p><p>Nie by�a do ko�ca pewna, co czuje, ale Silas mia� racj�: ��czy�y ich rzeczy, kt�re razem zrobili. Czy mog�a pozwoli� sobie na to, aby to straci�? By� mo�e ma przed sob� lata �ycia w tym mie�cie. Na sam� my�l dreszcz j� przechodzi�. Czy sta� j� na to, �eby nie mie� ani jednej osoby, kt�rej mog�aby m�wi� prawd�?</p><empty-line/><p>Kiedy wsta� do wyj�cia, wyci�gn�� r�k�, wn�trzem d�oni do g�ry, wyczekuj�co.</p><p>��Gdzie jest piecz�� Nowego Crobuzon? � spyta�. Bellis ba�a si� tego.</p><p>��Nie mam jej.</p><p>Tym razem nie rozgniewa� si�, tylko zamkn�� d�o� i uni�s� pytaj�co brwi.</p><p>��Tanner upu�ci� j� do morza � wyja�ni�a, przygotowana na to, �e Silas urz�dzi awantur�.</p><p>��To jest sygnet, Bellis � stwierdzi� spokojnie Silas. � Nosi si� go na palcu. Nie gubi si� go. Tanner go nie zgubi�. Zatrzyma� go dla siebie, bogowie racz� wiedzie� po co. Jako pami�tk� z ojczyzny? �eby ci� szanta�owa�? Bogowie racz� wiedzie�. � Pokr�ci� g�ow� i westchn��. By�a w�ciek�a na jego zachowanie, kt�re m�wi�o: �Zawiod�em si� na tobie�. � Lepiej sobie p�jd�, Bellis. B�d� ostro�na. Pami�taj, �e jeste� pod obserwacj�. Nie dziw si� zatem, �e przychodz� i wychodz� niekonwencjonalnymi metodami. Czy mog� ci� na chwil� przeprosi�?</p><p>Zszed� po spiralnych schodach. Bellis us�ysza�a dzwonienie jego but�w o metal, g�uche jak odg�os stukania cienk� blach� o blach�. Odwr�ci�a si�, ale Silas znikn��. Nadal s�ysza�a dudnienie jego st�p o coraz ni�sze stopnie, ale nic nie zobaczy�a. Przypuszczalnie zrobi� si� niewidzialny.</p><p>Otworzy�a oczy troch� szerzej, ale nawet pod nieobecno�� Silasa nie chcia�a da� po sobie pozna�, �e budzi w niej podziw.</p><p>�Przychodzi teraz i odchodzi jak szczur albo nietoperz� � pomy�la�a. �Nie chce by� widziany. Czy�by uczy� si� taumaturgii? Naby� jak�� umiej�tno��, troch� mocy?�</p><p>Czu�a si� zdezorientowana i odrobin� j� to wystraszy�o. Spos�b jego odej�cia sugerowa� czary o wyj�tkowej subtelno�ci i sile. �Nie s�dzi�am, �e masz ten dar, Silasie� � pomy�la�a. Po raz kolejny zda�a sobie spraw�, jak ma�o o nim wie. Ich rozmowa przypomina�a skomplikowan� gr�. Na przek�r jego s�owom, na przek�r �wiadomo�ci, �e ��cz� ich wsp�lne tajemnice, czu�a si� samotna.</p><p>Nie wierzy�a, �eby Tanner Sack zatrzyma� piecz�� Nowego Crobuzon, chocia� nie umia�aby powiedzie�, sk�d to przekonanie.</p><p>Bellis mia�a takie poczucie, jakby na co� czeka�a.</p><p><emphasis>M�czyzna stoi i czeka owiewany przez wiatr na spiralnych schodach w jej absurdalnym kominowym mieszkaniu i wie, �e oczy, kt�re prawdopodobnie obserwuj� jej drzwi, nie mog� go widzie�.</emphasis></p><p><emphasis>W r�ku trzyma pos��ek, z filigranow� p�etw� pofa�dowan� jak warstwy surowego ciasta, okr�g�e, z�bate usta jak u minoga s� wyd�te do g�ry i m�czyzna nadal ma zimny j�zyk w miejscu, w kt�rym je poca�owa�. Jest teraz znacznie szybszy; du�o �atwiej akceptuje trzepocz�ce j�zyczkowanie zimnego kamienia i zdecydowanie sprawniej steruje energi� wyzwalan� przez ich beznami�tne zespolenie.</emphasis></p><p><emphasis>Stoi pod k�tem w stosunku do nocy w miejscu pokazanym mu przez pos��ek, tam gdzie pozwala mu sta� poca�unek, w miejscu </emphasis><emphasis>- o ile wolno to tak nazwa� � gdzie przecinaj� si� promienie �wiat�a, jest niewidoczny, drzwi, �ciany i okna nie zauwa�aj� go, dop�ki jest kochankiem cuchn�cego morsk� wod� pos��ka.</emphasis></p><p><emphasis>Ca�owanie nie sprawia mu przyjemno�ci, ale moc, kt�ra przechodzi na niego ze �lin� kamiennego stworu, jest niezwyk�a.</emphasis></p><p><emphasis>M�czyzna wst�puje w noc, niewidziany i rozzuchwalony, pe�en tajemnych energii, aby poszuka� swego sygnetu.</emphasis></p></section><section><title><p>Rozdzia� trzydziesty</p></title><p>Armada dysza�a w s�o�cu. Robi�o si� cieplej.</p><p>Gor�czkowe prace trwa�y, kszta�t uprz�y awanka pod wod� powoli t�a�. Jej upiorny obrys tworzy�y d�wigary i drewniane wsporniki, przypomina�a projekt koncepcyjny jakiego� niemo�liwego do realizacji budynku. Z up�ywem dni nabiera�a kszta�tu, jej skomplikowane bolce i k�ka z�bate wygl�da�y bardziej realnie. Powi�ksza�a si� dzi�ki niezwyk�ym wysi�kom ekip monta�owych. Miasto jakby przestawi�o si� na gospodark� wojenn�, ca�y przemys� i wszystkie zasoby si�y roboczej podlega�y kierownictwu projektu zwi�zanego z awankiem. Ludzie mieli �wiadomo��, �e na z�amanie karku p�dz� ku nowej epoce.</p><p>Rozmiary uprz�y nie przestawa�y zdumiewa� te� Tannera Sacka. Majaczy�a pod ekologi� padlino�ernych ryb, kt�re nigdy nie oddala�y si� od dna miasta, niepor�wnanie wi�ksza od najwi�kszego statku na �wiecie. �Wielki Wschodni� wygl�da� przy niej jak zabawka do k�pieli.</p><p>Uko�czenie w�dzid�a by�o kwesti� tygodni. Praca nie ustawa�a ani na moment. W ciemnych godzinach pluj�ca iluminacja chymicznych flar i lamp spawalniczych przyci�ga�a nocne ryby, kt�re otacza�y �a�cuchy i ekipy nurk�w. Ca�e ich �awice wgapia�y si� wielkimi oczami w rozmaite �wiate�ka.</p><p>By�y cz�ci ruchome, z��czki, gumowane komory gazowe wyszabrowane ze starych sterowc�w. By�y silniki w wodoszczelnych obudowach. Zasadniczo jednak konstruowano olbrzymi� uprz��, kt�rej segmenty i po��czenia ci�gn�y si� na prawie p� kilometra.</p><p>Patroszono statek po statku, obdzierano ze wszystkich metalowych cz�ci i przetapiano je. Flot� okr�t�w wojennych i kupieckich, kt�ra tworzy�a miasto i jego porty, przerzedzono dla dobra tego projektu.</p><p>Sk�adane w ofierze statki ogradza� wa� pi�ropuszy dymu, kiedy krojono je na kawa�ki za pomoc� palnik�w.</p><p>Pewnego wieczoru, zmierzaj�c do domu Bellis przez rufow� cz�� Niszczukow�d, Szekel spojrza� w stron� horyzontu i zobaczy� na skraju miasta w po�owie zlikwidowany statek. By�a to �Terpsychoria�: jej kontury skruszone i potrzaskane; mostek, wi�kszo�� omasztowania i pok�ad skasowane; metalowe wn�trzno�ci zabrane do fabryk. Szekel nie czu� sympatii do �Terpsychorii�, dlatego nie zmartwi� si�, tylko zdziwi� � z powod�w, kt�rych nie umia� wyrazi�.</p><p>Spu�ci� wzrok na wod�. Trudno by�o uwierzy�, �e to si� dzieje, �e tak ogromnym wysi�kiem wciska si� kolejne ogniwa w powstaj�c� pod miastem gigantyczn� konstrukcj�.</p><empty-line/><p>W �yciu Bellis funkcjonowa�o kilka j�zyk�w. Z rado�ci� od�wie�y�a sobie stare techniki ich nauki: segmentacja umys�u, celem rozdzielenia wewn�trznych s�ownik�w, czy trans j�zykowy, kt�ry po raz ostatni zastosowa�a w Smo�ouj�ciu.</p><p>Aum robi� szybkie post�py w nauce salt. Jej ucze� by� uzdolniony j�zykowo.</p><p>Podczas popo�udniowych dyskusji z Tintinnabulumem i innymi naukowcami Aum � ku zadowoleniu Bellis � od czasu do czasu zaczyna� odpowiada� na pytanie, jeszcze zanim ona je przet�umaczy�a i zapisa�a. Zdarza�o si� nawet, �e sam pisa� odpowiedzi w elementarnym salt.</p><p>�To musi by� dla niego niezwyk�e prze�ycie� � pomy�la�a Bellis. Do tej pory nie u�wiadamia� sobie, �e j�zyk mo�e mie� jednocze�nie wymiar pisany i m�wiony. Us�ysze� wysokie kettai � to by�a dla niego rzecz nie do pomy�lenia. S�uchanie pyta� w salt i zapisywanie ich w tym samym j�zyku wymaga�o od Auma psychicznego przestawienia si�, ale poradzi� z tym sobie znakomicie.</p><p>Bellis nie �ywi�a do Kr�acha Auma ciep�ych uczu�. Jego nieustanna, nienasycona ciekawo��, pod kt�r� nie wyczuwa�a silnej osobowo�ci, nu�y�a j�. By� szalenie inteligentnym, nudnym cz�owiekiem o mentalno�ci nad wiek rozwini�tego dziecka. Cieszy�o j�, �e Aum ta szybko uczy si� j�zyka Armady, bo podejrzewa�a, �e wkr�tce nie b�dzie mia�a zbyt wiele do roboty w roli t�umaczki.</p><p>Wysokie kettai i salt otacza�y j� ka�dego dnia.</p><p>Ale jej g�owa by�a kr�lestwem ragamoll. Bellis nie nale�a�a do kategorii lingwist�w my�l�cych w j�zyku, kt�rym w danej chwili si� pos�uguj�. Jedyn� osob�, z kt�r� rozmawia�a w swoim pierwszym j�zyku by� Silas, w tych rzadkich sytuacjach, kiedy si� z nim spotyka�a. Pewnego dnia w jej �yciu na kr�tko pojawi� si� czwarty j�zyk.</p><p>Quiesy � potocznie zwany trupiackim. J�zyk Cromlech.</p><p>Do tej pory nie bardzo rozumia�a, dlaczego Uther Doul powiedzia� to w swojej ojczystej mowie. Po jednej z sesji z Aumem Doul spyta� j�, czy lubi uczy� si� nowych j�zyk�w, co skwapliwie potwierdzi�a. � Chcia�aby� us�ysze� co� w quiesy? Niecz�sto mam okazj� m�wi� w swoim rodzimym j�zyku.</p><p>Os�upia�a Bellis zgodzi�a si�. Tego wieczoru posz�a z nim do jego mieszkania pod pok�adem �Wielkiego Wschodniego�.</p><p>Fonemy quiesy powstawa�y w tylnej cz�ci gard�a, mi�kko szczekane na wdechu i rozdzielane milczeniami o �ci�le okre�lonej d�ugo�ci, r�wnie wa�nymi jak d�wi�ki. Doul ostrzeg� j�, �e jest to j�zyk pe�en dziwnych subtelno�ci. Przypomnia� jej, �e wielu szlachcic�w-thanati ma zaszyte usta, a nag�o�nie innych nie dzia�aj�, bo za bardzo przegni�y. Poinformowa� j�, �e quiesy ma form� pisan�, a tak�e migano-mrugan�.</p><p>Bellis by�a zafascynowana tym delikatnym j�zykiem, jak te� samym wyst�pem Uthera Doula. Z typowym dla siebie spokojnym, kontrolowanym entuzjazmem recytowa� fragmenty czego�, co brzmia�o jak poezja. Bellis zda�a sobie spraw�, i� przysz�a na �Wielki Wschodni� nie po to, aby nauczy� si� j�zyka, lecz po to, �eby go podziwia� z pozycji s�uchacza.</p><p>Przebywanie w towarzystwie Doula nadal budzi�o w niej strach. Ale budzi�o te� inne emocje, w tym podniecenie.</p><p>Bez s�owa poda� jej kieliszek wina. Odczyta�a to jako zaproszenie, by zosta�a d�u�ej. Siedzia�a, pi�a wino i czeka�a, rozgl�daj�c si� po pokoju. Spodziewa�a si� jakiej� ukrytej fortecy, a tymczasem Doul mieszka� w zwyk�ej kajucie, podobnie jak tysi�ce innych Armadyjczyk�w. Pomieszczenie by�o sk�po urz�dzone: biurko, dwa krzes�a, koda, ma�a, czarno-bia�a rycina na �cianie. Ko�o okna stojak z broni�, w rogu skomplikowany instrument muzyczny, ze strunami i klawiszami: co� na kszta�t hybrydy harfy i akordeonu. Mniej wi�cej po minucie, gdy Uther Doul wci�� si� nie odzywa�, Bellis powiedzia�a:</p><p>Bardzo zainteresowa�a mnie historia pa�skiej m�odo�ci. Musz� przyzna�, �e zanim pana pozna�am, nie by�am pewna, czy Cromlech w og�le istnieje. Poza tym, opr�cz szept�w na temat krainy umar�ych i pokonania Imperium Widmowc�w, zgubi�am si� w g�szczu pog�osek. � Nie mia�a wprawy w tego rodzaju ostrym humorze, ale Doul uni�s� brwi w udawanym rozbawieniu. � Bardzo bym si� ucieszy�a gdyby powiedzia� mi pan co� wi�cej o tym, co si� wydarzy�o, kiedy opu�ci� pan Cromlech. W�tpi�, czy pozna�am w �yciu cz�owieka, kt�ry tak wiele podr�owa�. Czy pan�</p><p>Urwa�a, jakby wystraszy�a si� w�asnej �mia�o�ci, lecz on domy�li� si� dalszego ci�gu jej pytania.</p><p>��Nie, nigdy nie by�em w Nowym Crobuzon � odpar� tonem, w kt�rym dos�ucha�a si� rozdra�nienia. � Nie jest pani pewna, czy wierzy pani w to, co pani powiedzia�em o swoim mieczu, prawda? � zaskoczy� j�. � Nie mam do pani pretensji. My�li sobie pani, �e zupe�nie nie wygl�da na taki stary. Co pani wie o Imperium Widmowc�w, panno Coldwine?</p><p>��Bardzo niewiele � przyzna�a.</p><p>��Ale wie pani, �e w �adnym sensie nie byli lud�mi � ani te� khepri, vodyanoi, striderami i tak dalej. Nie byli te� ras� obc� w zwyk�ym znaczeniu tego s�owa. Wszystkie ryciny i opisy, z kt�rymi si� pani spotka�a, wprowadzaj� w b��d. Na pytanie: �Jak wygl�dali?� nie ma prostej odpowiedzi. Ta bro� � pokaza� na sw�j pas � jest w widoczny spos�b ukszta�towana dla r�k ludzkich, dlatego zapewne uzna�a pani moje s�owa o jej pochodzeniu za k�amstwo. � Bellis w og�le si� nie zastanawia�a nad kszta�tem Miecza Mo�liwo�ci, o czym Uther Doul z pewno�ci� wiedzia�. � Nie widzi pani miecza � ci�gn�� � tylko jeden jego aspekt. Wszystko zale�y tutaj od kontekstu, podobnie jak wiele innych rzeczy w Imperium Widmowc�w. Czyta�a pani zapewne jakie� pozycje z Imperialnego Kanonu? Mimo �e s� to przek�ady z przek�ad�w przek�ad�w, co oznacza mn�stwo uzupe�nie�, pomini�� i komentarzy, mo�na tam znale�� r�ne niezwyk�e rzeczy. � Zw�aszcza Covertiana. � Wypi� �yk wina. � Niekt�re fragmenty s� podawane jako pochodz�ce z czas�w tu� po przybyciu Widmowc�w do Bas-Lag, jeszcze przed powstaniem ich imperium. Tak, po przybyciu � powiedzia� takim tonem, jakby z nim polemizowa�a. � Widmowcy nie urodzili si� na tym �wiecie. � Bellis zna�a ten mit. � Jest jeden fragment� � Doul zamy�li� si�, a Bellis z konsternacj� zda�a sobie spraw�, �e jego cudowny g�os dzia�a na ni� koj�co. � <emphasis>Wersety dnia</emphasis> � mo�e pani zna? �Groz� budz�cy, z trzepotem ogon�w, p�yn� nad r�wnin� �wiat�w, mijaj� sfery niebieskie, s� jak �wiat�a po�r�d �lepoty nocy.� Jest to opis podr�y Widmowc�w z� ich krainy do Bas-Lag. W brzuchu metalowej ryby, p�yn�cej przez morze gwiazd. Najciekawszy jest jednak opis ich ojczyzny, czasem mylonej z piek�em. Uther Doul siedzia� na swojej pryczy i nie odzywa� si� przez d�u�szy czas.</p><p>�Czy po to tutaj jestem?� � pomy�la�a nagle. �Czy w�a�nie to chcia� mi powiedzie�?� Zachowywa� si� jak ch�opiec, kt�ry chce podzieli� si� z kim� tajemnic�, ale brakuje mu �mia�o�ci.</p><p id="spr087_387">��Nadej�ciu poranka towarzyszy�y ��elazne katarakty i �ciana ognia� � podj�� w ko�cu. � �Ca�e niebo na wschodzie by�o tak mocno roz�arzone �wiat�em i gor�cem, �e o�lepi�oby ka�dego, nawet gdyby patrzy� z dna morza, rozpali�oby powietrze, strawi�o g�ry, roztopi�o metal. Temperatura niepor�wnanie wy�sza ni� w piecu odlewniczym. Wsta� poranek i �wiat zap�on��� Po paru chwilach �ciana gor�ca podnios�a si� i zakrzywi�a nad ich g�owami, zas�aniaj�c niebo i spalaj�c ka�dy atom gazu w powietrzu. A potem ogie� si� skurczy�, jego brzegi sta�y si� widoczne i przybra� posta� okr�g�ej tarczy. Gor�co troch� zel�a�o, chocia� oceany wci�� wype�nia�o roztopione �elazo� Z up�ywem dnia ogie� na niebie przesun�� si� na zach�d. P�nym rankiem tarcza ognia skurczy�a si� jeszcze bardziej i by�o to s�o�ce. W po�udnie by�o znacznie mniejsze i zrobi�o si� bardzo zimno� Coraz mniejsze s�o�ce w�drowa�o na zach�d, to by� jakby d�ugi zmierzch, i ojczyzna Widmowc�w sta�a si� bardziej lodowata ni� Ocean Szron�w. Wieczorem niebo by�o ju� ciemne, a s�o�ce jawi�o si� jako ruchoma gwiazda� I by�o zimno, zimniej, ni� potrafimy sobie wyobrazi�. �wiat spowi�y warstwy lodu i szronu; nawet gazy, nawet eter stwardnia� na kamie�, tworz�c ogromne wa�y i wypi�trzenia�. � U�miechn�� si� do Bellis p�g�bkiem. � Taka by�a ojczyzna Widmowc�w. Prosz� sobie wyobrazi� istoty zdolne prze�y� w takich warunkach. Prosz� sobie wyobrazi�, jakie musia�y by� spragnione odpoczynku. Dlatego opu�ci�y sw�j kraj. � Bellis milcza�a. � Czy znana jest pani legenda P�kni�tej Ziemi?</p><p>Bellis zmarszczy�a brwi, po czym skin�a g�ow�.</p><p>��W Nowym Crobuzon nazywali�my to� � zastanowi�a si� nad adekwatnym t�umaczeniem � hipotez� Sp�kanej Ziemi. Zna�am naukowca, kt�ry pasjonowa� si� takimi sprawami.</p><p>��P�kni�ta Ziemia, za niemo�liwym morzem � powiedzia� Doul. � W m�odo�ci sporo czasu po�wi�ci�em studiom mitologicznym i kosmogonicznym. Sp�kana Ziemia, P�kni�ta Ziemia, <emphasis>Wersety Dnia. </emphasis>Widmowcy przybyli tutaj ze wschodniej kraw�dzi wszech�wiata. Mijali kamienne kule, kt�re kr��� po niebie; inny, bardziej efemeryczny od naszego rodzaj �wiata na niesko�czonym p�askowy�u. Przybyli tutaj, do krainy tak �agodnej, �e musia�a im si� wydawa� i�cie balsamiczna: dla nich by� to nieko�cz�cy si� p�ny ranek. Regu�y tego �wiata nie by�y ich regu�ami. Jego natura by�a dyskusyjna. Niekt�rzy m�wi�, �e kiedy Widmowcy wyl�dowali, si�a wstrz�su wystarczy�a, aby wypu�ci� z wylotu chaos Momentu. Ale to jest bajka. Ich przybycie by�o jednak dostatecznie gwa�towne, �eby rozbi� i otworzy� �wiat, �eby rozbi� i otworzy� rzeczywisto��. P�kni�ta Ziemia istnieje naprawd� i jest ich dzie�em. Rozbijasz co� i zawarto�� wylewa si� na zewn�trz� Po wyje�dzie z mojej pierwszej ojczyzny przez wiele lat studiowa�em to rozbicie. Szuka�em technik i narz�dzi, kt�re pozwoli�yby je zrozumie�, kontrolowa� je. A kiedy przyby�em tutaj, Kochankowie dostrzegli w tym, czego si� dowiedzia�em, mo�liwo�ci, kt�rych nie umia�em sobie wcze�niej wyobrazi�. Niech pani pomy�li o pot�dze Widmowc�w, o ich nauce, taumaturgii. Niech sobie pani wyobrazi, co mogli zrobi�, co zrobili z naszym �wiatem, a zrozumie pani, jakim kataklizmem by�o ich przybycie. Nie tylko fizycznym, ale r�wnie� ontologicznym. L�duj�c tutaj, rozbili nie tylko powierzchni� �wiata, ale tak�e jego regu�y. C� zatem dziwnego, �e nazw� Imperium Widmowc�w wymawiamy trwo�nym szeptem?</p><p>�A przecie� to my rozprawili�my si� z Imperium Widmowc�w� � pomy�la�a Bellis, kt�rej zakr�ci�o si� w g�owie od tej heretyckiej filozofii. �Podczas Rebelii, a potem Wy�uszczenia. Chocia� jeste�my takimi s�abeuszami�.</p><p>��Powiadaj�, �e przewodzi� pan Rebelii � powiedzia�a.</p><p>��Niczemu nie przewodzi�em � odrzek� ostro Doul, zaskakuj�c j�. � Jestem �o�nierzem, a nie przyw�dc�. Cromlech to �wiat kastowy. Pani wychowywa�a si� w otwartym, handlowym mie�cie, dlatego dla pani praca najemna jest czym� oczywistym. Nie ma pani poj�cia. � Poczucie wyzwolenia daje sprzedawanie swoich us�ug, wykonywanie polece� pracodawcy. Nie jestem przyw�dc�.</p><empty-line/><p>Uther Doul prowadzi� j� korytarzami �Wielkiego Wschodniego�.</p><p>Kiedy zatrzyma� si� na jednym z licznych skrzy�owa�, przez moment s�dzi�a, �e j� poca�uje. Wytrzeszczy�a oczy ze zdumienia, ale nie taki by� jego zamiar.</p><p>Przytkn�� palec do ust.</p><p>��Chc�, �eby dowiedzia�a si� pani czego� na temat Kochank�w � szepn��.</p><p>��Jak oni si� nazywaj�? � spyta�a Bellis ze znu�eniem i z�o�ci� w g�osie. � Mam ju� dosy� tej� tajemnicy, a nie wierz�, �e pan nie pami�ta.</p><p>��Oczywi�cie, �e pami�tam � odpar� Uther Doul � ale to, jak si� kiedy� nazywali, nie ma nic do rzeczy. Teraz s� Kochankami. Lepiej niech pani wbije to sobie do g�owy.</p><p>Doul sprowadzi� j� na ni�sze pok�ady. Odci�gn�� j� od nocnych odg�os�w, od patroli. �O co chodzi?� � pomy�la�a Bellis, przej�ta i zdeprymowana. Dotarli do pogr��onej w ciemno�ciach i g�uchej ciszy cz�ci statku. Nie by�o okien. Znajdowali si� poni�ej linii wodnej, w dawno porzuconym pomieszczeniu.</p><p>W ko�cu Doul pochyli� si� i pod g�szczem rur wszed� do male�kiej klitki, a za nim Bellis. W�a�ciwie nie by� to pok�j, lecz odrobina wygospodarowanego miejsca. Wsz�dzie by�o pe�no kurzu i �uszcz�cej si� farby.</p><p>Doul delikatnie przytkn�� jej palec do ust.</p><p>Bellis mia�a �wiadomo��, �e potulne chodzenie za Doulem, bratanie si� z nim, nie jest rozs�dnym zachowaniem ze strony osoby g��boko zaanga�owanej w antyniszczukowodzk� dzia�alno��. �Co ja tu robi�?� � pomy�la�a.</p><p>Uther Doul pokazywa� na sufit, znajduj�cy si� ledwo kilka centymetr�w nad jego g�ow�. Ekspresyjnie nadstawi� ucha. Dopiero po kilku chwilach Bellis cokolwiek us�ysza�a. Pocz�tkowo nie by�a pewna, co to za d�wi�ki.</p><p>G�osy. T�umione przez warstwy powietrza i metalu. Jakby znajome. Bellis zadar�a g�ow�. Teraz prawie rozr�nia�a poszczeg�lne s�owa.</p><p>Przyszli do przypadkowego lokalu pods�uchowego. Kaprysy architektury i materia�oznawstwa sprawi�y, �e d�wi�ki z pokoju na g�rze przechodzi�y � mo�e rurami, a mo�e mi�dzy powa�� i pod�og� nie by�o �adnej izolacji � przez sufit.</p><p>G�osy z pokoju na g�rze. Z pokoju Kochank�w.</p><p>Zastyg�a ze zdumienia. S�ysza�a g�osy Kochank�w.</p><p>Ostro�nie i powoli, jakby mogli j� jakim� cudem zobaczy�, Bellis wyci�gn�a szyj� i s�ucha�a.</p><p>S�owa wypowiadane w zmiennych tonach, szybkimi sapni�ciami Miaucz�ce, b�agalne, zachwycone. Dyszenia seksualnej blisko�ci, b�lu i innych intensywnych uczu�. S�owa przebijaj�ce si� przez metal:</p><p>���kochanie� zaraz� kurwa� tak, i� tnij� teraz� kochanie� tnij� tak, tak�</p><p>Tak. S�owa by�y g�ste. Bellis a� cofn�o, fizycznie, dos�ownie, odsun�a si� spod akustycznie przepuszczalnego miejsca na suficie. S�owa, d�wi�ki pada�y szybko, tak bardzo nas�czone nami�tno�ci� i pragnieniem, �e trzeba je by�o odgryza�, bo inaczej wyszed�by z tego nieartyku�owany wrzask.</p><p>���tnij� tak� kochanie� tnij�</p><p>Dwa strumienie s��w, m�ski i �e�ski, nierozerwalnie ze sob� splecione, rytmicznie zsynchronizowane.</p><p>�Jabberze kochany!� � pomy�la�a Bellis. Uther Doul przygl�da� si� jej z pozbawion� wyrazu min�. �Tnij i tnij, i kochanie, i tnij!� Przera�ona ruszy�a do drzwi. My�la�a o tym, co robili Kochankowie w swoim pokoju, kilkadziesi�t centymetr�w nad jej g�ow�.</p><empty-line/><p>Doul wyprowadzi� j� z tej makabrycznej klitki. Przebiwszy si� przez kolejne pok�ady metalu, wyszli na nocne powietrze. Doul wci�� nic nie m�wi�.</p><p>�Do czego ty zmierzasz? � pomy�la�a wpatrzona w jego plecy. � �Po co ta prezentacja?�</p><p>W jego zachowaniu nie by�o ani �ladu lubie�no�ci. Bellis nie mog�a poj��, o co chodzi. Sztywny, wymowny i oficjalny w swoim pokoju ujawniaj�cy niezwyk�e historie i teorie, �eby tylko nie przesta� m�wiona tych korytarzach przeistoczy� si� w �obuzerskie dziecko z tajn� kryj�wk�. Z niem�, nie wyartyku�owan� dum�, kt�rej nale�y si� spodziewa� u takiego dziecka, zaprowadzi� j� tam i zapozna� ze swoim sekretem. Nie umia�a zg��bi� pobudek, kt�re nim kierowa�y.</p><p>Zadr�a�a na wspomnienie tych zasapanych krzykni��, pokr�conych deklaracji nami�tno�ci. A mo�e mi�o�ci. Pomy�la�a o bliznach, cieciu. Krew i rozorana sk�ra, �arliwo��. Troch� zbiera�o si� jej na wymioty. Tym, co j� przerazi�o, nie by�a jednak przemoc, fakt u�ycia no�y i tak dalej. Nie o to chodzi�o. Erotyczne grzeszki jej nie przeszkadza�y, bez trudu potrafi�a je zrozumie�.</p><p>Pods�uchane poczynania mia�y jednak zupe�nie inny charakter. Strach wzbudzi�o w niej samo uczucie, intensywna, �liska, przyprawiaj�ca o wymioty i zawroty g�owy �arliwo��, kt�r� us�ysza�a w ich g�osach. Usi�owali przeci�� oddzielaj�c� ich membran� i zla� si� w jedno. Zrezygnowa� ze swej odr�bno�ci dla czego� dalece wykraczaj�cego poza seks.</p><p>To agresywne, j�cz�ce zespolenie, kt�re oni uwa�ali za mi�o��, jej kojarzy�o si� raczej z masturbacj� i budzi�o w niej obrzydzenie.</p><p>Bellis czu�a si� nie tylko zniesmaczona, ale i zagro�ona, wystraszona.</p></section><section><title><p>Rozdzia� trzydziesty pierwszy</p></title><p>W ci�gu dnia Szekel by� wolny.</p><p>Podobnie jak wi�kszo�� m�odych zbir�w, kt�rzy kr�cili si� po porcie Basilio, zarabia� na �ycie tak samo jak w Nowym Crobuzon � jako goniec przekazuj�cy wiadomo�ci i towary. Zawsze mia� oczy i uszy otwarte, wypatruj�c gar�ci monet, kt�re m�g� dosta� od swego chwilowego pracodawcy. J�zykiem salt pos�ugiwa� si� sprytnie i komunikatywnie, chocia� nie biegle.</p><p>Troch� wi�cej ni� po�ow� wieczor�w sp�dza� z Angevine, kt�ra kwaterowa�a na �Kastorze�, pod dzwonnic� statku Tintinnabuluma. Cz�sto wraca�a bardzo p�no, poniewa� ten odbywa� wielogodzinne spotkania ze swymi pretorianami, Kr�achem Aumem, Bellis i Kochankami. Angevine przynosi�a mu ksi��ki i materia�y z biblioteki i z tajnego laboratorium w tylnej cz�ci statku. Wraca�a zm�czona, a Szekel poprawia� jej humor kolacj� i niewprawnym masa�em.</p><p>Angevine niewiele m�wi�a na temat projektu podniesienia awanka, ale Szekel z �atwo�ci� wyczuwa� w niej napi�cie i rozemocjonowanie.</p><p>Pozosta�e wieczory sp�dza� w dzielonym z Tannerem Sackiem mieszkaniu, kt�re nadal uwa�a� za w�asne.</p><p>Tanner nie zawsze tam by� � podobnie jak w wypadku Angevine, projekt zatrzymywa� go do p�na w pracy. Ale je�li ju� by�, wi�cej m�wi� o tym, co robi�. Opisa� Szeklowi ci�gn�ce si� w wodzie niezwyk�e w�dzid�o, �awice tropikalnych ryb przep�ywaj�ce przez ogromne ogniwa, ju� obrastaj�ce ro�linami i upartymi skorupiakami, w nocy pod�wietlane zimnymi �wiat�ami. Po tych d�ugich godzinach pracy, sp�dzonych na spawaniu, testowaniu i podpowiadaniu rozwi�za�, na odgrywaniu roli projektanta, szefa zmiany i budowlanego, Tanner by� wyko�czony i bardzo szcz�liwy.</p><p>Szekel dba� o to, �eby w mieszkaniu by�o czysto i ciep�o. Je�li nie gotowa� dla Angevine, gotowa� dla Tannera. W jego duszy zal�g� si� jednak niepok�j.</p><empty-line/><p>Dwie noce wcze�niej, w luddi, Szekel obudzi� si� nagle troch� po p�nocy w swoim starym mieszkaniu na statku fabrycznym. Usiad� i trwa� bez ruchu.</p><p>Rozejrza� si� po pokoju, w bladym p�cieniu rzucanym przez �wiat�a i gwiazdy na zewn�trz. Zobaczy� st�, krzes�a, wiadro, talerze, garnki, puste ��ko Tannera. �Znowu pracuje do p�na� � pomy�la�. Mimo panuj�cego w pokoju p�mroku nie by�o gdzie si� schowa� i Szekel wiedzia�, �e jest sam.</p><p>A mimo to mia� poczucie, �e nie jest sam.</p><p>Zapali� �wiec�. Nie by�o �adnych nietypowych d�wi�k�w, �wiate� czy cieni, lecz stale mia� wra�enie, �e przed chwil� co� us�ysza� albo zobaczy� � jakby jego wspomnienia wyprzedzi�y go, przypominaj�c mu o czym�, co jeszcze si� nie wydarzy�o.</p><p>W ko�cu zasn�� ponownie i kiedy zbudzi� si� rano, zosta� w nim tylko mglisty �lad po strachu, kt�ry odczuwa� w nocy. Ale tego wieczoru, na d�ugo zanim po�o�y� si� do ��ka, nasz�o go identyczne doznanie, �e w mieszkaniu jest jaki� intruz. Wsta� i z niedorzecznym skupieniem rozejrza� si� doko�a. �Czy te ubrania s� gdzie indziej, ni� by�y? A ta ksi��ka? A te talerze?�</p><p>Przedmiot jego uwagi szybko si� zmienia�. Szekel przenosi� spojrzenie z jednej szuflady czy sterty rzeczy na nast�pn�, pod��a� wzrokiem w taki spos�b, jakby obserwowa� kogo� chodz�cego po pokoju, dotykaj�cego tych rzeczy albo grzebi�cego w nich. Ogarn�a go z�o�� i strach.</p><p>Chcia� uciec, ale z lojalno�ci wobec Tannera nie zrobi� tego, tylko pozapala� lampy i przy�piewuj�c sobie g�o�no, gotowa� kolacj� a� do powrotu Tannera, kt�ry na szcz�cie nast�pi� tego dnia wcze�nie, zanim odg�osy �ycia na zewn�trz przycich�y.</p><empty-line/><p>Kiedy Szekel poruszy� temat swoich dziwnych intuicji, ku jego wielkiej uldze i zaskoczeniu Tanner zareagowa� z zainteresowaniem i powag�.</p><p>Rozejrza� si� po ma�ym pokoju i mrukn��:</p><p>��Dziwne mamy czasy, ch�opie. � Mimo potwornego zm�czeni wsta� i przemierzy� opisan� przez Szekla tras� po pokoju. Bra� do r�ki wskazane przez niego przedmioty i dok�adnie je ogl�da�. Nuci� co� i drapa� si� w brod�. � Nic tu nie widz�, Szekel � oznajmi�, ale oczy nadal mia� czujne. � Dziwne mamy czasy. Przer�ne typy przer�nie kombinuj�, kr��� k�amstwa, plotki i Jabber wie, co jeszcze. Ci, kt�rym nie bardzo si� podoba projekt niszczukowodzki, nie m�wi� o tym za g�o�no. Ale to przyjdzie p�niej, id� o zak�ad. Mo�e s� te� ludzie, kt�rzy pr�buj� inaczej nabru�dzi�. Nie, �eby by�a ze mnie jaka� wielka szycha, Szekel, ale ludzie wiedz�, �e polecia�em na wysp� i �e pracuj� przy budowie w�dzid�a. Mo�e kto� si� tutaj zakrada, �eby, nie wiem namota�. Znale�� co�, co by wzmocni�o opozycj�. Ale ja nie jestem taki g�upi, �eby trzyma� tu jakie� plany. Na mie�cie jest napi�cie. Wszystko si� dzieje za szybko. Ludzie nie maj� pewno�ci, czy kto� nad tym panuje. � Jeszcze raz rozejrza� si� po pokoju, po czym spojrza� na Szekla. � Kusi mnie, �eby powiedzie�: �Niech przyjd�!� Je�li masz racj�, to byle nic nie zabrali i nie tykali nas, pieprzy� ich. Nie boj� si�. � U�miechn�� si� po chojracku i Szekel odwzajemni� u�miech.</p><p>��Jasne, �e nie, ale mimo wszystko � powiedzia� cicho.</p><empty-line/><p>Na drugi dzie�, kiedy opowiada� Angevine o swoich prze�yciach, zareagowa�a prawie identycznie jak Tanner Sack.</p><p>��Mo�e co� w tym by� � powiedzia�a z namys�em. � Szczeg�lne mamy czasy. Ludzie s� przej�ci i niekt�rzy si� boj�. W�tpi�, czy ci niewidzialni intruzi to b�dzie najdziwniejsza rzecz, kt�ra nas czeka w najbli�szych tygodniach, kochasiu. W fabrykach trzeba pracowa� na nadgodziny przy budowie w�dzid�a, to i ludzie narzekaj�. Nie ma czasu i in�ynier�w do naprawiana innych maszyn, nie produkuje si� cz�ci zapasowych do silnik�w ani artyku��w �elaznych. �Mamy tyle energii z tej platformy, m�wi� ludzie, kiedy wreszcie zostanie u�yta dla ludzi? Zreszt�, ile ten przekl�ty awank jej potrzebuje?� Powiem ci Szekel, �e potrzebuje jej cholernie du�o. � Spojrza�a mu w oczy i wzi�a go za r�k�. � A pomruki niezadowolenia, kt�re si� tera s�yszy, zw�aszcza w dzielnicach Cieplarnia, Budy i Pragnieniowice, ale gdzie indziej te�, b�d� coraz dono�niejsze. Kiedy ludzie zrozumiej�, �e rop� naftow� i skalne mleko mo�na przeznaczy� na wa�niejsze cele. � m�wi�a z nieobecn� min�, przypominaj�c sobie zas�yszane rozmowy Tintinnabuluma z innymi. Szekel kiwa� tylko g�ow�. � Ju� teraz wichrzyciele wychylaj� g�owy � ci�gn�a. � Vordakine w Bud, Sallow w Cieplarni. Tajemniczy Simon Fench. Bibu�a, napisy na murach, szepty. Nawet porz�dni obywatele maj� pewne wiadomo�ci, s�ysza�am, �e Hedrigall, kt�ry jest lojalny do szpiku swoich drewnianych ko�ci, zna tego ca�ego Fencha i czasem z nim pije. Ludzie b�d� pe�ni entuzjazmu, kiedy awank zostanie przywo�any, takie cudowne wydarzenie nie mo�e ich pozostawi� oboj�tnymi. Ale na tym si� nie sko�czy, Szekel, uwierz mi.</p><empty-line/><p>W przygniataj�cym upale przypadkowego r�wnikowego lata park Crooma rozkwita�.</p><p>Podczas poprzedniej wizyty Bellis by� ca�y zielony: wilgotny, bujny i �mierdz�cy �ywic�. Teraz na ziele� na�o�y�y si� kolory wiosny i lata: �ci�ka b�yskawicznego kwiecia pod stopami i gdzieniegdzie p�ki, kt�re przypr�szy�y korony drzew. Pierwsze wielobarwne kwiaty lata walczy�y o przestrze� �yciow� z chwastami, dereniami i �onkilami. Las szele�ci� drobnym �yciem.</p><p>Bellis przysz�a do parku nie z Silasem, lecz z Johannesem Tearflyem. Ubawi�a j� my�l, �e jest w jakim� sensie niewierna.</p><p>Sz�a swoj� ulubion� tras�, dawnym korytarzem mi�dzy okr�towymi kajutami, kt�ry przerodzi� si� w poro�ni�ty bluszczem kanion. Kwiaty passiflory zdobi�y �ciany. Zza pl�taniny korzeni prze�witywa�y rozbite okna. Tam, gdzie dawne kajutowe pag�rki wtapia�y si� w trawiast� powierzchni� i �cie�ka wychodzi�a na s�o�ce, wok� k�py wonnego wiciokrzewu bzycza�y pszczo�y.</p><p>�To jest przyjemna chwila� � pomy�la�a Bellis, za kt�r� szed� nie�mia�y i zamy�lony Johannes. �Ale wkr�tce b�dziesz musia� j� zepsu�, Johannesie� b�dziesz musia� zacz�� m�wi�.</p><p>Po kilku kolejnych minutach w�r�d kwiat�w i trawy, kiedy jedynym d�wi�kiem by�o vibrato rozgrzanych owad�w, rzeczywi�cie zacz��.</p><p>D�ugo rozmawiali o tocz�cych si� pod miastem pracach.</p><p>��Kilka razy schodzi�em na d� w batyskafie � powiedzia� jej Johannes. � Co� niezwyk�ego, Bellis. Tempo budowy zapiera dech.</p><p>��Widzia�am, jak szybko kroili na kawa�ki �Terpsychori�, to potrafi� to sobie wyobrazi�.</p><p>Johannes nadal odnosi� si� do niej nieufnie, ale bardzo mu zale�a�o na odnowieniu wi�zi, kt�ra kiedy� ich ze sob� ��czy�a. Bellis czu�a, �e Tearfly pr�buje wyci�gn�� do niej r�k�, jako� sobie t�umacz�c okazywan� przez ni� opryskliwo��.</p><p>��Nie powiedzia�a� mi zbyt wiele na temat wyspy � stwierdzi�.</p><p>��By�o ci�ko � westchn�a. � Nie lubi� o tym m�wi�. � A jednak opowiedzia�a: o potwornym upale, o ci�g�ym strachu, o nienasyconej ciekawo�ci anophelius�w i zab�jczym g�odzie ich partnerek. Przygl�da� si� jej badawczo. �Ciekawe, czy uwa�a mnie za perfidn� cwaniar� � pomy�la�a. � Wczoraj odsun�li mnie od Auma. � podj�a i Johannes odwr�ci� ku niej g�ow� zaskoczony. � Od paru tygodni uczy�am go salt. Uczy si� w tempie, kt�re mnie przera�a. Robi notatki ze wszystkiego, co m�wi�. Ju� teraz starczy�oby tego na podr�cznik. Mimo to uwa�a�am, �e nie by� jeszcze w stanie rozmawia� bez mojej pomocy. Ale wczoraj po po�udniu, kiedy zako�czyli�my dyskusj� z Tintinnabulumem i komitetem in�ynier�w, zabrali go i poinformowali mnie, �e przez jaki� czas nie b�d� potrzebna. Mo�e oceniaj� jego poziom zaawansowania j�zykowego wy�ej ni� ja. A mo�e kt�ry� z innych ekspert�w od wysokiego kettai na tyle wy�wiczy� si� w tym j�zyku, �e mo�e mnie zast�pi� � powiedzia�a te s�owa tonem kpi�cej wy�szo�ci i Johannes prychn�� �miechem. � Od jakiego� czasu m�wili mi, �e mam jak najszybciej doprowadzi� go do bieg�o�ci w salt, bo b�dzie potrzebny do przedsi�wzi��, w kt�rych ja nie mog� uczestniczy�. Pr�buj� si� mnie pozby�. � Spotkali si� wzrokiem. Byli sami na polanie, otoczonej drzewami, g�ogami i kar�owatymi wiosennymi r�ami. Moja przydatno�� si� ko�czy, z czego niezmiernie si� ciesz�, bo jestem cholernie zm�czona. Ale wygl�da na to, �e Aum dopiero zaczyna prac�. Przyszli po niego zupe�nie inni ludzie ni� zwykle: Uther Doul i osoby, kt�rych nigdy wcze�niej nie widzia�am. Nie wiem, o co w tym wszystkim chodzi. Wydaje mi si�, �e przywo�anie awanka to nie koniec sprawy.</p><p>Johannes odwr�ci� si� od niej i g�adzi� p�atki kwiat�w.</p><p>��Dopiero teraz to sobie uzmys�owi�a�, Bellis? Oczywi�cie masz racj�. B�dzie ci�g dalszy. Zwa�ywszy na skal� przedsi�wzi�cia z awankiem, nie�atwo to sobie wyobrazi�, ale mam wra�enie, �e to tylko preludium do w�a�ciwego projektu. Na czym on polega, nie wiem. Postanowiono, �e b�d� z niego wy��czony. Ale wiesz co? � doda�. � Mia�em wielkie szcz�cie, �e mnie zatrudnili. �Szcz�cie?� � zdziwi�a si� Bellis.</p><p id="spr088_397">��Pewne osoby z kr�gu wtajemniczonych, kt�re widzia�y stare �a�cuchy, od dziesi�tek lat przekonywa�y, �e Armada powinna podj�� rob� przywo�ania awanka. Ale Kochankowie nie s�uchali ich, bo do pewnego momentu nie mieli w tym interesu, tak s�ysza�em. Sytuacja uleg�a zmianie, kiedy do miasta przyby� Uther Doul. Nie wiem, co takiego zrobi� albo powiedzia�, ale ni st�d, ni zow�d projekt przywo�ania awanka wr�ci� do �ask. Co� sk�oni�o ich do odkurzenia tych starych plan�w, po raz pierwszy odk�d zbudowano �a�cuchy. A nikt ju� nie wie, jak dawno to by�o ani co sprawi�o, �e projekt nie zosta� zrealizowany. Tyle �e po tym etapie, kt�ry w�a�nie dobieg� ko�ca, nie jestem im ju� potrzebny.</p><p>�Zazdrosny� � pomy�la�a Bellis. �Odtr�cony, porzucony, wkurzony�. Bez Johannesa nie daliby sobie rady z przywo�aniem awanka, ale po tej fazie przedsi�wzi�cia by� ju� zb�dny.</p><p>Delikatnie, subtelnie Bellis dr��y�a ran�. Przeplataj�c swoje dociekania nieistotnymi szczeg�ami.</p><p>Gniew sprawi�, �e Johannes by� got�w powa�nie porozmawia� o w�tpliwo�ciach co do projektu Kochank�w, jakie do tej pory podniesiono.</p><p>Spacerowali po zalesionym statku, mijaj�c zagarni�te na potrzeby parku kominy i grodzie, a Bellis podsyca�a uraz� Johannesa, jednocze�nie sprytnie prowadz�c �ledztwo i stopniowo wszystkiego si� dowiaduj�c.</p><empty-line/><p>Odk�d nastawi�a ucha, Bellis wsz�dzie s�ysza�a te same nazwiska, te same pog�oski. Cieniutki werniks lojalno�ci, kt�rym poci�gni�to Armad�, prze�wieca�. L�ki i kontrowersje by�y teraz przez niego r�wnie dobrze widoczne jak s�oje drewna przez lakier.</p><p id="spr089_397">Z zaskoczeniem zda�a sobie spraw�, �e z takimi dysydenckimi losami ��czy si� nie tylko prominent�w z Cieplarni i Bud. Powi�zania z renegatami mieli tak�e niekt�rzy spo�r�d najbardziej lojalnych i najbardziej zas�u�onych obywateli Niszczukow�d.</p><p>Zrozumia�a, �e poparcie dla Kochank�w nie jest stabilne. Jak si� spodziewa�a, najcz�ciej wymienian� osob�, wok� kt�rej skupia�o si� spo�eczne niezadowolenie, by� Simon Fench.</p><p>Bellis zacz�a go szuka�.</p><p>Rozpytywa�a o niego w�r�d znajomych. Carrianne wzruszy�a ramionami, ale obieca�a, �e b�dzie mia�a uszy i oczy szeroko otwarte. Johannes spojrza� na ni� z uniesionymi brwiami i nic nie powiedzia�.</p><p>Szekel, podczas jednego z ich niecz�stych spotka�, skin�� g�ow�.</p><p>��Ange o nim wspomina.</p><p>Udaj�c tylko troch� zainteresowan�, Bellis poprosi�a go, aby dowiedzia� si� czego� wi�cej.</p><p>Wie�� o jej poszukiwaniach dotar�a te� na rogi ulic, do m�odzie�y, kt�ra zwiesza�a si� z reling�w statk�w, strzela�a z proc do miejskich ma�p albo przesiadywa�a w pubach, graj�c w ko�ci i si�uj�c si� na r�ce. Ka�dy mia� swoich znajomych, swoje kontakty, ludzi, kt�rzy dawali mu pieni�dze i jedzenie lub udzielali informacji w zamian za drobne przys�ugi, kt�re mogli im wy�wiadczy� ci ch�opcy i dziewcz�ta. Pytanie Bellis kr��y�o w�r�d nich, w knajpach Niszczukow�d, Alozowic, Ksi��kowic i okr�gu Tobietw�j.</p><p>W Nowym Crobuzon wszystko, czego nie regulowa�o prawo, by�o zakazane. Tu rzecz mia�a si� zupe�nie inaczej. By�o to w ko�cu miasto pirackie. W�adze nie interesowa�y si� sprawami, kt�re bezpo�rednio nie zagra�a�y bezpiecze�stwu miasta. Dlatego poszukiwania Bellis, podobnie jak inne sekrety, nie musia�y by� skrywane i nie budzi�y zainteresowania funkcjonariuszy milicji. P�dzi�a przez to wewn�trznie skonfliktowane miasto szybko i bezproblemowo, zostawiaj�c niewielki trop dla tych, kt�rzy umieli patrze�.</p><empty-line/><p>��Szuka�a� mnie.</p><p>Silas sta� przy ��ku Bellis. Jeszcze si� nie rozebra�a. Siedzia�a z podci�gni�tymi pod brod� kolanami i czyta�a ksi��k� w �wietle lampy gazowej. Chwil� wcze�niej by�a sama.</p><p>�Znowu taumaturgia, Silasie?� � pomy�la�a.</p><p>By� wiecz�r, 10 scabdi jastrz�biego dzioba, ostatni dzie� kwarty � �wi�to. Na ulicach panowa� zgie�k: pijani ludzie krzyczeli i �miali si�. Statki i ulice przystrojono kolorowymi proporczykami. W powietrzu lata�y sztuczne ognie i konfetti, cho� pod wod� nadal pracowano u wytchnienia.</p><p>��Szuka�am.</p><p>��Musisz by� ostro�na. Nie obno� si� ze swoimi konszachtami z opozycj�.</p><p>��Na kopuluj�cego Jabbera, Silasie � parskn�a �miechem Bellis. Trzeba ci by�o zobaczy� list� twoich, czy te� pana Fencha, rzekomych przyjaci�. Znajduj� si� na niej znacznie grubsze ryby ni� ja. Czy to prawda, �e pijesz z Hedrigallem? � Nie odpowiedzia�. � Zatem nie sadz�, aby ktokolwiek zainteresowa� si� mn�. � Przygl�dali si� sobie bez s�owa. �Ile ju� razy to robili�my?� � pomy�la�a z rozpacz� Bellis. Zeszli�my si� potajemnie, w moim pokoju, noc�, przy herbacie, �eby pom�wi� o tym, co wiemy, a czego nie wiemy�� � Co� planuj� � powiedzia�a konspiracyjnym tonem, kt�ry o ma�o nie wzbudzi� w niej gorzkiego �miechu. � Awank to nie koniec sprawy. Aum w ekspresowym tempie uczy si� salt i przesun�li go do jakiego� nowego, tajnego projektu. Nawet niekt�rzy z naukowc�w bior�cych w tym udzia� czuj� si� odsuni�ci. Opr�cz trzonu z�o�onego z Tintinnabuluma, Kochank�w i Auma tym razem w projekcie uczestniczy Uther Doul. Co� planuj� � powt�rzy�a. � Silas skin�� g�ow� z min�, kt�ra wskazywa�a, �e ju� wcze�niej o tym wiedzia�. � Co planuj�? � spyta�a Bellis.</p><p>��Nie wiem � odrzek�.</p><p>Bellis nie umia�aby powiedzie�, czy mu wierzy.</p><p>��Je�li dowiemy si�, co planuj�, to mo�e uda nam si� st�d uciec.</p><p>��Przysi�gam, �e w tym momencie nie jestem w stanie tego odgadn��. Je�li si� dowiem, to oczywi�cie natychmiast ci przeka��. � Badali si� wzrokiem. � Dosz�y mnie s�uchy, �e Uther Doul zaleca si� do ciebie.</p><p>Nie pr�bowa� by� nieprzyjemny, ale jego u�mieszek zirytowa� j�.</p><p>��Nie wiem, czy to s� zaloty � odpar�a opryskliwie. � Czasami odnosz� takie wra�enie, ale je�li rzeczywi�cie tak jest, to, na bog�w, wyszed� z wprawy. Czasem mi si� wydaje, �e kieruj� nim inne pobudki, ale nie umiem ich zg��bi�. � Znowu milczenie. Na zewn�trz zacz�� j�cze� wiatr.</p><p>��Powiedz mi, bo jeste� w tym znacznie lepiej zorientowany ni� ja: czy mo�na m�wi� o powa�nej opozycji wobec projektu? Podkre�lam: powa�nej. A je�li tak, to czy mo�emy j� wykorzysta� do ucieczki? � �O co te� mo�e mi chodzi�?� � dopytywa�a sam� siebie. �Wysy�amy do kraju ostrze�enie. Uratowali�my go od zag�ady, na Jabbera, nie ma nic wi�cej do zrobienia. Nie istniej� frakcje, kt�re mogliby�my przeci�gn�� na swoj� stron�. Nie ma nikogo, kto da�by si� nam�wi� do zabrania nas do kraju�. Silas wiele rozprawia� o ucieczce, ale wtopienie si� w p�wiatek Armady, znikni�cie z pola widzenia, zmiana nazwiska, zawi�ni�cie w sieci uk�ad�w, plotek, wzajemnych przysyp i gr�b, to wszystko by�y techniki przetrwania. Silas przystosowywa� si�. Bellis nie mia�a nic do zrobienia. Nie mog�a si� zaanga�owa� w �adne kombinacje, w �adne tajne plany. Nadal �ni�a jej si� czasami rzeka p�yn�ca z Nowego Crobuzon do Zatoki �elaznej. � �Nie� � pomy�la�a z pasj�, bezkompromisowo. �Niezale�nie od tego, jaka jest prawda, niezale�nie od tego, jak beznadziejna jest sytuacja, nie zrezygnuj� z my�li o ucieczce�.</p><p>Wymaga�o od niej sporego wysi�ku, aby osi�gn�� tak wysokie nat�enie pal�cego si� zimnym p�omieniem gniewu, pragnienia ucieczki, tote� rozstanie si� z nim teraz by�oby dla niej nie do zniesienia.</p><empty-line/><p>Trzyma�a wi�c to g�o�ne �nie� z ty�u g�owy, nie rozcie�czone w�tpliwo�ciami.</p><p>Na drugi dzie�, po przebudzeniu, wychyli�a si� z okna na ciep�y wiatr i patrzy�a, jak wyko�czone, skacowane ekipy porz�dkowe sprz�taj� z ulic i pok�ad�w odpadki po wczorajszej imprezie. Namiatali wielkie ha�dy kurzu, kolorowego papieru, stroj�w i przebra� z bal�w maskowych, akcesori�w narkotykowych i tak dalej.</p><p>Z wie�y wiertniczej �Sorgo� przesta�y wype�za� obrzydliwe p�omienie. Platforma ostyg�a, zapas ropy naftowej i skalnego mleka zosta� zmagazynowany. Bellis powiod�a wzrokiem nad nautyczno-miejskim krajobrazem i zobaczy�a, �e parowce, holowniki i kr�pe statki przemys�owe ci�gn� ku miastu, niby opi�ki �elaza ku magnesowi. Patrzy�a, jak za�ogi przywi�zuj� swoje jednostki do Armady.</p><p>Kiedy wszystkie statki s�u�ebne by�y ju� zaprz�gni�te, wzi�y kurs na po�udniowy wsch�d, pluj�c czarnym dymem. Ich maszyny po�era�y ogromne ilo�ci kradzionego w�gla i r�nych innych materia��w palnych. Z przera�aj�c� powolno�ci� Armada zacz�a si� porusza�.</p><p>Pod spodem, w przezroczystej wodzie, nurkowie kontynuowali prac�. Trwa�o z�omowanie kolejnych statk�w i dostarczanie �elaza do zak�ad�w przemys�owych. Mi�dzy zw�okami okr�t�w a odlewniami nieustannie kursowa�y chmary sterowc�w.</p><p>Morze nik�ymi pr�dami op�ywa�o gigantyczne w�dzid�o schowane pod statkami. Pr�dko�� Armady by�a prawie niedostrzegalna: wynosi�a najwy�ej dwa w�z�y.</p><p>Ale nie spada�a ani na moment. Ruch by� nieprzerwany. Bellis wiedzia�a �e kiedy miasto dotrze do celu podr�y, kiedy �a�cuchy zostan� spuszczone i taumaturgia uruchomiona, wszystko si� zmieni. I znowu us�ysza�a swoje �nie�, odmow� kapitulacji, odmow� zadomowienia si� w tym mie�cie.</p><p>Z up�ywem dni by�a coraz mniej potrzebna. Sesje t�umaczeniowe in�ynierami odbywa�y si� rzadziej, tylko w wypadku natrafienia na jaki� konkretny problem, kt�ry na bie��co rozwi�zywano. Bellis mia�a poczucie, �e oddala si� od centrum wydarze�.</p><p>Je�li nie liczy� Doula. Nadal z ni� rozmawia�, nadal raczy� j� winem w swojej kajucie. Ich spotkania nadal by�y podszyte czym� tajemniczym, ale Bellis nie umia�a tego rozszyfrowa�. Doul wyra�a� si� tak samo zagadkowo jak zawsze i rozmowy te nie przynosi�y Bellis pociechy. Jeszcze par� razy zabra� j� do tego ma�ego pomieszczenia, skrzyni akustycznej pod pokojem Kochank�w. Zawsze odbywa�o si� to w nocy, zawsze potajemnie. S�ysza�a ich zdyszane deklaracje, ich j�ki b�lu i po��dania. To st�enie uczu� nadal przera�a�o j� i mdli�o, jak co� gnij�cego w �o��dku.</p><p>Za drugim razem us�ysza�a, jak sycz� z rozkoszy � w ich rozumieniu tego doznania � i nazajutrz rano, kiedy wesz�a wraz z Aumem na sal� obrad, Kochankowie mieli na sobie �wie�e rany, g��boko wci�te i identyczne, a na czo�ach krwawe strupy.</p><p>I Bellis dozna�a zapa�ci. Nie mog�a znie�� my�li o tym, �e jest zdana na �ask� ludzi uzale�nionych od uczu� znajduj�cych uzewn�trznienie w takich odg�osach.</p><p>�Nie�.</p><p>Mimo �e min�y dwa tygodnie, dzie� po dniu zrobi�o si� coraz gor�cej w�dzid�o by�o na uko�czeniu, Silas jej nie odwiedzi�, a w zachowaniu Doula wci�� nie mog�a dopatrzy� si� �adnego sensu; mimo �e oddala�a si� od centrum w�adzy i czu�a ulg�, �e nie musi ju� codziennie widywa� Kochank�w, wybi� si� strach zwi�zany z poczuciem narastaj�cej zb�dno�ci; mimo �e straci�a ostatnie resztki w�adzy, jak� posiada�a; mimo �e sta�o si� oczywiste, i� tkwi w pu�apce bez wyj�cia, wewn�trzny g�os Bellis zhardzia� i nabra� stanowczo�ci.</p><p>�Nie�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� trzydziesty drugi</p></title><p>Armada znalaz�a miejsce, kt�rego szuka�a.</p><p>Miasto znajdowa�o si� w pobli�u granicy mi�dzy Wezbranym Oceanem a Morzem Czarnomieli�nianym. Bellis zbarania�a, us�yszawszy o tym. �Naprawd� zap�yn�li�my tak cholernie daleko?� � pomy�la�a.</p><p>Stali na wodzie absolutnie nieruchomo. Za pomoc� ezoterycznych technik, takich jak �apanie echa i projekcja sensoryczna, Armada znalaz�a drog� do �rodka martwego oka. Nazw� t� okre�lano przypadkowo zlokalizowane akweny o �rednicy kilku kilometr�w, gdzie nie by�o pr�d�w ani wiatr�w. Obiekty pozbawione w�asnego nap�du, unosz�ce si� na powierzchni martwego oka, podskakiwa�yby na falach, lecz nie poruszy�yby si� ani o centymetr w �adnym kierunku kompasowym.</p><p>Martwe oczy stanowi�y rodzaj tablicy informuj�cej, �e w dole znajduje si� hydrosztolnia.</p><p>W tym regionie g��boko�� oceanu wynosi�a od oko�o pi�ciu do sze�ciu i p� kilometra, ale pod martwym okiem �o�e oceanu opada�o sto�kowato ku okr�g�ej dziurze, kt�ra ci�gn�a si� w d� poza zasi�g jakiegokolwiek geoempaty.</p><p>Hydrosztolnia by�a szeroka na dwa kilometry i bezdenna.</p><p>Si�ga�a tak g��boko, �e przestrze� Bas-Lag w �aden spos�b nie mog�a w sobie pomie�ci� ci�aru grawitacyjnego i g�sto�ci wody, tote� w dolnych partiach dziury rzeczywisto�� by�a niestabilna. Hydrosztolnia by�a ��cznikiem mi�dzy �wiatami. Przez ten wy�om przedostawa�y si� awanki.</p><empty-line/><p>Nie by�o momentu, w kt�rym Kr�ach Aum i jego nowi podw�adni obwie�ciliby koniec bada�. Nie by�o oficjalnego powiadomienia, ostatnie problemy zosta�y rozwi�zane. Bellis nie umia�a dok�adnie okre�li�, od kiedy wiedzia�a, �e Armada jest gotowa.</p><empty-line/><p>Doul jej tego nie powiedzia�. �wiadomo�� ta ws�czy�a si� w ni� tak samo jak we wszystkich innych obywateli. Pog�oski przerodzi�y si� w dedukcje, dedukcje w radosne spekulacje, radosne spekulacje w triumfaln� pewno��. �Uda�o im si�. Wiedz�, jak to zrobi�. Czekaj��.</p><p>Bellis chcia�a w to nie wierzy�. �wiadomo��, �e naukowcy opanowali potrzebne im techniki, zaw�adn�a ni� tak delikatnie, �e nie by�o nag�ego wstrz�su, tylko powoli narastaj�cy l�k. �Jak?� � my�la�a raz po raz. Zwa�y�a skal� przedsi�wzi�cia i pytanie to przyt�oczy�o j�. �Jak oni to zrobi�?�- Ogarn�a my�l� wszystkie zadania do wykonania, wiedz� do zgromadzenia, maszyny do zbudowania, energi� do ukierunkowania. Rzecz wydawa�a si� niemo�liwa. �Czy to dzi�ki mnie? � zdumiewa�a si�. �Czy bez Auma i jego ksi��ki da�oby si� tego dokona�?�</p><p>Bellis czu�a, �e napi�cie, l�k i podniecenie narastaj� wok� niej z ka�d� godzin�.</p><p>Wiele dni po przybyciu Armady na martwe oko nareszcie wydano obwieszczenie, kt�rego wszyscy si� spodziewali. Plakaty i krzykacze informowali ludzi, �e maj� by� gotowi, �e prace badawcze sko�czone, �e pr�ba zostanie podj�ta.</p><p>Chwila prze�omowa, niezwyk�a, nikogo jednak nie zaskoczy�a. Po takim d�ugim milczeniu oficjalnych czynnik�w to ostateczne potwierdzenie nawet Bellis sprawi�o ulg�.</p><empty-line/><p>Tanner Sack z przyjemno�ci� patrzy� na w�dzid�o i widoczne teraz �a�cuchy. Urodzi� si� i wychowa� w Nowym Crobuzon, gdzie zachodnie niebo przes�ania�y g�ry, architektura za� by�a skomplikowana i wsz�dzie si� wciska�a. Bywa�o, �e bezkresne niebo nad Armad� i nieprzerwana po�a� wody na dole ci��y�y mu.</p><p>Zanurzona uprz�� dzia�a�a na niego koj�co. Nareszcie m�g� popatrze� na co� du�ego i realnego, prze�amuj�cego monotoni� g��bin.</p><p>Tanner unosi� si� w nieruchomych wodach martwego oka. Poza nim tylko Bastard John i ludzie-ryby obserwowali uprz�� od do�u.</p><p>Przygotowania dobieg�y ko�ca.</p><empty-line/><p>Zbli�a�o si� po�udnie, lecz w mie�cie by�o cicho jak przed �witem.</p><p>Na s�siednich statkach Bellis widzia�a ludzi obserwuj�cych z daleka, zza rog�w, z miejskich park�w. Nie da�o si� s�ysze� prawie �adnych d�wi�k�w. Po niebie nie lata�y sterowce.</p><p>��P� miasta jest w domach � sykn�a do Uthera Doula.</p><p>Znalaz� j� na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego�, gdzie przysz�a wraz z tymi nielicznymi Armadyjczykami, kt�rzy uwa�ali, �e ten historyczny moment nale�y ogl�da� z samego okr�tu flagowego.</p><p>�Boj� si� � pomy�la�a, patrz�c nad pustymi ulicami na statki w dole. �Zdaj� sobie spraw�, jaka jest stawka. Jak marynarze w szalupie ratunkowej, kt�rzy cumuj� do wieloryba�. Zdusi�a w sobie �miech �I boj� si� burzy�.</p><p>Silne burze budzi�y groz� w obywatelach Armady. Miasto nie mog�o omin�� narow�w niepogody ani zaprz�c ich do swoich cel�w. Porywiste wiatry potrafi�y oderwa� statek od statku albo rzuci� jednym o drugi nawet przy najmocniejszych buforach. Dzieje Armady roi�y si� od opowie�ci o strasznych, �mierciono�nych szkwa�ach.</p><p>Nigdy wcze�niej celowo nie �ci�gn�li na siebie huraganu.</p><p>Do przebicia membrany mi�dzy rzeczywisto�ciami, nawet w tym s�abym punkcie, i zwabienia awanka na t� p�aszczyzn� konieczna by�a gigantyczna erupcja energii. Burza elyktryczna by nie wystarczy�a, potrzebowali burzy �ywej, orgii, szale�stwa fulmen�w, cz�stek elementarnych b�yskawicy.</p><p>A �e, na szcz�cie, �ywe burze by�y niemal tak samo rzadkie jak wyp�ywy Momentu, Niszczukowody musia�y sztucznie wywo�a� to zjawisko.</p><p>Sze�� maszt�w �Wielkiego Wschodniego�, a przede wszystkim pot�ny maszt g��wny, owini�to miedzianym drutem w gumowej izolacji, kt�ry znika� we wn�trzu statku, ci�gn�� si� korytarzami i schodami, pod stra�� gwardzist�w, w ko�cowym punkcie podpi�ty do ezoterycznej nowej maszyny nap�dzanej skalnym mlekiem. Silnik ten mia� przes�a� kolosalne �adunki przez nity �a�cucha do w�dzid�a i dalej, w morsk� g��bin�.</p><p>W jakim� miejscu zebrali si� uczeni i piraci-taumaturgowie z Ksi��kowic, Alozowic i Niszczukow�d: meteoromanci i elementali�ci z dziwacznymi urz�dzeniami, piecami, mazid�ami i darami. Mo�e ofiarnymi. Bellis wyobra�a�a sobie ich gor�czkow� prac�: mierz� pr�dy eteryczne, dorzucaj� paliwa, wypowiadaj� zakl�cia.</p><p>Przez jaki� czas s�ycha� by�o tylko szepty, odleg�e okrzyki mew i szum fal. Ka�dy, kto sta� w bezlitosnym upale, chcia� us�ysze� co� czego nigdy wcze�niej nie s�ysza�, ale ludzie nie mieli �adnego wyobra�enia o tym, na co czekali. Nareszcie doczekali si�: d�wi�k tak monolityczny, �e wprawi� w dr�enie wszystkie statki.</p><p>Bellis us�ysza�a, jak Uther Doul wypu�ci� powietrze i szepn��: �Teraz�. Jego g�os by� nasycony uczuciem, kt�rego nie rozpozna�a.</p><p>Pok�ad �Wielkiego Wschodniego� nagle poruszy� si� pod ich stopami z perkusyjnym trzaskiem.</p><p>Armada zawibrowa�a gwa�townie.</p><p>��Opuszczaj� w�dzid�o, �a�cuchy do dziury � powiedzia� cicho Doul.</p><p>Bellis �cisn�a por�cz relingu.</p><p>Pod wod� Tanner sapn��, a woda p�dzi�a przez jego skrzela, kiedy ogromne windy zacz�y si� kr�ci�, a bolce mocuj�ce uprz�� wysadzono w powietrze za pomoc� �adunk�w wybuchowych. W dok�adnie zaaran�owanej sekwencji, przemieszczaj�c wielkie wa�y morskiej wody, metalowy pier�cie� o �rednicy prawie p� kilometra, naje�ony okrutnymi hakami i obro�ami, zacz�� opada� na dno.</p><p>Zsuwa� si� przez wod� etapami, osi�gaj�c granic� swojej wolno�ci, kiedy ko�czy�y si� kolejne d�ugie na kilkadziesi�t metr�w ogniwa. A potem detonowano kolejny �adunek, obraca�y si� ogromne windy i pier�cie� opada� o kolejny odcinek.</p><p>Kiedy metalowa obr�cz dociera�a do ko�ca kolejnego ogniwa, miasto w g�rze porusza�o si�, ulega�o przemieszczeniu, jego wymiary zmienia�y si� pod obci��eniem. �a�cuchy by�y olbrzymie, na skal� geologiczn�, ka�de pot�ne szarpni�cie mia�o si�� wstrz�su sejsmicznego. Armada mog�a si� jednak poszczyci� bardzo dobr� p�ywalno�ci�, kt�r� zawdzi�cza�a starannej konstrukcji, gazowi i taumaturgii, dlatego chocia� nag�e poci�gni�cia telepa�y ni� jak huragan i zrywa�y te nieliczne wiklinowo-linowe pomosty, kt�rych nie odpi�to, nie zdo�a�y przewr�ci� miasta.</p><empty-line/><p>��Na kopuluj�cego Jabbera! � krzykn�a Bellis. � Musimy zej�� pod pok�ad!</p><p>Doul przytrzyma� j� mocno i unieruchomi�.</p><p>��Nie chc� tego przegapi� i pani te� nie powinna.</p><p>W tym momencie miasto wierzgn�o przera�aj�co.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Opadanie w�dzid�a nabra�o tempa. Tanner Sack zda� sobie spraw�, �e krzyczy bezg�o�nie, bezpowietrznie, �e jego szcz�ka wyrzuca nieme blu�nierstwa na ten widok. Zahipnotyzowa�a go skala tego, co widzia�, nag�e znikni�cie gigantycznej uprz�y w absolutnie czarnym morzu. Mija�y sekundy i minuty. Miasto przesta�o tak bardzo si� trz��� i trwa�o odwijanie si� wielkich �a�cuch�w � pi�� ci�g�w ogniw zst�powa�o w ukryte g��biny.</p><p>�a�cuchy od pokole� obrasta�y koloniami p�kli i �limak�w morskich, tak �e kiedy ogniwa odrywa�y si� od dna statk�w, posy�a�y w otch�a� ca�e masy tych stworze�.</p><empty-line/><p>Po wielu minutach Armada znowu prawie znieruchomia�a, ko�ysa�a si� bardzo nieznacznie na skutek ostatnich drga� �a�cucha. Ptaki kursowa�y bezmy�lnie po niebie. Ogromny ci�ar metalu osiad�. Wszyscy trwali w wyczekuj�cym napi�ciu.</p><p>Wszyscy wstrzymali oddech, lecz nic si� nie sta�o.</p><p>W�dzid�o zwisa�o teraz pod kilometrami �a�cucha. Miasto w g�rze porusza�o si� spokojnie na wezbranej wodzie.</p><p>Armadyjczycy czekali w skupieniu, ale woda martwego oka by�a spokojna, a niebo czyste. Na pok�adach pojawia�o si� coraz wi�cej ludzi. Z pocz�tku byli wystraszeni i niepewni, nadal czekali na wyst�pienie czego�, czego nie umieli sobie wyobrazi�. Nic si� jednak nie sta�o.</p><empty-line/><p>Bellis nie wiedzia�a dok�adnie, jakiego rodzaju kryzys da� si� we znaki naukowcom i taumaturgom. Obiecana burza nie zmaterializowa�a si�. Maszyny nap�dzane skalnym mlekiem ani drgn�y.</p><p>�Nie powinni�my by� zaskoczeni� � pomy�la�a. �Zastosowane techniki by�y nietypowe, niesprawdzone, eksperymentalne. Nic dziwnego, �e nie zadzia�a�y za pierwszym razem�.</p><p>Mimo to obywatele Armady prze�yli pot�ny zaw�d. Po dw�ch godzinach miasto powr�ci�o do wcze�niejszego stanu. Nienaturalna cisza ust�pi�a.</p><p>Rozczarowani piraci dyskutowali i dowcipkowali na temat tej pora�ki. �aden naukowiec ani urz�dnik z Niszczukow�d nie wyst�pi� z o�wiadczeniem. Armada unosi�a si� na spokojnej wodzie otulona p�aszczem gor�ca. Mija�y kolejne godziny oficjalnego milczenia.</p><p>Bellis nie mog�a znale�� Doula, kt�ry poszed� sprawdzi�, co si� sta�o. Sp�dzi�a wiecz�r sama. Powinna by� zachwycona kl�sk� Armady, ale nawet ona zarazi�a si� powszechnym smutkiem. I zaciekawieniem.</p><p>Min�y dwa dni.</p><p>W nieruchomej wodzie martwego oka cz�� miejskich �ciek�w zakrzep�a i Armada zacz�a cuchn��. Bellis i Carrianne posz�y do parku Crooma, ale smr�d i jazgotliwe krzyki przegrzanych zwierz�t na statkach-farmach nie stwarza�y spacerowej atmosfery. Przebywanie na zewn�trz nie pozwala�o si� od�wie�y�. Bellis zamkn�a si� w pokoju razem ze swoimi cigarillos.</p><p>Poza tym kr�tkim spotkaniem z Carrianne sp�dza�a czas samotnie. Doul nie pojawi� si� wi�cej. Bellis poci�a si�, pali�a i czeka�a, patrzy�a, jak miasto w skandalicznym tempie powraca do swojej zgie�kliwej rutyny. Rozw�cieczy�o j� to. �Jak mo�ecie udawa�, �e nic si� nie dzieje?� � my�la�a, obserwuj�c handlarzy na Targu Zimowej S�omy. �Jakby�my �yli w normalnych czasach, w normalnym mie�cie�.</p><p>Wci�� nic nie przedostawa�o si� do wiadomo�ci publicznej. Kr�ach Aum, jego asystenci oraz ekipy naukowc�w i my�liwych weryfikowali w ukryciu obliczenia, robili pomiary, majstrowali przy silnikach � tak przynajmniej s�dzi�a Bellis.</p><p>Min�y dwa dni.</p><empty-line/><p>Tanner unosi� si� na wodzie pod miastem, twarz� w d�. Czu� si� tak, jakby sta� w wej�ciu do ciemnego, pi�ciok�tnego tunelu z �a�cuchami. W jednej linii z jego g�ow�, ramionami i nogami pi�� wielkich pi�r pomkn�o w d� do punktu zbiegu perspektywy i znikn�o w ciemno�ciach.</p><p>By� wyko�czony. Gor�czkowe naprawy, kt�re toczy�y si� od momentu nieudanej pr�by, pozbawi�y go snu. Sfrustrowani nadzorcy darli si� na niego.</p><p>Olbrzymi korytarz �a�cuchowy, kt�ry ci�gn�� si� pod nim, mia� ponad sze�� kilometr�w d�ugo�ci. Na jego ko�cu, w ciemno�ciach, wisia�o nieruchomo w�dzid�o, wi�ksze od najwi�kszego statku �wiata.</p><p>Dynda�o w dziurze, zapewne obw�chiwane przez wst�gory i wielkog�bne w�gorze, kt�re zapuszcza�y si� na takie g��boko�ci.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Bellis, kt�ra siedzia�a i czyta�a przy oknie, powoli u�wiadomi�a sobie, �e wok� panuje dziwna, milcz�ca dr�twota: �wiat�o zmieni�o sw�j charakter. Neurotyczna pauza, jakby powietrze i rozpra�one s�o�ce na co� czeka�y. Ze strachem i zdumieniem zrozumia�a, co si� dzieje.</p><p>�Nareszcie� � pomy�la�a. �Bogowie, miejcie mnie w swojej opiece, uda�o im si�.</p><p>Z progu swojego mieszkania, wysoko w kominie �Chromolitu� nad delikatnie rozko�ysanymi statkami Armady spojrza�a na maszty �Wielkiego Wschodniego�. W mie�cie by�o pe�no ludzi. W�adze nie ostrzeg�y, �e ma nast�pi� kolejna pr�ba. Mieszka�cy stan�li w miejscu na targach i ulicach, spogl�dali do g�ry i usi�owali zidentyfikowa� to co poczuli.</p><p>Niebo zacz�o si� zmienia�.</p><p>��Jabberze kochany � szepn�a Bellis. � O bogowie.</p><p>Na �rodku rozci�gni�tego nad Armad� sp�owia�ego od s�o�ca b��kitu rozla�y si� ciemno�ci. Tysi�ce st�p nad miastem bezob�oczne niebo dosta�o spazm�w i wysra�o z nico�ci male�kie ma�ni�cie chmury, atom ska�enia, kt�ry rozchyli� si� jak kwiat, jak pude�ko z figurk� na spr�ynie � rekwizyt magika, kt�ry otwiera� si� raz po raz, pomna�aj�c swoj� substancj�.</p><p>Ciemno�ci rozprzestrzenia�y si� szybko jak atrament ka�amarnicy, plami�c niebo, tworz�c coraz wi�ksze ko�o cienia. Emitowa�y z�owieszcze d�wi�ki.</p><p>Nagle zerwa� si� wiatr, kt�ry uderzy� o burty i wie�e Armady, pobrz�kuj�c na olinowaniu. Co� sp�ywa�o na d� wok� Bellis, male�kie cz�stki podobne do mg�y, z komin�w �Wielkiego Wschodniego� dobywa� si� nietypowy smr�d, wyziewy si�, kt�re wyci�ga�y z nico�ci chmury. Bellis rozpozna�a t� wo�: skalne mleko. Dopalano jaki� silnik aeromorficzny.</p><p>S�o�ce by�o ca�kowicie przes�oni�te. Bellis dygota�a w nowo narodzonych ciemno�ciach i zimnie. Poza granicami miasta morze wypi�trzy�o si� i spieni�o. D�wi�k dochodz�cy z nieba narasta�: basowe wibracje przesz�y w kocie mruczenie, potem w przeci�g�y okrzyk i wreszcie w warkni�cie grzmotu. To perkusyjne �upni�cie by�o sygna�em dla burzy, kt�ra wypad�a z k��b�w chmur.</p><p>Wiatr oszala�. Morze zafalowa�o. Znowu grzmot, oleiste ciemno�ci nad miastem rozprys�y si� na tysi�ce kawa�k�w i przez ka�d� szczelin� jarzy�a si� b�yskawica. Deszcz p�dzi� wrzeszcz�cymi bryzgami, kt�re w jednej chwili przemoczy�y Bellis do nitki.</p><p>We wszystkich okr�gach miasta Armadyjczycy co pr�dzej schodzili pod pok�ady, kt�re szybko opustosza�y. Odpinano pomosty, kiedy po��czone nimi statki zacz�y bryka�. Niekt�rzy, mi�dzy innymi Bellis stali jak wryci, ze strachu lub fascynacji, i wpatrywali si� w burz�.</p><p>��Na Diabli Ogon! � krzykn�a Bellis. � Niech s�odki Jabber ma nas w swojej opiece!</p><p>Nie s�ysza�a w�asnego g�osu.</p><empty-line/><p>Do Tannera, otulonego wodami martwego oka, odg�osy burzy dociera�y przyt�umione. Deszcz naruszy� integralno�� powierzchni morza. Miasto wznosi�o si� i opada�o, jakby morze usi�owa�o zrzuci� je z siebie. Pod spodem porusza�y si� gigantyczne �a�cuchy.</p><p>Mimo �e od powietrza oddziela�y go tony wody, Tanner zda� sobie spraw�, �e grzmot jest coraz g�o�niejszy, a fale coraz wy�sze. Czeka� podniecony, a� burza osi�gnie maksymalne nat�enie. By� coraz bardziej zdenerwowany, poniewa� gwa�t nie ust�powa�, lecz stale narasta�.</p><p>�Dalijabber!� � krzykn�� w my�lach przej�ty nabo�nym strachem. �Tym razem im si� uda�o. Kurwa, co za burza! Co oni, kurwa, zrobili?�</p><empty-line/><p>Bellis kurczowo trzyma�a si� relingu, z obawy, �e porwie j� wiatr i zostanie zmia�d�ona mi�dzy statkami.</p><p>Powietrze by�o poplamione cieniami, ciemno�ci� rozrywan� przez b�yskawice niby przez migni�cia flesza.</p><p>Mimo �e ulewa p�uka�a powietrze, dziwny smr�d opar�w skalnego Weka pot�gowa� si�. Bellis widzia�a zmarszczki zakrzywiaj�ce podrze. Pioruny raz po raz trafia�y w maszty, kr�c�c si� zw�aszcza oto ogromnej, spowitej miedzi� kolumny na �Wielkim Wschodnim�. Armada ta�czy�a, a niebo kipia�o. Maszyna aeromorficzna bucha�a coraz wi�ksz� ilo�ci� energii i uk�ad b�yskawic zacz�� si� zmienia�. Bellis obserwowa�a chmury jak zaczarowana.</p><p>Z pocz�tku smugi i szczerby tworzy�y przypadkowe wzory, napiec si� i dygocz�c niby �wietliste w�e w ciemno�ciach. Potem zacz�y si� synchronizowa�. Interwa�y czasowe skr�ci�y si�, tak, �e �wiat�o jednej b�yskawicy nadal wypala�o Bellis oko, kiedy strzela�a ju� nast�pna, a do tego wydawa�y si� zmierza� do jednego celu. Erupcje b�yskawicy p�dzi�y ku �rodkowi chmury, znikaj�c w jej j�drze.</p><p>Grzmot st�a�. Wo� skalnego mleka mdli�a. Bellis by�a zahipnotyzowana tym, co widzia�a poprzez �cian� deszczu. Potrafi�a my�le� tylko �no ju�, no ju��, nie wiedz�c, na co czeka.</p><p>I wreszcie, po og�uszaj�cym pojedynczym grzmocie, b�yskawice osi�gn�y pe�n� synchronizacj�.</p><p>Jednocze�nie wyskoczy�y z nico�ci na skraju burzy, wsp�lnie rozci�y ciemne powietrze, zd��aj�c ku sercu burzy podobne do szprych ko�a. Spotka�y si� w osi burzy, tworz�c jeden bole�nie intensywny punkt �wiat�a, kt�re trzaska�o i nie rozprasza�o si�.</p><p>Wytrysn�a niewidzialna energia, wzmacniana przez zawory i transformatory okultystycznych maszyn, chlusta�a z komin�w �Wielkiego Wschodniego� i mkn�a do g�ry w stron� burzy.</p><p>W sercu chmury wybuch�o przywo�anie.</p><empty-line/><p>Trzeszcz�ca gwiazda b�yskawicy �wieci�a zimno, intensywnie i sinobia�o, rozdygotana, coraz ja�niejsza, napi�ta, jakby by�a brzemienna, jakby by�a pe�na, jakby by�a gotowa wybuchn��, a potem</p><empty-line/><p>P�K�A</p><empty-line/><p>i chmara wrzeszcz�cych istot wykrystalizowa�a si� z jej strz�p�w i obsiad�a okr�t � trzaskaj�ce zjawy obwiedzione energi�, zostawiaj�ce �lady spalonego powietrza, kiedy p�dzi�y po niebie obdarzone wiedz�, kapry�ne i �wiadome swoich cel�w.</p><p>Fulmeny. Elementale b�yskawicy.</p><p>Zygzakuj�c, wrzeszcza�y i �mia�y si�, ich okrzyki by�y zlokalizowane gdzie� pomi�dzy d�wi�kiem a pr�dem. Fulmeny z niesamowit� pr�dko�ci� mkn�y po niebie, przeistaczaj�c si� w �uki pr�du, brocz�c upiornymi kszta�tami wy�adowa�, kszta�tami powielaj�cymi zarysy budynk�w, ryb, ptak�w i twarzy.</p><p>Stadko fulmen�w z�adowa�o na pok�adzie �Chromolitu�, przeleciawszy obok Bellis, kt�rej serce stan�o w piersiach. Kr��y�y wok� wylotu komina.</p><p>Gdzie� z wn�trza �Wielkiego Wschodniego� wyszed� impuls mocy. Nad ca�ym miastem elementale oderwa�y si� od swoich zabaw i myszkowa�y podniecone. Ukryte maszyny znowu wys�a�y pot�n� porcj� energii, kt�ra pow�drowa�a drutami na szczyt masztu. Fulmeny skowycza�y i ta�czy�y na �a�cuchach i metalowych por�czach. Potem pad� sygna� do zbi�rki. Bellis przekr�ci�a g�ow� i patrzy�a, jak odlatuj� z �Chromolitu� i nad kana�ami wody mi�dzy statkami zmierzaj� ku g��wnemu masztowi ogromnego parowca.</p><p>Bellis przesta�a zauwa�a�, �e pada i grzmi. Widzia�a tylko �ywe b�yskawice, kt�re obrysowa�y Armad� swoim rozjarzonym ch�odem, dra�ni�c si� same ze sob�, spazmatycznie oscylowa�y mi�dzy istnieniem i nieistnieniem ko�o najwy�szych dach�w miasta. Bellis ogl�da�a ten wystawiany w burzowej scenografii spektakl nad statkami, kt�re oddziela�y j� od sceny. Strumie� energii wisia� jak przyn�ta na szczycie g�ruj�cego nad Armad� masztu �Wielkiego Wschodniego�.</p><p>��owimy burz�, �eby z�owi� elementale, �eby z�owi� awanka�. Czu�a si� jak pijana.</p><p>Fulmeny okr��a�y maszt, otula�y go wiruj�cym sto�kiem naje�onych istot. Spluwa�y w ciemno�ci burzy, o�wietlaj�c miasto negatywowo, czym� jakby czarnym �wiat�em s�onecznym, a� do chwili, gdy z drut�w buchn�� ostatni wielki bryzg spajaj�cej energii.</p><p>Fulmeny wrzeszcza�y, gada�y od rzeczy i zacz�y wlewa� si� w metal.</p><p>Za pomoc� zakl�� i maszyn elementali�ci wci�gali je w drut.</p><p>Elementale z krzykiem mkn�y grubymi kablami, �wiate�ka szybko gas�y jedno po drugim. Po p� sekundzie niebo znowu zaci�gn�y ciemno�ci.</p><p>Elyktryczne elementale kr��y�y jako superna�adowane cz�stki po miedzianej sieci, zlewaj�c si� ze sob� i tworz�c strumie� �ywej mocy, wchodzi�y w trzewia �Wielkiego Wschodniego�, do maszyny nap�dzanej skalnym mlekiem, w bolce �a�cucha, kt�ry ci�gn�� si� a� po rozpadlin� w dnie morza.</p><p>Pod milionami ton morskiej wody ta skondensowana substancja plemienia elementali b�yskawicy zbieg�a po ogniwach �a�cucha d�ugo�ci masztu i wtargn�a do wody erupcj� pot�nej energii, kt�ra rozb�ys�a bia�ym �wiat�em i natychmiast znikn�a w g��binach hydrosztolni, spalaj�c i niszcz�c wszelkie �ycie, jakie si� tam zapuszcza�o, aby w ko�cu przebi� membran� mi�dzy wymiarami, wiele kilometr�w poni�ej �o�a oceanu.</p><p>Ko�o st�pki �Wielkiego Wschodniego� maszyna nap�dzana skalnym mlekiem bucza�a i wysy�a�a po �a�cuchu pot�ne impulsy.</p><p>W morzu powsta�o rozdarcie i dopiero teraz emitowane przez ma szyn� sygna�y, nieodbieralne dla �adnych istot urodzonych w morzach Bas-Lag, mog�y by� s�yszane.</p><empty-line/><p>Tanner Sack p�ynie na d� w szar� wod�. Burza rozproszy�a si� niemal w jednej chwili i morze nad jego g�ow� jest jasne. Tanner sprawdza swoje mo�liwo�ci, pcha si� coraz g��biej i g��biej w stref� dysfotyczn�.</p><p>Nie jest sam: otaczaj� go ludzie-raki i ludzie-ryby, jest te� chyba Bastard John, wszyscy nurkuj� jak najg��biej, chc�c zaspokoi� ciekawo��, ale on ich nie widzi. Woda jest zimna, niema i g�sta.</p><p>Tanner czuje, �e z ogromnych ogniw �a�cucha przeskakuj� na niego wy�adowania energii. Wie, �e na dole rozgrywaj� si� niezwyk�e wydarzenia i jak dziecko folguje swojej ciekawo�ci, opadaj�c ku ciemno�ciom. Jeszcze nigdy nie nurkowa� tak g��boko. P�ynie wzd�u� �a�cuch�w, przystosowuj�c si� do ci�nienia, kt�re ciasno go otula. Rozpo�ciera macki, jakby pr�bowa� chwyci� substancj� wody i poci�gn�� si� w d�.</p><p>Boli go g�owa. Kr��enie krwi jest utrudnione. Nie mog�c ju� zej�� ni�ej, nieruchomieje. Nie wie, jak g��boko znurkowa�. Nie widzi ko�o siebie wielkiego �a�cucha. Nie widzi nic. Jest zawieszony w zimnie i szaro�ci, zupe�nie sam.</p><p>Czas mija, sygna�y maszyny nap�dzanej skalnym mlekiem wci�� drgaj� kusz�co w g��bokiej wodzie. Doko�a nic si� nie porusza.</p><empty-line/><p>A� do momentu, gdy oczy Tannera otwieraj� si�. Nie wiedzia�, �e by�y zamkni�te.</p><p>Ocuci� go jaki� d�wi�k, co� jakby �liski zgrzyt, trzask bolc�w, odg�os wskakiwania zapadek w otwory. Przeci�g�e, dudni�ce echo w�druje przez wod� niby �piew wieloryb�w. Bardziej czuje to w �o��dku, ni� s�yszy uszami.</p><p>Nie rusza si�. S�ucha.</p><p>Wie, co us�ysza�.</p><p>Zabezpieczenia na p�kilometrowym w�dzidle � zapadki, ko�ki, nity, �ruby d�ugo�ci statk�w � wskoczy�y na swoje miejsce.</p><p>Co� przedar�o si� do g�ry przez warstwy wody i rzeczywisto�ci, �eby zbada� te rozkoszne impulsy skalnego mleka, i wsun�o szyj� albo inn� cz�� cia�a w obro��, teraz ze wszystkich stron ma uprz��, kolce i �wieki wielkie jak pnie drzew wbi�y si� w cia�o, pasy zacisn�y si� i stworzenie zosta�o schwytane.</p><empty-line/><p>Znowu cisza i bezruch. Tanner wie, �e w g�rze taumaturgowie i naukowcy wysy�aj� dok�adnie odmierzone sygna�y do kory m�zgowej tej istoty, koj�ce, sugestywne, pochlebne.</p><p>Tanner czuje male�kie ruchy wody i zmiany temperatury � pr�dy taumaturgiczne.</p><p>Czuje wibracje na sk�rze, a potem mocniejsze wewn�trz.</p><p>Schwytane stworzenie porusza si�, zdecydowanie poni�ej dogorywaj�cych kraw�dzi �wiat�a s�onecznego, w �r�dnocnej wodzie wiele kilometr�w w d�, obok �wietlik�w i krab�w d�ugonogich, przy�miewaj�c ich nik�� fosforescencj�. Czuje, �e istota podpe�za bli�ej niego, przemieszczaj�c wielkie wa�y zimnej wody, wtaczaj�c je i wytaczaj�c z otch�ani.</p><p>Jest zafascynowany.</p><p>Rozlega si� oci�a�y huk, od kt�rego dr�y woda. Tanner wyobra�a sobie jak�� monstrualnej wielko�ci ko�czyn� od niechcenia trzepi�c� o kontynentalny szelf � bezrefleksyjna apokalipsa unicestwia setki prymitywnych, przydennych stworze�.</p><p>Woda wok� niego wiruje. Z dziury dobywaj� si� dysonansowe pr�dy taumaturgiczne. Ci�nienie wody nagle zaczyna gwa�townie oscylowa�, po czym uszu Tannera dobiega cichute�ki odg�os dudnienia. Wyt�a s�uch.</p><p>To nik�y, regularny rytm, kt�ry Tanner czuje w trzewiach. Dudni�ce, mia�d��ce bicie. Skr�ca go w �o��dku.</p><p>S�yszy ten d�wi�k tylko przez chwil�, dzi�ki taumaturgicznemu zakrzywieniu czasoprzestrzeni, ale wie, co to jest i wpada w os�upienie.</p><p>Serce wielko�ci katedry, bij�ce o wiele ni�ej w ciemno�ciach.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Na mokrych od deszczu stopniach, pod pra��cym s�o�cem i bezchmurnym niebem, Bellis czeka�a.</p><p>Armada wygl�da�a jak wymar�e miasto. Wszyscy opr�cz najbardziej zafascynowanych mieszka�c�w schowali si� wci�� przera�eni.</p><p>Co� si� wydarzy�o. Bellis poczu�a dygot �Chromolitu� i stukanie �a�cuch�w. Od wielu minut jest cicho.</p><p>Nagle znowu us�ysza�a d�wi�k metalu uderzaj�cego wolna, gro�na perkusja, �a�cuchy pod miastem napi�y si� i wynurzy�y z hydrosztolni pod �wiatem, powr�ci�y do swojego macierzystego wymiaru i znowu op�ywa�y je wy��cznie wody Wezbranego Oceanu.</p><p>Powoli odchyli�y si� od pionu i bieg�y uko�nie od miasta do w�dzid�a tu� nad dnem oceanu, wiele kilometr�w poni�ej.</p><p>Wtedy rozleg� si� wibruj�cy d�wi�k, Armad� szarpn�o gwa�townie, ci�gni�te od do�u w nowych kierunkach statki zr�cznie si� przestawia�y, przez co miasto zmieni�o sw�j kontur.</p><p>Armada zacz�a p�yn��.</p><empty-line/><p>Spazm ten o ma�o nie przewr�ci� Bellis.</p><p>Zbarania�a.</p><p>Miasto porusza�o si�.</p><p>P�yn�o na po�udnie ze spacerow� pr�dko�ci�, kt�ra bi�a jednak na g�ow� wyniki osi�gane przez eskadry holownik�w.</p><p>Bellis widzia�a fale na burtach zewn�trznych statk�w. Widzia�a kipiel za ruf� miasta. Podr�owali dostatecznie szybko, aby zostawia� za sob� kilwater.</p><p>Mi�dzy Armad� a horyzontem krz�ta�a si� teraz gor�czkowo flota nietrzymanych na uwi�zi statk�w: kupiecko-pirackich, fabrycznych, kurierskich, wojennych i holowniczych. Odwraca�y si� w��cza�y silniki i rozwija�y �agle, aby dogoni� macierzysty port.</p><p>�Bogowie kochani� � pomy�la�a Bellis z os�upieniem-. �Pewnie nie wierz� w�asnym oczom�. Z najbli�szej jednostki do j� ch�ralny okrzyk zachwytu. Marynarze stali na pok�adzie i wiwatowali.</p><p>Wo�anie to stopniowo podejmowali inni, w miar� jak na terenie ca�ej Armady zacz�li pojawia� si� ludzie: otwierali okna i drzwi, wychodzili z bunkr�w, stawali przy relingach, cho� wcze�niej chowali si� za nadburciami. Gdzie tylko skierowa�a spojrzenie, obywatele wznosili okrzyki. Wiwatowali Kochankom. Wrzeszczeli z zachwytu.</p><p>Bellis spojrza�a na morze, obserwowa�a fale uciekaj�ce do ty�u za miastem, kt�re si� porusza�o. Ci�gni�te na �a�cuchach.</p><empty-line/><p>Na ko�cu sze�ciokilometrowych wodzy, dopieszczany przez maszyn� nap�dzan� skalnym mlekiem, mocno trzymany przez haki podobne do zakrzywionych iglic, awank miarowo i z ciekawo�ci� przemierza� obce dla siebie morze.</p></section></section><section><title><p><emphasis>Interludium VII. </emphasis>KANA� BAZYLISZKA</p></title><p>�Sercopy� Tetneghi� od czterech tygodni przebywa� na morzu.</p><p>Galeon musia� stawi� czo�o gwa�townym, letnim sztormom. Mi�dzy Gnurr Kett a Perrick Nigh by�o spokojnie. Na niebezpiecznych kana�ach ko�o Wysp Mandragory przep�yn�� zbyt blisko jakiej� anonimowej ska�y i opad�y go �upie�cze istoty lataj�ce, kt�re potarga�y �agle i �ci�gn�y kilka ma�p z olinowania, co zreszt� sko�czy�o si� ich �mierci�. W zimnych wodach przy wschodnim wybrze�u Rohagi statek zosta� przypadkowo zaatakowany przez okr�t crobuzo�skiej marynarki wojennej. Dzi�ki pomy�lnym wiatrom �Sercopy� Tetneghi� uciek� pancernikowi, doznawszy co prawda uszkodze�, kt�re spowolni�y go, ale nie zatopi�y.</p><p>Oficerowie-kaktusy gwi�d�� rozkazy wyko�czonym ma�pom i statek zbli�a si� do portowego azylu, p�ynie kr�tym kana�em ku Zatoce �elaznej.</p><p>Dzie� po swoim spotkaniu z Tannerem Sackiem, kiedy to kapitan Sengka wyda� za�odze nowe rozkazy, zareagowali spodziewanym przez niego zdziwieniem i niech�ci�. Dosy� lu�na dyscyplina obowi�zuj�ca na statkach samheryjskich pozwala�a im na w miar� swobodne wyra�anie swoich uczu�, tote� powiedzieli Sengce, �e s� przeciw, �e s� wkurzeni, �e nie rozumiej�, �e to jest przecie� dezercja, �e kad�ubowa za�oga, kt�ra zostanie na wyspie, nie wystarczy do pilnowania anophelius�w.</p><p>By� nieugi�ty.</p><p>Z ka�dym spotykaj�cym ich po drodze nieszcz�ciem, z ka�dy napadem, z ka�d� wlok�c� si� jak �limak minut� miesi�ca narzeka� za�ogi robi�y si� g�o�niejsze, ale Sengka, kt�ry postanowi� zaryzykowa� swoj� karier� i uwierzy� w pisemne obietnice otrzymane od Tannera, nie zrezygnowa� ze swego planu. A �e cieszy� si� w�r�d za�ogi sporym autorytetem, na razie udawa�o mu si� pow�ci�gn�� ich gniew � ograniczali si� tylko do rzucania dziwnych aluzji i znacz�cych spojrze�.</p><p>I teraz �Sercopy� Tetneghi� ��wim tempem p�ynie w stron� Wielkiej Smo�y. Kiczowato�� kapi�cych od z�ota krzywizn galeonu �agodzi brutalna wiosenna pogoda, kt�ra szokuje ludzi-kaktusy. Krzykliwa po�udniowa estetyka statku przedstawia si� absurdalnie na tle kolor�w mijanych wysp: r�nych odcieni ciemnego br�zu, czerni i b�otnistej zieleni.</p><p>S� to barwy zniszczone przez �ywio�y, odrapane. Za�oga niecierpliwi si�. Sengka przebiera palcami po zapiecz�towanym woreczku.</p><p>Ju� nied�ugo. Zbli�aj� si� do zatoki i rzeki, cegie� i most�w. W otaczaj�cych ich wodach jest coraz wi�cej kamieni. Kana� robi si� p�ytszy. Do wybrze�a coraz bli�ej.</p><p>Kapitan Sengka uwa�nie przygl�da si� piecz�ci Nowego Crobuzon na dor�czanym przez siebie niewielkim frachcie. W swoich du�ych d�oniach trzyma sk�rzany woreczek; zapiecz�towane woskiem pude�ko, propozycj� nagrody, kt�r� Nowe Crobuzon uhonoruje; alarmuj�cy list, melodramatycznie ostrzegaj�cy o wojnie, m�tnym, absurdalnym, bezsensownym szyfrem; bezwarto�ciowy wisiorek, kt�ry t�umaczy, dlaczego pude�ko jest szkatu�k� na bi�uteri�; pod aksamitn� wy�ci�k� pude�ka, pod drugim dnem, zabezpieczony trocinami przed uszkodzeniem, ci�ki kr��ek wielko�ci du�ego zegarka wraz z wykaligrafowan� male�kimi literkami instrukcj�.</p><p>Potajemny prezent prokurenta Fenneca dla Nowego Crobuzon i w�a�ciwa przesy�ka od niego.</p></section><section><title><p><emphasis>Interludium VIII. </emphasis>GDZIE INDZIEJ</p></title><p>Nast�pi�o jakie� zdumiewaj�ce wtargni�cie do �wiata. Morze smakuje czym� nowym.</p><p>�Co to jest?�</p><p>Nikt z my�liwych tego nie wie.</p><empty-line/><p>�Co to by�o za roztrzaskanie nag�e przesuni�cie otwarcie si� wtargni�cie naj�cieprzybycie? C� to do nas przysz�o?�</p><p>Nikt z my�liwych tego nie wie. Potrafi� tylko stwierdzi�, �e morze si� zmieni�o.</p><p>Wsz�dzie wida� oznaki tej zmiany. Pr�dy s� chwiejne, co chwila bardzo nieznacznie zmieniaj� kierunek, jakby na ich drodze stan�a jaka� nowa przeszkoda. Saliny wrzeszcz� i be�kocz�, rozpaczliwie pragn�c przekaza� to, co wiedz�.</p><p>W skali ca�ego �wiata nawet taki olbrzymi nowy byt oznacza mikroskopijn� zmian�, niemal niesko�czenie ma��, ale hydrowra�liwo�� my�liwych si�ga poziomu subatomowego, tote� wiedz�, �e co� si� wydarzy�o.</p><p>Nowa istota zostawia jedyny w swoim rodzaju trop, ale �lad z�o�ony jest z �ajna, smaku i cz�stek, kt�re nie funkcjonuj� zgodnie z fizyk� Bas-Lag. Grawitacja, przypadkowy ruch, fizyczne istnienie wok� intruza maj� troch� inn� charakterystyk�, ni� powinny. My�liwi znaj� smak intruza, ale nie potrafi� go wytropi�.</p><p>Nie zaprzestaj� jednak pr�b. Nie ulega bowiem w�tpliwo�ci, �e jest to sprawka p�ywaj�cego miasta, dlatego je�li znajd� tego oci�a�o giganta, znajd� te� swoj� zwierzyn�.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Czas p�dzi.</p><p>S� b�belki wody, s�odkiej i s�onej. Wiele kilometr�w dalej wydycha je rodze�stwo, id� do g�ry i nie p�kaj�, nawet kiedy s� otoczone materi� swojej w�asnej substancji, przeciskaj� si� przez ma�e taumaturgiczne wyloty i bez przeszk�d w�druj� dalej w g�r�, ogromnie daleko od punktu wyj�cia. Rozpryskuj� si� ko�o uszu my�liwych, przekaza� wiadomo�ci z domu. Plotki i historie prze�o�one na wodny j�zyk. Od groac�h i czarodziej�w w Gengris, od szpieg�w w Zatoce �elaznej. S�yszymy dziwne rzeczy � m�wi jeden z g�os�w. My�liwi gromadz� si� i wylewaj� z siebie energi�, dr��cy i wyt�eni u�ywaj�c swoich foci, relikwii po zmar�ych. Ich przyw�dcy szepcz� w odpowiedzi, kt�ra leci w formie b�belk�w do kraju. �Co� nowego wst�pi�o w morze� � m�wi�.</p><empty-line/><p>Kiedy rozmowa dobiega ko�ca, czarodzieje, cisi w ciemno�ciach bardzo g��boko pod powierzchni� Wezbranego Oceanu, mrugaj� i trz�s� g�owami, a d�wi�k, kt�ry dotar� do nich z odleg�ych obszar�w �wiata, rozprasza si� wraz z wod�, kt�ra go przynios�a.</p><p>�P�yn� �odzie� � m�wi� swoim my�liwym. �Du�o. Szybko. Z Zatoki �elaznej. Te� poluj�. Szukaj�, tak jak my. P�yn� na drug� stron� morza. Nasze siostry i bracia s� z nimi, przyczepieni jak podnawki, �piewaj� do nas. Mo�emy ich �atwo odnale��.</p><p>��odzie szukaj� tego samego, co my. Wiedz�, dok�d p�yn�. Maj� urz�dzenia, kt�re pomog� im to znale��.</p><p>.,My tropimy ich, a oni b�d� tropili nas�.</p><p>My�liwi wyszczerzaj� swoje bardzo d�ugie z�by i emituj� szczekaj�ce chlu�ni�cia wody, kt�re s� ich �miechem, uk�adaj� ko�czyny w op�ywowe kszta�ty i ruszaj� na p�noc, w kierunku, kt�ry zosta� im podany, tam gdzie b�dzie flota Nowego Crobuzon. Kiedy kursy si� przetn�, my�liwi do��cz� do innych oddzia��w ze swego kraju i nareszcie znajd� swoj� zwierzyn�.</p></section><section><title><p>CZʌ� SZ�STA. �PORANNY W�DROWIEC�</p></title><section><title><p>Rozdzia� trzydziesty trzeci</p></title><p>Awank i ci�gni�ta przez niego Armada p�yn�li na p�noc ze sta�� pr�dko�ci�. Nie tak du�� jak statek, ale wielokrotnie szybciej, ni� miasto mog�o podr�owa� do tej pory.</p><p>Armadyjskie jednostki codziennie wraca�y do macierzystego portu. Z odczyt�w swoich tajnych mechanizm�w wiedzia�y, �e porusza si� on z bezprecedensow� pr�dko�ci� i w panice lub z rado�ci� p�dzi�y do domu ob�adowane z�upion� bi�uteri�, �ywno�ci� ksi��kami i ziemi�.</p><p>Powr�ceni marynarze przecierali oczy ze zdumienia. Otoczona flot� holownik�w i parowc�w � kt�re zawsze j� ci�gn�y, a teraz pod��a�y za ni� bez�adn� chmar� jak drugie, rozpadaj�ce si� miasto, lojalne i bezu�yteczne � Armada sun�a przez morze jakby by�a obdarzona w�asnym nap�dem.</p><p>Niekt�re ze zb�dnych ju� teraz statk�w w��czono w tkank� miejsk� przyczepiono hakami i wspawano, wy��czono z eksploatacji i przebudowano. Inne przerobiono na statki pirackie, opancerzone i wyposa�one w sto r�nych rodzaj�w dzia�. Te hybrydy je�y�y si� od wyszabrowanego uzbrojenia.</p><p>Kurs ustalono na p�noc p�nocny wsch�d, ale zdarza�y si� dewiacje, cho�by po to, aby omin�� jak�� burz�, skalist� wysp� czy nieregularno�� �o�a oceanu, kt�rej obywatele Armady nawet nie widzieli.</p><p>Piloci na �Wielkim Wschodnim� mieli do dyspozycji stojak z pirotechnicznymi flarami w rozmaitych kolorach. Kiedy kurs awanka wymaga� korekty, wystrzeliwali ich zestawy, tworz�ce uzgodnione sygna�y. In�ynierowie w innych okr�gach uruchamiali wtedy ogromne windy, kt�re ci�gn�y za kt�ry� z zanurzonych w wodzie �a�cuch�w.</p><p>Awank reagowa� bez narzeka�, potulnie jak krowa. W odpowiedzi na te nieznaczne szarpni�cia zmienia� kurs � machni�ciem p�etw, w��kien, �ap czy bogowie racz� wiedzie� czego. Zgadza� si� na to, aby nim sterowa�.</p><p>W maszynowni na dnie �Wielkiego Wschodniego� szybko wytworzy�a si� rutyna pracy. Dygocz�ce kot�y parowe przez ca�y dzie� karmiono skalnym mlekiem, wyssanym przez �Sorgo� spod dna, a ma szyna wysy�a�a sta�y pochlebny impuls przez �a�cuch i kolce do awankowego odpowiednika kory m�zgowej.</p><p>Gigantyczna istota by�a zanarkotyzowana, pogr��ona w sennej b�ogo�ci, odm�d�ona jak kijanka.</p><empty-line/><p>Kiedy sta�o si� oczywiste, �e taumaturgiczne �owy przynios�y sukces i ba�niowa istota naprawd� wst�pi�a do Bas-Lag, obywateli Armady ogarn�� histeryczny entuzjazm.</p><p>Pierwszej nocy odby�o si� spontaniczne �wi�towanie. Ponownie wyj�to dekoracje, kt�rymi zwyczajowo przystrajano miasto na koniec kwarty, a bulwary i skwery wype�ni�y si� ta�cz�cymi lud�mi, m�czyznami i kobietami, khepri, kaktusami, strupodziejami i innymi. Podnoszono do g�ry modele awanka z masy papierowej, bardzo r�ne i bardzo niepodobne do pierwowzoru.</p><p>Bellis sp�dzi�a ten wiecz�r w pubie z Carrianne, na przek�r sobie daj�c si� ponie�� radosnej atmosferze. Na drugi dzie� by�a zm�czona i zasmucona. By� to trzeci markindi kwarty cielesnej. Bellis zestawi�a to z kalendarzem crobuzo�skim, kt�ry kiedy� sporz�dzi�a, i stwierdzi�a, �e w jej rodzinnym mie�cie wypada pi�tnasty swivena � wigilia �wi�ta Z�ego Pocz�tku. Odkrycie to wprawi�o j� w przygn�bienie. Nie s�dzi�a oczywi�cie, �eby ponury wp�yw tego �wi�ta si�gn�� a� tak daleko, ale fakt, �e przybycie awanka nieomal zbieg�o si� w czasie z tym dorocznym wydarzeniem, by� deprymuj�cy.</p><p>Mija�y dni i chocia� entuzjazm jeszcze si� nie skwasi�, a po przebudzeniu ludzie wci�� ze zdziwieniem stwierdzali, �e miasto wyra�nie si� porusza, Bellis wyczuwa�a, �e w�r�d mieszka�c�w Armady narasta zaniepokojenie. Bra�o si� ono przede wszystkim z tego, �e niszczukowodzcy Kochankowie, kt�rzy sterowali awankiem, obrali kurs na p�noc i nie chcieli poda� tego przyczyny.</p><p>Dotychczasowe dyskusje o tym, dok�d awank zaci�gnie Armad�, by�y bardzo og�lnikowe. Przedstawiciele Niszczukow�d k�adli nacisk na szybko�� i moc awanka oraz na mo�liwo�� ucieczki przed sztormami i ja�owymi morzami, mo�liwo�� pod��ania za sprzyjaj�c� wysoki plonom pogod�. St�d te� wielu obywateli uzna�o, �e miasto pop�ynie w jakie� ciep�e rejony, gdzie w�r�d nadbrze�nych kraj�w nie b�dzie morskich pot�g, co oznacza�oby �atwo�� ich pl�drowania. Po�udniowe Kudrik b�d� Morze Kodeksowe, co� w tym gu�cie.</p><p>Tymczasem miasto od wielu dni par�o na p�noc, nie zwalniaj�c ani nie zbaczaj�c z kursu. Armada z woli Kochank�w zmierza�a w jakie� kre�lone miejsce, lecz nic si� na ten temat nie m�wi�o.</p><p>��Nied�ugo si� dowiemy � m�wili lojali�ci w portowych pubach. � Nie maj� przed nami nic do ukrycia.</p><p>Ale kiedy dzienniki, czasopisma, uliczni m�wcy i polemi�ci pozbierali wreszcie my�li i publicznie zadali nurtuj�ce wszystkich pytanie odpowied� wci�� nie pada�a. Po tygodniu na pierwszej stronie �Flagi� widnia�y tylko dwa ogromne s�owa: DOK�D P�YNIEMY?</p><p>Nadal nie by�o odpowiedzi.</p><p>Dla niekt�rych milczenie to nie mia�o znaczenia. Liczy�o si� tylko to, �e Armada by�a supermocarstwem maj�cym pod swoj� kontrol� absolutnie niezwyk�� istot�. Cel podr�y interesowa� tych ludzi nie bardziej ni� przedtem. M�wili: �Zawsze zostawiali�my to ludziom, kt�rzy podejmuj� decyzje�.</p><p>Ale wcze�niej w�a�ciwie trudno by�o m�wi� o decyzjach, bez �adnych okre�lonych procedur uzgadniano, �e parowce b�d� holowa�y miasto z grubsza w takim a takim kierunku, aby po paru latach � je�li pozwol� na to pr�dy, p�ywy i Moment � dotrze� na sprzyjaj�ce wody. Obecnie awank przyni�s� ze sob� nowy rodzaj w�adzy i niekt�rzy u�wiadomili sobie, �e wszystko si� zmieni�o. Teraz trzeba by�o podejmowa� prawdziwe decyzje i wzi�li to na siebie Kochankowie.</p><p>W klimacie niedoinformowania bujnie kwit�y plotki: Armada p�ynie na Martwe Morze Gironelli, gdzie woda st�a�a w kszta�cie fal i zamyka w sobie wszelkie �ycie jak w grobowcu; Armada p�ynie do Malmstrom, na skraj �wiata; Armada p�ynie ku Cacotopic Stain; Armada p�ynie do krainy duch�w, albo do krainy gadaj�cych wilk�w, albo do krainy ludzi z klejnotami zamiast oczu, albo do krainy ludzi z z�bami podobnymi do polerowanego w�gla, albo do krainy czuj�cego koralu, albo do imperium grzybiczego, a mo�e jeszcze gdzie indziej.</p><empty-line/><p>W trzeci bookdi bie��cej kwarty; Tintinnabulum i jego ekipa opu�cili miasto.</p><p>Przez wi�ksz� cz�� dekady �Kastor� tkwi� blisko skrajnie dziobowego punktu Niszczukow�d, przy granicy z Alozowicami. Sta� pomi�dzy �Tolpandy� a pancernikiem przerobionym na kompleks handlowy. Szary korpus statku upstrzy�y komercyjne kolory, a wok� jego zdezelowanych dzia� wykwit�y uliczki zabudowane blaszanymi budkami sklep�w.</p><p>Ludzie zapomnieli, �e �Kastor� nie jest elementem sta�ej zabudowy. By� spi�ty z otoczeniem pomostami, przykuty �a�cuchami, zacumowany linami, przymocowany buforami. Wi�zy te jeden po drugim odci�to.</p><p>W pal�cym s�o�cu my�liwi wywijali maczetami i wyr�bywali si� z tkanki Armady, a� wreszcie byli swobodnie p�ywaj�cym obcym cia�em. A� do otwartego morza uprz�tni�to dla �Kastora� przej�cie mi�dzy innymi statkami. Pomosty odpi�to, cumy pozdejmowano. Trasa prowadzi�a obok barki �Z�y Znak� do Alozowic, obok �Sprawy Dariocha� z jego tanimi domami i ha�a�liwym przemys�em, obok �Z Ca�ego Serca�, okr�tu podwodnego od dawna stacjonuj�cego na powierzchni, w kt�rego wn�trzu urz�dzono teatr, wci�ni�tego pomi�dzy lewoburtow� kog� kupieck� a du�y statek-rydwan z tak przerobionymi lejcami, �eby mo�na by�o na nich powiesi� kolorowe �wiate�ka. Dalej, za otwartym odcinkiem wody i Ogrodem Rze�b na �Thaladinie� w Alozowicach, Armada si� ko�czy�a.</p><p>I zaczyna�o si� morze.</p><p>Na szpalerze statk�w po obu stronach przej�cia zaroi�o si� od ludzi, kt�rzy �egnali �Kastora� wiwatami. Gwardzi�ci i stra�nicy miejscy z Alozowic pilnowali, �eby nikt nie tarasowa� drogi. Morze by�o spokojne, awank za� holowa� miasto jednostajnym tempem.</p><p>Kiedy pierwsze zegary zacz�y wybija� po�udnie, w��czono silniki �Kastora�, co wywo�a�o burz� entuzjazmu. Ludzie wiwatowali i wznosili okrzyki, kiedy licz�cy troch� ponad trzydzie�ci metr�w statek, zwie�czony absurdalnie wysok� dzwonnic�, z pyrkotem ruszy� w morze.</p><p>Odpi�te pomosty, liny, �a�cuchy i rozporki wr�ci�y na swoje miejsca. �Kastor� wy�lizn�� si� jak drzazga z cia�a miasta, kt�re natychmiast si� zasklepi�o.</p><p>W wielu miejscach przej�cie by�o niewiele szersze od �Kastora�, kt�ry skutkiem tego obija� si� o statki, ale linowo-gumowe powijaki amortyzowa�y zderzenia. Oci�ale sun�� ku otwartemu morzu. T�umy krzycza�y i macha�y triumfalnie, jakby my�liwi zostali po wielu latach � puszczeni z wi�zienia.</p><p>Statek w ko�cu min�� �Thaladina� i znalaz� si� na wodach oceanu. Poniewa� przej�cie by�o skierowane na p�noc, musia� p�yn�� szybciej od awanka, �eby wynurzy� si� z miasta. Potem utrzyma� pr�dko��, ale op�yn�� Armad� i skr�ci� na po�udnie. Min�� Pami�cioimpulsowni�, min�� rojne od �odzi wej�cie do potu Basilio, min�� Czasy, aby znale�� si� po�r�d jednostek, kt�re zd��a�y za miastem i kr��y�y wok� niego. Statek Tintinnabuluma zrzuci� do wody bufory: gum� i nas�czone smo�� p��tno, aby po chwili znikn�� za po�udniowym horyzontem.</p><p>Wiele os�b obserwowa�o �Kastora� z Ogrodu Rze�b. Byli w�r�d nich Angevine i Szekel, kt�rzy trzymali si� za r�ce.</p><p>��Wykonali swoje zadanie � powiedzia�a Angevine. Jeszcze nie otrz�sn�a si� z szoku, jakim by�a dla niej utrata pracy, ale w jej g�osie da�o si� s�ysze� tylko nik�� nutk� �alu. � Zrobili to, do czego ich tutaj sprowadzono. Po co mieliby zostawa�? Wiesz, co mi powiedzia�? � ci�gn�a zniecierpliwionym tonem, po kt�rym Szekel pozna�, �e od dawna chcia�a to z siebie wyrzuci�. � Powiedzia�, �e mo�e i by zostali, ale nie chc� p�yn�� tam, gdzie zmierzaj� Kochankowie.</p><empty-line/><p>Tanner obserwowa� odp�yni�cie �Kastora� od do�u.</p><p>Nie martwi�o go, �e miasto kieruje si� na p�noc ani �e cel podr�y jest mu nieznany. Bardzo ucieszy�o go, �e podniesienie awanka to jeszcze nie koniec projektu niszczukowodzkiego. Nie m�g� zrozumie� ludzi, kt�rzy widzieli w tym oszustwo, w kt�rych w�asna niewiedza budzi�a z�o�� i obawy.</p><p>�Przecie� to cudowne!� � chcia� im powiedzie�. �To jeszcze nie koniec! Mamy co� wi�cej do zrobienia! Kochankowie jeszcze co� szykuj�. Mo�emy osi�gn�� jeszcze wi�ksze rzeczy! Nie musimy wraca� do codziennej szarzyzny!�</p><p>Przebywa� pod powierzchni� coraz wi�cej godzin, a nad wod� sp�dza� czas sam lub z Szeklem, kt�ry z up�ywem dni robi� si� coraz bardziej zamkni�ty w sobie.</p><p>Tanner zbli�y� si� do Hedrigalla. Paradoksalnie, Hedrigall by� rzecznikiem sprzeciwu wobec p�nocnego kursu miasta i wobec milczenia Kochank�w. Tanner wiedzia� jednak, �e jest r�wnie lojalny jak jego bunt wynika z obywatelskiej troski. Hedrigall, inteligentny i rozwa�ny krytyk, nie wy�miewa� lojalno�ci Tannera jako �lepej czy bezrefleksyjnej, rozumia� zaufanie prze-tworzonego do Kochank�w i powa�nie traktowa� fakt, �e ten ich broni.</p><p>��Wiesz, �e oni s� moimi szefami � powiedzia� mu kiedy� � i wiesz, �e nie mam �adnych ciep�ych uczu� do mojej tak zwanej ojczyzny. Pieprzone Dreer Samher g�wno dla mnie znaczy. Ale z tym milczeniem przeginaj�, ch�opie. Uda�o si�, wszystko posz�o dobrze i powinni nam powiedzie�, jakie maj� dalsze plany. Inaczej utrac� nasze zaufanie. Utrac� mandat spo�eczny. A do licha zgni�ego, stary, to jest wszystko, co maj�. Ich jest tylko dw�jka, a nas Croom wie ile tysi�cy. To nie jest dobre dla Niszczukow�d.</p><p>Pogl�d ten zdeprymowa� Tannera.</p><p>Najlepiej czu� si� pod wod�. Podmorskie �ycie okr�gu toczy�o si� jak dawniej: chmary ryb, Bastard John, odziani w sk�r� i metal nurkowie zabezpieczeni linami, �wawi ludzie-ryby z Cieplarni, ludzie-raki, cienie batyskaf�w podobnych do kr�pych wieloryb�w. Filary �Sorgo� ze stercz�cymi nogami d�wigar�w. Wreszcie Tanner Sack, wykonuj�cy kolejne zlecenia, udzielaj�cy kolegom instrukcji i porad, przyjmuj�cy i wydaj�cy rozkazy.</p><p>A mimo to wszystko wygl�da�o zupe�nie inaczej ni� przedtem. Przez to, �e na obrze�ach ca�ej tej banalnej krz�taniny, ujmuj�c w ramy mas� kil�w i kad�ub�w niby punkty pentagramu, pi�� wielkich �a�cuch�w schodzi�o stromo w g��bin�, do znajduj�cego si� wiele kilometr�w ni�ej awanka.</p><p>Praca Tannera by�a teraz trudniejsza. Musia� ca�y czas p�ywa�, �eby dotrzyma� Armadzie tempa. Dla wytchnienia cz�sto chwyta� si� stercz�cych s�up�w, obro�ni�tych skorup� p�kli drzewc, daj�c si� holowa�. Pod koniec dnia, kiedy wychodzi� z wody i wraca� do swojej kwatery, by� wyko�czony.</p><p>My�li o Nowym Crobuzon coraz cz�ciej m�ci�y mu spok�j. Zadawa� sobie pytanie, czy przekazana przez niego wiadomo�� dotar�a do adresata. Mia� wielk� nadziej�, �e tak. Nie wyobra�a� sobie, �e jego niegdysiejsza ojczyzna mia�aby sp�on�� w wojennej po�odze.</p><empty-line/><p>Upa� nie chcia� zel�e�. Dzie� w dzie� ludzie pocili si� i os�aniali oczy przed o�lepiaj�cym �wiat�em. Je�li ju� pojawi�y si� chmury, by�y nabrzmia�e, burzowe i elyktryczne.</p><p>Kochankowie, anophelius Aum, Uther Doul i reszta kliki schroni�a pod pok�ad �Wielkiego Wschodniego�, aby pracowa� nad nowym, tajnym projektem. Naukowcy, kt�rzy zostali od niego odsuni�ci, b��kali si� niepocieszeni i pe�ni pretensji.</p><p>Bellis r�wnie� podzi�kowano za jej us�ugi. W godzinach pracy, braku innych znajomych, zacz�a znowu spotyka� si� z Johannesem. On r�wnie� trafi� poza nawias. Awank zosta� schwytany i jego rola si� sko�czy�a.</p><p>Tearfly nadal traktowa� Bellis nieufnie. Spacerowali rozko�ysanymi ulicami Armady, przysiadaj�c przy kawiarnianych stolikach na chodniku lub zachodz�c do ma�ych park�w, gdzie bawi�y si� wok� nich pirackie dzieci. Oboje nadal otrzymywali wynagrodzenie, kt�re starcza�o na wygodne �ycie, ale dni by�y puste i d�u�y�y si� niemi�osiernie. Ci��y�o te� nad nimi pasmo kolejnych identycznych dni. Johannes by� z�y. Czu� si� porzucony.</p><p>Po raz pierwszy od niepami�tnych czas�w zacz�� regularnie wspomina� o Nowym Crobuzon.</p><p>��Jaki jest miesi�c w kraju? � pyta�.</p><p>��Swiven � odpar�a machinalnie Bellis, po czym skarci�a si� za to, �e nie upozorowa�a namys�u.</p><p>��W Nowym Crobuzon zima si� sko�czy�a. � Skin�� g�ow� ku zachodowi. � Nadesz�a wiosna.</p><p>Wiosna. �A mnie ukradziono zim� � pomy�la�a Bellis. Przypomnia�a sobie rzeczn� wypraw� do Zatoki �elaznej.</p><p>��Jak my�lisz, wiedz� ju�, �e nie dotarli�my na miejsce? � spyta�.</p><p>Nova Esperium na pewno wie. A przynajmniej uznali, �e mamy powa�ne op�nienie. Zaczekaj� na nast�pny statek z Nowego Crobuzon, kt�ry przyp�ynie za jakie� p� roku, dopiero wtedy prze�l� wiadomo��, �e nas nie ma. Czyli w Nowym Crobuzon jeszcze d�ugo si� nie dowiedz�.</p><p>Siedzieli i pili cienk� kaw� uprawian� na Armadzie.</p><p>��Ciekawe, co si� tam dzieje � powiedzia� w ko�cu Johannes.</p><p>Nie odzywali si� wiele do siebie, lecz powietrze by�o nabrzmia�e tym milczeniem.</p><p>�Sprawy nabieraj� tempa� � powiedzia�a sobie Bellis, nie do ko�ca rozumiej�c t� my�l. Odnosi�a wra�enie, �e wspomina Nowe Crobuzon inaczej ni� Johannes: kiedy je sobie wyobra�a�a, by�o jakby zakonserwowane w szkle, zupe�nie nieruchome. W tym momencie nie my�la�a o swoim rodzinnym mie�cie, mo�e ze strachu.</p><p>By�a prawie sama z wiedz� o wydarzeniach, do kt�rych nie dosz�o o wojnach nad brzegami Smo�y i Canker, kt�rym zapobiegli. Nie przestawa�a budzi� w niej zdumienia my�l, �e to mi�dzy innymi dzi�ki niej miasto zosta�o uratowane. A mo�e nie zosta�o?</p><p>�Niepewno�� � pomy�la�a � cisza, mo�liwo��, �e to si� sta�o albo nawet dzieje si� teraz� Powinnam by� zdruzgotana�. Ale nie by�a. Mia�a raczej poczucie, �e znajduje si� w stanie oczekiwania.</p><empty-line/><p>Ten wiecz�r sp�dzi�a z Utherem Doulem.</p><p>Mniej wi�cej co trzy dni szli napi� si� czego� albo spacerowali razem po mie�cie, albo spotykali si� u niego, a rzadziej u niej.</p><p>Nigdy jej nie dotkn��. Jego ma�om�wno�� m�czy�a Bellis. Czasami nie odzywa� si� przez wiele minut, aby przyst�pi� do opowiadania jakiej� mitologicznie brzmi�cej historii w odpowiedzi na jak�� uwag� lub pytanie. Jego cudowny g�os w�ada� wtedy jej dusz� i zapomina�a o frustracji � a� do ko�ca opowie�ci.</p><p>Uther Doul najwyra�niej czerpa� jaki� po�ytek z tych spotka�, ale nie mia�a pewno�ci jaki. Ju� si� go nie ba�a, mimo noszonych w sobie tajemnic. Na przek�r jego �mierciono�nym umiej�tno�ciom, bieg�o�ci w hermetycznych dziedzinach teologii i nauki, widzia�a w nim cz�owieka jeszcze bardziej zagubionego i zdezorientowanego ni� ona, wyobcowanego spo�ecznie, niepewnego regu� i obyczaj�w wsp�ycia, schowanego za parawanem zimnej samokontroli. Dzi�ki temu czu�a si� przy nim bezpiecznie.</p><p>Co� j� w nim przyci�ga�o jak magnes. Pragn�a go: dla jego si�y i ponurej samokontroli, jego pi�knego g�osu. Dla jego ch�odnej inteligencji. Dla oczywistego faktu, �e j� lubi�. Dla poczucia, �e gdyby dosz�o mi�dzy nimi do zbli�enia, to ona by�aby panem sytuacji, nie tylko ze wzgl�du na przewag� wieku. Nie kokietowa�a go, lecz produkowa�a dostatecznie du�o erotycznej energii, kt�r� musia� przecie� odbiera�.</p><p>Ale nigdy jej nie dotkn��. Bardzo j� to deprymowa�o.</p><p>Nie mog�a si� w tym wszystkim po�apa�. Jego zachowanie czytelnie sugerowa�o t�umione, niewprawne po��danie, ale jednocze�nie co� innego. Jego zachowanie by�o jak zwi�zek chymiczny, kt�rego sk�adniki bez trudu rozpoznawa�a, poza jednym tajemniczym pierwiastkiem, kt�ry zasadniczo zmienia� jednak charakterystyk� ca�o�ci. Kiedy sp�ywa�a na ni� ��dza lub samotno�� za bardzo jej doskwiera�a, kiedy w innych okoliczno�ciach zabra�aby si� do rzeczy, cofa�a si�, powstrzymywana jego sekretem. Nie mia�a pewno�ci, czy jej awanse zosta�yby odwzajemnione, a nie chcia�a nara�a� si� na odrzucenie.</p><p>Jej erotyczne apetyty sta�y si� dla niej dokuczliwe � a do poci�gu fizycznego dosz�o pragnienie wyja�nienia sprawy. �O co jemu chodzi?� � pyta�a si� w duchu raz po raz.</p><p>Od wielu dni nie mia�a �adnych wiadomo�ci od Silasa Fenneca.</p><empty-line/><p><emphasis>Palce jego n�g dotykaj� zimnej bary�ki o �rednicy trzydziestu centymetr�w, stercz�cej z leciwej kanonierki, jego oczy patrz� z wysoko�ci wi�kszej ni� g��wny maszt �Wielkiego Wschodniego�, m�czyzna stoi bez ruchu i umykanie fal obok statk�w wywo�uje w nim wra�enie, �e spada.</emphasis></p><p><emphasis>Z ka�dym mijaj�cym dniem jest coraz silniejszy. Mocarniejszy, z wi�ksz� kontrol� i samokontrol�, dok�adniejszy w swoich machinacjach.</emphasis></p><p><emphasis>Jego poca�unki staj� si� bardziej lubie�ne.</emphasis></p><p><emphasis>M�czyzna trzyma w r�ku pos��ek i koniuszkami palc�w pie�ci p�at tkanki p�etwowej. W ustach wci�� czuje smak krwi i soli po ostatnim poca�unku z j�zyczkiem.</emphasis></p><p><emphasis>Porusza si� po mie�cie niemo�liwymi drogami, kt�re sprezentowa� mu pos��ek. Przestrze� i si�y fizyczne rozprz�gaj� si�, kiedy usta i j�zyk �wierzbi� go od zimnego, s�onego nacisku kamienia. M�czyzna stawia krok naprz�d i pokonuje r�w mi�dzy statkami, niewidoczny, po czyn znowu stawia krok naprz�d i chowa si� w cieniu buta gwardzisty, tutaj, tam, znowu tutaj. W�druje po mie�cie �ladami pog�osek i informacji, kt�re pu�ci� w obieg. Obserwuje, jak skutki jego dzia�a� rozchodz� si� niby antybiotyk po organizmie chorego. Wszystko, co m�czyzna m�wi, jest prawd�. Poczucie sprzeciwu, rozsiewa wraz z szeptami i bibu��, jest w�a�ciw� reakcj�.</emphasis></p><p><emphasis>M�czyzna w�lizguje si� pod wod�. Morze otwiera si� przed nim i m�czyzna zmierza w d� obok pot�nych ogniw �a�cucha, w stron� niewyobra�alnego zwierz�cia poci�gowego, kt�re rozprostowuje ko�czyny w morskiej toni. Kiedy m�czyzna potrzebuje wzi�� oddech przyciska do ust pos��ek, t� zgarbion� grotesk� jarz�c� si� w nocnym morzu nik�ym biotycznym �wiat�em, z szeroko otwartym, kpi�cym, czarnym jak smo�a okiem, przyciska pos��ek do ust, ca�uje go g��boko i dotyk trzepocz�cego j�zykotworu budzi w nim obrzydzenie, kt�re do tej pory nie uda�o mu si� zwalczy�.</emphasis></p><p><emphasis>I pos��ek wdmuchuje w niego powietrze.</emphasis></p><p><emphasis>Albo znowu zakrzywia przestrze� i mimo sporej g��boko�ci pozwala m�czy�nie wystawi� usta nad powierzchni� wody i nape�ni� p�uca.</emphasis></p><p><emphasis>M�czyzna przemieszcza si� w wodzie bez ruchu ko�czynami, porusza si� tylko filigran niegdy� �ywej p�etwy pos��ka, jakby to ona byk �r�d�em nap�du. M�czyzna schodzi w d� po�r�d ogniw pi�ciu �a�cuch�w, a� w ko�cu ciemno�ci, ch��d i cisza budz� w nich strach, mimo �e jest silny i w�ada pot�nymi mocami, dlatego wraca na powierzchni�, aby kr��y� po tajnych przegr�dkach miasta.</emphasis></p><p><emphasis>Wszystkie okr�gi s� dla niego dost�pne. Z �atwo�ci� i bez wahania wchodzi na wszystkie okr�ty flagowe, poza jednym. Odwiedza okr�ty �Wielki Wschodni�, �Cz�ekozwierz� w Alozowicach, �Z�ocie� Solny� w okr�gu Tobietw�j i wszystkie inne </emphasis><emphasis>- z wyj�tkiem �Uroca�.</emphasis></p><p><emphasis>Boi si� Brucolaca. Mimo �e na�adowany poca�unkiem pos��ka, nie zaryzykuje spotkania z wampirem. Statek ksi�ycowy to dla niego strefa zakazana � przyrzek� to sobie i na razie dotrzymuje s�owa.</emphasis></p><p><emphasis>M�czyzna �wiczy tak�e inne umiej�tno�ci, kt�rych nauczy� go pos��ek. Umiej�tno�ci wykraczaj�ce poza podr�owanie i infiltracj�.</emphasis></p><p><emphasis>To prawda, co m�wi� o nawiedzanej dzielnicy: jest zamieszkana. Ale te istoty na starych statkach wiedz�, z kim maj� do czynienia, i m�czyzna nie przejmuje si� nimi.</emphasis></p><p><emphasis>Pos��ek go chroni. Zapewnia mu bezpiecze�stwo. M�czyzna czuje si� jak jego kochanek.</emphasis></p></section><section><title><p>Rozdzia� trzydziesty czwarty</p></title><p>Skradziona platforma �Sorgo� wierci od wielu tygodni, dzi�ki czemu Niszczukowody dysponuj� teraz ogromnymi zapasami ropy naftowej i skalnego mleka. Ale Armada jest g�odna, konsumuje paliwo niemal tak �ar�ocznie jak Nowe Crobuzon. Przed nastaniem �Sorgo� statki Armady musia�y oszcz�dnie gospodarowa� skradzionymi zasobami. Teraz, przy zwi�kszonej poda�y, zwi�kszy� si� r�wnie� popyt. Nawet jednostki podlegaj�ce Pragnieniowicom i Cieplarni otrzymuj� rop� naftow� dostarczan� przez Niszczukowody.</p><p>Skalne mleko by�o zdecydowanie cenniejszym i rzadszym surowcem. W strze�onych kajutach �Wielkiego Wschodniego� ten ci�ki p�yn chlupota� w rz�dach ampu�. Pomieszczenia zabezpieczono i uziemiono za pomoc� precyzyjnych operacji taumaturgicznych, aby rozproszy� jakiekolwiek niebezpieczne emanacje. Na skalnym mleku chodzi�a maszyna, kt�ra wysy�a�a koj�ce impulsy do m�zgu awanka, tote� obs�uguj�cy j� taumaturgowie i technicy starannie kontrolowali zapasy paliwa. Dok�adnie wiedzieli, ile go potrzebuj�.</p><p>Tanner, Szekel i Angevine zobaczyli, �e w powietrzu nad zimn� wie�� wiertnicz� �Sorgo� nie ma wyziew�w.</p><p>Siedzieli razem w namiocie piwnym na �Doberze�, pod rozpi�tym na tykach brezentem. �Dober� nie utrzyma�by ci�aru solidniejszych budynk�w. By�o to cia�o p�etwala b��kitnego, wypatroszone, z usuni�t� g�rn� po�ow�, zakonserwowane przy u�yciu jakiej� dawno zapomnianej techniki. Pod�oga by�a ca�kiem twarda i wytrzyma�a, mimo swojej nieprzyjemnej organiczno�ci: resztki naczy� krwiono�nych i trzewi l�ni�y pod stopami twardo jak szk�o.</p><p>Tanner i Szekel nale�eli do cz�stych bywalc�w �Dobera�. Lubili napi� si� piwa w pubie pod namiotem. Siedzieli twarzami do usztywnionego ogona wieloryba, kt�ry stercza� z wody, jakby zwierz� zamierza�o trzepn�� nim o powierzchni� i odp�yn�� na wolno��. Platforma znajdowa�a si� dok�adnie na ich linii wzroku, uj�ta w ramy zaostrzonych kraw�dzi wielorybiego ogona. Ogromny, brzydki tw�r, kt�ry ko�ysa� si� cicho.</p><p>Angevine milcza�a. Szekel by� troskliwy, dolewa� jej piwa i m�wi� do niej z cicha. Wci�� by�a w lekkim szoku. Wyjazd Tintinnabuluma oznacza� w jej �yciu rewolucj� i nie zd��y�a si� jeszcze przystosowa�.</p><p>Tanner nie mia� w�tpliwo�ci, �e Angevine wygrzebie si� z tego Nie mia� do niej pretensji o kilka dni oszo�omienia. Liczy� tylko na to, �e z Szeklem jest wszystko w porz�dku. Cieszy� si�, �e ch�opak sp�dza z nim troch� czasu.</p><p>�Co ja poczn�?� � duma�a Angevine. Co rusz �apa�a si� na my�li �e p�jdzie sprawdzi�, czy Tinnabol nie chce czego� od niej, po czym przypomina�a sobie, �e go nie ma. Nie �eby za nim t�skni�a. Traktowa� j� uprzejmie i mi�o, ale nie ��czy�a ich za�y�o��. Tintinnabulum by� jej szefem i wydawa� jej polecenia, kt�re ona pos�usznie wykonywa�a.</p><p>Ale nawet takie uj�cie sprawy troch� rozmija�o si� z prawd�. Jej szefem nie by� Tintinnabulum, lecz Niszczukowody � Kochankowie. To one p�aci�y jej pensj�, to one zatrudni�y j� � kilka dni po jej przybyciu � do pracy u tego dziwnego, muskularnego, siwow�osego my�liwego. A �e zsiad�a ze statku, kt�ry wi�z� j� do niewoli, z miasta, kt�re prze-tworzy�o j� i tym samym pozbawi�o uprawnie� przys�uguj�cych innym obywatelom, z miasta, w kt�rym pracowa�a przymusowo � kiedy dowiedzia�a si�, �e jak ka�dy inny obywatel b�dzie otrzymywa�a wynagrodzenie, os�upia�a. Armada zaskarbi�a sobie tym jej lojalno��.</p><p>A teraz Tintinnabulum odp�yn�� i Angevine nie wiedzia�a, co ze sob� zrobi�.</p><p>Czerpa�a dum� ze swej pracy i trudno jej by�o przestawi� si� na podej�cie typu �wszystko jedno, co b�d� robi�a, byle mi p�acili�. Osiem lat jej �ycia po�eglowa�o w sin� dal wraz z Tintinnabulumem i jego my�liwymi.</p><p>�To by�a robota jak ka�da inna� � m�wi�a sobie. �Ludzie zmieniaj� prac�. Czas ruszy� dalej ze swoim �yciem�.</p><empty-line/><p>��Dok�d p�yniemy? � spyta�a Bellis Uthera Doula. W ko�cu skapitulowa�a i zada�a mu to pytanie.</p><p>Tak jak si� spodziewa�a, nie odpowiedzia� jej. Podni�s� g�ow�, a po chwili opu�ci� j� bez s�owa.</p><p>Byli w parku Crooma, po�r�d wieczornych ciemno�ci poplamionych kolorami i przesyconych silnym zapachem kwiat�w. Gdzie� w pobli�u rodzimego chowu s�owik rozpocz�� swoj� s�abn�c� co chwil� pie��.</p><p>�Chc� wiedzie�, Doul� � mia�a ochot� powiedzie� Bellis. �Obskoczy�y mnie upiory i chc� wiedzie�, czy tam, gdzie p�yniemy, przep�dz� je wiatry. Chc� wiedzie�, w kt�r� stron� potoczy si� moje �ycie. Dok�d p�yniemy?�</p><p>Nic z tego nie powiedzia�a, tylko szli dalej w milczeniu.</p><p>Widoczna w �wietle ksi�yca �cie�ka by�a nier�wna, ukszta�towana bardziej przez kroki ni� zamys�. Wi�a si� do g�ry po stromym, poro�ni�tym krzewami i drzewami zboczu, upstrzonym reliktami ma�ej architektury � por�czami i schodniami, kt�rych kszta�ty majaczy�y pod powierzchni� ogrodu niby z�udzenia optyczne.</p><p>Weszli po stoku na ocieniony drzewami p�askowy�, kt�ry kiedy� by� pok�adem ruf�wki. Rozci�ga� si� stamt�d widok na statki Bud, o�wietlone tradycyjnymi zielono-bia�ymi latarniami. Bellis i Uther Doul stali w ciemno�ciach pod drzewami.</p><p>��Dok�d p�yniemy? � powt�rzy�a Bellis i znowu przez d�ugi czas s�ycha� by�o jedynie nautyczne odg�osy miasta. � Opowiada� mi pan kiedy� � podj�a z wahaniem � o swoim �yciu w Cromlech. Do momentu wyjazdu. Co by�o dalej? Dok�d pan pojecha�? Co pan robi�? � Doul pokr�ci� g�ow�, jakby bezradnie. Bellis pokaza�a na bro� u jego pasa. � Sk�d pan wzi�� ten miecz? Co oznacza jego nazwa?</p><p>Wyj�� bia�y jak ko�� miecz. Trzyma� go na p�ask i przygl�da� si� mu, a potem skierowa� wzrok na Bellis i skin�� g�ow� z zadowolon� min�.</p><p>��Miecz Mo�liwo�ci: w du�ej mierze dzi�ki niemu tak bardzo mi ufaj� i tak bardzo si� mnie boj�. � Wykona� w powietrzu precyzyjne zaokr�glone ci�cie. � Jak go zdoby�em? Po d�ugich poszukiwaniach i nader �mudnych badaniach. W Imperialnym Kanonie mo�na znale�� wszystkie potrzebne informacje, trzeba tylko umie� go czyta�. Sporo si� napracowa�em. I nauczy�em si� przy okazji wielu technik� Widmowcy roz�upali �wiat, kiedy tutaj przybyli. Si�� swojego l�dowania stworzyli P�kni�t� Ziemi� i by�o to co� wi�cej ni� tylko fizyczne szkody. Wykorzystali to p�kni�cie. S�ysza�a pani refren, w kt�rym Widmowcy �wykopywali okazje spod ziemi�? Zazwyczaj interpretuje si� to wyra�enie w �ten spos�b, �e mieli niesamowite szcz�cie, �e chwytali ka�d� pomy�ln� okoliczno��, jaka si� nadarzy�a. � U�miechn�� si� powoli. � S�dzi pani, �e to by wystarczy�o do zapanowania nad kontynentem? Nad �wiatem? Do przej�cia na pi��set lat w�adzy absolutnej? S�dzi pani, �e osi�gn�liby to samym czyhaniem na okazje? Chodzi�o o co� znacznie istotniejszego. �Kopanie za okazjami� to niezbyt zgrabne uj�cie tego, co naprawd� robili Widmowcy. By�a to bez por�wnania �ci�lejsza nauka. Zwana kopalnictwem mo�liwo�ci. � Uther zacytowa� co� �piewnie: � �Podziurawili�my ten delikatny �wiat szybami wydobywczymi, potwornie go okaleczyli�my, rozbili�my go, odcisn�li�my nasze pi�tno na tej odleg�ej krainie, ci�gn�cej si� tysi�ce kilometr�w, a� po morze. To, co rozbili�my, mo�emy przekszta�ci�, a to, co si� nie powiod�o, wci�� mo�e si� uda�. Znale�li�my bogate z�o�a okazji i wykopiemy je�� To nie by�y metafory. To nie by�a liryczna pie�� triumfalna. Naprawd� podziurawili, naprawd� rozbili �wiat. Wyzwalaj�c tym samym si�y, kt�re potrafili eksploatowa�. Si�y, kt�re pozwala�y im przekszta�ca� rzeczywisto��, kt�re pozwala�y im jednocze�nie przegrywa� i wygrywa� � bo wykopywali spod ziemi mo�liwo�ci. Tego rodzaju kataklizm daje dost�p do bogatych pok�ad�w mo�liwo�ci. Widmowcy umieli dociera� do r�nych �co by by�o, gdyby� i wydobywa� najlepsze z nich, a potem u�ywa� do kszta�towania �wiata. Ka�de dzia�anie mo�e przynie�� niesko�czenie wiele rezultat�w. Niezliczone tryliony zdarze� s� teoretycznie mo�liwe, wiele miliard�w mie�ci si� w granicach prawdopodobie�stwa, miliony nale�y uzna� za wysoce prawdopodobne, kilka wydaje si� mo�liwych nam jako obserwatorom � a jedna mo�liwo�� zostaje zrealizowana. Tymczasem oni umieli wykorzystywa� niekt�re z niezrealizowanych mo�liwo�ci. Tchn�� w nie pewien rodzaj �ycia. U�y� ich, wepchn�� w rzeczywisto��, kt�ra przybra�a taki, a nie inny kszta�t w�a�nie dlatego, �e mo�liwo�ci te nie dosz�y do skutku. Rezultaty dzia�a�, kt�re zatrzyma�y si� tu� przed granic� tego, co rzeczywiste, wrzucano do maszyn mo�liwo�ci, wzmacniano i realizowano� Gdybym rzuci� monet�, upad�aby jedn� albo drug� ze stron do g�ry, a z bardzo niewielkim prawdopodobie�stwem stan�aby na sztorc. Gdybym jednak w��czy� j� w obieg mo�liwo�ci, zamieni�bym j� w co�, co Widmowcy nazwaliby monet� mo�liwych upadni�� � Monet� Mo�liwo�ci. A wtedy po jej rzuceniu sprawy maj� si� inaczej. Moneta faktyczna upadnie do g�ry reszk� lub or�em, z rzadka stanie pionowo. Otacza j� wianuszek �prawie-monet�, realnych mo�liwo�ci, kt�re zosta�y urzeczywistnione. Cechuje je r�ny stopie� solidno�ci i trwa�o�ci, zale�nie od ich dawnego stopnia prawdopodobie�stwa. Przypominaj� upiory. Mieszcz� si� w przedziale od r�wnie silnych jak faktyczne zdarzenia do ledwo istniej�cych. Le�� tam, gdzie by upad�y, or�y, reszki, ca�kiem sporo sztorc�w. Mo�liwo�ci, do kt�rych si� dokopano i wydobyto je na wierzch. S�abn�ce na skutek wygasania pola mo�liwo�ci. A to jest miecz potencjalnych uderze�. � Znowu pokaza� na swoj� bro�; widzia�, �e Bellis zaczyna rozumie�. Miecz Mo�liwo�ci. Jest przewodnikiem bardzo rzadkiego rodzaju energii. Jest w�z�em w obwodzie, maszyn� mo�liwo�ci. � To� � poklepa� niewielk� paczuszk� przypi�t� do pasa -�jest moc, nakr�cany silnik. T�dy� � pokaza� na wszyte w zbroj� druty -�moc idzie do g�ry. Miecz zamyka obw�d. Kiedy wezm� go do r�ki, maszyna jest skompletowana. Kiedy silnik jest nakr�cony, moje rami� i miecz wydobywaj� mo�liwo�ci. Na ka�dy faktyczny atak przypada tysi�c mo�liwo�ci, upior�w miecza b�d� prawie-mieczy, kt�re uderzaj� w jednym momencie. � Doul schowa� miecz do pochwy i spojrza� na czarny jak smo�a baldachim drzew. � Ci�cia najbardziej prawdopodobnych mieczy niemal dor�wnuj� si�� rzeczywistym. Niekt�re miecze s� zwiewniejsze od mira�y i maj� nik�� si�� ra�enia. Niezliczone prawie-miecze, o r�nym stopniu prawdopodobie�stwa, jednocze�nie spadaj� na wroga. Nie ma takiej sztuki walki, kt�rej bym nie studiowa�. Biegle pos�uguj� si� wi�kszo�ci� rodzaj�w broni, kt�re napotka�em, umiem te� walczy� wr�cz. Ale wi�kszo�� ludzi nie wie jednej rzeczy: opanowa�em dwie techniki pos�ugiwania si� tym mieczem. Ten silnik ju� w du�ym stopniu si� wytyka�. I nie mo�na go zwyczajnie nakr�ci�, to nie takie proste. Musz� wi�c oszcz�dnie gospodarowa� czasem pracy silnika, kt�ry mi pozosta�. Podczas walki rzadko uruchamiam Miecz Mo�liwo�ci. Pos�uguj� si� nim przede wszystkim jako broni� czysto faktyczn�: twardym jak diament brzeszczotem z ostrzami cie�szymi ni� szlifowany metal. I w�adam nim precyzyjnie. Ka�dy m�j cios l�duje dok�adnie tam gdzie chc�. �wiczy�em t� umiej�tno�� przez wiele lat. � Bellis nie dos�ucha�a si� w jego g�osie nawet nutki samochwalstwa. � Ale kiedy sytuacja jest trudna, kiedy przeciwnik ma du�� przewag� liczebn�, kiedy potrzebny jest popisowy wyst�p albo kiedy znajduj� si� w niebezpiecze�stwie, wtedy na kilka sekund w��czam silnik. Oczywi�cie nie ma wtedy mowy o precyzji. � Umilk�. Podmuch ciep�ego wiatru potrz�sn�� drzewami, co zabrzmia�o tak, jakby jego s�owa przej�y je dreszczem. � Fechmistrz wie, gdzie musi trafi� ostrze. Wykorzystuj�c swoje umiej�tno�ci do ostatnich granic, mierzy w szyj�. Zaw�a pole mo�liwo�ci. Gdyby u�y� Miecza Mo�liwo�ci, gros prawie-mieczy zaistnia�oby w promieniu centymetra, dw�ch centymetr�w od faktycznego uderzenia. I tu rodzi si� paradoks: im lepszy fechmistrz im precyzyjniejsze uderzenie, im bardziej zaw�ona mo�liwo��, tym bardziej marnuje si� Miecz Mo�liwo�ci. Z drugiej strony gdyby w�o�y� tak� bro� w r�ce amatora, by�aby dla niego r�wnie wielkim zagro�eniem jak dla przeciwnika; objawi�yby si� r�wnie� takie mo�liwo�ci jak cios samob�jczy, utrata r�wnowagi, upuszczenie miecza i tak dalej. Nale�y wybra� drog� po�redni�� Kiedy atakuj� broni� faktyczn�, jestem jak kat. Szpic trafia dok�adnie tam, gdzie mu ka��, co do milimetra. Tak nauczy�em si� walczy�. By�oby idiotycznym marnotrawstwem mocy u�ywa� w ten spos�b Miecza Mo�liwo�ci. Kiedy go wreszcie znalaz�em po bardzo d�ugich poszukiwaniach, musia�em zatem od nowa nauczy� si� fechtunku. Zupe�nie inny gatunek sztuki walki: bieg�o�� bez precyzji. Walcz�c Mieczem Mo�liwo�ci, nie wolno zaw�a� potencjalnego pola ataku. Trzeba reagowa� na bie��co, a nie planowa� z g�ry, walczy� sercem, nie rozumem. Wykonywa� nag�e ruchy, zaskakuj�c nie tylko przeciwnika, ale i siebie samego. Nag�e, niepewne i zmienne. Chodzi o to, �eby ka�dy cios m�g� by� tysi�cem innych cios�w, a ka�dy z prawie-mieczy by� silny. Tak nale�y walczy� Mieczem Mo�liwo�ci. S�owem, mieszka we mnie dw�ch mieczowych. � Kiedy jego cudowny g�os ucich�, w �wiadomo�ci Bellis ponownie pojawi�o si� parkowe otoczenie, ciep�e ciemno�ci i odg�osy gniazduj�cych ptak�w. � Wiem wszystko, co mo�na wiedzie� na temat kopalnictwa mo�liwo�ci � stwierdzi� Uther Doul. � Dlatego wiedzia�em o mieczu.</p><empty-line/><p>Uther Doul uruchomi� w umy�le Bellis pewne wspomnienia. W Nowym Crobuzon, kiedy jej kochankiem by� naukowiec Isaac, Bellis obserwowa�a jego obsesje i dowiedzia�a si� pewnych rzeczy.</p><p>Isaac mia� rozwichrzone i heretyckie usposobienie. Z wielu jego projekt�w nic nie wysz�o. Patrzy�a, jak jej kochanek goni za pomys�ami. Przez te miesi�ce, kt�re sp�dzili razem, z najwi�ksz� uporczywo�ci� prowadzi� badania nad � jak to nazywa� � energi� kryzysow�. Za koncepcj� t� kry� si� niezwykle skomplikowany aparat poj�ciowy z dziedziny fizyki teoretycznej, wspomagany taumaturgicznie. Z gor�czkowych wywod�w Isaaca Bellis zapami�ta�a przede wszystkim jedno: faktyczno�� �wiata podszyta jest niestabilno�ci�, kryzys popycha trawione wewn�trznymi napi�ciami rzeczy do zmiany.</p><p>Idea ta wsp�gra�a z jej w�asnymi intuicjami. Poczucie, �e rzeczy, nawet kiedy trwaj� niezmiennie, zawsze znajduj� si� w kryzysie, zawsze s� popychane ku przeobra�eniu si� we w�asne przeciwie�stwo, napawa�o Bellis jak�� niewyt�umaczaln� otuch�.</p><p>W zjawisku kopalnictwa mo�liwo�ci, kt�re w�a�nie opisa� jej Uther Doul, Bellis dostrzeg�a radykalne zakwestionowanie teorii kryzysu. Skoro to, co jest, i to, co nie jest, mo�e ze sob� wsp�istnie�, to napi�cie � kryzys le��cy u sedna rzeczywisto�ci � nie wyst�puje. Skoro to, co jest, siedzi sobie spokojnie obok tego, co nie jest, to nie mo�na m�wi� o energii przemiany jednego w drugie.</p><p>Doul przedstawi� jej wizj� jakiej� mglistej, pluralistycznej rzeczywisto�ci. Koncepcja ta wzbudzi�a w Bellis zdecydowan� niech��. Odezwa� si� w niej nawet jaki� dziwny osad lojalno�ci wobec Isaaca, ka��c jej stanowczo odrzuci� now� teori�.</p><empty-line/><p>��Kiedy tutaj przyjecha�em � ci�gn�� Doul � by�em bardzo zm�czony. Zm�czony konieczno�ci� podejmowania decyzji. Chcia�em by� lojalny. Chcia�em dostawa� pensj�. Dowiedzia�em si� wszystkiego czego chcia�em si� dowiedzie�, znalaz�em wszystko, czego szuka�em. Mia�em miecz, mia�em wiedz�, widzia�em kawa� �wiata. Chcia�em odpocz��. By� p�atnym siepaczem, by� najemnikiem. Ale kiedy kochankowie zobaczyli miecz i ksi��ki, kt�re ze sob� przywioz�em, byli zafascynowani� Zw�aszcza Kochanka� Byli zafascynowani tym co mog�em im powiedzie�. Czego si� nauczy�em. W kilku miejscach Bas-Lag wci�� funkcjonuj� maszyny mo�liwo�ci. R�nych typ�w do r�nych zada�. Pozna�em dzia�anie ich wszystkich. Zreszt�, jedn� z nich pani widzia�a: by�mo�nik, instrument muzyczny w moim pokoju. Przy jego u�yciu wygrywa�o si� mo�liwo�ci. W eterze bogatym potencjalno�� wirtuoz potrafi�by wgra� pewne fakty i prawie-fakty do istnienia � wybra� pewne rezultaty. Oczywi�cie teraz by�mo�nik jest zupe�nie bezu�yteczny: po pierwsze jest stary i zepsuty, po drugie nie znajdujemy si� w rozpadlinie mo�liwo�ci� A ten miecz� wida� tylko jeden jego aspekt. Wojownik, kt�ry go u�ywa� przed mileniami i zabici nim ludzie rozpoznaliby go. Kiedy rz�dzili Widmowcy wykorzystywali potencjalno�� w architekturze, medycynie, polityce, sztukach scenicznych i wielu innych dziedzinach �ycia. Pisali potencjalne sonaty, gdzie nuty-upiory kr��y�y rozedrgane na pograniczu rzeczywisto�ci i nierzeczywisto�ci, wok� faktycznej partytury. Przy ka�dym wykonaniu utw�r realizowa� si� inaczej. Zwiedza�em ruiny Mo�liwej Wie�y� � Pokr�ci� powoli g�ow�. � Takiego widoku si� nie zapomina. Wykorzystywali potencjalno�� w sztukach walki, w sporcie i na wojnie. W Covertiana mo�na znale�� opis potyczki mi�dzy mo�liwymi zapa�nikami. Mnogo�� ko�czyn na u�amek chwili wy�ania si� z nieistnienia, raz po raz prawie-�api�c przeciwnika. Ale kopalnictwo okazji by�o mo�liwe tylko dzi�ki detonacji wywo�anej przez przybycie Widmowc�w. Pok�ady mo�liwo�ci eksploatowano przez rozpadlin�, kt�r� oni zostawili. Rana� � tu zerkn�� w stron� Bellis � blizna zostawiona przez Widmowc�w, tam kryj� si� z�o�a tej potencjalno�ci. Je�li wierzy� kr���cym na ten temat historiom, znajduje si� ona po drugiej stronie �wiata, na ko�cu Pustego Oceanu. Morza, kt�rego nie przeby� �aden statek w dziejach. Tamtejsze wody� wojuj� z okr�tami. Zreszt�, kto chcia�by tam p�yn��? Je�li Pusty Ocean istnieje, le�y tysi�ce kilometr�w st�d. A legendy na temat P�kni�tej Ziemi nie nastrajaj� optymistycznie: straszne istoty, makabryczna ekologia. �wiat�ogrzyb. Zgrozopsy. Motyle o niezdrowych apetytach. Nawet gdyby to by�o wykonalne � powiedzia� ze szczerym przekonaniem � nie chcia�bym pr�bowa� dotrze� do P�kni�tej Ziemi.</p><p>Utkwi� wzrok w Bellis i za przepi�knymi modulacjami jego g�osu wyczu�a jakie� rozdygotane uczucie.</p><p>�To jest bardzo wa�ne� � upomnia�a sam� siebie. �S�uchaj go i pr�buj zrozumie�. Nie wiem dlaczego, ale on chce mi co� powiedzie�, on mi�� A potem� �O bogowie w niebiesiech, czy to mo�liwe, �ebym ja, chyba, czy to mo�liwe, �e on, no nie, ja chyba, ja chyba musia�am �le go zrozumie�! Czy to chce mi przekaza�?� Jej rysy zastyg�y i uzmys�owi�a sobie, �e wpatruje si� w Doula, a Doul w ni�, oboje milcz�cy. �No nie � pomy�la�a oszo�omiona � jaki statek zdo�a�by przeby� Pusty Ocean i dotrze� do P�kni�tej Ziemi? Kto chcia�by tam p�yn��? Gra niewarta �wieczki. P�kni�ta Ziemia le�y zbyt daleko i jest zbyt niebezpieczna nawet dla Armady. Nawet dla Armady. Ale jak on to m�wi�, jak to sz�o�?�Podziurawili�my ten �wiat, okaleczyli�my go, odcisn�li�my nasze pi�tno na tej odleg�ej krainie� ci�gn�cej si� tysi�ce kilometr�w, a� po morze��.</p><empty-line/><p><emphasis>W morzu co� jest. Tam nic nie zrobi nam krzywdy, inaczej ni� na l�dzie. Nie ma tam potwor�w, �wiat�ogrzyba ani motyli, kt�re zagra�a�yby g�rnikowi potencjalno�ci. I miejsce to znajduje si� znacznie bli�ej </emphasis><emphasis>- P�kni�ta Ziemia le�y na samym ko�cu �wiata, ale legendy Widmowc�w m�wi�, �e morska blizna ci�gnie si� na tysi�ce kilometr�w. W stron� centrum �wiata. W nasz� stron�. Bli�ej.</emphasis></p><p><emphasis>�aden statek nigdy nie przekroczy� Pustego Oceanu� Wierz� w to. Znam historie o pr�dach i wiatrach odpychaj�cych intruz�w. �aden statek nie przeby�by tego oceanu.</emphasis></p><p><emphasis>Ale co mog�oby powstrzyma� awanka?</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Dlaczego on mi o tym m�wi?</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Uther, czy w�a�nie tam p�yniemy? Przez Pusty Ocean, ku pozosta�o�ciom tej rany, tego p�kni�cia? Nie tylko l�d zosta� rozpruty </emphasis><emphasis>- morze r�wnie�. Czy tam p�yniemy? Eksploatowa� mo�liwo�ci w resztkach wielkiego kosmicznego rozdarcia? O tym m�wi� Brucolac, prawda?</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Dlaczego mi o tym m�wisz? Czym sobie na to zas�u�y�am? Co ty zamierzasz? Dlaczego chcesz, �ebym wiedzia�a?</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Awank zabierze nas na Pusty Ocean, �eby�my mogli sprawdzi�, co si� sta�o z ran�. Po to go przywo�ano. Po to zatrudniono Tintinnabuluma. Po to skradziono paliwodajne �Sorgo�. Po to polecieli�my na wysp� i sprowadzili�my Auma. A ty, Uther, uczestniczysz w tym tajnym projekcie ze wzgl�du na sw�j miecz, ze wzgl�du na swoj� wiedz� fachow� z dziedziny g�rnictwa mo�liwo�ci. Wszystkie tropy prowadz� w tym kierunku. Po to przywo�ano awanka. Mo�e przeby� akwen, z kt�rym</emphasis><emphasis> Armada bez niego by si� nie upora�a.</emphasis></p><p><emphasis>Mo�e pokona� ten ocean.</emphasis></p><p><emphasis>Mo�e zawie�� nas do Blizny.</emphasis></p></section><section><title><p>Rozdzia� trzydziesty pi�ty</p></title><p>��Jak�e� mnie, kurwa, znalaz�a?</p><p>Silas Fennec by� wyra�nie wzburzony.</p><p>��Czy to wymaga jakich� nadprzyrodzonych zdolno�ci? � szepn�a Bellis. � Co ty jeste�, niewidzialny? Masz mnie za kompletn� sierot�?</p><p>Blefowa�a. Wytropienie Fenneca nale�a�o z�o�y� g��wnie na karb szcz�cia. Przez wiele dni nastawia�a ucha, czekaj�c na wiadomo�� o Simonie Fenchu. Od czasu rozmowy z Doulem zdwoi�a wysi�ki.</p><p>Oczekiwan� informacj� dosy� niespodziewanie uzyska�a od Carrianne. W odpowiedzi na ponawian� przez Bellis pro�b� o pomoc przyjaci�ka powiedzia�a jej, z typow� dla siebie kpiarsk� �yczliwo�ci�, �e s�ysza�a, i� tajemniczego pana Fencha widziano w �Pashakanie�. By� to pub zlokalizowany pod pok�adem �Jewgienija�, trzydziestometrowego slupa w okr�gu Tobietw�j.</p><p>Od czasu wizyty w cyrku gladiator�w Bellis rzadko wyprawia�a si� do okr�gu kr�la Friedricha. Ku jego zgie�kliwym uliczkom sz�a teraz ze skrywanym dr�eniem serca.</p><p>Po drodze przemierzy�a ulice �Nag�ego Ol�nienia�, wielomasztowego klipra w Porcie Je�owca, oddzielaj�cym od siebie Pragnieniowice i Tobietw�j. Ten olbrzym nale�a� do nielicznych statk�w na Armadzie, nad kt�rymi nie mia� formalnej kontroli �aden konkretny w�adca. Wi�kszo�� kad�uba le�a�a na terenie Pragnieniowic, ale w stron� przedniego kasztelu odpowiedzialno�� i w�adza stopniowo przechodzi�y na okr�g Tobietw�j. Uliczki robi�y si� coraz bardziej ha�a�liwe i za�miecone.</p><p>Bellis brn�a przez �mieci i zgie�k zdzicza�ych ma�p k��c�cych si� kotami i psami, aby znale�� si� na ulicach bezdyskusyjnie nale��cych do okr�gu Tobietw�j. By� to najbardziej zaniedbany okr�g Armady. Drewniane w przewa�aj�cej cz�ci budynki butwia�y albo straszy�y solnymi zaciekami po morskiej wodzie. Dzielnica wcale nie zalicza�a si� do najbiedniejszych by�o tam mn�stwo bogactwa: z�ota, srebra i d�etu widocznego w oknach niekt�rych dom�w, wzorzystych jedwabi�w i satyny stroj�w niekt�rych mieszka�c�w, w jako�ci dost�pnych towar�w. Ale tam, gdzie wszystko by�o na sprzeda�, niekt�re towary � takie jak prawo do dbania o architektur� i ulice � nie by�y w cenie.</p><p>Slumsy, fabryki i kiczowaty zbytek ko�ysa�y si� statecznie obok siebie. W ko�cu Bellis min�a �Salt Godling�, okr�t flagowy Friedricha, �eby zst�pi� w skrzypi�ce, woniej�ce, s�abo o�wietlone trzewia �Jewgienija�.</p><p>Przy trzeciej wizycie w �Pashakanie� zasta�a tam Silasa. Opryskliwe zaskoczenie, kt�re okaza� na jej widok, rozgniewa�o j�.</p><p>��Mo�e zechcesz pos�ucha�, co mam ci do powiedzenia? � sykn�a. � Wiem, dok�d p�yniemy. � Spojrza� na ni� ostro. Bellis za�mia�a si� niesympatycznie. � Masz poczucie d�ja vu, Silasie? Bo ja tak. Zrozum, �e nie jestem zachwycona takim uk�adem. Z niepokoj�c� regularno�ci� robi� to samo: m�wi� ci, �e znam jak�� tajemnic�, prosz� ci�, �eby� przekaza� j� dalej, co� z ni� zrobi�, zaplanowa� jakie� dzia�ania. Nie sprawia mi to satysfakcji. To jest ostatni raz, do jasnej cholery, rozumiesz? � M�wi�a to absolutnie szczerze. Cho�by nie wiadomo co, nie zamierza�a zadawa� si� z Silasem Fennekiem na takiej stopie. Teraz ju� nic ich ze sob� nie ��czy�o, a nawet mniej ni� nic.</p><p>��Ale teraz nie mam innego wyboru � ci�gn�a. � Potrzebuj� twojej pomocy. Jedyny spos�b, �eby co� z tym zrobi�, to rozpu�ci� wici, �eby wi�cej ludzi si� dowiedzia�o. A chocia� nikt nie s�ucha, co ma do powiedzenia Bellis Coldwine, wydaje si�, �e coraz liczniejsza cz�� spo�eczno�ci jest gotowa wys�ucha� wichrzyciela Simona Fencha.</p><p>��Dok�d p�yniemy, Bellis? � spyta� Fennec.</p><p>Powiedzia�a mu.</p><empty-line/><p>��Zadawa�em sobie pytanie, czemu si� kumplujesz z tym zasranym psycholem Doulem. Czy on wie, �e ty wiesz?</p><p>Fennec mia� os�upia�� min�.</p><p>��Chyba tak. Trudno oceni�. Zachowywa� si� tak, jakby� Z ca�� pewno�ci� nie mia� prawa mi tego powiedzie�, ale mo�e by�o mu ta ci�ko z t� wiedz�, �e musia� si� ni� z kim� podzieli�. Ale dla zachowania czystego sumienia nie oznajmi� mi tego wprost. Ca�y czas my�la�am, �e bierze udzia� w tych tajnych zebraniach z udzia�em Auma i naukowc�w, poniewa� jest ochroniarzem Kochank�w. A tymczasem Doul przychodzi� jako ekspert od eksploatacji mo�liwo�ci. Wie wszystko na ten temat, bo studiowa� to przy poszukiwaniach miecza. Nad tym pracuj�, Silasie. Kochankowie chc� dotrze� do Blizny i wydobywa� mo�liwo�ci. � M�wi�a spokojnym g�osem, cho� w �rodku by�a roztrz�siona. � Tak jak Imperium Widmowc�w, rozumiesz?</p><p>��I po to potrzebny im by� awank � sapn�� Silas.</p><p>Bellis skin�a g�ow�.</p><p>��Po to potrzebny im by� awank. To tylko �rodek do celu. Kochankowie musieli by� pod ogromnym wra�eniem, kiedy zobaczyli miecz Doula po jego przybyciu na Armad�. Wys�uchali jego opowie�ci o P�kni�tej Ziemi i Bli�nie, ale pocz�tkowo pomys� ten znajdowa� si� dla nich wy��cznie w sferze marze�. Potem jednak przyszed� im do g�owy Tintinnabulum i jego podkomendni. Ci dali si� skusi�, bo przecie� nie ma grubszego zwierza. � Wyjrza�a przez okienko na morze, kt�re pieni�o si� powoli przy skraju Armady na skutek ruchu wywo�anego przez awanka. � Kochankowie ju� wcze�niej wiedzieli o �a�cuchach. Armada pr�bowa�a kiedy� z�apa� awanka. To by�o dawno, a oni maj� gdzie� tradycj�, ale po przyje�dzie Doula wszystko si� zmieni�o. Wcze�niej przywo�anie awanka by�oby g�upim, megaloma�skim, bezsensownym gestem. Ale teraz? Ka�dy wie, �e �aden statek nie przep�ynie przez Pusty Ocean, ale czy w ca�ym Bas-Lag istnieje si�a, kt�ra potrafi�aby zatrzyma� awanka? Nagle pojawi�a si� mo�liwo�� dotarcia do Blizny, do tego reliktu po Widmowcach, o kt�rym Powiedzia� im Doul.</p><p>Skala przedsi�wzi�cia zapiera�a dech. Zdobycie awanka poch�on�o tyle cierpienia, pieni�dzy i potwornego wysi�ku, a przecie� by� to dopiero wst�p do planu Kochank�w!</p><p>A wi�c wszystko by�o po to � szepn�� Silas i Bellis ponownie przytakn�a.</p><p>��Tak. Platforma, �Terpsychoria�, Johannes, wyspa anophelius�w, �a�cuchy, fulmeny, zasrany awank� Wszystko po to.</p><p>��Naga w�adza. � Silas wypowiedzia� te s�owa takim tonem, jakby by�y wulgarne. � S�dzi�em, �e awank ma im pos�u�y� do piractwa. Tak sugerowali: �e dzi�ki niemu b�d� skuteczniejszymi z�odziejami!</p><p>To by przynajmniej mia�o jaki� sens, ale ten plan� Wida�, �e Kochankowie to uprowadzeni. �aden powa�ny pirat nie porwa�by si� na takie szale�stwo.</p><p>��To niebezpieczni fanatycy � stwierdzi�a Bellis. � Nie mam poj�cia, czy naprawd� s� w stanie przekroczy� Pusty Ocean, ale, dalijabber, wol� si� tego nie dowiadywa�! Silasie, ja ich s�ysza�am, kiedy byli tylko we dwoje� � Spojrza� na ni� badawczo, ale nie spyta�, jak do tego dosz�o. � Wiem, co to za ludzie. Nie pozwol�, �eby tego pokroju wizjonerzy ci�gn�li mnie na drugi koniec �wiata do krainy, kt�ra by� mo�e nie istnieje, a je�li istnieje, to jest najbardziej niebezpiecznym miejscem w ca�ym Bas-Lag. Poza tym coraz bardziej by�my odp�ywali od Nowego Crobuzon, a ja jeszcze nie zrezygnowa�am z my�li o powrocie.</p><p>Bellis zda�a sobie spraw�, �e dr�y na my�l o takim oddaleniu si� od swojej ojczyzny.</p><p>A co by by�o, gdyby si� okaza�o, �e Uther i inni mieli racj�, i uda�oby si� prze�y� przepraw�?</p><p>Mnogo�� mo�liwo�ci. My�l ta zmrozi�a j� � Wizja ta wyda�a si� jej �miertelnie gro�na, podrywaj�ca ontologiczne podstawy istnienia. Bellis poczu�a si� kompletnie przypadkowa, co j� urazi�o i przestraszy�o.</p><p>�Jak wodop�j na sawannie � pomy�la�a � gdzie s�abi, silni i drapie�ni pokojowo pij� razem wod�: gazela, gnu, mafadet i lew. Wszystkie mo�liwo�ci harmonijnie ze sob� wsp�istniej�ce, zwyci�zca, najsilniejszy, faktyczny, realny pozwala �y� wszystkim niezrealizowanym. Pacyfistyczne i �enuj�ce�.</p><p>��Dlatego nic nie m�wi� � oceni�a. � Wiedz�, �e ludzie by tego nie poparli.</p><p>��Boj� si� � mrukn�� Silas.</p><p>��Kochankowie s� silni � zaoponowa�a Bellis � ale nie chc� mie� przeciwko sobie wszystkich pozosta�ych okr�g�w. A co istotniejsze, nie chc� mie� przeciwko sobie mieszka�c�w Niszczukow�d.</p><p>��Bunt � szepn�� Silas.</p><p>Bellis u�miechn�a si� bez specjalnego entuzjazmu.</p><p>��Bunt � przytakn�a. � Boj� si� buntu. I dlatego potrzebny nam jest Simon Fench.</p><p>Silas skin�� powoli g�ow�, po czym zapad�a d�uga cisza.</p><p>��Musi rozpu�ci� po mie�cie t� informacj� � powiedzia� w ko�cu. � Bibu�a, pog�oski i tak dalej. To jego �ywio�. Mog� za�atwi�, �eby wzi�� to na siebie.</p><empty-line/><p>��Przepraszam ci�, Bellis � rzuci�, kiedy wsta�a ju� do wyj�cia. � Nie jestem dobrym przyjacielem. Od jakiego� czasu� Mam pracowity i trudny okres. Ostatnim razem zachowa�em si� po chamsku i przepraszam ci� za to.</p><p>Przygl�daj�c si� mu, Bellis poczu�a niech�� ale te�, paradoksalnie ostatnie podrygi sympatii, kt�r� niegdy� go darzy�a. Co� jakby strz�p wspomnienia.</p><p>��Nie jeste�my sobie nawzajem nic winni, Silasie � powiedzia�a z ch�odnym u�miechem. � Nie jeste�my przyjaci�mi. Ale oboje jeste�my zainteresowani niepowodzeniem planu Kochank�w. Ja go nie udaremni�, ale niewykluczone, �e tobie si� uda. Oczekuj�, �e podejmiesz tak� pr�b� i b�dziesz mnie informowa� o efektach. �adnych innych kontakt�w nie oczekuj�. Nie chc�, �eby�my si� widywali jako przyjaciele.</p><empty-line/><p>Silas Fennec siedzia� w �Pashakanie� jeszcze d�ugo po wyj�ciu Bellis. Przegl�da� jakie� plami�ce tuszem ulotki i gazety, obserwuj�c, jak niebo ciemnieje. Dni by�y teraz zauwa�alnie d�u�sze i przywiod�y mu na my�l lato w Nowym Crobuzon.</p><p>Czeka� d�ugo, bo w�a�nie do tego pubu kierowano ludzi, kt�rzy go dostatecznie wytrwale szukali. Pi� jednak i czyta� sam. Kiedy wychodzi�, jaka� obszarpana klientka rzuci�a zaciekawione spojrzenie na jego� plecy. Wi�cej uwagi mu nie po�wi�cono.</p><p>Pokr�tn� tras�, kt�ra wiod�a zau�kami dzielnicy Tobietw�j, Fennec zmierza� na �elazny statek �Har�wka�, zacumowany w spokojnej cz�ci miasta. Obok majaczy� wielki, stary okr�t fabryczny, w kt�rym obecnie mie�ci� si� armadyjski szpital dla ob��kanych.</p><p>Fennec czeka� w domu, w jednym z pozbawionych wyrazu betonowych blok�w, zbudowanych obok komina �Har�wki� w cieniu szpitala. O jedenastej rozleg�o si� pukanie do drzwi: przyby� jego kontakt. Po raz pierwszy od wielu dni mieli powa�n� spraw� do om�wienia. Fennec powoli podszed� do drzwi i po drodze jego spos�b poruszania si�, mimika i gestykulacja uleg�y nieznacznej zmianie.</p><p>Zanim otworzy� drzwi, przeistoczy� si� w Simona Fencha.</p><p>Za progiem sta� ros�y, leciwy ju� cz�owiek-kaktus, kt�ry rozgl�da� si� nerwowo wok� siebie.</p><p>��Hedrigall � powiedzia� cicho Fennec, nie ca�kiem swoim g�osem. � Czeka�em na ciebie. Musimy porozmawia�.</p><empty-line/><p>W poszarpanej i nieczytelnej architekturze statku ksi�ycowego �Uroc� gromadzi�y si� wampiry.</p><p>Brucolac zwo�a� konklawe swoich nieumar�ych podkomendnych swoich pretorian. Kiedy ponury zmierzch przeszed� w noc, usadowili si� na pok�adzie statku ksi�ycowego lekko i bezg�o�nie jak li�cie.</p><p>Wszyscy obywatele Pragnieniowic wiedzieli, �e wampiry ca�y czas ich obserwuj�. Nie nosili mundur�w: ich to�samo�� nie by�a znana.</p><p>Bakcyl wywo�uj�cy fotofobiczn� hemofagi� � odmiana wampiryczna � by� kapry�ny i s�aby, przenosi� si� wy��cznie przez �lin�, szybko si� degenerowa� i zdycha�. Aby dosz�o do zara�enia, po pierwsze ofiara musia�a nie umrze�, po drugie jaka� ilo�� �liny nieumar�ego musia�a przedosta� si� do krwiobiegu, do czego mog�o doj�� tylko przy kontakcie bezpo�rednim. Je�li zatem ofiara prze�y�a deliryczn� gor�czk�, budzi�a si� pewnej nocy, maj�c za sob� proces �mierci i odnowy, czyli jako nieumar�y, trawiona silnym g�odem, z odmienionym organizmem, wielokrotnie silniejsza i szybsza, nie podlegaj�ca procesom starzenia si�, odporna na wi�kszo�� ran. I niezdolna do przetrwania przy promieniowaniu s�onecznym.</p><p>Ca�a kadra z Pragnieniowic zosta�a starannie wyselekcjonowana przez Brucolaca. Podatek posoczny �ci�gano najpierw do pojemnik�w, dla unikni�cia przypadkowego zaka�enia. Metod� bezpo�redni� Brucolac pi� tylko krew swoich najbardziej zaufanych s�ug, swoich najwierniejszych zwolennik�w, kt�rych obdarza� zaszczytem szansy zostania nieumar�ymi.</p><p>W przesz�o�ci zdarza�y si� wypadki zdrady. Upojeni w�adz� wybra�cy Brucolaca zwracali si� przeciwko niemu. Dokonywano zaka�e� bez jego upowa�nienia i by�y pr�by zamach�w na niego. Brucolac zd�awi� je wszystkie, ze smutkiem, ale bez wysi�ku.</p><p>Dziesi�tki jego podkomendnych � m�czyzn, kobiet i obojnaczej m�odzie�y � zebra�o si� wok� niego w wielkiej sali �Uroca�. Nie musz�c si� ukrywa� ze swoimi sk�onno�ciami, rozwijali w�owe j�zyki na ca�� d�ugo�� i z zachwytem kosztowali powietrze.</p><p>Z przodu, niedaleko Brucolaca, sta�a obszarpana kobieta, kt�ra obserwowa�a Fenneca w �Pashakanie�. Wszyscy patrzyli na swego pana szeroko otwartymi, emanuj�cymi �wiat�em oczami.</p><p>Po bardzo d�ugim milczeniu Brucolac przem�wi�. Bardzo cicho. Gdyby mia� wok� siebie ludzi, nie us�yszeliby go.</p><p>��Bracia i siostry. Wiecie, po co tutaj jeste�my. Powiedzia�em wam dok�d zmierzamy, dok�d chc� nas zaci�gn�� Kochankowie. Powszechnie wiadomo, �e sprzeciwiamy si� ich planom. Ale jeste�my w mniejszo�ci. Nie cieszymy si� zaufaniem. Nie zmobilizujemy opinii publicznej, bo nikt nie pos�ucha naszych przestr�g. Mamy zwi�zane r�ce. Niewykluczone jednak, �e sytuacja ulega zmianie. Kochankowie chc�, aby sprawa nabra�a takiego impetu, �e kiedy ich plan przedostanie si� do wiadomo�ci publicznej, b�dzie ju� za p�no na przeciwstawienie si� mu. Maj� nadziej�, �e ludzie z ochot� przyjm� na siebie status uprowadzonych. � Brucolac prychn�� szyderczo i poliza� powietrze swoim wielkim j�zykiem. � Ale wygl�da na to, �e zostan� zdemaskowani szybciej, ni� si� spodziewaj�. Dzisiaj wieczorem pods�uchano fascynuj�c� rozmow�. Simon Fench wie, dok�d p�yniemy. � Skin�� g�ow� na kobiet� w �achmanach. � Trudno w to uwierzy�, ale crobuzo�ska lalunia Doula wydedukowa�a, co si� dzieje, i przekaza�a t� informacj� panu Fenchowi� albo Fennecowi czy jak on tam ka�e na siebie m�wi�. Wiemy, gdzie on mieszka, prawda? � Kobieta skin�a g�ow�. � Fench planuje pu�ci� w obieg kolejn� ze swoich podburzaj�cych broszur. Mogliby�my spr�bowa� mu pom�c, w��czy� si� w to, ale on dzia�a w pojedynk� i gdyby si� zorientowa�, �e go zidentyfikowali�my, to by odtr�ci� podan� mu d�o� i znikn��. Lepiej nie ryzykowa� i nie miesza� si� do jego dzia�a�. Nale�y mie� nadziej� � podkre�li� Brucolac � �e upora si� z tym szybko i �e wywo�a to kryzys w Niszczukowodach. Na razie nie dotarli�my do Pustego Oceanu, ale� � S�owo to zabrzmia�o w jego ustach tak zimno i twardo, �e jego podkomendni wpadli w uniesienie. � Ale musimy by� gotowi na ewentualno��, �e Fenchowi si� nie uda. Bracia i siostry� � D�gn�� j�zykiem powietrze, m�wi�c gard�owym szeptem. � Bracia i siostry, nie przegramy tej bitwy. Miejmy nadziej�, �e Fenchowi si� powiedzie, ale musimy przygotowa� plan awaryjny. Je�li b�dzie trzeba, si�� przejm� w�adz� w tym zasranym mie�cie.</p><p>Jego nieumarli pretorianie sykni�ciami i mrukni�ciami wyrazili swoj� aprobat�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� trzydziesty sz�sty</p></title><p>Na p�noc, powoli, niestrudzenie. Ci�gni�ci ca�ymi dniami, ca�ymi tygodniami. Miasto czeka�o, nikt nie wiedzia�, co si� wydarzy, ale ludzie nie wierzyli, aby ta jednostajna �egluga mog�a by� d�ugo kontynuowana bez przyg�d. Na Armadzie wzrasta�o napi�cie.</p><p>Bellis czeka�a na wie�ci o broszurze Fencha. By�a cierpliwa. Wyobra�a�a go sobie w brzuchu miasta, g��boko w trzewiach jakiego� statku, zbieraj�cego informacje, zawiaduj�cego jak�� agentur�.</p><p>W niekt�re noce, popychana niezdrow� fascynacj�, kt�ra j� sam� szokowa�a, Bellis schodzi�a na ni�sze pok�ady �Wielkiego Wschodniego�, �eby ukry� si� w pomieszczeniu pod pokojem Kochank�w. W ich pluj�cym i zdyszanym mi�osnym gruchaniu dos�ucha�a si� nowego napi�cia.</p><p>�Nied�ugo� � sykn�o jedno z Kochank�w. �Kurwa, tak, nied�ugo� � brzmia�a wyj�czana odpowied�.</p><p>Pojawi�y si� r�nice mi�dzy ich okrzykami. Kochanka sprawia�a wra�enie �arliwszej, bardziej zaanga�owanej. Wydawa�a si� zniecierpliwiona, spragniona szybkiego rozstrzygni�cia, to ona cz�ciej szepta�a �nied�ugo�, to jej bardziej zale�a�o na tym projekcie. Jej kochankowi zale�a�o raczej na niej. Mizdrzy� si� i mrucza� w reakcji na jej s�owa.</p><p>Czas wl�k� si� niemi�osiernie. Bellis by�a coraz bardziej sfrustrowana Utherem Doulem.</p><p>Miasto wzgl�dnie szybko wydosta�o si� z obszaru burz i gor�ca do bardziej umiarkowanej strefy, gdzie by�o ciep�o i wietrznie jak latem w Nowym Crobuzon.</p><empty-line/><p>Pi�� dni po spotkaniu Bellis i Silasa w �Pashakanie� na arkadyjskim niebie, a konkretnie na sterowcu �Arogancja�, odbywa�a si� jaka� krz�tanina.</p><p>Bellis sta�a z Utherem Doulem na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego� i patrzy�a w stron� parku Crooma, a Hedrigall, kt�ry pe�ni� rol� oficera wachtowego, pracowa� razem z innymi w pobli�u grubych lin cumuj�cych �Arogancj� do rufy okr�tu.</p><p>��Zrzutka depeszy! � krzykn�� i za�oga szybko uprz�tn�a obszar wok� lin. Obci��ony worek z hukiem z�adowa� na pod�o�onych szmatach.</p><p>Hedrigall otwiera� worek rutynowymi ruchami i Bellis zacz�a odwraca� wzrok. Ale kiedy cz�owiek-kaktus wydoby� depesz�, jego zachowanie uleg�o tak gwa�townemu przeistoczeniu, �e Bellis szybko spojrza�a w jego stron�. Ten podbieg� do niej i Doula z tak zdumiewaj�c� pr�dko�ci�, �e w pierwszej chwili s�dzi�a, i� zamierza ich zaatakowa�. Zesztywnia�a, kiedy ten muskularny m�czyzna dudni� stopami o deski pok�adu.</p><p>Hedrigall wyci�gn�� przed siebie depesz� od czujki z �Arogancji�.</p><p>��Okr�ty wojenne � powiedzia� do Doula. � Pancerniki. Flota z Nowego Crobuzon. Pi��dziesi�t pi�� kilometr�w od nas, zbli�aj� si�. B�d� tutaj za dwie godziny. � Urwa� i jego zielone usta porusza�y si� bezg�o�nie. Wreszcie doko�czy� tonem kompletnego zdumienia: � Atakuj� nas.</p><empty-line/><p>Z pocz�tku ludzie byli zdezorientowani, nie wierzyli, �e naprawd� s� takie rozkazy. W ka�dej dzielnicy, na ka�dym okr�cie flagowym zebra�y si� t�umy m�czyzn i kobiet, z broni� w r�ku, dopinaj�cy elementy zbroi, obruszeni i z zam�tem w g�owach.</p><p>��Kiedy to nie ma �adnego sensu, prosz� pana � powiedzia�a do Doula jaka� kobieta. � Jeste�my prawie sze�� tysi�cy kilometr�w od Nowego Crobuzon. Po co by p�yn�li tak daleko? I jak to mo�liwe, �e nasi nauskopi�ci niczego nie zauwa�yli? Ju� wczoraj by zobaczyli. I niby jak Crobuzo�czycy mieliby nas znale��?</p><p>��Nie pytamy jak! � rykn�� Doul tak g�o�no, �e wszyscy zgromadzeni na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego� umilkli zaszokowani. � Nie pytamy dlaczego! B�dzie na to mn�stwo czasu, jak ich pozabijamy! Bo teraz mamy czas tylko na to, �eby walczy� jak psy, jak oszala�e rekiny. Musimy walczy�, bo inaczej miasto zginie!</p><p>Ludziom odechcia�o si� polemik. Z zastyg�ymi twarzami szykowali si� w duchu do wojny. Pytanie: �Jak oni to zrobili?� zosta�o od�o�one na p�niej.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Pi�� najwi�kszych armadyjskich okr�t�w wojennych wyp�yn�o par� mil morskich na zach�d, tworz�c zakrzywiony mur mi�dzy miastem a zbli�aj�c� si� flot�.</p><p>Wok� nich i pomi�dzy nimi kr�ci�y si� mniejsze pancerniki, kr�pe okr�ty okute w szary kuloodporny metal, pozbawione okien, naje�one kr�tkimi dzia�ami. Do��czy�y do nich te statki pirackie, kt�re by�y wtedy w porcie. Ich za�ogi zagryz�y z�by i pr�bowa�y si� nie zastanawia� nad swoim samob�jczym chojractwem � by�y uzbrojone i opancerzone do walki z jednostkami handlowymi, a nie wojennymi. Marynarze mieli �wiadomo��, �e niewielu z nich wr�ci do domu.</p><p>Nie by�o podzia�u na okr�gi. Za�ogi podlegaj�ce r�nym w�adcom rami� w rami� taklowa�y, sypa�y w�giel pod kot�y, �adowa�y armaty.</p><p>Czujki z �Arogancji�, kt�re teraz wyra�niej widzia�y crobuzo�skie okr�ty, zrzuca�y kolejne depesze. Uther Doul odczytywa� je na g�os Kochankom.</p><p>��Pewnie przyp�yn�li po swoj� zasran� platform� � powiedzia� cicho, �eby tylko tych dwoje us�ysza�o. � Maj� nad nami przewag� si�y ognia. My mamy wi�cej statk�w, ale po�owa z nich to drewniane krypy pirackie. Oni maj� siedem du�ych okr�t�w wojennych i o wiele wi�cej statk�w zwiadowczych ni� my. Wys�ali chyba z po�ow� swojej floty.</p><empty-line/><p>Tanner Sack i ludzie-ryby z Cieplarni, Bastard John, ludzie-raki, batyskafy. Podwodne wojska Armady czeka�y, wisz�c w p�ynnym �ywiole. Wielkie �a�cuchy poma�u si� od nich oddala�y. Awank zwolni� do pr�dko�ci ��wia, �eby za�ogi mog�y bez problemu dotrze� do miasta po bitwie.</p><p>Niewielki oddzia� ludzi-rak�w siedzia� na jednej z podwodnych tratw. Byli to czarownicy-zwabiacze, przywo�ywali swoje zwierz�ta.</p><p>Kiedy pod miastem szala� dinichtys, Tanner bez zastanowienia wskoczy� do wody. Nie mia� czasu na zmierzenie si� ze swoim strachem. Teraz jednak prawie godzina dzieli�a go od chwili, kiedy okr�ty wojenne z jego starej ojczyzny mia�y przyby� pod now�, aby j� zniszczy�. Inteligencja i poczucie celu, kt�re zawiadywa�y ich p�etwami sterowymi, by�y znacznie bardziej przera�aj�ce ni� debilna wredno�� w oczach ryby pancernej.</p><p>Minuty wlok�y si� �lamazarnie. Tanner pomy�la� o Szeklu, kt�remu kaza� zosta� w domu. Czekali z Angevine, na pewno uzbrojeni przez gwardzist�w, kt�rzy pilnowali miasta. �On nie ma jeszcze szesnastu lat� � pomy�la� z rozpacz� Tanner. Bardzo chcia� by� tam z nimi, z Szeklem i dam� jego serca. Dzier��c w gar�ci harpun, Tanner pomy�la� o nadchodz�cej bitwie i nagle zsika� si� ze strachu. Mocz ogrza� go na chwil�, lecz potem porwa� go pr�d.</p><empty-line/><p>Wsz�dzie, na ca�ej Armadzie i na wszystkich p�ywaj�cych po morzu statkach, kt�re szykowa�y si� do obrony miasta, by�a bro�.</p><p>Otwarto bramy zbrojowni i arsena��w, �eby wyj�� i wyczy�ci� wytwory techniki wojskowej z setek kultur i z okresu tysi�cy lat: dzia�a, harpuny i ska�k�wki; miecze, kusze, �uki i kuszarpacze; wreszcie bardziej ezoteryczne narz�dzia walki: ��d�owce, baany, yarrik�y.</p><p>Wszelkich rozmiar�w sterowce powoli wznosi�y si� ponad dachy i omasztowanie, niby elementy architektury oderwane od tkanki miejskiej. Nad zachodnim horyzontem wida� by�o dym produkowany przez crobuzo�skie maszyny.</p><p>Na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego� zrobi� si� wielki m�yn, bo wszyscy podoficerowie, oficerowie i w�adcy wszystkich dzielnic usi�owali dopcha� si� do przedzierzgni�tego w �o�nierza Uthera Doula, �eby us�ysze� wydawane przez niego rozkazy. Bellis sta�a w pobli�u bez ruchu i s�ucha�a. Nikt nie zwraca� na ni� uwagi.</p><p>��Maj� wi�cej kanonierek ni� my, ale rozejrzyjcie si�. � Pokaza� na g�szcz parowc�w i holownik�w, kt�re do niedawna ci�gn�y Armad� po oceanie, a teraz hasa�y swobodnie bez celu. � Rozka�cie za�ogom tych jednostek, �eby przekwalifikowali je na kanonierki. Przekazano wiadomo�� do Pragnieniowic: Brucolac i jego podkomendni zostan� poinformowani, jak tylko si� obudz�. Po�lijcie tam szybkie �odzie albo statki powietrzne, �eby na nich czeka�y. Nie wiemy, jaka jest podwodna si�a Crobuzo�czyk�w. Dow�dcy okr�t�w podwodnych b�d� musieli samodzielnie oceni�, kiedy nale�y zaatakowa�. Ale statk�w powietrznych na pewno nie maj�. To jest nasza jedyna realna przewaga. � Pokaza� na �Tr�jz�b�, kt�ry wisia� nad ruf� �Wielkiego Wschodniego� ob�adowany ci�kimi bombami i prochem strzelniczym. � Pu��cie je przodem. Nie zwlekajcie. I uwaga� Skoncentrujcie si� na crobuzo�skich okr�tach wojennych. Pancerniki i statki zwiadowcze mog� nas uszkodzi�, ale wytrzymamy ich si�� ognia. Okr�ty wojenne� mog� zatopi� miasto. � Fala zgrozy przetoczy�a si� przez pok�ad. � Wioz� zapasy paliwa: bez tych okr�t�w crobuzo�ska flota nie mia�aby jak wr�ci� do kraju.</p><p>Z nag�ym szarpni�ciem Bellis dozna�a ol�nienia. W jej g�owie co� przeskoczy�o, jakby zerwa� si� jaki� trybik. Puszczaj�c mimo uszu dalsze rozkazy Doula, jej m�zg ze zgrzytem obraca� si� wok� jednej i tej samej my�li: �statek z kraju, statek z kraju��</p><p>Z desperackim zapa�em spojrza�a ku nik�ej zas�onie dymu na zachodzie. �Jak mam do nich dotrze�?� � pomy�la�a, zdumiona, zachwycona i oszo�omiona.</p><empty-line/><p>Crobuzo�skie statki wreszcie znalaz�y si� w zasi�gu wzroku: d�uga linia buchaj�cego dymem czarnego metalu.</p><p>��Wci�gaj� flagi � powiedzia� Hedrigall z nadbud�wki na rufie �Wielkiego Wschodniego�. Patrzy� przez wielk�, zamocowan� na sta�e lunet�. � Co� nam komunikuj�� Nazwa okr�tu flagowego i� � zawaha� si�. � Chc� pertraktowa�?</p><p>Doul odzia� si� na wojn�. Do szarej zbroi poprzypina� ska�k�wki w kaburach � na obu biodrach, na obu ramionach, na obu udach, na torsie. Wsz�dzie stercza�y r�koje�ci sztylet�w i no�y do miotania. Bellis uzmys�owi�a sobie z dr�eniem serca, �e Uther Doul wygl�da tak samo jak w chwili, kiedy zst�pi� na pok�ad �Terpsychorii�.</p><p>Szybko si� jednak otrz�sn�a. Ju� jej to nie obchodzi�o. Znowu skierowa�a wzrok ku crobuzo�skim statkom, do b�lu podniecona.</p><p>Doul zast�pi� Hedrigalla za okularem lunety.</p><p>���Kapitan Princip Cecasan z N.C.S. �Poranny W�drowiec� � czyta� powoli, przebiegaj�c wzrokiem proporczyki i kr�c�c g�ow�. � �Pertraktacje dotycz�ce crobuzo�skiego je�ca�.</p><p>Przez jedn� os�upia�� chwil� Bellis s�dzi�a, �e chodzi o ni�, ale jeszcze zanim jej twarz skurczy�a si� w wyrazie radosnego zdumienia, zda�a sobie spraw�, jakie to niedorzeczne. I co� znajduj�cego si� g��boko w jej g�owie czeka�o, �eby j� poinformowa� o innym wyja�nieniu. Odwr�ci�a si�, aby zlustrowa� twarze Uthera Doula, Hedrigalla, Kochank�w i wszystkich przyby�ych kapitan�w.</p><p>I dosta�a g�siej sk�rki. Uzmys�owi�a sobie, �e na propozycj� rokowa� wszyscy zareagowali z zimn� pogard�.</p><p>Na widok tej zbiorowej emocji, tej absolutnej agresji, tej pewno�ci, �e Nowe Crobuzon jest pa�stwem, kt�remu nie wolno ufa�, z kt�rym nale�y walczy�, kt�re nale�y zniszczy�, rado�� natychmiast w niej zgas�a. Bellis przypomnia�a sobie, co przeczyta�a na temat Wojen Pirackich, a zw�aszcza ataku Nowego Crobuzon na Suroch. Przypomnia�a sobie swoje rozmowy z Johannesem i Tannerem Sackiem. Przypomnia�a sobie, jak� w�ciek�o�� wzbudzi�a w Tannerze sugestia, �e mia�yby ich znale�� crobuzo�skie statki.</p><p>Bellis przypomnia�a sobie, w jakim strachu sama ucieka�a z Nowego Crobuzon. �Wyp�yn�am w morze, bo ba�am si� o swoje �ycie. Gdzie tylko spojrza�am, wsz�dzie widzia�am milicj�. Ba�am si� agent�w rz�du. Takich jak marynarze na tych statkach�.</p><p>�Nie tylko piraci � morscy rywale Nowego Crobuzon � i nie tylko prze-tworzeni mieli pow�d ba� si� nadp�ywaj�cych statk�w� � uprzytomni�a sobie. Uszed� z niej ca�y entuzjazm. Ona r�wnie� powinna si� ba�.</p><empty-line/><p>��S� tak silnie uzbrojeni, �e mogliby obr�ci� miasto w perzyn� � powiedzia� Doul do zgromadzonych kapitan�w. � I oni nam m�wi�, �e chc� si� targowa�? � Nikogo z obecnych nie trzeba by�o przekonywa�. S�uchali w milczeniu. � Zniszcz� nas, je�li tylko b�d� mieli tak� mo�liwo��. A okazuje si�, �e potrafi� nas wytropi� z drugiego ko�ca �wiata, bogowie racz� wiedzie� jak. Je�li teraz nie podejmiemy walki, b�d� do nas wracali. Przyst�pujemy do natarcia � doko�czy� powoli, do wt�ru wiwat�w, w kt�rych pobrzmiewa�o raczej napi�cie ni� wola walki.</p><empty-line/><p>Dow�dcy odlecieli taks�wkami powietrznymi na swoje jednostki. Ci w�adcy okr�g�w, kt�rzy mieli walczy�, kazali si� przewie�� na statki lub sterowce, ci zbyt schorowani lub tch�rzliwi wr�cili na okr�ty flagowe. Na pode�cie zostali tylko Doul, Bellis i Kochankowie. Na Bellis pozosta�a tr�jka w og�le nie zwraca�a uwagi.</p><p>Kochankowie mieli wojowa� osobno: on na okr�cie wojennym �Przysta� Cho�, ona na statku powietrznym �Nanter�. �egnali si� ze sob�. Ze splecionymi j�zykami mruczeli ekstatyczne d�wi�ki, kt�re Bellis zna�a z pods�uchiwanek. M�wili sobie cicho, �e nied�ugo znowu b�d� razem. Bellis uzmys�owi�a sobie, �e w ich rozstaniu nie ma nic wzruszaj�cego, nic tragicznego. Nie ca�owali si� tak, jakby to mia� by� ostatni raz, lecz zg�odnia�e i lubie�nie, z nadziej� na rych�y ci�g dalszy. Nie czuli strachu i chyba nie czuli te� �alu: mo�na by�o odnie�� wra�enie, �e pragn� si� rozsta�, aby m�c zej�� si� znowu.</p><p>Jak zawsze patrzy�a na nich z pe�n� obrzydzenia fascynacj�. Blizny wi�y si� jak ma�e w�e, kiedy dotykali si� twarzami.</p><p>Crobuzo�skie statki by�y oddalone o mniej ni� pi�tna�cie kilometr�w.</p><p>��Niekt�re z nich si� przebij� � powiedzia�a Kochanka do Uthera. � Mo�emy sobie pozwoli� na utrat� statk�w, aerostat�w, batyskaf�w, obywateli. Nie mo�emy sobie pozwoli� na utrat� miasta i musisz by� tutaj, aby go strzec. Jako nasza� ostatnia linia obrony. Aha � doda�a � i nie mo�emy sobie pozwoli� na utrat� ciebie. Jeste� nam potrzebny, Doul. Wiesz, do czego. Kiedy dotrzemy do Blizny.</p><p>Bellis nie wiedzia�a, czy Kochanka zapomnia�a o jej obecno�ci, czy te� nie zale�a�o jej ju� na utrzymaniu sprawy w tajemnicy.</p><empty-line/><p>Ostatni sterowiec odlecia�, zabieraj�c Kochank�w na ich stanowiska bojowe. Awankowi �ci�gni�to wodze i miasto zwolni�o. Doul i Bellis byli sami. Na szerokim pok�adzie �Wielkiego Wschodniego� ludzie si� zbroili.</p><p>Doul nie patrzy� na Bellis i nie odzywa� si� do niej. Spogl�da� w dal obok �Sorgo�. Mniej ni� osiem kilometr�w dzieli�o marynark� armadyjsk� od klina crobuzo�skich okr�t�w wojennych z zadartymi nosami. Odleg�o�� mala�a.</p><p>W ko�cu Doul odwr�ci� si� ku Bellis. Szcz�k� mia� zaci�ni�t�, oczy otwarte troch� za szeroko. Poda� Bellis ska�k�wk�. Czeka�a, a� jej powie, �eby zesz�a pod pok�ad albo �eby nie p�ta�a mu si� pod nogami, ale nic takiego nie us�ysza�a. Stali razem i obserwowali zbli�ani si� crobuzo�skich okr�t�w.</p><empty-line/><p><emphasis>M�czyzna ca�uje pos��ek i maszeruje niewidziany za plecami Bellis i Uthera Doula.</emphasis></p><p><emphasis>Serce szybko mu bije. Jest spakowany i gotowy. W kieszeniach i r�kach ma ca�y sw�j dobytek. Jest rozczarowany, ale nie zaskoczony: Armada nie zgodzi�a si� pertraktowa�. Tak b�dzie wolniej � ale mo�e, przyznaje, per saldo wcale nie krwawiej.</emphasis></p><p><emphasis>Tak blisko, tak blisko. Ju� prawie mo�e wej�� na pok�ad �Porannego W�drowca�, ale nie ca�kiem. Jeszcze kilka kilometr�w. �Wy�l� po mnie ��d�� </emphasis><emphasis>- my�li i szykuje si� na ich powitanie. �Poinformowa�em ich, gdzie b�d�.</emphasis></p><p><emphasis>Uther Doul m�wi co� teraz do Bellis, pokazuj�c na rozgor�czkowan� ci�b� na dole. �egna si� z ni�. Zostawia j� na dachu nadbudowie schodzi do swoich wojsk, a ona �ledzi go wzrokiem ze ska�k�wk� w gar�ci.</emphasis></p><p><emphasis>M�czyzna wie, �e ci, co nadp�ywaj�, jego rodacy, nie b�d� mieli problem�w ze znalezieniem go. Wys�any przez niego opis by� precyzyjny. Zreszt� �Wielkiego Wschodniego� nie spos�b pomyli� z innym statkiem.</emphasis></p><empty-line/><p>Oddzielone nieca�ymi pi�cioma kilometrami morza dwie marynarki wojenne sta�y naprzeciwko siebie. Armadyjczycy: eklektyczna zbieranina statk�w wszystkich mo�liwych typ�w i we wszystkich mo�liwych kolorach, nad niezliczonymi pok�adami wybrzuszaj� si� �agle i snuje si� dym. Po drugiej stronie �Poranny W�drowiec� i siostrzane jednostki ustawione w szyku bojowym, szary metal i ciemnodrzew poprzebijane wielkokalibrowymi dzia�ami.</p><p>Do okr�t�w crobuzo�skich zbli�a�a si� chmara sterowc�w: wojskowych, zwiadowczych, taks�wek obci��onych strzelbami i bary�kami czarnego prochu. Nie by�o wiatru, dzi�ki czemu szybko posuwa�y si� naprz�d. Na czele tych pstrokatych si� powietrznych lecia� �Tr�jz�b�, otoczony mniejszymi statkami powietrznymi i pojedynczymi baloniarzami.</p><p>Armadyjscy kapitanowie wiedzieli, �e maj� s�absze dzia�a. Ich okr�ty znajdowa�y si� ponad trzy kilometry od nieprzyjaciela, kiedy crobuzo�skie statki da�y ognia.</p><p>Erupcja d�wi�ku i gor�ca nad morzem. Wa� eksplozji i kipi�cych fal par� do przodu przed �Porannym W�drowcem� bufor ochronny. Armadyjskie dzia�a by�y nabite i podsypane prochem, ale milcza�y.</p><p>Za�ogi pop�dza�y w duchu swoje okr�ty, �eby wr�g wreszcie znalaz� zasi�gu ich armat. Zanim uderz�, musz� jednak przebrn�� przez ponadkilometrow� lini� ognia. Wkroczyli w t� jednostronn� bitw� z ponur� zuchwa�o�ci� i czas uleg� przeistoczeniu.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Metal spotyka si� z metalem, czarny proch zapala si�, ropa naftowa wybucha, cia�o p�ka i p�onie.</p><empty-line/><p>Pod wod� Tanner chwieje si� gwa�townie, miotany zmarszczkami ci�nienia. Krwawi, krew tryska mu ze skrzeli.</p><p>Armadyjskie statki nad jego g�ow� s� cieniami na roz�wietlonej wodzie. Szyki rozpadaj� si�, panuje chaos. Niekt�re statki dryfuj� zdezorientowane, niekt�re formacje � �Na Jabbera!� � rozpraszaj� si�, niekt�re � �Jabberze, miej nas w swojej opiece!� � rozbijaj� na grupki z�o�one z kilku jednostek, zbli�aj� si� do niego, s� coraz wi�ksze, spadaj�c ku niemu poma�u jak s�o�ce z nieba, tak powoli, �e to chyba wyobra�nia p�ata mu figle, ale potem ludzie-ryby doko�a rozpierzchaj� si� na wszystkie strony i � �NaDiabliOgoncholeranie!� � p�achty porozrywanego metalu pikuj� jak komety, ci�gn�c za sob� ogon smaru, ropy, brudu i krwi.</p><p>Deszcz rozbitych statk�w przelatuje obok niego ze skowytem, bryzgaj�c b�belkami powietrza i cia�ami, po czym znika w ciemno�ciach.</p><empty-line/><p>Z perspektywy statk�w powietrznych rze� jest odleg�a i stonowana: tu i �wdzie co� puknie i huknie z cicha, naftowy ogie� obrasta czarn� skorup�, jaki� statek jest, a potem go nie ma. Armadyjska flota jak sfora g�upich i �lepych ps�w prze do przodu wskro� tej bezlitosnej nawa�y, coraz mniejsza i mniejsza, a� wreszcie jej dzia�a mog� dosi�gn�� crobuzo�skich statk�w.</p><p>Widziana przez dziesi�tki metr�w powietrza wojna przypomina dioram�. Jest jak obraz batalistyczny. Nie sprawia wra�enia czego�, co dzieje si� naprawd�.</p><empty-line/><p>Eksplozje zag�uszaj� wrzaski.</p><p>Krew chlusta za burty armadyjskich statk�w. Metal drze si� i p�ka, statki nagle przeistaczaj� si� w z�bate istoty, �miertelnie gro�ne dla swoich marynarzy. Armadyjscy kanonierzy strzelaj�, pociski szybuj� ognistymi parabolami w stron� nieprzyjaci�. Ale ten kilometr by� morderczy i flota jest ju� o po�ow� mniejsza.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Z morza zrobi�a si� kostnica. Woda jest g�sta od cia�, kt�re poruszaj� si� z falami i pr�dami, w makabrycznym ta�cu. Bluzgaj� chmurami krwi jak ka�amarnice atramentem. Morze przeobra�a je: wn�trzno�ci rozpo�cieraj� si� koralowymi wachlarzami, oddarte p�aty sk�ry tworz� p�etwy. Po�amane ko�ci wybijaj� w zw�okach dziury.</p><p>Tanner jest bardzo oci�a�y i zmarzni�ty. Po drodze do g�ry mija kobiet�, kt�ra wci�� si� porusza, za s�aba, �eby wyp�yn�� na powierzchni�, ale jeszcze nie ca�kiem martwa. Tanner odwraca si� do niej z bezg�o�n� zgroz� i holuje j� ku niebu, ale zanim docieraj� na powietrze, jej ruchy staj� si� po�miertnym dygotem nerw�w. Kiedy Tanner j� puszcza, widzi wok� siebie ruch � jak okiem si�gn��, ludzie ton�, a on nie mo�e im pom�c, s� za s�abi, �eby prze�y�. Wsz�dzie widzi ich upiorn�, desperack� szamotanin� i nagle doznaje takiego uczucia, jakby go to nie dotyczy�o, jakby nie patrzy� na ludzi, kheprich, ludzi-kaktus�w, strupodziej�w i hotchich, tylko na k��bowisko bezmy�lnych, powtarzaj�cych si�, powoli dogorywaj�cych ruch�w, jakby zagl�da� do kadzi z deszcz�wk� pe�nej zdychaj�cych powoli owad�w.</p><p>Dociera na powierzchni� w chwili ciszy, przypadkowej przerwy w rzezi, po�rodku niegdysiejszej floty armadyjskiej. Dooko�a niego statki rozpadaj� si� z okropnymi odg�osami. Miotaj� si�, rzygaj� dymem i ogniem, sycz� przy wsuwaniu si� do ch�odnej wody, ci�gn� ze sob� konaj�ce za�ogi.</p><p>Tanner nie panuje nad swoim umys�em. Nie potrafi my�le� s�owami. O wod� wok� niego znowu uderzaj� pociski, gotuj�c krwisty ros� z metalu i trup�w.</p><empty-line/><p>Powietrze iskrzy. Elyktrotaumaturgiczne k��tnie buchaj� z crobuzo�skich statk�w; kusze miotaj� kadziami silnego kwasu. Ale cho� armadyjska flota ma przetr�cony kr�gos�up, przechodzi do kontrofensywy.</p><p>Armadyjczycy strzelaj� pociskami wielko�ci ludzi, kt�re wal� w crobuzo�skie okr�ty wojenne, tworz�c poszarpane metalowe kwiaty. Drewniane okr�ty wp�ywaj� mi�dzy szyki wroga i pal� z dzia�, wgniataj�c pancerze, przebijaj�c kominy, zrywaj�c cumy dzia�.</p><p>�Tr�jz�b� i jego powietrzna flotylla s� ju� nad crobuzo�sk� flot�. Rozpoczyna si� szarpana kanonada pocisk�w: bomb prochowych, buk�ak�w z ogniem, kt�re p�kaj� w powietrzu, doci��onych strza�ek i no�y. Wywo�ane przez eksplozje podmuchy gor�ca trz�s� sterowcami i spychaj� je z kursu.</p><p>Armadyjskie statki wci�� si� zbli�aj�. Strzelaj�, wybuchaj� przewracaj� si�, staj� w p�omieniach, a mimo to flota prze do przodu za�ogi z o�lim uporem kieruj� statki ku okr�tom wojennym Nowego Crobuzon.</p><empty-line/><p>Wznosz� si� k��by ciemnych cia�.</p><p>Crobuzo�scy taumaturgowie, czerpi�c moc z akumulator�w i w�asnych cia�, o�ywili stada golem�w: ko�lawych konstrukcji z drutu, sk�ry i gliny, nieestetycznych i byle jak wykonanych, z pazurami podobnymi do wn�trzno�ci parasola i przezroczystymi, szklanymi oczami. Gor�czkowo bij�c brzydkimi skrzyd�ami, wzlatuj� ku niebu. S� silni jak ma�py, t�pi i wytrwali.</p><p>Chwytaj� armadyjskich aeronaut�w za kostki, wspinaj� si� po nich, rozszarpuj� im cia�a i rozdzieraj� balony. Krwawi�cy aeronauci spadaj� na pok�ady statk�w.</p><p>Golemy unosz� si� jak dym nad crobuzo�sk� flot�, aby wbi� si� w kabiny pilot�w i okna armadyjskich statk�w powietrznych. O�lepiaj� za�ogi, t�uk� szyby w drobny mak, rozpruwaj� p��tno kom�r gazowych. Wielu spada, okaleczonych przez pociski, miecze lub grawitacj�, po drodze rozlatuj� si� na swoje nie�ywotne cz�ci sk�adowe. Dziesi�tki golem�w pozostaj� jednak w g�rze i n�kaj� armadyjsk� flot� powietrzn�.</p><empty-line/><p>Powietrze nad bitw� wydaje si� dor�wnywa� g�sto�ci� morzu. Jest lepkie i ci�gn�ce si� od wyziew�w dzia�, miotaczy ognia i katapult, od gazu str�conych sterowc�w, od poluj�cych golem�w, krwawego py�u i gejzer�w sadzy.</p><p>Za ka�dym ruchem kryje si� straszna powolno��, solenna staranno��. Ka�dy sztych, ka�dy mia�d��cy cios, ka�da kula wwiercaj�ca si� w oko i ko��, ka�de bekni�cie ognia rozbijaj�ce statek wydaje si� precyzyjnie zaplanowane.</p><p>Ale to tylko nikczemne pozory.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Tanner widzi w m�tnej wodzie kad�uby nieprzyjacielskich statk�w i setki kszta�t�w doko�a: mkn�ce spiralne jednostki, jednoosobowe batyskafy z muszli gigantycznych nautilus�w. Armadyjskie okr�ty podwodne rozpraszaj� t� drobnic�, taranuj� �elazne flanki okr�t�w wojennych i wyp�ywaj� na powierzchni� jak wieloryby.</p><p>Tanner nagle znajduje si� po�r�d �migaj�cych ludzi-ryb z Cieplarni, kt�re wpu�ci�y go do swoich szereg�w. D�ugimi mackami uchwyci� chitynowat� muszl� jednego z ma�ych nautilusowych batyskaf�w. Przez ma�y iluminator widzi, �e za�ogant patrzy przera�ony, my�li, �e zwariowa�, �e to jego ob��kany umys� podsuwa mu obraz tej wyj�cej dziko twarzy, crobuzo�skiej twarzy obrzucaj�cej go w wodzie przekle�stwami w jego ojczystym j�zyku, podnosz�cej na wysoko�� jego g�owy jaki� rodzaj pistoletu i oddaj�cej strza�.</p><p>Strza�ka przebija szyb� i wwierca si� w twarz crobuzo�skiego marynarza, wzmocniony grot roz�upuje ko�� policzkow� i podstaw� czaszki, aby przyszpili� mu g�ow� do tylnej �ciany batyskafu. Tanner Sack wpatruje si� w m�czyzn�, kt�rego zabi�, nie, jeszcze �yje, jego usta wykrzywiaj� si� w skurczu agonii i zgrozy, kiedy morze wdziera si� do rozerwanego batyskafu i zatapia go.</p><p>Tanner odp�ywa do ty�u, trz�s�c si� gwa�townie, patrz�c, jak m�czyzna umiera, patrz�c, jak nautilus wype�nia si� wod�, zaczyna wirowa� i idzie na dno.</p><empty-line/><p>Martwych i rozszarpanych porozrzuca�o po pok�adach statk�w i po morzu, jakby byli kawa�kami spalonego papieru w przypadkowy spos�b rozlokowanymi przez ogie�.</p><p>Tanner Sack poluje na ludzi.</p><p>Dooko�a niego statki pikuj� na dno. Otaczaj� go konaj�cy mieszka�cy jego dawnego kraju. Krwawi� i wywrzaskuj� b�belki powietrza. S� zbyt g��boko, aby dotrze� na powierzchni�. �aden z nich ju� nigdy nie zaczerpnie powietrza.</p><p>Tanner dostaje nag�ych torsji, rzygowiny przemoc� rozwieraj� mu gard�o i wychlustuj� na zewn�trz. Do md�o�ci dochodzi poczucie odklejenia od czasu, jakby by� pijany lub spa�, jakby to by�o wspomnienie, ju� teraz, kiedy dopiero si� wydarza.</p><p><emphasis>Pod nim przep�ywaj� dziwne ciemne stworzenia, kt�re w pierwszej</emphasis><emphasis/><emphasis>chwili bierze za ludzi-ryby, czyli swoich sojusznik�w, ale szybko orientuje, �e by� w b��dzie.</emphasis></p><p><emphasis>Znikaj� i Tanner nie ma czasu, �eby pozwoli� sobie na luksus zastanawiania si�, co to by�o.</emphasis></p><empty-line/><p>Walka toczy si� dalej, spazmatycznymi porywami. Z rozdartej burty ksi��kowickiego, nakr�canego statku sypi� si� ko�a z�bate, ogromni spr�yny i sponiewierane cia�a kheprich. Woda wok� statk�w z Czas�w jest lepka od �ywicy porozrywanych ludzi-kaktus�w. A tam gdzie bomby rozrywaj� strupodziej�w, chmury ich krwi twardniej� w strupowe szrapnele. Hotchi s� mia�d�eni mi�dzy kad�ubami.</p><p>Bestie przywo�ane przez armadyjskie wied�my-raki wbijaj� pi�ra w crobuzo�skie statki i wrzucaj� za�ogi do wody, chwyciwszy marynarzy k�api�cymi szcz�kami. Jest ich jednak zbyt wiele, �eby nad nimi zapanowa� i staj� si� te� gro�ne dla swoich przywo�ywaczy.</p><p>W oparach smogu armadyjskie pociski trafiaj� w armadyjskie pok�ady, a crobuzo�skie oszczepy i kule przebijaj� cia�a crobuzo�skich �o�nierzy.</p><empty-line/><p>W r�nych momentach bitwy kobiety i m�czy�ni podnosz� wzrok i widz� niebo, s�o�ce, przez czerwone chmury, przez wod�, przez b�ony w�asnej i cudzej krwi. Niekt�rzy le�� tam, gdzie padli i konaj� ze �wiadomo�ci�, �e �wiat�o nisko zwieszonego nad horyzontem s�o�ca jest ostatnim, jakie w �yciu zobacz�.</p><p>Bo s�o�ce zachodzi. Do zmierzchu zosta�a mo�e godzina.</p><empty-line/><p>Dwa spo�r�d wielkich armadyjskich parowc�w wojennych s� zniszczone, a jeden ci�ko uszkodzony, tylne dzia�a przypominaj� ko�czyny powykr�cane pora�eniem m�zgowym. Dziesi�tki statk�w pirackich i mniejszych jednostek posz�y na dno.</p><p>Z crobuzo�skich okr�t�w wojennych tylko �Poca�unek Darmocha� zosta� unieszkodliwiony. Reszta dozna�a uszkodze�, ale walczy dalej.</p><p>Crobuzo�ska flota wygrywa. Klin statk�w zwiadowczych, pancernik�w i batyskaf�w przedar�o si� przez szyki armadyjskie i prze ku oddalonemu o kilka kilometr�w miastu. Bellis obserwuje ich zbli�anie si� przez ogromn� lunet� na �Wielkim Wschodnim�.</p><p>�Wielki Wschodni� jest redut�, sercem miasta.</p><p>Trwamy ma stanowiskach! � krzyczy Uther Doul do otaczaj�cych go ludzi, do snajper�w zagnie�d�onych w olinowaniu.</p><p>Nikt nie �mia� zaprotestowa�. Nikt nie zaproponowa�, �eby zada� awankowi ostrog� i uciec.</p><empty-line/><p>Crobuzo�skie okr�ty wytrzymuj� kanonad� dzia� rozmieszczonych na �Sorgo�, cho� same nie odpowiadaj� ogniem. �Nie chc� ryzykowa� uszkodzenia samej platformy� � zauwa�a w my�lach Bellis. S� teraz dostatecznie blisko, aby wida� by�o poszczeg�lne elementy ich konstrukcji: mostki, wie�yczki, relingi i dzia�a, a tak�e za�ogi, kt�re przygotowuj� si�, sprawdzaj� bro�, gestykuluj� i ustawiaj� si� w szyku bojowym. Nad pok�adem �Wielkiego Wschodniego� unosz� si� k��by kordytu, od kt�rego Bellis �zawi� oczy. Rozpocz�� si� ostrza� z broni ma�okalibrowej.</p><p>To jest zorganizowany desant. Naje�d�cy nie przybijaj� jak popadnie do rufowego brzegu miasta: utrzymuj� szyk, w kszta�cie grota strza�y, i p�yn� prosto do zatoki �odzi wok� �Sorgo�. Crobuzo�czycy z rozmys�em kieruj� si� ku �Wielkiemu Wschodniemu�.</p><p>Bellis odsuwa si� od relingu. Na pok�adzie w dole kot�uje si� od Armadyjczyk�w gotowych do walki. Bellis u�wiadamia sobie, �e nawa�a uzbrojonych ludzi odci�a jej drog� ucieczki z nadbud�wki.</p><p>Jaka� cz�stka jej duszy chce pozdrowi� Crobuzo�czyk�w powitalnym okrzykiem, ale zdaje sobie spraw�, �e jej krajanie nie s� zainteresowani zabraniem jej do domu, �e jest im wszystko jedno, czy ona �yje. Jest w rozpaczliwej rozterce, u�wiadamia sobie, �e nie wie, czyjego zwyci�stwa sobie �yczy.</p><p>Odst�puj�c do ty�u, nagle odnosi wra�enie, jakby na kogo� wesz�a, jakby poczu�a w powietrzu jakie� zawirowanie, jakby kto� szybko stoczy� jej z drogi. Bellis wykonuje szybki piruet, uderzona obuchem paniki, ale nie widzi nikogo. Jest sama nad ci�b� uzbrojonych ludzi.</p><p>Patrzy w d� i jej wzrok pada na stoj�cego nieruchomo Uthera Doula.</p><empty-line/><p>Z hukiem ska�k�wek crobuzo�ska marynarka wojenna przyst�puje do aborda�u. Na styku obu wojsk dochodzi do najkrwawszej jatki. Armadyjczycy puszczaj� przodem ludzi-kaktus�w; �o�nierze crobuzo�scy maj� przed sob� mur ich pot�nych, kolczastych cia�. Pot�nymi zamachami wojennych topor�w ludzie-kaktusy roz�upuj� przeciwnik�w na p�.</p><p>Ale po stronie crobuzo�skiej te� walcz� ludzie-kaktusy i ludzie strzelaj�cy z kuszarpaczy doci��onymi, wiruj�cymi chakri, kt�re niby ostrza topor�w wbijaj� si� w ro�linne mi�nie i ko�ci, odr�buj� ko�czyny i rozcinaj� w��kniste czaszki. Na okr�tach naje�d�c�w s� te taumaturgowie, kt�rzy chwytaj� si� za r�ce i posy�aj� w armadyjsk� ci�b� b�yskawice ciemno rozjarzonej energii negatywnej, anty�wiat�a.</p><p>Crobuzo�czycy odpieraj� Armadyjczyk�w.</p><p>Wok� kr�pej nadbud�wki, na kt�rej stoi Bellis, roi si� od crobuzo�skich marynarzy. Bellis jest sparali�owana. Chce podbiec do nich, ale czeka. Nie wie, jak si� to potoczy. Nie wie, co zrobi.</p><p>Na nadbud�wce znowu kto� jest. Wra�enie to pojawia si� i znika.</p><empty-line/><p>Z ponur� i krwaw� nieuchronno�ci� wojska crobuzo�skie przesuwaj� si� przed pok�ad �Wielkiego Wschodniego�.</p><p>Umundurowani m�czy�ni zbli�aj� si� do Uthera Doula od strony rufy i obu burt. On czeka. Armadyjczycy padaj� wok� niego jak muchy, spychani, ra�eni kulami ze ska�k�wek, �cinani kaskad� brzeszczot�w.</p><p>Bellis obserwuje Doula, kiedy ten � otoczony przez zdobywaj�cych szybko teren nieprzyjaci�, pistolety, strzelby i szable � w ko�cu si� porusza.</p><p>Wydaje z siebie przeci�g�e szczekni�cie, dzikie, lecz melodyjne, kt�re nabiera konkretnych kszta�t�w i staje si� jego imieniem.</p><p>��Doul! � wo�a, powtarza, wyd�u�a jak okrzyk my�liwego. � Dooooouuuuul!</p><p>I spotyka si� z odzewem. Nie zaprzestaj�c walki, Armadyjczycy podchwytuj� okrzyk i imi� Doula rozbrzmiewa nad okr�tem. Kiedy Crobuzo�czycy pr�buj� go okr��y�, zbudowa� wok� niego zagrod� z broni, Uther Doul nareszcie atakuje.</p><empty-line/><p><emphasis>Nagle w ka�dej d�oni trzyma pistolet ska�kowy, wyj�ty z kabury na biodrze, unosi je i strzela w r�nych kierunkach, ka�da z dw�ch kul rozszarpuje twarz m�czyzny. Zu�ywszy pociski, rzuca pistoletami, </emphasis><emphasis>wykonuj�c jednocze�nie obr�t � ludzie wok� niego jakby znieruchomieli � pistolety mkn� przez powietrze, jeden trafia w pier� kt�rego� z wrog�w, drugi innego w gard�o, ale Doul ma ju� w r�kach dwie inne ska�k�wki i znowu strzela jednocze�nie � dopiero teraz dwie pierwsze ofiar zako�czy�y upadek � dwaj kolejni m�czy�ni fikaj� nieestetyczne kozio�ki, jeden nie �yje, drugi kona. Doul wykonuje piruet ska�k�wki znowu s� pociskami, odbieraj� dw�m m�czyznom przytomno��.</emphasis></p><p><emphasis>Ka�dy ruch Doula jest doskona�y: bezb��dny i prostoliniowy. �adnego nadmiaru, �adnych zakrzywie�.</emphasis></p><p><emphasis>Otaczaj�cy go ludzie zaczynaj� wrzeszcze�, ale napiera na nich od ty�u taran koleg�w. Oci�ale zbli�aj� si� do Doula, kt�ry jest w powietrzu z ugi�tymi nogami, wiruje po�r�d gradu pocisk�w. Strzela z nowych skalk�wek, rzuca nimi w twarze kolejnych wrog�w i dopiero wtedy l�duje. Trzyma w d�oni ostatni pistolet, strzela z niego do jakiej� struchla�ej twarzy, ciska nim i wykonuje zaczerpni�te z repertuaru walki tupanej kopni�cie w powietrzu, kt�re mia�d�y nos cz�owieka-kaktusa i spycha go na cia�a jego crobuzo�skich kamrat�w.</emphasis></p><p><emphasis>Bellis patrzy, oddycha ci�ko, nie rusza si�. Wsz�dzie indziej walka jest brzydka: przypadkowa, chaotyczna i g�upia. Fakt, �e Doul potrafi uczyni� j� pi�kn�, budzi w niej groz�.</emphasis></p><p><emphasis>Doul na chwil� nieruchomieje, kiedy oddzia�y crobuzo�skie przegrupowuj� si� i bior� go w okr��enie. Zosta� otoczony. A potem jego ceramiczny brzeszczot �wieci niby polerowana ko��.</emphasis></p><p><emphasis>Pierwszy sztych jest precyzyjny, za szybki dla oka, wbija si� w gard�o i cofa w gejzerze �ywicy, topi�c cz�owieka-kaktusa w jego w�asnym �yciu. Potem okr��enie si� zacie�nia, Uther Doul znowu wo�a swoje imi�, bez �ladu strachu, zmienia postaw� i si�ga do przywieszonego u pasa silnika, uruchamiaj�c Miecz Mo�liwo�ci.</emphasis></p><empty-line/><p>Rozlega si� trzask podobny do wy�adowania elyktrycznego. Bellis nie widzi wyra�nie prawego ramienia Doula, kt�re wydaje si� migota�, opalizowa�. Wyskoczy�o z kolein czasu.</p><p>Doul porusza si� � tanecznie � i ustawia twarz� ku ci�bie napastnik�w. Lewe rami� odgina si� do ty�u ze swobodnym, ma�pim wdzi�kiem, a prawe szokuj�co szybko unosi do g�ry. Miecz rozkwita.</p><p>Jest p�odny, jest przepe�niony, sypie echami. Doul ma tysi�c prawych ramion, tn�cych w tysi�c stron. Niby jakie� os�upiaj�co skomplikowane drzewo, uzbrojone w miecz ramiona rozrastaj� si� we wszystkich kierunkach, solidne i upiorne.</p><p>Niekt�rych w�a�ciwie nie wida�, niekt�re s� ca�kiem nieprzezroczyste. Wszystkie poruszaj� si� z pr�dko�ci� nadan� im przez Doula, wszystkie dzier�� jego miecz. Zachodz� na siebie i przenikaj� si� nawzajem � i zadaj� k��liwe ciosy. Doul macha mieczem od lewej do prawej i od prawej do lewej, w d� i do g�ry, d�ga, paruje i r�bie wszystko naraz. Sto ostrz odbija ka�de natarcie wrog�w, a wielokrotnie wi�cej brutalnie kontratakuje.</p><p>Jego nieprzyjaciele s� porzni�ci palimpsestem monstrualnych ran Doul uderza, po czym krew i wrzaski buchaj� wok� niego niewiarygodnymi erupcjami. Crobuzo�scy marynarze zastygli. Przez moment patrz�, jak ich towarzysze broni padaj� w obj�cia krwawej �mierci. A Uther Doul znowu si� porusza.</p><p>Wo�a swoje imi�, obraca si�, skacze i zwija w kul�, kopie i wiruje, zawsze w ruchu, i wsz�dzie zadaje ciosy Mieczem Mo�liwo�ci. Jest otoczony, spowity, niemal zas�oni�ty przez prawie-miecze. Jego szar� zbroj� ledwo wida� przez p�przezroczyst� �cian� jego atak�w. Uther Doul jest jak duch, jak b�g zemsty, jak naje�ony brzeszczotami zab�jczy wiatr. Przemieszcza si� przez szeregi m�czyzn, kt�rzy dokonali desantu na jego statek, i wzbija tumany ich krwi, konaj�cych, ko�czyny i g�owy turlaj�ce si� po pok�adzie. Jego zbroja jest czerwona.</p><p>Bellis przez moment widzi jego twarz. Szpeci j� warkot dzikiego zwierza.</p><p>Crobuzo�czycy padaj� jak muchy i strzelaj� ze swojej broni jak dzieci.</p><p>Jednym ciosem, kt�ry zadaje niezliczone rany, Doul rozcina kobiet�-taumaturga, kt�ra pr�buje go spowolni�, jej ulatniaj�ca si� moc doprowadza jego krew do wrzenia. Obala zwalistego cz�owieka-kaktusa dzier��cego tarcz�, kt�ra odpiera wiele setek atak�w Doula, lecz nie mo�e ochroni� Crobuzo�czyka przed nimi wszystkimi. Morduje miotacza ogniem, kt�rego zbiornik z pirotycznym gazem p�ka i wybucha, jeszcze zanim twarz marynarza zostaje rozp�atana. Ka�dy cios miecza oznacza niezliczone rany.</p><p>��Na wszystkich bog�w� � szepcze Bellis do siebie, nie s�ysz�c tego. � Niech Jabber ma nas w swojej opiece�</p><p>Jest pora�ona.</p><p>Uther Doul w��czy� Miecz Mo�liwo�ci na nieca�e p� minuty.</p><p>Po zgaszeniu silnika odwraca si� do pozosta�ych przy �yciu crobuzo�skich marynarzy i nieruchomieje ze spokojem na twarzy. Zimna, nieruchoma kamienno�� jego prawego ramienia jest szokuj�ca. Doul wygl�da jak jaki� potw�r, jak jaki� posoczny upi�r. Oddycha g��boko mokry, lepki, ociekaj�cy cudz� krwi�. Uther Doul wo�a swoje imi�, zdyszany, dziko triumfuj�cy.</p><p><strikethrough/></p><p><emphasis><a type="note" l:href="#F:\fewidoczny">Niewidoczny</a> w cieniu Bellis m�czyzna odsuwa pos��ek od ust.</emphasis></p><p><emphasis>Jest przera�ony. Jest przej�ty zgroz�. �Nie wiedzia�em� </emphasis><emphasis>- my�li gor�czkowo. �Nie wiedzia�em, �e mo�e tak by慔</emphasis></p><p><emphasis>M�czyzna najpierw widzia�, jak jego wyzwoliciele wtargn�li na pok�ad, widzia�, jak powoli prze�amywali op�r przeciwnika, zdobywaj�c �Wielki Wschodni�, przejmuj�c kontrol� nad tym okr�tem, sercem Armady� A p�niej widzia�, jak w par� sekund padaj� zakrwawieni i unicestwieni przez Uthera Doula.</emphasis></p><p><emphasis>Zerka w panice ku fregatom wci�ni�tym mi�dzy �Sorgo� a miasto, po czym znowu ca�uje si� z pos��kiem i czuje, jak rze�ba pluje w niego swoj� moc. M�czyzna rozwa�a podbiegni�cie do kraw�dzi nadbud�wki i przedostanie si� nad cia�ami w dole na kt�ry� z crobuzo�skich statk�w.</emphasis></p><p><emphasis>��To ja! � m�g�by zawo�a�. � Jestem! To dzi�ki mnie przybyli�cie tutaj! P�y�my, uciekajmy, wyno�my si� st�d!</emphasis></p><p><emphasis>�Nie pokona ich wszystkich� </emphasis><emphasis>- my�li. Patrzy na sk�pan� w czernieni posta� Uthera Doula i wraca mu odwaga. �Nawet z tym przekl�tym mieczem jest ich za du�o, a statki armadyjskie jeden po drugim id� na dno. W ko�cu dotrze tutaj wi�cej oddzia��w crobuzo�skich i b�dziemy mogli odp�yn��. Odwraca si� i patrzy w morze, gdzie okr�ty wojenne dobijaj� resztki armadyjskiej floty.</emphasis></p><p><emphasis>Znowu szykuje si� do przeskoku, ale zauwa�a co� niepokoj�cego.</emphasis></p><p><emphasis>Legiony holownik�w i parowc�w, kt�re otacza�y Armad� niby aureola, kt�re przez dziesi�ciolecia ci�gn�y miasto, aby ostatnio straci� prac� na rzecz awanka, zaczynaj� si� odrywa� od orbity miasta i p�yn�� </emphasis><emphasis>w stron� crobuzo�skiej floty.</emphasis></p><p><emphasis>W ci�gu minionych kilku godzin uwijaj�ce si� jak w ukropie za�ogi przekwalifikowa�y je: ustawi�y na nich dzia�a, za�adowa�y je po brzegi czarnym prochem i �rodkami wybuchowymi, harpunami, kom�rkami flogistonowymi, armatami i bolcami, kt�re zosta�y prowizorycznie przyspawane, przynitowane, przylutowane i przy�rubowane. �aden z nich nie jest okr�tem wojennym, �aden z nich nie ma szans w starciu z pancernikiem, ale jest ich tak wiele.</emphasis></p><p><emphasis>Pogardliwa salwa z �Porannego W�drowca� zmiata jeden z nich ale za nim p�ynie ca�e ich mn�stwo.</emphasis></p><p><emphasis>Twarz niewidocznego m�czyzny zastyga w wyrazie przera�enia �Nie pomy�la�em�� </emphasis><emphasis>- zaj�kliwie m�wi do siebie w duchu. �Nie pomy�la�em o nich�.</emphasis></p><p><emphasis>Powiedzia� swemu rz�dowi wszystko </emphasis><emphasis>- ostrzeg� przed nauskopistami, �eby crobuzo�scy meteoromanci ukryli zbli�anie si� swojej floty; przed statkami powietrznymi, �eby przygotowano golemy; poinformowa�, z iloma statkami przyjdzie si� zmierzy�. Si�� ekspedycji tak skalkulowano, �eby pokona�a armadyjsk� marynark� wojenn�, na kt�rej temat m�czyzna zebra� i przekaza� szczeg�owe dane. Nie przysz�o mu jednak do g�owy, aby uwzgl�dni� w rachubach te bezu�yteczne, pokancerowane wiekiem holowniki, parowce, trawlery i frachtowce. Nie wyobrazi� ich sobie zuchwale wy�adowanych �rodkami wybuchowymi. Nie pomy�la�, �e mog� pomkn�� po wodzie ku pancernikowi czy okr�towi wojennemu i ostrzeliwa� go ze swoich, po�al si� Bo�e, dzia� jak agresywne dzieci. Nie wyobrazi� sobie, �e ich za�ogi w ostatniej chwili zeskocz� z ruf do wody, wsi�d� na tratwy i szalupy ratunkowe i b�d� patrzy�y, jak ich porzucone jednostki wal� w burty crobuzo�skich okr�t�w, jak eksploduj�c, rozrywaj� grube na kilkana�cie centymetr�w �elazo.</emphasis></p><empty-line/><p>Na zachodzie ci�gn� si� smugi brudnych kolor�w i s�o�ce stoi bardzo nisko na niebie. Za�ogi dw�ch sterowc�w czekaj�cych ko�o �Uroca� z Pragnieniowic niecierpliwi� si�.</p><p>Brucolac i jego kadra wampir�w wkr�tce si� zbudzi i b�dzie gotowa do walki.</p><p>Ale w rufowej cz�ci miasta co� si� zmienia. Crobuzo�czycy, kt�rzy dokonali desantu, wytrzeszczaj� oczy ze zdumienia i zgrozy,</p><p>Armadyjczycy za� patrz� z �arliw� nadziej�.</p><p>Holowniki i parowce nadal pruj� fale w stron� nadp�ywaj�cej crobuzo�skiej � mkn� ku okr�tom wojennym na przegrzanych maszynach, ster prosto, ca�a naprz�d � po czym, pojedynczo albo dw�jkami taranuj� jednostki wroga. Kilka tryska do g�ry fontannami metalu i ludzkiego cia�a jeszcze przed dotarciem do potencjalnej ofiary, ale jest ich tak wiele.</p><p>Po uderzeniu o strzelist� burt� okr�tu dzioby opustosza�ych holownik�w i trawler�w ulegaj� zmia�d�eniu i odskakuj�. W tym momencie ich rozgrzane do czerwono�ci maszyny eksploduj�, co powoduje zapalanie si� umieszczonej w maszynowniach ropy, prochu strzelniczego lub dynamitu. Buchaj�c paskudnymi, oleistymi p�omieniami, bluzgaj�c wielkimi k��bami dymu i przeci�g�ymi wybuchami, kt�re trwoni� cze�� energii na bezu�yteczny huk, statki wylatuj� w powietrze seriami mniejszych eksplozji zamiast jedn� solidn�.</p><p>Ale nawet tak niedoskona�e torpedy zaczynaj� wybija� dziury w crobuzo�skich okr�tach wojennych.</p><p>Daleko za nimi rozbita flota armadyjska zaczyna si� przegrupowywa�. Okr�ty Nowego Crobuzon s� spowalniane i stopniowo niszczone przez nawa�� z�o�onych w ofierze statk�w. Armadyjskie za� gromadz� wok� siebie flot� i zaczynaj� strzela� do sparali�owanego wroga.</p><p>Morze roi si� od szalup ratunkowych: uciekinierzy z porzuconych statk�w p�yn� ku okr�tom. Za�ogi wios�uj� gor�czkowo, omijaj�c statki Armady, kt�re p�yn� do boju. Niekt�rym si� to nie udaje: niekt�re s� mia�d�one i id� na dno; niekt�re s� zatapiane przez ogromne, zabarwione krwi� fale; niekt�rymi szarpi� wybuchy �adunk�w g��binowych; w niekt�re trafiaj� kule armatnie. Wiele szalup ucieka jednak na spokojniejsze wody w pobli�u Armady, za�ogi patrz�, jak ich brzydkie ma�e holowniki r�bi� w naje�d�c�w i eksploduj�.</p><p>Ci niespodziewani napastnicy � absurdalna, marnotrawna metoda obrony � zatrzymali Crobuzo�czyk�w, kolejne statki stawa�y w ogniu i roztapia�y �elazne burty trzonu floty.</p><p>Okr�ty wojenne zosta�y zatrzymane.</p><p>�.Poranny W�drowiec� tonie.</p><empty-line/><p>Rozlegaj� si� wiwaty, narasta wrzask zaskoczonego triumfu, z rufowej cz�ci Armady, sk�d obywatele widz�, co si� dzieje na morzu, zaledwie kilka kilometr�w dalej.</p><p>Triumfalny ryk podchwytuj� kolejni mieszka�cy, a od nich nast�pni, i jeszcze nast�pni. Rozlewa si� po ca�ym mie�cie. Po up�ywie nieca�ej minuty w najg��bszych zakamarkach Pragnieniowic, Alozowic i Pami�cioimpulsowni po drugiej stronie Armady ludzie wrzeszcz� w ekstatycznej rado�ci, chocia� nie s� pewni, co ma ich cieszy�.</p><p>Crobuzo�scy marynarze przygl�daj� si� temu wszystkiemu z bezmiern� zgroz�. W boku �Porannego W�drowca� wykwita wielka dziura. Kolejne stateczki wal� w niego i wybuchaj�, ju� kiedy zaczyna nabiera� przechy�u, ju� kiedy jego majestatyczny kszta�t zaczyna si� osuwa�, pok�ad odchyla si� od poziomu i spanikowane figurki wskakuj� do wody. Eksplozje trwaj� do chwili, kiedy rufa nagle idzie do g�ry i z potwornym hukiem od�amuje si�, rzygaj�c do morza lud�mi metalem i ca�ymi tonami w�gla.</p><p>Crobuzo�skie za�ogi widz�, �e szanse na powr�t do domu znikaj�. Armadyjczycy znowu podnosz� krzyk rado�ci, kiedy wielki kszta�t przewraca si� na bok ze smutkiem i �alem przepajaj�cym ka�de drgnienie, pluje ogniem i zostaje wessany pod wod�.</p><empty-line/><p>Crobuzo�ski okr�t flagowy zaton��.</p><p>Spanikowane pozosta�e okr�ty za wcze�nie zaczynaj� ostrzeliwa� Armad�, kot�uj�c morze, skutkiem czego miasto ko�ysze si� jak podczas burzy. Ale niekt�re mniejsze pancerniki dop�yn�y ju� dostatecznie blisko � ich ci�kie pociski gruchocz� maszty i rozdzieraj� tkank� miasta.</p><p>Jedna z bomb spada na Targ Zimowej S�omy, rozrywaj�c wianuszek straganiarskich �odzi. Dwa pociski �migaj� z�owieszczo nad g�ow� i wybijaj� dziur� w boku �Pinchennarna�, skutkiem czego setki p�on�cych ksi��ek bibliotecznych sfruwaj� do wody. Statki ton� spinaj�ce je pomosty p�kaj�.</p><p>Angevine i Szekel nawzajem dodaj� sobie otuchy, ukrywaj�c si� przed niedobitkami crobuzo�skiego desantu. Twarz Szekla krwawi obficie.</p><p>Ale cho� te ataki s� straszne, tylko okr�ty wojenne mog�yby zniszczy� miasto, kt�re znajduje si� jednak poza zasi�giem ich dzia�. S� n�kane, powstrzymywane, rozbijane przez nawa�� wype�nionych prochem strzelniczym holownik�w. Ci�gle nap�ywaj� kolejne armadyjskie statki. Po tym, jak pi�ta eksplozja wstrz�sa dziobem �Zguby Suroch�, okr�t zaczyna wierzga�, p�ka�, przechyla� si�, ton��.</p><p>Pancerniki i statki zwiadowcze k��bi� si� wok� niego troskliwie i bezpo�ytecznie, jak trutnie wok� konaj�cej kr�lowej. Na skutek wznowionego ostrza�u ze strony niedobitk�w armadyjskiej floty, ale przede wszystkim pod wp�ywem nieoczekiwanych samob�jczych atak�w tych przekwalifikowanych parowc�w, crobuzo�skie okr�ty wojenne jeden po drugim id� na dno.</p><empty-line/><p><emphasis>Na nadbud�wce �Wielkiego Wschodniego� m�czyzna wydaje z siebie nieme wrzaski zgrozy.</emphasis></p><p><emphasis>Napina si� i ca�uje pos��ek z gor�czkow� pasj�, po czym szykuje si� do skoku wprz�d i w d�, po uprzednim nieznacznym skondensowaniu przestrzeni, �eby wyl�dowa� na fregacie, kt�ra z dygotem odbija od brzegu, ale m�czyzna nieruchomieje, u�wiadomiwszy sobie co� strasznego.</emphasis></p><p><emphasis>Patrzy, jak ostatnie dwa okr�ty wojenne, roztrz�sione od atak�w, pal� do swoich dr�czycieli ze swych diabelskich dzia�. Ale chocia� zatapiaj� kilka armadyjskich jednostek, niemi�e eksplozje wstrz�saj�ce ich burtami trwaj� a� do chwili, gdy crobuzo�skie okr�ty id� na dno.</emphasis></p><p><emphasis>W�giel naje�d�c�w zaton��. M�czyzna patrzy na to odr�twia�y. Nie ma ju� sensu zeskakiwa� na fregat� czy p�yn�� wp�aw na inny ojczysty statek. Nawet je�li Armadyjczycy nie zniszcz� ich wszystkich co do jednego, nawet je�li par� chy�ych pancernik�w ucieknie, to znajduj� si� na �rodku Wezbranego Oceanu, bia�ej plamy na mapie, prawie trzy tysi�ce kilometr�w od najbli�szego l�du i dwa razy tyle od kraju. Po kilkuset kilometrach kot�y wystygn� i crobuzo�skie statki zatrzymaj� si�.</emphasis></p><p><emphasis>Nie maj� �agli. To koniec.</emphasis></p><p><emphasis>Nie ma dla nich nadziei.</emphasis></p><p><emphasis>Misja ratunkowa nie powiod�a si�. M�czyzna wci�� jest w niewoli.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Patrzy w d� i z t�pym zdziwieniem zdaje sobie spraw�, �e znowu jest w jednej fazie z przestrzeni� Bellis. Gdyby si� teraz odwr�ci�a, zobaczy�aby go. M�czyzna odr�twia�e ca�uje pos��ek i znika.</emphasis></p><empty-line/><p>Zapad� zmierzch i sterowce z Pragnieniowic nareszcie wystartowa�y, ka�dy z krwio�ercz� za�og� na pok�adzie. Sun�li nisko i szybko nad fusami bitwy. Wampiry. Gotowe do akcji. Smagaj�c d�ugimi j�zykami nocne powietrze, w oczekiwaniu na okazj�.</p><p>Ale byli za p�no. Bitwa si� sko�czy�a.</p><p>Lataj�ce machiny bezproduktywnie kr�ci�y si� nad wod� zapaskudzon� py�em w�glowym, powykr�canym metalem, kwasem, rop� naftow�, tu i �wdzie opalizuj�c� plam� skalnego mleka, �ywic� i wielo galonami krwi.</p></section><section><title><p>Rozdzia� trzydziesty si�dmy</p></title><p>Z pocz�tku miasto wezbra�o wycie�czonym zachwytem, rodzajem obdartej, okaleczonej euforii.</p><p>Nastr�j ten nie utrzyma� si� d�ugo. W kolejnych dniach Bellis mia�a dotkliw� �wiadomo�� panuj�cej doko�a ciszy. Armada milcza�a. Ucich�a zaraz po bitwie, kiedy ryki triumfu zgas�y i ludzie u�wiadomili sobie skal� zniszcze�.</p><p>W noc po rzezi Bellis nie spa�a. O �wicie wysz�a na ulic� razem z tysi�cami innych obywateli i chodzi�a ot�pia�a po mie�cie. Jego topografia uleg�a rozmaitym przeobra�eniom. Statki, na kt�rych kupowa�a papier czy pi�a herbat� albo przez kt�re setki razy bezrefleksyjnie przechodzi�a, poznika�y.</p><p>Croom Park pozosta� nietkni�ty. Nic si� te� nie sta�o �Chromolitowi�, �Tolpandy� i oczywi�cie �Wielkiemu Wschodniemu�.</p><p>Bezpo�rednio po bitwie Bellis wielokrotnie wy�ania�a si� zza rogu w jakim� labiryncie zau�k�w � albo przekracza�a drewniany pomost czy wychodzi�a na jasno o�wietlony plac � i widzia�a ludzi op�akuj�cych swoich zmar�ych. Niekt�rzy wpatrywali si� w jaki� bolesny �lad po walce � w sfalowan� wodn� dziur� po swoim statku mieszkalnym, rumowisko placu targowego, ko�ci� zmia�d�ony przez z�amane maszty.</p><p>�To niesprawiedliwe � pomy�la�a trawiona wyrzutami sumienia Bellis � �e tak niewielu miejscom ucz�szczanym przeze mnie sta�a si� krzywda. Jakim prawem?� Jej przecie� nawet na nich nie zale�a�o.</p><empty-line/><p>Ogromna rzesza Armadyjczyk�w ponios�a �mier�. By�o w�r�d nich kilku cz�onk�w rady Bud i kr�lowa Braginod z Czas�w. Rada wybra�a w g�osowaniu nowych cz�onk�w, a piecza nad Czasami bez zb�dnych ceregieli przesz�a na Dynicha, brata Braginod. Nikogo to szczeg�lnie interesowa�o. Armada zostawi�a w morzu tysi�ce cia�.</p><p>Ludzie zerkali na �Sorgo� i mruczeli, �e gra nie jest warta �wieczki.</p><p>Bellis w�drowa�a przez spustoszony miejski krajobraz jak we �nie. Nawet tam, gdzie nie spad�y �adne pociski, napi�cia spowodowane przez wierzganie morza ci�ko pouszkadza�y architektur�. �uki pop�ka�y, ich zworniki spocz�y na dnie morza. Po�ary zrobi�y swoje. W�skie uliczki run�y w gruzy, rz�dy dom�w, kt�re zdawa�y si� opiera� o siebie, przemieszcza�y si�, zderza�y ze sob�, dachy p�ka�y i budynki wali�y si�. Miasto dozna�o wielu szk�d, kt�re na l�dzie nie by�yby mo�liwe.</p><p>Podczas swoich spacer�w Bellis us�ysza�a setki historii: podrasowane opowie�ci bohaterskie i makabryczne opisy okalecze�. Zacz�a nie�mia�o szpera� za konkretnymi informacjami. Motywowana niezrozumia�� dla niej samej ciekawo�ci� � w tych godzinach czu�a si� jak automat, porusza�a si� bez udzia�u swojej woli � wypytywa�a o los innych pasa�er�w �Terpsychorii�.</p><p>Kr��y�y sprzeczne wiadomo�ci na temat pa� Cardomium. Do Bellis dotar�y te� wie�ci o tych cz�onkach za�ogi, kt�rzy wci�� siedzieli w wi�zieniu, bo jeszcze nie ufano ich armadyjskiemu patriotyzmowi, bo jeszcze nie pogodzili si� z uprowadzeniem. S�ysza�a, �e kiedy rozpocz�� si� ostrza�, na statkach wi�ziennych przed dziobem Niszczukow�d wybuch�a pot�na wrzawa: osadzeni co tchu w p�ucach wo�ali do swoich rodak�w, �eby ich uwolnili.</p><p>Ale desant nawet nie zbli�y� si� do wi�zie� i okrzyki pozosta�y bez odpowiedzi.</p><p>Siostra Meriope nie �y�a. Wstrz�sn�o to Bellis, ale jako� dziwnie, abstrakcyjnie, jakby zobaczy�a nieznany jej wcze�niej kolor. W bitewnym chaosie ze szpitala dla ob��kanych uciek�o kilkoro pacjent�w, mi�dzy innymi Meriope. Wydatnie brzuchata zakonnica przedosta�a si� na rufowy skraj miasta i zacz�a biec ku crobuzo�skim oddzia�om desantowym, wykrzykuj�c ekstatyczne pozdrowienia � i zosta�a zastrzelona. Nie spos�b by�o ustali�, od czyjej pad�a kuli.</p><p>W s�yszanych przez Bellis opowie�ciach scenariusz ten pojawi si� wielokrotnie � stan�wszy przed niespodziewan� szans� powrotu do kraju, uprowadzona osoba usi�owa�a przej�� na drug� stron� i przyp�aci�a to �yciem. Wygl�da�o na to, �e zgin�o w ten spos�b wielu pasa�er�w �Terpsychorii�. Nawet je�li ich liczba by�a zawy�ona drastyczne szczeg�y podkoloryzowane gwoli przestrogi � �taki spotka ci� los, je�li b�dziesz nielojalna� � Bellis by�a przekonana, �e wielu jej dawnych rodak�w istotnie straci�o w ten spos�b �ycie. Co do jednego nie mia�a w�tpliwo�ci � konstatacja ta nie wymaga�a zreszt� wielkiej bystro�ci umys�u � �e gdyby poszuka�a schronienia w�r�d oddzia��w crobuzo�skich, wcale nie by�aby bezpieczna. Ju� dawno postanowi�a, �e je�li wr�ci do kraju, to na sw�j spos�b. Zdawa�a sobie spraw�, �e rz�dowi crobuzo�skiemu nie zale�y na tym, by prze�y�a. Uciek�a przecie� przed nim i mia�a po temu dobre powody.</p><p>Podczas bitwy ogarn�� j� uczuciowy parali�, nie umia�a zdoby� si� na to, aby �yczy� zwyci�stwa kt�rej� ze stron. Ogl�da�a walk� jak przypadkowy widz meczu bokserskiego. Po triumfie Armady nie czu�a ani ulgi, ani rado�ci, ani rozpaczy.</p><p>Po zatoni�ciu okr�t�w wojennych pozosta�e okr�ty floty Nowego Crobuzon odp�yn�y na p�nocny zach�d. Uciek�y w panice, zbyt przera�one, �eby wywiesi� bia�� flag� i b�aga� Armadyjczyk�w o wpuszczenie do portu. Crobuzo�czycy pierzchli, wmawiaj�c sobie, �e jest dla nich nadzieja, �e dotr� do jakiego� l�du. Wszyscy wiedzieli, �e czeka ich �mier�.</p><p>Zwyci�zcy zdobyli trzy crobuzo�skie pancerniki i fregat�. Szybko wpleciono je w tkank� miejsk� Armady, ale tylko w niewielkim stopniu zrekompensowa�o to utrat� dziesi�tk�w jednostek. Znaczn� cz�� floty � dwa okr�ty podwodne i po�ow� pospiesznie przekwalifikowanych parowc�w � po�wi�cono dla zniszczenia okr�t�w wojennych. Nie by�o ju� �Tr�jz�bu� i tuzin�w mniejszych statk�w powietrznych. Wielki aerostat obsiad�y golemy, �ci�gaj�c go na d� w stref� wymiany ognia, kt�ry zerwa� z niego sk�r� i potrzaska� mu szkielet.</p><p>Powr�t do miasta z parowc�w-samob�jc�w zaj�� rozbitkom wiele godzin � wios�owali w pontonach ratunkowych, p�yn�li wp�aw, trzymali si� desek z rozbitych statk�w. Taumaturgowie i in�ynierowie pracuj�cy na dnie �Wielkiego Wschodniego� na ponad dob� zredukowali pr�dko�� awanka. Zwierz� t�po p�yn�o przed siebie, a krwio�erczy chaos na g�rze nie zm�ci� mu spokoju.</p><p>W�r�d rozbitk�w, kt�rzy dotarli do miasta, si�� rzeczy trafiali si� crobuzo�czycy. By� mo�e paru co bardziej przedsi�biorczych zdj�o ubrania ze zw�ok Armadyjczyk�w i wkrad�o si� do nowego �ycia jako marynarze wszyscy co najmniej zno�nie w�adali j�zykiem salt. Wi�kszo�� prze�y�a jednak zbyt wielk� traum�, �eby kombinowa�, tote� wieczorem po bitwie na pok�adach Armady zacz�li si� pojawia� crobuzo�scy marynarze, w przemokni�tych, zniszczonych mundurach, sponiewierani strachem. Bardziej bali si� jednak utoni�cia ni� armadyjskiej zemsty.</p><p>W tych trudnych dniach zaraz po wojnie, pod niebem zasnutym czerwonymi i czarnymi dymami, ci przera�eni marynarze wywo�ali kryzys polityczny. Jak mo�na si� by�o spodziewa�, Armadyjczycy wy�adowywali swoj� w�ciek�o�� na um�czonych je�cach. Nowych przybysz�w bito i ch�ostano � niekt�rych ze skutkiem �miertelnym � a ich dr�czyciele wykrzykiwali imiona swoich poleg�ych przyjaci�. Ale w ko�cu g�r� wzi�o zm�czenie, rozpacz i odr�twienie. Crobuzo�czyk�w umieszczono pod pok�adami �Wielkiego Wschodniego�. W ko�cu dzieje Armady by�y zbudowane na asymilacji obcych i wrog�w � po ka�dej bitwie, po ka�dym zdobyciu statku.</p><p>Tutaj okoliczno�ci by�y bezprecedensowo burzliwe i makabryczne, ale nie ulega�o kwestii, co nale�y zrobi� z uj�tymi nieprzyjaci�mi. Podobnie jak w wypadku �Terpsychorii� z ludzi podatnych na perswazj� miano uczyni� Armadyjczyk�w.</p><p>Tyle �e tym razem Kochankowie podj�li inn� decyzj�.</p><p>Wr�cili z bitwy rozjuszeni i naelyktryzowani, w uniesieniu, poznaczeni przypadkowymi ranami, kt�re nie znajdowa�y swego odpowiednika u partnera � naprawa tego stanu rzeczy mia�a potrwa� wiele nocy. Ca�y okr�g, ca�e miasto by�o wstrz��ni�te, kiedy wyciek�a informacja, �e Kochankowie chc� usun�� Crobuzo�czyk�w z Armady.</p><p>Na pospiesznie zwo�anym wiecu, kt�ry odby� si� na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego�, Kochanka przedstawi�a swoje stanowisko. W p�omiennej oracji przypomnia�a swoim wsp�obywatelom, �e je�cy i ich rodacy pomordowali cz�onk�w ich rodzin, zbombardowali miasto, zniszczyli po�ow� armadyjskich statk�w. Nigdy wcze�niej nie by�o tylu uprowadzonych do przyj�cia na pok�ad w jednym rzucie. Zasoby uszczuplone, Armada os�abiona, Nowe Crobuzon wypowiedzia�o wojn� � jak mo�na pr�bowa� wch�on�� tak wielu nieprzyjaci�?</p><p>Ale wielu obecnych Armadyjczyk�w niegdy� by�o wrogami. Od zarania dziej�w miasta obowi�zywa�a zasada, �e po ustaniu walki ma konfliktu z szeregowymi �o�nierzami nieprzyjaciela. Nale�y ich przygarn�� i je�li si� uda, dokona� w nich przemiany, uczyni� z nich obywateli. Bo czym�e jest Armada, je�li nie koloni� zaginionych, renegat�w, dezerter�w, pokonanych w boju?</p><p>Crobuzo�scy marynarze dygotali w swoich celach, nie�wiadomi burzy, jaka si� wok� nic rozp�ta�a.</p><p>To nie by�oby morderstwo, dowodzi�a Kochanka. Je�c�w wsadzonoby na statek, odpowiednio ich zaopatrzywszy, i skierowano ku Bered Kai Nev. Ca�kiem niewykluczone, �e dotr� do celu.</p><p>Ale to by� lichy argument.</p><p>Zmieni�a taktyk�, przekonuj�c ze z�o�ci�, �e po z�apaniu awanka miasto musi p�yn�� dalej, �e ma mo�liwo�� dotrze� do miejsc, o kt�rych Armadyjczycy wcze�niej nawet nie marzyli, dokona� rzeczy niewyobra�alnych, i �e marnowanie zasob�w na wycieranie nosa tysi�cowi p�aczliwych przybysz�w � morderc�w � to czystej wody idiotyzm.</p><p>Mimo �e rany wci�� krwawi�y, mimo �e wspomnienie wojny wci�� dotkliwie bola�o, nastroje t�umu obraca�y si� przeciwko Kochance. Nie przekona�a ludzi. Pozostali w�odarze przygl�dali si� bez s�owa.</p><p>Bellis zrozumia�a. Stanowisko zgromadzonych nie bra�o si� z tego, �e darzyli je�c�w mi�o�ci� lito�ci� czy wsp�czuciem. Im nie chodzi�o o rannych �o�nierzy gnie�d��cych si� w ciasnych �adowniach pod pok�adem, im chodzi�o o ich miasto. �Tu jest Armada� � m�wili. �Temu zawdzi�cza swoj� to�samo��. Je�li to zmienimy, to sk�d b�dziemy wiedzieli, kim jeste�my? Sk�d b�dziemy wiedzieli, jak �y�?�</p><p>Jedn� oracj� Kochanka nie mog�a zd�awi� wielu stuleci tradycji � tradycji, na kt�rej miasto opiera�o swoje przetrwanie. Kochanka by�a na scenie sama i przegrywa�a w tym sporze. Bellis nagle zada�a sobie pytanie, gdzie jest Kochanek i czy podziela pogl�d partnerki.</p><p>Wyczuwaj�c nastr�j niezadowolenia, ci spo�r�d zebranych, kt�rzy zgadzali si� z argumentacj� Kochanki, spontanicznie wznie�li okrzyki poparcia, nawo�uj�c do zemsty na je�cach. Szybko zag�uszy�y ich jednak g�osy sprzeciwu.</p><p>Osi�gni�ty zosta� jaki� punkt krytyczny. Nagle sta�o si� oczywiste, �e zgromadzeni nie pozwol� na zamordowanie Crobuzo�czyk�w, nawet powoln�, niby mi�osiern� metod� zaproponowan� przez Kochank�. Nikt nie mia� w�tpliwo�ci: trzeba b�dzie rozpocz�� d�ugi, czasem �atwy, czasem okrutny proces uobywatelniania uprowadzonych, uwi�zionym pod pok�adem ludziom trzeba b�dzie po�wi�ci� wiele miesi�cy stara� i w ko�cu wielu z nich � cho� nie wszyscy � pogodzi si� z nowym �yciem. Niepogodzeni pozostan� w wi�zieniu i dopiero w ostateczno�ci, po d�ugich dzia�aniach perswazyjnych, by� mo�e zostan� straceni.</p><p>��Po co, kurwa, ten po�piech? � krzykn�� kto� z t�umu � I gdzie wy nas, kurwa, ci�gniecie?</p><p>W tym momencie Kochanka skapitulowa�a, szybko i z gracj�. Wzruszywszy ramionami z teatraln� pokor� oznajmi�a, �e odwo�uje sw�j rozkaz. Nagrodzi�y j� wiwaty publiczno�ci, kt�ra wci�� by�a gotowa wybaczy� jej wysuni�t� w gniewie niedobr� sugesti�. Kochanka nie odpowiedzia�a na agresywne pytanie.</p><p>Bellis przypomnia�a sobie, �e niemal natychmiast dostrzeg�a w tym moment osiowy. �To by�a chwila � m�wi�a sobie w p�niejszych tygodniach � kiedy wszystko si� zmieni�o�.</p><empty-line/><p>Statki, kt�re dozna�y zbyt wielkich uszkodze�, �eby p�ywa�, zosta�y wpi�te w miasto i ci�gn�� je niestrudzony awank. Porusza� si� jednostajnym tempem, bez nag�ych szarpni�� i narow�w, z pr�dko�ci� nieco przekraczaj�c� pi�� w�z��w.</p><p>Na p�noc.</p><p>W tych dniach odbywa�y si� nabo�e�stwa za zmar�ych: sk�adano im ho�d, g�oszono homilie, wznoszono mod�y. Rozpocz�a si� odbudowa. Skrzypia�y �urawie. Ekipy zgaszonych robotnik�w przyst�pi�y do remontu uszkodzonych budynk�w wsz�dzie tam, gdzie by�o to mo�liwe, przywracaj�c stan poprzedni, a tam, gdzie nie by�o to mo�liwe, dokonuj�c zmian. W tych strasznych dniach Armada nie kipia�a �yciem i rado�ci�. Wci�� krwawi�a, jeszcze si� nie zabli�ni�a.</p><p>Ludzie zacz�li stawia� pytania. Delikatnie, bardzo ostro�nie, zacz�li obmacywa� rany na duszy, zostawione przez wojn� okaleczenia. I wtedy zrodzi�y si� straszne w�tpliwo�ci.</p><p>�Po co przyp�yn�li?� � m�wili ludzie do siebie i do innych, kr�c� g�owami i ze spuszczonym wzrokiem. �I jak nas, do cholery, znale�li na drugim ko�cu �wiata?�</p><p>�Czy mog� zrobi� to jeszcze raz?�</p><p>W tym powoli p�czkuj�cym klimacie gniewu i dociekliwo�ci wyros�y kwestie szersze ni� niedawna wojna. Ka�de pytanie prowadzi�o do nast�pnych.</p><p>�Czym zwr�cili�my na siebie ich uwag�?�</p><p>�Co my robimy?�</p><p>�Dok�d p�yniemy?�</p><empty-line/><p>Z up�ywem dni i bezsennych nocy odr�twienie Bellis zacz�o ust�powa�. Od zako�czenia bitwy w�a�ciwie z nikim nie rozmawia�a, z nikim si� nie spotka�a. Uther Doul radzi� sobie bez niej. Nie szuka�a towarzystwa Carrianne czy Johannesa. Poza przesiewaniem plotek, kt�re pieni�y si� jak chwasty, Bellis przez wiele dni prawie si� nie odzywa�a.</p><p>Na drugi dzie� po walce zacz�a my�le�. Co� si� w niej ockn�o i spojrza�a na zdewastowane miasto z pierwszym silniejszym uczuciem, jakiego dozna�a od d�u�szego czasu � ze �mierteln� zgroz�. Z zaskoczeniem stwierdzi�a, �e jest przera�ona.</p><p>Podni�s�szy oczy ku s�o�cu, poczu�a drgnienia emocji, niepewno�ci i strasznych pewno�ci, kt�re w sobie magazynowa�a.</p><p>��O bogowie. O bogowie.</p><p>Tak wiele wiedzia�a. Tak wiele spraw by�o teraz dla niej jasnych � i to w wi�kszo�ci spraw tak strasznych, �e na razie ba�a si� z nimi zmierzy�, na razie nie mog�a o nich my�le�. Nosi�a w sobie zrozumienie i wiedz�, ale ucieka�a przed nimi jak przed jakim� dr�czycielem.</p><p>Tego dnia Bellis jad�a, pi�a i spacerowa�a, jakby nic si� nie zmieni�o, ale podobnie jak inne sponiewierane istoty wok� niej, ruchy mia�a szarpane i niezdarne. Tylko od czasu do czasu krzywi�a si� � mruga�a powiekami, sycza�a i zaciska�a z�by � gdy zgromadzona w jej wn�trzu wiedza drgn�a. Bellis by�a ni� brzemienna � i desperacko ignorowa�a to grube, diabelskie dziecko.</p><p>W g��bi duszy wiedzia�a, �e nie potrafi zd�awi� w sobie tej wiedzy, ale gra�a na czas, nie werbalizowa�a, odgania�a noszone w sobie zrozumienie gniewnym, wystraszonym: �Nie teraz, nie teraz��</p><p>Obserwowa�a zach�d s�o�ca przez nier�wno wyr�ni�te w blasze okna i �l�cza�a nad listem, pr�buj�c zebra� si� do napisania o bitwie.</p><p>Nie wiedzia�a, co ze sob� pocz��. O dziesi�tej us�ysza�a nie�mia�e pukanie i kiedy otworzy�a drzwi, sta� za nimi Tanner Sack.</p><p>Podczas walki zosta� poraniony. Twarz mia� poci�t�, rany zaka�one. Nie widzia� na lewe oko, bo za bardzo mu spuch�o. Brzydkie macki przybanda�owa� do piersi, z kt�rej wyrasta�y. W r�ku trzyma� pistolet, z kt�rego mierzy� w twarz Bellis. D�o� by�a stanowcza.</p><p>Wpatrywa�a si� w wylot lufy. Spasione, nienawistne zrozumienie, kt�re w sobie wykarmi�a, wyskoczy�o z niej niepowstrzymanie. Zna�a prawd�. Wiedzia�a, dlaczego Tanner Sack jest got�w j� zabi�. Mia�a te� znu�on� �wiadomo��, �e gdyby nacisn�� spust, to w ci�gu u�amka sekundy mi�dzy hukiem wystrza�u a rozerwaniem jej m�zgu przez kul� nie mia�aby do niego pretensji.</p></section><section><title><p>Rozdzia� trzydziesty �smy</p></title><p>��Jeste� morderczyni�, ty pizdo!</p><p>Bellis przytrzyma�a si� oparcia krzes�a, dysz�c i �zawi�c z b�lu. Tanner Sack uderzy� j� raz, mocny cios wierzchem d�oni rzuci� ni� o �cian�. Wy�adowa� w ten spos�b chyba ca�y sw�j fizyczny gniew i teraz czu� si� na si�ach tylko m�wi� do niej z nienawi�ci�. Dalej trzyma� pistolet wymierzony w jej g�ow�.</p><p>��Nie wiedzia�am � powiedzia�a Bellis. � Przysi�gam, na Jabbera, �e nie wiedzia�am.</p><p>Nie czu�a strachu, tylko g�sty wstyd i zam�t, kt�ry sprawia�, �e m�wi�a be�kotliwie.</p><p>��Ty szmato pierdolona � wyzywa� j� Tanner, niezbyt g�o�no. � Ty j�dzo, ty pizdo, ty pizdo, pies ci� jeba��</p><p>��Nie wiedzia�am � powt�rzy�a. Pistolet ani drgn��.</p><p>Tanner znowu obrzuci� j� d�ugim stekiem inwektyw, a ona tym razem mu nie przerywa�a. Postanowi�a zaczeka�, a� si� zm�czy. Przeklina� j� d�ugo, po czym nagle zmieni� temat i przem�wi� prawie normalnym tonem.</p><p>��Tyle trup�w. Tyle krwi. By�em pod wod�, wiesz o tym? P�ywa�em w niej � wyszepta�. � P�ywa�em w zasranej krwi. Zabijali ludzi takich jak ja. Mato�ki z Nowego Crobuzon, kt�re mog�yby by� moimi kumplami. A gdyby zwyci�yli, gdyby zdobyli miasto, to zabijanie by nie usta�o. Ja p�yn��bym teraz do kolonii. Prze-tworzony niewolnik� Szekel, m�j ch�opak � powiedzia� spokojniejszym tonem. � znasz Szekla, nie? � Spiorunowa� j� wzrokiem. � Par� razy ci pom�g�. On i jego pani, Angevine, zapl�tali si� w stref� walk. Ange da sobie rad�, ale Szekel? Sprawi� sobie strzelb�, g�upek jeden. Kula trafi�a w jakie� drzewce ko�o niego i drzazgi rozpru�y mu twarz. Jest ca�a poharatana. A ja sobie my�l�, �e gdyby ten Crobuzo�czyk przesun�� luf� o jeden zasrany centymetr, to by�oby po Szeklu. Pa, do widzenia. � Bellis nie umia�a si� odgrodzi� od jego zrozpaczonego tonu. � Jak wszyscy inni, kt�rzy zgin�li. Kto ich zabi�? Pytam si�, kto ich zabi�? Musia�a� wezwa� pomoc, co? Przysz�o ci do g�owy, co si� mo�e sta�? Pomy�la�a� o tym? Obesz�o ci� to? Teraz ci� obchodzi? � T�uk� j� tymi s�owami po �bie i nawet kiedy zaprzeczy�a ruchem g�owy, jakby m�wi�a: �To nie tak by�o�, ogarn�� j� g��boki wstyd. � Zabi�a� ich, ty zdradziecka szmato. I ja te�. � Trzyma� pistolet pewn� r�k�, ale twarz wykrzywi�a si�. � Ja te�. Po co �e� mnie w to wci�ga�a? � Oczy mia� nabieg�e krwi�. � O ma�o nie zabi�a� mojego ch�opaka. Bellis zamruga�a, �eby usun�� z oczu �zy.</p><p>��Tanner � powiedzia�a chrapliwym g�osem, unosz�c ramiona w ge�cie bezradno�ci. � Przysi�gam ci, przysi�gam ci, przysi�gam� nie wiedzia�am.</p><p>Podejrzewa�a, �e od pocz�tku mia� w sobie cie� w�tpliwo�ci, niepewno�ci, bo inaczej po prostu paln��by jej w �eb. M�wi�a do niego d�ugo, potykaj�c si� na w�asnych s�owach, pr�buj�c znale�� spos�b na wyra�enie tego, co nawet dla niej brzmia�o niewiarygodnie, z gruntu fa�szywie. Pistolet przez ca�y czas celowa� w jej twarz. M�wi�c Tannerowi o swoich ol�nieniach, Bellis od czasu do czasu milk�a, w pe�ni sobie u�wiadamiaj�c, �e jej podejrzenia by�y prawdziwe. Wygl�da�a przez okno, kt�re widzia�a nad ramieniem Tannera Sacka. Tak by�o �atwiej, ni� patrze� mu w oczy. Za ka�dym razem, gdy na niego zerkn�a, pali� j� skandal dokonanej przez siebie zdrady, a przede wszystkim wstyd. � Wierzy�am w to, co ci powiedzia�am. � Na wspomnienie o rzezi skrzywi�a si� tak gwa�townie, �e a� j� zabola�o. � Mnie te� ok�ama�.</p><empty-line/><p>��Nie mam bladego poj�cia, jak znale�li Armad� � m�wi�a troch� p�niej, wci�� maj�c przed sob� pogardliwego, w�ciek�ego i niedowierzaj�cego Tannera. � Nie wiem, jak to dzia�a. Nie wiem, jak zrobili. Nie wiem, jakie wykrad� informacje albo przyrz�dy, kt�re to umo�liwi�y. Musia� co� schowa�. Musia� da� im co�, co im pozwoli�o nas wytropi�, w tej przesy�ce�</p><p>��Kt�r� da�a� mnie.</p><p>Bellis zawaha�a si�, po czym skin�a g�ow�.</p><p>��Kt�r� on da� mnie, a ja tobie.</p><p>��By�am przekonana, �e� Na Jabbera, Tanner, jak my�lisz, co ja robi�am na �Terpsychorii�? Ucieka�am, do jasnej cholery. � Tanner nie reagowa�. � By�am zbiegiem. Kurcz�, nie podoba mi si� tutaj, to nie jest m�j kraj, ale ucieka�am. Nie wezwa�abym tych drani. Nie mia�abym do nich zaufania. Ucieka�am, bo ba�am si� o w�asne �ycie. � Spojrza� na ni� z zaciekawieniem. � Zreszt�� � zawaha�a si�, bo mia�a obawy �e zabrzmi to jak mizdrzenie si�, ale chcia�a powiedzie� mu prawd�. � Zreszt�, i tak bym tego nie zrobi�a. Nie zrobi�abym tego tobie ani �adnemu innemu z was. Nie jestem zasranym prokuratorem, Tanner. Nie chc�, �eby ich wymiar sprawiedliwo�ci dopad� kt�regokolwiek z was.</p><p>Wpatrywa� si� w ni� z kamienn� min�.</p><empty-line/><p>Jak p�niej zda�a sobie spraw�, tym, co przewa�y�o szal�, co kaza�o Tannerowi uwierzy� w jej wersj�, nie by� jej smutek ani wstyd. Nie ufa� tym uczuciom, o co nie mia�a do niego pretensji. O tym, �e Bellis m�wi prawd�, �e tak jak on zosta�a oszukana, przekona�a go jej w�ciek�o��.</p><p>Zgn�biona Bellis d�ugo milcza�a, czuj�c, �e dygocze, a jej zaci�ni�te pi�ci by�y twarde jak ko�� i zbiela�e.</p><p>��Ty gnoju � us�ysza�a w�asne s�owa i pokr�ci�a g�ow�. Tanner wiedzia�, �e Bellis nie ma na my�li jego. My�la�a o Silasie Fennecu. � Ok�amywa� mnie � prychn�a nagle, zaskakuj�c sam� siebie. � Faszerowa� mnie k�amstwami, �eby m�c mnie wykorzysta�.</p><p>�Wykorzysta� mnie, tak jak wykorzysta� wiele innych os�b. Widzia�am go w akcji. Mia�am �wiadomo��, jak on dzia�a, jak wykorzystuje ludzi, ale� ale nie s�dzi�am, �e ze mn� post�puje tak samo�.</p><p>��Upokorzy� ci� � powiedzia� Tanner. � Mia�a� si� za kogo� wyj�tkowego, co? � zakpi�. � My�la�a�, �e go przejrza�a�? My�la�a�, �e jeste�cie wsp�lnikami?</p><p>Patrzy�a na niego rozpalona w�ciek�o�ci� i obrzydzeniem do siebie, da�a si� nabra� Silasowi jak jaka� pierwsza naiwna, jak jego marionetka, jak wszyscy inni. �Ja by�am wi�kszym frajerem ni� ci wszyscy biedacy, kt�rzy czytali broszury Simona Fencha. Ja by�am wi�kszym frajerem ni� ci wszyscy kretyni, kt�rzy dzia�ali jako jego wtyki�. Dosta�a md�o�ci na my�l, �e z tak� pogard�, z tak� �atwo�ci� j� ok�amywa�.</p><p>��Ty gnoju zasrany � mrukn�a. � Zajebi� ci�. Tanner u�miechn�� si� kpi�co, tak �a�o�nie to zabrzmia�o.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>��My�lisz, �e cho� troch� z tego, co ci m�wi�, by�o prawd�? � spyta� Tanner Sack.</p><p>Siedzieli razem, spi�ci i niepewni. Wci�� trzyma� w r�ku pistolet, ale ju� z mniejsz� stanowczo�ci�. Nie stali si� wsp�konspiratorami. Tanner patrzy� na ni� z niech�ci� i z�o�ci�. Nawet je�li uwierzy�, �e nie �yczy�a Armadzie krzywdy, nie by�a jego towarzyszk�. Wci�� pozostawa�a osob�, kt�ra nam�wi�a go do wzi�cia na siebie roli go�ca. To ona uczyni�a go wsp�winnym rzezi.</p><p>Bellis pokr�ci�a z uraz� g�ow�.</p><p>��Czy my�l�, �e Nowe Crobuzon zostanie zaatakowane? � powiedzia�a z niesmakiem w g�osie. � Czy my�l�, �e najpot�niejszemu pa�stwu-miastu na �wiecie grozi niebezpiecze�stwo ze strony wrednych ryb? �e jego dzieje po dw�ch tysi�cach lat nied�ugo dobiegn� ko�ca i �e tylko ja mog� ocali� moj� ojczyzn� od zag�ady? Nie, panie Sack, nie wierz�. My�l�, �e chcia� przes�a� do kraju wiadomo�� i tyle. My�l�, �e ten zasrany manipulant zagra� na mnie jak na flecie. Tak samo, jak robi ze wszystkimi innymi.</p><p>�Jest skrytob�jc�, szpiegiem, agentem� � pomy�la�a. �Uosabia wszystko to, przed czym ucieka�am. A przecie�, samotna i �atwowierna jak jaka� zagubiona kretynka, uwierzy�am mu�. Nagle nasz�o j� zupe�nie inne pytanie: �Czemu po niego przyp�yn�li? Przebyli cztery tysi�ce mil morskich, �eby uratowa� jednego cz�owieka? Nie chodzi�o o niego i nie s�dz�, �eby chodzi�o o�Sorgo��.</p><p>��Kryje si� za tym co� wi�cej� � zacz�a, pr�buj�c nada� swoim my�lom jaki� kszta�t. � Kryje si� za tym co� wi�cej, ni� wida�.</p><p>�Nie wyprawiliby si� tak daleko, nie ryzykowaliby tak wiele tylko ze wzgl�du na niego, cho�by by� najlepszym z agent�w. On co� ma uzmys�owi�a sobie. �Co�, co jest im potrzebne�.</p><p>��No to co zrobimy? � Widnia�o. Ptaki zacz�y �piewa�. Bellis by�a potwornie zm�czona. Bola�a j� g�owa. Na razie zignorowa�a pytanie Tannera. Za oknem zobaczy�a czarne kreski omasztowania i architektury na tle ja�niej�cego nieba. Panowa�a g�ucha cisza. Bellis w dzia�a po bokach miasta fale, po kt�rych da�o si� pozna�, �e miasto p�ynie na p�noc. Powietrze by�o ch�odne. Bellis potrzebowa�a jeszcze jednego punktu w czasie, jednej zatrzymanej chwili, �eby odetchn�� zanim odpowie Tannerowi i uruchomi nieestetyczn� klaustrofobiczn� rozgrywk� ko�cow�. Zna�a odpowied� na jego pytanie, ale nie mia�a ochoty jej udziela�. Nie patrzy�a na Tannera. Wiedzia�a, �e ponowi pytanie. Silas Fennec wci�� hasa� sobie swobodnie po mie�cie, maj�c za sob� nieudan� pr�b� ucieczki, i pytanie, co nale�y zrobi�, by�o retoryczne. Wiedzia�a, �e Tanner o tym wie, �e j� sprawdza, �e na jego pytanie jest tylko jedna odpowied� i �e je�li Bellis jej nie udzieli, Tanner wci�� mo�e paln�� jej w �eb. � Co zrobimy? � powt�rzy�.</p><p>Podnios�a na niego znu�ony wzrok.</p><p>��Przecie� wiesz. � Za�mia�a si� nieprzyjemnie. � Musimy si� przyzna�. Musimy powiedzie� wszystko Utherowi Doulowi.</p></section><section><title><p>Rozdzia� trzydziesty dziewi�ty</p></title><p><emphasis>Dryfujemy oto, blisko p�nocnej granicy Wezbranego Oceanu, zaledwie </emphasis><emphasis>- ile? � tysi�c, trzy i p� tysi�ca kilometr�w na zach�d, na p�nocny zach�d, le�y Morze Szczwane. W krzywiznach jego wybrze�a, w pasie nadbrze�nym niezbadanego kontynentu, le�y kolonia Nova Esperium.</emphasis></p><p><emphasis>Czy to jest ma�e, pogodne, roziskrzone miasto, kt�rego zdj�cia widzia�am? Widzia�am heliotypy jego wie�, jego silos�w zbo�owych, otaczaj�cych go las�w i unikatowych zwierz�t zamieszkuj�cych okolic�: oprawione w ramki i pozowane, w tonacji sepii, r�cznie barwione. Nova Esperium ka�demu daje szans� na nowe �ycie. Nawet prze-tworzeni, parobkowie i najmici mog� uzyska� wolno��.</emphasis></p><p><emphasis>To oczywi�cie nieprawda.</emphasis></p><p><emphasis>Wyobrazi�am sobie, �e patrz� na t� osad� ze zboczy g�r widocznych na tych zdj�ciach, rozmytych przez dal, nieostrych. �e ucz� si� j�zyk�w tubylc�w, obgryzaj�c ko�ci starych ksi��ek, kt�re by� mo�e znajdziemy w ruinach.</emphasis></p><p><emphasis>Z Nowego Crobuzon do uj�cia, do skraja Zatoki �elaznej, jest szesna�cie kilometr�w.</emphasis></p><p><emphasis>We wspomnieniach ci�gle trafiam do tego miejsca za miastem, zawieszonego mi�dzy ziemi� a morzem.</emphasis></p><p><emphasis>Pory roku mi uciek�y. Wyjecha�am, kiedy jesie� przesz�a w zim� i p�niej ju� nigdy nie mia�am tak silnego poczucia czasu. Od tej porze upa�, ch��d, mr�z i znowu upa� wydaj� mi si� chaotyczne, niewychowane, losowe.</emphasis></p><p><emphasis>By� mo�e w Nova Esperium znowu jest jesie�.</emphasis></p><p><emphasis>W Nowym Crobuzon jest wiosna.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Mam wiedz�, kt�rej nie mog� wykorzysta�, w podr�y, na kt�r� nie mam wp�ywu, kt�rej cel�w nie popieram i nie rozumiem, i t�skni� za ojczyzn�, kt�rej uciek�am, jak r�wnie� za krajem, kt�rego nigdy nie Widzia�am.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Za tymi �cianami s� ptaki, wo�aj� do siebie, agresywne i g�upie, si�uj� si� z </emphasis><emphasis>wiatrem. Z zamkni�tymi oczami mog� udawa�, �e na nie patrz�; mog� udawa�, �e jestem na jakimkolwiek statku, gdziekolwiek na �wiecie.</emphasis></p><p><emphasis>Ale otwieram oczy </emphasis><emphasis>- musz� � i wci�� jestem tutaj, w sali obrad Senatu, stoj� obok Tannera Sacka, ze spuszczon� g�ow�, skuta kajdanami.</emphasis></p><empty-line/><p>Kilka krok�w od Bellis i Tannera Uther Doul ko�czy� swoje przem�wienie do w�odarzy miasta: Kochank�w, Dynicha, nowej Rady Bud i wszystkich innych. By�o po zmroku, dlatego przyszed� te� Brucolac. Ze wszystkich w�adc�w tylko na nim wojna nie odcisn�a swego pi�tna; wszyscy pozostali mieli blizny albo zdruzgotane miny. S�uchali Uthera Doula, od czasu do czasu spogl�daj�c na aresztant�w.</p><p>Bellis zerka�a ku nim i widzia�a gniew w ich oczach. Tanner Sack nie m�g� si� zdoby� na podniesienie wzroku. By� ciasno owini�ty rozpacz� i wstydem.</p><p>��A zatem nie ma sporu � m�wi� Uther Doul. � Musimy dzia�a� szybko. Mo�emy przyj��, �e otrzymane przez nas informacje s� zgodne z prawd�. Musimy jak najszybciej uj�� Silasa Fenneca. Nale�y za�o�y�, �e albo ju� si� domy�li�, albo wkr�tce si� domy�li, �e go �cigamy.</p><p>��Ale jak on to, kurwa, zrobi�? � krzykn�� kr�l Friedrich. � Z t� zasran� przesy�k�, z tym zasranym ostrze�eniem to rozumiem� � Tu spiorunowa� Bellis i Tannera wzrokiem. � Ale sk�d on, kurwa, wzi�� kamie� magnetyczny? Do kurwy n�dzy, fabryka kompas�w jest silniej strze�ona ni� m�j skarbiec! Jak on si� dosta� do �rodka?</p><p>��Tego jeszcze nie wiemy � odpar� Uther Doul. � Jest to jedna z pierwszych rzeczy, o kt�re go spytamy. W miar� mo�liwo�ci musimy si� stara� nie nag�a�nia� tej sprawy. Jako Simon Fench� Fennec ma swoich zwolennik�w. � Kochankowie nawzajem unikali swego wzroku. � Nie powinni�my ryzykowa�, �e rozgniewamy niekt�rych obywateli. Musimy dzia�a� natychmiast. Czy kto� wie, od czego mogliby�my zacz��?</p><p>Dynich odchrz�kn�� i podni�s� d�o�.</p><p>��Dotar�y do mnie pog�oski � powiedzia� z wahaniem � �e Fench ma swoje centra operacyjne w pewnych spelunkach�</p><p>��Pozw�l mi zabra� g�os, kr�lu � przerwa� mu Brucolac swoim zdartym g�osem. Wszyscy spojrzeli na niego zaskoczeni. Wampir sprawia� wra�enie niepewnego, co rzadko si� u niego widywa�o. Westchn�� i rozwin�� trzepocz�cy j�zyk, zanim podj�� wyst�pienie. � Nie jest tajemnic�, �e Pragnieniowice pozostaj� w zasadniczym sporze z w�adcami Niszczukow�d co do podniesienia awanka oraz trajektorii miasta, kt�ra wci�� nie zosta�a ujawniona � doda� z b�yskiem gniewu w oczach. � Ale� � Powi�d� po sali wyzywaj�cym spojrzeniem. � Mam nadziej�, �e nigdy nie pojawi� si� oskar�enia, jakoby Brucolac czy kt�rykolwiek z moich podkomendnych nie by� stuprocentowo lojalny wobec tego miasta. Pragniemy wyrazi� g��boki �al, �e nie mogli�my si� bi� w obronie Armady podczas niedawnej wojny. Wiem � kontynuowa� na jednym oddechu � �e moi poddani walczyli. My te� mamy swoich poleg�ych obro�c�w ojczyzny, cho� nie ma w�r�d nich mnie ani nikogo z moich przybocznych. Le�y nam to na sercu. Mamy wobec was d�ug. Ot�, wiem, gdzie jest Silas Fennec � zakomunikowa� ni st�d, ni zow�d.</p><p>Sala zareagowa�a ch�ralnym sapni�ciem.</p><p>��Sk�d wiesz? � spyta�a Kochanka. � I od jak dawna?</p><p>��Od niedawna � odrzek� Brucolac. Spojrza� jej w oczy, ale nie mia� zbyt dumnej z siebie miny. � Wy�ledzili�my, gdzie Simon Fench znalaz� przytulisko i gdzie drukowa� swoje teksty. Ale wiedzcie, �e nie mieli�my poj�cia o jego zamiarach � stwierdzi� z pasj�. � Nigdy by�my do tego nie dopu�cili.</p><p>Sens jego s��w by� oczywisty. Brucolac pozwoli� Simonowi Fenchowi poszerza� swoje wp�ywy, drukowa� bibu�� i rozpuszcza� szkodliwe pog�oski, poniewa� s�dzi�, �e ofiar� tej dzia�alno�ci padn� Niszczukowody, a nie ca�e miasto. Nic nie wiedzia� o wezwaniu przez Fenneca floty Nowego Crobuzon. Podobnie jak Tanner i Bellis zosta� bezwiednie wci�gni�ty w t� zbrodni� przeciwko Armadzie.</p><p>Bellis szydzi�a w duchu z ostentacyjnie okazywanego oburze� Kochank�w. �Tak jakby�cie sami nigdy nie zrobili czego� podobnego albo jeszcze gorszego� � pomy�la�a. �Tak jakby to nie by�o nom w waszych wzajemnych przepychankach�.</p><p>��Mam �wiadomo��, jak to wygl�da � sykn�� Brucolac. � I chc� dorwa� tego drania nie mniej od was wszystkich. Jego pojmanie jest dla mnie nie tylko obowi�zkiem, ale i przyjemno�ci�.</p><p>��Nie ty go pojmiesz � zaprotestowa� Uther Doul � tylko ja i moi ludzie.</p><p>Brucolac skierowa� na Doula spojrzenie swych ��kn�cych oczu.</p><p>��Ja lepiej znam teren. Ta misja jest dla mnie wa�na.</p><p>��Nie uzyskasz w ten spos�b rozgrzeszenia, martwomo�ciu � odrzek� zimno Doul. � Pozwala�e� mu bez przeszk�d uprawia� jego gry, ze znanym skutkiem. A teraz wska� nam miejsce jego pobytu i na tym sko�czy si� twoja niechlubna rola.</p><p>Przez kilka chwil panowa�a cisza.</p><p>��Gdzie on jest? � krzykn�a nagle Kochanka. � Gdzie on si� ukrywa?</p><p>��To kolejny pow�d, dla kt�rego by�oby sensowniej, gdyby to moi podkomendni go zdj�li � odpar� Brucolac. � �cigany jest w miejscu, do kt�rego wasi funkcjonariusze mog� nie chcie� p�j��. Simon Fennec jest w nawiedzanej dzielnicy.</p><p>Doul nawet nie mrugn�� powiek�. Wbi� w wampira nieugi�te spojrzenie.</p><p>��Nie ty go pojmiesz � powt�rzy�. � Nie boj� si�.</p><empty-line/><p>Bellis s�ucha�a tej dyskusji ze wstydem i roz�arzaj�c� si� powoli nienawi�ci� do Fenneca. �Ty gnoju� � pomy�la�a z okrutn� satysfakcj�. � �Zobaczymy, czy wy�gasz si� z tego�. Chocia� Silas by� mo�e nadal by� jej najwi�ksz� nadziej� na ucieczk�, nie mog�a pu�ci� temu bydlakowi p�azem tego, �e j� ok�amywa� i wykorzysta�. Chcia�a mu si� zrewan�owa�, niezale�nie od ceny, jak� sama musia�aby za to zap�aci�. Wola�a ju� zwi�za� swe losy z Armad�, nawet gdyby to oznacza�o kurs na Blizn�. �Czemu mi, kurwa, nie powiedzia�e�? � pomy�la�a, dysz�c z w�ciek�o�ci. �Ja te� chcia�am si� st�d wyrwa� i dalej chc�. Gdyby� powiedzia� mi prawd�, gdyby� by� ze mn� szczery, gdyby� e nie wykorzysta�, to mo�e bym ci pomog�a. Mo�e zrobiliby�my to razem�.</p><p>Wiedzia�a jednak, �e to nieprawda.</p><p>Chocia� rozpaczliwie pragn�a uciec z Armady, nie pomog�aby mu, gdyby zna�a jego plany. Nie chcia�aby w nich uczestniczy�.</p><p>Z bolesnym obrzydzeniem do siebie Bellis uprzytomni�a sobie, �e Silas trafnie j� oceni�. Na tym mi�dzy innymi polega�a jego profesja: oszacowa�, ile komu mo�na powiedzie�, na co gotowi s� otaczaj�cy go ludzie, i ok�amywa� ich stosownie do tego. Silas musia� oceni�, co powiedzie� ka�demu ze swoich pionk�w.</p><p>Co do niej si� nie pomyli�.</p><empty-line/><p>Bellis przypomnia�a sobie, jak bardzo rozjuszy� si� Uther Doul, kiedy przysz�a do niego z Tannerem.</p><p>S�ucha� ich z coraz bardziej kamienn� i zimn� twarz�, z coraz ciemniejszymi oczami. Wzburzeni Bellis i Tanner po kolei usi�owali wyja�ni�, �e o niczym nie wiedzieli, �e oboje zostali wykorzystani.</p><p>Tanner gada� jak nakr�cony, a Doul reagowa� oboj�tno�ci� czeka� a� Tanner sko�czy, i kara� go swoim milczeniem. Potem skierowa� wzrok na Bellis i czeka� na jej wyja�nienie. Rozstroi� j� � na jego twarzy nie drgn�� ani jeden musku�, kiedy powiedzia�a, �e zna Silasa Fenneca vel Simona Fencha. Nie sprawia� wra�enia w najmniejszym stopniu zaskoczonego t� sensacyjn� wiadomo�ci�. Spokojnie czeka� na dalsze informacje. Ale us�yszawszy, �e da�a si� Fennecowi zatrudni� jako kurierka, niespodziewanie wybuchn�� gniewem.</p><p>��Nie! � krzykn��. � Co on zrobi�?! � Kiedy wykrztusi�a z czerwon� ze wstydu twarz�, �e nie mia�a poj�cia, �e nie przysz�o jej do g�owy, �e nie mog�a wiedzie�, spojrza� na ni� bardzo ostro, z wyrazem okrucie�stwa i zimnej niech�ci, jakiego nigdy wcze�niej u niego nie widzia�a. Poczu�a to a� gdzie� w �rodku. � Jeste� pewna? � zakwestionowa� jej prawdom�wno��, co j� przerazi�o. � Nie mia�a� poj�cia? W og�le nie przysz�o ci to do g�owy?</p><p>Uwolni� w jej g�owie g�sienic� w�tpliwo�ci, kt�ra bezlito�nie prze�era�a si� przez jej wyrzuty sumienia i rozpacz.</p><p>�Czy ani przez chwil� niczego nie podejrzewa�am? Czy ani przez chwil� nie w�tpi�am?�</p><empty-line/><p>W�odarze miasta spierali si� na temat geografii nawiedzanej dzielnicy, na temat ghuli i upior�w, na temat sposobu zak�adania side�.</p><p>��Wysoka izbo! � powiedzia�a Bellis, przekrzykuj�c ich wszy kich. Umilkli. Doul spojrza� na ni� oczami, w kt�rych nie by�o krzty przebaczenia. Nie odstraszy�o jej to. � Jest jeszcze co�, o czym nale�y pami�ta� � powiedzia�a. � Nie s�dz�, aby Nowe Crobuzon pokona�o tyle tysi�cy kilometr�w z mi�o�ci. Nie nara�aliby si� na utrat� tylu statk�w, nie podejmowaliby takiej ci�kiej wyprawy, gdyby chodzi�o im tylko o �Sorgo�, a tym bardziej o sprowadzenie do kraju jednego cz�owieka. Silas Fennec ma co�, czego oni chc�. Nie wiem, co jest. Przysi�gam, �e nie wiem. Bezustannie mnie ok�amywa�, ale jedno wierz�, bo widzia�am jego notatniki� �e by� w Cromlech, a ostatnio w Gengris. Powiedzia� mi, �e grindylow go �cigali. Mo�e to te� jest prawd�. Mo�e �cigali go ze wzgl�du na co�, co zabra�� Co� tak cennego, �e kiedy Nowe Crobuzon si� o tym dowiedzia�o, postanowi�o wyprawi� si� na drugi koniec �wiata. Wszyscy jeste�cie zgodni, �e dokona� rzeczy praktycznie niemo�liwych: krad� rzeczy, do kt�rych nie mia� dost�pu, w�amywa� si� do pilnie strze�onych miejsc. Mo�e kryje si� za tym co�, co Silas Fennec ukrad� grindylow, a Nowe Crobuzon po to przyp�yn�o. M�wi� o tym przede wszystkim dlatego, �e kiedy go wytropicie, mo�e czego� u�y� B�d�cie wi�c ostro�ni. Po jej s�owach zapad�a d�uga, twarda jak ska�a cisza.</p><p>��Ona ma racj� � powiedzia� kto�.</p><p>��Co z ni�? � spyta� bojowo nastawiony m�odzieniec z Rady Bud. � Co z nimi? Wierzycie im? �e o niczym nie wiedzieli? �e pr�bowali tylko ocali� swoje miasto?</p><p>��Moim miastem jest Armada! � krzykn�� raptem Tanner. Uther Doul spojrza� na Tannera, a ten powoli opu�ci� g�ow�.</p><p>��Nimi zajmiemy si� p�niej � odrzek� Doul. � Na razie ich zatrzymamy, do czasu, gdy b�dziemy mieli Silasa Fenneca. Po jego przes�uchaniu zdecydujemy o ich losie.</p><empty-line/><p>Uther Doul osobi�cie odprowadzi� Tannera i Bellis do aresztu.</p><p>Z sali senackiej zabra� ich do labiryntu tuneli ��obi�cych �Wielki schodni�. Szli korytarzami wy�o�onymi ciemnodrzewem, mijaj�c stare heliotypy z crobuzo�skimi marynarzami. Kiedy si� w ko�cu zatrzymali, dochodzi�y ich dziwne d�wi�ki stygn�cego metalu i pranych maszyn.</p><p>Doul pchn�� Tannera, delikatnie, przez jakie� drzwi i Bellis zobaczy�a ascetyczn� cel�: prycza, st�, krzes�o i okno. Doul odwr�ci� si� plecami do Bellis i ruszy� dalej. Trafnie oceni�, �e p�jdzie za nim, prosto do swojej celi.</p><p>Ciemno�ci za oknem wi�ziennej kajuty nie by�y ciemno�ciami pochmurnej nocy. Znajdowali si� poni�ej linii wodnej, a iluminator wychodzi� na nieo�wietlone morze. Bellis odwr�ci�a si� i przytrzyma�a drzwi, uniemo�liwiaj�c Doulowi ich zamkni�cie.</p><p>��Panie Doul � powiedzia�a i czeka�a na jak�� oznak� mi�kko�ci, przyja�ni, poci�gu czy przebaczenia. Niczego takiego nie zobaczy�a. Czeka�. � Jedna rzecz � podj�a, patrz�c mu odwa�nie w oczy � Tanner Sack jest tutaj najwi�ksz� ofiar�. Nie zrobi�by nic, co mia�oby zagrozi� Armadzie. Tanner prze�ywa piek�o. Jest zdruzgotany. Je�li zamierza pan kogo� ukara� � Spazmatycznie zaczerpn�a tchu. � Pr�buj� panu powiedzie�, �e je�li le�y panu na sercu sprawiedliwo��, to przynajmniej jego niech pan nie karze. Niezale�nie od innych decyzji. Tanner jest najlojalniejszym Armadyjczykiem i najlojalniejszym obywatelem Niszczukow�d, jakiego znam.</p><p>Uther Doul przygl�da� si� jej d�ugo z przekrzywion� na bok g�ow�, jakby go zaciekawi�a.</p><p>��Wielkie nieba, panno Coldwine � powiedzia� wreszcie spokojnym tonem, mi�kszym i pi�kniejszym ni� kiedykolwiek. � Na bog�w, co za popis odwagi i ofiarno�ci. Wzi�� na siebie najwi�ksz� cz�� winy, altruistycznie prosi� o lito�� dla kogo� innego. Gdybym podejrzewa� pani� o niskie pobudki i manipulacje, gdybym zamierza� surowo pani� potraktowa� za pani czyny, to w �wietle pani szlachetnego altruizmu musia�bym chyba na nowo przemy�le� spraw�.</p><p>Bellis patrzy�a na niego coraz szerzej otwartymi oczami. Kiedy tak z niej szydzi�, jego g�os podszed� sarkazmem.</p><p>P�on�a zrozpaczona, upokorzona i znowu sama.</p><p>��O � wydysza�a.</p><p>Nie zdo�a�a wykrztusi� z siebie ani s�owa wi�cej.</p><p>Uther Doul przekr�ci� klucz w zamku i zostawi� j� sam�, �eby mog�a poobserwowa� ryby, kt�re po krety�sku podp�yn�y ca�� chmar� do �wiat�a wylewaj�cego si� z jej okna.</p><empty-line/><p>Armada nie zna�a czego� takiego jak cisza. W najspokojniejszych godzinach najd�u�szej nocy, kiedy na zewn�trz nie by�o �ywej duszy, miasto rozbrzmiewa�o rozmaitymi ha�asami.</p><p>Wiatr i woda nieustannie tu gra�y. Armada pokonywa�a kolejne fale, kurcz�c si� i rozszerzaj�c. Takielunek szepta�. Maszty i kominy chwia�y si� niespokojnie. Statki puka�y o siebie godzina po godzinie, jak ko�ci, jak kto� niesko�czenie g�upi i cierpliwy pod drzwiami pustego domu.</p><p>Warunki najbardziej zbli�one do prawdziwej ciszy panowa�y w nawiedzanej dzielnicy, gdzie nikt nie mieszka�. Stukanie, skrzypienie i chlupot wody tutaj brzmia�y jako� bardziej g�ucho. By�y te� jednak inne, mniej czytelne d�wi�ki, gro�ne i odstraszaj�ce intruz�w.</p><p>Powolny trzask, jakby przewr�ci� si� stos drewna na podpa�k�. Rytmiczne dudnienie czego� mechanicznego przebijaj�cego drewno. Nik�e popiskiwanie, podobne do gry na rozstrojonym flecie.</p><p>Nawiedzana dzielnica ko�ysa�a si� w�r�d tych dziwnych d�wi�k�w, powoli butwia�a i p�cznia�a od wody, kontynuuj�c sw�j d�ugotrwa�y upadek. Nikt nie wiedzia�, co si� kryje w jej sponiewieranych up�ywem lat �odziach.</p><empty-line/><p>Najwi�ksz� jednostk� w nawiedzanej dzielnicy by� �Spichlerz S��w�. Ten wiekowy statek z ochrowego drewna mia� ponad sto dwadzie�cia metr�w. Intensywne kolory, kt�rymi niegdy� go pomalowano, zosta�y wy�arte przez wiek i s�one powietrze. Pok�ad by� jednym wielkim rumowiskiem maszt�w, �urawi, sztag�w i rei. Le��ce na pok�adzie klepki i paliki tworzy�y szachownicowy wz�r. Traci�y swoj� struktur�, powoli butwiej�ce i zjadane przez robaki.</p><p>Zbli�a�a si� p�noc. Z dzielnic Pragnieniowice i Tobietw�j dochodzi�y odg�osy pija�stwa i wszystkiego, co si� z tym wi��e, a ponadto mechaniczne ha�asy powojennej odbudowy. Pomosty ��cz�ce nawiewan� dzielnic� z innymi okr�gami, stare i nieu�ywane, wci�� istnia�y, noc odpi�to je w niepami�tnych czasach, uparcie odmawia�y obr�cenia si� w py�.</p><p>Z prymitywnej barki na granicy okr�gu Tobietw�j jaki� m�czyzna brn�� nad wod� ku zdezelowanym statkom. Maszerowa� bez strachu przez nautyczny krajobraz rozpadu: ple�� i rdza by�y �r�ce jak odmro�enia. M�czy�nie przy�wieca�y tylko gwiazdy, ale zna� drog�.</p><p>Na dziobie �elaznego trawlera rozwalone wielkie windy wylewa�y z siebie mechaniczne wn�trzno�ci, jakby je zaszlachtowano. Mi�dzy lepkimi od smaru pozosta�o�ciami tej jatki m�czyzna przeszed� na �Spichlerz S��w�, kt�rego d�ugi pok�ad by� troch� odchylony od poziomu.</p><p>Do dna tego trawlera zamocowane by�o ogniwo ogromnego, wykutego przed wiekami �a�cucha, kt�ry ci�gn�� si� w d� i pe�ni� role uprz�y awanka.</p><p>M�czyzna zst�pi� w ciemno�ci wn�trza nawiedzanego statku. Nie stara� si� zachowywa� cicho. Wiedzia�, �e gdyby zosta� us�yszany wzi�to by go za ducha.</p><empty-line/><p>Przemierza� sk�po o�wietlone korytarze, z zarysami pod�wietlonymi taumaturgi� i fosforyzuj�cym murszem.</p><p>M�czyzna zwolni� i rozejrza� si� doko�a. Jego rysy zmarszczy�y si� zatroskaniem, a palce zacisn�y na pos��ku. U szczytu powleczonych b�on� staro�ci schod�w przystan�� i opar� woln� r�k� o por�cz. Wstrzyma� oddech i powoli odwr�ci� g�ow�, zagl�daj�c w ka�dy zakamarek i nas�uchuj�c.</p><p>Co� szepta�o.</p><p>M�czyzna nigdy wcze�niej nie s�ysza� takiego d�wi�ku, nawet na tych dotkni�tych plag� upior�w pok�adach.</p><p>Odwr�ci� si� i wbi� wzrok w absolutn� czer� na ko�cu korytarza, jakby to by� pojedynek na spojrzenia, jakby chcia� zastraszy� ciemno�ci, �eby skapitulowa�y i wyda�y to, co w sobie ukrywa�y.</p><p>��Silas.</p><empty-line/><p>Z cienia wyst�pi� jaki� m�czyzna.</p><p>Silas Fennec b�yskawicznie podni�s� pos��ek do ust i wsadzi� mu j�zyk g��boko w gardziel. M�czyzna bieg� ku niemu z wyci�gni�tym przed siebie mieczem.</p><p>Nagle obskoczyli go inni. Srogie postacie wy�ania�y si� z kryj�wek w drewnie i gna�y ku niemu z szokuj�c� pr�dko�ci�, dzier��c pistolety i bro� sieczn�.</p><p>��Bra� go �ywcem! � krzykn�� Doul.</p><p>Silas Fennec poczu� dr�enie lubie�nego j�zora kamiennej ikony i w jego �y�ach zabuzowa�a moc. Wst�pi� do g�ry � w przestrzenie jeszcze przed chwil� dla niego niewidoczne i nieosi�galne, pierwszy gwardzista przebieg� pod nim jak kretyn, Silas j�kn��, poczuwszy skr�t kiszek. Z odra�aj�cym charkotem rzygn�� pociskiem zielonoczarnej, �wiec�cej ��ci, plun�� taumaturgiczme na�adowan� plazm�, kt�rej status ontologiczny mie�ci� si� gdzie� pomi�dzy lepk� ciecz� a czyst� energi�. Pocisk trafi� napastnika prosto w twarz.</p><p>Silas Fennec szybko przemie�ci� si� przez widoczne wymiary i opu�ci� korytarz, ulatuj�c w g�r�. Opluty m�czyzna wrzasn�� s�abowicie wpi� si� pazurami sam w siebie i skona�.</p><p>Zaroi�o si� od gwardzist�w, kt�rzy wyskakiwali r�nymi drzwiami i chwytali go za ubranie. Wypadali z zamkni�tych przestrzeni jak szczury, psy, robaki i bogowie racz� wiedzie� co, �apali go i wymachiwali klingami. Byli szybcy, wybrano ich ze wzgl�du na ich sprawno�� i odwag�. Plaga, zaraza. Inwazja osacza�a go, zaciska�a si� wok� niego, dyba�a na niego.</p><p>�Na jebi�cego Jabbera, okr��yli mnie� � pomy�la� Fennec i po raz drugi �apczywie przycisn�� usta do pos��ka. P�aszczyzny i k�ty sk�ada�y si� wok� niego, rekonfigurowa�y si� przed nim i za nim. Skr�ciwszy cia�o, �mign�� po schodach do g�ry jak ton�cy, kt�ry chce zaczerpn�� powietrza. By� w�ciek�y.</p><p>Funkcjonariusze z Niszczukow�d �apali go, za co si� da�o. �Nie zadzierajcie ze mn�, skurwysyny� � pomy�la� i poczu� przyp�yw mocy. �Potrafi� nie tylko ucieka�. Odwr�ci� si�, warcza�, plu�, pryska� i rzyga� na napastnik�w, wyrzucaj�c z siebie zab�jczy koagulat, kt�ry zgromadzi� si� w nim podczas poca�unku z pos��kiem. M�czyzna trzepota� j�zykiem i tryska� smarkowatymi pociskami tej mazi w otaczaj�ce go twarze.</p><p>Tam, gdzie trafi�, plwocina wy�era�a normaln� przestrze� jak kwas wielowymiarowy. Gwardzi�ci wrzeszczeli ze strasznego, nieznanego im b�lu, kiedy ich oczy, ko�ci i tkanki zapada�y si� w sobie i znika�y z wymiaru cielesno�ci, rozpuszcza�y si�, rozprasza�y, odlatywa�y w niemo�liwych kierunkach. M�czy�ni le�eli ranni i wrzeszczeli. Silas bez lito�ci patrzy� na ich twarze, odarte z rzeczywisto�ci, krwawe lepk� nico�ci�, kt�ra pryska�a i sycza�a jak rozgrzany olej. W g�owach i torsach mieli wybite dziury, w kt�rych zia�a pustka. Krwawili w antyprzestrze�, �mierciono�na bezmaterialno�� szerzy�a si� jak gangrena od kraw�dzi ich ran, a ich cia�a sta�y si� trudno zauwa�alne, eteryczne i niewa�ne, a potem nagle przesta�y istnie�.</p><p>Napastnicy wili si� i wrzeszczeli, dop�ki mieli jeszcze usta.</p><p>Fennec ca�y czas bieg�, z �omocz�cym sercem. Bieg�, ca�owa� pos��ek, swoimi misternymi krokami zakrzywia� przestrze�, rozwijaj�c wok� siebie dywany nowych p�aszczyzn.</p><p>Uther Doul zd��a� za nim z tak� zaciek�o�ci� i wytrwa�o�ci�, �e chocia� by� uwi�ziony w konwencjonalnej przestrzeni, siedzia� Fennecowi na ogonie.</p><p>Doul by� nieust�pliwy.</p><p>Fennec wypad� z ciemnych wn�trzno�ci �Spichlerza S��w�, zderzy� si� z powietrzem i zawis� na chwil�, z j�zykiem rozkrwawionym o marmurowe z�by pos��ka.</p><p>�Pierdol� was wszystkich� � pomy�la� z nienawi�ci�. Ca�y strach uszed� z niego. Fennec wrazi� j�zyk g��boko w figurk� i poczu�, �e moc zaiskrzy�a, �e rozjarzy�a go jak ciemn� gwiazd�. Wiruj�c, przemyka� przez porwany takielunek, podci�ga� si� na cieniach �elaznych lin, zakrzywia� rzeczywisto�� wok� siebie, zagina� j� jak papier i �lizga� si� wewn�trz zbudowanej w ten spos�b rynny � do g�ry i poza zdezelowany statek.</p><p>Z klapy w dole wyskoczy� oddzia� zawzi�tych gwardzist�w, kt�rzy w fachowym tempie rozlali si� po pok�adzie. By� z nimi Uther Doul. Spojrza� Fennecowi prosto w oczy.</p><p>��Fennec � powiedzia� i uni�s� miecz.</p><p>Silas Fennec u�miechn�� si� szeroko na widok jego rozw�cieczonej miny i odpowiedzia� g�osem, kt�ry rozchodzi� si� w powyginanej przestrzeni, przez co zabrzmia� jak gro�ny szept tu� ko�o ucha Doula.</p><p>��Uther Doul.</p><p>Fennec wisia� ponad cztery metry nad pok�adem w aureoli zakrzywionego eteru. Rzeczywisto�� falowa�a wok� niego. By� niewyra�ny, jego obrys oscylowa� mi�dzy wymiarami. Porusza� si� z drapie�n� morsk� gracj�, na przemian widoczny i niewidoczny. Z ust i rozdartego j�zyka ciek�a mu krew. Wirowa� w powietrzu jak pika, trzymany w g�rze moc� poca�unku pos��ka, i patrzy� w d� na m�czyzn, kt�rzy go �cigali.</p><p>Unie�li bro�. Fennec migota�, kule przelatywa�y przez miejsca, w kt�rych chwil� wcze�niej si� znajdowa� � przez naje�one powietrze � i spluwa�, kiedy znika�y. Otwiera� usta i chlu�ni�cia tych �r�cych �linorzygowin wylatywa�y z niego jak szrapnel.</p><p>Trafia�y napastnik�w w twarze i s�ycha� by�o rytmiczne wrzaski. Gwardzi�ci rozpierzchli si� w panice.</p><p>Fennec skierowa� wzrok na Doula.</p><p>Doul uskakiwa� plwocinie z drogi z brutaln� oszcz�dno�ci� ruch�w, patrz�c na Fenneca z napi�t� twarz�. Ten zamigota� i znalaz� si� ni�ej, sun�� nad pok�adem, mrucz�c z zachwytu i zostawiaj�c po sobie lepki �lad kaustycznej �liny.</p><p>��No to we� mnie � szepn�� Fennec z pijack� zuchwa�o�ci�.</p><p>Gard�o mu zachryp�o od tej niesamowitej substancji, ale mia� poczucie, �e potrafi zrobi� wszystko, na przyk�ad wypali� dziur� we wszech�wiecie. Doul cofn�� si� przed sypi�c� iskrami mocy postaci�, podskakiwa�, porusza� si� z lakonicznym gniewem, zgrzyta� z�bami na g�os Fenneca, kt�ry wci�� mrucza� blisko jego ucha � No, dalej�</p><p>Potem, przez �wiat�o, ciemno�ci i ci�ko�� drewna, przez plusk wody � jakby dziesi�tki pi�stek t�uk�y o powierzchni� morza � przez oddalone zaledwie o kilka metr�w �wiat�a Armady, Fennec us�ysza� za plecami czyj� g�os.</p><p>��Siiiiiiilassssss.</p><p>Jak napa�� monstrualnego w�a.</p><p>Ze spazmuj�cym sercem Fennec odwr�ci� si� i wskro� wzburzonej przestrzeni zobaczy� Brucolaca � zwierz�cego, roz�arzonego, do szpiku ko�ci przesyconego nienawi�ci�. Brucolac wyskoczy� z ciemno�ci, rozwin�wszy ogromny j�zyk. Rzuci� si� na Fenneca.</p><p>Ten krzykn�� i pr�bowa� jeszcze raz poca�owa� grotesk�, ale Brucolac dotar� do niego i wyprostowanymi palcami d�gn�� go w szyj�.</p><p>Uderzenie pos�a�o Fenneca do ty�u, na deski pok�adu i odebra�o mu dech. Brucolac upad� razem z nim, miotaj�c oczami gromy. Fennec wci�� usi�owa� przysun�� figurk� do twarzy. Brucolac z pogardliw� �atwo�ci� chwyci� go za woln� r�k� i przyszpili� j� do pok�adu. Uni�s� stop� � pora�aj�co szybko � i spu�ci� j� na prawy nadgarstek Fenneca, tupn�� brutalnie, wbi� go w pok�ad i zmia�d�y�.</p><p>Fennec wrzasn�� piskliwym, g�upkowatym vibrato, gdy jego sponiewierane palce zacz�y spazmatycznie drga�. Pos��ek potoczy� si� po ok�adzie.</p><p>Fennec le�a� na deskach i wy�, z ust, nosa i rozdartego nadgarstka la�a mu krew. Krzycza� z b�lu i zgrozy, bezproduktywnie peda�owa� nogami, pr�buj�c uciec. Znowu by� w pe�ni cielesny, pogruchotany i �a�o�nie obecny. Pojawi� si� Uther Doul i nachyli� w jego pole widzenia.</p><p>Podczas upadku Fennecowi rozdar�a si� koszula, obna�aj�c tors. Tors, kt�ry by� c�tkowany, lepki, pokryty wielkimi plamami brudnozielonych i bia�ych przebarwie�. Jarzy� si� niezdrowo jak cia�o trupa. Tu i �wdzie stercza�y nier�wne ko�nierze, wyrostki podobne do w�s�w suma albo do p�etw.</p><p>Doul i Brucolac zauwa�yli te zmiany.</p><p>��Co my tu widzimy� � mrukn�� Uther Doul.</p><p>��Czy o to w tym wszystkim chodzi�o? � sykn�� Brucolac patrz�c na pos��ek, kt�ry trzyma� teraz w r�ku Doul. Fennec nadal wrzeszcza�, pryskaj�c smarkami z nosa. Kamienna lalka patrzy�a na Uthera Doula nieprzeniknionym wzrokiem, mruga�a do niego, jej otwarte oko by�o klarowne i zimne. Opasa�a si� niewyra�nymi ko�czynami wykutymi z lodowatego kamienia, na przemian zielonoszarymi i czarnymi. Mamlaj�c okropnymi okr�g�ymi ustami, pokazuj�c z�by. Doul pomaca� p�at sk�ry wyrastaj�cy z plec�w pos��ka. � To jest mocarna rzecz � powiedzia� Brucolac do Fenneca, kt�ry dygota� w szoku. � Ilu Armadyjczyk�w zabi�a?</p><p>��Bierzcie go � powiedzia� Doul do tych spo�r�d swoich ludzi, kt�rzy nie odnie�li obra�e�. Podeszli par� krok�w, lecz stan�li przestraszeni, gdy zobaczyli, �e Brucolac nie ruszy� si� z miejsca. Interweniowa� wbrew rozkazom Doula i chocia� by� mo�e uratowa� mu �ycie, Doul nie raczy� mu podzi�kowa� ani gniewnie, ani przepraszaj�co. Patrzy� na Brucolaca lodowatym wzrokiem, a� wreszcie wampir skapitulowa� i cofn�� si� o kilka krok�w. � On jest nasz � szepn�� Doul do Brucolaca, unosz�c figurk�.</p><p>Na ca�ym pok�adzie gwardzi�ci umierali w niepoj�tych m�kach. Ich towarzysze podnosili Fenneca bez cienia lito�ci, chwytali go brutalnie, nie zwa�aj�c na jego wrzaski.</p><empty-line/><p>Mieszka�cy przygranicznych rejon�w Pragnieniowic i Tobietwojego zadr�eli, s�ysz�c odg�osy dochodz�ce z nawiedzanej dzielnicy, i wykonywali odczyniaj�ce znaki.</p><p>��Nigdy czego� takiego nie s�yszeli�my � szeptali, kiedy cienki wrzaski rozrywa�y noc. � To nie jest upi�r ani ghul� To jest cos nowego. Po co ono przylaz�o?</p><p>Wiedzieli, �e to jest cz�owiek.</p></section><section><title><p>Rozdzia� czterdziesty</p></title><p>Uther Doul siedzia� na ��ku w celi Bellis. Pomieszczenie by�o ascetycznie urz�dzone, ale wsz�dzie zalega�y rzeczy, kt�re Doul sprowadzi� z jej mieszkania: zeszyty, troch� ubra�.</p><p>Patrzy� na ni�, kiedy obraca�a w d�oniach pos��ek grindylow. Ostro�nie, z ciekawo�ci� przebiega�a palcami po misterno�ciach rze�bienia. Patrzy�a na powykr�can� twarz figurki, zajrza�a jej do ust.</p><p>��Niech pani uwa�a � poradzi�, kiedy dotkn�a paznokciem jednego z z�b�w.</p><p>��Czy to jest� przyczyna tego wszystkiego? � spyta�a Bellis. Doul skin�� g�ow�.</p><p>��Nosi� ten pos��ek przy sobie. Za jego pomoc� zabi� wiele os�b. Zakrzywia� nim przestrze�, wyczynia� taumaturgiczne sztuczki, jakich w �yciu nie widzia�em. Tak si� zapewne dosta� do fabryki kompas�w. � Bellis przytakn�a. Zrozumia�a, o co chodzi: w ten spos�b Fennec naprowadzi� Nowe Crobuzon na Armad�. Posy�aj�c im jakie� tajne urz�dzenie, jaki� mechanizm. � Teraz nie ma ju� zagro�enia � ci�gn�� Doul. � Kompas na pewno znajdowa� si� na �Porannym W�drowcu�.</p><p>�Przypuszczalnie� � pomy�la�a Bellis. Urz�dzenie, kt�re pomog�o namierzy� Armad�. �Miejmy nadziej�, �e nie wiezie si� na jednym z tych pancernik�w, kt�re dryfuj� spalone s�o�cem i pokancerowane, cuchn�ce trupami za�ogi, bo kto� m�g�by to kiedy� znale��. Jeszcze raz uwa�nie przyjrza�a si� pos��kowi.</p><p>��Z tego, co uda�o nam si� wydoby� z Fenneca � podj�� Doul � wynika, �e pos��ek nie jest tutaj najwa�niejszy. Tak jak istot� pistoletu nie jest sam pistolet, tylko kula, najwa�niejszy jest nie pos��ek, lecz moc. Pos��ek tylko j� przewodzi. �r�d�o znajduje si� tutaj. � Doul po�askota� twardy, cienki p�at materii organicznej wro�ni�ty w plecy pos��kaka. � To jest p�etwa jakiego� przodka, jakiego� kap�ana-skrytob�jcy, jakiego� taumaturga, jakiego� czarownika. Przytwierdzona do jego kamiennego wizerunku. To jest relikwia po jakim�� �wi�tym. Cuchnie moc�. Tak powiedzia� nam Fennec.</p><p>Bellis umia�a sobie wyobrazi�, jakimi metodami wyci�ni�to z Fenneca odpowiedzi na te pytania.</p><p>��To si� kryje za ca�� spraw� � powiedzia�a, a Doul przytakn�� ruchem g�owy.</p><p>��Pos��ek pozwoli� Fennecowi dokonywa� rzeczy niezwyk�ych Mimo to my�l�, �e Fennec dopiero zaczyna� si� rozeznawa� w jego dzia�aniu. W moim odczuciu Nowe Crobuzon ma powody s�dzi�, �e ten zaczarowany kawa�ek kamienia jest obdarzony znacznie wi�ksz� moc� ni� ta, kt�r� Fennec nauczy� si� wykorzystywa�. � Bellis z nabo�n� czci� spojrza�a na trzymany w r�kach przedmiot. � Wpad�o nam w r�ce co� wyj�tkowego � powiedzia� Doul ze spokojem. � Znale�li�my co� wielkiego. A� strach pomy�le�, jakie mo�liwo�ci si� przed nami otwieraj�.</p><p>�To jest przyczyna tego wszystkiego� � pomy�la�a. �Fennec ukrad� ten pos��ek. Po�rednio przyzna� si� mi do tego. Powiedzia� Nowemu Crobuzon, �e ma figurk�, ale oczywi�cie nie pr�bowa� jej przekaza�, bo by po niego nie przyp�yn�li. Tym ich zn�ci� z drugiego ko�ca �wiata. Uratujcie mnie, a pos��ek b�dzie wasz, brzmia�o przes�anie. Dla tego pos��ka Nowe Crobuzon wyprawi�o si� na kraj �wiata i zaatakowa�o. Dla tego pos��ka ja bezwiednie zaprowadzi�am Armad� na wysp� ludzi-moskit�w. Aby wys�a� do Nowego Crobuzon jak�� k�amliw� wiadomo��, za�atwi�am Armadzie awanka, zamiast wrzuci� t� zasran� ksi��k� Auma do morza.</p><p>Za tym wszyscy si� uganiali.</p><p>Za p�etw� czarownika�.</p><empty-line/><p>Bellis nie wiedzia�a, co o tym zdecydowa�o, ale odnios�a wra�enie, z Doul jej przebaczy�. Jego agresywne zachowanie wobec niej uleg�o zmianie. Doul przyszed� do niej, �eby jej pokaza�, co wpad�o w r�ce, �eby z ni� porozmawia� tak jak dawniej. Czu�a si� bardzo niepewnie, nie umiej�c zg��bi� jego pobudek.</p><p>��Co z tym zrobicie? � spyta�a.</p><p>Uther Doul na powr�t zawija� figurk� w mokre p��tno. Pokr�ci� g�ow�.</p><p>��Na razie nie mamy czasu porz�dnie si� temu przyjrze�. Za du�o innych rzeczy do zrobienia, za du�o si� dzieje. Oderwano nas od innych spraw. To wszystko zdarzy�o si� w nieodpowiednim momencie � powiedzia� te s�owa g�adko, ale Bellis wyczu�a, �e nie m�wi jej ca�ej prawdy, bo zawaha� si�. � Poza tym pos��ek zrobi� z Fennekiem r�ne rzeczy. Zmieni� go. On sam nie rozumie, na czym to polega, a je�li rozumie, to nic nie m�wi. Nikt nie wie, jakie si�y grindylow potrafi� zaprz�gn�� do swoich cel�w. Nie umiemy odwr�ci� tego, co si� sta�o Fennekiem, i jeszcze nie wiemy, jakie b�d� pe�ne skutki obcowania z figurk�. Nikt nie ma ochoty zosta� jej nowym kochankiem. Przechowamy j� wi�c w jakim� bezpiecznym miejscu a� do zako�czenia naszego przedsi�wzi�cia. B�dziemy wtedy dysponowali czasem i lud�mi do jej zbadania. Nie b�dziemy rozg�aszali tej sprawy, ale na wypadek, gdyby kto� si� dowiedzia�, co Fennec sprowadzi� na pok�ad, ukryjemy pos��ek w takim miejscu, �eby nikomu nie przysz�o do g�owy go tam szuka�. Albo nie starczy�o odwagi. Tam, gdzie jak wszyscy wiedz�, ju� teraz znajduje si� kilka zaczarowanych skarb�w, tote� wst�p dla os�b nieupowa�nionych wi��e si� z powa�nym ryzykiem�</p><p>M�wi�c te s�owa, Doul odruchowo pog�adzi� r�koje�� Miecza Mo�liwo�ci. Bellis wiedzia�a ju�, gdzie zostanie ukryta p�etwa czarownika.</p><p>��A gdzie jest Fennec? � spyta�a. Doul zbada� j� wzrokiem.</p><p>��Zaj�to si� nim � odpar� i skin�� g�ow� w stron� korytarza. � Jest przetrzymywany.</p><empty-line/><p>Zapad�a cisza, kt�ra si� przeci�ga�a.</p><p>��Co pan tu robi? � spyta�a w ko�cu Bellis. � Od kt�rego momentu mi pan wierzy?</p><p>Przygl�da�a mu si� uwa�nie. By�a ju� zm�czona swoj� dezorientacj�. �Odk�d znalaz�am si� w tym zasranym mie�cie � pomy�la�a, doznawszy nag�ego ol�nienia � nerwy mam non stop napi�te do granic. Jestem wyko�czona�.</p><p>��Od pocz�tku pani wierzy�em � odpar� pozbawionym emocji g�osem. � Ani przez chwil� nie s�dzi�em, aby z premedytacj� sprowadzi�a nam pani na kark Nowe Crobuzon, chocia� wiem, zawsze wiedzia�em, �e nie darzy pani tego miasta mi�o�ci�. Kiedy przysz�a pani do mnie wcze�niej, spodziewa�em si� us�ysze� co innego. Fennec to m�wi, to milczy, to pr�buje pani� uwik�a�, to si� przyznaje. Ale prawda jest oczywista: by�a pani g�upia � powiedzia� Doul beznami�tnym tonem. � Uwierzy�a mu pani. My�la�a pani, �e ratuje pani swoj� ojczyzn� przed zag�ad�� Nie d��y�a pani do zniszczenia Armady. Pr�bowa�a pani ocali� sw�j kraj, �eby mog�a pani kiedy� w przysz�o�ci do niego wr�ci�. Nie �yczy�a nam pani zag�ady, tylko by�a pani po prostu g�upia. � Bellis p�on�a z zastyg�� min�. Doul przygl�da� si� jej badawczo. � Nawi�za� kontakt ze swoim krajem uratowa� go� To przem�wi�o pani do wyobra�ni, prawda? To wystarczy�o. Wybawicielka ojczyzny� � Doul m�wi� mi�kkim, jednostajnym tonem, a ona s�ucha�a go wpatrzona w swoje d�onie. � Za�o�� si� � podj�� � �e kiedy zastanawia�a si� pani nad tym, co us�ysza�a, to mia�a pani w�tpliwo�ci.</p><p>Powiedzia� to niemal �yczliwie. G�sienica niepewno�ci znowu o�y�a i ��obi�a tunele w g�owie Bellis.</p><empty-line/><p>��Na �Spichlerzu S��w� nie znale�li�my nic na jego temat. Urz�dzi� si� w �adowni, mia� tam czysto i sucho. Wsz�dzie poprzybijane by�y karteczki. Rozrysowa� sobie, kto jest czyim cz�owiekiem, kto czym trz�sie, kto siedzi w czyjej kieszeni. Imponuj�ce. Dowiedzia� si� wszystkiego, co by�o mu potrzebne. Wpl�t� si� w �ycie polityczne miasta. Siedzia� w ukryciu. R�ne miejsca spotka� dla r�nych informator�w i r�ne nazwiska � Simon Fench i Silas Fennec to tylko dwa spo�r�d wielu. Ale na jego temat nic. Fennec jest jak pusta w �rodku kuk�a. Wsz�dzie wisz� kartki, jak plakaty, jest ma�a r�czna prasa drukarska, tusz i smar. W kufrze jego ubrania, w torbie notatnik � tylko tyle z rzeczy osobistych. Przedziwne. Cho�by godzinami analizowa� pozostawione tam �lady, wci�� nie mia�oby si� poj�cia, jakim cz�owiekiem jest Silas Fennec. To tylko worek sk�ry wypchany intrygami.</p><p>�Ale teraz zosta� spacyfikowany, a my dalej p�yniemy na p�noc� � pomy�la�a Bellis. �Kochankowie wygrali. K�opoty maj� ju� za sob�, prawda?� Obdarzy�a go spojrzeniem, kt�re mia�o by� pr�b� ponownego nawi�zania ��cz�cej ich dawniej nici sympatii.</p><p>��Co pani pisa�a, kiedy wszed�em? � spyta� Doul, bulwersuj�c j�. Pokaza� na kiesze�, do kt�rej schowa�a list. Zawsze trzyma�a go przy sobie. Plik grubych kartek robi� si� coraz ci�szy. Nie odebrano go jej bo w �aden spos�b nie m�g� jej pom�c w ucieczce. Od d�u�szego czasu nie uzupe�nia�a listu. Czasem zasiada�a do niego tak regularne jakby prowadzi�a dziennik, a czasem tygodniami go zaniedbywa�a � W ma�ej, pozbawionej charakteru celi wi�ziennej, z oknem wychodz�cym na wodniste ciemno�ci, pr�bowa�a wr�ci� do pisania, jakby liczy�a na to, �e list pomo�e jej uspokoi� psychik�. Stwierdzi�a jednak, �e pisanie jest prawie niemo�liwe. � Odk�d pani� znam, zawsze ma pani przy sobie te kartki � powiedzia� Doul. � Nawet na sterowcu. � Bellis wytrzeszczy�a oczy ze zdumienia. � Co to jest? Co pani pisze?</p><p>Bellis u�wiadomi�a sobie z przera�eniem, �e to, co teraz powie, b�dzie mia�o dalekosi�ne konsekwencje. Czeka�a, a� w g�owie wszystko si� jej pouk�ada. Czu�a si� tak, jakby wstrzyma�a oddech.</p><p>Wyj�a kartki z kieszeni i przeczyta�a to, co napisa�a.</p><p>�Pylnik, 9. cheta, 1780. Sz�sty playdi cielnika.</p><p>Witam ponownie�.</p><p>��To jest list � powiedzia�a.</p><p>��Do kogo? � spyta� Doul.</p><p>Nie zajrza� do listu, tylko spotka� si� z Bellis wzrokiem.</p><p>Z westchnieniem poszuka�a pocz�tku listu i podsun�a Doulowi, �eby m�g� przeczyta� pierwsze s�owo.</p><p>�Drog��, potem miejsce na brakuj�c� liter� i odst�p d�ugo�ci s�owa.</p><p>��Nie wiem � oznajmi�a.</p><empty-line/><p>��W�a�ciwie to jest do nikogo � podj�a. � To smutne i �enuj�ce, pisa� list do nikogo. To nie jest list do zmar�ej osoby ani �adna inna tego typu historia. Wr�cz przeciwnie. List nie jest zamkni�ty, lecz otwiera si� jak drzwi. M�g�by by� zaadresowany do kogokolwiek. � Kiedy uzmys�owi�a sobie, jak to wszystko musi brzmie�, ogarn�o j� przera�enie. � Zanim wyjecha�am � ci�gn�a spokojniejszym tonem � przez wiele tygodni, a nawet miesi�cy �y�am w strachu. Znajomi znikali. Wiedzia�am, �e jestem �cigana. Nie by� pan nigdy w Nowym Crobuzon, prawda? Chocia� zwiedzi� pan kawa� �wiata, tam pan nigdy zaw�drowa�. Nie zna pan strachu, kt�ry czuje cz�owiek osaczony przez milicj�. Kogo ju� dopadli? Kogo zwin�li, poddali torturom, skorumpowali, zastraszyli, z�amali gro�bami, przekupili? Komu mo�na zaufa�? Strasznie ci�ko jest by� zdanym na samego siebie. Na pocz�tku wydawa�o mi si�, �e pisz� do siostry. Nie by�y�my ze sob� z�yte, ale od czasu do czasu mam straszn� ochot� z ni� porozmawia�. Lecz pewnych rzeczy nigdy bym jej nie powiedzia�a. A �e musia�am je powiedzie�, pomy�la�am, �e mo�e list jest do kt�rego� ze znajomych.</p><p>Na li�cie mo�liwych adresat�w pojawili si� Mariel, Ignus, Tea Thighs Growing, cz�owiek-kaktus wiolonczelista, jedyny z przyjaci� Isaaca, z kt�rym pozosta�a w kontakcie. Pojawili si� te� inni. �List m�g�by by� do ka�dego z was� � pomy�la�a teraz, chocia� wiedzia�a �e to nieprawda. W tych zastrachanych miesi�cach przed ucieczk� odsun�a si� od wi�kszo�ci z nich, a ju� wcze�niej z nielicznymi ��czy�a j� bliska przyja��. �Czy mog�abym napisa� do kt�regokolwiek z was?� � zastanowi�a si� nagle.</p><p>��Niewa�ne, do kogo si� m�wi albo pisze � podj�a. � Zawsze s� rzeczy, kt�re si� pomija, cenzuruje. Im d�u�ej pisa�am, im d�u�ej pisz�, tym wi�cej musz� z siebie wyrzuci�, tym wi�ksz� mam potrzeb� absolutnej szczero�ci. Wi�c pisz� wszystko i odk�adam na sam koniec decyzj�, dla kogo list jest przeznaczony.</p><p>Pomin�a milczeniem fakt, �e list nigdy nie mia� zosta� wys�any, �e mia�a go pisa� na Armadzie a� do �mierci.</p><p>�Nie ma w tym nic dziwnego� � chcia�a powiedzie� Bellis. �To nie jest takie idiotyczne, jak si� wydaje�. Rozpaczliwie pragn�a obroni� sensowno�� swego epistolarnego projektu. �Nie my�l o tym w ten spos�b, �e po drugiej stronie jest pustka� � przekonywa�a go zawzi�cie w duchu. �Absolutnie nie�.</p><p>��Musi pani pisa� czujnie i tylko o sobie � stwierdzi� Doul. � �adnych wsp�lnych kontekst�w. List na pewno jest troch� zimny. � �Chyba masz racj� � pomy�la�a Bellis. � Wy wygna�cy z waszym pisaniem. Silas Fennec jest taki sam. Gdyby pani teraz do niego zajrza�a, to by pani zobaczy�a, �e skrobie co� w notatniku, lew� r�k�.</p><p>��Zostawili�cie mu notatnik? � zdziwi�a si� Bellis.</p><p>Zada�a sobie pytanie, co si� sta�o z praw� r�k� Silasa, ale podejrzewa�a odpowied�. Uther Doul ostentacyjnie rozejrza� si� po celi: ubrania, notatniki, list.</p><p>��Widzi pani, jak traktujemy naszych wi�ni�w � powiedzia�. Bellis przypomnia�a sobie, �e jest aresztantem, zupe�nie tak sarno Tanner Sack, zupe�nie tak samo jak Fennec. � Dlaczego nie powiedzia�a pani o tym Kochankom � spyta� nagle Doul � kiedy us�ysza�a i od Fenneca, �e Nowe Crobuzon jest w niebezpiecze�stwie? Dlaczego nie pr�bowa�a pani wys�a� ostrze�enia tym kana�em?</p><p>��Nie przej�liby si� tym � odrzek�a. � A mo�e nawet by ich to cieszy�o: jeden rywal mniej na morzu. No i te wszystkie ko�ci do obgryzienia. Nic by nie zrobili.</p><p>Mia�a racj� i czu�a, �e Doul o tym wie. Mimo to g�sienica znowu drgn�a.</p><p>Wtem co� przysz�o jej do g�owy.</p><p>��Niech pan przejrzy list � zaproponowa�a. � Przekona si� pan, �e o niczym nie wiedzia�am.</p><p>Doul d�ugo nie odpowiada�.</p><empty-line/><p>��Zosta�a pani os�dzona � powiedzia� wreszcie.</p><p>Krew ozi�bi�a si� jej w �o��dku. Z dr��cymi r�kami prze�kn�a kilka razy �lin� i zacisn�a usta.</p><p>��Po przes�uchaniu przez nas Fenneca zebra� si� senat � kontynuowa�. � W powszechnym przekonaniu Sack i pani nie wzi�li�cie �wiadomego udzia�u w wezwaniu Nowego Crobuzon. Wasza wersja zosta�a przyj�ta. Nie musi pani pokazywa� mi listu. � Bellis skin�a g�ow� i poczu�a, �e serce bije jej jak oszala�e. � Sami si� zg�osili�cie i powiedzieli�cie nam, co wiecie. Znam was. Oboje byli�cie bacznie obserwowani. � Ponownie przytakn�a ruchem g�owy. � Uwierzono wam i sprawa jest zako�czona. Wyjdzie pani na wolno��, je�li pani zechce� � Urwa� na u�amek sekundy. Bellis wspomina�a p�niej to zamilkni�cie i nie umia�a mu wybaczy�. � Sama wybierze sobie pani kar�</p><p>Bellis odwr�ci�a wzrok, przyg�adzi�a list, przez chwil� oddycha�a g��boko i znowu spojrza�a na Uthera.</p><p>��Kar�? Przecie� powiedzia� pan, �e mi pan wierzy�</p><p>��Bo wierz�. To g��wnie dzi�ki mnie wszyscy pani uwierzyli. � Nie powiedzia� jednak tego takim tonem, jakby oczekiwa� wyraz�w wdzi�czno�ci. � I dlatego pula kar jest taka, a nie inna. To dlatego b�dzie pani �ywa, a nie martwa jak Silas Fennec, kiedy uzyskamy ju� od niego wszystkie potrzebne nam informacje. Przecie� wiedzia�a pani, �e nie uniknie kary. Odk�d to zamiar decyduje o wyroku? Niezale�nie od tego, co pani s�dzi�a albo co sobie pani wm�wi�a, ponosi pani odpowiedzialno�� za rozp�tanie wojny, kt�ra zabi�a tysi�ce moich ludzi: G�os mu zhardzia�. � Powinna pani dzi�kowa� losowi, �e chcemy zachowa� spraw� w tajemnicy. Gdyby obywatele si� dowiedzieli co pani zrobi�a, to by�oby po pani. Nieujawnianie szczeg��w pozwala nam na �agodne potraktowanie pani. Powinna si� pani cieszy�, �e za�wiadczy�em o pani prawo�ci. Mocno si� nam�czy�em, �eby pom�c wam obojgu odzyska� wolno��. Jego pi�kny g�os przera�a� j�.</p><p>��Niech mi pan powie � us�ysza�a swoje s�owa.</p><p>��Senat Armady upowa�ni� mnie do poinformowania Tannera Sacka i Bellis Coldwine o wyroku � powiedzia� oficjalnym tonem patrz�c jej w oczy. � Dziesi�� lat w tej pojedynczej celi albo okres ju� odsiedziany plus ch�osta. Wyb�r nale�y do pani.</p><empty-line/><p>Nied�ugo potem Doul wyszed�, zostawiaj�c Bellis bardzo samotn�. Fennec j� oszuka�. Nie b�dzie broszur Simona Fencha. Bellis nikt nie pos�ucha. Miasto nie zawr�ci z drogi.</p><p>Doul nawet nie poprosi� o pokazanie listu. Nie odebra� go jej. Nie spojrza� jej przez rami�. Nie okaza� �adnego zainteresowania listem.</p><p>�Nie rozumiesz, co ci powiedzia�am? Wiesz, jakie mo�na tu znale�� rewelacje. To nie jest zwyk�a korespondencja, same osobiste sekrety, szczeg�y, aluzje i konteksty czytelne tylko dla dw�ch os�b. To jest co� jedynego w swoim rodzaju � ujawniam tutaj wszystko, co w sobie mam, niezafa�szowanym g�osem, wszystko, co tutaj robi�am i widzia�am. Nie chcesz tego przeczyta�, Doul?�</p><p>Doul wyszed� zaraz po wybraniu przez ni� kary, nie spojrzawszy na wci�� przez ni� trzymany gruby plik kartek. Wszystkie dowody pozosta�y nieprzeczytane, w otch�aniach niezakomunikowania.</p><p>Bellis kartkowa�a list, odtwarzaj�c sobie swoje armadyjskie losy. Pr�bowa�a si� uspokoi�. Musia�a si� zmierzy� z pewnym wa�nym zagadnieniem. Jej plany run�y w gruzy. Poniewa� Fenneca z�apano, nie by�o komu upowszechni� posiadanych przez ni� informacji, nie by�o komu powstrzyma� uknutego przez Kochank�w ob��kanego planu przekroczenia Ukrytego Oceanu. Nale�a�o si� zastanowi�, jak upubliczni� spraw�.</p><p>Nie umia�a jednak skupi� si� na niczym opr�cz tego, co w�a�nie powiedzia� jej Uther Doul.</p><p>R�ce jej dygota�y. Tak j� to rozw�cieczy�o, �e zazgrzyta�a z�bami. Przeczesawszy w�osy d�o�mi, wypu�ci�a g�o�no powietrze, ale nie powstrzyma�a tym dr�enia. Musia�a mocno dociska� d�ugopis, �eby s�owa nie zrobi�y si� nieczytelne. Naskroba�a jedno szybkie d�ugie zdanie i przerwa�a. Siedzia�a wpatrzona w papier. Nie potrafi�a nic wi�cej napisa�. Raz po raz czyta�a s�owa, kt�re mia�a przed oczami.</p><p>�Jutro mnie wych�oszcz��.</p></section></section><section><title><p><emphasis>Interludium IX. </emphasis>BRUCOLAC</p></title><p><emphasis>Teraz, w tym najg��bszym rynsztoku nocy, gdzie chwile le�� bez ruchu jak przestraszone stworzenia, a my, kt�rzy nie �pimy, jeste�my uwolnieni z kajdan czasu, id� pospacerowa�.</emphasis></p><p><emphasis>Moje miasto porusza si�. Jego obrys ci�gle ulega zmianie.</emphasis></p><p><emphasis>Iglice zbiegaj� si� i rozchodz�, liny napinaj� si� jak mi�nie i bior� na siebie napr�enia, kiedy panorama Armady �amie si�, goi, znowu �amie.</emphasis></p><p><emphasis>Dzikie zwierz�ta �yj�ce w cieniach dusz� w sobie skamlenie, wci�gaj� w nozdrza m�j martwy zapach i id� dalej </emphasis><emphasis>- na czterech �apach, na dw�ch � chy�e i wystraszone przez nieregularnie z�bkowany nautyczny krajobraz, wzd�u� row�w z ceg�y i drewna na przebudowanych pok�adach. Trupy statk�w w��czone w tkank� miejsk�. Baksztagi, kokpity, dr�gi przeciwpo�lizgowe, �urawiki i kotbelki zamkni�te po�r�d zaprawionej sol� wiek�w architektury.</emphasis></p><p><emphasis>Za ka�dym murem marynistycznych cz�stek kryje si� mumia, ofiara, jak zamordowany s�u��cy, kt�rego zakopano w fundamentach �wi�tyni. To miasto duch�w. Ka�da dzielnica jest nawiedzana. �yjemy jak cmentarne robaki na naszych martwych statkach.</emphasis></p><p><emphasis>Zwi�d�e kwiaty i zielska rw� si� ku sk�pemu �wiat�u latar� po�ytki w �cianach, przez wy��obienia w betonie i drewnie. �ycie jest uparte, o czym my, kt�rzy umarli�my, dobrze wiemy.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Smugi kurzu, okrawk�w ko�ci i ceg�y, obok poszarpanych ran po chirurgii bombowej: w�giel i gruzy, wysypiskowa interpunkcja nudnego miejskiego monologu. Farba, wiek, wszelkie �mieci miejskiego przypadku odciskaj� swoje pi�tno na kr�pych wie�owcach </emphasis><emphasis>- na przednich pok�adach � i czynsz�wkach � w cieniu bukszpryt�w. Doniczki i ko�a jak wyblak�e tatua�e, celowe zeszpecenia. Niezliczone znaki, rze�by przypadkowe i �wiadomie stworzone; szarzyzna upstrzona znamionami �ycia i preferencji, ozdobne daszki, wst��ki na pogr��onej we �nie trzodzie.</emphasis></p><p><emphasis>Wszelkie szk�o jest p�kni�te i porysowane </emphasis><emphasis>- misternie ��obione przez cienie. Roz�wietlone okna s� obwiedzione falbankami ciemno�ci ascetyczne i zimno b�yszcz�ce.</emphasis></p><p><emphasis>�my i nocne ptaki, stworzenia o�ywaj�ce w �wietle ksi�yca, pod�wi�kuj� z cicha. Nieliczne odg�osy krok�w rozpierzchaj� si�, szybko trac�c swoj� posta�. Mo�na by pomy�le�, �e miasto spowija mg�a, chocia� tak nie jest. My, kt�rzy chodzimy dzisiaj po mie�cie, wyskakujemy znik�d i szybko tam wracamy.</emphasis></p><p><emphasis>Mijamy fabryki, sale rewiowe, ko�cio�y; pokonujemy pomosty, kt�re grzechocz� jak ko�ci. Armada jedzie na falach niema i niezatapialna jak nakrapiane rdz� zw�oki.</emphasis></p><p><emphasis>Przez deszczu�ki nadbud�wki wida� morze. Spogl�dam na siebie </emphasis><emphasis>- okrytego cieniem i niewyra�nego, ale dzi�ki temu przeze mnie na czarn� wod�. Patrz� w ciemno�ci tak g��bokie, nawet mimo rozb�yskuj�cych tu i �wdzie chymicznych �wiate�ek podobnych do robaczk�w �wi�toja�skich, jakby usi�owa�y co� mi zakomunikowa� w nieznanym mi j�zyku. Maj� swoj� w�asn� gramatyk�. Kieruj� niewidz�cy wzrok na hodowlane ryby kr���ce autystycznie w klatkach, na �udzi�by, na pokreskowane atramentem mroku kile, rury i szczeliny, na wolne przestrzenie, na �a�cuchy obros�e skorupiakami i �liskie od alg, na wielki, niewidoczny kszta�t, kt�ry nas ci�gnie, idiotycznie i niepotrzebnie.</emphasis></p><p><emphasis>Historia zewsz�d na mnie napiera, bezkszta�tna i dokuczliwa, ale wcisn� ten koszmar w ramy sensu.</emphasis></p><p><emphasis>Daje si� wyczu� jaki� rytm, wysnuty z tajnej kryj�wki, udziela tej nocy kszta�tu, znowu podaje jej tempo i zegary, kt�re wstrzyma�y oddech, wypuszczaj� powietrze.</emphasis></p><p><emphasis>Zmierzam po dachach na sw�j ksi�ycowy statek. Po kamiennych dach�wkach, gontach i miesza�cach tych dw�ch gatunk�w, przez niski, naturalnie o�wietlony las kana��w dymowych, iglic, wie� wodnych, przez swoje dzielnice. Nie rz�dz� tutaj, nie pobieram podatku posocznego, min�� dzie� od ostatniego posi�ku i bez trudu m�g�bym ze�lizn�� si� po tej rynnie jak te wapienne krople, kt�re przyprawi�y jej brod�. Nie trzeba wielkiego wysi�ku, �eby znale�� nape�nionego krwi� nocnego spacerowicza i wyssa� go do cna, ale te dni min�y, jestem teraz urz�dnikiem, a nie drapie�c� i zdecydowanie bardziej mi to odpowiada.</emphasis></p><p><emphasis>Do �witu zosta�o mn�stwo czasu, ale jaki� etap dobieg� ko�ca. Zmierzamy w stron� poranka. M�j czas min��.</emphasis></p><p><emphasis>Jestem na trawlerach, statkach mieszkalnych, niepewnym krokiem sun� przez Alozowice z ich wiejskimi chatami i zak�adami przemys�owymi. Dalej, na m�j korpulentny statek. Pragnieniowice, gdzie pokancerowane ulice s� cichsze i przykryte dywanem kurzu.</emphasis></p><p><emphasis>Sk�d bierze si� kurz? Jest nawiewany godzina po godzinie przez neurotyczny morski wiatr?</emphasis></p><p><emphasis>W niekt�rych �wiate�kach </emphasis><emphasis>- kt�re s� marzeniami sennymi, ale w �adnym stopniu nie trac� przez to swojego realnego charakteru � widz� kurz g�sty jak �nieg, a moj� tras� do domu zatykaj� paj�czyny. Ton� w kurzu i krztusz� si� nim, d�awi� mnie wysuszone spaliny czasu.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Co� drgn�o, a ja to wyczuwam. Znam wszystkie rytmy miasta. Pojawi�o si� co� nowego.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Na ksi�ycowobia�ych pok�adach �Uroca� s� �lady. Jaka� nieznana mi r�ka trzyma�a si� tych want.</emphasis></p><p><emphasis>Rozgl�dam si� za przybyszem.</emphasis></p><p><emphasis>Sp�jrzmy.</emphasis></p><p><emphasis>Co� ty za jeden?</emphasis></p><p><emphasis>Na korytarzach prowadz�cych do mojej kajuty zostawi�e� trop. Par� kropel s�onej wody. Smugi czego� �luzowatego. Porysowany lakier i �elazo. Co� ty za jeden?</emphasis></p><p><emphasis>Ty si� przede mn� nie chowasz. Ty witasz mnie w domu.</emphasis></p><p><emphasis>A, rozumiem, na moim progu zostawi�e� dla mnie krew.</emphasis></p><p><emphasis>Popr�szy�e� ni� desk� jak cukrem.</emphasis></p><p><emphasis>S�ysz� ci� za moimi drzwiami.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>W moim pokoju pachnie jak w uj�ciu rzeki. Rzecznym koagulatem i krwi� trzewn� ryb. Przyzywasz mnie grzechotaniem ko�ci, obca istoto. Nie otworzy�em �adnych �luz, �eby pozwoli� ksi�ycowi o�wietli� moj� komnat� sypialn�, ale �wiat�o jest dla �ywych. Oczy, kt�re na ciebie patrz�, s� oczami wampira.</emphasis></p><p><emphasis>Witam, witam.</emphasis></p><p><emphasis>Roztroi�e� si�, tworz�c makabryczne tableau: wyci�gni�ty na moim ��ku ko�o okna i teraz przy mnie, zamykasz za mn� drzwi, z szacunkiem wprowadzasz mnie do mojego domu.</emphasis></p><p><emphasis>Co ja tu widz�?</emphasis></p><p><emphasis>Widz�, �e migoczesz przede mn�, wielkie ogony salamandry le�� pouk�adane w warstwy na pod�odze, op�ywowe czaszki przypominaj� chauliodusy, z�by stercz� jak gar�cie gwo�dzi, oczy czarne i wielkie niby wiadra smo�y, mokra sk�ra naci�gni�ta na umi�nion� ko�� jak �ywica na s�kate drewno. Widz� ci� w moim pokoju.</emphasis></p><p><emphasis>Spoczywasz na mojej po�cieli niby modelka pozuj�ca do aktu malarskiego, na twojej rybiej twarzy go�ci pozbawiony podtekst�w szeroki u�miech, na szyi zawiesi�e� zakl�cia i ko�ci, przyzywasz mnie uprzejmie do siebie, czyj�� to twarz trzymasz w d�oni?</emphasis></p><p><emphasis>Czyj�� to g�ow� uci��e�, �eby przynie�� mi krew? Co to by�a za kobieta? Stra�niczka, kt�ra na ciebie trafi�a? A mo�e zgin�a podczas wojny z Nowym Crobuzon, uton�a lub zosta�a rozerwana pociskiem, a ty ciachn��e� j� w szyj�, �eby zdoby� to odkszta�cone trofeum? Ci�cie jest wystrz�pione, krwawe i w��kniste.</emphasis></p><p><emphasis>P�owow�osa kobieta wpatruje si� we mnie z twojej d�oni.</emphasis></p><p><emphasis>Co ty robisz?</emphasis></p><p><emphasis>Upuszczasz martw� g�ow� i podnosisz si� jak jaka� nieznana mi istota.</emphasis></p><p><emphasis>��Seigneur Brucolac � m�wisz g�osem zimniejszym od mojego. � Musimy porozmawia�.</emphasis></p><p><emphasis>Nie mam nic przeciwko temu. Porozmawiam z tob�. Wiem, kim jeste�. My�l�, �e spodziewa�em si� ciebie.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Godziny staczaj� si� ku porankowi, a my </emphasis><emphasis>- och, jakie� wykrywamy spiski i tajemnice!</emphasis></p><p><emphasis>Przyby�e� za p�no. Rzeczna istoto. Rzeczniaku. Przyby�e� za p�no z Morza Zimnego Pazura, szukaj�c w tych s�onych pr�dach tego, co ci odebrano. Nic z tego, co m�wisz do mnie t� poruszaj�c� si� spastycznie, zachlapan� krwi� szcz�k�, nie jest dla mnie jasne. Jak przysta�o na rzeczn� istot�, szarpanymi ruchami przybli�asz si� do sensu swojej wypowiedzi i rozgrzebujesz szlam namuliskowych s��w, kt�re przes�aniaj� twoje intencje. Ja jednak mia�em do czynienia z jasnowidzami, poetami i Tkaczami, tote� wiem, w kt�r� stron� zmierzaj� twoje insynuacje.</emphasis></p><p><emphasis>Polowa�e� na pr�dach morskich. Przywiera�e� paso�ytniczo do bok�w naszych napastnik�w, a potem oderwa�e� si� po�r�d bitewnej n�dzy, aby kolekcjonowa� cia�a trup�w i konaj�cych.</emphasis></p><p><emphasis>A potem � jak mam to rozumie�? Ukry�e� si� i wykorzystywa�e� ich. Niekt�rych oszcz�dzi�e�, karmi�e� ich powietrzem i przes�uchiwa�e� ich. Przes�uchiwa�e� ich po �mierci, dobrze zrozumia�em? Uczy�e� si� od nich </emphasis><emphasis>- struchleli ze zgrozy na przedmie�ciach �mierci wszystko ci wygadali, nieruchomi w wodzie, uwi�zieni pod swoimi domami.</emphasis></p><p><emphasis>Jeste� tu zaledwie od kilku dni, ale jak najwytrawniejszy szpieg wiesz ju� o tym mie�cie wszystko.</emphasis></p><p><emphasis>I dlatego </emphasis><emphasis>- taki jest sens twoich s��w? � przyszed�e� do mnie.</emphasis></p><p><emphasis>Kto� zabra� ci co� z twoich wie� na drugim ko�cu �wiata, co� cennego i jedynego w swoim rodzaju, i ty chcesz to odzyska�. Sprawca ucieka� przed tob�, przemierzaj�c setki kilometr�w, przemierzaj�c ca�e kontynenty, a� trafi� tutaj, do mojego miasta. Wytropienie go zaj�o ci bardzo wiele czasu, ale ten cz�owiek by� sko�czonym durniem, je�li s�dzi�, �e mu odpu�cisz.</emphasis></p><p><emphasis>Wy�ledzi�e� go. Znalaz�e� jego dom.</emphasis></p><p><emphasis>Ale na wy�szych pi�trach by�o jakie� zamieszanie, kiedy ty tak le�a�e�, czeka�e�, przygotowywa�e� si� i zadawa�e� pytania ka�demu, kogo uda�o ci si� porwa� z pok�ad�w Armady. I chocia� zapewne jeste� przebieg�y, drapie�ny i nieustraszony, nad tob� jest ich zbyt wielu, nie ma szans, �eby� rozgromi� ca�e miasto. Po wyj�ciu z wody jeste� bezukryty i z my�liwego stajesz si� zwierzyn�.</emphasis></p><p><emphasis>Nie mo�esz znale�� obiektu swojej pogoni. Ten cz�owiek znikn��. Nie odda ci dobrowolnie tego, po co przyby�e�, trzeba go zmusi�. Gdyby� poprosi� o pomoc w�odarzy miasta, a oni nie stan�liby po twojej stronie, to zgra�by� wszystkie swoje atuty i nie m�g�by� si� broni�, je�li zwr�ciliby si� przeciwko tobie. Nie jest was a� tak wielu. Nie mo�esz wypowiedzie� nam wojny. Nie mo�esz szuka� tego, kto ci uciek�.</emphasis></p><p><emphasis>Chyba �e z czyj�� pomoc�.</emphasis></p><p><emphasis>Dlaczego przyszed�e� do mnie?</emphasis></p><p><emphasis>Dlaczego przyszed�e� do mnie, g��binowcu?</emphasis></p><p><emphasis>Przybywasz do mojego miasta, zabijasz moich poddanych i stajesz przede mn�, Brucolakiem, z bezczelno�ci� szanta�ysty. Sk�d wiesz, �e ci� nie unicestwi�?</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Rozumiem.</emphasis></p><p><emphasis>Och, jeste� znakomity, jeste� doskona�ym szpiegiem. Podziwiam ci�, imponuje mi, �e przez te kilka dni i nocy tak wiele si� dowiedzia�e�. Pozw�l, �e uchyl� przed tob� czo�a.</emphasis></p><p><emphasis>Czy jest co�, czego si� nie dowiedzia�e�? Czego nie zrozumia�e�?</emphasis></p><p><emphasis>Przyszed�e� do mnie, bo wiesz, �e jestem z�y.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Wiesz, co przywo�ali Kochankowie. Mo�e nawet wiesz, dok�d p�yniemy.</emphasis></p><p><emphasis>Wiesz, �e ja si� na to nie godz�. �e jestem jedyn� si��, kt�ra im si� przeciwstawia.</emphasis></p><p><emphasis>Mo�e wiesz, �e bior� pod uwag� bunt.</emphasis></p><p><emphasis>Czy w tym, co zas�ysza�e�, wielokrotnie pojawia�o si� moje imi�? Jestem tego pewien. Wiesz, �e jestem najpot�niejsz� spo�r�d os�b, kt�re czego� pragn�, kt�re s� w�ciek�e, kt�re �ycz� sobie zmiany status quo.</emphasis></p><p><emphasis>Wiesz, �e mo�na mnie kupi�.</emphasis></p><p><emphasis>Czy taka jest twoja propozycja, hakenmannie?</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>S� pewne dzia�ania, kt�re tylko ty jeste� w�adny podj��, a kt�re mog�yby przewa�y� szal�. Kt�re mog�yby stworzy� nowe okoliczno�ci, zmieni� uk�ad si�, wymusi� zmiany. Wykreowa� fakty.</emphasis></p><p><emphasis>T� wypraw�, t� idiotyczn� pielgrzymk�, by� mo�e da si� zatrzyma�.</emphasis></p><p><emphasis>O tak, gdyby� tego dokona�, gdyby� zastopowa� nasz� podr�</emphasis></p><p><emphasis>Tylko ty mo�esz mi pom�c, m�wisz mi na sw�j skomplikowany spos�b. Tylko ty mo�esz zahamowa� t� ob��kan� ekspedycj�. Jakie jest zatem moje zadanie?</emphasis></p><p><emphasis>Chyba nawet ja nie potrafi�bym przebi� si� przez rzesze stra�nik�w, kt�rzy pilnuj� maszyn i ostr�g skalnego mleka. Nie wiem, co trzeba zrobi�. Ale jest inny spos�b </emphasis><emphasis>- co� innego, pewna si�a � na spowolnienie i zastopowanie naszej jazdy. Mo�na zatrzyma� zwierz�.</emphasis></p><p><emphasis>By�oby znakomicie, gdyby� to zrobi�.</emphasis></p><p><emphasis>A w zamian? Widzisz? m�wisz mi, z dziwn� dum� po�yskuj�c� niby</emphasis><emphasis> �uski, znasz si� na handlu wymiennym, kt�ry stanowi tre�� naszego i �ycia.</emphasis></p><p><emphasis>W zamian? Pomog� ci znale�� ukrytego cz�owieka, kt�ry ci uciek�.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Mo�e nie wiesz, co to jest �miech. A ju� z ca�� pewno�ci� nie wiesz, dlaczego �miej� si� tak d�ugo.</emphasis></p><p><emphasis>Nie mo�esz wiedzie�.</emphasis></p><p><emphasis>Nie mo�esz wiedzie�, kogo powali�em i rozkrwawi�em. Co widzia�em w jego r�ku. Nie mo�esz wiedzie�, �e b�d�c lojalny wobec Armady i pozbawiony innej mo�liwo�ci, schowa�em do kieszeni sw�j gniew na Kochank�w i odda�em im tego cz�owieka, chocia� wstydzi�em si�, poniewa� ponosz� cz�� odpowiedzialno�ci za rze�, kt�r� on na nas sprowadzi�. On nie jest zwyk�ym z�odziejem, ten zbrodniarz wojenny, i trzymaj� go w czy��cu do czasu, a� b�dziemy mogli odpowiednio go ukara�. Czyli ju� po naszej ob��kanej wyprawie.</emphasis></p><p><emphasis>Przyby�e� troch� p�no.</emphasis></p><p><emphasis>Ale nie za p�no. Nie jest jeszcze za p�no, aby odwr�ci� bieg wydarze�.</emphasis></p><p><emphasis>Wiem, gdzie go trzymaj�.</emphasis></p><p><emphasis>Nie mo�esz wiedzie�, �e gdyby� z�o�y� mi tak� propozycj� w ka�dym innym momencie, to bym ci� zabi�. Nie mo�esz wiedzie�, �e mam dosy� tego gro�nego szale�stwa, w kt�re pcha si� moje miasto. �e je�li do zawr�cenia nas z kursu konieczny b�dzie bunt, to nie zawaham si� go wywo�a�.</emphasis></p><p><emphasis>To nie jest zwyk�y moment, g��binowcu. Przychodzisz do mnie w czas wojny.</emphasis></p><p><emphasis>Potrzebujesz jakiej� os�ony? Jakiego� wabika, kt�ry odci�gnie od ciebie uwag� na czas poszukiwa�?</emphasis></p><p><emphasis>Mam co�, co doskonale nada si� do tego celu.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Cicho. Pozw�l, �e ja ci powiem, jak to b�dzie. Co ty zrobisz, co ja zrobi�. Pomog� ci go znale�� i zrobisz to dla mnie. A ja ci powiem, gdzie jest to, czego szukasz.</emphasis></p><p><emphasis>A teraz zaplanujmy wszystko szczeg�owo, dobrze?</emphasis></p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p><emphasis>Nie przerywaj.</emphasis></p><p><emphasis>Musimy ustali� wszystko do ko�ca. Widzisz, o tam? Zd��ymy.</emphasis></p><p><emphasis>Niebo jeszcze nie jest jasne.</emphasis></p></section><section><title><p>CZʌ� SI�DMA. CZUJKA</p></title><section><title><p>Rozdzia� czterdziesty pierwszy</p></title><p>Kiedy Armada zmierza�a na p�noc przez osowia�e powietrze � umiarkowane fronty przemieszcza�y si� tak powoli, jakby pogoda na co� czeka�a � a nastr�j oczekiwania udzieli� si� wszystkim obywatelom, Bellis le�a�a z�o�ona gor�czk�.</p><p>Przez dwa dni w og�le nie my�la�a. Rozpala�y j� tak wysokie temperatury, �e jej piel�gniarze martwili si� o ni�. Bellis ucieka�a przed majakami, dostawa�a napad�w wrzasku, kt�rych p�niej nie pami�ta�a. Awank ci�gn�� jednostajnym tempem, nie szybko, ale zdecydowanie szybciej, ni� miasto kiedykolwiek wcze�niej podr�owa�o. Kszta�ty fal zmienia�y si� wraz z pr�dami.</p><empty-line/><p><emphasis>Tanner Sack jest twardszy od Bellis. Zwalniaj� go pod opiek� Szekla, kory p�acze ze zmartwienia, kt�ry rzuca mu si� na szyj� z wrzaskiem ulgi zmieszanej z rozpacz�, gdy widzi, �e Tanner utyka. Ten krzyczy z b�lu, kiedy d�onie Szekla naciskaj� jego pochlastane plecy. Ich g�osy splataj� si� ze sob�, po czym Szekel prowadzi Tannera tam, gdzie czeka Angevine.</emphasis></p><p><emphasis>��Co oni ci zrobili? � j�czy raz po raz Szekel. � Za co?</emphasis></p><p><emphasis>Tanner uspokaja go i m�wi niesk�adnie, �e by�y powody i �e nie b�d� o tym rozmawiali, �e sprawa jest zamkni�ta.</emphasis></p><p><emphasis>S� to historyczne dni. Podejmuje si� wielkie decyzje. Zwo�ywane s� publiczne spotkania, na kt�rych dyskutuje si� o wojnie, dziejach miasta, awanku, pogodzie i przysz�o�ci.</emphasis></p><p><emphasis>Bellis nic o tym nie wie.</emphasis></p><empty-line/><p>Wiele dni p�niej Bellis Coldwine usiad�a na ��ku, z temperatur� ju� tylko troch� podwy�szon�. Zjad�a i wypi�a sama, mn�stwo rozlewaj�c, bo palce trz�s�y si� jej gwa�townie. Ka�dy ruch sprawia� jej tak potworny b�l, �e musia�a zacisn�� z�by, aby nie wrzasn��. Nie wiedzia�a, �e stra�nicy na korytarzu przywykli do jej krzyk�w.</p><p>Na drugi dzie� wsta�a, poruszaj�c si� powoli i niepewnie jak pomarszczona staruszka. Upi�a byle jak w�osy i narzuci�a na siebie d�ug�, bezkszta�tn� koszul�.</p><p>Drzwi nie by�y zamkni�te na klucz. Bellis przesta�a by� wi�niem Ju� przed tygodniem.</p><p>Korytarzami wi�ziennego skrzyd�a �Wielkiego Wschodniego� przechadzali si� stra�nicy. Zawo�a�a jednego z nich i pr�bowa�a spojrze� mu w oczy.</p><p>��P�jd� teraz do domu.</p><p>Kiedy us�ysza�a sw�j g�os, zachcia�o jej si� p�aka�.</p><empty-line/><p>Osob�, kt�ra pomog�a jej przedosta� si� do domu, by� Uther Doul. Zbulwersowa�o j� to.</p><p>�Chromolit� znajdowa� si� tylko dwa statki na lewo od �Wielkiego Wschodniego�, ale Doul wzi�� taks�wk� powietrzn�. Siedzia�a w gondoli odsuni�ta od niego i przera�ona, �e wr�ci� strach przed Doulem, wiele miesi�cy wcze�niej wyparty przez inne uczucia. On przygl�da� si� jej wzrokiem, w kt�rym nie wida� by�o wsp�czucia.</p><p>Rzecz jasna, to nie on j� skaza�, ale za ka�dym razem, gdy wraca�a pami�ci� do tej d�u��cej si�, krwawej, morderczej, kator�niczej godziny sprzed tygodnia i miga�y jej w g�owie obrazy b�lu i krzyku, widzia�a w nim osob�, kt�r� przecie� by�: przedstawiciela Armady, w�adzy, kt�ra jej to zrobi�a. Cz�owiek, kt�ry dzier�y� pejcz, wykonywa� rozkazy.</p><p>Doul wszed� za ni� do mieszkania, nios�c rzeczy. Nie zwraca�a na niego uwagi. Poruszaj�c si� ostro�nie, znalaz�a lustro.</p><p>Gwa�t dokonany na jej plecach rozprzestrzeni� si� i zdewastowa� jej twarz. Bellis wygl�da�a na ods�czon� z krwi. Zmarszczki i kurze stopki, kt�re powoli j� ��obi�y od kilkunastu lat, teraz przypomina�y naci�cia, rany wyr�ni�te w twarzach Kochank�w. Bellis ze zgroz� dotyka�a policzk�w i oczu.</p><p>Jeden z z�b�w pop�ka� i od�upa�o si� kilka kawa�k�w, kiedy za niego poci�gn�a. To na skutek zaci�ni�cia szcz�ki na kiju, kt�ry dali jej do zagryzienia.</p><p>Kiedy zmieni�a pozycj� i p��tno koszuli przesun�o si� po poszarpanych plecach, sykn�a z b�lu.</p><p>Doul sta� za ni�, jego obecno�� by�a jak skaza na szkle. Chcia�a, �eby wyszed�, ale nie mog�a si� zdoby� na powiedzenie mu tego. Snu�a si� po pokoju na os�abionych gor�czk� nogach. Banda�e przylega�y jej, piec�w w miejscach, gdzie p�aka�y rany.</p><p>B�l w plecach by� dotkliwy, ale w miar� jednolity. Bellis traktowa�a go jak szum t�a, nie zwraca�a na niego uwagi, jakby by� czym� z ni� niezwi�zanym. Stan�a w oknie i potoczy�a w kr�g spojrzeniem, patrzy�a na aerostaty i ptaki, na �ciany Armady bezrefleksyjnie ko�ysane przez lekki wiaterek. Przemys� funkcjonowa� na pe�nych obrotach, ludzie pracowali zapami�tale, tak jak pierwszego dnia, kiedy odci�gn�a zas�ony w kominie �Chromolitu� i zobaczy�a swoje nowe miasto.</p><p>Stopniowo dotar�o do niej, �e co� si� zmieni�o. Inne by�o powietrze, spos�b uje�d�ania pr�d�w przez Armad�, samo morze. Otaczaj�ce miasto statki nie �az�gowa�y ju� w�asnymi �cie�kami a� po horyzont: stado okr�t�w � cho� wci�� naznaczonych przez wojn� � p�yn�o w zwartym szyku za ruf� miasta, jakby ba�y si� je zgubi�.</p><p>Morze te� by�o odmienione.</p><p>Odwr�ci�a si�, aby spojrze� na Doula.</p><p>��Jest pani wolna � powiedzia� ze spor� doz� delikatno�ci w g�osie � i zb�dna. Kr�ach Aum od dawna pani nie potrzebuje. Rany musz� si� zagoi�. Dla dobra miasta wszelkie informacje o pani przypadkowym udziale w rozp�taniu wojny zosta�y utajnione. Jestem pewien, �e w bibliotece przyjm� pani� z powrotem�</p><p>��Co si� sta�o? � spyta�a Bellis zachryp�ym, skrzypi�cym g�osem, kt�ry zostawi�a jej ch�osta i choroba. � Wszystko jest jakie� inne. Co si� sta�o?</p><p>��Dwa dni temu, o ile mo�na to tak dok�adnie stwierdzi�, przekroczyli�my jak�� granic�. Wszyscy to czuj�. Flocie � pokaza� na statki za miastem � ci�ko si� p�ynie. S� dziwne pr�dy. Statki nie radz� sobie z nimi, bo maj� za s�abe maszyny. Opu�cili�my Wezbrany Ocean � powiedzia�, patrz�c na ni� beznami�tnym wzrokiem. � znajdujemy si� na obrze�ach nowego akwenu. � To� � Szybkim ruchem ramienia poci�gn�� d�oni� od horyzontu do horyzontu. � To jest Pusty b�d� Ukryty Ocean.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>�Tak daleko od domu� � pomy�la�a Bellis, zaskoczona w�asn� furi�. �Zabieraj� nas, mnie, coraz dalej i dalej. Postawili na swoim�. Us�ysza�a brz�czenie w uszach. �Wszystko, co zrobili�my, dobrego i z�ego straci�o znaczenie. Tak �atwo im przysz�o, �eby nas zawlec na skraj tego zasranego morza, kt�rego nie przep�ynie �aden statek. Fru na Pusty Ocean i do widzenia, moja ojczyzno�.</p><p>Sama my�l o Kochankach napawa�a j� zgroz�: ich mi�osne �wiergolenie. Te ich chore, codzienne, postawione na ostrzu no�a za�lubiny Chcieli tutaj dop�yn��. Bellis usi�owa�a zawr�ci� ich z drogi, ale nie zdo�a�a, przegra�a.</p><p>��Czyli �ci�gn�li nas tutaj? � spyta�a Uthera ch�odnym tonem, stwierdziwszy, �e znowu si� go nie boi. Zadar�a podbr�dek. � Wiem, jaki jest nast�pny etap. Blizna.</p><p>Je�li go zaskoczy�a, to dobrze ukry� ten fakt. Spojrza� na ni� bez emocji.</p><p>�Czyli Fennec za bardzo si� �limaczy� ze swoj� bibu�� i pog�oskami� � pomy�la�a. �To nie znaczy, �e sprawa jest przes�dzona. To nie znaczy, �e musimy pogodzi� si� ze swoim losem�.</p><empty-line/><p>Otworzywszy Bellis drzwi, Szekel d�ugo wpatrywa� si� w ni� bez s�owa, kompletnie zdezorientowany.</p><p>Pozna� j�, ale natychmiast doszed� do wniosku, �e musia� si� pomyli�. Ta bia�a jak p��tno niewiasta z suchymi czarnymi w�osami, kt�re opadaj� na ramiona jak wiechcie wyschni�tej trawy i rysami, w kt�re wpisane s� lata cierpienia, to nie mo�e by� Coldwine, tylko jaka� podobna do niej zniszczona �yciem �az�ga.</p><p>��Wpu�� mnie, Szekel � powiedzia�a g�osem, do kt�rego zupe�nie si� nie poczuwa�a. � Musz� porozmawia� z Tannerem Sackiem.</p><p>Niemy i przera�ony, odst�pi� w lewo.</p><p>Tanner Sack przewr�ci� si� na drugi bok i bredzi� co� ko�owatym j�zykiem. Oczy mia� kaprawe. Nagle zerwa� si�, rozrzucaj�c wok� siebie po�ciel. Wycelowa� palcem w Bellis.</p><p>��Wypieprz j� st�d, Szekel! � krzykn��. � Wypieprz j� st�d!</p><p>��Pos�uchaj mnie! � powiedzia�a Bellis gard�owym g�osem. � Prosz� ci�</p><p>��Mam w dupie twoje gadanie, ty suko!</p><p>Tanner trz�s� si� z w�ciek�o�ci. Za plecami Bellis rozleg� si� terkot silnika. Podje�d�a�a do nich Angevine.</p><p>��Musisz mnie wys�ucha� � wyburcza�a Bellis, usi�uj�c krzykn��. � Masz du�o znajomych. Mo�esz to rozg�osi� po mie�cie� � urwa�a i skr�ci�a si� z b�lu, bo Angevine po�o�y�a jej r�k� na plecach. � Wiesz, dok�d p�yniemy? � zdo�a�a wydusi�. � Wiesz, po co jeste�my na tym morzu, na kt�rym nic nie porusza si� tak, jak powinno? � Tanner spojrza� na Szekla, potem na Angevine. Wszyscy troje mieli os�upia�e miny. � Pos�uchajcie! � krzykn�a Bellis, kiedy Angevine wypchn�a j� za drzwi do wt�ru ostatniej wi�zanki Tannera.</p><empty-line/><p>Bellis powoli maszerowa�a w stron� biblioteki. Krew przesi�k�a przez banda�e i na koszuli wykwit�y czerwone plamy. Znalaz�a zbombardowan� dzielnic� z �Pinchermarnem�, gdzie bibliotekarze wydobywali ksi��ki spod rumowiska.</p><p>��Bellis!</p><p>Carrianne zbarania�a na jej widok. Bellis znowu troch� majaczy�a.</p><p id="tu">��Musisz mnie pos�ucha� � wykrztusi�a.</p><p>Wysz�y na zewn�trz i Carrianne opasa�a j� opieku�czo ramieniem. Bellis cierpia�a potworny b�l i m�wi�a z wykrzywion� twarz�:</p><p>��Johannes. Tearfly. Carrianne, musisz mi pom�c w znalezieniu Johannesa Tearfly'a�</p><p>Carrianne skin�a g�ow�.</p><p>��Wiem, Bellis. Ju� mi o tym powiedzia�a�.</p><p>Znalaz�y si� w pomieszczeniu, kt�rego Bellis nie rozpozna�a, potem w innym. By�a tak zm�czona, �e bliska omdlenia. Carrianne i Bellis zawis�y nad miastem w ciemnym powietrzu, �wiat�a Armady gas�y w skomplikowanej sekwencji. Bellis kilka razy us�ysza�a w�asny g�os, kt�ry zabrzmia� jej zupe�nie obco.</p><p>Przeszy� j� ekstatyczny, zimny b�l, podnios�a wzrok i stwierdzi�a, �e jest we w�asnym ��ku, w swoim kominowym mieszkaniu. Pami�� � a mo�e wyobra�nia � podsun�a jej obraz Carrianne zdejmuj�cej banda�e i smaruj�cej plecy Bellis ma�ci�. Zamkn�a oczy. Co� us�ysza�a, jaki� cichy, rytmiczny d�wi�k.</p><p>��Bogowie. Bogowie. Bogowie. Bogowie.</p><p>By� to g�os Carrianne. Bellis przekr�ci�a g�ow� i zamglonymi oczami zobaczy�a nad sob� twarz przyjaci�ki, skrzywionej, zagryzaj�cej warg�, wcieraj�cej ma��.</p><p>�Co si� sta�o?� � pr�bowa�a spyta� Bellis, kt�ra w pierwszej chwili pomy�la�a, �e jej przyjaci�k� co� boli, ale zaraz sobie przypomnia�a, co si� sta�o. Nie umia�a odm�wi� sobie po�alenia si� nad swoim losem.</p><empty-line/><p>Kiedy nast�pnym razem otworzy�a oczy, w pokoju opr�cz Carrianne by� te� Johannes. Pili herbat� i z zak�opotaniem na twarzach rozmawiali, siedz�c przy jej ��ku.</p><p>By�a noc. Bellis poja�nia�o w g�owie.</p><p>Johannes szarpn�� si�, kiedy zobaczy�, �e Bellis si� poruszy�a.</p><p>��Bellis, Bellis � powiedzia�a �agodnie Carrianne. � Na lito�� bog�w, dziewczyno, co� ty zrobi�a?</p><p>Carrianne by�a przera�ona. Jej troska nape�ni�a Bellis g��bok� wdzi�czno�ci�. Nie mog�a im jednak wyja�ni�, sk�d wzi�y si� rany.</p><p>��Nie chce z nami o tym rozmawia� � stwierdzi� Johannes speszonym tonem. Sprawia� wra�enie szczerze zatroskanego, ale i zak�opotanego. � Przecie� widzisz� musia�a by� na bakier z� Przypuszczalnie ma szcz�cie, �e w og�le tu jest.</p><p>��Do ciemnej cholery, Bellis! � Carrianne w�ciek�a si�. � W dupie ich mam! � Jednym poci�gni�ciem ramienia ogarn�a ca�� w�adz�. � Powiedz nam, za co ci to zrobili.</p><p>Bellis nie mog�a si� powstrzyma� od u�miechu. �On ma racj� � pomy�la�a, podnosz�c zamglone oczy na Johannesa. �On jest �mierdz�cym tch�rzem, a ty, bogowie racz� wiedzie� dlaczego, moj� wspania��, odwa�n� i lojaln� przyjaci�k�, Carrianne� Ale to on ma racj�. Nie powinna� si� do tego miesza�. I ja do tego nie dopuszcz�, cho�by nie wiem co. Jestem ci to winna�.</p><p>��Czyli znalaz�a� go? � zdo�a�a powiedzie�.</p><p>��Carrianne bardzo si� postara�a � stwierdzi� Johannes. � Przekaza�a mi wiadomo��.</p><p>Bellis usiad�a na ��ku wypr�ona i zacisn�a z�by, bo pop�kana sk�ra zaprotestowa�a.</p><p>��Musz� z wami porozmawia� � rzek�a nieco silniejszym g�osem. Powoli pokr�ci�a g�ow�. � Przez ten ostatni tydzie� by�am sama. W tym czasie dooko�a wszystko si� zmieni�o. Na pewno zauwa�yli�cie. Wiem, z czego to wynika. Wiem, co si� dzieje. � Zamkn�a oczy i d�ugo milcza�a. � Wiecie, gdzie jeste�my? Wiecie, na jakie wody wp�yn�li�my?</p><p>Carrianne i Johannes wymienili spojrzenia.</p><p>��Na Ukryty Ocean � odpar�a Carrianne ostro�nym tonem.</p><p>Bellis zdo�a�a u�miechn�� si� nieznacznie.</p><p>��Tak jest.</p><p>�Do licha z wami wszystkimi� � pomy�la�a. �Nie potrzebuj� tego zdrajcy i zasra�ca Fenneca. Sama sobie poradz�.</p><p>��A wiecie, dok�d p�yniemy? � spyta�a.</p><p>��Do Blizny � odrzek� Johannes.</p><p>S�owa uwi�z�y jej w gardle. Wytrzeszczy�a na niego oczy i zobaczy�a, �e Johannes patrzy na ni� z zatroskaniem i dezorientacj�, a potem kieruje wzrok na Carrianne, kt�ra kiwa g�ow�.</p><p>��Do� Blizny.</p><p>S�owa te zabrzmia�y w jej ustach niepewnie i g�upio, nie by�y objawieniem, tylko absurdalnym echem.</p><empty-line/><p>Z�amali j�. Wygrali. Nie zosta�o w niej nic, absolutnie nic.</p><p>Po wyj�ciu Johannesa Bellis i Carrianne siedzia�y do p�na i rozmawia�y. Carrianne wszystko jej opowiedzia�a.</p><p>�Co za tydzie� � Ten niedorzeczny eufemizm t�uk� si� jej w g�owie. ��eby akurat taki tydzie� przegapi�.</p><empty-line/><p>Kochankowie obwie�cili to publicznie.</p><p>Nie da�o si� ukry� przed armadyjskimi pilotami, kapitanami i nauskopistami, �e charakterystyka wody i powietrza uleg�a zmianie. Nie da�o si� przed nimi ukry� nag�ych przeciwpr�d�w, kt�re bieg�y pod powierzchni� w kierunku przeciwnym do fal. Kompasy zacz�y wariowa�, czasem na wiele minut gubi�c p�noc. Odleg�o�� od horyzontu by�a zmienna. Armadyjskiej flocie p�yn�o si� coraz trudniej.</p><p>Awank nic sobie, rzecz jasna, nie robi� z tych si�. Ani odrobin� nie zbacza� z kursu, ci�gn�c za sob� miasto.</p><p>Zaroi�o si� od plotek, ale w mie�cie by�o tylu do�wiadczonych, oczytanych marynarzy, �e prawdy nie da�o si� ukry�. Awank, kierowany przez pilot�w z Niszczukow�d, ci�gn�� Armad� na Ukryty Ocean. Wszystkie historie na temat tego akwenu znajdowa�y potwierdzenie.</p><p>A potem, sz�stego khandi kwarty cielesnej, Kochankowie zorganizowali szereg publicznych spotka� w swoim okr�gu i w tych sprzymierzonych.</p><p>��Z Kochanka jest zajebisty m�wca � powiedzia�a Carrianne. � S�ysza�am go w Ksi��kowicach. �Kiedy tu przyjecha�em, by�em nikim� � m�wi�. �Zacz��em si� stwarza�, i dzie�a tego doko�czy�a moja Kochanka, kt�ra stworzy�a mnie, stworzy�a siebie i stworzy�a to miasto�. A� g�os mu dr�a�. �I czy dzi�ki nam Armada nie sta�a si� pot�g�?� Ludziom strasznie si� to podoba�o. Bo to prawda. To by�y dobre lata �wietne zbiory i �upy. No i �Sorgo� � nie by�o ci�, kiedy j� sprowadzili, prawda? � Carrianne u�miechn�a si� i pokr�ci�a z podziwem g�ow�. � Zrobi� z nas pot�g�, tego nikt mu nie odbierze. A potem ten zajebisty awank�</p><p>��My�la�am, �e jeste� lojaln� obywatelk� Pragnieniowic � przerwa�a jej Bellis, a Carrianne przytakn�a skwapliwie.</p><p>��Bo jestem, ale twierdz�, �e w tym wypadku� My�l�, �e Brucolac nie ma racji. Jak dla mnie to wszystko jest sensownie pomy�lane.</p><empty-line/><p>�Istnieje �r�d�o si�y � powiedzia� Kochanek do t�um�w � na kra�cu �wiata. Miejsce przejmuj�ce groz�: rozdarcie, przez kt�re wielkie fale mocy napieraj� na rzeczywisto��. Na Armadzie jest cz�owiek, kt�ry ma na to dowody i wie, jak mo�na pod��czy� si� do tej mocy. Do tej pory dotarcie tam by�o jednak niemo�liwe�.</p><p>�Jest takie zwierz� � m�wi� Kochanek dalej � niesamowita istota, kt�ra od czasu do czasu przenika do Bas-Lag, po czym wraca do siebie. Armada sprowadzi�a pewnych wybitnych ludzi, kt�rzy umieli z�owi� to zwierz�.</p><p>�Kobieta, kt�ra mnie stworzy�a � grzmia�, pokazuj�c na Kochank� � zrozumia�a, �e dzi�ki temu drugiemu faktowi mo�na wykorzysta� ten pierwszy�.</p><p>��r�d�o tej mocy � powiedzia� Kochanek � znajduje si� na drugim ko�cu Ukrytego Oceanu. M�wi si� jednak, �e �aden statek w przep�yn�� przez Ukryty Ocean. Przyjaciele � tu rozpostar� ramion w triumfalnym ge�cie, kt�ry powieli�a teraz Carrianne � awank jest statkiem�.</p><p>A zatem Kochanek wyjawi� prawd�, kt�r� razem ze swoimi lud�mi przez lata ukrywa�, wyjawi� plany, kt�re istnia�y ju� wtedy, kiedy zatrudnili Tintinnabuluma, ukradli �Sorgo�, polecieli na wysp� anophelius�w, podnie�li awanka. Przyzna� si� do tego w taki spos�b, �e nie zosta� ukamienowany za swoje manipulacje i k�amstwa, lecz nagrobny brawami.</p><p>�Mo�emy przep�yn�� przez Ukryty Ocean!� � krzycza� do wiwatuj�cego t�umu. �Mo�emy czerpa� moc z Blizny!�</p><empty-line/><p>��Kiedy to wszystko takie niepewne � powiedzia�a Bellis i Carrianne pokiwa�a g�ow�.</p><p>��Oczywi�cie.</p><p>��Statki, flota� Carrianne znowu przytakn�a.</p><p>��Niekt�re ju� s� przycumowane do miasta. A je�li reszta nie b�dzie mog�a za nami p�yn��, to nic nie szkodzi. Nasze statki nawet miesi�cami p�ywaj� samopas i zawsze znajduj� drog� do Armady. Te, kt�re za nami p�yn�, wiedz�, co jest grane, a te, kt�rych nie ma� no, to nic nowego. Miasto w�drowa�o swoimi �cie�kami. Nie znikniemy na Ukrytym Oceanie, Bellis. Nie przyp�yn�li�my tutaj na zawsze. Znajdziemy Blizn� i wr�cimy.</p><p>��Ale to morze jest kompletnie popieprzone! � pomstowa�a Bellis cieniutkim g�osikiem. � Nie mamy poj�cia, co nas tu czeka, jakie si�y, jakie stworzenia, jacy wrogowie.</p><p>Carrianne zmarszczy�a brwi i pokr�ci�a g�ow�.</p><p>��To wszystko prawda. Rozumiem. � Wzruszy�a ramionami. � Jeste� przeciwna temu pomys�owi. W porz�dku, nie jeste� w tym odosobniona. Bodaj�e za dwa dni wyp�ywa statek z takimi sceptykami jak ty, wracaj� na Wezbrany Ocean i b�d� czekali na powr�t miasta. Ale� � urwa�a. U�wiadomi�y sobie jednocze�nie, �e Bellis nie nale�y do kategorii os�b, kt�re uzyskaj� przepustk�. � Wi�kszo�� z nas uwa�a, �e gra jest warta �wieczki.</p><empty-line/><p>��Wcale nie � powiedzia�a cicho Carrianne po pewnym czasie. � Ufam Brucolacowi i jestem pewna, �e ma powody, by przeciwstawia� si� planom Kochank�w. Jestem taka przej�ta, Bellis! Czemu nie mieliby�my spr�bowa�? To mo�e by� najdonio�lejsza chwila w dziejach naszego miasta. Musimy spr�bowa�.</p><p>Bellis ogarn�o uczucie, kt�rego w pierwszej chwili nie rozpozna�a. Nie przygn�bienie, nie �a�o��, nie sceptycyzm, tylko rozpacz. Poczucie, �e wszystkie plany, wszystkie opcje umieraj�.</p><p>�Przegra�am� � pomy�la�a bez melodramatyzmu czy nawet gniewu.</p><p>Carrianne nie by�a wypran� z m�zgu idiotk�, kt�ra bezrefleksyjnie ulega demagogii. Zna�a argumenty za i przeciw, nawet je�li by�y one nieobiektywne i stronnicze. Z ca�� pewno�ci� uzmys�owi�a sobie, �e ca�e przedsi�wzi�cie zaplanowano dawno temu, a zatem wi�kszo�� mieszka�c�w miasta by�a oszukiwana.</p><p>A jednak, wzi�wszy pod uwag� wszystkie czynniki, uzna�a plan Kochank�w za dobry.</p><p>�To by� pod�y numer� � m�wi�a w my�lach Bellis do Kochank�w. �Chwyt poni�ej pasa. Tego nie przewidzia�am. K�amstwa, manipulacje, przekupstwo, przemoc, korupcja, to owszem, ale zupe�nie si� nie spodziewa�am, �e po prostu zainicjujecie publiczn� debat� i wasze stanowisko przewa�y�.</p><p>Przemkn�a jej przez g�ow� my�l o nic teraz niewartej broszurze Fencha. Jej ramionami zatrz�s� bezg�o�ny �miech. OTO, JAKA JEST PRAWDA! � krzycza�a zapewne broszura. NISZCZUKO WODY WLEK� ARMAD� DO BLIZNY!</p><p>�Prawda�.</p><empty-line/><p>�Wygrali�cie� � pomy�la�a i porzuci�a nadziej�. �Zostan� tutaj a� do �mierci. Zestarzej� si� tutaj, zrz�dliwa staruszka uwi�ziona na statku. B�d� drapa�a blizny na plecach, bogowie kochani, ale b�d� potwornie sw�dzia�y, b�d� mrucza�a i wyklina�a pod nosem. Albo zgin� razem z wami wszystkimi, tak�e z moimi przyw�dcami, w jakim� g�upim, makabrycznym wypadku na Ukrytym Oceanie. Tak czy owak jestem wasza, czy tego chcecie, czy nie. Zwyci�yli�cie. Zabieracie mnie ze sob�. Zabieracie mnie do Blizny�.</p></section><section><title><p>Rozdzia� czterdziesty drugi</p></title><p>W miejscu, gdzie od pocz�tku wisia� cie�, teraz nic nie m�ci�o b��kitu nieba.</p><p>�Arogancja� znikn�a.</p><p>Na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego� le�a�a ko�c�wka liny cumowniczej. Lina zosta�a odci�ta i aerostat odfrun��.</p><p>��Hedrigall � m�wili ludzie doko�a Bellis.</p><p>Sta�a w�r�d t�umu, kt�ry zebra� si� po to, �eby popatrze� na dziur� w panoramie miasta. Gwardzi�ci z pocz�tku usi�owali zatarasowa� gapiom drog�, ale dali za wygran� widz�c, ilu ich jest.</p><p>Bellis mog�a teraz porusza� si� swobodniej. Nadal krzywi�a si� z b�lu, kiedy kto� dotkn�� j� w plecy, ale krwawienie usta�o. Niekt�re z mniejszych strup�w zacz�y strz�pi� si� po bokach. Trzyma�a si� na skraju t�umu.</p><p>��Hedrigall� odlecia� sam.</p><p>Wszyscy to m�wili.</p><empty-line/><p>Im bardziej Armada zag��bia�a si� w Ukryty Ocean, z tym wi�ksz� trudno�ci� nad��a�y za ni� statki. P�yn�y jej tropem niby wyl�knione kaczuszki, a te, kt�re przywi�zano do miasta, zgasi�y silniki, nieznacznie zwi�kszaj�c obci��enie awanka.</p><p>Na drugi dzie� po rozmowie z Carrianne, kt�ra by�a dla Bellis szokiem i objawieniem, statki i okr�ty podwodne pozostaj�ce w orbicie Armady zawr�ci�y. Nie potrafi�y ju� d�u�ej walczy� z narowami Ukrytego Oceanu. Utworzy�y nerwowy konw�j i zmagaj�c si� ze swarliwymi wiatrami, odp�yn�y pod par� na po�udnie. Trzyma�y si� razem ze wzgl�d�w bezpiecze�stwa, aby m�c te� si� nawzajem holowa� w razie awarii. Wraca�y na pewniejsze, bardziej zrozumia�e wody Wezbranego Oceanu, gdzie planowa�y czeka�.</p><p>Miasto mia�o po nie wr�ci� w ci�gu miesi�ca, g�ra dw�ch.</p><p>A gdyby nie wr�ci�o? Wtedy mia�y uzna� si� za wolne. Decyzja taka zapad�a bez przeszk�d, a jej konsekwencje nie zosta�y przedyskutowane.</p><p>Bellis ogl�da�a z okna rejterad� armadyjskich statk�w. Inne by�y przykute do burty Armady niby �limaki morskie do ska� lub ko�ysa�, si� trwo�nie na wodach port�w Basilio i Je�owca, otoczone jednostkami tworz�cymi nabrze�a i keje. By�y uwi�zione. Za d�ugo zwleka�y �eby teraz odp�yn��, mog�y tylko sta� bez celu, jakby �adowa�y lub roz�adowywa�y towar, i czeka�.</p><p>Armadyjczycy nigdy wcze�niej nie widzieli swego miasta bez aureoli statk�w. Zgromadzili si� na kraw�dzi miasta, �eby popatrze� na morze. Pustka by�a przyt�aczaj�ca. Ale nawet te bezkresne po�acie wody tak ich nie zaniepokoi�y jak ucieczka Hedrigalla.</p><empty-line/><p>Nikt niczego nie widzia�. Nikt niczego nie s�ysza�. �Arogancja� wymkn�a si� potajemnie. Dla Niszczukow�d by�a to szokuj�ca strata.</p><p>�Jak to mo�liwe?� � pytali ludzie. Sterowiec by� uszkodzony, a Hedrigall uchodzi� za stuprocentowo lojalnego.</p><p>��Mia� w�tpliwo�ci � powiedzia� Tanner do Szekla i Angevine. � M�wi� mi o tym. �e by� lojalny, to bez dw�ch zda�, ale od samego pocz�tku uwa�a�, �e ta awantura z awankiem nie jest dobra dla miasta. A Blizna jeszcze gorsza. Ale nikogo nie uda�o mu si� przekona�.</p><p>Tanner by� przera�ony ucieczk� Hedrigalla. Zabola�o go to. Ale my�la� g�o�no, pr�buj�c zobaczy� sprawy w takim �wietle, w jakim je widzia� jego enigmatyczny przyjaciel. �Pewno czu� si� w pu�apce� � pomy�la� Tanner. ��y� tutaj od tylu lat, a tu nagle miasto robi wszystko inaczej. Nie czu� si� zwi�zany z Dreer Samher, a je�li z Armad� tez przesta� czu� si� zwi�zany, to co mu zosta�o?�.</p><p>Wyobrazi� sobie, jak Hedrigall naprawia po godzinach zepsute silniki �Arogancji�. Wszyscy wiedzieli, �e Hedrigall jest samotnikiem i �e sp�dza na pok�adzie �Arogancji� znacznie wi�cej czasu, ni� potrzeba. Czy rozprostowa� pr�ty w jej p�etwach? Czy sprawdzi� t�oki, kt�re od dziesi�cioleci ani drgn�y?</p><p>�Od jak dawna to planowa�e�, Hedrigall?� � pomy�la� Tanner Sack.</p><p>Nie m�g� ujawni� si� ze swoimi zastrze�eniami? Czy�by uwa�a�, �e nie ma sensu cho�by spr�bowa� powalczy� o swoje miasto? Czy�by przesta� uwa�a� je za swoje?</p><p>�Gdzie teraz jeste�, ch�opie?�.</p><p>Tanner wyobrazi� sobie ten wielki, ko�lawy aerostat lec�cy na po�udnie z samotnym Hedrigallem u steru. Za�o�� si�, �e p�acze�.</p><p>By� to rodzaj samob�jstwa. Hedrigall nie m�g� zgromadzi� dostatecznej ilo�ci paliwa, �eby dotrze� do sta�ego l�du, bez szans. Gdyby dolecia� do czekaj�cej floty armadyjskiej, to by go spytali, dlaczego opu�ci� miasto, dlatego na pewno stara� si� ich omin��.</p><p>Na pewno m�g� liczy� na pomoc wiatr�w. Komory gazowe by�y bardzo mocne, mog�y utrzyma� go w powietrzu przez wiele lat. �Ile jedzenia zmagazynowa�e�, ch�opie?� � zastanawia� si� Tanner.</p><p>Przed oczyma stan�� mu nast�puj�cy obraz: �Arogancja� przez ca�e lata dryfuje kilkaset st�p nad wod�, a w kabinie kapitana powoli rozk�adaj� si� zw�oki Hedrigalla. Niesiony przez wiatr grobowiec.</p><p>A mo�e zdo�a prze�y�. Mo�e przez w�az drzwi �Arogancji� wystawi absurdalnie wielk� w�d�. Tanner wyobrazi� sobie, �e �y�ka �miga w powietrzu niby rozkr�caj�ca si� spr�yna i wreszcie haczyk dotyka wody. Ludzie-kaktusy byli wegetarianami z wyboru, ale w razie konieczno�ci mogli si� od�ywia� rybami i mi�sem.</p><p>Oto Hedrigall siedzi na kraw�dzi w�azu, fika nogami jak dziecko i wci�ga ryby. Gumowate istoty trzepocz� po drodze do g�ry, ton� w powietrzu i docieraj� do Hedrigalla dawno zdech�e. M�g� tak �y� przez wiele lat, miotany wiatrami po ca�ym �wiecie. Wessany przez wieniec wiatr�w okr��aj�cych Wezbrany Ocean, lata w k�ko, starzeje si�, na skutek monodiety dostaje osteoporozy, sk�ra mu si� marszczy, a kolce siwiej�. Samotno�� odbiera mu rozum. Hedrigall m�wi do portret�w i heliotyp�w wisz�cych na �cianach �Arogancji�.</p><p>A� tu pewnego dnia los wypycha go z tego szerokiego pasa wiatru, aerostat mknie na po�udnie, na p�noc czy licho wie dok�d i pewnego dnia na horyzoncie pojawia si� l�d.</p><p>Hedrigall leci nad g�rami, zrzuca kotwic�, zahacza si� o drzewo schodzi na d�. Znowu czuje grunt pod stopami.</p><p>�Czy szukanie Blizny to jest a� tak kurewsko z�y plan, Hedrigall?�</p><p>Tanner zdawa� sobie spraw�, �e Hedrigalla nale�a�oby uzna� za zdrajc�. Zdezerterowa�, ukrad� bocianie gniazdo Armady, ok�ama� ich w�adc�w i przyjaci�. Zabrak�o mu odwagi, aby przedstawi� swoje racje. Jako lojalny obywatel okr�gu Tanner mia� �wiadomo��, �e powinien pot�pi� renegata. Ale nie umia� si� na to zdoby�.</p><p>�Powodzenia, kolego� � powiedzia� po pewnym czasie, z wahaniem unosz�c d�o� i kiwaj�c g�ow�. �Nie potrafi� �le ci �yczy�.</p><empty-line/><p>W�adcy Niszczukow�d poczuli si� skarceni. Hedrigall uchodzi� za lojalnego obywatela i jego odlot wzbudzi� bezprecedensow� fal� dyskusji, niepewno�ci i krytyki projektu Kochank�w.</p><p>Kilka kilometr�w pod powierzchni� morza awank kontynuowa� swoj� podr�. Tylko nieznacznie zwolni� po wp�yni�ciu na nowe wody.</p><empty-line/><p>Tanner Sack p�ywa� i k�pa� sponiewierane plecy w morzu. Ostatnimi czasy mia� niewielu nurk�w pod sob� i niewielu p�ywak�w nad sob�. Ludzie bali si�, �e porwie ich jaki� nieprzewidywalny pr�d i zaniesie do jakie� martwej sadzawki w Ukrytym Oceanie.</p><p>Tanner nie zauwa�y� �adnych niepokoj�cych zjawisk. Razem z lud�mi-rybami i Bastard Johnem myszkowa� wok� i mi�dzy zwieszonymi w d� pot�nymi �a�cuchami. P�ywali szybko i uwa�ali, �eby miasto im nie uciek�o, ale nie widzieli w wodzie �adnych nowych niebezpiecze�stw. Chaos funkcjonowa� w wi�kszej skali � by� gro�ny dla wielkich intruz�w takich jak statki i okr�ty podwodne. Nawet morskie wyrmeny nie mog�y ju� ci�gn�� swoich znarowionych statk�w-rydwan�w, tote� odp�yn�y razem z flot� na Wezbrany Ocean.</p><p>�y�o si� teraz spokojniej, mniej ludzi i mniej rzeczy odwraca�o uwag� Tannera. �ycie Armady w du�ym stopniu zamar�o.</p><p>Rzecz jasna, farmerzy nadal dbali o swoje ro�liny i trzody, nad i pod wod�, i zbierali plony, kiedy przysz�a pora �niw. Wci�� by�y do wykonania tysi�ce drobnych prac naprawczych i konserwacyjnych. Wewn�trzna machineria miasta nadal si� kr�ci�a: piekarze, lichwiarze, kucharze i aptekarze wystawiali szyldy i brali pieni�dze. Do tej pory Armada by�a jednak miastem zorientowanym na zewn�trz, na piractwo, na handel. Teraz dzia�alno�� portowa � �adunek, wy�adunek, sztauerka, klarowanie i taklowanie � pogr��y�a si� w zastoju.</p><p>Tanner nie musia� zatem codziennie nurkowa� do p�kni��, przeciek�w i innych usterek. P�ywa� dla w�asnego zdrowia, a przede wszystkim ze wzgl�du na swoje plecy: czu�, �e s�l przywraca jego sk�r� d �ycia.</p><p>��Wskakuj, Szek � powiedzia�.</p><p>Mia� �wiadomo�� rozprzestrzeniaj�cego si� po ca�ej Armadzie naci�cia, niepewno�ci, jakby Hedrigall w chwili odlotu rozla� za sob� trucizn�. Tanner chcia� zaproponowa� Szeklowi miejsce, w kt�rym trucizna mog�aby si� rozpu�ci�.</p><p>Za narastaj�cymi obawami ludzi kry�y si� te� inne powody. Do Tannera dotar�y dziwne pog�oski. Z trzech r�nych �r�de� us�ysza�, �e jaki� cz�owiek, gwardzista albo in�ynier z Niszczukow�d, znikn��, nie zabieraj�c niczego z domu; w jednej z wersji na stole sta� zjedzony do po�owy obiad. Niekt�rzy m�wili, �e to te� by�a ucieczka, a wed�ug innych� to sprawka duch�w z Ukrytego Oceanu.</p><p>B�d�c w wodzie, Tanner mia� wra�enie, �e wszystko, co z�e, niebezpieczne i niepewne rozpuszcza si� w pr�dach morskich. Zaproponowa� Szeklowi t� sam� chwil� wytchnienia. Przekona� ch�opaka, �eby z nim pop�ywa�. Baseny mi�dzy statkami Armady by�y teraz prawie puste. Szekel ucieszy� si� z tego, �e nale�y do tych nielicznych odwa�nych, kt�rzy wchodz� do wody. Wielkie belki statk�w porusza�y si� dostojnie nad nimi i wok� nich: niemo�liwe, �eby miasto im uciek�o. Szekel p�ywa� agresywnym, nieestetycznym pieskiem. Tanner chcia� mu pokaza� jaki� lepszy styl, ale uzmys�owi� sobie, �e nie zna �adnego, kt�ry by si� nadawa� dla os�b oddychaj�cych powietrzem.</p><p>Szekel naci�gn�� na oczy ci�k� mask� i trzyma� g�ow� pod powierzchni� do momentu, gdy kiepsko przylegaj�ca uszczelka zacz�a wpuszcza� wod�. Razem z Tannerem przygl�dali si� �awicom ryb z gatunk�w, jakich nigdy wcze�niej nie widzieli. Wielobarwne, z misternymi p�etwami, jaskrawe i cudaczne jak ryby tropikalne, mimo �e temperatura w�d Ukrytego Oceanu by�a umiarkowana. Podobnie jak u skorpen i bu�awik�w, szpeci�y je patykowate wyrostki, a oczy �wieci�y nieprawdopodobnymi kolorami.</p><p>Kiedy Szekel i Tanner wyp�ywali na powierzchni�, czeka�a na nich Angevine, na og� z butelk� piwa lub czego� mocniejszego. I mimo faktu, �e Tanner i Angevine nadal odnosili si� do siebie odrobin� nieufnie � i zdawali sobie spraw�, �e ju� zawsze tak b�dzie � wsp�lne Uczucie do Szekla wytworzy�o mi�dzy nimi wi� opart� na wzajemnym szacunku.</p><p>�Jeste�my jak rodzina� � pomy�la� Tanner.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Bellis wiedzia�a, �e nie b�dzie k�opot�w ze znalezieniem Uthera Doula. Wystarczy stan�� na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego� i zaczeka�, a� w ko�cu si� pojawi. Kipia�o w niej od pretensji i urazy. Nie mog�a uwierzy�, �e j� tak porzuci�.</p><p>Kiedy do niego podesz�a, spojrza� na ni� ale bez odrazy, kt�rej si� obawia�a. Bez wrogo�ci, bez zainteresowania, bez jakichkolwiek emocji czy cho�by oznak rozpoznania. Po prostu spojrza�.</p><p>Wyprostowa�a plecy. W�osy znowu zacz�a wi�za� z ty�u i wiedzia�a, �e wyraz t�pego b�lu stopniowo znika z jej twarzy. Nadal porusza�a si� sztywno, ale od ch�osty up�yn�y ju� dwa tygodnie i by�o ju� znacznie lepiej.</p><p>��Chc� si� zobaczy� z Fennekiem � powiedzia�a, nie przywitawszy si� z Doulem.</p><p>Uther wpad� w kr�tki namys�, po czym skin�� g�ow�.</p><p>��Dobrze.</p><p>Chocia� osi�gn�a sw�j cel, znienawidzi�a za to Doula, bo wiedzia�a, dlaczego si� zgodzi�: nie mog�a powiedzie� Fennecowi niczego, co mog�oby zaszkodzi� Armadzie. Zgra�a ju� wszystkie swoje karty i nie stanowi�a �adnego zagro�enia.</p><p>Bellis by�a teraz osob� pozbawion� znaczenia, wi�c mo�na by�o sobie pozwoli� na pob�a�liwo�� wobec niej.</p><empty-line/><p>Odebrano mu p�etw� maga, ale wida� by�o na pierwszy rzut oka, �e Niszczukowody nadal boj� si� Silasa Fenneca. Na korytarzu prowadz�cym do jego celi mrowi�o si� od stra�nik�w. Poniewa� znajdowali si� poni�ej linii wodnej, wszystkie drzwi wymieniono na wodoszczelne.</p><p>Pod drzwiami celi Fenneca siedzieli m�czyzna i kobieta, pochyleni nad jak�� ezoteryczn� maszyn�. Bellis poczu�a na sk�rze suche wy�adowania taumaturgiczne.</p><p>Cela by�a du�a, z kilkoma iluminatorami, za kt�rymi falowa�a ciemna woda. W wyodr�bnionej �elaznymi kratami cz�ci pomieszczenia, pozbawionej okien i drzwi, Silas Fennec siedzia� na drewniani �awie i patrzy� na Bellis.</p><p>Ogarn�a go wzrokiem i w jej g�owie wy�wietli�a si� szybka sekwencja zwi�zanych z nim obraz�w � wsp�lnie sp�dzany czas, przyjazny, ozi�b�y, erotyczny, potajemny. Wykrzywi�a usta na jego widok; poczu�a w nich kwa�ny smak.</p><p>By� chudy, w brudnym ubraniu. Nie uciek� ze wzrokiem. Prze�y�a wstrz�s: prawe rami� Fenneca ko�czy�o si� ciasno zabanda�owanym nadgarstkiem. Zobaczy�, �e Bellis zauwa�y�a jego kalectwo i skrzywi� si� mimo woli.</p><p>Westchn�� i spojrza� na ni� zaczepnie.</p><p>��Co tu robisz? � spyta� z pos�pn� wrogo�ci�. Zamiast odpowiedzie�, Bellis rozgl�dn�a si� po celi. Zobaczy�a zmi�te ubrania, papier, w�giel drzewny, znany jej gruby notatnik. �elazne pr�ty krat by�y poowijane kablami, kt�re wychodzi�y po drzwiami na korytarz. � Pod��czone do tych maszyn � wyja�ni� zm�czonym tonem, zauwa�ywszy tor jej wzroku. � To jest d�awik. Pow�chaj powietrze. Mo�na to nawet us�ysze�. Zabija taumaturgony. �adne zakl�cie tu nie zadzia�a. � Wci�gn�� powietrze przez nos i u�miechn�� si� bez entuzjazmu. � Wszystko na wypadek, gdybym mia� jaki� tajny plan. Powiedzia�em im, �e znam ze trzy niegro�ne zakl�cia, kt�re i tak by mnie st�d nie wydosta�y, ale nie uwierzyli mi, wyobra�asz sobie? � Fennec mia� rozpi�t� koszul�. Bellis zauwa�y�a, �e jego sk�ra wygl�da dziwnie, martwiczo, roi si� na niej od zgrubie� jak u istot ziemnowodnych i pulsuje. Fennec zapi�� koszul�. Zrobi�a wielkie oczy, odwr�ci�a si� i zacz�a przechadza� po celi. � Prosz� ci�, nie � powiedzia� nagle Fennec niemal �yczliwym tonem.</p><p>��Co �nie�, do cholery? � spyta�a Bellis i ucieszy�a si�, �e jej g�os zabrzmia� zimno.</p><p>Przeszy� j� znacz�cym spojrzeniem, kt�re zagotowa�o w niej krew.</p><p>��Nie r�b tego � m�wi�. � Nie przychod� tutaj. Nie pytaj mnie o nic. Po co tu jeste�, Bellis? Nie po to, �eby si� na mnie wydrze�. To nie w twoim stylu. Nie zbluzgasz mnie. Z�apali mnie� I co z tego? Ciebie te�, kurwa, z�apali. Jak plecy? � Wprawi�o j� to w takie os�upienie, �e przez moment nie mog�a oddycha�. Zamruga�a, bo obraz jej si� rozmaza�. Fennec patrzy� na ni� bez jakiego� szczeg�lnego okrucie�stwa czy z�o�liwo�ci. � Niczego si� ode mnie nie dowiesz, Bellis � zakomunikowa� jej niezmienionym g�osem. � Nic ci z tego nie przyjdzie. Nie prze�yjesz katharsis i nie poczujesz si� lepiej po wyj�ciu st�d. Tak, ok�ama�em ci�, wykorzysta�em ci�. Razem z mn�stwem innych ludzi. Nie mia�em �adnych rozterek. Zrobi�bym to jeszcze raz. Chcia�em wr�ci� do kraju. Gdyby� by�a pod r�k� i m�g�bym ci� bez problemu zabra�, to bym ci� zabra�, ale tylko pod takimi warunkami. Bellis� � Pochyli� si� i potar� kikut d�oni. � Nie poczuwam si� do �adnej winy. � Pokr�ci� powoli g�ow� bez �ladu zak�opotania. Bellis dygota�a z nienawi�ci. Mia� racj�, �e nie powiedzia� jej prawdy o swoich planach: nie pomog�aby mu, mimo �e rozpaczliwie pragn�a wr�ci� do domu. � W �aden spos�b ci� nie wyr�ni�em. Potraktowa�em ci� tak samo jak wszystkich innych. Nie my�la�em o tobie ani wi�cej, ani mniej. Jedyna r�nica jest taka, �e tylko ty do mnie przysz�a�. I uwa�asz, �e to ma sens. �e musimy, nie wiem� Wszystko sobie wyja�ni�? � Silas Fennec, prokurent Nowego Crobuzon, pokr�ci� wsp�czuj�co g�ow�. � Nie ma niczego do wyja�niania, Bellis. Id� st�d. � Po�o�y� si� i wbi� wzrok w sufit. � Id� st�d. Chcia�em wr�ci� do kraju i by�a� mi do tego potrzebna. Wiesz, co zrobi�em i wiesz, dlaczego to zrobi�em. Nie ma �adnej tajemnicy do rozwik�ania ani wsp�lnej rezolucji do uchwalenia. Id� st�d.</p><p>Bellis zosta�a jeszcze kilka chwil, ale zdo�a�a wyj��, zanim znowu si� odezwa�a. Powiedzia�a wszystkiego cztery s�owa. W �o��dku si� jej kot�owa�o od intensywnego uczucia, kt�rego nie umia�a nazwa�.</p><p>�Nie zabij� go� � pomy�la�a ponuro. �Nawet go nie ukarz�. Nawet go nie wych�ostaj�. Jest dla nich zbyt cenny i za bardzo si� go boj�. S�dz�, �e mog� si� czego� od niego nauczy� i wydoby� z niego jakie� informacje. Mo�e si� nie myl��.</p><p>Wychodz�c, musia�a sama przed sob� przyzna�, �e Fennec w co najmniej jednej sprawie mia� racj�.</p><p>Wcale nie poczu�a si� lepiej.</p><empty-line/><p>Bellis z zaskoczeniem odkry�a, �e Johannes pozosta� w jej �yciu. Swego czasu odnosi�a wra�enie, �e jest ni� zniesmaczony i nie ma ochoty si� z ni� widywa�.</p><p>Nadal uwa�a�a go za cz�owieka pozbawionego kr�gos�upa. Mimo �e jej lojalno�� wobec Nowego Crobuzon by�a zjawiskiem dziwnym i nieuporz�dkowanym, nie umia�a my�le� o Johannesie inaczej jak o renegacie. Tempo jego aklimatyzacji na Armadzie wzbudzi�o w niej odraz�.</p><p>Teraz w jego zachowaniu by�o jednak co� b�agalnego. Skwapliwo��, z jak� chcia� odnowi� przyja��, wydawa�a si� jej troch� �a�osna. Ale chocia� stara�a si� sp�dza� jak najwi�cej czasu z Carrianne, kt�r� bardzo lubi�a za jej obrazoburstwo i ciep�o � a ta nie przepada�a za Johannesem, Bellis od czasu do czasu pozwala�a mu poby� troch� u siebie. Budzi� w niej lito��.</p><p>Kiedy awank zosta� schwytany i zaprz�gni�ty, a ekipa Tintinnabuluma odp�yn�a, Johannes nie mia� nic wi�cej do roboty. Chocia� tak bardzo si� zas�u�y�, teraz zosta� odstawiony na boczny tor. Kr�ach Aum wsp�pracowa� obecnie z taumaturgami Kochank�w i Utherem Doulem, wprowadzony w nowy, wewn�trzny kr�g, kt�ry mia� za zadanie zg��bia� tajniki eksploatacji mo�liwo�ci. Jak podejrzewa�a Bellis, Johannes zdawa� sobie spraw�, �e ma przed sob� wiele lat �ycia jako jeniec Armady.</p><p>Nale�a� wprawdzie do grupy pilotuj�cej awanka, kt�ra zajmowa�a si� zliczaniem przep�yni�tych mil morskich, szacowaniem biomasy na danym obszarze i przewidywaniem taumaturgicznych przep�yw�w, ale z regu�y musia� wymy�la� sobie robot�. Po pijanemu skar�y� si�, �e wyci�ni�to go jak g�bk� i wyrzucono do �mieci. Bellis i Carrianne szydzi�y z Johannesa za jego alkoholicznymi plecami.</p><p>Johannes ostro�nie wyra�a� w�tpliwo�ci co do trajektorii Armady, co do pomys�u wypuszczenia si� na wody Ukrytego Oceanu. Bellis by�a mile zaskoczona, �e r�wnie� w tych kr�gach wyprawa Kochank�w nie cieszy si� absolutnym poparciem. Mi�dzy innymi dlatego zgadza�a si� na wizyty Johannesa.</p><p>Tch�rzliwo�� nie pozwala�a mu przyzna� si� do tego, ale chcia�, �eby zawr�cili, podobnie jak Bellis. Im bardziej zag��biali si� na niezbadane wody Ukrytego Oceanu, tym cz�ciej Bellis si� przekonywa�a, z przeb�yskami nieoczekiwanej nadziei, �e ona i Johannes nie s� w tym odosobnieni.</p><empty-line/><p>Dezercja Hedrigalla by�a ran� kt�ra nie chcia�a si� zagoi�.</p><p>Armada p�yn�a teraz po wodach, kt�re nie przestrzega�y �adnych praw znanych oceanologom. Obywatele miasta, w kt�rych nie wygas�o jeszcze patriotyczne uniesienie wywo�ane wojennym zwyci�eni i retoryk� najwybitniejszych przyw�dc�w w dziejach Niszczukow�d, zapewne potraktowaliby to jako przygod� albo przeznaczenie s�dzone przez bog�w, ale potem lojalny, godzien najwy�szego zaufania Hedrigall uciek�, co zupe�nie zmieni�o emocjonalne zabarwienie wyprawy.</p><p>�Arogancja� szybko znalaz�a nast�pc�. Nad dzielnic� zawis� inny statek powietrzny, kt�ry obserwowa� horyzont. By� jednak mniejszy a przede wszystkim znacznie ni�szy, co zredukowa�o zasi�g widzenia. Wywo�a�o to negatywne skutki psychologiczne, nawet u lojalnych obywateli.</p><p>��Co ten Hedrigall zobaczy�? � mruczeli. � Co on zobaczy�?</p><p>Miasto sun�o do przodu pchane w�asn� dynamik�. Nikt nie opowiada� si� publicznie za zawr�ceniem. Nawet ci, kt�rych przyw�dcy nie zaakceptowali planu Kochank�w, skapitulowali albo wyra�ali swoj� krytyk� wy��cznie w okoliczno�ciach prywatnych. Nad wszystkimi unosi�o si� jednak dysydenckie widmo Hedrigalla i towarzysz�cy pocz�tkom podr�y nastr�j triumfalnego entuzjazmu ulotni� si� bezpowrotnie.</p><empty-line/><p>Tanner i Szekel nadawali imiona stworzeniom, kt�re widzieli pod wod�: biegbiegacze, ta�cz�ce muchy, ��tog�owy.</p><p>Patrzyli, jak armadyjscy przyrodnicy prowadz� podwodne badania, �api� niekt�re z osobliwych zwierz�t w sieci, lecz trzymaj� si� na dystans od wielkich ��tog�ow�w o sp�aszczonych �bach, heliotypuj�c je niepor�cznymi podwodnymi aparatami wyposa�onymi w fosforyzuj�ce flary.</p><p>�awice ryb �miga�y mi�dzy rurami i kad�ubami, kt�re stercza�y w dole jak korzenie. Miesza�y si� z bardziej rozpoznawalnymi gatunkami � nawet w Ukrytym Oceanie �y�y witlinki i r�ne gatunki rybek przyn�towych � zjada�y je lub by�y przez nie zjadane.</p><p>Tanner da� nura i podra�ni� mackami dwa osobniki wielko�ci d�oni. Szekel patrzy� z g�ry na blizny przyjaciela.</p><empty-line/><p>Coraz g��biej i g��biej w to morze.</p><p>Noc� rozlega�y si� dziwne d�wi�ki: wo�ania godowe niewidocznych zwierz�t obdarzonych g�osem byka. Zdarza�y si� dni, kiedy nawet najbardziej zahartowani i dociekliwi nurkowie nie p�ywali, a ludzie-ryby chowali si� w ma�ych �piwnicach� miasta. Wody Ukrytego Oceanu by�y niebezpieczne. Armadzie zagra�a�y takie zjawiska jak wrz�ce pr�dy, tereny �owieckie pias�w czy �ywe wiry, kt�re drapie�nie okr��a�y miasto, ale trzyma�y si� na dystans.</p><p>W bezksi�ycowych ciemno�ciach pod wod� migota�y �wiate�ka, niby bioluminescencja stukrotnie powi�kszonych stworze� z oceanicznych g��bin. Bywa�o, �e chmury nad miastem przemieszcza�y si� znacznie szybciej, ni� wynosi�a pr�dko�� wiatru. Pewnego dnia, kiedy powietrze by�o suche jak elyktryczno��, za sterburt� miasta pojawi�y si� jakie� kszta�ty, jakby ma�e wysepki. By�y to tratwy nieznanego zielska, wielkie zbrylenia zmutowanego morszczynu, kt�re nagle si� oddali�y, poruszane jak�� w�asn� si�� nap�dow�.</p><p>W ka�dym okr�gu Armady, czy to w slumsach, czy to w najokazalszych miejskich pa�acach, panowa�o napi�cie, atmosfera neurotycznego wyczekiwania. Ludzie �le spali. Bellis poblad�a, kiedy to si� zacz�o, bo przypomnia�a sobie plag� nocnych koszmar�w, kt�ra spad�a na Nowe Crobuzon i doprowadzi�a do jej wygnania z miasta. �Z jednej epidemii chorych nocy w drug�� � pomy�la�a po kilku ci�kich godzinach bezsenno�ci.</p><p>W niekt�re z tych sm�tnych nocy Bellis chodzi�a na �Wielki Wschodni�, aby poobserwowa� podr� miasta po tajemniczych morzach. Patrzy�a na bezkres w�d, a� w ko�cu, przyt�oczona ich ogromem, ucieka�a w g��b wielkiego statku, wiedziona wewn�trznym przymusem, kt�rego nie rozumia�a.</p><p>Labiryntem pustych korytarzy meandrowa�a ku zapomnianej strefie parowca, do kanciapki, kt�r� pokaza� jej Doul. Tam za�, zmieszana i wzburzona, ws�uchiwa�a si� w odg�osy kopulacji i sypialniane rozmowy Kochank�w.</p><p>Nawyk ten obrzydza� j�, ale nie umia�a si� oprze� poczuciu zakulisowej w�adzy, kt�r� jej to dawa�o. �M�j ma�y bunt, m�j ma�y eskapizm. Kto� was pods�uchuje, a wy o tym nie wiecie� � my�la�a, s�uchaj�c, jak Kochankowie mrucz� do siebie mokro i ob�ciskuj� si� z zapami�taniem, kt�re wci�� j� przera�a�o.</p><p>Nigdy nie uzyska�a w ten spos�b �adnych sensacyjnych informacji. Kochankowie nie rozmawiali o wa�nych sprawach, a wy��cznie kot�owali si�, le�eli obok siebie i szeptali fetyszystyczne zakl�cia. Kochanka z nocy na noc brzmia�a coraz bardziej gor�czkowo i brutalnie, natomiast Kochanek poni�a� si� przed ni� pragn�� si� w niej zatraci�.</p><p>�Nie chc� tutaj by� � my�la�a Bellis z pasj�. W ko�cu wypowiedzia�a te s�owa na g�os, do Carrianne, wiedz�c, �e jej przyjaci�ka nie zgodzi si� z ni�.</p><p>��Nie chc� tutaj by�. � Bellis zakr�ci�a winem w kieliszku. � Po koszmarach sennych przyjd� zaburzenia �wiadomo�ci. Ju� co� takiego prze�y�am. A co b�dzie, jak dop�yniemy do tego okropnego miejsca? Albo zginiemy, albo Kochankowie b�d� mieli do swojej dyspozycji najstraszliwsz� moc. Czy ty naprawd� im ufasz, Carrianne? � naciska�a po pijacku. � Ufasz temu pochlastanemu zasra�cowi i tej psycholce? Powierzy�aby� im tak� moc? Nie chc� tutaj by�.</p><p>��Wiem, Bellis � odpar�a Carrianne, szukaj�c odpowiednich s��w. � Ale ja chc� zobaczy�, co tam jest. My�l�, �e to jest co� niesamowitego, rozumiesz? Nawet je�li Kochankowie mieliby dosta� to w swoje r�ce. Nie, nie ufam im. Nie zapominaj, �e jestem z Pragnieniowic. Ale co� ci powiem. Odk�d Hedrigall da� dyla, na mojego czuja coraz wi�cej ludzi si� z tob� zgadza.</p><p>Zaskoczona Bellis skin�a g�ow� i unios�a kieliszek w ramach toastu. Carrianne przepi�a do niej z kpi�cym u�miechem.</p><p>�Ona ma racj� � pomy�la�a Bellis. �Dalijabber, ona ma racj�. Co� si� zmienia�.</p><empty-line/><p>Awank zwalnia�.</p><p>Jakie� dziesi�� dni po wyp�yni�ciu na wody Ukrytego Oceanu ludzie zacz�li to zauwa�a�.</p><p>Jako pierwsi dostrzegli to Bastard John, ludzie-ryby, ludzie-raki, Tanner Sack i ci nieliczni powierzchniacy, kt�rzy nadal p�ywali: �atwiej im by�o dotrzyma� miastu tempa. Po kilku godzinach podwodnych igraszek mi�nie mniej ich pali�y, ni� si� tego spodziewali. Armada nie p�yn�a ju� tak szybko.</p><p>Wkr�tce zmian� zauwa�yli tak�e obywatele oddychaj�cy powietrzem. Bez punkt�w odniesienia, bez wysp i l�d�w, na nieznanym morzu, nie�atwo by�o zlicza� pokonywany dystans, ale istnia�y na to metody.</p><p>Co� si� dzia�o z d�ug� na ponad tysi�c pi��set metr�w istot� schowan� w g��binach. Zasz�a jaka� zmiana. Awank zwalnia�.</p><empty-line/><p>Z pocz�tku ludzie mieli nadziej�, �e zmiana jest tymczasowa i awank przyspieszy, ale mija�y dni i pr�dko�� nadal spada�a.</p><p>Zachwycony i triumfuj�cy Johannes nagle wr�ci� do �ask. Kochankowie zwo�ali jego stary zesp�, aby poczyni� jakie� ustalenia.</p><p>Bellis zdziwi�a si�, �e Johannes nadal rozmawia z ni� i Carrianne o swojej pracy, mimo �e ponownie znalaz� si� w wewn�trznym kr�gu.</p><p>��Ca�e miasto wie, przecie� to wida� go�ym okiem � powiedzia� im pewnego wieczoru, zm�czony i zbulwersowany. � Kochankowie czekaj� na rozwi�zanie zagadki. � Pokr�ci� g�ow�. � Nawet Aum zg�upia�. Silnik na skalne mleko wci�� steruje uprz꿹, awank wci�� p�ynie, tyle �e coraz wolniej.</p><p>��Dzia�a tu co� zwi�zanego z Ukrytym Oceanem? � zasugerowa�a Bellis.</p><p>Johannes zagryz� warg�.</p><p>��Niemo�liwe � odpar�. � Czy w Bas-Lag mo�e istnie� co�, co mia�oby wp�yw na awanka?</p><p>��Mo�e zachorowa� � powiedzia�a Carrianne. Johannes skin�� g�ow�.</p><p>��Ja te� tak s�dz�. Kr�ach jest przekonany, �e go wyleczymy, ale mnie si� wydaje, �e za ma�o wiemy.</p><empty-line/><p>Powietrze nad Ukrytym Oceanem zrobi�o si� suche i gor�ce. Ro�linno�� na Armadzie wi�d�a w oczach.</p><p>Wszystkie okr�gi zamkn�y si� w sobie i idiotyczne pozory normalno�ci zacz�y si� sypa�. Ludzie przestali pracowa�. Piraci-obywatele siedzieli w domach, chroni�c si� przed suchym �arem, kt�ry la� si� z nieba. Wyblak�e miasto straci�o swoj� wyrazisto��. Ko�ysz�c si� jak szalupa ratunkowa, prawie sta�o w miejscu, zdane wy��cznie na siebie.</p><p>Kilwater z dnia na dzie� nik�.</p><p>Tli�a si� panika. Zwo�ywano publiczne spotkania. Po raz pierwszy nie organizowali ich w�odarze miejscy, lecz ponadokr�gowe komisje spo�eczne. Pocz�tkowo w ich sk�ad wchodzili prawie wy��cznie mieszka�cy Bud i Pragnieniowic, lecz udzia� liczebny Czas�w, Ksi��kowic i Niszczukow�d r�s� z dnia na dzie�. Debatowali gor�czkowo, szukaj�c odpowiedzi, kt�rych nikt nie potrafi� im udzieli�.</p><p>Coraz trudniej by�o odegna� od siebie koszmarny obraz: pozbawiona nap�du Armada dryfuje po ja�owych wodach Ukrytego Oceanu. Albo stoi na niewyobra�alnie ci�kiej kotwicy ze znieruchomia�ego awanka.</p><p>Pr�dko��, z jak� porusza�o si� miasto, nadal spada�a.</p><empty-line/><p>Znacznie p�niej Bellis u�wiadomi�a sobie, �e dzie�, w kt�rym dolegliwo�� awanka sta�a si� szokuj�co oczywista, dzie�, w kt�rym tak wiele os�b zmar�o, to wed�ug kalendarza crobuzo�skiego by� pierwszy meluara � rybnik. Z jej ust doby� si� gorzki �miech, a raczej co� bardziej zbli�onego do kaszlu.</p><empty-line/><p>Morskie nieczysto�ci pojawi�y si� w p�nych godzinach rannych.</p><p>Ci, kt�rzy je zobaczyli, pocz�tkowo wzi�li je za kolejne skupiska niby-czuj�cych wodorost�w, ale szybko zmienili zdanie. Obiekty te by�y l�ejsze i unosi�y si� ni�ej � rozleg�e barwne plamy, rozmazuj�ce si� na brzegach.</p><p>Skazy te wykwit�y na trasie miasta wiele kilometr�w dalej. Wiadomo�� o tym zjawisku roznios�a si� po mie�cie i ludzie �ci�gn�li t�umnie do Ogrodu Rze�b, na dziobie Armady, �eby popatrze�.</p><p>Z czasem zobaczyli mas� lepkiej cieczy, g�stej jak mu�. Kiedy do plamy dociera�y fale, zmniejsza�y si� do postaci ko�lawych zmarszczek, kt�re pe�za�y po powierzchni plamy i by�y przez ni� poch�aniane.</p><p>Barw� substancja ta przypomina�a blad�, bia�o��t� d�d�ownic�.</p><p>Bellis prze�kn�a �lin� i ze strachu dosta�a md�o�ci, lecz kiedy wiatr zmieni� kierunek, zrozumia�a, �e zemdli� j� nie strach, tylko fetor.</p><p>Zala�y ich k��by smrodu. Obywatele Armady bledli i rzygali. Bellis i Carrianne mia�y mi�kkie nogi i by�y bia�e jak p��tno, ale nie przy��czy�y si� do zgodnego ch�ru charkot�w. Rozkolebana breja cuchn�a najgorsz�, najbardziej ohydn� zgnilizn�, jak zepsute w zamkni�ciu mi�so.</p><p>��Niech Jabber ma nas w swojej opiece! � wysapa�a Bellis.</p><p>Nad jej g�ow� kr��y�y padlino�erne ptaki Armady. Niby �ywa chmura poszybowa�y ku obmierz�ej masie, lecz nagle odskoczy�y, jakby poziom zepsucia nawet dla nich by� nie do zniesienia.</p><p>Miasto dotar�o na obrze�a �mierdz�cej substancji. Z przodu ci�gn�y si� jej wielkie po�acie, rozko�ysana ropna masa.</p><p>Wi�kszo�� ludzi przyby�ych do Ogrodu Rze�b uciek�a do dom�w, �eby zapali� kadzide�ka. Bellis i Carrianne zosta�y, obserwowa�y Johannesa i jego koleg�w, kt�rzy stan�li przy relingu � zas�oniwszy twarze chusteczkami nas�czonymi perfumami � i spu�cili na d� wiadro na linie. Po wci�gni�ciu go z powrotem na pok�ad przyst�pili do ogl�dzin.</p><p>Po chwili szarpn�o nimi gwa�townie do ty�u.</p><p>Kiedy Johannes zobaczy� Bellis i Carrianne, pogna� ku nim, zrywaj�c po drodze mask� z twarzy. By� blady i dr��cy, a na jego sk�rze kropli� si� pot.</p><p>��To jest ropna wydzielina � powiedzia�, wskazuj�c rozdygotanym palcem ku morzu. � Plama ropy.</p></section><section><title><p>Rozdzia� czterdziesty trzeci</p></title><p>Awank jest chory.</p><p>Usi�uje by� pos�uszny rozkazom silnika na skalne mleko i nadal p�yn�� bezmy�lnie przed siebie. Co w�a�ciwie mu dolega? Krwawi jest ranny? Ma gor�czk�? Obca rzeczywisto�� doko�a g��boko otar�a mu sk�r�? Jest za bardzo niemy, za bardzo g�upi albo za bardzo pos�uszny, �eby odczuwa� b�d� okazywa� po sobie b�l, a rany si� nie goj�, tylko chlustaj� rop�, kt�ra wyp�ywa na wierzch i zwi�ksza obj�to�� w miar� spadku ci�nienia. Porywa ze sob� do g�ry ryby i ro�liny, tote� ze �luzowym chlupni�ciem wyskakuje na powierzchni� ha�a�liwy koagulat infekcji i st�amszonego morskiego �ycia.</p><p>Trzy do czterech tysi�cy kilometr�w w g��b Ukrytego Oceanu awank zachorowa�.</p><empty-line/><p>Kilka kilometr�w od odra�aj�cych p�acht ropy awank stan�� w miejscu.</p><p>Zwi�kszono nat�enie sygna��w silnika na skalne mleko, ale nie by�o reakcji. Awank znieruchomia�.</p><p>Zawis� wiele kilometr�w pod wod�, nie mog�c albo nie chc�c si� poruszy�.</p><p>Kiedy opiekunowie awanka i lekarze zrobili ju� wszystko, na co pozwala�a im ich wiedza, lecz nic to nie pomog�o, kiedy wypr�bowano wszystkie dost�pne d�ugo�ci fal celem pobudzenia zwierz�cia, a reakcja by�a zerowa, pozosta�o ju� tylko jedno rozwi�zanie. Miasto nie mog�o w niesko�czono�� sta� w miejscu i obrasta� ple�ni�.</p><p>Awank by� chory i �aden z uczonych nie zna� przyczyny. Nale�a�o zbada� zwierz� fizykalnie, z bliska.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Batysfera ko�ysa�a si� jak wahad�o zegara pod d�wigiem �Nosid�a�, statku fabrycznego stoj�cego przy dziobie �Wielkiego Wschodniego�. Z kulistej powierzchni okr�tu podwodnego stercza�y bez�adnie rurki i nity, wypustki z hartowanego �elaza. Silnik mia� z ty�u wybrzuszenie kojarz�ce si� z turniur�. Cztery iluminatory i chymiczna latarnia by�y przeszklone materia�em grubym na pi�tna�cie centymetr�w.</p><p>In�ynierowie i ekipy remontowe pospiesznie sprawdzali stan techniczny batysfery i przygotowywali j� do zanurzenia.</p><p>Za�oga �Meduzy� wk�ada�a skafandry na pok�adzie �Nosid�a�, zagl�daj�c do ksi��ek i traktat�w, kt�re mieli ze sob�. Pilotka-strupodziejka imieniem Chion, z twarz� pokryt� �ladami po rytualnych naci�ciach; Kr�ach Aum � Bellis pokr�ci�a g�ow� na widok swego niegdysiejszego ucznia, kt�rego aparat g�bowy by� rozwarty z emocji; i na samym przedzie, po trochu przej�ty, dumny i wystraszony, Johannes Tearfly.</p><p>Nie mia� wyboru, musia� wzi�� udzia� w tej ekspedycji � poza Kr�achem Aumem nikt tak dobrze jak on nie zna� si� na awanku, a zwierz�ciu nale�a�o zapewni� mo�liwie najbardziej fachow� opiek�. Bellis wiedzia�a, �e Johannes by pop�yn��, nawet gdyby Kochankowie go nie zmusili.</p><p>��Schodzimy do awanka � wyja�ni� wcze�niej Bellis, patrz�c na ni� z identycznym jak teraz wyrazem twarzy. � Rzucimy na niego okiem. Musimy go wyleczy� � stwierdzi� nie mniej uradowany ni� przera�ony.</p><p>Jako naukowiec by� zafascynowany. Bellis dostrzeg�a te� strach, ale wolny od z�ych przeczu�. Przypomnia�a sobie, jak kiedy� opowiada� jej o bli�nie po ataku sarduli. Jego bezmierna tch�rzliwo�� ogranicza�a si� do stosunk�w mi�dzyludzkich. Bellis nigdy nie widzia�a, �eby uchyla� si� przed niebezpiecze�stwami, jakie poci�ga�y za sob� jego badania. Tak�e teraz bez wahania podj�� si� tej niebezpiecznej misji.</p><p>��Do zobaczenia za par� godzin � powiedzia�a do niego Bellis. Johannes by� taki podniecony, �e wywa�ony, neutralny ton, kt�ry zadawa� k�am znaczeniu jej s��w i podkre�la� groz� sytuacji, umkn�� jego uwagi. Johannes skin�� naiwnie g�ow�, nieporadnym gestem �cisn�� Bellis za rami� i poszed�.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Przygotowania trwa�y d�ugo. Liczba os�b, kt�re przysz�y popatrze� i wyprawi� ekspedycj� w drog�, nie by�a du�a. Nie dlatego, �eby ludzi to nie obchodzi�o � �ci�ni�te powietrze nad miastem odebra�o im energi�, wyssa�o ich do cna.</p><p>Johannes pomacha� garstce gapi�w i wszed� do kabiny �Meduzy�.</p><p>Bellis patrzy�a, jak przykr�caj� klap� w�azu. Patrzy�a, jak batyskaf jest przeci�gany nad wod� i chybocze w spos�b przyprawiaj�cy o chorob� morsk�. Przypomnia�a sobie, �e tak samo to wygl�da�o, kiedy schodzi�a pod powierzchni� na Salkrikaltorze. Ogromne ko�o na �Nosidle� zacz�o si� obraca�, wypuszczaj�c dziesi�tki metr�w �elaznego kabla w otulinie gumowej.</p><p>Batyskaf cicho plusn�� o wody Ukrytego Oceanu i jednostajnym ruchem schodzi� coraz g��biej. Dotarcie do awanka mia�o zaj�� co najmniej trzy godziny. Bellis obserwowa�a nikn�ce zmarszczki na wodzie, a� do chwili, gdy poczu�a, �e kto� za ni� stan��. Odwr�ci�a si� i zobaczy�a Uthera Doula.</p><p>Zacisn�a usta i czeka�a. Przez kilka chwil w milczeniu bada� j� wzrokiem.</p><p>��Martwi si� pani o przyjaciela � orzek�. � �Wielki Wschodni� jest zamkni�ty na czas tej ekspedycji, ale je�li pani chce, mo�e pani tam zaczeka� na jego powr�t.</p><p>Zabra� j� do ma�ego pomieszczenia blisko rufy. Przez iluminator wida� by�o �Nosid�o� z wci�� kr�c�cym si� ko�em windy. Doul wyszed� bez s�owa i zamkn�� za sob� drzwi, ale pok�j, do kt�rego j� przyprowadzi�, by� bardziej komfortowo urz�dzony ni� jej mieszkanie, a po pi�ciu minutach jeden z niszczukowodzkich pokojowych przyni�s� jej herbat�.</p><p>Bellis popija�a bursztynowy p�yn, wpatrzona w wod�. By�a zdezorientowana i nieufna. Nie rozumia�a, dlaczego Doul tak j� rozpieszcza.</p><empty-line/><p>Z pocz�tku w male�kiej sferycznej kabinie �Meduzy�, z trzema oddychaj�cymi istotami na pok�adzie, by�o tylko ciep�o. Musieli dokonywa� cud�w ekwilibrystyki, �eby m�c jednocze�nie wygl�da� przez male�kie bulaje.</p><p>�wiat�o umyka�o do ty�u zaskakuj�co szybko, co Johannes obserwowa� z nerwow� fascynacj�. Schodzili obok jednego z wielkich �a�cuch�w, do kt�rych przywi�zany by� awank. Mijali kolejne pot�ne ogniwa, pokryte �uszczyc� skorupiak�w i wielu pokole� wodorost�w. Osowia�e ryby z krowimi oczami przygl�da�y si� intruzom, okr��a�y rurki podaj�ce tlen, ucieka�y przed b�belkami, kt�rymi pryska�a batysfera.</p><p>Kiedy �wiat�o niemal ca�kiem zgas�o, �a�cuch nabra� gro�nego wygl�du. Czarne kolumny skierowane by�y prawie pionowo w d�. Spos�b ��czenia si� ogniw ze sob� nagle zacz�� si� wydawa� tajemniczy i z�owr�bny, jak hieroglify nieznanego j�zyka.</p><p>Na granicy absolutnych ciemno�ci morze sprawia�o wra�enie zupe�nie nieruchomego, nie przecina�y go drapie�ne pr�dy Ukrytego Oceanu. Nie rozmawiali ze sob�. W kabinie by�o ciemno. Mieli ze sob� chymiczne lampy i latarnie, ale nie chcieli ryzykowa� ich zu�ycia po drodze � widzie� potrzebowali dopiero u celu. Siedzieli wi�c �ci�ni�ci jak sardynki, w najg��bszych ciemno�ciach, jakich w �yciu do�wiadczyli.</p><p>S�ucha� by�o tylko �wist oddech�w, szept pompowanego powietrza i lekki stuk rozprostowywanych ko�czyn o metal i o siebie nawzajem. Silnik by� wy��czony � w d� ci�gn�a ich grawitacja.</p><p>Johannes zauwa�y�, �e ca�a tr�jka pod�wiadomie zsynchronizowa�a oddech. Oznacza�o to, �e po ka�dym wypuszczeniu powietrza zapada�a cisza i Johannes przez u�amek sekundy m�g� udawa�, �e jest sam.</p><p>Zeszli daleko poni�ej zasi�gu promieni s�onecznych. Teraz to oni podgrzewali morze. Wysoka temperatura przecieka�a z kot��w parowych do kabiny, a stamt�d przez metalow� sk�r� batysfery do wody, kt�ra �apczywie j� po�era�a.</p><p>Czas nie m�g� prze�y� w tych warunkach � w litych, gor�cych ciemno�ciach, po�r�d monotonnego szumu powietrza i skrzypienia sk�ry. By� po�amany i krwawi�. Poszczeg�lne chwile nie przechodzi�y p�ynnie jedne w drugie, lecz rodzi�y si� martwe. �Jestem poza czasem� � pomy�la� Johannes.</p><p>Klaustrofobia ��ci� podesz�a mu do gard�a, ale znieruchomia�, zamkn�� oczy � ciemno�ci, kt�re znalaz� za powiekami, nie mniej g��bokie od tych, od kt�rych si� odgrodzi�, nie przynios�y mu jednak ulgi � prze�kn�� �lin� i zwalczy� w sobie to uczucie. Po omacku znalaz� szk�o bulaju, kt�re okaza�o si� zimne i mokre od skroplonej pary. Woda na zewn�trz by�a lodowata.</p><p>Niesko�czenie d�ugie minuty, po kt�rych ciemno�ci na zewn�trz na moment si� rozproszy�y i za�oga sapn�a, kiedy czas wr�ci� do nich jak kopni�cie pr�dem elyktrycznym. Mija�a ich jaka� �ywa lampa, jakie� zaopatrzone w macki stworzenie, kt�re przenicowa�o swoje cia�o w perystaltyczn� fal�, owin�o si� luminescencyjnymi wn�trzno�ciami i pomkn�o w dal; ascetyczny poblask wkr�tce zgas�.</p><p>Chion zapali�a lamp� na czole batysfery. Fosforowe �wiat�o wyr�n�o w ciemno�ciach sto�ek, ze �cian� tak wyra�n�, jakby by�a z marmuru. W o�wietlonym polu nie zobaczyli nic opr�cz zupy male�kich cz�stek, kt�re zdawa�y si� lecie� do g�ry, ale by�o to tylko z�udzenie wywo�ane ruchem �Meduzy�. Nie zobaczyli natomiast ani dna oceanu, ani �adnych oznak �ycia. Mia�d��ca pustka, kt�r� roz�wietlili, przygn�bi�a ich bardziej ni� wcze�niejsze ciemno�ci. Dalej schodzili ju� po ciemku.</p><p>�elazny pancerz zacz�� skrzypie� pod naporem wody. Co dziesi�� czy dwana�cie sekund rozlega� si� kolejny zgrzyt, jakby ci�nienie zmienia�o si� skokowo, a nie liniowo.</p><p>Perkusyjny odg�os przybiera� na nat�eniu, a� w ko�cu Johannes zda� sobie spraw�, �e trz�sie si� nie tylko ich pojazd, ale r�wnie� ca�e morze � tony wody wibrowa�y, spazmowa�y echem grzmistych uderze� dochodz�cych z do�u.</p><p>Serce awanka.</p><empty-line/><p>Kiedy z pot�nego ko�a na �Nosidle� odwin�o si� ju� kilka kilometr�w kabla, zapadka zabezpieczaj�ca zaskoczy�a i zahamowa�a zjazd batysfery ku dnu. �Meduza� szarpn�a si�, �omotana przez arterialny huk. Serce awanka sprawia�o wskro� metalu wra�enie czego� litego.</p><p>Chion zapali�a latarni�. Popatrzyli nawzajem na swoje mokre od potu twarze w tonacji sepii. Wygl�dali groteskowo, zatopieni w cieniach. Przy ka�dym uderzeniu serca, kt�re wprawia�o batysfer� w drgania, ka�dy z nich mia� tik trwo�nego podziwu. Wok� ciasnej kabiny, z jej wska�nikami i zegarami, migota�y ciemno�ci.</p><p>Chion zacz�a porusza� d�wigniami i wk�ada� karty perforowane do maszyny analitycznej. Serca w nich zamar�y, kiedy w pierwszej chwili nie by�o �adnego efektu, lecz potem batysfera zawibrowa�a odg�osem silnik�w.</p><p>��Powinni�my mie� pod sob� par�set metr�w � ocenia�a Chion. � Zejdziemy powoli.</p><p>Z terkocz�cym st�kni�ciem �Meduza� zacz�a po krzywej sun�� ku awankowi.</p><p>Lampa znowu rozb�ys�a. Zimny snop �wiat�a przeszy� nieustaj�ce podmorskie �ycie. Johannes przygl�da� si� zawieszonym w wodzie cz�stkom i zobaczy�, �e dygocz� w rytm t�tna awanka. Usta nape�ni�y mu si� �lin� na my�l o milionach ton wody gotowej ich zmia�d�y�.</p><p>Pod nimi objawi�a si� obecno�� jakiej� czuj�cej istoty � duch, nie duch? Johannesa zmrozi�o. Schodzili ku wielkiej p�askiej strefie l�ejszych ciemno�ci � porozrywanym, wysypanym kamykami polu, kt�re w�lizn�o si� w zasi�g ich wzroku. Z pocz�tku nik�e, nabiera�o substancjalno�ci, fosforowy promie� �apa� jego przypadkowe, strz�piaste kontury. O�liz�e i kamieniste, ci�gn�o si� na wszystkie strony, poznaczone plamami g��binowych porost�w. Dawa�o mieszkanie g��bokowodnej faunie. Johannesowi mign�y przed oczami �lepe, w�gorzowate �luzice, nap�cznia�e szczetnice, oci�a�e, zbiela�e trylobity.</p><p>��Jeste�my w z�ym miejscu � powiedzia�a Chion przez �ci�ni�te gard�o. � Zeszli�my na dno oceanu.</p><p>Jeszcze zanim zd��y�a powiedzie� to zdanie do ko�ca, jej g�os przeszed� w dr��cy szept, bo zda�a sobie spraw�, �e jest w b��dzie. Johannes skin�� g�ow� z poczuciem triumfu i trwo�nej czci, jak cz�owiek, kt�remu objawi� si� jego b�g.</p><p>Serce awanka znowu zabi�o i na p�askim polu wyr�s� pot�ny grzbiet, wysoki na sze�� metr�w, wzbijaj�c k��by cz�stek kurzu i szlamu. Grzbiet wybiega� poza zasi�g lampy, rozwidlaj�c si� na dwoje i troje, tworz�c na p�askowy�u siatk� �cie�ek.</p><p>By�a to �y�a.</p><p>Nape�nia�a si� krwi�, wybrzusza�a, �eby po chwili opa��.</p><p>Okr�t podwodny zjecha� we w�a�ciwe miejsce. Znajdowali si� nad grzbietem awanka.</p><empty-line/><p>Nawet Kr�ach Aum, cz�owiek pozbawiony emocji, sprawia� wra�enie os�upia�ego. Zsun�li si� g�owami i nawzajem dodawali sobie odwagi.</p><p>Krajobraz pod nimi by� topografi� zwierz�cia.</p><p>�Meduza� sun�a powoli, siedem i p� metra nad powierzchni� awanka, maj�c pod sob� dolin� mi�dzy dwiema �y�ami. Zahipnotyzowany Johannes przez g�st� wod� obserwowa� ubarwienie potwora Spodziewa� si� anemicznej bieli, a tymczasem nakrapiana epidemia mieni�a si� setkami odcieni, pozwijanych w spirale r�wnie charakterystyczne jak odciski palc�w: marmurkowe szaro�ci, czerwienie ochry�</p><p>Miejscami z grzbietu awanka stercza�y wypustki, kt�re przypomina�y ska�� albo r�g � witki wyrastaj�ce wok� �Meduzy� niby skamienia�e drzewa. Chion lawirowa�a mi�dzy nimi ostro�nie.</p><p>Przep�ywali nad otworami w epidermie awanka, zmarszczonymi wyrwami, kt�re nagle si� powi�ksza�y i ukazywa�y ziej�ce sztolnie, g�adkie, pulsuj�ce tunele, kt�re prowadzi�y do wn�trza cia�a, pokryte p�cherzykami wi�kszymi od cz�owieka.</p><p>�Meduza� unosi�a si� nad grzbietem awanka jak py�ek.</p><p>��Na bog�w, na co my si� porywamy? � szepn�� Johannes. Kr�ach Aum szkicowa� co� i robi� notatki, podczas gdy Johannes wyba�uszonymi oczami wpatrywa� si� w istot�, w kt�rej przywo�aniu bra� udzia�.</p><p>���wiat�a mamy na g�ra dwie godziny � powiedzia�a Chion z niepokojem w g�osie.</p><p>Okr�t podwodny przeskoczy� nad zagajnikiem tych w�os�w wielko�ci wie�y ko�cielnej i zszed� mi�dzy dwie naro�le � ko�c�wki skrzeli, blizny, mo�e p�etwy. Krajobraz marszczy� si� od ruchu. Jego kontury powoli si� zmienia�y, p�aska powierzchnia opada�a w d�.</p><p>��Docieramy do jego boku � stwierdzi� Johannes. Nagle zaczernia�a pod nimi otch�a�, przepa�� ze �cianami ze zrogowacia�ej epidermy. Johannes us�ysza�, �e jego oddech utraci� regularno��, kiedy awank si� sko�czy� i �Meduza� rozpocz�a zjazd wzd�u� jego boku. �wiat�o gra�o na warstwach kom�rek i paso�ytniczego �ycia, kt�rego nagle si� wok� nich namno�y�o. Na widok geografii swego pacjenta poczuli si� bardzo mali. Pojawi�y si� zmarszczki, dziesi�tki wielkich kolein jak na tektonicznym uskoku, zakrzywiaj�cych si� w stron� ud�ca, p�etwy albo ogona. � My�l�, �e dop�ywamy do jakiej� ko�czyny � oznajmi�, pokazuj�c palcem. Woda na przemian drga�a spazmatycznie i nieruchomia�a. ��obienia w sk�rze awanka zag�ci�y si�. Po ka�dym uderzeniu serca wyskakiwa�y ogromne siatki pot�nych �y�, misterne jak na p�kni�tym szkle, przecinaj�ce musku�y wielkie jak g�ry. Kraby chowa�y si� w tych bruzdach przed �wiat�em. W wodzie unosi�y si� nieczysto�ci. Lampa z�apa�a chmur� atramentowatej cieczy � Co to jest? � szepn�� Johannes.</p><p>�Krew� � napisa� Kr�ach Aum.</p><p>Serce znowu si� skurczy�o i ciemna substancja chlusn�a do wody, aby rozp�yn�� si� na wszystkie strony. �wiat�o latarni kluczy�o mi�dzy mackami krwi i trafi�o na jak�� tward� regularn� powierzchni� z ty�u.</p><p>Batynauci zach�ysn�li si� powietrzem: by�a to ko�c�wka masywnej �elaznej uprz�y. Obro�ni�ta skorup� muszli �limak�w dawno zabitymi przez ci�nienie i prymitywnymi organizmami g��bin. Jedno ogniwo powiela�o swym kszta�tem krzywizn� awanka.</p><p>��Bogowie, mo�e to przez nas � szepn�a Chion. � Mo�e to �a�cuchy, cugle go poharata�y.</p><p>�Meduza� zawr�ci�a i podskakiwa�a w krwawych turbulencjach. Krew bryzga�a zza pag�rk�w na ciele awanka.</p><p>��Patrzcie! � krzykn�� nagle Johannes. � Tam!</p><p>Sze�� metr�w ni�ej sk�ra awanka by�a okaleczona, s�czy�a krwi� i rop�. Przypomina�o to kopalni� odkrywkow�: szeroki, d�ugi r�w o g��boko�ci co najmniej dziewi�ciu metr�w, umykaj�cy w mrok. Jego �ciany by�y miazg� pogruchotanych kom�rek zapaskudzonych osadem tej oleistej wydzieliny ropnej. Na oczach batynaut�w p�p�ynne zakrzepy odrywa�y si�, wzbija�y do g�ry, rozci�ga�y w sznury i p�ka�y.</p><p>Na dnie wyrwy fosfor wy�owi� mokr� plam� czerwieni mi�sa.</p><p>��Na kopuluj�cego Jabbera! � sykn�� Johannes. � Nic dziwnego, �e zwolni�.</p><p>Kr�ach Aum napisa� co� pospiesznie i ustawi� kartk� do �wiat�a latarni. �To jest nic w stosunku do rozmiar�w awanka� � przeczyta� Johannes. �Musi by� co� jeszcze�.</p><p>��Patrzcie � powiedzia�a Chion. � Ta wyrwa nie styka z w�dzid�em. To nie metal go okaleczy�. � Zapad�a cisza. � Musieli�my co� przeoczy�.</p><empty-line/><p>Po obu stronach wznosi�y si� �ciany pokancerowanego nask�rka, opuszczali si� jakby na dno kanionu. Jak podr�nicy nanosz�cy na mapy jak�� nieznan� rzek�, usi�owali dotrze� do �r�de� rany.</p><p>Koniec w�wozu znika� przed nimi w ciemno�ciach na d�ugo przed punktem zbiegu perspektywy. Po ka�dym uderzeniu serca awanka wzbiera�a wok� nich krew i zanim si� rozproszy�a, przez chwil� nic nie widzieli.</p><p>Wyczuwali w dole i po bokach jakie� niewielkie ruchy � padlino�ercy karmili si� obna�onym mi�sem.</p><p>Okr�t podwodny sun�� powoli w cieniach tego organicznego parowu. Wszyscy pasa�erowie wype�nionego powietrzem metalowego b�bla zadawali sobie w duchu pytanie: �Jaka jest przyczyna?�</p><p>Skr�cali razem z w�wozem, kiedy wyrasta�y przed nimi �ciany zniszczonej sk�ry. �Meduza� meandrowa�a w wodzie.</p><empty-line/><p>��Co� si� poruszy�o, widzieli�cie?</p><p>Chion zbiela�a na twarzy.</p><empty-line/><p>��Tam! Tam! Widzieli�cie? Widzieli�cie?</p><empty-line/><p>Cisza. Wytrysk krwi. Cisza.</p><p>Johannes pr�bowa� dojrze� to, co zobaczy�a Chion.</p><empty-line/><p>Par�w rozszerza si�. S� nad kraw�dzi� g��bokiego do�u z krwi� i rop� na dnie, ci�gn�cego si� na dziesi�tki metr�w. Rana awanka.</p><p>Co� si� porusza. Johannes krzyczy, pozosta�a dw�jka idzie w jego �lady.</p><p>W krwi co� si� porusza.</p><p>��Bogowie kochani � szepcze Johannes, po czym jego g�os zamiera i przeistacza si� w my�l. �Bogowie�. Dzieje si� co� nieuchronnego i z�ego.</p><p>�Meduza� podskakuje do wt�ru kolejnych krzyk�w. Co� ni� poniewiera.</p><p>Johannes ma cz�ciowo sparali�owany umys�. �Musimy to znale�� i wyleczy�, musimy zlokalizowa� �r�d�o choroby i usun�� je, wyci��. Ale kiedy zje�d�aj� do wn�trza do�u, do j�dra dolegliwo�ci awanka, na Johannesa sp�ywa trauma strachu.</p><p>�By� we mnie, odk�d fale zamkn�y si� nad moj� g�ow��.</p><p>Zepsuta krew pulsuje dziwnymi pr�dami. Okr�t podwodny znowu wibruje, gdy trafia we� co� ci�kiego, niewidocznego. Chion zaczyna wy�.</p><p>Kr�c�c powoli g�ow�, w nagle zakrzep�ym czasie, Johannes obserwuje d�onie strupodziejki, oci�a�e i niezdarne jak kikuty, szarpi�ce za d�wignie, �eby da� ca�� wstecz. W batysfer� znowu co� �omocze.</p><p>Johannes uzmys�awia sobie, �e razem z Chion krzyczy: �Uciekajmy, uciekajmy!�</p><empty-line/><p>S�ycha� stukanie o w�az �Meduzy�.</p><empty-line/><p>Johannes wrzeszczy ze strachu, wpatrzony w hemor�wnin� na dole.</p><p>W oscyluj�cym �wietle lampy wykwit�a g�stwina czarnych kwiat�w, strzelaj�cych grubymi �odygami ku temu zimnemu, fa�szywemu s�o�cu, muskularnych i �ylastych. To nie �odygi, lecz ramiona, to nie kwiaty, lecz d�onie, z zakrzywionymi szponami, drapie�nie rozpostarte. Teraz unosz� si� torsy, g�owy i ca�e cia�a, wyskakuj� z chmury krwi, w kt�rej k�sa�y i plu�y jadem.</p><p>Jak duchy wyrastaj�ce spod cmentarnej ziemi, istoty te wznosz� si� do g�ry, roztrzepuj� ogonami krew, patrz� na przybysz�w gigantycznymi oczami, w kt�re Johannes zagl�da z trwo�nym podziwem. Ich twarze zastyg�y w nie�wiadomym wyrazie u�miech�w, kt�re kpi� z niego. Spomi�dzy z�b�w wi�kszych od jego palc�w stercz� strz�py mi�sa.</p><p>Stworzenia te z wdzi�kiem w�gorza p�yn� ku batysferze, kt�ra obraca si� pod ich ci�arem, kt�ra jest wciskana w d� ich wyci�gni�tymi r�kami, bulaje nagle ulatuj� do g�ry, za�oga wpada na siebie, le�� i wrzeszcz�, wrzeszcz� i w dogorywaj�cym �wietle latarni patrz� na twarze w iluminatorach, na �apczywe d�onie.</p><p>Johannes wie, �e usta ma rozci�gni�te, ale nie s�yszy swojego krzyku. Cho� ca�a tr�jka w panice ok�ada si� pi�ciami, Johannes nic nie czuje.</p><p>�wiat�o wylewa si� z �Meduzy� i jest poch�aniane przez czelu��. Johannes patrzy, jak gro�ne stworzenia naciskaj� na bulaje i w g�owie t�ucze mu si� histerycznie jedna my�l: �To one s� chorob�, to one s� chorob��.</p><p>Ale one t�ocz� si� teraz wok� batysfery. Rozbijaj� lamp� fosforow�, kt�ra pryska b�belkami, i teraz wykrzywione strachem twarze o�wietla tylko mizerny, ��ty blask latarni wewn�trznej.</p><p>Sze�� kilometr�w pod powierzchni� morza Johannes wpatruje si� w par� oczu za iluminatorem. U�wiadamia sobie z ca�� wyrazisto�ci�, jak musi si� jawi� tym oczom: twarz poobijana na skutek kot�owaniny ze ��obieniami uwydatnionymi przez �wiat�o latarni, zastyg�a w wyrazie najwy�szej zgrozy.</p><p>Johannes patrzy, jak na poniewieranych bulajach wykwitaj� �y�ki. Patrzy, jak p�kni�cia rozpe�zaj� si� na wszystkie strony. Szk�o skrzypi okr�t podwodny trz�sie si�. Johannes odsuwa si� od zniszczonego iluminatora, jakby te par� centymetr�w mog�o go zbawi�.</p><p>Kiedy batysfer� wstrz�saj� przed�miertne konwulsje, kiedy zbryzgane krwi� istoty i morze faluje �ar�ocznym wyczekiwaniem, latarnia ga�nie i w chaotycznej, rozgrzanej pl�taninie trzech g�os�w i cia� Johannes jest zupe�nie sam.</p></section><section><title><p>Rozdzia� czterdziesty czwarty</p></title><p>S�o�ce zasz�o, ale woda wci�� by�a ciep�a. I prawie nieruchoma. Pod jej powierzchni� konstelacja baniek �wiat�a wydobywaj�cego si� z okien statk�w wy�awia�a z ciemno�ci podbrzusze Armady.</p><p>Tanner i Szekel p�ywali mi�dzy �Nosid�em� i �Doberem�, skamienia�ym wielorybem, w szerokiej na dwana�cie metr�w wodnej koleinie. Byli odgrodzeni od odg�os�w miasta. Dolatywa�y do nich tylko d�wi�kowe odpadki, podskakuj�c na powierzchni wody jak foki.</p><p>��Nie podp�ywajmy za blisko � ostrzega� Tanner. � To mog�oby by� niebezpieczne. Trzymajmy si� tej strony statku.</p><p>Szekel chcia� zanurkowa� na metr lub dwa � g��biej by si� nie odwa�y� � i spojrze� przez okulary na lin� biegn�c� w d� do batysfery. Tannerowe opisy �a�cuch�w awanka zawsze go fascynowa�y, ale uprz�� by�a dla niego widoczna tylko jako majacz�cy ciemny kszta�t, nawet je�eli zebra� si� na odwag� i zanurkowa� poni�ej statk�w o najwi�kszym zanurzeniu. Chcia� zobaczy� taki sznur ci�gn�cy si� z powietrza w ciemn� otch�a�. Chcia� mie� wyobra�enie o skali zjawiska.</p><p>��W�tpi�, �eby� zobaczy� � m�wi� Tanner, obserwuj�c entuzjastyczny, lecz ma�o wydajny styl p�ywacki ch�opca � ale zobaczymy, jak blisko uda si� podp�yn��, dobra?</p><p>Morze otula�o Tannera. Rozci�ga� si� w nim, rozwija� dodatkowe ko�czyny. Zanurkowa� do szybko ciemniej�cej wody i poczu�, �e oplataj� go zimne �wiat�a statku.</p><p>Tanner oddycha� wod�, p�yn�c metr za Szeklem i �ledz�c jego poczynania. W wodzie jakby co� zawibrowa�o. Uwra�liwi� si� na te ma�e drgnienia morza. �Pewnie kabel. Spuszczaj� batysfer� ni�ej� � pomy�la�.</p><p>Dziewi�� metr�w od nich wyrasta�y z wody poka�ne, wzmocnione wspornikami podpory �Sorgo�. S�o�ce zasz�o dok�adnie za platform�, kt�rej zastrza�y i wie�e wiertnicze odcina�y si� od nieba kreskami.</p><p>��Nie podp�ywajmy za blisko � ostrzeg� ponownie Tanner, ale Szekel go nie s�ucha�.</p><p>��Patrz! � entuzjazmowa� si�, pokazuj�c palcem.</p><p>Wytraci� impet i na moment poszed� pod wod�, �eby wyp�yn�� ze �miechem i jeszcze raz pokaza� na dalszy koniec �Nosid�a�. Zobaczyli gruby kabel, sztywno napr�ony, schodz�cy do wody.</p><p>��Trzymaj si� z daleka, Szek. Teraz ju� wystarczy. � Kabel wbija� si� w wod� jak ig�a. � Szekel! � zawo�a� Tanner stanowczym tonem i ch�opak odwr�ci� si�, pluj�c wod�. � Wystarczy. Sprawd�my, co uda nam si� zobaczy�, p�ki nie jest jeszcze ca�kiem ciemno.</p><p>Tanner dop�yn�� do Szekla, zanurkowa� i spojrza� do g�ry. Ch�opiec naci�gn�� okulary na oczy, zaczerpn�� powietrza i te� da� nura, trzymaj�c Tannera za r�k�.</p><p>Kontury miasta rysowa�y si� gro�nie jak chmury burzowe. Tanner odlicza� w g�owie, przyj�wszy, �e zmagazynowanego powietrza starczy Szeklowi na dwadzie�cia sekund. Przewierca� si� wzrokiem przez zmierzch w Ukrytym Oceanie, szukaj�c nitki kabla.</p><p>Kiedy rzuci� si� w g�r� i zaholowa� ch�opca na powierzchni�, ten by� u�miechni�ty.</p><p>��Zajebi�cie, Tanner! � powiedzia� i zakrztusi� si� s�on� wod�. � Zr�bmy to jeszcze raz!</p><p>Tanner zabra� go g��biej. Sekundy mija�y powoli i Szekel nie okazywa� po sobie, �e ma jakie� problemy.</p><p>Znajdowali si� trzy metry pod wod�, ko�o obro�ni�tej morskimi �yj�tkami burty �Nosid�a�. Snop �wiat�a ksi�ycowego z chlupotem wpad� do wody i Szekel pokaza� na co� palcem. Dwana�cie, pi�tna�cie metr�w dalej przez moment mign�� im kabel okr�tu podwodnego.</p><p>Tanner przytakn��, ale odwr�ci� g�ow� ku ciemno�ciom zakrzep�ym pod statkiem fabrycznym. Us�ysza� jaki� d�wi�k.</p><p>�Czas wyp�ywa� � pomy�la�. Dotkn�� Szekla w rami� i pokaza� do g�ry. Szekel u�miechn�� si� szeroko, obna�aj�c z�by, cho� uciek�y mu w ten spos�b resztki powietrza.</p><p>Co� w�owatego i bardzo szybkiego z bulgotem oscylowa�o w polu widzenia Tannera. Pojawia�o si� i znika�o, pojawia�o si� i znika�o, jak migaj�ca ryba. Zbarania�y Tanner zamruga� powiekami. Szekel patrzy� na niego zdezorientowany i wystraszony. Zmarszczy� brwi, otworzy� usta, jakby chcia� co� powiedzie�, i z wielkim, czkaj�cym rykiem wypu�ci� ca�e powietrze.</p><p>Zszokowany Tanner rzuci� si� ku niemu i zobaczy�, �e za b�belkami wypryskuj�cymi z ust Szekla posz�o jeszcze co� ciemnego. W pierwszej chwili Tanner s�dzi�, �e ma przed oczyma rzygowiny, ale by�a to krew.</p><p>Nadal ze zdezorientowan� min�, Szekel zacz�� ton��. Tanner opl�t� go mackami i pop�yn�� do g�ry, maj�c w uszach potworny huk. Krew bucha�a w�ciekle nie tylko z ust Szekla, ale r�wnie� z pot�nej rany na jego plecach.</p><p>Wydawa�o si�, �e do powierzchni jest bardzo daleko.</p><p>W g�owie Tannera ko�ata�o tylko jedno s�owo: �Nie, nie, nie, nie, nie, nie, nie, nie, nie, nie, nie, nie�.</p><p>Wykrzykiwa� je bezg�o�nie, jego opatrzone przyssawkami polipowate ramiona wczepia�y si� w sk�r� Szekla i szarpanymi ruchami ci�gn�y go ku powierzchni. Wok� Tannera �miga�y niewyra�ne kszta�ty, wyskakiwa�y z cieni i znowu si� w nich chowa�y, z�owrogie i drapie�ne jak barakuda, zgina�y si� wp� i wykr�ca�y, poruszaj�c si� bez wysi�ku z rybi� swobod�, w obliczu kt�rej czu� si� niezdarny i ci�ki. Szamota� si� z ch�opakiem, uciekaj�c z morza. By� intruzem, kt�ry daje dyla przed prawdziwymi morskimi stworzeniami. Jego prze-tworzone cia�o nagle zacz�o zakrawa� na kiepski �art. Krzycza� i miota� si� ze swoim brzemieniem, walcz�c z wod�, kt�ra by�a teraz zupe�nie obcym dla niego �ywio�em.</p><p>Powierzchni� wody przebi� z wrzaskiem na ustach. Zobaczy� przed sob� twarz Szekla, drgaj�c�, chlustaj�c� z ust morsk� wod� i krwi�, popiskuj�c� z cicha.</p><p>��Pomocy! � dar� si� Tanner Sack. � Pomocy! � Nikt go jednak nie s�ysza�. Tanner przyssa� si� swymi idiotycznymi ko�czynami do burty �Nosid�a� i usi�owa� wyd�wign�� si� z wody. � Pomocy!</p><empty-line/><p>Co� jest nie tak! Co� jest nie tak!</p><p>Przez wiele godzin ekipa na pok�adzie �Nosid�a� dogl�da�a wielkich pomp parowych, kt�re t�oczy�y powietrze do �Meduzy�, i przygotowywa�a si� do wyci�gni�cia batysfery na powierzchni�. Jeden po drugim zapadali w rodzaj sennego odr�twienia. Niczego nie zauwa�yli, dop�ki kobieta smaruj�ca kabel zabezpieczaj�cy nie zacz�a rycze�.</p><p>��Co� jest, kurwa, nie tak! � wrzasn�a i przybiegli spanikowani. Patrzyli na kabel z �omocz�cymi sercami. Wielkie ko�o � na kt�rym zosta�o ledwie par� obwod�w liny � trz�s�o si� gwa�townie, wibrowa�o o pok�ad, wprawia�o w drgania �ruby mocuj�ce. Kabel zacz�� �wiszcze� i rozwin�� si� poza granic� bezpiecze�stwa.</p><p>��Wyci�gn�� ich! � krzykn�� kto� i ekipa podbieg�a do pot�nej windy.</p><p>Rozleg� si� huk i zgrzyt k� z�batych. T�oki wali�y w siebie jak bokserzy. Tryby silnika chcia�y si� obraca�, ale kabel stawia� im op�r. By� napi�ty jak struna wiolinowa.</p><p>��Wyci�gn�� ich, wyci�gn�� ich � krzycza� kto� bezproduktywnie, a potem z ohydnym zgrzytem ogromna winda odchyli�a si� gwa�townie do ty�u. Silnik dymi�, bucha� par� i skomli� dziecinnie, kiedy jego wn�trzno�ci zacz�y si� swobodnie obraca�. Skomplikowane ko�a zapadkowe i zamachowe rozmy�y si�, wirowa�y tak szybko, �e by�y niewyra�ne jak zjawy.</p><p>��Ruszy�a! � zakomunikowa�a kobieta-kaktus, co spotka�o si� z entuzjastycznym aplauzem. � Idzie do g�ry!</p><p>Batysfera nie by�a jednak przystosowana do tak szybkiego wyp�ywania na powierzchni�.</p><p>Ko�o nabiera�o pr�dko�ci z idiotycznym po�piechem, osza�amiaj�co szybko nawijaj�c kabel. Tryby rozgrza�y si� do czerwono�ci i wydziela�y suchy zapach spieczonego metalu.</p><p>Spuszczenie �Meduzy� na dno zaj�o trzy godziny. Tarcza nawini�tego kabla ros�a w oczach i wiedzieli, �e zako�czenie ca�ej operacji jest kwesti� minut.</p><p>��Wyp�ywa za szybko! Odsu�cie si�!</p><p>W miejscu, gdzie kabel grubo�ci uda by� wydzierany morzu, wrza�a chmura s�onej wody. W burcie �Nosid�a� kabel wy��obi� g��bok� bruzd�, skowycz�c monsunem iskier.</p><p>In�ynierowie i sztauerzy na z�amanie karku uciekali od maszynerii, kt�ra si�owa�a si� z nielicznymi ocala�ymi �rubami niby przera�ony cz�owiek.</p><p>Tanner Sack wspi�� si� na pok�ad �Nosid�a�, wlok�c mokry, stygn�cy kszta�t Szekla.</p><p>��Pomocy! � krzykn�� ponownie, ale i tym razem nikt go nie us�ysza�.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Na skraju Pragnieniowic Brucolac sta� wychylony za burt� �Uroca� i z wyt�eniem wpatrywa� si� w wod�. Wyros�a pod nim sklepiona, z�bata g�owa w koronie zmarszczek wody, skin�a raz i znikn�a. Brucolac odwr�ci� si� do swoich pretorian.</p><p>��Ju� czas � powiedzia�.</p><empty-line/><p>Rozpo�cieraj�c pi�ropusz wody, koniec kabla wyskoczy� z morza i wielkim �ukiem polecia� nad wiruj�c� wind�. Ci�ka metalowa lina �miga�a w stron� pok�adu, ukazuj�c urwany, postrz�piony koniec.</p><p>Ekipa na �Nosidle� patrzy�a ze zgroz�.</p><p>Strz�piasty koniec kabla hukn�� o pok�ad z apokaliptycznym d�wi�kiem, zostawiaj�c po sobie d�ug� smug� po�amanego drewna i opi�k�w �elaza. Winda wci�� wirowa�a i koniec kabla rytmicznie biczowa� statek.</p><p>��Wy��czcie! � krzykn�� szef ekipy, ale nawet gdyby kto� go us�ysza� po�r�d �wistu liny, do wy��cznika nie da�o si� podej��. Silnik obraca� wielkim ko�em, ch�oszcz�c �Nosid�o�, a� do wybuchni�cia kot�a.</p><p>Kiedy eksplozja zasypa�a statek fabryczny roztopionymi szcz�tkami maszynerii, nast�pi�a chwila traumatycznej ciszy. A potem �Nosid�o� znowu zatrz�s�o si� od po�ar�w i wewn�trznych eksplozji.</p><empty-line/><p>W ca�ym mie�cie zawy�y syreny alarmowe.</p><p>Uzbrojeni gwardzi�ci i ludzie-kaktusy z Niszczukow�d i Czas�w zajmowali stanowiska na jednostkach wok� �Nosid�a�, na kt�rego pok�adzie jarzy�o si� i hucza�o wielkie ognisko. Za�oga w pop�ochu umyka�a po linowych pomostach na s�siednie statki. �Nosid�o� by� ogromnym okr�tem, z kt�rego trzewi wylewa�y si� potoki m�czyzn i kobiet, uciekali stamt�d w k��bach dymu.</p><p>Odcinaj�c si� czarn� plam� od p�omieni, jaka� posta� powoli brn�a ku jednemu z pomost�w, ugi�ta pod brzemieniem, kt�re koleba�o si� bezw�adnie i ocieka�o. Usta tego cz�owieka by�y szeroko otwarte, ale jego s��w nie da�o si� us�ysze�.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>��Wszyscy wiecie, co macie robi�? � szepn�� lakonicznie Brucolac. � To do dzie�a.</p><p>Tak szybko, �e oko z trudem za tym nad��a�o, r�j postaci wzbi� si� nad �Uroca�.</p><p>Mkn�li jak ma�py, swobodnie i bezg�o�nie �migaj�c nad dachami i takielunkiem. Niewyra�ny pu�k rozbi� si� na mniejsze oddzia�y.</p><p>��Cieplarnia i Budy nie pomog�, ale nie b�d� te� przeszkadza�y � powiedzia� im wcze�niej. � Dynich jest m�ody i nerwowy � zaczeka i sprawdzi, sk�d wieje wiatr. Jedyna dzielnica, kt�ra mo�e nam wej�� w parad�, to Alozowice, ale istnieje spos�b na szybkie usuni�cie ich z gry.</p><p>Pluton wampir�w swoim nieziemskim sposobem przemieszcza� si� ku Alozowicom, ku �Cz�ekozwierzowi� i Holowi Kurhanu, ku pa�acowi genera�a. Zasadniczy korpus cwa�owa� w stron� rufow� wyci�gaj�c rozgor�czkowane i przej�te ko�czyny, zmierzaj�c ku Niszczukowodom.</p><p>Za nimi szybkim krokiem maszerowa� Brucolac, nie pr�buj�c jednak ani biec, ani si� chowa�.</p><empty-line/><p>Na �Nosidle� co� si� sta�o. Ludzie, kt�ry uciekli na s�siednie jednostki, padali na ziemi�, z trudem �apali powietrze i wykrzykiwali przestrogi.</p><p>Co� przebi�o kad�ub statku, gdzie� w najni�szych partiach, i wydr��y�o w metalu pionowy tunel. Kiedy silnik wirowa� i ch�osta� pok�ad kikutem kabla od �Meduzy�, z ni�szych pok�ad�w wy�oni�y si� jakie� istoty i zaatakowa�y ludzi na mostku, w kot�owni i w maszynowni, rozerwa�y statek na strz�py.</p><p>Istoty te trudno by�o opisa� � w kr���cych po mie�cie relacjach pojawia�y si� klekocz�ce z�by podobne do ostrych jak brzytwa kamiennych p�yt i ogromne, trupie oczy.</p><p>Na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego� nie by�o prawie nikogo, czasem przebiega� jaki� s�u��cy czy urz�dnik. Gwardzi�ci stali na stra�y przy wej�ciach na prowadz�ce do niego pomosty � nie mogli pozwoli�, �eby chaos rozla� si� na okr�t flagowy. Na dachach, balkonach i w wie�ach statk�w wok� �Nosid�a� zebra�y si� t�umy. Ludzie parli do przodu. Aerostaty podlatywa�y blisko buchaj�cego gor�cem pr�du wst�puj�cego po�aru.</p><empty-line/><p>Zapomniana w pokoju z ty�u �Wielkiego Wschodniego� Bellis ze zgroz� obserwowa�a rozw�j wydarze�.</p><p>�Johannes nie �yje� � pomy�la�a, patrz�c na rumowisko silnika windy.</p><p>Johannes nie �y� � wstrz�s i poczucie osierocenia, kt�rego dozna�a, nie da�yby si� wyrazi� s�owami.</p><p>Patrzy�a na trawlery ko�o �Nosid�a�. Na ich pok�adach mrowi�o si� od przera�onych, rannych ludzi, kt�rych odci�gano jak najdalej od p�omieni.</p><p>Na jednym ze statk�w Bellis zobaczy�a Uthera Doula. Krzycza� co�, poruszaj�c si� oszcz�dnie i strzelaj�c oczami na wszystkie strony.</p><p>Po�ar na �Nosidle� zmniejsza� si�, mimo �e Armadyjczycy go nie gasili.</p><p>Bellis uchwyci�a si� parapetu. Przez okna statku fabrycznego widzia�a ruchome cienie. Widzia�a, co jest w �rodku.</p><p>Z terenu ca�ego miasta przybywali uzbrojeni piraci. Zajmowali stanowiska, przede wszystkim ko�o pomost�w prowadz�cych na �Nosid�o�, i sprawdzali bro�.</p><p>Ze spowitego dymem mostka statku fabrycznego co� bryzn�o: gejzer turbulencji, kt�ry wygi�� powietrze i uderzy� w drewniany maszt szkunera za �Nosid�em�.</p><p>Wzburzone cz�stki wirowa�y wok� masztu i wnika�y w niego. Potem Bellis wyda�a z siebie odg�os zaskoczenia. Maszt topi� si� jak wosk. Wielki s�up wygina� si� niby w��, jego materia wycieka�a sama z siebie, a sp�ywaj�c, tryska�a w nieistnienie i z powrotem, zostawiaj�c w powietrzu jak�� efemeryd� � okaleczon� rzeczywisto��, spod kt�rej wyziera�a pustka. Fa�dy trac�cego sw� natur� drewna sun�y po zat�oczonym pok�adzie niby fala toksycznych �ciek�w.</p><p>Wspomagaj�c si� ruchem miecza, Uther Doul poleci� oddzia�owi ludzi-kaktus�w wycelowa� kuszarpacze w okna �Nosid�a�, kiedy gdzie� poza polem widzenia Bellis wzbi� si� ch�ralny okrzyk. Zobaczy�a, �e ludzie na dole kieruj� uwag� gdzie indziej, a zgroza i zdziwienie przenika ich jak wirus.</p><p>Co� zbli�a�o si� do miasta od dziobu, zmierzaj�c ku zgromadzonym piratom � co� na razie dla Bellis niewidocznego. Zobaczy�a, �e zbrojne oddzia�y id� w rozsypk�, patrz�c ku nowemu zagro�eniu z wypisanym na twarzach przera�eniem. Bellis wybieg�a z pokoju, �eby wydosta� si� na pok�ad i sprawdzi�, co to lub kto.</p><empty-line/><p>Na �Wielkim Wschodnim� panowa� zam�t. Nerwowe patrole wci�� pe�ni�y wart� przy pomostach. Stra�nicy nie mieli pewno�ci, jakie s� rozkazy. Z rozpacz� patrzyli na burz� strza� i pocisk�w armatnich, kt�re spada�y na �Nosid�o�. Piraci opuszczali �Wielki Wschodni�, aby do��czy� do swoich towarzyszy.</p><p>Bellis podbieg�a do burty, chowaj�c si� w ciemno�ciach za mostkiem kapita�skim. Znajdowa�a si� na poziomie dach�w Armady. Pr�bowa�a wyrobi� sobie obraz sytuacji.</p><p>�Nosid�o� by� ostrzeliwany, wraz z ca�� swoj� zabudow�. Ukryty nieprzyjaciel s�a� coraz wi�cej dziwnych i zab�jczych, taumaturgicznych pocisk�w, na przyk�ad fajerwerk�w rozpuszczaj�cych materi� statk�w i atakuj�cych Armadyjczyk�w. Bellis zobaczy�a jednak, �e troch� dalej tworzy si� drugi front walk. Widzia�a niezdyscyplinowane, chaotyczne ataki, s�ysza�a nieregularne staccato ognia karabin�w.</p><p>Nowi napastnicy zbli�yli si� do g�szczu �odzi na dole, gdzie wi�kszo�� gwardzist�w z Niszczukow�d czeka�a na mo�liwo�� odbicia �Nosid�a�. Nagle zobaczy�a, kto przypu�ci� ten drugi atak, od strony miasta: si�y Niszczukow�d zosta�y otoczone przez wampiry z Pragnieniowic.</p><empty-line/><p>Bellis rozejrza�a si� doko�a z d�oni� na ustach, dysz�c ci�ko. Nic z tego nie rozumia�a � nag�a utrata zaufania, jaka� zemsta? Bunt pod wodz� Brucolaca.</p><p>Nie umia�a utrzyma� wampir�w w polu widzenia. Poruszali si� jak nocne mary. Z drapie�n� pr�dko�ci� zbijali si�, rozpadali na poszczeg�lne atomy i przegrupowywali.</p><p>Z przera�aj�c� gracj� wpadali do jakiej� �lepej uliczki, w kt�rej mog�o walczy� tylko kilku uzbrojonych wojownik�w i rozprawiali si� z obro�cami przera�aj�co brutalnie: przebijali im gard�a twardymi jak r�g paznokciami, wgryzali si� w nich okrutnymi z�bami, a� brody mieli kapi�ce posok�, �linili si� i warczeli ��dz� krwi. A potem znikali. Przeskakiwali przez padaj�ce na ziemi� cia�a i gnali do jakiego� betonowego bloku, mostu, baszty armatniej czy ruin. Szeleszcz�c niby jaszczurki, gin�li z pola widzenia.</p><p>Bellis nie umia�a powiedzie�, ilu ich jest. Jak okiem si�gn��, toczy�y si� walki, ale tylko wojska niszczukowodzkie widzia�a wyra�nie.</p><p>Uther Doul przerzuci� uwag� na wampiry. Bellis zobaczy�a, �e spycha ludzi z drogi i p�dzi z powrotem na �Wielki Wschodni�, aby z wysoko�ci ogarn�� sytuacj�. Kr�ci� si� jak fryga i wydawa� rozkazy, kieruj�c posi�ki na miejsce rozmaitych star�. Potem zeskoczy� na ruf� starego jak �wiat trimarana ko�o burty �Wielkiego Wschodniego�, obci��onego ceglan� zabudow�. Przez g�stwin� podartego prania Bellis zobaczy�a tam brutaln� kot�owanin�.</p><p>Od tego miejsca dzieli�o j� zaledwie sze��dziesi�t metr�w, tak �e widzia�a, jak Doul zbiega po stromym pomo�cie, wypr�bowuj�c pod kciukiem Miecz Mo�liwo�ci, kt�ry zamigota� i sta� si� tysi�cem quasi-mieczy. Doul znikn�� za wyd�tym prze�cierad�em, jakby go po�kn�o. Zza �opocz�cego na wietrze prze�cierad�a dochodzi�y jakie� ha�asy.</p><p>Nagle bia�y len nas�czy� si� czerwieni�.</p><p>Prze�cierad�o dwa razy zatrzepota�o, jakby odnios�o obra�enia, po czym zosta�o zerwane ze sznura, bo konaj�cy cz�owiek chwyci� za nie i zwali� si� na ziemi�, wykr�caj�c je w zaimprowizowany ca�un i ods�aniaj�c scen� walki. Doul sta� po�r�d k��bowiska rannych ludzi, kt�rzy wiwatowali i kopali zakutane w len zw�oki wampira.</p><p>Ich triumf by� kr�tkotrwa�y. Taumaturgiczna energia plun�a z �Nosid�a� niby rozgrzany t�uszcz, drewno i metal wok� nich zacz�y si� wygina� i roztapia�. Ociekaj�cym czerwieni� mieczem Uther Doul pokaza� wyczerpanym wojownikom, �eby uciekali z trimarana.</p><p>Wampir, kt�rego zostawili, nie by� jedynym, kt�ry poleg�. Bellis nie widzia�a zbyt wiele walki � zas�ania�y jej brukowane kocimi �bami ulice, place budowy, �urawie i szpalery kr�pych drzew. Mia�a jednak wra�enie, tu i �wdzie widzi ich wi�cej. By�y zatrwa�aj�co szybkie i silne, ci�gn�� si� za nimi szlak podziurawionych z�bami trup�w, ale przeciwnicy mieli nad nimi ogromn� przewag� liczebn�.</p><p>Swoimi sprzymierze�cami uczynili architektur� i cienie, ale nie mogli uchyli� si� przed wszystkimi pociskami i ciosami mieczy, kt�re spada�y na nich istn� powodzi�. I chocia� rany te nie by�y dla nich �miertelne, sprawia�y b�l i spowalnia�y je. Zdarza�o si� r�wnie�, �e banda zdj�tych zgroz� pirat�w osaczy�a jedn� z tych wierzgaj�cych, Warcz�cych jak psy postaci i odr�bywa�a jej g�ow� albo tak bezlito�nie szlachtowa�a, �e nawet nadprzyrodzona zdolno�� regeneracyjna wampir�w nie wystarcza�a do naprawy zdewastowanych ko�ci i wn�trzno�ci.</p><p>Z samymi wampirami wojownicy z Niszczukow�d przypuszczalnie by sobie poradzili, ale zbyt wielu z nich by�o zaanga�owanych w walk� z niewidzialnym wrogiem na �Nosidle�.</p><p>Spuszczono na wod� dwunastometrowe, niskoburtowe �odzie z dzia�ami i miotaczami ognia na pok�adach. Mkn�y przez zatoczk� ku statkowi fabrycznemu, �eby wzi�� go w okr��enie.</p><p>Ale z wody wok� �Nosid�a� wyrasta�y jakie� kszta�ty.</p><p>Blask po�ar�w i b�yski wystrza��w o�wietla�y morze, dlatego nawet przez metr morskiej wody Bellis mog�a wy�owi� kontury tych istot: rozd�te cia�a kolebi�ce si� jak worki zepsutego mi�sa; diaboliczne �wi�skie oczka; zdegenerowane kikuty p�etw; szerokie otwory g�bowe z krzywymi, d�ugimi na trzydzie�ci centymetr�w z�bami z p�przezroczystej chrz�stki.</p><p>Wynurza�y si� oscyluj�co. �Na Jabbera, c� to jest?� � pomy�la�a oszo�omiona Bellis. �Przecie� Brucolac nie zapanuje nad tymi stworami! Co on najlepszego zrobi�?� Oddzia�y desantowe odda�y kilka salw i stwory znikn�y.</p><p>Ale gdy �odzie si� przybli�y�y i snajperzy wychylili si�, �eby ponownie wycelowa�, szybkimi organicznymi drgni�ciami zostali porwani pod wod�.</p><p>Armada rozszarpywa�a si� na kawa�ki. Bellis us�ysza�a wystrza�y, odwr�ci�a g�ow� i na granicy Pragnieniowic i Niszczukow�d zobaczy�a b�yski ognia. Nadci�gn�o pospolite ruszenie z dzielnicy wampir�w, kt�rego cz�onkowie toczyli pojedynki z niszczukowodzkimi marynarzami. Teraz nie by�a to ju� wojna miasta z wampirami � wie�ci o buncie roznios�y si� po ca�ej Armadzie i wszyscy przeciwnicy plan�w Kochank�w stan�li do walki. Hotchi d�gali kolcami w ludzi, a ludzie-kaktusy zderzali si� ze sob� masywnymi cia�ami, tworz�c paskudne zbitki.</p><p>Walki nie mia�y �adnej struktury. Miasto p�on�o. Sterowce fruwa�y tu i tam w niedystyngowanej panice. Nad wszystkim g�rowa� �Wielki Wschodni�, milcz�cy i pusty, nadal porzucony.</p><p>Umys� Bellis powoli uznawa�, �e jest to nienormalne. Spojrza�a na trier� w dole. Pomost ��cz�cy ��d� z �Wielkim Wschodnim� zosta� odr�bany. Nast�pny te�.</p><p>Bellis przywar�a do �ciany, wysun�a g�ow� i wygl�dn�a na pok�ad g��wny. Zobaczy�a trzy niewyra�ne postacie, kt�re porusza�y si� z pr�dko�ci� wampir�w, odr�buj�c �a�cuchy i liny pomost�w. Kiedy jeden z nich spad� do wody, t�uk�c o burt� statku, do kt�rego by� przymocowany z drugiego ko�ca, przyst�pili do demontowania kolejnego.</p><p>�o��dek podskoczy� Bellis do gard�a. Za chwil� b�dzie odci�ta na �Wielkim Wschodnim�, z wampirami. Jeszcze mocniej przycisn�a si� do �ciany i nie mog�a si� poruszy�, jakby przytrzymywa�a j� lodowa otoczka.</p><empty-line/><p>Na starym trawlerze, pod butwiej�cym okapem, Uther Doul przeszy� mieczem twarz m�czyzny. Odwr�ci� si� od rozp�atanej, wrzaskliwej istoty, kt�r� stworzy�, i podni�s� g�os, �eby przekrzycze� bitewny zgie�k.</p><p>��Kurwa, gdzie jest Brucolac? � rykn��.</p><p>M�wi�c te s�owa, skierowany by� twarz� w stron� �Wielkiego Wschodniego�. Przebieg� wzrokiem wzd�u� relingu, ale nie m�g� zobaczy� pok�adu, a tym bardziej wielu kilometr�w korytarzy, gdzie Kochankowie zwo�ali nadzwyczajn� narad� ze swoimi konsultantami naukowymi.</p><p>��Dalijabber! � krzykn�� i pu�ci� si� biegiem.</p><empty-line/><p>Bellis us�ysza�a jaki� g�os.</p><p>Dochodzi� z bardzo bliska, zza rogu nadbud�wki, do �ciany kt�rej sta�a przyklejona. Wstrzyma�a oddech, a serce mia�a zzi�bni�te ze strachu.</p><p>��Rozumiecie? � us�ysza�a lakoniczny, chrapliwy, gard�owy g�os Brucolaca. � B�dzie gdzie� w tej cz�ci � nie wiem dok�adnie gdzie, ale na pewno go znajdziecie.</p><p>��Rozumiemy. � Bellis zamkn�a oczy, kiedy us�ysza�a ten okropny drugi g�os, kt�ry zabrzmia� tak, jakby wypowiedziane szeptem s�owa by�y przypadkowymi echami w rozst�puj�cym si� szlamie. � Znajdziemy go, odbierzemy ukradzion� nam w�asno��, a potem odejdziemy i awank znowu b�dzie m�g� swobodnie si� porusza�.</p><p>��Dobrze, ale pospieszcie si� � odrzek� Brucolac. � S� jeszcze dwie osoby, kt�re musz� zabi�.</p><p>Bellis us�ysza�a nikn�cy odg�os krok�w. Zaryzykowa�a otworzenie oczu i nieznaczny ruch g�ow�. Zobaczy�a, �e Brucolac podkrada si� do tej cz�ci nadbud�wki, w kt�rej znajdowa�y si� sale obrad.</p><p>Us�ysza�a d�wi�k otwierania drzwi i mokry odg�os przesuwania si� intruz�w przez pr�g.</p><p>Kiedy zrozumia�a, o co chodzi, tak j� to r�bn�o, �e zachwia�a si� na nogach. Dozna�a nag�ego ol�nienia i wiedzia�a, kim s� przybysze i czego � jak r�wnie� kogo � szukaj�.</p><p>�Tak daleko? Tak daleko?� Trudno by�o w to uwierzy�, ale nie mia�a w�tpliwo�ci. Wstrzyma�a oddech, �eby dysz�ca zgroza jej nie zdradzi�a, i wyjrza�a zza w�g�a. W polu widzenia nie by�o nikogo. �Co robi�?� � zastanawia�a si� zdesperowana. Ze statk�w w dole dobieg� j� odg�os nag�ego natarcia i seria pot�pie�czych wrzask�w. Bellis nie mog�a powstrzyma� �kania, kiedy zobaczy�a, jakich spustosze� dokona�a taumaturgia intruz�w i jaki los wci�� spotyka� mieszka�c�w Armady. Pokr�ci�a g�ow� i j�kn�a, pora�ona widokiem krwi i zmasakrowanych cia�. Od strony �Nosid�a� przylecia�a kolejna fala energii i w trzewiach Bellis nagle usadowi� si� ostry gniew, wprawiaj�c j� w drgawki. Strach pozosta�, ale w�ciek�o�� by�a znacznie silniejsza. W�ciek�o�� na Silasa Fenneca. �Ty draniu pierdolony! Ty zasrany, krety�ski, samolubny bydlaku! Popatrz, co �e� zrobi�! Popatrz, co �e� sprowadzi�!�. Obserwowa�a rze�. Na jej d�oniach nie by�o krwi. �Musz� to powstrzyma�.</p><p>Wiedzia�a, jak to zrobi�.</p><p>Wiedzia�a, co zosta�o ukradzione i gdzie si� znajduje.</p><empty-line/><p>Kiedy wampiry odpi�owywa�y skamienia�� ze staro�ci lin� ostatniego z pomost�w �Wielkiego Wschodniego�, po jego deskach pobieg�a do g�ry posta� z mieczem. Zaskoczone wampiry odst�pi�y do ty�u i doby�y broni.</p><p>Uther Doul dotar� na pok�ad. Wampirzyca, kt�ra sta�a najbli�ej niego, wycelowa�a ze ska�k�wki, trzaskaj�c j�zykiem jak biczem, warcz�c i obna�aj�c k�y. Doul tak od niechcenia, jakby pogardliwym ruchem uci�� jej g�ow�.</p><p>Jej dwaj towarzysze przygl�dali si� tatua�owi jej pi�t na drewnie. Kiedy Doul ruszy� ku nim bez wahania, uciekli.</p><p>��Gdzie jest Brucolac? � rykn�� za nimi Uther Doul.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Krzycz�c przy ka�dym zamachu, Bellis z ca�ej si�y wali�a w klamk� i zamek znalezionym gdzie� �wiecznikiem. W ko�cu wsun�a �wiecznik w szczelin� mi�dzy drzwiami a framug� i u�y�a jako d�wigni. W drewnie powsta�o wg��bienie i od�upywa�y si� drzazgi, ale drzwi by�y grube i solidne, tote� up�yn�o kilka ha�a�liwych minut, nim zamek ust�pi�. Bellis zarycza�a triumfalnie, kiedy drzwi si� otworzy�y, sypi�c kawa�kami drewna.</p><p>Otwiera�a szafy Doula, grzeba�a pod ��kiem, kopa�a klepki pod�ogi, szukaj�c pos��ka. Nie by�o go na stojaku z broni� ani ko�o dziwnego instrumentu, kt�ry Doul nazwa� artefaktem Imperium Widmowc�w. Mija�y kolejne minuty i Bellis cierpia�a m�ki na my�l o krwawej jatce, kt�ra z pewno�ci� nadal szala�a na zewn�trz.</p><p>Nagle znalaz�a. Zawini�ty w p��tno pos��ek le�a� na dnie cylindra, w kt�rym Doul trzyma� strza�y i oszczepy. Z nabo�nym l�kiem wzi�a ci�ki przedmiot w obie d�onie i pobieg�a pustymi korytarzami �Wielkiego Wschodniego�. Szybko zorientowa�a si� w terenie, bo pami�ta�a, gdzie j� wi�ziono. Szuka�a zabezpieczonego skrzyd�a starego statku. Wygl�da�a zupe�nie tak, jakby trzyma�a na r�ku niemowl�.</p><empty-line/><p>Kochankowie siedzieli w sali obrad z tymi nielicznymi konsultantami, kt�rych uda�o im si� sprowadzi�. Walki rozpocz�y si� zaledwie przed nieca�� godzin�.</p><p>Kochanek wrzeszcza� bezproduktywnie na wystraszonych naukowc�w, m�wi� im, �e Aum i Tearfly nie �yj�, �e co� rozszarpuje miasto na strz�py, �e musz� si� dowiedzie�, co to jest i pokona� to, kiedy nagle rozprysn�� si� skobel i drzwi otworzy�y si� z impetem.</p><p>Wstrz��ni�ci naukowcy bez s�owa patrzyli na Brucolaca.</p><p>Sta� w progu, dysz�c ci�ko, obna�ywszy diaboliczne z�by. Skosztowa� powietrze w�owym j�zykiem i powi�d� po zebranych spojrzeniem ��tych oczu. Potem poci�gn�� ramieniem, obejmuj�c tym gestem wszystkich opr�cz Kochank�w.</p><p>��Wyjd�cie � szepn��.</p><p>Wybiegli w kilka sekund. Kochankowie zostali sami z Brucolakiem.</p><p>Patrzyli na niego bez strachu, tylko z nieufno�ci�.</p><p>��Koniec tego dobrego � szepn��, podchodz�c do nich. Rozumiej�c si� bez s��w, Kochankowie rozst�pili si�, tworz�c dwa osobne cele. Ka�de z nich wyj�o pistolet. Brucolac zatarasowa� im drog� do drzwi. � Nie chc� rz�dzi� � powiedzia� z autentyczn� nut� rozpaczy w g�osie � ale z waszym planem koniec. To nie jest plan, tylko kompletne szale�stwo. Nie pozwol� wam zniszczy� miasta.</p><p>Wywin�� wargi i skuli� si� do skoku. Wymieniwszy kr�tkie spojrzenie, Kochankowie unie�li pistolety, chocia� wiedzieli, �e nic to nie da.</p><p>��Poddaj si�.</p><p>W drzwiach sta� Uther Doul. W jego d�oni po�yskiwa� bia�y jak ko�� miecz.</p><empty-line/><p>Brucolac nie odwr�ci� si�. Nie odejmowa� wzroku od Kochank�w.</p><p>��Wiem o tobie co najmniej jedno � powiedzia�. � Armada jest twoim domem i potrzebujesz jej. Wiem, �e przy tym ca�ym swoim podnios�ym gadaniu o lojalno�ci, miasto jest jedyn� rzecz� na �wiecie, kt�rej by� nie zdradzi�. A przecie� wiesz, �e oni doprowadziliby do jego zag�ady.</p><p>Urwa�, jakby czeka� na odpowied�.</p><p>��Poddaj si� � powt�rzy� Doul.</p><p>��Je�li ta pierdolona Blizna istnieje � szepn�� Brucolac, wci�� bez odwracania si� � je�li tam dotrzemy i jakim� zasranym cudem prze�yjemy, to i tak nas zniszcz�. Nie jeste�my oddzia�em ekspedycyjnym ani pielgrzymk� religijn�, do kurwy n�dzy! To jest miasto. �yjemy, kupujemy, sprzedajemy, kradniemy, handlujemy. To jest port. Nie chodzi o to, �eby prze�y� przygod�. � Nareszcie si� odwr�ci� i spojrza� na Uthera Doula zjadliwym wzrokiem. � Wiesz o tym. Dlatego tu jeste�: bo mia�e� dosy� przyg�d. Wprowad�my jaki� element racjonalno�ci� Nie potrzebujemy tej zasranej bestii. Nie potrzebujemy w��czy� si� po ca�ym �wiecie. Wa�ne jest nie to, �e jaki� pomyleniec przed wiekami wyku� te �a�cuchy. Wa�ne jest to, �e by�y puste. Nawet je�eli prze�yjemy to szale�stwo, to dop�ki b�dziemy ci�gni�ci przez awanka, ci dwoje zabior� nas na kolejn� zasran� wypraw�, a� w ko�cu wszyscy wyginiemy. Nie taka jest logika naszego funkcjonowania, Doul. Nie po to istniejemy. Nie pozwol� im zniszczy� Armady.</p><p>��To nie jest twoja decyzja, Brucolacu � odrzek� Doul.</p><p>Oczy wampira otworzy�y si� szerzej, a jego twarz pobru�dzi�y srogie zmarszczki.</p><p>��Na bog�w� Wiesz, �e mam s�uszno��, prawda? Widz� to po tobie. Co ty kombinujesz? � sykn��. � Co sobie zaplanowa�e�?</p><p>��Poddasz si�, martwomo�ciu.</p><p>��Tak s�dzisz, �ywomo�ciu? � szepn�� Brucolac g�osem szorstkim od t�umionej w�ciek�o�ci. Z pot�nych z�b�w zwisa�y d�ugie nitki �liny, a ko�ci d�oni zatrzeszcza�y, kiedy zacisn�� pi�ci. � Tak s�dzisz? Jeste� dzielnym �o�nierzem, �ywomo�ciu. Widzia�em ci� w akcji. Walczy�em nawet u twojego boku� Aleja mam ponad trzysta lat, Doul. Poradzi�e� sobie z paroma moimi pretorianami i wydaje ci si�, �e mo�esz zmierzy� si� ze mn�? Nie by�o ci� jeszcze na �wiecie, kiedy ja po trupach osi�gn��em swoj� pozycj� w tym mie�cie. Zdoby�em w�adz� w swoim okr�gu ogniem i mieczem. Zabi�em istoty, kt�rych �aden �ywomo�� nigdy nie widzia�. Jestem Brucolac i tw�j miecz ci� nie uratuje. My�lisz, �e mo�esz zmierzy� si� ze mn�?</p><empty-line/><p>Korytarze �Wielkiego Wschodniego� by�y zupe�nie puste. Bellis schodzi�a w stron� wi�zienia, a odg�osy jej krok�w wraca�y do niej echem.</p><p>Nawet na korytarzu z cel� Fenneca nie by�o nikogo, bo stra�nicy poszli broni� Niszczukow�d razem z innymi. Dozna�a nag�ego ol�nienia: o to w�a�nie chodzi�o. Te puste korytarze by�y prezentem Brucolaca dla intruz�w.</p><p>Zostali tylko taumaturgowie pod drzwiami Fenneca, ale oboje nie �yli. Krew rozlewa�a si� po pod�odze. M�czyzna pr�bowa� jeszcze u�y� jakiego� zakl�cia, �uczki energii wytrysn�y z jego palc�w i rozproszy�y si� jak statyczna elyktryczno��. Palce drga�y konwulsyjnie, kiedy nerwy skona�y. Kobieta le�a�a obok niego z rozrzuconymi na boki ko�czynami, rozp�atana.</p><p>Bellis by�a sparali�owana strachem, kt�ry wezbra� w niej jak md�o�ci. Sta�a pod cel� w ka�u�y krwi, z r�k� nad klamk�, zastyg�a ze zgrozy. Toczy�a wewn�trzne zmagania, targana wahaniami.</p><p>�Po prostu wrzu� do �rodka� � m�wi� jeden g�os. �Zostaw pod drzwiami� � doradza� inny. �Uciekaj�. W tym momencie zza drzwi dobieg� j� wrzask, potworny okrzyk przera�enia. Bellis zawt�rowa�a mu, otworzy�a drzwi i wesz�a do �rodka.</p><p>��Mam go! � krzykn�a, zrywaj�c p��tno z ohydnego pos��ka i unosz�c go jak dar wotywny. � Powstrzymaj rze�! Mam go! We� go! Mo�esz go wzi�� i wyj��!</p><p>Na drugim ko�cu pomieszczenia, oddzielony od Bellis kratami, Silas Fennec czo�ga� si� z wrzaskiem do ty�u, wciska� si� w k�t celi. Nawet na ni� nie spojrza�. Raczkuj�c jak dziecko, os�upia�y ze strachu patrzy� na to, co po niego przysz�o.</p><p>Bellis pod��y�a za jego wzrokiem i ze spazmem wstrz�su, od kt�rego si� potkn�a, zobaczy�a grindylow.</p><p>By�o ich trzech. Wpatrywali si� w ni�.</p><empty-line/><p>Szcz�ki mieli prognatyczne, ob�e z�by zastyg�y w niezrozumia�ych grymasach, ogromne oczy by�y otch�annie ciemne i nieruchome. Ramiona i torsy mieli humanoidalne, pr꿹ce si� muskularnie pod napi�t� sk�r�, szarozielone i czarne, po�yskliwe jakby od �luzu. Poni�ej talii cia�a grindylow przechodzi�y w p�askie ogony kilka razy d�u�sze od tors�w.</p><p>Grindylow p�ywali w powietrzu. Machali u�o�onymi w kszta�t litery �S� ogonami, posy�aj�c wzd�u� nich gibk� fal�. Ramionami poruszali jak w chaotycznym ta�cu, niby nurkowie, kt�rzy broni� si� przed si�� wyporu, rozpo�cieraj�c i zsuwaj�c obci�gni�te b�on� szpony.</p><p>Poruszali si� absolutnie bezg�o�nie. Mimo �e zwr�cili ku niej swe obrzydliwe twarze, Bellis by�a zahipnotyzowana ich uwodzicielskimi, nieustannymi, milcz�cymi ruchami. Machaj�c ogonami, utrzymywali si� w powietrzu z g�owami na poziomie jej g�owy.</p><p>Jeden z nich by� obwieszony naszyjnikami z kamienia i ko�ci, zachlapanymi ludzk� krwi�.</p><p>�Na bog�w i Jabbera, co wam odbi�o?� � pomy�la�a Bellis swoistym mentalnym piskiem. �Co wam odbi�o? Wlekli�cie si� z drugiego ko�ca �wiata��</p><p>Grindylow czekali.</p><p>��Macie� � G�os wi�z� jej w gardle ze strachu. Wyci�gn�a ku nim pos��ek, trzymaj�c go ostro�nie, �eby jej nie wypad� z trz�s�cych si� gwa�townie d�oni. � Przynios�am go dla was � szepn�a. Mo�ecie wraca�. Mo�ecie wraca�. � Zimni i niemi jak ryby g��binowe, grindylow tylko na ni� patrzyli, �migaj�c ogonami. � Prosz� was, we�cie � powiedzia�a. � Prosz� was, przynios�am wam to, co wam ukradziono. We�cie i wracajcie. Do Gengris.</p><p>�Zostawcie nas w spokoju� � modli�a si�. �Dajcie nam �y�.</p><p>Pos��ek ci��y� jej w wyci�gni�tych r�kach.</p><p>Szybkim trzepni�ciem ogona grindylow z naszyjnikami podp�yn�� do niej przez powietrze.</p><p>Bellis szarpn�a si� gwa�townie, kiedy Fennec Silas wrzasn�� do niej:</p><p>��Bellis, wyno� si� st�d!</p><p>Grindylow przekr�ci� ku niej g�ow�. Krew p�yn�a po jego sk�rze strumyczkami we wszystkich kierunkach, na przek�r grawitacji. Przeci�g�ym ziewni�ciem grindylow rozwar� szcz�ki.</p><p>Bellis wzdrygn�a si� i krzykn�a mimo woli.</p><p>Z gard�a grindylow doby�o si� jednak g��bokie, dysz�ce kaszlni�cie. Koraliki krwi oblepiaj�cej z�by spryska�y trzymany przez Bellis pos��ek. Potem rozleg�a si� rytmiczna seria kolejnych kaszlni��: �Uch� uch� uch��</p><p>Grindylow �mia� si�.</p><p>Makabryczna, nieudolna parodia ludzkiego �miechu.</p><p>Grindylow patrzy� na ni� bez zmru�enia oka, kiedy opu�ci�a rozdygotane r�ce. Z kamiennym odg�osem zacisn�� z�by, rozwar� je ponownie i przem�wi� wprost z gardzieli obdarzonej precyzj� ludzkich ust:</p><p>��My�lisz, �e to? � szepn�� g�os, bez �adnej modulacji czy intonacji. � Ty kobieto my�lisz, �e to by�o zabrane? Dla tego ty kobieto my�lisz, �e my telepiemy si� na drugi koniec �wiata? My rodze�stwo przychodzimy z ciemnego zimna jeziora, z pokarmowych wie� i kadzi, z pa�acu alg, z Gengris. Tropimy to miasto od dw�ch czterech o�miu wielu tysi�cy kilometr�w, wielu tysi�cy. Zm�czeni, g�odni i w�ciekli. Wiele miesi�cy. My rodze�stwo siedzimy i czekamy pod waszym miastem, i polujemy, i nareszcie znajdujemy wiadomo��, ci�gle szukamy tego cz�owieka. Tego rabusia, z�odzieja. Dla tego? � Grindylow p�ywa� w powietrzu tam i z powrotem, patrz�c na Bellis i pokazuj�c palcem pos��ek. � Dla tego my�lisz, �e przybyli�my? Dla tej kamiennej rzeczy? P�etwy maga? Jak prymitywne ludy my�lisz, �e poni�amy si� przed bo�kami wyrze�bionymi w kamieniu? Dla zabawek hokuspokus? � Grindylow wykona� gwa�towny ruch i Bellis zach�ysn�a si� powietrzem, szarpn�a r�k� do ty�u, jakby pos��ek parzy�, i grindylow z�apa� figurk�, zanim zacz�a spada�. Uni�s� j� i filigranem sk�ry pog�adzi� kamienny policzek. � Tutaj jest esencja, ale mimo wszystko, dla tego? � Gard�o sapn�o z oburzenia. � My�lisz, �e jeste�my dzieci, �eby lecie� na drugi koniec �wiata dla obdarzonej moc� zabawki?</p><p>Przeci�g�ym, przerysowanym, spowolnionym i zniecierpliwionym ruchem grindylow zatoczy� ramieniem wielki �uk, rzucaj�c figurk� w powietrze. Z pewno�ci� lecia�a bardzo szybko, ale Bellis widzia�a wyra�nie, jak wiruje w stron� krat, z d�o�mi zaci�ni�tymi na podwini�tym do g�ry ogonie, precyzyjnie i odstr�czaj�co wykonana, wielkie usta wyd�te i gotowe do akcji, oko sypi�ce iskrami zimnego rozbawienia.</p><p>Z pot�nym hukiem figurka uderzy�a o �elazo i rozbi�a si�.</p><p>Polecia�y od�amki i zimne krople czego� podobnego do oleju.</p><p>Bellis os�upia�a. Patrzy�a, jak cz�stki osiadaj�, a potem poczu�a, �e co� w eterze rezonuje i ucieka z pomieszczenia.</p><p>Na �rodku pod�ogi, otoczony kamiennym py�em i �elatynowatym osadem, le�a� p�at mi�sa. P�etwa maga, podobna do zepsutego, pomarszczonego filetu.</p><p>Nie patrz�c na ni�, grindylow zatrzepotali ogonami i przybli�yli si� do krat, za kt�rymi kuli� si� ze strachu Silas Fennec.</p><p>��Dowiedzieli�my si�, co zosta�o nam ukradzione � szepn�� jeden z nich. Potem poruszy� si� z dziwn� gwa�towno�ci�, jakby powietrze stawia�o mu op�r, i rozsun�� pr�ty, jakby to by�y sznury wodorost�w. Ale gdy tylko znalaz� si� po drugiej stronie, pr�ty wr�ci�y na swoje miejsca i na powr�t stwardnia�y. Grindylow podlecia� nad skulonego Silasa Fenneca, ok�adaj�c go cieniem. Bellis nie mog�a patrze� na Fenneca tak poni�onego, tak odartego z wszelkiej godno�ci. Nigdy nie podejrzewa�a, �e Silas potrafi tak bardzo si� ba�. � Mamy to, co zosta�o zabrane � mrukn��, po czym zamachn�� si� d�oni� wyposa�on� w ostre jak n� palce i dziabn�� nimi w d�. Nie us�yszawszy krzyku ani mokrego odg�osu, otworzy�a oczy i zobaczy�a, �e grindylow pogrzeba� w szmatach le��cych na pod�odze jak zrzucone sk�ry i znalaz� notatnik Silasa Fenneca.</p><empty-line/><p>Bellis dobrze go pami�ta�a: gruby, w czarnej oprawie, rozpulchniony powk�adanymi kartkami. Pami�ta�a dziesi�tki stron niezrozumia�ych notatek, heliotyp�w, niewydarzonych szkic�w, pyta� i zapis�w.</p><p>Grindylow powoli przewraca� kartki. Od czasu do czasu przystawia� zeszyt do krat, pokazuj�c Bellis co�, co nic jej nie m�wi�o.</p><p>��Kadzie z salpami. Farmy zbrojeniowe. Zamek. Nasza anatomia. S�ownik geograficzny drugiego miasta. A tutaj � powiedzia� z czym� w rodzaju triumfu � mapy wybrze�a. G�ry mi�dzy oceanem i Morzem Zimnego Pazura. Nasze plac�wki. Miejsca, gdzie przebiegaj� szczeliny, gdzie ska�a jest najs�absza. � W umy�le Bellis co� drgn�o, pierwsze przeb�yski zrozumienia. � Powiedzia�by� swoim panom, gdzie najlepiej robi� przekop, rabusiu? � spyta� grindylow.</p><p>Przyciskaj�c do cia�a kikut ramienia, Fennec pr�bowa� odsun�� si� jeszcze dalej.</p><p>Bellis ju� wcze�niej widzia�a kartk�, na kt�rej grindylow otworzy� notatnik, w swoim pokoju, w Parku Crooma, przed wieloma miesi�cami. Wykonane kilkoma poci�gni�ciami rysunki maszyn, czerwone linie si� i typy ska�y cieniowane atramentem. Ukryte pozycje grindylow po stronie Morza Zimnego Pazura; paradoksy i fortyfikacje; pu�apki.</p><p>Zrozumienie sp�ywa�o po niej jak zimna woda. Przypomnia�a sobie rozmowy, jakie toczyli z Fennekiem, kiedy si� do siebie zbli�yli. Przypomina�a sobie jego niezwyk�e opowie�ci z podr�y. Przypomnia�a sobie, co wtedy m�wi�.</p><p>Je�eli przebrniesz przez Zimne Pazury, je�eli dotrzesz do wysp i na drugi brzeg, je�eli pokonasz te niezliczone kilometry nieprzychylnej geografii, je�eli dop�yniesz do kopal� Shatterjack i do Hinter, do tych wyg�odnia�ych partner�w handlowych i tych kilometr�w nietkni�tych zasob�w naturalnych, to rozbijesz bank. Ale wi�kszo�ci si� to nie udaje, poniewa� droga jest naje�ona niebezpiecze�stwami, poniewa� nie ma dost�pu od po�udnia, poniewa� Gengris kontroluje po�udniowy kraniec Morza Zimnego Pazura i nie przepuszcza obcych.</p><p>�A gdyby dotrze� tam prosto z po�udnia?� � pomy�la�a Bellis. �Nie jak�� podupczon� karawan�, kt�ra gubi zapasy, maszyny i ludzi, zostawiaj�c w g�rach i na stepie widoczny na kilometry trop, tylko statkiem. A gdyby si� da�o pop�yn�� z Nowego Crobuzon prosto na p�noc, w bezpiecznej odleg�o�ci omijaj�c Gengris?�</p><p>��Dobrzy bogowie � mrukn�a i spojrza�a na Fenneca. � Kana�. Planuj� budow� kana�u.</p><empty-line/><p>Bardzo sensowny pomys�. Mierzeja oddzielaj�ca s�odkie wody Morza Zimnego Pazura od s�onych w�d Wezbranego Oceanu w najszerszych miejscach mia�a zaledwie sze��dziesi�t kilometr�w, a g�rski grzbiet przecina�y doliny. Bellis umia�a to sobie wyobrazi�. Gigantyczny projekt, ale jakie otworzy�by mo�liwo�ci!</p><p>Statki p�yn� z Zatoki �elaznej na p�noc, obok nieregularnej linii brzegowej Lubbock Scrub i Bezheks, potem kieruj� si� na pe�ne morze, aby omin�� ruiny Suroch i dookolny osad Momentu, przeciskaj� si� cie�ninami mi�dzy Wyspami Pirackimi a sta�ym l�dem, i wreszcie, po tygodniu �eglugi kursem p�nocnym, po lewej stronie, czyli na zachodzie, wyros�yby krzemienne grzbiety os�aniaj�ce Morze Zimnego Pazura.</p><p>Ale teraz ju� do przebycia. Przerwane.</p><p>Szeroka koleina wy��obiona w dnie doliny. Wysokie �aglowce i parowce statecznie p�yn� mi�dzy nawisami skalnymi i piar�yskami.</p><p>I by�yby �luzy. Ogromne �luzy dziel�ce kana� na odcinki, pot�ne drewniane wrota i najwy�sze osi�gni�cia in�ynierii krok po kroku przybli�aj� statki do Zimnych Pazur�w. Wchodziliby po stopniach kana�u, a przywarte do kad�ub�w p�kle s�ab�yby i kona�y na skutek spadku zasolenia wody.</p><p>A� w ko�cu� Co?</p><p>Znowu morze.</p><p>Kamienne monolity rozst�puj� si� przed statkami i kana� wlewa si� do g��bokiego morza s�odkowodnego: Morza Zimnego Pazura.</p><p>Mo�e w notatkach Fenneca zawarte by�y plany budowy kana�u, kt�ry wy�ania�by si� na p�noc od Gengris. Mo�e kupcy, przemys�owcy i �o�nierze crobuzo�scy mogliby nie zwa�a� na grindylow, pop�yn�� obok nich do �akomych k�sk�w na P�nocy, zostawiaj�c ich w�ciek�ych, �a�osnych i zlekcewa�onych w ich po�udniowym zak�tku.</p><p>Ale w notatniku Fenneca by�o r�wnie� mn�stwo szczeg��w, pracowicie i potajemnie zebranych, na temat strategii, uzbrojenia i plan�w grindylow. By� mo�e taka bezczelno�� ze strony Nowego Crobuzon automatycznie oznacza�aby wojn� i Fennec gromadzi� te informacje po to, aby jego mocodawcy w niej zwyci�yli.</p><p>Nowe Crobuzon zyska�oby dost�p do konstelacji miejsc, kt�re do tej pory mia�y charakter raczej mityczny. Poszed�by za tym handel, kolonizacja i tak dalej. Bellis przypomnia�a sobie historie na temat bogactw i bestialstw w Nova Esperium.</p><p>Poza wszystkim prze�amany zosta�by monopol grindylow na terror w rejonie Morza Zimnego Pazura. Crobuzo�ski kana� stworzy�by wolny rynek w�adzy � tylko Nowe Crobuzon mog�oby przej�� nad tym rynkiem kontrol�.</p><p>Zaskoczona Bellis pokr�ci�a g�ow�. To nie by�a jaka� dramatyczna eskapada spod znaku p�aszcza i szpady. Dokonana przez Fenneca kradzie� zosta�a starannie zaplanowana, analiz� koszt�w i trudno�ci przeprowadzi� ekspert. Ca�a sprawa w bardziej zrozumia�ym �wietle stawia�a samych grindylow. W tym kontek�cie nie przypominali ju� m�ciwych straszyde� rodem z bajek, kt�re czyta�a Szeklowi, uganiaj�cych si� za symbolem. Ich pobudki by�y jasne: chronili �r�d�o ca�ej swojej w�adzy, chronili swoje interesy i sw�j narodowy byt.</p><p>��Pos��ek to by� tylko bibelot, prawda? � spyta�a Bellis i mimo strachu Fennec na chwil� spotka� si� z ni� wzrokiem. � Twoja osobista nagroda? To nie po niego Nowe Crobuzon pos�a�o ci� do Gengris i nie po niego przybyli tutaj grindylow. Robi�e� studium wykonalno�ci�</p><empty-line/><p>M�g� wys�a� papiery do kraju, ukry� je w woreczku, kt�ry da� Bellis, �eby je za niego przekaza�a jak idiotka, ale wtedy jego zwierzchnicy nie przybyliby mu na ratunek. Zatrzyma� wi�c wyniki swoich bada�, wiedz�c, ile s� warte, wiedz�c, �e dla tych bazgro��w Nowe Crobuzon wy�le swoj� marynark� wojenn� na drugi koniec �wiata.</p><p>Ale nie odbili z r�k Armady ani jego, ani tych bezcennych notatek. �Nie b�dzie kana�u� � pomy�la�a Bellis, obserwuj�c grindylow. �Teraz nie ma ju� na to szans�.</p><p>Fennec bredzi�. Bellis s�dzi�a, �e Silas ma atak i wyrzuca z siebie przypadkowe d�wi�ki, ale po chwili zda�a sobie spraw�, �e jest to jaka� uproszczona, ludzka wersja mowy grindylow. Opar� si� o �cian�, �eby nie upa��, i perorowa� z kontrolowan� panik�. Jak podejrzewa�a, b�aga� o �ycie.</p><p>Nie mia� jednak �adnego argumentu przetargowego, bo grindylow dostali ju� to, co chcieli.</p><p>Stw�r przed Silasem uni�s� szpony i odezwa� si� g�o�no w swoim j�zyku. Silas Fennec wrzasn�� jak op�tany. Bellis poczu�a, �e powietrze ko�o niej zadrga�o wzburzone: pozostali dwaj grindylow w�owato poruszyli ca�ym cia�em, posy�aj�c fal� od ramion przez brzuch do wyd�u�onych ogon�w. Z podwodn� gibko�ci� zbli�yli si� do krat. Ich przyw�dca kilkoma magicznymi gestami zmi�kczy� �elazo i przecisn�li si� do celi.</p><p>Fennec zacz�� wrzeszcze� g�o�niej, kiedy otoczyli go.</p><p>Przekonana, �e go ukatrupi�, Bellis dosta�a potwornych md�o�ci i mimowolnie zaprotestowa�a. �To ju� koniec� � pomy�la�a.</p><p>Tymczasem grindylow spletli si� wok� niego, tworz�c g�szcz ko�czyn, w kt�rym trudno by�o odr�ni�, co nale�y do kogo, wczepili si� w Silasa swymi misternymi, okrutnymi palcami i unie�li go do g�ry.</p><p>Zawi�li nad pod�og�. Wrzaski Fenneca cich�y. Jego stopy nie dotyka�y ziemi. Lewitowa� spowity ko�czynami i grubymi, w�gorzowatymi ogonami.</p><p>Mag grindylow w jednej r�ce trzyma� notatnik, a drug� wykona� gest w stron� najwi�kszego iluminatora w celi. Ko�ci na jego szyi zagrzechota�y z�owieszczo.</p><p>Jakby by�o p�ynne, jakby by�o stawem, do kt�rego kto� wrzuci� kamie�, szk�o bulaju zmarszczy�o si� i pokry�o siateczk� �y�ek. Kiedy Bellis zrozumia�a, co si� za chwil� stanie, wyrwa�a si� z ot�pienia � dr�twoty spowodowanej obrzydzeniem, szokiem i strachem � ruszy�a ku drzwiom i po�lizn�a si� na krwi.</p><p>Us�ysza�a jeszcze jeden krzyk Fenneca, wilgotny wydech, a potem jakby chlupni�cie � mag przyssa� si� swoj� wielk� g�b� do ust Fenneca, ciachaj�c mu twarz swoimi ostrymi z�bami, ale te� wdmuchuj�c we� powietrze, co bardzo si� przyda�o, bo zaczarowane szk�o p�k�o jak b�bel na sk�rze i do pomieszczenia wdar�o si� morze.</p><p>Po paru sekundach na pod�odze sta�o ju� kilkana�cie centymetr�w wody. Bellis zdr�twia�ymi palcami nacisn�a klamk� drzwi, na kt�re napiera�a woda. Zdo�a�a poci�gn�� je do siebie i na moment zatrzyma�a si� w progu. Sp�dnica otula�a j� mokro, a rw�cy potok zimnej wody wylewa� si� na korytarz, przejmuj�c j� ch�odem.</p><p>Grindylow unosili si� w tym wtargni�ciu oceanu. D�onie Fenneca wystawa�y z pl�taniny ko�czyn, otwieraj�c si� i zamykaj�c. Kiedy linia wody zacz�a si� przybli�a� do iluminatora, triumwirat grindylow �cisn�� si� niemo�liwie ciasno, po czym idealnie zsynchronizowanym machni�ciem ogon�w przemkn�li przez bulaj, razem z Fennekiem, zabieraj�c to, co zosta�o im skradzione � informacje, tajemnice w morze.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Bellis zamkn�a wodoszczelne drzwi do rozerwanej celi. Na korytarzu ko�ysa�a si� cienka warstwa wody, ilustruj�c ruchy �Wielkiego Wschodniego�.</p><p>Bellis usiad�a oparta o �cian�. Woda obmywa�a jej uda i ty�ek, ale ona nic nie czu�a, ogarni�ta spazmatycznymi drgawkami. Nie p�aka�a, ale kiedy adrenalina rozpierzch�a si� po organizmie, zacz�a wydawa� z siebie chrapliwe zwierz�ce wrzaski i wyrzygiwa� ca�y wezbrany w niej strach, zupe�nie nie panuj�c nad swoj� fizjologi�.</p><p>A potem d�ugo siedzia�a bez ruchu.</p><p>Gdzie� w zimnych i ciemnych g��binach, po�r�d nocy, by� Silas Fennec. Zabrali go. �eby go przes�ucha� lub wymierzy� mu niewyobra�aln� kar�. Wzi�li go �ywcem.</p><empty-line/><p>Wydostanie si� z wi�ziennych piwnic �Wielkiego Wschodniego� zaj�o Bellis mn�stwo czasu. D�uga, przemoczona sp�dnica ociera�a jej sk�r�. Wytrwale stawia�a krok za krokiem, nie my�l�c o niczym. W �yciu nie by�a taka zm�czona i zzi�bni�ta.</p><p>Kiedy wreszcie wynurzy�a si� na nocne powietrze, pod �agodnie rozko�ysanym, starym takielunkiem i gigantycznymi �elaznymi masztami, z osowia�ym zaskoczeniem stwierdzi�a, �e wszystko jest po staremu, �e nic nie znikn�o.</p><p>By�a sama. Wci�� da�o s�ysze� krzyki i huk po�ar�w, ale gdzie� w oddali.</p><p>Sapi�c ci�ko, Bellis powoli podesz�a do relingu, opar�a si� o niego policzkiem i zamkn�a oczy. Kiedy je na powr�t otworzy�a, zda�a sobie spraw�, �e patrzy na �Nosid�o�. Kontury du�ego okr�tu powoli si� wyostrzy�y. Na statku fabrycznym ju� si� nie pali�o.</p><p>Fale pluska�y delikatnie o boki miasta. Dzi�ki wra�liwo�ci, kt�r� bezwiednie w sobie wyhodowa�a, Bellis u�wiadomi�a sobie, �e Armada znowu si� porusza.</p><p>Bardzo powoli, na razie nie szybciej ni� wtedy, kiedy ci�gn�y j� chmary holownik�w. Ale zn�w sun�a do przodu. Awank ruszy�, b�l rany ust�powa�.</p><p>Grindylow odeszli.</p><p>A Silas �yje.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Trzymaj�c si� relingu, Bellis zd��a�a ku dziobowi �Wielkiego Wschodniego�. Mijaj�c grup� domk�w, us�ysza�a jakie� d�wi�ki. Z przodu byli ludzie.</p><p>Przebieg�a wzrokiem Niszczukowody, Pragnieniowice, Czasy i Ksi��kowice. Bitewne ha�asy by�y cherlawe. Nie s�ysza�a ju� odg�os�w przemieszczania si� rzesz ludzkich ani nieprzerwanej kanonady strza��w. Dociera�y do niej tylko pojedyncze okrzyki i huki.</p><p>Wojna zamiera�a. Bunt dobieg� ko�ca.</p><p>Nikt nie wyg�asza� �adnych deklaracji. Na podstawie tego, co j� otacza�o, nie spos�b by�o stwierdzi�, kt�ra strona zwyci�y�a. Lecz kiedy Bellis wysz�a zza w�g�a i zobaczy�a scen�, kt�ra rozgrywa�a si� na przednim pok�adzie �Wielkiego Wschodniego�, nie by�a zaskoczona. Przy burtach okr�tu flagowego stali pos�pni przedstawiciele wszystkich ras, okaleczeni i zakrwawieni, z broni� w r�ku.</p><p>Mieli przed sob� stos zw�ok. Wiele z nich by�o zmia�d�onych, z rozerwanymi klatkami piersiowymi, wypalonymi albo wypatroszonymi. Wi�kszo�� mia�a uci�te g�owy, kt�re le�a�y porozrzucane bez�adnie po pok�adzie, rozdziawione, strasz�ce k�ami i w�owymi j�zykami.</p><p>Wampiry. Dziesi�tki wampir�w. Pokonanych. Straconych, u�mierconych. Losy bitwy odwr�ci�y si�, kiedy ich tajemniczy sprzymierze�cy znikn�li, a spontaniczne rozruchy wspieraj�ce bunt wygas�y. Bez wsparcia mieszka�c�w Pragnieniowic i szerokich rzesz innych obywateli Armady rewolta by�a z g�ry skazana na pora�k�. Wojownicy z Niszczukow�d w ko�cu przezwyci�yli strach i kiedy prawdziwy terror znikn�� wraz z grindylow, terroryzm nie mia� ju� szans na zwyci�stwo.</p><p>Bellis us�ysza�a nad g�ow� jaki� ruch. Spojrzawszy na fokmaszt �Wielkiego Wschodniego�, zszokowana wyba�uszy�a oczy. I pomy�la�a: �A, od tego zacz�a si� ich kl�ska. Wampiry z Pragnieniowic nie mia�y ju� szans wygra�. Od kiedy to makabryczne wahad�o zadynda�o na maszcie, strach, kt�ry szerzyli, musia� zgasn�� jak echo�.</p><p>Trzy metry nad pok�adem � przywi�zany do poprzeczki jak do krzy�a, z j�zorem wywalonym na wierzch niby u zdech�ego zwierz�cia, z z�bami i wargami zabarwionymi w�asn� krwi� � wisia� Brucolac.</p></section><section><title><p>Rozdzia� czterdziesty pi�ty</p></title><p>Kiedy wsta� �wit, Brucolac znalaz� w sobie si�y, �eby wrzasn��.</p><p>S�o�ce pali�o go. Zamkn�� oczy i bezproduktywnie rzuca� g�ow�, usi�uj�c wytrz�sn�� z nich �wiat�o. Sk�r� poprzecina�y pr�gi, jakby oblano go jakimi� niebezpiecznymi chymikaliami. Srogoblada twarz poczerwienia�a, zacz�a si� �uszczy� i ropie� w �wietle dnia.</p><p>Brucolac miota� si� nieestetycznie jak wyrzucone na brzeg morskie stworzenie. Si�y z niego wycieka�y. Wydawa� z siebie ciche j�ki b�lu.</p><p>By� silny, dlatego s�o�ce na razie go nie zabi�o, ale przyprawi�o go o kalectwo, a przede wszystkim o potworne cierpienie. Dwie godziny po �wicie by� zbyt ot�pia�y z b�lu, �eby cho� pisn��. Z ust ciek�a mu �lina i jad, trac�c swoj� natur�.</p><p>�wiat�o s�oneczne wy�era�o te� sk�r� jego ukatrupionych pretorian. Z up�ywem dnia dziesi�tki zastyg�ych cia� by�y coraz bardziej zap�cherzone i odkszta�cone. O zmierzchu wrzucono je wszystkie do morza.</p><p>Ciemno�ci podzia�a�y na Brucolaca jak koj�ca ma��. B�l powoli ulatnia� si� z niego. Wampir z wysi�kiem rozwar� zasklepione rop� oczy. Organizm zacz�� si� regenerowa�, ale spustoszenia poczynione przez s�o�ce by�y znaczne i dopiero ko�o p�nocy znalaz� w sobie do�� si�, �eby wydoby� z siebie jaki� g�os.</p><p>Nikt nie zwr�ci� uwagi na jego skrzecz�cy j�k. Nie zaopiekowano si� nim. Nie nakarmiono go. Kurcze i b�le parali�owa�y mu ko�czyny. Przez ca�� noc wy� o pomoc lub zmi�owanie. Pr�bowa� wykrzykiwa� gro�by, ale jego s�owa wyradza�y si� w rozpaczliwy skowyt zwierz�cia. Godziny mija�y leniwie i w ko�cu zobaczy�, �e ciemno�ci rozcie�czaj� si� na wschodzie.</p><p>Proces gojenia dopiero si� rozpocz��. Rany wci�� by�y rozj�trzone, kiedy s�o�ce wype�z�o zza horyzontu i zacz�o je obmacywa� sadystycznymi palcami. Dzie� znowu by� na g�rze, jakby obr�ci�o si� ko�o z�bate w jakiej� bezlitosnej maszynie.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Przyst�piono do sprz�tania miasta. Na stygn�ce jeszcze �Nosid�o� wesz�y ekipy in�ynier�w, aby oszacowa� szkody i zdecydowa�, co nadaje si� do uratowania.</p><p>Gor�co odkszta�ci�o ca�e pomieszczenia i korytarze, zmieniaj�c stan skupienia �cian. Znajdowano sporo cia�: niekt�rych nienaruszonych, niekt�rych w rozmaity spos�b uszkodzonych.</p><p>W ca�ych Niszczukowodach i na obrze�ach s�siednich okr�g�w konflikt pozostawi� po sobie �lady z rozbitego szk�a, dziur po pociskach i plam krwi w rynsztokach. Gruz wywo�ono do fabryk, a z�om do odlewni.</p><p>Lojali�ci Niszczukow�d patrolowali ulice. W okr�gach Cieplarnia i Budy panowa� spok�j. Ich w�adcy nie wiedzieli nic o buncie i czekali sparali�owani, obserwowali zmagania, pr�buj�c oceni�, kto ma przewag�, gotowi w��czy� si� do walki, gdyby pora�ka Niszczukow�d wydawa�a si� ju� tylko kwesti� czasu. Ale wampiry zosta�y pokonane. W�adcy Cieplarni i Bud woleli si� nie wychyla�, ze strachu przed Kochankami.</p><p>Genera� z Alozowic nie �y�, zabity przez wampiry, kt�rzy wzi�li go na zak�adnika i wpadli w panik�, kiedy us�yszeli, �e ich przyw�dc� uj�to. W rewan�u wszyscy zostali u�mierceni, przy wielkich stratach w�r�d strupodziej�w. �ciany Holu Kurhanu oszpeci�y wielkie, lej�ce si�, ciemnoczerwone rze�by � rozbryzgi krwi strupodziej�w.</p><p>Nikt nie wiedzia� dok�adnie, jak liczna by�a dru�yna Brucolaca i nikt nie potrafi� precyzyjnie okre�li�, ilu jego pretorian zabito. Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e niekt�rzy prze�yli. Pokonani, z pewno�ci� zeszli do podziemia, wtapiaj�c si� w margines spo�eczny Armady. Mieszkali na dziko w ruinach lub ukryli si� w przytu�kach. Niewidoczni.</p><p>Na pewno bardzo uwa�ali podczas �erowania. Musieli by� wybi�rczy, pow�ci�gliwi i brutalni � nie by�o mowy o pozostawianiu ofiar przy �yciu. Za to niszczukowodzcy funkcjonariusze zaklinali si�, �e wy�api� wszystkie wampiry, a los schwytanych by� przes�dzony.</p><p>Strach przed wampirami zgas�.</p><p>Tymczasem najwi�kszy zdrajca, Brucolac, wisia� na swoim metalowym krzy�u, skwiercz�c w s�o�cu i powoli zdychaj�c z g�odu.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Awank troch� przyspieszy�, ale nadal ci�gn�� wolniej ni� przed chorob� i z niejednostajn� pr�dko�ci�. Po paru dniach nawigatorzy nabrali przekonania, �e rany awanka, odniesione w tajemniczych okoliczno�ciach znanych tylko garstce Armadyjczyk�w, nie goj� si�. Zwierz� nadal krwawi�o i traci�o si�y.</p><empty-line/><p>Nie by�o zemsty na obywatelach Pragnieniowic. Kochankowie obwie�cili lakonicznie, �e nie s� oni wsp�winni grzech�w swego w�adcy. Og�oszono nawet amnesti� dla tych, kt�rzy przy��czyli si� do buntu. �W tym chaosie nikt nie wiedzia�, co si� dzieje, zapanowa� zam�t� � orzekli Kochankowie. �Teraz jest czas pojednania, a nie karania� � powiedzieli.</p><p>A jednak najliczniejsze i najlepiej uzbrojone patrole gwardzist�w z Niszczukow�d i stra�y obywatelskiej wysy�ano do dzielnicy wampir�w. Mieszka�cy okr�gu patrzyli na nie spode �ba, ukrywaj�c st�uczenia i rany odniesione w tamten wiecz�r, bo nie ufali mi�osierdziu Kochank�w.</p><p>Razem z dymem po�ar�w nad miastem rozprzestrzeni�o si� w noc buntu co� jeszcze, do tej pory nierozwianego: dr�cz�ca niepewno��, podejrzliwo�� wobec w�adz. Uczucia te ogarn�y nawet tych, kt�rzy dzielnie walczyli przeciwko Brucolacowi.</p><p>Krew, przemoc i strach � wydawa�o si�, �e taka jest spu�cizna projekt�w Kochank�w. Po stuleciach pokoju Armada w ci�gu trzydziestu dni stoczy�a dwie wojny � w tym jedn� sama ze sob�. Fanatyzm Kochank�w zaburzy� delikatn� r�wnowag� si�, sieci zobowi�za� i interes�w porwa�y si�, wewn�trznie konfliktuj�c miasto.</p><p>Kochankowie podporz�dkowali wszystko poszukiwaniom abstrakcyjnej mocy Blizny. Oznacza�o to zerwanie z merkantyln� mentalno�ci� Armady: tego rodzaju zuchwa�a wyprawa rz�dzi�a si� inn�, starsz� logik�. Obywatele Armady byli piratami i w miar� poznawania szczeg��w projektu Kochank�w narasta�o w nich poczucie wyalienowania. Kochankowie nie proponowali z�odziejstwa czy lichwy ani nawet taktyki przetrwania. Proponowali co� zupe�nie innego.</p><p>Kiedy Armada zapisywa�a na swoim koncie kolejne niewiarygodne sukcesy, kiedy jej pot�ga wzrasta�a, Kochankowie mobilizowali obywateli swoj� retoryk� i pasj�.</p><p>Kradzie� �Sorgo� stanowi�a najwi�ksze osi�gni�cie wojskowe we wsp�czesnych dziejach Armady i wida� by�o go�ym okiem, �e pot�ga miasta wzros�a, bo statki i maszyny mia�y wi�cej paliwa. Kiedy podniesiono awanka, Kochankowie m�wili o �a�cuchach sprzed stuleci, o wype�nieniu tajnej, historycznej misji Armady, o mo�liwo�ci szybkiego przemieszczania si� po morzach i �upienia dalekich l�d�w.</p><p>Teraz okaza�o si� jednak, �e by� to jeden wielki kant. Kochankowie zabrali ich bowiem na jakie� mistyczne poszukiwania. I chocia� przedsi�wzi�cie to wci�� emocjonowa�o tysi�ce Armadyjczyk�w, znacznie wi�ksza liczba obywateli zniech�ci�a si� do niego, a coraz liczniejsze rzesze czu�y si� oszukane.</p><p>Zreszt� odk�d awank os�ab� � czego nie da�o si� ukry� � nawet prawdziwy cel jego przywabienia, czyli poszukiwanie Blizny, stan�� pod znakiem zapytania. Je�li awank nadal b�dzie zwalnia�, to co wtedy?</p><p>Bunt Brucolaca, z jego �miertelnym �niwem i utrat� zaufania do w�adz, nadszarpn�� morale Armadyjczyk�w, kt�re i tak stale si� pogarsza�o. Lojalne patrole Niszczukow�d wyczuwa�y narastaj�c� wrogo��, nieukierunkowany gniew � nawet w ich w�asnej dzielnicy.</p><p>Setki Armadyjczyk�w ponios�y �mier�. Rozszarpani, trafieni przypadkow� kul� pogryzieni, sparali�owani i wyssani z krwi przez wampiry, zgnieceni przez wal�ce si� budynki, strawieni przez ogie�, zat�uczeni. Du�o wi�cej ofiar poci�gn�a za sob� bitwa z Nowym Crobuzon, ale trauma by�a teraz niepor�wnanie dotkliwsza. Ci ludzie zgin�li z r�ki swoich ziomk�w, w wojnie domowej. Mieszka�c�w Armady to wszystko parali�owa�o i pora�a�o.</p><p>Niekt�rym z tych, co widzieli grindylow, przysz�o do g�owy, �e Brucolac nie potrafi�by zatrzyma� awanka i zakrzywi� rzeczywisto�ci tymi taumaturgicznymi erupcjami, ale tylko garstka Armadyjczyk�w zna�a prawd� o zawartej umowie. Ludzie z regu�y ograniczali si� do zdawkowych uwag na temat niesamowitej magii wampir�w i nie dr��yli tego tematu.</p><p>Grindylow znikn�li tak szybko, jak si� pojawili i prawie nikt z tych nielicznych, kt�rzy ich widzieli, nie mia� poj�cia, co to by�y za istoty. Zagadka pozosta�a niewyja�niona i przes�oni�ta przez wojn� domow�.</p><p>Setki Armadyjczyk�w ponios�y �mier� z r�k wsp�obywateli.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Kr�ach Aum nie �y�. Bellis nie p�aka�a po nim � rozstraja� j� socjopatyczny spok�j naukowca i jego m�zg podobny do dyferencja�u � ale docenia�a patetyczno�� jego los�w.</p><p>Uciekinier z wi�ziennej wyspy zamkni�tej przez w�asn� histori�. Przybywa do najdziwniejszego miasta w ca�ym Bas-Lag, gdzie jest wykorzystywany r�wnie bezwzgl�dnie jak poprzednio przez w�adze Gnurr Kett, a potem ginie podczas pr�by wyleczenia istoty, w kt�rej wyczarowaniu bra� udzia�. Co za dziwne, mizerne �ycie.</p><p>Johannes Tearfly nie �y�. Bellis z zaskoczeniem stwierdzi�a, �e jest jej z tego powodu autentycznie smutno. Wspomina�a go ze �ci�ni�tym gard�em. Okoliczno�ci jego �mierci by�y niewyobra�alne � jakie� to musia�o by� przera�aj�ce, tak ciemno i zimno, tak klaustrofobicznie, tak g��boko pod powierzchni� �wiata. Przypomnia�a sobie, jaki by� przej�ty i zafascynowany, kiedy przygotowywa� si� do zej�cia na dno. Jak na tch�rza zachowa� si� imponuj�co.</p><p>Szekel nie �y�.</p><p>To j� za�ama�o.</p><empty-line/><p>Nazajutrz po buncie, kiedy na tyle odzyska�a si�y w nogach, �e mog�a chodzi�, �azi�a bezwiednie po miejscach walk, scenach wojny, mijaj�c trupy, roznosz�c na butach �lady krwi.</p><p>Na jednym z trawler�w ko�o zniszczonego �Nosid�a�, w cieniu drewnianego magazynu, kt�ry rozpo�ciera� swoje okapy nad zakrwawionymi kocimi �bami, Bellis znalaz�a Tannera Sacka, zgi�tego wp�, pod �cian�. Tu� obok niego zobaczy�a Angevine, przetworzon� kobiet�, na kt�rej twarzy �zy ��obi�y bruzdy w brudzie.</p><p>Bellis od razu wiedzia�a, nad czym pochyla si� pora�ony zgryzot� Tanner. Z r�k� na ustach pu�ci�a si� biegiem i zobaczy�a wypatroszone zw�oki Szekla. Sprawia� wra�enie os�upia�ego, zaskoczonego stanem, w jakim si� znajduje.</p><empty-line/><p>Musia�a chodzi� po�r�d wspomnie� o nim. Nienawidzi�a tego. Nienawidzi�a smutku, jaki j� wtedy opada�. Nienawidzi�a rozpaczy, nienawidzi�a zdziwienia, jakie odczuwa�a, kiedy pomy�la�a o tym, �e Szekel nie �yje. Bardzo lubi�a tego ch�opca.</p><p>A ju� najbardziej nienawidzi�a poczucia winy, w kt�rym by�a zanurzona po uszy. Wykorzysta�a Szekla. Oczywi�cie w dobrej wierze, ale wykorzysta�a go. Mia�a okropn�, pulsuj�c� �wiadomo��, �e gdyby nie jej poczynania, Szekel by �y�. Gdyby nie wzi�a od niego ksi��ki i nie spo�ytkowa�a do swoich cel�w albo gdyby j� po prostu wyrzuci�a.</p><p>Aum nie �y�, Johannes nie �y�, Szekel nie �y�.</p><p>A Silas Fennec �yje.</p><empty-line/><p>Znacznie p�niej Bellis spotka�a Carrianne, kt�ra b��ka�a si� oszo�omiona uliczkami wok� swojego domu. Ca�� noc przesiedzia�a za zamkni�tymi na klucz drzwiami, aby stwierdzi� po wyj�ciu na zewn�trz, �e jest mieszkank� nieistniej�cego okr�gu.</p><p>Nie mog�a uwierzy�, �e Brucolac usi�owa� przej�� w�adz� i nie mog�a uwierzy�, �e go pojmano. By�a jak dziecko we mgle, ogl�da�a wydarzenia, kt�rych nie rozumia�a.</p><p>Bellis nie mog�a powiedzie� Carrianne o tym, co robi�a i widzia�a na dnie �Wielkiego Wschodniego�. Powiedzia�a jej tylko, �e Szekel nie �yje.</p><empty-line/><p>Razem posz�y pos�ucha� przem�wienia Kochank�w.</p><p>Po dw�ch dniach od buntu w�odarze Niszczukow�d zwo�ali wiec na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego�. Carrianne najpierw powiedzia�a, �e nie p�jdzie. S�ysza�a, co zrobiono z Brucolakiem i oznajmi�a, �e nie ma ochoty widzie� go w takim po�o�eniu. Uwa�a�a, �e nie zas�u�y� sobie na ten gwa�t. �Niewa�ne, co zrobi�. Nie zas�u�y� sobie na taki los� � dowodzi�a.</p><p>Bellis nie mia�a jednak k�opot�w z przekonaniem jej do zmiany decyzji. Trzeba p�j�� i pos�ucha�, co Kochankowie maj� do powiedzenia. Znali sytuacj�, wiedzieli, co si� dzieje w mie�cie. By�a to z ich strony pr�ba odzyskania kontroli nad Armad�.</p><p>Na przednim pok�adzie czeka� g�sty t�um poobijanych, okaleczonych ludzi, zmizerowanych i pos�pnych.</p><p>Nad ich g�owami Brucolac be�kota� i skowycza� z cicha w s�o�cu. Jego poparzona i plamista sk�ra przypomina�a map�.</p><p>Na jego widok Carrianne krzykn�a z obrzydzenia i rozpaczy, po czym powiedzia�a do Bellis, �e wraca do domu. Po chwili jednak znowu zerkn�a na wampira. Pomys�, �e ta wycie�czona, owrzodzia�a, �lini�ca si� i k�api�ca szcz�kami posta� to Brucolac, wyda� si� jej niepowa�ny. Ten bredz�cy wrak budzi� w niej tylko lito��.</p><p>Kochankowie wst�pili na podwy�szenie i stan�li twarzami do t�umu, maj�c u boku Uthera Doula. Wygl�dali na z�eranych troskami i potwornie zm�czonych. Zgromadzeni obywatele patrzyli na nich z dziwnym po��czeniem szacunku i napastliwo�ci.</p><p>�No to przekonajcie nas ponownie� � m�wi�y ich spojrzenia. �Powiedzcie nam, �e gra jest warta �wieczki�.</p><empty-line/><p>I sprawili si� imponuj�co. Bellis s�ucha�a i patrzy�a, jak nastroje �agodniej�.</p><p>Kochankowie byli prawdziwymi zawodowcami. Nie zacz�li od bombastycznego przechwalania si�, jak to odparli zagro�enie i urwali g�owy hydrze zdrady dzi�ki swej pot�dze i przebieg�o�ci.</p><p>��Wielu spo�r�d poleg�ych � zacz�� Kochanek � wielu spo�r�d wojownik�w, kt�rzy ponie�li �mier�, by�o lojalnymi obywatelami. Ci uczciwi ludzie walczyli w przekonaniu, �e tego wymaga od nich dobro miasta.</p><p>Przemawia� dalej w tym samym duchu, z szacunkiem i wyczuleniem na tragizm niedawnych wydarze�.</p><p>Zabierali g�os na przemian, nawo�uj�c, aby zebrani nie tracili ducha.</p><p>��Jeste�my bardzo blisko � powiedzia�a Kochanka z odcieniem podniecenia w g�osie. Bardzo blisko mocy, kt�re dawniej nie mie�ci�y si� w sferze wyobra�e�. Bardzo blisko wyniesienia Armady do prawdziwej pot�gi � dynamo zasilane potencjalno�ci� potrafi�oby dokona� wszystkiego, tak�e sprzecznych rzeczy jednocze�nie.</p><p>��Bunt to nie jest spos�b � powiedzia� Kochanek. � Aby nasz projekt m�g� by� kontynuowany, musi by� wsp�lnym projektem nas wszystkich.</p><p>��To wy nas tutaj sprowadzili�cie � powiedzia�a ludziom. � To wasze dzie�o, dzie�o wiekopomne.</p><p>�Nie czas na podzia�y� � m�wili Kochankowie. �Jedno�� oznacza jedno�� celu, a obecnym celem jest znalezienie Blizny. Op�aci si�. Op�aci si� fantastycznie, wprost niewiarygodnie�.</p><p>Kochankowie wznosili si� na coraz wy�sze szczyty retoryki. Po oddaniu ho�du poleg�ym odwo�ali si� do perspektyw, jakie czeka�y dzieci Armadyjczyk�w po przyst�pieniu do eksploatacji bli�nianego �r�d�a mo�liwo�ci.</p><p>Wyg�osili dobre przem�wienie, nacechowane wra�liwo�ci� i szczero�ci�. Ich fascynacja Blizn� by�a zara�liwa. W�r�d t�umu dawa�o si� wyczu� autentyczny szacunek. Kochankowie jeszcze nie przekonali Armadyjczyk�w, ale zyskali troch� czasu.</p><p>�Wystarczy, �e na jaki� czas ucisz� sceptyk�w� � pomy�la�a Bellis. �To niemo�liwe, �eby�my byli daleko od Blizny. Je�li maj� racj�, je�li Blizna istnieje, to nied�ugo tam dotrzemy�.</p><empty-line/><p>Uther Doul, kt�ry sta� troch� za Kochankami, spotka� si� z ni� wzrokiem. Dopiero wtedy w pe�ni sobie u�wiadomi�a, na co si� porwa�a w noc buntu, jakie ryzyko na siebie wzi�a. W�ama�a si� do pokoju Doula, ukrad�a egzotyczny artefakt i dostarczy�a go naje�d�com. By�a jednak za bardzo zm�czona strachem, �eby go w tej chwili doznawa�.</p><p>Kiedy Kochankowie zako�czyli swoje przem�wienie i ludzie si� rozeszli, Doul podszed� do Bellis z min�, kt�ra nie wyra�a�a ani pretensji, ani �yczliwo�ci.</p><p>��To pani by�a w moim pokoju � powiedzia� mi�kko. � Zabra�a pani pos��ek. Znalaz�em w celi okruchy. I p�etw� maga, kt�ra gni�a. Spali�em j�. Nie po to przybyli?</p><p>Bellis pokr�ci�a g�ow�.</p><p>��Po co innego, ale ja s�dzi�am, �e po pos��ek i dlatego� Przepraszam za wy�amanie drzwi. Chcia�am si� pozby� tych stwor�w. Powiedzieli, �e zostawi� nas w spokoju, kiedy odzyskaj� to, co im zabrano. Ale nie chodzi�o im o pos��ek. To oni� Fennec� � Doul skin�� g�ow�. � On �yje � szepn�a Bellis, zadaj�c sobie pytanie, czy to wci�� jest prawda.</p><p>Doul b�ysn�� oczami.</p><p>Bellis ze znu�onym zdenerwowaniem czeka�a na jego reakcj�. By�o wiele rzeczy, za kt�re m�g� j� ukara�. Przez ni� Armada straci�a figurk� grindylow, zupe�nie niepotrzebnie. A mo�e w Doulu drzemie iskra dawnej za�y�o�ci?</p><p>Ale w jego zachowaniu nie dostrzega�a niczego pr�cz oboj�tno�ci i rezygnacji, tote� nie by�a zaskoczona, kiedy w ko�cu skin�� g�ow�, odwr�ci� si� i odszed�. Usz�o z niej powietrze, jak odprowadza�a go wzrokiem. �Co Kochankowie o tym my�l�?� � zastanawia�a si�. Nie umia�a sobie wyobrazi�, �eby ze spokojem przyj�li wiadomo�� o utrat� p�etwy maga. �Nie obchodzi ich to? Czy oni w og�le wiedz�? � pomy�la�a nagle. �A je�li tak, to czy wiedz�, �e to przeze mnie?�</p><empty-line/><p>Tego wieczoru przyszed� do niej Tanner Sack. Zaskoczy� j�.</p><p>Sta� w progu z takimi przekrwionymi oczami i tak� szar� sk�r�, �e wygl�da� jak �pun. Przez kilka milcz�cych chwil patrzy� na ni� z niech�ci� po czym poda� jej plik kartek.</p><p>��We� � powiedzia�. Rozpozna�a entuzjastyczne pismo Szekla. By�y to listy s��w, kt�re widzia� i kt�re chcia� zapami�ta� na wypadek, gdyby trafi� na nie w �ar�ocznie poch�anianych ksi��eczkach dla dzieci. � Nauczy�a� ch�opaka czyta� i by� tym zachwycony. � Tanner nie odrywa� od niej t�pego wzroku. � Pomy�la�em, �e mo�e b�dziesz chcia�a zachowa� cz�� tych kartek na pami�tk�.</p><p>Bellis by�a zszokowana i za�enowana. Mia�a zupe�nie inn� konstrukcj� psychiczn�. Zbieranie sentymentalnych pami�tek po zmar�ych sprzeciwia�o si� wszelkim jej instynktom. Nie zrobi�a tego nawet po �mierci rodzic�w, to co dopiero m�wi� o ch�opaku, kt�rego ledwo zna�a, nawet je�eli bole�nie prze�y�a jego odej�cie.</p><p>Niewiele brakowa�o, a nie przyj�aby daru Tannera. Niewiele brakowa�o, a wymy�li�aby jaki� tekst o tym, �e sobie nie zas�u�y�a � tak jakby mo�na by�o sobie zas�u�y� na te wymi�toszone �wistki � ale powstrzyma�y j� dwa czynniki.</p><p>Czynnik pierwszy: poczucie winy. �Nie uciekaj przed tym, ty tch�rzu� � pomy�la�a. Nie mog�a sobie pozwoli� na tak� ucieczk�. Moje poj�cie �mierci nie ma tu nic do rzeczy, powiedzia�a sobie � jak�e wygodnie by�oby podeprze� nim decyzj� o odrzuceniu tych pami�tek. Czynnik drugi: szacunek do Tannera Sacka.</p><p>Wyci�ga� ku niej rzeczy, kt�re z pewno�ci� by�y dla niego bardzo cenne, ofiarowywa� je osobie, kt�ra �ci�gn�a na niego moc cierpienia. I to nie dlatego, �e ��a�oba ich po��czy�a�, bla, bla, bla. Przyni�s� jej te kartki, bo by� dobrym cz�owiekiem i wyobra�a� sobie, �e ona te� straci�a Szekla.</p><p>Zawstydzona wzi�a te notatki i podzi�kowa�a skinieniem g�owy.</p><p>��Jeszcze jedno � powiedzia� Tanner. � Jutro pogrzeb. � To ostatnie s�owo wypowiedzia� niemal bez zaj�knienia. � W parku Crooma.</p><p>��Jak? � zacz�a zaskoczona Bellis.</p><p>Armadyjczycy chowali swoich zmar�ych w morzu. Tanner przerwa� jej ruchem d�oni.</p><p>��Szek nie by� do g��bi serca morskim stworzeniem � wyja�ni�. � By� z niego raczej miejski ch�opak. No i s� pewne tradycje, od kt�rych mi si� wydawa�o, �e odszed�em� Chc� wiedzie�, gdzie on jest. Jak mi powiedzieli, �e mi nie wolno, to ja im na to: �Spr�bujcie mnie powstrzyma�!�</p><p>��Dlaczego park Crooma, Tanner? � spyta�a, kiedy odwraca� si� ju� do wyj�cia.</p><p>��Powiedzia�a� mu kiedy� o nim, poszed� obejrze� i by� zachwycony. My�l�, �e park przypomina� mu Rudewood.</p><p>Po jego wyj�ciu Bellis wybuch�a p�aczem, nie mog�a si� powstrzyma�. Powiedzia�a sobie z furi�, �e to ostatni raz.</p><empty-line/><p>Nabo�e�stwo by�o kr�tkie, chaotyczne i przejmuj�ce. Skundlona teologia: crobuzo�scy i armadyjscy bogowie zostali z pokor� poproszeni o opiek� nad dusz� Szekla.</p><p>Nikt nie mia� pewno�ci, kt�rych bog�w uznawa� Szekel i czy w og�le jakich� uznawa�.</p><p>Bellis przynios�a kwiaty, skradzione z wielobarwnych gazon�w w innych cz�ciach parku.</p><empty-line/><p>Miasto by�o ci�gni�te w kierunku wsch�d p�nocny wsch�d, stopniowo zwalniaj�c wraz z awankiem. Nikt nie wiedzia�, jak ci�ko ranne jest zwierz�. Nie zaryzykowali spuszczenia kolejnego batyskafu.</p><p>Tu� po wojnie, a zw�aszcza po pogrzebie Szekla, Bellis nie umia�a na niczym si� skupi�. Sporo czasu sp�dza�a z Carrianne, kt�ra by�a r�wnie zgaszona i nie chcia�a nawet rozmawia� o tym, dok�d p�ynie miasto. Trudno si� by�o skoncentrowa� na wyprawie i nie spos�b by�o wyobrazi� sobie, co si� stanie po przybyciu na miejsce.</p><p>Je�li niszczukowodzcy uczeni nie pope�nili b��du w obliczeniach, miasto zbli�a�o si� do celu. �Jeszcze dwa tygodnie, mo�e jeden� � szeptano. Kilka dni i Armada dotrze do rany w tym pustym morzu. A potem uruchomione zostan� ukryte maszyny i ezoteryczna wiedza, mo�liwo�ci k��bi�ce si� wok� Blizny zaczn� by� eksploatowane.</p><p>W powietrzu unosi�o si� wyczekiwanie, strach.</p><p>Otwieraj�c rano oczy, Bellis mia�a czasem wra�enie, �e eter jest naje�ony, jakby wok� kr��y�y jakie� niezrozumia�e dla niej si�y. Mno�y�y si� dziwne pog�oski.</p><p>Najpierw o hazardzistach, szulerach graj�cych do p�na w nocy w dzielnicy Tobietw�j. Podobno karty si� zmienia�y z chwil�, gdy zosta�y podniesione, barwne stroje walet�w, dam i kr�l�w migota�y jak w kalejdoskopie i dopiero kiedy ju� zosta�y rozdane, zastyga�y w jakim� konkretnym uk�adzie.</p><p>Opowiadano o natr�tnych duchach, brunatniakach albo kelkinach, kt�re przemyka�y niewidoczne przez miasto i rusza�y r�ne rzeczy. Odk�adano jaki� przedmiot, aby p�niej znale�� go par� centymetr�w dalej � w miejscu, w kt�rym m�g� by� zostawiony, ale nie by�. Przedmioty, kt�re spad�y i si� rozbi�y, p�niej by�y ca�e albo nawet czeka�y tam, sk�d niby zlecia�y.</p><p>�Blizna� � pomy�la�a Bellis z t�pym zdziwieniem. �Krwawi�.</p><p>Morze i niebo w b�yskawicznym tempie robi�y si� niebezpieczne. Chmury deszczowe pojawia�y si�, szala�y i bardzo szybko znika�y, o w�os omijaj�c miasto. Awank ci�gn�� Armad� przez wyra�nie odgraniczone obszary wzburzonej wody, otoczone prawie g�adk� tafl�.</p><p>Tanner ju� nie p�ywa�, tylko raz dziennie zanurza� si� w wodzie. Ale nie na d�ugo, bo si� ba�. Podmorskie d�wi�ki i b�yski osi�gn�y teraz takie nat�enie, �e nawet ludzie na powierzchni mogli je us�ysze� i zobaczy� � emanacje niewidocznych obiekt�w.</p><p>Od czasu do czasu mija�y Armad� k�py czuj�cych wodorost�w, zdarza�y si� te� inne kszta�ty na falach � ruchome i nie�atwe do zidentyfikowania, z wygl�du jednocze�nie organiczne, przypadkowe i sztuczne.</p><p>Brucolac wci�� opada� z si� i nie umiera�. Plami� pok�ad swoimi wydzielinami.</p><p>Chodz�c po pok�adach i korytarzach �Wielkiego Wschodniego�, Bellis s�ysza�a nik��, zaszyfrowan� muzyk�, kt�ra wybija�a si� ponad cichy miejski szum. Trudna do zlokalizowania, przenika�a mi�dzy cz�stotliwo�ciami, s�yszalna w przypadkowych chwilach i miejscach. Bellis wyt�a�a s�uch i czasem uda�o si� jej ogarn�� jaki� fragment. Muzyka by�a brzydka i nieziemska: siateczka p�ton�w i akord�w molowych, podszyta zmiennym rytmem. Pie�� �a�obna z podk�adem smyczk�w. Kiedy Bellis us�ysza�a japo raz drugi, nie mia�a w�tpliwo�ci: muzyka dochodzi�a z pokoju Uthera Doula.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>�mieci na powierzchni, dziwne pr�dy w morzu i niezrozumia�e wydarzenia na Armadzie z up�ywem dni zyskiwa�y na cz�sto�ci i niezwyk�o�ci. Nikogo ju� nie zdziwi�o, kiedy pi�tego dnia po buncie trzy kilometry od miasta pojawi�o si� co� podskakuj�cego na falach. Ale kiedy zwr�cono w tamt� stron� teleskopy, gruchn�a wrzeszcz�ca kakofonia podniecenia. Obserwatorzy z �Wielkiego Wschodniego� krzyczeli: �Uwaga! Uwaga!� i biegali jak szaleni z pokoju do pokoju, szukaj�c Kochank�w.</p><p>Wiadomo�� b�yskawicznie roznios�a si� po wszystkich okr�gach i obywatele t�umnie �ci�gn�li na rufowy kraniec Czas�w. Zmagaj�c si� ze zdradliwymi turbulencjami, ma�y aerostat pomkn�� ku plamce, kt�ra ko�ysa�a si� coraz bli�ej miasta. Ludzie wymieniali si� przy teleskopach i kiedy by�o ju� wiadomo, co widz�, g�o�no wyra�ali swoje zdumienie.</p><p>Na sponiewieranej tratwie z drewna i ochrowego brezentu, zm�czonym wzrokiem patrz�c na swoje miasto, siedzia� cz�owiek-kaktus, Hedrigall, renegat.</p><empty-line/><p>�Dawa� go tutaj!� �Co si�, kurwa, sta�o?� �Gdzie �e� polecia�, Hed?� �Gdzie �e� by��. �Dawa� go tutaj, do jasnej ciasnej!�</p><p>Kiedy mieszka�cy Armady zobaczyli, �e statek powietrzny, kt�ry po niego polecia�, wraca na �Wielki Wschodni�, rozleg�y si� gniewne okrzyki. Zderzaj�c si� ze sob�, ludzie biegli zat�oczonymi ulicami w stron� sterowca, �eby spr�bowa� go przechwyci�.</p><p>Bellis obserwowa�a to wszystko przez okno ze struchla�ym sercem. Kiedy ludzie ruszyli w stron� okr�tu flagowego, przy��czy�a si� do nich, nie do ko�ca rozumiej�c swoje pobudki. Dotar�a na przedni pok�ad parowca, kiedy statek powietrzny by� jeszcze na tyle wysoko, �e nikt nie m�g� z niego wysi���. Czeka�a na niego grupa lojalist�w, otaczaj�cych Uthera Doula i Kochank�w.</p><p>G�stniej�cy t�um napiera� na gwardzist�w, chc�c zobaczy� powr�t zbiega.</p><p>��Hedrigall! � krzyczeli. � Co si�, kurwa, sta�o?</p><p>Kiedy wysiad� wychudzony i wyczerpany, powita� go ryk t�umu, ale b�yskawicznie obskoczyli go uzbrojeni ludzie. Zacz�li go prowadzi� w stron� drzwi do ni�szych pok�ad�w, a na czele szed� Doul i Kochankowie.</p><p>��Powiedzcie nam! � Okrzyki by�y coraz bardziej natarczywe i agresywne. � On jest jednym z nas! Oddajcie go nam!</p><p>Zdenerwowani stra�nicy dobyli ska�k�wek, kiedy natar� na nich t�um Armadyjczyk�w. W pierwszym szeregu Bellis zobaczy�a Angevine i Tannera Sacka.</p><p>Wida� by�o g�ow� Hedrigalla, pochylon� i sp�owia�a od s�o�ca. Kolce mia� zwi�dni�te i po�amane. Odwr�ci� si� do obywateli, kt�rzy wyci�gali ku niemu r�ce i wznosili �yczliwe okrzyki, zadar� g�ow� i zacz�� wy�:</p><p>��Jak si� macie? Jeste�cie martwi. Widzia�em, �e wszyscy umarli�cie�</p><p>Zapad�a zbulwersowana cisza, a potem wybuch� kakofoniczny zgie�k. Ludzie znowu zacz�li napiera�. Gwardzi�ci odepchn�li ich. T�um zacz�� wydawa� gro�ne pomruki.</p><p>Bellis zobaczy�a, �e Uther Doul bierze Kochank�w na bok, m�wi co� do nich ostro i pokazuje na drzwi. Kochanek skin�� g�ow� i podszed� do t�umu z rozpostartymi ramionami.</p><p>��Na lito�� bog�w, Armadyjczycy, zaczekajcie! � krzykn��.</p><p>Z jego g�osu przebija� autentyczny gniew. Hedrigall znowu zacz�� wrzeszcze�, jakby w gor�czce:</p><p>��Jeste�cie martwi, wszyscy jeste�cie martwi!</p><p>Gwardzi�ci poci�gn�li go ku drzwiom, sycz�c z b�lu, bo kolce przebija�y im sk�r�.</p><p>��Nikt z nas nie wie, co si� sta�o � t�umaczy� Kochanek � ale, na Crooma, sp�jrzcie na niego! Jest wrakiem. Jest ci�ko chory. Zabieramy go na d�, do naszego mieszkania, �eby wypocz�� z dala od wszystkiego, �eby wyzdrowia�.</p><p>Kipi�c niezadowoleniem, ruszy� w stron� eskortowanego przez gwardzist�w Hedrigalla. Uther Doul przepatrolowa� t�um srogim spojrzeniem.</p><p>��Tak nie mo�e by�! � krzykn�� kto� znienacka, wyst�puj�c przed szereg. By� to Tanner Sack. � Hed! � zawo�a�. � To jest m�j kumpel, a Jabber jeden wie, co wy z nim zrobicie! � Rozleg�y si� okrzyki poparcia, ale impet t�umu wygasa�. Posypa�y si� przekle�stwa, ale nikt nie pr�bowa� odbi� Hedrigalla. Niepewno�� by�a zbyt du�a. Bellis zda�a sobie spraw�, �e Uther Doul wy�owi� j� wzrokiem z t�umu i patrzy na ni� usilnie. � Tak nie mo�e by�! � wrzeszcza� Tanner.</p><p>�y�y wysz�y mu na wierzch z w�ciek�o�ci, kiedy Kochankowie i prowadzony przez stra�nik�w Hedrigall weszli do �rodka. Uther Doul nie odejmowa� wzroku od onie�mielonej Bellis. � To m�j kumpel! � powt�rzy� Tanner. � Tak nie mo�e by�! Mam prawo us�ysze�, co on ma do powiedzenia�</p><p>W tym momencie sta�o si� co� niezwyk�ego.</p><p>Spojrzenia Doula i Bellis nadal si� krzy�owa�y i kiedy Tanner powo�ywa� si� na swoje kumpelskie prawa, oczy Doula drgn�y gwa�townie i otworzy�y si� szeroko ze zgo�a erotyczn� pasj�. Os�upia�a Bellis patrzy�a, jak jego g�owa pochyla si� o u�amek centymetra, jakby zapraszaj�co lub potwierdzaj�co.</p><p>Doul patrzy� na ni� jeszcze wtedy, gdy szed� ty�em w stron� drzwi, tu� przed znikni�ciem za nimi sugestywnie uni�s� brwi.</p><empty-line/><p>�O bogowie�.</p><p>Bellis czu�a si� tak, jakby kto� jej przy�o�y� w splot s�oneczny.</p><p>Sp�yn�a na ni� wielka fala ol�nienia: z os�upieniem przenikn�a niezliczone warstwy oplataj�cych j� manipulacji, wykorzystywana, wymanewrowana, wyzyskiwana, wspierana i zdradzona.</p><p>Nadal nie rozumia�a prawie nic z tego, co si� wok� niej dzia�o, co robiono, co zaplanowano, a co sta�o si� w spos�b przypadkowy.</p><p>Ale pewne rzeczy wiedzia�a, nagle i z pokor�.</p><p>Wymaga�o ogromu wysi�ku i planowania, �eby akurat w tej chwili �ci�gn�� j� akurat w to miejsce i da� jej mo�liwo�� wys�uchania akurat tych s��w. Wszystko zbiega�o si� w tym punkcie; wszystko krystalizowa�o si� i nabiera�o jasno�ci.</p><p>Zdumiona i pe�na podziwu, mimo gniewu i upokorzenia, �e steruj� ni� jak marionetk�, Bellis sk�oni�a g�ow� i zacz�a si� wewn�trznie przygotowywa�, wiedz�c, �e ma jeszcze jedno zadanie do wykonania, jeszcze jedn� zmian� do przeprowadzenia. Wiedzia�a, �e nie b�dzie gardzi�a sob� za swoj� ��dz� zemsty i �e nie uchyli si� od tego zadania.</p><empty-line/><p>��Tanner � powiedzia�a do nurka, kt�ry w�cieka� si� i przeklina�, perorowa� z furi�, usi�owa� przekrzycze� wi�kszo��, kt�ra m�wi�a mu, �e przesadza, �e Kochankowie wiedz�, co robi�. Urwa� i spojrza� na ni� ze z�o�ci� i zdziwieniem. Przywo�a�a go palcem. � Tanner � szepn�a, �eby tylko on j� us�ysza�. � Zgadzam si� z tob�. Moim zdaniem masz wszelkie prawo us�ysze�, co powie Hedrigall w mieszkaniu Kochank�w. Chod� ze mn�.</p><empty-line/><p>Nietrudno by�o znale�� drog� przez puste korytarze �Wielkiego Wschodniego�. Lojalni stra�nicy obstawili tylko przej�cia do mieszkania Kochank�w, a Tanner i Bellis zmierzali gdzie indziej.</p><p>Prowadzi�a go tras�, kt�rej nauczy�a si� na pami�� podczas tygodni folgowania swojej � nie by�o na to innego s�owa � perwersji.</p><p>Mijali magazyny, maszynownie i zbrojownie. Szybko, ale bez przemykania jak z�odzieje, schodzili coraz ni�ej, na s�abo o�wietlone dolne pok�ady.</p><p>Nie wiedz�c o tym, Bellis przesz�a z Tannerem niedaleko silnik�w na skalne mleko, kt�re wirowa�y, bucza�y i sypa�y iskrami, wci�� poganiaj�c awanka.</p><p>Wreszcie, w ciemnym i w�skim przej�ciu, gdzie zamiast starej tapety, heliotyp�w i rycin �ciany zdobi�y w�laste rury rozwidlaj�ce si� jak �y�ki, Bellis odwr�ci�a si� do Tannera i skin�a na niego, �eby wszed� do ma�ego pomieszczenia. Kiedy oboje byli ju� w �rodku, przytkn�a palec do ust.</p><p>Tanner rozgl�da� si� doko�a, patrzy� to na sufit � jak ona niegdy� � to na Bellis.</p><p>D�wi�k otwierania si� i zamykania drzwi na g�rze by� tak g�o�ny i wyra�ny, �e Tanner gwa�townie zesztywnia�. Bellis nigdy nie widzia�a pomieszczenia, kt�re mieli nad g�owami, ale doskonale zna�a jego akustyk�. Wiedzia�a, gdzie zlokalizowane s� krzes�a, sto�y, ��ko. Wodzi�a wzrokiem za krokami czterech os�b � lekkimi, ci�szymi, ci�szymi oraz pot�nymi i powolnymi � tak jakby wskro� sufito-pod�ogi widzia�a Kochank�, Kochanka, Doula i Hedrigalla.</p><p>Tanner pobieg� za ni� wzrokiem i wyba�uszy� oczy. Osoby na g�rze da�o si� dok�adnie umiejscowi�: jedna przy drzwiach, dwie w pobli�u ��ka, teraz zag��biaj� si� w fotele, jedna, ta wielka, chodzi tam i z powrotem pod przeciwleg�� �cian� nogi si� sczepiaj� jak to u zaspanych lub zm�czonych ludzi-kaktus�w, ci�ar napiera na drewno.</p><p>��M�w, Hedrigallu � rozkaza� srogo Uther Doul, kt�rego g�os dociera� do nich zaskakuj�co wyra�nie. � Powiedz nam, dlaczego uciek�e�. I w jaki spos�b trafi�e� tutaj z powrotem.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>��O bogowie � by� to g�os osoby psychicznie wyko�czonej i zdruzgotanej, niezbyt podobny do g�osu Hedrigalla. Tanner pokr�ci� g�ow� ze zdumienia. � O bogowie, bogowie kochani, nie zaczynajcie od nowa! � skomli� p�aczliwym g�osem. � Nie rozumiem, co wy do mnie m�wicie. Nigdy w �yciu nie uciek�em z Armady. Nigdy bym tego nie zrobi�. Kto wy jeste�cie? � wrzasn�� znienacka. � Co wy jeste�cie? Czy ja jestem w piekle? Widzia�em, jak umieracie�</p><p>��Co si� z nim sta�o? � szepn�� przera�ony Tanner.</p><p>��Pierdolisz od rzeczy, Hedrigall, ty zdrajco zasrany! � wykrzykn�� Kochanek. � Sp�jrz na mnie, ty psie! Ba�e� si�, co? Sra�e� w portki, dlatego potajemnie wyremontowa�e� �Arogancj� i brykn��e�. A teraz m�w, dok�d polecia�e� i jak tu wr�ci�e�?</p><p>��Nie zdradzi�em Armady! � odpar� Hedrigall. � Nigdy bym nie zdradzi�! Na Crooma, co ja robi�, k��c� si� z trupem! Kto ty jeste�? Widzia�em, jak wszyscy zgin�li�cie.</p><p>M�wi� jak cz�owiek ob��kany ze strachu lub szoku.</p><p>��Kiedy, Hedrigallu? � spyta� Doul ostrym, gro�nym g�osem. � I gdzie? Gdzie zgin�li�my?</p><p>Chocia� wyszeptana odpowied� Hedrigalla nie zaskoczy�a Bellis, ciarki j� przesz�y. Skin�a g�ow�.</p><p>��Blizna.</p><empty-line/><p>Uspokoiwszy Hedrigalla, Uther Doul i Kochankowie zacz�li si� po cichu naradza� na drugim ko�cu pokoju.</p><p>���ob��kany� � powiedzia� Kochanek -�albo� dziwne�</p><p>��Musimy wiedzie�. � To by� g�os Doula. � Je�li nie zwariowa�, to jest niebezpiecznym k�amc�.</p><p>��To nie ma sensu � zdenerwowa� si� Kochanek. � Po co mia�by nas ok�amywa�?</p><p>��Albo jest k�amc�, albo�</p><p>Tanner i Bellis nie potrafili stwierdzi�, czy Kochanka doko�czy�a swoj� my�l ciszej, czy te� j� urwa�a.</p><p>��Jak to si� sta�o?</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>��Od ponad miesi�ca byli�my na Ukrytym Oceanie. � Up�yn�o wiele minut. Hedrigall milcza�, a Kochankowie debatowali tak cicho, �e Bellis i Tanner przestali ich s�ysze�. Nagle Hedrigall odezwa� si� nieproszony, g�osem tak cichym i matowym, jakby by� na�pany. Kochankowie i Uther Doul czekali. Hedrigall m�wi� tak, jakby wiedzia�, co pragn� us�ysze�. Nie przerywali mu. M�wi� z nienaturalnym wdzi�kiem, z elokwencj� zawodowego bajarza, ale jego g�os by� podszyty wahaniem i traum�, kt�ra budzi�a groz�. Hedrigall co jaki� czas potyka� si�, urywa�, panicznie zaczerpywa� tchu. Ale m�wi� d�ugo. Publiczno��, ta na g�rze i ta pod pod�og�, s�ucha�a go w milczeniu i z wyt�on� uwag�. � Od ponad miesi�ca byli�my na Ukrytym Oceanie.</p></section><section><title><p>Rozdzia� czterdziesty sz�sty</p></title><p>��Od ponad miesi�ca byli�my na Ukrytym Oceanie� i morze ogarn�� chaos. Nie da�o si� wyznaczy� kursu, nie da�o si� utrzyma� strza�ki kompasu w jednej pozycji, nie da�o si� nawigowa�. Ka�dego dnia patrzy�em w dal z pok�adu �Arogancji�, wypatruj�c Blizny, P�kni�tej Ziemi czy czego� innego. Nie by�o nic. Wy pchali�cie si� dalej. Przekonywali�cie nas, mobilizowali�cie. M�wili�cie nam, �e kiedy dotrzemy do Blizny, b�dziemy mieli pod swoj� kontrol� pot�ne moce. Nie b�d� udawa�, �e nie by�o opozycji. Im d�u�ej p�yn�li�my, tym ludzie bardziej si� bali. I zacz�li szepta�, �e mo�e Brucolac mia� racj�, wszczynaj�c bunt. �e mo�e nie nale�a�o porywa� si� na t� awantur�, tylko �y� jak dawniej. Przychodzili do was� przychodzili�my do was i prosili�my, �eby�cie zawr�cili. M�wili�my, �e byli�my zadowoleni z tego, jak nam si� wcze�niej �y�o. �e nie jest nam to do niczego potrzebne, �e ju� sta�o si� wiele z�ego i boimy si�, �e czekaj� nas jeszcze gorsze rzeczy. Niekt�rych z nas dr�czy�y okropne koszmary. W mie�cie wyczuwa�o si� ogromne napi�cie. Jak u kota, kt�rego futro sypie iskrami. Prosili�my was, �eby�cie zawr�cili. Zanim b�dzie za p�no. Bali�my si�. Nie wiem, jak wam si� to uda�o, ale ludzie na razie byli, nie powiem zadowoleni, nie powiem napaleni, ale na pewno pos�uszni. Czekali�my i mimo strachu pozwalali�my wam ci�gn�� si� w nieznane.</p><empty-line/><p>��My�l�, �e gdyby potrwa�o to jeszcze tydzie� d�u�ej, to ju� by�my tego nie wytrzymali. My�l�, �e zmusiliby�my was do zawr�cenia i wtedy by�cie wszyscy nie zgin�li. Ale sta�o si� inaczej, co? By�o za p�no. O sz�stej rano dziewi�tego playdi cielnika z kabiny �Arogancji� co� zobaczy�em, sze��dziesi�t kilometr�w od miasta, u samego horyzontu. Jakie� zawirowanie w powietrzu, bardzo niewielkie, bardzo zatrwa�aj�ce. I co� jeszcze zauwa�y�em: horyzont znajdowa� si� zbyt blisko� Po godzinie, siedem kilometr�w dalej, wiedzia�em ju� na pewno, �e dop�ywamy do czego�. A horyzont ca�y czas si� przybli�a�. Wysy�a�em na d� wiadomo�ci. I widzia�em, jak wszyscy si� szykuj�. Widzia�em zbite w kup� statki, przer�ne kolory, przer�ne kszta�ty. Widzia�em, jak za�ogi ustawiaj� na nabrze�u �urawie, zapalaj� silniki i tak dalej. Uruchamiaj� ca�� in�ynieryjn� machin�, kt�r� przygotowywali. Obserwowa�em miejsce, gdzie morze spotyka�o si� z niebem. D�ugo nie wierzy�em w�asnym oczom. By�em pewien, �e mam co� nie w porz�dku z oczami i zaraz wszystko si� wyja�ni, ale przyszed� taki moment, �e nie mog�em ju� zaprzeczy�, �e widz� to, co widz�. Horyzont ci�gn�� si� zaledwie trzydzie�ci kilometr�w od Armady. Widzia�em bardzo wyra�nie, �e powierzchni� morza przecina Blizna� To by�o tak, jakbym zobaczy� boga.</p><empty-line/><p>��Kiedy opisywali�cie Blizn�, w�a�ciwie nic nam nie powiedzieli�cie. �To jest wielkie rozdarcie rzeczywisto�ci, rana zadana przez Widmowc�w, m�wili�cie nam, i znajduj� si� w nim z�o�a wszystkich mo�liwych zdarze�. Wielka rana na rzeczywisto�ci�. A ja my�la�em, �e to jest takie poetyckie uj�cie.</p><p>��Kiedy Widmowcy wyl�dowali na tym kontynencie, si�a uderzenia rozdar�a ziemi�, spowodowa�a p�kni�cie, kt�re ci�gn�o si� na trzy tysi�ce kilometr�w przez Bas-Lag.</p><p>��To p�kni�cie to jest Blizna. Pe�na zdarze�, do kt�rych nie dosz�o, ale mog�o doj��. Znajdowali�my si� zaledwie kilka kilometr�w od niej. To by�a rozpadlina w morzu.</p><empty-line/><p>��Nie bieg�a pionowo w d�, tylko uko�nie, przez co horyzont wydawa� si� nachylony. Poniewa� by�a poszarpana, nie rozci�cie, tylko p�kni�cie. Miejscami mog�em zajrze� w d�. Ocean by� wzburzony, p�yn�� silny pr�d na p�noc, chocia� wiatr wia� na po�udnie. Fale par�y na p�noc, nios�c ze sob� miasto, i kiedy dociera�y na skraj Blizny, to jakby trafi�y na mur, przezroczysty mur. Na pionow�, g�adk� jak szk�o tafl� wody. Ciemnej, ruchomej wody opartej nie wiadomo o co i trzymaj�cej si� mocno. A za ni�� Puste powietrze� Przepa�� A dziesi�tki kilometr�w dalej, sto kilometr�w dalej, ledwo widoczna, przeciwleg�a �ciana rozpadliny, z tej odleg�o�ci rozmyta. A mi�dzy tymi �cianami pustka, z kt�rej bucha�y najprzer�niejsze moce. Kipia�y z tego rozdarcia. Z Blizny.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>��Nie umiem sobie wyobrazi�, jak ludzie zareagowali. Bo na pewno zobaczyli. Wybuch�a panika? Albo rado��?</p><p>Kochankowie oczywi�cie nie odpowiedzieli.</p><empty-line/><p>��Wiedzia�em, jaki jest plan. Zatrzymujemy si� kilka kilometr�w od Blizny i wysy�amy sterowiec, �eby sprawdzi�, czy pokona ten kr�tki dystans. Ja mia�em czuwa� na bocianim gnie�dzie. W razie niebezpiecze�stwa mia�em wystrzeli� flary, wywiesi� flagi, wezwa� sterowiec do powrotu� Nie wiem, z jakimi niebezpiecze�stwami si� liczyli�cie. My�l�, �e nie mieli�cie poj�cia, czego si� spodziewa�. Nie wiedzieli�cie przecie� nawet, co to jest Blizna. Co sobie wyobra�ali�cie, �e k��bi si� w niej od Mo�liwych Zwierz�t? �e b�d� j� patrolowa�y stworzenia, kt�re mog�y wyewoluowa�, ale nie wyewoluowa�y? Nic z tych rzeczy. A ogrom rozpadliny by� zatrwa�aj�cy. Miasto nie zwolni�o � powiedzia�.</p><p>Umilk� na kilka chwil. To ostatnie zdanie wypowiedzia� tym samym hipnotyzuj�cym, monotonnym g�osem, tote� Bellis nie od razu zrozumia�a jego sens.</p><p>Serce skoczy�o jej do gard�a i zacz�o dudni� jak oszala�e.</p><empty-line/><p>��Nie zwolni�o � powt�rzy� Hedrigall. � Wr�cz przeciwnie, awank przyspieszy�. Znajdowali�my si� pi�tna�cie kilometr�w od Blizny, potem siedem, potem pi��, a miasto nie zatrzymywa�o si�, nie zwalnia�o. �wiat si� skr�ci�. Horyzont by� tylko kilka kilometr�w od nas i przybli�a� si� z ka�d� chwil� a Armada przyspiesza�a. Zacz��em panikowa� � w g�osie Hedrigalla nie by�o �adnych emocji, jakby na morzu zosta� z nich kompletnie wyprany. � Zacz��em odpala� flary, pr�buj�c ostrzec was przed tym, o czym musieli�cie wiedzie�. Podejrzewam, �e w mie�cie wybuch�a panika, ale nie wiem, nie widzia�em. Mo�e wszyscy patrzyli�cie jak zaczarowani, g�upkowatym, szklanym wzrokiem. Ale my�l�, �e nie, �e wybuch�a panika, kiedy koniec �wiata przybli�y� si� do nas. Moje flary roz�wietla�y si� nad wami, ale nikt nie zwraca� na nie uwagi� Cztery kilometry, trzy� Bardzo d�ugo siedzia�em bez ruchu jak sparali�owany. Po�udniowy wiatr by� silny i odci�ga� �Arogancj� od Blizny, jakby sterowiec si� ba�, tak samo jak ja. To mnie ocuci�o.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>��Czy kto� wie, co si� sta�o? Mo�e wy wiedzieli�cie, zanim zgin�li�cie. Mnie przy tym nie by�o. Mo�e zawini� awank. Mo�e po tygodniach pos�usze�stwa wyzwoli� si� spod w�adzy impuls�w, kt�rymi go karmiono. Mo�e p�k� jaki� bolec wetkni�ty w jego m�zg i zwierz� si� obudzi�o, zdezorientowane i sp�tane, i pogna�o do przodu, �eby uwolni� si� od wi�z�w. Mo�e zawiod�y silniki na skalne mleko. Mo�e z Blizny wyla�a si� jaka� mo�liwo��, na przyk�ad mo�liwo�� awarii silnik�w. Bogowie racz� wiedzie�, co si� sta�o� Spojrza�em w d� i zobaczy�em, �e wsz�dzie spuszczane s� �odzie i ludzie gor�czkowo chwytaj� za wios�a albo stawiaj� �agle, �eby uciec. Ale morze nie by�o dla nich �askawe. �agle wydyma�y si� we wszystkich mo�liwych kierunkach. Miotaj�ce si� na falach szalupy, jachty i skify pomkn�y na p�noc, wyprzedzaj�c miasto, chocia� chcia�y pop�yn�� w drug� stron�. Pr�dy i fale ci�gn�y je z takim zapami�taniem, jakby by�y g�odne. Po zaledwie kilku minutach pierwsza ��d� dotar�a do Blizny. Patrzy�em, jak wiruje ku kraw�dzi Blizny i zobaczy�em punkciki ludzi wskakuj�cych do morza, a potem rufa posz�a do g�ry i wpad�a w t� pust� czelu��. Mi�dzy miastem a Blizn� zaroi�o si� od �odzi pchanych na p�noc. I od sterowc�w. Wi�kszo�ci z nich nie uda�o si� wzbi� w powietrze, bo za du�o ludzi wsiada�o albo czepia�o si� lin, a przeci��one tym sterowce �lizga�y si� po nabrze�u, wpada�y do wody, wirowa�y jak zdech�e wieloryby i gna�y ku Bli�nie, gubi�c po drodze za�og�.</p><empty-line/><p>��Armada zacz�a si� powoli obraca�, zgodnie z ruchem wskaz�wek zegara. Horyzont szarpa� si� i pochyla�. Kiedy byli�my kilometr od Blizny, poczu�em ch��d w g�owie i nagle wiedzia�em, co musz� zrobi�. Wzi��em do r�ki kuszarpacz, ustawi�em si� nad w�azem i zacz��em strzela� do liny cumuj�cej sterowiec. Lina by�a grubo�ci uda, ko�ysa�a si� jak pyton, przywi�zana do sterowca dziewi�� metr�w pode mn�. Mia�em sze�� chakri. Najpierw trzy razy spud�owa�em, i to bardzo. Czwarty pocisk trafi�, ale niedok�adnie, rozci�� lin� do po�owy. Pi�ty przelecia� obok i zosta�a mi tylko jedna szansa. Ale chocia� uspokoi�em d�onie i wydawa�o mi si�, �e dobrze wycelowa�em, znowu chybi�em. Wiedzia�em, �e ju� po mnie. Rzuci�em kuszarpacz i zgrabia�ymi palcami chwyci�em si� krat obok w�azu. Poniewierany przez wiatr, patrzy�em, jak lina si� strz�pi, lecz o wiele za wolno, �eby mnie uratowa�.</p><empty-line/><p>��Dachy, dach�wki, wie�e, taks�wki powietrzne, bandery, ma�py oszala�e ze strachu, kt�rego �r�de� nie rozumia�y, obywatele biegaj�cy idiotycznie w t� i we w t�, jakby kt�rekolwiek miejsce mia�o zosta� oszcz�dzone. Obserwowa�em to przez teleskop. Ciekawe, jak by�o w morzu. Ciekawe, jak zachowywali si� ludzie-raki, ludzie-ryby i Bastard John. Mo�e prze�yli, kto wie? Mo�e odp�yn�li. Mo�e porzucili p�dz�ce ku zag�adzie miasto.</p><empty-line/><p>��Platforma �Sorgo�, park Crooma, �Wielki Wschodni� i ja jako pierwsi dotarli�my nad kraw�d�. Wiatr na chwil� si� zmieni�, przez co �Arogancja� przelecia�a nad wodnym klifem i mog�em zajrze� w czelu��. Czas p�yn�� bardzo powoli, kiedy sun�a nad Blizn�. Trwa�o to tylko kilka sekund, kt�re jednak ci�gn�y si� w niesko�czono��.</p><empty-line/><p>��Przelecia�em nad kraw�dzi� morza i spojrza�em na �cian� wody. S�o�ce wbija�o si� w powierzchni� morza, aby przefiltrowane i za�amywane przez wod� wyj�� przez pionowy klif. Trzydzie�ci metr�w pod powierzchni� widzia�em wi�ksze ode mnie ryby, kt�re wystawia�y pyski na powietrze. Na obrze�ach Blizny na pewno istnieje odr�bny system ekologiczny. Nawet trzy, cztery kilometry w g��b, gdzie panuje bezlitosne ci�nienie, woda jest nas�oneczniona. Ta lita �ciana wody, z ruchomymi warstwami kolor�w, ci�gn�a si� przez wiele kilometr�w. Widok nie podlega� regu�om perspektywy� A potem by�o b�oto: pok�ad g�stego, czarnego b�ota na dnie morza. A potem warstwa ska�y, wielokrotnie grubsza od warstwy wody. Czerwona, czarna i szara ska�a, g�adko rozp�atana. I g��boko w dole ruchomy, p�on�cy blask, z tej odleg�o�ci matowy. Rzeki p�ynnego kamienia, geotermalne p�ywy� A co jeszcze ni�ej? Jeszcze ni�ej pustka.</p><p>G�os Hedrigalla rozbrzmiewa� g�uch� zgroz�.</p><empty-line/><p>��Patrzy�em na to wszystko ledwo kilka sekund, ale pami�tam wszystkie pok�ady koloru, jakby kto� wsypa� piasek do butelki. Oko nie radzi�o sobie ze skal� tego wszystkiego. Armada zatrzyma�a si� na kilka chwil. Znieruchomia�a kawa�ek od otch�ani, i awank po raz ostatni szarpn�� do przodu� Najpierw zobaczy�em zwierz� przez wod�, sze�� kilometr�w w d�, tu� nad ciemnym dnem morskim. W g��binach pojawi� si� jaki� kszta�t, kt�ry przybli�a� si� do przepa�ci. Potem z apokaliptycznym hukiem zacz�� si� przebija� przez morskowodny klif. P�tora kilometra cielska. Wyskoczy�a g�owa, woda roz�upywa�a si� i rozpryskiwa�a wok� niej, d�ugie na tysi�ce metr�w katarakty dudni�y i rozszczepia�y si�, krople wody wielko�ci dom�w wirowa�y i eksplodowa�y, spada�y ku pustce, w g��b Blizny. Zobaczy�em pierwszy z �a�cuch�w, gigantyczny, tworz�cy rozdarcie w morzu mi�dzy awankiem a miastem w g�rze. Potem przebi�y si� kolejne �a�cuchy, morska �ciana by�a okaleczona r�wnoleg�ymi pionowymi wyrwami, jakby j� podrapa� jaki� olbrzymi drapie�ny ptak. Cia�o awanka wysuwa�o si� coraz dalej, p�etwy, kolce, rz�ski, i kiedy znalaz�o si� w powietrzu, zaw�adn�a nim grawitacja i tor lotu wygi�� si� w d�. �a�cuchy napr�y�y si�, dziobowe kra�ce Armady dotar�y na skraj przepa�ci i miasto zacz�o si� wysuwa� nad otch�a�. Awank wyda� z siebie d�wi�k, kt�ry rozbi� wszelkie szk�o wok� mnie. Kad�uby okr�t�w podwodnych, na kt�rych wspiera�a si� �Sorgo�, przebi�y pionow� �cian� wody, a potem dziobowe obszary Niszczukow�d, Cieplarni i Bud dotar�y do ko�ca morza, wyskoczy�y, zadygota�y i spad�y.</p><empty-line/><p>��Na Armadzie jest tyle statk�w� Parowce dotar�y do kraw�dzi bokiem i przekr�ci�y si� wzd�u� w�asnej osi, domy i wie�e osypywa�y si� z nich jak okruszki, spad� deszcz cegie� i cia�, setki wierzgaj�cych konwulsyjnie ludzi lecia�y wiele, wiele kilometr�w w d�, mijaj�c wszystkie wewn�trzne warstwy �wiata. A ja nawet si� nie modli�em. Nie znalaz�em w sobie si�y. Potrafi�em tylko patrze� Pomosty i cumy p�ka�y. Trawlery rozpada�y si� w powietrzu. Barki, szalupy, holowniki, drewniane okr�ty wojenne trzaska�y, wybucha�y, stawa�y w ogniu od wypluwanych przez kot�y roz�arzonych do czerwono�ci w�gli. Wielowiekowe statki d�ugie na sto osiemdziesi�t metr�w kozio�kowa�y w d�. Wreszcie nad Blizn� znalaz�a si� rufa �Wielkiego Wschodniego�, kt�ra stercza�a w powietrze. Armada przela�a si� przez warg� oceanu i rozpad�a si� na chaotyczn�, pikuj�c� konstelacj� element�w, �ywi i martwi spadali po�r�d lawiny cegie� i maszt�w. Nie s�ysza�em nic opr�cz rozbryzguj�cej si� wody i wo�ania awanka. Sto dziewi��dziesi�t metr�w �Wielkiego Wschodniego� wystawa�o nad przepa��, a mniejsze statki wok� chlusta�y do w�wozu. Nagle ci�ar okr�tu flagowego zrobi� swoje, us�ysza�em tak pot�ny trzask, jakby jakiemu� bogu p�k�a ko��. Tylna cz�� statku, do kt�rej by� przywi�zany m�j aerostat, od�ama�a si� i run�a, poci�gaj�c mnie na d�. Opasany ramionami wok� jakiej� rozp�rki, lecia�em w czelu�� Blizny� Jeste�cie ciekawi, jak umrzecie, prawda? Dzielnie, z wrzaskiem, bezwiednie czy jak? Mnie �mier� zabra�a oszo�omionego, z ustami rozdziawionymi jak u kretyna, kiedy ty�ek parowca poci�gn�� mnie na d�. Przelecia�em obok kraw�dzi Blizny, zostawiaj�c nad sob� powierzchni� morza.</p><empty-line/><p>��Przez moment widzia�em przez wod� kile statk�w, kt�re znajdowa�y si� nade mn�, patrzy�em, jak zmierzaj� ku zag�adzie. Mkn��em w przepa�� razem z reszt� �Wielkiego Wschodniego� i wszystkimi innymi statkami Armady. Par� razy wpad�y mi w oko sterowce. Ma�e taks�wki, ludzie w uprz�y, wida� zd��yli zeskoczy� z pok�ad�w swoich statk�w, kiedy te run�y. Pr�bowali posterowa� balonami do g�ry, ale lawina mia�d�y�a ich i zabija�a. Gin�li trafieni przez spadaj�cy kad�ub czy od�amek bloku mieszkalnego. �Arogancja� pikowa�a coraz szybciej. Zamkn��em oczy i pr�bowa�em umrze� Nagle, sze�� kilometr�w pode mn�, awank si� poruszy�. Musia� cierpie� m�ki, jego cia�o p�ka�o i krwawi�o w powietrzu, prze�ama�o si� na p� pod w�asnym ci�arem, kiedy wyskoczy�o z wodnej �ciany. Kilometr grzbietu wystawa� nad otch�a� Blizny. Mo�e spowodowa� to spazm b�lu, w ka�dym razie awank nagle przepchn�� si� ca�y, wypad� z morza i polecia� w d�. Znowu wyda� z siebie ten krzyk, spadaj�c z pr�dko�ci� wi�ksz� od grawitacyjnej. Kiedy �a�cuchy znowu wyci�gn�y si� na ca�� d�ugo��, szarpn�� za miasto i przeci�gn�� jego reszt� nad kraw�dzi�. Rufa �Wielkiego Wschodniego� teraz zosta�a gwa�townie szarpni�ta i lina cumuj�ca �Arogancji� p�k�a.</p><empty-line/><p>��P�k�a� � Rozwar�em powieki, kiedy aerostat pomkn�� ku niebu, wymijaj�c si� ze spadaj�cymi fragmentami miasta, wydosta� si� z cienia tej �ciany oceanu, bombardowany lawin� metalu i rozp�atanego drewna, wyfrun�� z Blizny pod niebo. Wyrwa�em si� z tego w�wozu, oplataj�c ramionami rozp�rk�. Prze�y�em. Pode mn� ko�c�wka Armady zsuwa�a si� do Blizny. Deszcz ma�ych statk�w Targu Zimowej S�omy. �Uroc�, �Cz�ekozwierz�, zak�ad dla ob��kanych, stare �odzie z trocin w nawiedzanej dzielnicy� wszystko unicestwione. Wszystko spada�o, rozbryzguj�c wod�, a� w ko�cu powierzchnia Ukrytego Oceanu wyg�adzi�a si�. Wzlatuj�c, spojrza�em w g��b Blizny. Spadaj�ca Armada wygl�da�a z tej odleg�o�ci jak ob�ok kurzu. Wiruj�cy awank owija� si� w trzydzie�ci kilometr�w �a�cucha, bezskutecznie usi�uj�c wyrwa� si� ze szpon�w grawitacji. Nawet ten gigantyczny stw�r w ko�cu zmniejszy� si� do rozmiar�w punkcika. Zadar�em g�ow�, wyko�czony i oszo�omiony faktem, �e �yj�, a kiedy ponownie spojrza�em w d�, nie zobaczy�em ju� nic.</p><empty-line/><p>Hedrigall umilk�, aby po kilku chwilach podj�� swoj� opowie��.</p><p>��Polecia�em wy�ej ni� kiedykolwiek. Tak wysoko, �e mog�em zobaczy� Blizn� w jej w�a�ciwym wymiarze: rysa na obliczu �wiata, nic wi�cej. Nie wiem, czy jacy� inni aeronauci si� uratowali. Lecia�em na wysoko�ci ponad p�tora kilometra i nikogo nie widzia�em. Wiatr w g�rze by� mocny, godzinami gna� mnie na po�udnie. Odci�gn�� mnie od tego zab�jczego miejsca, gdzie wszystkie pr�dy morskie zmierzaj� ku Bli�nie. Z �Arogancji� uchodzi� gaz. Od�amki rozpry�ni�tego miasta uszkodzi�y komor�. Traci�em wysoko��. Wiedz�c, co mnie czeka, ze sk�ry komory i drewna kabiny zrobi�em sobie tratw�. Czeka�em przy w�azie i kiedy mkn�li�my nisko nad wod�, zrzuci�em tratw� i skoczy�em w �lad za ni�. Dopiero wtedy, skulony na tratwie, dopu�ci�em do siebie wspomnienie o tym, co widzia�em.</p><empty-line/><p>��Przez dwa dni by�em sam z tymi obrazami. My�la�em, �e umr�. Chwilami �udzi�em si�, �e je�li utrzymam si� przy �yciu dostatecznie d�ugo, to mo�e pr�dy zanios� mnie na Wezbrany Ocean, tam gdzie czekaj� nasze statki. Ale nie jestem naiwny, wiedzia�em, �e to mrzonki. I nagle� to. � Po raz pierwszy, odk�d rozpocz�� swoj� niezwyk�� opowie��, Hedrigall sprawia� takie wra�enie, jakby zamierza� znowu si� za�ama�. � Co to jest? � pyta� histerycznie. � Co to jest? My�la�em, �e jeste�cie przed�miertnym majakiem. Przecie� widzia�em, jak zgin�li�cie � wyszepta�. � Widzia�em, jak zgin�li�cie. Kto wy jeste�cie? Co to za miasto? Co si� ze mn� dzieje?</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Hedrigall zrobi� si� niebezpieczny, wrzeszcza� rozgor�czkowany i przera�ony. Kochankowie uspokajali go, ale up�yn�a d�u�sza chwila, zanim jego bredzenia ucich�y i zapad� w nerwowy sen.</p><p>Zapad�a d�uga cisza. Bellis wskoczy�a z powrotem we w�asn� sk�r�, kiedy prys� urok opowie�ci Hedrigalla. Jej sk�ra by�a na�adowana elyktrycznie, iskrzy�a napi�ciem. Bellis czu�a si� pijana zgroz�.</p><p>��Co si� sta�o? � sykn�� zimno Kochanek st�a�ym g�osem.</p><p>��Wiem, o co chodzi � szepn�� Tanner do Bellis. � Jeste�my ju� w zasi�gu wyciek�w z Blizny. Ten cz�owiek na g�rze� � urwa� i pokr�ci� g�ow� ze zn�kan� i os�upia�� min�. Bellis wiedzia�a, co zaraz us�yszy. � To nie jest prawdziwy Hedrigall, ten faktyczny, ten� st�d. Nasz Hedrigall da� dyla. Ten Hedrigall wyciek� z innej mo�liwo�ci. To jest Hedrigall z tej mo�liwo�ci, w kt�rej on zosta�, a my dop�yn�li�my do Blizny troch� szybciej. Z tej mo�liwo�ci, kt�ra si� sta�a� kt�ra si� stanie.</p><p>��Jabberze kochany i jasna cholera.</p><empty-line/><p>W pokoju na g�rze Kochankowie i Uther Doul k��cili si�. Kt�ry� z m�czyzn wysun�� t� sam� hipotez� co Tanner. Kochanka zareagowa�a gwa�townie.</p><p>��Nie pieprz bzdur! � bluzn�a. � To tak nie dzia�a. Nawet gdyby rzeczywi�cie wyciek�, to my�licie, �e by�my na niego trafili? Ukartowali to sobie. To jest nasz Hedrigall, kt�ry nie uciek�. Ukartowali to sobie, �eby�my zawr�cili. Nie gadaj mi tu o jakich� zasranych wybroczynach z Blizny! � By�a w�ciek�a. Nie dopuszcza�a nikogo do g�osu. Z�orzeczy�a Utherowi Doulowi, a nawet, ku zdumieniu Bellis, Kochankowi. B�aga� j� �eby si� uspokoi�a, �eby spr�bowa�a pomy�le� logicznie. Dotarli tak blisko celu, lecz wyprawa by�a zagro�ona, dlatego Kochanka grzmia�a. � Co� wam powiem � denerwowa�a si�. � Nie nabior� si� na te brednie. Przetrzymamy tego gnoja, dop�ki nie wyci�niemy z niego prawdy. Powiemy ludziom, �e musi odzyska� si�y. Wydob�dziemy z niego, co si� naprawd� sta�o. Nie nabior� si� na te brednie � powt�rzy�a.</p><p>��Czy ona zwariowa�a? � sykn�� Tanner Sack do Bellis. � O czym ona gada?</p><p>��Wida� go�ym okiem, �e chc� wywo�a� panik� � podj�a Kochanka. � Chc� pokrzy�owa� nam plany. Hedrigall spikn�� si� z bogowie wiedz� kim, ale my im nie pozwolimy dopi�� swego. Uther, zabierz go do celi. Dok�adnie poucz stra�nik�w, a przede wszystkim starannie ich wybierz. Wybierz tych, kt�rych jeste� pewny. Ostrze� ich, jakie k�amstwa mog� od niego us�ysze�. Po�o�ymy temu tam� � zakomunikowa�a stanowczo. � Nie pozwolimy tym wichrzycielom zwyci�y�. Ta historia nie mo�e si� wydosta� poza te �ciany. G�by na k��dk� i p�yniemy dalej. Wszystko ustalone?</p><empty-line/><p>Bellis nie us�ysza�a �adnej odpowiedzi. By� mo�e Kochanek i Uther Doul skin�li g�owami.</p><p>Pod koniec tyrady Kochanki Bellis obserwowa�a Tannera. Patrzy�a, jak nurek s�ucha swojej w�adczyni, tej, kt�rej poprzysi�g� absolutn� lojalno��, a teraz snuj�cej plan oszukania ca�ego miasta. Zachowania w tajemnicy wszystkiego, co us�ysza�a. I pchania si� dalej ku Bli�nie.</p><p>Twarz Tannera zaci�gn�a si� zimn�, martw�, zatrwa�aj�c� pow�ok�. Mi�nie szcz�ki skurczy�y si�. Bellis wiedzia�a, �e Tanner my�li o Szeklu.</p><p>�Czy przypomina sobie, jak m�wi� kiedy� ze szczerego serca, jakie szcz�cie ich spotka�o, �e zostali uprowadzeni?� Bellis nie by�a pewna, ale na twarzy Tannera co� drgn�o i spojrza� na ni� z ogniem w�ciek�o�ci w oczach.</p><p>��Mnie nie zamknie g�by na k��dk� � sykn��.</p></section><section><title><p>Rozdzia� czterdziesty si�dmy</p></title><p>Tanner Sack by� w mie�cie znany. To on walczy� z ryb� pancern� w obronie umieraj�cego cz�owieka. Z w�asnej woli podda� si� prze-tworzeniu w istot� wodno-l�dow�, aby m�c lepiej s�u�y� Armadzie. Straci� Szekla, kt�ry by� dla niego jak syn.</p><p>Tanner by� w mie�cie znany i szanowany.</p><p>Tannera si� s�ucha�o, Tannerowi si� wierzy�o.</p><p>Bellis nie potrafi�a nikomu nic powiedzie�. Usta mia�a twarde i zimne jak kamie�.</p><p>Musia�a pos�u�y� si� innymi.</p><p>Wszyscy znali Tannera Sacka.</p><p>Gdyby Bellis spr�bowa�a upowszechni� tajemnice, kt�re us�ysza�a w tej klaustrofobicznej klitce, nie uwierzono by jej. Nie s�uchano by jej. Zabra�a jednak ze sob� cz�owieka, kt�ry m�g� przem�wi� zamiast niej i przekaza� og�owi prawd�.</p><p>Nie mog�a si� powstrzyma� od kiwania g�ow�, od u�miechu w duchu.</p><p>�Bogowie, dobra robota� � my�la�a w uznaniu fachowo�ci tego, kt�ry to wszystko zaaran�owa�. Czu�a, �e oplataj� j� nitki przyczyny, skutku, stara� i interakcji. Czu�a, �e wszystko zbieg�o si� ku tej chwili i temu miejscu, �eby ona mog�a wykona� swoje zadanie. �Dobra robota�.</p><empty-line/><p>Przyst�pili do dzie�a niemal natychmiast po wyj�ciu na pok�ad.</p><p>Zamruga�a powiekami i spojrza�a doko�a na bandery, pranie, pomosty i wie�e, wszystko nadal solidne i spojone zapraw� murarsk�. Prze�ladowa�y j� obrazy z opowie�ci Hedrigalla. Rozpryskuj�ce si� i pikuj�ce w d� miasto mia�a przed oczyma tak wyra�nie, �e kamie� spad� jej z serca, kiedy wysz�a na pok�ad i zobaczy�a je nienaruszone.</p><p>Kochankowie wci�� si� zastanawiali, jak ukry� Hedrigalla, wci�� knuli na dole, kiedy Tanner zabra� si� do rzeczy.</p><p>Najpierw poszuka� ludzi, kt�rych dobrze zna�. M�wi� szybko i z pasj�. Odnalaz� Angevine i uda� si� wraz z ni� do doker�w, kt�rzy jej nie znali.</p><p>M�wi� spontanicznie, z serca. Nie zastanawia� si� nad tym, jakich u�y� �rodk�w retorycznych.</p><p>Bellis patrzy�a, jak Tanner idzie przez t�um wci�� k��bi�cy si� na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego� i gniewnym g�osem powtarza to, co opowiedzia� Hedrigall. Na ogromnym starym okr�cie pozosta�o jeszcze wielu pirat�w i Tanner m�wi� do nich wszystkich.</p><p>Dygota� z w�ciek�o�ci. Bellis pod��a�a za nim w dyskretnym oddaleniu. Jego �arliwo�� robi�a na niej wielkie wra�enie. Os�upia�e reakcje rozlewa�y si� w�r�d ludzi jak choroba. Niedowierzanie szybko przesz�o w pewno��, �e Tanner m�wi prawd�, potem w strach i gniew, potem w determinacj�.</p><p>Tanner stwierdzi�, �e maj� prawo pozna� prawd� i w Bellis drgn�a niepewno��.</p><p>Nie wiedzia�a, jaka jest prawda. Nie mia�a pewno�ci, w co wierzy. Nie mia�a pewno�ci, co si� kryje za niezwyk�� opowie�ci� Hedrigalla. Mo�liwo�ci by�o kilka. To nie mia�o jednak znaczenia. Zabroni�a sobie my�le� o tym w tej chwili. Postawiono j� w tym miejscu z zadaniem do wykonania i nie zamierza�a si� od niego uchyla�.</p><p>Bellis patrzy�a, jak ci, kt�rzy us�yszeli s�owa Tannera, przekazuj� je dalej i wkr�tce opowie�� rozpe�za�a si� sobie tylko znanymi drogami. Wi�kszo�� tych, kt�rzy w mniej lub bardziej zniekszta�conej wersji powtarzali histori� ucieczki Hedrigalla znad Blizny, nie umia�aby powiedzie�, sk�d j� zna.</p><empty-line/><p>Kochankowie przekazali obywatelom � w spopularyzowanej formie � znaczn� cz�� tego, co wiedzieli na temat Blizny. Nie�atwo by�oby znale�� Armadyjczyka, kt�ry by nie wiedzia�, �e z Blizny wylewaj� si� mo�liwo�ci i takie jest �r�d�o jej mocy. Szerokie rzesze mieszka�c�w widzia�y w��czony miecz Uthera Doula, mog�c si� naocznie przekona�, jak w praktyce wygl�da eksploatacja potencjalno�ci. Tutaj, na kra�cu Ukrytego Oceanu, tak niedaleko od Blizny, kt�ra bucha�a mo�liwo�ciami jak plazm�, nietrudno by�o uwierzy�, �e Hedrigall � ten Hedrigall, z�orzecz�cy na dolnych pok�adach parowca � m�wi prawd�.</p><p>Ich w�asny Hedrigall uciek� wprawdzie przed wieloma tygodniami i przypuszczalnie znajdowa� si� tysi�ce kilometr�w dalej � unosi� si� nad oceanem albo uton��, albo by� rozbitkiem w jakiej� obcej krainie � ale ten Hedrigall, kt�rego wy�owili z wody, by� prawie-cz�owiekiem. Uchod�c� z makabrycznych obszar�w Bas-Lag, do kt�rych zmierza�a Armada.</p><p>��Dwa dni temu � powiedzia�a zatrwo�onym g�osem jaka� kobieta w zasi�gu s�uchu Bellis. � Od dw�ch dni wszyscy nie �yjemy.</p><p>Trudno by�o zlekcewa�y� takie ostrze�enie.</p><empty-line/><p>Kiedy s�o�ce zsun�o si� na najni�sz� kwart� nieba, historia Hedrigalla rozczapierzy�a palce, dosi�gaj�c wszystkich okr�g�w. Powietrze nad miastem zg�stnia�o od niej.</p><p>Hedrigall siedzia� ju� w celi, ale Kochankowie pope�nili g�upi b��d: zostali na dole i opracowywali plan dzia�ania. Nad ich g�owami Tanner biega� ze statku na statek, wykrzykuj�c ostrze�enie.</p><p>Bellis czeka�a na �Wielkim Wschodnim� i przypomina�a sobie opowie�� Hedrigalla, kt�ra szczelnie wype�ni�a jej g�ow�. Katastrofa znowu stan�a jej przed oczyma. Bellis nie pr�bowa�a ocenia� tego, co powiedzia� Hedrigall. By�a to przejmuj�ca i przejmuj�co opowiedziana historia. Tylko to si� liczy�o.</p><p>Obserwowa�a Armadyjczyk�w, kt�rzy kr�cili si� wok� niej, debatowali i naradzali si� ponuro. Co� planowali, co� szykowali. Wszystko zmierza�o do jakiego� celu.</p><empty-line/><p>Czas p�yn�� szybko. S�o�ce zbli�a�o si� do linii horyzontu. Na terenie ca�ych Niszczukow�d zamykano warsztaty i robotnicy gromadzili si� na �Wielkim Wschodnim�.</p><empty-line/><p>O sz�stej Kochankowie wyszli na pok�ad. Przez sk�r� przenikn�a do nich �wiadomo��, �e co� si� dzieje, �e ich okr�g i ca�e miasto ogarn�� kryzys.</p><p>Za ich plecami wy�oni� si� Uther Doul, ze srog�, ale podszyt� nerwowo�ci� min�. Na widok rzesz obywateli, kt�re sta�y przed nimi, ca�a tr�jka prze�y�a wstrz�s. Setki Armadyjczyk�w, niby niezdyscyplinowana armia: hotchi i ludzie-kaktusy wymieszani z lud�mi, by�o nawet troch� llorgiss�w z Niszczukow�d.</p><p>Nad nimi Brucolac, kt�rego umieraj�ce w s�o�cu nerwy drga�y. Na czele t�umu, troch� wysuni�ty, z butnie uniesion� g�ow�, sta� Tanner Sack.</p><p>Kochankowie potoczyli spojrzeniem po swoich poddanych i Bellis da�aby sobie uci�� g�ow�, �e zadr�eli. Po chwili przenios�a wzrok na ich najemnika. Uther Doul nie spotka� si� z ni� spojrzeniem.</p><p>��Rozmawiali�my z Hedrigallem � zacz�a Kochanka bez cienia niepokoju w g�osie.</p><p>O zgrozo, Tanner Sack jej przerwa�.</p><p>��Oszcz�d�cie nam tego � powiedzia�.</p><p>Ludzie wymieniali spojrzenia, o�mieleni moc� jego g�osu. Oczy Kochank�w otworzy�y si� nieznacznie, lecz ich twarze pozosta�y nieprzeniknione.</p><p>��Dosy� tych k�amstw � ci�gn�� Tanner. � Znamy prawd�. Wiemy, gdzie by� Hedrigall, ten prawie-Hedrigall, kt�rego zamkn�li�cie w celi, kt�rego przed nami ukrywacie. Wiemy, sk�d przyszed�. � Post�pi� kilka krok�w do przodu, a zdeterminowany t�um ruszy� za nim. � Jaddock, Corscall, Guddrunn, id�cie znale�� Hedrigalla! � krzykn��. � Jest gdzie� na dole. Przyprowad�cie go tutaj.</p><p>Grupka ludzi-kaktus�w zacz�a niepewnie podchodzi� do drzwi, kt�re tarasowali Kochankowie i Uther Doul.</p><p>��Sta�! � krzykn�a Kochanka. Ludzie-kaktusy zatrzymali si� i spojrzeli na Tannera. Ten przesun�� si� o kilka krok�w, a t�um za nim. Ludzie-kaktusy ruszyli o�mieleni. � Doul� � powiedzia�a gro�nym tonem.</p><p>Wszyscy stan�li jak wryci.</p><p>Uther Doul wyst�pi� do przodu i zatrzyma� si� w po�owie drogi mi�dzy Kochankami a napieraj�cymi Armadyjczykami. Po chwili wahania Tanner wyszed� mu na spotkanie.</p><p>��Zamierzasz walczy� z nami wszystkimi? � spyta� g�o�no, �eby wszyscy go s�yszeli. � My�lisz, �e dasz nam rad�? Bo zamierzamy sprowadzi� na g�r� Hedrigalla i je�li b�dziesz pr�bowa� ich zatrzyma� � pokaza� na kaktus�w -�to p�jdziemy wszyscy. My�lisz, �e dasz nam rad�? Kurde, mo�e i dasz, ale co potem? Kim b�d� rz�dzili twoi szefowie?</p><p>Setki stoj�cych za nim Armadyjczyk�w kiwa�y g�owami, a niekt�rzy wznosili wt�ruj�ce mu okrzyki.</p><p>Uther Doul przeni�s� spojrzenie z Tannera na t�um i z powrotem. A p�niej okaza� s�abo��, jego w�adcza postawa rozsypa�a si�, z wahaniem odwr�ci� g�ow�, aby zasi�gn�� opinii swoich szef�w. Jego ramiona poruszy�y si� nieznacznie, a g�owa przekrzywi�a na bok, jakby m�wi�: �On ma racj�. Co chcecie, �ebym zrobi�? Mam ich wszystkich pozabija�?�</p><p>To odwr�cenie si�, to okazanie wahania, oznacza�o zwyci�stwo Tannera. Nurek znowu skin�� na ludzi-kaktus�w, kt�rzy min�li Doula i Kochank�w, �eby poszuka� Hedrigalla. Odczuwali skr�powanie, ale nie strach, bo wiedzieli, �e nic im nie grozi.</p><p>Kochankowie nawet na nich nie spojrzeli. Wpatrywali si� w Tannera Sacka.</p><p>��Czego jeszcze chcecie? � spyta� Tanner wrogim g�osem. � Pokazano wam, co nas czeka, ale wam tak odjeba�o na punkcie tej misji, �e zamierzacie zlekcewa�y� takie ostrze�enie. Zamierzacie p�yn�� dalej? Chcieli�cie ukry� przed nami prawd�. Chcieli�cie nas ok�ama� i pozwoli�, �eby�my na �lepo p�dzili przed siebie i run�li w przepa�� jak jaki� krety�ski awank. Dosy� tego. Koniec z waszym szale�stwem. Dalej nas nie zabierzecie. Zawracamy.</p><p>��Psiakrew jedna! � Kochanka dziabn�a Tannera palcem w oko i splun�a mu pod nogi. � Ty zasrany tch�rzu! Ty idioto! Naprawd� uwa�asz, �e historia, kt�r� nam opowiedzia�, jest prawdziwa? Zastan�w si�, do ci�kiej cholery! My�lisz, �e Blizna naprawd� tak wygl�da? I my�lisz, �e trafili�my na Hedrigalla przez czysty przypadek, jakby Ukryty Ocean to by�o jakie� zasrane jeziorko? Uwa�asz za zbieg okoliczno�ci, �e nasz Hedrigall ucieka, a potem spotykamy innego, z innej rzeczywisto�ci, karmi�cego nas historiami, kt�re maj� nas odstraszy�? To jest ten sam cz�owiek! Uknu� sobie ten plan. Nie widzisz tego, do kurwy n�dzy? My�leli�my, �e nas zostawi�, ale tak nie by�o. Dok�d mia�by polecie�? Odci�� �Arogancj� i schowa� si� gdzie�. I teraz, kiedy jeste�my tak blisko najniezwyklejszego miejsca na ca�ym �wiecie, wychodzi z ukrycia, �eby nas zniech�ci�. Czemu? Bo jest tch�rzem, tak jak ty, tak jak wy wszyscy. Taki obmy�li� sobie plan. Nie starczy�o mu nawet odwagi, �eby okry� si� ha�b� i uciec jak szczur. Wola� zaczeka� i zabra� was wszystkich ze sob�.</p><p>Niekt�rzy zacz�li mie� w�tpliwo�ci. Mimo furii Kochanki jej argumenty trafia�y do przekonania.</p><p>Ale Tanner nie ust�pi� ani na krok.</p><p>��Chcieli�cie zachowa� to przed nami w tajemnicy � powiedzia�. � Chcieli�cie nas ok�ama�. Pop�yn�li�my z wami na koniec �wiata, a wy zamierzali�cie nas ok�ama�. Bo jaka� poroniona chciwo�� tak was za�lepia, �e nie chcieli�cie si� nara�a� na nasz sprzeciw. Nic nie wiesz o Bli�nie! � krzykn�� znienacka. � Nic! Nie m�w mi o zbiegach okoliczno�ci. Nie m�w mi, �e to niewiarygodne. Mo�e w�a�nie tak dzia�a Blizna. Sk�d mia�aby� cokolwiek o tym wiedzie�? Wszystko, co wiemy, to to, �e jeden z najwspanialszych obywateli Niszczukow�d, jakich znam, siedzi w waszym wi�zieniu i ostrzega nas, �e je�li pop�yniemy do Blizny, to zginiemy. I ja mu wierz�. Koniec waszej przygody. Teraz my decydujemy, co dalej. Przejmujemy dowodzenie. Zawracamy. Tw�j rozkaz, �eby p�yn�� dalej, niniejszym zostaje uniewa�niony. Nie mo�esz nas wszystkich zabi� ani wsadzi� do pierdla.</p><p>Rozleg� si� entuzjastyczny ryk t�umu, a tu i �wdzie ludzie skandowali: �Sack! Sack! Sack!�</p><p>Uwag� Bellis zaprz�tn�o jednak inne zjawisko. W tle ca�ej wrzawy rozgrywa�o si� co� innego, niemal niedos�yszalnego.</p><p>Kochanek patrzy� i s�ucha� tego wszystkiego zza plec�w Uthera Doula ze straszn� niepewno�ci� w oczach. Dotkn�� Kochank� w rami� i powiedzia� do niej co�, na co ona zareagowa�a z niedowierzaniem i w�ciek�o�ci�.</p><p>Kochankowie k��cili si�.</p><p>Kiedy fakt ten dotar� do �wiadomo�ci ludzi, zapad�a cisza. Bellis wstrzyma�a oddech. By�a zaszokowana, �e mog� sycze� do siebie z coraz bardziej czerwonymi twarzami, ze zbiela�ymi z w�ciek�o�ci bliznami, �e mog� przerzuca� si� coraz g�o�niejszymi burkni�ciami, a w ko�cu wrzaskami, nie zwa�aj�c na t�um, kt�ry patrzy� na nich og�upia�y ze zdumienia.</p><p>��On ma racj�! � dar� si� Kochanek. � On ma racj�! Nie wiemy!</p><p>��Czego nie wiemy? � krzykn�a rozjuszona Kochanka. � Czego nie wiemy?</p><p>G�r� przelecia�o stadko wystraszonych ptak�w miejskich, aby usi��� gdzie� dalej, poza polem widzenia. Armada skrzypia�a. Cisza przed�u�a�a si�. Tanner Sack i jego buntownicy zastygli bez ruchu. K��tni� Kochank�w obserwowali z tak� zgroz�, jakby na ich oczach rozp�ta�a si� jaka� kl�ska �ywio�owa.</p><p>Kiedy Bellis odprowadza�a wzrokiem ptaki, jej spojrzenie pad�o na zdewastowan� posta� Brucolaca i zatrzyma�o si� na niej, chocia� wampir budzi� w niej przera�enie. Jego konwulsje wygasa�y, cia�o uspokaja�o si�. Otworzy� oczy, o�lepione i wy�arte do bia�o�ci przez �wiat�o s�o�ca, i powoli przekr�ci� g�ow�.</p><p>Bellis nie mia�a w�tpliwo�ci: s�ucha�.</p><p>Kochankowie nie zwracali uwagi na otoczenie. Uther Doul bezg�o�nie usun�� si� na bok, jakby nie chcia� zas�ania� zgromadzonym widoku.</p><p>Nie by�o s�ycha� nic opr�cz k��tni.</p><p>��Nie wiemy � powt�rzy� Kochanek. Bellis mia�a wra�enie, �e mi�dzy oczami Kochank�w przeskoczy� �uk gor�ca albo elyktryczno�ci. � Nie wiemy, co jest przed nami. On mo�e mie� racj�. Sk�d mo�emy mie� pewno��? Czy mo�emy ryzykowa�?</p><p>��Och� � Kochanka odpowiedzia�a jakby swarliwym westchnieniem. Z jej oczu przebija�o potworne rozczarowanie i smutek. � Do ci�kiej cholery! Niech bogowie wyjebi� ci� od tylca na �mier�!</p><p>Potem Kochankowie d�ugo mierzyli si� wzrokiem na oczach wstrz��ni�tego t�umu.</p><p>��Nie mo�emy ich zmusi� � powiedzia� wreszcie Kochanek trz�s�cym si� gwa�townie g�osem. � Nie mo�emy rz�dzi� bez ich przyzwolenia. To nie jest wojna. Nie mo�emy pos�a� Doula do walki z nimi.</p><p>��Jak mo�esz odwraca� si� ode mnie w takiej chwili? � natar�a Kochanka chwiejnym tonem. � Tyle razem przeszli�my. Stworzy�am ci�. Nawzajem si� stworzyli�my. Nie zapieraj si� mnie�</p><p>Kochanek powi�d� wzrokiem po twarzach Armadyjczyk�w i ogarn�a go panika.</p><p>��Wejd�my do �rodka.</p><p>Kochanka zesztywnia�a, usi�uj�c zapanowa� nad kipi�c� w niej w�ciek�o�ci�. Jej blizny pa�a�y. Pokr�ci�a g�ow�.</p><p>��Czy my jeste�my jakie� parobki, �eby si� przejmowa�, �e kto� nas us�yszy? Co to ma by�? Co ci si� sta�o? Jeste� tak samo g�upi jak ta banda idiot�w? Te �garstwa, kt�rymi nafaszerowa� nas ten dra�, wydaj� ci si� wiarygodne? Wierzysz mu?</p><p>��Czyja nadal jestem tob�, a ty mn�? � odpowiedzia� wrzaskiem Kochanek. � To jest w tej chwili jedyne istotne pytanie. � Czu�, �e co� traci, �e co� mu ucieka. Wi� o r�wnie �ywotnym znaczeniu jak p�powina przeciera�a si� i wi�d�a, aby w ko�cu wyschn�� i p�kn��. Wymachuj�c r�kami, tocz�c pian� z ust, zdj�ty zgroz� i po raz pierwszy od wielu lat sam, pr�bowa� jeszcze co� powiedzie�. � Nie mo�emy p�yn�� dalej. Nie mo�emy. Przez ciebie stracimy wszystko�</p><p>��Mia�am o tobie lepsze mniemanie � powiedzia�a Kochanka z lodowat� min�. � My�la�am, �e znalaz�am pokrewn� dusz� i zespoli�am si� z ni�.</p><p>��Bo tak by�o, tak by�o! � powtarza� gor�czkowo Kochanek, kt�ry by� w tym tak �a�osny, �e Bellis odwr�ci�a ze wstydem g�ow�.</p><empty-line/><p>Ludzie-kaktusy wyprowadzili Hedrigalla, a raczej przyd�wigali na ramionach. Powita�a go fala przyjaznej rado�ci.</p><p>Wszyscy bombardowali go pytaniami, przed kt�rymi si� uchyla�, bo nie zna� na nie odpowiedzi. Ludzie ta�czyli, krzyczeli i wo�ali jego imi�, on za� spoziera� na nich pijany zdezorientowan� zgroz�. Ludzie-kaktusy, na kt�rych jego kolce nie robi�y wra�enia, wzi�li go na barana i z tej chwiejnej pozycji rozgl�da� si� wok� z os�upia�� min�.</p><p>��Ca�a wstecz! � krzykn�� Tanner Sack. � Zawracamy miasto! Sprowadzi� Kochanka! Sprowadzi� kogo�, kto wie, jak to si� robi. Pos�a� ludzi do wind od uprz�y. Wysy�amy awankowi sygna�. Zawracamy!</p><p>Rozentuzjazmowany t�um rozgl�da� si� za Kochankami z ��daniem wyja�nienia, jak to si� robi, ale Kochankowie znikn�li.</p><p>Kiedy ludzie w karnawa�owej atmosferze otoczyli Hedrigalla, Kochanka odwr�ci�a si� rozjuszona i pobieg�a do swojego pokoju, a Kochanek za ni�.</p><p>W bezpiecznej odleg�o�ci, gotowa p�j�� inn� tras�, �ledzi�a ich Bellis Coldwine, w ramach ostatniej pr�by zrozumienia tego, co zrobi�a i co jej zrobiono.</p><p>Tu� za drzwiami na korytarz us�ysza�a kolejn� wymian� zda�.</p><p>��Jeste�my w�odarzami tego miasta � powiedzia� Kochanek st�a�ym g�osem. � Rz�dzimy Armad�. Nie niszcz tego. Przez ciebie wszystko stracimy.</p><p>Kochanka wykona�a piruet i Bellis znalaz�a si� w jej polu widzenia. Kochanka zauwa�y�a j�, ale by�o jej wszystko jedno, kto j� us�yszy.</p><p>��Wiesz� � powiedzia�a, dotykaj�c twarzy Kochanka. Pokr�ci�a g�ow�, po czym m�wi�a smutnym i zdecydowanym g�osem: � Masz racj�. Ju� tutaj nie rz�dzimy. Ale nie taki by� sens mojego bycia tutaj. Nie poprosz� ci�, �eby� poszed� ze mn� � g�os prawie jej si� za�ama�. � Kto� mi ci� ukrad�: ty sam.</p><p>Odwr�ci�a si� i chocia� Kochanek b�aga�, aby go wys�ucha�a, aby nie zatyka�a uszu na g�os rozs�dku, aby zrozumia�a � odesz�a.</p><p>Bellis mia�a ju� pe�ny obraz sytuacji. D�ugo sta�a po�r�d starych heliotyp�w, kt�re dawno utraci�y sens. W ko�cu wr�ci�a na pok�ad, gdzie ludzie �wi�towali, a Tanner usi�owa� wydawa� rozkazy, usi�owa� zawr�ci� miasto z kursu.</p><empty-line/><p>Ekipy pracownik�w technicznych z niech�ci� kr�ci�y windami, kt�re ci�gn�y za wodze awanka. Z t�pym pos�usze�stwem awank wykona� skr�t o promieniu wielu kilometr�w i pot�ny kilwater Armady wygi�� si� w p�kole.</p><p>Manewr zawracania zaj�� im reszt� dnia. Kiedy miasto zatacza�o ogromny, p�aski �uk na pozbawionym jakichkolwiek punkt�w orientacyjnych morzu, piraci-urz�dnicy z Niszczukow�d biegali w panice po swoim okr�gu, usi�uj�c ustali�, kto teraz rz�dzi.</p><p>Prawda ich przerazi�a: w tych godzinach anarchii nikt nie wydawa� rozkaz�w. Nie by�o �a�cucha decyzyjnego, nie by�o dyscypliny, nie by�o hierarchii, by�a tylko chaotyczna, przypadkowa demokracja na bie��co klecona przez Armadyjczyk�w. Urz�dnicy nie mog�c si� z tym pogodzi�, dostrzegli przyw�dc�w w Tannerze Sacku i Hedrigallu. Ci dwaj byli jednak tylko uczestnikami tego eksperymentu: jeden entuzjastycznym, drugi zagubionym, noszonym na ramionach jak maskotka.</p><empty-line/><p>�Czy tak si� to ko�czy?� Bellis jest oszo�omiona i os�abiona z przej�cia. Zapad�a ju� noc i biegnie z t�umem u�miechni�tych obywateli wzd�u� nabrze�a Czas�w, aby popatrze�, jak dobijaj� do brzegu �odzie windowe. U�wiadamia sobie, �e sama te� si� u�miecha. Nie wie, od kt�rego momentu. �Czy ju� po wszystkim? Czy tak si� to ko�czy?�</p><p>W�adza, kt�ra oficjalnie rz�dzi�a Niszczukowodami, a w praktyce ca�� Armad�, nie istnieje. Od tak dawna sprawowa�a rz�dy silnej r�ki, a teraz rozp�yn�a si� tak b�yskawicznie i po cichu, �e Bellis nie mo�e wyj�� z os�upienia. �Gdzie oni si� wszyscy podziali?�</p><p>W�odarze znikn�li, a wraz z nimi lepiszcze prawa i kontroli, gwardzi�ci i inni wykonawcy ich woli.</p><p>Przyw�dcy innych okr�g�w roztropnie zachowali milczenie i trzymali si� w ukryciu. Pr�ba zapanowania nad w�ciek�o�ci� i rozradowaniem ludu sko�czy�aby si� kl�sk�. Nie s� tacy g�upi. Czekaj�.</p><p>L�ki, urazy i niepewno�ci, wzbieraj�ce w obywatelach od wielu tygodni, osadzaj�ce si� za ka�dym razem, gdy mieli w�tpliwo�ci, cho� zatrzymywali je dla siebie. To by�o motorem nap�dowym tego ruchu. Tego buntu. Niezwyk�a, nieprawdopodobna historia Hedrigalla wyzwoli�a ich, da�a im pewno��, kt�rej potrzebowali.</p><p>Zawracaj� miasto.</p><p>Bellis nie widzi �adnego pl�drowania, �adnej przemocy, po�ar�w czy strzelanin. Tu chodzi tylko o jedno: �eby nie umrze�, �eby uj�� z �yciem z tego okropnego morza. Awank nadal jest ranny, ale p�ynie. Bellis widzi gwiazdy i wie, �e zwierz� kieruje si� ku Wezbranemu Oceanowi.</p><empty-line/><p>Tego w�a�nie chcia�a. Ka�dy kilometr, kt�ry oddala� j� od Nowego Crobuzon, by� pora�k�. Bellis robi�a wszystko, aby zawr�ci� to zakichane miasto, aby skierowa� je w stron� jej kraju. I teraz, ni st�d, ni zow�d, zupe�nie niewyt�umaczalnie, odnios�a sukces.</p><p>�Jak to si� sta�o?� � my�li sobie. Powinna triumfowa�, odczuwa� dum�, a tymczasem jest jak zdumiony, szcz�liwy obserwator z zewn�trz. Wie, sk�d si� to bierze. Chowa w sobie pytania i urazy. Pami�ta, co zobaczy�a w oczach Doula. �Znowu zosta�am wykorzystana� � my�li przera�ona i pe�na w�tpliwo�ci. �Znowu zosta�am wykorzystana�.</p><p>To by� skomplikowany �a�cuch manipulacji. Bellis nie mo�e go teraz rozpl�tywa�. Nie ten czas.</p><empty-line/><p>Flar, za pomoc� kt�rych piloci dawali sygna�y �odziom windowym, u�yto w wielkim pokazie fajerwerk�w. By� to gest celebracyjny, ale te� prowokacyjny � nie s� nam ju� potrzebne, m�wili w ten spos�b buntownicy.</p><p>Ludzie nadal �wi�towali zawzi�cie, kiedy niebo na wschodzie poja�nia�o.</p><p>Bellis sta�a na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego�, blisko drzwi na korytarze, kt�re prowadzi�y do pokoj�w Kochank�w. Czeka�a tutaj od jakiego� czasu. Pami�ta�a s�owa Kochanki: �Nie poprosz� ci�, �eby� poszed� ze mn��. Co� si� ko�czy�o i Bellis chcia�a by� tego �wiadkiem.</p><p>Na okr�cie flagowym byli te� inni, w wi�kszo�ci zm�czeni i pijani, �piewali i patrzyli w morze, ale ucichli, kiedy na pok�adzie pojawi�a si� Kochanka z Utherem Doulem u boku. Ludzie przypomnieli sobie o swoim gniewie i mogli im co� zrobi�, ale ta nieprzyjemna chwila szybko min�a.</p><p>Kochanka, kt�ra patrzy�a tylko na Doula, nios�a dziwnie powybrzuszane pakunki. Bellis zauwa�y�a, �e w jednym z pakunk�w jest by�mo�nik, nietypowy instrument Doula.</p><p>��Czy to jest wszystko? � spyta�a Kochanka i Doul skin�� g�ow�.</p><p>��Wszystko, co uda�o mi si� zgromadzi�, poza moim mieczem. Twarz Kochanki zastyg�a w wyrazie hardego spokoju.</p><p>����d� gotowa? � docieka�a i Doul ponownie przytakn��. Ruszyli razem, obserwowani przez pirat�w, lecz niemolestowani, w stron� lewej burty �Wielkiego Wschodniego�, a potem, ulicami wij�cymi si� po zbitej masie statk�w, zmierzali ku portowi Basilio.</p><p>Bellis zerka�a ku drzwiom. Spodziewa�a si�, �e stanie w nich Kochanek i zawo�a swoj� kochank� albo pobiegnie za ni� i powie, �e on te� pop�ynie, �e nic ich nie rozdzieli� ale nie pojawi� si�.</p><p>Nigdy nie zespolili si� ze sob� duszami. Nigdy nie przy�wieca� im ten sam cel. Mo�e tylko przypadek sprawi�, �e tak daleko razem zaw�drowali.</p><p>Przy burcie Niszczukow�d Kochanka zatrzyma�a Uthera Doula i odwr�ci�a si�, �eby po raz ostatni spojrze� na okr�t flagowy. S�o�ce jeszcze nie wzesz�o, ale niebo by�o jasne, dzi�ki czemu Bellis wyra�nie widzia�a twarz Kochanki.</p><p>Na prawym policzku, od w�os�w do �uchwy, bieg�a nowa rana, po�yskuj�ca cienk� warstewk� ma�ci. By�a g��boka, ciemnoczerwona, przecina�a kilka innych, starszych ran, jakby chcia�a je uniewa�ni�.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Bellis nigdy nie s�ysza�a �adnych opowie�ci na temat tej ostatniej w�dr�wki, co j� zaskoczy�o. Armada ca�ymi tygodniami rozprawia�a o buncie, ale Bellis ani razu nie s�ysza�a, �eby kto� m�wi� o Kochance i Doulu pod��aj�cych statecznym krokiem przez zm�czone i pijane rebeli� miasto.</p><p>Umia�a sobie jednak wyobrazi� ich wsp�lny marsz. Kochanka smutna i zamy�lona, rozgl�da si� doko�a, karbuje w pami�ci detale miasta, kt�rym tak d�ugo wsp�rz�dzi�a. D�wiga pakunek, czuje ci�ar wszystkich ksi�g z ezoterycznymi naukami, traktat�w o kopalnictwie mo�liwo�ci, starodawnych urz�dze� otrzymanych od Doula.</p><p>Doul kroczy obok niej z d�oni� na r�koje�ci miecza, chroni j� podczas ostatnich minut jej pobytu na Armadzie. Czy to by�o konieczne? Czy musia� interweniowa�? Bellis nie s�ysza�a �adnych opowie�ci o zaszlachtowanych przez niego Armadyjczykach.</p><p>I czy Kochanka naprawd� odp�yn�a sama?</p><p>Trudno by�o uwierzy�, �e nie znalaz� si� nikt gotowy jej towarzyszy�. Jej wewn�trzna opowie�� bazowa�a na innej logice ni� logika zysku nap�dzaj�ca Armad�, ale czy rzeczywi�cie by�a obca wszystkim obywatelom miasta? Kochanka nie umia�aby sama pokierowa� statkiem, nawet niewielkim. Bellis �atwiej by�o sobie wyobrazi�, �e kiedy sz�a przez miasto, powyci�ga�a troch� ludzi z ich kryj�wek, �e wyczuli jej obecno�� i wyszli do niej. Wyalienowani, kieruj�cy si� innymi pobudkami ni� ich s�siedzi, ustawili si� sznurem za Kochank� i Utherem Doulem, spakowani i gotowi opu�ci� miasto.</p><p>Romantycy, bajarze, wyrzutki spo�eczne, samob�jcy i ob��ka�cy. Oczyma duszy Bellis widzia�a ich za Kochank�.</p><p>Mia�a nieodparte odczucie, �e kiedy Kochanka mija�a opuszczone magazyny portowe, pod��a�a za ni� gromada tych odmie�c�w. Wsiedli na przygotowany wcze�niej statek, dosypali w�gla do kot�a i rzucili cumy, po�egnawszy si� z Armad�.</p><p>By�a to jednak tylko hipoteza. Nie da�o si� wykluczy�, �e Kochanka pop�yn�a sama.</p><p>Bellis wiedzia�a tylko tyle, �e po nieca�ej godzinie, kiedy s�o�ce sta�o bardzo nisko na niebie, w w�skim wyj�ciu z portu Basilio pojawi� si� �agiel i wyp�yn�� na morze. Statek nie by� du�y. Na pok�adzie Bellis zobaczy�a rozmaite d�wigi, windy, kot�y i silniki, kt�rych przeznaczenia nie zna�a. Statek wydawa� si� dobrze wyposa�ony i sklarowany.</p><p>Bellis nie widzia�a go zbyt wyra�nie. Patrzy�a nad nieregularnymi konturami Armady, p�askimi i sko�nymi, szarymi i czerwonymi, �upkowymi, betonowymi i �elaznymi. Z trudem wy�awia�a statek spo�r�d oleistego �wiat�a poranka. Widzia�a snuj�cy si� kominem dym drzewny, gdy �aglowo-parowa jednostka da�a si� porwa� dziwnym pr�dom Ukrytego Oceanu.</p><p>Obserwowa� to r�wnie� Kochanek, stoj�cy par� krok�w od Bellis.</p><p>Oczy mia� tak czerwone od �ez, jakby wtar� w nie piasek. Rzecz jasna, na jego policzku nie pojawi�a si� �adna nowa blizna.</p><p>Statek sun�� po wodzie z pr�dko�ci�, jakiej Bellis nigdy nie widzia�a na Ukrytym Oceanie. Bez ceregieli, bez salw armatnich i fajerwerk�w, zmierza� na p�noc, w kierunku dok�adnie odwrotnym ni� Armada � w stron� Blizny.</p><p>D�ugo po znikni�ciu statku Kochanki za horyzontem Uther Doul wr�ci� na �Wielki Wschodni� sam.</p><empty-line/><p>Doul stan�� pod masztem, na kt�rym ukrzy�owany by� Brucolac. R�wno o wschodzie s�o�ca rozpocz�y si� poranne wrzaski wampira, z pocz�tku cherlawe.</p><p>��Odci�� go � powiedzia� nie znosz�cym sprzeciwu tonem Uther Doul do grupy m�czyzn i kobiet. Spojrzeli na niego zdziwieni, ale nie oponowali. � Odci�� go i zabra� do domu.</p><p>W ten niezwyk�y poranek, kiedy miasto po omacku wypracowywa�o sobie nowe zasady funkcjonowania i na razie nikt nie wiedzia�, co jest dozwolone, normalne, dopuszczalne i s�uszne, mi�osierny rozkaz Uthera Doula zosta� wykonany.</p><empty-line/><p>�Ju� nie jeste� Kochank�� � pomy�la�a nagle Bellis. Patrzy�a ku horyzontowi, za kt�rym znikn�� stateczek. Pomy�la�a o k��tni Kochank�w, o nowej ranie � �wie�ej bli�nie na policzku, kt�ra odmienia�a i wyodr�bnia�a Kochank�. �Ju� nie jeste� Kochank��.</p><p>Bellis usi�owa�a zbudowa� sobie nowy obraz Kochanki, kt�ra sta�a za sterem swego statku i zmierza�a ku najbardziej niezwyk�emu miejscu na �wiecie. Usi�owa�a przemy�le� j� na nowo, spojrze� obiektywnym okiem, sprawiedliwie obdzieli� j� zas�ugami i winami, uczciwie oceni� kobiet�, kt�ra pilotowa�a sw�j statek na koniec �wiata, kieruj�c si� wy��cznie w�asnymi planami i pragnieniami.</p><p>Bellis nie umia�a jednak my�le� o niej inaczej jak o Kochance.</p><p>Nie zna�a imienia tej kobiety.</p></section></section><section><title><p>KODA. Tanner Sack</p></title><p><emphasis>Wszystko tu powariowa�o. Nigdy by� nie uwierzy�, co ja robi�.</emphasis></p><p><emphasis>Nie p�yniemy ju� do Blizny. Wracamy tam, gdzie byli�my przedtem.</emphasis></p><p><emphasis>Dziwne. Tak sobie my�l�, �e nie zna�em Armady w czasach, kiedy jeszcze nie t�skni�a za Ukrytym Oceanem. Ty te�. Wszystko by�o podporz�dkowane temu, �eby nas tam zawie��. Nie mieszka�em na Armadzie w czasach, kiedy by�a tylko portem pirackim.</emphasis></p><p><emphasis>Ty te�.</emphasis></p><p><emphasis>Sp�dzam troch� czasu z Twoj� Angevine. Sk�ama�bym, gdybym powiedzia�, �e jeste�my najlepszymi przyjaci�mi. Mo�na powiedzie�, �e jeste�my troch� skr�powani. Ale widujemy si� i rozmawiamy, g��wnie o Tobie.</emphasis></p><p><emphasis>Ok�amywali nas, i mieli�my tego dosy�, i nara�ali nas na �mier�, do cholery, to kazali�my im zawr�ci�.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Ca�y czas my�l� o tym, �e Ci� nie ma.</emphasis></p><empty-line/><p><emphasis>Ja ju� tutaj nie mieszkam. Nigdzie nie mieszkam. To miasto Ci� zabi�o.</emphasis></p><p><emphasis>Nie wiem, co to by�y za istoty w wodzie. Na pewno wiem, �e tej nocy nie walczyli�my z wampirami. Nikt nie m�wi o tych stworach. Nikt nie wie, co to by�o. Wiemy tylko, �e pomaga�y zawr�ci� miasto.</emphasis></p><p><emphasis>Bastard John je widzia�. Poznaj� po jego �wi�skich oczkach. Ale milczy jak gr�b.</emphasis></p><p><emphasis>To ja zawr�ci�em miasto. Tym stworom, kt�re Ci� zabi�y i wampirom, kt�re wa�czy�y rami� w rami� z nimi, to si� nie uda�o.</emphasis></p><p><emphasis>Ja to zrobi�em. Zawr�ci�em miasto.</emphasis></p><p><emphasis>Nie wiem, czy mam si� �mia�, czy p�aka�, ale nie chc� ju� tu mieszka�, a nie mam jak odej��.</emphasis></p><p><emphasis>Jestem teraz morskim stworzeniem. Kiepski �art. Obaj wiemy, jak wygl�daj� prawdziwe morskie stworzenia, jak si� poruszaj�, jak szybko. Inaczej ni� ja, kt�ry niezdarnie trzepi� ko�lawymi, ukradzionymi p�etwami, prze-tworzony.</emphasis></p><p><emphasis>Ale nie mog� ju� �y� w powietrzu. Ta opcja jest dla mnie zamkni�ta.</emphasis></p><p><emphasis>Co zrobi�? Nie mog� wr�ci� do Nowego Crobuzon, a gdybym m�g�, to bym zdech� bez morskiej wody.</emphasis></p><p><emphasis>Zmusz� si� do p�ywania. Z czasem b�dzie mi �atwiej.</emphasis></p><p><emphasis>Nie mog� mnie tu zatrzyma�. Mog� odej��. Mo�e podp�yniemy kiedy� do jakiego� wybrze�a, to uciekn�. Zamieszkam w p�ytkiej wodzie, �ebym widzia� pod sob� ska��, �eby drzewa i kamienie spotyka�y si� ze sob� w wodzie. Mog� �y� sam. Mam dosy� �ycia tutaj, powiem Ci.</emphasis></p><p><emphasis>Nie mam nic. Nie mam nic.</emphasis></p><p><emphasis>Z czasem poczuj� si� lepiej, m�wi� mi. Nie chc�, �eby czas mnie uleczy�. To nie jest kaprys, �e czuj� si� �le.</emphasis></p><p><emphasis>Chc�, �eby czas oszpeci� mnie i okaleczy� utrat� Ciebie, naznaczy� mnie. Nie zgadzam si�, �eby zag�aska� Twoje odej�cie.</emphasis></p><p><emphasis>Nie mog� powiedzie� Ci ��egnaj�.</emphasis></p><empty-line/><p>Pylnik 2 tathisa, 1780. Armada.</p><p>Awank znowu zwalnia, po raz ostatni.</p><p>Rany zadane przez grindylow wci�� si� nie zagoi�y, nie zabli�ni�y, nadal j�trz� paskudnie. Od czasu do czasu przep�ywamy przez bajora jego ropy.</p><p>S�dz�, �e jego serce dogorywa.</p><p>Wszyscy wiemy, �e awank umiera.</p><empty-line/><p>Mo�e szuka swojego domu. Mo�e pr�buje odnale�� drog� do wszech�wiata pozbawionej �wiat�a morskiej wody, z kt�rego zosta� przez nas wy�owiony. Jest coraz bardziej chory i s�aby, krew mu g�stnieje i robi� si� w niej zakrzepy, coraz wolniej merda swoimi wielkimi p�etwami.</p><p>Na szcz�cie jeste�my ju� blisko kra�ca Ukrytego Oceanu. Niebawem go opu�cimy � to jest kwestia dni, a mo�e nawet godzin � i b�dzie na nas czeka�a armadyjska flota. Awank do�yje tej chwili.</p><p>Ale nieuchronnie zbli�a si� dzie�, kiedy Armada ostatecznie stanie w miejscu.</p><p>Zatrzymamy si� na �rodku morza przyczepieni do organicznej kotwicy, miliony ton trupiego mi�sa b�d� gni�y na dnie otch�ani.</p><p>Pi�� �a�cuch�w, pi�� kajdan do zrzucenia. Ka�dy �a�cuch do odci�cia w dw�ch miejscach. Ka�de ogniwo grube na dziesi�tki centymetr�w i taumaturgicznie hartowane. Troch� to potrwa, ale w ko�cu kilometry metalu odpadn�.</p><p>C� to b�dzie za katastrofa dla przydennych stworze� � jak kara bog�w. Tony metalu z coraz wi�ksz� pr�dko�ci� polec� na dno, sze��, siedem kilometr�w, aby w ko�cu waln�� w osad na dnie morza i wbi� si� g��boko w ska��. Mo�e wyl�duj� na grzbiecie biednego awanka i rozpruj� go, a kilometry jelit zapaskudz� ciemne dno oceanu.</p><p>Mo�e z czasem wykszta�c� si� tam niezwykle bogate ekosystemy.</p><p>My b�dziemy ju� gdzie indziej.</p><empty-line/><p>Dotrzemy do naszej floty, zaprz�gniemy j� i �ycie potoczy si� dawnym trybem. Rzecz jasna, po rzezi Wojny Crobuzo�skiej b�dzie mniej statk�w holuj�cych, ale z drugiej strony Armada pozb�dzie si� niezliczonych tysi�cy ton �a�cucha, co najmniej rekompensuj�c utrat� tych statk�w.</p><p>Armada powr�ci do dawnych obyczaj�w.</p><p>Znowu na Wezbranym Oceanie, znowu na najbardziej ruchliwe szlaki kupieckie, znowu pl�drowanie port�w i handel. Armadyjscy piraci, kt�rzy czekali wiele miesi�cy, namierzaj�c miasto przy u�yciu dziwnych urz�dze�, znowu je znajd�. Pop�yniemy ku Morzu D�entelmena, Hebdomad, Gnurr Kett, Kana�owi Bazyliszka.</p><p>Ku Nowemu Crobuzon.</p><empty-line/><p>Min�� ju� miesi�c od odej�cia kobiety, kt�rej imienia nie znam. Wiele si� zmieni�o.</p><p>Buntownicy bardzo szybko utracili kontrol� nad miastem. Nie mieli programu, nie tworzyli zwartej grupy. ��czy�o ich ze sob� tylko to, �e odkryli, i� byli ok�amywani oraz �e nie chcieli umrze�. Zdobyli w�adz� w wyniku anarchicznego zamachu stanu i �atwo j� oddali.</p><p>Po paru dniach Kochanek wr�ci� na scen� polityczn�. Pojawi� si� na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego� i zacz�� wydawa� rozkazy. Ludzie ch�tnie je wykonywali. Nikt si� mu nie sprzeciwia.</p><p>Ale wszyscy wiedz�, �e jest zagubiony. Wzrok mu si� b��ka, a jego polecenia s� nieprecyzyjne. Chyba �e Uther Doul szepnie mu co� do ucha, a on powt�rzy za nim.</p><p>Doul nie pozwoli jednak, �eby taka sytuacja � on rozkazuje ustami Kochanka � si� utrzymywa�a. Jest najemnikiem: pracuje za pieni�dze, sprzedaje swoj� lojalno��. Je�li ju� musi rz�dzi�, to o ile go znam, nie chce, �eby to si� odbywa�o tak ma�o subtelnie.</p><p>Ukrywa fakt, �e rz�dzi, dla wolno�ci p�atnej subordynacji. Wydaje mi si�, �e to jedno o nim wiem.</p><p>Nie mam natomiast poj�cia, co takiego si� sta�o, �e tak panicznie si� boi sprawowa� w�adz� wprost.</p><p>W �yciu nie spotka�am tak skomplikowanego cz�owieka ani, jak podejrzewam, tak tragicznej postaci. Z jego w�asnych los�w wykwit�y przecie� idee, kt�re zaprowadzi�y nas tutaj, tak daleko od tego, czego Doul szuka� na Armadzie. Trudno powiedzie�, co sobie zamierzy�, a co by�o tylko dostosowywaniem si� do okoliczno�ci. Nie wierz�, �e obecna sytuacja z Kochankiem jest dla niego zadowalaj�ca, �e przygl�da si� jej z boku, kiwa g�ow� i m�wi: �Tego w�a�nie chcia�em�.</p><p>Uther Doul albo w pe�ni nad wszystkim panuje, albo �yje w panicznym strachu. Albo ma wszystko w osza�amiaj�cym stopniu zaplanowane, albo miota nami wszystkimi rozpaczliwie z kryzysu w kryzys, nie wiedz�c, czego chce, nie okazuj�c po sobie �adnych emocji.</p><empty-line/><p>Kochanek martwym wzrokiem wpatruje si� w horyzont. Kochanka budzi�a pogard� i strach jako k�amczyni, ale w przeciwie�stwie do swego niegdysiejszego partnera nie sta�a si� osob� godn� politowania. Podejrzewam, �e Kochanek tego nie prze�yje. By� mo�e kt�rego� dnia przekona si�, �e Doul nie jest ju� po jego stronie. Zw�aszcza, �e Brucolac wr�ci� do w�adzy w Pragnieniowicach.</p><empty-line/><p>Niewielu Armadyjczyk�w faktycznie widzia�o grindylow, a jeszcze mniej os�b o nich m�wi. Tylko ja nie mog� o nich zapomnie�. Widzia�am Brucolaca noc� jak chodzi� po mie�cie.</p><p>S�o�ce okry�o go bliznami, kt�re ju� nigdy nie znikn�. Jest zgaszony. Carrianne m�wi o nim ze swoist� surow� czu�o�ci�. Mieszka�cy jego okr�gu stan�li za nim murem, a wi�kszo�� pozosta�ych Armadyjczyk�w szybko mu wybaczy�a � nawet ci, kt�rzy w noc buntu stracili kochank�w. Poprowadzi� swoich pretorian przeciwko Niszczukowodom, bo chcia� zawr�ci� miasto z drogi ku zag�adzie. Mia� s�uszno��, a cel, kt�ry sobie postawi�, zosta� p�niej osi�gni�ty.</p><p>Nie ma wojny mi�dzy Pragnieniowicami i Niszczukowodami.</p><empty-line/><p>Doul odwiedza Brucolaca w nocy, na �Urocu�. M�wi�a mi Carrianne.</p><p>Sp�dzam z Carrianne wiele dni. Moja towarzyszka nie wspomina o tym, �e kiedy� popiera�a projekt Kochank�w. Przez prawie dwa tygodnie w og�le ma�o si� odzywa�a. Mo�e trawi� j� wstyd, �e znalaz�a si� po jednej stronie barykady z kobiet� gotow� nas ok�amywa�, gotow� pchn�� nas w obj�cia �mierci.</p><p>Taka jest obowi�zuj�ca wersja. Wierzymy w to, co powiedzia� Hedrigall. Dlatego zawr�cili�my.</p><empty-line/><p>Tanner Sack i ja widujemy si� okazjonalnie. Tanner wr�ci� do pracy pod miastem. Ani razu nie wspomnia� o naszym wsp�lnym pobycie w kabinie pods�uchowej, kt�ry da� mu pow�d do wywo�ania buntu.</p><p>�Czy to by�a moja zas�uga? Czy beze mnie rebelia by nie wybuch�a?� Miasto znowu p�ynie na po�udnie, ku znanym nam wodom, ku miejscom, kt�re co� dla mnie znacz�� �Czy to moja zas�uga? Czy to oznacza, �e wygra�am?�</p><empty-line/><p>Mo�e dotar�a bezpiecznie do Blizny, zacumowa�a statek do kraw�dzi wody, spu�ci�a sprz�t w otch�a�, wydoby�a wszystkie potrzebne jej energie i jest teraz mocarna jak b�g. Mo�e wpad�a w czelu��. Mo�e nie by�o do czego wpa��.</p><empty-line/><p>Hedrigall jest chory, majaczy po swoich przej�ciach gdzie� w trzewiach �Wielkiego Wschodniego�. Przynajmniej tak nam m�wi�. Kiedy to s�ysz�, my�l� sobie: �Ok�amuj� nas�.</p><p>Kobieta mia�a racj�. Tylko idiota uwierzy�by w taki zbieg okoliczno�ci, w taki �a�cuch nieprawdopodobnych zdarze�: nasz Hedrigall ucieka, a w prawie-�wiecie inny Hedrigall zostaje, gubi si�, a potem pr�dy morskie kieruj� go akurat na nasz� tras�. Nie m�wi� nam prawdy.</p><p>Pami�tam, jak spojrza� na mnie Doul.</p><p>Szuka� mnie na �Wielkim Wschodnim� i kiedy mnie znalaz�, pokaza� mi wzrokiem, �ebym posz�a, pods�ucha�a i po�o�y�a kres wyprawie. Tym jednym spojrzeniem powiedzia� mi bardzo wiele, lecz jeszcze wi�cej pozostawi� w sferze domys��w. Jasne by�o dla mnie tylko to, �e na skutek jego manipulacji doprowadzi�am do zawr�cenia Armady z kursu.</p><p>Wyobra�am sobie, jak Doul spotyka si� z Hedrigallem, lojalnym cz�owiekiem-kaktusem, kt�ry jest ci�ko przera�ony planem Kochank�w. Doul wy�uszcza swoje zamiary. Ukrywa Hedrigalla w jakim� sekretnym miejscu. Ukradkiem, jak tylko on umie, odcina �Arogancj�. Po jakim� czasie wyci�ga Hedrigalla z nory, �eby nastraszy� ludno�� opowie�ciami o kanionach w morzu. Dzi�ki temu sam Doul nie musi nic m�wi�. Jest bezpieczny w swojej lojalno�ci.</p><p>A mo�e to Fennec zasugerowa�, �eby Hedrigall si� ukry�: plan awaryjny na wypadek, gdyby odsiecz crobuzo�ska nie zdo�a�a zawr�ci� nas z drogi.</p><p>Ale spojrzenie Doula by�o jednoznaczne. Je�li za wszystkim sta� Fennec, to Doul wiedzia� o jego planie i dopom�g� w jego realizacji.</p><p>Wspominam te wszystkie spotkania, podczas kt�rych Doul powiedzia� mi albo zasugerowa�, dok�d p�yniemy i co nas tam czeka. Wiedz�c, �e znam Silasa Fenneca vel Simona Fencha, wiedz�c, �e wszystko mu przeka��. I zez�o�ci� si� na mnie, kiedy wszcz�am nie ten bunt, co trzeba.</p><p>Sp�dza� ze mn� sporo czasu, �eby wytworzy�a si� mi�dzy nami za�y�o��. I wytworzy�a si�. U�y� mnie w funkcji przeka�nika.</p><p>Nie mog� wyj�� ze zdumienia, kiedy sobie u�wiadamiam, jak du�o wiedzia�. Du�o bym da�a za wiedz�, kiedy to si� zacz�o � czy by�am wykorzystywana przez wiele, wiele miesi�cy, czy tylko w ostatnich dniach. Nie wiem, w jakim stopniu Doul kierowa� si� �wiadom� strategi�, a w jakim odruchami warunkowymi. Niew�tpliwie wiedzia� znacznie wi�cej, ni� s�dzi�am.</p><p>Pozostaj� w niepewno�ci co do tego, jak bardzo zosta�am wykorzystana.</p><empty-line/><p>Jest te� inna mo�liwo��. Nie daje mi ona spokoju.</p><p>Nieraz s�ysza�am z ust wielu os�b, �e ten Hedrigall nie jest ca�kiem taki sam jak nasz. Inaczej si� zachowuje, m�wi z wi�kszym wahaniem. M�wi�, �e jego twarz jest bardziej � albo mniej � pokryta bliznami. Ludzie wierz�, �e ten Hedrigall jest uchod�c� z innego �wiata.</p><p>Mo�liwe. Mo�liwe, �e powiedzia� nam prawd�.</p><p>Ale nawet je�li tak, to sam los nie m�g� tego wyre�yserowa�. Widzia�am Doula: czeka� na nowego Hedrigalla i na mnie. A zatem to nie przypadek sprawi�, �e Hedrigall znalaz� si� na naszej trasie. Istnieje inne wyt�umaczenie.</p><p>Mo�e to by�o dzie�o Doula. S�ysza�am muzyk�. Mo�e sprawi� to Doul, graj�c na mo�liwo�ciach, tworz�c koncert zdarze� prawdopodobnych i nieprawdopodobnych.</p><p>Czy grywa� na by�mo�niku nocami, kiedy zbli�ali�my si� do Blizny, kiedy mo�liwe �wiaty wok� nas zacz�y mocniej napiera�? Czy znalaz� ten �wiat, w kt�rym Hedrigall prze�y�, i wci�gn�� go do naszego �wiata?</p><p>Taki kruchy �a�cuch: �e b�d� tam z kim�, komu ludzie uwierz�, �e Doul znajdzie mnie oczami. Tak wiele zbieg�w okoliczno�ci: Doul musi by� najwi�kszym farciarzem w Bas-Lag. Albo zaplanowa� to, czego nie da si� zaplanowa�. Przygotowa� mnie do tej chwili.</p><p>Czy�by umia� po wirtuozersku gra� na mo�liwo�ciach, przywo�a� akurat t�, w kt�rej ja stoj� na pok�adzie �Wielkiego Wschodniego�, obok Tannera, obserwuj� przybycie Hedrigalla, gotowa do dzia�ania?</p><p>A je�li faktyczna Bellis nie mog�aby tam by� w tym momencie? Czy sprowadzi�by inn�? Tak�, kt�ra znalaz�aby si� na w�a�ciwym miejscu o w�a�ciwej porze, stosownie do jego plan�w?</p><p>Czy jestem prawie-Bellis?</p><p>A je�li tak, to co si� sta�o z t� drug�, faktyczn�?</p><p>Zabi� j�? Czy jej cia�o rozk�ada si� w morzu skubane przez padlino�erc�w? �Czy jestem zamiennikiem? Wci�gni�tym do istnienia w miejsce martwej kobiety � �eby by�a tam, gdzie Doul jej potrzebowa�?�</p><p>A wszystko po to, �eby Doul m�g� zawr�ci� miasto z kursu. Czy nie by�o innego sposobu? Niezauwa�enie osi�gn�� sw�j cel.</p><p>Nigdy nie b�d� mia�a pewno�ci, co si� sta�o, nigdy nie b�d� do ko�ca wiedzia�a, w jaki spos�b i w jakim stopniu zosta�am wykorzystana po�r�d tego chaosu, walki i rozlewu krwi.</p><p>Bo �e zosta�am wykorzystana, nie mam najmniejszych w�tpliwo�ci.</p><empty-line/><subtitle>***</subtitle><empty-line/><p>Doul przesta� si� mn� interesowa�.</p><p>Zawsze kiedy byli�my razem, u�ywa� mnie jako swojego po�rednika w dziele zawr�cenia miasta, aby samemu zachowa� czyste r�ce. Lojalny najemnik, kt�ry przywraca miastu jego piracki status.</p><p>Teraz, kiedy spe�ni�am ju� swoje zdanie, jestem dla niego mniej ni� nikim.</p><p>To dziwne, sta� si� pionkiem w grze. Upokorzy� mnie, ale jestem za stara, �eby czu� si� ura�ona jego oszustwem.</p><p>Mimo to dwa razy usi�owa�am si� z nim spotka�, aby lepiej wszystko zrozumie�. Dwa razy zapuka�am do jego drzwi, a on otworzy� mi i patrzy� na mnie bez s�owa jak na nieznajom� osob�. Za jednym i drugim razem s�owa zwarzy�y mi si� w ustach.</p><p>�Nie ma niczego do wyja�niania� � skarci� mnie kiedy� Silas Fennec.</p><p>To chyba najlepsza rada.</p><p>W tej chwili istnieje garstka hipotez, kt�re t�umacz� to, co si� sta�o. Ka�da z nich mo�e by� prawdziwa. Gdyby Doul wypar� si� udzia�u we wszystkich tych scenariuszach, mia�abym mniej materia�u do pouk�adania w sensown� ca�o��. Musia�abym zmierzy� si� z mo�liwo�ci�, �e nie by�o �adnego planu� �e nie ma czego wyja�nia�.</p><p>�Po co mia�abym nara�a� si� na co� takiego? Po jakie licho mia�abym rezygnowa� z tych wyja�nie�, kt�rymi dysponuj�?�</p><empty-line/><p>Przyszed� do mnie Tanner Sack. Angevine zaczeka�a na niego na pok�adzie �Chromolitu�. Jej g�sienice nie pokona�yby moich schod�w.</p><p>Jestem pewna, �e dodaj� sobie nawzajem otuchy, ale s�owa, kt�re wymieniali mi�dzy sob� w mojej obecno�ci, by�y niepewne i ostro�ne, i s�dz�, �e si� rozejd�. Podejrzewam, �e wsp�lna �a�oba przestanie im wystarcza�.</p><p>Tanner przyni�s� mi znaleziony przez siebie heliotyp: z Szeklem, kt�ry u�miecha si� szeroko, trzymaj�c dwie ksi��ki pod bibliotek�. Tanner uzna�, �e wszystko, co ��czy si� z Szeklem i ksi��kami, nale�y do mnie. Czuj� si� zak�opotana. Nie wiem, jak mu powiedzie�, �eby da� sobie spok�j.</p><p>Po jego wyj�ciu obejrza�am sepiowy heliotyp. Odbitka by�a kiepskiej jako�ci. Architektoniczne i biologiczne majaki w�arte w papier, kalecz�ce go. A potem goj�ce si� w nowej konfiguracji. Blizny to pami��.</p><p>Swoje wspomnienia o Armadzie nosz� na plecach.</p><p>Kilka tygodni temu zdj�am opatrunki i ustawiwszy pod k�tem lustra, zobaczy�am, co napisa�y na mnie Niszczukowody. Paskudny, sporz�dzony brutalnym pismem tekst.</p><p>Co� jak szwy: przysz�o�� jest do mnie przyfastrygowana.</p><p>Patrz� na nie ze zdumieniem. Nie czuj�, �eby mia�y ze mn� co� wsp�lnego. Armada jest przyszyta do moich plec�w i wiem, �e b�d� j� wsz�dzie ze sob� nosi�a.</p><empty-line/><p>Tak wiele prawd przede mn� ukrywano. Ta burzliwa, bezsensowna podr� ocieka krwi�. Czuj� si� ni� nap�cznia�a i zemdlona. Nie ma tam �adnych pozytywnych tre�ci. Nie ma �adnej nauki do wyci�gni�cia. Nie ma ekstatycznego zapomnienia. Morze nie zmywa b�lu.</p><empty-line/><p>Nosz�c Armad� na plecach, zabior� j� ze sob� do kraju.</p><empty-line/><p>Do kraju.</p><empty-line/><p>Kiedy po raz drugi zapuka�am do drzwi, chyba zobaczy� co� na mojej twarzy. Skin�� g�ow� i powiedzia�:</p><p>��Ju� dosy� si� pani z nami nawoja�owa�a. Odwieziemy pani� z powrotem.</p><p>Z powrotem.</p><p>Os�upia�am. Sk�oni�am g�ow� i podzi�kowa�am mu.</p><p>Ofiarowa� mi powr�t. I to nie w imi� �yczliwo�ci, kt�r� kiedy� wobec mnie pozorowa�.</p><p>Wynagradza mnie. P�aci mi.</p><p>Za to, co zrobi�am. Odk�d zacz�� mnie wykorzystywa�.</p><p>Doul za moim po�rednictwem przekazywa� informacje Fennecowi, aby ten m�g� je rozg�osi� po mie�cie. Ale Fennec zgrzeszy�, a Kochankowie nas przechytrzyli, m�wi�c mieszka�com prawd�. Doul znalaz� wi�c dla mnie inne zadania.</p><p>A teraz zabierze mnie do domu. Nie z sympatii czy poczucia sprawiedliwo�ci. Taka propozycja zap�aty.</p><empty-line/><p>Przyjm� j�.</p><p>Nie jest g�upi. Wie, �e po powrocie do Nowego Crobuzon nie mog� zrobi� nic, co zagrozi�oby bezpiecze�stwu Armady. Nie wys�uchano by mnie, gdybym pr�bowa�a powiedzie� wszystko Parlamentowi, a zreszt� jestem renegatk�, po co mia�abym to robi�?</p><p>W bli�ej nieokre�lonej przysz�o�ci z Armady wyp�ynie statek obarczony zadaniem spl�drowania Kana�u Bazyliszka. Ja znajd� si� na jego pok�adzie. Potem wsadz� mnie do szalupy, kt�r� dop�yn� do tego brzydkiego portu Qe Banssa, kt�ry widzia�am z pok�adu �Terpsychorii�. Tam zaczekam, a� pojawi si� statek crobuzo�ski, zmierzaj�cy do Zatoki �elaznej i Wielkiej Smo�y, do miasta.</p><p>Uther Doul nie odm�wi mi tego. Nic go to nie kosztuje.</p><empty-line/><p>Min�o wiele miesi�cy, odk�d wyszli�my z Zatoki �elaznej. Zanim znowu mnie tam zawioz� up�ynie grubo ponad rok. Przybior� inne nazwisko.</p><p>�Terpsychoria� przepad�a. Nie ma powodu, aby miasto nadal �ciga�o Bellis Coldwine. A nawet je�eli jaki� w�cibski bydlak w Nowym Crobuzon rozpozna mnie i doniesie jakiemu� umundurowanemu draniowi, b�d� mia�a dosy� uciekania. Ale nie umiem uwierzy�, �e tak si� stanie. Ten rozdzia� w moim �yciu jest zamkni�ty. Rozpocz�a si� nowa epoka.</p><p>Po tym, co si� sta�o � po wszystkich moich panicznych, bezowocnych pr�bach ucieczki � dowiaduj� si�, �e nie�wiadomie zrobi�am wszystko, co by�o konieczne, aby wywalczy� sobie powr�t do kraju, ze wspomnieniami o Armadzie przyszytymi do sk�ry.</p><empty-line/><p>Jestem zaskoczona, �e znowu pisz� do Ciebie ten list. Kiedy powiedzia�am Utherowi Doulowi prawd� o nim, mia�am wra�enie, �e ju� do niego nie wr�c�.</p><p>Kiedy wszystko mu wyzna�am, poczu�am si� jak samotne dziecko. Czy jest co� bardziej godnego politowania ni� te kartki papieru, na kt�rych wys�aniu tak bardzo mi zale�a�o, mimo �e nie zdecydowa�am nawet, do kogo zostan� zaadresowane?</p><p>Od�o�y�am je wtedy w k�t.</p><p>Ale to jest nowy rozdzia�. Miasto cofa si� w czasie, wraca do zwyk�ego piractwa na bogatych wybrze�ach blisko mojej ojczyzny. Wszystko si� zmieni�o i stwierdzam, �e dr�� z podniecenia, pragn�c doko�czy� ten list.</p><p>Nie wstydz� si� za niego. Ten list mnie otwiera.</p><p>To jest List Mo�liwy. A� do ostatniej chwili, kiedy napisz� Twoje imi� obok naniesionego wiele miesi�cy temu s�owa �Drog�� i uzupe�ni� je o brakuj�c� literk�, b�dzie to List Mo�liwy, nabrzmia�y potencjalno�ci�. Jestem teraz obdarzona wielk� moc�. Jestem gotowa eksploatowa� mo�liwo�ci, uczyni� jedn� z nich faktem.</p><p>Nie by�am dla Ciebie najlepszym przyjacielem i prosz� Ci� o wybaczenie. Przypominam sobie moich crobuzo�skich znajomych i zadaj� sobie pytanie, kt�rym z nich b�dziesz.</p><p>Je�li ten list ma by� pami�tk�, sposobem na powiedzenie ��egnam�, a nie �witam znowu�, to b�dziesz Carrianne. Jeste� moj� serdeczn� przyjaci�k� i fakt, �e Ci� nie zna�am, kiedy zacz�am pisa� ten list, nic nie znaczy. W ko�cu jest to List Mo�liwy.</p><p>Kimkolwiek si� oka�esz, nie by�am dla Ciebie najlepsz� przyjaci�k�, za co Ci� przepraszam.</p><empty-line/><p>Dop�ywamy do floty, kt�ra czeka zaraz za granic� Ukrytego Oceanu, niby falanga niespokojnych wartownik�w, a ja pisz� list do Ciebie, aby opowiedzie� Ci wszystko, co mi si� przydarzy�o. I kiedy Ci opowiadam, u�wiadamiam sobie, �e zosta�am zmanipulowana, wykorzystana, �e nawet kiedy nie pracowa�am jako t�umaczka, te� tylko po�redniczy�am w przekazywaniu informacji. Mam poczucie, �e nic mnie nie wi��e z wiedz�, kt�ra przeze mnie przechodzi�a.</p><p>To nie znaczy, �e jest mi to wszystko oboj�tne. To nie znaczy, �e nie jestem z�a: za to, �e mnie wykorzystano, i za okropne, makabryczne zdarzenia, do kt�rych nie�wiadomie si� przyczyni�am.</p><p>Ale nawet kiedy m�wi�am za innych, bezwiednie b�d� nie, robi�am r�ne rzeczy w swoim imieniu. Przez ca�y czas we wszystkim uczestniczy�am. A poza tym, kiedy siedz� tutaj, pi�tna�cie tysi�cy kilometr�w od Nowego Crobuzon, za nieznanymi morzami, wiem, �e powoli zmierzamy do kraju. I chocia� smutek i poczucie winy s� do mnie na trwale przyszyte razem z bliznami, dwie rzeczy nie ulegaj� dla mnie w�tpliwo�ci.</p><p>Po pierwsze, wszystko si� zmieni�o. Nikt mnie ju� nie wykorzysta. Tamte czasy min�y. To wiem na pewno. Wszystko, co teraz robi�, robi� w swoim imieniu. I chocia� tak wiele si� wydarzy�o, mam poczucie, �e moja podr� dopiero si� zaczyna. �e to by� tylko prolog.</p><p>Po drugie, moje neurotyczne pragnienie wys�ania tego listu, dostarczenia go komu�, Tobie, zapisania si� w dziejach Nowego Crobuzon � pragnienie to rozwia�o si�. W Smo�oujsciu, a potem na Salkrikaltorze by�am zdesperowana, �eby nada� ten list, w ostatniej chwili zdecydowa�, kim jeste�, i wys�a� go, �ebym zosta�a zauwa�ona przez histori� Ju� mi to przesz�o.</p><p>Min�o mi. Nie odczuwam ju� takiej potrzeby.</p><p>Wracam do domu. Zgromadz� jeszcze wiele wra�e� do przekazania Ci podczas podr�y powrotnej, kt�ra potrwa d�ugo, ale kiedy� si� sko�czy. Nie musz� wysy�a� tego listu. Niezale�nie od tego, jak� podejm� decyzj� co do Twojej to�samo�ci, sama Ci go dam.</p><p>Dor�cz� go osobi�cie.</p><empty-line/><subtitle>*********</subtitle><empty-line/><image l:href="#1"/></section></body><binary id="0" content-type="image/jpeg">/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCAExAMgDASIAAhEBAxEB/8QAHAAAAgIDAQEAAAAAAAAAAAAABAUDBgACBwEI/8QAThAAAQMDAgMEBAoGCAMHBQAAAQIDBAAFERIhBhMxByJBURQyYXEVI0JSgZGTscHRMzRUYqHwCBYkQ1OCkqJEcnMXNTZFVWNko7LC4vH/xAAbAQACAwEBAQAAAAAAAAAAAAACAwEEBQAGB//EADQRAAICAQMCBAQEBAcAAAAAAAABAgMRBBIhEzEiQVFhBRRCcSMygcEzkaHwUlNicrGy0f/aAAwDAQACEQMRAD8Ao6VLURnai19EnV0qABGvBOfKt14IwMgVtHnjx0FZyVZNBvFxOcDFFqTpRkHegn1qX3fHwqDiNDauZmi2lYGKjaQsE5rdCsZyKklvJ7JVkYFCBLiDkUSAVKBAUSfCnz3B9zTbW7lPehW6M5+j9Ke5ZX7qTdqKqcdSSWQ4QlP8qEDepXyMf5qJb1JHr4/zU8lcGXuPZzdIy4syIgBSlxXUuAD21FZOGZ98bK4HJcWg4UnUNQpcdbQ1u3cEui3djAsKlcn1qGQVZ60S5y0SXo4ebcLLhbUps5GodaYvWNyPZDeZEmOiIn5WujlqKoYcn37ERrlLsvuLRzPl177qNs1rkXVfLjKQXPmZ3raLb5Mu6PW2KqO5Ia2Unmp6/N99c9TUm47uVywHWwBSq8SqprlBkwJCY8xHJdUnVoUd8edMuF+F7jxAt1m2GO462jWWy6ArT4nFdPU0wr6jlx6hRrbeBM4vVQzi9NSOqTqUELS4EqKdSTkHHlUkG3v3BMpTOgCNHU+vUcHSnrihlNRjuYUVl4F5cqNa68UMjIVUZGPGuaGI1cWEignXs1K+aEcwKBvgZDgidcOKVynDqNGvqpfI60iZZqFj53rK2fTWUBYOutBOM43qQpSpPlih0vAnA2qQuJ06a09xiGjicnIO1RLQUuawNqnx4Co3N+7nFEDg0SrvGvBjevCO+a8wcGuO7Fm7O47TvE7SnOjOFp99V3iq4zOK+LJ8y6PuSmIz62YqFnISnPhTXhCc1bby0/Id5bazpUT0+mkior0OdNYfQUOCU4cewnasV1qz4i8rtFY/cvp7NNn3JrTKnWSPcGLYotR58dbD7XVKtQxn31buyJx2Hc3EI2LkYoP1Ul4fs069LkiKPi4sdb7yyNkpSM/WasfY9GXO4gSGu+FMFSaH4qqo6O7GM45/YjS2Td0N3qVGwWmZFt3LeilDhUTuMU44phqZ4BHOZLQ+EWf81V0SL3dJcuQ7fJzSxJcGlDv71Xy9wZg7BPSJs1yWfhJotrcOVetiqupumo0uax4kOgo754eeATstYKeMI+PmL+6qNw02gJCkk555Vv8AKVqro/ZInm8Xsbf3bn3VROz6OZFxt7GM8yWR/uNWZPGsvk/KK/crQ/hxLfOfTx63OeaZaZvlnccZDaOr7AV199VhmbJt8C6rjOuMOqguNFQOFAHGaXxDMt97lzWHSzOj3F/vjxGv1fdVn4khDiPh268UW3S2VsOemtE+oofNqpU46WlVy/hSSx7P++w3ZuefMqdsbSxBbQjOnSKsPDV1TarlDbchl1Fxe5Dhx/dHr99IrY27KVHisDLjmlIFaXK6XY3WTAiTfRI9ufU02nlJVqUMBSt/PSK1NbHfV0ku6FUrDbNJEZy2zpdreJLkN9bJz46TsfqxQ6yM5qwcfN67lA4haALV7ic9w/NeR3VpqtLV3c0Wkt30xmdOOJA7x3oV41M8rJoV8mmy5DQLIVQb+9EyDtQjytqTLsPgBSB41lY6rPdrKEfk6cFAVM2oGgNXtqVCiK0EzHcQ1Ss1q4j5dRpVU8dPOdbaCkpKlBIKjgfTROWEQlki79SIOetMLnY5sKEJ0go9HJTpUD87pQKU56UNV1dqzBg2RlB4ZG+hK0qSsApVsRUkC6XG3qQFR49zYR0RIOFj/Pvn6qZOWC5N2z4RWzpjhsuFStsJ86yxWC4XptS7c2H9HrISe+Pbjyqrd8tam5NNLj+8D4boHsrjri561v2i1RrbYocraQuO3qdWPLUfyojs9vHEXDr8eLw5DhvvaSnMhBO310tiW9cm7LtiX2ESEOcsha8d7y99NZvD1+gOLs7d2t9tlSUalh6QG18vfookYz0rOv02irpcFjx8/f39y1VdZOxOXkImpbsubKmPMxGi44ruxs6dWd6czeLOJDw+5w801aXLYtGnluMbj97ORvUL/CFw4fnweH5aGWHXwnknm5QU9NWryp5fez+/WWzyrrcUx2osZvmLXzRuPZ50yy34f0oVWyT/AMIuMbVY5pff7CnhvjDiLhSKpVlati5DgwtyS0VnbywduppLZ7xd7RPcu0aLCamKWpaGy0S22VdcDP4024X4encSSlx7apsupTq0KVgn3UBdoPwdelWiRMiGQkgLKHgpLZPgo+Bp7r0nVkspzaWft5AKU13XAqlzrtcLq7OnNxUh5RUvkjG/nuakFwnw4NxjQFoAnscl8ODbT57eNM+I+HblYY7b9xQ20h1ehrv+ufZW8LhK8TbQbtES2qGnOt3VsjHXPlQbtI6VBtbOyJW5z3eYJwvxNO4W1vQIVukurCQFSmSsowcjScjFJ5s9+fdpdylRYsZyS6XS1HQUtpJ64GT1O/01EXEqSShetOfWp3w1wnduJ47z1qSy6WDhbZXhY9uPKjlXVVJ3SePVnKUpPakQ37je63HhtNgVaLO3FaXqZcQ2vmNHzB1Eew7VXVL1AZ6iib9Acs9zct8h1pb7YHMS2rOk+R9tQ29pMuSllTzbGrYKcVgZrqIV1wcq+zef5hyUm8SByqoHTVjuvC7lqWyi53KFDU+kra5jmNQH8j66XcQWWZZmYb8jlONTUFbDjawpKwMZ3HlkfXUrUVy7MNVyj3K88RqoN9VFv4BzS6SveumxsUQuHKs1lRuKwnNZQDDpOoVKgg0KlWTU7ZAFX0ZZOnNSAmoATW4UcV0mQol4s6/hZUTgiShvROg8yI781zVtmq1CZd+EjbpYLT7LnKe9ih1oy7yHLHfeGLrFebU8m3c1CPI6qP7U3I78ZzjaFhr4c0oTHHrIf+VivO6ex6e9JLiaf88/+f8ABfsjvS9j3iW+quXY06Mn0Zd5SxH/AOl7al7JCkcVsLBPdbWn/bS25xiz2MW5pAHeuyc+zu0y7KP/ABYz/wBNf/2ml11uvSXcebBn4pIovDTTRiNhY6uHf6a6D2mWZ698d21tKua0zbEJccWju9Tq99ULhgFUBtCk97mH76s/aH6fbu0MOQ5qo7iYLQ80nY9RVrUJ9anD+l/sdX2l9xEFrlpiKVKccYjMluMjPdSlRya6QbixxZ2QXHhZ5b3wjbGEy2ys/pEt74rnRt7tnZjw5R76mUup9qVZx91OeBLoLZxVEcWkLafJjuZ+avb8aPX6Ou7TJwS8PKFV2uMgbhe9nhy1zOJGjqeTG9Hif9RxOM1VrVHEeMlsq1EnUpR6knqfrp92jW1izXuPwlBkc1mGTIkY+er1E/5R99KUAagknG/Wn6F13J6mK/Mlj7HWNpKHoWjta5b8jg5KclKLa5hPlumpoz7kfsY4jQhR0PEd3PXeh+1iLJiXrh5l4aMQHC37spo6Cw492M39xxspb0etjqc1i2YWgh/vX/Yu1V4u/RnPWkhplICdKcdKu3Ym4hvjJTh16uQrupVjJJFVex2udeHkxIDBdeLRcKfAJSMqJPsAqzdg7SZXF4SEhSSwrSs/JwRWv8SmnpLPsVtP/Gj9yg3Q8y/XZ1STqVNezv8AvGtYuHHEIX0UsJqe/tBnie8MNnIE50ZG+Tqolq1vweKYltuCS26H29afmhRH4Gm6ea+Xj9ibl+JL7lw7QOGJvEPEnDUGA3qY9FUUqV6qdh1rmrxfDaIHpJXGiuOFprHdQpRwSPLoPqrqfb96dwl2h2Jy0zVNON2zZYGNeF43rm12s9wtMaDIuI0G4tqkMbY1I1Y1fXmsv4XZ1KIzi/DJce/fP9C5f3Ez9LpGNVMH6XyANVa3cSkCuVleOVlDgYdCR3aIR3qkFtn/ALBL+xV+VTtW24fsEr7FX5VoGXhkbdbtbOawM48FdKnFvnfsMn7JX5VsLfOx+pSfslflXIjGDW8Xq83hUNE1m2NNxAUtmPH0KCD8nOfPeg32XX3I3MkOFmNqLTWe6FKxk/wo4W+b+xyPs1flW6bfN/Y5H2avypNdFdccJe4blJkVyu3EE63Is7jkVEJtzmpSljBCvnZz1phYOI71w2+XrRGgvLIwTIZ1fcRQwgzdX6pI+zNbCFN1fqj/ANmaCWmplGUGuJc/cNTkgK1yLjAcdlRmozbxXqQgoy2n2Y8qMm8UcUTbh6fOas78pKOWF+jY7uc461sIU3OPRJH2ZrRcCYk/qj/2Zrp6Wmct0l9gVOXoQXm7XW/XkXK6IitqQwlhCI7ehISnONsnzqFKihYUDuk5FGGDM/ZH/szUZgzP2R/7M/lRwrhXHYlwDNuQBLfl3C8T7rOKTJmvF1ZSMAbYwPZiiLXJVCnsy0ssPKZWFhDwyhWPAitzAmfsj/2Z/KtTAmfsj/2ZqVGuMdq7HNty3DHjnjTiLjN2IbvDtTQhKVy3GELDmk/J69KmgdpPFtthtwrfDs3ogGhxlyOVB1PkoZpQYEwn9Uf+zNRqgTAf1R/7M1Sn8N0rq6TXhHx1NiluzyWCN2q8TQ4klmJZuHYy32VMqdbikKCVdfGq9whxjfODoCo9mYtynHQQtyQ3qV5ihH7dOz+qP/6DQyrdOz+qP/ZmoXw/TQi4pcP+pPXlwPFdpXEYuXwi/abDIlE5Wtcf1jjqcGlTPFl7Xxcvih9uC9PXjZbGW04GAQnOx9tBrtdxP/ASvslVibTcv2CV9kqpjoaI9lj9WS73ItE/tS4uuUpiTdrZw3cHY6Slpb0QEjOM+O/SknH/ABffONrlDnXtuCyqFH9HZRFa0JCc56UH8E3L/wBPl/ZK/KvDZrkR+oS/slflQVaHS0tOtYwE73LuIpApfJTVjesl1AJFulfZGlcq13FJIXb5X2Sqa2TCaYjXWUcq0XMnaBJ+yV+VZUbkMyfaa1NDp91a8xNCLXjzrTnGrD1GS3KvAS46kVFzQaGdkACh1SDnalzvyV3WGLUM9TURIqBT23UVC49iqcrMkKsIURUZCfnGh1P1Et052NJnZkauAsqAGxqJTmBvUCnds5qNbmodaSpAymSuOpxQy3fKsV3vGtSkY602MivPxkTiiTvWisYqR1OT1rwNjHWpchTWCJQI8awDPiTRLMZbywhptTij82jl2OY0gLeaLQPnUrcVrLNnoKVNj2VppGPzplMhFkLWcAAePWkS30rXpS5v7aJMTGzcF5APUV6HBjqKBKlHI3rwKONziuJ3h5eHnvWpfx+NDa9tjvWoc07qO3jSp2BqOSG9F8Ka+M0oVvpHjiq/L5y3VOKOtw4QlB9XxplMeW+/gg4AIH01MywlpEdkN751nV7iaoWanaXqKcgIZlvNq5jiUIUvOlru4+nrWUS93N/UR/IrKUr00RKiUXg6KXirxrRRydjQ6FZqZsb1pq3JszNVqI8ajKzRPKKq89HOelNi0yrN4BtZz0rxQ8cUwbhk76ak9Ex8mhmkhO4UEE/JrOWrwFNTFwnpURYAVvSNoWRYphedyMViWt8AUc6jSNq1ZafeWEtpKvcKNJCpTQK40APCh1pT0B3qyxOG7hJcTqGhHiSKsls4atMZY9IUXV+IxU9ipZq6oeZRIFlmzCNCNI86uFp4HQG+dKBUB8k+NWl2Tbrawr0ZhKSkVX+IeL3ojDbjOlesefShc8PJRnfKxYiHxYUa3EJQ0lCfMCll2uFrXIUpb41N/ONUK78aT321NOyNAyclNUqfcnnVFZfWcnxPWpUtzFx0rfMiz8W3OMmQsMuJeKvFJ6Vz2dOfEg8lZOlWR5GtpUpCgcnc9aQz5SASAVeymReTSpo2xwXZi9wShHOeQ24R3s+dMYshmQjWysLT7DXG5jrilKOdqsHZzJkru4bQpZbx3h4AVMn4QpadLk6QpVSxWS5nG5zUChTCyJU24FK3Csn8qqWywispC+4NK+EEIxukDNbySFXBhr5jSyfp0j8TUuoyb+6oDYYH51BH/tHEMjyQ0jH0qV+QrGtlmRrVPwIT3p3ksrCtk1la8WNY1pT3Ue2sqxHsduOhoIHQUUwCojahIgCqYMpFW1aaGzJOnCRWza0EjIqIIOfGvdJHhViN3At1ByFDwrcAGggQnGTUiHj4VPVYqVOQhbSdPWh1tpz0JoqOS4BmmMSLqOcCgd+AHUL7fbA6e82perpt0p5ETb7eFAvYc0+qjz9tQ3a5fA9vVI0BaydKQPCubcQXqY47qad0LUcnTVWWpZT1Onm1jsdHXeYzKSXXUp9xqv3XiNtlYdjvatRwAKqhRIdKHZLxVhO4QevvoS78tDOtxwNlAygClq+UmZq0G15fJNeOKpaZSlKeUEK6gHrS2XdS6yXFOakHpk9Kq1yuCFrAwVZONqARJWnUgKJGehq5htZZbVEYdh1NlFTSijekji1KyQ4T7vCi1SEphOc3KFJTt7aVWt5CnFEqAb6qo48LgZheZFMeLTZCjuaQS31cwjOxom7zS+6rBwAaXKStW+NvOrUY8FiPhRmFvOpaQCpajgAeNdP4RszVlgd85kuDLhx09lI+BrHyE/CMpIUs/owfD21bHHdjnFDOSfBU1FrwFB5BNWFlrlJJ+YhNVGIeZKab6a1hP1mrzd3IjTU4B1vm6lDRr8k1n6h4aRSjITWTlNF2fKd5aP3/AJVKmnH13KW5FY5iVISElStOn1vpPWpVv263R4/wg9l3QDy/W8KpVz4rusZ9962HkqkIDYUTnSoeB99VFS5s1cht39O53x0r7JP41lUS6rvM85k3Bx0+SBoT9QrK0FpvcnJ9CwCodaaMrwMUMhkJ6VMnuqrFjeeh6IUh9R8K2U4TQy1DwNYgk+NNepaGdIIC0eJohlbZHWgkp33ohCkjwrlqWzpVZGUV9lJ7qDTJEteDowMUg5qh0AFGRXM9STU/MFeVSwGT4guMYtPpK0E+eK53fbGIV0cRHOpsHO5yRV/k3aJDGh50IVjOD41z7iG4B67uLjyVIQ91AGTQqbl24RS1FYPLceShS3nUBKU7BJxmqtcnZM1ZWcobxgJKqcXXSVIDrhWlI2BTgGkNxewcbJT5gdKfRJfTyyi4i65NJBSkfK/hQCmnWngQrKhuDTctCVpSg5A6K86hlRXUjShOXM5A9lW1Y09sgPDjJPFQiUzh1vClDvHzpbxMzHgRkNNd1bu30VZbdDcZjFT2+oZ91U7iF5U64E/IZ7oqKW3ZhA+FiMMAmmdhg+kzU5HxaN1+6o2Y5NPbEzyearzxV/PkJtnhNjwOlLQSk4qBx5Weua11gDzqFxYKqlRyjLsszIY8N/H8QwWl9FPpH8a6TxSzFY4fuDkVAQUIWlPmcCuRMyXoshEiMrDzZ1IPkaPgTnn/AI2WXS+T3+/qB9tVL6tzTydXHcRtKt095WlXNIRlxaznfyoRdvZeZ1MsOrOcKVpwMeWasUe2NO3VL8NjUhwYU2lGElXnT7+rriGlekSUoKRkspPX6Ko2TUODTeoUODn1ysSEMcuXLbaT7MFf1Desptf4KEb81wo9uU/w61lPhJ47iesdEacKj0qOW6pLeR1o0oSOgoeQ2lRwa81CzHc95OO78vBWnrhcm3FabqyQnol1GBUX9arjFwHoTEgH5TLuKdzIDbzRb0I3805pF/VDmEnGQem+mtmuzTzj+IZE1qIS/DJovHLYkcubb32EfOA1/dTqBxRY5SsNzUhXk4kpNLYPCojYUkuJUPJwEfxo+PaJKHNaXmif/caBpV3y2PwxtU9Rn8Qszeg79aNZUANsDIpUnX87FTJCt8rJzVDmTLcpRSMvFsttwGqS3l3/ABEnBqgXnmWq4LZbitur05Ste5A8qvrmdFUjiJTTPEbxeUUgs7Vark0ZlrWeCsy7opxk6knneqQOleMwSsFyY5r7vdQKhmh12SoR4hU0FZKxVaut+nrfXGQsJQDpGkb1fqq6pVlIs7siPb3AvAS02ASkYpdK4nt8p1pKVBQQSonRQfC/DL9/YkSH5xRpUE75Oadsdn0JggqnqOPDR1q1GquHcQ1EP4duUW7SkxgZTmrbS03qNWaXwPbmhlTNwSVb6VRsV0T+jwjh5j08RmGGpiA2hRI72neurXRqHLTocCHKzbr3CeEL2b4bj5NmcOxGGyhqC8o+ZGKUuW5xjOEEeyvqG82K3pYJLWfozVAvfDsNalLbQEGm6b4ipdyrdUcXUy5jdJFack46Zq8z7M2hRHWkr0AJURWrHUqa4KEq+SvNMOOupbbQVLUcAAbk02NplWJ/mT2xzDtytW6ffTXhmLyr/Fcx0XmteKXjJuDhc3wfxoJ284Jrj4sD7huKtcfmOLKWynOjxx55pvLDSYyylsainGrxqSxlIt6nRjcABOKgucuE0gtvvoZOnO5rItzKZUvnKVmDmXFhOrHjvWVHxCpb0nKNaleaU5rK0644iWXI6B6fnoTXplavlUraX5mpAcnrXmFXg+hbxm3JA6miG5bY6k0pQpPnU6VNhNT0sgPUbRmZTenuqocvkq9al+v5oqFx9aD0psKcFe3VD1DxyM+Of4CiRLCR6wql8SXbky+HW84570j7kijPSir5Rq3Crgoyub7ljduLdKri/CloKJLSHU/vCly3lFOlNBLWoqwaswqKspmj9sYwUsvqZa06QhI6fTVcPA8Iv8z014nOd6tRTjat0IwM1YhmLeCBfabe1ZojjDThUFHJJqRcgkYzW8nSc5NAqISRg53o8NtNimER5b8WQmQysocSdlCrRA44mIaDK3VEg7k1UXlJCNsZoNx1PmM0u2quxNNEOTR1yNxoXGcOOZoaXxE0+NzmuXtTlN7BW1Fs3BJG7gzSVpIiJybLdOkIdUcHrSuRpBUaTtXTLmCa8fuAI+mrMKnEqTkOLO6lFxD6s4aQpZxv0Sar02W1NW4W1Erzvnbc5pnan1Ktl6ebPeZt7ik4332qscKNuzGGlKOVrxqztvijUcnVLG6f6HUOGIfMsX9rmKK8eqayQzAbiLBQU79QMVPZ2Szbg0VhZ+dUdyZSqIoKWo+/pWbNpSM6dspS7nPeK3WnpOGV91PdrKZ3a3MNjAbypXerKuwaSHORHY3VuQEFbmo+dMQsedUK6XB63sNohOJUhTZ1avOiIN2dwPRzzO5qNJu0OOWetp16sztXBeWnmz1NTpdQdgarUWWHGAsGi25e43qvHTjusO1utp9Y0NKkIpZMmBPrGoo63blMbjRhlaj/AAp6qwslec8sX9orwjXDhJ5ae4lalkjyUqmnpgqftit0QwLdHbbUy7FjJTk+YNUli7ekBQz30et/PkaZon1qIsTZwy2meCcA1GZoCsk1X48pSldKkfkEbYq7GsrtllEoLCSDUMibpSRmlDE0sgFQqGVPSsKOmp6Z28KfuBVkEVAmWCokqNK0uuvLISkqV4AClqpr5kusjAU2nJTU7e4Ke4sciYnHrmgvTUjO5JpKxPRJb1pVuNiK31qUoJSnUT4Cp2tY4FyY2MsKPWsMkj1dqTSHTGPxwKa3jyEvJygkiiUEInuHDctROaJRMJGDSV1YQspG48DRFrhS7nLaiRUl19w4SkVzwDOlxWWdD7NY3prd0B1ctTKWjj2nP/40RLhW20SeXGQAtPre+rRYrM1wlw16K9MadlEKcXo+djpXMp1wcmSy4tw6lHve+qecvK7GZL8zXoXCFdmmWAgqKh7KCunFcZlCkqfbb9mc1Up0pYa0lW3nVFvcsqeUFAnfY0MdOpy5H6XSRskXe7ccW4/8T6nd7nerK5PJ8/8Ab+dZV2Ojil3NT5GHqy3y3i7CYBxk70DAlLbKkA+deoWDGQnJOE7UvYcIllJ6CrNsd0eQ6I7Y4LpbH3PQm+9jNGxXnDIBUcgVX7SpSminUQAdqPYfU24kZ2BrN6SU2ywrONo+n9xs0TwLdJFvluyWG2FlOP0ysJHX2GlFynAxEBz1/wCfbW3DjEh5l1DC9OnGem/0kHFJ1KzU8jKXm1fqB8b8Q3KfJkyJUmM4p4/JdKsfwqlWh5xF0VrfSQsdATT6/wAKUFOFwqIR4F3P4VWITQ+FUZSRv51qUVRVWF6AN5iWxqSUYOfpqeNJ5j2Sc70tmZEZAA6qB+ihW3S30UcHeiUVjCK8u5Z5T7YZIJAVjalhdKnNIVnNJ35ClPIys4z50UzI03FhoJ1ZOSaGUWlhAqO5nTOCRAsnCt14kmDMlI9FhA/PUnvH6Olc/bjaZjsk+uFd7/SKO4nuCm48G3AnlI+MWj940ldug5ssDxV+FVtNRJpzfmPVbhPD8iuylOW+6hSFHSBgjzpyzPUJYXqCcgacVXr87zVA572KNtepyA0pRTkKwcner0oZjHJ0lkcXB0y8b5x1raCOWzjfrTns14TncX3dUKGoIbbAU+8oZDaT0NdkHZXbId/tjYgBdoi6HLlOkTMKc29VCPLzpKaXBUtnGLxJnI2+FuJ5LCJEbh27PtL9VTcVRz/CnnC/DnGUG5If/qvd0AIKThtKSQcfOO3SvoDjrtc4S4Xt6lOzEuvqT8UyyAo1xS5f0hozy1ej22U45nYqwNVDNS+kq2XJrAZeBxPIAU7w7PaV8kP3NONuuwJpVa+D+KJk9aCbRGKklYSt5SyB1+bVZvfHnE1wnvuxIL6Ws9W0HA88Gj+D7xxi7KkocgzQp6MptpTickKPSqtldsY9yvGqcH4sEkKzX26S3I5mW5DbSiFFDSvyFb3Ds3eEdcpySiUtAzy0p0D6yaNgxInCNsZa4guUtuS7u4UtHGeo3xQs/jnhluMuKxIuchL/AHHlJ1d1Pjj31WjZZnwoZix/kyV0dnF/nycOs26K1/h+kH7wKyrlwxxBabnJ0Wy1Xh3/AOQTo0fWaymT1NkXjsStVN+n8jlqT/ZUlWNhS5tWmUtROxNF8xKYqQqlqXhzSCnIrZfi4NeK8yx2t9JaX3sAGig+ArZQxSSI5hs4GAalSvvddqrOvOQVxLIdIeU49pG+KsXDcyYzCWliStpJVjCClO/tJqqxnkh/Ur5VWm2XZdsZSiF6AVEaypbXMOfbmk3Q4SwMjJvsVzid2d6S7mY9/rT+FVdl1z4Ta7ytlZ9b2GrtxlNvD1kM2R6Hhx/+7j6a5+5MUh8O5GQPKrlPMTizSH1qXscJx0odaySNNY+5kA+wfdUOrYb4pqikhPmFtRlOsl4qGAelYC6LijlDfB3odDi9OlJIzTOLHdVKbcBBJFKlmPIcPzGcSMy/SE+lyvjMfIQKr7qBzVDmqz5+dXjjWPCbcalfCDZ5qMrTj1PzqpPIgalf2xOkeocddq7T56aTGSsjZOUovzEk5ICvWycU0syWFw20R9Snwrv56UrugbygcwHIycVrbZCEFxpZICsaSKdNZQLPpPsQ4ZuHD0f4buV1tLLT3c+Cn5YQ6f3lb92i+Lu3qLw3eJtlm8IJuBZ2/wC9UvsnPzdKcVx3gHs/l8YG5T2XHYgYaHKSGhy3VHPTJHlv76s/Y52Sou16uS72xOTDZa0a3o/LSpas4Kc7nGk/wpMtsYuUn28jOarcm3y/M2u/9IXmsH0DgOzRl57qlALx/AVzriftDXeXFuKskKO67utTWofV3q6fxL/R9TCkuOW6at6KNw2o/GVRbt2cOtxnEW+M+7JT8hR3oK9ndRGxu0yKczxbfGoZitXBSGirUE5Ox+mnqO1PjJBQUXBlK2wMKEZBP3UXwjwO9MgCbJhqdQ6Mt4PyR13pxK4HjckpZh4V5qcNdKVHmTZdSvzYKle+0rjS6MGJMvKnG1d7AaSnH1Cq8u/3df8A5jIJHXCyPursDfAVtYSla7fGSNIUS66M/wATSiZwYuE+5d5MK2m3rPLZS28lRz7RXV30x4ikFDUaeK4yc1Re7sPWukoe55Q/Gsr6L4V4f4bRZmZcizWwk/LcYSfwrKTL4jFPG1lb5+P+Wv7/AEOJuPDlgatqGSoc3Y+NaqUdITg1q0rv71bWWa3CGbLgB2NS89JoBteMmtS7pOd6jaBhDqKpC3ggLA2pnCdebRlPxatJPQHx8sVVYzwDiSdjmn4lrMXKi4Vck+AHj55oJRwRnaTcVXCY5w1yFyXFMek9Aju/VVFdG1XjiC4wkcDCOmMtT/pP6XX3vqqhuL2ptK2rsRCW4sTm7IPs01o0lSkK/dr1JBiA59teNKUlCv3qYFgP4dQJFybZU228B3tC16EnHmryq7F9KO8i2WFsj/5iTXNAcHY/f9VGQUBbLyl7BKaTZXueQVEtl6mcy3vhUawJJQej4JqkJnNJtRY9HTzdWeZkdPLGKGn6ErITnBoBzNHCraHFYDFzG1QiytkFfz9vyz/GlQ6/TUyt8bfxqNWyun8aNRZLR27hHtstnD1hh2ljhuQ4mMylvWZSRqIG5xjbNFy+3aXILkuFa5EVcZBRoMzWhzXjdSdO5GK4MOtMbf8AqMwHx00DrXcq/JVLyLs72ycaIkurjyN3DqUp5wuK+sigE9p3GqYjrLT8XS6dSliInX/qIqkrSoLP4UeylSmk48qhxG/LVL6ENf8AtO4xRb0W5ucw1GQjlpQiMgYH1VDM7RuMJQAXeFpx8xtA/Cqo9nWTWqehJolVHzRyqq8kWF/iziy5fFO3d1z5Xh4VDKn8W+jr5057kjvK3TQ3DiOZcSMbBNWTiFIb4eeV+7iocIweEDPEWkooq39bOJ+UyyL/AHDlsq1JTzfVPmPKspPWU7pR9B+07Euy2vP6t/uNQrs9tQraN/uNMVrJGc1ApRKtzV/pR9Ch1JeoELZA/wAD/ca8NqgH+4H+o0aTWHrUdKPodvfqCM2m35zyEg0SIUTGCwkipWzUmdqJQj6HZBnrdDdh+jOR0FvVqx7a1d4PZ5TaxaXcL3B73SiielX5FzuLPYHcXmZkkutzUNtr6loKUM48hVTWWdFR2ru0Nojvk192cydtERlBbUwRp+Sa2cgxXUaXGs/TVjuMd57s6Zvkl0uS2Jvopc+ek9NXn7K34O4cTxE3NKbmxEXERzVpd+U2Oqh7qmN0Nrc+MdyZVtYx5lY+C7d+yp/1Gp2rdD0KRyE6VdRk7/xrVh9t5HMaOps+or5w8DTmBCZk2qdPVJ5SYLfNeCk/J8CPPfamynXDlgLcxR8B2pw5XET/AKj+dbmwWbGBCT/qP501srUWYy88/PYhstN8xTjp292BvmiVsW82Odd4t0YkR4gRqKUqGoq6AZqZ3aeLw2RCM2V48PWc9ISPrNQO2C0BQ/sSPrNWWxwHLtLTEiufHrBKE49bHh76DtaGJk1uO9IDAcWEJXpyMk43opOCTx5A7p+oi+A7YndMNGfeaxNqgIbWlMZICuvWmJdYW86mO5zW23FICwMBWDjIqeNFLsGdJyrTGQlRwNtzihbW3LCW7dtyI/gq3fsqf41nwfDaIU01oIOdjTAp2qF3Y1LhE5Sb7id6124rJ9FboZdrt4JIjIpm51FQOdDQbUhqbFaY7UZwrYbCDUc6S87HVHcVls9RRMjrQMjpQTjHOcBpZefQUPMMp+RWVM8AayoHnSiTWp3r3NeDcVcyZphArUHrW+KwJGa4g9bIArbIzWu1eA71xxuTmukWW8tWbsOvDjlvjz9U1CUtP+oVHGM+Pt+iuZqOM1cnPRnOyty0fCdvRKkS0PBC5AGEp86zfiaUoRT9UWdMuWKOL3rjeuDLVd20MxILEtTTsNgENoWRsv6tqN7OxzYfE5A9S0PfdSy/Xi3Q+Av6qMSW5cyRNRJUtk5S2lPUH6atvYfEYdRfFPzIkdL9uXHT6Q6lCVLV06+6qk/Dpptrz/cfJ4nF+xy+3uYgsD9xP3Va7G3zeCOLlZ/RwkH/AOoKEu3Csnh/hZU24y4RdS6yy22zJSsnPU7VPYVJHAfE+qQylTsQIQ2XNK197Ow8elXL7VOp49UIUdrQjaaRISlrwOBVg7Q2GLexYuFY/XlidNx5/wB2lX0ZNadnDNocvSHb1JbZisgLOtenUfAUfd7U9PdvvGF3udnjurQXW4yZranQAMIRgE5OKDUWwdiivp5Ori8MSRp79sjvz4ry2ZDKCptaDgg+/wBvT6aPuTTL0qPe7azphXAnCP8ABdA7yT94rbhOxOcQQ7rHblRo6hDUpvnPJb1r8EjPXxors4fgquq7DdXQiBOOFOf4ToHdUPuNTqfBN3Lnav6MKtRaSl6rn0KlZg2LY355FXnhOG4uKiFqY5VxakIfa199XxeW9vfVLsTSXUtNcxCElWnWo4TgHzp1d248LtJYdhradbhFjkuB1ONuqs+/VTNQ1KG1cZIpjiW4r8dxS4yFLB14wrbG4qN1VWDtDgxbVxfcGoLzDkJ9wyI3LWFfFq93TcKH0VV3VVYrsVlakvMCUcM0JFQOkHNeqO2ageWBUvAUewM/jegZShjFGOKyCaBkqGqkywPj2F7xrK0fNZQZDOka963SugkvZANToXk1dyZrROd6xRIqNKjXqlURBIF7Vmdqj8a9z4VxKWTNVCyYkZ1etxlKleZoitHKhYYSZA3GYa3baQn6KgksNuHvoBHuoxe1R41A0LROQzh212F+O+uWA0+2tHJWDlPjkHyztv4Yp0LJwvLBD75A/wCEfX/yjvn3L2NVgI8v5/nemCHHfQ184bL06EfNx4//AMqtKjth+YyM/YsMy08MKiNNrXhteQlevcK0N6dXsyVH6KHc4c4bQVKXyA6h5zSgubLTvyvpyMH/AJqjSEquUptf6NLjen+fdQsrKmJa1fpEyTp/n3UtUN/US5DUWzh+VbCbk2hD+FYbDgV8poJ8f+eq2lphtvlJxpB6Heip/wAaxGd5vM7mjv8ArbfztQWurFVezzFzeTzuIb0aO582hksMNpUltpCQrqANjUi10Ote9N2RINC20xnlICc9cV4VfhXjitqhKvwoMYGGOL2xQrxztUjhNQLUcmhbQSXJA4rAIoGQSVdaJfzuaBkEgUqQ5dwR01laOmspYwvSF96i2XDtQaBlRohoHIq7kzQ5BJFSDGN6ha1YNTae7RkD6xCxGE36fo5uXNefLKNPt6asYqSO1YQnluuRyrnY1d79H39x7fV6+FVwggVHlQNVpafP1B7+w/ubdjW4lERaGsvdxe/6IJHrfvZ/GjXFcJhMotpQCr4yMnfYYCtKvdpKP8wqpqyTWu+DUS0276id+PIuMFrhFtBVKcQsmPpwvVs9r67fJIPh0A6UpvAtPwaj0XlelZaxys9OX8Zq8PWxj6aUhNbBNTHS7JZ3HOzPkT2YW8XFtdyz6K33nEp6rx4Dcb1a0SOHmIsaGqRHkJTKSl9Z1foQVauns0VTCitNHeqbdL1cc4IjZgtbb9kdhMekFAe5I1+WrUr8NNRl60f1cI5zXwo2Vctfe9bCP/3x4HxqtkbVqtO4oFo/9RPU9hnfVw1IT6I5FW1pRpx+lGw1Z+nNEzPgV4XFqOYTScD0Ne+rTqHrfvac59tIFgeVRqSPKmOj3O6nsWaC1wk0qMqQ8Vo5OmShWe85qHeT7NznocDIFRIa4bDcModjhQjKTJQvPed090g77Z67A59lVvSreh9Ksmky0medwas9h1bhZh6c5O5a39eqMgfo8IOrSenrju5A2pjKPBRujZaH9kIUlY0HUknuoP0BWo+1NVRSDgVHyzvXS02XnIas9izgcNfBTI/sBmtsucwr1aVr0J0/RkK9u+Kql/TBVd5Pwb+qa/i/dgZx7M5xUnK9lRrj6qiFHT88hb8il9NASUU6fYoGSxtRSQURI6isop1nesqMDcFvb9Y0S36wrKyrKM4NY/E1KroPprKymAmvhUa+tZWVxxh6ivE9DWVlcQSpr01lZUnHquta+NZWVKOPFdDXivCsrKhHGqq1VWVlcySI9KiV61ZWUP0hmp8K8FZWUDDRi68TWVlBIOINI+VQEjwrKygY6IskVlZWUA0//9k=</binary>
<binary id="1" content-type="image/jpeg">/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCADMAQsDASIAAhEBAxEB/8QAGwAAAgMBAQEAAAAAAAAAAAAAAQIAAwUEBgf/xAA6EAACAgEDAwMCBQEHAQkAAAABAgARAwQSIQUiMRNBUTJhBhRCUnGBByMzYnKRoVMVQ0RjgrHR4fD/xAAbAQACAwEBAQAAAAAAAAAAAAABAgADBAUGB//EAC4RAAICAQMDAwMDBAMAAAAAAAACAQMRBBIhBRQxEyIyFUFRQlJhBiMzcUNygf/aAAwDAQACEQMRAD8A8CqKvF0JNoYiOCWNHbUYqLBJAE8qq7YPq20QoLkCirljBQPNiDba2OIJnIcACMrXQ5gIAB7RUYbq5jFe3mrkicBwV7OLAAibanRztHiIRbfEkTmRsFRA9xIAK8GWMtnc0nHtIOVlSBfMr2Wb5nXRZeeBOfIdp8xlIcmXTBTuH+0VSitxzfmdORqtj4mZqHDOWQ7fiaFXcUWWen5LtZpj6RfGePJnCusy4h4upbj1rYxsyn+kXMcWqQtjpWHtNCVzHDePycy7Uq3uqb3ftC+ax62n5P61gbUPnTtcJlH0iZ2HI+NyGNAyaml/vFbmXRRESYm6o0KauPXq+M7mCsPaHXviGmXIGDX7TzwbyzMSG95bqXP5YIrGHtYzBSvXXattx3abUl9SAT4M1vUw+r3MbM8v0ximoUs3md2qzn1NwyVUFun93A+l6xtpyx2tlT8zk2kkCdJekTbffMEalw7d47p3Ys+5cN5PBg9Dgt0/VlZjb9PwIGxhvI8SvFnLsOTOgH7mZPB6OqzcvBWMQK3XMTaBYE6d1ivaVjarHm7gxmclnODmC2CpHEZUobQJeACeIcS2/MO4P2KGwqqxQKqhOx0Ukg1KWRj9NcRifY5Tj7rJuQg/E6thI4WVnE1xWId2NXAs1CSbpvEGOvPNRyQPaxMhTEBZWFUeJZjXL7kVFXuF1UYE/wBIrSNgCgkm6h2NdmHH9VVxHyPQ4WLkOBACG5g2EmzGUbufEfg8Fo8AwU0fe6k20PtLXPsJXT3ftCNEADHxuoStlJPzHZmPFARSch4sAR4kOCpsIZjuHEyuqdOq3xtU2gCprdcTOu/EQVlyPtkz6jTrZXyeSayvc0rZCO5X/wDqdWqwqrlf/wAJyMKsCdWvDJk8PqVmttoMrKe4rRlZBRbTm4waxtaQrQ82I2OcmLdu9snOf83BMYDcKuOwvwIO6tu2PJV8RUTvtT4jZVYgWZMJXkqYuRmLESfcLN7MClWsAVFCZPUALkUZdjJCk7fEnNljJgVd0e6DW0jtu53TRTJtxWzG55rDqszGrqpoDUbsYt/EyW0cnptD1TKmylMn1GHFi3HzM3HnYVRnVp9QQbJmZk2Hco10OdvpMD5jKpB8yYspdTHRWIHbKfB0kndAMgYn2iem1XuEuYNvHEU8WKj/AMhwIFbb2tKyuX5loQAcmSl/dIQsSqjUT4NCJ2qe0y1DwATMIuCAV+qPjYbKMBVQ31VCFFcGEAUIBpiTJ6nNDxAvmTt+YAjZOQO6BMyhquwIrc+8ABXzUeADHIB4Jg3j90Y7WF7hEOwDgCTAckLKfJk3K3Cmoi8nwKlnaRQAEngdSFdvIMUC+SYTwKuBlsVckQWZMnqulyMxy4+b8zByl1YgcVPYttor7GZfVOlDJi9fB7eZ0dPfG/bJ5jrHSWb+7UedJG6zCWBayeZGU7qI8RH2N3+KnQPGNI6BjzuB+0Vi10rWfiAHjce0wkgDcDTfMIGYTStWWz7x9QV3/T/tK8GTY4H1D5jP6hLFdv8AEnIm8XKeVoSK3YxaKxYhS3kfEYFSdp4jg3DYzTXuVV+Jarkk7WBAlRVS3kEw0qiyKi44HRts5OrFq9o3eal+HVI7EgkE+0zmZaAQWZZiDVaqLlbVxJro1roxu6LWphsKQF95p6bMM49VUG0f8zxruWyiwQvxPQ9HyMuHm9o9pivohPB6TpPUrL2wxqFwW7Vq5Hx2LWUrmUvvB7feQajeG2WF+ZnleD08NGeC2iB4lBPPEZnavJ+8AOMjzFD/ALGUg/eXITQMoxrtPbyJcLcccCZBSwMTy0IYEccCVAMG5YVIWYPRqo0QTBdYuwIG2gXRuBGoXULMeNw4gwEKmxZEDUfeoSfHsIdy14kyHAjlCeBQjbARY8QMSDZqoxcle0Q8giAAIvlSZGTdyq1IpJ8w210YrtgsgBXm4a5jWagsmSJJkXIABz5nOmfH6mzeQfgx9TqFw92b6fahzM7XelrMd6fIBk9gPMuqTky6nU+kvBw/iDRrgy+tjDbDMUsCePE0tRr9SFOm1Hd/Mz8nB/SBOxTnbtk+f9RatrdyCktXawYfEh3be6gPiLbFt1Kshdie7bU0HODYP0lR/SIAoy2WIjbz8qJKIe2KmPmJEYjixwYG9NVBYMxhZi3AKgSb7Sq8QABj7TyIxyEmgAREDtuLMbkGRvJAqTAxYDY7QBChO4CVblJNMIwfwrFRJA2ToxoXyEE+Jq49TtxKFIUDzMZWNXuoyHM7GvYSl03eTpabVejypqtrMZzBGcjHNPTn1yNgrGvv8zzAyW4QY7B95oN1NtPpvyy8feZraPER5Oz0/q04ZrfibquCzAEE+8T1MfyJ5/R6rOWYWSD5M1cYUoDRMz+hs4k61HVO4XcimkC11HCM3G+oFPt7wkqADfM58Tk7RF7e3dCWBNXxArBmqoU27iIwuBxuY/UQIRjCoSXMAdd13xJ6vNVxBIBivCkMZAl83IHJaq4k3Eki6EXwTIo7noywKQK9oAcW7bzcckKvMEsDJDjsAq0gW25jKezcBDbsLCgRN2QbhVUngic2sy4NMtsWJnTuZRweJz67FkzJ2BWP3llcRM8iWuyr7TK1nUMbhgpV/wCZgZ2JfetKftOrqGlzY8jMce0ThLKPLgTuUVKscHgOo6u66z3kdmcn1HtoqgBeZNwPJgG2iJohTls0/cG1VFlTz7xMq7htVTLVfjbDvG4ccQg3FLqKrbEUAcFSJczUeJW7uzbuABCRiBFXmmigbnumqE5sgFswIPiFclRoECFDbqQAD3hXGGUD0zXvcUkUOCBFa93G4395JITPiHqrtQkfMZErgiFVUYz3PuH6bjpZXcxFRZCRTQ5QGOCFQkoOZU2XjgXKw7EyDbsFxYBO2gIrNxEG3buaI3PIPEOCM247umZceN97IZrDW5PbOAPiedxOaHdX2naj6YKLLXKbKoaTs6LXWUpthj2CqPMNC7qJyB5jHdQ5nAPoYw45qTtGUGuJBV+YaYt9pCEFlvAqMVIYHcKkCmjUibQRvkmcEmcDJe77R1SjZ5EftYcLApI7ZRLlLtglW30iGgfIkxcmrkYFGjYCG+2gIcdle4kCIX+Ij51rbJ4Bgs9yS3EGV8RAtwp+wiYjn1J9LS4MmRr8ATXw/hvWrWTWZMeFCLoDkSpr60j5ZMd+spp+THm+pY8jYyMZ337TzHUMGTEbyYqYe1T6VqtFotNhHp5vXb3+RPM9QwafWah8eXUNhQfuE26HqCT4+J5nqmop1Xg8gXDMN61XxFYJv8mafVND+WzsunBdB7zNVmVvAndrsiyMwebZGX5BIQcKLuIODUfJmY1eMCK2T/ywPvLIFFC9xBPPtFDqGph2+8LMfIlWQD3vmNggWClywB2e0YAbeYqMvCUeIchVT3bqhAFdo+YGADilb+kDZMYJBY0fiEvjCErkYgQSQd0CjeUYM3vcDINv0kj+YMGqXNj2nEwUfqMDZNwAJIH/ALxcBIAAOIG+ZGbGDRRrhTLj2kbGuEgi+KA4PzCePMU5MQ5YERiykioQgTlgbnWuXEAASJy+pzW0RS5v6RBwMrsp79TacRgSBKcW/bftLULVZE80fWxwV+qGx5ECGxdQjcOQOJCSNjscBvMJVd3LGIQwO4NYi/3m7hx/EWfwLP5On1BXDeIGdPPJlH1NYWvvLdPh1Gof0sWLeZFgqbavMjB6/gwBnZtqi/ip6DRfhXKP73qOpVT+xJ6Lp/TumaZFOm0gfJ7s8w265K/8XP8As5V/WKk+HuPH9M6J1PqDBUwNiX97eJ6DRfhbQ6U+prsy5mHss32V65zbF/akCpiUVW6/mc6zqVts4+JxdT1S+zwZXUcn5XAo0Gn2/PFXPS9A/s76z1Tp+LW9R1vp+r/h4/8ALM/X6fBlwpuyhK8e86ND+Kup9IAwL1M5v+mB3NN/TLaJt/uf+HFt9XHB63p39l3RcSMOp48eYHyFPcf6z5//AGlfgjoem6nh03SFfIh/Sz7vTm1n6z+I+o4zuw682OCV2zJZ+oaXcms0Oq0+Q+XyJw39Z0ep6mmurbXU3/aDPQtmd8ufOupDQ9OxZE2l/wBxE8H1bLhfUM2DFtRvJE+o/iro4ynJkRggbkj2nzbrekw6TOFV9xfg1LelXK08eTRqV9hm+ou43xF9QAkVdwMvPiDhMx7bvyPieikwDLkUA8cQHMoNoDIvJJ4CycKpoiEIi5l3nsaMc19uPHZigEg83IqnyODBIAq+JULHF48RG1CNTtjb+JMq9yhga+RGYIhuiVgITI60D6ZF/ED5U4NOpHvJW47iGA9obDcVcOCCob7kVq+8cHmyGlbC2oMxkLV+ogQEH3gmtsVySeYNzD6V3AwCwaqifmQGRgBfJNxqHwYjEXdmKc3+qQOT6EvbxfEgajRPERXAHIjblIup5o+vjodpu+JYCfN8SksK8cRgWr7QkyOC0BZvEbdxK2bmSPIj/E9B+Hvwrn1yjNqs6Y8A893Jnqsa9L6Tg9PAwAHkhu4z5yus1YG3HqcyD4DR8ed2NPny7v3FpzNRpLHXbHxPMa6nW2tub4nstX+Jun6d9h0eZiP1AcQ6Xr2HWEthxlB955PFmyFdq6pWDfuE6MOTU4yEAxt/pmVtHXHx5OLt2ns11dpzxLMerNebnl8HUMq/4qf0M6MPUEL+SPtMr02rP4gEY/B6HcjY/wC8PbNH+ybN0Xp34h1WbqoByf8AhHydypPMjVhl5PEuRtJm+tJt0WrjSvuxkz21equD74NT+HM2V8uRtK+Q8szHzMv8W9c6MvSc+LUZsWZilY8d20+N5V07+HL/ANfpmZ1jUroNIXT1MuZmpCDZnbn+oK7fYle6Z8mFNC2cS2BPxJrceML03H3ZMvLD3WfPPxX09dGvq7wG/SCeTPW6TTZtLiy9R12TdnyC7b2ngfxBqc2p1fqZizAEhLlfTaolsp5Ntv8Aj5MwsKp0tvkStiLawb+ZZu3EUpDe4MXaQzWP4npTniApVUZNquQA1VJTWeKkI2+Y4QilvvFQbk2/4nMrO5jUYYWNHgQgkYZsf0k1/MF42sFwalJRyxYlYExnd9A/kQYAXOxZO1ttSrHYu2N/MfbuBAINRCARfvCQvYq/jgSu0DUps/eRsP6dx2/aVN6QO1W7hBgAzP3fTX8RC5Y+OIx+n7xNy/T7wiyWE0bBk9RvmKEJa74lmxZIBk94PssdSPFym2rybkD8+DPMRGfJ9jLg63W0yzclcLKA5vxDuJjYgWYL1Ir7yDbfnmVA8wqQOfeTESDBeNg/mQhfYyr1PtAcnPIMEKBl3FgBJlqZ2xeFJlBYHmiDAHJ4oyta0aPwZdRoks+Smji6gf1Lx7zpxvpNRzyJilaNjcRA2Qp9CsJQ+nrmeTlW9FX/AImNmtVjG7T5dyj2b3l+k6k17XQhvj5mNj1mfDze7+Zb/wBph+M2H/1LKmpx5Y5lvS9Qv6T0eN2K9powuFdg55YTExdSKml5nTh1wyDb4aY3phPiYbK2X5HR1XDj1GIeobA8CeH/ABPi0+B+BTfE9V1PXLpcDZWNhRxPnfWNfl12rOVh23xO10uppfOODLdMrXiDiydxPBqHGyVt9Nv5gD5A30WIXyUPFT0s/iDDmBTyxFm5GxEFd4kTdV1IS5O4sDGgBDZJAXiAhVHNxFfNvPiOy5cg5qEUC1+gEE+Yr4U3AKLMKKw+oUTDlXwGNQZIU48abm7glSeeLAb2MG2lbGoDbveLlR9qD9smSFjJXazbohArzLMTMQTQi5HKLewQwQr9quIOT4EhyOXB2Use1MIBqC+ILENAN5MhKX4MAp7lclnluY4ZvcgyqOgryDPPTMSfX5mCyz44k7roSujfMcHjgxeCZHJbbwLMKlz7AGVqWviMOD5g4JuHN1APHJgsXzCSvzJwGGGB+0Ia/aKrKRVwBlBq4pC0Pz4kfJYqotr5uBiBzchCM3A4qMmUjiAbARua5CcZuuJF2ROSrb/A3cR4kD5Ebg1UVqFd8rycq1NGmIfxItlFdi4lTJ/EfUNTqCcKqfTX3nnn3UL8T0+s06rpmvJZmFl0uRaZvpPidXSsqLtg8J1TQNXZhTk3N4EWrcbh/wAy/JhAu+JWFUirE2LEHHlWUDODe3xFZ3IG3bGKKoLEkfaVuyuVABBjCFqO26qUQZHVUO1jukUHncOPmDJ6QQeTIQrUs9f/ADGYFfPdIi0Ay8wtV2ZCCgi+BIS0N1BdnmzIQh3MDyFiNu2bSwjVXuIrFLpnEnggCMqr5WpWLo0RGY4ybD2IbWuBDBAAndIWa/AjqfNiISlwAPfekrDluY3p8fWJb6D39PEb0TdTzHcL4Pp3cRH3KPT4q7k9NSPidP5c+LkbTt4qL6yk7mChUPzIMZuXDTuOADGGnYGN6iech7koOOhVyeiB5Nzp9Jr5Eb0ePET1lHjUlC4NporUn5cBrEvXFkP1kxhga7LWIZvWAev+Tm9If1gOLnmdnpWeI2z+IPXBOpWDhOEiKMZJncFBHMgRBF9eJImsg4WQj2iuLFbZoekpiPp+eIyXRPkuXUwxmZMIZB6hNCcZxLl1HqG6TxNfJp2CkcmcWbTEoRypmyqzEYM99cWtuMrUhdRlbIVK7ZmPpi7lkVivuZ6HNhI04RVJJ8mLkxDDovRCEM3vNld+MRBwdT0r1N7MeafHW7/LK/FceZ6bQdM9fKmn/wCs31zV/FX4Vx9L6Lo8uL+81Gd23yydZCtg4N3T5rnB4SgO5g0dyClUJNTjfFm9PKrAj5kx6fJlekU195shs8mFl2+0qUKCADtjbgvkcfM3Pw70Q6jLkGYePAm91n8K4MXR2z4uG81Mja+lbNsDzRLcweE4dvHEB7eFFxnx5F52Hg1xLxosxByKLFcCat6TyVyuJ5ORRzyIrb2PYtzvGizA2VNmdOHp7KBZoHzEm1YL10zN/BljSuwHZzJl0uoxKN2MAGb+LCwoACh7zoy4l1Cd9Bh4lE6rY3Hg6UdLp9PdNmGPMJgyuu4idKafHtG7zNnHpFxpfmKcAJ+kQTqYFTRUr+o9hRPkVFI58TSfS9vJlJ0w/dPHrdOfBo79PycdkD6ZB/Bl/wCXYn6jUJwsP4lj2EjWr+SsA1dQgXyRG9M/uNQ7AObMO/gbvP5CoBHgQ0vg1E5uvaMp3cQTMRGRo1sz9w7CR5EBx173Jt+8N0Im6R++kgxow5sGKcAXmzLBkteFhViR4uGJmQ96UjC0DYjOxV4jKAfIib1XgbvTh9MjxIcbETuKrf0yFLHiWb18lya44PRauTFGAE8zvYe1Qenx4kW2J53Ghdav7jNy6VCZU2kUe1zWGIk/TI2E/tlteqieCyeoqhnaHAV1Kf8Adi/aej6jjPrY7ybwF8GZ+n0bHIuTxRvmamtyBsKlV3E8cRLLLGxtOF1CxrtzVnj+u9Jw65zkGOmvzMxOmDTEqVJI957PI+PFWLMmwebnP1TDpvyu9HtW95ZTrrEnbYxwt7fqUy+h4TjJZhTVN7qeDJn6diTaabzOLp2PdkVFYMfeegyqX0a40yBmHFSmy6IeJg00xY9bTB88z9HRdQxCkrfMB0QBpUIAnp82ELmfE7BWvxCdOBwKmtde65ycx2sVoyeax6F7+gyHpr7STjYT0q4Qh+q5Y+dUXawBP8Sr6m8RyWdy2cQeVGhf2xtX8SfkM276DPUnU4QlUoPvxOd8yE9hEEdRs8wvBG1DTxPkwBocxbleIG0OS/om4WFyh3O494hnWML3DnZ+eSttxRrFDgXxPN5tTlGKwRcRNVmIHdFnSI3JzO6c9YNQl1uh342Fbp5/BnyHy06dNkcvyYj6VS1dW8Gvu7KuS1qcBdtvmIcr35lK17S5dU0mhtAhAKm7nD6rmuZbvYr5klMly6pi9gS1+0ZVvzKkZvSu5W+VwODAlS4J3THSFhKdt7hOVsjlfMrOR7+ox4riRW1bKd7ix2t/vHUgAbnmbkdifMQOwPmK9EPPJTPUHNYvj28ERt2Pi2uYz5GA8xt7Flsy7t4wL9Rc2PW036niNqNOPFGYxYmrMntJ2iQD6pbJtjVYP2yvLn0zOGLVMPUkqpIY+JXgdmxAsbjdqklX1O3J6JupYVbs9xzKsfVcmHHS+Ce2YtyWYe13+JwGdfe3mTbPWGP+Jixv/qnDm1IOJ8f72/TOA/TEP0y3skX4id3d+41MWtTCpCrtY/Uf3SlNa2MttYhT7ThuGWLplF77UfuL8uZshtm4/wCYuPM2P6Xy7fv4lBEUxp0tf2gWNRa/ljsTXZC3Mc6uxzOMAbzAPqMSdMpVNrHX+ZEI1IucREErimB1uk7zqlvxOPJqk3n+YpnJkHeY0aVCyL2P/9k=</binary>
</FictionBook>