Profesor Jerzy Dobraniecki powolnym ruchem od�o�y� s�uchawk� i, nie patrz�c na �on�, powiedzia� pozornie oboj�tnym tonem:

� W sobot� mamy og�lne zebranie Zwi�zku Lekarzy. Pani Nina nie spuszczaj�c ze� oczu zapyta�a:

� I czeg� jeszcze chcia� Biernacki? Bo to on telefonowa�?

� Ach, drobiazg. Pewne kombinacje organizacyjne � machn�� r�k� Dobraniecki.

Zbyt dobrze zna�a m�a, by maska oboj�tno�ci na jego twarzy by�a dla niej nieprzenikniona. Przeczuwa�a, �e oto znowu spad� na jego g�ow� jaki� cios, �e oto zn�w poni�s� kl�sk�, a przynajmniej dotkliw� pora�k�, �e oto znowu spotka�o go niepowodzenie, kt�re chce przed ni� ukry�.

Ach, ten s�aby cz�owiek, ten cz�owiek, kt�ry nie umie walczy�, kt�ry pozycj� po pozycji oddaje innym i coraz bardziej spychany jest w cie�, w szare szeregi drugoplanowych lekarzy. Nienawidzi�a go prawie w tej chwili.

� O co chodzi�o Biernackiemu? � zapyta�a z naciskiem.

Wsta� i chodz�c po pokoju zacz�� m�wi� tonem wyrozumia�ej perswazji:

� Zapewne... Oni maj� racj�... Nale�y si� to Wilczurowi... A i mnie odpoczynek. Przez tyle lat by�em prezesem Zwi�zku... A przy tym nie mo�emy zapomnie�, �e Wilczurowi nale�y si� jaka� rekompensata moralna za wszystkie jego nieszcz�cia...

Pani Nina za�mia�a si� kr�tkim, ostrym �miechem. Jej wielkie, zielone oczy b�ysn�y pogardliw� ironi�. W skrzywieniu ust, tych pi�knych ust, kt�rych wizji nie m�g� si� pozby� nawet podczas swej pracy, zarysowa�a si� linia niemal wstr�tu:

� Rekompensata?... Ale ju� od dawna otrzyma� j� z nadwy�k�! Chyba jeste� �lepy! Odbiera ci jedno stanowisko po drugim. Wydar� ci kierownictwo lecznicy, s�uchaczy, pacjent�w, dochody... Rekompensata!

Dobraniecki zmarszczy� brwi i powiedzia� tonem nie znosz�cym sprzeciwu:

� Wszystko to mu si� nale�y. Wilczur jest wielkim uczonym, genialnym chirurgiem.

� Tak, wi�c czym�e ty jeste�? Gdy przed sze�ciu laty wychodzi�am za ciebie, wierzy�am, �e ty sam my�lisz, i� jeste� najlepszym chirurgiem i s�aw� w nauce.

Dobraniecki zmieni� ton. Opar� si� o brzeg biurka, pochyli� si� nad �on� i zacz�� �agodnie:

� Kochana Nino, musisz przecie� zrozumie�, �e s� pewne gradacje, jest pewna hierarchia, s� r�ne stopnie uzdolnie� i warto�ci ludzkich... Jak�e mo�esz mi robi� zarzut z tego, �e mam do�� samokrytycyzmu, by oceni�, �e Wilczurowi ust�puj� i musz� ust�powa� pod wielu wzgl�dami?... A zreszt�...

� Zreszt� � wpad�a mu w s�owo � nie mamy o czym m�wi�. Znasz dobrze moje zdanie w tej materii. Je�eli tobie brak ambicji i woli zwyci�stwa, ja mam jej a� nadto. Nie pogodz� si� z rol� �ony jakiego� zera. I ostrzegam ci�, �e je�li dojdzie do tego, �e w ko�cu b�dziesz zmuszony przenie�� si� na praktyk� do jakiego� Pikutkowa � ja z tob� nie pojad�.

� Nino, nie przesadzaj.

� O, bo na tym si� sko�czy" My�lisz, �e nie wiem. Ju� teraz Wilczur forytuje docenta Biernackiego. Zepchn� ci� na sam d�! Ja nie mam za co wykupi� mego futra od ku�nierza! Ciebie to oczywi�cie nic nie obchodzi, ale ja tego nie �cierpi�, ja nie jestem stworzona do tego, by by� �on� jakiego� n�dzarza. I ostrzegam ci�...

Nie doko�czy�a, lecz w g�osie jej zabrzmia�a a� nazbyt wyra�na gro�ba. Profesor Dobraniecki powiedzia� cicho:

� Nie kochasz mnie, Nino, nigdy mnie nie kocha�a�... Potrz�sn�a g�ow�.

� Mylisz si�. Ale kocha� mog� tylko prawdziwego m�czyzn�. Prawdziwego, to znaczy walcz�cego, zwyci�skiego, takiego, kt�ry nie zna granic ofiarno�ci dla swojej kobiety.

� Nino � odezwa� si� z wyrzutem w g�osie. � Czy� nie robi� wszystkiego, co w mojej mo�no�ci?

� Nic nie robisz. Jeste�my coraz biedniejsi, coraz mniej z nami si� licz�, jeste�my usuwani w cie�. A ja nie jestem stworzona do �ycia w cieniu i pami�taj, �e ci� o tym ostrzeg�am! Wsta�a i skierowa�a si� do drzwi. Gdy ju� mia�a r�k� na klamce, zawo�a�: � . Nino!

Odwr�ci�a g�ow�. W jej oczach, kt�re przed chwil� jeszcze jarzy�y si� gniewem, dostrzeg� przera�aj�cy ch��d.

� Co mi chcesz jeszcze powiedzie�? � zapyta�a.

� Czego ode mnie ��dasz?... Jak mam post�powa�?...

� Jak?... � Zrobi�a trzy kroki ku niemu i powiedzia�a dobitnie: � Zniszcz go! Usu� z drogi!

Sta� si� tak bezwzgl�dnym jak on, a potrafisz zachowa� swoj� pozycj�!

Zatrzyma�a si� przez chwil� i doda�a:

� I mnie... Je�eli ci na tym zale�y.

Gdy zosta� sam, opad� ci�ko na fotel i zamy�li� si�. Nina nie rzuca�a nigdy s��w na pr�no. A tak dobrze zdawa� sobie spraw� z tego, �e j� kocha, �e bez niej �ycie straci�oby dla� ca�y urok i ca�� warto��. Gdy przed sze�ciu laty prosi� o jej r�k�, m�g� uwa�a�, �e nie prosi o �ask�. Wprawdzie bowiem by� znacznie starszy od niej, ale znajdowa� si� w pe�ni powodzenia, rozg�osu, ba, s�awy. No i zdrowia.

Ostatnie trzy lata i pod tym wzgl�dem odbi�y si� na nim fatalnie. Niepowodzenia zawodowe i pieni�ne poderwa�y system nerwowy. Ukrywa� wprawdzie przed Nin� powtarzaj�ce si� coraz cz�ciej ataki w�trobiane, ale nie m�g� ukry� ich skutk�w. Ty� coraz bardziej, �le sypia�, na obrzmia�ej twarzy wyst�pi�y zielonkawe worki pod oczyma.

Nina nawet nie domy�la�a si�, jak ci�ko prze�ywa swoje pora�ki. Zarzuca�a mu brak ambicji, jemu, kt�ry przez ca�e �ycie w�a�nie ambicj� tylko si� kierowa�, kt�rego ambicja wynios�a na szczyty!

Upadek zacz�� si� owego fatalnego dnia, gdy odnaleziono, gdy on sam odnalaz� zaginionego profesora Rafa�a Wilczura. Jak�e dobrze pami�ta� ten dzie�! Mroczna sala s�dowa i na �awie oskar�onych brodaty ch�op w zniszczonej sukmanie, znachor, wiejski znachor z dalekich kres�w, s�dzony za niedozwolone praktyki, za operacje przeprowadzane przy pomocy prymitywnych, zardzewia�ych narz�dzi �lusarskich, za operacj�, kt�re uratowa�y �ycie wielu biednym ch�opom na zapad�ej wsi... Znachor...

Profesor Jerzy Dobraniecki pierwszy i jedyny pozna� w nim swego dawnego szefa i nauczyciela, profesora Rafa�a Wilczura, po zagini�ciu kt�rego w ci�gu lat kilkunastu stopniowo, lecz stale zajmowa�, zdobywa� i osi�ga� jego stanowiska w nauce, w praktyce i w �yciu.

Czy� mia� wtedy prawo zatai� swoje odkrycie, czy� mia� prawo tym samym skaza� Wilczura na dalsz� wegetacj� w n�dzy i w nie�wiadomo�ci w�asnej osobowo�ci, nazwiska, tytu��w, pochodzenia?... Dzi� profesor Dobraniecki nie chcia� zastanawia� si� nad tym. Wiedzia� jedno: �w pami�tny dzie� przed trzema laty sta� si� przekle�stwem jego �ycia.

Rafa� Wilczur �atwo wyleczy� si� z wieloletniej amnezji. Pami�� odzyska� tak szybko, jak j� niegdy� utraci�, a wraz z pami�ci� odzyska� wszystko to, co by�o jego �wiatem przed tragicznym wypadkiem. Powr�ci� na swoj� katedr�, przy czym Dobraniecki w zamian otrzyma� drugorz�dn�, obj�� kierownictwo lecznicy, a tak�e uniwersyteckiej kliniki chirurgicznej, a g�o�ne jego odnalezienie jeszcze wi�cej przysporzy�o mu s�awy. S�awy, pieni�dzy, zaszczyt�w.

Ot, i dzi� znowu domagano si� od Dobranieckiego, by dobrowolnie ust�pi� z prezesury Zwi�zku i zaproponowa� kandydatur� Wilczura, kt�ra mo�e liczy� na przyj�cie przez aklamacj�. Tak, oni wszyscy uwa�aj� to za rzecz zupe�nie zrozumia��. Oni, to znaczy koledzy, oni, to znaczy pacjenci, oni to znaczy s�uchacze wydzia�u medycznego. Dla nich wszystkich jest rzecz� oczywist�, �e prymat nale�y si� Wilczurowi. I przecie� on sam, Jerzy Dobraniecki, przed chwil� powiedzia� �onie, �e i on to uznaje. Ale to nie by�a prawda.

Wszystko w nim buntowa�o si� przeciw rzeczywisto�ci, przeciw konieczno�ci ustawicznego rezygnowania ze zdobytych pozycji. Im bardziej przygina�y go do ziemi niepowodzenia, tym pr�niej i pot�niej r�s� w nim gniew, ros�a rozpacz, ros�a nienawi��. I dlatego ba� si� rozm�w z Nin� na ten temat. Ba� si�, by z jej nami�tnej i niepohamowanej natury nie przerzuci�a si� iskra wybuchu na zgromadzone w nim pok�ady buntu.

A gromadzi�o si� ich coraz wi�cej. Dzi� Nina po raz pierwszy powiedzia�a mu wyra�nie, powiedzia�a mu bezlito�nie, �e nie ma za co wykupi� futra. Wprawdzie mia�a ich wiele i bez nowego mog�aby si� doskonale oby�, ale pomimo to jej s�owa odczu� jak policzek. Przecie� dumny by� z tego, �e nie odmawia� jej nigdy niczego, �e zasypywa� j� kosztownymi podarkami, �e dla niej kupi� ten pa�acyk we Frascati, �e dla niej trzyma� liczn� s�u�b�, luksusowe samochody, �e dla niej wydawa� wspania�e przyj�cia. Mo�e nie tylko dla niej, mo�e i dla siebie, ale w tym bogactwie najwi�ksz� rozkosz znajdowa� wtedy, gdy w jej oczach odnajdowa� �w znany b�ysk dumy, dumy z panowania, dumy z pierwsze�stwa, jakie zapewnia�o jej w �wiecie stanowisko i s�awa m�a.

Nina... Utraci� j�... To by�oby dla Dobranieckiego wr�cz niepodobie�stwem, a wiedzia�, �e je�eli nie stanie si� jaki� cud, katastrofa b�dzie nieunikniona. Od trzech lat nieustannie topnia�y jego dochody, natomiast nigdy nie m�g� si� zdecydowa� na zmniejszenie stopy �yciowej swego domu. Je�eli brak pieni�dzy zmusza� go do ogranicze�, ogranicza� w�a�nie wydatki, staraj�c si� to ukry� przed �on�. Pracowa� coraz wi�cej, przyjmowa� coraz wi�cej operacji, nie gardz�c nawet drobnymi honorariami, kt�re kapa�y mu cz�sto nawet ratami od prawie niezamo�nych pacjent�w. Jednocze�nie d�ugi ros�y. Na hipotek� pa�acyku trzeba by�o zaci�gn�� powa�n� po�yczk�, lecz nie by�o z czego p�aci� procent�w.

� Mniejsza zreszt� o to � my�la� ponuro. � Umia�bym si� z tym pogodzi�, a nawet przenie�� si� do jakiego� skromnego mieszkania, gdyby Nina mog�a to przyj�� bez dramatu.

Sam Dobraniecki bardziej cierpia� nad utrat� swojej wysokiej pozycji w �wiecie, kt�r�, jak zdawa�o mu si�, zdoby� na zawsze podczas nieobecno�ci Wilczura.

Nie dalej jak wczoraj prze�y� nowe upokorzenie. Na wyk�ad nie stawi� si� ani jeden student. Uciek� z auli, jakby go goni�y szydercze spojrzenia pustych �cian. Bliski by� my�li o samob�jstwie. Sko�czy�o si� na bolesnym ataku w�trobianym i p�niej przez ca�y dzie� szumach w uszach po nadmiernych dawkach belladonny. Na szcz�cie dnia tego mia� szereg �atwych i prostych operacji, kt�re nie wymaga�y szczeg�lniejszego napi�cia uwagi i inwencji i uda�y si� zupe�nie.

� Zniszcz go...

Tak powiedzia�a Nina. Za�mia� si� kr�tkim, smutnym �miechem. Jak�e m�g� zniszczy� Wilczura!... Czy na korytarzach uniwersyteckich �apa� student�w za po�y, by �ci�ga� ich na swoje wyk�ady, czy m�ci� si� na tych m�odych lekarzach, kt�rzy wol� asystowa� przy operacjach w klinice Wilczura, czy wykrada� mu bogatych pacjent�w, bo przecie konkurencja i tak tu nie skutkowa�a, chocia� wszyscy wiedzieli, �e Dobraniecki znacznie taniej bierze za operacje i � o wstydzie � poni�a si� do ust�pstw w cenie. Spojrza� na zegarek. Zbli�a si� pi�ta. Dzi� by� dzie� przyj�� Niny. Nied�ugo zaczn� schodzi� si� go�cie. Coraz mniej go�ci. Ich salon stawa� si� coraz mniej atrakcyjny dla znajomych. T�umniej bywa�o tylko w�wczas, gdy uprzednio rozchodzi�a si� wie��, �e przyjdzie profesor Wilczur...

� Zniszcz go � powiedzia�a Nina.

Zniszczy� Wilczura to znaczy�o zniszczy� jego s�aw�, to znaczy�o zniszczy� wiar� pacjent�w w nieomylno�� jego diagnozy, w niechybno�� jego r�ki.

Wsta� i zacz�� chodzi� po pokoju. By�y i inne sposoby. Sposoby mr�wczej, a raczej kreciej pracy podrywania, �mudnego podkopywania tej wiary .przy pomocy wykorzystywania tych s�abo�ci, kt�re pozosta�y Wilczurowi z okresu jego amnezji. Lecz Dobraniecki brzydzi� si� takimi �rodkami walki. Wiedzia�, �e Wilczur zachowa� ze swojej praktyki znachorskiej szczeg�lniejsze zami�owanie do r�nych zi� i ma�ci w�tpliwej warto�ci, wiedzia� jednak r�wnie�, �e owe prymitywne �rodki nie mog� wyrz�dzi� szkody chorym i nie pochwala� post�powania Niny, kt�ra wyzyskiwa�a ka�d� sposobno��, by wy�miewa� si� z tego znachorstwa, i u�ywa� wszystkich swoich urok�w, by zarazi� w�asn� ironi� r�nych m�odych, a bawi�cych w ich domu lekarzy.

Uprawiana przez ni� w ten spos�b agitacja przeciw Wilczurowi dawa�a jednak pewne nik�e rezultaty. Po szpitalach i klinikach zacz�y kr��y� liczne anegdoty, w kt�rych, gdy do niego dociera�y, Dobraniecki poznawa� z�o�liwy dowcip swojej �ony. Najm�odszy narybek lekarski z w�a�ciw� swemu wiekowi niech�ci� do wszystkiego, co nie tchnie nowoczesno�ci�, ch�tnie podchwytywa� te ironiczne nuty, by przez umniejszenie presti�u uznanego mistrza podnie�� w�asny. Zdarza�o si� te� czasem, �e tacy w�a�nie kategorycznie odradzali swym pacjentom wzywania na konsylia Wilczura, lecz by�y to wypadki rzadkie.

Przed paru tygodniami w kilku dziennikach warszawskich ukaza�y si� wzmianki i felietoniki, wykorzystuj�ce materia� anegdotyczny. Nie podawano tam wprawdzie nazwiska Wilczura, ale i tak wszyscy �atwo mogli si� domy�li�, o kogo chodzi. O autorstwo tych rzeczy Dobraniecki r�wnie�, i nie bez s�uszno�ci, pos�dza� Nin�. W ostatnich czasach spotyka� w domu kilku dziennikarzy, kt�rzy przedtem u nich nie bywali. Nag�e zainteresowanie si� Niny lud�mi z prasy nie mog�o uj�� uwagi Dobraniecki ego.

Nie tylko niesmak wzbudza�a w nim ca�a ta akcja Niny. Wzbudza�a w nim r�wnie� i smutne prze�wiadczenie o bezsilno�ci tych p�rodk�w w walce o byt.

� Zniszcz go � powiedzia�a � je�eli zale�y ci na mnie... Dobraniecki przygryz� wargi i za trzyma� si� przy oknie. Przez nagie ga��zie jesiennych drzew prze�wieca�y g�ste, bia�e �wiat�a latar�, coraz jaskrawsze w g�stniej�cym mroku. Dalekie miasto mrucza�o jednostajnym szumem. W pobli�u na mokrym asfalcie za�wiergota�y pneumatyki i przed drzwiami pa�acyku zatrzyma� si� samoch�d. Pierwsi go�cie. Nale�a�o si� przebra�.

Profesor Wilczur umilk� na chwil�. Jego oczy z wolna przesuwa�y si� przez wype�nion� po brzegi aul�. Panowa�a zupe�na cisza. Czu� w tym audytorium, �e ka�de jego s�owo trafia wprost do serc, �e ka�de serce odpowiada mu �ywym odd�wi�kiem.

� Bo powo�anie lekarza � zabrzmia� zn�w jego g�os � jest tworem tej najwi�kszej i najszczytniejszej mi�o�ci, mi�o�ci bli�niego, jak� B�g zasia� w naszych osch�ych sercach. Powo�anie lekarza to wiara w braterstwo, to szczytne �wiadectwo wsp�lnoty ludzkiej. I gdy p�jdziecie w �wiat, by swe pos�annictwo pe�ni�, pami�tajcie przede wszystkim o jednym: kochajcie.

Sta� jeszcze chwil� nieruchomy i milcz�cy, p�niej u�miechn�� si�, lekko skin�� g�ow� i swoim ci�kim, spr�ystym krokiem wyszed� z auli.

Ile� to razy, ile� setek razy po sko�czonym wyk�adzie przemierza� ten szeroki korytarz, goniony g�o�n� fal� wrzawy, kt�ra wybucha�a w auli po jego wyj�ciu. Ale dzi� nie by� to zwyk�y wyk�ad i nie o zwyk�ych rzeczach m�wi� profesor Wilczur swoim s�uchaczom. I sam nie by� w zwyk�ym nastroju.

W ci�gu ostatnich tygodni dociera�y do niego coraz dla� dziwniejsze i coraz bole�niejsze wiadomo�ci. Pierwotnie zaskoczy�y go tak dalece, �e nie m�g� si� w nich zorientowa�. Wyda�y mu si� czym� przypadkowym, niezrozumia�ym, wr�cz absurdalnym. Nie dlatego, �e dotyczy�y jego osoby: gdyby podobnie uw�aczaj�ce rzeczy opowiadano o profesorze Dobranieckim, o doktorze Rancewiczu, Biernackim czy bodaj o m�odym Kolskim, wstrz�sn�oby to Wilczurem r�wnie silnie.

Do dzi� dnia nie chcia� i nie m�g� uwierzy�, by ta kampania oszczerstw przeciw niemu by�a akcj� zorganizowan� i wychodzi�a z jednego �r�d�a. Nie wierzy�, gdy� nie mia� przecie wrog�w. Nikomu z�a nie �yczy�, nikomu krzywdy nie wyrz�dzi�. Przez ca�e swoje �ycie wierny by� tym wskazaniom, kt�rymi zako�czy� dzisiejszy wyk�ad.

� To niemo�liwe � powtarza� sobie id�c jasnym korytarzem. Dopiero przed drzwiami dziekanatu spojrza� na zegarek. By�a jedenasta.

W pierwszym pokoju ku swemu zdumieniu zobaczy� kilku nie znanych sobie pan�w. Wstali, gdy wszed�, a sekretarz obja�ni�:

� W�a�nie to panowie z prasy. Chcieli prosi� pana profesora o wywiad. Wilczur u�miechn�� si�.

� Jeszcze panom ma�o? S�dzi�em, �e po trzech latach ju� wreszcie zdo�ali�cie nasyci� ciekawo�� waszych czytelnik�w. Zanudzicie ich moj� osob� i moimi prze�yciami.

� Nie, panie profesorze � odezwa� si� jeden z dziennikarzy. � Tym razem chodzi nam o pa�skiego nowego pacjenta.

� O pacjenta? O kt�rego pacjenta?

� O Leona Donata.

Wilczur roz�o�y� r�ce.

� C� ja panom o tym mog� powiedzie�... To nic powa�nego. O ile wiem z relacji moich mediola�skich koleg�w, operacja b�dzie �atwa i nie grozi �adnymi, nawet b�ahymi nast�pstwami.

� Jednak, panie profesorze, to jest operacja gard�a, gard�a, kt�re daje kilka milion�w z�otych rocznie. No i popularno�� Donata. Pan profesor rozumie, �e ta operacja jest zdarzeniem najbardziej interesuj�cym dzi� nie tylko Warszaw�, lecz i ca�� Europ�, ba, ca�y �wiat. Cokolwiek by pan profesor nam o niej zechcia� powiedzie�, b�dzie zawsze sensacj�.

� No, dobrze � zgodzi� si� Wilczur. � Musz� jednak ju� jecha� do lecznicy i po drodze s�u�� wam wszystkimi informacjami.

Na dole czeka�a wielka czarna limuzyna profesora. Zaj�li w niej miejsce i podczas gdy auto sun�o zat�oczonymi ulicami, dziennikarze skrz�tnie zapisywali w notesach wywody Wilczura.

W nawale zaj�� teraz dopiero u�wiadomi� sobie, �e istotnie na jego lecznic� w dniu tym b�d� zwr�cone oczy milionowych rzesz wielbicieli wielkiego �piewaka. Doktor �ucja Ka�ska ju� wczoraj mu m�wi�a, �e ca�a prasa polska z wielkim zadowoleniem zanotowa�a wiadomo�� o decyzji Donata, kt�ry nie ufaj�c chirurgom w�oskim, francuskim i niemieckim, postanowi� powierzy� operacj� swego gard�a w�a�nie jemu, profesorowi Wilczurowi, i dlatego zdecydowa� si� na dalek� podr� do Warszawy.

Chocia� z opis�w i zdj�� wynika�o, �e operacja w istocie by�a b�aha i �atwa, Wilczur nie m�g� si� dziwi� obawom �piewaka, dla kt�rego g�os by� ca�� racj� istnienia, a male�kie drgni�cie r�ki chirurga podczas zabiegu pozbawi�oby go s�awy i kolosalnych dochod�w.

Po przybyciu do kliniki Wilczur zauwa�y�, �e i tu panuje podniecenie. Przede wszystkim przed bram� zebra� si� ogromny t�um w oczekiwaniu na przyjazd �piewaka. W hallu i na korytarzach panowa� wielki ruch. Wilczur po�egna� si� z dziennikarzami i po drodze do swego gabinetu zajrza� jeszcze do pokoju dy�urnego internisty. Zasta� tu piel�gniark� i zapyta�:

� Kto dzi� ma dy�ur?

� Doktor Ka�ska, panie profesorze. Skin�� g�ow�. � To dobrze.

U siebie zasta� profesora Dobranieckiego, dyskutuj�cego o czym� z m�odym Kolskim. Obaj byli jakby podnieceni rozmow�, lecz umilkli, gdy Wilczur wszed�. Przywitali si� w milczeniu, po czym Kolski w kr�tkich i rzeczowych zdaniach zreferowa� Wilczurowi stan zdrowia kilku pacjent�w i zako�czy�:

� In�yniera Lignisa pan profesor mia� sam dzi� zbada�. Pani Laskowska i pan Rzymski r�wnie� prosili, by pan profesor ich odwiedzi� osobi�cie. To wszystko na trzecim pi�trze. Ten biedak, kt�rego przywieziono wieczorem z pogruchotan� miednic�, mia� nad ranem wylew wewn�trzny i jest w agonii. Zdaje si�, �e ju� mu nic nie pomo�e.

� Dzi�kuj� panu, kolego � odpowiedzia� Wilczur i spojrzawszy na zegarek doda�: � Musz� przede wszystkim obejrze� gard�o Donata. Czy ma�a sala operacyjna przygotowana?

� Tak jest, panie profesorze.

� Du�� pan dzisiaj, kolego, zajmie na dobre cztery godziny, prawda? � zwr�ci� si� Wilczur do Dobranieckiego. � Cieszy�bym si�, gdyby pan go zdo�a� uratowa�. Dobraniecki wzruszy� ramionami.

� Rzecz zupe�nie beznadziejna. Jedna szansa na sto.

Podczas gdy Wilczur nak�ada� kitel, pod oknami rozlega�y si� okrzyki coraz g�o�niejsze i g�o�niejsze. Lekarze u�miechn�li si� do siebie. Zrozumieli si� bez s��w. Kolski jednak zauwa�y�:

� Ludzie jednak wy�ej ceni� sztuk� ni� zdrowie. �adnemu z nas nie robiono by takich owacji.

� Zapomina pan, kolego, o profesorze Wilczurze i o jego popularno�ci � lekko rzuci� Dobraniecki.

� Popularno�� t� zawdzi�czam nie temu, �e jestem lekarzem, lecz temu, �e by�em pacjentem � odpowiedzia� Wilczur i wyszed� z gabinetu. Zaraz po nim wyszed� Kolski.

Dobraniecki ci�ko opad� na fotel. Jego twarz jakby zastyg�a w skupieniu. Po chwili nacisn�� dzwonek. Wesz�a piel�gniarka.

� W kt�rym pokoju umieszczono Donata? � zapyta� kr�tko.

� W czternastym, panie profesorze.

� Moja operacja o pierwszej?... Prosz� dopilnowa�, by zawiadomiono doktora Biernackiego. Dzi�kuj� pani.

Gdy wysz�a, wsta� i spojrza� na zegarek. Przeczeka� p� godziny, po czym wyszed�. Na pierwsze pi�tro prowadzi�y szerokie marmurowe schody. Numer czternasty by� tu� przy nich. Zapuka� i wszed�. Donat przebiera� si� przy pomocy piel�gniarki. Ujrzawszy Dobranieckiego zawo�a� weso�o:

� O, profesorze! Jak�e si� ciesz�, �e pana widz�. B�dziecie mnie dzi� zarzynali.

� Dzie� dobry, mistrzu. Wygl�da pan �wietnie � przytrzyma� r�k� �piewaka w swojej � ale dlaczego pan u�ywa liczby mnogiej? Przecie� wyra�nie pan za��da�, by operowa� pana Wilczur. Nie ma pan zaufania, drogi mistrzu, do swego dawnego lekarza.

� Pe�ne zaufanie mam do pana, profesorze � z przymusem za�mia� si� Donat.

� Dajmy pok�j tym sprawom � swobodnym tonem odpowiedzia� Dobraniecki. � Niech�e mi pan powie, co si� z panem dzia�o, oczywi�cie nie o swoich sukcesach artystycznych, bo tego jest pe�na prasa, ale jak tam z pa�skimi prywatnymi historyjkami. Czy wci�� pan tak niepohamowanie korzysta ze swoich sukces�w mi�osnych?

Donat wybuchn�� szczerym �miechem:

� Ach, tego nigdy nie dosy�! � Za�wieci�y mu si� oczy.

� Powinien pan bardziej oszcz�dza� serca kobiet w przeno�ni i w�asne bez przeno�ni � za �artowa� Dobraniecki.

Nie m�wi� tego bez podstaw. Donat mimo swego kwitn�cego wygl�du, niemal atletycznej budowy i �ywio�owego temperamentu ju� od lat m�odzie�czych nie odznacza� si� zbyt mocnym sercem. Jego matka, korzystaj�c z za�y�ych stosunk�w z Dobranieckim, nieraz zwraca�a si� do� w owych czasach po porad� dla syna.

Donat z o�ywieniem opowiada� w�a�nie o jakiej� swojej nowej przygodzie, gdy zapukano do drzwi. By�a to doktor Ka�ska. Zgodnie z regulaminem mia�a zbada� pacjenta przed operacj�. Zastawszy tu jednak profesora i pacjenta ju� przygotowanego do sto�u operacyjnego, zatrzyma�a si� w progu.

� Pani mnie szuka? � zapyta� Dobraniecki. � To bardzo dobrze, �e pani� widz�. Niech pani b�dzie �askawa, kole�anko, zbada� tego mego staruszka. Pani wie, pok�j 62. Wkr�tce idzie na st�. Par� zastrzyk�w wzmacniaj�cych, o ile uzna to pani za wskazane, przyda�oby si�. Dzi�kuj� pani, niech si� pani po�pieszy.

Doktor �ucja chcia�a o co� zapyta�, lecz Dobraniecki odwr�ci� si� ju� do Donata ze s�owami:

� I c� dalej, mistrzu?

� Bardzo �adna dziewczyna � zaciekawi� si� Donat. � Czy to lekarka?

� Tak, to nasza m�oda internistka � wyja�ni� Dobraniecki. Po kilku minutach zjawi� si� doktor Kolski z piel�gniarzem.

� Ju� czas, mistrzu, na sal� operacyjn�.

Punktualnie rozpocz�a si� operacja.

Zabieg nie nale�a� ani do ci�kich, ani do trudnych. Ze wzgl�du jednak na bezpiecze�stwo gard�a pacjenta zastosowanie miejscowego znieczulenia nie by�o wskazane i Donata poddano og�lnej narkozie.

Przy operacji asystowali doktor Januszewski i doktor Kolski. Silne �wiat�o projektora odbija�o si� w lustrzanej tarczy i, zwielokrotnione, o�wietla�o wn�trze gard�a operowanego. Z prawej strony, poza gruczo�em, wyst�powa�a nieco ciemniejsza od otaczaj�cej b�ony �luzowej naro�l w kszta�cie po�owy orzecha laskowego. Na razie wprawdzie nie zagra�a�a ona g�osowi Donata, a nigdy jako nowotw�r dobrotliwy nie mog�a zagra�a� jego zdrowiu, jednak�e wci�� si� w ostatnich czasach powi�ksza�a i bezpieczniej by�o j� usun��. Przy sposobno�ci trzeba by�o za�atwi� si� z niedu�ymi zrostami, pozosta�o�ci� po zesz�orocznym zapaleniu gard�a. Wszystko razem, wed�ug przewidywa� profesora Wilczura, nie powinno by�o zaj�� wi�cej ni� dwadzie�cia pi��, do trzydziestu minut.

W ciszy sali operacyjnej elektryczny zegar wybija� takty sekund z niezmienn� �cis�o�ci�. D�u�sza strza�a zbli�a�a si� w�a�nie do jedenastej minuty, gdy doktor Kolski, czuwaj�cy nad pulsem pacjenta, szybko odwr�ci� si� do stoj�cej za nim sanitariuszki i da� r�k� niecierpliwy znak.

Nie trzeba by�o s��w.

Wprawne palce sanitariuszki ju� nape�ni�y strzykawk� i po chwili ig�a zanurzy�a si� pod sk�r� pacjenta. Min�y dwie dalsze minuty i zabieg trzeba by�o powt�rzy�.

W osiemnastej minucie profesor Wilczur musia� przerwa� operacj�.

Sala wype�ni�a si� tupotem szybkich krok�w. W�zek z aparatem tlenowym. Sztuczne oddychanie. Nowe zastrzyki.

W dwudziestej pi�tej minucie pacjent nie �y�.

Przyczyna �mierci nie wymaga�a �adnych wyja�nie�. Dla wszystkich by�o jasne: serce operowanego nie znios�o narkozy. Profesor Wilczur zdj�� r�kawice i mask�, jego twarz zastyg�a w jakim� kamiennym wyrazie. Nie mia� sobie nic do wyrzucenia, a jednak �mier� cz�owieka w jego lecznicy podczas przeprowadzanej przeze� operacji, operacji w dodatku tak b�ahej, by�a dla� ciosem.

Nie zastanawia� si� jeszcze w tej chwili nad tym, jakie echa ten tragiczny wypadek wywo�a, jakie skutki za sob� poci�gnie. Dla niego osobi�cie by�o rzecz� straszn�, �e w lecznicy, kt�rej by� kierownikiem, przez jakie� niezrozumia�e zaniedbanie, przez czyj� b��d czy niesumienno�� zadano �mier� cz�owiekowi, kt�ry jeszcze przed p�godzin� u�miechni�ty i pe�en ufno�ci powierza� mu trosk� o swoje zdrowie i �ycie.

W spojrzeniu personelu Wilczur odkry� odbicie w�asnych my�li. Bez s�owa wyszed� z sali operacyjnej. W ubieralni powoli zdejmowa� kitel, jakby przygnieciony ogromnym zm�czeniem.

Gdy przyszed� do swego gabinetu, zasta� w nim niemal ca�y wy�szy personel zak�adu: doktora Rancewicza, docenta Biernackiego, kt�ry dosta� swego nerwowego tiku, Dobranieckiego w milczeniu pal�cego papierosa. Kolskiego, bladego i z ponur� twarz�. �uka, doktor �ucj� Ka�sk� i jeszcze kilka os�b. Panowa�o zupe�ne milczenie. Profesor Wilczur zbli�y� si� do okna i po d�u�szej chwili, nie patrz�c na nich, zapyta�:

� Kt�ry z koleg�w internist�w mia� dzi� dy�ur?

Odezwa� si� po kr�tkiej pauzie dr��cy i cichy g�os doktor Ka�skiej:

� Ja, panie profesorze.

� Pani? � jakby z lekkim zdziwieniem zapyta� Wilczur. � Bada�a go pani przed operacj�? Teraz odwr�ci� si� i patrzy� na ni� z wyrzutem w oczach. W�a�nie ona, dla kt�rej �ywi� najwi�cej sympatii, kt�r� darzy� najwi�kszym zaufaniem, kt�rej rokowa� jako m�odziutkiej lekarce najlepsz� przysz�o��, w�a�nie ona pope�ni�a to straszliwe zaniedbanie...

� Czy pani zapomnia�a go zbada�? Doktor �ucja potrz�sn�a g�ow�.

� Nie zapomnia�am, panie profesorze, ale kiedy przysz�am do jego pokoju, zasta�am tam pana profesora Dobranieckiego. Pan profesor Dobraniecki kaza� mi zbada� innego pacjenta...

wi�c s�dzi�am, �e Donata zbada� ju� sam... Tak zrozumia�am, takie odnios�am wra�enie..

Oczy obecnych zwr�ci�y si� na Dobranieckiego, kt�ry zaczerwieni� si� z lekka i wzruszy� ramionami.

� Czy kolega bada� go? � zapyta� go Wilczur. W spojrzeniu Dobranieckiego b�ysn�� gniew.

� Ja? Z jakiej racji. Przecie� to nale�y do obowi�zk�w dy�urnego internisty. Jego wynio�le podniesiona g�owa i �ci�gni�te rysy wyra�a�y oburzenie.

� Zdawa�o mi si�... � zacz�a doktor �ucja ze �zami w g�osie � odnios�am wra�enie...

� I c� z tego? � ironicznie zapyta� Dobraniecki. � Czy pani zawsze spe�nia swoje obowi�zki, obowi�zki, od kt�rych zale�y �ycie pacjenta, tylko wtedy, gdy si� pani nic nie zdaje, gdy pani nie odnosi jakich� tam wra�e�?...

Doktor �ucja przygryz�a wargi, by nie wybuchn�� p�aczem. W ciszy odezwa� si� wzburzony g�os doktora Kolskiego:

� Spotka�em kole�ank� na korytarzu i powiedzia�a mi, �e pan profesor to za�atwi�... �e pan profesor jest osobistym znajomym Donata... Dobraniecki zmarszczy� brwi.

� W�a�nie, wst�pi�em do� jako do dawnego znajomego, by zamieni� kilka zda�. Oczywi�cie zbada�bym mu serce, gdyby mi mog�o przyj�� na my�l, �e pani tak lekkomy�lnie zaniedba wykonania swego obowi�zku.

Po twarzy �ucji sp�ywa�y �zy. Wargi jej drga�y, gdy m�wi�a:

� Nie zaniedba�am... By�am przekonana, �e... Nie mog� przysi�c, ale niemal jestem pewna, �e da� mi pan do zrozumienia, �e si� sam tym zajmie, bo przecie... Ja... nigdy... Ostatnie s�owa zagmatwa�y si� i rozp�yn�y si� w �kaniu.

� Je�eli tu jest czyja� wina � wybuchn�� Kolski � to w ka�dym razie nie panny �ucji!

Na twarzy profesora Dobranieckiego wyst�pi�y ciemne wypieki. Cofn�� si� o krok i zawo�a�:

� Ach, tak? Wi�c to s� takie metody? Widz�, �e knuje si� tu przeciw mnie jaka� intryga!

To na mnie chcecie zwali� swoje winy! To mo�e ja mam by� odpowiedzialny za brak dyscypliny w lecznicy, za nieobowi�zkowo�� niekt�rych uprzywilejowanych os�b z personelu?...

By�oby to oburzaj�ce, gdyby nie tkwi� w tym zbyt oczywisty absurd. O, nie, moi drodzy pa�stwo! Nie boj� si� intrygi i k�amstwa. Nie boj� si� odpowiedzialno�ci, wtedy gdy istotnie spada ona na mnie, ale teraz, gdy mnie zmuszacie, nie zamierzam d�u�ej ukrywa� tego, co my�l�.

Tak, powiem otwarcie. Przez szereg lat kierowa�em t� instytucj� i u mnie podobne wypadki by�y absolutnie wykluczone. U mnie panowa�a absolutna dyscyplina, u mnie nikt nie cieszy� si� jakimi� specjalnymi wzgl�dami, u mnie ka�dy ponosi� musia� pe�n� odpowiedzialno�� za wykonanie swoich �ci�le okre�lonych obowi�zk�w. Mo�e uwa�ano mnie z tego powodu za zwierzchnika zbyt surowego, wymagaj�cego, bezwzgl�dnego, ale za to nie igra�o si� w�wczas �yciem ludzkim!... Ot� Donat to ofiara tych porz�dk�w, kt�re teraz tu panuj�. One zabi�y Donata i, na Boga, nie ja jestem za to odpowiedzialny!...

Nie tylko wypowiedziane s�owa, lecz ca�a postawa, wzrok i wyraz twarzy Dobranieckiego jakby tchn�y oskar�eniem, oskar�eniem skierowanym przeciw wszystkim zebranym. W ciszy rozleg� si� g�os profesora Wilczura:

� Prosi�bym koleg� o wi�cej spokoju i o nieferowanie wyrok�w. Nikt tu przeciw panu nie intryguje, nikt nie podaje w w�tpliwo�� pa�skich zas�ug, nikt nie obci��a pana win�. Za wszystko, co si� dzieje w lecznicy, odpowiadam jaja ponosz� odpowiedzialno��.

� W�a�nie. I ja tak s�dz� � z ironicznym p�u�miechem odpowiedzia� Dobraniecki, skin�� g�ow� i wyszed� z pokoju.

W ca�ej lecznicy na wie�� o �mierci Donata na stole operacyjnym zapanowa� nastr�j przygn�bienia. Oczywi�cie wiadomo�ci szybko wydosta�y si� na miasto i w niespe�na godzin� p�niej hali lecznicy pe�en ju� by� dziennikarzy i fotograf�w redakcyjnych.

�mier� Leona Donata, tenora, kt�rego s�awa znajdowa�a si� w�a�nie u szczytu, musia�a wywrze� na ca�ym �wiecie wstrz�saj�ce wra�enie. Poniewa� za� zgon nast�pi� w okoliczno�ciach tak wyj�tkowych, wypadek nabiera� wszystkich cech wielkiej sensacji. Skrz�tnie pracowa�y o��wki reporter�w, zbieraj�c strz�py informacji od lekarzy, piel�gniarzy, a nawet od s�u�by szpitalnej. Tylko profesor Wilczur nie chcia� przyj�� �adnego z reporter�w, o�wiadczaj�c, �e nie ma nic do powiedzenia. Natomiast jego zast�pca, profesor Dobraniecki, ch�tnie udzieli� wywiadu.

Podkre�li� w nim z ca�� lojalno�ci� sw�j szacunek i uznanie dla profesora Wilczura jako �wietnego chirurga i doda�, �e przeprowadzona przeze� operacja w �adnym wypadku nie mog�a zako�czy� si� wynikiem �miertelnym i nie zako�czy�aby si�, gdyby nie pewne niedoci�gni�cia w organizacji pracy na terenie lecznicy. Mimochodem zaznaczy� te�, �e dawniej podobne wypadki nie zdarza�y si� nigdy, ani za owych czas�w, gdy lecznic� kierowa� m�ody w�wczas i nie d�wigaj�cy na swych barkach ci�aru prze�y� profesor Wilczur, ani w�wczas, gdy on sam, profesor Dobraniecki, by� tu dyrektorem.

� Chc�, by mnie panowie dobrze zrozumieli � m�wi�. � Kierowanie tak� instytucj� wymaga bardzo wielu wysi�k�w, nie nadw�tlonej energii, nie nadniszczonej tragicznymi prze�yciami spr�ysto�ci. Ka�dy z nas, lekarzy, zdaje sobie spraw�, a przynajmniej zdawa� sobie spraw� powinien, �e ponosi wielk� odpowiedzialno�� za �ycie powierzonych nam pacjent�w, �e szczytn� sw� misj� godnie spe�nia� mo�e tylko w�wczas, gdy jest pewien pe�ni swoich si� duchowych i umys�owych, kt�re przecie� z biegiem lat wyczerpuj� si�, nawet wtedy gdy �ycie p�ynie normalnie. Dlatego z ca�� stanowczo�ci� musz� stan�� w obronie profesora Wilczura i s�dz�, �e mam prawo wymaga� dla� wyrozumia�o�ci.

� Panowie i wasi czytelnicy wiedz� dobrze, jak ci�kie prze�ycia wyrwa�y go na d�ugie lata z normalnego trybu egzystencji. Prosz� mi wierzy�, �e nie mo�e pozosta� bez �ladu na psychice, na umy�le i na woli cz�owieka fakt kilkunastoletniej amnezji, utraty pami�ci i wegetowania w strasznych warunkach w�r�d posp�lstwa, w n�dzy. I tak godne podziwu jest, �e profesor Wilczur zdoby� si� na tak wspania�y dow�d si�y i �ywotno�ci ducha, �e po tylu latach potrafi� przej�� od praktyki znachorskiej, od najprymitywniejszych sposob�w leczenia do kierowania wielk� lecznic�, gdzie i najm�odszego, najbardziej energicznego cz�owieka m�g�by przerazi� nadmiar skomplikowanych zagadnie� organizacyjnych, wymagaj�cych ustawicznej czujno�ci, ustawicznej kontroli. Z naciskiem prosz� pan�w o podkre�lenie mego wielkiego szacunku dla profesora Wilczura, kt�ry b�d�c ju� w tych latach, gdy nawet ka�dy inny lekarz, kt�remu �ycie up�yn�o normalnie i spokojnie, szuka odpoczynku, wci�� jeszcze trwa na stanowisku.

�egnaj�c si� z dziennikarzami profesor Dobraniecki uwarunkowa� umieszczenie wywiadu tym, �e b�dzie wydrukowany jak naj�ci�lej.

� Nie mam oczywi�cie i nie mog� mie� wp�ywu na rodzaj i jako�� komentarzy, kt�rymi Panowie zechc� ten wywiad i ca�y wypadek opatrzy�. Nie chcia�bym jednak, by wskutek zniekszta�cenia wypowiedzianych tu przeze mnie s��w ktokolwiek z czytelnik�w m�g� wyrobi� sobie b��dne zdanie o moim stosunku do sprawy.

O godzinie pi�tej po po�udniu na ulicach Warszawy ukaza�y si� nadzwyczajne dodatki, przynosz�ce wie�� o �mierci znakomitego tenora. Korespondenci pism zagranicznych wys�ali d�ugie depesze, wszystkie linie telefon�w mi�dzymiastowych na Berlin, Wiede�, Pary� przez d�ugi czas by�y zaj�te.

W mie�cie o niczym innym nie m�wiono. W dodatkach nadzwyczajnych podano tylko suche fakty, ale same tytu�y zawiera�y ju� os�d: �Wielki �piewak Leon Donata zmar� pod no�em profesora Wilczura", �Nie zbadano przed operacj� serca", �Ofiara karygodnego niedbalstwa w lecznicy profesora Wilczura"...

Warszawa si� trz�s�a. Przed gmachem lecznicy zgromadzi� si� kilkutysi�czny t�um wielbicieli zmar�ego �piewaka, z g�stwy ludzkiej raz po raz pada�y g�o�ne okrzyki pod adresem profesora Wilczura i w og�le lekarzy. Omal nie poturbowano wychodz�cego z lecznicy doktora �uka, a policja z trudem zdo�a�a t�um rozproszy�, by da� przejazd karetce pogotowia, kt�ra przywioz�a jakiego� pacjenta.

W samej lecznicy panowa� nastr�j pogrzebowy. Jeden tylko bodaj profesor Wilczur nie przerwa� swoich codziennych zaj��. Zdawa� si� nie dostrzega� wyrazu twarzy podw�adnych ani ich zdenerwowania, zdawa� si� nie wiedzie� o wzburzeniu na mie�cie, zdawa� si� nie s�ysze� ha�asuj�cego pod oknami t�umu.

Ko�czy� w�a�nie wieczorn� wizytacj� pacjent�w i schodzi� na d�, w chwili gdy przywieziono nowego. Asystuj�cy profesorowi doktor Kolski chcia� zaj�� si� jego przyj�ciem, lecz Wilczur sam zbli�y� si� do lekarza pogotowia, by pacjenta odebra�. Z noszy, z kt�rymi dwaj sanitariusze skierowali si� do sali przyj��, rozleg�y si� ciche poj�kiwania, drog� znaczy�y g�ste krople czarnej krwi.

� Co to jest? � zapyta� profesor Wilczur.

Lekarz pogotowia wyja�ni�: rozprawa no�owa, stan beznadziejny, kilka g��bokich ran klatki piersiowej i brzucha. Tylko natychmiastowa operacja mo�e co� pom�c. Dlatego w�a�nie przywi�z� go tu, bo by�o najbli�ej.

� Prosz� go od razu na st� � zwr�ci� si� Wilczur do Kolskiego. Kolski zatrzyma� si� przez sekund�.

� Czy ma go operowa� doktor Rancewicz?

� Nie, ja sam si� tym zajm� � odpowiedzia� Wilczur. Kolski pobieg� wyda� dyspozycje, po czym dopilnowa� rozebrania rannego z jego �achman�w. By� to jaki� w��cz�ga, o dawno niegolonej twarzy, przeci�tej zreszt� teraz kilkoma nieg��bokimi, lecz krwawi�cymi ranami. Dogorywa�. Nier�wny oddech, przesi�kni�ty odorem alkoholu, usta� prawie zupe�nie.

Sala operacyjna by�a gotowa. Przysz�a doktor �ucja, blada jak papier, o oczach zaczerwienionych od d�ugotrwa�ego p�aczu.

� Niech�e pani idzie do domu � prosz�co odezwa� si� Kolski. � Ju� ja wszystkiego dopilnuj�. A tutaj nie ma nawet po co bada�. Nie wiem, czy go donios� do sali operacyjnej.

Zjawi� si� profesor Wilczur. Pochyli� si� nad pacjentem i wyprostowa� si�, przecieraj�c r�k� oczy.

� Kto to jest? Ja znam tego cz�owieka. Ja go na pewno kiedy� widzia�em.

� Pogotowie poda�o tylko imi� i nazwisko � wyja�ni� Kolski. � Nazywa si� Cyprian Jemio�.

� Jemio�? � powt�rzy� profesor. � Sk�d ja go znam? Na progu zjawi� si� sanitariusz i oznajmi�, �e wszystko gotowe. Po zdj�ciu prowizorycznych opatrunk�w okaza�o si�, �e rany nie s� ani tak g��bokie, ani tak gro�ne, jak to okre�li� lekarz pogotowia. Jedna tylko by�a wysoce niebezpieczna. Ostrze no�a rozp�ata�o mi�sie� brzuszny i do�� szeroko �o��dek. P�uca by�y nienaruszone, natomiast up�yw krwi znaczny i d�ugotrwa�y by� najistotniejszym niebezpiecze�stwem.

� Drugi trup w ci�gu jednego dnia na tej sali � powiedzia�a szeptem jedna z piel�gniarek do doktora Kolskiego. � Dlaczego profesor sam robi t� operacj�?

Kolski nic nie odpowiedzia�. Tymczasem profesor Wilczur swymi wielkimi, niezgrabnymi r�kami ze zdumiewaj�c� wpraw� zaszywa� jedn� ran� po drugiej. My�l jego jednak wci�� pracowa�a, jakby szukaj�c w pami�ci podobizny tego cz�owieka.

� Jemio� � powtarza� w my�li. � Cyprian Jemio�... Znam go z ca�� pewno�ci�.

Operacja by�a sko�czona. Pacjenta zabrano �ywego ze sto�u. Iskierka �ycia, kt�ra si� w nim tli�a, r�wnie �atwo mog�a zgasn��, jak i ponownie si� roz�arzy�. Umieszczono go na czwartym pi�trze w oddziale nie p�ac�cych pacjent�w, za� profesor Wilczur musia� wprost z sali operacyjnej uda� si� do kancelarii, gdzie oczekiwa� ju� go komisarz policji i s�dzia �ledczy.

W�adze pod naciskiem opinii publiczne] musia�y gruntownie zbada� spraw� �mierci Donata. Profesor Wilczur zosta� poinformowany, �e w aktach znajduj� si� ju� zeznania wszystkich wa�niejszych w gr� wchodz�cych os�b, a s�dzia �ledczy da� mu do zrozumienia, �e ci�ar oskar�enia kieruje si� ku doktor �ucji Ka�skiej, kt�ra podczas badania nie zaprzeczy�a zreszt� swojej winie. Potwierdzaj� to r�wnie� zeznania profesora Dobranieckiego, ten jednak win� przypisuje w og�le nieporz�dkom organizacyjnym, panuj�cym w lecznicy.

Wiele trudu i argument�w zu�y� musia� profesor Wilczur po to, by przekona� ich, �e doktor Ka�ska nie ponosi tu �adnej odpowiedzialno�ci, �e profesor Dobraniecki r�wnie� nie mo�e by� postawiony pod jakimkolwiek zarzutem. Wszystkiemu winno jest nieporozumienie i tylko nieporozumienie. O czyjejkolwiek z�ej woli nie mo�e tu by� mowy, ale nieporozumienia podobnego typu istotnie nie mog� zdarza� si� w lecznicy i Dobraniecki ma racj�, przypisuj�c win� �mierci Donata z�ej organizacji.

� Za organizacj� za� ja tu jestem odpowiedzialny � zako�czy� profesor Wilczur � i ja jeden jestem winowajc�.

� Oczywi�cie, panie profesorze � powiedzia� s�dzia �ledczy, sk�adaj�c papiery do teczki � nie mo�e by� tu mowy o jakim� procesie karnym. Musi pan by� jednak przygotowany na ewentualno��, �e rodzina �p. Leona Donata lub te� towarzystwa asekuracyjne, w kt�rych nieboszczyk by� ubezpieczony, mog� ro�ci� sobie powa�ne pretensje finansowe. Radzi�bym te� panu profesorowi zawczasu porozumie� si� co do tych spraw ze swoim adwokatem.

� Dzi�kuj� panu s�dziemu � powiedzia� Wilczur.

By�a ju� godzina dziesi�ta, gdy Wilczur wyszed� z lecznicy. Na dole zobaczy� oczekuj�c� na� �ucj�. Wzruszy� go jej wygl�d. Przez my�l mu przesz�o, �e ta biedna dziewczyna, zrozpaczona i przybita zdarzeniami, w kt�rych kr�gu mimo woli si� znalaz�a, mo�e pope�ni� jakie� szale�stwo.

U�miechn�� si� i wzi�� j� pod r�k�.

� No, droga pani, wi�cej hartu, wi�cej hartu. Nie mo�na tak si� przejmowa�. �aden cz�owiek nie mo�e by� absolutnie pewien nieomylno�ci wszystkich swoich dzia�a�. I �aden lekarz. Sta�o si�, trzeba nad tym ubolewa�, trzeba odt�d zdwoi� uwag�, ale nie mo�na popada� w depresj�.

�ucja potrz�sn�a g�ow�.

� Nie, panie profesorze. To nie jest depresja. To jest rozpacz na my�l o tym, �e pan profesor mo�e by� istotnie przekonany o moim niedbalstwie. Wszystkie okoliczno�ci sk�adaj� si� przeciwko mnie... Tak chcia�abym, by pan pozwoli� mi wyt�umaczy� si�...

Wilczur mocniej przycisn�� jej r�k�.

� Ale�, droga panno �ucjo...

� Nie, nie, panie profesorze � przerwa�a mu. � Obiektywnie rzecz bior�c, zas�uguj� na pot�pienie i wiem, �e nie mo�e pan nadal korzysta� z moje] wsp�pracy. Nara�a� si� na wsp�prac� ze mn�. Jestem na wszystko przygotowana. Chodzi mi tylko o to, by pan uwierzy� mi, by pan nie w�tpi�... Moj� win� nie jest ani niedbalstwo, ani nawet lekkomy�lno��... Mo�e tylko nadmiar zaufania do dobrej woli i lojalno�ci... profesora Dobranieckiego... Ponios� wszystkie konsekwencje... Je�eli mi nawet prawo praktyki odbior�, niech b�dzie!... Ale niech mi pan uwierzy...

� Ale� wierz�, wierz�, droga pani � zapewni� Wilczur. � I mo�e pani by� spokojna, nikt pani niczego nie odbierze, zostanie pani po dawnemu w lecznicy i nie zmniejszy si� moje zaufanie do pani ani odrobin�.

Szli przez chwil� w milczeniu i Wilczur odezwa� si� niezwyk�ym u mego surowym tonem:

� Pani jest m�oda, bardzo m�oda i dlatego wybacz� pani i to jedyne prawdziwe przewinie nie, kt�re pani pope�ni�a. Kt�re pani pope�ni�a teraz... Postaram si� zapomnie�, �e mog�a pani przez chwil� bodaj w�tpi� o dobrej woli profesora Dobranieckiego, o dobrej woli jakiegokolwiek lekarza. Lekarz mo�e si� myli�, ale nie ma takiego na �wiecie, s�yszy pani, nie ma takiego, kt�ry by dla jakichkolwiek powod�w m�g� dopu�ci� si� nara�enia na niebezpiecze�stwo �mierci pacjenta. To pani, jako lekarka, powinna zrozumie�... Pani powinna w to wierzy�! Z chwil�, gdy si� przestaje w to wierzy� � trzeba przesta� by� lekarzem.

�ucja odezwa�a si� tonem wyja�nienia:

� Ja tylko chcia�am zaznaczy�, panie profesorze, �e profesor Dobraniecki...

� Nie m�wmy o tym wi�cej � przerwa� jej stanowczo. � Niech pani� B�g broni przed kimkolwiek zwierza� si� z jakich� swoich... No, dajmy temu spok�j. Niech pani patrzy, jak� pi�kn� mamy noc. Ile gwiazd.

Pochyli� si� ku mej z u�miechem. � Lubi� jesie�. Lubi� jesie�. A pani?

Tre�� porannych gazet przyprawi�a pani� Nin� Dobranieck� o wypieki. Kaza�a sobie przynie�� wszystkie i nie by�o w�r�d nich takiej, kt�ra by nie podawa�a wywiadu z jej m�em. Prawie wszystkie te� zawiera�y ostre, pot�piaj�ce komentarze o karygodnym niedbalstwie w lecznicy, kt�ra od lat s�yn�a z wzorowego porz�dku i z wysokiego poziomu lekarskiego. Niekt�re pisma wyst�powa�y wr�cz z ��daniem ust�pienia profesora Wilczura, inne wyra�a�y obawy, �e je�eli w tej lecznicy w tak niedba�y spos�b odniesiono si� do pacjenta bogatego i s�ynnego na ca�ym �wiecie, to w jaki� spos�b traktuje si� tam ludzi zwyk�ych. Wszystkie dzienniki przypomina�y r�wnie�, �e wieloletnia amnezja profesora Wilczura nie mog�a pozosta� bez wp�ywu na stan obecny jego w�adz duchowych, czego dowodem s� chocia�by pozosta�o�ci znachorskich upodoba� w stosowaniu zi�, nawet takich, kt�re oficjalnie nauka od dawna ju� uzna�a za bezwarto�ciowe lub wr�cz szkodliwe.

Wywiad udzielony przez m�a wyda� si� pani Ninie za s�aby. Ten cz�owiek pomin�� oto naj�wietniejsz� okazj� do zdruzgotania, do ostatecznego zdruzgotania przeciwnika i usuni�cia go z widowni. Niepotrzebne by�y te przesadne komplementy pod adresem Wilczura. Nale�a�o wyra�niej podkre�li� jego wiek i przytoczy� co� na dow�d objaw�w nawrotu amnezji. Przewertowawszy pisma pani Nina nacisn�a guzik dzwonka.

� Czy pan profesor ju� wsta�? � zapyta�a pokoj�wk�.

� Pan profesor wyszed� ju� przed godzin�.

� Przed godzin�? � zdziwi�a si� pani Nina.

Wczoraj nie widzia�a m�a. O �mierci Donata dowiedzia�a si� z dodatk�w nadzwyczajnych. Kilkakrotnie pr�bowa�a po��czy� si� telefonicznie z m�em, w lecznicy jednak odpowiadano jej zawsze, �e nie mo�e podej��. Wr�ci� do domu p�n� noc�, gdy ju� spa�a. A teraz przed �sm� wyszed� z domu, czego prawie nigdy nie robi�.

� Mo�esz odej�� i przygotuj mi k�piel � odprawi�a pokoj�wk�.

Pani Nina postanowi�a nie pr�nowa�. Przede wszystkim nale�a�o si� dowiedzie�, jaki rezonans w�r�d znajomych wywo�a�y artyku�y porannej prasy, i postara� si� o to, by usposobi� r�ne wp�ywowe osobisto�ci jak najkrytyczniej do osoby Wilczura. Nie by�o to zbyt trudne zadanie w tej atmosferze, jak� wytworzy�y wypadki. Ka�dy z interlokutor�w pani Niny zdawa� sobie przecie� spraw�, �e pani Dobranieck�, jako �ona zast�pcy i najbli�szego wsp�pracownika Wilczura, mo�e posiada� znacznie �ci�lejsze i obfitsze informacje o przebiegu operacji i przyczynach �mierci Donata ni� prasa.

I pani Nina nie zawiod�a tych oczekiwa�.

Mia�a rozleg�e stosunki i umia�a m�wi� przekonywaj�co. W rezultacie plotki i komentarze dooko�a tragicznego zdarzenia wci�� narasta�y, przybieraj�c form� najbardziej fantastycznych hipotez, domys��w i podejrze�. Warszawa tak by�a nasi�kni�ta t� spraw�, �e nie mog�a ona znikn�� r�wnie� i z �am�w prasy. Nie by�a to kampania skierowana wprost przeciw osobie profesora Wilczura, lecz w istocie godzi�a w jego pozycj� w �wiecie lekarskim i w jego s�aw� chirurga.

Pani Nina nie nale�a�a do os�b, kt�re przebieraj� w �rodkach walki, nie nale�a�a do os�b cofaj�cych si� przed jakimkolwiek krokiem, je�eli krok ten m�g� zbli�y� j� do celu. Po kilku dniach z tego w�a�nie powodu mi�dzy ni� i m�em dosz�o do ostrej scysji.

Profesor Dobraniecki podczas konsylium u jednego z pacjent�w us�ysza� od doktora Hryniewicza tak nonsensowny zarzut pod adresem Wilczura, �e przez samo poczucie przyzwoito�ci musia� mu zaprzeczy�. Zarzut polega� na tym, �e rzekomo Wilczur w niekt�rych wypadkach, zamiast leczenia, stosuje znachorskie �zamawianie". Dobraniecki przez moment przypuszcza� nawet, �e w stosunku do niego Hryniewicz ucieka si� do podst�pnej prowokacji.

� Nonsens, panie kolego � powiedzia� krzywi�c si�. � Jak pan mo�e wierzy� podobnym niedorzeczno�ciom?

� Moja siostra s�ysza�a to od pa�skiej �ony � odpowiedzia� lekarz. � Dobraniecki b�kn�� co� o nieporozumieniu, kt�re tu musia�o zaj��, jednak po powrocie do domu zacz�� robi� �onie gwa�towne wym�wki.

� Ty doprawdy nie znasz miary i nie masz poczucia zdrowego sensu. Przecie� w ten spos�b tylko mnie kompromitujesz. Przecie� nie mo�na w ludzi wmawia� absurd�w, kt�rym nikt rozs�dny nie uwierzy. Pani Nina wzruszy�a ramionami.

� A jednak widzisz, �e uwierzyli.

� Albo udawali, �e wierz� � podkre�li� z naciskiem.

� M�j drogi, b�d� przekonany, �e je�eli o kim� m�wisz �le, zawsze ci uwierz�.

� A jednak prosz� ci�, Nino, by� pohamowa�a swoj� akcj�. Wilczur doskonale si� orientuje, komu mo�e zale�e� na psuciu jego opinii. W jego zachowaniu si� w stosunku do mnie w ostatnich dniach dostrzegam coraz wi�cej rezerwy i ch�odu. Gdy zostanie wyprowadzony z r�wnowagi, mo�e mi bardzo zaszkodzi�.

� W jaki spos�b?

� W bardzo prosty. Mo�e mnie oskar�y� o kampani� oszczercz� przeciw niemu. U�miechn�a si� ironicznie.

� Przed kim oskar�y�?

� To oboj�tne. W senacie akademickim, w Zwi�zku, a bodaj w prasie. Nie zapominaj, �e cieszy si� on wci�� jeszcze wielkim autorytetem. A jedna operacja �miertelna... nie mo�e takiego autorytetu obali�.

Profesor Dobraniecki mia� racj�. �mier� Donata nie zdo�a�a obali� autorytetu profesora Wilczura, zachwia�a nim jednak powa�nie. Najdobitniej wyrazi�o si� to na dorocznym zebraniu Zwi�zku podczas wybor�w.

Pozycja Wilczura by�a wci�� jeszcze tak mocna, �e Dobraniecki uwa�a� za rzecz wskazan� cofn�� swoj� kandydatur� na stanowisko prezesa i wysun�� kandydatur� Wilczura. Nast�pi�o g�osowanie i Wilczur zosta� wybrany. Lecz o ile przed dwoma tygodniami wyb�r nast�pi�by jednomy�lnie, tym razem przeszed� tylko nieznaczn� wi�kszo�ci� kilku g�os�w przy wielu wstrzymuj�cych si� od g�osowania.

Na zebraniu Wilczur nie by� obecny. G��boko przej�ty swoimi troskami po prostu zapomnia� o zebraniu, za� zawiadomiony o wynikach, napisa� kr�tki list do Zwi�zku, o�wiadczaj�c, �e wyboru przyj�� nie mo�e. T�umaczy� si� zm�czeniem i tym, �e stanowiska publiczne powinni zajmowa� ludzie m�odsi. W istocie przejmowa�a go wstr�tem my�l, �e przyjmuj�c wyb�r, musia�by ustawicznie styka� si� z tymi lud�mi, kt�rzy g�osowali przeciw niemu, kt�rzy uwierzyli haniebnym plotkom i oszczerstwom, kr���cym po mie�cie i znajduj�cym echa w wielu dziennikach, ba, nawet w pismach fachowych.

Mia� jeszcze i inne k�opoty. Mianowicie pewnego dnia zg�osi� si� do� przedstawiciel towarzystwa asekuracyjnego, w kt�rym Donat by� ubezpieczony na kolosaln� sum�. Towarzystwo sta�o na stanowisku, �e odpowiedzialno�� za �mier� �piewaka ponosi profesor Wilczur i �e on te� winien ui�ci� kwot� ubezpieczenia. A to dla Wilczura r�wna�o si� � ruinie.

Pomimo to bez namys�u o�wiadczy�, i� got�w jest pokry� ca�� sum�. Czy m�g� nara�a� si� na proces, na ekspertyzy, na wywlekanie na �wiat�o dzienne tych wszystkich podejrze�, kt�re si� nagromadzi�y przecie� nie tylko w nim samym, ale �ucji Ka�skiej i w Kolskim, i zapewne w wielu innych? Musieliby stan�� przed s�dem i na pewno kto� z nich poruszy�by te sprawy, wyst�pi�by z tymi podejrzeniami, na my�l o kt�rych ogarn�o Wilczura przera�enie i obrzydzenie.

Nie, na to si� zgodzi� nie m�g�.

W ten spos�b z dnia na dzie� utraci� niemal ca�y maj�tek. Lecznica, willa, kamienica na Pu�awskiej � wszystko to przesz�o na w�asno�� towarzystwa asekuracyjnego. Dyrekcja tego towarzystwa wykaza�a i tak wiele �yczliwo�ci i dobrej woli, pozostawiaj�c Wilczura na czele lecznicy i wyznaczaj�c mu wzgl�dnie wysokie pobory oraz pozostawiaj�c mu prawo do�ywotniego zajmowania willi. Dzi�ki tym okoliczno�ciom sprawa zosta�a za�atwiona cicho i bez rozg�osu, na czym Wilczurowi najbardziej zale�a�o. Pozornie nic si� nie zmieni�o. O tym, �e Wilczur przesta� by� w lecznicy wszechw�adnym panem i zale�a� teraz od prezesa Towarzystwa Asekuracyjnego Tuchwica, nikt nie wiedzia�.

I sam Wilczur zreszt� nie odczuwa� tej zmiany. Od wielu lat nie przywi�zywa� do pieni�dzy wielkiej wagi. Kiedy�, gdy by�a z nim jeszcze jego �ona, �p. Beata, umia� pracowa� po kilkana�cie godzin na dob�, wierzy�, �e przepychem luksusowych samochod�w, drogich futer i bi�uterii mo�e da� jej rado��, da� szcz�cie. I oto pewnego dnia zostawi�a to wszystko, zostawi�a i odesz�a, zabieraj�c ma�� Mariol�. Wraz z jej odej�ciem rozwia�y si� jego z�udzenia. Wszystkie dotychczasowe wysi�ki, ca�a ci�ka i zawzi�ta walka o byt wyda�a si� �miesznym nieporozumieniem, bezsensownym trudem, tragiczn� pomy�k�.

A potem przysz�y lata... zupe�nie inne lata... Kto wie, czy nie nale�y ich b�ogos�awi�, tych lat sp�dzonych na szlakach w��cz�gi, lat sp�dzonych w�r�d dobrych ludzi, gdy praca z siekier� w r�ku lub z ci�kim workiem na plecach by�a prac� dla zwyk�ego kawa�ka chleba... Utrata pami�ci. Tak. Przez d�ugie lata nie wiedzia�, kim jest, sk�d pochodzi, jak si� nazywa. A czy� utrata pami�ci w�wczas nie by�a dla� dobrodziejstwem? Czy� nie powinien b�ogos�awi� Boga za to, �e mu odebra� �wiadomo�� przesz�o�ci, �wiadomo�� �miertelnej rany zadanej w serce, w nieprzytomnie kochaj�ce serce, przez kobiet�, przez ponad wszystko kochan� kobiet�...

Popi� czasu przypr�szy� przesz�o��, popi� czasu przypr�szy� w�osy... Z przesz�o�ci zosta�a mu tylko Mariola... Czy zosta�a?... Od trzech lat, odk�d wysz�a za m��, widzia� j� tylko jeden raz. Nie mia� do niej ani do Leszka o to �alu. C�, ka�dy ma w�asne �ycie. M�ode ptaki wylatuj� z gniazd, zak�adaj�c w�asne, i ju� nigdy do dawnych nie powracaj�. Leszkowie zamieszkali w Ameryce, a chocia� pisuj� cz�sto, coraz bardziej zna� w ich listach t� odleg�o�� wielu tysi�cy kilometr�w, t� przegrod� wielu tysi�cy innych, odmiennych, obcych warunk�w bytu, jakie ich dziel� od niego.

� Nie jestem im potrzebny � my�la� Wilczur � a przy ich bogactwie mc odczuj� nawet tej straty, �e w spadku po mnie mc nic dostan�.

W spadku. Pierwszy raz mu to przysz�o na my�l, �e jest ju� stary. Dotychczas nawa� codziennej pracy i jego niezmordowana energia zas�ania�y mu przed oczyma fakt, �e dobiega ju� tego wieku, w kt�rym wi�kszo�� ludzi my�li tylko o �mierci. Gdy przeczyta� te s�owa w wywiadzie Dobranieckiego, wyda�y mu si� tak �mieszne i tak nikczemne, jak i reszta jego perfidnych wynurze�. Mija�y jednak dni i tygodnie, a coraz wi�cej my�la� o swojej staro�ci.

Wprawdzie po dawnemu codziennie ju� o si�dmej rano by� na nogach, a o �smej w lecznicy, ale ju� popo�udnia najcz�ciej sp�dza� w domu. Przewa�nie samotnie.

Czu� si� zm�czony. W zwi�zku z nieustaj�cymi napa�ciami, na kt�re nie odpowiada�, pogarsza� si� wci�� jego stan nerwowy, a to odbija�o si� na zdrowiu i samopoczuciu.

W tym to okresie zacz�� pi�. Nie by� to na��g. Po prostu stary, do�wiadczony J�zef, s�u��cy Wilczura, kt�rego� dnia zaproponowa� mu wypicie kieliszka koniaku.

� Zmarz� pan troch�, panie profesorze. Dobrze to panu zrobi.

Od tego dnia, gdy po obiedzie zasiada� przed kominkiem w gabinecie, zawsze obok czarnej kawy na stoliku sta�a butelka z koniakiem. Kilka kieliszk�w rozgrzewa�o go znakomicie, pozwala�o oderwa� my�l od przykrej rzeczywisto�ci, dawa�o z�udzenie pogody i zadowolenia. A przede wszystkim usypia�o nerwy, nerwy, kt�re w ostatnich czasach naprawd� potrzebowa�y spokoju.

Nieustaj�ce ataki na Wilczura musia�y wywrze� sw�j wp�yw nawet na najbli�sze jego otoczenie. W lecznicy, jak to zdo�a� zauwa�y�, cz�� personelu odnosi�a si� do� krytycznie i wyra�nie oscylowa�a ku Dobranieckiemu, czy to z przekonania, czy po to, by pozyska� jego wzgl�dy w przewidywaniu, �e zbli�a si� ponownie okres jego w�adzy.

Stosunek Wilczura do Dobranieckiego nie zmieni� si� pozornie w niczym. Zmuszeni do codziennego stykania si� na terenie lecznicy, po dawnemu konferowali z sob�, odbywali konsylia i narady. Obaj jednak starali si� ograniczy� wzajemny kontakt do minimum. Unikali te� jakiegokolwiek zatargu. Tote� gdy profesor Dobraniecki zapowiedzia� sekretarzowi, by odt�d nie dawano mu pacjent�w z czwartego pi�tra (oddzia� bezp�atny). Wilczur przyj�� to do wiadomo�ci bez protestu i odt�d sam wizytowa� ten oddzia�.

Na tym w�a�nie oddziale spotka�o go niespodziewane prze�ycie. Podczas jednej z wizytacji pozna� cz�owieka, kt�rego przywieziono mu pod nazwiskiem Cypriana Jemio�a, a raczej Jemio� pozna� Wilczura.

By�o to tak: profesorowi dano zna�, �e pacjent ten odzyska� przytomno��. Gdy Wilczur wszed� do jego pokoju i pochyli� si� nad chorym, ten uni�s� powieki i przez d�u�sz� chwil� wpatrywa� si� przytomnym wzrokiem w twarz profesora, potem lekko si� u�miechn�� i powiedzia�:

� �How do you do, darling.

� Sk�d ja pana znam? � zapyta� Wilczur. Pacjent w u�miechu ods�oni� spr�chnia�e z�by.

� Przedstawi� nas sobie mistrz ceremonii na przyj�ciu u ksi�nej Montecuculi. Profesor za�mia� si�.

� Naturalnie, poznaj� te� pa�ski g�os i spos�b m�wienia.

� To nietrudno, mon cher. Mam zwyczaj zmienia� g�os tylko jeden raz w �yciu. W okresie pachol�cej mutacji. Co za� dotyczy sposobu m�wienia, nie przestaj� nigdy by� wytworny.

Profesor przysun�� sobie krzes�o i usiad�.

� A jednak musia�o to by� dawno, bardzo dawno � powiedzia� w zamy�leniu.

Jemio� przymkn�� oczy.

� Gdybym si� jeszcze umia� dziwi� czemukolwiek na tym �wiecie, tobym si� dziwi�, �e nie spotykamy si� w�a�nie na tamtym. C� za zbieg okoliczno�ci! Dobrodzieja, o ile mnie pami�� nie myli, wiele lat temu pozbawiono mo�no�ci kontynuowania doczesnego �ywota i wyprawiono ad patres. Mnie kilku serdecznych przyjaci� wyekspediowa�o w tym�e kierunku niedawno. I oto spotykamy si� w ciep�ym szpitalu. Pan jest doktorem?

� Tak � potwierdzi� Wilczur. � Operowa�em pana. By� pan nieludzko pokrajany.

� Bardzo mi przykro, �e pana trudzi�em, signore. Mille grazzia. Ale skoro pan jest lekarzem, niech�e mi pan przede wszystkim powie, czy mi nie uci�to jakiej� ko�czyny.

� Nie. B�dzie pan zupe�nie zdr�w.

� To jest do�� przyjemna wiadomo��. Przyjemna dla Dro�d�yka, kt�ry tam na pewno t�skni za mn� i wyp�akuje swoje pi�kne oczy. Przypomina pan sobie Dro�d�yka, dottore?

� Dro�d�yka? � Profesor zmarszczy� brwi.

� Tak, my dear, m�wi� o s�ynnym etablissement Dro�d�yk, rue Witebska quinze... Restauracja z punktu widzenia fiskalnego zaliczona do trzeciego rz�du, ale pierwszorz�dna pod wzgl�dem towarzyskim, obyczajowym i moralnym. Etablissement Dro�d�yk. Nic to panu nie m�wi? Rendezyous eleganckiej Warszawy. High lite... Tam w�a�nie mieli�my zaszczyt i przyjemno��.

Profesor Wilczur przetar� czo�o.

� Czy�by?... to pan... pan mnie wtedy zaczepi� na ulicy?...

� Si, amico. Toczno tak, tak imienno. Wst�pili�my do Dro�d�yka, by przy czterdziestopi�cioprocentowym roztworze alkoholu poruszy� pewne zagadnienia abstrakcyjne, co si� nam te� w zupe�no�ci uda�o. O ile sobie przypominam, mia� pan w�wczas jakie� przykro�ci i, niestety, zbyt opas�y pugilares w kieszeni. Od owego dnia u�ywa�em pa�skiego przyk�adu jako argumentu, ilekro� g�osi�em cnot� ub�stwa. Zawsze by�em zdania, �e bogactwo nie daje szcz�cia. Gdyby pan nie mia� w�wczas tyle pieni�dzy, nie zdzielono by pana �omem po g�owie i nie topiono w gliniance.

Jemio� spojrza� w oczy Wilczurowi i doda�:

� Nein, mein Herr, vous vous trompez. Ja nie bra�em w tym udzia�u. Dowiedzia�em si� o wszystkim nazajutrz. Wie�� gminna. Legenda. Jeszcze jedna legenda do rozmy�la� nad znikomo�ci� rzeczy ludzkich.

Wilczur odruchowo si�gn�� r�k� do ciemienia, na kt�rym pozosta�a blizna.

� Wi�c to tak by�o?

� Tak, wodzu. Nie �ni�o mi si� nigdy, �e ujrz� ci� kiedy� jeszcze. Od owego dnia profesor do�� cz�sto odwiedza� Jemio�a, kt�ry zreszt� szybko powraca� do zdrowia. Poleci� go te� szczeg�lniejszej opiece panny �ucji, kt�ra zaj�a si� nim ze zdwojon� gorliwo�ci�. Wilczur nie m�g� nie zauwa�y�, �e ta m�oda dziewczyna z nadzwyczajnym po�wi�ceniem oddaje si� pracy, jakby chc�c wynagrodzi� b��d, kt�ry pope�ni�a. Nie m�g� r�wnie� nie dostrzec, �e �ucja darzy go szczeg�lniejsz� sympati�, �e w jej wzroku znajduje wiele ciep�a, serdecznego wsp�czucia, przyja�ni i jakby jakiej� pro�by.

Czasami wychodzili razem z lecznicy i w�wczas odprowadza�a go do domu. M�wi� najcz�ciej o sprawach zawodowych, zdarza�o si� jednak, �e rozmowa schodzi�a na kwestie osobiste. Dowiedzia� si�, �e �ucja jest sierot�. Pochodzi�a z Sandomierza, lecz od dziecka wychowywa�a si� w Warszawie. Na wychowanie jej i wykszta�cenie �o�y�a stryjenka, kt�ra r�wnie� umar�a przed kilku laty. Opowiedzia�a mu te�, �e kiedy� by�a zar�czona, lecz po nied�ugim czasie przekona�a si�, �e m�ody in�ynier, kt�ry udawa� przed ni� mi�o��, by� cz�owiekiem bezwarto�ciowym, i wtedy z nim zerwa�a.

� A teraz widz� � zauwa�y� Wilczur � �e kolega Kolski jest pani� bardzo zaj�ty.

Lekko wzruszy�a ramionami.

� Kolski, profesorze, jest w�a�nie koleg�, jest bardzo porz�dnym ch�opcem, lubi� go i uznaj� jego warto�ci, ale to nie s� te warto�ci, kt�re mog�yby wywo�a� jakie� g��bsze uczucie.

Przez chwil� szli w milczeniu.

� A czy� w kobiecie wywo�uj� uczucia jakie� warto�ci?... Nie uroda, nie m�odo��, nie... czyja wiem... wdzi�k?... Zaprzeczy�a ruchem g�owy.

� Nie, profesorze. To, o czym pan wspomnia�, mo�e zainteresowa� tylko bardzo p�ytkie kobiety. S�dz�, �e my... �e ja szuka�abym w m�czy�nie przede wszystkim bogactwa jego duszy, �e chcia�abym w nim znale�� jakby wielk� bibliotek� prze�y�, przemy�le�, tragedii i wzlot�w, jakby muzeum, �ywe muzeum... Nie umiem tego okre�li�. Mo�e to s� z�e por�wnania. Powiem tak:

chc�, by jego dusza by�a instrumentem wielostronnym, by zawiera�a w sobie tyle cech i d�wi�k�w, ilu bym przez ca�e swoje �ycie w nim odkry� i pozna� nie mog�a, i nie wydaje mi si�, bym mia�a by� pod tym wzgl�dem wyj�tkiem. Zdaje mi si�, �e to jest bardzo kobiece, og�lnokobiece... Ta chciwo��, to pragnienie czuwania nad wieloma, wieloma skarbami, kt�rych nasz umys� nie ogarnia, a kt�re mo�na ceni� i czci�... Bo tylko czcz�c mo�na kocha�.

Bia�y �nieg pokry� ulice Warszawy i lekko skrzypia� pod ich stopami. �wiat�o latar� za�amywa�o si� w sinawych smugach cienia. Upierzone drzewa sta�y ciche, nieruchome, dostojne.

� To nieprawda � powiedzia� po d�u�szej pauzie Wilczur. � Przekona si� pani kiedy�, �e to nieprawda.

� Nigdy si� o tym nie przekonam � zaprzeczy�a z przekonaniem, lecz on zdawa� si� jej s��w nie s�ysze� i m�wi� dalej:

� To m�odo�� dyktuje pani te s�owa, to m�odo�� podsuwa te my�li. Brak do�wiadczenia. Mi�o��... mi�o�� pos�uszna jest cia�u... pos�uszna prawom natury, a duch? Duch jest duchem, jego miejsce w abstrakcji i nic na to nie pomo�e.

W jego g�osie zabrzmia�a nuta goryczy i �ucja powiedzia�a:

� Nie przekona�am si� o tym i s�dz�, �e profesor zbyt pesymistycznie patrzy na te rzeczy.

� Bo ja si� przekona�em � u�miechn�� si� ze smutkiem. � Mo�e kiedy� opowiem to pani, mo�e kiedy�. Ku przestrodze. A teraz � oto m�j dom. Dzi�kuj� pani za mi�y spacer i rozmow�. Pani jest dobra, panno �ucjo.

Poca�owa� j� w r�k� na po�egnanie.

Zdejmuj�c futro w przedpokoju przejrza� si� w lustrze i stwierdzi�, �e jest nieogolony.

� Niech mi J�zef � powiedzia� do s�u��cego � codziennie rano przypomina, �e musz� si� ogoli�.

� Codziennie wszystko jest przygotowane � z uraz� w g�osie zauwa�y� s�u��cy.

� Tak, aleja nie zawsze o tym pami�tam, nie zawsze pami�tam...

Wypowiedziane s�owa przywiod�y mu na my�l dzisiejszy artyku� w jednym z pism, znowu wa�kuj�cy spraw� �mierci Denata. Jaki� obskurant, ukrywaj�cy si� pod literami doktor X.Y., dowodzi� tam, i� ca�kowite uleczenie z amnezji jest prawie niemo�liwe. Pami�� nigdy, zdaniem tego ignoranta, ca�kowicie nie wraca i musz� si� powtarza� napady.

Co za absurd. I pos�uguj�c si� takimi sztuczkami usi�uj� go zmusi� do rezygnacji. Gdyby wiedzieli, �e lecznica jest obecnie w�asno�ci� towarzystwa asekuracyjnego, na pewno znale�liby sposoby nowych intryg.

Przebra� si� w szlafrok i zasiad� przed kominkiem. J�zef przyni�s� gor�c�, pachn�c� kaw� i wieczorne gazety. Mo�e umy�lnie je tak po�o�y�, a mo�e by� to tylko przypadek, �e rzuciwszy na nie okiem Wilczur odczyta� na pierwszej stronie z�o�onego dziennika tytu�:

�Profesor Wilczur wyp�aci� rodzinie �p. Leona Donata milionowe odszkodowanie".

Up�yn�o kilka minut zanim wyci�gn�� r�k� po pismo.

�Dowiadujemy si� � czyta� � �e towarzystwo, w kt�rym by� ubezpieczony tragicznie zmar�y w lecznicy profesora Wilczura �wiatowej s�awy �piewak polski Leon Donat, zagrozi�o niefortunnemu chirurgowi procesem o odszkodowanie. Wobec tego, �e proces taki profesor Wilczur oczywi�cie by przegra�, gdy� �mier� wielkiego tenora nast�pi�a wskutek karygodnego niedbalstwa i nieporz�dk�w panuj�cych w zak�adzie profesora, musia� on ui�ci� nale�no�� asekuracyjn�, si�gaj�c� zawrotnej sumy dw�ch i p� miliona z�otych. Jako pokrycie tej sumy na w�asno�� towarzystwa przesz�a lecznica profesora, jego willa, niemal wszystko, co posiada�. Trudno nie wsp�czu� znakomitemu chirurgowi, �e dotkn�a go nag�a ruina, z drugiej jednak strony niech wypadek ten b�dzie przestrog� dla wszystkich tych lekarzy, kt�rzy lekkomy�lnie traktuj� �ycie powierzonych im pacjent�w...�

Wilczur od�o�y� gazet� i szepn�� do siebie:

� A wi�c sta�o si�...

Znowu dolano oliwy do ognia. Czyja� niedyskrecja sprawi�a, czyja� niedyskrecja albo zawzi�te szpiegostwo, �e podsycono znowu plotk�, �e zacznie powiedzia� s�u��cemu, gdy ten si� nowa orgia napa�ci...

� Nie b�d� jad�, nie jestem g�odny oznajmi�, �e kolacja jest na stole.

� Mo�e chocia� fili�anka bulionu?

� Nie, dzi�kuj�. Niech mi J�zef jeszcze da kawy... Tak, i koniaku.

Tej nocy profesor Wilczur wcale nie po�o�y� si� do ��ka. Nadmiar wypitej kawy i alkoholu sprawi�, �e rankiem ujrza� w lustrze sw� twarz poszarza��, zm�czon� i obrzmia��. Pomimo zm�czenia zmusi� si� do tego, by ogoli� si� starannie, i punktualnie zjawi� si� w lecznicy.

Nietrudno by�o zauwa�y�, �e wczorajsza wiadomo�� z pisma by�a tu ju� wszystkim znana. Doktor �uk, referuj�c program dnia i stan chorych, nie o�mieli� si� wprawdzie zapyta� Wilczura o nic, ale jego spojrzenia �wiadczy�y, �e pytania mia� na ko�cu j�zyka.

Program przewidywa� sze�� operacji: jedna trepanacja czaszki, trzy zestawienia z�amanych ko�ci w ko�czynach i wyci�cie wyrostka robaczkowego czternastoletniej dziewczynce, kt�r� przywieziono w nocy. Poza pierwsz� wszystkie operacje by�y �atwe i zwyk�e.

Po godzinnej wizytacji profesor przeszed� do sali operacyjnej. Od pami�tnego wypadku z Donatem ka�dego pacjenta dodatkowo bada� osobi�cie, sprawdzaj�c stan jego serca i badaj�c, czy nie cierpi na idiosynkrazj� do kt�regokolwiek z �rodk�w usypiaj�cych. Zabiera�o to sporo czasu, lecz wola� polega� tylko na sobie.

Pierwsza operacja trwa�a przesz�o godzin� i uda�a si� doskonale. Pogrypowy wrz�d w m�zgu zosta� przeci�ty i oczyszczony. Nast�pne posz�y r�wnie� �atwo. Ostatni� jednak Wilczur postanowi� przesun�� o p� godziny. Musia� odpocz��. Nie przespana noc i napi�cie nerwowe zrobi�y swoje. Gdy siedzia� w ubieralni, przyszed� Dobraniecki, przywita� si� i powiedzia�:

� M�wi� mi Ranccwicz, �e jest pan zm�czony. Mo�e do tego wyci�cia wyrostka robaczkowego wyznaczy� kogo� innego?

� Nie, dzi�kuj� panu � blado u�miechn�� si� Wilczur.

� Bo ja jestem teraz wolny... Ewentualnie...

� Nie. Dzi�kuj� bardzo � nie m�g� opanowa� poirytowanego tonu Wilczur. Wsta� i nacisn�� dzwonek.

� Pacjentk� na sal� � rozleg� si� za drzwiami g�os sanitariusza.

Dobraniecki wyszed�. Wilczur otworzy� podr�czn� szafk�, wyj�� z niej s�oik z bromem, wsypa� do�� du�� dawk� do szklanki, nala� wody i wypi�.

Gdy przyst�powa� do operacji, by� ju� zupe�nie opanowany i pewny ka�dego swego ruchu. Sko�ne ci�cie by�o trafnie wymierzone. Kilka kropel krwi na bia�ym podk�adzie t�uszczowym i sinofioletowa gmatwanina kiszek. Roz�arzony drut aparatu elektrycznego kr�tkim, ostrym sykiem spe�ni� swoje zadanie i obrzmia�y wyrostek robaczkowy znalaz� si� w szklance z formalin�. Operacja dobiega�a ko�ca. W czterdziestej pi�tej minucie profesor Wilczur za�o�y� klamry.

...Dwana�cie, trzyna�cie, czterna�cie, pi�tna�cie � liczy� doktor �uk narz�dzia.

Chor� wywo�ono z sali.

� Brak jednej sztuki � spokojnie powiedzia� doktor �uk. Moment konsternacji. Profesor Wilczur, kt�ry ju� zdejmowa� mask�, powiedzia� ochryp�ym g�osem:

� Z powrotem na st�.

Trzeba by�o po raz drugi otwiera� jam� brzuszn� dla wydobycia ze zwoj�w kiszek ma�ego metalowego przedmiotu, po�yskuj�cego niklem. Upa� na sali operacyjnej i zm�czenie sprawia�y, �e Wilczur tylko ostatnim wysi�kiem woli utrzymywa� sw�j m�zg w �wiadomo�ci, a r�ce w sprawno�ci. Czu�, �e jest bliski omdlenia. Na szcz�cie wytrwa� do ko�ca.

Pacjentk� zabrano ju� w chwili, gdy budzi�a si� z narkozy. Zataczaj�c si� wyszed� za ni� Wilczur na ch�odny korytarz. Zdar� mask� i sta� przez kilka minut oparty o parapet okna. Powoli odzyskiwa� przytomno�� i si�y. Zrozumia� te�, �e ten szum, kt�ry s�yszy, jest skutkiem zbyt wielkiej dawki bromu. Z wolna skierowa� si� do rozbieralni. Przy pomocy sanitariusza przebra� si�, kaza� sobie przynie�� tu futro i kapelusz i nawet nie wst�puj�c do swego gabinetu wyszed� na ulic�.

Tymczasem w lecznicy wrza�o jak w ulu. Wprawdzie pozostawienie narz�dzi operacyjnych w jamie brzusznej jest do�� cz�stym wypadkiem, kt�ry si� przytrafia wielu chirurgom, powoduj�c konieczno�� powt�rnej operacji, profesor Wilczur jednak s�yn�� z tak nies�ychanej przytomno�ci umys�u i spostrzegawczo�ci, �e nigdy mu si� co� podobnego nie zdarzy�o.

Oczywi�cie osoby asystuj�ce przy operacji dostrzeg�y r�wnie� os�abienie profesora, a doktor �uk obserwuj�c go uwa�nie przewidywa� nawet omdlenie i przygotowa� si� do tego, �e osobi�cie zast�pi profesora przy doko�czeniu operacji w razie wypadku.

Teraz ca�a elita zak�adu zebra�a si� w gabinecie profesora Dobranieckiego, kt�ry m�wi�:

� Szanujemy go wszyscy, uznajemy jego zas�ugi, mamy dla� wiele sympatii, ale to nie powinno nam zamyka� oczu na fakty: to jest stary cz�owiek, nale�y mu si� odpoczynek, a nie daje sobie tego w �aden spos�b wyt�umaczy�. Przecie� podobne wypadki b�d� mu si� zdarza�y teraz coraz cz�ciej. Nie wiem doprawdy, co pocz��.

W�r�d og�lnych potakiwa� rozleg� si� dr��cy g�os doktor �ucji Pa�skiej:

� Tu nie trzeba nic robi�. Tu trzeba pootwiera� okna i wywietrzy� t� ohydn� atmosfer�, nad kt�rej wytworzeniem pracuj� ludzie z�ej woli. Trzeba przeciwdzia�a� wstr�tnym plotkom, k�amstwom i oszczerstwom. Nie wiem, czy ktokolwiek zdo�a�by zachowa� spok�j i r�wnowag� w�r�d tych kalumnii, pod�ych, podst�pnych intryg i krecich podkop�w, kt�rymi otoczono profesora Wilczura. To ha�ba! To wstyd! Ale myl� si� ci, kt�rzy dla w�asnych brudnych korzy�ci chc� zmusi� profesora Wilczura do upadku. Przelicz� si�. Taki cz�owiek jak on nie ugnie si� przed pod�o�ci� nikczemnych intrygant�w, wszyscy uczciwi stan� po jego stronie!... Profesor Dobraniecki przyblad� i zmarszczy� brwi.

� Wszyscy stoimy po jego stronie � powiedzia� dobitnie.

� Tak? Czy i pan te�, panie profesorze? � spojrza�a mu wprost w oczy. Dobraniecki nie umia� ukry� wzburzenia.

� Moja droga pani. W�wczas kiedy pani jeszcze chodzi�a w pensjonarskim mundurku, ja wyda�em biografi� profesora Wilczura! Jest pani za m�oda i zanadto pozwala pani sobie lekcewa�y� pewne dystansy. Nie uwa�am, bym potrzebowa� wyja�nia� to pani dobitniej.

Doktor �ucja zmiesza�a si�: rzeczywi�cie mi�dzy ni� a Dobranieckim by� taki dystans, jak mi�dzy genera�em a szeregowcem i tylko nag�e oburzenie pozwoli�o jej o tym zapomnie� na chwil�.

Korzystaj�c z tego, �e Dobraniecki po ostatnim s�owie odwr�ci� si� do docenta Biernackiego, �ucja wysz�a z gabinetu. Kolskiego znalaz�a na drugim pi�trze, ko�czy� w�a�nie opatrunek. By�a tak roztrz�siona, �e powiedzia�:

� Czy si� co� sta�o? Potrz�sn�a g�ow�.

� Nie, nic. Nic wa�nego. Tylko oni znowu co� knuj�... Chcia�am z panem pom�wi�.

� Dobrze � skin�� g�ow�. � Za pi�� minut b�d� wolny. Niech pani zaczeka w moim pokoju. W jego oczach by� smutek i niepok�j. Gdy przyszed�, siedzia�a przy biurku i p�aka�a.

� Jaki� obrzydliwy, jaki� wstr�tny jest �wiat.

Kolski delikatnie wzi�� ko�ce jej palc�w i odezwa� si� tonem perswazji:

� Zawsze by� taki. Walka o byt nie jest dziecinn� zabaw� ani gr� towarzysk�, tylko wojn�, nieustaj�c� wojn�, w kt�rej zar�wno z�by, jak i pazury s� r�wnie dobr� broni�, jak s�owa.

Trudno. Tak ju� widocznie musi by�. No, niech�e si� pani uspokoi, panno �ucjo, niech�e si� pani uspokoi.

Prezes Tuchwic w zamy�leniu stuka� o��wkiem po pliku cienkich kartek, zapisanych maszynowym pismem.

� Przeczyta�em pa�ski memoria�, panie profesorze � m�wi� nie podnosz�c oczu na siedz�cego po drugiej stronie biurka Dobranieckiego � przeczyta�em i musz� panu powiedzie�, �e stawia pan mnie w nies�ychanie przykrej sytuacji. Oczywi�cie musz� si� zgodzi� z niekt�rymi argumentami pa�skimi, ale zar�wno pod wzgl�dem prawnym, jak i osobistym nie mog� tu nic zrobi�.

Dobraniecki poruszy� si� w fotelu.

� Wybaczy pan, ale nie zrozumia�em.

Na twarzy Tuchwica zjawi� si� grymas zniecierpliwienia.

� Widzi pan, profesorze, ja si� nie znam na tych waszych lekarskich rzeczach. Jestem finansist� i tu znam swoje zobowi�zania. Ot� profesor Wilczur post�pi� z nami bardzo fair. Post�pi� jak d�entelmen. Oczywi�cie, m�g� nie przyj�� na siebie winy, m�g� zwali� j� na internistk�, kt�ra nie zbada�a Donata. Oczywi�cie w�wczas mia�bym prawo domaga� si� wsp�odpowiedzialno�ci w�a�ciciela lecznicy i s�d na pewno by to przyzna�, jednak w�tpi�, by�my w�wczas mogli odzyska� ca�� kwot�, a poza tym sprawa ci�gn�aby si� latami. To pierwszy punkt. Winienem mu je�eli nie wdzi�czno��, to przynajmniej stosunek r�wnie� fair...

� Ale chyba nie kosztem �ycia dalszych pacjent�w � sarkastycznie wtr�ci� Dobraniecki.

� Oczywi�cie. Je�eli jest tak, jak pan m�wi i jak pan tu napisa�, przyznaj�, �e profesor Wilczur powinien ust�pi�. Ale ja go do tego zmusi� nie mog�. Zawar�em z nim umow�, na mocy kt�rej pozostanie on kierownikiem lecznicy, p�ki sam zechce. To drugie. Jest i trzeci punkt.

Widzi pan, mam w stosunku do Wilczura obowi�zek wdzi�czno�ci. Przed wielu laty leczy� on moj� matk� i w�wczas uratowa� jej �ycie.

W gabinecie zapanowa�o milczenie. Prezes powoli zapali� fajk�.

� Z tych wszystkich argument�w � odezwa� si� Dobraniecki � istotnym argumentem jest jeden: pa�ska umowa z Wilczurem. Ale i tu znajduj� wyj�cie. Czy nie m�g�by pan prezes pomy�le� o czym� w rodzaju emerytury? S�dz�, �e na takie rozwi�zanie sprawy profesor Wilczur m�g�by przysta�. Oczywi�cie pod pewnym naciskiem.

� Ale ja nie mog� wywiera� �adnego nacisku � zaoponowa� prezes. Dobraniecki zrobi� pauz�.

� Skoro towarzystwo, kt�rego pan jest prezesem, jest w�a�cicielem lecznicy, musi panu zale�e� na renomie tej lecznicy, bo renoma i tylko renoma jest jej g��wn� warto�ci�. Z chwil� gdy lecznica zacznie traci� opini� najlepszego zak�adu tego rodzaju w stolicy, spadn� te� jej dochody, a zatem i obiektywna warto��.

� Rozumiem to dobrze � przyzna� prezes. � Dlatego te� musz� za pewnie pana profesora, �e bynajmniej nie zamierzamy zatrzymywa� jej dla siebie. Gotowi jeste�my sprzeda� j� pierwszemu reflektantowi, kt�ry si� zg�osi. Sprzeda� nawet z pewn� strat�. Wzrok Dobranieckiego o�ywi� si�.

� Za kilka miesi�cy mogliby�my o tym pom�wi�.

� Czy pan profesor?... � zaciekawi� si� prezes. Dobraniecki zrobi� nieokre�lony ruch r�k�.

� Nie ja sam. Nie rozporz�dzam takimi funduszami. Ale spodziewam si� znale�� paru lekarzy, kt�rzy weszliby ze mn� do sp�ki. Naturalnie mog�aby by� o tym mowa tylko wtedy, gdy kierownictwo przesz�oby w inne r�ce. Niech pan mnie �le nie rozumie, prezesie. Nie zale�y mi bynajmniej na tym, bym to ja w�a�nie mia� obj�� dyrekcj�. Chodzi mi przede wszystkim o bezpiecze�stwo pacjent�w i o utrzymanie na poziomie instytucji, kt�rej, �mia�o to mog� powiedzie�, jestem wsp�tw�rc�.

Prezes wsta�.

� Zastanowi� si� nad tym wszystkim, panie profesorze, i wkr�tce dam panu odpowied�.

� B�d� jej oczekiwa� z niecierpliwo�ci�, usprawiedliwion� tym, �e przed�u�anie si� obecnego stanu rzeczy doprawdy grozi powa�nymi nast�pstwami.

Prezes odprowadzi� Dobranieckiego do drzwi i znowu zag��bi� si� w swoim przepa�cistym fotelu. Istotnie sprawa ta mia�a dla� nad wyraz przykry posmak. Gdyby to od niego zale�a�o, gdyby nie by� odpowiedzialny za finanse towarzystwa, wola�by na to wszystko machn�� r�k� i zostawi� rzeczy ich w�asnemu biegowi.

Nie podoba� mu si� Dobraniecki. Oczywi�cie wiedzia�, �e jest to osobisto�� og�lnie uznana i szanowana, uczony powa�nej miary i cz�owiek odgrywaj�cy niema�� rol� w �yciu towarzyskim Warszawy. Jednak�e stosunek profesora do Wilczura wyda� si� prezesowi niesmaczny, a mo�e nawet nielojalny.

Z drugiej wszak�e strony o uszy prezesa nieraz si� ju� obija�y pog�oski potwierdzaj�ce dane zawarte w memoriale Dobranieckiego.

Tego wieczora prezes Tuchwic opowiedzia� przy kolacji �onie ca�� spraw� i us�ysza� tak� rad�:

� M�j drogi, najlepiej post�pisz, je�li zobaczysz si� z Wilczurem i rozm�wisz si� z nim otwarcie.

� Masz racj� � przyzna�. � Zrobi� to w przysz�ym tygodniu. O z�o�eniu przez Dobranieckiego memoria�u w lecznicy wiedziano, gdy� przy jego redagowaniu bra�o udzia� kilku lekarzy, trzymaj�cych stron� autora. Oczywi�cie, rzecz nie da�a si� utrzyma� w tajemnicy i wkr�tce dotar�a te� do wiadomo�ci Wilczura. Wys�ucha� tego w milczeniu, u�miechn�� si�, wzruszy� ramionami i nic nie powiedzia�. Nazajutrz w obecno�ci kilku os�b zwr�ci� si� do Dobranieckiego:

� Nale�y mi si� kr�tki urlop. Poniewa� w�a�nie nadchodz� �wi�ta Bo�ego Narodzenia, chcia�bym prosi� koleg� o zast�pstwo, je�eli oczywi�cie nie ma pan innych plan�w.

� �adnych. Zostaj� w Warszawie na �wi�ta. A pan wyje�d�a? Na d�ugo?

� Na dwa, mo�e na trzy tygodnie. Mam przynajmniej takie zamiary.

� Mo�e do c�rki, do Ameryki?

� O nie � odpowiedzia� niech�tnie Wilczur � to zbyt daleka droga.

Przypomnienie Marioli sprawi�o mu przykro��. W�a�nie przed paru dniami otrzyma� od niej obszerny list. Wiadomo�ci o �mierci Donata dotar�y ju� do nich, jak r�wnie� i to, �e Wilczur zap�aci� musia� olbrzymie odszkodowanie, kt�re go zrujnowa�o. Wiedzia�a r�wnie� Mariola o kampanii prowadzonej w Warszawie przeciw jej ojcu, w li�cie jednak nie zna� by�o tego wsp�czucia, kt�rego tak mu by�o brak.

�Zmartwili�my si� bardzo k�opotami Tatusia � pisa�a Mariola. � Ale Leszek ma s�uszno��, gdy m�wi, �e to mo�e i lepiej, �e Tatu� nie b�dzie si� przepracowywa�. W wieku Tatusia trzeba ju� wi�cej dba� o swoje zdrowie ni� o zdrowie innych. Dzi�ki Bogu, nasza sytuacja materialna pozwala na to, by Tatu� m�g� odpoczywa�. Leszek, kt�ry bawi obecnie za interesami w Philadelphii, telefonowa� wczoraj do mnie i prosi�, bym zapewni�a Tatusia, �e b�dzie mu wysy�a� co miesi�c tysi�c dolar�w, a nawet i wi�cej, je�eli Tatusiowi to nie wystarczy".

Poza tym jednym ust�pem list zawiera� gar�� informacji o materialnym powodzeniu Leszka i o jakich� niewa�nych sukcesach towarzyskich ich obojga.

List ten g��boko zrani� Wilczura. Jedyni bliscy mu ludzie uwa�ali, �e s� wobec niego w porz�dku, je�eli zatroszcz� si� o to, by nie brak�o mu pieni�dzy. I oni te�, jak klika Dobranieckiego, uwa�ali, �e powinien wyrzec si� swego umi�owanego zawodu, �e nie jest ju� zdolny do pracy, �e powinien ust�pi� miejsca m�odszym.

Nie rozumieli tego, �e dla niego wyrzeczenie si� pracy by�oby gorsze od �mierci, �e by�oby przyznaniem si� przed �wiatem i przed sob� do tego, �e ani �wiatu, ani sobie nie jest ju� potrzebny, �e sta� si� rupieciem, ot, zu�ytym narz�dziem, kt�re si� po prostu wyrzuca na �mietnik. I to wtedy gdy bardziej ni� kiedykolwiek pragnie pracowa�, dzia�a�, by� u�ytecznym...

Nieprawd� powiedzia� Dobranieckiemu.

Nie zamierza� nigdzie wyje�d�a�. Chcia� po prostu na pewien czas odetchn�� w samotno�ci od widoku ludzi, da� wypoczynek nerwom, odzyska� dawny spok�j, skupi� my�li i odnale�� w sobie te si�y, kt�re pozwol� mu przetrwa� kampani� wrog�w.

Zapowiedzia� te� s�u��cemu, by wszystkim zg�aszaj�cym si�, wszystkim bez wyj�tku m�wi�, �e �profesor wyjecha� na kilka tygodni nie wiadomo dok�d", oraz by nikogo nie wpuszcza�.

Stary J�zef dok�adnie zrozumia� polecenie pana i odprawia� od drzwi zar�wno znajomych, jak i pacjent�w profesora. Nic nudzi� go nawet zdawaniem relacji z tego, kto przychodzi�. Profesor te� nie pyta� o to.

Dwa pierwsze dni sp�dzi� w ��ku, nast�pnego zabra� si� do lektury zaleg�ych czasopism fachowych i paru dzie� naukowych, kt�rych jeszcze nie zna�. Jego czynna natura zacz�a si� jednak pr�dko buntowa�. Coraz cz�ciej spogl�da� na zegarek, kt�ry teraz przecie do niczego go nie przynagla�. Wkr�tce stwierdzi�, �e to odpoczywanie w gruncie rzeczy m�czy go bardziej ni� praca. Skonstatowawszy to, zabra� si� do porz�dkowanie notatek i innych materia��w, kt�re od roku zbiera� do zamierzonej rozprawy o chirurgicznym leczeniu sarkomy. Gdy ju� by� z tym got�w, natychmiast przyst�pi� do pisania, a �e ka�da praca absorbowa�a go bez reszty, od wczesnego ranka do p�nej nocy przesiadywa� przy biurku, wstaj�c tylko po to, by w po�piechu zje�� obiad lub kolacj�.

Skutkiem tego po tygodniu praca by�a sko�czona, co bynajmniej nie ucieszy�o Wilczura. Zacz�a go ogarnia� nuda. My�li wci�� kr��y�y dooko�a spraw zwi�zanych z lecznic�, a to bynajmniej nie wp�ywa�o dodatnio na stan jego nerw�w. Wydoby� z biblioteki kilkana�cie tom�w dawno zapomnianych, a niegdy� ulubionych poet�w, lecz i to przecie� nie mog�o mu wype�ni� nadmiaru wolnego czasu. Chodzi� bez celu po pokojach, godzinami stawa� przed oknem, wygl�daj�c w pustk� nieruchliwej ulicy.

Zacz�� nawet skrupulatnie wypytywa� J�zefa o to, kto przychodzi�, kto telefonowa� i co m�wi�.

Pewnego dnia, stoj�c przy oknie, zobaczy� cz�owieka nios�cego choink�. Zajrza� do kalendarza i przekona� si�, �e to dzie� Wigilii. Od lat od bardzo wielu lat, ta data straci�a dla� to znaczenie uczuciowe, jakie mia�a w�wczas, gdy dom ten by� domem rodzinnym, gdy do sto�u wigilijnego siada� z Beat�, gdy pod choink� pi�trzy�y si� stosy podark�w dla ma�ej Marioli...

I oto nagle ogarn�o Wilczura wprost bolesne poczucie samotno�ci. My�l przebieg�a szybko przez galeri� znajomych, wsp�pracownik�w, koleg�w.

Nie, �aden z nich nie by� mu bliski, z �adnym nie ��czy� go cieplejszy stosunek...

�ucja... Profesor u�miechn�� si� do siebie. Tak. To dobry, to genialny pomys�. Zatelefonuje do niej i zaprosi j� na wieczerz� wigilijn�. Panna �ucja na pewno nie odm�wi...

O�ywiony pomys�em, profesor Wilczur zacz�� wertowa� szybko katalog telefoniczny. Gdy jednak znalaz� numer �ucji, zawaha� si�.

By�o przecie� nie do pomy�lenia, by ta m�oda dziewczyna nie u�o�y�a ju� sobie jakiego� planu sp�dzenia �wi�t, by nie zosta�a zaproszona przez kogo� ju� dawniej, przez kogo� na pewno ciekawszego, do jakiego� weso�ego, mi�ego domu, gdzie b�dzie choinka, gdzie s� dzieci, gdzie zanurzy si� w atmosferze rodzinnego ciep�a, tego ciep�a, za kt�rym on w�a�nie teraz zat�skni�. Najprawdopodobniej zaprosi�a j� rodzina Kolskiego, a mo�e ci pa�stwo Zarzeccy, o kt�rych tak cz�sto wspomina�a, i Profesor z�o�y� katalog. Stanowczo nie mia� prawa wyzyskiwa� jej przychylno�ci � mo�e z lito�ci � i zabiera� jej ten pi�kny wiecz�r dla zaspokojenia swojej zachcianki.

Pomimo jednak rezygnacji Wilczur nie m�g� przesta� my�le� o �ucji, o jej dobrym, czu�ym i wra�liwym stosunku do siebie, o stosunku, w kt�rym tak wyra�nie d�wi�cza�y najlepsze, najszlachetniejsze uczucia. Postanowi� w ka�dym razie jednego z najbli�szych dni zobaczy� si� z ni�, a dzisiaj nale�a�o w jaki� spos�b sprawi� jej przyjemno��. Po namy�le nacisn�� guzik dzwonka i powiedzia� do wchodz�cego J�zefa:

� Niech J�zef p�jdzie do najbli�szej kwiaciarni, kupi tam jakie� dwadzie�cia r� i ka�e odes�a� pod adresem doktor �ucji Pa�skiej. Adres jest w ksi��ce telefonicznej.

� Pan profesor napisze kartk�?

� Nie, nie � �ywo zaprzeczy� Wilczur � �adnej kartki.

� A jakiego koloru maj� by� r�e? Wilczur z niezadowoleniem zmarszczy� brwi.

� No... mog� by�, czy ja wiem, jakie tam bywaj�?

� Czerwone, ��te, bia�e.

� Bia�e? To niech b�d� bia�e.

� A je�eli bia�ych nie znajd�? � pedantycznie zapyta� s�u��cy.

� Oj, oj, niech J�zef mnie nie nudzi. Przecie� ja nie mog� si� na tym zna�. Poradzi si� J�zef tej pani w sklepie.

� Tak jest, panie profesorze.

Wr�ci� po godzinie i o�wiadczy�, �e za rad� pani w sklepie wybra� r�owe.

� Bo ta pani pyta�a, dla kogo, wi�c powiedzia�em, �e to dla m�odej i nader pi�knej osoby, ale bez mi�osnych zamiar�w. Wi�c ona rzek�a, �e najstosowniej b�dzie w�a�nie r�owe, bo...

� Dobrze, dobrze � zachrz�kn�� Wilczur. � Dzi�kuj� J�zefowi. Gdy s�u��cy wyszed�, Wilczur powiedzia� do siebie:

� Strasznie gadatliwy zrobi� si� ten J�zef.

W gruncie rzeczy Wilczur sam by� temu winien, gdy� w ostatnich dniach z nud�w wyci�ga� s�u��cego na rozm�wki. I tego dnia, gdy o zmierzchu pos�ysza�, �e J�zef k��ci si� z kim� w przedpokoju, zawo�a� go p�niej, by wypyta�, kto to by� i czego chcia�.

� To jaki� bezczelny obszarpaniec, panie profesorze. Domaga� si�, bym go wpu�ci� do pana profesora, i o�miela� si�, za przeproszeniem, m�wi�, �e jest pa�skim przyjacielem.

� Przyjacielem? � zdziwi� si� Wilczur. � A nie poda� swego nazwiska?

� Owszem, tylko jakie� dziwne nazwisko. Nie wygl�da� na �yda, a nazywa si� zupe�nie po �ydowsku. Jako� Szekspir. Profesor za�mia� si�.

� A na imi� mia� William?

� Tak w�a�nie, panie profesorze. A w�dk� od niego �mierdzia�o, za przeproszeniem, na trzy metry, wi�c widz�, �e to cz�owiek nieodpowiedzialny, mo�e nawet jaki� element. A nachalna bestia. Bo mu m�wi�, �e pana profesora nie ma w Warszawie, to on mi powiada, za przeproszeniem, �e jemu wystarczy jakie�, tylko nie pami�tam jakie, ale co� paskudnego, cia�o spiralne, czy co� takiego. Dopiero jak mnie nazwa� cemberem, nie wytrzyma�em i wyrzuci�em go za drzwi. Oczywi�cie p�niej zaraz r�ce umy�em, bo od takiego to i r�ne bakterie mog� na cz�owieka przeskoczy�.

W tej samej chwili w zamkni�tym pokoju, nie u�ywanym podczas zimy, a wychodz�cym na taras, rozleg� si� brz�k t�uczonej szyby. J�zef podskoczy� do drzwi. Nim zd��y� je otworzy�, na progu ukaza� si� Cyprian Jemio�.

� Szekspir! � wrzasn�� J�zef. � W�ama� si�! Policja! Ja ci� naucz�! Chwyci� przybysza za ko�nierz, a g�ruj�c nad nim wzrostem i si��, trz�s� nim, niczym pies kr�likiem.

Jemio� zawo�a� bez wi�kszego oburzenia:

� Prezydencie, ka� swemu Atlasowi, by da� spok�j temu trz�sieniu ziemi. Ka� mu szybko, bo sam go unieszkodliwi�.

Wraz z ostatnim s�owem zdzieli� J�zefa b�yskawiczn� s�jk� mi�dzy �ebra. Ugodzony pu�ci� go od razu i kln�c odskoczy� o par� krok�w.

� Niech J�zef mu da spok�j � odezwa� si� profesor Wilczur.

� Mo�e zawo�a� policj�, panie profesorze? � z najwy�szym oburzeniem powiedzia� s�u��cy.

Jemio� zmierzy� go pogardliwym wzrokiem.

� Zawo�aj, archaniele, i ka� si� okulbaczy�. Pozw�l mu, prezydencie, odda� si� w r�ce policji. Rzecz nie do od�a�owania, �e taka fizys jak jego nie znajduje si� dotychczas w albumie policyjnym. Album czu�by si� zachwycony jego dostojn� fizys. A teraz odejd�, niegodny Leporello, i zostaw nas samych, albowiem ma si� ku wieczorowi.

Profesor da� znak r�k� i J�zef, kt�ry szykowa� si� do ponownego skoczenia w stron� Jemio�a, wzruszywszy ramionami, skierowa� si� do drzwi.

� Dawco wszelkich rozkoszy � zawo�a� po�piesznie Jemio�. � Rozka� swemu mamelukowi, darling, by przyni�s� jaki� p�yn �r�cy, kt�rym by�my mogli nape�ni� nasze trzewia. Jako chirurg powiniene� wiedzie�, �e mc tak dodatnio nie wp�ywa na gojenie si� ran, jak czterdziestopi�cioprocentowy roztw�r alkoholu. Doprowad� kuracj� do ko�ca.

Profesor u�miechn�� si�.

� Kiedy ci� wypisano z lecznicy?

� Dzisiaj, my beautiful friend. Aujourdhui. Mglistym, grudniowym porankiem wyszed�em w �wiat ch�odny i obcy, i ka� mi da� w�dy, w imi� mi�o�ci bli�niego lub jakiekolwiek inne imi�, jakie ci w danej chwili na my�l przyjdzie.

Na pytaj�ce spojrzenie s�u��cego profesor odpowiedzia� potwierdzaj�cym skinieniem g�owy. Cyprian Jemio� swobodnie rozsiad� si� w fotelu i gdy J�zef wyszed�, za�mia� si� kr�tko.

� O profan, o ciemna masa. S�dzi�, �e zamykaj�c przede mn� drzwi uniemo�liwia mi zobaczenie ciebie, drogi mistrzu. Kiedy� wprawdzie by�y takie czasy, �e drzwi istotnie stanowi�y dla mnie jak�� zapor�. Upewniam ci�, �e to by�y czasy dawne. Mam za� dziwne przyzwyczajenie nie wierzy�, �e kogo� nie ma w domu, je�eli go jednocze�nie widz� przez okno. A w�a�nie id�c tu, ujrza�em w oknie twoje popiersie, darling.

Profesor powiedzia�:

� Nie przyjmuj� nikogo, bo chc� odpocz��. Dlatego s�u��cy otrzyma� polecenie...

� Satis. Przebaczam ci. Jestem wspania�omy�lny i wyrozumia�y. Te� czasami szukam odosobnienia, dzieje si� to jednak tylko w tych wypadkach, gdy rozporz�dzaj�c stosunkowo tylko nieznaczn� ilo�ci� alkoholu nara�ony by� mog� na czyj� �askawy wsp�udzia� w konsumpcji. Jak s�dz�, ukrywasz si�, m�j drogi eskulapie, z jakich� innych powod�w. Mniejsza o nie. Ja jednak musia�em ci z�o�y� podzi�kowanie za to, �e� moje doczesne szcz�tki pozszywa� jako� i doprowadzi� do stanu u�yteczno�ci publicznej. W�a�ciwie m�wi�c, nie wiem, czy� przez to nie obrazi� wieczno�ci, kt�ra czeka na mnie z rozgor�czkowaniem. Wyobra� sobie ch�ry anielskie i nie mniej efektowne ch�ry szata�skie, przekrzykuj�ce si� wzajemnie wed�ug wszelkich zasad operowych w sporze o moj� wznios�� dusz�. A tu tymczasem jaki� facet, jaki� homo simplex, rozporz�dzaj�cy dziwaczn� umiej�tno�ci� cerowania ludzkich kiszek, wydziera im t� po��dan� zdobycz.

Wilczur za�mia� si�.

� Nie by�o to tak trudne.

� W ka�dym razie uwa�a�em za stosowne z�o�y� ci, mon cher, wizyt�. I sk�adam. Wybacz mi, �e m�j �akiet ma nieco przykr�tkie po�y i �e nic wygl�dam mo�e gentlemanlike, ale powierzchowno�� jest stokrotnie zrekompensowana uroczystym nastrojem wewn�trznym. Patrz w moje oczy, a ujrzysz dusz� moj� w stroju galowym. Bez przesady musz� ci wyzna�, drogi kardynale, �e poczu�em do ciebie niczym nie uzasadnion� sympati� i poci�g, kt�ry zaniepokoi�by mnie samego, gdyby nie pe�nia prze�wiadczenia, �e sprawy nale��ce do departamentu Erosa zlikwidowa�em ju� dawno ku obop�lnemu, to Znaczy mojemu i Erosa, zadowoleniu. Mi�o��, cher ami, jest wynalazkiem ludzi, kt�rzy nie lubi� my�le�, kt�rym my�lenie sprawia znaczne trudno�ci. Je�eli o mnie chodzi, nigdy w sobie tego nie zauwa�y�em. My�l� tak �atwo, jak ty na przyk�ad �atwo scyzorykiem wycinasz w ludzkim ciele esyfloresy dla zaspokojenia swego instynktu rze�nickiego.

Wszed� J�zef z min� wynios�� i pogardliw�, nios�c na tacy dwie butelki, koniaku i w�dki, oraz kieliszki i kaw�. Na jego widok Jemio� zawo�a�:

� Witaj mi, palladynie, majordomusie i czcigodny fagasie. Ciesz� si�, �e� dla swego pana przyni�s� w�dk�, a dla mnie koniak. Dostrzegam w tobie jednak pewne przeb�yski inteligencji. Mo�esz liczy� na moj� �ask�, str�u domowego ogniska. Gdy ci� profesor wyrzuci, zg�o� si� do mnie. Kto wie, kto wie...

S�u��cy z niezm�conym spokojem postawi� na stoliku tac� i majestatycznie wyszed�. Wilczur powiedzia�:

� Czy wiesz, przyjacielu, �e dzisiaj jest dzie� wigilijny? Mo�e razem sp�dzimy ten wiecz�r?

Jemio� zmarszczy� brwi w zamy�leniu.

� Mam ju� wprawdzie wcze�niejsze zaproszenie do Prezesa Rady Ministr�w i do ksi�cia Radziwi��a, ale wol� zosta� z tob�. Polubi�em ci�, odk�d przekona�em si�, �e umiesz s�ucha�. Bo nie sztuka by� zwyk�ym, g�upim cz�owiekiem i chcie� ci�gle gada�, by uzewn�trzni� swoj� pustk� duchow�, sztuk� jest umie� s�ucha� i dlatego, carissime, zostan� z tob�, pod warunkiem wszak�e, �e go�cinno�� twoja nie ograniczy si� do tej ilo�ci alkoholu, jak� widz� w tych naczyniach, a twoja ma�om�wno�� do obecnych granic.

�ciemni�o si� ju� bardzo i Wilczur zapali� �wiat�o. Z s�siedniej jadalni dobiega�y odg�osy przygotowa� do wieczerzy. J�zef ustawia� nakrycia. Profesor zajrza� tam i powiedzia�:

� J�zef nakryje na dwie osoby.

By� rad z towarzystwa tego dziwnego cz�owieka. Jego paplanina dzia�a�a u�mierzaj�co. Pod powierzchni� nieokie�znanego gadulstwa kry�y si� czasem jakie� g��bokie lub nieoczekiwane my�li, jakie� zaskakuj�ce skojarzenia, kt�re odrywa�y my�l od spraw w�asnych, sk�aniaj�c j� do abstrakcji. Czeg� bardziej Wilczur m�g� teraz pragn��?

Gdy zasiedli przy stole, Jemio� jad� ma�o, natomiast pi� i m�wi� du�o. J�zef z nie ukrywanym obrzydzeniem zmienia� mu talerze i przystawia� na nowo nape�nione karafki.

� Podobasz mi si�, przyjacielu. � Poklepa� s�u��cego po ramieniu. � Mo�esz liczy� na mnie. Je�eli ci� tw�j patron pewnego pi�knego dnia zdymisjonuje � zg�o� si� do mnie. Polec� ci� memu sta�emu hoffliferantowi, ze wszech miar czcigodnemu Dro�d�ykowi. Powiedz mi tylko, czy potrafisz do�� sprawnie wyrzuca� mniej sympatycznych go�ci za drzwi?

Na dostojnej twarzy J�zefa wyst�pi� wyraz gwa�townego po��dania. Zrobi� p� kroku naprz�d, a jego r�ce wykona�y takie p� gestu, jakby natychmiastowym czynem chcia� udowodni�, �e niczego tak dobrze nie potrafi, jak w�a�nie wyrzuca� niepo��danych go�ci za drzwi. Jemio� jednak na to nic zwr�ci� uwagi i m�wi� do Wilczura:

� Czy� si� zastanawia� kiedy, signore, nad dziwn� tajemniczo�ci� mechanizmu socjologicznego, w kt�rym zawsze jest pewne quantum ludzi, co upodobali sobie helotyzm? Predystynowani pariasi. Niewolnicy z przeznaczenia i z w�asnego musu. Ich pos�annictwem � s�u�y�...

� Ka�dy komu� lub czemu� s�u�y � zauwa�y� Wilczur. Jemio� potrz�sn�� g�ow�.

� Tournement de tete, amigo. Nikomu nie s�u��. Ja. Oto masz mnie w ca�ej okaza�o�ci przed sob�. Nikomu i niczemu. Wolno��. Czy rozumiesz s�owo �wolno��"? Ja je zrozumia�em przed przesz�o trzydziestu laty. Kiedy� i ja by�em niewolnikiem, niewolnikiem posiadaj�cym niezliczon� ilo�� pan�w. A wi�c: pa�stwo, a wi�c nar�d, a wi�c religia, a wi�c uczucia najrozmaitszego gatunku i kalibru, a wi�c honor, ambicje... Nic do przeliczenia. I nagle pewnego pi�knego dnia zobaczy�em, jak straszliwie jestem w tym wszystkim uwik�any. Ogarn�o mnie zdumienie, a p�niej �miech pusty. I oto pe�nym gracji susem wyskoczy�em z tego ca�ego �mietnika, wyzwolony, niezale�ny, swobodny. Nawet nie obejrza�em si� za siebie, by zobaczy�, jakie po sobie zostawi�em gruzy. I nic ju� dzi� nie zdo�a zak��ci� mojej wolno�ci.

Chyba policja � mrukn�� pod nosem J�zef. Jemio� dos�ysza� t� uwag�. Podni�s� palec do g�ry i zwracaj�c si� do s�u��cego powiedzia�:

� O ciemna maso! Ssaku wszystko�erny, zwi�zany my�l� ze swym cielskiem. Ty nigdy nie trafisz do beczki Diogenesa, ty nigdy nie wzniesiesz si� na dirigeableu swego ducha ponad w�asny kad�ub. Odi profanum vulgus!... Oczywi�cie cz�sto i ch�tnie siaduj� w wi�zieniu, ale duch m�j nic nie traci ze swej wolno�ci. Spiritus fiat ubi vult. Nawet wtedy, gdy brak spirytusu. Nalej mi jeszcze i oddal si�, gdy� twoja doczesno�� przes�ania mi perspektywy wieczno�ci.

Wilczur skin�� g�ow�.

� Mo�e ju� J�zef i��.

J�zef skwapliwie skorzysta� z tego pozwolenia, zanim jednak poszed� do kuchni, starannie pozamyka� wszystkie pokoje, szafy i szuflady. Ten Szekspir nie wzbudza� w nim najmniejszego zaufania. J�zef sk�onny by� nawet przypuszcza�, �e by�oby wskazane natychmiastowe zadzwonienie do komisariatu, i d�ugo nie m�g� zasn�� zastanawiaj�c si� nad tym, czy nie pope�ni� b��du, zostawiaj�c profesora sam na sam z tym obrzydliwym cz�owiekiem.

� Tak, cesarzu � m�wi� tymczasem Jemio�, chwiej�c przed nosem kieliszek opr�niony przed chwil�. � Tak, cesarzu. I znowu ci� widz� w nie najlepszej formie. Wtedy, o ile mnie moja genialna pami�� nie myli, jaka� kobieta rozpru�a ci serce... Pos�uchaj mnie: oddaj diab�u, co jego, wszystkie kobiety, wszystkie, od najstarszej wied�my z �ysej G�ry, a� do najm�odszej pensjonarki. To jego departament. Niech je wszystkie cholera we�mie! Co mog� inteligentnego cz�owieka obchodzi� stworzenia po obu ko�cach uwi�zione w ciasnocie? W ciasnocie m�zgu i pantofli. A w �rodku brzuch i te tam cz�ci rodne. Jak�� satysfakcj� mo�e da� cz�owiekowi przyk�adanie swoich ust, powtarzam, do umalowanego otworu g�bowego istot o kurzym m�d�ku, o instynktach zwierz�cych, wyzutych z sumienia! Nie, w�adco, to nie jest zaj�cie dla przyzwoitego cz�owieka. Z�y wybra�e� sobie temat do tragedii. Profesor Wilczur u�miechn�� si� blado.

� Mylisz si�. Nie mam �adnej tragedii. Nie prze�ywam �adnej tragedii. Jemio� przymkn�� lewe oko, a drugie, nabieg�e krwi�, wlepi� bacznie w twarz Wilczura.

� A jednak dr�czy ci� jakie� strapienie, darling. Jestem z�ym tenisist� nieszczeg�lnie boksuj� si�, �piewam podobno nie najpi�kniej, a jeszcze gorzej gram na organach, ale psychologiem jestem wprost �wietnym. Nie na mawiam ci� do zwierze�. Nie lubi� spowiedzi. Jedn� z najnudniejszych rzeczy na �wiecie jest wys�uchiwanie cudzych grzech�w. Ale tym razem zrobi� ci �aski Znaj pana. Bo trzeba ci i to jeszcze wiedzie�, hrabio, �e jestem jedynym cz�owiekiem na �wiecie, przed kt�rym mo�esz si� bezpiecznie wywn�trzy� bez obawy, �e ci� spotka ironia, wsp�czucie, Schadenfreude, lito�� czy jakie� podobne paskudztwa. B�d� oboj�tny jak mur. Jestem bodaj do tego wynaleziony, chocia� �ydzi ju� przed paru tysi�cami lat wynale�li swoj� �cian� p�aczu. Przysiadaj tedy, rabbi, u mego podn�a i p�acz. Nad kim chcesz p�aka�, amigo? Dzieci, wdowy, sieroty, niepowodzenia w interesach, krach gie�dowy czy w og�le mirowaja skorb?... Wilczur potrz�sn�� g�ow�.

� Ludzie... Ludzie... �li ludzie. Jemio� wybuchn�� �miechem.

� Krzysztofie Kolumbie! O Newtonie! O Koperniku! Odkrywco nowych prawd! C� za rewelacja, co za spostrzegawczo��! Szanowny radca zauwa�y�, �e ludzie s� �li? A jacy� maj� by�? Chcia�by� ich, maestro, zmieni� w ch�ry anielskie? Wymaga�oby to troch� wysi�ku.

Nale�a�oby ich wysterylizowa� z tego wszystkiego, co jest tre�ci� �ycia. Jeste� chirurgiem, przeprowad� wi�c trzy amputacje: amputacj� kieszeni, amputacj� �o��dk�w, no i tak dalej.

W�wczas stan� si� jako barankowie. �li ludzie... Nie ma innych. To albo t�uste bydl�ta, waruj�ce nad swoj� zdobycz� i prze�uwaj�ce w�asne sad�o, albo w�ciek�e psy, skacz�ce do gard�a. Nie ma innych.

Jemio� wsta� i wal�c pi�ci� w st� powtarza� w nag�ym wybuchu furii: � Nie ma, nie ma, nie ma!...

� Nie podzielam twego pesymizmu, przyjacielu � spokojnie powiedzia� Wilczur. � Sam znam innych...

� Na Marsie? Na ksi�ycu?... Na jakiej planecie? � wrzasn�� Jemio�.

� Na naszej. Na ziemi.

� Ach, tak? � za�mia� si� szyderczo Jemio� i nagle si� uspokoiwszy, zapyta� uk�adnym tonem:

� Czy mo�e mi szanowny pan poda� adres? Wilczur wspar� podbr�dek na r�ku.

� Du�o takich adres�w musia�bym ci poda�, przyjacielu. Du�o jest ludzi dobrych.

� W takim razie, ach, jak�e �wietnie si� ukrywaj�... No, twoje zdrowie, �wi�ty Franciszku. Twoje zdrowie.

Jemio� wychyli� duszkiem sw�j kieliszek, od�upa� palcem kawa�ek �ososia z p�miska, prze�kn�� i machn�� r�k�:

� Reverendissime, adres znam tylko jeden: tw�j. Drugiego poda� ci nie mog�, bo nie posiadam sta�ego miejsca zamieszkania. Kieruj zainteresowanych: Etablissement Dro�d�yk. Poste restante.

� To nieprawda � powiedzia� Wilczur. � Jest ich wielu. Tylko widzisz, trudno ich dostrzec. S� mniej aktywni od z�ych. Nie zwracaj� na siebie uwagi. Zaj�ci swoj� spokojn� prac� zadowalaj� si� zwyk�ym kawa�kiem chleba, a tamci walcz� o byt per fas et nefas.

� Ach � przerwa� Jemio�. � Taki robisz podzia�, my dear, zgoda. Ale we� w takim razie pod uwag�, �e ci aktywni po prostu �ywi� si� tamtymi. Tamci, kt�rzy nie walcz� o byt, po prostu spe�niaj� rol� paszy. Ro�nie trawka, ro�nie, a gdy wyro�nie na chwa�� Bo��, przyjdzie jaki� sukinsyn, ze�re j�, ot i po trawce. Cha, cha. Czy� si� zastanawia� kiedy, co to jest miasto? Miasto to wynalazek szatana, a wie� to trawka. Miasta po�eraj� wie�. Im wi�cej �r�, tym s� chciwsze. Lappetit vient en mangeant. P�czniej� te potwory, d�awi� si� w gor�czce po�erania, p�awi� si� we w�asnych ekskrementach, bo przecie� wszystkiego przetrawi� nie mog�... Miasta... Nala� sobie znowu kieliszek i m�wi�:

� Nienawidz� miast, ale poci�ga mnie potworno�ci� swoich ohydnych proces�w trawienia. Tkwi� w jego kiszkach. I je�eli nie dusz� si�, to tylko dlatego, �e sam jestem jego produktem. Oto dzie�o!

Wsta�, upozowa� si� po napoleo�sku. Jego zmierzwione w�osy, b�yszcz�ce od potu, nie ogolona i brudna twarz, oczy szkliste i pijackie, �achmany jego ubrania, wszystko to sk�ada�o si� na wstr�tn� i gro�n� ca�o��.

� Oto chefdoeuvre � zapia� teatralnym tonem. � Oto arcydzie�o miasta, oto kwiat naszej cywilizacji, oto kwintesencja post�pu!...

Wilczur wzdrygn�� si�. Istotnie w s�owach swego dziwnego go�cia odczu� jak�� prawd�, istotnie tragikomiczna posta� Jemio�a kojarzy�a si� w jaki� spos�b z tym, co m�wi�. Profesor wsta� i zbli�y� si� do okna.

� Miasto � my�la� � miasto chciwych zwierz�t... Ulica by�a pusta. Sk�d� z daleka dolatywa�y jakie� miarowe d�wi�ki. Min�a d�u�sza chwila, zanim je rozpozna�: dzwony. Dzwoniono na pasterk�.

Wr�ciwszy od znajomych z willi �ucja zasta�a w swoim pokoju du�� wi�zank� r�. Przepada�a za kwiatami, te jednak by�y dla niej przykr� niespodziank�. Oczywi�cie nie w�tpi�a, �e przys�a� je Kolski, chocia� przy kwiatach nie by�o kartki.

� Po co on to robi, po co on to robi � pomy�la�a z przykro�ci�.

W takim anonimowym przys�aniu kwiat�w by�o co� studenckiego i co� mieszcza�skiego zarazem. Przecie� tyle razy dawa�a mu do zrozumienia, �e z jej strony nie mo�e liczy� na nic wi�cej poza sympati� i przyja�ni�. Lubi�a go szczerze, szanowa�a jego prawo�� i charakter, ale by� przecie� dla niej tylko koleg� i tylko koleg� m�g� pozosta�.

Ilekro� zdarza�o si� tak, �e zostawali sam na sam i w�a�nie oboje nie mieli pilnej roboty. Kolski zawsze pr�bowa� skierowa� rozmowy na tory �ci�le osobiste. Kosztowa�o j� to wiele trudu i dyplomacji, by nie dopu�ci� do tego. Nie chcia�a mu przecie� sprawia� przykro�ci. On jednak zdawa� si� nie rozumie� motyw�w, jakimi si� kierowa�a, lub nie czu� w jej post�powaniu tego, �e na jej uczucia liczy� nie mo�e, gdy� wci�� i uparcie powraca� do swego tematu.

W�a�ciwie nic nie mia�a mu do zarzucenia. Mo�e tylko to, �e ca�kowicie by� poch�oni�ty swoj� karier�, �e wci�� pracowa�, uczy� si� i studiowa�, �e stara� si� coraz lepiej zarabia� i wprost poj�� nie umia� jej post�powania.

Przecie� nie dawniej jak przed paru dniami omal si� z tego powodu nie pok��cili.

� Nie rozumiem pani stosunku do swojej przysz�o�ci � powiedzia�. � Traci pani czas na praktyk�, kt�ra nie tylko nie przynosi pani ani grosza dochodu, ale i nie posuwa pani o krok naprz�d w do�wiadczeniu czy wiedzy lekarskiej.

� Bo pan jest egoist� � odpowiedzia�a mu oboj�tnym tonem. Oburzy� si� szczerze:

� Wcale nie jestem egoist�, tylko uwa�am, �e na to, by rozdawa�, trzeba przede wszystkim mie�. Ot� gdy b�d� naprawd� lekarzem w ca�ym znaczeniu tego s�owa, gdy b�d� mia� dobr� praktyk�, pozwalaj�c� mi i mojej przysz�ej rodzinie na dostatni byt, zapewniam pani�, panno �ucjo, �e tak samo jak pani dzisiaj zaopiekuj� si� jakimi� ochronkami czy domami starc�w. Profesor Wilczur, kt�rego pani stawia tak wysoko, zapewniam pani�, a zreszt� wiem to ponad wszelk� w�tpliwo��, �e na pocz�tku swojej kariery te� nie mia� sza�u filantropii, tylko pracowa� nad sob� i dla siebie.

�ucja wzruszy�a ramionami.

� Tu nie chodzi o filantropi�. Jak�e dalece pan mnie nie rozumie. Ja nie przez filantropi� opiekuj� si� biedakami.

� No wi�c wszystko jedno. Mo�emy to nazwa�, je�eli pani z tym dogodnie, poczuciem obowi�zku spo�ecznego.

� Ale� nie, panie Janie. Nie mo�e by� mowy o obowi�zku tam, gdzie jest przyjemno��. Ja to robi� dla siebie. Sprawia mi rado�� fakt, �e mog� si� na co� przyda�, �e jestem naprawd� potrzebna tym ludziom, kt�rych nie sta� na lekarza, na lepszego lekarza.

� Zgoda. Akceptuj� z jednym zastrze�eniem: najpierw trzeba si� sta� owym lepszym lekarzem, wi�cej czasu po�wi�ci� studiom w klinice, a nie jakim� tam standardowym chorobom, kt�re pani niczego nie naucz�.

Spojrza�a mu prostu w oczy.

� Niech pan mi powie, czy tacy w�a�nie gorsi lekarze, jak ja, nie b�d� tej biedocie zawsze potrzebni? Zirytowa� si�.

� Zapewne, ale dlaczego ma tym zajmowa� si� pani, grz�zn�c w tym kosztem swoich zdolno�ci i mo�liwo�ci na przysz�o��!

� O, widzi pan: egoizm. Moich zdolno�ci, moich mo�liwo�ci. Ale nie liczy si� pan z tym, �e mo�e w�a�nie nie szukam �adnych innych mo�liwo�ci, �e mo�e w�a�nie najwi�ksz� znajduj� przyjemno�� w takim, a nie w innym zu�ytkowaniu moich zdolno�ci. Jaki� pan jest zabawny w swoim za�lepieniu. Wydaje si� panu, �e wszyscy ludzie musz� mie� te same upodobania i te same pragnienia, co pan.

� Nie te same, tylko rozs�dne, rozs�dne! Chcia�a mu odpowiedzie�, �e rozs�dek w jego interpretacji redukuje si� do kwestii buchalteryjnych, ale pohamowa�a si�.

W ka�dym razie rozmowa ta nieco ozi�bi�a ich stosunki i otrzymane obecnie r�e �ucja mog�a uwa�a� za form� jakby przeprosin. Domys� ten zirytowa� j� troch�. Z kilku wzgl�d�w. Po pierwsze, zna�a daleko posuni�t� oszcz�dno�� Kolskiego, kt�ry ze swoich niedu�ych zreszt� wp�yw�w musia� wyda� poka�n� sumk� na te kwiaty, oczywi�cie nie bez namys�u i nie bez tego, �e wydatku tego d�ugo nie zapomni.

Po wt�re, mia�a wrodzon� niech�� do przyjmowania czegokolwiek od ludzi, kt�rym nie mog�a lub nie chcia�a si� zrewan�owa�. Wreszcie zdawa�a sobie spraw�, i� anonimowo�� przesy�ki by�a szczeg�lniejszym po�wi�ceniem ze strony Kolskiego. Wierzy�a, �e nale�y on do tego typu ludzi, kt�rzy mo�e nie goni� specjalnie za rozg�osem, zawsze jednak d��� do podkre�lenia swojej obecno�ci w r�nych sprawach, we wszystkich sprawach, w kt�rych bior� udzia�..

Te przywary Kolskiego nie wywo�ywa�y w �ucji oburzenia, raczej patrzy�a na nie pob�a�liwie. Pomimo to postanowi�a zrobi� mu wym�wk� za przys�anie kwiat�w i wyra�nie podkre�li�, �e nie �yczy sobie podobnych dowod�w pami�ci.

Sposobno�� ku temu znalaz�a zaraz po �wi�tach. Ju� w p�nych godzinach wieczornych pracuj�c w laboratorium lecznicy przy badaniu mikroskopowym krwi jednego z pacjent�w, us�ysza�a za sob� kroki Kolskiego. Korzystaj�c z tego, �e mo�e wyg�osi� swoje uwagi nie patrz�c w oczy Kolskiemu, odezwa�a si� z pe�ni� pewno�ci siebie:

� Dobrze, �e pan przyszed�. W�a�nie chcia�am z panem pom�wi�. Po co pan robi takie rzeczy? Prosz� mi wierzy�, �e nie mog� panu nawet podzi�kowa�, bo nie sprawi�o mi to �adnej przyjemno�ci.

Kolski zdziwi� si� szczerze:

� Nie wiem, o czym pani m�wi, panno �ucjo.

� Niech pan nie udaje. M�wi� o kwiatach. Robi pan bezsensowne wydatki, jakie� prezenty, kt�re nie licuj� ani z panem, ani ze mn�.

� Nic nie wiem o �adnych kwiatach � powiedzia� stanowczo. Przysz�o jej na my�l, �e sam ocenia teraz nale�ycie bezsensowno�� swego pomys�u i wyzyska anonimowo�� przesy�ki, by nie przyzna� si� do niej.

� Nie s�dzi�am, �e ma pan tak ma�o odwagi cywilnej � powiedzia�a ch�odno.

Kolski milcza� przez d�u�sz� chwil�.

� Panno �ucjo � zacz�� � na pewno zasz�o tu jakie� nieporozumienie. Kto� chcia� zrobi� pani czy mnie, czy nam obojgu kawa� i podszy� si� pod moje nazwisko. Odwagi cywilnej nie brakowa�o mi nigdy, a zreszt� dlaczeg�bym mia� si� wstydzi� tego, �e pani posy�am kwiaty?

I zrobi�bym to na pewno � doda� po chwili wahania � gdybym nie wiedzia�, �e u pani podobne objawy... przyjaznych uczu� nie znalaz�yby aprobaty.

�ucja odwr�ci�a g�ow� i spojrza�a na� zdziwiona: nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e m�wi� prawd�.

� Wi�c te r�e to nie od pana?... Przys�ano je anonimowo... Wobec tego przypuszcza�am...

Bardzo pana przepraszam.

Sytuacja obojga by�a bardzo nieprzyjemna. �ucja czu�a si� tak, jakby usi�owa�a w tego cz�owieka wm�wi�, �e j� adoruje w wi�kszym stopniu ni� w rzeczywisto�ci. Kolski by� w rozpaczy, �e pope�ni� karygodny b��d i na �wi�ta nie ofiarowa� �ucji drobnego upominku gwiazdkowego. Mog�o wygl�da� na to, �e wcale o niej nie pami�ta�. A mo�e �ucja umy�lnie stworzy�a owe r�e dla podkre�lenia tej jego nieuwagi?...

Sta� przy stole laboratoryjnym, patrz�c z za�enowaniem na jej lekko pochylon� posta� w bia�ym lekarskim kitlu, na jasne w�osy, na mocniej ni� zwykle zarumieniony policzek, na bardzo bia�e r�ce, za szerokie mo�e i za muskularne, manipuluj�ce przy mikroskopie.

� Bardzo pana przepraszam � powt�rzy�a.

� O, nie ma za co � odezwa� si� niezr�cznie.

� Jest za co, bo pos�dzi�am pana o robienie g�upstw � odpowiedzia�a rzeczowo.

� To wcale nie by�o g�upstwo � zaoponowa�. � W�a�ciwie to ja pani� musz� przeprasza�, �e nie pami�ta�em o gwiazdce dla pani.

Lekko wzruszy�a ramionami.

� Nie widz� �adnej racji, by w�a�nie pan mia� pami�ta� o gwiazdce w�a�nie dla mnie. Najmniejszej.

Zawaha� si�.

� Racja jest w tym, �e nale�y pami�ta� o tych osobach, kt�re uwa�amy za najbli�sze sobie...

Domy�laj�c si�, do czego Kolski zmierza, �ucja przerwa�a mu �miechem:

� W�a�nie. Czy nie za d�ugo jeste�my blisko. Zdaje si�, �e pan ju� powinien by� na swoim oddziale. Ju� za kwadrans jedenasta. Kolski jednak nie da� si� zbi� z tropu.

� Dlaczego pani nie chce mnie wys�ucha�, panno �ucjo? Dlaczego za ka�dym razem, kiedy pragn� pani powiedzie� to, co czuj�, co czuj� ju� od dawna, czym �yj�, co wype�nia moje my�li... Dlaczego pani...

Nie podnosz�c g�owy znad mikroskopu powiedzia�a pr�dko:

� Dlatego, �e to jest niepotrzebne i bezcelowe.

� Przecie� pani wie, pani nie mo�e nie wiedzie�, �e pani� kocham � zawo�a� porywczo.

� Wiem, �e si� panu to wydaje. � Szybko wyjmowa�a szkie�ka z mikroskopu. Zrobi�a kilka notatek na formularzu i wsta�a.

On zagrodzi� jej drog�.

� Panno �ucjo, nie odejdzie pani, p�ki mnie pani nie wys�ucha. Dlaczego?... Co pani ma mi do zarzucenia?

� Nic panu nie mam do zarzucenia.

� Wi�c dlaczego?... Dlaczego pani z tak� pogard�, z tak� boja�ni�, czy ja wiem, sam tego nie umiem okre�li�, odtr�ca moje uczucie? Potrz�sn�a g�ow�.

� Nie odtr�cam. Po prostu nie mog� go przyj��, bo nie jestem w stanie odp�aci� si� panu tym samym.

� Czy� ��dam od pani tego? Czy� ��dam od pani czegokolwiek? Chc� tylko, by pani mi pozwoli�a m�wi� sobie o mojej mi�o�ci. Chc� tylko mie� nadziej�, �e kiedy� zas�u�� sobie na to, �e i w pani sercu odezwie si�, ju� niech tam, nie mi�o��, lecz bodaj odrobina sympatii, �yczliwo�ci, �askawo�ci...

Spojrza�a mu wprost w oczy.

� Panie Janku. Chc�, by pan mnie zrozumia�. �ywi� dla pana du�o sympatii i du�o �yczliwo�ci, ale wiem, mam sprawdzian, �e to jest bardzo ma�o w por�wnaniu z tym, co mog�, co musia�abym �ywi� dla cz�owieka, z kt�rym pragn�abym si� po��czy�. Nie jestem dzieckiem, mam JU� 26 lat. Powinien pan wiedzie�, �e umiem na �ycie, na ludzi i na siebie patrze� trze�wo. Uwa�am pana za najmilszego z moich koleg�w i je�eli, jak pan to s�usznie zauwa�y�, tak d�ugo stara�am si� nie dopu�ci� do tej rozmowy, to jedynie z tej przyczyny, �e wcale nie chc� straci� pa�skiej przyja�ni, kt�r� bardzo ceni�. Skoro pan jednak zmusi� mnie do tego, obowi�zkiem moim jest zapewni� pana, �e nie kocham go, �e nie kocham i �e nigdy nie po kocham.

Kolski sta� blady, z jakim� beznadziejnym u�miechem na wargach. �al �cisn�� serce �ucji.

� Naprawd� przykro mi, panie Janku � wzi�a go za r�k� � ale sam pan przyzna, �e lepiej post�puj�, m�wi�c to wszystko panu szczerze, ni� gdybym zwodzi�a pana jakimi� obietnicami, kt�rych nie mog� i nigdy nie b�d� mog�a dotrzyma�.

� Wi�c nie zostawi mi pani nawet cienia nadziei? � zapyta� cicho.

� Nawet cienia, panie Janku. I niech pan o to nie �ywi do mnie �alu. Zebra�a ze sto�u formularze i skierowa�a si� ku wyj�ciu. Gdy ju� by�a przy drzwiach, zawo�a�:

� Panno �ucjo, jeszcze jedno pytanie. Zatrzyma�a si�.

� Pani... pani kocha innego?

� Czy to jest takie wa�ne? � zapyta�a po pauzie.

� Bardzo wa�ne � powiedzia� z naciskiem.

� Tak, kocham innego.

� Jeszcze jedno. Kocha pani... Wilczura?

Nic nie odpowiedzia�a. Kolski zbli�y� si� do niej.

� Ale� to szale�stwo, panno �ucjo... Przecie� to cz�owiek stary... cz�owiek sterany �yciem... Czego pani mo�e si� spodziewa� po nim?... Pani sama wie, ile mam dla niego czci i uwielbienia... Nie m�wi�bym pani tego wszystkiego, gdybym nie zdawa� sobie sprawy z potwornej niedorzeczno�ci samego zestawienia: on i pani. On, kt�ry ko�czy �ycie, i pani, kt�ra je zaledwie zaczyna. On, w kt�rym ju� niejedno uczucie na pewno zrodzi�o si� i umar�o, i pani, kt�ra ich wcale nie zazna�a. Przecie� to szale�stwo. Szanuj� go i wiele mu zawdzi�czam, ale pani� kocham i moim obowi�zkiem jest powiedzie� to wszystko pani. Panno �ucjo, niech�e si� pani sama zastanowi, co on mo�e pani da�! Co on mo�e da� pani!...

Na twarzy �ucji zjawi� si� u�miech.

� Da�?... Da�?... Jak�e bardzo pan mnie nie zna... najwi�cej mi da, wszystko mi da, gdy zechce przyj��. Przyj�� to, co ja mu da� mog�.

Patrzy�a na Kolskiego, lecz on czu�, �e go jakby nie widzi. W jej wzroku by� smutek i u�miech jednocze�nie.

Sta�a tak chwil�, potem z wolna odwr�ci�a Si� i wysz�a. Kolski przez kilka minut nie ruszy� si� z miejsca. Jeszcze przed chwil� buntowa�o si� w nim wszystko przeciw kl�sce, teraz jednak ogarn�a go apatia. Stan�� oto przed czym�, czego rzeczywi�cie nie m�g� zrozumie�, nie umia�by os�dzi� kategoriami zwyk�ego rozs�dku, miarami, kt�re przyzwyczai� si� stosowa� do rzeczy ludzkich, miarami opartymi na prawach, kt�rym wierzy�. I nagle u�wiadomi� sobie, �e zupe�nie �ucji nie zna�, �e nie ma poj�cia o jej psychice, o psychice w og�le kobiet.

Pomimo uko�czonej trzydziestki mia� a� nazbyt sk�pe zapasy do�wiadcze� z tej dziedziny. Pochodz�c z niezamo�nej rodziny, od wczesnego dzieci�stwa zdany na w�asny los, rozwin�� w sobie instynkt przetrwania i zrozumienia dla tych praw, kt�re rz�dz� walk� o byt. A poniewa� niczemu nie umia� oddawa� si� po�owicznie, wgryz� si� w rzeczywisto��, rzeczywisto�ci� za� dla� by�a praca i ustawicznie czynny bodziec: naprz�d, wi�cej, lepiej!

Pod takim znakiem uk�ada�o si� te� jego �ycie. Na osobiste przyjemno�ci, na rozrywki udawa�o mu si� uszczkn�� z rzadka zaledwie kilka godzin, znajomo�ci za� z kobietami zalicza� w�a�nie do rozrywek. Do czasu poznania �ucji.

Na oddziale wszystko by�o w porz�dku. Noc zapowiada�a si� spokojnie. M�g� �mia�o po�o�y� si� w dy�urce, by si� przespa�, do snu jednak nie mia� najmniejszej ochoty. Stopniowo porz�dkowa� my�li, a z nich zacz�� si� coraz wyra�niej wy�ania� projekt: skoro �ucja jest tak dalece nierozs�dna, nale�y zrobi� wszystko, by utrudni� jej, by jej uniemo�liwi� pope�nienie takich b��d�w, kt�re mog�yby zawa�y� na ca�ej jej przysz�o�ci.

Naturalnie wszelkie perswazje nie mog� odnie�� �adnego skutku. Co do tego nie mia� z�udze�. Pozostawa�o tedy tylko odsuni�cie jej w jaki� skuteczny spos�b od Wilczura. Ale w jaki?... Na to d�ugo nie m�g� znale�� odpowiedzi. Gdyby by� z profesorem w tak bliskich i za�y�ych stosunkach, by m�c sobie pozwoli� na otwart� i szczer� z nim rozmow�, mia�by pewne szans� przeprowadzenia swego planu. Kolski nie w�tpi�, �e temu rozumnemu cz�owiekowi trafi�by �atwo do przekonania. Niestety, sama sprawa by�a zbyt intymna, zbyt osobista, by m�c j� poruszy�, a w dodatku nara�a�aby Kolskiego na to, �e �ucja, dowiedziawszy si� o jego niewczesnej interwencji, w og�le zerwa�aby z nim wszelkie stosunki.

Nie, to by�o do niczego.

Zostawa�a otwarta inna kwestia. Wszyscy w lecznicy zdawali sobie spraw� z tego, �e wkr�tce, za rok, mo�e za p� roku, profesor Wilczur pod presj� opinii b�dzie musia� zrezygnowa� i z lecznicy ust�pi�. Dotychczas Kolski my�la� o tej ewentualno�ci ze smutkiem, teraz jednak wyda�o mu si� to mo�liwo�ci� nader po��dan�. Ze wzgl�du na �ucj�. Co do niej by� przekonany, �e uda mu si�, pomimo zatargu, w jakim znajdowa�a si� z profesorem Dobranieckim, utrzyma� jej pozycj� w lecznicy. Wiedzia�, �e Dobraniecki z nim si� liczy, �e liczy si� z jego popularno�ci� u koleg�w i �e w pierwszym okresie swej w�adzy nie odwa�y si� na zbyt radykalne zmiany, �e b�dzie unika� zatarg�w i �e raczej postara si� zjedna� sobie personel. A p�niej jako� si� rzeczy u�o��. Ostatecznie �ucja jako lekarz ma du�e zalety: pracowito��, obowi�zkowo��, intuicj�. Z czasem Dobraniecki pogodzi si� z ni�...

Rozmy�lania te doprowadzi�y Kolskiego do wniosku, �e w interesie w�asnym, a przede wszystkim w interesie �ucji nie nale�y dzia�a� w kierunku zatrzymania Wilczura jak najd�u�ej na stanowisku. Przeciwnie, wskazane jest raczej wsp�dzia�a� z t� grup�, kt�ra pracuje nad przy�pieszeniem jego dymisji. Z ci�kim sercem powzi�� doktor Kolski t� decyzj�, ale nie m�g� powzi�� innej.

I �ucja do p�na nie mog�a usn�� tej nocy. Wzburzy�a j� i rozstroi�a rozmowa z Kolskim, do kt�rej tak brutalnie i tak niepotrzebnie doprowadzi�. �ywi�a do� wiele �alu za ten brak subtelno�ci. Istotnie obawia�a si� przy tym, �e ich stosunki teraz ju� nie b�d� mog�y wr�ci� ani do dawnej swobody, ani do tej kole�e�sko�ci, kt�r� tak sobie ceni�a. Swoim niezgrabiaszostwem nic nie zyska�, a popsu� wszystko. Id�c do domu, robi�a sobie wyrzuty, �e potraktowa�a go zbyt �agodnie. Nale�a�o powiedzie� dobitniej, czym s� takie wyznania i jak ocenia jego niewczesn� natarczywo��.

Zaj�ta tymi my�lami, dopiero w swoim pokoju, ujrzawszy r�e w wazonie, zastanowi�a si�:

� Skoro nie pochodz� od niego, kt� je przys�a�?...

Nie mia�a wielu znajomych, w�r�d nich za� bodaj nikogo, kto by�by upowa�niony do czego� podobnego. Wiedzia�a, �e si� podoba kilku kolegom i mo�e m�odemu Zarzeckiemu, lecz oni z ca�� pewno�ci� wiedzieli r�wnie�, �e niczego od mej oczekiwa� nie mog�.

Wi�c kto?...

I nagle krew uderzy�a jej do g�owy. Szalony, niedorzeczny, zuchwa�y pomys�! A jednak co� jej m�wi�o, co� zapewnia�o, co� utwierdza�o w najg��bszym prze�wiadczeniu, �e to on, �e to profesor Wilczur przys�a� te kwiaty.

Serce uderzy�o mocniej i szybciej. Wpatrywa�a si� d�ugo w r�owy bukiet, jakby czekaj�c ode� potwierdzenia swego domys�u. I wreszcie jakby to potwierdzenie otrzyma�a, rozja�ni�a si� w u�miechu.

Nie, nie. Intuicja jej zawie�� w tym wypadku nie mog�a. Jak�eby ch�tnie z ca�ej si�y przytuli�a te kwiaty do piersi...

Pochyli�a si� nad nimi. Nozdrza nape�ni�y si� lekkim ju� i ledwie wyczuwalnym zapachem. Ch�odne p�atki dotyka�y �agodnie rozpalonych policzk�w i wiele z nich g�stym deszczem opad�o na stolik.

Wi�c jednak! Wi�c jednak pami�ta� o niej, wi�c jednak my�la� o mej. Pami�ta� w�a�nie w dniu wigilijnym.

I by�a tak �atwowierna! Uwierzy�a mu, gdy powiedzia�, �e wyje�d�a!... Oczywi�cie jest w Warszawie. Sp�dzi� tu ca�e �wi�ta. Samotnie. Zupe�nie samotnie...

Gor�czkowo spojrza�a na zegarek. By�o ju� po dwunastej. Pomimo to postanowi�a zadzwoni�. Wiedzia�a, �e profesor nigdy wcze�nie spa� si� nie k�adzie, �e w ka�dym b�d� razie dowie si� czego� od J�zefa.

Z nerwowym po�piechem nakr�ca�a tarcz� aparatu. W s�uchawce przez d�ugi czas odzywa�o si� miarowe buczenie, zanim wreszcie rozleg� si� jaki� ochryp�y i nieznajomy g�os:

� Duszo pokutuj�ca, czego potrzebujesz?

� Czy to... czy to mieszkanie pana profesora Wilczura? � niepewnie zapyta�a �ucja.

� Istotnie. Zgad�a�, dzieweczko. To jest w�a�nie jego doczesne mieszkanie. Und mein Liebchen, was wilist du noch mehr?

� A czy mog�abym prosi� pana profesora? � po chwili wahania odezwa�a si� �ucja, zaskoczona.

� Zale�y o co, turkaweczko. Je�eli o z�oty zegarek i o kostk� cukru, s�dz�, �e tak. Je�eli o wyci�cie robaczka wyrostkowego � nie radzi�bym. Je�eli o parti� golfa � nie mo�e by� o tym mowy. Je�eli o r�k�, rzecz sp�niona o lat co najmniej trzydzie�ci. Je�eli o kieliszek alkoholu, nic z tego nie b�dzie, bo ja postawi� swoje veto. Wi�c chocia� pismo �wi�te powiada �pro�cie, a b�dzie wam dane", zauwa�, bia�og�owe, �e bynajmniej nie jest powiedziane, �e dane ci b�dzie to, o co prosisz. Prosisz na przyk�ad o piernik z migda�ami, a dostaniesz ��tej febry z komplikacjami. Prosisz o natchnienie, a przynosz� ci jajecznic� z czterech jaj na s�onince. Bolte a surprises. Ciuciubabeczka z przeznaczeniem. Supriseparty z Opatrzno�ci�. Wi�c o co ci chodzi, mia bella?

� Chcia�abym prosi� pana profesora do telefonu � powiedzia�a przera�ona �ucja.

� Niewykonalne � apodyktycznie orzek� chrypliwy g�os. � Niewykonalne z trzech przyczyn. Primo, profesora nie ma w Warszawie. Secundo, nie dalej, jak przed kilku godzinami, zdo�a�em go przekona� i przyzna� mi s�uszno��, �e na rozmowy z kobietami szkoda czasu. I tertio, gdyby nawet by� teraz w Warszawie i gdyby chcia� straci� na rozmow� z tob� kwadransik, to i tak tego by zrobi� nie m�g�, gdy� le�y tu pod kt�rym� ze sto��w, nie zdradzaj�c najmniejszej ochoty do odzyskania przytomno�ci. Ja goni� tu resztkami si�. Addio, signora, goodbye. Yale et nie arna!

To rzek�szy po�o�y� s�uchawk�.

Sekretarz prezesa Tuchwica zameldowa� mu:

� Pan profesor Wilczur powr�ci� dzi� z urlopu i got�w jest pana przyj��, cho�by natychmiast. Pyta�, czy panu prezesowi co� dolega. Odpowiedzia�em, �e nie wiem.

Tuchwic skin�� g�ow�.

� Dobrze. Dzi�kuj� panu. Niech pan ka�e szoferowi zaje�d�a�.

W dziesi�� minut p�niej by� ju� w lecznicy. Natychmiast wprowadzono go do gabinetu profesora Wilczura, kt�ry wsta� na jego powitanie.

� Czy przyjmuj� pana jako go�cia czy jako pacjenta, czy jako szefa? � zapyta� z u�miechem.

Prezes serdecznie i d�ugo �ciska� jego r�k�.

� Dzi�ki Bogu, na zdrowie nie narzekam. Chcia�bym z panem profesorem pom�wi� troch� o interesach.

� S�u�� panu � skin�� g�ow� Wilczur wskazuj�c jednocze�nie go�ciowi fotel.

Tuchwic usadowi� si� wygodnie i �aduj�c fajk� powiedzia�:

� Za kr�tko pan odpoczywa�, drogi profesorze. Wygl�da pan, �e pocz�stuj� pana �ydowskim komplementem, nieszczeg�lnie.

Istotnie urlop nie przyczyni� si� do poprawy stanu zdrowia Wilczura, i by�o to po nim zna�.

� Moim �ywio�em jest praca � powiedzia� powa�nie. � Nic tak nie nu�y jak bezczynno��.

� Wiem co� o tym � przyzna� Tuchwic. � Wchodzi to w krew i ko�ci. Staje si� na�ogiem, niebezpiecznym na�ogiem. Wiem co� o tym. Jeste�my, zdaje si�, z panem w jednym wieku, a wci�� nie mam ochoty porzuci� pracy, chocia� domy�lam si�, �e i u mnie, tak jak u pana, profesorze, m�odsi i ambitni chcieliby zepchn�� zwierzchnika, by zaj�� jego miejsce.

Profesor Wilczur zmarszczy� brwi. W�a�ciwie m�wi�c, od pocz�tku by� przygotowany na ten w�a�nie temat rozmowy.

� Przewidywa�em � powiedzia� � �e tutejsze intrygi przeciw mnie dotr� do pana w formie plotek czy zr�cznie podsuni�tych sugestii. Prezes potrz�sn�� g�ow�.

� Nie, profesorze. Dotar�y w spos�b bardziej bezpo�redni. Po prostu otrzyma�em memoria� podpisany przez kilku lekarzy z naszej lecznicy, memoria�, o kt�rym w�a�nie chcia�em z panem szczerze i otwarcie pom�wi�. Niech pan oceni to, profesorze, �e przyjecha�em tu bez �adnego konkretnego zamiaru. Po prostu pragn� przedstawi� t� spraw� panu i panu zostawi� g�os rozstrzygaj�cy. Mam do pa�skiej uczciwo�ci i do samokrytycyzmu absolutne zaufanie.

� Jestem za to wdzi�czny panu prezesowi. � Wilczur skin�� g�ow�.

� Nie chc� na pa�sk� decyzj� wywiera� najmniejszego nacisku. Najmniejszego � ci�gn�� Tuchwic. � Po prostu nie znam si� na tym. Otrzyma�em jednostronne na�wietlenie sprawy. Dodam jeszcze, �e mam wra�enie, o kt�rym ju� wspomnia�em przed chwil�, �e pa�scy przeciwnicy mniej si� kieruj� pobudkami obiektywnymi, a bardziej swoj� ambicj�. Pomimo to uwa�am, �e akcja wszcz�ta przeciw panu, drogi profesorze, przez podw�adny panu personel lekarski nie mo�e pozosta� bez wp�ywu na dobre funkcjonowanie instytucji. Stosunki te wymagaj� uzdrowienia. M�wi�c kr�tko: albo uzna pan w�asne ust�pienie za wskazane, albo b�dzie pan musia� usun�� tych, kt�rzy okazali panu dezaprobat�. Obecny stan nie mo�e trwa� d�u�ej.

Wilczur odpowiedzia� ponuro:

� Zgadzam si� z panem prezesem w zupe�no�ci. Chcia�bym teraz us�ysze� zarzuty, jakie mi postawiono. Prezes si�gn�� do teczki.

� Mam tu przy sobie odpis .memoria�u. Nie wzi��em ze sob� orygina�u, gdy� s� na nim podpisy. Oczywi�cie rozumie mnie pan, �e obowi�zuje mnie pewna dyskrecja.

� Bez w�tpienia � przyzna� Wilczur.

� Naturalnie w wypadku, je�eli pan powe�mie decyzj� numer dwa, wr�cz� panu orygina�, by m�g� pan udzieli� dymisji jego autorom. Na razie s�u�� panu kopi�.

Poda� Wilczurowi kilka kartek maszynopisu. Profesor zag��bi� si� w czytaniu. Tak jak przewidywa�, w memoriale nie znalaz� �adnych nowych ani �adnych istotnych zarzut�w. Wszystko tu obraca�o si� dooko�a podejrze�, �e amnezja zostawi�a w jego psychice trwa�e �lady, �e znachorstwo wypaczy�o jego metody lekarskie, �e szwankuje organizacja lecznicy wskutek zaniedba�, �lamazarnego administrowania i forytowania niekt�rych os�b z personelu. Przytoczono szereg g�os�w prasy na potwierdzenie tego, �e lecznica traci swoj� nieskaziteln� renom�, swoj� od lat utrwalon� opini� najlepszego zak�adu leczniczego w stolicy.

Wilczur z�o�y� kartki i z ironicznym u�miechem zwr�ci� je Tuchwicowi.

� Jakie� jest o tym pa�skie zdanie? � powa�nie zapyta� Tuchwic. Profesor Wilczur wzi�� do r�ki o��wek.

� Odpowiem kolejno na wszystkie zarzuty. A wi�c je�eli chodzi o amnezj�, �aden ze specjalist�w nie wspomina ani s�owem, by zdarzy�o mu si� kiedykolwiek dostrzec u kt�regokolwiek ze swych pacjent�w jej nawroty. �aden. Domy�la si� pewno pan prezes, �e sam musia�em bardzo interesowa� si� t� kwesti� i �e po odzyskaniu �wiadomo�ci przestudiowa�em wszystko, co kiedykolwiek by�o na ten temat napisane.

� To zrozumia�e � potwierdzi� Tuchwic.

� Pierwszy wi�c zarzut odpada. Drugi, dotycz�cy mego znachorstwa, jest wr�cz �mieszny. Nie przypuszczam, by kt�ry� z autor�w tego memoria�u rozporz�dza� wi�ksz� wiedz� lekarsk� ni� ja. A nie przypuszczam dlatego chocia�by, �e wi�kszo�� zatrudnionego tu personelu w�a�nie ode mnie t� wiedz� czerpa�a. Czerpa�a i czerpie. Ot� rzeczywi�cie podczas mojej praktyki znachorskiej pozna�em kilka �rodk�w leczniczych, nie znanych w oficjalnej medycynie lub przez ni� zarzuconych. �rodki te w praktyce okaza�y si� dobre i skuteczne. Dlaczeg� nie mam ich stosowa�? Medycyna nie pretenduje do nieomylno�ci. Ci panowie, kt�rzy podpisali memoria�, widocznie uwa�aj� si� za nieomylnych. Pozostaj� jeszcze dwa zarzuty. Pierwszy dotyczy z�ej organizacji lecznicy, wskutek czego traci ona swoj� dobr� opini�. Panie prezesie! T� lecznic� za�o�y�em ja, ja j� zorganizowa�em przed wielu laty i s�dz�, �e w�a�nie mam prawo twierdzi�, i� jej dotychczasowa dobra opinia jest moim dzie�em.

� Niew�tpliwie � powiedzia� prezes.

� To prawda � ci�gn�� Wilczur � �e w ostatnich czasach opinia ta zacz�a si� psu�. Rozwa�my obiektywnie, dlaczego. Ot� nie z �adnych innych powod�w jak tylko dlatego, �e ludzie, kt�rzy postanowili mnie usun��, staraj� si� j� zepsu�. To jest zwyk�a agitacja. Nie b�d� wymienia� nazwisk. Nie b�d� wymienia� fakt�w. Upewniam jednak pana, �e wiem kto i w jaki spos�b dzia�a na szkod� lecznicy. Nie wyci�gn��em dotychczas z tego �adnych konsekwencji. Mia�em du�o wiary w ludzi. S�dzi�em, �e si� opami�taj�, �e si� zreflektuj�, �e odezwie si� w nich sumienie. Wreszcie i w to, �e spo�ecze�stwo dostrze�e owe grube nici, kt�rymi jest szyta ca�a ta nieszlachetna robota. Zawiod�em si�. Wreszcie zarzut ostatni. Powiadaj�, �e jestem stary i przem�czony, �e rozlu�nienie porz�dku w lecznicy jest skutkiem wyczerpania si� mojej energii i zdolno�ci kierowniczych. Panie prezesie, przyznaj�, �e moja energia zosta�a w ostatnich czasach bardzo nadw�tlona, �e moje nerwy znajduj� si� w stanie pozostawiaj�cym wiele do �yczenia, �e moje zdrowie zosta�o zachwiane. To wszystko prawda. Ale w�a�nie ten m�j stan ma przyczyn�, ma wy��czn� przyczyn� w tej brutalnej akcji oszczerstw i podkop�w, kt�r� prowadz� moi wrogowie. Rozumiem, �e pana, jako przedstawiciela towarzystwa, do kt�rego nale�y lecznica, mato mo�e obchodzi�, dlaczego umniejszy�y si� warto�ci kierownika instytucji. Dla pana jest wa�ny rezultat, fakt obiektywny:

umniejszy�y si�. Ot� dlatego w�a�nie nie mog� teraz korzysta� z pa�skiej uprzejmo�ci i powzi�� decyzji, kt�r� pan mi chcia� zostawi�. I prosz� pana o nie obarczanie mnie rozstrzygni�ciem tej kwestii.

� A jednak pozwoli pan profesor, �e b�d� obstawa� przy swoim. Powtarzam, �e mam absolutne zaufanie do pa�skiego obiektywizmu, i wiem, �e decyzja pa�ska b�dzie jedynie s�uszna.

Wilczur si� zamy�li�. Po d�u�szej chwili odpowiedzia�:

� Wi�c dobrze, panie prezesie. Prosz� mi jednak zostawi� kilka dni czasu. Zastanowi� si� nad tym, a poniewa� zarzuty przeciwko mnie zosta�y sformu�owane na pi�mie, i ja pisemnie chc� na nie odpowiedzie�. Prosz� mi wierzy�, �e w tej chwili jeszcze nie mam �adnego postanowienia. Musz� ca�� t� rzecz przemy�le�, musz� gruntownie zbada� sytuacj�, musz� sprawdzi�, czy po usuni�ciu malkontent�w dysponowa�bym dostatecznym aparatem dla prowadzenia lecznicy. Nie wspomnia� mi pan prezes, ilu z moich podw�adnych podpisa�o ten memoria�, lecz znaj�c ich wszystkich wzgl�dnie dobrze, mog� pana zapewni�, �e znajduje si� w�r�d nich na pewno wi�kszo�� takich, kt�rzy z r�wn� nami�tno�ci� stan� w mojej obronie, jak tamci stan�li przeciw mnie.

Prezes wsta�.

� I ja jestem o tym przekonany. Zostawiam panu ten odpis memoria�u i b�d� oczekiwa� pa�skiej odpowiedzi. Jeszcze raz najgor�cej zapewniam pana, drogi profesorze, o moim szacunku i najwi�kszej przyja�ni.

Po wyj�ciu Tuchwica Wilczur d�ugo si� namy�la�. Czerwona lampka nad drzwiami jego gabinetu nie gas�a i co chwila r�ne osoby, kt�re chcia�y si� z nim widzie�, na pr�no zagl�da�y do poczekalni.

Na dw�ch kartkach papieru Wilczur wypisywa� nazwiska tych lekarzy, kt�rzy opowiedz� si� po tej czy tamtej stronie. Na pocz�tku pierwszej figurowa� profesor Dobraniecki, na pocz�tku drugiej doktor Kolski. Hipotetyczny ten. spis wykaza�, �e Wilczur m�g� liczy� na lojalno�� wi�kszo�ci personelu. Postanowi� natychmiast zabra� si� do rzeczy i po kolei z ka�dym odby� konferencj�. Pierwszego wezwa� doktora Kolskiego.

Przywita� go bez s�owa, wskaza� miejsce i podaj�c mu memoria� powiedzia�:

� Kilku koleg�w z�o�y�o tak� w�a�nie motywacj� ��dania, bym ust�pi� z kierownictwa lecznicy. Mo�e pan b�dzie �askaw to przeczyta�.

Kolski zarumieni� si� z lekka i pogr��y� si� w czytaniu. Gdy sko�czy�, podni�s� oczy na profesora.

� Teraz mam do pana pro�b� � odezwa� si� Wilczur. � Chodzi o pa�sk� szczero��, o bezwzgl�dn� Szczero��. Niech pan wypowie swoje zdanie o tym elaboracie.

� Czy... czy � zaj�kn�� si� Kolski � czy to jest konieczne, panie, profesorze?

Wilczur skin�� g�ow�:

� Dla mnie tak, i jeszcze raz prosz� pana o bezwzgl�dn� szczero��. Kolski by� widocznie zdetonowany i zacz�� niepewnie:

� No... ma si� rozumie�... ju� sam fakt z�o�enia takiego memoria�u, moim zdaniem, jest swego rodzaju nieprzyzwoito�ci�... Przypuszczam, �e nawet zwi�zek lekarzy m�g�by wyci�gn�� z tego jakie� konsekwencje... Czy ja wiem, dyscyplinarne. To nie po kole�e�sku. W ka�dym b�d� razie uwa�am, �e powinni byli uprzedzi� o swoim kroku pana profesora. Je�eli tego nie zrobili, nic ich nie t�umaczy. Wyci�gn�� wewn�trzne sprawy lecznicy... to doprawdy nieprzyzwoito��.

Prze�kn�� �lin� i umilk�.

� A co pan s�dzi o tre�ci memoria�u? � zapyta� Wilczur.

� Z tre�ci� r�wnie� nie mo�na si� pogodzi� � odzyskuj�c stopniowo panowanie nad sob� powiedzia� Kolski. � Zarzuty tu wysuwane przeciw panu profesorowi s� niew�tpliwie przejaskrawione...

� Przejaskrawione � p�g�osem powt�rzy� Wilczur.

� Tak, panie profesorze. Przejaskrawione. Niekt�re wr�cz nie maj� podstaw. Mo�na by nawet w nich dopatrywa� si� z�ej woli autor�w. Na przyk�ad te nawroty amnezji albo sk�onno�� pana profesora do u�ywania �rodk�w leczniczych na og� obecnie nie stosowanych. To s� ca�kiem niepowa�ne pretensje.

Wilczur, kt�ry spodziewa� si� u swego asystenta wybuchu oburzenia, ze zdumieniem s�ucha� jego spokojnego, rzeczowego, a nawet jakby ch�odnego rezonowania.

� Nadto � ci�gn�� Kolski � memoria� jest zredagowany z wyra�n� nie�yczliwo�ci� dla pana profesora. Gdybym ja by� adresatem, ju� to wzbudzi�oby we mnie nieufno�� i podwa�y�o wiar� w dobre intencje autor�w, nasun�oby mi my�l, �e dla osobistych korzy�ci, nie za� dla dobra lecznicy wyzyskuj� istotne strony sytuacji.

Profesor Wilczur z lekka podni�s� brwi i nie patrz�c na Kolskiego zapyta�:

� A jakie s� te istotne strony sytuacji? Kolski zawaha� si� przez chwil�.

� Poniewa� pan profesor taki nacisk po�o�y� na to, bym szczerze wypowiedzia� swoje zdanie...

� Tylko o to mi chodzi � podkre�li� Wilczur.

� Tedy b�d� szczery. Wie pan, profesorze, ile �ywi� dla pana czci, pietyzmu, wdzi�czno�ci. Jednak obiektywnie rzecz bior�c, nie mo�na tym panom odm�wi� racji, gdy twierdz�, �e stanowczo pan profesor jest przem�czony i �e konsekwencje tego przem�czenia w bardzo niekorzystny spos�b odbijaj� si� na lecznicy. Pan profesor ostatnio rzadko i sporadycznie wgl�da w to, co tu si� dzieje. A tu �le si� dzieje. W�r�d personelu panuje podniecenie, nie ustaj� intrygi, plotki, wygryzania si� wzajemne. S�owem, rozprz�enie. Do kierowania tak du�� instytucj�, sam pan to przyzna, trzeba mocnej i pewnej r�ki, silnych nerw�w, no i niemal ustawicznej obecno�ci na stanowisku. Ja wiem, �e tym, co m�wi�, sprawiam panu profesorowi przykro��, ale skoro zosta�em zapytany, wol� spraw� postawi� otwarcie.

Sko�czy� i zapanowa�o d�ugie milczenie. Wreszcie profesor Wilczur wsta�. Chcia� u�miechn�� si�, podaj�c Kolskiemu r�k�. Nie m�g� jednak wymusi� na sobie tego u�miechu.

� Dzi�kuj� panu, kolego � powiedzia�.

Kolski bez s�owa wyszed� z gabinetu. Gdy si� za nim drzwi zamkn�y, Wilczur bezw�adnie opad� na fotel.

Oto znienacka, ze strony najmniej spodziewanej ugodzi� go cios tym bole�niejszy, �e zadany r�k�, od kt�rej spodziewa� si� najwi�kszej pomocy.

Czy�by wi�c naprawd� tak dalece zatraci� samokrytycyzm?... Czy�by nie umia� w sobie dostrzec tego upadku, kt�ry tak jasno widz� w nim ju� nie tylko wrogowie, lecz i przyjaciele? Czy�by naprawd� sta� si� ju� cz�owiekiem nieudolnym, szkodliwym ramolem, zawad� dla innych?... On, kt�ry tak wiele w sobie czuje wci�� si�y, wiary, g�odu pracy?...

Spojrza� ponuro na biurko, gdzie le�a�y dwa arkusiki papieru, dwie listy. Powoli wzi�� je w r�k�, zmi�� i wyrzuci� do kosza. Po c� mia� si� zwraca� do innych? Wszyscy oni, je�eli si� zdob�d� tylko na tak� szczero�� jak Kolski, niew�tpliwie powt�rz� mu to samo. Po to wzywa� ich, by dozna� jeszcze kilku upokorze�, by wys�uchiwa� tych strasznych, mia�d��cych s��w � wierzy� w to � niesprawiedliwych, lecz wypowiadanych z przekonaniem o ich s�uszno�ci...

Walka by�a przegrana. Zrozumia� to i potrafi� post�pi� tak, jak nakazuje mu sumienie.

Spokojnie te� wyj�� arkusz papieru i skre�li� na nim:

�Szanowny Panie Prezesie! Po namy�le i zbadaniu sytuacji w lecznicy doszed�em do przekonania, �e jedynym s�usznym rozwi�zaniem kwestii b�dzie moje ust�pienie. Poniewa� po tej decyzji zbyt trudno by�oby mi pozosta� tu d�u�ej bodaj przez kilka dni, pozwalam sobie zda� kierownictwo profesorowi Jerzemu Dobranieckiemu, dotychczasowemu memu zast�pcy, kt�ry doskonale jest obeznany ze sprawami instytucji. ��cz� wyrazy szacunku i powa�ania � Rafa� Wilczur".

Z�o�y� arkusz na czworo, umie�ci� w kopercie, zaadresowa� j� do prezesa Tuchwica i nacisn�� guzik dzwonka.

� Prosz� to zaraz wyekspediowa� � powiedzia� wo�nemu � i prosz� zameldowa� panu profesorowi Dobranieckiemu, �e chc� z nim m�wi�.

Nied�ugo czeka� na Dobranieckiego. Zd��y� jednak opanowa� si� o tyle, �e przywita� go zupe�nie swobodnie:

� Prosz�, niech pan siada. Chcia�em z panem pom�wi�, je�eli pan dysponuje czasem. Dobraniecki spojrza� na zegarek.

� Mam ca�e dwadzie�cia minut do operacji.

� O, tyle panu nie zabior�.

� O c� chodzi? � zapyta� Dobraniecki.

� Niedawno by� tu u mnie prezes Tuchwic. Prezes Tuchwic powiedzia� mi, �e niekt�rzy z lekarzy naszej lecznicy podpisali si� na memoriale, ��daj�cym mego ust�pienia. Nie poda� mi �adnych nazwisk. Czyta�em ten memoria� i mam powody przypuszcza�, �e to pan jest jego autorem. Autorem oraz inicjatorem.

Dobraniecki z lekka przygryz� wargi, lecz podni�s� g�ow� i spojrza� w oczy Wilczurowi.

� Tak. Nie mam zamiaru tego si� zapiera�.

� I nie ma pan powodu � podchwyci� Wilczur.

� I nie mam powodu � potwierdzi� Dobraniecki. � Nie nale�� do ludzi, kt�rzy czegokolwiek si� boj� i kt�rzy oportunistycznie wol� pogodzi� si� z tym, co uwa�aj� za z�e, zamiast wszelkimi �rodkami temu przeciwdzia�a�.

Wilczur u�miechn�� si�.

� Bardzo pan to trafnie okre�li�: wszelkimi �rodkami. Nie zaniedba� pan �adnego. Ale nie o tym chcia�em z panem m�wi�. Ot� Tuchwic postawi� przede mn� alternatyw�, zostawiaj�c mi plein pouvoir co do wyboru:

albo zatrzyma� kierownictwo lecznicy i usun�� z niej tych, kt�rzy dzia�aj� przez ok�amywanie opinii publicznej na jej niekorzy��, albo samemu ust�pi�.

Umilk�, oczekuj�c pytania Dobranieckiego. Ten jednak tylko przyblad� z lekka, lecz nie odezwa� si� ani s�owem. Wilczur zmierzy� go pogardliwym spojrzeniem.

� Tuchwic decyzj� zostawi� mnie. Ju� j� powzi��em. Przed chwil� wys�a�em do� list z moj� rezygnacj�.

Na policzkach Dobranieckiego wyst�pi�y czerwone plamy.

� Komunikuj� za� to panu dlatego, �e w tym�e li�cie o�wiadczy�em, i� kierownictwo za k�adu przekazuj� w pa�skie r�ce. Ot� chcia�em spyta� pana, czy zrobi mi pan t� ma�� przys�ug�, by je przyj��?

Dobraniecki poruszy� wargami, lecz nic nie powiedzia�.

� U�atwi�oby mi to ogromnie sytuacj� � m�wi� Wilczur spokojnym tonem. � Przekazuj�c zarz�d komu� innemu, musia�bym wiele czasu straci� na obja�nienia i podobne rzeczy, podczas gdy pan, zast�puj�c mnie niejednokrotnie, �wietnie jest obeznany z wszystkim. Przecie� dopiero dzisiaj powr�ci�em z urlopu i mniej wiem o bie��cych sprawach ni� pan. Wi�c zgadza si� pan?

� Zgadzam si� � kr�tko odpowiedzia� Dobraniecki. Wilczur wsta�.

� Zatem sprawa za�atwiona i �egnam pana. Dobraniecki wsta� r�wnie� i powiedzia�:

� Zegnam pana profesora.

Wyci�gn�� do Wilczura r�k�, lecz ten potrz�sn�� g�ow�.

� Nie, prosz� pana. R�ki panu poda� nie mog�.

Dobraniecki przez moment sta� jak skamienia�y, potem nagle odwr�ci� si� i szybko wyszed� z pokoju.

Profesor Wilczur do�� wiele jeszcze mia� tu roboty. Po szafach, w gabinecie, w biurku, w r�nych szufladach mia� sporo ksi��ek stanowi�cych jego prywatn� w�asno��, notatek, szkic�w wyk�ad�w itp. Nale�a�o to wszystko posegregowa�, u�o�y� i kaza� zapakowa�. Gdy uko�czy� t� robot�, na dworze zapad� ju� zmrok.

Ubra� si� i przechodz�c przez poczekalni�, zobaczy� �ucj�. Czeka�a tu na niego.

� Dobry wiecz�r, panno �ucjo � ucieszy� si�. � My�la�em, �e pani dzi� nie ma w lecznicy. Dlaczego pani nie zajrza�a do mnie?

� Ale� by�am tu, panie profesorze, ma�o kilkadziesi�t razy i wci�� nad pa�skimi drzwiami pali�a si� czerwona lampka.

� A tak, tak. By�em bardzo zaj�ty.

� Pan dzi� sko�czy� sw�j urlop?

� Dzisiaj � potwierdzi� Wilczur.

� Jaki pan niedobry, profesorze! Podczas �wi�t by� pan przecie� w Warszawie, a ja o tym nic nie wiedzia�am. Za�mia� si� do niej.

� A sk�d�e si� pani dowiedzia�a?

� Mia�am a� dwa dowody pa�skiej obecno�ci. Wilczur zaciekawi� si�.

� A� dwa?

� Tak. Telefonowa�am do pana profesora.

� Nic mi J�zef o tym nie m�wi�.

� Bo to wcale nie J�zef odebra� telefon, tylko jaki� dziwny cz�owiek. Zdawa�o mi si�, �e... �e... Przepraszam bardzo, ale zdawa�o mi si�, �e umys�owo chory.

� Umys�owo chory?

� No tak. Gada� takie g�upstwa i by� zdaje si� zupe�nie pijany. Profesor za�mia� si� i machn�} r�k�.

� Ach, oczywi�cie. To Jemio�. Zna go pani. By�y nasz pacjent. Przemi�y cz�owiek.

� Przemi�y? � zdziwi�a si� �ucja. � Zdaje si�, �e to by� taki rzezimieszek na bezp�atnym oddziale.

� Ten w�a�nie � potwierdzi� Wilczur. � To jest jaki� zdeklasowany inteligent. Niepodobna ze� wydoby�, kim by� kiedy�. Dzi� rzeczywi�cie jest rzezimieszkiem. Nawet nie wiem, jak si� nazywa. Pozna�em go kiedy� przed laty i w�wczas nazywa� si�, o ile mnie pami�� nie myli, Obiadowski czy Obiedzi�ski, dzi� nosi nazwisko Jemio�, za rok prawdopodobnie zmieni je na jakie� wygodniejsze. Tak, to dziwny cz�owiek. Oczywi�cie, �e jest rzezimieszkiem...

� I pijakiem � doda�a �ucja. � Wstydzi�abym si� panu profesorowi powt�rzy� to, co on mi nagada�... Czy rzeczywi�cie pan profesor z nim pi�?

� Pi�em troch�... troch� za wiele � u�miechn�� si� Wilczur. � Ale co to, pani w futrze? Pani wychodzi?

� Tak. Czeka�am tylko na pana profesora, bo mi wo�ny powiedzia�, �e pan nied�ugo wyjdzie.

� To doskonale. Chod�my wi�c.

Na dworze panowa� lekki przymrozek. P�uca oddycha�y z przyjemno�ci� orze�wiaj�cym powietrzem. Przeszli na drug� stron� ulicy. Profesor Wilczur stan�� tu i zacz�� si� przygl�da� gmachowi lecznicy. Prawie wszystkie okna ja�nia�y �agodnym, bia�ym �wiat�em. Wysoka, wynios�a fasada gmachu mia�a w sobie co� dostojnego, spokojnego i niezmiennego.

Profesor sta� nieruchomo. Mija�y minuty. Zdziwiona jego niezwyk�ym zachowaniem si�. �ucja spojrza�a na jego twarz i zobaczy�a dwie �zy sp�ywaj�ce po policzkach.

� Profesorze! � zawo�a�a szeptem. � Co panu jest? Odwr�ci� do niej g�ow� i u�miechn�� si�.

� Wzruszy�em si� troch�. Wiele tu zostawi�em serca... wiele...

� Zostawi� pan?

� Tak, panno �ucjo. Zostawi�em. Nigdy ju� tu nie wr�c�. To po�egnanie.

� Co pan m�wi, profesorze!

� Tak, panno �ucjo. Dzisiaj by�em tu ostatni raz. Poda�em si� do dymisji, przekaza�em zarz�d panu profesorowi Dobranieckiemu... Stary ju� jestem, panno �ucjo.

�ucja nic nie mog�a odpowiedzie�, zacisn�o si� jej gard�o, trz�s�a si� ca�a jak w febrze. Wilczur zauwa�y� to i �agodnym ruchem wzi�� j� pod r�k�.

� Chod�my ju�. Ostatecznie nic tak wa�nego si� nie sta�o. Zwyk�y to porz�dek rzeczy, �e starzy ust�puj� miejsca m�odszym. By�o tak od pocz�tku �wiata. Niech si� pani tak tym nie przejmuje, panno �ucjo...

� To straszne... to straszne... � powtarza�a dr��cymi wargami.

� Nic strasznego. Wszyscy tak mnie zapewniali o tym, �e powinienem odpocz��, no i uwierzy�em im wreszcie. Dajmy spok�j i nie m�wmy ju� o tym. Jak�e pani sp�dzi�a �wi�ta? Potrz�sn�a g�ow�.

� Och, profesorze, doprawdy nie mog� zebra� my�li. Spad�o to na mnie jak piorun z jasnego nieba. Za�mia� si� kr�tko.

� No, niezupe�nie jasnego. Ju� od dawna ta chmura wisia�a nad moj� g�ow� i rozlega�y si� w niej nie tyle grzmoty, ile jakie� syki i gwizdania. Bardzo dziwna chmura. Pociesza mnie tylko to, �e jedyny piorun, jaki z niej pad�, pad� z mojej woli... No wi�c, niech mi pani powie, jak pani sp�dzi�a �wi�ta.

� Po c� pan profesor pyta? � odezwa�a si� po chwili. � Przecie� wie pan, �e dla mnie nie mog�y to by� weso�e �wi�ta.

� Dlaczeg� nie? Jest pani m�oda, zdolna, �ycie przed pani� stoi otworem. Zaczyna je pani dopiero. Jakie� zmartwienia pani mia�a?

Za ca�� odpowied� przycisn�a �okciem jego r�k� do siebie. Umilk� i szli tak czas d�u�szy w milczeniu.

� Jedn� tylko chwil� podczas ca�ych �wi�t mia�am szcz�liw�, bardzo szcz�liw�. To wtedy, kiedy odgad�am, �e te r�e pan mi przysta�. Profesor chrz�kn�� zaskoczony.

� Ja wiem, �e to pan � m�wi�a. � Chocia� by� pan tak niedobry, �e nie napisa� nawet ani jednego s�owa i �e nie da� mi zna� o tym, �e jest w Warszawie. Ale to i tak nie zas�u�ona przeze mnie dobro� z pa�skiej strony, �e pan o mnie pami�ta�, �e pan o mnie pomy�la�.

� Pomy�la�em, stary egoista, pomy�la�em o pani w dniu wigilijnym i przyznam si� pani, �e przyszed� mi nawet do g�owy niedorzeczny koncept, by pani� zaprosi� na wieczerz� wigilijn�.

�ucja przystan�a i spojrza�a mu w oczy. W jej spojrzeniu wyczyta� tyle ciep�a i rado�ci, �e a� �cisn�o mu si� serce. By pokry� wzruszenie, zacz�� mowie:

� Siedzia�em w tej samotno�ci swojej jak borsuk w jamie, wi�c c� dziwnego, �e najkarko�omniejsze pomys�y przychodzi�y cz�owiekowi do g�owy. I jeszcze akurat w dzie� wigilijny. No, ale chod�my, nie st�jmy tu, bo tarasujemy ruch na ulicy. Dzie� wigilijny, choinka, siano pod obrusem. Wspomnienia. Wszystko to wytr�ca troch� cz�owieka z r�wnowagi.

� I dlaczego, dlaczego pan mnie nie wezwa�? � powiedzia�a ze szczerym wyrzutem w g�osie.

� Zreflektowa�em si� w por�. Wprawdzie ja chcia�bym mie� pani towarzystwo tego wieczora, ale pani na pewno znalaz�aby milsze i weselsze i bardziej odpowiadaj�ce pani wiekowi...

� Nie, nie, nie m�wi pan tego szczerze � przerwa�a mu. � Przecie� pan wie, �e najbardziej pragn�abym sp�dzi� z panem nie tylko ten wiecz�r, ale wszystkie wieczory, wszystkie wieczory do ko�ca mego �ycia.

G�os mu drgn��, gdy j� ofukn��:

� Niech pani nie opowiada g�upstw!

� Do ko�ca �ycia � powt�rzy�a. Za�mia� si� z przymusem.

� No, je�eli o mnie chodzi, to niewiele by pani nawet ryzykowa�a, bo pewno niewiele ju� tych wieczor�w do ko�ca mego �ycia mi zosta�o. Ale niech pani o podobnych rzeczach nie m�wi. Przecie� to �mieszne, m�g�by nas jeszcze kto� pods�ucha� i ubawi� si� szczerze. Mam c�rk� prawie w pani wieku i m�g�bym by� pani ojcem. Ba, i jak jeszcze.

� To przecie� nie ma �adnego znaczenia � zaprotestowa�a �ywo.

� Ma, i to du�e.

� Dla mnie ma znaczenie tylko to jedno, �e pana kocham, �e pana uwielbiam, �e wprost nie wyobra�am sobie, jak mog�abym �y� z dala od pana... Teraz Wilczur zatrzyma� si�.

� Panno �ucjo � powiedzia� powa�nie, patrz�c w jej rozjarzone oczy. � Pani jest jeszcze bardzo niedo�wiadczona. Niech�e pani mi uwierzy, �e uczucie pani w ca�ym swoim pi�knie i �wie�o�ci jest wynikiem li tylko nieporozumienia. Lubi mnie pani, wydaj� si� pani godny podziwu, przyja�ni, wreszcie wsp�czucia z powodu tych przej��, kt�re mnie ostatnio spotka�y. Ale to nie jest mi�o��. Za miesi�c czy za rok przeminie to, bo musi przemin��, i wtedy przekona si� pani, �e w tej chwili, �e dzisiaj nierozwa�nie zbli�a si� pani do przepa�ci. Na szcz�cie nad brzegiem tej przepa�ci jest bariera, kt�ra pani� zatrzyma, bariera ta to moje do�wiadczenie i moja znajomo�� �ycia. Drogie dziecko, kiedy� b�dzie mi pani za to wdzi�czna. Kiedy� przypomni pani moje s�owa.

�ucja u�miechn�a si� smutno.

� Panie profesorze. Nie spodziewa�am si� wcale innej odpowiedzi. Wiem, �e nie jestem pana warta. Pod �adnym wzgl�dem. I wiedzia�am, �e tak mi pan odpowie. Tak, bo jak�e inaczej mo�na odpowiedzie� kobiecie, na kt�rej mi�o�� nie znajduje si� w sobie odd�wi�ku.

� Myli si� pani, panno �ucjo. � Wilczur �ci�gn�� brwi. � To, co pani mi powiedzia�a, to, co pani czuje, jest dla mnie wielkim, wielkim i cennym darem. Cz�owiek, kt�ry tak ma�o w �yciu dozna� cieplejszych uczu�, umie je ceni� wysoko. Nie znaczy to jednak, panno �ucjo, �e potrafi r�wnie� odpowiedzie� na nie takimi� uczuciami. �ycie robi swoje, lata robi� swoje. Wysycha serce, dusza traci swoje soki o�ywcze, staje si� cierpka i �ykowata, wysycha na pergamin. Trzeba to rozumie�, panno �UCJO.

� Nie wierz� � potrz�sn�a g�ow�. � Od trzech lat obcuj� z panem, przygl�dam si� panu, widz� co dzie� objawy wra�liwego pa�skiego serca, wielko�ci i �ywotno�ci pa�skiej duszy. Pa�skie serce jest �wie�e jak serce dziecka. Przecie� pan kocha ludzi?

Profesor w zamy�leniu ruszy� naprz�d.

� Tak, droga pani, ale to ju� jest co� innego. To nie jest osobiste, to nie przejmuje do dna, to nie targa wszystkimi nerwami, nie stanowi tre�ci dni i nocy. Jakby tu pani powiedzie�?

Mi�dzy sercem kochaj�cym cz�owiek; m�odego a moim jest taka r�nica, jak mi�dzy p�on�cym ogniskiem a cichym ko�cio�em... Widzi pani, to s� te dwie mi�o�ci, dwie mi�o�ci r�ne... Znowu szli w milczeniu. Mijali ich nieliczni przechodnie.

� I nie kocha� pan nigdy? � zapyta�a �ucja. Wilczur podni�s� g�ow�, jakby wpatruj�c si� w jaki� punkt mi�dzy gwiazdami, i powiedzia� wreszcie:

� Kocha�em kiedy�... Na imi� jej by�o Beata.

Zdawa� si� zapomina� o obecno�ci �ucji i m�wi� jak do siebie:

� By�a m�oda i pi�kna, i nigdy mnie nie kocha�a. By�a moj� �on�. Dawno ju� temu, przed wielu laty... By�a moj� �on�... Nie �on�, skarbem, kr�low�, dzieckiem. Ju� sam dzi� nie wiem � by�a tre�ci� i celem mego �ycia. Ka�da my�l moja by�a my�l� o niej, ka�dy m�j uczynek � uczynkiem dla niej. Kocha�em. O, ja wiem, co to znaczy kocha�. Pami�tam siebie z owych lat, pami�tam te�, �e nie umia�em, nie potrafi�em zdoby� jej serca. By�em widocznie zbyt grubosk�rny, obsypywa�em j� pieszczotliwymi s�owami, dr�a�em na my�l, �e jaka� najdrobniejsza jej zachcianka nie b�dzie spe�niona... Ale ona nie mia�a drobnych zachcianek. Pragn�a tylko jednego: chcia�a pokocha�. A ja nie umia�em sta� si� tym, kogo by pokocha� mog�a. Zawsze, codziennie widzia�em w jej oczach t� jakby obaw� przede mn�, t� bezgraniczn� odleg�o��, jaka dzieli�a jej my�li, jej �wiat od mego. By�a najprzyk�adniejsz� �on�, zdarza�y si� nawet takie chwile, kiedy zaczyna�em wierzy� w to, �e si� zbli�ymy do siebie. Z�udzenia jednak rozwiewa�y si� szybko. I znowu stawa�em bezradny wobec tej milcz�cej, niezrozumia�ej dla mnie istoty, zapewne tak niezrozumia�ej dla mnie, jak ja by�em dla niej. Zachowywa�a si� w stosunku do mnie tak jak ma�e dziecko, kt�re znalaz�o si� w klatce s�onia. Wprawdzie ma do� zaufanie, lecz boi si� ka�dego swego ruchu, ka�dego swego s�owa, bo nie wie, jak na nie zareaguje to wielkie, ci�kie zwierz�. Umilk�, a po d�u�szej chwili �ucja zapyta�a:

� Nie �yje?

Profesor skin�� g�ow� i nagle si� o�ywi�.

� Chod�my. Niech pani wst�pi do mnie, poka�� pani jej fotografi�.

I tak jakby nie spodziewa� si� najmniejszego protestu ze strony �ucji, zawr�ci� od razu w stron� domu. �ucja sz�a obok niego, ca�a rozdygotana wewn�trznie. Wyznania w�asne, a teraz wyznania profesora wznieci�y w niej zam�t my�li i uczu�. Ach, czemu� nie �y�a wcze�niej, czemu� nie pozna�a go przed tamt�, przed tamt� g�upi� i niegodn�, kt�ra nie umia�a oceni� swego szcz�cia.

�ucja wiedzia�a o tym, �e Wilczur kiedy� by� �onaty i �e od wielu lat jest ju� wdowcem. Pozna�a nawet przelotnie przed trzema laty jego c�rk�, pani� Czy�sk�, do kt�rej uczu�a prawdziw� sympati�. Po mie�cie kr��y�o tak wiele sprzecznych historyjek o romantycznej przesz�o�ci rodziny Wilczur�w, �e trudno by�o prawd� odr�ni� od rzeczy zmy�lonych. �ucja zreszt� nie mia�a tej ciekawo�ci, kt�ra sk�ania inne kobiety do grzebania si� w cudzych sprawach. Wola�a nawet, je�eli chodzi�o o Wilczura, by nadal dla niej pozosta� ow� tajemnicz� postaci�, na wp� legendarn�, na wp� rzeczywist�. Pragn�a go poznawa� dzie� po dniu, tak jak poznaje si� karta po karcie histori� tragicznych prze�y� uwielbianego bohatera, dzieje jego �ycia, labirynty jego duszy.

�ucja by�a ju� kilkakrotnie w willi profesora z okazji r�nych spraw zawodowych. Przyjmowa� j� jednak zawsze w salonie. Tym razem po raz pierwszy wprowadzi� j� do gabinetu. Zapali� �wiat�o i nic nie m�wi�c, wskaza� wielki portret nad kominkiem.

Z szerokich, srebrnych ram spogl�da�a na �ucj� wielkimi, jakby lekko zdziwionymi oczyma pi�kna kobieta, o jasnych w�osach i dziewcz�cym owalu twarzy. Wok� niedu�ych ust uk�ada� si� jakby smutek, pi�kna, wysmuk�a r�ka o d�ugich, rasowych palcach le�a�a bezw�adnie w�r�d fa�d ciemnego jedwabiu sukni.

Zazdro�� �cisn�a serce �ucji. Ta pani z portretu wyda�a si� jej stokro� od niej pi�kniejsza, nieosi�galnie wytworna i subtelna.

� Na imi� jej by�o Beata... � us�ysza�a za sob� cichy g�os Wilczura. � Pewnego dnia wr�ci�em i zasta�em dom... pusty. Odesz�a, porzuci�a mnie, porzuci�a dla innego, dla mi�o�ci.

�ucja poczu�a, �e serce jej podchodzi a� pod krta�. Nag�ym odruchem odwr�ci�a si�, chwyci�a r�k� Wilczura i gor�czkowo, nieprzytomnie, w�r�d �kania, zacz�a j� ca�owa�, jakby tymi poca�unkami chcia�a mu nagrodzi� ow� krzywd�, ow� zbrodnicz� krzywd�, wyrz�dzon� przez tamt�...

� Co pani!... Co pani robi! Panno �ucjo! � zawo�a� z oburzeniem Wilczur, nagle ockn�wszy si� z zamy�lenia. � Niech�e pani da spok�j, to do niczego niepodobne.

Usadowi� j� trz�s�c� si� od p�aczu w fotelu, rozejrza� si� po pokoju w poszukiwaniu karafki z wod�. Na stoliku przy kominku sta� koniak. Nala� kieliszek i poda� �ucji, m�wi�c stanowczym i �agodnym tonem, tym tonem, kt�rym zwykle sk�ania� pacjent�w swoich do pos�usze�stwa:

� Niech to pani zaraz wypije.

Pos�usznie spe�ni�a jego rozkaz i z wolna si� uspokaja�a, podczas gdy on m�wi�:

� Trzeba panowa� nad swoimi nerwami, droga pani. Trzyma� si� w ryzach. C� to z pani za lekarz, je�eli pani� cudze cierpienia tak wyprowadzaj� z r�wnowagi, �e w starym, poczciwym profesorze widzi pani nagle kardyna�a, kt�rego trzeba obca�owywa� po r�kach? A mo�e pani chcia�a przez to uczci� m�j s�dziwy wiek?... Odebra� mi reszt� z�udze�? No i jak pani teraz wygl�da? Prosz� zaraz powyciera� sobie te nieprzystojne �zy.

Poda� jej swoj� wielk� chustk�, a �ucja wycieraj�c oczy powtarza�a:

� Nienawidz� jej... Nienawidz�... Uspokaja�a si� z wolna.

� No, mo�e jeszcze jeden kieliszek? � zapyta� Wilczur. Zaprzeczy�a ruchem g�owy.

� Dzi�kuj� i bardzo pana przepraszam za ten wybuch histerii. Zachowuj� si� rzeczywi�cie okropnie.

� Przez kurtuazj� nie �miem przeczy� � umy�lnie gderliwym tonem powiedzia� Wilczur. � Nie �miem przeczy�. Zachowuje si� pani jak pensjonarka z biednic� na pod�o�u skrofulicznym.

Chcia� j� roz�mieszy�, lecz s�owa jego nie dotar�y do �wiadomo�ci �ucji.

� Czy pan... czy pan j� wci�� kocha? � zapyta�a i przygryz�a wargi, by si� zn�w nie rozp�aka�.

Brwi Wilczura �ci�gn�y si�.

� Droga pani, tyle ju� lat min�o, tyle wody up�yn�o, tyle razy wiosn� gr�b jej porasta� now� traw�... Czas robi swoje... Zosta�o mi po niej wspomnienie, bolesne i dojmuj�ce wspomnienie. Ot, blizna. Przebaczy�em. To wszystko.

Zamy�li� si�, a po chwili doda�:

� Widzi pani, i st�d mo�e pani czerpa� nauk�, co robi czas. Wszystko mija. To, co kiedy� mog�o si� nam wydawa� wszech�wiatem, w lat kilka p�niej widzimy jako ma�y py�ek i poj�� nie umiemy, dlaczego w�wczas ulegali�my z�udzeniu.

� O, nie � zaprzeczy�a �ucja � przecie� pan i dzi� wie, �e ta kobieta by�a dla pana wszech �wiatem. Prawdziwa mi�o��, cho�by nawet wygas�a, pozostaje czym� wielkim.

Wilczur machn�� r�k�.

� To u takich samotnik�w jak ja. Kto wie, jakbym my�la� dzi� o Beacie, gdyby wkr�tce po jej odej�ciu stan�a na mojej drodze jaka� inna kobieta... jakie� serce czu�e, jakie� uczucie g��bokie...

U�miechn�� si� i doda�:

� Ale na mojej drodze nie spotka�em serc czu�ych. Moj� drog� nie chodz� kobiety.

�ucja u�miechn�a si�.

� Chodz�, ale pan ich nie dostrzega. Gdy za� s� tak natarczywe, �e narzucaj� si� same, zbywa je pan kazaniami o r�nicy wieku.

� To nie kazanie � powiedzia� �agodnie. � To perswazja. I nie tylko o wiek chodzi, nie tylko o wiek, panno �ucjo. Trzeba tu jeszcze wzi�� pod uwag�, �e w�a�ciwie jestem cz�owiekiem sko�czonym...

� Co te� pan m�wi � zaprotestowa�a.

� No, tak. Starym gratem, wyrzuconym za burt� � przekonywa� j� powa�nie. � Niech si� pani zastanowi, jakie mog� mie� przed sob� perspektywy. M�g�bym rozpocz�� praktyk� prywatn� u siebie w domu, lecz oznacza�oby to nieustanny kontakt z tymi wszystkimi lud�mi, kt�rych sam widok jest dla mnie nie do zniesienia. Jestem chirurgiem. W domu przecie� operacji nie mog� wykonywa�, a co st�d wynika, by�bym zmuszony zabiega� o udzielenie mi sal operacyjnych. Sama pani rozumie, �e po mojej dzisiejszej rezygnacji nara�anie si� na jakie� pytania, uwagi, komentarze czy cho�by na spojrzenia by�oby ponad moje si�y. Wi�c c� mi pozostaje? Dogorywanie. Panis bene merentium. I to bez mas�a. Bo trzeba pani wiedzie�, �e jestem zupe�nie zrujnowany. Ten dom, w kt�rym teraz jeste�my, te� ju� nie jest moja w�asno�ci�. �askawie zostawiono mnie tu na do�ywociu... U�miechn�� si� ze smutkiem.

� Na do�ywociu w nadziei, �e to nied�ugo ju� potrwa.

� Absolutnie nie zgadzam si� z panem � energicznie zaprotestowa�a �ucja. � Pozostaje przecie� panu, dop�ki pan nie wyzb�dzie si� tej zrozumia�ej zreszt� dra�liwo�ci na punkcie stykania si� z nimi, tak olbrzymia dziedzina pracy jak dzia�alno�� naukowa. Wyk�ady uniwersyteckie, klinika, pi�miennictwo...

Wilczur zamy�li� si�.

� Nie, to nie le�y w moim temperamencie. Mog� pisa� tylko wtedy, gdy pisanie wype�nia mi wolne chwile od pracy aktywnej; co za� do wyk�ad�w... Droga pani, i stamt�d mnie wygryz�. Nie, nic mi nie zosta�o. Ot, zamkn�� si� w domu i czeka� na �mier�. Przyjdzie zreszt� ona szybko. Tak ju� w przyrodzie to jest urz�dzone, �e to, co niepotrzebne, samo si� likwiduje. A ja czuj�, �e jestem niepotrzebny.

� Ot� w�a�nie o to mi chodzi, panie profesorze. O to mi chodzi, �e pan si� czuje niepotrzebny. Chc� pana przekona�, �e to jest tylko chwilowy nastr�j, kt�ry wkr�tce minie. Chc� pana przekona�, �e w niczym nie os�ab�a pa�ska �ywotno��, �e nie umniejszy� si� wcale pa�ski geniusz ani energia. To chwilowa depresja.

� Nie wierz� w to.

� Wi�c przekonam pana. � W jaki� spos�b?

� Ma pan zacz�t� t� swoj� wielk� prac� o nowotworach...

� Nie tyle zacz�t�, co zarzucon�. Od roku ju� do niej nie zagl�da�em. Brak mi wielu materia��w. Trzeba by�oby je zbiera�, wyszukiwa�, segregowa�, a przyznam si� pani, �e nie odczuwam do tego najmniejszej ochoty.

� Wi�c b�d� panu pomaga�a. Ja si� tym zajm�.

� To by�oby po�wi�cenie z pani strony. Wie pani dobrze, panno �UCJO, �e takiej ofiary przyj�� nie mog�.

� Ale� to �adna ofiara. Wydzieli mi pan za to cz�� honorarium autorskiego. Albo na przyk�ad umie�ci pan przy swoim nazwisku moje. �Przy wsp�pracy dr �ucji Ka�skiej". Ten zaszczyt � to nie byle co.

Po d�ugich naleganiach �ucji Wilczur, acz niech�tnie, zdecydowa� si� wreszcie i ju� nazajutrz rozpocz�li prac�. Przychodzi�a zwykle w godzinach poobiednich. Razem porz�dkowali r�kopis, notowali braki, wykre�lali z czasopism fachowych szczeg�y bibliograficzne. Przed wieczorem gaw�dzili przy kawie, po czym �ucja �egna�a profesora, by nast�pnego dnia zjawi� si� z plikiem notatek czy ksi��ek, wybranych z biblioteki.

Praca posuwa�a si� opornie, wbrew przewidywaniom �ucji depresja Wilczura nie mija�a. Nieraz odk�ada� pi�ro i wpada� w kilkugodzinne zadumy, po kt�rych nie by� ju� zdolny nie tylko do pracy, lecz nawet i do rozmowy z �ucj�.

Pewnego dnia zasta�a go pijanego. By�a bliska rozpaczy, wci�� jednak nadrabia�a min� i wci�� wierzy�a niez�omnie, �e stanie si� co�, co zmieni sytuacj�, zmieni usposobienie Wilczura.

Tak min�y dwa miesi�ce. Czas up�ywa� �ucji mi�dzy prac� dla profesora a zaj�ciami w lecznicy i zabiegami o prac� w jakim� innym zak�adzie, wprawdzie bowiem ze strony profesora Dobranieckiego nie spotyka�y jej przewidywane przez ni� na pocz�tku szykany, czu�a si� tam jednak fatalnie. Pozornie w lecznicy wszystko sz�o dawnym trybem, nie nast�powa�y �adne zmiany ani przesuni�cia. Jednak�e atmosfera by�a zupe�nie inna. Wra�liwsi, a do nich nale�a�a �ucja, wyczuwali to na ka�dym kroku. Nazwiska Wilczura nikt tu nigdy nie wspomina�. W tym milczeniu wyra�a� si� jakby wstyd, �e oto tak �atwo wyparli si� go, wyrzekli, zapomnieli.

Z Kolskim styka�a si� nieco rzadziej. Od czasu ich decyduj�cej rozmowy nie stara� si� powr�ci� do tego tematu, lecz nie zmieni� si� dla niej. O sprawach prywatnych nie m�wili ze sob� wcale. Dlatego te� nie wiedzia�, �e �ucja wsp�pracuje z profesorem Wilczurem. Nie wiedzia� te�, �e poszukuje innej posady. Tylko raz, gdy j� mimochodem zapewni� po rozmowie z Dobranieckim, �e jej stanowisko w lecznicy nie jest bynajmniej zachwiane, odpowiedzia�a kr�tko:

� Nie zale�y mi na tym.

W istocie musia�o jej zale�e�. Nadmiar lekarzy w Warszawie sprawi� to, �e o posad� by�o niezmiernie trudno. Jak dotychczas, odwiedzi�a kilkadziesi�t instytucji bez skutku. Zapisywano jej adres, telefon i obiecywano zawiadomi�, gdyby wakans si� otworzy�.

Tymczasem przyszed� marzec, a z nim wczesna tego roku wiosna. Na ulicach coraz wi�cej widywa�o si� kobiet w kostiumach i m�czyzn w marynarkach. Drzewa wypuszcza�y pierwsze p�czki, niekt�re krzewy ju� zieleni�y si� z lekka.

Jednocze�nie �ucja nie mog�a nie zauwa�y�, �e z dniem ka�dym profesor staje si� coraz bardziej pos�pny i �e pogarsza si� te� jego wygl�d. Postanowi�a wyci�ga� go te� na spacery. Pocz�tkowo nie chcia� o tym ani s�ysze�. Zgodzi� si� wreszcie, pod warunkiem, �e b�d� wychodzili wieczorami, unikaj�c tych dzielnic, gdzie mogliby spotka� znajomych.

� Na wsi teraz musi by� pi�knie... Czy pani zna wiosn� na wsi?

� Mgli�cie j� sobie tylko przypominam z okresu dzieci�stwa.

� To wiele pani straci�a. Wiosna na wsi... Ziemia pachnie, rozumie pani? Ziemia pachnie i powietrze pachnie. Ptaki. Du�o ptak�w. Zak�opotane, zaaferowane lataj�, �wierkaj�, �piesz� si�, d�wigaj� jakie� �d�b�a, jakie� s�omki, jakie� k�aczki mchu... A skowronki wysoko na niebie... I krowy wyp�dzaj� na pastwisko... Niebo takie jasnob��kitne... Sp�dzi�em takich kilka wiosen na dalekich kresach, na Bia�orusi... By�a pani tam kiedy?

� Nie, nigdy.

� Cichy kraj, pi�kny kraj. Ziemia lekko faluje pag�rkami, mi�dzy nimi le�� jeziora, lasy g�ste, podszyte ja�owcem i leszczyn�. Chaty s�om� kryte... Nie wszystkie. Te zamo�niejsze � gontem lub dranic�. Ale na og� biedota. Biedni ludzie, ubodzy, pro�ci... Dobrzy ludzie. O, �e te� nie przypomnia�o mi si� to, kiedym rozmawia� z Jemio�em. On twierdzi�, �e wszyscy ludzie s� �li. Ale on m�wi� o mie�cie. O! pozna�by tamten kraj, pozna�by tamtych ludzi... Mo�e i mia� racj�. Miasto to potw�r. Oddzieli�o cz�owieka od ziemi asfaltem i betonem. Sk�d�e ma czerpa� uczucia? Uczucia id� z ziemi jak wszystkie soki �ywotne. W mie�cie wysychaj�, krusz� si�, zamieniaj� si� w py�, zostaje tylko m�zg, rozgor�czkowany walk� o byt, m�zg, kt�ry niezdolny jest do my�lenia, jeno do kombinowania! Do planowania jakich� machinacji. Aby pr�dzej, aby wi�cej, aby przebieglej. Cz�owiek nie widzi siebie, nie widzi �wiata. Niech pani spojrzy na te domy. Zas�aniaj� widnokr�g. Otaczaj� nas ze wszystkich stron... Zostaj� tylko ma�e otwory, jakby tunele, kt�rymi mo�emy si� wydosta� z wn�trza tego potwora. Kilka szos, kilka tor�w kolejowych.

Zamy�li� si�, a po chwili m�wi� dalej:

� Jest na Kresach takie ma�e miasteczko. Nazywa si� Radoliszki. Kilka uliczek, ko�ci�ek, drewniana cerkiewka i co� tysi�c czy dwa tysi�ce mieszka�c�w. Przez Radoliszki idzie trakt szeroki, wysadzany starymi brzozami, brzozy grube, s�kate, pokrzywione, kor� maj� ze staro�ci pop�kan�, szorstk�. Trakt niby bity, ale jesieni� i wiosn� ka�u�e na nim stoj�, a latem tumany kurzu wiatr zrywa. Za miasteczkiem trakt skr�ca na po�udnie i ju� po kilku minutach wida� z daleka m�yn, m�yn starego Prokopa Mielnika. M�yn le�y nad stawami, nad trzema stawami, to m�yn wodny. Jeden staw jest wielki, g�sto obro�ni�ty wierzbin� i �ozami, drugi mniejszy w kszta�cie jakby nerki. Tu brzegi s� �agodne, ��ka spadzisto sp�ywa a� do samej prawie wody, dno piaszczyste, tu baby na desce kijankami pior� bielizn�, a po drugiej stronie, gdzie bujnie krzewi si� olcha, k�pi� si�... Ale to dopiero od �wi�tego Jana. Wierz� tam, �e wcze�niejsza k�piel nie mo�e wyj�� na zdrowie... Natomiast dolny staw jest okr�g�y, tak jakby go kto� cyrklem wymierzy�. Tu p�awi si� konie i poi si� byd�o. Z szumem spada kaskada pieni�cej si� wody, a z g�ry dobiega nieustannie warczenie �arn. Po stawach p�ywaj� g�si i kaczki, czasem si�dzie na wodzie cyranka lub �ab�d� przelotny, lub nurek. M�yn Prokopa Mielnika... Dobrzy ludzie, pro�ci ludzie. Od trzech lat tam nie by�em. O, tam pami�taj� mnie na pewno. Dla nich nie by�em cz�owiekiem niepotrzebnym. Dla nich nie by�em zawad�... Zamy�li� si�.

� Nie t�skni pan za nimi? � zapyta�a �ucja.

� Co pani m�wi? � Ockn�� si�.

� Pyta�am, czy pan za nimi nie t�skni. Twarz Wilczura rozja�ni�a si� u�miechem.

� Chcia�bym ich zobaczy�. Wiele si� tam musia�o pozmienia�. Trzy lata.

Wasyl pewno si� o�eni�, Natalka podros�a. Olga i Zonia pewno te� znalaz�y sobie m��w... Poczciwe baby. Za�mia� si� i odwr�ci� do �ucji.

� Zonia nawet gwa�tem wybiera�a si� za mnie... To� by by�a rado��, gdybym tam zajecha�...

�ucja pomy�la�a, �e istotnie taka przeja�d�ka do owych Radoliszek, kt�re tak ciep�o wspomina, zrobi�aby doskonale profesorowi. Wp�yn�aby koj�co na jego nerwy, pozwoli�a oderwa� si� od niedawnych prze�y�. Wr�ci�by z niej od�wie�ony i z nowym zapasem energii. � Wie pan co, profesorze, a dlaczego nie mia�by pan ich odwiedzi�? � powiedzia�a.

� Odwiedzi�? � zdziwi� si� profesor.

� No, tak. M�wi pan o nich z takim ciep�em, wspomina pan ich tak mile. By�aby to dla pana przyjemna rozrywka. Od tak dawna nie wyje�d�a� pan z Warszawy.

Wilczur spojrza� na ni�.

� Ha � powiedzia� � chce pani pozby� si� mnie bodaj na kr�tko. Za�mia�a si�.

� W�a�nie. Chc� si� pozby� pana. Widzi profesor, jaka jestem bezinteresowna. Namawiam pana do tej wycieczki, chocia� wiem, �e tam, pod Radoliszkami, czyha na pana owa Sonia czy Zonia.

�mieli si� oboje. Profesor od dawna nie by� w tak dobrym humorze i �ucja zdawa�a sobie spraw�, �e w nastr�j ten wprawi�y go wspomnienia o owym m�ynie. Postanowi�a ku� �elazo, p�ki gor�ce.

� Serio, nie widz� �adnego powodu, dla kt�rego mia�by pan odmawia� sobie tej przyjemno�ci.

� A wie pani, �e to wcale nie jest z�a my�l, i s�dz�, �e tam ucieszyliby si� z moich odwiedzin.

� A pan rozerwa�by si� troch�, obejrza� stare k�ty, kt�re tak lubi, odetchn�� innym powietrzem. W�a�ciwie m�wi�c, nic pana nie trzyma teraz w Warszawie. A mamy tak� �liczn� wiosn�.

Od tego dnia pomys� �ucji nie dawa� Wilczurowi spokoju. Rzeczywi�cie perspektywa odwiedzin w m�ynie Prokopa wydawa�a mu si� coraz pon�tniejsza. By� o�ywiony, opowiada� �ucji coraz to nowe szczeg�y o m�ynie i o swoim tam bytowaniu.

Po tygodniu, ustawicznie zach�cany przez m�, powiedzia� jej wreszcie kt�rego� dnia:

� Zdecydowa�em si�. Jad� do Radoliszek. Musimy tylko przedtem doko�czy� zbierania materia�u do pierwszego tomu, a uporz�dkuje to ju� pani podczas mojej nieobecno�ci.

Ucieszy�a si� bardzo tym jego postanowieniem i ze zdwojon� gorliwo�ci� zabra�a si� do pracy. Pomimo po�piechu sta�o si� widoczne, �e przeci�gnie si� ona co najmniej na miesi�c, co nape�nia�o �ucj� obaw�, �e tymczasem profesor mo�e zmieni� postanowienie.

I sta�o si� tak rzeczywi�cie, lecz w kierunku zgo�a nieprzewidywanym. Oto pewnego dnia, gdy �ucja jak zwykle po po�udniu przysz�a, zasta�a w gabinecie profesora niebywa�y nie�ad. Wszystkie szuflady by�y pootwierane, na otomanie pi�trzy�y si� stosy ksi��ek, na parapecie okien sta�y pootwierane kasety chirurgiczne.

� Co si� sta�o? � zapyta�a zdumiona. Wilczur zerwa� si� od biurka z wyrazem rozradowania i podniecenia na twarzy. Zapomnia� nawet przywita� si� z ni�.

� Panno �ucjo � powiedzia� tonem uroczystym � znalaz�em. Znalaz�em wyj�cie dla siebie i wiem teraz ju�, co zrobi�, i wiem, po co �yj�. Porzucam Warszaw� na zawsze. Tak, panno �ucjo. By�em szalony czy otumaniony, �em wcze�niej tego nie zrozumia�. Tak, powracam do nich. Ju� na zawsze. Tu wm�wiono we mnie, �e jestem nieprzydatny, ale tam, tam, wiem, �e b�d� potrzebny. Tam dowiod� sobie i innym, �e nie jestem bezu�ytecznym rupieciem, �e jeszcze mog� pracowa�, d�ugie lata pracowa� dla dobra ludzi. Tylko nie tych tutejszych, z�ych ludzi z�ego miasta. Przecie� tam by�em taki szcz�liwy. Widzi pani, co to jest miasto. Zatruwa, og�upia. W�r�d tych ulic, tego zgie�ku, po�piechu, nami�tno�ci cz�owiek zapomina o tym, czym sam jest, zapomina o swoich upodobaniach i pragnieniach. Dosta�em si� w ten wir i jak op�tany kr�ci�em si� w nim, nie mog�c sobie u�wiadomi�, �e przecie� nie tu jest moje miejsce, �e wszystko mnie poci�ga tam, do tamtych!

Podniecony chodzi� po pokoju, m�wi�c:

� Ju� wszystko sobie u�o�y�em. Sprzedaj� rzeczy, meble, bibliotek�, r�ne graty, osi�gn� w ten spos�b tak� sumk�, �e b�d� m�g� za te pieni�dze jako tako urz�dzi� sobie ma�e ambulatorium w m�ynie, podr�czn� apteczk� i temu podobne rzeczy. Nie mo�e pani sobie wyobrazi�, jak bardzo jestem szcz�liwy. Tam w ca�ej okolicy jest tylko jeden lekarz, kt�ry w dodatku klepie bied� i nie mo�e sobie pozwala� na darmowe leczenie ch�op�w. Zreszt� on nie jest chirurgiem. Przypomn� si� im wszystkim dawne czasy, czasy mego znachorstwa, tylko �e teraz b�dzie to zupe�nie inaczej. B�d� dysponowa� �rodkami dezynfekcyjnymi i pierwszorz�dnymi instrumentami. Ho, ho, du�o tam na pewno znajd� roboty. Ju� teraz przypomnia�o mi si�, �e c�rka gajowego z radoliskich las�w ma guz na w�trobie od strony wewn�trznej, rozumie pani? Oczywi�cie, nie mog�em jej nic pom�c, nie rozporz�dzaj�c przyzwoitymi narz�dziami. Ale teraz spr�buj�. Min�y trzy lata. Mo�e jeszcze �yje.

�ucja sta�a nieruchomo i wodzi�a za nim przera�onym spojrzeniem. M�wi� co� dalej, ale ju� tego nie s�ysza�a, ca�kowicie opanowana my�l�, �e on wyjedzie, �e wyjedzie na zawsze, �e nie b�dzie go mog�a codziennie widywa�, pomaga� mu, czuwa� nad nim, dba� o jego sprawy, o jego zdrowie. Gorycz� te� nape�nia�a j� �wiadomo��, �e powzi�� postanowienie wyjazdu i nie zastanowi� si� nawet, jakim to dla niej b�dzie ciosem. I nie przysz�o mu do g�owy, jak bardzo b�dzie cierpia�a nad tym. Nie pomy�la� o niej, nie wzi�� jej w rachub�. Oto i teraz zdawa� si� jej nie dostrzega�. Przemierza� szybkimi krokami pok�j na ukos i m�wi�:

� Pope�ni�em szalony b��d, �e w og�le stamt�d wyjecha�em. Bo i po co, po co, skoro mi tam by�o tak dobrze. Tam moje miejsce, tam odetchn� od tego miasta, tam znajd� ufno�� i przywi�zanie. Ot� to. W tym tkwi szcz�cie, a je�eli nie szcz�cie, to w ka�dym razie poczucie zadowolenia, poczucie przydatno�ci. To bodaj na jedno wychodzi.

M�wi� o nich, m�wi� o sobie, tylko o niej nie wspomnia� wcale. �ucja jednak nie zalicza�a siebie do tych kobiet, kt�re �atwo rezygnuj� z pozycji na poz�r przegranych. Gdzie� w pod�wiadomo�ci zrodzi�a si� nagle decyzja. Ju� w nast�pnej chwili my�l skonkretyzowa�a si� w s�owach:

� Pojad� z panem, profesorze. W pierwszej chwili nie zrozumia�.

� Co pani m�wi? Powt�rzy�a dobitnie:

� M�wi�, �e pojad� z panem.

� A to doskonale � ucieszy� si�. � Ale wola�bym, �eby pani przyjecha�a mnie odwiedzi�, kiedy ju� si� tam zadomowi�, kiedy wszystko urz�dz�. Ha, poka�� pani tam wszystko. Zobaczy pani, jak tam pi�knie i jak mi�o...

� Nie, profesorze � przerwa�a mu. � Ja chc� jecha� z panem. Jecha� i zosta� tam z panem. Spojrza� na ni� niedowierzaj�co.

� C� to za �arty?

� Wcale nie �arty. Pojad� z panem.

� C� za niedorzeczny pomys�!

� Dlaczego niedorzeczny!

� No, bo gdzie� pani w tym wieku na g�uch� prowincj�. Nie, nie ma nawet o czym gada�.

� A jednak pojad� � zaci�a si�. Wilczur zatrzyma� si� przed ni�.

� A czy mog� wiedzie� po co? Po co pani tam ma jecha�?

� B�d� panu pomaga�a.

� Ale ja nie potrzebuj� �adnej pomocy.

� To pan m�wi nieprawd�. Przy ka�dej operacji potrzebna jest pomoc. Wilczur �achn�� si�.

� Do tego nie jest potrzebna pomoc lekarki. Wystarczy byle ch�opak wiejski lub baba.

� W to nie uwierz�, by kto� nieobeznany z medycyn� m�g� przyda� si� bardziej ni� dyplomowany lekarz. A poza tym sam pan m�wi�, �e b�dzie tam du�y nap�yw chorych, �e cz�sto musia� pan powierza� opatrunki komu� niewprawnemu. Wiem, �e przydam si� panu. Zreszt� i panu te� przyda si� kobieca opieka. Dlaczego nie mia�abym jecha�? Mnie te� z Warszaw� nic nie wi��e. Nic mnie tu nie trzyma.

Wilczur zirytowa� si�.

� To bardzo �le, bo w�a�nie powinno pani� tu trzyma�. Tu jest szerokie pole dzia�ania, tu pani zrobi karier�, znajdzie pani sobie odpowiedniego m�a. A w og�le nie mamy po co tej sprawy wa�kowa�, bo ode mnie zale�y, czy zabior� pani�, czy nie, a ja z g�ry powiadam, �e nie zabior�. Nie mia�bym chwili spokoju sumienia i uwa�a�bym siebie za ostatniego �otra, gdybym zabija� pani �wiat deskami, gdzie� na dalekich kresach. Ja jestem stary i niczego ju� dla siebie nie pragn�. Mnie wystarczy to, �e mog� s�u�y� innym ludziom. Ale pani, m�oda dziewczyna, ma jeszcze ca�e �ycie przed sob�, ma jeszcze prawo do osobistego szcz�cia. �ucja potrz�sn�a g�ow�.

� Pi�knie. Ale nie bierze pan profesor pod uwag� tego, �e moim osobistym szcz�ciem jest w�a�nie pomaganie panu.

� To s� banialuki. Za kilka miesi�cy czy za rok wywietrzeje to pani z g�owy i wtedy dopiero poczuje si� pani nieszcz�liwa, znudzona, zgorzknia�a. A ja b�d� musia� to znosi� w dodatku z pe�nym poczuciem w�asnej winy. Z�e m�wi�, �e b�d� musia�. Bo nie b�d�. A nie b�d� dlatego, �e pani nie zabior�, i kwestia sko�czona. Je�eli pani chce mi okaza� swoj� dobro� � pomo�e mi pani przy likwidacji ca�ego tego kramu. Z tym b�dzie du�o roboty, a ju� pali mnie niecierpliwo��. Chcia�bym jak najpr�dzej wyjecha�.

Apodyktyczno�� profesora sprawi�a to, �e �ucja nie powraca�a ju� wi�cej do tego tematu. Polemizowanie z Wilczurem by�oby zupe�nie beznadziejne. Pomimo to nie stara�a si� przewlec przygotowa� do jego odjazdu. Zaj�a si� gorliwie wyszukiwaniem nabywc�w i targowaniem si� z nimi. Jednocze�nie pomaga�a profesorowi przy robieniu zakup�w.

Wreszcie wszystko zbli�a�o si� do zako�czenia. Wyjazd zosta� ustalony na 14 kwietnia; poprzedniego dnia wieczorem Wilczur po�egna� si� z �ucj�. Jego poci�g odchodzi� o si�dmej rano, i nie chcia�, by tak wcze�nie zrywa�a si� z ��ka dla odprowadzenia go na dworzec.

� Gdy ju� jako� si� tam uplasuj� � m�wi� � napisz� do pani z zaproszeniem. Uciesz� si� bardzo, je�eli przyjedzie pani tam na kilka dni, a cho�by i na sp�dzenie ca�ego urlopu.

Po�egna�a go bardzo serdecznie. Z mi�ym zdziwieniem stwierdzi�, �e nawet nie pr�bowa�a upiera� si� przy odprowadzeniu go na dworzec. By�a weso�a, a mo�e tak umiej�tnie nadrabia�a min�, nie chc�c sprawi� mu przykro�ci.

� Jakie ona ma dobre serce � my�la� Wilczur, gdy si� rozstali. � To z�ota dziewczyna.

I nagle �al mu si� zrobi�o, �e tak kategorycznie odrzuci� jej ofiarn� gotowo�� towarzyszenia mu na kresy. Natychmiast jednak siebie zreflektowa�:

� Nie, to musi by� nowe �ycie, nowa faza. To ju� nie dla mnie, to dla innych.

Nazajutrz ju� o godzinie sz�stej by� na dworcu wraz z J�zefem i z wieloma kuframi, kt�re trzeba by�o nada� na baga�. Gdy przed odej�ciem poci�gu przechadza� si� po peronie, wci�� spogl�da� na zegarek. Sam wprawdzie prosi�, sam nalega�, by �ucja nie przychodzi�a, dozna� jednak przykrego rozczarowania, �e jej nie by�o. Na chwil� nawet opanowa� go g��boki smutek, granicz�cy ze zniech�ceniem.

Konduktorzy oznajmili, �e czas wsiada�. Po�egna� si� z J�zefem i wyszed� do swego przedzia�u. Przez otwarte okno wpad� jasny snop s�o�ca. Opar� si� i patrzy� na pustawy peron. O oznaczonej minucie poci�g ruszy� z miejsca. Wilczur sta� w oknie, patrz�c na oddalaj�c� si� Warszaw�, na to z�e miasto, kt�re go zmog�o, z�ama�o i oto wypluwa�o ze swego wn�trza jako co� zb�dnego ju�, wyssanego, bezu�ytecznego...

� Niech im B�g przebaczy, niech im B�g przebaczy � powtarza�y j ego usta, ale w sercu s�owa te nie znajdowa�y �adnego echa. Serce by�o �ci�ni�te bolesnym skurczem, zapiek�a si� w nim krzywda, zaskorupia� �al.

I to straszne poczucie samotno�ci...

� Wiedzia�, �e po przybyciu na miejsce uczucie to minie, ale teraz by�o mu z nim nad miar� ci�ko.

Ko�a wagonu dudni�y ju� na ostatnich zwrotnicach, ostatnie domki miasta oddala�y si� z przy�pieszon� szybko�ci�, ostatnie dymy komin�w fabrycznych potwora roztapia�y si� w horyzoncie.

Za plecami pos�ysza� odg�os otwieranych drzwi przedzia�u.

Odwr�ci� si�.

Przed nim sta�a �ucja z neseserem w r�ku.

Doktor Jan Kolski przyszed�szy z rana do lecznicy znalaz� na swoim biurku list, zaadresowany r�k� �ucji. Od razu pozna� jej charakter pisma i z najwy�szym zaciekawieniem otwiera� grubo wypchan� kopert�. Zawiera�a kilka banknot�w i dwa arkusze papieru.

Na pierwszym przeczyta�:

�Drogi Panie Janie! Poniewa� m�j wyjazd nast�puje do�� nagle, nie zd��y�am si� z panem po�egna� osobi�cie, o co prosz� nie mie� do mnie �alu. Okoliczno�ci tak si� z�o�y�y, �e musz� na czas d�ugi, mo�e na zawsze opu�ci� Warszaw�. Na po�egnanie chc� pana obarczy� m� pro�b�. Mianowicie nie zd��y�am r�wnie� zg�osi� swojej dymisji w zarz�dzie lecznicy. Za��czam j� na pi�mie, a wraz z ni� zwracam pobran� do ko�ca miesi�ca pensj�, kt�r� prosz� �askawie wp�aci� do kasy. W stosunku do tej instytucji chc� by� zupe�nie w porz�dku, chocia� nale�y mi si� urlop. Jestem przekonana, �e pan profesor Dobraniecki wiadomo�� o moim ust�pieniu przyjmie z prawdziwym zadowoleniem. Musz� panu doda�, �e i mnie rozstanie si� z lecznic�, tak� jak� ona jest dzisiaj, sprawia wielk� ulg�. Przesy�am panu najlepsze �yczenia. Jestem pewna, �e si� spe�ni�, bo s� szczere, no i dlatego, �e pan na spe�nienie tych �ycze� zas�uguje. B�d� o panu pami�ta�a. Je�eli zajdzie w moim �yciu co� godniejszego uwagi � mo�e do pana napisz�. Pozdrowienia dla wszystkich. Specjalnie niech pan pozdrowi ode mnie pacjenta z pokoju 116 i �yczy mu rych�ego wyzdrowienia. Serdecznie �ciskam d�o� � �ucja".

Kolski trzy razy przeczyta� ten list, nie mog�c zrozumie� jego tre�ci.

Spad�o to na� tak nieoczekiwanie, �e ca�a jego �wiadomo�� wzbrania�a si� przeciwko przyj�ciu tego, co si� sta�o, przeciwko wytworzonej rzeczywisto�ci.

Po otrze�wieniu natychmiast zatelefonowa� do �ucji, lecz aparat jej nie odpowiada�. Wybieg� z lecznicy, wskoczy� do pierwszej spotkanej taks�wki i pojecha� na Poln�. Dozorca domu te� nie umia� da� �adnych wyja�nie�. Pani doktor meble sprzeda�a, a z rzeczami dzi� rano wyjecha�a na dworzec. Gdy j� pyta�, dok�d ma j� wymeldowa�, o�wiadczy�a, �e jedzie w podr� i �e sama jeszcze nie wie.

� W podr�? � zapyta� Kolski.

� Ano tak powiedzia�a.

� A na jaki dworzec pojecha�a?

� Tego ju� nie wiem, prosz� pana.

� Dzi�kuj� � b�kn�� Kolski, wciskaj�c mu do r�ki napiwek. Z ulicy jednak zawr�ci�. Dogoni� dozorc� i zapyta�:

� A o kt�rej pani doktor wyjecha�a? Kt�ra to mog�a by� godzina? Dozorca podrapa� si� w g�ow�.

� Ano chyba jeszcze sz�stej nie by�o.

� Tak wcze�nie � bez sensu zauwa�y� Kolski. � A mo�e mi pan powiedzie�, czy... odjecha�a sama, czy mo�e kto� odprowadza�? Dozorca potrz�sn�� g�ow�.

� Nie, nikt, prosz� pana.

Wprost z Polnej Kolski pojecha� na dworzec i sprawdzi�, �e w okresie mi�dzy godzin� sz�st� a si�dm� poci�gi odchodzi�y we wszystkich niemal kierunkach i niepodobna by�o ustali�, kt�ry by� poci�giem �ucji. Obiecywa� sobie jeszcze szczeg�owsze studia nad rozk�adem jazdy, na razie jednak musia� wraca� do lecznicy. Po drodze �ama� sobie g�ow� nad tym ca�ym przygn�biaj�cym zdarzeniem. Pierwsza rzecz � to motywy � stara� si� rozmy�la� metodycznie � motywy wyjazdu. To, �e porzuci�a lecznic�, by�o zupe�nie zrozumia�e. Nie znosi�a Dobranieckiego, nie umia�a mu i innym przebaczy� sprawy Wilczura. Dlaczego jednak porzuci�a Warszaw�? Przecie� w ka�dej chwili Kolski przez swoje stosunki, przez koleg�w i przyjaci� m�g�by dla niej znale�� ostatecznie nie gorsz� posad� gdzie indziej. Wi�c dlaczego nie wspomnia�a o tym ani s�owa? W dodatku nie napisa�a prawdy. Bo je�eli mia�a czas na zlikwidowanie mieszkania i na sprzedanie mebli, to r�wnie� mog�a chocia�by telefonicznie po�egna� si� z nim. Wszystko to wygl�da�o bardzo tajemniczo.

Kolski w�tpi�, by m�g� tu w gr� wchodzi� jaki� m�czyzna. �ucja nie nale�a�a do typu kobiet, kt�re ulegaj� nag�ym oczarowaniom, a poza tym kocha�a si� przecie� w Wilczurze. W gr� tu nie mog�a wchodzi� jej rodzina, z kt�r� nie utrzymywa�a �adnych stosunk�w, dalsza rodzina, osiad�a gdzie� pod Sandomierzem czy te� pod Sieradzem.

Przez ca�y dzie� Kolski chodzi� i pracowa� z pos�pn� twarz�. Przed wieczorem zameldowa� si� u Dobranieckiego i wr�czaj�c mu list z dymisj� �ucji, powiedzia�:

� Nie umiem sobie wyt�umaczy� nag�ego wyjazdu doktor Ka�skiej. Musia�o zaj�� co� wa�nego. Czy profesor nic o tym nie wie?

Dobraniecki uwa�nie przeczyta� o�wiadczenie �ucji i wzruszy� ramionami.

� Nic nie wiem i nawet dziwi� si�, �e doktor Ka�ska w ten spos�b rozstaje si� z zak�adem. Oczywi�cie te pieni�dze b�dzie pan �askaw jej odes�a�. Mniejsza o nie. Mo�e pan te� napisa�, �e wyrazi�em swoje zdziwienie.

� Nie b�d� m�g� napisa�, panie profesorze, gdy� nie zostawi�a mi swego adresu. Jestem bardzo niespokojny, bo przypuszczam, �e musia�o si� sta� co� z�ego. Nagle zlikwidowa�a swoje mieszkanie i wyjecha�a w niewiadomym kierunku. Telefonowa�em do wszystkich jej znajomych i od nikogo nie mog� si� dowiedzie�.

Dobraniecki spojrza� na� z p�ironicznym u�miechem.

� Czy i pan profesor Wilczur nie m�g� panu udzieli� �adnych informacji? Kolski szeroko otworzy� oczy.

� Nie zwraca�em si� do profesora Wilczura. Sk�d�e on mo�e co� wiedzie�? Dobraniecki za�mia� si�.

� Pan jest jeszcze bardzo niedo�wiadczony, kochany panie kolego. Gdybym wiedzia�, �e s�owo naiwny nie obrazi pana, powiedzia�bym w�a�nie naiwny.

� Zupe�nie nie rozumiem, panie profesorze...

� Ach, to nie jest wcale takie skomplikowane � niedbale rzuci� Dobraniecki. � Zazwyczaj osob� najbardziej poinformowan� o poczynaniach kobiety jest kochanek.

Kolskiemu gwa�townie krew uderzy�a do g�owy. W pierwszej chwili chcia� zerwa� si� i uderzy� w twarz Dobranieckiego, w nast�pnej jednak wzrok jego spotka� szydercze spojrzenie profesora. Poczu� nagle jakby zwiotczenie wszystkich mi�ni, jakby parali� nerw�w.

� Ale� tak � t�uk�o mu si� po g�owie. � Ten �otr ma racj�... Jaki� ja by�em g�upi, jaki naiwny...

Dobraniecki niedbale bawi�c si� o��wkiem m�wi�:

� Nie s�dz� te�, by nasza pupilka wyjecha�a z Warszawy. W tym, �e zlikwidowa�a mieszkanie, nie widz� jeszcze �adnego dowodu. Mieszkanie si� likwiduje nie tylko w wypadku przeniesienia si� do innego miasta, lecz i wtedy, gdy si�, powiedzmy, przenosi do mieszkania przyjaciela. Mam wra�enie, �e odszukanie panny Ka�skiej nie sprawi panu ani zbyt wielkich trudno�ci, ani specjalnej... przyjemno�ci.

Z gabinetu Dobranieckiego Kolski wyszed� p�przytomny. Podsuni�te przez profesora podejrzenie ros�o w nim i p�cznia�o, zalewa�o m�zg krwi�, zaciska�o pi�ci w bezsilnej w�ciek�o�ci, wy�o o zemst�, o kar�, lub na zmian� zrywa�o si� szlochem. Kilka razy w ci�gu nocy zrywa� si�, ubiera� i chcia� biec do willi profesora Wilczura. Uk�ada� ju� w g�owie druzgoc�ce oskar�enie, kt�re mu rzuci w twarz, s�owa pogardy, kt�rymi j� napi�tnuje, a potem znowu p�aka� i rozpacza� nad tym, �e przecie� nie ma �adnych praw nie tylko do jej uczu�, ale i do s�dzenia jej post�pku. Nie jest dla niej nikim. Zwyk�ym koleg�, przed kt�rym nie jest obowi�zana t�umaczy� si� ze swoich post�pk�w. P�jdzie tam i c� jej powie?... Sk�ama�a mi pani w li�cie... Zawiod�em si� na pani...

Wszystko puste s�owa.

Nad ranem opanowa�y go optymistyczne refleksje. Dobraniecki jest z�ym cz�owiekiem i dlatego innych �le s�dzi. To jest niemo�liwe, by �ucja by�a czyj�kolwiek kochank�. Jej oczy patrzy�y zbyt �mia�o, zbyt jasno. Nic w mej nie by�o z dziewki. Wy��czaj�c ow� adoracj�, oczywi�cie platoniczn� adoracj� Wilczura, by�a w ca�ym tego s�owa znaczeniu cz�owiekiem.

Zm�czony i rozbity, przyszed� rano do pracy. D�uga wizytacja chorych, p�niej asystowanie przy kilku operacjach. Czu� si� niezmiernie zm�czony. Mimo woli przechodz�c korytarzem kilkakrotnie zagl�da� do pokoju internist�w. Siadywa�a przy tym biureczku, taka �liczna w bia�ym kitlu, z powa�n� i rozumn� twarz�, z jasnymi w�osami...

Tak min�y trzy dni. Sto razy bra� do r�ki s�uchawk�, by zatelefonowa� do profesora Wilczura, sto razy szed� i zawraca� w p� drogi do Alei Bz�w. Ba� si�. Wola� niepewno�� ni� potwierdzenie ohydnych podejrze� Dobranieckiego. Wreszcie dnia czwartego, ostatecznie z�amany, got�w na wszystko, zrezygnowany postanowi� dowiedzie� si� prawdy. Bodaj najgorszej prawdy. Przynajmniej zobaczy j�, przynajmniej zamieni z ni� kilka s��w, us�yszy jej g�os.

Zbli�aj�c si� do willi profesora, zawaha� si� jeszcze przez chwil�, lecz wahanie min�o szybko. By� wiecz�r. Spodziewa� si� zobaczy� o�wietlone okna, lecz willa ton�a w mroku. Stan�� przy sztachetach .i d�ugo nads�uchiwa�, nim nacisn�� dzwonek. W�r�d ciszy panuj�cej dooko�a us�ysza� jego d�wi�k wewn�trz willi. Czeka� kilka minut i znowu zadzwoni�. Jeszcze raz i jeszcze. Wewn�trz albo spano, albo nie by�o nikogo.

W tym momencie zobaczy� na furtce zawieszon� tabliczk�. Zapali� zapa�k� i przeczyta�:

�Willa od zaraz do wynaj�cia".

Dogasaj�ca zapa�ka sparzy�a mu palce. Nawet nie dostrzeg� tego. Jak b�yskawica przebieg�a mu przez m�zg my�l:

� Wyjecha�. Wyjechali razem...

Nazajutrz rano znowu by� w Alei Bz�w. W ogr�dku przed will� jaki� cz�owiek przekopywa� grz�dki. Niewiele mo�na si� by�o od niego dowiedzie�. Willa rzeczywi�cie jest do wynaj�cia, bo profesor Wilczur wyprowadzi� si�.

� Kiedy profesor wyjecha�?

� Ano, czternastego.

Data zgadza�a si� z dat� wyjazdu �ucji.

� Czy rano?

� Wczesnym rankiem. � I nie wie pan dok�d?

� Sk�d�e mog� wiedzie�. Je�eli kto mo�e, to chyba J�zef. On pana profesora na dworzec odprowadza�.

� A gdzie� jest ten J�zef?

� Te� panu tego nie powiem. Sko�czy�a mu si� tu s�u�ba, to pewnie s�u�y gdzie indziej. Mnie nie m�wi� gdzie. Ale niech pan poczeka... Zaraz, zaraz... On na Tamce ma jakich krewnych, co maj� pralni�. To mo�e si� pan od nich dowiedzie�.

Na Tamce by�o kilka pralni. Odwiedzaj�c ka�d� po kolei, wreszcie dotar� do w�a�ciwej. Nale�a�a istotnie do ciotki by�ego s�u��cego profesora Wilczura. Gruba baba o bardzo czerwonych policzkach i ma�ych �widruj�cych oczkach przyj�a Kolskiego nieufnie.

� A pan jaki ma interes do niego?

� Chcia�bym si� z nim zobaczy� � wyja�ni� Kolski. � Pan z policji, czy co?

� Ale gdzie tam.

� To mo�e wzgl�dem posady? Je�eli tak, to za p�no, bo m�j siostrzeniec posad� ju� znalaz�. Do wrze�nia jest zaj�ty. A je�eli pan chce, to prosz� zostawi� adres, to we wrze�niu on si� zg�osi.

� U kogo on ma posad�? Mo�e mi pani poda� adres?

� A tego to ja nie wiem. M�wi� mi tylko, �e na jakim� okr�cie. Za stewarda poszed�.

� Na okr�cie... Hm... A czy pani nie wie, m�g� pani wspomina�, dok�d wyjecha� profesor Wilczur.

Babina wzruszy�a ramionami.

� A c� on mnie ma o takich rzeczach wspomina�. Sk�d�e ja mog� wiedzie�?

� Przepraszam pani�. � Kolski uk�oni� si� i wyszed�.

Na tym sko�czy� si� ostatni �lad.

Tego� wieczora Dobranieccy wydali po�egnalne przyj�cie, na kt�re by� zaproszony i Kolski. Pani Nina wyje�d�a�a na lato za granic�, jak m�wi�a, dla poratowania zdrowia. Pani Nina wygl�da�a kwitn�co. O�ywiona, weso�a, pe�na dowcipu i wdzi�ku, flanowa�a od jednej grupki go�ci do drugiej.

Gdy zobaczy�a Kolskiego, stoj�cego samotnie przy drzwiach buduaru, wzi�a go pod r�k� i wyprowadzi�a na taras. Mia�a ju� od m�a szczeg�owe relacje o jego zmartwieniach. Wyda� si� jej teraz bardziej interesuj�cy i nawet przystojniejszy ni� dawniej. Urok romantyzmu zawsze podnieca� j� do zdobywczo�ci. Ten m�ody lekarz, zakochany w kole�ance, kt�ra porzuci�a go dla starego profesora, m�g� zaciekawia� jako trudna do zdobycia pozycja. Zawsze go zreszt� wyr�nia�a.

� Nie b�d� chyba zbyt niedyskretna � zacz�a � je�eli przyznam si� panu, �e domy�lam si�, dlaczego pan jest taki smutny. Nic nie odpowiedzia�.

� Mo�e u�y�am z�ego wyra�enia. Pan okre�li�by to s�owem znacznie mocniejszym, prawda?... Przygn�bienie, a mo�e nawet rozpacz czy tragedia?... Rozumiem pana. Sama kocha�am kiedy� � nieszcz�liwie. Wiem, co si� prze�ywa w te dni. Ma si� takie uczucie, jakby si� wisia�o nad przepa�ci�, prawda?

Jej mi�kki, ciep�y g�os i serdeczno�� sprawia�y wra�enie szczerego wsp�czucia. Powietrze by�o pe�ne zapachu bz�w, g�stymi k�pami rosn�cych przy pa�acyku. Lekkie powiewy przynosi�y z parku inne jeszcze zapachy. W Frascati wiosna by�a w pe�ni, a wiecz�r ciep�y.

� Prawda � powiedzia� Kolski. Opar�a si� o balustrad� i m�wi�a:

� Pami�tam, by�a to te� wiosna. Siedzia�am tu, na tym�e tarasie, gdy mi przyniesiono list. List od niego. Jak�e straszliwie zimne s� takie listy. Trzyma si� je w r�ku jak kawa�ek lodu, a� parz� swoim ch�odem. A wewn�trz banalne s�owa, poprawne, sztywne, uprzejme. Ustawione w szeregi jak wygalonowani lokaje o nieruchomych twarzach. Ze �a�uje bardzo... �e okoliczno�ci... �e obowi�zek... �e nie mo�e osobi�cie, bo konieczno�� powsta�a niespodziewanie. A z tego wszystkiego wyziera jedno mordercze �nie kocham". Jedno bezlitosne �porzucam"... I po c� marnowa� tyle okr�g�ych zda�, tyle wyszlifowanych frazes�w. Zrobi�a pauz� i doda�a:

� Nie mo�e pan sobie wyobrazi�, jak bardzo by�am nieszcz�liwa... Kolski spojrza� jej w oczy i powiedzia�:

� Ja mog�, prosz� pani.

� Czy bardzo pan j� kocha�?

� Czy bardzo? � po namy�le odpowiedzia� Kolski. � Nie wiem, czy bardzo. Nie mam �adnych por�wna�. Kocham tylko j� i nigdy nikogo poza ni� nie kocha�em... I nigdy nie pokocham.

� O tak � skin�a g�ow�. � To jest prawdziwa mi�o��. Poznaj� j�. Bo i sama w�wczas tak my�la�am. W�a�nie ta wiara, �e ju� si� nigdy nikogo nie pokocha, jest sprawdzianem wielko�ci uczucia, jego szczero�ci i g��bi. I oburzam si� na tych, kt�rzy nie umiej� poj��, �e cz�owiek, kt�ry drugi raz pokocha�, m�g� i pierwszy raz kocha� prawdziwie.

Kolski spojrza� na ni�.

� Nie rozumiem, co pani przez to chce powiedzie�.

� Przede wszystkim to, �e cz�owiek �yje, �e wszystko, co �yje, zmienia si�. Bo przecie� samo �ycie nie jest niczym innym jak ustawiczn� przemian�, nieprawda�?

� Tak. Z naukowego punktu widzenia...

� Nie tylko z naukowego � przerwa�a mu. � Zmieniamy si�. I niech�e pan sam powie, czy moja mi�o�� sprzed lat kilku zosta�aby obra�ona, pomniejszona czy przekre�lona przez to, �e pokocha�am teraz kogo� innego? Po stokro� nie. W�wczas kocha�am pe�ni� uczu� i my�li, ca�� sob�, niepodzielnie, i nie by�o we mnie miejsca na nic innego, by�am ca�kowicie ow�adni�ta kochaniem. Ale nie by�am to ja, ja dzisiejsza, jak� pan widzi przed sob�. To ju� jest zupe�nie inna istota. Nawet ci�g�o�� mi�dzy tamt� i mn� zosta�a przeci�ta, brutalnie zerwana. Natura za� nie znosi pr�ni. Jest takie przys�owie �aci�skie...

� Natura horret vacuum � odpowiedzia� Kolski.

� Tak w�a�nie. Mo�na kocha� niezmiennie i wiernie przez ca�e �ycie, ale wtedy tylko, gdy mi�o�� ta jest podsycana, wtedy gdy �yje w nas. �yje. To znaczy nie jest jak�� mumi� czy relikwi�, lecz cz�ci� naszej �ywej duszy, gdy wraz z ni� przechodzi wszystkie nasze przemiany. W przeciwnym razie stopniowo mumifikuje si�, wznosimy dla niej gdzie�, w kt�rej� z kapliczek serca smutny o�tarz, gdzie kult jej oddajemy w momentach wspomnie�. Jej miejsce za� zajmuje nowe �ycie, je�eli jeste�my tak szcz�liwi, �e uda si� nam je spotka�.

� Bardzo dziwnie pani m�wi � odezwa� si� niepewnie Kolski.

� Dziwnie?... M�wi� prawd�, m�wi� to, co prze�y�am, co przemy�la�am, GO widz� w sobie samej. A m�wi� to panu dlatego, �e wiem, w jakim pan obecnie znajduje si� nastroju, wiem, �e pan mnie zrozumie, przy pa�skiej subtelno�ci i delikatno�ci uczu�.

Kolski by� tym nieco zaskoczony. Dotychczas odnosi� wra�enie, �e pani Dobraniecka niewiele wi�cej zwraca na� uwagi ni� na innych wsp�pracownik�w j ej m�a. Nie mog�o mu nie pochlebi�, �e ta �wietna pani, s�yn�ca z urody i z elegancji, tak si� na nim pozna�a.

� Naprawd� bardzo jestem pani wdzi�czny za ten dow�d... za �askawe... za tak mi�y s�d o mnie.

� Niech pan nie dzi�kuje. B�d� z panem zupe�nie szczera. Przyznaj� si�, �e to jest nawet nie�adnie z mojej strony, i� m�wi� o tym z panem, o tym, co rozkrwawia panu tak �wie�� ran�. I prosz� mi darowa� ten akt egoizmu.

� Egoizmu?... � zdziwi� si� Kolski.

� Tak, pani Janie. Nie wiem, jakie pan sobie wyrobi� o mnie zdanie. Prawdopodobnie s�dzi pan jak wszyscy, �e brakuje mi tylko ptasiego mleka, �e jestem szcz�liwa i niczego wi�cej nie pragn�. Gdyby� tak by�o!... Och, oczywi�cie Jerzy mnie kocha, otacza mnie zbytkiem, nie odmawia niczego. Niczego, co dla wi�kszo�ci ludzi jest cenne. Ale my, kobiety, najwy�ej cenimy t� czu�� blisko�� duchow�, kt�r� da� nam mo�e kochany m�czyzna. Pan rozumie?

� Oczywi�cie, prosz� pani.

� M�j m�� zbyt poch�oni�ty jest nauk� i prac�, a zreszt� ma bardzo rygorystyczny pogl�d na sprawy ludzkie. W tych rzeczach jest bezkompromisowy. Czy� mog�abym wobec niego pozwoli� sobie na zwierzenia, na wypowiadanie swoich my�li o sprawach tak dla mnie istotnych? Nie, to ja panu jestem wdzi�czna, �e chce mnie pan s�ucha�. To mo�e okrutne z mojej strony, ale prosz� mi wybaczy�. W�r�d tych setek znajomych nie znalaz�abym nikogo, z kim mog�abym tak m�wi�, czyjej dyskrecji by�abym tak pewna.

Kolski chrz�kn��.

� Pod tym wzgl�dem mo�e pani na mnie absolutnie liczy�. Lekko dotkn�a jego r�ki ko�cami palc�w.

� Nie w�tpi�am o tym ani przez chwil�. I poniewa� dzisiaj jest noc szczero�ci, niczego ju� nie chc� przed panem zataja�. Ot� wtedy, w owych smutnych dniach, gdy otrzyma�am ten lodowaty list, bliska by�am samob�jstwa. I nie wiem, jakby si� to sko�czy�o, by�am wtedy jeszcze bardzo m�oda i bardzo niedo�wiadczona, by�o to moje pierwsze wielkie uczucie. Na szcz�cie los mi zes�a� w�wczas ratunek. Pozna�am pewnego cz�owieka. By� to dobry i m�dry cz�owiek, kt�ry sam wiele w �yciu przeszed�, kt�ry umia� patrze� w cudze serce. By�o to pi�kne z jego strony. Niczego nie chcia� ode mnie, niczego nie chcia� dla siebie. Po prostu pragn�� pom�c mi w kojeniu mojej rozpaczy. Ach, te d�ugie z nim rozmowy, te zwierzenia, te dobre, serdeczne rady, ta umiej�tno�� wejrzenia w najskrytsze zak�tki mojej duszy. Zreszt� nie zamyka�am si� przed nim. Przeciwnie. M�wi�am to, co czu�am. A on by� dla mnie lekarzem. U�miechn�a si�.:

� Nazywa�am go lekarzem mego serca. Kolski zapyta�:

� A on rzeczywi�cie by� lekarzem? Pani Nina przecz�co potrz�sn�a g�ow�.

� Nie. By� w�a�ciwie niczym. Ale dla mnie w owym czasie sta� si� wszystkim. By� wielkim darem od losu. Wci�� czuj� si� wobec wszech�wiata d�u�niczka. Tak pragn�abym m�c odp�aci� si� komu� r�wnym darem. Oczywi�cie wiem, �e nie potrafi� by� tak dobrym lekarzem serc jak tamten cz�owiek. Brak mi i tego rozumu, i tej g��boko�ci spojrzenia, i tej �agodz�cej mi�kko�ci dotyku.

Poniewa� umilk�a, Kolski uwa�a� za stosowne zaoponowa�.

� C� znowu, prosz� pani.

� S�dzi pan wi�c?...

Kolski nic nie s�dzi�. Czu� si� nieswojo i odnosi� takie wra�enie, jakby pani Dobraniecka przez pomy�k� jedynie zwr�ci�a si� do� z tym wszystkim, bior�c go za kogo� innego. Tym niemniej wyda�a mu si� urocza i bardzo dobra. Nie domy�la� si� w tej wynios�ej, pi�knej pani tylu sentymentalnych mo�liwo�ci.

� Pani jest bardzo dobra � powiedzia�. Zapanowa�o milczenie. Z salonu dobieg�y strz�py muzyki. Pierwsza odezwa�a si� pani Nina.

� Bardzo ma�o zna�am pann� Ka�sk�. By�a kilka razy u nas, wywar�a na mnie dodatnie wra�enie. To, zdaje si�, jedna z tych dojrza�ych wsp�czesnych kobiet, kt�re chc� i umiej� samodzielnie walczy� o byt. M�j m�� wysoko ceni jej uzdolnienia. S�ysza�am od niego zawsze s�owa uznania, a pan wie, �e nie jest on cz�owiekiem pob�a�liwym.

� O tak � przyzna� Kolski.

� Nie dziwi to pana, �e z zainteresowaniem przygl�da�am si� tej czaruj�cej dziewczynie. Nieoboj�tnie te� dowiedzia�am si� o tym, �e ��czy pana z ni� ni� wzajemnej sympatii.

� Niestety, nie wzajemnej � z gorycz� powiedzia� Kolski.

� Teraz si� to okaza�o i by�o to dla mnie niespodziank�. Kt� by to m�g� przypuszcza�? Wprawdzie nieraz z lecznicy i spoza lecznicy dobiega�y mnie pog�oski uw�aczaj�ce jej opinii. Prostowa�am to z oburzeniem. By�am przekonana, ach, nie mniej ni� pan, �e jej stosunek do Wilczura polega wy��cznie na admiracji. Wzi�wszy chocia�by pod uwag� jego wiek. Przecie� to ju� niemal starzec. Kto by to przypuszcza�! M�oda, �adna, niezale�na, na poz�r nieskazitelna, bezinteresowna... I nagle jak piorun z jasnego nieba pada takie odkrycie...

� Nie wszystko z�oto, co si� �wieci � sentencjonalnie powiedzia� Kolski. Mia� gorycz w ustach, wstr�t i pogard� dla ca�ego �wiata. Pani Nina znowu dotkn�a jego r�ki.

� O, nie, panie Janie, nie wolno panu jej pot�pia�. Sk�d�e pan mo�e widzie�, jakie okoliczno�ci moralne czy nawet... materialne sk�oni�y j� do tego, by zosta� przyjaci�k� starszego przecie� i bynajmniej niepoci�gaj�cego pana. �ycie, nawet �ycie takiej m�odej dziewczyny jest pe�ne zagadek i tajemnic. Nie mo�na tego bra� powierzchownie, nie mo�na a la lettre. Zbyt surowo pan j� s�dzi. Przyznaj� panu racj�, �e dla oboj�tnego widza b�dzie ona tylko metres� pana Wilczura. Ale my, kt�rzy�my j� znali, nie mo�emy sprawy tak symplifikowa�. Z jakich� powod�w musia�o jej zale�e� na nim. Ostatecznie Wilczur nie po�yje ju� d�ugo, a podobno posiada jeszcze znaczny maj�tek.

To poci�gni�cie by�o jednak ju� zbyt silne. Pani Nina wymierzy�a �le sw�j cios, kt�ry nie tylko chybi�, lecz wywo�a� gwa�town� reakcj�.

Kolski zmarszczy� brwi i powiedzia� nieco podniesionym g�osem:

� To nieprawda, prosz� pani. Wiem z ca�� pewno�ci�, �e profesor Wilczur jest zupe�nie zrujnowany. A zreszt� chocia�by by� milionerem, nie mia�oby to dla panny �ucji najmniejszego znaczenia. Zapewniam pani�, bo wiem, �e dla niej wzgl�dy materialne w og�le nie istniej�. O, nie, ona jest zbyt szlachetna, prosz� pani, a jej bezinteresowno�� nawet mnie zdumiewa�a. Przecie� sam nieraz dawa�em jej dobrych pacjent�w, a ona wymawia�a si� brakiem czasu, i wie pani, w jaki spos�b ten czas zu�ywa�a?... Za darmo leczy�a po r�nych ochronkach i przytu�kach.

Pani Nina cofn�a si� na dawne pozycje.

� Zawsze by�am o niej takiego zdania � powiedzia�a z naciskiem. � Zawsze. Przyzna pan jednak, �e sam musi gubi� si� w poszukiwaniu motyw�w jej post�pku. Wszystko t�umaczy�a by tylko bezgraniczna mi�o��. Owszem, zdarzaj� si� wypadki, �e m�ode dziewcz�ta durz� si� czy nawet kochaj� si� w starszych panach. Mo�liwe, �e i tu zachodzi taki wypadek, chocia� nie przypuszczam, chocia�by dlatego, �e doktor Ka�sk� robi�a zawsze na mnie wra�enie istoty wyj�tkowo zdrowej zar�wno fizycznie, jak i psychicznie, nie ulega za� w�tpliwo�ci, �e mi�o�� do cz�owieka tak starego uwa�ana by� musi za co� nienormalnego, za co� sprzecznego z natur�...

Znowu zapanowa�o milczenie.

� M�wiono mi kiedy�, �e znachorstwo polega nie tyle na leczeniu, ile na sugestionowaniu chorych, �e si� czuj� lepiej. Podobno zdemaskowano nawet niedawno gdzie� w Ma�opolsce znachora, kt�ry posi�kuj�c si� umiej�tno�ci� hipnotyzowania, wymusza� od naiwnych wie�niak�w pieni�dze, a od ich �on i c�rek to, co mu da� mog�y. �wiat jest pe�en tajemnic i nigdy nie kusi�am si�, by je rozwi�zywa�. Wie pan, jaki ustali�am dla siebie przepis?

� Jaki, prosz� pani?

� Po prostu gdy stykam si� z czym� niezrozumia�ym, z czym�, co pod pokrywk� niezwyk�o�ci mo�e kry� jak�� ohyd�, szybko przechodz� mimo. Wol� zachowa� prze�wiadczenie, �e �wiat jest pi�kny, a post�powanie ludzi szlachetne i m�dre. W ten spos�b ratuj� siebie przed wszelkim brudem. Przechodz� mimo i cho�by mi najbardziej zale�a�o na wnikni�ciu w nieznane � rezygnuj�. Prosz� mi wierzy�, �e, to jest dobra recepta.

� Nie od wszystkiego tak �atwo mo�na odej��, prosz� pani � powa�nie zauwa�y� Kolski.

� Kt� m�wi o rzeczach �atwych. Chc�c ceni� siebie i wzmacnia� swe warto�ci ludzkie, trzeba si� zdobywa� na rzeczy trudne. Nie sztuka jest z�ama� s�omk�, nie sztuka odwr�ci� si� od potrawy, kt�ra nam nie smakuje. Moim zdaniem cz�owiek typu pana jest w�a�nie stworzony do pokonywania w sobie najwi�kszych trudno�ci. Pan jest dzielnym cz�owiekiem. Gdyby pan �y� w czasach kolonizacji Ameryki, na pewno by�by pan jednym z pierwszych pionier�w.

Na taras wszed� profesor Dobraniecki i zawo�a�:

� Nino, pan minister wychodzi, chcia� ciebie po�egna�.

� Id� w tej chwili � odpowiedzia�a, wstaj�c i wyci�gaj�c r�k� do Kolskiego. � Dzi�kuj� panu. To by�a cudowna rozmowa. Tak ma�o mam podobnych chwil w �yciu. Niezmiernie �a�uj�, �e wyje�d�am. Niestety, wszystko ju� postanowione i przygotowane. Nie mog� op�ni� swego wyjazdu. Ale postaram si� skr�ci� m�j pobyt za granic�. Tyle mam jeszcze panu do powiedzenia, tyle jeszcze chc� od pana us�ysze�. Czy pozwoli pan, �e do niego napisz�?...

Kolski, od pocz�tku zdetonowany, zmiesza� si� do reszty.

� Ale� prosz� pani. B�d� niezmiernie wdzi�czny.

Nisko pochyli� si� ca�uj�c j� w r�k�. Gdy si� wyprostowa�, nie by�o ju� jej na tarasie.

Wraca� do domu oszo�omiony. By zebra� my�li, min�� swoj� kamienic� i wybra� si� na d�u�szy spacer w Aleje. Ju� �wita�o. Nad �azienkami szarym srebrem przeciera�o si� niebo. Usiad� na jednej z �awek i zacz�� segregowa� wra�enia. Nie uwa�a� siebie za cz�owieka g�upiego i nie by� nim w istocie. W tym, co m�wi�a pani Nina, wyczu� od razu ��d�o nienawi�ci do �ucji, zamaskowane jak�e zr�cznymi komplementami. Broni�c jej pozornie, w istocie chcia�a j� zdyskredytowa� w jego oczach. Ale w jakim celu? Czy�by wyjazd �ucji w jaki� spos�b wi�za� si� z osob� pani Dobraniecki ej?... Nie, to nonsens. By�o jeszcze jedno wyt�umaczenie, ale Kolski zbyt skromne mia� mniemanie o sobie, by m�c przypu�ci�, �e ta �wietna dama zakocha�a si� w�a�nie w nim.

W ka�dym razie rozmowa z ni� musia�a zostawi� i zostawi�a bardzo silne wra�enie. Pani Dobraniecka zjedna�a go sobie zwierzeniami, ol�ni�a sposobem; bycia i poziomem uj�cia tych trudnych i skomplikowanych spraw, na okre�lenie kt�rych on osobi�cie mia� tylko tak proste s�owa jak mi�o��, nienawi��, zazdro��.

Zasypiaj�c my�la�:

� Dziwna, niezwyk�a kobieta...

�ucja �mia�a si� jasnym beztroskim �miechem.

� A widzi pan, �e i tu przydam si� � m�wi�a otwieraj�c walizk� i wyjmuj�c z niej zgrabnie popakowane w woskowany papier kanapki. � Zas�ab�by pan z g�odu.

� �e te� pani o tym pomy�la�a � dziwi� si� Wilczur.

� Wcale nie pomy�la�am. Po prostu zadzwoni�am do informacji kolejowej i dowiedzia�am si�, �e w tym poci�gu nie ma wagonu restauracyjnego. A st�d ju� nietrudno by�o wyci�gn�� dalsze wnioski. Poniewa� za� wiedzia�am r�wnie�, �e wyjecha� pan z domu, oczywi�cie, bez �niadania, przezornie zaopatrzy�am si� w to wszystko.

� Ale� to ca�a spi�arnia.

� Niech si� pan nie obawia, profesorze. Najbli�sza du�a stacja zaopatrzona w bufet, gdzie poci�g na d�u�ej si� zatrzymuje, b�dzie dopiero o jedenastej. Upewniam pana, �e do tego czasu niewiele z tej spi�arni zostanie.

Przepowiednia �ucji sprawdzi�a si� w zupe�no�ci. Dobremu apetytowi sprzyja� nie tylko wczesny ranek i podr�, ale i nastr�j obojga. Po kr�tkiej konsternacji i serii wyrzut�w, jakie Wilczur zrobi� �ucji, musia� pogodzi� si� z faktem dokonanym, pogodzenie to przysz�o mu tym �atwiej, �e w gruncie rzeczy, chocia� sam przed sob� do tego si� nie przyznawa�, uszcz�liwiony by� jej niesubordynacj�.

Z uwag� s�ucha� jej projekt�w na przysz�o��. Nie zamierza�a ograniczy� swojej pracy na wsi do pomocy Wilczurowi. U�o�y�a ju� sobie ca�y plan dzia�ania. Zajmie si� na szersz� skal� propagand� higieny w okolicznych osiedlach, w szczeg�lno�ci mieszka�. Z kolei Wilczur zaznajamia� j� z warunkami, jakie zastan� na miejscu. Opisywa� ludzi, stosunki, zwyczaje i obyczaje panuj�ce w m�ynie, w miasteczku i w okolicy.

Byli tak zaj�ci rozmow�, �e nie dos�yszeli szmeru lekko rozsuwaj�cych si� drzwi przedzia�u i nie dostrzegli r�ki, kt�ra si� przez szpar� wsun�a. Wsun�a si� zreszt� na kr�tko, po to tylko, by wprawnym ruchem zanurzy� si� w wewn�trznej kieszeni palta Wilczura, niebacznie umieszczonego na wieszaku tu� przy drzwiach.

W�a�ciciel tej r�ki cofn�� j� wraz z zawarto�ci� bezszelestnie i r�wnie� bezszelestnie przymkn�� drzwi. Nast�pnie nie trac�c czasu, szybko wycofa� si� z wagonu, przezornie min�� jeszcze dwa i w trzecim zatrzyma� si� na pustym korytarzu. Rozejrza� si� uwa�nie, po czym wydoby� z zanadrza do�� gruby pugilares. Gwizdn�� z cicha i przeci�gle na widok powa�nego pliku banknot�w, po czym precyzyjnym ruchem umie�ci� je w kieszeni. Wewn�trz pozosta�y tylko papiery, nie przedstawiaj�ce �adnej warto�ci. Ju� chcia� pugilares wyrzuci� przez okno, gdy wpad� mu w oko zielony papierek przypominaj�cy dolary. Wyci�gn�� go spo�r�d innych i przeczyta�:

�Otrzymali�my od profesora Rafa�a Wilczura z�otych...�

R�ka gotowa ju� do ruchu zastyg�a w powietrzu. Ponowne gwizdni�cie wydoby�o si� z jego ust, zanurzy� palce w portfelu. Paszport, legitymacja, bilety wizytowe... Nie ulega�o w�tpliwo�ci, czyj� pugilares stanowi� w�asno��.

Powolnym ruchem si�gn�� do kieszeni, wydoby� z niej �wie�o zainkasowane banknoty i ulokowa� na ich dawnym miejscu, po czym wsun�� portfel do kieszeni i ju� znacznie wolniej ruszy� z powrotem. Z �atwo�ci� odszuka� ten przedzia�. Przez rozchylone firanki wida� by�o br�zowy p�aszcz.

Tym razem ju� bez zachowania ostro�no�ci otworzy� drzwi i wszed� do przedzia�u.

W pierwszej chwili nie poznali go. Mia� na sobie prawie wytworny garnitur, granatowy w szar� krat�, i nieznacznie tylko wygnieciony melonik. W takim stroju jeszcze go nie widzieli.

Profesor Wilczur wpatrywa� si� we� przez chwil� z niedowierzaniem, a� zawo�a�:

� Jemio�!

� Ha, zgad�e� cesarzu. Trudno. Zosta�em zidentyfikowany. Coraz trudniej w tej Polsce podr�owa� incognito. Moje uszanowanie pani. C� to za wyprawa lekarska? Jedziecie pa�stwo kogo� zarzyna� na prowincji? Czy ju� zabrak�o mi�sa w Warszawie?...

Przyjrza� si� uwa�nie i zapyta�, podnosz�c kapelusz nad g�ow�:

� Hej, a mo�e to w�a�nie najsposobniejsza okazja do z�o�enia �ycze�? Per Bacco! To mi wygl�da na podr� po�lubn�.

Wilczur zaczerwieni� si�, �ucja za� wybuchn�a �miechem.

� Niestety, nie.

� Nie?... � odetchn�� jakby z wielk� ulg� Jemio� i rozsiadaj�c si� wygodnie powiedzia�: � W takim razie bez ujmy dla mojej godno�ci mog� z wami pozosta�.

� A dok�d�e pan jedzie? � zapyta�a �ucja.

� Jest to tak modna dzisiaj �podr� w nieznane". Oryginalno�ci� mojej jest fakt, �e czynnikiem reguluj�cym staje si� naprawd� przypadek, to jest ten moment, gdy konduktorowi uda si� stwierdzi�, �e nie posiadam biletu. Konduktorzy maj� przes�d, �e poci�gami je�dzi� mog� ludzie zaopatrzeni w bilety. Zawsze podczas letnich wakacji usi�uj� ich przekona�, �e jest inaczej. Niestety, s� to ludzie niezdolni do absorbowania nowych poj�� i dlatego nader cz�sto musz� wysiada� na najbardziej nieprawdopodobnych stacjach. Ma to wprawdzie ten plus, �e stopniowo poznaj� drog� ojczyzn�, ale i ma wady. Mianowicie niekt�re jej rejony staj� si� wr�cz niedost�pne.

� Czy pan tak lubi podr�owa�? � zapyta�a �ucja.

� Podr�e kszta�c� � wyja�ni�. � Ja za� zawsze mia�em zami�owanie do turystyki. Jestem uspo�eczniony. Widz�c wsz�dzie plakaty nawo�uj�ce wielkimi literami: �Zwiedzaj Polsk�", �Poznaj swoi kraj" � jak�e m�g�bym si� nie skusi�.

� Ale plakaty � zauwa�y�a �ucja � nie zalecaj� podr�owa� na gap�.

� To tylko niedopatrzenie � o�wiadczy� Jemio�. � Ostatecznie jaka jest r�nica mi�dzy jazd� na gap� a jazd� z biletem? Quelle difference? Ludzie o uproszczonym sposobie my�lenia jedno nazywaj� w��cz�gostwem, drugie za� turystyk�. Czy sam osobnik, kt�ry w taki czy w inny spos�b podr�uje, zmienia si�? Bynajmniej. O r�nicy decyduje po prostu jego kiesze�, pugilares. Cz�owiek uprawiaj�cy turystyk� bez pugilaresu jest w��cz�g�, cz�owiek w��cz�cy si� z pugilaresem jest turyst�. Dla wykazania pa�stwa, jak nie�cis�e i pod wzgl�dem naukowym nie wytrzymuj�ce krytyki jest tego rodzaju definiowanie, poka�� wam co�...

Nie doko�czy�. Do przedzia�u wszed� konduktor i stereotypowym tonem powiedzia�:

� Poprosz� o bilety do kontroli.

Bilety �ucji i Wilczura zosta�y przedziurkowane. Z kolei konduktor zwr�ci� si� do Jemio�a, patrz�c na� nieufnie:

� Pa�ski bilet?

� Charonie, perfidnie eksploatuj�cy tw�rcz� inwencj� Stevensona dla niskich cel�w kapitalizacji etatystycznej. Czy nie budzi si� w tobie spontaniczna dezaprobata tych tendencji cywilizacyjnych, kt�re wpl�ta�y ci� w tryby fiskalizmu, parali�uj�cego liberalizm lokomocyjny i intensywn� penetracj� interregionaln�?

Strapiony konduktor powi�d� wzrokiem po obecnych i odezwa� si� ju� ca�kiem niepewnie:

� Mnie tam wszystko jedno. Pan b�dzie �askaw bilet do kontroli.

� Cha, cha, cha � za�mia� si� Jemio�. � Wi�c naprawd� pie�cisz w swej duszy s�odkie z�udzenie, �e mog� posiada� co� takiego?

� Ja tu nie na �arty przyszed�em � obruszy� si� konduktor � i niech pan mnie nie tyka, bo z panem �wi� nie pas�em. Prosz� o bilet albo wysadz� pana na najbli�szej stacji.

� Nie przyjdzie ci to tak �atwo, carissime, albowiem przepisy, kt�rym musisz niewolniczo ulega�, powiadaj�, �e pasa�er, kt�ry nie zd��y� kupi� biletu, mo�e to uskuteczni� w wagonie z pewn� nieznaczn� dop�at�. Ja w�a�nie jestem takim pasa�erem.

To rzek�szy, przybra� pogardliwy wyraz twarzy i wydobywszy z kieszeni p�katy portfel Wilczura, wyci�gn�� z pliku banknot�w jeden, wr�czaj�c go konduktorowi.

Obfita zawarto�� pugilaresu skonsternowa�a konduktora. By�a dla� zupe�n� niespodziank�, gdy� swoim wprawnym okiem, ju� wchodz�c do przedzia�u, oceni� tego pasa�era w meloniku jako w��cz�g� bez grosza przy duszy. Teraz przysz�o mu na my�l, �e mo�e to by� jaki� dziwak.

� Czy pan te� jedzie do Ludwikowa? � zapyta� rzeczowo.

� Do Ludwikowa? � zaciekawi� si� Jemio�. � Tak, przyjacielu, podziwiam twoj� intuicj�. Istotnie jad� do Ludwikowa. Natomiast b�d� ci wdzi�czny, Archimedesie, je�eli mi powiesz, po kiego diab�a.

Konduktor poda� mu bilet i wzruszy� ramionami.

� Pan tak do mnie doprawdy dziwnie m�wi. Gdy si� wycofa�, Jemio� westchn��:

� No i widzisz, generale, sam o tym nie wiedz�c, zafundowa�e� mi bilet do jakiego� parszywego Ludwikowa. A to przyjm ode mnie w darze, jako skromny rewan�.

Powiedziawszy to, poda� Wilczurowi jego portfel.

� Ale�... ale to m�j portfel � zdziwi� si� profesor.

� Tak � przyzna� Jemio� � i tej w�a�nie okoliczno�ci zawdzi�czam to, �e nie sta� si� moim. Ach, faraonie, wzbudzi�e� s�abo�� w moim lwim sercu. Niech tam. Wspania�omy�lnie zwracam ci ten opas�y przedmiot, zdobyty nak�adem znacznego do�wiadczenia i niejakiej wprawy palc�w. A na przysz�o�� nie radz� ci, Midasie, wiesza� palta tu� przy drzwiach przedzia�u.

Wilczur by� widocznie za�enowany ca�ym tym zdarzeniem, natomiast �ucja spogl�da�a na Jemio�a z nie daj�cym si� ukry� niepokojem. Nie zwracaj�c na to uwagi, perorowa� dalej. W pewnej chwili zapyta�:

� Czy to czcigodni pa�stwo jad� do owego Ludwikowa?

� Tak � potwierdzi�a �ucja.

� W ka�dym razie prosz� mnie uprzedzi�, kiedy b�dzie ta stacja, bo musz� kaza� s�u�bie zapakowa� moje liczne kufry.

� Ma pan do�� du�o czasu � powiedzia�a �ucja. � Jakie� jeszcze dwana�cie godzin.

� Ach tak? Wi�c jest to gdzie� w pobli�u bieguna p�nocnego.

� Nie, przyjacielu � za�mia� si� Wilczur. � Nie doje�d�amy nawet do kr�gu polarnego.

� To �wietnie, bo nie zabra�em ze sob� ps�w poci�gowych, sa� ani innych Eskimos�w. Ale czy mo�ecie mnie poinformowa�, po kiego licha tam jedziecie? Na letniaki, cesarzu?

� Nie, przyjacielu. To przenosiny, i po cz�ci ty jeste� ich sprawc�. Obrzydzi�e� mi miasto...

� Recte, u�wiadomi�em ci, my dear, twoje obrzydzenie do miasta. W cz�owieku jest ca�a d�ungla nieu�wiadomionych upodoba�, zag�uszonych zachcianek, sympatii i awersji. Fortepian stoi jak g�upia krowa i nic nie wie o swoim wn�trzu, o tych setkach strun, kt�re zdolne s� wydawa� najprzer�niejsze d�wi�ki. Gdy jednak do tego pud�a na poz�r martwego zabierze si� wirtuoz, wydob�dzie ze� umiej�tnymi manipulacjami ca�e piek�o i niebo muzyki. Tak i ja zabieram si� do dusz ludzkich. Mora�?... Przestawaj ze mn�, a osi�gniesz idea� poznania siebie.

Wilczur u�miechn�� si�.

� Nic nie mam przeciwko temu.

� Przeciw czemu?

� Przeciw przestawaniu z tob�. Jed� z nami, przyjacielu, i zosta�.

� A, za przeproszeniem, po kiego diab�a?

� Chocia�by w charakterze wirtuoza. A zreszt� nie masz przecie� ani rodziny, ani nic ci� nie zmusza do powrotu do Warszawy. Posiedzisz sobie na wsi w�r�d innych ludzi. O, w�a�nie! Tam ci� naocznie przekonam, ilu ludzi jest dobrych. Nie chcia�e� wierzy� w ich istnienie.

Po kr�tkich certacjach Jemio� zgodzi� si�. Ostatecznie by�o mu wszystko jedno, gdzie czas sp�dza, poniewa� za� rozmowy z Wilczurem sprawia�y mu przyjemno��, powiedzia�:

� No c�, na jaki� czas mog� skorzysta� z twoich propozycji, milordzie. Profesor ucieszy� si�.

� No widzisz, przyjacielu. Nasza ekipa wzmacnia si�. I jestem przekonany, �e poznawszy radoliskie strony ju� nie zechcesz stamt�d wyje�d�a�. S�dz� te�, �e obrzydnie ci pr�niactwo i wraz z kole�ank� Ka�sk� b�dziesz mi pomaga�.

� Z kim? � zapyta� nieswoim g�osem.

� Z doktor �ucj� Ka�sk� � powiedzia� Wilczur, ruchem r�ki wskazuj�c swoj� visavis. Wykrzywiona b�aze�sko i cynicznie twarz Jemio�a przybra�a nagle skupiony, powa�ny wyraz. Wzrok d�ugo b��dzi� po twarzy i postaci �ucji.

� Pani nazywa si� Ka�sk�?... Nie wiedzia�em o tym.

� Od urodzenia � za�mia�a si� nieco zaskoczona jego tonem �ucja.

� Czy... czy pani pochodzi z Sandomierza? � nie spuszcza� z niej oczu.

� Nie. Z Miechowskiego, ale w Sandomierzu mia�am rodzin�. Zapanowa�o milczenie.

� Zna pan tamte strony? � zapyta�a �ucja.

Jemio� d�ugo nie odpowiada�. Wreszcie wzruszy� ramionami.

� Cz�owiek w��czy si� wsz�dzie.

Widocznie jednak nazwisko �ucji odezwa�o si� w nim nader silnym wspomnieniem, gdy� od tej chwili umilk� i siedzia� zgarbiony, ponury.

� By�em kiedy� w Sandomierzu � zacz�� Wilczur, jakby nie dostrzegaj�c zmiany w nastroju towarzysza. � To jeszcze za studenckich czas�w. �adne miasto. Stare mury... Pami�tam ratusz, pi�kny ratusz. I t� uliczk� na prawo, i dom z czerwonej ceg�y, ca�y ton�cy w zieleni.

Tam zatrzymali�my si� z koleg�... A p�niej kupili�my niewielk� ��d� i ju� �odzi� w d� Wis�y a� do Warszawy. Za owych czas�w by�a to, ba, ca�a wyprawa i ogromnie byli�my z siebie dumni. To na pewno jedne z najmilszych wakacji, jakie pami�tam. By�em wtedy na pierwszym roku. P�niej przysz�y ju� lata ci�kiej pracy. Lato wyzyskiwa�o si� na praktyk� w klinikach zagranicznych albo po prostu na zarabianie, by by�o czym w roku szkolnym op�aci� mieszkanie i utrzymanie...

Poci�g zatrzyma� si� na jakiej� niedu�ej stacji.

� Czy pani zna�a pani� El�biet� Ka�sk�? � cicho odezwa� si� Jemio�. �ucja skin�a g�ow�.

� To moja stryjenki.

� Stryjenka � powt�rzy� Jemio�. � Wi�c Micha� Ka�ski by� pani stryjem...

� Tak � potwierdzi�a �ucja. � Zna� ich pan?

� O tyle, o ile cz�owiek mo�e zna� drugiego cz�owieka... Micha� Ka�ski. Uczniowie nazywali go tapirem. Na staro�� musia� si� spa��. Wygl�da pewno teraz jak nosoro�ec, tyj�c i pochrz�kuj�c w ciep�ym oparzelisku mieszcza�skiego gniazdka.

�ucja potrz�sn�a g�ow�.

� Nie �yje ju� od lat dwudziestu. By�am ma�� dziewczynk�, gdy umar�. Oboje umarli. Bo i stryjenka przed paru laty. Zrobi�a pauz� i doda�a z naciskiem:

� Bardzo j� kocha�am i wiele jej zawdzi�czam. By�a to najszlachetniejsza kobieta, jak� zna�am.

Powiedzia�a to w intencji uchronienia pami�ci zmar�ej przed jakimi� niestosownymi �artami Jemio�a. On jednak parskn�� kr�tkim, nieprzyjemnym �miechem.

� O, ja te� jej wiele zawdzi�czam.

Nast�pnie jednak odsun�� si� w k�t przedzia�u i pogr��y si� w ponurym milczeniu. Wilczura r�wnie� opanowa�y jakie� my�li czy wspomnienia. �ucja wyj�a ksi��k� i zacz�a czyta�. Poci�g p�dzi� po�r�d �agodnie sfalowanych wzg�rz, poros�ych m�odym lasem i krzewami. Z rzadka w�r�d nich miga�y jasnozielone p�lka wschodz�cego zbo�a i szare, puszyste strzechy wiosek.

S�o�ce przesz�o ju� na zachodni� stron� nieba, jego promienie wpada�y do przedzia�u d�ugimi, niskimi smugami.

Wcze�nie �niadano w m�ynie Prokopa Mielnika. Mieszkali tu ludzie pracy, a wiadomo, �e do pracy si� trzeba, kt�rych znik�din�d, jak tylko ze strawy nie we�miesz. Tote� zanim jeszcze rudy Witalis poszed� podnie�� zastaw�, a stary Prokop obudzi� syna, baby post�kuj�c i drapi�c si� po odle�a�ych bokach, ziewaj�c i si�kaj�c nosami, krz�ta�y si� przy wielkim piecu. Zonia rozdmuchiwa�a wczorajsze w�gle, w boczny podpiecek zagarni�te. W czarnej masie gdzie� w g��bi tli� si� ma�y tylko ogieniek, lecz nie up�yn�y i dwa pacierze, gdy pod wp�ywem jej wysi�k�w ca�a kupa w�gla roz�arzy�a si� i przesuni�ta na �rodek pieca, buchn�a jasnym p�omieniem w gar�ci smolistych szczapek. Olga przyd�wiga�a z sieni pot�n� nar�cz polan brzozowych i z hurkotem rzuci�a je na pod�og�. Dobre drzewo, suche, jeszcze zesz�ego lata w lesie zr�bane i zim� zwiezione, popi�owane, por�bane w zgrabne polana, w przewiewne sagi ustawione, teraz zaj�o si� szybko i �atwo, od czasu do czasu tylko wydaj�c g�o�ne trzaski i strzelaj�c iskrami.

Stara Mielnikowa od dawna ju� by�a na nogach. Z kurami spa� si� k�ad�a, a jeszcze przed kurami wstawa�a. Nie do snu jej by�o. Z biegiem lat, w miar� jak ros�a zamo�no�� jej Prokopa i domu, zdawa�o si� jej, �e coraz wi�cej trosk nad ni� ci��y, ba�a si�, �e byle niedopatrzenie poci�gnie za sob� nieobliczalne straty, �e gdy czego� sama nie dopilnuje, wszystko popadnie w ruin�. Tote� od �witu w chacie i w obej�ciu rozlega� si� jej skrzypi�cy, gderliwy g�os, strofuj�cy zar�wno domownik�w, jak i przedmioty martwe, zar�wno ludzi, jak i zwierz�ta. W jej mniemaniu wszystko sprzysi�g�o si�, by jej dokuczy�, a gospodarstwu szkodzi�.

Zrz�dzenie jej sta�oby si� dla wszystkich niezno�nie, gdyby ktokolwiek na nie zwraca� jak�kolwiek uwag�. Zonia i Olga same wiedzia�y, �e o �wicie musz� w piecu napali� i ogromny, p�katy garnek do ognia wstawi�, by wczorajsza smakowita i dobrze w�dzonk� okraszona kapusta przygrza�a si�, st� nakry�, miski postawi�, chleba z kom�rki przynie��. Natalka i bez pop�dzania, zaspana jeszcze, bieg�a do obory, by Bia�oszk� i Lawonich� na pastwisko wygna�, g�si i kaczki na wod� wypu�ci�, dla �wi� i rozkwiczanych parsiuk�w zielska i kartofli nasieka� w wielkim korycie, stoj�cym przed chlewem. Wasyl m�yn otwiera� i w ruch puszcza�, a je�li na dziedzi�cu nie by�o jeszcze furmanek z nowym zbo�em, wychodzi� z tak� min�, jakby gospodarskim okiem obej�cia ogl�da�, drepta� w pobli�u tego okna, kt�re ju� z daleka wyr�nia�o si� po�r�d innych okien domu. I jak�e mia�o si� nie wyr�nia�. Szczelnie zakrywa�y je firaneczki z bia�ego, czy�ciutkiego perkalu, pi�knie ozdobione ta�mami r�owego i niebieskiego papieru gufrowanego, upi�tego w �rodku w dwie prze�liczne kokardy.

By�o to jedno z okien �wi�tecznej izby, czyli pokoju, a raczej tej jego cz�ci, kt�ra nazywa�a si� �za przepierzeniem". Od trzech miesi�cy mieszka�a tam Donka Soleni�wna, daleka, ot, dziesi�ta woda po kisielu, krewna Prokopa i jego rodziny. Daleka, a przecie� bliska.

Nie od razu dobrzej� przyj�to w m�ynie. Z pocz�tku to Stary Prokop musia� nieraz i fukn�� porz�dnie na baby, a Oldze to nawet raz wlepi� zdrowego kuksa�ca, gdy miejskiej przyw�oce, jak j� nazywa�a, tak poda�a misk� z groch�wk�, �e po�owa na kolana jej chlusn�a. Mia� swoje powody stary Prokop, �e do domu tego darmozjada sprowadzi�. Podobno kiedy� z rodzonym bratem i z jego rodzin� tak post�pi�, �e z torbami poszli, o czym, cho� to ju� lata min�y, do dzi� dnia w okolicach Radoliszek cz�sto m�wiono, zarzucaj�c Mielnikowi chciwo��, nieu�yto�� i oboj�tno�� na niedol� i n�dz� krewnych. Jak tam by�o kiedy� naprawd� � trudno wiedzie�, ale lata min�y, lata mija�y, a wraz z nimi jakie� nowe my�li do osiwia�ej g�owy Prokopa przychodzi�y, a w jego sercu jakie� nowe odzywa�y si� uczucia. Tote� gdy dowiedzia� si�, �e w dalekim Wilnie zmar� jego pociotek, Teofil Sole�, i m�od� c�rk� na �asce losu zostawi�, po kr�tkich medytacjach postanowi� zabra� j� do siebie.

Nic nikomu nie m�wi�c, zapakowa� tobo�ek i do Wilna wyruszy�. Gdy dziewczyn� zobaczy�, to cho� tego nie okaza�, �a�o�� si� w nim wzmog�a.

M�ode to by�o, zaledwie osiemna�cie lat licz�ce, a chuchrowate, blade i na piersi s�abuj�ce. Donka i pracy dlatego �adnej znale�� nie mog�a, chocia� i wykszta�cenie niema�e mia�a, bo szko�� powszechn� z nagrod� sko�czy�a, a potem jeszcze przez dwa lata do gimnazjum chodzi�a. Jej ojciec za wo�nego u jednego pana s�u�y�, p�ki si� nie rozchorowa� na p�uca i nie umar�. Taka to ju� by�a piersiowa rodzina. Pomy�la� tedy stary Prokop, �e dziewczyna odkarmi si� w m�ynie, od�yje, �e i przyda� si� te� mo�e, bo Natalk� w tym i owym poduczy. Mo�e i inne jeszcze plany �ywi�, ale o nich nawet i sam my�le� nie chcia�.

Zjecha�a tedy Donka do m�yna. Nie�mia�a i zahukana, zdawa�a si� ba� wszystkich, zaczynaj�c od wielkiego psa Rabczyka, a ko�cz�c na dziadziu, bo tak Prokop kaza� si� jej nazywa�. Mija�y jednak tygodnie i dziewczyna zmienia�a si� w oczach. Ty�a, rozrasta�a si�, jej czarne oczy straci�y swoje zamglone i pokorne spojrzenie i coraz cz�ciej strzela�y �ywymi iskrami. Policzki zarumieni�y si�, a g�ste, kasztanowate w�osy jakby jeszcze bardziej zg�stnia�y i nabra�y po�ysku niczym sier�� u zag�odzonego konia, kt�rego uczciwie si� odkarmi, nie �a�uj�c owsa.

A w�a�nie Donce po pocz�tkowych fumach i afrontach nikt teraz w m�ynie niczego nie �a�owa�. Spa�a d�u�ej ni� wszyscy, dopiero na samo �niadanie si� podnosz�c, do �adnej roboty nikt jej nie zap�dza�. Gdy sama chcia�a, szy�a to i owo dla Natalki, dla Zoni lub Olgi, czasem przepi�rk� mniejsz� zrobi�a, ciasto zagniot�a lub w sprz�taniu pomog�a. Jedn� tylko mia�a prac� sta��: z Natalk� nauki odbywa�. Ale i tego nie by�o wiele. I tak jej obecno�� w m�ynie nikomu nie ci��y�a, a ju� Wasylowi szczeg�lniej w smak posz�a, chocia� bynajmniej si� tym nie przechwala�. Ju� z racji samego swego m�odego wieku t�skni� za towarzystwem, a tak si� mu jako� uk�ada�o, �e towarzystwa tego nie mia�. Panienki z miasteczka co lepsze kr�ci�y nosem i z synem m�ynarza, chocia� i zamo�nego, zadawa� si� nie chcia�y, �e �adnych szk� nie uko�czy�. Na dziewcz�ta znowu z s�siednich wiosek on niech�tnym patrzy� okiem. Za proste mu by�y. Donka za�, cho� panna z wielkiego miasta, obyta i kszta�cona, nie tylko nie okazywa�a mu niech�ci czy swojej wy�szo�ci, ale traktowa�a go jak r�wnego. Z przyjemno�ci� s�ucha�a jego piosenek, zawsze rada by�a i�� z nim na ryby, a i sama takie mu pi�kne wiersze opowiada�a, �e po niekt�rych to i d�ugo zasn�� nie m�g�, rozmy�laj�c nad losami pana Tadeusza, Hrabiego i Zosi.

W m�ynie Prokopa Mielnika spo�ywanie Bo�ych dar�w nie by�o, tak jak u innych, li tylko zaspokajaniem g�odu. �niadanie, obiad czy wieczerz� uwa�ano za rodzaj obrz�dku, od modlitwy si� zaczynaj�cego i na modlitwie ko�cz�cego. Do sto�u zasiadali wszyscy razem, a gdy kogo� nawet i z wa�nego powodu przy stole nie by�o, stary Prokop nie ukrywa� swego niezadowolenia. I tego dnia wszyscy razem zasiedli. W po�rodku sto�u sta�a wielka misa paruj�ca sytym zapachem w�dzonki i kapu�niaku, w drugiej dymi�y kartofle, i cho� to by� przedn�wek, na stole le�a� ogromny bochen chleba. W m�ynie chleba nigdy nie brakowa�o. Drewniane �y�ki zanurza�y si� kolejno w obu misach, bez po�piechu, by �ar�oczno�ci nie okaza�. Tylko trzem osobom podawano straw� na oddzielnych talerzach: g�owie rodziny, Wasylowi i Donce. Uprzywilejowanie tej ostatniej r�wnie� pocz�tkowo wywo�ywa�o mrukliwe protesty Olgi i Zoni. Z biegiem czasu jednak pogodzi�y si� z tym wyr�nieniem. Jedno, �e wiedzia�y, jak dalece nic nie mo�e zmieni� woli Prokopa, drugie, �e same j� polubi�y i nic mog�y jej nie przyzna� niejakiej nad sob� wy�szo�ci.

�niadanie dobieg�o ko�ca. Prokop, otar�szy w�sy i brod� r�kawem, zamierza� w�a�nie przyst�pi� do modlitwy, gdy drzwi izby otwar�y si� i na progu okaza�a si� wysoka, nieco przygarbiona, lecz barczysta posta�. Przyby�y mia� na sobie miejskie ubranie i miejski kapelusz. Przez chwil� sta�, u�miechaj�c si�, potem zdj�� kapelusz i powiedzia�:

� Niech b�dzie pochwalony...

Dopiero teraz go poznali. Ani po twarzy, ani po ubiorze nie mogli go przecie pozna�. Kiedy tu �y� z nimi, nosi� zwyk�� siermi�g� lub ko�uch, mia� brod�, co mu p� policzk�w zas�ania�a...

� Antoni! � zerwa�a si� pierwsza Zonia, a� wywracaj�c �aw�. Natalk� podskoczy�a i ju� by�a przy nim. Prokop, tak czerwony z wra�enia, jakby go krew zala� mia�a, szed� ku Wilczurowi z wyci�gni�tymi r�koma.

Wasyl powtarza� z rozradowaniem:

� Bo�e drogi... A to go��, a to go��...

Stara Mielnikowa, sama nie wiedz�c dlaczego, zacz�a zmiata� okruszyny ze sto�u, a Olga sta�a z szeroko otwart� g�b�.

Nie by�o ko�ca powitaniom. Z pocz�tku nie�mia�o, ale p�niej ju� wszyscy na zmian� �ciskali go jak rodzonego. �y� tu przecie� z nimi szmat czasu, z nimi i jak oni. C� im z tego, i� potem si� okaza�o, �e jest bogatym panem, �e s�awnym profesorem. W ich pami�ci pozosta� takim, jakim by�. Antonim z przybud�wki, dobrym, serdecznym przyjacielem, dla ka�dego �yczliwym, dla ka�dego us�u�nym, przez ka�dego lubianym.

Wilczura usadzono przy stole. Rozbiegane baby przynios�y ser, w�dliny, postawiono butelk� nalewki na jarz�binie. Znalaz� si� i bia�y chleb. Zaparzono herbat�.

� Pr�dzej bym si� �wi�tego Prokopa, patrona mojego, spodziewa� ni� ciebie � m�wi� gospodarz. � Tu i dnia nie ma, �eby�my ci� nie wspominali. De razy na przybud�wk�, bywa�o, spojrz�, tyle razy pomy�l�: ot, zapomnia� o nas, z serca wyrzuci�. I �al si� robi�o.

Wilczur �cisn�� jego r�k�.

� Nie zapomnia�em. A najlepszy dow�d, �e przyjecha�em.

� B�g ci zap�a� za te odwiedziny. Hej, hej, naschodzi si� tu ludzi, jak si� dowiedz�, �e� przyjecha� nas odwiedzi�! Olga zamacha�a r�kami.

� O, naschodzi si�! Wilczur spojrza� po obecnych.

� Nie przyjecha�em was odwiedzi� � potrz�sn�� g�ow�.

� Jak�e to tak? � zdziwi� si� Wasyl.

� Przyjecha�em tu, by ju� zosta� z wami, by ju� zosta� na zawsze... W izbie zapanowa�o milczenie. Wszyscy spogl�dali na Wilczura, to nawzajem na siebie z niedowierzaniem i zdziwieniem. Pierwszy odezwa� si� Prokop:

� Chyba nie �artujesz z nas?... Gdzie� tobie teraz do nas?... Wilczur przecz�co potrz�sn�� g�ow�.

� Nie �artuj�. Zostaj� z wami, je�eli mnie tylko przyjmiecie.

� Bo�e drogi � j�kn�a Zonia.

� O, tobie i sztuka! � Z podziwem potrz�sn�� rud� czupryn� parobek Witalis.

Tylko jedna Natalka nic si� nie zdziwi�a. Pisn�a rado�nie i rzuci�a si� Wilczurowi na szyj�.

� Zosta�, zosta�.

Prokop poskroba� si� po g�owie, pog�adzi� brod�, nieufnie spojrza� na Wilczura i zacz��:

� B�g mi �wiadkiem, �em ci rad, �e�my wszyscy ci radzi, ale nijak mi si� to w g�owie pomie�ci� nie mo�e, �eby� do nas chcia� wr�ci�. Czym�e my, biedni, ciemni ludzie, dla ciebie?... To� ty pan jeste� wielki. U ciebie tam domy kamienne i pa�ace. Jak�e my ci� tu przyjmiemy, gdzie posadzim, gdzie spa� po�o�ym, czym karmi� b�dziem?... Nijak tego poj�� nie mog�...

� Je�eli�cie mi tylko radzi � odpowiedzia� Wilczur � to i nie ma si� czym martwi�, bom i ja rad, �em nareszcie tu mi�dzy wami. Nie dom�w mi potrzeba i pa�ac�w, ale tego serca, kt�rego tam, w wielkim �wiecie, nie znalaz�em, ale tej dobroci, kt�rej mi tam nie dali. �li tam ludzie w mie�cie... ludzie chciwi, zawistni... Ci�ko mi by�o w�r�d nich, a jak ju� zrobi�o si� tak ci�ko, �e wytrzyma� d�u�ej nie mog�em, to i pomy�la�em, �e tu mnie po dawnemu serdecznie przyjmiecie, �e u was po dawnemu k�t znajd�, �e tutejszym ludziom przydam si�. Tam, w mie�cie, du�o jest lekarzy, mo�e lepszych, mo�e rozumniej szych, a na pewno m�odszych ode mnie. Niepotrzebny ja tam. Wi�c pomy�la�em sobie: wr�c� do was, no i wr�ci�em.

Zonia rozp�aka�a si� i pochlipuj�c ociera�a oczy wierzchem d�oni. Natomiast Wasyl, nie umiej�c ukry� rado�ci, zawo�a�:

� Ot, szcz�liwy dzie� przyszed�! To� to dla ca�ej okolicy b�dzie nowina! Prokop zrozumia�, �e Wilczur m�wi powa�nie, �e rzeczywi�cie postanowi� osiedli� si� tu w jego m�ynie.

� Wi�c zostaniesz? � zapyta�.

� Zostan�. � Wilczur kiwn�� g�ow�.

� I ludzi b�dziesz leczy�? � Natalka poci�gn�a go za r�kaw.

� B�d�.

� To i przybud�wk� trzeba na nowo wyprz�tn�� � zauwa�y� Witalis.

� Szyby tam dwie wybite � wtr�ci�a Olga � mo�e po szklarza polec� do miasteczka?

� Id��e ty ze szklarzem � oburzy� si� Wasyl � przecie� nie w przybud�wce b�dzie mieszka�, tylko w pokoju.

� I pewno � potwierdzi�a Olga. Wilczur za�mia� si�.

� Nie, nie chc�. Tylko w przybud�wce. Tak , .� do niej przywyk�em. Dobrze mi tam by�o. Lepszego mieszkania mi nie trzeba. A zreszt� mam wielkie plany. Ho, ho, jakie plany... Zosta�o mi troch� pieni�dzy i my�l�, �eby tu w pobli�u domek pobudowa�, ambulatorium tam urz�dzi�, ze dwa albo trzy ��ka postawi� dla tych chorych, kt�rych od razu po operacji na w�z po�o�y� nie mo�na...

� To jakby lecznica � odezwa�a si� Natalka.

� Ano, jakby � potwierdzi�. � Tylko ma�a lecznica, na miejscowe potrzeby.

Projekt ten zastanowi� i ol�ni� wszystkich. Po d�u�szej dopiero chwili milczenia powiedzia� Prokop:

� Dziwny z ciebie cz�owiek. B�g mnie natchn��, kiedym ci� wtedy przyj�� do roboty. Ot, nawet ju� nie my�l�, w rachunek nie bior� tego dobra, com od ciebie zazna�...

� Jakiego tam dobra � przerwa� mu Wilczur.

� Nie przecz, nie przecz � z powag� zaoponowa� m�ynarz. � Do �mierci ci si� nie wywdzi�cz� za to, �e� od kalectwa uwolni� mojego syna, �e� go .wyratowa�, �e � nie kusz�c mi�osierdzia Boskiego � mog� teraz spokojnie do trumny si� po�o�y�, wiedz�c komu dorobek ca�ego �ycia swojego zostawi�. Ale m�wi�, nie to tylko dla mnie dobro wa�ne, kt�regom ja od ciebie dozna�. Wa�ne dla mnie i to, co� tu s�siednim ludziom wy�wiadczy�, nijakiej z tego korzy�ci nie bior�c. To� przez ciebie ludzie ju� krzywo na m�j dom nie patrz�, a kt�ry si� obejrzy z go�ci�ca, to i m�wi: tutaj ten znachor mieszka�, tu ludzi leczy�... A teraz s�ysz�, chcesz rzuci� miasto i wielkie zarobki, �eby tu z powrotem zamieszka�. Dziwny z ciebie cz�owiek, �wi�ty cz�owiek. Niejeden tu tak powiada�...

� Nie gadaj�e byle czego, Prokopie, przyjacielu � weso�o przerwa� mu Wilczur. � Du�o jest takich ludzi jak ja. Ot, masz i przyk�ad. Nie sam tu przyjecha�em. Przyjecha�a ze mn� jedna lekarka, doktorka, kt�ra chocia� m�oda i nie zna�a was, a wi�c do was mojego przywi�zania mie� nie mog�a, jak tylko si� dowiedzia�a, �e tu jad�, tu chce si� osiedli�, sama si� zg�osi�a mi do pomocy.

� A gdzie� ona? � Wasyl poderwa� si�, wygl�daj�c przez okno.

� W Radoliszkach, w zaje�dzie tymczasem zosta�a. Zonia nieznacznie wzruszy�a ramionami i nie�mia�o, ale z widocznym niezadowoleniem zauwa�y�a:

� Dawniej nijakiej doktorki nie by�o ci potrzeba... Moja pomoc albo i Natalki wystarcza�a. Wilczur za�mia� si�.

� Ho, teraz b�dzie inaczej. Nic to co dawniej. Teraz tu i apteczk� male�k� za�o�ymy, i narz�dzia mam, i aparaty lekarskie takie, o jakich mi si� dawniej nie �ni�o. Leczenie teraz inaczej p�jdzie. Niejednego teraz uda si� odratowa� takiego, kt�remu dawniej nic pom�c nie mog�em... Nagle Prokop opami�ta� si�.

� Co wy, baby, poszala�y? � krzykn�� � gadacie i gadacie, a cz�owieka nie cz�stujecie, g�odem chcecie zamorzy�. A ruszcie�e si�.

Kobiety poderwa�y si� wszystkie razem i nu� przysuwa� Wilczurowi talerze, nalewa� herbat� i prosi� jedna przez drug�, by nie odmawia�, by jad� i pi�. Prokop przepi� do go�cia szklaneczk� jarz�bin�wki i w drodze wyj�tku synowi r�wnie� przepi� pozwoli�.

� Nu, niech tam � mrukn�� � jak taki go�� w domu, to i ty jedn� wypij, chocia� to dzisiaj nie �wi�to.

Znowu izba wype�ni�a si� gwarem pyta�, okrzyk�w i odpowiedzi.

� Powiedzcie mi teraz, co u was s�ycha�? � zapyta� Wilczur, gdy nieco si� uspokoi�o.

� Ano, wszystko po staremu � machn�� r�k� Prokop. � �yje si�, pracuje si� przy pomocy Boskiej.

Wilczur spojrza� na Olg� i �onie.

� My�la�em, �e ju� dawno wybra�y�cie si� za m��.

Zonia poczerwienia�a i niecierpliwie poruszy�a swoimi szerokimi biodrami.

� Mnie tam nie w g�owie by� o�enek, a Olga to przez te trzy lata drugi raz zd��y�a i�� za m�� i owdowie�.

� Owdowie�? Nie mo�e by�!

� Prawda, prawda � potwierdzi� Prokop. � Wysz�a za jednego tu kolejarza. I p� roku z nim nie po�y�a. Nie ma szcz�cia do m��w. Olga wyszczerzy�a z�by.

� Teraz ju� na pewno �aden si� ze mn� nie o�eni.

Wilczur pog�aska� po g�owie Natalk�, kt�ra sta�a tu� obok niego.

� Nied�ugo z c�rk� b�dziesz mia�a k�opot. Trzeba b�dzie i j� za m�� wydawa�.

� Nie chc� za m�" � rezolutnie zaprotestowa�a.

� Ot, durna � z przekonaniem o�wiadczy�a stara Mielnikowa. Wzrok Wilczura zatrzyma� si� na twarzy Donki, p�niej przeszed� na Wasyla i znowu powr�ci� do Donki:

� A ty, Wasyl, widz�, �e pomy�la�e� o sobie? Wasyl poczerwienia� i nie m�g� si� zdoby� na odpowied�. Donka si� u�miechn�a, a Prokop uwa�a� za stosowne wyja�ni�:

� To moja daleka krewna, Donka Soleni�wna. Sierot� zosta�a w mie�cie, to j� i zabra�em. �yje u nas. Natalk� uczy... Zrobi� pauz� i doda�:

� Bo kszta�cona.

� Kszta�cona? � uprzejmie zapyta� Wilczur.

� Gdzie tam, prosz� pana � swobodnie odpowiedzia�a dziewczyna. � Zaledwie sko�czy�am szko�� powszechn�. Dwa lata by�am w gimnazjum.

Uczy�am si�, p�ki tatunio �y�, a p�niej wiadomo, nie by�o za co... � I pewno � sentencjonalnie zauwa�y� Witalis. � Bez pieni�dzy nie ma nauki.

� A c� tu w okolicy s�ycha�? Jakie zmiany?

Teraz Prokop zacz�� wylicza� systematycznie, kto umar�, kto si� o�eni�, kto wyemigrowa�.

� A c�rka le�niczego �yje? � zainteresowa� si� Wilczur.

� �yje, ale takie to i �ycie. Lepiej by ju� by�o, �eby umar�a, tylko k�opot rodzicom, le�y i st�ka. Ju� z niej same ko�ci zosta�y.

� No, a doktor Pawlicki w Radoliszkach mieszka?

� A jak�e, tylko powodzi mu si� teraz dobrze. O�eni� si�. Folwark za �on� wzi��, siedem w��k, nie byle co. Samych kr�w osiemdziesi�t. Ziemia to niewa�na, piaski, ale ��ki ho, ho. I lasu dobry kawa�ek. B�dzie ze trzydzie�ci dziesi�cin.

� A mo�e i czterdzie�ci � poprawi� Wasyl.

� Jak m�wi�, �e trzydzie�ci, to trzydzie�ci � rozgniewa� si� Prokop. � Od Czarnego Kamienia do Brodu b�dzie ci czterdzie�ci! Zdumia�e� chyba, czy co?... Dom ten, w kt�rym mieszka� w Radoliszkach, wyremontowa�, blach� pokry�. �yje teraz jak pan. W�asnymi ko�mi do chorych je�dzi.

� Ale �ona to od niego najmniej o dziesi�� lat starsza � pogardliwie wyd�a usta Zonia.

� To i co, �e starsza? � obruszy�a si� na ni� Mielnikowa. � Panna gospodarna, porz�dna, nie �adna szlaja, co po wieczorynkach lata, a gospodarstwa nie patrzy.

Zonia wzi�a si� pod boki i zawo�a�a wojowniczo:

� A niby kto si� szlaja po wieczorynkach?

� A ty! � wrzasn�a staruszka.

� Ja?... Ja?... Ze raz na rok p�jd� do szko�y... � A nieprawda!...

� Cicho, baby! � hukn�� Prokop szczerze oburzony � ot, czas znalaz�y na swoje babskie k��tnie. A do roboty! Co stoicie tutaj? Patrzcie, g�by rozpu�ci�y. Tfu!

Interwencja Prokopa podzia�a�a b�yskawicznie. Kobiety jak na komend� zabra�y si� do swoich codziennych zaj��. Stary Mielnik umia� w swym domu utrzyma� dyscyplin�, a jego autorytet nie os�ab� z wiekiem.

Przy Wilczurze pr�cz niego pozostali jedynie Wasyl i Donka. Z niejakim niezadowoleniem dowiedzia� si� Prokop, �e Wilczurowi towarzyszy jeszcze jedna osoba, i to cz�owiek bez fachu. Pogodzi� si� z tym, bo nie m�g� si� nie pogodzi�. Uradzono, �e Wilczur wraz z Jemio�em zamieszkaj� w przybud�wce, p�ki si� dla Jemio�a nie wyrychtuje izdebki na strychu. W zimie wprawdzie izdebka by�a nie do zamieszkania, latem jednak nieraz nawet Wasyl tam sypia�.

Nast�pnie wszyscy razem obejrzeli przybud�wk� i om�wili niezb�dne poprawki, przy czym Wilczur postawi� na swoim, �e wszystkie koszty sam poniesie. Dogodniejsze to by�o dla� i z tego wzgl�du, �e nie chcia� by� skr�powany w wprowadzeniu r�nych ulepsze�. Chcia� mianowicie wytynkowa� wn�trze izby i alkowy, pomalowa� pod�ogi, a w sieni pod�og� po�o�y�, przebi� okno i �awy ustawi� dla spodziewanych pacjent�w: prowizoryczna poczekalnia.

Do czasu uko�czenia tych rob�t Wilczur mia� pozosta� w radoliskim zaje�dzie. Remontem przybud�wki postanowi� zaj�� si� sam Prokop, twierdz�c, �e nikt tego lepiej nie dopilnuje, lepszych majstr�w nie postawi i pr�dzej nie za�atwi ni� on. Nie mo�na by�o mu odm�wi� s�uszno�ci.

Tymczasem w Radoliszkach przyjazd profesora Wilczura sta� si� ju� powszechnie wiadom� sensacj� dnia. O niczym innym nie m�wiono, gubi�c si� w domys�ach, co go tu sprowadza. Jedni twierdzili, �e przyby� w te strony, by odkupi� dla c�rki Ludwikowo, kt�re m�ody pan Czy�ski po �mierci swoich rodzic�w sprzeda�. Inni utrzymywali, �e nie dla c�rki, tylko dla siebie zamierza kupi� w okolicy maj�tek i o�eni� si� z t� pani�, z kt�r� przyjecha�. Jeszcze inni zapewniali, �e profesor przeprowadzi ekshumacj� zw�ok swojej �ony na radoliskim cmentarzu, by przewie�� je do Warszawy, lub te� �e pomnik tu na jej grobie postawi. Znale�li si� nawet poinformowani, kt�rzy ten pomnik na stacji ludwikowskiej widzieli na w�asne oczy.

W rezultacie ca�ej tej gadaniny w miasteczku ruch si� zwi�kszy� w dw�jnas�b, bo komu tylko czas na to pozwala�, nie m�g� wytrzyma�, by nic pobiec do zajazdu i tam od w�a�ciciela dowiedzie� si� tych kilku szczeg��w dotycz�cych profesora, kt�re zna�. A szczeg��w tych nie by�o wiele. Przyjechali p�n� noc� i �pi� jeszcze, z wyj�tkiem profesora, kt�ry o �wicie ju� wsta� i poszed� pieszo do m�yna Prokopa Mielnika.

Zreszt� ju� przed po�udniem miasteczko zosta�o zelektryzowane powrotem Wilczura. Wszyscy zauwa�yli, �e postarza� si� bardzo. Szed� wolno, rozgl�daj�c si� z u�miechem doko�a i k�aniaj�c si� znajomym, a wielu ich by�o, bo przecie� z okresu swego znachorstwa zna� tu niemal wszystkich. Nikt jednak nie o�mieli� si� zatrzyma� go na pogaw�dk�. Profesor doszed� do rynku, przystan�� przed sklepikiem pani Szkopkowej i wszed� do �rodka.

Wzruszenie �cisn�o mu serce, gdy spojrza� po tych starych �cianach, po p�kach zastawionych przer�nymi towarami, na kt�rych z naiwn� dekoracyjno�ci� roz�o�one by�y paczki gilz i tytoniu, o��wki, pi�rniki, kajety, arkusze kalkomanii, pretensjonalne ozdoby na biurko, przyp�owia�e rolki kolorowej bibu�ki i wszystko to, co kiedy� Marysia tu uk�ada�a, co sprzedawa�a, czego dotyka�y jej r�ce... Lada nieco wykrzywiona, ko�o �elaznego piecyka por�cz schod�w wiod�cych do piwniczki.

Za lad� siedzia�a m�oda, t�ga dziewczyna o twarzy zrytej �ladami ospy, lecz o mi�ym spojrzeniu niebieskich oczu. Zerwa�a si� na widok wchodz�cego, domy�laj�c si� od razu kim jest.

� Czym mog� s�u�y�, panie profesorze? Przyjrza� si� jej zdziwiony.

� Sk�d�e panienka mnie zna? Za�mia�a si�.

� Tu miejscowych wszystkich znam, wi�c jak kto� nowy przyjedzie, to zaraz wiadomo kto.

� I panienka wie, kim jestem?

� Naturalnie, �e wiem. Wszyscy ju� wiedz�, �e pan profesor przyjecha�. Od rana. Pani Szkopkowa m�wi, �e na letniaki do dworu w Zielonej, ale ja wiem, �e to nieprawda.

Rozbawi�o to Wilczura.

� Sk�d�e panienka wie? � zapyta� z u�miechem.

� Ano, bo strasznie du�o rzeczy pan profesor ze sob� przywi�z�. To na letniaki tyle si� nie wozi.

� Powinna panienka zosta� detektywem. A jak�e si� miewa pani Szkopkowa?

� Jak to ona. Kw�ka po trochu, narzeka na zast�j, �e si� dzieci �obuzuj�, ale dobrze. Mo�e ja skocz� po ni�?

Nie potrzebowa�a jednak skaka�. W miasteczku wszystkie wie�ci dociera�y z kra�ca na kraniec z szybko�ci� telegrafu bez drutu. Tote� w minut� po wej�ciu Wilczura do sklepiku pani Szkopkowa zosta�a ju� zaalarmowana i nie zwa�aj�c na zadyszk�, p�dzi�a truchtem przez rynek, by profesora powita�. Honor to dla niej by� niema�y, �e taki cz�owiek j� w�a�nie pierwsz� w Radoliszkach zaszczyci� odwiedzinami. B�dzie z tego pow�d do dumy w�asnej i do zawi�ci ludzkiej na dobrych par� miesi�cy. I tak zreszt� mia�a prawo pani Szkopkowa uwa�a� si� za bli�sz� profesorowi ni� inni w miasteczku. Raz, �e c�rka jego pod jej opiek� przebywa�a lat kilka, drugi, �e przed dwoma laty pani Szkopkowa je�dzi�a do Warszawy i tam osobi�cie profesora widzia�a.

Powita�a go te� teraz z ca�� wylewno�ci� i rozrzewnieniem, przede wszystkim pytaj�c o c�rk�.

Profesor zas�pi� si� nieco, lecz opanowa� si� i powiedzia�:

� Ha, c�. Jest szcz�liwa. Siedz� w Ameryce, on zarabia ogromne pieni�dze. Prowadz� weso�e �ycie. To im wystarcza.

� A nie wybiera si� pan do nich w odwiedziny? � Nie... Droga daleka, a ja ju� stary...

� Komu to o staro�ci m�wi� � kurtuazyjnie przerwa�a mu pani Szkopkowa.

� W ka�dym razie � ci�gn�� profesor � nie zaj�oby mnie to, co ich zajmuje. Nie chcia�bym ich kr�powa� swoj� osob�. Starzy nie powinni si� narzuca� m�odym. A jak�e si� pani powodzi?

Szkopkowa zacz�a obszernie opowiada� o sobie, o swoich dzieciach, o stosunkach w miasteczku, o tym, �e si� proboszcz zmieni�, �e kto� kogo� wyprocesowa� i tak dalej.

Gdy si� dowiedzia�a od Wilczura, �e zamierza on na sta�e osi��� w m�ynie, uszom nie chcia�a wierzy� i od tej chwili niecierpliwie spogl�da�a na drzwi, by jak najpr�dzej wybiec i podzieli� si� t� sensacyjn� wiadomo�ci� z mo�liwie jak najwi�ksz� liczb� os�b.

Po powrocie do zajazdu Wilczur zasta� �ucj� nieco zaniepokojon�. Okaza�o si�, �e Jemio� zaraz po przebudzeniu kaza� sobie poda� butelk� w�dki, kt�ra natychmiast wypr�ni�, i wyszed� do miasteczka.

� Obawiam si� � m�wi�a � by po pijanemu nie wywo�a� tu jakiej� awantury.

Profesor za�mia� si�.

� Niech pani b�dzie spokojna, panno �ucjo. Jedna butelka nie grozi �adnymi konsekwencjami.

� Jemu mo�e nie, ale innym.

� Wykluczone. R�cz�, �e jest zupe�nie trze�wy. Zamy�li�a si� i powiedzia�a:

� To te� mnie nie pociesza. W og�le mam wra�enie, �e post�pili�my lekkomy�lnie, zabieraj�c go ze sob�. Nie twierdz�, �e jest to cz�owiek z�y z gruntu, przypuszczam, �e nawet gdzie� na dnie tl� si� w nim jakie� zapomniane iskierki uczu�, ale przecie� sam cynicznie si� przyznaje, �e �cudza w�asno�� jest to taka w�asno��, kt�rej jeszcze sobie nie zd��yli�my przyw�aszczy�". B�g wie, co got�w tutaj narobi�. Mo�e nam popsu� ca�� opini� na pocz�tku.

� Nie podzielam pani obaw � po namy�le odpowiedzia� Wilczur. � Jemio� nie jest cz�owiekiem, kt�ry kradnie z zami�owania czy na�ogu. Si�ga po cudze wtedy, gdy nie mo�e zaspokoi� swoich potrzeb, a przyzna pani, �e potrzeby jego s� bardzo ma�e. Byle jakie ubranie, byle jakie jedzenie. No i ta w�dka, jedyny zbytek... Czy zreszt� mo�na to nazwa� zbytkiem?... Zastanawia�em si� nad tym, mo�e to jest dla� konieczno�ci� tak�, jak dla innych chleb. Prosz� mi wierzy�, panno �ucjo, �e �wiadomo�� czasem bywa najwi�ksz� tortur�. Zw�aszcza wtedy, gdy cz�owiek przestanie wierzy� w siebie, gdy nabierze do siebie pogardy i wstr�tu, gdy cynizmem jak kub�em �mieci chce zasypa� to, co w nim zosta�o szlachetnego, a co sam uwa�a za bezu�yteczne. Droga panno �ucjo, mo�liwe, �e swoim zachowaniem si� Jemio� narobi tu nam k�opotu, ale prosz� pomy�le�, co by si� z nim sta�o, gdyby�my go zostawili swemu losowi...

Pokiwa� g�ow� i doda�:

� Biedna, schorowana dusza. Niech�e od�yje w tym klimacie dobra i prostoty. Schorowana dusza, a my przecie� jeste�my lekarzami!... �ucja z pow�tpiewaniem podnios�a brwi.

� Tylko �e tym razem pacjent jest nieuleczalnie chory. Wzi�� j� za r�k�.

� A chocia�by... Czy beznadziejnie chorego zostawi�aby pani bez opieki?...

Nic nie odpowiedzia�a, ale rozmowa ta odkry�a przed ni� nowe strony duszy profesora. Zrozumia�a teraz, �e cz�owiek ten nie zawaha si� przed niczym w wype�nianiu swego powo�ania, kt�re pojmowa� znacznie szerzej i g��biej, ni� mog�a si� dawniej domy�la�.

Zreszt� obawy o Jemio�a przynajmniej na pocz�tku okaza�y si� na szcz�cie nieistotne. Wi�ksz� cz�� dnia sp�dza� wprawdzie w miejscowym szynku, lecz b�d�c z natury cz�owiekiem spokojnym, pozbawionym awanturniczych instynkt�w, nie wywo�ywa� �adnej burdy. Sprawdzi�y si� r�wnie� przewidywania profesora co do jego wzgl�dnej uczciwo�ci. Nikomu nic nie gin�o z tej prostej przyczyny, �e Jemio�owi nie brak�o pieni�dzy na jego skromne wydatki. Najzwyczajniej w �wiecie, id�c do szynku, bezceremonialnie zwraca� si� do Wilczura:

� Wyasygnuj, w�odarzu, jeszcze p� pi�taka na iniekcje. I tylko nie my�l, �e korzystam u ciebie z nieograniczonego kredytu bez rachunku. Ka�dy wp�yw zapisuj� skrupulatnie, a co pi�tek podliczam. Je�eli potem kartk� wyrzucam za okno, to tylko dlatego, �e nie posiadam znajomo�ci wy�szej buchalterii. W ka�dym razie mo�esz liczy� na to, �e mianuj� ci� moim jedynym spadkobierc�.

A gdy Wilczur �mia� si�, Jemio� dodawa�:

� Nie �miej si�, arcypasterzu. Nie zapominaj: rira bien qui rira par derriere. Mo�liwe, �e m�j pi�kny str�j i nakrycie g�owy nie wydaj� ci si� przedmiotami zbyt cennymi w doczesnej skali ekonomicznej. Posiadam jednak jeszcze moje boskie cia�o, kt�re mo�esz r�norako zu�ytkowa�. Byle rze�nik da ci za nie poka�n� sumk�. Pomy�l tylko: kie�basa od razu nasycona alkoholem. Mo�esz te� mnie kaza� zabalsamowa� i wystawi� w jakiej� galerii jako ostatni� replik� Apollina albo zu�ytkowa� osobi�cie, pokraja� lancetem na drobne strz�pki i poszuka� w nich duszy czy innych takich gaz�w szlachetnych, w kt�rych istnienie wierzysz �wi�cie, nieustannie i g�upio.

� I ty w nie wierzysz � pob�a�liwie u�miechn�� si� Wilczur. � Gdyby� nie wierzy� w gazy szlachetne, nic t�skni�by� tak do nieszlachetnych opar�w alkoholu. To przecie� jasne.

� Gl�dzisz, amigo � staraj�c si� ukry� irytacj� m�wi� Jemio�. Nie cierpia�, gdy kto� go podejrzewa�, �e pije z jakich� innych powod�w, nie za� ze zwyk�ego zami�owania do alkoholu.

� Primo, alkohol jest gazem najszlachetniejszym.

I zaczyna� wylicza� swoje stare argumenty. Rozmawiali tak nieraz chodz�c do m�yna, gdzie ju� remont by� na uko�czeniu. W m�ynie, jak to by�o do przewidzenia, przygl�dano si� Jemio�owi niech�tnie i podejrzliwie, a ju� spos�b jego wys�awiania si� nape�nia� wszystkich, poczynaj�c od Prokopa a ko�cz�c na Donce, niepokojem.

� S�ucha go, czorta, cz�owiek, s�ucha. On niby po ludzku gada, a nic z tego nie wyrozumiesz, chocia�by� p�k�. Takich ludzi my tu nigdy nie widzieli.

W ten spos�b opini� og�u mieszka�c�w m�yna zdefiniowa�a Zonia.

Natomiast �ucja z miejsca i bez trudu pozyska�a og�ln� sympati�. Jej �wie�a m�odo�� i bezpo�rednio�� w obcowaniu z lud�mi wzbudza�y zaufanie. Nawet Zonia, kt�ra pocz�tkowo przypuszcza�a, �e ta doktorka jest konkurentk� do r�ki Wilczura, uspokoi�a si�, gdy j� zobaczy�a. R�nica wieku mi�dzy profesorem a �ucj� zdawa�a si� Zoni dostateczn� gwarancj� bezpiecze�stwa.

Dzi�ki zabiegom starego Prokopa remont przybud�wki zosta� szybko uko�czony i Wilczur wraz z Jemio�em przeprowadzili si� do m�yna. �ucja tymczasem zosta�a w miasteczku. Wynaj�a pok�j u pani Szkopkowej, kt�ra sama wyst�pi�a z t� propozycj�. Codziennie rano sz�a do m�yna, wraca�a dopiero wieczorem.

Wie�� o przybyciu �znachora" szybko rozesz�a si� po okolicy, gminie, po ca�ym powiecie. Przed m�ynem Prokopa Mielnika znowu zacz�y si� gromadzi� furmanki, przywo��ce chorych z bliskich i coraz odleglejszych stron. S�awa Wilczura przez lata jego nieobecno�ci nie tylko nie uleg�a umniejszeniu, lecz wzros�a jeszcze bardziej, a historia jego �ycia sta�a si� niejako miejscow� legend� upstrzon� najfantastyczniejszymi dodatkami. Ju� nie tylko przypisywano mu w�asno�ci cudotw�rcze, lecz dopatrywano si� w nim tajemniczego wys�annika nieziemskich mocy. Tote� powr�t jego przyj�to z religijnym niemal entuzjazmem. Ch�opi, bez r�nicy wyzna�, ju� na podw�rzu m�yna odkrywali g�owy i �aden z nich nie wa�y� si� krzykn�� czy nawet m�wi� g�o�niej. Przyj�cia chorych zaczyna�y si� od wczesnego ranka i z niewielkimi przerwami trwa�y niemal do zachodu s�o�ca.

Ju� po paru tygodniach Wilczur przekona� si�, �e zasoby jego apteczki wyczerpuj� si� nader szybko i wymagaj� powa�nych uzupe�nie�. Nowe zakupy poci�gn�y za sob� konieczno�� poka�nych wydatk�w. W �wietle tej rzeczywisto�ci Wilczur zrozumia�, �e w �adnym wypadku nie wystarczy mu pieni�dzy na wybudowanie i zaopatrzenie cho�by miniaturowej lecznicy.

� Wie pani � powiedzia� pewnego dnia �ucji � �e zdaje .si� nic nie b�dzie z naszej lecznicy, a pani b�dzie skazana na mieszkanie w Radoliszkach ju� na sta�e, bo tu przecie miejsca nie ma.

� Nie narzekam na pobyt u tej poczciwej kobieciny � pogodnie odpowiedzia�a �ucja. � A co do miejsca tutaj... znalaz�oby si� dla mnie, gdyby mieszka�cy m�yna byli bardziej go�cinni.

Profesor oburzy� si�.

� Co te� pani m�wi. M�g�bym ich postawi� jako wz�r go�cinno�ci ka�demu. Za�mia�a si�.

� Ach, ja nie m�wi� o nich. Wilczur nie zorientowa� si� jeszcze.

� Nie o nich? Wi�c o kim?

� Nie m�wi� o dawnych mieszka�cach m�yna, lecz o nowych. � Spojrza�a mu w oczy. Wilczur zrozumia� i za�enowany odwr�ci� g�ow�. By czym pr�dzej unikn�� dra�liwego tematu, zacz�� m�wi�:

� Widzi pani, nie przewidywa�em a� tak du�ego nap�ywu pacjent�w i ekspensu lekarstw.

Niekt�re s�, niestety, bardzo drogie... No i musz� teraz po�egna� si�, oczywi�cie, z nadziej� wybudowania lecznicy...

Martwi� si� tym szczerze, gdy� rzeczywi�cie cz�sto przywo�ono chorych, kt�rych czy to przed operacj�, czy po niej nale�a�o mie� przez kilka dni w pobli�u. Na szcz�cie lato tego roku by�o ciep�e i pacjenci mogli nocowa� pod go�ym niebem na wyprz�onych wozach lub te� w stod�ce.

Kt�rego� dnia Prokop, id�c wieczorem do miasteczka wraz z �ucj�, zapyta� j�:

� A c� to profesor taki markotny w ostatnim czasie?

� Smuci si�, �e nie mamy do�� pieni�dzy na wybudowanie lecznicy � wyja�ni�a �ucja. Prokop zdziwi� si�.

� Tak? A ludzie m�wili, �e on bogaty cz�owiek.

� By� bogaty, ale na bogactwie mu nie zale�a�o. Cz�� porozdawa�, reszt� zabrali mu i niewiele zosta�o.

� Prokop nic nie odpowiedzia� i zamy�li� si� g��boko. Przez kilka nast�pnych dni chodzi� milcz�cy, wreszcie kaza� Witalisowi zaprz�c koby�� do bryczuszki i nic nikomu nie m�wi�c, wyjecha�. Wr�ci� dopiero wieczorem, ale nazajutrz znowu powt�rzy�o si� to samo. Wszyscy w m�ynie zaintrygowani byli zachowaniem si� Prokopa. Powsta�y r�ne domys�y, nikt jednak nie o�mieli� si� zapyta� go wprost, on za� sam nie kwapi� si� z udzielaniem wyja�nie�.

Najbardziej zaniepokojony manewrami ojca by� Wasyl. Nie wiadomo sk�d nasun�o mu si� przypuszczenie, �e chodzi tu o jego osob�, �e ojciec odbywa swoje tajemnicze podr�e w poszukiwani przysz�ej synowej. Z wielu wzgl�d�w Wasyl z g�ry by� przekonany, �e wyb�r ojca nie przypadnie mu do smaku. Wychowany jednak od dziecka pod r�k� Prokopa, pod r�k� tward�, mocn� i nieust�pliw�, wprost nie wyobra�a� sobie jakiego� zasadniczego oporu przeciw woli ojca. Tu co� zdzia�a� mog�a jedynie perswazja, i .o perswazja kogo�, z czyim zdaniem ojciec zechcia�by si� liczy�.

Rezultatem tych niepokoj�w Wasyla by�o to, �e kiedy� wieczorem, gdy ju� chorzy si� rozjechali, zapuka� do drzwi przybud�wki. Wilczur zaj�ty by� w�a�nie porz�dkowaniem r�nych przybor�w lekarskich. Jemio� ustawia� na p�kach flaszki i s�oiki.

� No c� powiesz, Wasyl? Jak�e tam, du�o mia�e� dzisiaj przemia�u? � zapyta� Wilczur.

� E tam, niewiele. Wiadomo, jak na przedn�wku. Na przedn�wku to zbo�a mniej, ale za to chorych wi�cej. G�odnego �atwiej choroba si� chwyta. Zapanowa�o milczenie.

� Siadaj, Wasyl! � powiedzia� Wilczur. � Masz pewno do mnie jaki� interes.

� Interes, nie interes. � Wasyl podrapa� si� za uchem. � Ot, pogada� chcia�em, rady spyta�.

� Rady? � Wilczur spojrza� na�. � W czym�e ci mog� poradzi�? Wasyl zerkn�� na Jemio�a i oci�gaj�c si�, powiedzia�:

� Takie zaufane sprawy... Wilczur u�miechn�� si�.

� No dobrze. Zaraz sko�cz� i p�jd�my pod las. Musz� zobaczy�, czy macierzanka zakwit�a. Po drodze pogadamy.

Jemio� odezwa� si� tonem pozornie oboj�tnym:

� Z przyjemno�ci� b�d� wam towarzyszy�. Lubi� macierzank� i zaufane sprawy. A tu ju� nic nie mam do roboty... Wytrzyma� pauz� i doda�:

� Wprawdzie nale�a�oby dzisiaj jeszcze zrobi� nalewk� na tych korzonkach walerianowych, ale jaki� pijak wypi� ca�y spirytus i nie mam ani kropli w domu. Wi�c ju� p�jd� z wami.

Wasyl chrz�kn��.

� Hm... Matka tam jeszcze ma p� butelki spirytusu.

� Ma?... � zainteresowa� si� Jemio�. � Oto czasy, kiedy nawet matki zamiast mleka maj� spirytus. Ale jak�e, m�j drogi Rochu Kowalski, wydostan� od twej zacnej macierzy ten p�yn? Jest to kobieta nieu�yta i gotowa mnie pos�dzi� o jakie� osobiste zainteresowania w kierunku tych kartofli w stanie ciek�ym. Czy mog� zaufa� twojej przebieg�o�ci, m�odzie�cze, i powierzy� ci funkcj� transpatriacji owej butelki?

Wasyl popatrzy� na� niepewnie.

� Co to, to nie. Ale przynie�� j� panu mog�.

� Wi�c �piesz si�. Na co jeszcze czekasz? Czy nie widzisz, jak czas ucieka w klepsydrze tera�niejszo�ci? Time is money. Gdy Wasyl wyszed�, Jemio� ci�gn�� dalej:

� W twoim milczeniu, cesarzu, mog� domy�la� si� dezaprobaty mego post�powania. Wola�by�, oczywi�cie, bym napoi� alkoholem te n�dzne korzonki. Oto tw�j humanitaryzm! Z jednej strony radix valerianae, z drugiej homo sapiens, serenissi mus rex naturae! I ty wybierasz korzonki. Oczywi�cie korzonki. I w jakim celu? �eby poi� t� tynkturk� rustykan�w, pejzan�w, kmieci, kt�rzy i tak nerwy maj� przyt�pione.

� Nie zawsze � zaoponowa� Wilczur.

� Zawsze, maharad�o. Obserwuj� ich ju� od d�u�szego czasu. To s� stworzenia o wra�liwo�ci ameby. Obcinasz im r�ne ko�czyny, zaszywasz brzuchy, dziurawisz epiderm�, a oni nawet nie pisn�.

� Ci�ka praca od dzieci�stwa nauczy�a ich cierpliwo�ci i wytrzyma�o�ci na b�l � zauwa�y� Wilczur. � We�, przyjacielu, pod uwag�, �e ju� kilkuletnie dzieci na wsi nie pr�nuj�. Nieraz taki ma�y szkrab d�wiga ci�ary, kt�rych i ty by� zbyt daleko nie uni�s�. Chodz� po r�ysku i po kamieniach boso. Przyzwyczajaj� si� do upa��w, mroz�w i s�oty. To wszystko hartuje.

� I przyt�pia, przyt�pia wra�liwo��, milordzie. Nie tylko fizyczn�. Czy� zastanawia� si� kiedy, czcigodny eskulapie, nad kwesti� dostrzegalno�ci zjawisk?... To jest sprawa rozmiar�w �wiata. Rozmiar�w i bogactwa. Z czego sk�ada si�, na przyk�ad, �wiat takiego perzu, zwyk�ego perzu, kt�ry tu ro�nie pod oknem? Z gleby mniej lub bardziej soczystej, zawieraj�cej mniej lub wi�cej soli od�ywczych i wody, oraz z powietrza plus �wiat�o. To wszystko. Mo�na by tu doda� jeszcze moment epilogu: pysk krowy i kilka ruch�w jej dolnej szcz�ki. I we� teraz sw�j �wiat. Ju� w samych realiach lembarras de richesse: kolory, d�wi�ki, subtelno�ci smaku i powonienia, poczucie ruchu, temperatury, po�o�enia w stosunku do centrum ziemi i dotyk, wspomagany wzrokiem, a wi�c kszta�ty! Dalej �wiadomo�� czasu, przestrzeni, przemian w �rodowisku, nie licz�c ju� rzeczy perzowych: g�odu, nasycenia, powietrza i �wiat�a. S�owem � perz plus niesko�czono��. Niesko�czono�� oczywi�cie w skali perzu. A ca�e �ycie duchowe. Zewn�trzne i wewn�trzne. Tu ju� nawet w skali ludzkiej mo�emy m�wi� tylko o niesko�czono�ci. I ot� maestro, s� gradacje. Nie b�dziesz si� przecie� upiera� przy tym, �e dostrzegalno�� zjawisk jest jednakowa u ciebie i u Wasyla lub te� u mnie i u ciebie. Nie obra�aj si�, darling, ale m�j �wiat przy twoim jest tak wielki jak galaktyka przy meteorycie lub, je�eli wolisz, jak glob ziemski przy g��wce od szpilki. Jak�e, tu oceni� warto�� �wiata zwyk�ego pejzana? Gdzie go umie�ci� na dystansie mi�dzy perzem a mn�?... Wilczur potrz�sn�� g�ow�.

� Mo�esz si� myli�, przyjacielu.

� Mog�, ale wol� nie.

� Nie zawsze w cz�owieku brak jest tego, czego nie wyra�a lub czego nie umie wyrazi�. Nie ka�dy potrafi s�owami skonkretyzowa� swoje my�li, swoje uczucia czy odczucia...

Jemio� wzruszy� ramionami.

� Opieraj�c si� na twojej hipotezie mo�emy przyj�� r�wnie dobrze, �e perz, �limak lub g��wka kapusty prze�ywa nies�ychane wzruszenia i dostaje zawrotu g�owy z rozkoszy, s�uchaj�c koncertu emoll Szopena. Nie, darling. Wybacz, ale nie mog� przyj�� tej koncepcji.

Pozw�l, �e nadal b�d� opiera� si� na tym, co mog� empirycznie stwierdzi�. Je�eli komu� pakuj� szpikulec w najmi�ksz� cz�� cia�a na g��boko�� paru centymetr�w, a ten kto� ani g�osem, ani wyrazem twarzy nie zdradza, �e to zauwa�y�, b�d� utrzymywa�, �e tego nie dostrzeg�. Je�eli m�wi� do kogo� wyra�n� angielszczyzn�: �Vous etes, mon cher, le plus representable cretin au monde", a on mi na to odpowiada, �e nie ma przy sobie zapa�ek, pozostan� w przekonaniu, �e w�oski j�zyk jest dla� obcy. Innego sprawdzenia nie mam. Po jak�� zreszt� choler� mam szuka� innego? Je�eli ci taki rustykan wychodzi rano z domu i widzi purpury wschodz�cego s�o�ca, draperie rozwieszonych mgie�, rozfalowane lekko pola zb� i zamiast stan�� z otwart� g�b� w zachwyceniu, wo�a: � Znowu parsiuki na nic cebul� zryli!... � to daruj mi, hrabio, ale nie widz� �adnych dowod�w tego, �e wsch�d s�o�ca zosta� przeze� dostrze�ony. Jaki� facet w staro�ytno�ci powiedzia�, �e ile j�zyk�w znasz, tyle razy jeste� cz�owiekiem. Zmieni�bym to: � O ile szersza jest twoja zdolno�� dostrzegania zjawisk, o tyle bardziej jeste� cz�owiekiem. Naturalnie tylko w tym wypadku, je�li dostrzeganie staje si� pod�o�em my�li. Zastan�w si� nad tym, dottore, a przyznasz mi s�uszno��...

Dalsze wywody Jemio�a uci�� powr�t Wasyla, kt�ry przyni�s� zapowiedzian� butelk�. Od tej chwili ca�a uwaga Jemio�a skoncentrowa�a si� na niej i nawet zacz�� zach�ca� Wilczura, by ju� szed� obejrze� ow� macierzank�.

� Sam tu reszt� uporz�dkuj� � zapewnia�.

Gdy Wilczur z Wasylem znale�li si� na �cie�ce id�cej wzd�u� stawu, profesor zapyta�: � No i o c� ci chodzi?... Z ojcem masz jakie� przykro�ci?

� Przykro�ci, nie przykro�ci � po namy�le powiedzia� Wasyl � bo jeszcze nic na pewno nie wiem. Ale ojciec w ostatnich czasach co� sumuje w sobie, milczy i ci�gle wyje�d�a.

� Wi�c c� z tego?

� W�a�nie nie wiem � oci�gaj�c si� b�kn�� Wasyl.

� Dlaczeg� to ci� niepokoi? Je�dzi, ma swoje sprawy i koniec. Wasyl, pogryzaj�c zerwan� trawk�, milcza� czas d�u�szy.

� Mo�e swoje sprawy � odezwa� si� wreszcie � a mo�e i mc je... Ojciec jeszcze w wielkim po�cie wspomina�, �e czas by�by mi si� o�eni�. Wilczur za�mia� si�.

� A ty nie chcesz?

� Co mam nie chcie�. Wiadomo, jak pora przyjdzie, ka�den musi si� o�eni�. Ale nie tak.

� Tylko jak? � zapyta� Wilczur, ubawiony przejrzyst� dyplomacj� Wasyla.

� No, nie tak, �eby ojciec wyszuka�. Ojciec b�dzie patrzy� na to, �eby bogata i robotna.

� A ty chcia�by� biedn� i tak�, co nie lubi pracowa�.

� A bo i po co ma pracowa�? Ma�o to bab w domu? Chleb jedz�, to niech i pracuj�. A czy biedna, czy bogata, co mi tam. Pieni�dze rzecz nabyta.

Profesor nachyli� si� nad zboczem rowu,, okrytym g�sto drobnymi fio�kowymi kwiatami.

� O, jak zakwit�a... Tyle jej tu... No wi�c i c�, co ja mog� ci doradzi�, w czym pom�c?

� Z�by tak pom�wi� z ojcem. Niech da spok�j... Bo p�niej, jak uprze si�, to sposobu na niego nie b�dzie. A jak mu teraz przem�wi�, to mo�e i machnie r�k�. Powie: Nie b�d� si� miesza�, wybieraj sobie sam po swoim sercu...

Macierzanki by�o tyle, �e Wilczur przysiad? i gar�ciami rwa� j� do swego koszyka.

� No, dobrze � odpowiedzia� po namy�le. � Pom�wi� z Prokopem. Wiesz sam, �e ci dobrze �ycz�. A oczywi�cie �on� ka�dy sam sobie musi wybra� wed�ug w�asnego serca... To masz racj�, �e pieni�dze szcz�cia nie daj�... Masz racj�... Pogadam z Prokopem.

Do spe�nienia tej obietnicy nadarzy�a si� okazja jeszcze tego� wieczora. Mielnik, jak to robi� cz�sto, przyszed� do przybud�wki na pogaw�dk�. Pogaw�dka ta wprawdzie polega�a przewa�nie na milczeniu zar�wno Wilczura, jak i Prokopa, milczeniu, w kt�re od czasu do czasu pada�a jaka� uwaga lub informacja o zdarzeniach dnia, o ludziach, o sprawach w okolicy.

W pewnej chwili Wilczur zapyta�:

� Powiedz, Prokopie, co to knujesz ostatnimi czasy? Ci�gle je�dzisz i je�dzisz, w m�ynie ci� ca�ymi dniami nie ma. A� dziwi� si� wszyscy.

Prokop zerkn�� chytrze na Wilczura i by zyska� na czasie, zacz�� z wielk� uwag� skr�ca� papierosa. Powoli sypa� machork� na du�y p�at bibu�ki, powoli grubymi palcami uk�ada� j� r�wnomiernie, zwija�, liza� brzeg, zakleja� i zapali�. Wreszcie odrzek�:

� A ot tak, je�dzi si� popatrze�, co ludzie robi�, jak �yj�. C� to, nie wolno?

� Pewno, �e wolno, ale uwa�aj, �eby ludzie czego z�ego nie pomy�leli.

� A c� z�ego mog� pomy�le�?

� Kto to mo�e wiedzie�. Mo�e znajd� si� i takie, co b�d� pos�dza�, �e do jakiej dziewuchy je�dzisz.

Wilczur za�mia� si�, lecz Prokop splun��, nie ukrywaj�c zgorszenia.

� Tfu, na z�e j�zyki rady nie ma. Gdzie mnie tam do dziewuchy. Do grobu bli�ej. Mnie tam nie w g�owie babskie rzeczy.

� No to mo�e nie dla siebie dziewuchy szukasz? � podst�pnie zapyta� Wilczur.

� A dla kog� m�g�bym szuka�? Co ty my�lisz, �e zdumia�em? � No, mo�e dla Wasyla. Stary wzruszy� ramionami.

� C� ja dla niego mam szuka�? Niech sam sobie szuka. On z ni� b�dzie �y�, nie ja.

� To� s�usznie powiedzia�, Prokopie. Ale teraz to ju� ja naprawd� si� dziwi�, co ty za wyprawy robisz, co tam szykujesz... No, przyznaj si�. Mielnik spojrza� na� z ukosa i u�miechn�� si�.

� Zanadto ciekawy jeste�, ale przyjdzie czas, to i dowiesz si�. O to i chodzi, �eby to dla ciebie tajemnica by�a.

� Dla mnie? � niedowierzaj�co zapyta� Wilczur.

� A dla ciebie.

Wi�cej nic z Prokopa nie mo�na by�o wydosta�. Wilczur zreszt� nie bardzo si� te� wysila�, zadowolony by� z pomy�lnej wiadomo�ci dla Wasyla, kt�r� mu zaraz nast�pnego ranka zakomunikowa�. Nie s�dzi�, �e ch�opak przyjmie j� a� z tak wielk� rado�ci�. Istotnie Wasylowi a� oczy si� zaiskrzy�y i poczerwienia�.

� Naprawd� ojciec powiedzia�, �e nie chce si� w to miesza� i �ebym sam sobie �ony szuka�?

� Naprawd�. Powiedzia�: �Nie ja b�d� z ni� �y�, tylko on. Niech sam sobie wybiera". Wasyl zamy�li� si� i pokiwa� g�ow�.

� Ot... ojciec m�dry... Nie na pr�no �y� tyle lat na �wiecie... I poczu� dla ojca od tej chwili nie tylko jeszcze wi�kszy szacunek, nie tylko wi�ksze przywi�zanie, lecz i jakie� nowe uczucie, serdeczne a g��bokie. Wasyl wprawdzie nie mia� jeszcze �adnych konkretnych plan�w co do swej przysz�o�ci. Donka wprawdzie podoba�a mu si� od pierwszego wejrzenia i z ka�dym dniem podoba�a si� wi�cej. Jednak b�d�c z natury bardzo ambitny, ba� si� uk�adania jakich� plan�w, poty przynajmniej, p�ki nie mia� pewno�ci, �e na drodze ich wykonania nie spotka zdecydowanego sprzeciwu ojca albo drwin ze strony Donki.

Po jej zachowaniu si� w �aden spos�b nie m�g� wymiarkowa�, jakby si� odnios�a do�, gdyby zacz�� jej wyra�nie nadskakiwa�. Dziewczyna by�a weso�a, �ywa jak ma�y szczeniak, dla wszystkich jednakowo �yczliwa, wszystkim jednakowo szczerz�ca z�by w u�miechu, gdy jej ten czy �w m�odzieniec powiedzia� jaki �art albo pochlebstwo. �adnej pewno�ci z ni� mie� nie by�o mo�na. Ju� nieraz Wasyl mia� na ko�cu j�zyka pytanie, czy si� jej kt�ry z m�odych ludzi podoba, i za ka�dym razem nie pyta�. Ba� si�, �e us�yszy tak� odpowied�, kt�ra mu nie po my�li przyjdzie, ba� si�, �e Donka zostawi�a mo�e w mie�cie jakiego� ch�opca, kt�rego wspomina. Dlatego te� nie m�g� si� zdoby� na wewn�trzne postanowienie, ba, nawet na wyra�ne powiedzenie sobie: �adna mi si� tak nie podoba jak ona i �adnej za �on� nie chc�, tylko j�. By�y i inne obiekcje: czy taka inteligentna, kszta�cona dziewczyna miejska, prawie panienka, zechce wyj�� za prostego ch�opa wiejskiego, kt�ry nawet po miastach nie bywa� i obej�cia �adnego zachowa� nie umie. Nie usz�o uwagi Wasyla, �e przed paru tygodniami, gdy do m�yna zajecha� po drodze pan Latosik, pisarz gminny, ona na g�owie jedwabn� chusteczk� zawi�za�a, a rozmow� z nim prowadzi�a jako� inaczej i �mia�a si� wi�cej, i Latosik, co niby wpad� na chwil�, do samego zachodu s�o�ca przesiedzia�.

Przychodzi�a w�wczas Wasylowi my�l, by panu Latosikowi, kt�ry z Donk� na przyzbie m�yna siedzia�, z g�ry przez klap� worek otr�b�w na �eb wysypa�. Nie zrobi� jednak tego, cho� m�g�by si� p�niej t�umaczy�, �e to nieumy�lnie. Nie zrobi� z tej przyczyny, �e �cisn�o mu serce przypuszczenie: a nu� pan Latosik si� jej podoba?... Wtedy nie pomog�oby i dziesi�� work�w ani nawet t�gi kij... Pan Latosik, cho� skromny urz�dnik, szko�y poko�czy�, elegancko wyra�a� si� umie, czy dzie� powszedni, czy �wi�to w ko�nierzyku i w krawacie chodzi, i perfumami pachnie.

Po jego wyje�dzie Wasyl bacznie przygl�da� si� Donce, usi�uj�c pomiarkowa�, czy po zalotach takiego szykownego kawalera nie b�dzie go traktowa�a inaczej. Ale Donka nie zmieni�a si� w niczym. Tyle tylko, �e jedwabn� chusteczk� z w�os�w zdj�a.

Natura kobieca po raz pierwszy w �yciu wyda�a si� Wasylowi pe�n� niezg��bionych tajemnic i zasadzek.

Na to jednak nie by�o rady. Z drugiej strony Wasyl zdawa� sobie spraw� z w�asnych walor�w. Wiedzia�, �e niejedna dziewczyna w okolicy ch�tnie by si� za� wyda�a, ju� nie tylko dlatego, �e dziedziczy� po ojcu m�yn, zasobne gospodarstwo i, jak og�lnie m�wiono, sporo oszcz�dzonych pieni�dzy, ale i z tej racji, �e cieszy� si� najlepsz� opini�. Za sp�dnicami nie lata�, po karczmach nie chodzi�, prac� swoj� zna�, a przy tym nosi� si� czysto, zgrabny by�, uchodzi� za przystojnego i nikt go jeszcze niezdar� ani g�upim nie nazwa�.

Tote� w medytacjach swoich i te atuty bra� pod uwag�, nie tylko strony ujemne, a teraz, gdy dowiedzia� si� od Wilczura, �e ojciec �adnych konkretnych zamiar�w co do jego przysz�o�ci nie ma i �e synowej mu wybiera� nie my�li, uczu� si� znacznie wzmocniony w SWOJEJ pozycji. Nast�pstwem tego poczucia by�o u�wiadomienie sobie nieprzepartego przekonania, �e �y� na �wiecie nie potrafi bez tej w�a�nie dziewczyny. Przez ca�y dzie� pracy uk�ada� sobie w g�owie, jak do Donki przyst�pi�, jak zacz�� z ni� rozmow�, co powiedzie�. Wieczorem, gdy si� ju� przebra�, mia� wszystko u�o�one i niby od niechcenia zaproponowa� Donce, gdy znale�li si� razem przed domem:

� Haki na ryby mam przygotowane. Czy nie pojecha�aby� ze mn� ��dk� zastawia� je na g�rnych stawach?

Nie patrzy� jej przy tym w oczy, jakby si� obawia�, �e z jego spojrzenia wyczyta ca�� niezwyk�o�� tej pozornie zwyczajnej propozycji. Donka jednak widocznie nie mia�a �adnych podejrze�, gdy� zgodzi�a si� od razu.

� Za chwil� � powiedzia�a. � Tylko wezm� stare kapcie.

� A spiesz si� � krzykn�� za ni� � bo najlepiej zastawia� o samym zachodzie.

� Dobrze, dobrze � krzykn�a mu ju� z sieni. � Poczekaj minutk�.

� P�jd� do �odzi, wod� wylej� � zawo�a�.

Chcia� jeszcze troch� zyska� na czasie i ruszy� w kierunku stawu. ��dka istotnie troch� przecieka�a i trzeba by�o czerpakiem wod� z dna wyla�, potem zsun�� j� z brzegu, na dziobie u�o�y� haczyki z przyn�tami tak uwa�nie, by sznur�w i w�osia nie popl�ta�. Nim sko�czy� te zabiegi, nadesz�a Donka. W r�owej perkalowej sukience w czerwone kwiatki, suto marszczonej w pasie, i bia�ym ko�nierzykiem spi�tym pod szyj�, wygl�da�a tak �adnie, �e Wasyl wola� wcale na ni� nie patrze�.

� Ca�kiem mi si� wszystko pokr�ci � my�la� � i nic m�drego nie powiem. ��d� ze�lizn�a si� chybko po piasku i wios�a zanurzy�y si� w wod�. Nad lasem wisia�a wielka, czerwona, nap�cznia�a kula s�o�ca, dotykaj�c r�bkiem najwy�szych koron drzew. Na lekko pomarszczonej powierzchni stawu droga ku s�o�cu znaczy�a si� purpurowymi rozpryskami na tle seledynowego odbicia nieba.

� Powinna chwyta� � odezwa� si� Wasyl przy trzecim czy czwartym zarzuceniu wiose�.

� Co m�wisz? � spyta�a obudzona z zamy�lenia.

� M�wi�, �e ryba b�dzie dobrze chwyta�. Pora taka. W zesz�ym roku szczupaka z�apa�em. Takiego na metr.

� A du�o ich tu jest?

� Pewno niema�o. Ryby du�o, i to szczupak�w du�o. Rozmowa si� urwa�a. Wasyl gor�czkowo poszukiwa� w g�owie tematu. Wreszcie odezwa� si�:

� U Szymona w Koziatkach krowa dzi� pad�a. Dobra krowa by�a. I pad�a.

� A dlaczego? � do�� oboj�tnie zapyta�a Donka.

� Kt� j� mo�e wiedzie�. Pewno zjad�a co� nie takiego. Znowu zapanowa�o milczenie. Tym razem jednak Wasylowi nic nie przysz�o do g�owy i zacz�� sobie nuci� pod nosem jak�� piosenk�. Tak dop�yn�li do przeciwleg�ego brzegu. Korzenie olch powik�anymi czarnymi sznurami zanurzy�y si� tu w wodzie. Brzeg opada� stromo i niedaleko od niego zaczyna�a si� ju� g��bia. Wasyl z uwag� i z wpraw� przyczepia� do d�ugiego sznura poszczeg�lne haki, potem zacz�� je ostro�nie wypuszcza� kolejno do wody. Koniec sznura przymocowa� grubym w�z�em do mocnego korzenia i robota by�a sko�czona. Wytar� r�ce, rozejrza� si� i powiedzia�:

� A mo�e posiedzimy tu na brzegu? Taka �adna pogoda i kwiaty pachn�... , � A posiedzimy � zawo�a�a weso�o. � Mo�e zobaczymy, jak kt�ra chwyci. Przywi�zali ��dk� i wyszli na brzeg. Mi�dzy olchami ros�a g�sta, wysoka trawa. Na t� stron� nie wyp�dzano ani byd�a, ani �wi�, ani koni na nocleg. Usiedli obok siebie i w�a�nie Wasyl zacz�� si� g�owi� nad tym, od czego ma zacz��, gdy Donka spyta�a:

� A tw�j ojciec jeszcze nie wr�ci�. Dok�d on tak je�dzi? Wasyl uchwyci� si� nadarzaj�cej si� sposobno�ci jak zbawienia.

� W�a�nie � powiedzia�. � I ja nie wiem, dok�d je�dzi. Nikomu nie m�wi. Do wczorajszego dnia to nawet ba�em si�. Donka zdziwi�a si�:

� Ba�e� si�? Czego?

� A tak... Nie wiedzia�em, po co je�dzi. To i my�li r�ne przychodzi�y.

� A teraz wiesz po co?

� Teraz nie wiem. Ale wiem, �e nie o mnie chodzi.

� Jak to nie o ciebie? A dlaczego mia�o chodzi� o ciebie? Wasyl rozstawionymi palcami czesa� traw�, wpatruj�c si� w ni� z tak� uwag�, jakby chodzi�o o wykonanie nader wa�nego i pilnego zadania.

� Widzisz, Donko, lata ju� swoje mam. Ojciec kiedy� wspomina�, �e �eni� si� mi pora. To teraz, jak zacz�� je�dzi� po okolicy... My�la�em: mo�e �ony dla mnie szuka. Je�dzi tam i �wdzie, �eby sobie synow� wybra�.

Donka za�mia�a si�.

� Jak to tak?... Szuka�? Na drodze jak� spotka i patrzy, czy b�dzie dobra na �on� dla ciebie, czy nie?... To zabawa.

� Wcale nie � uj�� si� za ojcem Wasyl. � Przecie� zna ludzi tych i owych. Wie, �e ten ma c�rk� czy tamten. To trzeba zobaczy�, jaka ona w domu. Czy �adna, czy gospodarna, czy zdrowa, jak jest ko�o niej. To si� zaje�d�a, niby przypadkiem, na pogaw�dk� i patrzy si�. Wszyscy tak robi�. Taki zwyczaj na �wiecie.

Donka by�a ubawiona. Iskrzy�y si� jej oczy i rozchyla�y w �miechu wargi.

� No i co? � zapyta�a przechylaj�c kokieteryjnie g�ow�. � Wypatrzy� co� dla ciebie? � Nie wypatrzy�, bo i nie o patrzenie mu chodzi. Swoje jakie� sprawy mia�.

� To ty, biedny, jeste� zmartwiony � chichota�a Donka, kt�rej nie opuszcza� dobry humor. Wasyl powiedzia� ponuro:

� A tobie, Donka, w g�owie tylko jedno: na�miewa� si� ze mnie.

� Wcale si� z ciebie nie na�miewam � spowa�nia�a nagle. � Ot, po prostu weso�o mi.

� To dlaczego m�wisz, �e ja si� mam martwi�? Przecie� wiesz, �e si� ciesz�.

� Wcale nie wiem, �e si� cieszysz. Sk�d mog� wiedzie�? Siedzisz smutny, w traw� oczy wbi�e�, sk�d mam wiedzie�, �e si� cieszysz? Wasyl chrz�kn�� kilka razy i spod oka spojrza� na ni�.

� Ciesz� si�, �e obawa przesz�a, �e mi ojciec dziewczyn� nie po sercu wybierze. Pomy�l sama: gdyby tobie na przyk�ad takiego ch�opaka gwa�tem dawali, kt�ren si� tobie nie podoba.

Donka lekko wzruszy�a ramionami. � � E, kt�ry by tam mnie chcia�. I nie w g�owie mi takie rzeczy.

Wasyl znowu spochmurnia�.

� Bo pewno w mie�cie zostawi�a� jakiego�, kt�ry ci si� podoba?

� Nikogo nie zostawi�am.

� Nikogo? � zapyta� nieufnie. � A mo�e i nikogo. Bo ci si� tak ten pisarz z gminy, pan Latosik, podoba�... Wiadomo, krawat zielony nosi, perfumami od niego zalatuje.

Donka prychn�a jak kotka.

� To i co, �e zalatuje? Czy to ja perfum nie w�cha�am?

� A jednak jedwabn� chusteczk� na�o�y�a�.

� A c� to, nie wolno mi chusteczki na�o�y�?

� Pewno, �e wolno. Czemu� nie? G��wnie wtedy, kiedy jest dla kogo.

� Ka�dy go�� jest go�ciem. A ten pisarz to nawet zezowaty.

� Zezowaty, nie zezowaty � zauwa�y� Wasyl. � A wszystkie za nim lataj�.

� Jak wszystkie to nie ja. Co� ty, Wasyl, do niego upatrzy�? A cho�by mi si� podoba�, to dla ciebie przecie� rzecz oboj�tna.

Wasyl wywierci� palcem w darni spor� dziur�, zanim odpowiedzia�:

� Jakby by�o oboj�tne, to ja by nic nie m�wi�. Wida� nieoboj�tne.

� Nie rozumiem, co ci mo�e na tym zale�e� � z niewinn� mink� powiedzia�a Donka.

� Wida� zale�y.

� A dlaczego?

Wasyl opu�ci� g�ow� i pos�pnie odpowiedzia�:

� Bo ty, Donka, bardzo mi si� podobasz.

� Ja? � zawo�a�a z najwi�kszym zdziwieniem, na jakie j� by�o sta�.

� Pewno, �e ty � mrukn�� Wasyl.

� Bo�e drogi, co tobie we mnie mo�e si� podoba�!

� Nie wiem co... Sk�d mog� wiedzie�... Wszystko mi si� podoba.

� E, �artujesz ze mnie � za�mia�a si� swobodnie. Wasyl poczerwienia�.

� Jakie� to �artowanie � powiedzia� prawie ze z�o�ci� � kiedy chc� si� z tob� o�eni�? O�enek to �adne �arty.

� Ty ze mn�? � zapyta�a prawie szeptem. � Nie mog� uwierzy�.

Wasyl niecierpliwie machn�� r�k�.

� Ot, takie i gadanie z babami. M�wi� jej wyra�nie, to ona nie chce wierzy�. Ojciec ma racj�. Z babami najtrudniej. Gdybym ch�opu powiedzia�:

chc� si� z tob� �eni�, to ten da�by mi ludzk� odpowied�: tak albo nie. Donka wybuchn�a d�ugim, g�o�nym �miechem.

� Oj, Wasyl, Wasyl. Z ch�opem by� si� �eni�. Co ty opowiadasz! A� skuli�a si� ze �miechu. Obj�a swoje kolana, ukry�a twarz mi�dzy nimi i �mia�a si� bez przerwy. Nawet gdy umilk�a, nie podnios�a g�owy. Wasyl zapyta�:

� No wi�c, jak b�dzie z nami?

Poniewa� nie odpowiada�a, ponowi� pytanie:

� Donka, no jak�e?...

Wobec jej dalszego milczenia serce mu wezbra�o gorycz� i zacz�� m�wi� jakby do siebie:

� Ja wiem, �e nie przypad�em tobie do gustu... Prosty ja ch�op, a ty kszta�cona panna. I z miasta... Pewno, �e w mie�cie przyjemniej jest �y�... Kto ju� raz miasta zakosztuje, temu wie� nie w smak... Chocia� na przyk�ad profesor na odwr�t, a to nie byle kto... Cz�owiek rozumny, bywa�y... Ale u ciebie inna sprawa, no, i niejednego lepszego ode mnie znajdziesz... Jak woli w sercu nie ma, to i sposobu nie ma... Wiedzia�em ja to, wiedzia�em, �e mnie nie zechcesz...

G�os mu drgn�� i umilk�. Po chwili doda� tonem rezygnacji:

� Ale c�, my�la�em, popyta� nie grzech...

Znowu zapanowa�o milczenie. U g�ry stawu, przy rzeczce rozlega�y si� pierwsze �abie g�osy. S�o�ce skry�o si� ju� zupe�nie, od ��k sp�yn�� ch�odny powiew. Donka wsta�a i powiedzia�a cicho: � P�no ju�. Czas do domu.

Po chwilowej rado�ci, kt�ra opanowa�a j�, gdy us�ysza�a wyznanie Wasyla, ogarn�� j� nag�y Smutek. Zrozumia�a, �e ch�opak ten, kt�ry tak bardzo si� jej podoba�, nigdy nie zostanie jej m�em. Przerazi�a j� nawet my�l, �e stary Prokop, gdy dowie si� o wszystkim, nazwie j� niewdzi�czn�. Przygarn�� j� pod sw�j dach, a ona tak mu si� odp�aci�a, �e zba�amuci�a mu syna. Bo c�, nie mog�a tego przed sob� ukrywa�, �e od pocz�tku robi�a wszystko, by si� przypodoba� Wasylowi. A rodzice jego gotowi pomy�le�, �e robi�a to, by z�apa� bogatego m�a. Mo�e to i prawda, co m�wi� Wasyl, �e ojciec nie chce wtr�ca� si� w wyb�r synowej, ale przecie� nigdy si� nie zgodzi, by zosta�a ni� biedna sierota, uboga krewna, kt�r� wzi�� na �askawy chleb.

Wolno schodzi�a do �odzi. Ju� przy samym brzegu Donka odwr�ci�a si� i zobaczy�a tu� za sob� Wasyla. Blady by� i wyraz twarzy mia� tak smutny, jakim go jeszcze nigdy nie widzia�a.

W niespodziewanym dla samej siebie porywie nagle zarzuci�a mu r�ce na szyj� i przywar�a ustami do jego ust. Czu�a, jak obejmuj� j� mocno i coraz mocniej jego ramiona, jak unosz� j� w g�r�, tak �e ledwie palcami n�g dotyka�a darni.

Nag�y plusk wody przywo�a� ich do przytomno�ci. Najbli�szy p�ywak raz po raz zanurza� si� pod powierzchni� wzburzon� gwa�townymi ruchami ryby, kt�ra po�kn�a haczyk.

� Musi by� jaka� du�a sztuka � powiedzia� Wasyl, lecz nawet nie ruszy� si� z miejsca i nie rozlu�ni� obj��.

� Pu�� ju� � odezwa�a si� cicho Donka. W odpowiedzi przygarn�� j� mocniej, m�wi�c:

� Widzisz, jaka ty jeste�... A ju� my�la�em, �e mnie nie lubisz. I tak ci�ko mi si� zrobi�o na sercu...

� Lubi� ci�, Wasyl, strasznie ci� lubi�, ale co nam obojgu z tego przyjdzie? Za�mia� si�.

� Co nam przyjdzie? Co ma przyj��? Pobierzemy si� i zostaniesz moj� �on�, i tak nam dobrze b�dzie na �wiecie jak nikomu. Ze smutkiem potrz�sn�a g�ow�.

� Nie, Wasyl. Nie mog� zosta� twoj� �on�. Tw�j ojciec nigdy si� na to nie zgodzi. � Nie zgodzi si�? Dlaczego?... Przecie� sam powiedzia�, �e to moja sprawa. Sam profesorowi tak powiedzia�. Dlaczeg�by si� mia� teraz nie godzi�?

� Bo jestem biedna.

� No wi�c co? � ju� mniej pewnie zaoponowa� Wasyl. � Tego, co mam, dla nas obojga starczy...

� Tak, ale twoi rodzice zechc� dla ciebie �ony z posagiem...

� A ja nie chc� �adnej innej � zawo�a� porywczo. � Albo ty, albo �adna. Mam ju� swoje lata, nie jestem niedorostkiem i sam mam prawo wybra� sobie tak� �on�, jak� chc�. Ot i wszystko. A jak ojcu si� nie podoba, to jego �aski nie potrzebuj�. Jestem zdrowy, silny, na chleb zarobi� sam. Bo to ma�y �wiat?...

� Co ty opowiadasz, Wasyl � westchn�a Donka. � Sam wiesz, �e przeciwko woli ojca nic nie zrobisz.

Wasyl zas�pi� si�. Istotnie, jego stosunek do ojca polega� na bezwzgl�dnej uleg�o�ci i chocia� w nag�ym porywie mog�o mu przyj�� na my�l, by si� przeciw ojcu zbuntowa�, wiedzia�, �e tego nie potrafi, �e gdyby przysz�o co do czego, podporz�dkuje si� jednak jego woli.

� Tak czy owak � powiedzia� � najpierw trzeba ojca zapyta�. W g�owie mi si� nie mie�ci, �eby raz m�wi� profesorowi, �e to moja sprawa, a drugi raz zabrania� mi wyboru wed�ug mego serca.

� Bo i na my�l mu nie przyjdzie, �e mo�esz wybra� sobie tak� biedn� jak ja. A co do pytania, to lepiej nie pytaj.

� Dlaczego mam nie pyta�?

� Bo co ja nieszcz�sna wtedy zrobi�? Tw�j ojciec przep�dzi mnie z domu, nazwie niewdzi�cznic�, powie, �e mu si� tak odp�aci�am za jego dobro�. Nie, Wasyl, lepiej nie pyta�.

Wracali do domu w ponurym nastroju. Wasyl milcz�co i wolno porusza� wios�ami. Ani przez moment nie godzi� si� z rezygnacj� Donki. Rzeczywi�cie, zawiadomienie ojca o ma��e�skich zamiarach w stosunku do Donki mog�o poci�gn�� za sob� jego gniew i gniew ten m�g� si� skierowa� w�a�nie przeciw Donce. Na to Wasyl nie m�g� jej nara�a�. Nale�a�o wymy�li� taki spos�b za�atwienia sprawy, by w �adnym wypadku nic Donce nie grozi�o. A spos�b taki by� tylko jeden: wybada� opini� ojca, zanim mu si� co� konkretnego powie. Tu oczywi�cie Wasyl nie m�g� liczy� na w�asne si�y i postanowi� znowu uda� si� o pomoc do profesora.

Przywi�zuj�c do palika ��d�, powiedzia� Donce:

� Zobaczysz, wszystko jeszcze b�dzie dobrze. Najwa�niejsze jest to, �e teraz ju� wiem, �e jeste� dla mnie przychylna.

� Jak dla nikogo innego � szepn�a ledwie dos�yszalnie. Chcia� j� znowu przytuli� do siebie, ale w�a�nie na mostku ukaza� si� rudy Witalis.

� P�jdziesz, Donka, ze mn� po wieczerzy do Radoliszek? Dzi� sobota i kino puszczaj�.

� Lepiej nie chod�my � powiedzia�a po chwili wahania. Nalega� jednak poty, a� si� zgodzi�a.

Nie by�a to taka niedziela jak inne. Prokop wcze�niej ni� zwykle wr�ci� z nabo�e�stwa. Z domu wynoszono po�piesznie wszystkie �awy, sto�ki, krzes�a, ustawiaj�c je w cieniu pod drzewami. Nie up�yn�a godzina, a podw�rze zaroi�o si� od woz�w i bryczek. Wi�kszo�� przyjezdnych byli to starsi, powa�ni gospodarze z okolicy najbli�szej, nie brak�o jednak i takich, kt�rzy przybyli z wiosek odleg�ych o dwadzie�cia czy nawet trzydzie�ci kilometr�w. Narada snad� nie mia�a trwa� d�ugo, gdy� koni nie wyprz�gano. Baby zosta�y na wozach, ch�opi za� udali si� pod drzewa i tu zasiedli.

Obrady zagai� pan Walenty Szuba, .najpowa�niejszy w�r�d wszystkich wiekiem i powszechnie ceniony gospodarz z Paczkowie:

� Zebrali my si� tu na obgadanie po�ytecznej sprawy, po my�li Prokopa Mielnika, a na po�ytek ludziom i na chwa�� Bogu. Wszystkim wam wiadomo, o co chodzi, a cho� my ludzie i niebogaci, i samych pewno nie by�oby sta� na tak� budowl�, ale wierzym, �e jak si� ju� zacznie, to niejeden do nas si� przy��czy, czy to swoj� prac�, czy materia�em czy pieni�dzmi. Tylko durny cz�owiek nie rozumie, �e to nam wszystkim na korzy�� wyjdzie, nam i ca�ej okolicy. A przy tym i wdzi�czno�� nale�y si� profesorowi okaza�, bo zaszczyt to dla nas wielki, �e w nasze strony powr�ci�, cho� m�g� w dalekim mie�cie siedzie�.

� Pewno, pewno � odezwa�y si� liczne g�osy. Szuba ci�gn�� dalej:

� Tedy i jemu �yczliwo�� okaza� i sobie po�ytek zrobi� musimy. Na �adne wielkie rzeczy nas nie sta�, ale my�l�, �e dom czteroizbowy postawi� mo�emy, gontem kryty. Nasz gospodarz, Prokop Mielnik, ofiarowa� si� odpisa� pod dom dziesi�cin� placu, gromada z Rudziszek obieca�a drzewo. A teraz musimy uradzi�, kto podejmie si� zw�zki, kto zadeklaruje murarsk� robot� przy fundamentach, ciesielsk� i inne. O ceg�y do piec�w i komin�w, a tak�e samo o szk�o do okien nie k�opoczcie si� ju�, bo to my z moim szwagrem Zubarem bierzemy na siebie.

Szuba sko�czy� i zaleg�o milczenie tak d�ugie, �e zdawa� by si� mog�o, �e zebrani bynajmniej nie s� zwolennikami wys�uchanego projektu. Myli�by si� jednak, kto by tak s�dzi�. Ludzie tutejsi nie lubi� po�piechu, nie lubi� te� wyrywa� si� pierwsi przed innymi. Nie jest to przyjemne by� pos�dzonym o brak opanowania i wysuwanie siebie przed s�siad�w.

Pierwszy odezwa� si� brodaty osi�ek Iwan Ba�abun, staroobrz�dowiec z Nieskupy, nie tylko dobry rolnik, ale i stolarz ceniony w ca�ej okolicy. Ten w imieniu w�asnym jak i swoich braci przyrzek� wykona� wszystkie roboty stolarskie, czego zreszt� po nim og�lnie si� spodziewano. Nast�pnie pan J�zef Petrunis ze wsi Bierwinty obieca� w imieniu swojej gromady (jako �e piastowa� godno�� so�tysa) gonty i robot� przy pokryciu dachu. Ludzie z Wiczkun, najlepiej w ciesielstwie obeznani, zadeklarowali, �e zr�b postawi�. I tak jedne po drugich sypa�y si� zg�oszenia, a Prokop Mielnik detalicznie wszystko spisywa� na wielkim arkuszu papieru. Gdy ju� wszystko by�o wyszczeg�lnione, obecni jeden po drugim sk�adali pod spodem swoje podpisy. Niewiele ich by�o. Na kilkudziesi�ciu zebranych zaledwie kilku naliczy� mo�na by�o pi�miennych. Reszta zamiast nazwisk stawia�a po trzy krzy�yki. Nic to jednak nie umniejsza�o wa�no�ci zobowi�zania. Raz, �e po d�ugim namy�le zosta�o uczynione, a dwa, �e z dobrej woli.

Teraz dopiero wszyscy hurmem udali si� pod przybud�wk�, a Prokop wszed� do �rodka. Chocia� to by�a niedziela, zasta� Wilczura przy pracy, zaj�tego warzeniem jakich� zi�.

� C� tam, Prokop? � Wilczur podni�s� g�ow�. � Zdaje si�, �e masz wielu go�ci.

� Nie go�cie to � zaprzeczy� ruchem g�owy m�ynarz. � W sprawie zajechali i ju� wi�cej do ciebie jak do mnie.

� Do mnie? � zdziwi� si� Wilczur.

� A tak. Ciekaw by�e�, dok�d je�d�� i po co, to teraz wyjd� przed chat�, to si� i dowiesz. Ju� tam czekaj� wszyscy.

Wilczur, zaintrygowany, poj�cia nie mia�, o co chodzi.

� C� tam knujecie? � zapyta� nieufnie.

� Ano chod�, to i b�dziesz wiedzia�.

Zebrani wie�niacy przyj�li Wilczura niskimi uk�onami. Najwymowniejszy za� z nich wszystkich, Szuba, wyst�pi� naprz�d i powiedzia�:

� Ot, przyszli my, panie profesorze, podzi�kowa� panu za to, �e� do nas wr�ci�. Ale �e dzi�kowanie dzi�kowaniem, to wiadomo. Najlepsze s�owa po wietrze si� rozejd� i nic z nich nie zostanie. Tak ot, my uradzili, �eby nasza wdzi�czno�� nie tylko w s�owach by�a. Pieni�dzy ty od nas, panie profesorze, za leczenie bra� nie chcesz, a jeszcze i lekarstwa darmo rozdajesz. A s�yszeli my od Prokopa, �e zamiarowa�e� tu w naszych stronach wybudowa� lecznic�, ale �e tobie wszystkie pieni�dze rozesz�y si� na te lekarstwa. Tak ot, Prokop przyjecha� do mnie i m�wi, �eby my tu sami dla twojej wygody i dla naszego, wiadomo, po�ytku wsp�lnymi si�ami pobudowali lecznic�. Radzili�my, radzili i ot z narady tej co wysz�o...

Tu Szuba rozwin�� arkusz papieru, na�o�y� okulary i j�kaj�c si� zacz�� czyta�, co kto przyrzek� i ofiarowa�. Nast�pnie papier z szacunkiem z�o�y� i poda� profesorowi, m�wi�c:

� Niewielka to rzecz, ale my�limy, �e i tobie b�dzie mi�o, a i zaszczyt to dla naszej okolicy niema�y, bo i w samym miasteczku lecznicy nie ma. Przy�o�ym si� ka�dy, czym mo�e. Bogatsi pieni�dzmi czy materia�em, biedniejsi prac�, czyli te� zw�zk�. Przyjm to od nas, panie profesorze, bo z serca dajem, co kto mo�e. Niewielka to b�dzie chata, ale �yj w niej i lecz nas d�ugie lata.

Wilczur by� tak wzruszony, �e nawet ko�cowa inwokacja rymowana nie powstrzyma�a �ez, kt�re mu nap�yn�y do oczu. Zna� tych ludzi od dawna i dobrze, nie przypuszcza� jednak, �e �ywi� dla� tyle �yczliwo�ci, �e zdolni s� do tak powa�nych ofiar. U�ciska� kolejno Prokopa, Szub�, Ba�abuna, Petrunisa i ca�� reszt�.

� Nigdy wam tego nie zapomn�, dobrzy ludzie � powtarza�, nie ukrywaj�c rozczulenia.

Natychmiast te� przyst�piono do narad, jak ma by� budynek lecznicy rozplanowany. Dla lepszej orientacji ruszyli wszyscy na wzg�rek, gdzie mia� stan��. Budowl� mia� kierowa� do�wiadczony cie�la z Wickun�w, pan Kurkowicz, og�lny za� nadz�r powierzono Szubie i Prokopowi Mielnikowi.

Gdy si� ju� wszyscy rozjechali, Wilczur powiedzia�:

� To� mi naprawd� wielk� niespodziank� zrobi�, Prokopie Domy�lam si� teraz, �e je�dzi�e� wsz�dzie po s�siedztwie, by nam�wi� ludzi na t� lecznic�. Nie�atwo to ci pewno przysz�o...

� Z pocz�tku, p�ki nie wyt�umaczy�em co i jak, to pewno, �e nie�atwo. Ale p�niej, jak si� zwiedzieli, �e ten i �w ju� si� zgodzi�, ten obieca� to, a inny tamto, to i wi�cej si� znalaz�o. Jak zaczniem roboty, na pewno zg�osi si� jeszcze niejeden.

� A kiedy chcecie zacz��? � zapyta� Wilczur.

� Nie ma po co odk�ada�. Jutro ju� zaczn� kamienie zwozi� na fundamenty, wi�c i kopanie jutro zaczniemy.

Prokop m�wi� zwyk�ym tonem i stara� si� nie okazywa� tej dumy, jak� czu� wobec realizacji swego zamierzenia. Istotnie, w poniedzia�ek od wczesnego rana zacz�y zaje�d�a� furmanki z kamieniami, przysz�o te� kilku ludzi z Nieskupy, kilku z Radoliszek i trzej Litwini z Bierwint�w z �opatami i oskardami. Pan Kurkowicz z ��t� cal�wk�, wystaj�c� z cholewy, i ze zwojem szpagatu wymierza�, oblicza� i znaczy� teren. Od rana wprawdzie pada� niewielki deszcz, lecz to nie przeszkadza�o pracuj�cym.

Ca�y m�yn i wszyscy jego mieszka�cy przej�ci byli rozpocz�tym dzie�em. Ludzie, kt�rzy przyjechali po porad� lekarsk�, o ile si� czuli na si�ach, te� zabrali si� do pomocy przy budowie. Wzg�rze, na kt�rym pracowano, oddalone by�o od m�yna zaledwie o kilkaset krok�w i wida� je by�o jak na d�oni. Tote� gdy �ucja, o niczym jeszcze nie wiedz�c, przysz�a z miasteczka, by�a zaintrygowana tym nowym widokiem. Oczywi�cie w ci�gu dnia podczas przyjmowania pacjent�w, robienia drobnych operacji, nak�adania opatrunk�w i temu podobnych czynno�ci zd��y�a dowiedzie� si� od profesora, o co chodzi li tylko w dorywczych informacjach. Wieczorem jednak profesor zaprowadzi� j� na miejsce budowy i obja�ni� o wszystkim.

By� podniecony przedsi�wzi�ciem, o�ywiony, usposobiony niemal entuzjastycznie. Z m�odzie�cz� energi� snu� plany na przysz�o��.

� To dopiero pocz�tek, panno �ucjo. To dopiero pocz�tek. Zobaczy pani! Za naszym przyk�adem p�jd� inne okolice. Setki lekarzy, skazanych na pr�nowanie w mie�cie, zrozumie nareszcie swoje pos�annictwo i po�wi�ci si� cichej pracy na dalekich prowincjach, gdzie ludno�� jest prawie zupe�nie pozbawiona opieki lekarskiej, gdzie �miertelno�� w�r�d dzieci osi�ga wr�cz przera�aj�ce liczby.

Potakiwa�a mu z zachwytem, a on m�wi� dalej:

� Niech pani patrzy. Bez niczyjego nacisku ludzie ci wykazali, �e wcale nie s� oboj�tni na sprawy higieny, �e rozumiej� obowi�zek spo�eczny, �e chc� i�� naprz�d. O, widzi pani, deklaranci prawie wszyscy podpisali si� na tym papierze krzy�ykami. Prawie wszyscy s� niepi�mienni. S� ciemni, ale pragn� �wiat�a. Pragn� post�pu. I ka�dy w miar� swoich mo�no�ci chce si� do� przyczyni�. Nic ich przecie nie zmusza�o do �adnych ofiar, �adne nakazy w�adz, �aden nawet obowi�zek. A niech pani we�mie pod uwag� to, �e mieszkaj� tu przewa�nie ludzie biedni...

Za�mia� si� i doda�:

� A najwi�kszy kawa� zrobili Jemio�owi! Mam doprawdy z nim teraz sto pociech. Udaje, �e niby nic, ale jest wyra�nie wytr�cony z r�wnowagi t� histori�. Jego cynizm i sceptycyzm gwa�townie trac� grunt pod nogami. Rzecz nie do wiary. Nie zdoby� si� dotychczas na �adn� zjadliw� uwag�. Mruczy tylko pod nosem.

� Nie ma obawy � �mia�a si� �ucja. � Szybko odzyska swoj� elokwencj�. Niech tylko si� oswoi z t� now� dla� rzeczywisto�ci�. Ale przyznam si� profesorowi, �e i ja si� nie spodziewa�am ze strony tych ludzi gotowo�ci a� do takiego wysi�ku, chocia� znam ich mo�e lepie] ni� pan.

Profesor oburzy� si�.

� Pani lepiej ni� ja? Chyba pani �artuje? W ci�gu paru miesi�cy! �ucja spostrzeg�a, �e paln�a gaf�, i zawo�a�a:

� Ale� oczywi�cie �artuj�!

W istocie wcale nie �artowa�a. Od czasu przyjazdu w te strony zgodnie ze swoimi pierwotnymi planami nie ogranicza�a si� do pomagania profesorowi, lecz bardzo cz�sto wybiera�a si� w odwiedziny do pobliskich osiedli. Pod r�nymi pozorami zagl�da�a do cha�up, znajomi�a si� zar�wno z dzie�mi, jak i ze starszymi. Przy sposobno�ci rozdawa�a lekarstwa, leczy�a drobniejsze schorzenia, opatrywa�a zaniedbane skaleczenia. Ale g��wnie zajmowa�a si� czym� innym. T�umaczy�a babom wiejskim znaczenie czysto�ci, nak�ania�a do cz�stszego mycia naczy�, do u�ywania bielizny po�cielowej, do u�ywania k�pieli, nak�ania�a do otwierania okien i wietrzenia dusznych izb, t�umaczy�a, �e trzymanie zwierz�t domowych i drobiu w cha�upie wp�ywa �le na zdrowie nie tylko ludzi, ale i owych zwierz�t. Poniewa� za� obdarzona by�a zdolno�ci� wp�ywania na otoczenie, te wsie, do kt�rych zagl�da�a cz�ciej, stopniowo zacz�y coraz porz�dniej wygl�da�. Oczywi�cie nie bez wp�ywu na miejscow� ludno�� pozostawa� fakt, �e �ucja by�a asystentk� Wilczura i dzia�a�a niejako w promieniu jego autorytetu. W ka�dym razie do�� szybko zyska�a zaufanie w pobliskich osiedlach i �yczliwo�� ludzk�.

Cz�sto zwracano si� do niej o rad� w r�nych sprawach, nie maj�cych ju� nic wsp�lnego z jej fachem. I rzeczywi�cie mia�a prawo powiedzie�, �e lepiej od profesora zna�a okolicznych mieszka�c�w.

Tote� nie bez s�uszno�ci zauwa�y�a teraz:

� Wie pan, profesorze, �e nie nale�y �ywi� zbyt wielkiej nadziei na to, �e czyn tych ludzi znajdzie szerokie na�ladownictwo. Chyba �e po kraju rozsiedli si� kilka tysi�cy profesor�w Wilczur�w.

� M�wi�em przecie�, �e lekarze na pewno rusz� na wie�.

� Tak � zaoponowa�a. � Ale chodzi tu w�a�nie nie o byle lekarza, lecz o cz�owieka, dla kt�rego ludno�� b�dzie �ywi�a pietyzm, taki jaki �ywi dla pana.

� Myli si� pani, panno �ucjo. Moja osoba odgrywa tu bardzo drugorz�dn� rol�. Nie ja da�em inicjatyw� ani te� nie zach�ca�em ich do budowania lecznicy. Sami to wymy�lili, postanowili i zorganizowali. Ja nawet palca do tego nie przy�o�y�em.

� Ale oni zabrali si� do tego jedynie z tej racji, �e pan tu jest, �e pana uwa�aj� za swojego wielkiego dobrodzieja, �e wierz� panu bezgranicznie, �e chc� mu u�atwi� prac�. Nawet nie zdaje pan sobie sprawy z tego, jak wielkim mirem cieszy si� pan u nich. Nie tylko mirem:

czci�, uwielbieniem.

Wilczur machn�� r�k�.

� Przesadza pani. Nie trzeba przesadza�, panno �ucjo.

� Nie przesadzam. Gdyby by�o inaczej, ni� m�wi�, nie przychodziliby do pana, jak �ydzi do rabina, z pro�b� o rozstrzyganie ich spor�w, o mediacje, o poskramianie opornych lub przemawianie do rozs�dku tym swoim bliskim, kt�rzy chc� pope�ni� co� z�ego. I nie powinien pan, profesorze, pomniejsza� swojej roli i swego znaczenia w�r�d nich. Nie powinien pan im odbiera� wiary, �e sama Opatrzno�� im pana zes�a�a. Taka wiara jest tw�rcza i po�yteczna...

� Ale nie uzasadniona � przerwa� Wilczur. � Niczym nie uzasadniona.

�ucja patrzy�a przed siebie w milczeniu i po chwili odezwa�a si� cicho:

� Kto to mo�e wiedzie�, profesorze?... Czy pan sam mo�e wiedzie�?... W jaki spos�b zdoby� pewno��, czy nie jeste�my zawsze tylko narz�dziem ponadludzkich mocy, kt�re przez nas dzia�aj�, kt�re nami kieruj�?

Wilczur machn�� r�k�.

� Tote� i nie potrzebujemy wiedzie� � powiedzia� prawie surowo.

� A jednak � zacz�a �ucja. Przerwa� jej:

� Nie trzeba. Nie trzeba zag��bia� si� w to, co jest poza nami. Nale�y w sobie szuka� i praw, i busoli. I po prostu robi� swoje. Robi� to, co sumienie nam nakazuje. By� w zgodzie z sob�. Tak zawsze my�la�em...

� Tak, profesorze. Wiem o tym � odpowiedzia�a �ucja. � Trzeba jednak mie� tyle wewn�trznej warto�ci i r�wnowagi ducha co pan, by sobie wystarczy�, by nie szuka� na zewn�trz usprawiedliwie� i wyja�nie�, by mie� poczucie w�asnej prawdy. Widzi pan, to w panu jest w�a�nie si��, kt�ra poci�ga, kt�ra narzuca innym nie tylko szacunek, ale i t� serdeczn�, t� g��bok� �yczliwo��, jaka pana otacza.

� Niech�e pani nie opowiada takich rzeczy, panno �ucjo � powiedzia� prawie za�enowany. � Jestem najzwyklejszym cz�owiekiem pod s�o�cem i Bogu za to dzi�kuj�. Jemio� powiada, �e trzeba by� niczym, �e dopiero wtedy mo�na by� szcz�liwym. Ja s�dz�, �e w tym jest du�o przesady. Trzeba by� czym�, lecz czym� niewielkim. Ot, dobrym chirurgiem, dobrym m�ynarzem, dobrym budowniczym, mie� jak�� swoj� ma�� pozycj� we wszech�wiecie, ceni� j�, w miar� mo�no�ci udoskonala� i �y� po prostu, p�niej umrze� po prostu i zostawi� po sobie pami�� dobrze spe�nionego obowi�zku... To wszystko.

Siedzia� na du�ym kamieniu i patrzy� przed siebie w zamy�leniu.

�ucja powiedzia�a:

� Jednego brak w tym programie...

� Brak?...

� Tak. To jest program bardzo samolubny. Trzeba by� przynajmniej tak bogatym i tak szczodrym, by si� z kim� drugim podzieli� sob�, by komu� drugiemu da� bodaj cz�stk� swoich uczu�, swoich prze�y�...

Spojrza� na ni� z u�miechem.

� Je�eli s� co� warte � powiedzia�. � Je�eli nie s� to strz�py, tylko strz�py, tylko resztki czego�, co ju� od dawna sp�owia�o, zu�y�o si�, zamar�o...

Nie m�wi� zupe�nie szczerze. Wyra�a� tylko swoje obawy i oczekiwa� od �ucji zaprzeczenia. Ona jednak milcza�a d�ugo i potem powiedzia�a:

� Przecie� pan wie, jak bardzo pana kocham. Przecie� pan wie.

� Odprowadz� pani� do Radoliszek. � Wilczur podni�s� si�. Gdy ju� min�li m�yn, zacz�� m�wi�:

� Wiem, �e pani tak si� zdaje. Wiem, �e pani wierzy w to, co m�wi, droga panno �ucjo. Jak�e jednak ja, kt�ry znajduj� si� u schy�ku �ycia, mog� przyj�� od pani ten dar, dar pani m�odo�ci, urody, uczu�?... Musz� by� uczciwy. Mo�e nie jestem a� tak stary, by pragnienie jakiego� osobistego szcz�cia wygl�da�o u mnie na grotesk�. Ale chc� by� z pani� szczery. Zbyt wiele �ywi� dla pani serdeczno�ci i przyja�ni, bym mia� odwag� si�ga� po to, co pani mi tak lekkomy�lnie chce ofiarowa�.

� Lekkomy�lnie!

� Tak � powt�rzy� z naciskiem. � Lekkomy�lnie. Pani jest jeszcze bardzo m�oda. Nie w�tpi�, �e �ywi pani dla mnie wiele dobrych uczu�. Rozumiem te�, �e wydaj� si� one pani czym� godnym miana mi�o�ci. Ale si� pani myli!...

Potrz�sn�a g�ow�. � Nie myl� si�...

� Mo�e pani dzisiaj tak s�dzi�, droga panno �ucjo. Ale za rok czy dwa zmieni pani zdanie i wtedy b�dzie pani nieszcz�liwa, bo b�dzie uwa�a�a, �e wycofanie si�, rozstanie, �e po prostu porzucenie mnie by�oby z pani strony czym� nieuczciwym... Znam przecie pani�...

Wzi�a jego r�k� i powiedzia�a:

� Nigdy pana nie porzuc�. I nigdy si� z panem nie rozstan�. Dlaczego pan tak ma�o ma wiary w to, �e jestem �wiadoma swoich uczu� i pragnie�? Ze nie s� to jakie� przelotne i chimeryczne zachcianki, lecz cel �ycia, cel, kt�ry sobie postawi�am od dawna i kt�ry si� nigdy nie zmieni. Jestem dojrza�� kobiet�, jestem dojrza�ym cz�owiekiem. Rozumiem siebie, ale nie mog� zrozumie� pana. Wiem przecie�, �e nie jestem panu wstr�tna, �e nie jestem panu obca.

A z drugiej strony, nie oczekuj� od pana takich uczu�, jakich pan mi da� nie chce czy nie mo�e. Najzwyczajniej w �wiecie pragn� by� przy panu, pragn� by� panu pomocna... Mo�e nie zas�u�y�am na to szcz�cie, by zosta� pa�sk� �on�, mo�e si�gam po warto�ci, do kt�rych nie doros�am, ale niech mi pan nie zabrania przynajmniej pragn�� tego. Wilczur �cisn�� jej d�o�.

� Panno �ucjo � zacz��, lecz mu przerwa�a:

� Nie, niech pan nie powtarza swoich perswazji. Umiem ju� je wszystkie na pami��. Podnios�a na� oczy z u�miechem.

� Profesorze! Jest pan pierwszym cz�owiekiem, kt�rego usi�uj� uwie��. Niech si� pan ulituje nad moim brakiem wprawy! Za�mia� si� szczerze.

� Droga panno �ucjo. Ja te� jestem uwodzony po raz pierwszy w �yciu. Nie mam �adnego w tym wzgl�dzie do�wiadczenia.

� Zapomina pan o Zoni.

� Ach, o Zoni! Ta poczciwa kobieta zawsze darzy�a mnie nadmiarem uczu�.

� Nietrudno to spostrzec. Zonia spogl�da na mnie bardzo niech�tnym okiem, przeczuwaj�c we mnie rywalk�. Profesor obruszy� si�.

� C� za zestawienie?!

� W tych sprawach wszelkie zestawienia s� mo�liwe. Sama nie wiem, kt�ra z nas ma wi�cej szans.

Powiedzia�a to z wyra�n� kokieteri� i Wilczur odpowiedzia� za�enowany: � �artuje pani.

� Wcale nie �artuj�. Tak si� pan broni przede mn�, jakbym by�a jak�� gro�n� megier�.

Potrz�sn�� g�ow�.

� Broni� pani przed sob�.

� I wykazuje pan w tym zdumiewaj�c� wytrwa�o��.

� Podyktowan� prze�wiadczeniem o s�uszno�ci bronionej sprawy � zauwa�y� z u�miechem.

� Raczej nieuzasadnionym uporem.

� Nie zdaje sobie pani nawet sprawy, jak trudno jest trwa� w tym uporze. Kusi pani przeznaczenie. Ostrzegam!

� Nie boj� si� przeznaczenia.

� To w�a�nie jest dowodem lekkomy�lno�ci.

� Albo wiary, �e przeznaczenie to jest nieuniknione!

� Nieuniknione � powt�rzy� po namy�le Wilczur.

M�wi� prawd�. Istotnie, im d�u�ej przebywa� z �ucj�, tym cz�ciej �apa� siebie na wyszukiwaniu argument�w przemawiaj�cych za ma��e�stwem, tym mniej znajdowa� w sobie sprzeciw�w, tym wi�cej wyszukiwa� rozs�dnych uzasadnie�. Z zachowania si� i ze s��w �ucji mia� prawo wnioskowa�, �e nie jest to jej chwilowym i przemijaj�cym pragnieniem, �e naprawd� go kocha, �e naprawd� chce zosta� jego �on�. Kwestia r�nicy wieku nie wygl�da�a zbyt zastraszaj�co. Ostatecznie na �wiecie wiele jest ma��e�stw w�a�nie takich. Nawet z punktu widzenia przyrodniczego dawa�o si� to wyt�umaczy�, chocia�by tym, �e u zwierz�t na przyk�ad samice wyra�nie wol� i poszukuj� samc�w starych. Zreszt� nie m�g� uwa�a� swego ma��e�stwa z �ucj� za zawi�zanie jej �ycia. Zwr�ci�by jej przecie� wolno��, gdyby tylko tego zapragn�a.

W�a�ciwie m�wi�c decyzja dojrza�a w nim ju� od dawna, nie m�g� jednak zdoby� si� na jej wypowiedzenie, jakby oczekuj�c czego� niespodziewanego, jakby przewiduj�c, �e nast�pi co�, co rozstrzygnie spraw� poza jego wol� i poza jej d��eniem. Dlatego te� stara� si� unikn�� rozmowy z �ucj�, o ile tylko ta rozmowa mog�a dotkn�� niebezpiecznego tematu. Tym razem nie zdo�a� tego unikn�� i jak mu si� wydawa�o, posun�� si� zbyt daleko. Dopiero s�owo �nieuniknione", kt�re pad�o z jej ust, otrze�wi�o go. Nieraz ju� o tym my�la�, �e �ycie jego uk�ada si� zawsze w kategoriach nieuniknionych przeznacze�. Ma��e�stwo z Beat�, kariera naukowa, rozg�os, s�awa, maj�tek, ucieczka Beaty, utrata pami�ci, d�ugie lata w��cz�gi, potem intrygi Dobranieckich, upadek, �ucja i powr�t do Radoliszek � wszystko to dzia�o si� poza jego wol�, by�o gdzie� zapisane, u�o�one i nie mia� na to �adnego wp�ywu. Rozumia� to, �e w rzeczywisto�ci ka�de jego posuni�cie, ka�dy czyn, ka�da decyzja by�y jakby podyktowane, by�y jakby nast�pstwem takich okoliczno�ci, kt�re uniemo�liwia�y mu wybranie jakiejkolwiek innej drogi. Zawsze zostawa�a mu jedna, narzucona, wskazana, jedyna.

� Nieuniknione � my�la�. � Czy jestem pod tym wzgl�dem wyj�tkiem, czy. te� ka�dy cz�owiek od urodzenia znajduje si� ju� na jakim� torze, kt�ry go niechybnie zaprowadzi� musi do miejsc wytkni�tych przez przeznaczenie?... Nieuniknione... A taki na przyk�ad Jemio�...

Ten cz�owiek nie zadaje sobie nawet najmniejszego trudu my�lenia o dniu jutrzejszym... Po prostu zda� si� na los i pozwala mu rzuca� sob� w ka�dym kierunku. Jak li�� na wietrze. Z jak�� doskona�� oboj�tno�ci� ulega on wszelkim narzuconym przez �ycie zmianom czy trwaniem. Nawet nie zastanawia si� nad nimi.

Przypomnia� sobie teraz Wilczur to, czego jeszcze w latach dziecinnych nauczy� si� w szkole, co niejako automatycznie przyj�� jako dogmat: � Cz�owiek jest kowalem swojego losu... C� za absurd! Zapewne w niekt�rych drobniejszych sprawach przeznaczenie zostawia cz�owiekowi wolno�� decyzji, ale wolno�� ta jest uwarunkowana przecie niezliczon� mas� czynnik�w psychicznych, uwarstwionych i sformowanych przez �ycie, czyli w�a�nie przez obc�, narzucon� wol�...

� Nieuniknione...

Ile� w tym s�owie mie�ci si� tragedii i jednocze�nie ile spokoju.

Droga skr�ca�a tu w lewo, a tu� za zakr�tem zaczyna�y si� ju� pierwsze domki miasteczka.

� Do widzenia, panno �ucjo � powiedzia� Wilczur. � I niech pani nie zapomni, id�c jutro do m�yna, wst�pi� na poczt� i dowiedzie� si�, czy nie przysz�a paczka z bizmutem.

Poca�owa� j� w r�k� i szybko zawr�ci� do domu, jakby si� ba�, �e �ucja zechce ponownie wszcz�� rozmow�. Nim doszed� do m�yna, spotka� Wasyla, kt�ry na� widocznie czeka�. Ch�opak by� ponury i zatroskany.

� C�, Wasyl, masz jakie� nowe zmartwienie? � zagadn�� go Wilczur rad, �e mo�e si� oderwa� od w�asnych my�li.

� Pewno, �e mam, panie profesorze. Jak�e mog� nie mie� zmartwienia z t� dziewczyn� � odpowiedzia� Wasyl. Wilczur nie od razu si� zorientowa�.

� Z jak� dziewczyn�?

� Ano z Donk�.

� Co, nie chce ciebie? � I chce, i nie chce.

� Jak�e to tak? � zaciekawi� si� Wilczur.

� Ano powiedzia�a, �e ma do mnie sk�onno�� i �e jej si� podobam, ale �e za m�� za mnie nie wyjdzie.

� Ze nie wyjdzie? A to dlaczego? Mo�e ju� komu� przyrzek�a r�k�. Wasyl przecz�co potrz�sn�� g�ow�.

� Nie, nie to. Tylko ona si� boi, �e m�j ojciec na ni� si� pogniewa i �e wyrzuci j� z domu.

� Niby za co ma si� pogniewa�? � zdziwi� si� Wilczur.

� Ja te� nie my�l�, �e si� pogniewa. To ona takie przypuszczenie ma. Zdaje si� jej, �e jak ojciec wzi�� j� do nas, to nigdy by si� nie zgodzi�, �eby ona zosta�a moj� �on�, �e jej nawet i my�le� o tym nie wolno, bo ona jest biedna.

� Wi�c poradz� ci: po prostu zapytaj ojca. Nie zdaje mi si�, by Prokop nie�yczliwie na ni� patrzy�. Wasyl podrapa� si� w g�ow�.

� Kiedy w�a�nie mi zabroni�a. Ona mi zabroni�a. Powiada, �e ojciec si� rozgniewa na ni� za to, �e mnie zba�amuci�a. � � A c� to ty smarkaczem jeste�, kt�ry sam nie wie czego chce? � obruszy� si� Wilczur.

� Pewno, �e nie � potwierdzi� Wasyl. � Mam ju� swoje lata. A wiem to, �e bez niej i �y� mi si� nie chce.

Wilczur po�o�y� mu r�k� na ramieniu.

� Wi�c m�wi� ci, nie zwa�aj na jej zakazy i pogadaj z ojcem otwarcie.

� I pogada�bym � powiedzia� Wasyl. � Ale jej obieca�em, �e ani s�owa nie pisn�. I teraz sam nie wiem, co mam robi�. Jedyna nadzieja moja to w panu, panie profesorze.

� Ale� dobrze, m�j ch�opcze � zgodzi� si� Wilczur. � Pom�wi� z Prokopem i jestem przekonany, �e nie b�dzie ci robi� trudno�ci.

� Ju� i sam nie wiem, jak mam panu dzi�kowa�.

� Nie masz po co dzi�kowa�. To przecie rzecz naturalna, gdy jeden cz�owiek drugiemu pomaga, o ile tylko mo�e. Pom�wi� z Prokopem. A tobie winszuj� wyboru. �adna i dobra dziewczyna. A �e biedna, to przecie nie ma �adnego znaczenia.

Wasyl odszed� uradowany i pocieszony.

Do obiecanej jednak interwencji Wilczura nie dosz�o. A sta�o si� tak dlatego, �e wypadki potoczy�y si� w�asnym torem.

Po wieczerzy, a przed udaniem si� na spoczynek Prokop Mielnik przypomnia� sobie, �e zostawi� sw�j kij przy mostku. Nie by� to �aden cenny kij. Zwyk�y, t�gi d�bczak, jakich w lesie wicku�skim mo�na by�o wyci�� setk�. Ale Prokop przyzwyczai� si� do�, od lat go u�ywaj�c, i nie chcia�, by teraz mu zgin��. Do mostku szed� prost� �cie�k� i kij istotnie znalaz�. Wraca� jednak brzegiem stawu, bo noc by�a ciep�a i ksi�ycowa. A w�a�nie dlatego, �e by�a ksi�ycowa, na �awce pod czeremch� zobaczy� dwie przytulone do siebie postacie i m�g� je rozpozna�.

Byli to Wasyl i Donka. Prokop zawaha� si� przez chwil� i przy�pieszy� kroku.

� Co wy tu robicie? � zawo�a� gro�nie.

M�odzi odskoczyli od siebie. Tak byli zaj�ci sob�, �e nie zauwa�yli zbli�aj�cego si� Prokopa.

Stary m�ynarz gniewnie i surowo przygl�da� si� im przez chwil�, zaciskaj�c w r�ku kij. Wreszcie krzykn��:

� Donka! Marsz mi zaraz do domu.

ni�:

Gdy dziewczyna z opuszczon� g�ow� odchodzi�a powoli, rzuci� jeszcze za Durna!

Wasyl sta� zupe�nie skonfundowany, skubi�c listki czeremchy. Wiedzia�, �e z ojcem nie ma �art�w, i by� przygotowany na najgorsze. Rzeczywi�cie Prokop sapa� ci�ko, a jego wzrok nie zapowiada� nic dobrego.

� Ja przecie� nic... � odezwa� si� wreszcie Wasyl. Ojciec hukn�� na�:

� Milcz, ty czartowskie nasienie! Zaraz ja ci� tu naucz�!...

� Niech ojciec... � spr�bowa� zn�w broni� si� Wasyl, lecz umilk�, gdy� Prokop podni�s� nad g�ow� lask�.

� Przyznaj mi zaraz, czy� j� ukrzywdzi�? Ale m�w prawd�, bo ci� zabij�! Wasyl z oburzeniem uderzy� si� w piersi.

� Ja bym j� ukrzywdzi�?... Wola�bym skona�.

M�ynarz w jego g�osie us�ysza� nutk� szczero�ci, ale kija jeszcze nie opu�ci�.

� Przysi�gnij � powiedzia�.

� Przysi�gam!

Prokop sapn�� g�o�niej i wyrzuci� z siebie z ulg�:

� Ach, czartowskie nasienie!

Otar� spocone czo�o i ci�ko usiad� na �awce.

� Ojciec to zaraz na mnie z kijem, zanim da si� wyt�umaczy�...

� �adnych tu nie mo�e by� t�umacze�! Jak ci nie wstyd! Pod w�asnym dachem takie rzeczy! Ha�b� chcesz na mnie sprowadzi�, �eby mnie ludzie palcami wytykali, �eby opowiadali g�o�no, �e ja niby to pod opiek� sierot� wzi��em, �eby synowi na rozpust�!... Tfu, czartowskie nasienie! I to w moim domu! Na moje stare lata! Takiej si� pociechy doczeka�em od ciebie.

Ale s�uchaj mnie: niech j� tylko od ciebie krzywda spotka � zabij�. Jak psa zabij�! Wiesz chyba, �e ja na pr�no s��w nie rzucam.

Wasyl nagle zbuntowa� si�.

� C� mi ojciec grozi. A ja ojcu i tak m�wi�, �e bez niej �y� nie mog�. Nie mog� i nie chc�. Ot i ca�a sprawa! Taka sprawa!

Prokop zerwa� si� i z ca�ej si�y uderzaj�c kijem o �awk� zawo�a�:

� To nie wiesz, czartowskie nasienie, jak po chrze�cija�sku post�pi�?

�y� bez niej nie mo�esz? To si� z ni� o�e�! O�e� si�, durniu, a nie romanse mi tu po krzakach!

Przez chwil� Wasyl sta� os�upia�y. Wprost nie m�g� uwierzy� w�asnym uszom. Nagle zrozumia�, skoczy� i chwyci� ojca za r�k� i zacz�� j� ca�owa�. Stary nie zorientowa� si�, wyrwa� r�k� i krzykn��:

� Co ty znowu?...

� Dzi�kuj� ojcu... To� ja niczego wi�cej nie chc�... Tylko my�la�em, my�leli�my, �e ojciec nie zgodzi si�...

� Co ty, durny, gadasz? �e na co si� nie zgodz�?

� A na m�j o�enek z Donk�. Stary spojrza� na� podejrzliwie.

� Oj, co� widzi mi si�, �e kr�cisz.

� Gdzie� ja mog� kr�ci�? Co ojciec m�wi? Od dawna mnie ona do serca przypad�a i ja jej te�. Ja nawet chcia�em ojca zapyta�, czy da pozwolenie na nasz �lub...

� Wi�c czemu� nie zapyta�? � przerwa� mu Prokop. � A bo Donka...

� Co Donka?

� Donka nie pozwala�a. M�wi�a, �e ojciec si� na ni� strasznie pogniewa. � Ot, g�upstwa jakie�. Za c� mia�bym si� gniewa�?

� Ano za to, �e ojciec mo�e j� pos�dzi�, �e ona dla bogactwa chce wyj�� za m��. Powiada, �e ojciec j� z �aski przygarn��, a ona tak� niewdzi�czno�� pokaza�a, �e mu syna zba�amuci�a.

Prokop niecierpliwie machn�� r�k�.

� Ot, zdumia�a i tyle.

Chrz�kn�� i podni�s� si� z �awki. W zamy�leniu rozejrza� si� doko�a i bez s�owa ruszy� w stron� domu. Gdy ju� by� o kilkadziesi�t krok�w od �awki, odwr�ci� si� i zawo�a�:

� A �eby jutro Romaniuki te cztery worki oddali. Mnie worki darmo nie przychodz�.

� Dobrze � odpowiedzia� Wasyl. � Jak nie oddadz�, to m�ki nie wydam.

Gdy kroki ojca ucich�y, opad� na �awk� i zamy�li� si�. Wszystko sta�o si� tak niespodziewanie i tak nieprawdopodobnie szcz�liwie. Min�o jednak kilka minut, zanim zdo�a� to sobie dok�adnie u�wiadomi�. Wtedy zacz�� si� �mia� i z ca�ej si�y klepa� po kolanach.

Gdy w p� godziny p�niej, najostro�niej st�paj�c, zbli�a� si� do domu, w pokojach by�o ju� ciemno. Widocznie ojciec od razu poszed� spa� i z Donk� ju� nie rozmawia�. Biedna dziewczyna pewno i oka zmru�y� nie mo�e, przewiduj�c dla siebie na dzie� jutrzejszy najgorsze rzeczy.

D�ugo g�owi� si� Wasyl, jak j� wywo�a�. Niczego jednak nie wymy�li�. Najl�ejsze zapukanie w okno obudzi�oby wszystkich �pi�cych.

Istotnie, po przyj�ciu do domu Prokop Donce nic nie powiedzia�. Ani Donce, ani nikomu. Natomiast nazajutrz po �niadaniu, gdy wszyscy byli w izbie, wydoby� z kieszeni opas�� portmonetk� z niegdy� br�zowej sk�ry, z niej wydosta� dwa papierki stuz�otowe i k�ad�c je przed Donk� powiedzia�:

� Masz tu dwie�cie z�otych. Musisz sobie przecie� jakie� tam �aszki przed �lubem posprawia�.

Pod wp�ywem tych s��w wszyscy obecni zamarli w bezruchu. Stara Agata sta�a z szeroko otwartymi ustami, Olga popatrzy�a na ojca jak na wariata, twarz Wasyla rozp�ywa�a si� w u�miechu, a Donka zblad�a �miertelnie.

� Przed �lubem? � j�kn�a Zonia. � Przed jakim �lubem? Prokop nie uwa�a� za stosowne odpowiada� i podni�s� si� z �awy.

� Przed moim �lubem � nie bez che�pliwo�ci odpowiedzia� Wasyl. � Ja si� �eni� z Donk�.

Obdarowana bez s�owa rzuci�a si� do r�k Prokopa. Po twarzy jej �cieka�y �zy.

� Ot tobie i sztuka! � powiedzia� rudy Witalis z podziwem. Prokop, op�dzaj�c si� od podzi�kowa� Donki, wyszed� z izby. Dopiero� tu zawrza�o. Izba pe�na by�a okrzyk�w i gwaru. Ka�dy chcia� jak najpr�dzej dowiedzie� si�, jak si� to sta�o. Wasyl z dumn� min� udziela� wyja�nie�. Natalka szarpa�a Donk� za sp�dnic� pokrzykuj�c:

� Czego p�aczesz, Donka? O durna, czego p�aczesz?! Odpowied� Donki gin�a w chlipaniu.

Budowa lecznicy posuwa�a si� szybko. I nie dziwota. Nie brak�o r�k do pracy. Ma�o by�o w okolicy takich, kt�rzy nie chcieliby si� czymkolwiek przyczyni� do wzniesienia tego domu. S�awa przedsi�wzi�cia rozesz�a si� szeroko. Nawet gazety o nim pisa�y, wychwalaj�c szeroko uspo�ecznienie ludno�ci wiejskiej .

Do �niw budynek ju� sta� pod dachem. A teraz �pieszono si� z uk�adaniem pod��g, wprawianiem okien, by na gor�cy, �niwny czas zd��y�. Wi�kszo�� bowiem zatrudnionych przy budowie ludzi byli to ch�opi, kt�rzy podczas sprz�tu ani my�le� nie mogli o oderwaniu si� od swego gospodarstwa.

W tym�e czasie w miasteczku wyko�czono meble dla lecznicy, a �ucja wyjecha�a do miasta, by naby� niekt�re urz�dzenia. Nie wszystkie mo�na by�o w mie�cie dosta�, dlatego te� napisa�a do doktora Kolskiego z pro�b�, by reszt� naby� w Warszawie i wys�a� za zaliczeniem pocztowym.

Do Kolskiego pisywa�a do�� cz�sto. Lubi�a jego listy. A przy tym wyczuwa�a w nich szczery jego smutek i t�sknot� za ni�. Niemal w ka�dym j� prosi�, by pozwoli�a mu przyjecha� do Radoliszek bodaj na jeden dzie�. Odmawia�a zawsze stanowczo. Uwa�a�a, �e nie ma najmniejszego sensu budzi� w nim znowu jakie� nadzieje, rozdra�nia� znowu jego serce. Nic mu przecie� poza przyja�ni� i sympati� ofiarowa� nie mog�a, a przyja�� i sympatia znajdowa�y dostateczny wyraz w listach i nie wymaga�y osobistego zetkni�cia si�.

Zw�aszcza teraz, w tym okresie, przyjazd Kolskiego by�by nie tylko dla niej, lecz i dla niego wyj�tkowo przykry. W jej stosunku z profesorem wiele si� zmieni�o od pewnego czasu. A mianowicie od owego dnia, gdy Prokop og�osi� zar�czyny swego syna z dalek� krewniaczk� Donk�. �lub wprawdzie mia� si� odby� dopiero po Bo�ym Narodzeniu, ale m�oda, kochaj�ca si� para jakby przesyca�a swoj� mi�o�ci� atmosfer� w m�ynie i wszyscy jego mieszka�cy, oddychaj�c t� atmosfer�, mimo woli �ywiej odczuwali w�asne sprawy sercowe. Atmosfera ta przyczyni�a si� te� do tego, �e wreszcie mi�dzy �ucj� a Wilczurem dosz�o do czego�, co ona mog�a, co chcia�a uwa�a� za zgod� z jego strony na ma��e�stwo.

Pewnego wieczora, jak to cz�sto zreszt� robi�a, po drodze do miasteczka wst�pi�a na radoliski cmentarz, na gr�b Beaty. Jeszcze wiosn� doprowadzi�a ten gr�b do porz�dku, zasadzi�a kwiaty i krzewy spir�i. Teraz tylko nale�a�o od czasu do czasu powyrywa� perz i inne zielska. Lubi�a tu przychodzi�. W ciszy i w szumie wysokich drzew tak dobrze by�o rozmy�la� o �yciu tej tragicznej kobiety, o g��bokich, �miertelnych niemal ciosach, kt�re zada�a swemu m�owi i sobie. O pot�dze, o straszliwej, niszczycielskiej pot�dze mi�o�ci, kt�ra przecie� jednocze�nie jest najwi�ksz� pot�g� tworzenia, � w�asnych uczuciach wreszcie i o tym, co da� mog�, co przynios� jej samej, a przede wszystkim jemu.

Czy zdo�a mu wynagrodzi� krzywd� sprawion� przez tamt�?... Czy ciep�em i czu�o�ci� zdo�a o�ywi� w jego sercu zdolno�� kochania? Czy us�yszy kiedy� s�owa: � Jestem szcz�liwy przez ciebie... Jestem bardziej szcz�liwy ni� z tamt�.

Na to wszystko szuka�a �ucja odpowiedzi, wpatruj�c si� w czarny krzy� u wezg�owia mogi�y. Mniej my�la�a o sobie. O swoim szcz�ciu. Od dawna zakre�li�a wyra�nie granice tego szcz�cia w s�u�eniu jemu. W s�u�eniu, pomaganiu, w dba�o�ci o jego. sprawy, o jego spok�j, pogod� ducha... Czu�a w sobie niemal powo�anie, wzi�a na siebie niemal misj� wynagrodzenia temu cz�owiekowi o wielkim sercu bodaj cz�ci tych krzywd, kt�rych zazna�. Oto wszystko, czego pragn�a.

Owego dnia, gdy pogr��ona w takich rozmy�laniach wyrywa�a zielska na mogile Beaty, us�ysza�a za sob� kroki. Obejrza�a si� i zobaczy�a Wilczura.

Sta� chwil� w milczeniu, wreszcie powiedzia�:

� Domy�la�em si�, �e to pani... Ze to pani dba o ten gr�b.

� Nikt si� nim nie zajmowa�. � powiedzia�a jakby na swoje usprawiedliwienie. Zdawa�o mu si�, �e w jej g�osie dos�ysza� jakby wyrzut, i u�miechn�� si� ze smutkiem.

� Dla mnie ten gr�b jest naprawd�... grobem. Odezwa�a si� po chwili:

� W grobach zamkni�te s� wspomnienia. Potrz�sn�� przecz�co g�ow�.

� Nie dla mnie... Nie m�wi� specjalnie o tej mogile, lecz w og�le. Wspomnienia moje nie wi��� si� prawie nigdy z cmentarzem. Czym�e jest cmentarz?... Ot, �mietnisko, gdzie zsypano do do��w resztki, zu�yte, niepotrzebne resztki po ludziach, kt�rzy kiedy� �yli. Tak to rozumiem mo�e dlatego, �e jestem lekarzem. Ze obcuj�c od tylu lat z materi�, nauczy�em si� patrze� na ni� jak na futera�, w kt�rym zamkni�ty jest cz�owiek... Cia�o. Tylko cia�o. Mechanizm obdarzony zdolno�ci� ruchu, od�ywiania si� i wydzielania. Ale tylko mechanizm.

� Jestem r�wnie� lekark� � zauwa�y�a tonem opozycji.

� No w�a�nie, i powinna pani tak patrze� na te sprawy jak ja. Niech�e mi pani powie, czy uwa�a pani, �e trzeba otacza� pietyzmem na przyk�ad palec albo r�k�, kt�r� pani komu� amputowa�a?

� To co innego.

� Jak to co innego?

� Po prostu to s� cz�stki cia�a, w dodatku chore.

� Nie chore, lecz umar�e. Je�eli za� pani uwa�a, �e na przyk�ad martwa r�ka nie zas�uguje na szacunek, to niech�e pani mi powie, kt�r� cz�� cia�a powinni�my czci�?

� Profesor �artuje.

� Przypu��my � ci�gn�� Wilczur � �e bomba rozszarpa�a kogo� na kawa�ki. Przy kt�rym z nich mie�ci pani swoj� adoracj�? �ucja �achn�a si�.

� Ale� ja nie m�wi� o adoracji. Chodzi po prostu o zwi�zanie wspomnie� o jakim� bliskim zmar�ym z okre�lonym miejscem.

� W�a�nie tu si� r�nimy � zaprotestowa� Wilczur. � Zmar�y nikomu nie mo�e by� bliski. Zmar�y w znaczeniu zw�ok. Bliski nam pozostaje cz�owiek, cz�owiek �ywy. Dlaczeg� tedy wi�za� swoje wspomnienia, wspomnienia o cz�owieku �ywym z czym�, co jest po prostu antytez� �ycia, z trupem?... W mojej wyobra�ni pami�� o kim� raczej kojarzy si� z domem, w kt�rym ten kto� mieszka�, z przedmiotem, kt�rego u�ywa�, z fotografi�, nie z cmentarzem.

� A jednak... � zawaha�a si� �ucja. � A jednak pan tu przychodzi.

� Przychodz�, gdy� miejsce to lubi�, gdy� lubi� szum tych starych drzew, cisz� i spok�j, a po wt�re dlatego, �e wi��e si� ono z moim �yciem. Jak pani wie, tu w�a�nie odzyska�em pami��... Bywam na tym cmentarzu do�� cz�sto i nigdy nikogo nie spotykam. Czasami trzeba szuka� oddalenia od ludzi. Nawet od najbli�szych i najmilszych.

� Wobec tego, przykro mi, �e pan tu mnie spotka�, gdy� zak��ci�am mu samotno��. Ju� uciekam i zostawiam pana samego.

� Ale� nigdy w �wiecie � nie zgodzi� si� Wilczur, przytrzymuj�c jej r�k�. � P�jd� z pani�. Tu� za furtk� ko�ysa�y si� lekko w s�o�cu wysokie �any �yta.

� Nie zdaje sobie pani nawet sprawy, jak� rado�ci� jest dla mnie pani towarzystwo. U�miechn�a si�.

� Wi�c nie zalicza mnie pan do najdro�szych i najbli�szych? Zamy�li� si� i patrz�c jej prosto w oczy powiedzia�:

� W�a�ciwie m�wi�c... pani jest jedyn� drog� mi i blisk� istot� na �wiecie... �ucji �zy nap�yn�y do oczu i ruchem spontanicznym zarzuci�a mu r�ce na szyj�.

Pochyli� si� nad ni� i z wielk� serdeczno�ci� poca�owa� j� w policzek. W nast�pnej jednak chwili zdecydowanym ruchem uwolni� si� z jej obj��, m�wi�c:

� Chod�my... Czy czuje pani, jak to �yto pachnie?... Taki pi�kny wiecz�r... My�l�, �e jego pi�kno odczuwam tym g��biej, �e tak ma�o mia�em pi�knych chwil w �yciu. Oczywi�cie, nieraz si� cieszy�em. Ale najcz�ciej rado�ci� cudz�...

Szli w�sk� poln� drog�, wij�c� si� kapry�nymi skr�tami mi�dzy �ytem, u brzeg�w barwnie podszytych g�sto rosn�cymi b�awatkami i k�kolem. Tu i �wdzie jarzy�y si� sute ki�cie rumiank�w.

� Nie jestem filozofem � m�wi� Wilczur � i nawet czasu nie mia�em, by zastanawia� si� d�u�ej nad tymi sprawami. Ale teraz w�a�nie zada�em sobie pytanie, co to jest szcz�cie. Co nale�y nazwa� szcz�ciem. I stwierdzi�em rzecz zdumiewaj�c�. Wie pani, panno �ucjo, �e chyba nie mo�na da� �cis�ej definicji szcz�cia, bo w r�nym wieku cz�owiek zupe�nie r�nie je pojmuje. Pami�tam, kiedy by�em jeszcze w gimnazjum, uwa�a�em, �e mog� by� szcz�liwy tylko wtedy, gdy stan� si� podr�nikiem, �eglarzem dalekich ocean�w. P�niej, jako student, wyobra�a�em sobie szcz�cie w zdobywaniu s�awy. Nast�pnie do s�awy dodawa�em jeszcze i pieni�dze, po to oczywi�cie, by m�c to wszystko z�o�y� u st�p kochanej dziewczyny... Ile� ewolucji, a raczej jaka nieustanna ewolucja.

� A jak pan teraz sobie wyobra�a szcz�cie? � zapyta�a �ucja.

Nie odpowiedzia� od razu.

� Teraz... � u�miechn�� si� do niej. � Tak w�a�nie wyobra�am sobie szcz�cie; tu wiecz�r ciep�y i pogodny, i �yto pachn�ce, i pani dobre, kochane serce, tam �yczliwi, zacni ludzie, potrzebuj�cy naszej pomocy, i ciche �ycie bez burz, bez wstrz�s�w, bez niespodzianek. Tak.

Tak w�a�nie rozumiem szcz�cie dzisiaj... I chyba to ju� jest ostatnia jego edycja dla mnie.

Doszli do go�ci�ca.

� Do widzenia, panno �ucjo, dzi�kuj� pani bardzo � powiedzia� Wilczur i kilkakrotnie uca�owa� jej r�k�.

Chcia�a znowu przytuli� si� do niego, lecz wyda�o si� to jej czym� niezr�cznym. Id�c w stron� Radoliszek, my�la�a:

� No, nareszcie, nareszcie...

By�a tak rozpromieniona, �e a� zwr�ci�o to uwag� pani Szkopkowej, kt�ra podaj�c �ucji zsiad�e mleko i kartofle, zauwa�y�a:

� A pani to dzisiaj musia�o si� co� pomy�lnego zdarzy�. Taka pani weso�a.

�ucja za�mia�a si�.

� Zgad�a pani. Rzeczywi�cie zdarzy�o mi si� co� bardzo pomy�lnego. Pani Szkopkowa nie by�aby kobiet�, gdyby nie przysz�o jej na my�l, �e musi tu chodzi� o jakiego� m�czyzn�.

Poniewa� za� lubi�a swoj� lokatork� szczerze, powiedzia�a:

� Tak si� g�owi� i g�owi�, kogo tu pani doktorka w naszej okolicy mog�a sobie upatrzy�. Tu przecie� nie ma �adnego odpowiedzialnego pana. �ucja wybuchn�a serdecznym �miechem.

� A jednak ja znalaz�am.

Szkopkowa przymru�y�a w zamy�leniu jedno oko.

� Bo chyba nie m�ody pan Czarkowski. To przecie� jeszcze dzieciak.

� Nie, nie...

� I nie brat ksi�dza proboszcza? Cz�owiek, ma si� rozumie�, porz�dny, ale to nie dla pani.

A mo�e dziedzic z Kowalewa?

�ucja zaprzeczy�a ruchem g�owy, nie przestaj�c �mia� si�.

� No to ju� doprawdy nie wiem kto � z nieukrywan� trosk� w g�osie powiedzia�a pani Szkopkowa. � Doprawdy nie wiem kto. Nikogo tu wi�cej takiego nie ma. To mo�e kto� dalej mieszkaj�cy?

� Nie, owszem, kto� mieszkaj�cy blisko.

� No to ju� nie odgadn� � z rezygnacj� orzek�a Szkopkowa. � Ludzie tu, jak widzieli pani� doktork� z tym m�odym Czarkowskim, to ju� co� tam gadali. Inni wspominali, �e dziedzic z Wickun�w chce si� z pani� �eni�. Ale to znowu zakamienia�y stary kawaler, wi�c nie wierzy�am. Tak samo nie wierzy�am, kiedy pani Jankowska opowiada�a, �e pani doktorka za profesora Wilczura si� wybiera. Powiedzia�am jej: � Moja pani Jankowska. Co te� pani za g�upstwa gada. Przecie� to cz�owiek wiekowy. Do trumny mu bli�ej jak do �lubu. Tak samo i z tym bratem ksi�dza proboszcza. Nie nadaje si�. Za ma�o wykszta�cony i co to za m�czyzna, co na �askawym chlebie u kogo� �yje, a sam nic nie robi.

�ucja nic nie odpowiedzia�a. Sko�czy�a w�a�nie kolacj� i wstaj�c da�a do zrozumienia pani Szkopkowej, �e nie ma czasu na dalsz� rozmow�.

W istocie wzmiank� tej kobiety o Wilczurze odczu�a bole�nie. Czy� istotnie ludzie uwa�aj� go za tak starego?... Jego, jego tak pe�nego energii, tak niestrudzonego w pracy, tak m�odego duchem. A przecie� i krzepkiego cia�em...

Przez kilka dni nie mog�a przetrawi� tego wra�enia. Pozby�a si� go wreszcie podczas wyjazdu do miasta. Ostatecznie by�oby �mieszno�ci� bra� pod uwag� czyjekolwiek zdanie w tej sprawie. A ju� szczeg�lniej ludzi prostych, rozumuj�cych kategoriami najprymitywniejszymi.

Po powrocie zasta�a list Kolskiego. Donosi�, �e zakupi� ju� wszystko to, o co go �ucja prosi�a, i wys�a� poczt�. O sobie pisa� niewiele: pracuje bardzo du�o, zarabia coraz lepiej. W lecznicy ma stosunki dobre, gdy� popiera go doktor Rancewicz, kt�ry jest obecnie zast�pc� profesora Dobranieckiego. Dobraniecki rzadziej teraz i kr�cej bywa w lecznicy. Narzeka na jakie� dolegliwo�ci. Skar�y si� na b�le g�owy. Za rad� Rancewicza zwo�ano nawet konsylium, kt�re nic istotnego nie znalaz�o i orzek�o, �e przyczyn� jest prawdopodobnie w�troba i og�lne wyczerpanie. Prawdopodobnie w tych dniach Dobraniecki wyjedzie na w�trobian� kuracj� do Marienbadu. Na czas jego nieobecno�ci kierownictwo obejmie Rancewicz, stanowisko za� Rancewicza Kolski.

�Dlatego � pisa� dalej � nie prosz� Pani tym razem o pozwolenie na przyjazd do Radoliszek. Nie puszcz� mnie st�d nawet na jeden dzie�. Dr�czy mnie niezno�na t�sknota. W pani dawnym mieszkaniu zainstalowa�o si� jakie� m�ode ma��e�stwo. Przechodz� cz�sto tamt�dy. Przy oknach zawsze pe�no kwiat�w. Pewno s� szcz�liwi. Im cz�ciej my�l� o pani, tym do g��bszego dochodz� przekonania, �e jednak Pani ma racj�. Szcz�cie polega na mo�no�ci ofiarowania wszystkiego, co si� posiada, kochanej istocie. Dawniej nie umia�em tego zrozumie�. Widocznie trzeba cierpie�, je�eli cz�owiek chce si� czego� nauczy�. Nie wspomnia�a mi Pani w swoim ostatnim li�cie ani s�owem o w�asnych, o osobistych projektach. Wie Pani, o czym m�wi�. Jak�e bardzo pragn��bym mie� Pani fotografi�. Zobaczy�, jak Pani obecnie wygl�da. Chyba to nie jest pro�ba, kt�rej Pani spe�ni� nie mo�e?...�

W post scriptum jak zwykle by�y zdawkowe pozdrowienia dla profesora Wilczura, pozdrowienia, kt�re �ucja, powtarzaj�c Wilczurowi, musia�a ubarwia� zmy�lonymi serdeczno�ciami.

Tym razem Kolski musia� d�u�ej czeka� na odpowied� �ucji ni� zwykle. Po pierwsze, wykonanie zdj�� u miejscowego fotografa p�amatora zabiera�o du�o czasu, po wt�re, �ucja by�a bardziej ni� kiedykolwiek zaj�ta instalowaniem lecznicy. Wy�oni�y si� przy tym jeszcze potrzeby za�atwienia r�nych formalno�ci urz�dowych w zwi�zku z otwarciem instytucji. Musia�a nawet pojecha� do starostwa odleg�ego o dobre czterdzie�ci kilometr�w.

Lecznica, jak na miejscowe warunki, wygl�da�a nader dobrze. Z ganku wchodzi�o si� do obszernej sieni, kt�ra mia�a spe�nia� rol� poczekalni. Po lewej stronie by�y dwa du�e pokoje. Jeden urz�dzony by� jako sala szpitalna z czterema ��kami, drugi jako ambulatorium i, za przepierzeniem, sala operacyjna. Z sieni po prawej znajdowa�y si� trzy mniejsze pokoje: jeden, osobny, mia� s�u�y� jako apteczka i sk�ad zi�. Tu r�wnie� przeznaczono locum dla Jemio�a. Dwa pozosta�e mia�y stanowi� mieszkanie dla Wilczura i dla �ucji. Oczywi�cie ani profesor, ani ona nie m�wili o tym z sob�. Gdy jednak podczas budowy pan Kurkowicz zapyta� profesora, czy po��czy� te pokoje drzwiami, Wilczur odpowiedzia�:

� S�dz�, �e tak. Je�eli nie b�d� potrzebne, to je zawsze mo�na przecie� zamkn��.

W istocie nie mia� wielkiej ochoty na przeprowadzenie si� do lecznicy. Ch�tniej pozosta�by w starej przybud�wce, do kt�rej si� przyzwyczai�. I tak jednak nie m�g�by tam d�ugo mieszka�, gdy� po Bo�ym Narodzeniu mia� si� odby� �lub Wasyla i mo�na si� by�o domy�la�, �e m�oda para zainstaluje si� w�a�nie w przybud�wce, chocia� nikt o tym Wilczurowi ani s�owem nie wspomnia�.

Pierwszej niedzieli po �niwach odby�o si� po�wi�cenie lecznicy i jednocze�nie jej otwarcie. Zebra�y si� t�umy ludzi z kilkunastu okolicznych wsi, przyjecha� nawet z odleg�ego starostwa lekarz powiatowy, kt�ry chcia� pozna� profesora Wilczura. Doktor Pawlicki, chocia� zaproszenie r�wnie� otrzyma�, demonstracyjnie �wieci� swoj� nieobecno�ci�. Po�wi�cenia dokona� proboszcz radoliski, ksi�dz Grabek, kt�ry te� wyg�osi� pi�kne przem�wienie, dzi�kuj�c Wilczurowi za to, �e postanowi� osiedli� si� w tych stronach i pracowa� dla ludu tutejszego, oraz podkre�laj�c zas�ugi tego� ludu, kt�ry buduj�c lecznic�, da� tak pi�kny przyk�ad innym. Nast�pnie Wilczur powiedzia� kilka serdecznych s��w i uroczysto�� by�a sko�czona. Ludzie jednak d�ugo nie rozje�d�ali si�, ogl�daj�c wszystko dok�adnie, interesuj�c si� szczeg�ami i chwal�c solidn� budow� domu.

W�a�ciwie nowo wzniesiona lecznica by�a bardzo podobna do tych lecznic wiejskich, kt�rych setki i tysi�ce znajduj� si� na Zachodzie. R�ni�a si� od nich tylko tym, �e w sieni sta�a skrzynia, do kt�rej pacjenci mogli, je�eli chcieli i by�o ich sta� na to, sk�ada� przywiezione honoraria pod postaci� czy to mas�a, czy jajek, czy kawa�ka s�oniny, czy torby zbo�a. Zapasy te mia�y zar�wno s�u�y� dla �ywienia ob�o�nie chorych, jak i na utrzymanie lecznicy. Obok skrzyni ustawiono te� blaszan� skarbonk� na datki pieni�ne, chocia� te zdarza�y si� bardzo rzadko.

Ju� nazajutrz po uruchomieniu lecznicy okaza�o si�, jak bardzo by�a potrzebna. Przywieziono z Nieskupy c�rk� jednego z gospodarzy, kt�ra si� nadzia�a na wid�y i by�a prawie umieraj�ca. Pod wiecz�r z Wickun�w przytransportowano parobka dworskiego ze zmia�d�on� nog�: wpad� do m�ocki. Ten pacjent r�ni� si� tym od innych, �e w�a�ciciel maj�tku obieca� op�aci� jego kuracj�. Lecznica z zasady mia�a s�u�y� wy��cznie ludziom biednym, okolicznym ch�opom, kt�rzy w�asnymi r�kami lub r�kami krewnych przyczynili si� do jej wzniesienia.

Przeprowadzka profesora i Jemio�a odby�a si� dopiero w czwartek, a w pi�tek przywieziono z Radoliszek rzeczy �ucji. Poniewa� fama o otwarciu lecznicy rozesz�a si� szeroko, zwi�ksza� si� te� nap�yw pacjent�w. Tote� profesor z wdzi�czno�ci� przyj�� propozycj� Donki, kt�ra ofiarowa�a si� z pomoc� przy opatrywaniu chorych.

Praca w lecznicy wesz�a w normalny tryb. Od wczesnego rana przyje�d�ali chorzy. Wilczur i �ucja niewiele mieli czasu na rozmowy w ci�gu dnia. Natomiast wieczory zawsze sp�dzali razem. Wtedy chodzili na d�ugie spacery. Czasami towarzyszy� im Jemio�. Wola� jednak przesiadywanie w karczmie w Radoliszkach. Swoje funkcje w lecznicy traktowa� z w�a�ciw� mu nonszalancj�. Cz�stokro� bywa� nieobecny wtedy, gdy go potrzebowano, lub te� z podium ganku wyg�asza� do ch�op�w przem�wienia, naszpikowane obcoj�zycznymi zwrotami.

� To dziwne � m�wi�a �ucja. � Nie wiedzia�am jeszcze nigdy tego cz�owieka w stanie trze�wym, lecz r�wnie nigdy nie widzia�am go pijanego. Zdaje si�, �e on zupe�nie �wiadomie utrzymuje si� w stanie podniecenia alkoholowego.

� Tak � potwierdzi� Wilczur. � To jest swego rodzaju pr�ba ucieczki od rzeczywisto�ci, �wiadoma ch�� deformowania wyobra�e� o otaczaj�cym �wiecie. Oczywi�cie pod�o�em tu jest jaka� tragedia, kt�r� ten biedny cz�owiek musia� prze�y�. Czy nie przypomina pani sobie niczego ze swoich sandomierskich czas�w, co mog�oby naprowadzi� na �lad jego prze�y�?

�ucja przecz�co potrz�sn�a g�ow�.

� By�am wtedy ma�� dziewczynk�. Stryjenka w�wczas mia�a ju� przesz�o trzydziestk�. Nie pami�tam, by kiedy� w jej domu wym�wiono nazwisko Jemio�a.

� Nazwisko zapewne nie. Nie wiem zreszt�, jak si� on nazywa. Prawdopodobnie rozmy�lnie ukrywa swoje nazwisko prawdziwe, podaj�c pierwsze lepsze, jakie mu na my�l. przyjdzie. Czy przypomina pani sobie nasz� rozmow� w wagonie?

� Owszem � �ucja skin�a g�ow�.

� Pami�ta pani, jak wielkie wra�enie na nim zrobi�o pani nazwisko. Nigdy przedtem ani p�niej nie widzia�em go tak wstrz��ni�tego. Nawet przesta� si� cynicznie u�miecha�. Wyzby� si� na pewien czas pogardliwie ironicznego gadulstwa.

� Pami�tam � powiedzia�a �ucja. � Przyznam si� panu, �e sama by�am bardzo zaintrygowana w�wczas. Wiem tylko jedno: �e stryjenka przed �lubem uchodzi�a za jedn� z najpi�kniejszych panien w Sandomierzu i �e cieszy�a si� du�ym powodzeniem.

� By�a pi�kna?

� O tak. M�j stryj kocha� j� bardzo.

� A ona? � zapyta� Wilczur.

� S�dz�, �e by�a najlepsz� �on�. Nale�a�a do tych kobiet, o kt�rych nawet przypu�ci� nie mo�na, by zdradza�y m�a. Je�eli kiedy� co� zasz�o mi�dzy ni� a tym cz�owiekiem, jestem pewna, �e nie by� to romans.

� W tych sprawach nie mo�na mie� nigdy �adnej pewno�ci � zauwa�y� Wilczur.

� Oczywi�cie � przyzna�a �ucja.

� Ta gorycz, z kt�r� Jemio� wspomina� pani stryjenk�, �wiadczy o tym, �e musia�o go z ni� co� ��czy�. I � jak s�dz� � co� nieprzeci�tnego. Mam wra�enie, �e to w�a�nie zawa�y�o na ca�ym jego �yciu.

�ucja zamy�li�a si� i powiedzia�a:

� Po stryjence zosta�y papiery, kt�rych nie przegl�da�am. Mo�e w nich znajd� wyja�nienie tej sprawy. Wilczur zaciekawi� si�.

� Papiery?... Ma je pani tutaj? Zaprzeczy�a ruchem g�owy.

� Nie. W Warszawie u pa�stwa Zarzeckich. Jest to kufer z ksi��kami, listami i r�nymi drobiazgami stryjenki. Nie przegl�da�am tego. Teraz jednak napisz� do Misi Zarzeckiej, by mi przys�a�a ten kufer wraz z reszt� moich rzeczy.

Wilczur powiedzia�:

� Naprawd� radzi�bym pani, droga panno �ucjo, wstrzyma� si� jeszcze ze sprowadzaniem tutaj swoich rzeczy. Kto wie, czy nie sprzykrzy si� tu pani pr�dzej, ni� pani s�dzi, i czy nie zapragnie pani powrotu do Warszawy.

M�wi� to jednak prawie �artobliwie. W rzeczywisto�ci by� przekonany, �e postanowienie �ucji jest ju� ostateczne, �e kwestia ich ma��e�stwa jest ju� tylko kwesti� czasu, gdy oboje przes�dzili j� pozytywnie.

�ucja nawet nie oburzy�a si�.

� Ale� oczywi�cie! Je�eli zdecyduje si� pan na powr�t, wr�c� z panem. Za�mia� si� i poca�owa� j� w r�k�.

� Nie, to ju� niech pani lepiej sprowadzi te rzeczy.

Po tygodniu nadesz�y. Opr�cz kufra stryjenki przysz�a te� wielka paka, zawieraj�ca r�ne drobiazgi z dawnego mieszkania �ucji. Po paru dniach jej pok�j w lecznicy przybra� zupe�nie inny wygl�d. Na nagich drewnianych �cianach rozwieszone zosta�y obrazki, makaty, na pod�odze roz�o�one kilimy, zjawi�y si� wazony do kwiat�w i du�o podobnych rzeczy, dzi�ki kt�rym pok�j sta� si� zak�tkiem mi�ym i prawie wygodnym. Min�o sporo czasu, zanim �ucja zabra�a si� do zbadania papier�w i list�w. Z w�a�ciw� starszym osobom systematyczno�ci� stryjenka zostawi�a wszystko w idealnym porz�dku. Listy by�y powi�zane w paczki, notatki �ci�le datowane. Kilka grubych zeszyt�w zapisanych drobnymi pismem nosi�o kolejn� numeracj�. By�y to pami�tniki stryjenki jeszcze z jej szkolnego okresu.

�ucja z du�ym zainteresowaniem zabra�a si� do ich lektury. Pisane by�y ze zwyk�� u m�odych dziewcz�t afektacj� i naiwno�ci�. Opisywa�y stosunki w szkole, drobne sprawy domowe, przyja�nie i zatargi z kole�ankami. Poczynaj�c od klasy czwartej, pojawi�y si� nowe motywy: pierwsze budz�ce si� uczucia.

Na przestrzeni wielu kartek mowa jest o jakim� panu Lucjanie, kt�ry swoj� osob� zaprz�tn�� ca�� wyobra�ni� dziewczynki. Dopiero przy ko�cu zeszytu okaza�o si�, �e owym nadzwyczajnym panem Lucjanem by� ucze� z �smej klasy, kt�rego autorka zreszt� osobi�cie nie zna�a. Nast�pnym obiektem westchnie� staje si� profesor geografii, wkr�tce jednak musi ust�pi� miejsca ksi�dzu prefektowi. Powa�ne uczucie wywo�uje jednak dopiero jaki� pan Juliusz. Jest to m�ody nauczyciel, polonista, kt�ry wraz z nowym rokiem szkolnym zjawia si� w gimnazjum. Nie podoba si� og�owi uczennic si�dmej klasy. Jest niepozorny i wed�ug powszechnej opinii brzydki. Autorka pami�tnika jednak odnajduje w nim takie warto�ci, o jakich ani marzy� nie mogliby ani ksi�dz prefekt, ani maturzysta Lucjan, ani profesor geografii. Pan Juliusz jest poet�. Godzina lekcji, tylko jedna godzina � to tak ma�o. Jak�e pi�knie on m�wi! Jak g��boko wyczuwa my�li wieszcz�w, ile z oboj�tnych strof, kt�rych nale�a�o dawniej ze wstr�tem uczy� si� na pami��, wydobywa blasku i ciep�a.

Nie lubi� go w szkole. Koledzy profesorowie odnosz� si� do� jakby lekcewa��co. Uczennice stroj� ze� �arciki za jego plecami, a nieraz p�ataj� mu wstr�tne figle. Lecz za to tym bardziej trzeba go kocha�. Trzeba mu wynagrodzi� to wszystko uczuciami wprawdzie nie wyznanymi, wprawdzie g��boko tajonymi, lecz tym niemniej wyr�wnywuj�cymi gdzie�, poza rzeczywisto�ci�, te krzywdy, kt�re go spotykaj�. Trzeba uczy� si� pilnie, trzeba by wypracowania wykonane by�y z najwi�ksz� staranno�ci�, by odpowiedzi przy tablicy zadowoli� mog�y wysoki poziom jego wymaga�.

Przez okres si�dmej klasy wszystko pozostaje w takim stadium. Natomiast w �smej nast�puje pierwsze spotkanie poza szko��. Po spotkaniu tym pami�tnik przybiera ton egzaltowany, kartki g�sto pstrz� si� od superlatyw�w, od p�omiennych wyzna� mi�osnych, od marze� o przysz�o�ci.

Z wiernie powt�rzonych tu rozm�w wida�, �e mi�dzy uczennic� a nauczycielem rozwin�o si� naprawd� g��bokie i wielkie uczucie. Pan Juliusz widuje si� z ni� codziennie. Cz�sto przynosi jej kwiaty, napisa� dla niej, wy��cznie dla niej pi�kny poemat, kt�rego nie wydrukuje nigdy, bo jest tylko dla niej napisany. Poemat nosi tytu� �Anemona". Jest strasznie m�dry, a tak trudno si� przyzna�, �e si� nie wszystko rozumie. Pan Juliusz pomimo swego m�odego wieku, bo starszy jest od niej zaledwie o siedem lat, jest bez w�tpienia najm�drzejszym cz�owiekiem, jakiego mo�na spotka� na �wiecie. Nie tylko najm�drzejszym. Przede wszystkim najszlachetniejszym. Dopiero przez jego oczy zobaczy�a �wiat tak pi�kny, jakim �wiat jest naprawd�. Dopiero przez serce odczu�a bezgraniczn� dobro� Boga, dopiero dzi�ki niemu potrafi�a poj��, jak wiele trzeba mie� w duszy mi�o�ci bli�niego.

�ucja ze szczerym wzruszeniem zamkn�a pami�tnik. Ko�czy� si� on wraz z ko�cem szko�y, wraz z matur�. Ostatnie zdanie zawiera�y radosn� informacj�, �e na okres wakacyjny autorka wyje�d�a z rodzicami do Szczawnicy i �e tam r�wnie� przyjedzie on.

W�r�d list�w stryjenki najwi�cej pozycji zajmowa�y listy stryja. Nie by�y to listy specjalnie ciekawe. Pisa� cz�sto, lecz kr�tko i rzeczowo. Nawet listy z okresu narzecze�stwa, podpisywane sentymentalnie �Tw�j wierny pa� Adam", wydawa�y si� troch� osch�e.

Czytaj�c te listy �ucja nie mog�a pozby� si� u�miechu. Przypomina�a sobie przecie stryja. Nie robi� wra�enia pazia. Mia� poka�n� �ysin�, du�y brzuch i �opaciast� szpakowat� brod�. Ca�ymi nocami grywa� w winta i pi� du�o piwa.

Dalej by�y listy od krewnych, od znajomych, od przyjaci�ek, zawiadomienia o �mierci, zaproszenia na �luby, barwne kartki pocztowe z imieninowymi i �wi�tecznymi �yczeniami. Na pr�no w�r�d tych stert papieru �ucja szuka�a imienia Juliusza. Znalaz�a je wreszcie na samym dnie szkatu�ki. By�a to sporych rozmiar�w paczka zwi�zana sznurkiem i starannie zalakowana. Na wierzchu widnia� napis zrobiony r�k� stryjenki: �W�asno�� JW Pana Juliusza Pola�skiego. � Gdyby si� nie zg�osi�, prosz� spali� po mojej �mierci".

�ucja d�ugo waha�a si�, co ma zrobi�. Cos jej m�wi�o, �e znajdzie tu rozwi�zanie wielu tajemnic nie tylko z �ycia stryjenki.

Przez kilka dni nie mog�a si� zdoby� na decyzj�. Nieraz bra�a do r�k no�yczki i nieraz je odk�ada�a. Wreszcie pewnego dnia zapyta�a Wilczura:

� W papierach stryjenki znalaz�am paczk� przeznaczon� dla cz�owieka, kt�rego kocha�a b�d�c m�od� dziewczyn�. Na paczce jest napis dysponuj�cy ni� w ten spos�b, �e je�eli si� po jej odbi�r nie zg�osi niejaki pan Juliusz Pola�ski, nale�y j� spali� bez otwierania. I teraz sama nie wiem, jak post�pi�. Mog� si� domy�la�, �e owym Juliuszem jest w�a�nie nie kto inny jak nasz przyjaciel Jemio�.

� Bardzo prawdopodobne.

� Obawiam si� jednak � ci�gn�a � �e mo�e by� to moje przywidzenie. A sprawdzi� rzecz mo�na tylko otwieraj�c paczk� wbrew �yczeniu zmar�ej.

� Jest jeszcze inny spos�b � zauwa�y� Wilczur. � Mo�na zapyta� Jemio�a, czy to jego nazwisko.

�ucja potrz�sn�a g�ow�.

� Widzi pan, i co do tego mam w�tpliwo�ci. Czy wskazane jest budzi� w nim znowu wspomnienia, jak to si� banalnie nazywa: rozkrwawia� blizny. Wilczur zamy�li� si�.

� Co do tego nie mog� mie� zdania i w og�le nie mo�e by� zdania obiektywnego. W ka�dym razie uwa�am, �e ani pani, ani ja nie mamy po prostu prawa dysponowa� czym�, co nie nale�y do nas. Je�eli paczka jest przeznaczona dla niego, s�dz�, �e nale�y mu j� odda�. Post�pi z ni� tak, jak b�dzie chcia�. Mo�e nie czytaj�c wrzuci w ogie�, a mo�e zechce w�a�nie powr�ci� pami�ci� do tamtych lat. Widzia�a pani przecie�, �e tkwi� w tej pami�ci bardzo mocno.

� Przeczyta�am pami�tniki stryjenki z jej czas�w szkolnych. Wynika z nich, �e kocha�a si� przez dwa lata, a� do uko�czenia gimnazjum w tym Juliuszu. Trudno mi uwierzy�, �e opisywany przez ni� tam cz�owiek mo�e by� Jemio�om. Stryjenka charakteryzuje go jako istot� ponad ludzk� miar� szlachetn�, o idealistycznym �wiatopogl�dzie, o chrze�cija�skiej etyce, o poetyckim usposobieniu. W�tpi�, by tak dalece kto� m�g� si� zmieni�.

� Droga panno �ucjo. Bywaj� takie prze�ycia, kt�re ze zbrodniarzy robi� anio��w i z anio��w zbrodniarzy.

� Zapewne � przyzna�a. � W tym jednak wypadku wydaje mi si� to zbyt ra��ce.

Nazajutrz po tej rozmowie �ucja wieczorem zasta�a Jemio�a siedz�cego na �awce przy ganku lecznicy. Usiad�a obok i powiedzia�a:

� Przys�ano mi rzeczy po mojej stryjence. W�r�d nich znalaz�am paczk�, zawieraj�c� prawdopodobnie listy. Paczka jest zalakowana, a na niej jest umieszczony napis, by zwr�ci� j� komu�, je�eli ten kto� po ni� si� zg�osi. W przeciwnym za� razie paczk� spali�.

Rysy Jemio�a �ci�gn�y si�. Spojrza� ostrym wzrokiem na �ucj� i po chwili odezwa� si� cicho:

� I jakie� nazwisko jest na tej paczce? Mo�e mi to pani powiedzie�?

� Oczywi�cie. Pola�ski, Juliusz Pola�ski.

Zapanowa�o milczenie. �ucja JU� wiedzia�a teraz, �e nie zachodzi�a tu pomy�ka. Jemio�, us�yszawszy to nazwisko, skurczy� si�, zgarbi�, zdawa�o si�, zmniejszy� o po�ow�. Jego palce kurczowo zacisn�y si� na por�czy �awki. Wilczur mia� racj�, m�wi�c, �e wspomnienia musz� w tym cz�owieku by� bardzo silne.

� Sama nie wiem, jak mam post�pi�. Dotychczas nikt si� nie zg�osi� po te papiery...

Jemio� milcza�.

� Min�o wiele lat � ci�gn�a. � Mo�e ju� ten cz�owiek nie �yje, mo�e jest gdzie� daleko, za granic�. Mo�e si� nigdy nie zg�osi. M�wi� o tym panu dlatego, �e zna� pan moj� stryjenk� za czas�w jej m�odo�ci, o ile mi si� zdaje. Mo�e pan wie co� o owym panu nazwiskiem Pola�ski... Mo�e pan go zna�?

Zrobi� kr�tki, przecz�cy ruch g�ow� i powiedzia�:

� Nie zna�em. Nie... Nie zna�em...

W jego g�osie by�a jaka� nutka okrucie�stwa.

� Wobec tego chyba spal� te papiery.

� Niech je pani spali jak najpr�dzej. Wszystkie papiery nale�y pali�. �ajdactwem jest przechowywanie papier�w. Prawda nie daje si� przechowa�! Rozumie to pani? Prawda z biegiem czasu staje si� k�amstwem! Obra�liwym k�amstwem, oszczerstwem, potwarz�. Drwin�!...

Przygl�da�a mu si� z zainteresowaniem, on jednak zdawa� si� tego nie dostrzega�.

� Tylko g�upcy i ludzie nieuczciwi przechowuj� cudze my�li, cudze s�owa, cudze uczucia, by delektowa� si� nimi, wtedy gdy ju� nie maj� do tego �adnego prawa, kiedy to jest zwyk�� kradzie��, rabunkiem, dokonanym na kim� bezbronnym. Przecie� pani to musi rozumie�.

� Rozumiem to � przyzna�a �ucja. � Ale to, co pan z�ego m�wi o ludziach zatrzymuj�cych czyje� listy, nie mo�e si� odnosi� do mojej stryjenki. Paczka zalakowana by�a od dawna i stryjenka zapewne nie zagl�da�a do niej wcale od czasu, gdy zna�a autora owych list�w.

Zreszt� nie wiem, czy tam s� wy��cznie listy. Paczka mo�e zawiera� r�wnie� jakie� pami�tki...

� To jest zupe�nie to samo � przerwa� jej gniewnie. � Jaka� r�nica? Pami�tki te� pochodz� z jakich� uczu�, z jakich� my�li. Z chwili. Z danego momentu. Z danego nastroju.

�ucja udaj�c, �e nie dostrzega jego a� nazbyt osobistego stosunku do sprawy, zapyta�a:

� Wi�c s�dzi pan, �e raczej powinnam spali�?

� Nie raczej, lecz koniecznie i to jak najpr�dzej.

� Mo�e i ma pan s�uszno�� � powiedzia�a oboj�tnym tonem. � Zastosuj� si� do pa�skiej rady. Po chwili doda�a:

� Mia�am pocz�tkowo wprawdzie ochot� otworzy� paczk� i zobaczy�, czy wewn�trz nie znajd� bli�szych wiadomo�ci o adresacie. Pomy�la�am sobie jednak, �e mo�e by� to niedyskrecja, kt�ra kogo� skrzywdzi. Tak. Najlepiej b�dzie to spali�.

Jemio� za�mia� si� ironicznie.

� Gdyby ludzie byli m�drzejsi, paliliby takie rzeczy znacznie wcze�niej:

jeszcze przed ich wys�aniem. P�niej ju� trudno odzyska� listy. A niedyskretni szperacze z czasem je odszukuj�, og�osz� drukiem. Najintymniejsze, naj�wi�tsze tajemnice cz�owieka rozw��cz� po swoich �mierdz�cych ulicach i rynkach jak psy, kt�re odgrzeba�y ko�ci nieboszczyka!... Oczywi�cie, �eby dost�pi� tego zaszczytu, trzeba by� s�awnym. Trzeba przez ca�e �ycie wypruwa� z siebie flaki, by� bohaterem czy wielkim poet�, obdarowywa� nar�d swoj� dusz�, swoim umys�em, swoj� krwi�. Wtedy dopiero wdzi�czni potomni uczcz� ci� wywlekaniem twoich tajemnic, twego prywatnego �ycia, twoich �wi�to�ci. Je�eli kto� za �ycia s�awy nie zdoby�, musi si� komentowa� mniejszym. Musi si� ograniczy� do nadziei, �e jego listy dostan� si� do r�k nielicznej tylko garstki kochanych spadkobierc�w.

� Czasami bywa i inaczej � zauwa�y�a �ucja. � Jak na przyk�ad w tym wypadku. Sama adresatka, moja stryjenka, bynajmniej nie chcia�a, by listy owego cz�owieka dosta�y si� do czyich� r�k.

Wzruszy� ramionami.

� Dlaczego w takim razie ich nie spali�a?

� Zapewne dlatego, �e s�dzi�a, i� autor mo�e za��da� zwrotu. I widzi pan, dosta�y si� do moich r�k i ja r�wnie� nie zajrza�am do nich. Wkr�tce przestan� istnie�, nie nara�aj�c si� na ciekawo�� ludzk�.

Jemio� wsta�. Twarz jego wyra�a�a dawny, cyniczny i oboj�tny stosunek do otaczaj�cego go �wiata.

� Bardzo mi�o rozmawia si� z pani�, carissima, ale ju� wi�cej pani czasu po�wi�ci� nie mog�. Wzywa mnie obowi�zek. Musz� przyczyni� si� do dobrobytu ojczyzny, przelewaj�c do swego �o��dka pewn� doz� p�ynnych kartofli.

� Oby tylko ta doza nie by�a zbyt wielka � z u�miechem zauwa�y�a �ucja.

� Nie ma obawy. Ogranicz� si� �ci�le do takiej, kt�ra przypada na mnie jako na jedn� g�ow� wed�ug urz�dowej statystyki spo�ycia alkoholu. Je�eli b�dzie to doza podw�jna, prosz� mi tego za z�e nie bra�. R�nica wynika st�d, �e g�owa taka jak moja warta jest dwa razy wi�cej.

Patrzy�a za nim, gdy si� oddala�. Jego dowcipkowanie nie wprowadzi�o jej w b��d. Wiedzia�a dobrze, �e wszystkie jego my�li skupiaj� si� wok� minionych prze�y�. Wyda� si� jej teraz bardziej zbli�ony do owego Juliusza z pami�tnika stryjenki.

Tego� wieczora powiedzia�a Wilczurowi:

� Teraz ju� wiem ponad wszelk� w�tpliwo��, �e Jemio� jest owym cz�owiekiem, kt�ry by� pierwsz� mi�o�ci� mojej stryjenki. Wilczur zapyta�:

� Czy chcia�, by pani mu zwr�ci�a paczk� z listami? Zaprzeczy�a ruchem g�owy.

� Nie.

Wilczur u�miechn�� si�.

� Spodziewa�em si� tego.

� Serio? Przyznam si�, �e dla mnie by�a to prawdziwa niespodzianka.

� Bo za ma�o go pani zna. Ludzie jego typu nie lubi� grzeba� si� w przesz�o�ci, kt�r� raz przekre�lili sami lub kt�rym los t� przesz�o�� przekre�li�.

� Przekre�li� to nie znaczy jeszcze zapomnie� � zauwa�y�a �ucja.

� Tak. Ale to znaczy chcie� zapomnie�. Co prawda w takich wypadkach chcie� nigdy nie oznacza m�c...

Tego� dnia �ucja spali�a wszystkie listy i papiery stryjenki. Nie powiedzia�a o tym Jemio� owi ani s�owa, oczekuj�c, �e sam zapyta. On jednak dopiero po tygodniu podczas rozmowy rzuci� niedbale pytanie:

� I c� pani, senorita, zrobi�a z pozosta�o�ciami po swej czcigodnej krewniaczce?

� Zrobi�am tak, jak pan radzi� � odpowiedzia�a. � Spali�am wszystko. Ale przyznam si� panu, �e si� boj�, czy nie b�d� tego �a�owa�a. Kto wie, czy osoba, kt�rej na tych papierach mog�o zale�e�, nie zg�osi si� kiedy� i nie zapragnie zabra� tych rzeczy.

Jemio� wykrzywi� usta.

� O darling. O ile znam ludzi, na pewno to si� nie przytrafi, i, � Gdybym tak tego by�a pewna jak pan, nie mia�abym wyrzut�w sumienia, �e post�pi�am zbyt lekkomy�lnie.

� Lekkomy�lno�ci nie powinno si� nigdy �a�owa�. Przez ca�e �ycie by�em lekkomy�lny i widzi pani, jakie wspania�e rezultaty. Op�ywam w dostatek, kobiety mnie kochaj�, mam rozum i wie�, jak powiada Fredro, czeg� mi jeszcze brak?... Lekkomy�lno�� to zaleta prawdziwych filozof�w. Niech pani to we�mie przez przeciwstawienie: ci�komy�lno��! Ci�ko my�l� ludzie t�pi i ponurzy.

�ucja u�miechn�a si�.

� I pan bywa czasami ponury. Podni�s� wskazuj�cy palec.

� Ale tylko podczas niedyspozycji �o��dkowych.

� Albo pod wp�ywem jakich� refleksji. Potrz�sn�� przecz�co g�ow�.

� Refleksje s� w�a�nie prostym skutkiem z�ego trawienia. Jako lekarka powinna pani to wiedzie�. Za�mia�a si�.

� Jako lekarka protestuj�.

� Jest pani w b��dzie. Przecie� nic nie wiemy o istnieniu naszego organizmu, o istnieniu naszych organ�w, p�ki nie zaczn� si� nam przypomina� przy pomocy b�l�w. Wtedy cz�owiek, jak powiada m�drzec Pa�ski, patrzy w siebie. A patrzenie w siebie to w�a�nie refleksje. Podejrzewam, �e Budda, zapatrzony we w�asny p�pek, musia� cierpie� na niestrawno��, na co zreszt� wskazuje wyra�nie wzd�cie jego brzucha. W og�le ludzie zbyt ma�o uwagi zwracaj� na ��czno�� spraw duchowych z procesem trawienia. Freud ��czy wszystko to ze sprawami p�ciowymi. Niech pani mu zrobi konkurencj� i zwr�ci uwag� ludzko�ci na �o��dek. W�wczas mo�e si� okaza�, �e cierpienia m�odego Wertera powsta�y pod wp�ywem dyspepsji, na jak� w owym czasie cierpia� pan Goethe, �e �Smutno mi. Bo�e" zrodzi�o si� nie z nostalgii, lecz z nadmiaru makaron�w w �o��dku pana S�owackiego. Tak, illustrissima, wi�cej uwagi skierowa� nale�y na jam� brzuszn�. Kto wie, jakby wygl�da� dzi� �wiat, gdyby Napoleonowi przed bitw� pod Waterloo nie dano jajecznicy z sze�ciu jajek. Kto wie, co by si� sta�o z pot�g� Anglii, gdyby Filipek hiszpa�ski nie cierpia� na nadkwa�no�� �o��dka.

� Kto wie � �artobliwie podchwyci�a �ucja � jakby wygl�da� pan Cyprian Jemio�, gdyby jego �o��dek nie poch�ania� takich ilo�ci alkoholu. Wzruszy� ramionami.

� Zaraz to pani powiem.

� S�ucham.

� Wygl�da�by jak jaka� bardzo sztywna rzecz, opi�ta w tu�urek, ubrana w buty o tekturowych podeszwach i trzymaj�ca r�czki grzecznie z�o�one na w�asnym popiersiu, a g�ow� na poduszce z siana. M�wi�c kr�cej, by�by to normalny standardowy trupek, zielony i smutny, w czterech deskach trumny. Zgad�a pani. Istotnie, alkohol ma wielki wp�yw na kwestie pozostawania przy �yciu osobnika zwanego Cyprianem Jemio�em. To jest jedyny p�yn, kt�ry si� krystalizuje w ten spos�b, �e przez jego pryzmat mo�na jeszcze jako tako ogl�da� parszyw� rzeczywisto�� dnia codziennego, twarze i pyski ho�oty zamieszkuj�cej ten glob i s�o�ce, kt�re bezmy�lnie �ywi na nim tak wiele niepotrzebnych stwor�w. �ucja powiedzia�a powa�nie:

� Mo�e w�a�nie dlatego rzeczywisto�� wydaje si� panu parszyw�, �e spogl�da pan na ni� przez pryzmat butelki.

� Droga pani. S� dwa rodzaje butelek: pe�ne i puste. A ja umiem por�wnywa�. I upewniam pani�, �e przez pe�n� �wiat zupe�nie inaczej wygl�da ni� przez pust�.

� I nie przysz�o panu na my�l, �e mo�na patrze� na �wiat nie u�ywaj�c �adnego �pryzmatu"?

U�miechn�� si� pogardliwie.

� Owszem. By�y kiedy� takie czasy. Mia�em kiedy� taki okres w �yciu, kt�ry nazwa�bym dzisiaj okresem ciel�cym. By�em w�wczas tak straszliwie g�upi, �e dzi� trudno mi uwierzy�, trudno mi ogarn�� rozmiar mojej �wczesnej g�upoty.

� Obawiam si�, �e pan g�upot� nazywa idealizm.

� Ale c� znowu � zaprotestowa� Jemio�. � Idealizm nie jest g�upot�. To jest ostateczne zidiocenie.

�ucja spojrza�a na� z niedowierzaniem i machn�a r�k�.

� Nie wierz�. Powiem panu, �e nie wierz� w ten pa�ski cynizm. To jest maska, kt�r� zakrywa si� pan przed samym sob�.

� Zgad�a pani, madame � odpowiedzia� z powag�. � Naprawd� to ja jestem cherubinem, kt�ry chowa anielski puch swoich skrzyde� pod kamizelk�. Dlatego w�a�nie nie k�pi� si�, by si� nie zdemaskowa�.

� Nie przekona mnie pan �arcikami. Intuicja nie zawodzi mnie w takich wypadkach. W g��bi duszy pozosta� pan takim cz�owiekiem, jakim by� wtedy.

� Kiedy? � zapyta� podejrzliwie. Zawaha�a si�.

� No, za czas�w swojej m�odo�ci. Za tych czas�w, kiedy by� pan, jak pan m�wi, g�upi.

Jemio� zmru�y� oczy i skrzywi� si�.

� Dajmy temu spok�j � powiedzia� innym tonem. � Gdyby nawet tak by�o, po co mi to pani przypomina...

Odwr�ci� si� i odszed� wolnym, oci�a�ym krokiem.

Poci�g z Wiednia przychodzi� o dziewi�tej dwadzie�cia. Kolski o dziewi�tej by� ju� na dworcu. Zatelefonowa� do lecznicy, �e si� sp�ni o godzin�. W kiosku kupi� kilka r� i sta� teraz z nimi na peronie. Wstydzi� si� tych r� i sam sobie wydawa� si� �miesznym m�okosem, kt�ry na powitanie ukochanej wyst�puje z kwiatami.

W istocie nie wiedzia�, po co tu przyszed�. Nie mia�o to �adnego sensu. Nale�a�o zignorowa� depesz� pani Niny. Co te� jej strzeli�o do g�owy zawiadamia� go telegraficznie o godzinie swego przyjazdu!

A ju� w ka�dym razie m�g� przyj�� na dworzec oficjalnie, bez �adnych g�upich kwiat�w. Po prostu po to, by powita� �on� szefa. Dobrze by nawet by�o zabra� z sob� kt�rego� z m�odszych koleg�w.

� C� ona sobie wyobra�a � my�la�. � Na pewno zdaje si� jej, �e jestem w niej zakochany. Musz� jej powiedzie� w oczy, �e nie.

W tej chwili zdawa�o mu si�, �e nienawidzi pani Niny. W istocie uczucia, jakie dla niej �ywi�, by�y dla� niezrozumia�e. By�a to mieszanina obawy, zaciekawienia i do�� znacznej dozy po��dania. Dzia�a�a mu na nerwy. Umia�a dzia�a� na nerwy. Chwilami miewa� wra�enie, �e ta pi�kna kobiety bawi si� nim jak foksterierem. W rozmowie z ni� czu� si� po prostu niewolnikiem. Swoimi powiedzeniami niejako narzuca�a mu odpowiedzi. Przy tym te jej oczy: zimne, czujne, ustawicznie obserwuj�c" oczy. Ba� si� ich. Dopiero gdy przykrywa�a je powiekami (robi�a to przepi�knie, wolno, leniwie, podnosz�c jednocze�nie �renice ku g�rze), nabiera� pewno�ci siebie. Przy poca�unkach zawsze zamyka�a oczy. I wtedy jednak dr�czy�a go w�tpliwo��, �e pani Nina tylko udaje po��danie. Gdyby po��da�a go naprawd�, od dawna zosta�aby jego kochank�. W�a�ciwie m�wi�c, wcale tego nie pragn��. �apa� si� nieraz na uczuciu pewnego strachu przed tym, co kiedy� przecie� musia�o nast�pi�. Strachu i obrzydzenia. Nie mia� na to �adnych dowod�w, lecz wiedzia�, �e Nina jest kobiet� z��, i przeczuwa�, �e w stosunku do niego uprawia rodzaj sportu.

Pomimo to jednak nigdy nie umia� zdoby� si� wobec niej na tyle odwagi, by jej to otwarcie powiedzie�. Przed wyjazdem spotyka�a si� z mm do�� cz�sto: dwa, trzy razy tygodniowo. Chodzili razem na spacery, do �azienek lub Ogrodu Botanicznego. W razie niepogody przesiadywali t� godzin� w cukierni.

Kiedy� powiedzia�a:

� Jutro przyjd� do pana. Chc� zobaczy�, jak pan mieszka.

Musia� udawa� uszcz�liwionego. W gruncie rzeczy by� przera�ony. Kupi� Jakie� owoce i butelk� wina, starannie posprz�ta� w swoim mieszkaniu, usuwaj�c wszystkie przedmioty, kt�re mog�yby jej si� wyda� brzydkie. Mia�a przyj�� o pi�tej i nie przysz�a. Zatelefonowa�a ko�o sz�stej, m�wi�c:

� Jerzy jest w domu i absolutnie nie mog� wyj��. Mamy pecha. Czy nie gniewa si� pan na mnie?

Czy gniewa si�! By� tak uradowany, �e omal nie powiedzia� jej, �e b�ogos�awi profesora za to, �e siedzi w domu! Odetchn�� z ulg� i napisa� d�ugi list do �ucji. W kilka dni p�niej zaprosi�a go do siebie. Poniewa� wiedzia�, �e o tej porze Dobranieckiego nie b�dzie w domu, szed� pe�en obaw. Na szcz�cie sko�czy�o si� wszystko na poca�unkach.

Sam nie wiedzia�, dlaczego si� boi tej kobiety. W�a�ciwie m�wi�c, nale�a�o wyzyska� sytuacj� dla lekkiego romansu, lecz w�a�nie zdawa�o mu si�, �e romans z Nin� sta�by si� dla� trwa�ym wi�zieniem. Ze uzale�ni�by si� od niej zupe�nie. I chocia� go poci�ga�a zar�wno swoj� oryginalno�ci�, jak i urod�, zar�wno inteligencj�, jak i aparycj� wielkiej damy, wola� narazi� si� w jej oczach na pos�dzenie o sztuback� nie�mia�o�� i naiwno��, ni� zachowa� si� jak m�czyzna.

I teraz te kwiaty. Bezsensowne kwiaty. Na par� minut przed nadej�ciem poci�gu zacz�� si� rozgl�da�, gdzieby je wyrzuci�. Niestety, wsz�dzie by�o pe�no ludzi. Nie m�g� si� przecie� narazi� na �mieszno��, wyrzucaj�c �wie�o kupione kwiaty. Mo�e kto� widzia�, jak je kupowa�. A zreszt� chocia�by i nie widzia�, ka�dy oczywi�cie od razu domy�li�by si� motyw�w takiego post�pku. Kolski by� w�ciek�y. Na domiar z�ego na s�siednim peronie zauwa�y� pann� Zarzeck�. Nie uk�oni� si�, udaj�c, �e jej nie dostrzeg�, lecz uk�u�a w go my�l:

� Naturalnie, ta g� zaraz napisze do �ucji, �e widzia�a mnie na dworcu, stoj�cego jak idiota z kwiatami. Tego tylko jeszcze brakowa�o.

Wreszcie poci�g nadszed�. W oknie wagonu sypialnego sta�a pani Nina. Wyda�a mu si�, jak zawsze, jak za ka�dym razem, znacznie pi�kniejsza ni� ten obraz, kt�ry nosi� w swojej pami�ci. Powita�a go promiennym u�miechem i czu�ym, porozumiewawczym u�ciskiem r�ki.

Panna Zarzeck�, jak na z�o��, sta�a naprzeciw i gapi�a si� na nich z irytuj�c� bezczelno�ci�.

Przed dworcem czeka�a wielka limuzyna Dobranieckich. Dopiero siedz�c w aucie, Kolski spostrzeg�, �e nie wr�czy� Ninie kwiat�w i bezmy�lnie mi�dli je w r�kach. Dostrzeg�a to i ona. Sama wyci�gn�a po nie r�k� i powiedzia�a:

� Jaki pan dobry. I to ten m�j ulubiony kolor. Wie pan, �e w mojej wyobra�ni kolory ��cz� si� ka�dy z pewnym uczuciem? Ten kolor jest dla mnie t�sknot�. Czy t�skni� pan za mn�?...

� Oczywi�cie � odpowiedzia� z uczciw� min�.

� To bardzo �adnie � spojrza�a na� czule i ko�cami palc�w przesun�a po jego wargach. Chrz�kn�� i zapyta�:

� Jak�e si� miewa pan profesor? Wyraz twarzy Niny zmieni� si� od razu.

� Ach, wie pan, �e jestem naprawd� zaniepokojona. Zwi�kszaj� si� b�le g�owy i cz�sto opanowuje go melancholia. Nawet nie chcia�am go zostawi� samego, i nie przyjecha�abym do Warszawy, gdyby nie...

U�miechn�a si� porozumiewawczo i �cisn�a go za r�k�. Podni�s� jej d�o� do ust.

� Ciesz� si�, �e pani przyjecha�a.

Sam nie wiedzia�, czy m�wi to szczerze. Nie m�g� zaprzeczy�, �e blisko�� tej kobiety podnieca�a go zawsze. Dzia�a�a na� jak pr�d elektryczny. Mia�a co� kociego w ruchach, jak�� mi�kko�� i zdradliwo��. U�ywa�a mocnych perfum, a sk�r� mia�a niewypowiedzianie g�adk�.

Pochyli�a ku niemu g�ow�, jakby zamierza�a poda� mu usta.

� Szofer � b�kn�� p�g�osem.

� Jestem taka nieostro�na � powiedzia�a jakby ze skruch�. � Na szcz�cie pan zawsze o wszystkim pami�ta. Pochlebi�o mu to.

� Przynajmniej staram si�.

� Wie pan, �e nawet czasami miewam panu za z�e t� pa�sk� wieczn� przytomno�� umys�u. Czy pan nigdy nie potrafi si� zapomnie�?... Zrobi� niezdecydowany ruch r�k�.

� Owszem. Przypuszczam, �e czasami mo�e mi si� to zdarzy�...

� Ale dotychczas si� nie zdarzy�o?

Zastanowi� si� i przypomnia� sobie. Kiedy� w laboratorium �cisn�� a� do b�lu d�o� �ucji. By� wtedy prawie nieprzytomny.

� Trzeba panowa� nad sob� � powiedzia� zdawkowo.

� Ach, ci m�czy�ni. Poj�� nie mog�, za co was kochamy. Jeste�cie trze�wi, straszliwie trze�wi. A przecie� ca�y wdzi�k �ycia polega na umiej�tno�ci zapominania o prawach, o obowi�zkach, o faktach, o przedmiotach. Trzeba umie� �y� sob�, sob� i kim� drugim.

Auto doje�d�a�o do Frascati.

� No, ju� jeste�my na miejscu � odezwa� si� Kolski. � Pani pewnie po�o�y si�, by wypocz�� po podr�y. Zaprotestowa�a �ywo.

� Ale� bynajmniej. Wcale nie jestem zm�czona. Spa�am �wietnie. Nigdzie tak dobrze nie sypiam jak w sleepingu. Widocznie jestem stworzona do podr�y. Czy pan lubi podr�owa�?

� Dotychczas podr�owa�em bardzo ma�o. By�em raz w Wenecji i raz w Berlinie. Ale przyznam si� pani, �e mnie jazda w wagonie bardzo m�czy. U�miechn�a si� do�.

� M�j Bo�e. Mamy tak kra�cowo r�ne usposobienia. Pociesza mnie tylko, �e les extremes se touchent.

W�z zatrzyma� si� przed drzwiami pa�acyku. Z wewn�trz wybieg� lokaj. Szofer otworzy� kufer auta i wyjmowa� walizy. Kolski zdj�� kapelusz. � Pozwoli pani, �e j� po�egnam...

� Ale� to wykluczone � powiedzia�a z udawanym oburzeniem. � Zje pan ze mn� �niadanie.

� Ju� jestem po �niadaniu, prosz� pani.

� O, egoisto. I dlatego chce pan mnie skaza� na samotno��? Wzi�a go pod r�k� i skierowa�a si� ku drzwiom.

� B�dzie pan nara�ony na przykry widok nasycania si� zg�odnia�ej istoty. Ludzie syci niczym si� tak nie brzydz�, jak obserwacj� od�ywiania si� g�odnych.

� Je�eli o pani� chodzi, to o obrzydzeniu nie mo�e by� mowy. Ale...

� Jeszcze pan znalaz� jakie� ale?

� Musz� by� ju� w lecznicy.

� �Ko� got�w i zbroja, dziewczyno ty moja, u�ci�nij, daj miecz"... Niech�e pan nie b�dzie zabawny z tym swoim pietyzmem dla obowi�zk�w. Obejd� si� bez pana.

� Niestety � zacz��, lecz mu przerwa�a.

� Niestety nie umie pan wytrwa� w dobroci dla mnie. Niech�e pan mi nie odmawia. C� to za koszmar, pusty dom! Zaraz po powrocie! B�d� si� czu�a fatalnie. Ju� do�� mam odwagi i obowi�zkowo�ci. To departament mojego m�a. Niech�e przynajmniej pan b�dzie dla mnie pob�a�liwy i mi�y. Chod�my, chod�my.

Ju� w hallu powiedzia�:

� Obieca�em, �e b�d�. Czekaj� na mnie.

� Wi�c zatelefonuje pan st�d, �e jaki� pacjent, �e jaka� pacjentka zatrzyma�a pana na mie�cie. Przecie� mo�e by� pacjentka gwa�townie potrzebuj�ca pa�skiej obecno�ci, nieprawda�?

Rozchyli�a usta w u�miechu i doda�a:

� A ja w�a�nie gwa�townie potrzebuj� pa�skiej obecno�ci, panie doktorze. Nie m�g� si� nie u�miechn�� r�wnie�.

� Nie zauwa�y�em tego. Wygl�da pani kwitn�co.

� Ach, jednak dostrzeg� pan to?... Za to nale�y si� panu nagroda. Rozejrza�a si�. Nikogo ze s�u�by nie by�o. Wspi�a si� na palce i poca�owa�a go w usta.

� To jest pa�skie honorarium uiszczone z g�ry. Teraz etyka lekarska nie pozwoli panu zostawi� pacjentki bez opieki.

Naprawd� musia� by� w lecznicy, lecz nie umia� jej o tym przekona�. By�a usposobiona kapry�nie, weso�o i frywolnie. Zreszt� ostatecznie do lecznicy mo�na by�o rzeczywi�cie zatelefonowa�.

� Niech�e pan zostawi sw�j kapelusz � przynagla�a go. � Chod�my. W jadalni lokaj zd��y� ju� postawi� drugie nakrycie.

� Teraz musi pan grzecznie na mnie poczeka� � m�wi�a skubi�c klap� jego marynarki.

W wagonie by�o jednak du�o kurzu. Wezm� k�piel, ale nie zajmie mi to wi�cej czasu ni� dziesi�� minut. O, mo�e pan przez ten czas rozm�wi� si� telefonicznie z lecznic� i wymy�li� jakie� katolickie k�amstwo na swoje usprawiedliwienie.

Telefon by� przeniesiony do sypialni. Nina rozmy�lnie nie domkn�a drzwi �azienki. K�piel widocznie by�a ju� przygotowana, gdy� po chwili do uszu Kolskiego dobieg� plusk wody. Rozmawia� ze starsz� piel�gniark�, pani� �aczy�sk�. Po kolei, systematycznie wyda� dyspozycje co do wszystkich swoich pacjent�w i powiedzia�, �e wa�ne sprawy zatrzymuj� go na mie�cie. Gdy po pi�ciu minutach od�o�y� s�uchawk�, us�ysza� g�os pani Niny:

� Sko�czy� pan?

� Tak, prosz� pani.

� No widzi pan, jak jest z pa�sk� megalomani�. Zdawa�o si� panu, �e lecznica rozpadnie si� w gruzy, je�eli pan nie przyjdzie. Tymczasem �wietnie si� bez pana. obejd�.

� �wietnie, nie�wietnie. W�a�ciwie powinienem tam by�. Czy pozwoli pani, �e zaczekam, na ni� w hallu?

� Dobrze. Ale przedtem niech mi pan poda p�aszcz k�pielowy. Tylko prosz� na mnie nie patrze�.

Kolski rozejrza� si� po pokoju.

� Tu nie ma �adnego p�aszcza, prosz� pani.

� Oczywi�cie p�aszcz jest tu. Tylko daleko ode mnie wisi i nie mog� po� si�gn��.

� Wi�c jak�e go pani podam? � zapyta� zatroskanym g�osem. Wybuchn�a g�o�nym �miechem.

� Och, panie Janku, panie Janku! Po prostu wejdzie pan do �azienki, zdejmie pan p�aszcz z wieszaka i poda mi. Czy� dla pana, jako dla lekarza, widok kobiety... nie ubranej jest czym� nadzwyczajnym?

� Zapewne nie � odpowiedzia� po namy�le. � Ale nie jestem tu w charakterze lekarza.

� A w innym charakterze nie widzia� pan nigdy kobiety nago? By� zupe�nie speszony i dopiero po chwili si� odezwa�:

� W ka�dym razie nie mog� tego powiedzie� o takich kobietach, kt�re... szanuj�, kt�re wymagaj� szacunku.

Widocznie rozbawi�o j� to jeszcze bardziej, gdy� wci�� si� �mia�a.

� Upewniam pana, �e �adna kobieta, kt�ra mo�e si� pokaza� bez ubrania m�czy�nie, nie wymaga od niego szacunku. No, niech pan mi da ten p�aszcz.

Nie by�o innego wyj�cia. Trzeba by�o spe�ni� jej ��danie. Przygryz� wargi i wszed� do �azienki. By� to do�� du�y pok�j k�pielowy, wy�o�ony r�owymi kaflami. Na szcz�cie wanna znajdowa�a si� w przeciwleg�ym rogu, p�aszcz za� tu� przy drzwiach. Stara� si� na ni� nie patrze�. Lecz nie m�g� ukry� swego zak�opotania. Siedzia�a w wannie, splecionymi r�kami zakrywaj�c piersi. Nie m�g� nie zauwa�y� �licznej spadzisto�ci jej ramion i gor�cego, br�zowego koloru jej sk�ry. Nadrabiaj�c min� i staraj�c si� opanowa� niepotrzebn� pospieszno�� ruch�w zdj�� p�aszcz i zbli�y� si� do wanny.

� S�u�� pani � powiedzia� g�osem ochrypni�tym.

� Ostro�nie, niech�e pan go nie wrzuci do wody. Dlaczego pan jest niedobry i przygl�da mi si�? Przecie� prosi�am pana... M�wi�a to tonem zgorszenia. , � Wcale nie przygl�dam si� pani. � Zmarszczy� brwi.

� Wi�c niech pan zamknie oczy i poda mi p�aszcz.

Zastosowa� si� do jej rozkazu. Us�ysza� gwa�towny plusk wody, a p�niej uczu�, jak trzymany przeze� w�ochaty p�aszcz k�pielowy nape�nia si� gor�cym cia�em.

� Dzi�kuj� panu � powiedzia�a swobodnie.

Owin�a si� p�aszczem i zanim zd��y� odej��, zarzuci�a mu r�ce na szyj�.

� Jeste� czaruj�cy z t� swoj� wstydliwo�ci� � powiedzia�a mu szeptem i poca�owa�a go w ucho. � Czy b�dziesz mnie odt�d uwa�a� za istot� wyuzdan�?...

� C� znowu � zaprotestowa� niepewnie. Tu� przy swoich widzia� jej zielone, iskrz�ce si� oczy, ciekawe i badawcze. Musn�a ustami jego podbr�dek.

� Zawsze jeste� starannie ogolony. No dobrze, niech pan na mnie zaczeka w hallu.

Gdy po�piesznie wyszed� z �azienki, zawo�a�a jeszcze za nim:

� A nie pogniewa si� pan na mnie, je�eli do �niadania przyjd� w szlafroku? Tak mi si� nie chce ubiera�!

� Ale� prosz� pani�.

� Naprawd� pan prosi? � zapyta�a zaczepnie. � Zawsze wydawa�o mi si�, �e jestem dla pana oboj�tna...

� Wydawa�o si� nies�usznie � odpowiedzia� bez przekonania.

� Za pi�� minut b�d� gotowa.

Istotnie nie czeka� d�u�ej. Przysz�a w jasnozielonym szlafroczku. Zauwa�y�, �e w po�piechu zostawi�a na jednym policzku troch� wi�cej r�u ni� na drugim. Pomimo to wygl�da�a fascynuj�co. �niadanie jad�a z apetytem, nie przestaj�c m�wi�. W pewnej chwili niespodziewanie rzuci�a pytanie:

� I c� si� dzieje z t� pa�sk� lekark�?

Powiedzia�a to lekkim tonem, lecz Kolski od razu naje�y� si�.

� Nie wiem, prosz� pani. Jest poza Warszaw�.

� I nie pisujecie do siebie?

� Nie � sk�ama�.

Pieszczotliwie po�o�y�a d�o� na jego r�ku. Wiele da�by za to, by m�c j� brutalnie odepchn��.

� Widzi pan, panie Janku. M�wi�am panu, �e to panu przejdzie. Czas robi swoje.

� Zapewne � mrukn�� niech�tnie.

By� do g��bi dotkni�ty jej s�owami i gwa�townie szuka� w my�li sposobu zemsty. Nie wiadomo dlaczego przysz�o mu do g�owy, �e sprawi jej przykro��, je�eli pos�dzi j� o jakie� bli�sze stosunki z rotmistrzem Korsakiem. Widywa� go w domu Dobranieckich do�� cz�sto. Rotmistrz wprawdzie zachowywa� si� zupe�nie poprawnie, nie mo�na by�o jednak nie zauwa�y�, �e jego uroda, rzeczywi�cie nieprzeci�tna, i temperament podoba�y si� kobietom.

� Czy pani r�wnie �atwo zapomni rotmistrza Korsaka? � powiedzia� po pauzie. Spojrza�a na� ostro.

� Co pan przez to rozumie? Wzruszy� ramionami.

� Ja nic.

Za�mia�a si� swobodnie.

� Wie pan, �e czu�abym si� dotkni�ta pa�sk� aluzj�, gdyby nie jej absolutna bezprzedmiotowo�� i gdyby nie przekonanie, �e pan o tym wie doskonale.

Opu�ci� oczy. Istotnie pos�dzenie pani Niny o romans z rotmistrzem by�o r�wnie nieuzasadnione jak pos�dzenie jej o romans z pierwszym lepszym spotkanym przechodniem. Zdawa� sobie spraw�, �e jego z�o�liwostka chybi�a celu i mrukn��:

� Nie by�a to �adna aluzja. Nie przestawa�a si� u�miecha�.

� Owszem, by�a. I pod pewnym wzgl�dem sprawi�a mi przyjemno��.

� Przyjemno��? � zdziwi� si�.

� Tak, przyjemno��. Da�a mi niezbity dow�d, �e pan jest o mnie zazdrosny. Chcia� wzruszy� ramionami, lecz opanowa� si� i powiedzia�:

� O zazdro�ci nie mo�e tu by� mowy.

� Tak trudno si� panu do niej przyzna�?... Czy to taki wstyd by� zazdrosnym o mnie?... Milcza� z opuszczon� g�ow�. Pani Nina wsta�a, zbli�y�a si� do niego, delikatnie obu r�kami unios�a g�ow� i pochylaj�c si� nad nim tak blisko, �e czu� jej oddech, zapyta�a:

� Czy� jestem tak niepoci�gaj�ca i a� tak brzydka?...

Zaczerwieni� si�. Ponownie uderzy�a go jej pi�kno�� i jaki� nieodparty czar, wynikaj�cy z kontrastu zmys�owo�ci ust i nozdrzy i ch�odu wielkich, zielonych oczu.

� Jest pani pi�kna � powiedzia� cicho.

Przesun�a kilkakrotnie ko�cami palc�w po jego w�osach i twarzy i szepn�a:

� Tak szalenie t�skni�am za panem...

W s�siednim pokoju rozleg�y si� kroki s�u��cego. Wyprostowa�a si� i zmieni�a ton:

� Gor�co tu. Chod�my do biblioteki. Tam jest najch�odniej. W bibliotece okna by�y do po�owy zas�oni�te ci�kimi adamaszkowymi zas�onami. Panowa� tu przyjemny ch��d i p�mrok. Wskaza�a mu miejsce na szerokiej, wygodnej sofie. Kolski uda�, �e nie dostrzega jej gestu, i wybra� przepa�cisty klubowy fotel. Lecz pani Nina by�a zbyt do�wiadczon� kobiet�, by zwr�ci� na to uwag�. Zapali�a papierosa i chodz�c po pokoju, zacz�a opowiada� mu o swoim pobycie za granic�, o ludziach, kt�rych tam pozna�a, o rozrywkach i spostrze�eniach, kt�rych przywioz�a mn�stwo. Najdziwniejszym z nich by�o to, �e po raz pierwszy t�skni�a, naprawd� t�skni�a do kraju. Umia�a m�wi� interesuj�co. Jasnozielony szlafroczek finezyjnie uwypukla� wspania�� budow� jej cia�a i oczy Kolskiego mimo woli nie mog�y si� oderwa� od niej, tak jak i jego uwaga. W pewnym momencie od�o�y�a papierosa i usiad�a na szerokiej por�czy fotela i opieraj�c si� o rami� Kolskiego, m�wi�a dalej z tak� min�, jakby pozycja ta by�a czym� najbardziej naturalnym:

� To najbardziej zdumiewaj�ce uczucie z tych, jakie znam. T�sknota. Cz�owiekowi wydaje si�, �e jest ca�kowicie poch�oni�ty otaczaj�c� go rzeczywisto�ci�, w�yty w nowe �rodowisko, zaj�ty nowymi sprawami. I nagle o�lepiaj�cy b�ysk: czyja� twarz, czyje� oczy, czyje� usta i r�ce. Czuje si� je na sobie z dojmuj�cym realizmem i przychodzi �wiadomo��, �e wszystko, co nas otacza, jest niewa�ne, oboj�tne nawet wstr�tne. Wstr�tne w�a�nie dlatego, �e oddala nas od tych r�k, od tych ust. Czy znasz ten b�l serca, ten zupe�nie fizyczny b�l, kt�ry przez piersi przechodzi w�wczas gwa�town� kr�tk� fal�?...

Kolski podda� si� sugestywno�ci jej s��w i tonu. W mgnieniu oka nie tylko wspomnia� liczne chwile t�sknoty za �ucj�, lecz w�a�nie taka chwila ogarn�a go teraz. Jej serce... jej jasne, ciep�e spojrzenie... Jej usta, kt�re przy m�wieniu poruszaj� si� tak, jakby w rozchyleniach warg formowa�y s�owa, niczym dotykalne kszta�ty z jakiej� niewidzialnej plasteliny... Usta, kt�rych nigdy nie ca�owa� i kt�rych nigdy nie b�dzie posiada�... B�l. Dojmuj�cy, fizyczny b�l w sercu... Jak ona to dobrze powiedzia�a... Sk�d ona to wszystko wie? Jak trafnie potrafi uj��...

Wyda�a mu si� teraz rzeczywi�cie jedyn� istot� na �wiecie, kt�ra potrafi zrozumie� jego tragedi�. Przecie� na pocz�tku zbli�enia z takim naciskiem m�wi�a mu o tym, �e cierpienia duszy stokro� �atwiej dadz� si� ukoi�, gdy czyja� serdeczna pomoc, czyje� m�dre spojrzenie, czyje� umiej�tne, a g��bokie uczucie we�mie na siebie cz�� naszego strapienia. A jak�e m�g� w�tpi� o szczero�ci jej s��w wypowiedzianych w�wczas w nocy na tarasie, o uczuciach, o kt�rych m�wi�a teraz, o m�dro�ci i znawstwie duszy ludzkiej, kt�re odkrywa� w niej za ka�dym razem? Czy� nie by�o szale�stwem to, �e broni� si� przed tym wszystkim, zamiast przyj�� jej dary z ca�� wdzi�czno�ci� i oddaniem?...

W milczeniu wyci�gn�� r�k� i obj�� j� �agodnym, czu�ym ruchem. Jakby tylko na to czeka�a, zsun�a si� na jego kolana mi�kko i ufnie.

� Tyle prze�y�am tam z dala od ciebie, tyle przemy�la�am � m�wi�a cicho, ledwie dotykaj�c policzkiem do jego skroni. � Bywa�y takie nerwowe dni oczekiwa�, dni bezsensownych nadziei. Wyobra� sobie, �e ogarnia�a mnie w�wczas jaka� mania. Nazywa�am to przeczuciem.

Oczekiwa�am, �e zrobisz mi niespodziank� i przyjedziesz. Wiedzia�am, �e to absurd. �mia�am si� sama z siebie, lecz przeczu� tych nie mog�am opanowa�. Pytali mnie w�wczas, co mi jest.

Umilk�a i doda�a po chwili:

� Czy� ja wiem, co to jest? Czy� ja potrafi� to nazwa�? Jak�e wiele jest wyraz�w, jak wiele okre�le�! Mo�na si� zgubi� w ich lesie i nie umie� wybra�. I nie znale�� odpowiedniego. M�wi� o uczuciach to tak, jakby si� chcia�o s�owami opowiedzie� utw�r muzyczny. Niepodobie�stwo! Czy prawda?

� Tak, tak � potwierdzi� i przytuli� j� mocniej do siebie.

W skroniach mocno t�tni�a krew. Wszystkie mi�nie przenika�a fala odczucia blisko�ci jej cia�a.

Przywar�a ustami do jego ust w d�ugim, rozkosznym, m�cz�cym poca�unku.

Nie oderwa�a warg i wtedy, gdy wsta� i nios�c j� na r�kach, z�o�y� na sofie... Od tego dnia, od tych godzin sp�dzonych z Nin� w bibliotece radykalnie zmieni� si� stosunek Kolskiego do niej. Uwierzy�. Uwierzy�, �e go kocha. I chocia� sam daleki by� od podobnego uczucia do niej, tym bardziej pragn�� to wyr�wna� pozorami mi�o�ci.

Ze wzgl�du na opini� otoczenia nie mogli sobie pozwoli� na zbyt cz�ste widywanie si�. Przychodzi�a do� dwa razy, rzadziej trzy razy w tygodniu. Niestety, zostawa�a zbyt d�ugo, uniemo�liwiaj�c mu w te dni wype�nianie swoich obowi�zk�w w stosunku do pacjent�w w lecznicy jak i poza lecznic�. Oczywi�cie nie wspomnia� jej ani razu o tym. Jakakolwiek wzmianka na ten temat by�aby wr�cz niemo�liwa. Z biegiem czasu przesz�a mu nawet ochota do jakiego� uregulowania tej sprawy. Przyzwyczaja� si� do Niny coraz bardziej. Stosunek z ni� istotnie zdawa� si� skutecznym lekarstwem, a je�eli nie lekarstwem, to przynajmniej narkotykiem, kt�ry zag�usza� w nim t�sknot� za �ucj�. Do �ucji pisywa� r�wnie cz�sto jak dawniej. I mo�e przy pisaniu tych list�w odczuwa� rodzaj jakby swojej winy, jakby zdrady, kt�r� pope�ni�. Nie mia�o to �adnego uzasadnienia, a jednak s�owami pe�nymi czu�o�ci pragn�� wyrazi� jej niejako ekspiacj�.

By�y to jedyne momenty, kiedy mi�o�� do �ucji wzbiera�a w nim tak siln� fal� jak dawniej. By�y to jedynie momenty, kiedy musia� zag�usza� w sobie prze�wiadczenie o bezwarto�ciowo�ci jego romansu z Nin�. Poza tym romans ten wszed� ju� w jego �ycie niby naturalna i nieodzowna cz�� programu tygodnia. Gdy zdarza�o si� czasami, �e Ninie przeszkodzi�o co� w zjawieniu si� o um�wionej godzinie, irytowa� si� i nie umia� sobie znale�� miejsca. Wi�cej, bo dostrzeg� te� u siebie objawy zazdro�ci.

By�o to pewnego wtorku. Mia�a przyj�� do niego o sz�stej. Na og� by�a punktualna i w razie gdy jej co� przeszkodzi�o, zawsze zawiadamia�a go albo listownie, albo telefonicznie. Tym razem by�o ju� po wp� do si�dmej, kiedy zdecydowa� si� sam do niej zadzwoni�. S�uchawk� podnios�a pokoj�wka. Wymieni� swoje nazwisko i zapyta�, czy mo�e prosi� pani� profesorow�. Us�ysza� wyra�nie:

� Zaraz zamelduj�, panie doktorze. Pokoj�wka go zna�a, a mo�e nawet domy�la�a si�, �e ��cz� go z jej pani� jakie� bli�sze stosunki. Tote� nie przypuszcza�a widocznie, �e pani chce przed nim ukry� swoj� obecno�� w domu. Po paru minutach wr�ci�a i o�wiadczy�a:

� Przepraszam pana doktora, ale pani nie ma. Pani wyjecha�a do Konstancina. Powt�rz� pani, �e pan doktor telefonowa�.

Od�o�y� s�uchawk� w pe�ni �wiadomo�ci, �e zosta� ok�amany. Sam rozk�ad pokoj�w w willi Dobranieckich i po�o�enie aparatu telefonicznego wr�cz uniemo�liwia�y to, by pokoj�wka nie wiedzia�a o tym, czy jej pani jest w domu. Musia�a wiedzie� na pewno, �e jest, skoro m�wi�a, �e zamelduje. Widocznie istotnie zameldowa�a i us�ysza�a od Niny dyspozycj� owego pomys�u o Konstancinie.

Opanowa�a go w�ciek�o��. Oczywi�cie k�amstwo, pope�nione w jakim celu?... Cel m�g� by� tylko jeden: inny m�czyzna. Podwa�a�o t� hipotez� tylko jedno: dlaczego w takim razie nie zatelefonowa�a do� sama z owym konstanci�skim wykr�tem? W ten spos�b zaasekurowa�aby si� przed jego telefonem i przed zdemaskowaniem. By�a przecie� do�� sprytna, by umiej�tniej to zaaran�owa�.

Odpowied� na te w�tpliwo�ci zjawi�a si� pr�dzej, ni� si� spodziewa�. Zjawi�a si� pod postaci� pos�a�ca z listem. Na karcie papieru skre�li�a kilka tylko s��w:

�Musz� koniecznie odwiedzi� Stef� w Konstancinie. Dosta�a znowu, swego ataku. Jestem w rozpaczy, �e Ci� dzisiaj nie zobacz�. � N".

Si�gn�� do kieszeni po napiwek i zapyta� pos�a�ca:

� O kt�rej pan dosta� ten list?

� O pi�tej, prosz� pana. Ale to nie ja dosta�em, tylko m�j kolega, tylko �e on nie m�g�, to mnie odda�. A ja nie my�la�em, �eby to co� pilnego by�o.

Po wyj�ciu pos�a�ca Kolski jeszcze raz przeczyta� i z pogard� odrzuci� kartk� daleko od siebie. Kartka jednak jak bumerang zatrzepota�a w powietrzu i upad�a mu pod same nogi. Podni�s� j� i podar� na drobne kawa�ki.

� Wi�c to tak!... Tak, droga pani! Ano zobaczymy.

Wzi�� kapelusz i szybko zbieg� ze schod�w. W pobli�u nie by�o taks�wki. Gdy j� wreszcie znalaz�, och�on�� ju� o tyle, �e zamiast do Frascati, kaza� jecha� do lecznicy. Nie spodziewano si� go tu, a poniewa� nikogo z wy�szego personelu nie by�o, przy�apa� dwie piel�gniarki w swoim gabinecie, popijaj�ce kaw� i zajadaj�ce ciastka w towarzystwie jakiego� obcego pana. Mia� w sobie tyle gniewu i ch�ci zemsty, �e brutalnie powiedzia�:

� Jakim prawem pan tu wszed�? Kto pan jest? I co za libacje w moim gabinecie?

Za�enowany m�odzieniec zerwa� si� na r�wne nogi i z przera�eniem spogl�da� na swoje towarzyszki, jakby od nich czekaj�c ratunku. Te jednak milcza�y jak zakl�te.

� Czy panie nie wiedz� � coraz ostrzejszym tonem prawie krzycza� Kolski � �e to jest niedopuszczalne?! Ze w lecznicy czego� podobnego nie b�d� tolerowa�?! To jest wykroczenie przeciw dyscyplinie, kt�re nie ujdzie paniom p�azem! Lecznica nie jest miejscem dla wyprawiania orgii. To nie jest knajpa. Jak �yj�, nie widzia�em czego� podobnego.

� My bardzo przepraszamy, panie doktorze � odezwa�a si� jedna z piel�gniarek, z trudem opanowuj�c dr�enie g�osu.

� Nie ma tu miejsca na �adne przeprosiny. Prosz� opu�ci� m�j gabinet. Natychmiast.

Wychodzili tak spiesznie, �e a� st�oczyli si� w drzwiach. Kolski usiad� przy biurku i nacisn�� dzwonek. Na progu stan�� sanitariusz.

� C� to do diab�a za porz�dki?! � krzykn�� Kolski. � Kto jest dzisiaj dy�urnym lekarzem? � Pan doktor Przemianowski.

� Prosz� do mnie poprosi� pana doktora.

Po minucie Przemianowski, wystraszony, zjawi� si� w gabinecie Kolskiego. Wie�� o przy�apaniu panny Budzy�skiej i Ko�pik�wny wraz z ich go�ciem przez doktora Kolskiego rozesz�a si� ju� snad�, gdy� Przemianowski z miejsca sam zacz�� si� t�umaczy�:

� Doprawdy o niczym nie wiedzia�em, panie dyrektorze... Kolskiego, odk�d pe�ni� funkcje docenta Rancewicza, nazywano dyrektorem. Zazwyczaj sprawia�o mu to przyjemno��, cho� oficjalnie nie mia� tego tytu�u. Teraz jednak powiedzia� surowo:

� Nie jestem �adnym dyrektorem. Powinien pan o tym wiedzie�, panie kolego. Ale niestety, pan tak ma�o interesuje si� tym, co si� w lecznicy dzieje, �e podczas pa�skich dy�ur�w mo�liwy jest podobny skandal, by w moim gabinecie piel�gniarki urz�dza�y sobie libacje z jakimi� hubkami sprowadzonymi z miasta. Uprzedzam pana, �e b�d� musia� o tym zawiadomi� pana profesora Dobranieckiego po jego powrocie do Warszawy.

� By�em w�a�nie na drugim pi�trze przy krwotoku � zacz�� m�ody lekarz. Kolski przerwa� mu ruchem r�ki.

� Przecie� nie prosz� pana o wyja�nienie. Jutro pan b�dzie �askaw wpisa� ten wypadek do kart personalnych obu piel�gniarek, z zaznaczeniem, �e zdarzy�o si� to podczas pa�skiego dy�uru.

Gdy Przemianowski wyszed�, Kolski zacz�� nerwowo chodzi� po pokoju. Za ka�dym razem, gdy mija� biurko, machinalnie si�ga� po ma�e kruche ciasteczko i ani si� spostrzeg�, jak zjad� wszystkie. Stwierdzenie w�asnego roztargnienia rozchmurzy�o go nieco i udobrucha�o. Spotkawszy podczas wieczornej inspekcji pann� Budzy�sk� powiedzia� jej:

� Niech pani poradzi swojej kole�ance, by na przysz�o�� podobnych rzeczy nie robi�a.

Tym razem nie wyci�gn� z waszego post�powania �adnych konsekwencji.

R�wnie� przy sposobno�ci i Przemianowskiemu da� do zrozumienia, �e ca�y incydent puszcza w niepami��. Pomimo to wyszed� z lecznicy przygn�biony i po�erany zazdro�ci�. Po drodze nie wiadomo sk�d przysz�o mu do g�owy, �e u Niny, gdy do niej telefonowa�, by� w�a�nie �w rotmistrz Korsak. Wprost got�w by� r�czy� za to, chocia� wiedzia� dobrze, �e rotmistrz przebywa obecnie na manewrach gdzie� w Ma�opolsce wschodniej. Gdy tylko znalaz� si� w swoim mieszkaniu, postanowi� jednak zdoby� pewno��. W tym celu zadzwoni� do mieszkania rotmistrza. W aparacie rozleg�y si� uspokajaj�ce przeci�g�e d�wi�ki. Nikt s�uchawki nie podnosi�. By�o ju� po dwunastej i w mieszkaniu rotmistrza nie by�o nikogo. Ju� chcia� od�o�y� swoj�, gdy us�ysza� zaspane i rozgniewane:

� Hallo?

� Czy mog� m�wi� z panem rotmistrzem? � zapyta�, zmieniaj�c g�os.

� Jestem, u licha, ale czy nie m�g�by pan wybra� odpowiedniejszej pory!

Kolski bez s�owa po�o�y� s�uchawk� i zacz�� my�le� gor�czkowo. Jak post�pi�? Jak zareagowa� na niew�tpliw� zdrad� Niny?... Nie mia� wprawdzie w r�ku niezbitych dowod�w, ale wystarczy�o mu samo prze�wiadczenie. W pierwszej chwili chcia� napisa� do Niny d�ugi, szyderczy list, list obra�liwy i obra�aj�cy. Przychodzi�y mu na my�l jadowite epitety, zjadliwe por�wnania, ironiczne aluzje. Taki list by�by wspania�� zemst�.

Czy jednak kobieta typu Niny, kobieta tch�rzliwa, podst�pnie zdradzaj�ca kochanka, z kt�rym przecie� mog�a uczciwie i po prostu zerwa�, zas�uguje na jak�� zemst�? O, bo co do jej moralnej warto�ci nie m�g� ju� mie� najmniejszych z�udze�. Wszystko zdawa�o si� jasne. Nina przeznaczy�a mu rol� jedynie czasowego zast�pcy na czas nieobecno�ci rotmistrza Korsaka.

Tak. Wystarczy kr�tki, ch�odny list. Bez �adnych obja�nie�, bez �adnych obelg, utrzymany w sztywnym, oboj�tnym tonie i przecinaj�cy wszystko nieodwo�alnie.

Usiad� i napisa�:

�Szanowna Pani! � Wobec tego, co zasz�o, uwa�am za sw�j obowi�zek zawiadomi� Pani�, �e mi�dzy nami wszystko jest sko�czone nieodwo�alnie. J. K.�

Przeczyta� i doszed� do przekonania, �e to na nic. Podar� list na drobne kawa�ki i napisa� drugi:

�Pani! � Zawsze zdawa�em sobie spraw�, �e to, co nas ��czy�o, uwa�a�a Pani za przygodn� zabaw�. Wczoraj uzna�a Pani za stosowne t� zabaw� zako�czy�. Spiesz� donie�� Pani, �e ca�kowicie Jej decyzj� akceptuj�. �egnam. � J. K.�

Tak. To by�o lepsze. Mia�o pewien polot, pewn� swobod� i dawa�o do zrozumienia, �e nie zale�y mu na niej wcale.

W istocie nie zale�a�o. A jednak m�czy� si� i gryz� przez ca�� noc. Przysz�o mu na my�l, �e oto po raz wt�ry w �yciu zosta� odtr�cony. Nie chcia�a go �ucja, kt�r� pragn�� poj�� za �on�, kt�r� kocha� swoim pierwszym i, jak wierzy�, ostatnim uczuciem. Teraz Nina porzuci�a go dla innego m�czyzny. Po tych dw�ch do�wiadczeniach nietrudno by�o straci� wiar� w siebie. Nietrudno by�o doj�� do przekonania, �e jako m�czyzna zas�u�y� jedynie mo�e na rol� przygodnego kochanka.

� Kochanek � my�la� � pe�ni�cy obowi�zki kochanka, p.o. kochanka na okres urlopu...

Jego ambicja by�a bole�nie skaleczona.

� I dlaczego? � my�la�, stoj�c przed lustrem. � Jestem przecie� m�ody, silny, przystojny.

Nie wyr�niam si� oczywi�cie �adn� nadzwyczajn� urod�, ale zawsze uchodzi�em za przystojnego. Nie nale�� te� do typu myd�k�w. Zajmuj� powa�ne stanowisko, dobrze zarabiam, mam przed sob� pewn� przysz�o��. Nikt nie mo�e mi odm�wi� wykszta�cenia i inteligencji.

Wi�c dlaczego?...

Utrata Niny nie tylko pod wzgl�dem ambicjonalnym dotkn�a Kolskiego. Jednak przyzwyczai� si� do niej i wiedzia� dobrze, �e przez pewien czas b�dzie odczuwa� jej brak. Nie tak, ma si� rozumie�, jak odczuwa brak �ucji, ale jednak...

Nazajutrz rano wys�a� list przez ch�opaka str�a i poszed� do lecznicy. Dzie� by� wyj�tkowo ci�ki. Przywieziono kilku nowych pacjent�w, kt�rych trzeba by�o od razu wzi�� na st�. Obie sale operacyjne by�y zaj�te od �smej rano do drugiej po po�udniu bez przerwy. Kolski przeprowadzi� sam cz�� drobniejszych operacji i asystowa� Rancewiczowi przy czterech powa�niejszych. Gdy wreszcie zszed� do swego gabinetu, zasta� tam kartk� na biurku, oznajmiaj�c�, �e pani profesorowa Dobraniecka telefonowa�a trzy razy. Zmi�� kawa�ek papieru i wrzuci� do kosza. Przyniesiono mu obiad. Zjad� z apetytem i wyci�gn�� si� na sofie z papierosem w ustach. Zegar wybi� trzeci�. Mia� jeszcze p� godziny na odpoczynek.

Kto� zapuka� do drzwi.

� Prosz� � niech�tnie rzuci� Kolski.

Do pokoju wesz�a Nina.

Zerwa� si� z kanapy i si�gn�� po marynark�, wisz�c� na oparciu krzes�a. Nina wygl�da�a prze�licznie. �mia�o patrzy�a mu w oczy. Twarz mia�a pos�gowo spokojn�. Powoli otworzy�a torebk�, wydoby�a z niej list Kolskiego i zapyta�a niemal wynio�le:

� Co to ma znaczy�?

Spojrza� na list, jakby go pierwszy raz w �yciu widzia�. W palcach Niny wygl�da� tak, jakby by� czym� ohydnym, wstr�tnym, brudnym, czym�, co si� bierze do r�ki tylko po to, by natychmiast odrzuci�. Zmarszczy� brwi i odwr�ci� g�ow�.

� Chcia�am zapyta�, co oznacza ten niezrozumia�y dla mnie list. Kolski spojrza� na ni� z nienawi�ci�: zrozumia�, �e ta kobieta chce wyzyska� to, �e on nie posiada �adnych dowod�w jej zdrady. Powiedzia� sucho:

� S�dz�, �e nie mamy o czym dyskutowa�, prosz� pani. Wzruszy�a ramionami.

� Nie zamierzam dyskutowa� i nie po to przysz�am. Chcia�am za��da� wyja�nie�.

Kolski milcza�.

� Przypuszczam, �e mam do tego prawo. Ze wysy�aj�c do mnie podobny list, musia�e� mie� jakie� powody.

� Oczywi�cie mia�em je.

� Czy mog� co� o nich wiedzie�? Przygryz� wargi.

� Wiesz o nich znacznie wi�cej ni� ja. �adna komedia tu nie pomo�e. Moje postanowienie jest ostateczne.

Zmierzy�a go zimnym spojrzeniem i nie bez ironii zapyta�a:

� A sk�d�e wiesz, �e chc� wp�yn�� na zmian� twego postanowienia? Sk�d masz t� pewno��?

Kolski zmiesza� si�.

� Wi�c tym lepiej. Lepiej dla nas obojga � mrukn��.

� By� mo�e, m�j drogi. Jednak�e rozumiesz, �e tw�j list mnie obrazi� i �e po prostu ��dam od ciebie satysfakcji pod postaci� wyja�nienia, kt�rego nie mo�esz mi odm�wi�.

� S�u�� ci � odpowiedzia� Kolski, nie patrz�c na ni�.

� Czy pozwolisz, �e usi�d�? Przysun�� jej krzes�o i m�wi�:

� Zdradzasz mnie. Przekona�em si� o tym wczoraj ponad wszelkie w�tpliwo�ci.

� Ponad wszelkie? � Podnios�a brwi. � No, prosz�!...

� Tak � wybuchn��. � Zdradzasz. Gdy zatelefonowa�em, by si� dowiedzie�, dlaczego si� sp�niasz do mnie, s�u��ca o�wiadczy�a mi, �e jeste� w domu.

� Tak ci powiedzia�a?

� Powiedzia�a co�, co znaczy�o to samo. Powiedzia�a, �e zaraz ci� poprosi do telefonu, a wr�ci�a z o�wiadczeniem, �e� wyjecha�a. Gdyby� istotnie wyjecha�a, ona nie mog�aby o tym nie wiedzie�. By�a� w domu i by�a� nie sama.

� Oczywi�cie � przyzna�a spokojnie Nina. � A w dodatku by�am tak naiwna, �e nie uprzedzi�am s�u�by, by zatai�a moj� obecno�� w razie twojego telefonu.

Za�mia� si� ironicznie.

� O nie. Wcale nie by�a� naiwna. Tylko nie spodziewa�a� si� mojego telefonu. Bo by�a� pewna, �e w por� otrzymam tw�j list. Niestety, najsprytniej obmy�lone machinacje czasem zawodz�. Jaka� drobna przeszkoda, jak na przyk�ad niedbalstwo pos�a�ca, i wszystko wychodzi na wierzch.

W rysach jej twarzy nie by�o ani �ladu zaniepokojenia. Zapyta�a spokojnie: � I c� wysz�o na wierzch? Zrobi� zniech�con� min�.

� Po co mamy porusza� te nieprzyjemne sprawy? Nie chc� si� wtr�ca� w twoje romanse. Ju� dzisiaj nie uwa�am si� za uprawnionego. Wi�c po co?

� I c� wysz�o na wierzch? � powt�rzy�a z naciskiem. Podni�s� g�ow� i nie patrz�c na ni� powiedzia� tonem jak najbardziej oboj�tnym:

� Skoro koniecznie chcesz... Wysz�o na jaw to, �e jeste� kochank� rotmistrza Korsaka. Bo to on wczoraj by� u ciebie.

M�wi� to nie tylko z przekonaniem, lecz z jak�� zaci�to�ci�. Najniespodziewaniej w �wiecie Nina wybuchn�a d�ugim, weso�ym �miechem.

� Ach, Janku, Janku. Powinna mi pochlebia� twoja zazdro��. Niestety w tym wypadku jest zupe�nie bezprzedmiotowa. Przypuszczam, �e Korsak bez wi�kszego sprzeciwu zgodzi�by si� na rol�, kt�r� mu przypisujesz, a przynajmniej na to, by by� w og�le w Warszawie, zamiast m�czy� si� na manewrach pod Stanis�awowem.

Kolski potrz�sn�� g�ow�.

� Niestety, tw�j �miech mnie nie przekona�. A to z tej prostej przyczyny, �e pan Korsak wcale nie m�czy si� na manewrach, lecz najspokojniej w �wiecie przebywa w Warszawie.

Popo�udnie wczoraj sp�dzi� u ciebie, a wieczorem by� we w�asnym mieszkaniu, co sprawdzi�em telefonicznie.

Na twarzy Niny odbi�o si� prawdziwe zdziwienie.

� Ale� to niemo�liwe. Nie dalej jak przedwczoraj otrzyma�am od niego kartk�, w kt�rej wspomina�, �e wr�ci nie wcze�niej ni� za miesi�c. To jakie� nieporozumienie.

� Nie mo�e by� mowy o �adnym nieporozumieniu � zirytowa� si�. � Nie potrzebuj� robi� przed tob� z tego �adnej tajemnicy. Wi�c o godzinie dwunastej zadzwoni�em do jego mieszkania i zapyta�em, czy mog� prosi� pana rotmistrza. Us�ysza�em odpowied�, i to poirytowan� odpowied�, �e jest przy aparacie i dziwi si�, �e mu w nocy nie daj� spa�.

Nina u�miechn�a si�.

� Prosi�e� rotmistrza? A czy wymieni�e� te� nazwisko rotmistrza?

� Po c� mia�em wymienia�? Nie przypuszczam, by w jednym mieszkaniu by� ca�y szwadron rotmistrz�w.

Przygl�da�a mu si� przez kilka chwil z pob�a�liwym wyrazem twarzy. Wreszcie powiedzia�a, cedz�c s�owa:

� Szwadron zapewne nie. Ale jeszcze jeden m�g� by�. Na przyk�ad rotmistrz Supi�ski, kt�ry na czas nieobecno�ci kolegi zainstalowa� si� w jego mieszkaniu.

Kolski zmiesza� si� troch�, lecz natychmiast zauwa�y�:

� To jest rzecz bardzo �atwa do sprawdzenia.

� Oczywi�cie � przyzna�a Nina. � Stoi przed tob� telefon. A obok le�y spis abonent�w. Zadzwo� i zapytaj. Kolski zamy�li� si� i odpowiedzia�:

� Poniewa� s�dzisz, �e tego nie zrobi�, zrobi� to zaraz. Wyszuka� numer Korsaka i zadzwoni�. Us�ysza� jaki� nieznajomy i nieinteligentny g�os m�ski, prawdopodobnie ordynansa.

� Czy mog� prosi� pana rotmistrza Korsaka?

� Pan rotmistrz jest na manewrach � odpowiedzia� ordynans.

� A pana rotmistrza Supi�skiego?

� Pan rotmistrz przyjedzie dopiero o czwartej � brzmia�a odpowied�.

B�kn�� �dzi�kuj�" i od�o�y� s�uchawk�.

Nina pali�a papierosa. Znalaz� si� rzeczywi�cie w g�upiej sytuacji. Na poparcie swoich podejrze� mia� dwa argumenty i oto jeden z nich rozp�yn�� si� mu w r�ku. Pozostawa� drugi. W�a�ciwie m�wi�c i ten wystarcza� wobec jego prze�wiadczenia o niewierno�ci Niny. Je�eli istotnie nie utrzymywa�a bli�szych stosunk�w z rotmistrzem Korsakiem, musia� by� jeszcze kto� inny. Lecz by� na pewno. Da�by sobie za to g�ow� uci��.

� Czy mo�e pan nacisn�� guzik dzwonka? � odezwa�a si� Nina. Wykona� w milczeniu jej polecenie. We drzwiach zjawi� si� sanitariusz.

� Prosz� zawo�a� tu mego szofera � powiedzia�a mu kr�tko. Gdy szofer wszed� do pokoju, zapyta�a go:

� Czy Paw�owski nie pami�ta, gdzie ja mog�am wczoraj zostawi� swego lisa?

� W aucie nie zosta�, prosz� pani profesorowej. Na pewno. Po przyje�dzie do gara�u oporz�dzi�em w�z i by�bym znalaz�. A wczoraj pani profesorowa by�a tylko u fryzjera i w Konstancinie...

� W�a�nie � przerwa�a mu. � Zdaje mi si�, �e zostawi�am lisa w Konstancinie. Niech Paw�owski pojedzie i zabierze. Ja wr�c� pieszo do domu.

� Tak jest, prosz� pani profesorowej � s�u�bi�cie odpowiedzia� szofer i wyszed�.

W pokoju zapanowa�o milczenie. Nina powoli dopala�a swego papierosa. Uwa�nie zgasi�a go w popielniczce, wsta�a, z p�u�miechem skin�a Kolskiemu g�ow� i bez s�owa skierowa�a si� do drzwi.

Zatrzyma�a si� i spojrza�a na� oboj�tnie.

� Nino! � zawo�a� Kolski.

� Czym mog� s�u�y�?

Czu� si� winny, zawstydzony, skompromitowany, o�mieszony. Mia� prze�wiadczenie, �e go zdradzi�a. Lecz podobne prze�wiadczenia z punktu widzenia rozs�dku nie s� niczym innym jak zwyk�� histeri�. Cienie fa�szywych poszlak, bo to by�y zaledwie cienie, uzna� za wystarczaj�ce dowody jej winy. Stworzy� w swojej wyobra�ni koncepcj� nie maj�c� �adnych realnych podstaw. Po prostu wszystko wyssa� z palca. Zniewa�y� t� kobiet�, kt�ra, musia� to w duchu przyzna�, zni�y�a si� przecie�, daj�c mu siebie. Zni�y�a si�, gdy� zar�wno jej pozycja towarzyska, jak jej uroda i kultura dawa�y nieograniczone mo�liwo�ci w wyborze kochanka. Powinna by�a spoliczkowa� go za te podejrzenia, zignorowa� je milczeniem. Wy�wiadczy�a mu wielk� �ask� ju� tym, �e chcia�a si� usprawiedliwi�. I zrobi�a to tak po pa�sku, tak wytwornie i tak bole�nie, �e podzia�a�o to silniej od policzka. Zachowa� si� jak gbur, zachowa� si� jak zazdrosny smarkacz.

� Nino � zacz�� m�wi�. � Winienem ci przeprosiny. Rzeczywi�cie post�pi�em zbyt pochopnie i nies�usznie ci� obrazi�em. Czy mo�esz mi przebaczy�?...

U�miechn�a si� ironicznie.

� O, nie przepraszaj mnie jeszcze przedwcze�nie. Mo�esz tego p�niej �a�owa�. Sprawd�, czy ci� nie oszuka�am. Przeprowad� �ledztwo. Wybadaj s�u�b�. Mo�e przekupi�am szofera i tego tam ordynansa. Wynajmij detektywa.

� Nie zn�caj si� nade mn� � powiedzia� pokornie. Ninie zaiskrzy�y si� oczy.

� Oczywi�cie wynajmij detektywa. Z takim n�dznym p�azem jak ja nale�y post�powa� metodami policyjnymi. Przecie� ja jestem twoj� kochank� nie dlatego, �e ci� kocham, tylko dlatego, �e to jest dla mnie �aska i zaszczyt. Czy� mog�abym marzy� o takim szcz�ciu? Na kolanach co dzie� powinnam za to dzi�kowa� dobrym losom. Bo kt� inny mnie by chcia�?!

Wzi�� j� za r�k� i powiedzia� b�agalnie:

� Nie drwij ze mnie, Nino.

� Nie drwi�. Raczej drwi� z siebie. Bo czy� to nie komiczne, �e zabiegam o twoje uczucia, w�wczas gdy ty poniewierasz moje? I naprawd�, Janku, najbardziej mnie zabola�o to, �e pos�dzasz mnie o tch�rzostwo i ma�oduszno��. Zastan�w si�, cz�owieku. Co mog�oby mi przeszkodzi� w tym, by przyj�� do ciebie i powiedzie� otwarcie: � Mam do�� ciebie, pokocha�am innego!...

� Tak, tak, Nino � przyzna� obca�owuj�c jej r�ce. � Przebacz. Przebacz.

By�em niem�dry. Czy zdo�asz mi przebaczy�? W jej oczach zjawi� si� smutek.

� Nie zdo�am nie przebaczy� � powiedzia�a cicho. � Tylko nie wiem, kiedy b�d� mog�a ci� widzie�. Sam to rozumiesz.

� Rozumiem � przyzna�.

� Musz� si� pogodzi� z sob�. Nie dzwo� do mnie i nie pisz, p�ki si� nie odezw� sama...

Lekko musn�a wargami jego policzek i wysz�a.

Pierwszego dnia Kolski nie m�g� oderwa� my�li od tej przykrej sprawy, kt�rej by� autorem dzi�ki swojej g�upiej zazdro�ci i przesadnej imaginacji. Nazajutrz poprawi� mu si� humor. By� kontent, �e wszystko dobrze si� sko�czy�o. Trzeciego dnia z rana, przechodz�c przez plac Napoleona, przed sam� poczt� spotka� rotmistrza Korsaka.

Stan�� w miejscu tak, jakby nagle otrzyma� silne uderzenie po ciemieniu. Zatrzyma� si� i rotmistrz. By� po cywilnemu. Mia� na sobie sportowe, szare ubranie i sportow� czapk�. Przez r�k� przewieszony p�aszcz. W r�ku niedu�y neseser.

Kordialnie wyci�gn�� do Kolskiego d�o�.

� Witam, doktorze. Co s�ycha� w Warszawie? Ale� upa�.

� To pan, rotmistrzu, nie na manewrach? � zdo�a� wydoby� z siebie Kolski.

Korsak podni�s� ostrzegawczo palec do ust.

� Ssss. To wielka tajemnica! Wyrwa�em si� na kr�tko do Warszawy. Kolski odzyska� ju� panowanie nad sob� i za�mia� si� prawie swobodnie:

� Oczywi�cie cherchez la femme? � rzuci� pytaj�co.

� Jest pan zanadto domy�lny, doktorze. � Rotmistrz przymru�y� oko. � No, ale �egnam. W wagonie by� taki kurz, �e czuj� si� jak kundel wytarzany w piasku. Musz� si� wyk�pa�.

� To wprost z dworca? � zaciekawi� si� z niedowierzaniem Kolski.

� Tak � potwierdzi� Korsak. � Czo�em.

Przy�o�y� niedbale r�k� do daszka sportowej czapki i znikn�� w t�umie. Po chwili namys�u Kolski wsiad� w taks�wk� i kaza� si� zawie�� na dworzec. Przejrza� rozk�ady jazdy. Rzeczywi�cie, rotmistrz m�g� m�wi� prawd�. Przed pi�tnastu minutami przyszed� poci�g ze Lwowa. Teraz ju� nic nie rozumia�.

Wieczorem mia� wielk� ochot� zadzwoni� do Niny. Zamiast tego jednak zadzwoni� do mieszkania Korsaka, by sprawdzi�, czy jest w domu. Oczywi�cie, je�eli w domu go nie b�dzie, to znaczy, �e przesiaduje u Niny. Jakie� by�o zdumienie Kolskiego, gdy us�ysza� od ordynansa:

� Pana rotmistrza Korsaka nie ma w Warszawie. Jest na manewrach. Wr�ci za miesi�c.

Jedno z dwojga. Albo zatrzyma� si� w hotelu, albo ukrywaj�c sw�j pobyt w Warszawie, zakaza� ordynansowi zdradzania jego obecno�ci. Tak czy owak, nale�a�o rzecz wyja�ni�. Nie m�g� d�u�ej pozostawa� w niepewno�ci. Szybko przebra� si� i wyszed� z domu. Po pi�ciu minutach by� ju� we Frascati. Zadzwoni�.

� Czy zasta�em pani� profesorow�? � zapyta�. Drzwi otworzy� lokaj.

� Nie, nie ma, prosz� pana doktora. Ale ma nied�ugo przyjecha�. Mo�e pan doktor zaczeka. Tu ju� czeka pan Howe.

� Kto taki? � zdziwi� si� Kolski, kt�ry nigdy tego nazwiska nie s�ysza�.

� Mister Howe. Ten Anglik.

Istotnie w hallu siedzia� bardzo przystojny, bardzo blady m�odzieniec o zblazowanej twarzy, z monoklem w lewym oku. Ujrzawszy Kolskiego wsta�, wolno poprawi� monokl, jeszcze wolniej wyci�gn�� r�k� i wym�wi� swoje nazwisko. W og�le ca�y by� au raienti.

� C� to za ma�pa � my�la� Kolski i skonstatowa�, �e m�odzieniec ma na sobie smoking.

� Mamy dzi� szalony upa� � zwr�ci� si� do� uprzejmie. Mr Howe odpowiedzia� skrzywieniem jednego k�ta ust, co mog�o nawet przypomina� u�miech.

� I do not understand. Im sorry...

Okaza�o si�, �e ani s�owa nie umie po polsku ani po francusku. Poniewa� j�zyk niemiecki znali bardzo s�abo, rozmowy, kt�r� prowadzili przez p� godziny, nikt nie m�g� nazwa� ani zbyt o�ywion�, ani interesuj�c�, zwa�ywszy i to, �e absolutnie nic sobie nie mieli do powiedzenia. W ka�dym razie Kolski dowiedzia� si�, �e Anglik bawi w Warszawie od miesi�ca i �e sw�j powr�t do kraju uzale�nia od pewnych spraw, dla kt�rych tu przyby�. Dowiedzia� si� te�, �e w Warszawie mr Howe nie zna prawie nikogo poza pani� Dobranieck�, kt�r� mia� zaszczyt pozna� na Riwierze francuskiej. Prawdziw� ulg� dla obydw�ch by� dzwonek oznajmiaj�cy powr�t pani domu.

Nin� ani zaskoczy�a, ani zdziwi�a obecno�� Kolskiego. By�a w tak �wietnym humorze, w jakim jej Kolski nie pami�ta� od dawna. Wygl�da�a przy tym przynajmniej o pi�� lat m�odziej. Po kr�tkim powitaniu i paru zdaniach angielskich, rzuconych zblazowanemu m�odzie�cowi, zwr�ci�a si� w przelocie do Kolskiego:

� Spodziewam si�, �e bawili si� tu panowie dobrze.

� Nie umiem po angielsku � mrukn�� Kolski.

� Ach, jaka szkoda. Przepraszam was. Musz� si� przebra�. Jeszcze jedno zdanie po angielsku, skierowane wraz z mi�ym u�miechem do mr Jimmyego, i znik�a w g��bi mieszkania, a pozostali panowie z powag� podzielili si� pogl�dem, �e jest to pi�kna i czaruj�ca osoba.

W kwadrans p�niej zjawi�a si� Nina w wspania�ej wieczorowej toalecie i jednocze�nie otworzono drzwi do jadalni. Na stole by�y cztery nakrycia. Gdy usiedli, pani Nina powiedzia�a od niechcenia po polsku:

� Twoje podejrzenia, o dziwo, realizuj� si�. Mo�e jeste� jasnowidzem. W�a�nie dzi� przyjecha� rotmistrz Korsak. Telefonowa� i zaprosi�am go na kolacj�. Dzwoni�am te� do ciebie, chocia� nie przewidywa�am, �e zechcesz odegra� rol� przyzwoitki. Poniewa� ci� nie zasta�am, zwr�ci�am si� o pomoc do mr Howe.

Powiedziawszy to Nina przysun�a Anglikowi salaterk� i zacz�a m�wi� po angielsku. Kolski nie m�g� oprze� si� wra�eniu, �e kobieta ta powtarza s�owo w s�owo to samo temu blademu cymba�owi, bezczelnie wyzyskuj�c to, �e obaj nie mog� si� porozumie�.

Je�eli nawet tak by�o, pani Nina nied�ugo mog�a si� cieszy� swoj� zabaw�, gdy� zjawi� si� Korsak, kt�ry �wietnie w�ada� zar�wno angielskim, jak i polskim. Podejrzenia Kolskiego co do hotelu zdawa�y si� sprawdza�, gdy� Korsak przyszed� w tym samym sportowym ubraniu, w kt�rym by� z rana na placu Napoleona. Przeprosi� za sw�j wygl�d i strzelaj�c na przemian z Nin� dowcipami, zajada� z wilczym apetytem. Zdawa� si� by� w doskona�ym humorze, po pewnym jednak czasie Kolski zauwa�y�, �e rotmistrz z wyra�n� niech�ci� spogl�da na Anglika. Zwraca� si� do� bardzo rzadko, na pytania odpowiada� kr�tko i zdawkowo z nie zach�caj�cym wyrazem twarzy. W pewnym momencie, gdy mr Howe zaj�ty by� rozmow� z Nin�, rotmistrz burkn�� do siedz�cego obok Kolskiego:

� Sk�d si� tu wzi�� ten angielski wymoczek? Kolski nieznacznie wzruszy� ramionami.

� Poj�cia nie mam. Widz� go pierwszy raz.

Zawsze czujna pani Nina dos�ysza�a jednak i obja�ni�a:

� Mr Howe zwiedza Polsk�. Jest to bardzo mi�y, chocia� nieco zmanierowany m�odzieniec.

Korsak nieznacznie zmarszczy� brwi.

� Owszem, jest sporo maniery w tej nonszalancji, z jak� mizdrzy si� do pani.

� Ach, c� za wyra�enie, rotmistrzu. I doda�a po angielsku:

� Rotmistrz znajduje, �e jest du�o nonszalancji w pa�skiej kokieterii.

� To prawda � przyzna� Anglik. � Nonszalancja tu jest moj� mask�. Gdybym chcia� doprowadzi� swoj� kokieteri� do poziomu uwielbienia, kt�re �ywi� dla pani, sta�bym si� �miesznym dla otoczenia z nadmiaru gorliwo�ci i czo�obitno�ci.

Kolski nic nie zrozumia�. Nie przypuszcza� zreszt�, by w s�owach Anglika mog�a by� jaka� rewelacyjna tre��, ale spos�b, w jaki ten m�odzieniec spogl�da� na Nin�, m�g� budzi� powa�ne obawy. Tak patrze� na kobiet� ma prawo tylko cz�owiek, kt�rego z ni� ��cz� najbli�sze wi�zy i zupe�ne spoufalenie.

Kaw� podano w halki. Tutaj ju� rotmistrz nie ukrywa� zupe�nie swojej antypatii dla Anglika. Nawet wobec Niny sta� si� ch�odny i impertynencko uprzejmy. Rozmawia� tylko z Kolskim, rozmawia� bardzo serdecznie, jakby t� serdeczno�ci� chcia� podkre�li� r�nic�, jak� robi mi�dzy nim a reszt� towarzystwa. Kolski by� mile tym zaskoczony i sam coraz ch�tniej spogl�da� na mr Howe.

Oko�o jedenastej Korsak wsta� z wyra�nym zamiarem po�egnania pani domu. W jego podniesionej g�owie i w ca�ej postaci by�o co� jakby obra�ona godno��.

� Niech pan zostanie � niezwykle ciep�ym i mi�kkim tonem powiedzia�a Nina. � Przecie� pa�ski poci�g odchodzi dopiero o godzinie wp� do pierwszej.

� Dzi�kuj� pani uprzejmie, ale chcia�bym si� jeszcze z kim� zobaczy�. Mam niekt�re sprawy do za�atwienia.

� Niech pan zostanie, prosz� � powt�rzy�a z takim naciskiem i z takim spojrzeniem, �e Kolskiemu krew uderzy�a do twarzy, a m�ody Anglik demonstracyjnie si�gn�� po jakie� czasopismo le��ce na stoliku obok i zacz�� je przegl�da�.

Po d�ugim milczeniu rotmistrz powiedzia�:

� Je�eli pani sobie tego �yczy...

Podda� si�. Usiad� i nadrabiaj�c nieszczerym humorem doda�:

� Ale za to ��dam zap�aty pod postaci� fili�anki kawy.

� Otrzyma pan j� natychmiast � powiedzia�a i wsta�a, by nape�ni� jego fili�ank�.

W Kolskim wszystko si� burzy�o. Je�eli nie zerwa� si� od razu, to tylko dlatego, �e nie chcia� narazi� si� na �mieszno��. Teraz jednak zdo�a� ju� sobie u�o�y� wszystko, ca�y scenariusz swego wyj�cia. Wi�c: spojrzy na zegarek, powie �zazdroszcz� pa�stwu, �e obowi�zki nie zmuszaj� ich do opuszczenia tak mi�ego towarzystwa, ja niestety musz� by� w lecznicy. Taki ju� los lekarza", potem wstanie i po�egna si�.

Zd��y� wykona� tylko pierwszy punkt swego programu, gdy bowiem wydoby� zegarek, pani Nina zwr�ci�a si� do� z czaruj�cym u�miechem:

� Ach, drogi doktorze. Na �mier� zapomnia�am. M�j m�� przys�a� dzi� jakie� papiery dotycz�ce lecznicy i prosi�, �ebym to panu odda�a. Zdaje si�, �e le�� w gabinecie na biurku. W niebieskiej kopercie. Znajdzie pan?

Wytr�cony z programu Kolski chrz�kn�� i wsta�.

� Przypuszczam, �e znajd�.

Gdy znika� w drzwiach salonu, za kt�rym by� gabinet, pani Nina przeprosi�a pozosta�ych pan�w po angielsku:

� Nie jestem pewna, czy znajdzie. Zdaje si�, �e schowa�am to do szuflady. Panowie wybacz�. Jedna chwila.

Przesz�a szybko salon. W gabinecie zasta�a Kolskiego na pr�no poszukuj�cego na biurku niebieskiej koperty.

Gestem zm�czenia i pro�by o lito�� wyci�gn�a do� r�ce.

� Nie odchod�. Nie zostawiaj mnie z nimi. Oni si� obaj we mnie kochaj�, gotowi doprowadzi� do jakiego� skandalu. Spojrza� na ni� surowo:

� Oni w tobie, a ty w nich, chocia� doprawdy trudno mi ju� wyzna� si�, w kim si� kochasz.

� Nie wiesz w kim?... � zapyta�a mru��c powieki.

Zanim zd��y� si� cofn��, zarzuci�a mu r�ce na szyj� i obsypa�a poca�unkami.

� Ot, w kim... Ot, w kim... Ot, w kim... � powtarza�a gor�cym szeptem. � Chcia�am ci� ukara� za twoje brzydkie podejrzenie i nie odezwa� si� do ciebie przez tydzie�. Ale jestem tylko s�ab� kobiet�. Ju� dzisiaj dzwoni�am. A jutro... jutro przyjd� do ciebie o zwyk�ej porze...

A teraz prosz� ci�, id� tam do nich i zajmij si� jako� nimi. Nie mog� przecie� dopu�ci� do tego, by m�j dom, by dom mego m�a sta� si� terenem awantury. To by mnie skompromitowa�o. Sam rozumiesz. I mam prawo prosi� ci� o pomoc. Pami�taj, �e ty jeste� jedynym cz�owiekiem, kt�rego mog� prosi� o pomoc. Nie odm�wisz mi jej, prawda? Id�, id� do nich...

Gdy si� zawaha�, doda�a:

� Musz� sobie poprawi� usta i w�osy po tych poca�unkach. No i troch� och�on��. Pewno mam wypieki.

Kolski, id�c przez nie o�wietlony salon, my�la�:

� Albo jest ona szatanem przebieg�o�ci i zepsucia, albo nadzwyczajny zbieg okoliczno�ci tak stale przemawia przeciw niej.

Wbrew oczekiwaniom w hallu zasta� obu pan�w zaj�tych spokojn� i powoln� wymian� zda�. Widocznie polor towarzyski wzi�� jednak g�r� nad wzajemn� antypati�.

� Gdyby oni wiedzieli � my�la� Kolski � �e to, o co walcz� mi�dzy sob�, nale�y do mnie...

Nie doko�czy� tej my�li, gdy� wr�ci�a Nina.. Wywi�za�a si� do�� o�ywiona rozmowa po angielsku, w kt�rej oczywi�cie Kolski nie bra� udzia�u.

W pewnym momencie Nina spojrza�a na zegarek i powiedzia�a:

� No, ju� teraz nie zatrzymuj� pan�w. Mr Howe ma tu sw�j samoch�d i jest tak uprzejmy, �e odwiezie pan�w.

� �a�uj�, �e nie mog� skorzysta� z tej uprzejmo�ci � z u�miechem odpowiedzia� rotmistrz. � Wol� przej�� si�. Mam jeszcze przesz�o p� godziny czasu, a noc jest taka pi�kna.

Po�egnali si� z Nin� i jednocze�nie wyszli. Przed will� rzeczywi�cie sta� w�z Anglika, kt�ry ich spiesznie po�egna�. Korsak i Kolski wyszli na Wiejsk� i przez plac Trzech Krzy�y skierowali si� w stron� Brackiej. Szli w milczeniu. Nagle rotmistrz zatrzyma� si� i chwytaj�c towarzysza za rami�, powiedzia� przez zaci�ni�te z�by:

� Gdyby nie to, �e musz� jutro stawi� si� w pu�ku, �e da�em dow�dcy s�owo honoru, �e si� stawi�, wierz mi pan, obi�bym tego gigolaka, tego perwersyjnego ch�ystka szpicrut� po g�bie!...

Pu�ci� rami� Kolskiego i znowu przeszli w milczeniu kilkana�cie krok�w.

� Czy... czy s�dzi pan, rotmistrzu, �e... mr Howe jest... kochankiem pani Dobranieckiej?

Rotmistrz parskn�� �miechem.

� Paradny z pana facet! Czy s�dz�! Ale� to oczywiste! Jest jego kochank� i boi si� go w dodatku!

� Z czego pan wnioskuje, �e si� boi? � z�amanym g�osem zapyta� Kolski.

� Jak to z czego? Przecie� to zupe�nie wyra�ne. Mia�em z ni� zje�� kolacj� we dw�jk�. Tymczasem przylaz� ten wymok�y b�cwa� i nie odwa�y�a si� go wyprosi�. Dlaczego? Bo si� go boi. Albo boi si� go straci�. Takie mi�dzynarodowe, zblazowane typki to r�ne rzeczy umiej�, panie drogi.

I dorzuci� po pauzie:

� �winie!

Ulice prawie by�y puste. Pogaszono cz�� latar�. Po upalnym dniu ch�odne powiewy sprawia�y wielk� satysfakcj�. Kolski jednak prawie tego nie dostrzeg�.

� Naturalnie � odezwa� si� znowu rotmistrz. � Pana musia�a te� zaprosi� w ostatniej dopiero chwili, by ratowa� wobec mnie sytuacj�.

� Wobec pana? � zauwa�y� Kolski. � Wynika�oby z tego, �e jest r�wnie� pa�sk� kochank�.

Rotmistrz spojrza� na� jak na wariata.

� Ach, c� znowu. Bynajmniej � powiedzia� niech�tnie. � Kocham si� w niej bez wzajemno�ci.

Na zako�czenie prychn�� jako� dziwnie i umilk�.

Dochodzili ju� do Marsza�kowskiej, gdy rotmistrz zatrzyma� si� i wbijaj�c palec wskazuj�cy w lewe rami� Kolskiego powiedzia�:

� Czy zastanawia� si� pan kiedy nad dziwn� zagadk� psychologiczn�? Powiedzmy, masz pan romans z m�atk�. Masz pan romans i ju�. Rzecz zwyczajna. Wiesz pan doskonale, �e ona rzadziej lub cz�ciej musi obdarza� m�a swoimi wzgl�dami. Tego m�a spotykasz pan, do ci�kiego diab�a, codziennie i w gruncie rzeczy nawet go lubisz. Jak�e inaczej wygl�da sprawa, gdy ta sama m�atka ma do czynienia nie tylko z m�em, lecz jeszcze z jakim� facetem! Flaki si� wtedy panu przewracaj�! Rozszarpa�by� gacha na pi��dziesi�t kawa�k�w! Co to mo�e by� u licha?! Sk�d ta r�nica?...

Kolski potrz�sn�� g�ow�.

� Nie wiem. Nie znam si� na tym.

� W�a�nie. Filozofowie tam o r�nych rzeczach pisz�, o jakich� tam, panie, krytykach czystego rozumu i innych faramuszkach, kt�re si� nigdy nikomu na nic nie przydadz�, zamiast zaj�� si� �yciowymi sprawami. No, tak. Nie b�j si� pan. Za cztery tygodnie ko�cz� si� manewry, i nie �ycz� temu skunksowi, bym go jeszcze zasta� w Warszawie. A z pana to byczy ch�op! S�owo daj�. Po moim powrocie do Warszawy musimy si� cz�ciej spotyka�. Gra pan w bryd�a?

� Bardzo s�abo.

� No to si� pan poduczy. A teraz do widzenia, bo mi poci�g ucieknie. Czo�em.

Kolski zawr�ci� w stron� domu. Mia� takie uczucie, jakby unurza� si� w bagnie. Lecz, o dziwo, g��wny ci�ar jego oskar�e� nie zwraca� si� przeciwko Ninie. Wyda�a mu si� istot� tak ma�� i tak p�ytk�, �e po prostu nie mo�na jej by�o obarcza� normaln�, ludzk� odpowiedzialno�ci� za pope�nione czyny. Ani obarcza�, ani kara�. Karanie jej by�oby takim� nonsensem, jak na przyk�ad zn�canie si� nad psem czy kotem za to, �e zjad� kawa�ek mi�sa pozostawionego bez dozoru.

� Zwierz�tko. Sprytne, przebieg�e zwierz�tko, o prymitywnych instynktach...

Przede wszystkim odczuwa� zm�czenie, to najci�sze z wszystkich moralne zm�czenie, granicz�ce z apati�. I wstr�t do siebie. Jak m�g� znale�� si� w podobnej sytuacji! Wierzy� tej kobiecie. Ale to jego wina, bo chcia� wierzy�. Tylko jego wina. Absolutnie nie mia� do niej �alu, tylko niech�� do siebie. W tym tkwi�a najbole�niejsza nauczka na przysz�o��: nie zbli�a� si� nigdy do tych kobiet, kt�rych etyk� mo�emy postawi� na chwil� bodaj pod znakiem zapytania!

Tej nocy pisa� do �ucji:

�Zdaje mi si�, �e mo�na przej�� przez bagno, a wyj�� ze� jeszcze czystszym, jeszcze lepszym, ni� si� by�o przedtem. Czy podziela pani moje zdanie?... Teraz dopiero rozumiem przypowie�� o synu marnotrawnym i to, dlaczego zawsze g��biej do mnie przemawia�a pod�wiadomie �wi�to�� Marii Magdaleny ni� �wi�to�� Teresy. Jak�e mi trzeba wytchnienia, i fizycznego, i duchowego. Jak�e mi brak rozm�w z pani�. Zast�puj� je sobie w ten spos�b, �e pisz�c do pani lub czytaj�c jej listy, jej drogie, dobre listy, mam przed sob� pani fotografi�, z kt�rej patrz� na mnie te same, znajome, najpi�kniejsze oczy na �wiecie...�

Istotnie napisanie tego listu wp�yn�o koj�co na jego nerwy i gdy zasypia�, by� ju� zupe�nie spokojny. Wszystko, co prze�y� ubieg�ego dnia i w ci�gu ubieg�ych miesi�cy, wyda�o mu si� czym� niezmiernie odleg�ym, jak�� ma�o interesuj�c� histori�, opowiedzian� przez kogo� oboj�tnego, i to bardzo dawno. Czu� si� teraz od tego o sto mil.

Tak dalece przekre�li� w sobie Nin� i zwi�zane z ni� sprawy, �e nie przysz�o mu na my�l zawiadomi� jej o tym. Tote� o godzinie pi�tej, gdy us�ysza� dzwonek w przedpokoju, w pierwszej chwili nie przysz�o mu nawet do g�owy, by to mog�a by� Nina. Gdy j� zobaczy�, nie m�g� opanowa� zdziwienia, kt�re ona wzi�a za co� innego i uda�a, �e nic nie dostrzega. Wyci�gn�a do� r�k� znu�onym ruchem.

� Ach, tak strasznie ci dzi�kuj� za wczoraj. Nie mo�esz sobie wyobrazi�, jakie to by�o dla mnie m�cz�ce. Jeszcze do tej chwili nie mog� och�on�� z tych okropnych wra�e�.

Wesz�a do pokoju i bezw�adnie usiad�a na kanapie. W bia�ej jedwabnej sukience bez r�kaw�w, z malutkim dekoltem wygl�da�a prawie dziewcz�co:

naiwnie, kapry�nie i �wie�o. By�a prawie nie umalowana lub te� robi�a to tak umiej�tnie, �e jej opalenizna, niebieskie cienie pod oczami, brwi, rz�sy i wargi zdawa�y si� mie� naturalny kolor.

Kolski przygl�da� si� jej powierzchowno�ci z niedowierzaniem. Po prostu nie kojarzy�a si� w jego wyobra�ni z t� sum� wiadomo�ci, jak� zebra� o niej wczoraj.

� Kochanie, czy mo�esz mi da� papierosa? � odezwa�a si�, dostrzegaj�c w jego zachowaniu co� niecodziennego. Chcia�a zyska� na czasie, by si� zorientowa� w nastroju Kolskiego i wybra� najodpowiedniejsz� taktyk�. On jednak w milczeniu poda� pude�ko z papierosami, zapa�k� i siadaj�c naprzeciw niej nie odezwa� si� ani s�owem.

� Powiedz�e mi, Janku, jak si� to wczoraj sko�czy�o. Spodziewam si�, �e nie dosz�o do �adnej awantury mi�dzy tymi szale�cami.

� Nie, nie dosz�o.

� To tylko dzi�ki tobie. Nie mo�esz sobie wyobrazi�, jak bardzo ci jestem wdzi�czna. Zawsze mo�na polega� na twoim umiarze i takcie. Jeste� prawdziwym m�czyzn�.

Znowu zapanowa�a chwila ciszy i Kolski odezwa� si� spokojnie:

� Pos�uchaj, Nino. Chc� z tob� powa�nie i szczerze pom�wi�.

� Czy si� co� sta�o? � Zrobi�a zdziwion� mink�. Potrz�sn�� przecz�co g�ow�. � Nie teraz. Stawa�o si� stale. Tylko ja tego nie widzia�em. Przejrza�em nagle. Na jej twarzy odbi�o si� cierpienie.

� Och, Janku. Czuj�, �e chcesz mi zrobi� jak�� przykro�� � odezwa�a si� b�agalnie.

� Przejrza�em nagle � ci�gn�� Kolski. � Pozna�em ci�. Nie b�d� nudzi� ci� �adnymi kazaniami ani naukami moralnymi. Po pierwsze dlatego, �e nie czuj� si� do nich powo�any, a po drugie, z tej racji, �e by�yby bezskuteczne. Jeste� dojrza�ym cz�owiekiem, rozumiesz �ycie, wiesz doskonale, czego chcesz, post�pujesz tak, jak ci nakazuje tw�j gust. Masz w�asny program �yciowy.

Wsta�a i zbli�y�a si� do� w ten spos�b, jakby zamierza�a usi��� na jego kolanach, lecz Kolski powiedzia� z naciskiem:

� Prosz� ci�. Wys�uchaj mnie do ko�ca.

� Czy... czy nie mo�emy tego od�o�y� na... potem?

U�miechn�� si� nieznacznie.

� Nie, Nino. Ot� ja r�wnie� jestem dojrza�ym cz�owiekiem, r�wnie� mam zarysowan� drog� post�powania, w�asne pogl�dy, w�asny gatunek �ycia. S�owem indywidualno��. Przyznam ci si�, �e nie mog� poj��, co sk�oni�o ci� do zaj�cia si� moj� osob�. By� mo�e w og�le dla �adnej kobiety nie b�d� obiektem interesuj�cym. Dla ciebie jednak w �adnym wypadku nie przedstawiam tych warto�ci czy braku warto�ci, kt�rych szukasz w m�czy�nie.

� Chcesz ze mn� zerwa�? � zapyta�a.

� Nie zerwa�. Po co u�ywasz takich s��w? Po prostu rozsta�my si�. Na kr�tko po��czy� nas niezrozumia�y dla mnie kaprys losu czy tw�j kaprys, lecz to po��czenie od pocz�tku by�o absurdem. Nie robi� ci zarzut�w z tego, �e poza mn� mia�a� innych kochank�w. To rzecz twego sumienia. Nie b�d� ci� s�dzi�, gdy� sam jestem winien. By�oby �mieszne, gdybym ja, okradaj�c twego m�a za jego plecami z uczu� i pieszczot, kt�re� winna jemu, gromi� ci� z kazalnicy dlatego tylko, �e chcia�bym sobie zastrzec monopol w tym okradaniu. Proponuj� uczciwie i rozs�dnie: rozsta�my si�. Rozsta�my si� nie jak para dobrych przyjaci�, ale jak ludzie, kt�rzy pope�nili omy�k� i bez �alu do siebie rozchodz� si� w przeciwne strony.

� Nie zamierzam si� broni� � powiedzia�a Nina. � Ani usprawiedliwia�. Chc� ci tylko zwr�ci� uwag� na jedno. Na to, czego sam nie dostrzegasz. Zdaje ci si�, �e post�pujesz sz�a � ch�tnie, a nie bierzesz tego pod uwag�, co ja czuj�, co, ja prze�ywam. Powiadasz: rozsta�my si�. Bo ciebie to nic nie kosztuje. A czy nie przysz�o ci do g�owy, �e dla mnie mo�e to by� dramatem?

Wysoko podni�s� brwi.

� Dramatem? Chyba fars�? Jedn� z wielu fars. Uda�a, �e tego nie s�yszy, i m�wi�a dalej:

� Zdaje ci si�, �e unikaj�c nauk moralnych i pot�pie� post�pujesz wobec mnie lojalnie. A nie widzisz tego, �e obra�asz mnie najbole�niej. Gdyby� �ywi� dla mnie bodaj odrobin� uczucia, nie m�wi�by�: rozsta�my si�, bo jeste� inna, ni� ja tego pragn�. Powiedzia�by�: sta� si� inn�, zmie� si�, chc� mie� ciebie tak�, jak� ci� kocham. Uwa�am, �e post�pujesz �le. Pomog� ci. Znajdziesz we mnie oparcie moralne. Znajdziesz przyjacielsk� r�k�.

Potrz�sn�� g�ow�.

� Nie, Nino. To s� puste s�owa. Nie dlatego chc� rozsta� si� z tob�, �e dowiedzia�em si� o twoich kochankach, lecz dlatego, �e... u�wiadomi�em sobie, jak dalece wstr�tna jest rola kochanka cudzej �ony. Jak dalece niepodobna ustali� granicy mi�dzy tym, co nazywasz mi�o�ci�, a co tw�j m�� nazwa�by �ajdactwem.

Nina za�mia�a si� ironicznie.

� M�j drogi, bardzo tanim kosztem chcesz osi�gn�� etyczn� wy�szo�� nade mn�.

Dotychczas stara� si� unika� czego�, co mog�oby j� urazi�. Teraz jednak powiedzia�:

� Bo to znowu� nie wymaga a� tak wielkich koszt�w.

� Jeste� bardzo uprzejmy.

Umilkli oboje. Nina w milczeniu pali�a papierosa. Kolski bawi� si� kluczami, kt�re trzyma� w r�ku.

� Nie post�pujesz jak m�czyzna � odezwa�a si� wreszcie. Wzruszy� ramionami.

� Jak�eby post�pi� m�czyzna?

� Za��da�by, bym zerwa�a z innymi. Zrobi� przecz�cy ruch g�ow�.

� Nie rozumiesz mnie zupe�nie.

� Ale chc� ci� zrozumie�.

� Wi�c przede wszystkim nie wierz� w to, by� potrafi�a zmieni� sw�j dotychczasowy tryb �ycia. Tryb �ycia nie jest dzie�em przypadku. Jest prost� konsekwencj� natury danego cz�owieka. Ale nie o to mi chodzi. Gdybym nawet mia� pewno��, �e porzucisz Korsaka, tego Anglika i innych, kt�rych nie znam, i tak nie m�g�bym nadal by� z tob�. W najmniejszym stopniu nie chc� ci� dotkn��. Owszem, przyznaj� ci wiele walor�w. Jeste� inteligentna, jeste� wytworna i pi�kna. Wiem dobrze, �e rozstaj�c si� z tob� nie czyni� ci �adnej krzywdy. Bo nie zale�y ci na mnie.

Przerwa�a mu.

� S�d o tym pozostaw mnie.

� Mo�e tu wchodzi� w gr� wy��cznie twoja podra�niona ambicja, podra�niona tym, �e inicjatywa rozstania wysz�a ode mnie. Ot� chc� ci� uspokoi�. Nie roszcz� sobie z tego tytu�u �adnych praw do zadowolenia z siebie. Nie widz� w tym �adnej przewagi. Przeciwnie. Uwa�am, �e w tej grzej� przegra�em, ty bowiem pozostaniesz tak�, jak� by�a�, jak� jeste�, ja natomiast zmuszony jestem do rewizji swego post�powania. Ty nie masz sobie nic do wyrzucenia, ja za�... Zreszt� nie m�wmy o tym.

Nina podnios�a g�ow� i zapyta�a:

� Chc� tylko jedno jeszcze wiedzie�. Spotka�e� inn� kobiet�? W pierwszej chwili nie zrozumia�, o co jej chodzi:

� Ale� nie, Nino! O Bo�e, jak my jeste�my daleko od siebie! Wsta�a i zacz�a powoli naci�ga� r�kawiczki.

� No, c� � powiedzia�a z u�miechem. � Nie pozostaje mi nic innego, jak pana po�egna�.

Wyci�gn�a r�k�, kt�r� Kolski w milczeniu uca�owa�. Wolno sz�a do drzwi. Przy drzwiach odwr�ci�a si�.

� W gruncie rzeczy jest pan dobrym ch�opcem. Zanim zd��y� co� odpowiedzie�, wysz�a.

Od tego dnia nie widywa� jej wcale. Min�y trzy tygodnie. Obchodzi� w�a�nie wieczorem pacjent�w na drugim pi�trze, gdy przybieg� sanitariusz:

� Panie doktorze. Na dole jest pani profesorowa Dobraniecka i prosi pana doktora.

Domy�la� si� od razu, �e musia�o si� sta� co� niezwyk�ego. Gdy jednak wszed� do dyrekcyjnego gabinetu i zobaczy� Nin�, przerazi� si�. By�a blada, oczy mia�a g��boko podkr��one, r�ce jej si� trz�s�y.

� Co pani jest? � zapyta� szczerze zaniepokojony. G�os jej dr�a�, gdy m�wi�a:

� M�j m��... Jest bardzo �le z moim m�em.

� Pan profesor wr�ci�?

� Nie. Otrzyma�am list z Marienbadu. Doktor Hartmann pisze, �e stwierdzono nowotw�r pod czaszk�... To ju� podobno tylko kwestia miesi�cy czy nawet tygodni... Straszne, straszne...

Na pewno nie udawa�a. Jej rozpacz by�a szczera. By�o to dla Kolskiego niespodziank�. Nina musia�a by� jednak przywi�zana do m�a. A mo�e nawet kocha�a go po swojemu. W oczach mia�a �zy.

Pochyli� si� nad ni�.

� Niech pani nie traci nadziei � powiedzia� swoim zawodowym tonem pocieszaj�cego lekarza. � Podobne diagnozy bywaj� mylne. A zreszt� tego rodzaju nowotwory daj� si� usuwa�.

W�tpi�, by w Marienbadzie byli do�� powa�ni specjali�ci z tej dziedziny.

Otar�a �zy.

� Da�by B�g... Jerzy chce wr�ci� do Warszawy, ale nie mo�e by� mowy o tym, by wraca� sam. Musi mie� w drodze odpowiedni� opiek�. Czy... czy pan pojecha�by ze mn�?

� Ale� oczywi�cie, prosz� pani.

� Doktor Hartmann radzi zabra� Jerzego jak najpr�dzej. Bo�e, Bo�e! W�a�nie to naglenie przera�a mnie.

� Czy ma pani przy sobie list Hartmanna? Zaprzeczy�a ruchem g�owy.

� Chcia�bym go przeczyta�.

� Nie ma w tym li�cie �adnych �ci�lejszych danych. Ale mog� go panu przys�a�.

Zamy�li� si� i powiedzia�:

� Nie widz� racji, dla kt�rej mieliby�my odk�ada� wyjazd. Musz� si� tylko porozumie� z Rancewiczem. Kiedy pani mo�e by� gotowa?

� Ach, ka�dej chwili.

Nast�pnego ranka Kolski wraz z Nin� wyjechali poci�giem po�piesznym do Marienbadu.

Nie ma pi�kniejszej pory roku ni� jesie�, ni� wczesna jesie� na rozleg�ych ziemiach bia�oruskich. Po polach, po r�yskach i ugorach �agodny ciep�y wiatr srebrne nici babiego lata unosi. Lasy stoj� ciche, zas�uchane w purpurow� i ��t� dojrza�o�� swych li�ci, w sadach jab�onie i grusze uwolnione od ci�aru owoc�w przeci�gaj� si� przed snem zimowym leniwym ruchem ga��zi. Po gumnach wr�ble gwarne wiece odbywaj� w z�otej s�omie. Na bladym b��kicie nieba klucze �urawi czarnymi znacz� si� kresami. W stodo�ach rytmicznym ta�cem ho�ubce wybijaj� cepy, tryska j�drne ziarno z wysta�ych na s�o�cu k�os�w, by przewiane i czyste zla� si� sypkim strumieniem do p�katych work�w.

Cieszy si� oko gospodarza dostatkiem. Ciesz� si� jego plecy ci�arem d�wiganego plonu. Post�kuj�c wi�cej z nawyku ni� z wysi�ku, uk�ada worki na w�zku. Ca�� g�r�. Ma�y, brzuchaty konik ma do�� si�y, by nie �piesz�c si�, noga za nog�, zbo�e do m�yna doci�gn��. A m�yn, ten nienasycony potw�r, dobrotliwie warczy i w ogromnych z�biskach prze�uwa i prze�uwa m�ode ziarno. Szerokim strumieniem spada woda na ko�o i do�em wyp�ywa w bulgotach i pianie. Dzie� i noc w otwart� paszcz� sypie si� �yto, dzie� i noc w bia�ych tumanach pachn�cych chlebem wysypuje si� strumie� m�ki.

Ci�ki bywa przedn�wek na chudych ziemiach bia�oruskich. Tote� kiedy jak kiedy, ale wczesn� jesieni� m�yn odpoczynku nie zazna. St�sknili si� ludzie za chlebem, za czarnym, pachn�cym chlebem, kt�rego wielu od wiosny w ustach nie mia�o.

Na dobry porz�dek nale�a�oby i na niedziel� m�yna nie zatrzymywa�. Ale stary Prokop Mielnik mia� swoje zasady i od nich nie odst�powa� nigdy, chocia� wiedzia�, �e Gajer w Poddubnej, a i Szymoniuk w Rakowszczy�nie po niedzielach pracuj�. Konkurencja konkurencj�, a �wi�to �wi�tem.

Tote� w niedziel� milk�y �arna w m�ynie Prokopa Mielnika. On sam, w od�wi�tnej bluzie koloru wi�niowego, podwi�zanej grubym, jedwabnym sznurem, szed� na pogaw�dk� do Wilczura, z kt�rym zasiada� na ganku lecznicy. Reszta mieszka�c�w m�yna r�wnie� korzysta�a z odpoczynku. Zonia z Olg� sz�y do Bierwint lub do miasteczka, Natalka wymyka�a si� chy�kiem w stron� Nieskupy, gdzie czeka� na ni� jej adorator i r�wie�nik Sasza, Donka z Wasylem p�ywali ��dk� po stawie. W domu zostawa�a tylko stara Agata i Witalis, kt�ry chrapa� pod topol�. Jemio�, jak zwykle, popo�udnie sp�dza� w karczmie w Radoliszkach. �ucja godziny te po�wi�ca�a swoim sprawom prywatnym. Pisa�a listy do znajomych, reperowa�a swoj� garderob�, tak�e i garderob� Wilczura, oczywi�cie bez jego wiedzy.

Tymczasem na ganku toczy�a si� rozmowa. Wilczur wypytywa� Prokopa o sprawy m�ynarskie, o ceny zbo�a, o to, co s�ycha� w okolicy. Sam opowiada� o ciekawszych wypadkach w lecznicy. Prosperowa�a ona nie�le. Jak zwykle po �niwach, ludzie przypomnieli sobie swoje dolegliwo�ci i to, �e mo�na si� ich pozby�, je�eli tylko uda� si� do profesora. Z datk�w, kt�re przynosili, mo�na by�o op�dzi� wydatki lecznicy i w�asne, bez znacznej oszcz�dno�ci, ale przecie� i bez biedy.

Gdy ju� wyczerpali te tematy, Prokop zacz�� si� rozwodzi� nad swoimi planami na przysz�o��. Najwi�cej zajmowa�a go my�l przepisania m�yna i ziemi na imi� Wasyla.

� Cz�owiek ju� jestem niem�ody � m�wi� � a cho�, Bogu dzi�ki, zdrowia i si�y nie braknie, zawsze zdarzy� si� mo�e nag�a �mier�. Po c� ja mam po sobie zostawia� nieporz�dek? P�ki �yj�, wszyscy oni mnie s�uchaj�, ale jakbym umar�, to kto wie, czy mi�dzy Wasylem a Olg� i Zonia nie zaprowadzi�yby si� jakie� kwasy. Nie daj Bo�e dosz�oby jeszcze do ci�gania si� po s�dach, i tak ca�y dorobek mego �ycia zmarnowaliby. Wi�c sobie umy�li�em tak: jeszcze za �ycia przepisz� wszystko na Wasyla. Ch�opiec jest uczciwy, ani siostry, ani bratowej nie ukrzywdzi, a takim prawem chudoba w jednym r�ku zostanie i nie zmarnieje.

� A kiedy� to my�lisz zrobi�? � zapyta� Wilczur.

� A ot, my�l�, �e po Trzech Kr�lach wesele odb�dziem, to pojad� z nim do powiatu i przepisz�. Radzisz czy nie radzisz?

� Pewno, �e radz� � odpowiedzia� Wilczur. � A powiedz�e mi ty, czy jeste� zadowolony z przysz�ej synowej?

� Co ja nie mam by� zadowolony?! Dziewczyna jak z�oto, ch�tna, robotna, weso�a, a najwa�niejsze, �e zdrowa ju�. Nie cherlak�w b�dzie rodzi�. To� prawd� powiedziawszy ja j� z t� my�l� z miasta przywi�z�. I nawet martwi� si� ja z pocz�tku, �e mi�dzy ni� a Wasylem nijakiej sk�onno�ci nie ma. Jak m�czyzna i kobieta obok siebie �yj�, to i sk�onno�� musi si� zjawi�. No i zjawi�a si�.

Zapanowa�o milczenie. Cisza by�a wok�, tylko od m�yna dolatywa� monotonny szum wody i trzask s�jki, kt�ra usadowi�a si� na jednej z brz�z go�ci�ca. � No, a jak�e z tob� b�dzie? � odezwa� si� Prokop.

� Ze mn�? � Wilczur ockn�� si� z zamy�lenia.

� A jak�e. Ty nie gniewaj si� na mnie, �e ja ciebie o takie rzeczy zagabuj�, ale patrz� i patrz�, a jak patrz�, to i dziwi� si�.

� Niby pod jakim wzgl�dem? Co ci� tak dziwi?

� A ot, mieszkasz pod jednym dachem z t� panienk�. Ka�dy widzi, �e macie do siebie sk�onno��. �eby o kogo innego chodzi�o, nie o ciebie, to ju�by ludzie �le o was zacz�li m�wi�. Tak, bro� Bo�e, nikt nic z�ego nie my�li, ale bo to raz mnie pytali: � kiedy� on si� z ni� o�eni ten nasz profesor?... � to ja m�wi�: � a B�g �e jego wie. Bo i sk�d�e ja mam wiedzie�? To oni: � popytaj si�... � to ja im: � sami pytajcie si�. C� to, j�zyk�w w g�bie nie macie?... Ale wiadomo, �mia�o�ci nie czuj�.

Wilczur opu�ci� g�ow�.

� Sam nie wiem... Sam nie wiem, jak post�pi�.

Istotnie nie wiedzia�. Wprawdzie przed tygodniem by� ju� zupe�nie zdecydowany na ma��e�stwo z �ucj�, lecz w�wczas w�a�nie zaszed� pewien drobny wypadek, kt�ry wiele da� mu do my�lenia, i je�eli nie przekre�li� plan�w ma��e�skich, to w ka�dym razie mocno je podwa�y�.

A by�o to tak:

Od d�u�szego czasu leczy� si� tu dziesi�cioletni ch�opak, syn garncarza z Bierwint. Przy zbieraniu jab�ek spad� z drzewa i dozna� do�� powa�nych wewn�trznych obra�e�. By� najm�odszym pacjentem w lecznicy i pupilem wszystkich. Nawet Jemio� umia� godzinami przesiadywa� przy jego ��ku, opowiadaj�c mu najdziwniejsze bajki. Donka przynosi�a mu r�ne smako�yki, �ucja uszy�a dla� �adne ubranko, a Wilczur zagl�da� do niego znacznie cz�ciej, ni� tego wymaga�a troska o jego zdrowie. Ma�y Piotru� stopniowo wraca� do zdrowia. Najpierw pozwolono mu wstawa� na kilka godzin dziennie, p�niej ju� tylko noc sp�dza� w ��ku. Nikomu nie �pieszy�o si� z odes�aniem go do domu. Jednak�e w domu by� potrzebny. M�odsza jego siostrzyczka nie umia�a da� sobie rady z wielkim stadem g�si i po Piotrusia pewnego dnia zg�osi� si� ojciec. Z t� smutn� wiadomo�ci� przysz�a do Wilczura �ucja, przyprowadzaj�c jednocze�nie ch�opca, by si� po�egna� z profesorem.

� Podzi�kuj, Piotrusiu, panu profesorowi za to, �e ci� wyleczy�. Ja tymczasem spakuj� twoje manatki � powiedzia�a i wysz�a do sieni.

Ch�opak wyci�gn�� r�czki tak, jakby chcia� profesora obj�� za szyj�. Wilczur, rozczulony, pochyli� si� i podni�s� malca, by go uca�owa�.

� Ale ci�ki jeste� � powiedzia� zasapany, stawiaj�c go z powrotem na pod�odze.

Po chwili wr�ci�a �ucja, a za ni� na progu ukaza� si� ojciec Piotrusia. Ch�op zacz�� dzi�kowa� i przeprasza� za k�opot, kt�rego pewno jego syn tu narobi�.

� Ale �adnego k�opotu � weso�o zawo�a�a �ucja. � To najgrzeczniejszy ch�opczyk, jakiego widzia�am w �yciu.

Nag�ym ruchem porwa�a Piotrusia z ziemi, przytuli�a i zacz�a go nosi� po pokoju.

Nie zauwa�y�a wcale, jak wielkie wra�enie wywar�o to na Wilczurze. Przygryz� wargi i ze smutkiem przypatrywa� si� jej, jak bez najmniejszego wysi�ku ta�czy�a po pokoju z ch�opakiem na r�ku, z tym samym ch�opakiem, kt�rego on ledwie zdo�a� podnie��. Nigdy przedtem w spos�b bardziej dobitny przypadek nie podkre�li� r�nicy ich wieku i r�nicy si�.

Nie spostrzeg�a tego i nie domy�li�a si� wcale, jak bolesny cios zada�a jego nadziejom. Nie umia�a te� sobie p�niej wyt�umaczy� niczym nie uzasadnionego odsuni�cia si� Wilczura od niej i smutku, kt�ry go zacz�� dr�czy�. Na pr�no szuka�a w swojej pami�ci jakiego� nierozwa�nego s�owa, jakiego� post�pku, kt�rym mog�a sobie profesora zrazi�. Obawia�a si� zwr�ci� do� z szczerym pytaniem, gdy� wiedzia�a, �e nic nie odpowie, a przez to zostanie pog��biona ta niewidzialna rysa, kt�ra znowu ich zacz�a dzieli�.

Wilczur jeszcze bardziej odczuwa� istnienie tej rysy ni� �ucja. Widzia�, jak wbieg�a na schody, jak bez niczyjej pomocy prze�ciela�a ��ka chorym, d�wigaj�c ich i przenosz�c. Spostrzega�, �e po dniu ci�kiej pracy wybiera�a si� na d�ugie spacery, �e pomimo zimnej wody w stawach k�pa�a si� codziennie, p�ywaj�c szybko i sprawnie, �e s�owem, by�a m�oda, bardzo m�oda, tak m�oda, �e on przy niej musia� si� uwa�a� za starca. Tote� teraz, gdy pad�o pytanie Prokopa Mielnika, odpowiedzia�:

� Nie wiem. Sam nie wiem. Prokop wzruszy� ramionami.

� A c� tu i wiedzie� trzeba? Ona chce za ciebie? Wilczur mrukn��:

� Chce, bo nie ma jeszcze do�wiadczenia.

� No, jak chce, to i �e� si�. C� to za porz�dek, �eby ch�op bez baby by�.

� Ale we�, Prokopie, pod uwag� r�nic� wieku. Ona jest m�oda i �adna, a ja ju� stary dziad. Przed ni� przysz�o��. C� ja jej b�d� �ycie zawi�zywa�. Prokop zirytowa� si�.

� Ot, m�dry ty cz�owiek, a g�upstwa gadasz. Mnie nie �miech, kiedy durny g�upstwa gada. Ale jak m�dry g�upstwa gada i �mia� si� chce. C� z ciebie za dziad? Jak ty dziad, to ja kto? Jaz od ciebie kudy starszy. A jakby nie daj Bo�e Agata pomar�a, tak i o�eni� si�.

� Widzisz, Prokopie, u was to co innego. U was to si� bierze �on�, �eby mie� gospodyni�. A u nas to z mi�o�ci, z kochania.

� To i niedobrze � orzek� Prokop. � Trzeba i dla jednego, i dla drugiego. A ma�o to ludzi w starszym wieku z m�odymi kobietami si� �eni? Ho, ju� w samej naszej okolicy naliczy�bym ci takich ze trzydzie�ci. A druga rzecz: c� tobie brakuje? Co ty my�lisz, �e ona jedna by si� za ciebie chcia�a wyda�? Ka�da by chcia�a. Teraz m�wisz tak� rzecz: zawi��esz jej �ycie. Jedno z dw�ch: albo b�dziesz zdr�w i b�dziesz �y� d�ugo, to i nie b�dzie mia�a si� na co skar�y�, albo zostawisz j� jako wdow�, to i �ycie b�dzie mia�a wolne. Ot co i sprawa jest jasna.

Po rozmowie z Prokopem Wilczur ponownie zawaha� si� w swoim prze�wiadczeniu o konieczno�ci rezygnacji z ma��e�stwa. Istotnie nie zawi�zywa� �ycia �ucji. By�a przecie� kobiet� dojrza��, wiedzia�a, czego chce. Nie mo�na wszystkich ludzi mierzy� jedn� miar�. Mo�e w�a�nie dla niej szcz�ciem, prawdziwym szcz�ciem b�dzie to, co on jej da� mo�e. Spokojne, r�wne �ycie, pogodn� przyja��, serdeczne przywi�zanie, a ostatecznie przecie� jako m�czyzna bynajmniej jeszcze nie sko�czy� swojej kariery.

Gdy po obiedzie, jak zwykle w niedziel�, wybiera� si� z �ucj� na cmentarz radoliski, postanowi� otwarcie i szczerze pom�wi� z ni� o tych wszystkich sprawach i dopiero potem powzi�� decyzj�.

�ucja dnia tego by�a troch� smutna. Odpisywa�a w�a�nie Kolskiemu na jego d�ugi i pe�en goryczy list. Wydawa�o si� jej, �e Kolski zabrn�� w jakie� nieprzyjemne tarapaty, �e si� poddaje przygn�bieniu z powodu spraw, o kt�rych nie chce czy nie mo�e pisa�. By�a przekonana, �e gdyby wyzna� jej szczerze wszystko, potrafi�aby dla� znale�� jak�� rad� czy pomoc. Nie w�tpi�a te�, �e w osobistym zetkni�ciu Kolski nie robi�by przed ni� tajemnic. W listach jednak nie m�g� si� zdoby� na zupe�n� otwarto��. Domy�la�a si�, �e na dnie jego trosk i zmartwie� jest jaka� kobieta. By�a tego pewna, jak i tego, �e owa kobieta nie zas�uguje na jego mi�o�� i �e jest raczej w jego �yciu przygod�. Pomimo to �ucja odczuwa�a co�, czego wprawdzie nie mog�aby nazwa� zazdro�ci�, ale czym jednak czu�a si� dotkni�ta. Pewn� satysfakcj� dawa�o jej to, �e Kolski w pr�bie zapomnienia o niej nie znalaz� niczego do�� warto�ciowego, �e przeciwnie ona, �ucja, zyska�a tylko na , konfrontacji z tamt� nieznan�.

� Nie jest pani dzi� w najlepszym humorze � zauwa�y� Wilczur, gdy si� znale�li na �cie�ce wij�cej si� nad brzegiem stawu. � Czy spotka�o pani� co� przykrego?

� Ach, nie � zaprzeczy�a. � Martwi� si� troch� z powodu Kolskiego. � Otrzyma�am od niego list. I chocia� nie pisze wyra�nie, wiem, �e ma jakie� powa�ne k�opoty.

� W lecznicy?

� Nie. To s� raczej k�opoty natury moralnej. Mam wra�enie, �e wda� si� w jaki� romans czy te� zar�czy� si� z kim�, kto przysparza mu wiele zmartwie�.

� Kolski nie wygl�da mi na cz�owieka �atwo ulegaj�cego dramatom sercowym. To jest bardzo porz�dny cz�owiek z du�ym charakterem. Przypomnia� sobie ostatni� rozmow� z Kolskim i doda�:

� Mo�e jego wad� jest zbyt pochopne s�dzenie. Ale to jest wina m�odo�ci. Okupuje t� win� jego odwaga cywilna. To du�a zaleta w naszych oportunistycznych czasach. Jak pani b�dzie pisa�a do niego, prosz� pozdrowi� go ode mnie.

Rozmow� ich przerwa�y okrzyki ze stawu. To Wasyl i Donka pokrzykiwali z ��dki w stron� brzegu. Teraz dopiero Wilczur i �ucja zauwa�yli Jemio�a, wygodnie roz�o�onego w cieniu krzak�w. Obok niego sta�a do po�owy ju� wypr�niona butelka w�dki. M�odzi podp�yn�li bli�ej i wdali si� z nim w rozmow�. Donka, wskazuj�c za oddalaj�c� si� �ucj� z Wilczurem, powiedzia�a:

� I czy nie ogarnia pana zazdro��, panie Jemio�?

� Zazdro��? O co?

� Ano, ka�dy ma swoj� dziewczyn�. A pan jest sam.

� Moja droga �abusiu. Tak. Jestem sam. Sam jak palec w nosie. Ale je�eli s�dzisz, �e zazdroszcz� innym, to si� grubo mylisz. Wasyl za�mia� si� g�o�no.

� A bo pan nigdy nie jest sam, panie Jemio�. Tylko zawsze z butelk�.

� Twoje szcz�cie, m�j tubylcze, m�j ty lokalny Romeo, �e butelka nie jest jeszcze wypr�niona. W przeciwnym razie m�g�bym j� przes�a� drog� powietrzn�. Uwa�aj, by nie wyl�dowa�a na twoim organie powonienia.

� Ho, ho, nie dorzuci pan tu � za�mia� si� Wasyl i na wszelki wypadek machn�� par� razy wios�ami, by si� nieco oddali� od brzegu.

� A je�eli chodzi o zazdro��, to zrozum, mikrocefalu, �e w tej flaszce mam nie jedn� przyjaci�k�, lecz ca�e ich stado. Harem. Rozumiesz, harem?

� Nie rozumiem � szczerze przyzna� si� Wasyl.

� Fu, pan takie �wi�stwa m�wi � �achn�a si� Donka.

� Ja m�wi�, a wy macie ochot� robi�. I czym�e jeste�cie? Oto mimowolnym narz�dziem fatum, kt�re ka�e wam by� funkcj� populacyjnodemograficzn�. Zak�adem cha�upniczym przyrostu ludno�ci. Koncesjonowan� fabryczk� zak�adan� w celu wyprodukowania kilku egzemplarzy sobie podobnych indigene�w. �ypiecie jedno na drugie rozmarzonym okiem, a skutek? Kupa cuchn�cych pieluszek i par� kilogram�w �ywego mi�sa, z kt�rego wydobywa si� dniami i nocami nieartyku�owany wrzask. I na pr�no bym wzywa� was do kontemplacji tego problemu. Czy kt�re z was zada�o sobie kiedy� pytanie nieboszczyka Hamleta: � Be, or not to be?... Czy kt�re z was, w �lepym p�dzie do podtrzymywania gatunku, mia�o refleksj�, �e gatunek ten jest w gruncie rzeczy bardzo pod�y? Gatunek homo pseudo sapiens rusticanus, nierzadko obdarzony ko�tunem lub parchami. I zapytuj� was gromkim g�osem: � po jak� choler� macie kontynuowa� to drzewo genealogiczne ma�piak�w pospolitych, istot antropoidalnych, zaludniaj�cych dorzecze D�winy i Niemna?...

M�odzi �miali si�, chocia� niewiele zrozumieli. Gadulstwo Jemio�a by�o dla nich czym� nad wyraz zabawnym. On sam poci�gn�� niedu�y �yk z butelki i podpar�szy g�ow� r�k�, wygodnie si� u�o�y� w wysokiej trawie.

� �miejecie si�, by zadokumentowa� swoje cz�owiecze�stwo. Istotnie jest to jedyny dla was dost�pny odruch organizmu, kt�ry odr�nia zwierz� od cz�owieka.

Donka zaprotestowa�a:

� A nieprawda. Bo i zwierz�ta si� �miej�. Na przyk�ad pies.

� I ko� � doda� Wasyl. � W Nieskupej u Parafimczuka jest ko�, co �mieje si� jak cz�owiek.

� Na zdrowie. Niech si� �mieje � m�wi� Jemio�. � Gdyby�cie byli obeznani z filozofi� klasyczn�, powiedzia�bym wam, �e wyj�tki potwierdzaj� regu��, a wcale jej nie obalaj�. Zreszt� w wy�szym rz�dzie �miech przestaje by� objawem cz�owiecze�stwa. W wy�szym rz�dzie pozostaje tylko u�miech politowania i pob�a�liwej oboj�tno�ci dla �wiata, nad kt�rym nale�a�oby zawiesi� szyld umieszczony przez Dantego na bramie piekielnej:

�Lasciate ogni speranza!", co znaczy po polsku: �ferfa� di kaczkes mit di gance pastrojkies". Nie ubolewajcie tedy nade mn�, �e chodz� po �wiecie nie obarczony towarzystwem samicy. Je�elibym komukolwiek wierzy�, to wierzy�bym przede wszystkim Weiningerowi, kt�ry, jak to dobrze wiecie, nie za du�o uprzejmych rzeczy powiedzia� o kobietach.

� To ten pan by� niegrzeczny � rezolutnie zaopiniowa�a Donka.

� Zgad�a�, oblubienico.

Tak to oni si� przekomarzali czas d�u�szy, gdy od strony m�yna rozleg�y si� jakie� okrzyki. Musia�o si� tam sta� co� z�ego, gdy� okrzyki by�y pe�ne niepokoju. Wasyl pierwszy dojrza� ich przyczyn�. Od strony m�yna p�dzi� du�y pies, p�dzi� �cie�k� nad stawami. Nietrudno by�o zrozumie� znaczenie krzyk�w. Pies by� obcy, w okolicy nie znany. Z pyska �cieka�a pieni�ca si� �lina, ogon mia� podwini�ty.

� Panie Jemio�, niech pan ucieka! � wrzasn�� Wasyl. � To w�ciek�y pies!

� Niech pan ucieka! � przera�liwie zapiszcza�a Donka. Ale �atwiej by�o doradza� ucieczk� ni� wskaza� jej kierunek. Wok� ci�gn�a si� otwarta przestrze�, w�a�nie w tym kierunku, w kt�rym bieg� pies. Jemio� zerwa� si� na r�wne nogi.

� Gdybym chocia� mia� jaki� kij!

� Trzymaj pan � zawo�a� Wasyl i rzuci� do brzegu wios�o, lecz odleg�o�� by�a zbyt wielka i nie dorzuci�.

Pies bieg� szybko. Nie pozostawa�o czasu do namys�u i Jemio�, porwawszy butelk� z murawy, skoczy� do wody. Niestety, nie umia� p�ywa�, a poniewa� staw w tym miejscu by� g��boki, min�o sporo chwil, zanim si� wynurzy�. Tymczasem Wasyl doprowadzi� ��dk� do miejsca, w kt�rym zanurzy� si� Jemio�, i gdy tylko g�owa ton�cego ukaza�a si� nad powierzchni� wody, uchwyci� go za czupryn�, p�niej za ko�nierz i wci�gn�� do �odzi.

� Niech to wszyscy diabli! � kl�� Jemio� parskaj�c i pluj�c wod�. � C� to za porz�dki, �eby w�ciek�e psy grasowa�y po okolicy w pogodne, niedzielne popo�udnie i zmusza�y obywatela za�ywaj�cego dolce far niente do nurzania si� w tej ohydnej cieczy. Uwa�aj, Wasyl, na Boga! Tam, tam p�ynie. Nie rozbij jej wios�em.

Rzeczywi�cie w pobli�u dzioba �odzi ukaza�a si� butelka. Na szcz�cie by�a zakorkowana i jej zawarto�� ocala�a. Nie na d�ugo wszak�e, gdy� Jemio� natychmiast j� przela� do swego �o��dka.

Nad staw przybieg� zdyszany Witalis z wielkim dr�giem, lecz po�cig za psem okaza� si� ju� sp�niony. Z opowiadania Witalisa dowiedzieli si� o przebiegu zaj�cia. Mianowicie drog� od go�ci�ca przyszed� pies. Wcale nie wygl�da� na w�ciek�ego. Kr�ci� si� jaki� czas po podw�rzu i nagle rzuci� si� na �onie, kt�ra na szcz�cie nios�a puste wiadro. Uderzy�a nim besti� w �eb i tym si� obroni�a. W�wczas pies skoczy� w bok ku Witalisowi, a gdy dwa miejscowe psy nadbieg�y, dotkliwie oba pogryz�.

� Nie ma rady, trzeba b�dzie je zabi� � zako�czy� swe opowiadanie parobek.

� To bardzo przykro � ze smutkiem powiedzia�a Donka. Przybili do brzegu i poszli obejrze� pokaleczone psy.

Tymczasem Wilczur z �ucj� wyszli z cmentarza i jak zwykle okr�n� drog� skierowali si� ku domowi, a w�a�ciwie ku go�ci�cowi, na kt�rym mieli si� rozsta�, gdy� �ucja zamierza�a wst�pi� do chorej dziewczynki w Radoliszkach.

Rozmowa o Kolskim i o Warszawie, a p�niej o owej ma�ej pacjentce popsu�a szyki Wilczurowi. Nie by�o jako� sposobno�ci zacz�� m�wi� o swoich zamiarach ma��e�skich. Co prawda profesor nie kwapi� si� do tego i w gruncie rzeczy by� rad, �e ponownie mo�e ten temat odsun�� na przysz�o��.

Szli kr�t� drog� mi�dzy r�yskami, brzegi jednak drogi by�y do�� g�sto poro�ni�te krzakami. Na zakr�cie, pod jedn� z wi�kszych k�p zobaczyli du�ego, rudego psa, kt�ry sta� nieruchomo i wpatrywa� si� w id�cych.

� Jaki wspania�y seter � zawo�a�a �ucja.

� Rzeczywi�cie pi�kny � przyzna� Wilczur. � Musi by� tu w okolicy od niedawna, bo nigdy go nie widzia�em.

Zboczy� w stron� psa i wyci�gaj�c do� r�k�, zawo�a�:

� No, chod� tu piesku, chod�.

Nie zdo�a� r�ki w por� cofn��. Wygl�daj�cy tak spokojnie seter w mgnieniu oka wpi� si� z�bami w d�o�, po czym zawr�ci� i pomkn�� cwa�em w stron� cmentarza.

� M�j Bo�e! � powiedzia�a �ucja. � Ugryz� pana. Czy bardzo boli? Wilczur u�miechem pokry� b�l.

� Ach nie. To drobiazg � sk�ama�.

W istocie czu� w ca�ym ramieniu przejmuj�cy b�l. Z�by zwierz�cia musia�y uszkodzi� jaki� nerw. Z niedu�ej rany s�czy�y si� kropelki krwi. Wyj�� chusteczk�, otar� d�o� i zauwa�y�:

� Czeg� wymaga� od zwierz�t, skoro ludzie tak cz�sto post�puj� podobnie, odpowiadaj�c na przyja�� i �yczliwo�� z�bami. �ucja zatroszczy�a si�.

� �e tu nie ma wody. W ka�dym razie niech pan natychmiast po powrocie do domu wydezynfekuje t� rank�. Musi mi pan to obieca�. Za�mia� si�.

� Ale�, panno �ucjo. To drobiazg. Zreszt� mog� pani obieca�, �e to zrobi�.

� Bardzo prosz�.

Doszli do go�ci�ca i Wilczur zapyta�:

� D�ugo pani zabawi w miasteczku?

� Nie � potrz�sn�a g�ow�. � Najwy�ej p� godziny. Tej ma�ej musz� zmieni� opatrunek. To wszystko.

U�miechn�li si� do siebie i rozstali si�. Wilczur zawr�ci� w stron� lecznicy, �ucja ku Radoliszkom. Nie zd��y�a jednak przej�� kilkuset krok�w, gdy spotka�a obu radoliskich policjant�w. Znali j� od dawna i przywitali j� jak zwykle grzecznie salutuj�c. Odpowiedzia�a im uk�onem g�owy, gdy jeden z nich zapyta�:

� Czy nie widzia�a pani gdzie tu takiego rudego psa? Zatrzyma�a si�.

� Owszem, widzia�am. Pobieg� w stron� cmentarza. Czy to pa�ski pies?

� Gdzie� tam, prosz� pani. To jaki� obcy, w�ciek�y pies. W miasteczku pogryz� konia i trzy psy. Idziemy go szuka�, �eby go zastrzeli�. �ucji wszystka krew zbieg�a do serca.

� Jezus Maria! � szepn�a.

Teraz dopiero zauwa�y�a, �e policjanci maj� ze sob� karabiny.

� Wi�c pobieg� w stron� cmentarza? � zapyta� drugi policjant. � Dzi�kujemy pani i moje uszanowanie.

Po chwili dopiero oprzytomnia�a. Najpierw chcia�a biec za Wilczurem, by go dop�dzi� i zakomunikowa� mu straszn� nowin�, po namy�le jednak postanowi�a czym pr�dzej i�� do apteki. Po drodze dr�czy�a j� obawa, �e w tak ma�ej aptece nie znajdzie szczepionki pasteurowskiej. Nie omyli�a si�.

� Jedyny spos�b, prosz� pani doktorki � o�wiadczy� jej aptekarz � to wie�� profesora do miasta. I to jak najpr�dzej. Sama pani wie, �e w takich wypadkach nie ma czasu na zwlekanie.

�ucja spojrza�a na zegarek. Wieczorny poci�g z Ludwikowa odchodzi� za godzin�. O tym, by przez ten czas zd��y� do lecznicy i p�niej ko�mi na stacj�, mowy by� nie mog�o. Nast�pny mia� by� nazajutrz o pierwszej po po�udniu. Wychodzi�a ju� na ulic�, gdy aptekarz j� zatrzyma�.

� Prosz� pani, o ile wiem, pan doktor Pawlicki sprowadza� sobie szczepionk� pasteurowsk�, bo ostatnio by�o tu par� wypadk�w pogryzienia przez w�ciek�e psy. Mo�e mu jeszcze zosta�o.

� Dzi�kuj� panu. Bardzo dzi�kuj� � zawo�a�a �ucja i pobieg�a szybko do mieszkania Pawlickiego.

Nie zasta�a go jednak w domu. �ona Pawlickiego przyj�a j� z wyra�n� niech�ci�. Pocz�tkowo nawet nie chcia�a powiedzie�, gdzie jest m��.

� Wyjecha� do chorego. To wszystko, co wiem.

� Jak to? I nie wie pani w jak� stron�? Wzruszy�a ramionami. � Nie wiem. Nie interesuj� si� tymi sprawami.

� M�j Bo�e! Tu chodzi o �ycie cz�owieka.

Pani Pawlicka zmierzy�a �ucj� zimnym spojrzeniem.

� Przecie�, o ile wiem, pani jest lekark�. Opr�cz pani jest tam jeszcze sam profesor Wilczur. Po c� jeszcze m�j m��?

� Pani m�� � wyja�ni�a �ucja � ma szczepionk� przeciw w�ciekli�nie. Profesor zosta� pok�sany przez w�ciek�ego psa.

� O! � zawo�a�a pani Pawlicka takim tonem, �e w jej okrzyku zar�wno mo�na by�o si� dopatrzy� przestrachu, jak i zaciekawienia sensacj�.

� Prosz� pani � m�wi�a �ucja. � M�� pani na pewno ma t� szczepionk� tu, w swoim gabinecie. Jestem lekark�. Znam si� na tym. Niech pani mi pozwoli poszuka� w gabinecie swego m�a.

� Szuka� w jego gabinecie? � oburzy�a si� pani Pawlicka. � Ale� prosz� pani. Wybaczy pani, to jest nie do pomy�lenia. Ja, chocia� jestem jego �on�, nie o�mieli�abym si� zrobi� czego� podobnego. A zreszt� m�� wszystko trzyma pod kluczem.

� Wi�c co mam robi�? Co mam robi�? � �ucja za�ama�a r�ce. Po chwili wahania pani Pawlicka powiedzia�a:

� Niech pani zaczeka. Dowiem si� od s�u��cej. Mo�e ona wie, dok�d m�� pojecha�.

Znik�a za drzwiami. Ka�da minuta oczekiwania zdawa�a si� �ucji godzin�. Wyobra�nia podsuwa�a najstraszniejsze obrazy. Oto szczepienie b�dzie sp�nione, oto profesor b�dzie umiera� w najstraszliwszych, w najdzikszych m�czarniach. W m�czarniach, kt�re zamieniaj� cz�owieka w dzikie zwierz�. W m�czarniach, w kt�rych niepodobna przynie�� �adnej ulgi.

Wreszcie pani Pawlicka wr�ci�a.

� M�j m�� pojecha� do maj�tku Kowalewo � powiedzia�a. � Do pa�stwa Jurkowskich.

� Do Kowalewa? � Tak.

� A pani nie wie, jak to jest daleko?

� Niestety, nie wiem. S�dz�, �e te informacje otrzyma pani �atwo u ludzi z miasteczka.

� Dzi�kuj� pani. Bardzo dzi�kuj�.

�ucja wybieg�a. W ka�dym razie nale�a�o wynaj�� konie. Poniewa� prawie wszyscy mieszka�cy Radoliszek, chrze�cijanie, zajmowali si� rolnictwem, s�dzi�a, �e wynaj�cie pod � wody do Kowalewa nie sprawi wi�kszych trudno�ci. Niestety, ju� u pierwszego gospodarza spotka� j� zaw�d. Okaza�o si�, �e jak zwykle w dniu �wi�tecznym konie s� na do�� odleg�ym pastwisku. Drug� przykr� niespodziank� by�o to, �e Kowalewo oddalone jest od Radoliszek o prawie sze�� kilometr�w piaszczystej drogi, kt�r� przeby� mo�na nawet par� koni jedynie st�pa.

� Jest i bli�sza droga � obja�nia� ch�op. � Ale tu mo�na tylko piechot�. I to nie bardzo bezpiecznie. To b�dzie nie wi�cej jak trzy wiorsty. Do Much�wki dwie, a tam wiorsta albo p�torej przez torfowiska. Jakby pani chcia�a, to mog� mojego Sta�ka pos�a�.

� Nie, nie � zaprotestowa�a �ucja. � Sama p�jd�. Strasznie mi si� �pieszy.

� Je�eli si� pani �pieszy, to mo�e pani po�yczy� rower od Wojdy���w. Oni maj� a� dwa rowery. Umie pani je�dzi� na rowerze?

� Umiem.

� No to do Much�wki mo�e pani dojecha� rowerem. A ju� p�niej trzeba przez ��ki i torfowiska pieszo. Ani rowerem, ani koniem nie przejdzie. I samej trzeba bardzo uwa�a�, bo tam co roku kto� si� topi. Ot, i w zesz�ym miesi�cu Kulmaniuka wyci�gn�li, kiedy mu ju� tylko g�owa z bagna stercza�a. Trzeba bardzo uwa�a�. Zim�, przy mrozie, tamt�dy jest przejazd, ale teraz to nie.

� A nie m�g�by pan p�j�� ze mn�? � zapyta�a gor�czkowo. � Zap�ac� panu.

Ch�op podrapa� si� w g�ow�.

� C�, nie o zap�at� chodzi, prosz� pani doktorki. Ale dzie� �wi�teczny. Niedziela. To i nijako.

Podzi�kowa�a mu za wskaz�wki i pobieg�a do Wojdy���w. Tutaj nie spotka�a si� z najmniejszymi trudno�ciami. Us�yszawszy, o co chodzi, Wojdy��o w tej chwili wyprowadzi� rower swojej synowej. Stary rymarz mia� dawne d�ugi wdzi�czno�ci wobec Wilczura i szczerze si� zatroska� jego zdrowiem.

� A niech�e pani doktorka nie k�opocze si� o rower. W Much�wce u so�tysa Jagodzi�skiego mo�e pani �mia�o zostawi�. To jutro synowa tam p�jdzie i zabierze.

Droga do Much�wki prowadzi�a przez brzozowe zagajniki, gdzie po niedawnych deszczach sta�y wielkie ka�u�e m�tnogliniastej wody. Nim przejecha�a p� kilometra, by�a ju� ca�a zapryskana b�otem. Nie u�atwia�o jazdy te� i to, �e ko�a ustawicznie uderza�y o wystaj�ce korzenie i �e �ucja od czas�w gimnazjalnych nie je�dzi�a na rowerze i bardzo wysz�a z wprawy.

Much�wka, niedu�a wie�, le�a�a na do�� znacznej wynios�o�ci, chroni�cej j� przed cz�stymi w tej okolicy zalewami. Ma�a rzeczu�ka Liwinia, przecinaj�ca torfowiska podczas wiosennych roztop�w, zamienia�a okoliczn� ��k� i zagajniki w prawdziwe jeziora. Teraz jednak jej woda by�a tak p�ytka, �e �ucja zamoczy�a sobie nogi tylko do kostek, przeprowadzaj�c rower przez br�d. We wsi bez trudu znalaz�a chat� so�tysa, u kt�rego mia�a zostawi� rower.

Gdy zakomunikowa�a mu, �e przez mokrad�a ma zamiar przedosta� si� do Kowalewa, so�tys wyrazi� zdumienie:

� Jak to? Pani chce tam przej��? Przecie� to niebezpieczne. Zw�aszcza teraz pod wiecz�r, kiedy si� ju� ciemno robi.

� Musz� � odpowiedzia�a. � Profesora Wilczura pok�sa� w�ciek�y pies. A w Kowalewie bawi obecnie doktor Pawlicki i tylko on ma na to lekarstwo. Ch�op klasn�� w r�ce.

� Bo�e m�j! Profesora Wilczura pok�sa� pies! Profesora Wilczura, tego znachora?

� Tak, tak.

� Tego, co �yje u Prokopa Mielnika?

� Tego samego.

� A Bo�e� ty m�j! Takiego cz�owieka! To pani chyba b�dzie t� doktork�, co to z nim razem leczy?

� Tak jest.

� Ot, nieszcz�cie. Du�o tu teraz w�ciek�ych ps�w. Ot, nieszcz�cie! Jak�e ja pani� puszcz� w t� drog�. To� pani si� utopi, jak nic. Ja sam przechodzi�em nieraz, ale jak by�em m�ody.

Wtedy przej�cia zna�em. Bo co roku inne. Sama pani rozumie, woda podmywa... Dzi� bym si� ju� nie odwa�y�.

Zamy�li� si�, kr�c�c swoj� brod�, wreszcie krzykn�� w g��b chaty:

� Anu�ka! Biegaj zaraz po Suszkiewicza Antoniego. Tylko �ywo! �ywo, bo ciemnieje.

Z sieni wybieg�a kilkunastoletnia dziewczyna, sprawnie przelaz�a przez p�ot i znik�a w krzakach bz�w. Czekali dobre pi�tna�cie minut, zanim wr�ci�a ta� drog�. Od strony ulicy nadszed� oczekiwany Antoni Suszkiewicz.

By� to kilkunastoletni wyrostek, o bia�ej jak len czuprynie, do�� chuderlawy i wygl�daj�cy na gapia.

Zdj�� czapk� przed przyby�� pani�, wymamrota�: �Niech b�dzie pochwalony" i u�miechn�� si� do swoich bosych st�p. Pomimo dnia �wi�tecznego mia� na sobie tylko rozche�stan�, zgrzebn� koszul� i parcianki.

So�tys po�o�y� mu r�k� na ramieniu.

� S�uchaj, Antoni. A przej�cie przez torfowiska znasz?

� Co nie mam zna�.

� Do Kowalewa przejdziesz?

� A co nie mam przej��?

� A t� pani� przeprowadzisz?

� A co nie mam przeprowadzi�?

� A do nocy przejdziecie?

� A co nie mamy przej��?

So�tys sapn�� z zadowoleniem i zwracaj�c si� do �ucji powiedzia�:

� Ten Antoni to najwi�kszy �az�ga w ca�ej wsi. Uczy� mu si� nie chce, robi� mu si� nie chce, tylko wci�� po tych bagnach kaposzy si� za kaczymi jajami, taki ju� on jest. Ale za to nikt lepiej od niego chod�w na mokrad�ach nie zna. Niebezpieczna to wyprawa, ale ju� jak z kim ma pani i��, to tylko z nim. Tylko niech pani zaczeka. Zaraz co� przynios�.

Poszed� pod stodo�� i po chwili powr�ci� z d�ugim, leszczynowym kijem.

� On to i bez kija da sobie rady � wyja�ni�. � Ale pani to lepiej, �eby wzi�a. W razie jak pani b�dzie si� zapada�, to kij trzeba na p�ask po�o�y�, to zawsze cz�owiek d�u�ej si� utrzyma na powierzchni.

Najserdeczniej wyrazi�a mu swoj� wdzi�czno�� i przypomnia�a, �e jakby kto� ze wsi zachorowa�, to �eby do lecznicy wst�pi�, a otrzyma pomoc w miar� mo�no�ci. Potem, poprzedzana przez Antoniego, wysz�a na ulic� wioski. Przy ko�cu wsi droga spuszcza�a si� ze wzg�rza prawie stromo i w odleg�o�ci kilkuset krok�w zaczyna�o si� bagno.

� Pr�dzej, pr�dzej � powtarza�a wci�� �ucja ch�opakowi, kt�ry wida� nie nawyk�y do po�piechu wl�k� si� powoli.

Przed oczami roztacza�a si� istna tundra, pustkowie poro�ni�te k�pami g�stej, ostrej trawy, miejscami po��k�ej. Tu i �wdzie zieleni�y si� na pokr�tnych, bia�ych pniach kar�owate brz�zki, tu i �wdzie w�sata �oza strzela�a p�czkami ��tych ga��zek, gdzieniegdzie g�ci�o si� od ciemnozielonej trzciny. Drugiego brzegu bagna wida� nie by�o. M�g� si� wydawa� zar�wno bliski, jak i niezmiernie daleki, gdy� przys�oni�ty by� oparami, kt�re podnios�y si� z moczar�w.

Pierwsze kroki na torfowisku przerazi�y �ucj�. Grunt pod nogami ugina� si� jak spr�ynowy materac, odbieraj�c poczucie r�wnowagi.

Ch�opiec zatrzyma� si�.

� Niech pani idzie akuratnie za mn� � powiedzia� flegmatycznie, d�ubi�c w nosie. � Gdzie ja nog� postawi�, tam i pani. Nie gdzie indziej, tylko akuratnie tam.

� Dobrze. B�d� uwa�a�a.

� A jak stan�, to niech i pani stanie.

Kiwn�a g�ow� i ch�opak ruszy� naprz�d.

Je�eli przedtem zdawa�o si� �ucji, �e posuwaj� si� bardzo wolno, teraz z rozpacz� my�la�a, �e id� ��wim krokiem. Istotnie przypomina�o to raczej �abie skakanie ni� krok ��wi. Pod g�st� traw�, strzelaj�c� obficie z k�p, przeziera�a woda. Czasem, gdy noga niewprawna do takich marsz�w obsuwa�a si�, stopa zanurza�a si� w ciep�ej, g�stej i czarnorudej cieczy. Na po�czosze pozostawa�y rdzawe plamy. Chwiejne, obro�ni�te traw� k�py wydawa�y si� �ucji jakim� lasem, zatopionym, g�stym lasem, z kt�rego nad powierzchni� zosta�y tylko korony drzew. Po tych w�a�nie rozchwianych koronach trzeba by�o st�pa�. St�pa� w pe�ni skoncentrowanej uwagi, gdy� ka�dy nieostro�ny krok m�g� grozi� �mierci�. �ucja mia�a przedsmak tego, gdy opar�szy si� kijem w przestrze� mi�dzy dwiema k�pymi z przera�eniem stwierdzi�a, �e kij nie spotyka prawie �adnego oporu i pomimo swojej dwumetrowej d�ugo�ci nie dosi�ga dna, dna, kt�rego tu mo�e w og�le nie ma.

Po kilku minutach zacz�� j� ogarnia� strach. Obezw�adniaj�cy, fizjologiczny strach zwierz�cia przed nieznanym otoczeniem. Na pr�no wmawia�a sobie, �e przewodnik musi zna� drog� i �e przeprowadzi j� bezpiecznie. L�k by� silniejszy. Zagryz�a usta do krwi, by powstrzyma� okrzyki obawy, by nie prosi� tego ch�opca o zawr�cenie do wsi.

� Musz� tam przej�� � powtarza�a z uporem. � Musz� go ratowa�.

Nisko zwisaj�ca mg�a ogarn�a ich ch�odem. Teraz ju� nic nie by�o wida� doko�a. Z trudem rozr�nia�a przed sob� ruchy sylwetki bia�o ubranego Antoniego i najbli�sze k�py. Szli jak w mlecznym morzu. Nad g�owami opary r�owi�y si� lekko od zorzy na zachodzie. Z mg�y wy�ania�y si� czasami kar�owate, chore brz�zki, kt�re zdawa�y si� tajemniczymi potworami o wstr�tnych , kszta�tach, potworami czyhaj�cymi tu na �mia�k�w. Pomimo ch�odu pot g�sto wyst�pi� na sk�r�, a serce to ustawa�o ze zm�czenia, to przy lada paromilimetrowym po�lizgu nogi zrywa�o si� do gwa�townego �opotu.

Ch�opak szed� wolno i �ucja przysi�g�aby, �e kr���, �e zb��dzili. Przystawa� od czasu do czasu, ogl�da� si� na ni�, u�miecha� si� g�upawo, rozgl�da� si� gapiowato i wybrawszy jedn� z s�siednich k�p stawia� na niej nog�.

�ucji zacz�o si� zdawa�, �e wszystko to, co j� otacza, straci�o realne kontury rzeczywisto�ci, �e jest jakim� snem, m�cz�cym i z�ym, z kt�rego niepodobna si� obudzi�. To znowu przychodzi�o jej na my�l, �e Antoni jest ob��kany i �e nagle zostawi j� tu sam�, bezradn�, uciekaj�c gdzie� i ton�c w mgle.

Tote� ilekro� ch�opak znika� jej na chwil� sprzed oczu, krzycza�a rozpaczliwie:

� Antoni, Antoni! Gdzie jeste�?

Ogarnia�a j� niewypowiedziana ulga, gdy w mgle rozlega� si� jego powolny, nosowy g�os:

� Tu jestem. Tutaj.

I wraca� z niezm�con� cierpliwo�ci�, by wskaza� jej przej�cie.

Ten strach omal nie sta� si� przyczyn� wypadku. Mianowicie gdy przewodnik w pewnej chwili znik�, �ucja chc�c go dop�dzi�, zbyt szybko i zbyt nieostro�nie skoczy�a na ma�� k�pk�. Dr��ce kolana odm�wi�y jej pos�usze�stwa i z g�o�nym pluskiem zsun�a si� do wody. By�o to ohydne, straszliwe uczucie. Wszystkie wiadomo�ci, jakie zna�a o ch�onnych bagnach, przypomnia�y si� jej w jednej chwili. Do po�owy cia�a zanurzona by�a w jakiej� rzadkiej mazi. Piersi� przywar�a do k�py wpijaj�c si� palcami w traw�. By�a tak nieprzytomna, �e nie czu�a nawet b�lu. Ostre �d�b�a trawy w wielu miejscach poprzecina�y sk�r� r�k.

Na szcz�cie przy upadku kij opar� si� o dwie s�siaduj�ce k�py i gdyby �ucja bardziej panowa�a nad swymi nerwami, zrozumia�aby, �e bezpo�rednie niebezpiecze�stwo jej nie grozi.

Przera�liwy jej krzyk zawr�ci� flegmatycznego wyrostka, kt�ry bez wi�kszych wysi�k�w pom�g� �ucji wydoby� si� z topieli. Trz�s�a si� ca�a i m�wi�a:

� Nie mog� teraz i�� dalej. Musz� odpocz��. Musz� odpocz��. Ch�opak jednak potrz�sn�� g�ow�.

� Tu nie mo�na. Jak d�u�ej posiedzie� na k�pie, to ona si� zapadnie. Takie jej urz�dzenie jest. Jeszcze kawa�eczek, a tam b�dzie takie miejsce, co ja znam, gdzie mo�na, bo tam twardy grunt.

Z trudem podnios�a si�. Sukienka ocieka�a wod�, rdzaw� i jakby t�ust�. Lepi�a si� do n�g, utrudniaj�c ruchy. Na szcz�cie miejsce, o kt�rym m�wi� przewodnik, okaza�o si� rzeczywi�cie niezbyt odleg�e. By�a to k�pa wielko�ci kilkumetrowej, pokryta t� sam� traw�, lecz mocno zrudzia�� od s�o�ca. �ucja wyci�gn�a si� na niej z uczuciem niewypowiedzianej ulgi. Przede wszystkim mog�a odpocz��, a po wt�re przekona�a si�, �e ten ch�opiec istotnie dobrze si� orientuje w terenie i �e nie b��dzi. Przez kr�tki moment ogarn�a j� b�oga �wiadomo��: st�d mog� nawet nie i�� dalej. Mog� tu nawet przenocowa�. A nazajutrz wr�ci� przy dziennym �wietle.

Skarci�a siebie w my�li za t� s�abo�� ducha.

� Nie. Musz� jeszcze dzi�. Musz� jak najpr�dzej by� w Kowalewie... Nagle opanowa� j� niepok�j.

� A co b�dzie, je�eli Pawlickiego ju� tam nie zastan�?

Pod wp�ywem tej obawy pomimo znu�enia zerwa�a si� i powiedzia�a:

� Idziemy dalej. Szkoda czasu. Ch�opiec nie ruszy� si� z miejsca.

� Niech lepiej odpocznie. Bo teraz to b�dzie trudniejsza droga.

� Jak to trudniejsza? � zapyta�a ledwo dos�yszalnym g�osem. Wprost nie mie�ci�o si� jej w g�owie, by jakakolwiek droga mog�a by� trudniejsza od dopiero co przebytej.

� Ano, bo tu ju� b�d� k�py rzadsze, to trzeba dalej skaka�. I niech pani uwa�a, jak ja skacz�. Tylko �e pani sp�dnica b�dzie przeszkadza�. Niech pani j� podwinie.

Nie by�o innej rady. Ostatecznie obecno�� tego szesnasto czy siedemnastoletniego wyrostka nie kr�powa�a jej wcale. Podnios�a d� sukni i zapchn�a za pasek, ods�aniaj�c wysoko uda. Tak by�o rzeczywi�cie wygodniej. Ch�opak przygl�da� si� tej czynno�ci z u�miechem.

� Chod�my � ju� bardziej rze�kim tonem odezwa�a si� �ucja. � Robi si� coraz ciemniej.

Pr�dko mia�a sposobno�� przekona� si�, �e Antoni nie przesadza�, m�wi�c o trudno�ci dalszej drogi. Zapewne nie jest sztuk� przeskoczy� z jednego kr��ka wielko�ci du�ego p�miska na drugi, na odleg�o�� metra, nie wtedy jednak, gdy mi�dzy owymi kr��kami czernieje bezdenne bagno. �ucja najwi�kszym wysi�kiem woli powstrzyma�a si� od niedorzecznego i samob�jczego pragnienia: zamkni�cia oczu podczas ka�dego skoku. W duszy zacz�a si� modli�. Ju� nie o nic innego, tylko o to, by stan�wszy na nast�pnej k�pie, mog�a skoczy� na brzeg. Na twardy brzeg. Poczu� twardy grunt pod nogami.

� Czy daleko jeszcze? � pyta�a raz po raz zdyszanym g�osem.

� Niedaleczko � z niezm�conym spokojem odpowiada� przewodnik. �ucj� ogarn�� gniew na tego cz�owieka w Radoliszkach, kt�ry jej powiedzia�, �e trzeba odby� przez bagno kilometr drogi. �adny kilometr. By�a przekonana, �e zrobili ich ju� co najmniej dziesi��. Ch�opak zatrzyma� si� nagle i podni�s� palec do g�ry.

� S�yszy pani?

Istotnie w ciszy zalegaj�cej torfowisko do jej uszu dobieg� do�� odleg�y d�wi�k jakiej� muzyki. Po chwili rozr�ni�a rytm. Kto� na harmonii wygrywa� polk�.

� To ju� Kowalewo � wyja�ni� Antoni. � W Kowalewie dzisiaj wesele. C�rka kowala za m�� posz�a za rudego Mi�k�, co w zesz�ym roku na �otw� za robot� chodzi�.

K�py stawa�y si� teraz coraz g�stsze. Czeka�a ich jednak jeszcze niemi�a przeprawa przez wysokie trzciny. Na tym brzegu bagna r�s� ich szeroki pas, twardych, ostrych, nieust�pliwych. Mi�dzy trzcinami trzeba by�o brn�� po kolana w wodzie. Nogi jednak z przyjemno�ci� opiera�y si� o trwa�y, chocia� nier�wny grunt dna, pokrytego korzeniami trzcin. Ostre li�cie ociera�y si� o twarz, kalecz�c sk�r�.

Wreszcie wyszli na brzeg. By�a to ��ka �agodnie wznosz�ca si� ku do�� wysokiemu wzg�rzu, czarnemu od g�stych drzew. Nad g�owami roztacza�o si� ciemnym seledynem niebo wyiskrzone gwiazdami. �ucja obejrza�a si� za siebie. Morze bia�ej mg�y, otulaj�cej te straszliwe moczary. Wstrz�sn�a si�. Wprost nie mog�a uwierzy�, �e przed chwil� przeby�a to piek�o.

Szli teraz obok, szerok� �cie�k�, dobrze wydeptan�. Mocne, sportowe buciki �ucji rozmi�k�y zupe�nie, chlupota�a w nich woda. W�r�d drzew na wzg�rzu zamigota�y �wiat�a. D�wi�ki harmonii odezwa�y si� g�o�niej jak�� skoczn� melodi�. W g�stniej�cej ciemno�ci mo�na by�o rozr�ni� dwa wielkie czworoboki d�ugich budynk�w: zabudowania folwarczne. Tu, ha g�rze, zrobi�o si� znacznie cieplej.

Ch�opak zatrzyma� si�.

� Ot, prosz� pani, i dw�r � wskaza� r�k� rz�d o�wietlonych okien poza drzewami.

�ucja wydoby�a z kieszeni wszystkie drobne monety, jakie posiada�a. By�o tego co� oko�o dziesi�ciu z�otych. Wcisn�a ch�opcu to wszystko do r�ki, m�wi�c:

� To niedu�o, ale gdy przyjdziesz do lecznicy w m�ynie, dam ci wi�cej. Bardzo ci dzi�kuj�. � I ja dzi�kuj� pani.

� A co, pewno przenocujesz tutaj w czworakach? � Nie, prosz� pani. P�jd� do domu.

� Jak to? Znowu przez moczary?

� A pewno.

� Nigdy ci na to nie pozwol�. To by�oby szale�stwo. Taka g�sta mg�a i prawie zupe�nie ciemno.

Ch�opak wzruszy� ramionami.

� Ja bym i z zamkni�tymi oczami trafi�. Albo u mnie pierwszyzna? Ka�d� k�p� tam znam.

A co ja tu b�d� nocowa�.

Na pr�no �ucja perswadowa�a mu. Na pr�no go namawia�a i obiecywa�a zabra� ko�mi do Radoliszek. Antoni Suszkiewicz by� upartym wyrostkiem i widocznie ambicja nie pozwala�a mu wyrzec si� wyprawy, kt�r� ta pani uwa�a�a za ryzykown�. Mo�e chcia� jej zreszt� zaimponowa�, do�� �e po�egna� si� i ju� po minucie do uszu �ucji dobieg� plusk wody pod jego stopami w sitowiu.

Do dworu sz�o si� przez niewielki park. Psy jeszcze widocznie nie by�y spuszczone, gdy� wprawdzie naszczekiwa�y gro�nie od strony zabudowa� folwarcznych, lecz �aden nie zabieg� drogi �ucji. Mia�a wielk� ochot� usi��� tu na suchej murawie i odpocz��, lecz znowu opanowa� j� strach, �e Pawlickiego mo�e ju� nie zasta�.

Teraz dopiero zacz�a odczuwa� na twarzy, r�kach, szyi, na nogach dokuczliwe sw�dzenie. Tysi�ce komar�w pozostawi�y w jej sk�rze mikroskopijne kropelki swego jadu, kt�ry teraz, dra�ni�c tkanki, spowodowa� pojawienie si� niezliczonych ilo�ci b�bli. Na mokrad�ach tylko pocz�tkowo op�dza�a si� tym �ar�ocznym owadom. P�niej strach i zm�czenie uczyni�y j� nieczu�� na bolesne uk�ucia.

Przed gankiem dworu sta�a para koni, zaprz�onych do bryczki. Na ko�le drzema� parobek. �ucja odetchn�a z ulg�. Domy�li�a si�, �e konie czekaj� na Pawlickiego. Zatem zasta�a go jeszcze tutaj.

Drzwi nie by�y zamkni�te. Wesz�a do obszernej sieni i tu powita�o j� zajad�e szczekanie ma�ego, pokracznego pieska. Ono z kolei wywo�a�o z dalszych pokoi jak�� starsz� pani�, kt�ra obrzuci�a �ucj� zdumionym wzrokiem.

� Jestem doktor �ucja Ka�ska. Prosz� wybaczy� m�j wygl�d, ale przysz�am tu z Much�wki przez moczary. Czy zasta�am jeszcze pana doktora Pawlickiego?

Staruszka z�o�y�a r�ce.

� Bo�e drogi! Po nocy przez moczary?

� Mia�am przewodnika � wyja�ni�a �ucja. � Czy mog� widzie� doktora Pawlickiego?

� Ale� naturalnie. Niech�e pani usi�dzie. Obrzuci�a zatroskanym wzrokiem zab�ocon� sukni� �ucji i czy�ciutkie, bia�e pokrowce na meblach.

� Czy ja wiem? Mo�e by si� pani przebra�a w co� suchego? Odwr�ci�a si� i szybko podrepta�a do uchylonych drzwi.

� Wieku, Wieku � zawo�a�a.

Do sieni wszed� wysoki, barczysty m�czyzna o czerwonej twarzy i jasnych, kr�tkich w�osach.

� To jest doktor Ka�ska � wyja�ni�a staruszka. � Wyobra� sobie, z Much�wki przez moczary tu przysz�a. Teraz, o tej porze! Pani pozwoli przedstawi� sobie mego syna...

M�czyzna zbli�y� si� do �ucji, sk�oni� si� i wyci�gn�� r�k�.

� Jestem Jurkowski. No, winszuj� pani tej przeprawy. Znam tutejsz� okolic� od dziecka i, do stu diab��w, nie uwa�am si� za tch�rza, a jednak zw�aszcza po ciemku nie odwa�y�bym si� na takie co�.

�ucja u�miechn�a si�.

� Nie jest to �adne bohaterstwo, prosz� pana, ale konieczno��. Chodzi o �ycie cz�owieka. Musia�am si� dosta� czym pr�dzej do doktora Pawlickiego. A w Radoliszkach w �aden spos�b nie mog�am znale�� koni.

� Owszem. Jest tu doktor Pawlicki. Zaraz go poprosz�. Ale, mamo. Trzeba si� zaj�� pani�. Ale� pani� poci�y komary. To paskudztwo nie ma �adnego szacunku dla p�ci pi�knej.

U�miechn�� si� i si�gn�� r�k� do w�s�w, lecz widocznie zmiarkowawszy, �e �ucja w tym stanie nie jest usposobiona do przyjmowania duser�w, zawo�a�:

� W�dki pani powinna wypi� zaraz. T�gi kieliszek w�dki na ja�owcu. Inaczej pani jakiej� febry dostanie. Mamo, trzeba pani jakie� ubranie znale��. Jadzia wprawdzie jest wy�szego wzrostu, ale co� tam si� dla pani musi znale��.

Staruszka zadrepta�a gwa�townie na miejscu.

� Ale� oczywi�cie, oczywi�cie.

� Najserdeczniej pa�stwu dzi�kuj� � odpowiedzia�a �ucja. � Najprz�d jednak chcia�abym si� widzie� z doktorem Pawlickim.

� W tej chwili skocz� po niego � powiedzia� pan Jurkowski. � Siedzi przy ��ku mojej siostry Jadwigi. Biedaczka ma atak kamieni ��ciowych. O widzi mama, jak to dobrze, �e pani jest tak�e lekark�. Zaraz pani� poprosimy i zrobi� tu nam ca�e konsylium. Niech�e mama da pani w�dki. Zaraz id� po doktora.

Znik� za drzwiami, a tymczasem jego matka przynios�a p�kat� karafk� i kieliszek. �ucja z prawdziw� przyjemno�ci� wypi�a jego zawarto��. Przyjemne uczucie ciep�a rozesz�o si� w prze�yku i �o��dku. Takby chcia�a usi���. Nogi zupe�nie odmawia�y jej pos�usze�stwa.

� Jeszcze jeden kieliszek pani nie zawadzi � z przekonaniem namawia�a staruszka. � Przek�ski �adnej pani nie dam, bo wkr�tce siadamy do kolacji. Tymczasem si� pani ogarnie i umyje. Przez moczary! Bo�e drogi! A kt� to pani� przeprowadzi�?

� Taki wyrostek z Much�wki. Nazywa si� Antoni Szuszkiewicz.

� A, ten w��czykij! I gdzie� on jest?

� Poszed� z powrotem. Nie chcia�am mu pozwoli�, ale si� upar�. Boj� si�, by nie spotka�o go jakie� nieszcz�cie. Staruszka machn�a r�k�.

� Z�ego licho nie we�mie � orzek�a konfidencjonalnie. Drzwi si� otworzy�y i wszed� doktor Pawlicki. Dotychczas znali si� tylko z widzenia. �ucja wiedzia�a, jak bardzo nie�yczliwie Pawlicki usposobiony jest do profesora Wilczura, a tym samym do niej i do ich obecno�ci w okolicy Radoliszek. Nie stanowili wprawdzie dla� gro�nej konkurencji, gdy� leczyli tylko biedot�, i to darmo lub prawie darmo, podczas gdy on mia� pacjent�w przewa�nie w sferze ziemian, kt�rzy nie korzystali z pomocy Wilczura z tej prostej przyczyny, �e profesor przyjmowa� wy��cznie w lecznicy i do dwor�w je�dzi� nie chcia�. Dotychczas zdarza�y si� wszystkiego dwa wypadki, gdy zgodzi� si� przyj�� pacjent�w zamo�nych. Chodzi�o jednak wtedy o powa�ne zabiegi chirurgiczne i pacjent�w tych kierowa� do�, acz niech�tnie, sam doktor Pawlicki, kt�rego specjalno�ci� nie by�a chirurgia. Mi�dzy Pawlickim a Wilczurem by�y dawne, zabli�nione ju�, ale �ywe w pami�ci Pawlickiego zatargi, zatargi, kt�re sko�czy�y si� dla� niemal kompromitacj�. Tote� �ucja nie spodziewa�a si� �yczliwego przyj�cia.

I rzeczywi�cie, Pawlicki wszed� sztywny, z nieprzyst�pn� min�. By� to przystojny, z lekka tyj�cy m�czyzna oko�o czterdziestki. Mia� na sobie bardzo jasne i �wietnie odprasowane ubranie. Sk�oni� si� nieznacznie i zwr�ci� si� do �ucji:

� Pani chcia�a si� ze mn� widzie�?

� Tak, panie doktorze. Jestem doktor �ucja Ka�ska. Wsp�pracuj� z profesorem Wilczurem.

Wyci�gn�� do niej sztywn� r�k�.

� Mam przyjemno�� zna� pani� z widzenia i ze s�yszenia. Czym mog� pani s�u�y�?

� Ca�a moja nadzieja w panu. W aptece radoliskiej nie ma szczepionki pasteurowskiej, a boj� si� zwleka� z odwiezieniem do miasta.

� Kog� to pogryz� w�ciek�y pies? � zaciekawi� si�.

� Profesora Wilczura.

Pawlicki nie m�g� opanowa� wra�enia.

� Ach... Profesora Wilczura...

� Tak. I w aptece powiedziano mi, �e pan doktor niedawno sprowadza� szczepionk�...

� O kt�rej nast�pi�o pogryzienie?

� Przed pi�ciu mniej wi�cej godzinami. Pawlicki wyd�� wargi.

� No, je�eli tak, to �adnego powa�nego niebezpiecze�stwa nie ma. Profesor Wilczur zd��y na czas dojecha� do miasta.

� Bywaj� jednak wypadki � zauwa�y�a �ucja � �e nawet kr�tka zw�oka jest nie do naprawienia. I je�eli pan doktor ma szczepionk�, by�abym niesko�czenie wdzi�czna.

Pawlicki przygryz� wargi i zmarszczy� brwi. Wiedzia�a, �e waha si�, �e walczy z sob�. �e nie mo�e si� zdoby� na decyzj�. Wreszcie powiedzia�:

� Nie przypominam sobie dok�adnie. Zdaje si�, �e mi jeszcze zosta�a. W ka�dym razie nie mam jej tu z sob�, tylko w Radoliszkach.

� By�am tam w pa�skim domu. Ma��onka pa�ska powiedzia�a, �e bez pa�skiej dyspozycji nie mo�e nic wyda�. Je�eliby jednak pan doktor by� �askaw napisa� kartk�... Pawlicki przecz�co potrz�sn�� g�ow�.

� To nic nie pomo�e. Wszystkie specyfiki mam zamkni�te, a kluczy z zasady nikomu nie daj�. �ucja za�ama�a r�ce.

� Wi�c c� ja poczn�!

Pan Jurkowski chrz�kn�� g�o�no.

� Na to nie ma rady. Doktorek musi jecha� sam. Go�cinno�� go�cinno�ci�, kolacja ju� na stole, ale sam rozumiem, �e zatrzymywa� nie mam prawa.

� Pewno, �e nie. Wielka szkoda, ale c� na to poradzi� � przyzna�a jego matka.

Pawlicki wzruszy� ramionami.

� Doktor Ka�ska, o ile mi si� zdaje, troch� przesadnie niepokoi si�. Godzina zw�oki, czy nawet wi�cej, nie mo�e tu robi� r�nicy.

� No wi�c dobrze � zawyrokowa� pan Jurkowski. � Jemy kolacj� w mazurowym tempie, a p�niej jazda!

Pani Jurkowska zaprowadzi�a �ucj� do swego pokoju i tam po prostu zmusi�a j� do przebrania si� w sukni� c�rki i do natarcia si� jakim� domowym �rodkiem, rzekomo niezawodnym na uk�szenia komar�w. Gdy obie przysz�y do jadalni, Pawlicki, gospodarz i jeszcze jaki� pan siedzieli ju� przy stole. Doktor ani razu nie zwr�ci� si� do �ucji. W og�le by� ma�om�wny i nad�ty. Poniewa� gospodarz nagli�, kolacj� sko�czono w niespe�na p� godziny, a w pi�� minut p�niej sadowili si� ju� na bryczce. Niespodziank� dla wszystkich by�o, gdy pan Jurkowski ukaza� si� na ganku w czapce i hukn�� na furmana:

� Z�a� no, gamoniu, z koz�a. Sam b�d� powozi�. Wskazuj�c na kozio� odwr�ci� si� do �ucji i Pawlickiego.

� Wl�k�by si� z wami czort wie jak d�ugo. A ja lubi� kawalersk� jazd�.

Za�mia� si� i strzeli� z bata nad ko�skimi grzbietami. Bryczka targn�a, a� pasa�erowie podali si� w ty�. Konie k�usem ruszy�y z miejsca.

By�a to istotnie kawalerska jazda. Poniewa� �rodek drogi, a miejscami droga na ca�ej szeroko�ci by�a niewiarygodnie piaszczysta, tak �e ko�a wrzyna�y si� a� po osie, pan Jurkowski jecha� brzegiem, czasem, gdzie r�w by� p�ytszy, rowem lub zje�d�a� po prostu na r�ysko. �ucja z ca�ych si� trzyma�a si� �elaznej por�czy, Pawlicki, podskakuj�c na wybojach, kl�� pod nosem. Konie wci�� sz�y k�usem. Odetchn�� z ulg�, gdy wreszcie droga wesz�a pomi�dzy dwa strome wzg�rza i tu trzeba by�o si� wlec noga za nog�. Nawet kawalerski temperament wo�nicy nic nie m�g� ju� pom�c. Takiej drogi by�o ze dwa kilometry. Pan Jurkowski wszcz�� z �ucj� rozmow�, wypytuj�c j� o lecznic�, o to, co j� sk�oni�o do porzucenia Warszawy, czy nie zamierza tam wr�ci� i wreszcie, czy nie jest zam�na.

� Pani wybaczy, �e tak obcesowo o wszystko pytam, ale ja tam nie mam �adnej og�ady. Jestem sobie prosty wie�niak, co w my�li, to w g�bie. Prosz� mi tego za z�e nie bra�.

� Ale� bynajmniej. Wcale tego panu za z�e nie bior�. � Musia�a u�miechn�� si� �ucja. Ten m�ody cz�owiek wyda� si� jej bardzo sympatyczny. �ywi�a zreszt� dla� szczer� wdzi�czno�� za jego �ywe i serdeczne ustosunkowanie si� do jej sprawy.

Stara�a si� te� nawi�za� rozmow� z Pawlickim. Dr�a�a na my�l, �e Pawlicki mo�e, nawet posiadaj�c szczepionk�, nie przem�c swojej niech�ci do profesora i powiedzie�, �e szczepionki nie ma. Nale�a�o pozyska� jego �yczliwo��. Nie by�o to �atwe zadanie, gdy� odpowiada� mrukliwie monosylabami. Siedzia� niech�tny i nastroszony.

Wobec tego, �e dyplomacja nie skutkowa�a, �ucja postanowi�a zaatakowa� go wprost, nie unikaj�c dra�liwego tematu.

� Wie pan � odezwa�a si� w pewnej chwili � wydaje mi si� to dziwne i niezrozumia�e. Pan, zdaje si�, zachowa� �al do profesora Wilczura.

� �adnego �alu � wzruszy� ramionami.

� A jednak... Przyznam si�, �e nie rozumiem o co. Prosz� mi wierzy�, �e profesor Wilczur zawsze jak najlepiej si� o panu wyra�a. Pan nawet nie wie, jakiej to anielskiej dobroci jest cz�owiek.

� Nie znam go bli�ej � mrukn��.

� A dlaczego? Czy s�dzi pan doktor, �e to przynios�oby panu jak�� ujm�?

� Ale� przeciwnie. Zaszczyt � ironicznie sk�oni� g�ow�. � Zaszczyt, na kt�ry nie zas�uguj�.

�ucja uda�a, �e nie s�yszy ironii w jego g�osie.

� W lecznicy bardzo cz�sto miewamy pacjent�w, kt�rzy si� kiedy� leczyli u pana. I prawie zawsze profesor poleca im stosowa� nadal te �rodki, kt�re pan im zapisa�. Profesor uwa�a pana za bardzo dobrego lekarza. Gdy budowano lecznic�, sam mi m�wi�, �e ma nadziej�, �e kiedy� i pan ni� si� zainteresuje.

� Uwa�am to za zb�dne � odpowiedzia� Pawlicki. � Pan profesor i pani to chyba zupe�nie wystarcza. Nikt mnie zreszt� o to nie prosi�, bym si� interesowa� lecznic�. A sam nie chcia�em si� narzuca�. Nie lubi�, gdy mnie kto� mo�e nazwa� intruzem.

� Myli si� pan � zaprzeczy�a �ywo. � Nie m�wi�c ju� o mnie, ale i profesor z wdzi�czno�ci� przyj��by pa�sk� wsp�prac�.

� Pozwol� sobie w to w�tpi� � zauwa�y� ch�odno.

� Ale� dlaczego?

Odwr�ci� si� do niej i spojrza� jej prosto w oczy.

� Chce pani, �ebym by� szczery?

� Bardzo prosz�.

� Ot� rzeczywi�cie mam �al do profesora i �al do pani. Mam �al do was obojga. Przyjechali�cie tu pa�stwo, tutaj, gdzie jedynym lekarzem jestem ja. Oczywi�cie nie chc� si� r�wna� z profesorem. On jest wielkim uczonym, ja skromnym lekarzem wiejskim. Nawet nie chc� si� r�wna� z pani�, kt�ra praktykuj�c w sto�ecznych zak�adach leczniczych mia�a na pewno mo�no�� poznania najnowszych metod i �rodk�w lekarskich. Ale czu�em si� g��boko dotkni�ty tym, �e�cie pa�stwo okazali dla mnie lekcewa�enie. Mogli�cie mnie lekcewa�y�, ale zdoby� si� na tyle uprzejmo�ci, by tego nie okaza�!

� Na mi�o�� bosk�! To chyba jakie� nieporozumienie! W jaki� spos�b okazywali�my panu lekcewa�enie, kt�rego wcale nie �ywimy?

� W bardzo prosty spos�b. Nie m�wi� o tym, by pa�stwo mieli mi z�o�y� wizyt�, ale wystarczy�oby mi, gdyby profesor napisa� do mnie kartk� z �yczeniem, bym go odwiedzi�. Nie. To by�o demonstracyjne unikanie wszelkiego kontaktu ze mn�. Och, prosz� pani. Mam na to �wiadk�w, jak na to czeka�em. W�a�nie nie z kim innym, jak z panem Jurkowskim, m�wi�em o tym nieraz. Mo�e za�wiadczy�.

� Rzetelna prawda � przyzna� pan Jurkowski.

� Czeka�em. By�em cierpliwy � ci�gn�� Pawlicki. � S�dzi�em, �e p�ki profesor mieszka w m�ynie, uwa�a sw�j pobyt w okolicy niejako za nieoficjalny. Gdy rozesz�a si� wie�� o budowie lecznicy, powiedzia�em �onie: No, teraz na pewno zaprosz� mnie do wsp�pracy... Te� przy panu m�wi�em, panie Wincenty.

� Przy mnie, przy mnie.

� No i czeka�em, czeka�em ca�e tygodnie. Wreszcie s�ysz�, lecznica jest uko�czona. Ma si� odby� po�wi�cenie. I wtedy nagle otrzymuj� zaproszenie. Ucieszy�em si� szczerze, ale patrz� na dat� i widz�, �e po�wi�cenie wyznaczono, �e pan profesor raczy� wyznaczy� akurat na ten dzie�, kiedy mam zjazd w mie�cie.

�ucja wzi�a go za r�k�.

� Daj� panu s�owo, �e profesor o tym wcale nie wiedzia�...

� Chc� wierzy� pani � powiedzia� z gorycz�.

� Musi mi pan wierzy�.

� Jednak�e w ca�ej okolicy wiedziano, �e wyje�d�am, i wiadomo�� o tym dotrze� powinna do pa�stwa. A musia�a dlatego, �e przed wyjazdem zawiadomi�em wszystkich swoich pacjent�w, �e nie b�dzie mnie w Radoliszkach przez tydzie� i �e w ci�gu tego czasu maj� si� zwraca� o pomoc lekarsk� do pana profesora Wilczura lub do pani. Z�by za� nie by� go�os�ownym i �eby udowodni� pani to, �e pa�stwo to wiedzie� musieli jeszcze na d�ugo przed ustaleniem terminu po�wi�cenia, pozwol� sobie przytoczy� pani a� sze�� wypadk�w, gdy moi pacjenci podczas mojej nieobecno�ci w Radoliszkach zwracali si� do pa�stwa po porad�. A wi�c: Jamio�kowski, gorzelany z Wickun�w, �ona...

� Rzeczywi�cie tak by�o � przerwa�a �ucja. � S�dzili�my jednak, �e to pan umy�lnie wyjecha�, chc�c w ten spos�b zademonstrowa� swoj� niech�� do nas.

Pan Jurkowski odwr�ci� si� na ko�le i za�mia� si� g�o�no.

� A to historia! No, zawsze m�wi�em, �e wszystkie te kwasy, sztuczki i inne fintifluszki opieraj� si� na nieporozumieniu.

Klepn�� mocno Pawlickiego po ramieniu, a� ten si� przechyli� ku �ucji.

� A nie gada�em to doktorowi ma�o sto razy: Naplu� na wszystko, pojecha� do profesora i powiedzie�: Co by�o, a nie jest, nie pisze si� w rejestr. Zgoda mi�dzy nami i koniec. Tak ja robi� i, do wszystkich diab��w, nigdy na tym �le nie wyszed�em. No, a teraz trzymajcie si� mocno, bo nareszcie mo�emy znowu porz�dnie jecha�.

Rzeczywi�cie sko�czy�y si� piachy i konie ruszy�y k�usem po wyboistej, lecz twardej drodze. Min�li zakr�t i ujrzeli �wiate�ka Radoliszek.

W domu Pawlickiego jeszcze nikt nie spa�. Doktor zamieni� jednak z �on� tylko kilka s��w, zabra� z szafki do swego neseseru podr�cznego potrzebne rzeczy i wr�ci� do bryczki. Poniewa� do m�yna jecha�o si� doskona�ym, bitym traktem, po paru minutach ju� byli na miejscu. �ucja zacz�a dzi�kowa� panu Jurkowskiemu, ten jednak za�mia� si�.

� Ani my�l� si� �egna�. Tak �atwo si� pani mnie nie pozb�dzie. Po pierwsze, musz� jeszcze po tych waszych zabiegach odwie�� doktora do miasteczka, a po wt�re, chc� skorzysta� z okazji i zrewizytowa� pani� i jednocze�nie pozna� profesora.

� Z mi�� ch�ci�. Prosz� uprzejmie.

Wbrew przewidywaniu �ucji, Wilczur wiedzia� ju�, �e pies, kt�ry go uk�si�, jest w�ciek�y. Policjantom uda�o si� zabi� nieszcz�liwe zwierz� nad samym prawie stawem, dok�d zawr�ci�o spod cmentarza. Profesor sam je obejrza� i nie mia� najmniejszych w�tpliwo�ci, �e jest to w�cieklizna. Domy�li� si� te�, �e �ucja dlatego nie wraca, �e uda�a si� na poszukiwanie posteurowskiej szczepionki.

Pawlickiego przywita� serdecznie, a dowiedziawszy si�, �e lekarz tylko trafem mia� w domu szczepionk�, najgor�cej mu dzi�kowa� za to, �e chcia� si� osobi�cie do� fatygowa�.

Po przeprowadzeniu zabiegu, czym si� zaj�� Pawlicki wsp�lnie z �ucj�, trzeba by�o zmieni� opatrunek. Rana od uk�szenia bynajmniej nie by�a lekka. Lewa r�ka nabrzmia�a a� do �okcia, d�o� by�a spuchni�ta bardzo, a dwa palce bezw�adne. Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e zosta� uszkodzony nerw i kilka naczy� krwiono�nych.

� Tak czy owak � orzek� Pawlicki � musi pan profesor jecha� do miasta. Sam pan widzi, �e poza kuracj� pasteurowsk� mo�e tu zaj�� konieczno�� dokonania zabiegu chirurgicznego.

Kole�anka Ka�ska jest internistk�, a co do moich zdolno�ci chirurgicznych � u�miechn�� si� z przymusem � pan profesor ma ju� wyrobion� opini�.

� Niech�e kolega nie ma o to do mnie �alu. Ka�dy z nas ma jak�� specjalno��. A ogl�daj�c pa�skie recepty musz� panu powiedzie�, �e by�em zawsze pe�en uznania, dla pa�skiego umiaru w dozowaniu radykalniejszych �rodk�w. Pan te� jest doskona�ym internist�.

Pawlicki zaczerwieni� si� z lekka.

� Zaszczyt to dla mnie niebywa�y s�ysze� wyrazy uznania z pa�skich ust, panie profesorze.

Wilczur za�mia� si�.

� Daj�e pan spok�j, kochany kolego, z zaszczytami. A co do uznania, to dam panu najlepszy jego dow�d, �e zastosuj� si� do pa�skiego wskazania i rzeczywi�cie pojad� zaraz jutro do miasta.

�ucja posz�a, by zakrz�tn�� si� przy przyrz�dzeniu herbaty. Samowar by� jeszcze ciep�y. Trzeba by�o dosypa� tylko w�gli i przy pomocy ma�ego mieszka roz�arzy� je. W trakcie tej czynno�ci odczu�a lekki zawr�t g�owy. Zdziwiona tym objawem, zbada�a sobie puls. Naliczy�a dziewi��dziesi�t sze�� uderze�.

� Mam gor�czk� � pomy�la�a.

Nie mia�a jednak czasu zmierzy� temperatury.

Wkr�tce po wypiciu herbaty Pawlicki i Jurkowski zacz�li si� �egna�.

� Je�eli pan profesor pozwoli, to podczas pa�skiej nieobecno�ci b�d� tu zagl�da�, by pomaga� kole�ance Pa�skiej.

� B�d� panu za to bardzo wdzi�czny. Nie tylko podczas mojej nieobecno�ci, ale zawsze b�dzie pan tu jak najmilej widziany.

� Mo�e w ten spos�b � �mia� si� Pawlicki � jako� si� zrehabilituj�. Mam opini� chciwca i dusigrosza. Chc� pokaza�, �e jest ona nies�uszna. Niech pan mi wierzy, panie profesorze, �e i tak zawsze mam sporo bezp�atnych pacjent�w. Przecie� trudno inaczej w okolicy, gdzie tyle jest biedoty.

Gdy wreszcie odjechali, a Wilczur te� uda� si� na spoczynek, �ucja zmierzy�a temperatur�. Mia�a trzydzie�ci osiem z kreskami. Przeprawa przez mokrad�a nie mog�a pozosta� bez �ladu.

Nie przej�a si� jednak tym zbytnio. Przed snem za�y�a spor� doz� aspiryny i zasn�a natychmiast twardym, kamiennym snem.

Nazajutrz z rana obudzi�a si� z gor�czk�. Pomimo to wsta�a. Nie tylko czekali zwykli pacjenci, lecz trzeba by�o si� zaj�� najwa�nieszym: wyekspediowaniem Wilczura na stacj� kolejow�.

O si�dmej rano t�usty wa�ach Wa�ka by� ju� zaprz�ony do bryczuszki. Powozi� mia�a Zonia, gdy� �aden z m�czyzn nie m�g� si� oderwa� od pracy w m�ynie. �ucja zapakowa�a walizk� Wilczura, kt�ry z obanda�owan� r�k� przyjmowa� jednak chorych. Oko�o �smej, po �niadaniu, wsiad� na bryczk�.

� Tak mi strasznie przykro, �e puszczam pana samego � m�wi�a do� �ucja � ale przecie� nie mog� zostawi� tych wszystkich chorych bez opieki. Wilczur przyjrza� si� jej uwa�nie.

� Czy pani nie ma gor�czki? Zaprzeczy�a stanowczo.

� Ale� nie. Jestem zemocjonowana tym wszystkim.

� Niech�e pani mi si� tu przynajmniej nie rozchoruje � m�wi�, ca�uj�c j� w r�k�.

� B�d� t�skni�a � powiedzia�a szeptem, tak by Zonia tego nie s�ysza�a. � I b�agam, niech�e pan do mnie pisze.

� Dobrze, dobrze.

� Je�eli nie otrzymam co dzie� listu, to nie wytrwam tu na stanowisku i przyjad� do miasta. S�dz�, �e ta gro�ba jest dostatecznie wymowna, by sk�oni� pana do pisania.

Zonia, kt�ra siedz�c obok Wilczura kr�ci�a si� niecierpliwie, przerwa�a t� rozmow�:

� No, jak mamy zatrzyma� si� jeszcze u doktora Pawlickiego w Radoliszkach, to ju� czas w drog�.

� Do widzenia � zawo�a� Wilczur.

Bryczka musia�a si� jeszcze zatrzyma� przed m�ynem, gdy� ca�a rodzina Prokopa Mielnika z nim samym na czele wysz�a, by po�egna� profesora.

� Z Bogiem i prosz� wraca� zdrowym.

Wilczur istotnie chcia� wst�pi� do Pawlickiego przede wszystkim po to, by mu podzi�kowa� za wczorajsz� uprzejmo�� i z�o�y� niejako rewizyt�, a po wt�re po to, by prosi� go o dotrzymanie obietnicy i zagl�danie do �ucji, kt�ra zapracuje si� nie maj�c �adnej pomocy.

Pawlickiego wraz z jego �on� zasta� przy �niadaniu. Tutaj dopiero w trakcie rozmowy dowiedzia� si� o drodze przez bagna, kt�r� musia�a odby� �ucja do Kowalewa.

� Wiem od tamtejszych mieszka�c�w, �e przez te torfowiska przej�cie jest prawie niepodobie�stwem � m�wi� Pawlicki. � A zreszt� dzisiaj mam tego dow�d. Bardzo smutny dow�d.

Zrobi� pauz� i powiedzia�:

� Pann� Ka�sk� przeprowadza� m�ody ch�opak z Much�wki, niejaki Suszkiewicz, uchodz�cy za najlepszego znawc� terenu. Przeprowadzi� j� szcz�liwie. P�niej sam wraca� do domu t� sam� drog�. Wraca� � lecz dotychczas nie wr�ci�. Ju� nigdy nie wr�ci.

�ucja nie dowiedzia�a si� o �mierci Antoniego Suszkiewicza ani tego dnia, ani nast�pnego. Podczas opatrunku w pokoju ambulatoryjnym dosta�a ponownego zawrotu g�owy, lecz ju� znacznie silniejszego. Ledwo zd��y�a pokry� pacjentowi ran� gaz� i wyda� Donce polecenie obanda�owania. P�przytomna, opieraj�c si� o �ciany, dosz�a do swego pokoju. Przera�ona Donka pobieg�a po Jemio�a, kt�ry zmierzywszy nieprzytomnej temperatur� sam si� przestraszy�. Rt�� w rurce przekracza�a czterdzie�ci stopni. Zabra� si� do ratowania, jak umia�.

Przede wszystkim napoi� �ucj� odwarem z tych zi�, kt�re profesor dawa� chorym na obni�enie temperatury, potem kaza� Donce rozebra� �ucj� i u�o�y� j� w ��ku. Dalej jego wiadomo�ci lekarskie nie si�ga�y, wobec czego usiad� przy ��ku i komentowa� si� odp�dzaniem much.

Na szcz�cie wczesnym popo�udniem przyjecha� doktor Pawlicki. Jemio� wyszed� na jego spotkanie:

� Spad�o tu na nas, czcigodny eskulapie, siedem plag egipskich. Mego starego przyjaciela pogryz� pies, w apteczce wyczerpa� si� spirytus, no i panna �ucja le�y w gor�czce nieprzytomna. Zaaplikowa�em jej dekokt z jakich� zi� na obni�enie temperatury, ale wci�� ma czterdzie�ci. Niech�e pan zobaczy, co z ni� jest. Mam nadziej�, �e to nic powa�nego, pomimo wysokiej temperatury.

Doktor Pawlicki zbada� chor� i doszed� do przekonania, �e gor�czka powsta�a na tle zazi�bienia i wyczerpania nerwowego.

� Panna Ka�ska ma zdrowe serce � wyja�ni� Jemio�owi � wobec czego nie przewiduj� �adnych powa�niejszych komplikacji. Po paru dniach wr�ci do zdrowia. Zreszt� b�d� tu co dziennie zagl�da�.

Istotnie dotrzyma� przyrzeczenia. Co dzie�, po swoich normalnych przyj�ciach w Rado � liszkach przyje�d�a� do lecznicy, gdzie nie tylko interesowa� si� stanem zdrowia �ucji, lecz zajmowa� si� r�wnie� tutejszymi pacjentami.

Po pi�ciu dniach �ucja odzyska�a przytomno��. Chcia�a wsta�, lecz by�a tak os�abiona, �e nie mog�a si� nawet ubra�. Uda�o si� jej to dopiero nazajutrz. By�a to niedziela i przyjecha� j� odwiedzi� pan Jurkowski.

Wiedzia� ju� od Pawlickiego o chorobie �ucji i przyjecha� z ogromnym nar�czem kwiat�w.

� O, pewno pan mia� du�o k�opot�w z tymi kwiatami � dzi�kowa�a �ucja. � To bardzo mi�e z pa�skiej strony.

� Co tam mi�e. Przecie�, do licha, choroba pani to po cz�ci moja wina. A je�eli nie moja, to moich dziad�w i pradziad�w, �e si� w Kowalewie osadzili. Bo pani pewno nie wie, �e to paskudne b�ociszcze nale�y do Kowalewa. G�owi�em si� ju� nieraz nad tym, jak te bagna osuszy�. Sprowadza�em nawet r�nych in�ynierk�w. Chodzili, kr�cili g�owami, mierzyli, a z tego wszystkiego figa z makiem.

Za�mia� si� g�o�no, klepn�� si� z rozmachem po kolanach i doda�:

� Po pi��set z�otych wzi�li i pojechali do diab�a. A b�oto jak by�o, tak i jest.

M�wi� bardzo g�o�no, �mia� si� szeroko. Ca�y dom nape�ni� si� dudnieniem jego barytonu. Gdy porusza� si� po pokoju, zdawa�o si�, �e poprzewraca wszystkie sprz�ty. Pe�no od niego by�o i g�o�no w lecznicy.

Poniewa� przyjecha� wprost z sumy w Radoliszkach i by�a w�a�nie pora obiadowa, Jemio� zakrz�tn�� si�, by przy jedzeniu nie zabrak�o w�dki. I nie zabrak�o jej rzeczywi�cie. Pan Jurkowski okaza� si� dobrym kompanem. Obiad ju� by� dawno zjedzony, a obaj przepijali do siebie nieustannie. �ucja, czuj�c si� zm�czona, po�egna�a ich, by po�o�y� si� do ��ka. Gdy tylko wysz�a, pan Jurkowski pochyli� si� ku Jemio�owi i powiedzia� szeptem, kt�ry doskonale s�ycha� by�o w promieniu dwudziestu metr�w dooko�a domu:

� Ale� panie! Co to za nadzwyczajna kobieta! Na kamieniu takie powinny si� rodzi�.

Jemio� powa�nie skin�� g�ow�.

� Nie mam nic przeciw tego rodzaju porodom, zacny agrariuszu. Chocia� mniemam, �e one wola�yby rodzi� si� na czym� pulchniejszym. Pan Jurkowski zmarszczy� brwi z zainteresowaniem:

� Na pulchniejszym?

� Si, signore. No, nasze kawalerskie. Wypili i pan Jurkowski zapyta� rzeczowo:

� Pan jest kawalerem?

� Tak. Ale nie malta�skim.

� A wie pan co, �e mnie ju� obrzyd�o kawalerstwo. Cz�owiek doje�d�a do czterdziestki, czas ju�. Najwy�szy czas. � I dlaczego pan si� dotychczas nie o�eni�?

� W�a�nie czas. Czasu nie mia�em. �miech powiedzie�, ale szczera prawda. Bo to tak, panie kochany: najpierw wojna. Cz�owiekowi w�wczas takie rzeczy nie w g�owie. A potem wracam do mego Kowalewa, a tu jak wymi�t�. Wszystko spalone do fundament�w. Fundamenty ch�opi rozkradli. Jak si� to m�wi, nie by�o o co r�k zaczepi�. Wi�c jak�e �eni� si�? Trudno wzi�� �on�, posadzi� j�, panie kochany, pod grusz� i powiedzie�: siadaj no, umi�owana, tutaj i poczekaj, a� ja cha�up� zbuduj� i kawa�ek chleba dla ciebie z ziemi wyorz�. Gdy za� ju� zabra�em si� do odbudowy gospodarstwa, no to od �witu do nocy cz�owiek na nogach. Dopiero wszystko jako tako u�adzi�em, a tu kryzys. My�l� sobie: jakie licho? Ludzie przecie� je�� nie przestan�. Ziemia swoje da� musi. Ale przez kilka lat nie dawa�a. Metr �yta czy funt k�ak�w � jedna cena. Sam pan wiesz.

Jemio� przytakn��.

� Wiem, wiem. Bo wprawdzie �yta nie sia�em, ale za to mia�em plantacj� k�ak�w.

� Jak to? � zdziwi� si� pan Jurkowski.

� Ca�kiem zwyczajnie. K�ak�w na czaszce. Jak pan widzi, Cyncynacie, plantacja funkcjonuje nieszczeg�lnie. Zbyt s�aba krescencja.

� Cha, cha, cha! � zmiarkowa� pan Jurkowski. � �e niby pan �ysieje? Cha, cha, cha! Ale komik z pana zawo�any! Wi�c co to ja m�wi�em? Aha. Do �eniaczki nie przychodzi�o. Bo i prawd� panu powiedzie�, tutejsza okolica nieurodzajna na panny. A co by�y, to ju� powychodzi�y za m��. Cz�owiek przyjdzie do tego s�siada, do innego � ka�dy �onaty. U ka�dego po domu kobieta chodzi, dzieciaki...

� Na kamieniu urodzone � odpowiedzia� Jemio�.

� Na kamieniu urodzone � powt�rzy� z rozp�du pan Jurkowski i po�apawszy si� w niewinnym podst�pie towarzysza znowu wybuchn�� �miechem. � Ale z pana to wyszczekany warszawiak. Niech pana nie znam, kochany panie!... A pan nigdy nie by� �onaty?

� Nigdy � potrz�sn�� g�ow� Jemio�.

� I nigdy pana nie ci�gn�o do �eniaczki?

� Owszem. Raz ci�gn�o mnie dw�ch facet�w, �ebym si� o�eni� z ich siostr�.

Pan Jurkowski porozumiewawczo przymru�y� lewe oko.

� Tak si� pan zagalopowa�?

� Je�eli to mo�na nazwa� galopem, carissime.

Tak sobie gaw�dzili niemal do zmroku, kiedy go�� zacz�� si� zbiera� do odjazdu. Poniewa� niezdecydowanie chrz�kn��, zwleka� i rozgl�da� si�, Jemio� podpowiedzia�:

� A mo�e chcia� si� pan po�egna� z pann� �ucj�?

� O, w�a�nie, w�a�nie. Je�eli do�� dobrze si� czuje i jeszcze nie �pi. �ucja nie spa�a, lecz po�egna�a si� z panem Jurkowskim przez drzwi, a po jego odje�dzie powiedzia�a Jemio� owi:

� Jaki to mi�y cz�owiek. Tyle w nim bezpo�rednio�ci i tej ujmuj�cej prostoty, kt�r� daje szczere i dobre serce.

� Prawda � podst�pnie przyzna� Jemio�. � A przy tym uroda. Bary Herkulesa, bicepsy Tytana, kark �ubra, fantazja Kmicica! Hej, hej! Biedny m�j przyjacielu, biedny m�j przyjacielu!

�ucja zdziwi�a si�.

� O kim pan m�wi?

� O moim przyjacielu. O Wilczurze. Nieszcz�sny leczy si� tam w mie�cie i ani si� domy�la, �e Penelopa tu zapomnia�a o pruciu swojej tkaniny po nocach, �e przeciwnie, nocami marzy, ale nie o nim, nieszcz�snym Odyseuszu!...

�ucja z lekka zaczerwieni�a si� i za�mia�a.

� Co te� pan za g�upstwa opowiada.

� O biada ci, biada, Orestesie � j�kliwym g�osem zawodzi� Jemio�. � Zaprawd� powiadam ci, bezpieczniejszy by�e� w�wczas, gdy ca�a kupa zalotnik�w dyba�a na serce twej Penelopy, ni� teraz, gdy jest tylko jeden! Jeden, ale jaki! Postura Zawiszy Czarnego, w�sik, psiakrew, Leszka Bia�ego, no i w og�le. Jedzie teraz sobie do swego Kowalewa, rumaki batogiem podcina, pogwizduj�c z zadowolenia, a w trop za nim biegn� my�li i westchnienia pewnej .uroczej Dulcinei z Toboso. P�d�, rycerzu, z wichrami w zawody! S� to zawody, w kt�rych zaw�d ci� nie spotka.

Rozbawiona �ucja �mia�a si� bez przymusu.

� S�aby z pana prorok.

� S�aby?... Chce pani powiedzie� nemo profeta w swojej lecznicy. Oby moje przepowiednie by�y b��dne!

� Zapewniam pana, �e nie mog� si� sprawdzi� � powiedzia�a z naciskiem.

� A mnie si� zdawa�o, �e ten agricola podbi� pani serce od pierwszego wejrzenia.

� Rzeczywi�cie podbi� moje serce, lecz nie w tym znaczeniu, jak pan my�li.

� A wie pani, �e on najwyra�niej w �wiecie sunie do pani w koperczaki? To s� konkury wed�ug wszelkich regu� wiejskich tradycji. �ucja machn�a r�k�.

� Jestem mocniej przekonana, �e i tu si� pan myli.

� R�cz� za to ca�ym swoim maj�tkiem � upiera� si� Jemio�. � I kto wie, czy nie dopnie swego? Kto wie? Cierpliwo�ci� i prac�... Zobaczy pani, �e b�dzie nas odwiedza� coraz cz�ciej!

Jemio� nie myli� si�. Rzeczywi�cie nie by�o niemal dnia bez wizyty pana Jurkowskiego. Przyje�d�a� pod r�nymi pozorami. Raz dlatego, �e by�o mu po drodze do kt�rego� ze znajomych dom�w, raz z tej racji, �e w miasteczku mia� interesy, to zn�w, by przywie�� jakie� prowianty ofiarowane przez jego matk� lecznicy. Preteksty te nie by�y ani szczeg�lnie przebieg�e, ani wyszukane. Uniemo�liwia�y jednak �ucji wszcz�cie z nim otwartej rozmowy. Nawet w�wczas, gdy zabrak�o panu Jurkowskiemu konceptu sztucznych pozor�w, m�wi� otwarcie:

� Niewiele mam teraz w gospodarstwie do roboty, a cz�owiek przez ca�y rok napracuje si� tyle, �e zas�u�y� przecie� na jakie� wytchnienie. Gdy pojad� do s�siad�w, rozmowa, jak pa�stwo wiecie, nie jest zanadto urozmaicona. Gaw�dzi si� o sprawach �ycia codziennego, a to o �ycie, a to o krowach, a to o s�u�bie. Darujcie mi tedy, �e was naje�d�am, ale mi�o mi sp�dzi� tu godzink� czasu.

Godzinka wprawdzie przeci�ga�a si� zazwyczaj do kilku godzin, ale zn�w niepodobna by�o powiedzie� mu, �e chocia� jego wizyty s� i dla �ucji przyjemne, niemniej nie mog� doprowadzi� do tego, czego si� on spodziewa. Pan Jurkowski w swoich z ni� rozmowach nigdy najmniejszym s�owem nie zahacza� o te sprawy. Pomimo temperamentu i otwarto�ci nie nale�a� wida� do ludzi agresywnych i wola� wprz�dy wybada� grunt, ni� nara�a� si� na przykr� odmow�.

Tak sia�y sprawy, gdy pewnego dnia przed wieczorem bez �adnej zapowiedzi powr�ci� profesor Wilczur. Siedzieli w�a�nie przy herbacie, gdy us�yszeli zaje�d�aj�c� furmank�. Zanim Jemio� zd��y� wyj�� na ganek, do sieni wszed� Wilczur. �ucja i pan Jurkowski powitali go radosnymi okrzykami. Przy �wietle lampy wygl�da� zdrowo i normalnie.

Mo�e zeszczupla� nieco i przyblad�, ale to przypisa� nale�a�o zej�ciu wiejskiej opalenizny. Dopiero gdy usiad� przy stole. �ucja zauwa�y�a: � lewa r�ka profesora dr�a�a, drga�a nieustannie, a drganie to zwi�ksza�o si�, ilekro� pr�bowa� utrzyma� w niej widelec lub �y�eczk�.

�ucji �zy nap�yn�y do oczu. By je ukry�, wsta�a i wysz�a do swego pokoju. Tu nie potrzebowa�a hamowa� p�aczu. Niew�tpliwie zar�wno Jemio�, jak i pan Jurkowski r�wnie� zauwa�yli to dr�enie r�ki, lecz tylko ona rozumia�a ca�y tragizm sytuacji: Wilczur jako chirurg ju� nie istnia�. Te najprecyzyjniejsze r�ce, kt�rym setki i tysi�ce pacjent�w powierza�y swoje �ycie, sta�y si� aparatem zepsutym, aparatem nie do u�ytku. �adnej powa�niejszej operacji Wilczur odt�d ju� nie b�dzie m�g� samodzielnie przeprowadzi�. Wprawdzie wiele z nich nie wymaga koniecznie u�ycia obu r�k i przy asy�cie innego lekarza mog� by� zrobione, jednak utrata cz�ci w�adzy nad swoimi r�kami musia�a by� dla Wilczura straszliwym ciosem.

�ucja d�ugo nie mog�a si� opanowa�. By�a przecie� lekarzem i rozumia�a, �e owo dr�enie r�ki nie mo�e by� objawem przemijaj�cym. Podobne rzeczy w wyj�tkowych wypadkach daj� si� usun�� przy pomocy na�wietla� i elektryzacji, czyli zabieg�w, kt�rych tutaj nie mogli stosowa�, nie posiadaj�c potrzebnych aparat�w. Lekarze na pewno nie pu�ciliby Wilczura, gdyby rzecz uwa�ali za uleczaln�. On sam bez w�tpienia zosta�by tam na najd�u�szej bodaj kuracji, byle nie utraci� swoich mo�liwo�ci chirurga. Stan zatem by� beznadziejny. Nale�a�o si� domy�la�, �e z�by w�ciek�ego psa uszkodzi�y jeden z wa�nych nerw�w i �e nic si� ju� nie da naprawi�.

Gdy wr�ci�a do towarzystwa, pan Jurkowski zacz�� si� �egna�. Wkr�tce i Jemio� poszed� spa�. Zostali sami. Wilczur u�miechn�� si� do niej ze smutkiem.

� Widzi pani?...

I wyci�gn�� ku niej rozdygotan� r�k�. W porywie czu�o�ci i wsp�czucia chwyci�a jego d�o� i zacz�a j� okrywa� poca�unkami, Widocznie sam by� zbyt wstrz��ni�ty, by si� przed nimi broni�.

� I niech pani sobie wyobrazi, panno �ucjo � m�wi� cichym g�osem � niech pani sobie wyobrazi, �e nie uda�o si� stwierdzi� uszkodzenia jakiego� nerwu. Nie jest r�wnie� nadwer�ony �aden mi�sie�... Pr�bowali�my tam wszystkiego. Byli bardzo dobrzy specjali�ci. Orzekli, a i ja sk�aniam si� do ich pogl�du, �e na to nie ma ju� rady. Zaobserwowa�em, �e to w do�� znacznym stopniu uzale�nia si� od stanu psychicznego. Im bardziej jestem podniecony lub zniecierpliwiony, tym bardziej wzrasta nat�enie drga�. A na przyk�ad w nocy, podczas snu, ustaje zupe�nie.

�ucja w obu r�kach zaciska�a jego d�o�, jakby pragn�c serdecznym u�ciskiem st�umi� jej dr�enie.

� To nic. To nic, prosz� pana. Niech pan si� nie smuci. Niech pan pami�ta, �e zawsze b�d� przy panu. Przecie� i dotychczas nie wszystkie operacje pan sam przeprowadza�. W tak wielu wypadkach wystarcza�a tylko pa�ska diagnoza i pa�skie instrukcje.

Wilczur pog�adzi� j� po w�osach.

� Wiem, wiem, droga panno �ucjo. Bywaj� przecie� gorsze kalectwa ni� to. Ostatecznie, kt� bardziej ode mnie mo�e by� przyzwyczajony do kalectw... B�dziemy sobie jako� radzi�.

Nazajutrz z rana przyjecha� doktor Pawlicki, kt�rego dosz�a wiadomo�� o powrocie Wilczura. By� r�wnie� bardzo wstrz��ni�ty stanem r�ki profesora i, niby przypadkiem, powiedzia�:

� Nie mia�em wprawdzie szcz�cia korzystania z wyk�ad�w i z kliniki pana profesora, ale teraz w swojej bezczelno�ci chc� si� posun�� a� tak daleko, by wykorzysta� pa�sk� obecno�� tutaj dla uzupe�nienia swoich sk�pych wiadomo�ci z dziedziny chirurgii. Znaj�c pa�sk� dobro� s�dz�, �e nie odm�wi mi pan wskaz�wek i mo�no�ci praktykowania pod pa�skim okiem.

Wilczur spojrza� na� powa�nie.

� Nie, panie kolego. Nawet wdzi�czny panu b�d� za to. Najcz�ciej powa�niejsze zabiegi chirurgiczne przeprowadzamy tu rano. Niech�e pan zagl�da o tej porze do nas.

� Postaram si� nie omin�� �adnej okazji � skin�� g�ow� Pawlicki.

Istotnie, niemal codziennie zacz�� przyje�d�a� do lecznicy i pod kierunkiem Wilczura lub przy jego wsp�udziale przeprowadza� operacje. A poniewa� rzeczywi�cie nie mia� w okolicy zbyt wielkiej praktyki, m�g� sobie pozwoli� na bezp�atn� prac�. Zw�aszcza �e b�d�c dzi�ki ma��e�stwu dobrze sytuowany materialnie, nie potrzebowa� ugania� si� za dochodami.

Opr�cz niego cz�stym go�ciem lecznicy po dawnemu by� pan Jurkowski. Wilczur nie m�g� nie zauwa�y�, kto jest g��wnym celem jego przyjazd�w. I chocia� widzia� r�wnie�, �e �ucja odnosi si� do m�odego ziemianina li tylko ze zwyk�� sympati�, spyta� j� kiedy�:

� Jak�e si� pani podoba pan Jurkowski? Spojrza�a na� zdumiona.

� Czy�by to pytanie mog�o mie� jakie� znaczenie? Wilczur z lekka si� zmiesza�.

� No, nie, prosz� pani. Zdawa�o mi si�, �e przyje�d�a tu g��wnie dla pani. Wzruszy�a ramionami.

� By� mo�e. Je�eli pan jest z tego niezadowolony, nic �atwiejszego, jak mu da� do zrozumienia, �e bywa zbyt cz�sto.

� Ale� c� znowu! � oburzy� si� profesor. � To jest bardzo przyjemny cz�owiek. A poza tym, po c� pani ma si� nudzi�? W pani wieku i tak to du�e po�wi�cenie przebywanie na tym pustkowiu z dala od wszelkich rozrywek i zabaw. Przecie� jakie� towarzystwo pani musi mie�.

Spojrza�a na� z serdecznym u�miechem.

� Pan wie najlepiej, �e nie t�skni� za rozrywkami i �e towarzystwo pana najzupe�niej mi wystarcza.

Nie m�wi�a tego zupe�nie szczerze, cho� mo�e sama o tym nie wiedzia�a. W gruncie rzeczy bywa�y chwile, gdy si� po trochu nudzi�a. Je�eli wtedy nie przyje�d�a� pan Pawlicki ani Jurkowski, zabiera�a si� do pisania list�w i listy te by�y d�u�sze ni� zwykle. Mia�a zreszt� i powody do obszerniejszych korespondencji. Kolski pisywa� niemal codziennie, a ton jego list�w stawa� si� coraz smutniejszy. Nietrudno by�o si� domy�li�, �e popad� w rodzaj melancholii, i �ucja uwa�a�a za sw�j obowi�zek pociesza� go i zach�ca� do �ycia.

Pomimo sympatii, jak� �ywi�a dla pana Jurkowskiego, na skutek rozmowy z Wilczurem postanowi�a rozm�wi� si� z m�odym ziemianinem i wyra�nie da� mu do zrozumienia, �e jego wizyty w lecznicy nie mog� mie� tych nast�pstw, kt�rych si� spodziewa. Przypadek jednak zrz�dzi�, �e pewnego popo�udnia Jurkowski przyjecha� wraz ze swoj� siostr�. By�a to niem�oda ju� panna, o mi�ej powierzchowno�ci i chorowitym wygl�dzie. Przyjecha�a z zaprosinami. Z racji jej imienin w Kowalewie mia� odby� si� bal i stara pani Jurkowska najusilniej zaprasza�a Wilczura i �ucj�. Profesor, gdy us�ysza�, za�mia� si� serdecznie.

� Ale� drodzy pa�stwo! Bal i ja! Ja od niepami�tnych czas�w nie by�em na balu. A nie ta�czy�em od czas�w studenckich. Na c� ja wam si� przydam?!

� Nie odm�wi nam pan tego � odezwa�a si� panna Jurkowska. � Przecie� na balu b�dzie du�o os�b starszych i nie ta�cz�cych. A mamusia tak bardzo prosi�a... Tak by chcia�a pozna� pana profesora. Tyle o panu s�ysza�a. I od brata, i od ludzi.

� Ale� ja i fraka nie mam � broni� si�.

Okaza�o si� jednak, �e i to nie jest przeszkod�, gdy� w okolicy rzadko kto u�ywa a� tak paradnego stroju na s�siedzkich zabawach.

Wilczur spojrza� na �ucj�, jakby, oczekuj�c od niej pomocy w obronie. Niespodziewanie jednak �ucja przy��czy�a si� do atakuj�cych:

� Je�eli istotnie balowe stroje nie s� konieczno�ci�, mogliby�my skorzysta� z zaproszenia. U�miechn�a si� do panny Jurkowskiej i doda�a:

� Ja te� strasznie dawno nie ta�czy�am, a tak lubi� taniec.

� No to i nie ma gadania � z rozmachem klepn�� si� po kolanach pan Jurkowski. � Znaczy, w sobot� o sz�stej przysy�am po szanownych pa�stwa konie i rzecz za�atwiona.

Wilczur nie oponowa� d�u�ej, istotnie nie mia� prawa odmawia� �ucji przyjemno�ci pota�czenia, wiedzia� za�, �e nie pojecha�aby bez niego. �e za� by�o to dla niej przyjemno�ci� nie byle jak�, przekona� si� nazajutrz, gdy zasta� j� przy pruciu jakiej� sukni. Okaza�o si�, �e przy pomocy Donki zabra�a si� do przerabiania swojej warszawskiej wizytowej sukienki na co�, co mog�oby przypomina� balow� toalet�. Tak by�a tym zaj�ta, �e ledwo dostrzeg�a wchodz�cego Wilczura.

� My�l�, �e je�eli tu wyci�� ze trzy centymetry � m�wi�a z przej�ciem do Donki � a tutaj zmarszczy�, to fa�dy dobrze si� u�o��...

Udrapowa�a na sobie sukienk�, przyk�adaj�c j� do biodra i do ramienia.

� Doskonale si� uk�adaj� � z pob�a�liwym u�miechem powiedzia� Wilczur.

� Rzeczywi�cie tak jest dobrze? � zapyta�a powa�nie.

� Moja droga pani. �ebym ja si� na tym zna� cho� odrobin�.

Donka przykl�k�a przed �ucj� i obci�gaj�c w d� sukienk�, powiedzia�a:

� Je�eli wypu�ci� tu obr�b na dwa centymetry, to i d�ugo�� b�dzie jak raz. Wilczur chrz�kn��.

� Hm. Gdy panie ju� to sko�cz�, to prosz� mi da� zna�.

� Dobrze, dobrze � w roztargnieniu powiedzia�a �ucja. � Zaraz sko�czymy.

Wilczur wyszed� i usiad� na ganku obok Jemio�a, kt�ry zaj�ty by� robieniem papieros�w. Dawniej si� nigdy tym nie zajmowa�. Wilczur zwyk� by� sam robi� papierosy dla siebie, a Jemio� zabiera� z jego pude�ka tyle, ile mu by�o potrzeba. Od czasu jednak powrotu profesora okaza�o si�, �e drgaj�ca r�ka uniemo�liwia mu wykonywanie nawet tak prostej czynno�ci. Kt�rego� dnia Jemio� to zauwa�y� i odt�d, nie powiedziawszy s�owa, sam przej�� t� funkcj�.

Dawniej, widz�c profesora robi�cego papierosy, mawia�:

� Oto drobny szczeg�, charakteryzuj�cy cz�owieka. My�l o przysz�o�ci. O najbli�szej cho�by, lecz o przysz�o�ci.

� Czy widzisz w tym co� z�ego? � pyta� Wilczur.

� Naturellement, sire. Czy� mo�na mie� �eb wiecznie zaprz�tni�ty przysz�o�ci�? Czy nie widzisz katastrofalnych skutk�w takiego Standpunktu?

� Przyznam ci si�, �e nie widz�, przyjacielu.

� Bo nie umiesz na rzeczy patrze� filozoficznie, darling. Zastan�w si�:

ludzie my�l� wci�� o jutrze. Co dzie� o jutrze. I tylko o jutrze. Dzi�ki temu nie dostrzegaj� takiego drobiazgu jak dzie� dzisiejszy. Nie dostrzegaj� tera�niejszo�ci. Wci�� �yj� jutrem, a gdy to jutro staje si� wreszcie rzeczywisto�ci�, gdy zegar przemierzy odpowiedni� ilo�� godzin i przeniesie ich w to jutro, ju� na nie nie zwracaj� najmniejszej uwagi. Bo jak wariaci wpatrzeni s� w nast�pne jutro. P�yn� ko�o nich zdarzenia, przewalaj� si� sprawy, co� si� dzieje. Oni tego nie mog� widzie�, nie widz�, nie potrafi� skupi� na tym uwagi, bo ca�a ich uwaga skoncentrowana jest na przysz�o��. Gdybym pisa� monografi� naszych czas�w, da�bym jej tytu�: �Ludzie bez tera�niejszo�ci". W tych warunkach cz�owiek dopiero na �o�u �mierci, gdy z ust lekarza s�yszy, �e ju� nie ma przed nim �adnego jutra, dostrzega swoje dzisiaj. Niestety, to dzisiaj jest ma�o poci�gaj�ce. I oto takim happy endem ko�czy si� d�ugi film �ycia dwunogiej istoty, pozbawionej upierzenia, a obarczonej bzikiem w pogoni za jutrem. Czy nie uwa�asz, maestro, �e tkwi w tym paradoksalne marnotrawstwo?... Czy nie s�dzisz, �e ten system egzystencji spoczywa na niezachwianym fundamencie kretynizmu? Je�eli mi o�wiadczysz, �e system jest doskona�ym narkotykiem przeciw �wiadomo�ci prze�mierd�ej nudy dnia dzisiejszego, powiem ci, �e widz� w tym g��bok� moralno��. Nie na pr�no lekarze przez d�ugie lata wrogo si� odnosz� do u�ywania narkotyk�w przy porodach. Musi w tym tkwi� jaka� racja. Czemu tedy cz�owiek, rodz�c swoje dzisiaj, ma by� narkotyzowany gor�czkow� my�l� o przysz�o�ci? Nie mo�na by� m�drcem, nie znaj�c tera�niejszo�ci, nie widz�c jej ani siebie w niej. Teraz ju� wiesz, dlaczego jestem m�drcem.

Zastawszy obecnie Jemio�a przy robieniu papieros�w, Wilczur zauwa�y� z u�miechem:

� Ho, ho, przyjacielu. Gdzie� si� podzia�a twoja m�dro��, tw�j wstr�t do �systemu jutra"?

Nie przerywaj�c swego zaj�cia Jemio� odpowiedzia�:

� Moj� m�dro�� znajdziesz w jasnym spojrzeniu moich pi�knych oczu, a wstr�t w skrzywieniu moich z�otoustych warg. Je�eli za� my�lisz, �e zmieni�em zdanie, grubo si� mylisz. Po prostu zauwa�y�em, �e ostatnimi czasy niedbale robisz papierosy, a poniewa� lubi� pali� porz�dnie napchan�, poszed�em na drobny kompromis z przeciwno�ciami �ycia i zrobi�em im ma�e ust�pstwo.

Wilczur spojrza� na swoj� drgaj�c� r�k�.

� Tak... Niedbale... Masz racj�, przyjacielu. Stopniowo staj� si� zupe�nym niezdar�.

Jemio� nieznacznie wzruszy� ramionami.

� I jakie� st�d wnioski?

� Smutne.

� Nie podzielam tego zdania. Mog� �mia�o powiedzie�, �e przeciwstawiam si� mu ca�kowicie i z najg��bszym przekonaniem.

� Jakim�e znowu pocz�stujesz mnie sofizmatem? � Wilczur blado u�miechn�� si�. � Nie wm�wisz mi chyba, �e utrata r�ki czy nogi, s�uchu czy wzroku jest rzecz� radosn�.

Jemio� z uwag� uk�ada� gotowe papierosy w pude�ku.

� Radosn� to jest z�e wyra�enie. Trafniej b�dzie powiedzie�: po�yteczn�.

� W czym�e jej po�ytek?

� W stopniowo�ci. M�dra natura wymy�li�a niezgorsz� regu�� odzwyczajania istot �yj�cych od �ycia. Jak�e mog�a �atwiej to przeprowadzi�, ni� zamykaj�c stopniowo kontakty cz�owieka z otaczaj�cym go �wiatem? Najcz�ciej �mier� przychodzi, ju� wtedy, kiedy �ycie niewiele jest warte. Reumatyzm uczyni� r�ce niezgrabnymi, podagra wyeliminowa�a nogi, �e tak powiem, z obiegu, �o��dek nie przyjmuje �adnych smakowitych pokarm�w i nie trawi nic opr�cz obrzydliwej kaszki, nerki nie chc� przepuszcza� ani najmniejszego kieliszka wyborowej, serce nie pozwala na biegi konkursowe, uszy nie us�ysz� �piewu s�owik�w i szemrania strumyk�w, nos nie odr�nia zapachu starej fajki od zapachu konwalii, oczy niedowidz� powab�w najpi�kniejszej kobiety, a gdyby i dowidzia�y, to i tak organizmowi nic by z tego nie przysz�o, bo reszta jest ju� dawno na emeryturze... Wszystko to jest pi�knie i logicznie skomponowane. Cz�owiek stopniowo staje si� odizolowany od spraw tego �wiata. Pracuje w nim sprawnie tylko m�zg, kt�ry oczywi�cie musi si� czym� pocieszy�. Pociesza si� tedy z regu�y tym, �e istnieje �wiat inny, gdzie mo�na doskonale egzystowa� bez u�ywania takich przyrz�d�w, jak ko�czyny, �o��dek, organ powonienia i temu podobne �atwo dezeluj�ce si� instrumenty. Powiedzia�bym nawet, �e to jest bardzo uprzejmie ze strony natury stwarzanie tak �agodnego przej�cia mi�dzy �yciem a �mierci�. Staro�� z jej wszystkimi niedomaganiami jest dobrodziejstwem cz�owieka.

Wilczur zmarszczy� brwi.

� Pod pewnym wzgl�dem przyznaj� ci s�uszno��. Ale wszystkie kalectwa i mankamenty, o kt�rych m�wi�e�, nie zawsze s� udzia�em ludzi starych. Cz�sto spadaj� na tych, kt�rzy znajduj� si� w wieku powszechnie uznanym za m�odo�� lub dojrza�o��.

Jemio� zapali� papierosa i wsmakowuj�c si� w zapach dymu przecz�co potrz�sn�� g�ow�. � Nie bior� pod uwag� kwestii wieku. Taka kwestia dla mnie nie istnieje. Wilczur za�mia� si�.

� Nie pozostaje mi nic innego, jak przyzna� ci oryginalno�� i pod tym wzgl�dem, przyjacielu. Bo chyba jeste� na �wiecie jedynym wyj�tkiem, kt�ry nie bierze pod uwag� wieku.

� Mog� by� jedynym. Czy� to w jakikolwiek spos�b podwa�a prawdziwo�� moich twierdze� i logik� rozumowania? Wiek to jest sprawa czasu. I tylko czasu.

� Gruntownie si� mylisz. To nie tylko sprawa czasu, lecz i rozwoju indywiduum w tym czasie. Kwestia osi�gni�� wewn�trznych i zewn�trznych. Kwestia dojrza�o�ci duchowej i umys�owej. Kwestia pozycji w spo�ecze�stwie. Przechodz�c od abstrakcji do rzeczywisto�ci we�my przyk�ad. Przyk�ad mo�liwo�ci bliski i oczywisty. We�my mnie. Bynajmniej nie czuj� si� zgrzybia�y i s�dz�, �e o wiele bardziej m�g�bym by� przydatny, gdyby nie to uszkodzenie r�ki, gdyby nie to kalectwo. A po wt�re, mylisz si� s�dz�c, �e cz�owieka trzeba odzwyczai� od �ycia, przerywaj�c mu stopniowo z nim kontakty. Tu stan psychiczny decyduje mocniej i dobitniej ni� mankamenty fizyczne. Jakie� stosunkowo drobne niepowodzenia wywo�uj� czasem zupe�ne zniech�cenie do �ycia i zoboj�tnienie na �mier�. Ba, trzydniowe b�le �o��dka u cz�owieka m�odego i ca�kiem zdrowego mog� mu tak obrzydzi� �ycie, �e bliski jest samob�jstwa. A mia�em i takich pacjent�w, kt�rzy po amputacji obu r�k i n�g nie przestawali jak naj�ywiej interesowa� si� wszystkim, co ich otacza. Jemio� podni�s� si�.

� Wybacz, cesarzu. Zastrzegam sobie prawo kontynuowania tej dysputy, ale zrobi� to innym razem. Teraz, niestety, nie mog� ci s�u�y�, gdy� zbli�a si� w�a�nie pora mojej codziennej procesji do Radoliszek. A ubezpiecz tymczasem swoj� argumentacj� w jakim� towarzystwie asekuracyjnym. Zarobisz na tym na czysto, gdy� wyp�ac� ci grube odszkodowanie. Rozbij� j� tak, �e nie zostanie kamie� na kamieniu.

Podni�s� nad g�ow� kapelusz i zanuci� do�� ochryp�ym g�osem:

� Kamie� na kamieniu, na kamieniu kamie�, a na tym kamieniu jeszcze jeden kamie�.

I oddala� si� wci�� nuc�c, podczas gdy Wilczur z u�miechem patrzy� za nim: doskonale wiedzia�, �e Jemio� przy�pieszy� swoj� wycieczk� do karczmy tylko dlatego, �e w�a�nie nie umia� znale�� kontrargument�w, a z zasady nie lubi� komukolwiek w dyskusji przyzna� s�uszno�ci.

Gdy Wilczur zajrza� do �ucji, zasta� j� zaj�t� szyciem. W og�le stopie� zainteresowania si� �ucji oczekiwan� zabaw� by� dla Wilczura niespodziank�. O ile sobie przypomina�, w Warszawie �ucja nader rzadko bywa�a na balach czy dancingach, nie przepada�a nawet za takimi rozrywkami, jak teatr i kino. Wilczurowi wydawa�o si� to zupe�nie naturalne, gdy� odpowiada�o jego w�asnym zainteresowaniom. Uwa�a� j� za dziewczyn� powa�n�, kt�ra nie na pr�no po�wi�ci�a si� tak odpowiedzialnej i warto�ciowej pracy, jak praca lekarza.

Zaskoczony by� teraz jej przemian�, bo za przemian� musia� uwa�a� nag�y poci�g do ta�c�w. Jeszcze przed paru dniami �mia�by si�, gdyby mu powiedziano, �e �ucja przez wiele godzin mo�e po�wi�ca� swoj� uwag� takim �miesznym drobiazgom, jak przerabianie sukni.

Czeka�a go jeszcze wi�ksza niespodzianka. Oto w sobot�, pomimo tego, �e w ambulatorium czeka�o na opatrunki jeszcze sze�� os�b, �ucja, zostawiwszy dla Donki instrukcje, sama posz�a do Radoliszek. Gdy po dw�ch godzinach wr�ci�a i zapyta� j�, co si� sta�o, powiedzia�a tak, jakby chodzi�o o rzecz zupe�nie zwyk��:

� Przecie� dzisiaj mamy ten bal w Kowalewie i musia�am p�j�� do fryzjera, by mnie uczesa�.

Teraz dopiero zauwa�y� na jej g�owie jakie� dziwne fioki i loki. Nawet �adnie jej z tym by�o. Nie m�g� si� jednak zdoby� na powiedzenie czego� wi�cej jak:

� No, naturalnie, naturalnie.

W duszy jednak wcale nie my�la�, by to by�o rzecz� naturaln�. Przy obiedzie zauwa�y�, �e mia�a te� paznokcie wylakierowane na r�owo.

� Nie powinienem temu wszystkiemu si� dziwi� � perswadowa� sobie. � Jest m�oda, a p�dzimy tutaj taki szary i bezbarwny tryb �ycia. Ten bal jest dla niej zdarzeniem.

�ucja jednak my�la�a nie tylko o sobie i o swoim wygl�dzie. Przekona� si� o tym, gdy szukaj�c w szafie czarnego ubrania nie znalaz� go, i dopiero rozejrzawszy si� po pokoju zobaczy� je rozwieszone na krze�le. By�o �wie�o wyczyszczone i wyprasowane.

O godzinie sz�stej zajecha�y konie.

Sadowi�c si� obok �ucji w bryczce Wilczur poczu� zapach perfum. To zdeprymowa�o go do reszty i by pokry� zmieszanie, zacz�� obszernie opowiada� �ucji � jakiej� skomplikowanej operacji dwunastnicy, o kt�rej przeczyta� w �wie�o otrzymanym miesi�czniku lekarskim. Ten temat zaj�� im ca�� drog�.

Bale w Kowalewie i we wszystkich innych dworach owych stron do�� znacznie r�ni� si� od podobnych zabaw w stolicy. R�ni� si� przede wszystkim tym, �e zaproszeni go�cie nie uwa�aj� sobie za punkt honoru przyjecha� jak najp�niej, lecz w�a�nie na oznaczon� godzin�, a czasem i na kilka godzin wcze�niej. Tote� gdy �ucja z Wilczurem wysiadali przed gankiem kowalewskim, wewn�trz ju� by�o rojno i gwarno. Na powitanie do bryczki wybieg� m�ody gospodarz, a za nim przydrepta�a jego matka. Na ganek wysz�o jeszcze kilka os�b, by zobaczy�, kto przyjecha�.

Wilczur i �ucja spo�r�d kilkudziesi�ciu obecnych go�ci znali zaledwie kilka os�b. Poza Pawlickim i proboszczem byli to przewa�nie ziemianie z bli�szych i dalszych okolic, ich �ony, siostry, c�rki lub matki. Nie dotar� tu jeszcze modny zwyczaj odm�adzania si�, i matki wygl�da�y istotnie jak matki, �ony jak �ony, a c�rki jak c�rki. Matki obsiad�y kanapy, �ony skupi�y si� w bocznym saloniku zawzi�cie rozprawiaj�c o sprawach gospodarskich, panny sta�y grupkami szepc�c, �miej�c si� i zerkaj�c ku jadalni, gdzie podano dla pan�w w�dk� i przek�ski.

Panowie bez r�nicy wieku zgromadzili si� stoj�c przy stole. Rozmowa tu by�a og�lna. Przyszed� okres polowa� i to zajmowa�o uwag� wszystkich, starych i m�odych, do�wiadczonych my�liwych i pocz�tkuj�cych.

Tymczasem w salonie rozleg�y si� pierwsze tony strojonych instrument�w. Sprowadzony z Radoliszek zesp� orkiestrowy nie by� wprawdzie liczny, gdy� sk�ada� si� z trzech os�b: pianisty, skrzypka i harmonisty, ale za to wypr�bowany i ciesz�cy si� w ca�ej okolicy du�ym wzi�ciem.

Z wolna m�odzi panowie wynurzali si� z jadalni i teraz dopiero pan Jurkowski zacz�� przedstawia� ich �ucji i Wilczurowi. Oboje ze s�yszenia znani byli ju� wszystkim od dawna. Nie tylko dlatego, ale i dzi�ki urodzie �ucji wkr�tce dooko�a nich zebra�o si� sporo m�odzie�y i wraz z d�wi�kami pierwszego walca �ucja zaproszona zosta�a do ta�ca. Z kolei Pawlicki poprosi� pann� Jurkowsk� i wkr�tce salon zape�ni� si� wiruj�cymi parami. Przek�ska, a raczej wypite przy niej nalewki doskonale wp�yn�y na humor m�czyzn i na ochot� do kr�cenia si� przy d�wi�kach muzyki. Panie i tej podniety nie potrzebowa�y, gdy� sam taniec by� dla nich podniet�.

�ucja wygl�da�a �adnie. M�wi�o jej to nie tylko lustro, w kt�rym za ka�dym okr��eniem salonu kontrolowa�a swoj� powierzchowno��, lecz i spojrzenia wszystkich m�czyzn. By�y tu kobiety i m�odsze od niej, i lepiej ubrane, lecz mog�a si� nie obawia� braku powodzenia.

Niestrudzona orkiestra prawie nie robi�a przerw, a poniewa� danser�w by�o wi�cej ni� danserek, �ucja na kr�tkie zaledwie chwile przysiada�a, by odpocz��, i znowu j� kto� porywa� do ta�ca.

W dalszych pokojach starsi panowie zasiedli do bryd�a. Wilczur jednak, kt�ry w og�le w karty gra� nie umia� i nie lubi�, sta� na progu salonu rozmawiaj�c z pani� domu. O ile to by�o mo�liwe, nie spuszcza� wzroku z �ucji i nie m�g� si� pozby� dziwnego uczucia, �e sta�a si� dla� obca i daleka. Wydawa�o mu si�, �e ten po�ysk w jej oczach, te �ywe rumie�ce, ten u�miech zalotny, �e wszystko to jest czym� nienaturalnym i jakby nieprzyzwoitym. Nie licowa�o z jej powag� i z jej warto�ci� wewn�trzn�, kt�r� tak wysoko ocenia�, owo bezmy�lne kr�cenie si� w ciasnej przestrzeni, w nat�oku ta�cz�cych, przeginanie si� w biodrach, niemal kokieteryjne przechylanie g�owy. To nie by�a �ucja.

Nie pomaga�y �adne refleksje. Na pr�no t�umaczy� sobie, �e wszystko jest w porz�dku, �e tak by� powinno, �e �ucja jest m�od� dziewczyn�, a taniec od wiek�w jest przywilejem w�a�nie m�odych dziewcz�t, �e to raczej dobrze o niej �wiadczy: umie pracowa� intensywnie, po�ytecznie i powa�nie, umie g��boko patrze� na sprawy �yciowe i na swoje obowi�zki, a jednocze�nie potrafi by� weso�� i naturaln�, bawi� si� tak, jak bawi� si� inne kobiety w jej wieku. Wszystko to by�o s�uszne i przekonywaj�ce. O ile jednak m�zg przyjmowa� to do wiadomo�ci i akceptowa�, o tyle gdzie� w emocjonalnych o�rodkach tym silniej wyst�powa� sprzeciw.

Oto �ucja w obj�ciach swego partnera przesun�a si� w tangu obok Wilczura i u�miechn�a si� do� ciep�o i serdecznie. Odpowiedzia� jej u�miechem, lecz natychmiast odwr�ci� g�ow�. Musia�a to zauwa�y�. Gdy tylko orkiestra umilk�a, zbli�y�a si� do niego.

� Jak tu przyjemnie, prawda? � zapyta�a.

� O tak � powiedzia� bez przekonania.

� Orkiestra mo�e nie jest najlepsza pod wzgl�dem muzycznym, ale do ta�ca przecie� sam rytm wystarcza. I niekt�rzy z tych pan�w naprawd� �wietnie ta�cz�.

Wilczur nic nie odpowiedzia� i teraz przyjrza�a mu si� zdziwiona. � Pan, zdaje si�, z czego� jest niezadowolony?

� Ja? Ale� bynajmniej.

� Pan si� nudzi?

� C� znowu...

� O, bardzo mi przykro. Nam�wi�am pana na ten bal, kochany profesorze. Jaka ze mnie egoistka...

Posmutnia�a i doda�a szybko:

� Przed kolacj� nie wypada wyjecha�, ale zaraz p�niej wr�cimy do domu. Wilczur wzruszy� si� jej gotowo�ci�.

� Za �adne skarby, panno �ucjo.

� Kiedy pana to wcale nie bawi! Z u�miechem roz�o�y� r�ce.

� Ha, to ju� moja w�asna wina. Skoro nie ta�cz�, nale�a�oby przynajmniej nauczy� si� gra� w bryd�a lub interesowa� si� polowaniem. Mia�bym wtedy do�� interesuj�cego zaj�cia. Niech�e pani da spok�j wszelkim skrupu�om. Musi pani raz wreszcie wybawi� si� za wszystkie czasy. Bo je�eli...

Nie doko�czy�, gdy� orkiestra zagra�a znowu i przed �ucj� sk�oni� si� nowy danser.

� Czy mog� pani� prosi� do fokstrota?

� Z przyjemno�ci� � odpowiedzia�a �ucja i dopiero teraz spostrzeg�a, �e Wilczur nie doko�czy� zdania. Nie mog�a si� jednak cofn��. Skin�a mu g�ow� i znalaz�a si� w obj�ciach wysokiego bruneta o marzycielskich oczach. Zna�a go tylko z widzenia i wiedzia�a, �e jest ziemianinem gdzie� z p�nocnej cz�ci powiatu. Nazywa� si� Nikorowicz. Spotyka�a go czasami w Radoliszkach.

Nikorowicz te� j� stamt�d pami�ta�, gdy� powiedzia�:

� Widz� ju� pani� po raz trzeci. Pani mo�e na mnie nie zwr�ci�a uwagi. Nie wszyscy maj� takie szcz�cie jak Wicek Jurkowski...

� Czym�e si� to szcz�cie wyra�a? � zapyta�a lekko rozbawiona.

� Ba, �ebym umia� pani dok�adnie odpowiedzie�. Ale Wicek to taka skryta bestia, �e tylko chrz�ka i mruczy pod nosem. Wiem jednak, �e widuje pani� bardzo cz�sto. A czy ju� to samo nie jest szcz�ciem?

� Niech�e pan ze mnie nie �artuje � za�mia�a si�. � Rzeczywi�cie pan Wincenty zagl�da do�� cz�sto do nas do lecznicy, lecz takie �szcz�cie" dost�pne jest ka�demu, kto cierpi na niestrawno�� lub ma skaleczony palec.

Danser westchn��.

� Och, wobec tego b�d� si� stara� przy dzisiejszej kolacji nabawi� si� niestrawno�ci, a je�eli to nie poskutkuje, jutro sobie utn� palec.

� Widz�, �e pan zdolny jest do po�wi�ce� � za�mia�a si�.

� O tak. Do ka�dych. Powtarzam jednak, �e Wicek ma wyj�tkowe szcz�cie. Bo braku apetytu nigdy u niego nie zauwa�y�em i nie dostrzeg�em r�wnie�, by brakowa�o mu palc�w. A jednak bywa u pani cz�sto. Czy nie mo�e mi pani powiedzie�, w jaki spos�b uda�oby mi si� dost�pi� takiego� przywileju?

� To nie jest �aden przywilej, prosz� pana. Mi�o mi b�dzie, je�eli pan nas kiedy odwiedzi w lecznicy.

� Dzi�kuj� pani. I na pewno z tego skorzystam w najbli�szym czasie. Chwil� ta�czyli w milczeniu, po czym Nikorowicz zapyta� na poz�r oboj�tnym tonem:

� Jak�e si� pani podoba Kowalewo?

� Bardzo tu �adnie i mi�o.

� A te braki, kt�re tu jeszcze s�, zostan� wkr�tce uzupe�nione.

� O jakich brakach pan m�wi? � Spojrza�a na� zaciekawiona. Zawaha� si� i odpowiedzia�:

� W�a�ciwie m�wi� o jednym braku. O jedynym braku: Wicek nie ma �ony, a Kowalewo pani.

Domy�li�a si�, do czego Nikorowicz zmierza, i powiedzia�a:

� W Kowalewie s� a� dwie panie. Nie s�ysza�am te�, by pan Jurkowski zamierza� si� �eni�.

Nie wspomina� mi o tym.

� Ach, tak? � zdziwi� si� Nikorowicz. � Wi�c jeszcze nie o�wiadczy� si� pani?

Poniewa� zmarszczy�a brwi, po�pieszy� doda�:

� Bardzo przepraszam za wtr�canie si� w nie swoje sprawy. Pani �askawie mi wybaczy, ale s�dzi�em, �e to ju� jest tajemnica publiczna. W ca�ym powiecie wszyscy m�wi� g�o�no, �e Wicek stara si� o pani r�k�.

� To pomy�ka � powiedzia�a z naciskiem. � Mog� zapewni� pana, �e nie ma w tym �d�b�a prawdy.

� Jednak... � zacz�� Nikorowicz. Przerwa�a mu:

� Pan Jurkowski jest znajomym profesora i moim i przykro mi, �e jego odwiedziny w lecznicy mog� by� tak nietrafnie komentowane.

Rozmowa ta wzburzy�a �ucj�. Nawet nie przypuszcza�a, by bywanie Jurkowskiego w lecznicy tak bardzo wszystkim rzuci�o si� w oczy. Teraz jednak dopiero ze spojrze� obcych, z niekt�rych powiedze� i stosunku do siebie �ucja mog�a wywnioskowa�, �e uwa�aj� j� tu prawie za narzeczon� gospodarza. D�ugo waha�a si� nad wyborem sposobu zdementowania tych mylnych przypuszcze�. Wreszcie postanowi�a rozm�wi� si� jasno i otwarcie z Jurkowskim.

Wkr�tce nadarzy�a si� ku temu sposobno��: poprosi� j� do ta�ca. Poniewa� mogli ich us�ysze� ta�cz�cy obok i z urywk�w dos�yszanych zda� domy�li� si�, o czym m�wi�, gdy ju� tango si� ko�czy�o, zaproponowa�a:

� Chcia�abym z panem pom�wi� na osobno�ci.

� Ale� z najwi�ksz� przyjemno�ci�. Tym bardziej, panno �ucjo, �e i ja pani� o to chcia�em prosi�.

Przeprowadzi� j� przez sie� i przez pok�j, gdzie grano w bryd�a, do swojej kancelarii. Nie by�o tu nikogo.

� Prosz� pana � zacz�a rzeczowo, siadaj�c na fotelu, kt�ry jej przysun�� � dowiedzia�am si� dzisiaj, �e w okolicy kr��� niedorzeczne plotki, jakoby pan w stosunku do mnie czy te� ja w stosunku do pana �ywimy zamiary ma��e�skie.

Spojrza� na ni� z niepokojem i zapyta�:

� Dlaczego pani te pog�oski nazywa niedorzecznymi?

� Po prostu dlatego, �e opieraj� si� na czczym wymy�le. Na absurdalnym wymy�le.

� Je�eli nawet na wymy�le, nie widz� bynajmniej jego absurdalno�ci. Chcia�a mu oszcz�dzi� odmowy i dlatego potrz�sn�a g�ow�.

� Absurd polega tu na tym, �e zar�wno pan, jak i ja doskonale wiemy, �e nie jeste�my przeznaczeni dla siebie.

� Ja wcale tak nie s�dz� � odrzek� marszcz�c brwi.

� Na pewno pan tak s�dzi � powiedzia�a z naciskiem. � Po pierwsze, pan jest ziemianinem. Potrzebuje pan �ony ziemianki, kt�ra by zaj�a si� gospodarstwem, kt�ra by prowadzi�a panu dom. Ja Jestem lekarzem. Jak pan wie, przenios�am si� w te strony po to, by pracowa� spo�ecznie. Nie mam poj�cia o gospodarstwie. Nie znam si� na tym i uwa�a�abym, �e marnuj� swoje zdolno�ci, swoje fachowe przygotowanie, gdybym zarzuci�a prac� lekarsk�. Prac� t� zreszt� uwa�am za swoje powo�anie i nigdy si� jej nie wyrzekn�. Milcza� przez chwil� i odezwa� si� wreszcie prawie gniewnie:

� A kt� pani powiedzia�, �e ja wymaga�bym od pani jakichkolwiek wyrzecze� si�? A kt� pani powiedzia�, �e o�mieli�bym si� narzuca� pani gospodarowanie w Kowalewie?... Niczego wi�cej nie pragn�, tylko tego, by pani zosta�a moj� �on�, i w niczym pani nie zamierzam kr�powa�. B�dzie pani mog�a robi�, co si� pani podoba. Zechce pani, to wybuduj� tu w Kowalewie dla pani lecznic� jeszcze wi�ksz� ni� tamta. Powiada pani, �e nie jeste�my dla siebie przeznaczeni. A. to nieprawda. Bo odk�d pani� pozna�em, to widz�, �e �adna inna nie by�a dla mnie przeznaczona, tylko pani. Oczywi�cie, mo�e nie jestem wart takiej �ony jak pani.

Zdaj� sobie z tego spraw�. Ale za to wiem, �e potrafi� by� dobrym m�em, �e nie zawiedzie si� pani na mnie. Bo jak m�wi�, to m�wi�, a jak powiadam, �e pani� kocham, to nie ma w tym �d�b�a k�amstwa. Umy�lnie nie spieszy�em si� z wyznaniem, bo chcia�em, �eby pani mnie mog�a pozna� i wyrobi� sobie o mnie s�d. Co za� dotyczy gospodarstwa, to do tej pory, dzi�ki Bogu, matka �yje i tym si� zajmuje. Siostra ju� pewno za ma� nie wyjdzie, bo i ochoty do tego wielkiej nie ma. S�owem, o gospodarstwo nie ma si� co k�opota�. Ot�, panno �ucjo, zapytuj� pani�, gdzie tu jest absurd? Gdzie tu jest niedorzeczno��? Niech pani si� nie obawia, nie jestem m�okosem i zanim do pani si� z tym zwr�ci�em, wszystko przemy�la�am i wzi��em pod uwag�.

�ucja zaprzeczy�a ruchem g�owy.

� Nie wszystko. Bardzo mi przykro, �e musz� to panu powiedzie�. Wcale nie wzi�� pan pod uwag� moich uczu� i moich zamiar�w. Nie zgadzam si� z tym, co pan m�wi� o sobie. Nie wierz� w to, bym mog�a by� dla pana odpowiedni� �on�. To jedno. A po wt�re, nie mog�abym ni� zosta� i dlatego, �e nie jestem wolna. �e mam pewne zobowi�zania...

� A nie mo�e si� pani ich pozby�?

� Nie chc� si� pozby� tych zobowi�za�. Opu�ci� g�ow�.

� To znaczy, �e pani kogo� kocha. � Tak � odpowiedzia�a kr�tko.

Milcza� przez dobr� minut�, a p�niej powiedzia� usi�uj�c si� u�miechn��:

� A to rzeczywi�cie wyrwa�em si� jak Filip z konopi... Ale kt� m�g� wiedzie�?... Jak�e nawet mia�em przypuszcza�... Nie s�ysza�em, by kto� tu w okolicy stara� si� o pani�, a znowu z Warszawy nie wyje�d�a�aby pani, gdyby tam... Bardzo przepraszam. Nigdy bym nie o�mieli� si� narzuca�... gdyby nie prze�wiadczenie, �e pani jest wolna. Najmocniej przepraszam.

W jego wyrazie twarzy by�o szczere zafrasowanie i smutek. Po d�u�szym milczeniu nagle podni�s� na ni� oczy, w kt�rych b�ysn�o niedowierzanie.

� Prosz� pani... � zacz��. � A mo�e pani tylko w ten spos�b chce os�odzi� mi gorzk� pigu�k�? By�oby to dla mnie nad wyraz krzywdz�ce, gdyby pani za moj� szczero�� i za moje uczucia odp�aci�a mi takim wykr�tem. Jednak naprawd� nie zauwa�y�em, by kto� zabiega� tu o pani wzgl�dy. A w naszej okolicy nic d�ugo nie da si� utrzyma� w tajemnicy. Niech�e mi pani powie szczerze i po prostu: � nie podobasz mi si�, b�d� czeka�a na lepszego.

�ucja potrz�sn�a g�ow�.

� Pa�skie przypuszczenia si� nieuzasadnione. Powiedzia�am pani prawd�. Istotnie kocham innego i zostan� jego �on�.

Znowu umilk� i sta� przed ni� oparty o st� z oczyma wbitymi w ziemi�.

� Czy... czy mog�aby pani wymieni� mi jego nazwisko?

� Nie s�dz�, by to by�o potrzebne � powiedzia�a ch�odno.

� Ach, je�eli to tajemnica... � zauwa�y� z ironi�.

� Wcale nie tajemnica. Nie zale�y mi jednak na rozg�aszaniu tego, bo to jest moja prywatna sprawa.

� Czy pani mnie uwa�a za plotkarza? Interesuj� si� tym dla siebie i wy��cznie dla siebie.

� Wi�c dobrze. Mog� panu to powiedzie�. M�wi�am o profesorze Wilczurze.

Szeroko otworzy� oczy.

� Jak to?... �ucja wsta�a.

� Jeszcze sekunda � zatrzyma� j�. � Czy chce pani powiedzie�, �e kocha pani profesora i �e zostanie jego �on�?

� Tak, prosz� pana. I prosz�, by�my na tym sko�czyli rozmow�.

Gdy wr�cili do salonu, w�a�nie proszono do sto�u. W jadalni i w przyleg�ym pokoju zrobi�o si� gwarno. Kolacja, jak zwykle w tych stronach, by�a a� nadmiernie obfita. Siedz�cy jednak obok �ucji gospodarz prawie nic nie jad�, natomiast du�o pi� i by� wci�� ponury, na pr�no usi�uj�c nadrabia� min�. Musia�o to zwr�ci� powszechn� uwag�, gdy� zw�aszcza panie zerka�y w jego stron�, zaciekawione, i przenosi�y sw�j wzrok z niego na �ucj�, domy�laj�c si�, �e mi�dzy nimi musia�o zaj�� jakie� nieporozumienie. �ucja, ratuj�c sytuacj�, stara�a si� by� weso�a i o�ywiona, rozmawiaj�c z swoim drugim s�siadem.

Po kolacji znowu zapyta�a Wilczura, czy nie lepiej by�oby pojecha� do domu. Teraz naprawd� tego chcia�a, lecz Wilczur, wci�� dopatruj�c si� w jej gotowo�ci po�wi�cenia, najkategoryczniej odm�wi�.

� Pozna�em tu bardzo interesuj�cych dw�ch pan�w i doskonale mi si� z nimi gaw�dzi � zapewnia�. � Jutro niedziela, mo�emy sobie pozwoli� na jeszcze par� godzin zabawy.

Orkiestra znowu zagra�a i �ucja znowu ta�czy�a prawie bez odpoczynku. Wilczur w poszukiwaniu owych dw�ch interesuj�cych pan�w zajrza� do jadalni, gdzie s�u�ba krz�ta�a si� przy sprz�taniu ze sto�u. Przy ko�cu jednego z nich siedzia� samotny pan Jurkowski i pi� w�dk�. Wilczurowi wyda�o si�, �e go nie pozna�, zmierzy� go bowiem prawie nienawistnym spojrzeniem. Musia� ju� by� porz�dnie pijany. Zawsze bowiem odnosi� si� do Wilczura nader �yczliwie.

Wkr�tce potem spotkali si� ponownie w ma�ym saloniku. Poniewa� w salonie s�ynny mazurzysta pan Skirwoyn popisywa� si� w�a�nie swoim niezr�wnanym mazurem, tutaj by�o pusto.

� A, pan profesor. Jak to dobrze, �e pana profesora widz� � odezwa� si� Jurkowski. � Chcia�em panu opowiedzie� jedn� zabawn� historyjk�.

Wygl�da� przytomnie, lecz pewne niedok�adno�ci w dykcji �wiadczy�y o nadmiarze poch�oni�tego alkoholu.

Wilczur u�miechn�� si� wyrozumiale.

� Z przyjemno�ci� jej wys�ucham. Chocia� przyznam si� panu, �e nie nale�� do znawc�w humoru.

Jurkowski podni�s� palec do g�ry.

� O, na tym humorze to szanowny profesor pozna si� z �atwo�ci�. Po prostu boki zrywa�. No, m�wi� kochanemu profesorowi, boki zrywa�. Wilczur uda� zaciekawienie.

� S�ucham, s�ucham.

� Ot� niech pan sobie wyobrazi, mam tu polowego. Porz�dne ch�opisko. Od dawna ju� u mnie s�u�y. U ojca mego s�u�y�. Co� ju� b�dzie ze czterdzie�ci lat, jak jest u nas polowym. Dzieci wychowa�, doczeka� si� wnuk�w. A co� przed trzema laty owdowia�. Rozumie pan? Owdowia�.

� Rozumiem � �agodnie potwierdzi� Wilczur.

� I uwa�a profesor, wszystko by�oby w porz�dku, ale w zesz�ym roku diabe� go op�ta�. Przychodzi do mnie, ca�uje mnie w r�k� i m�wi, �e si� chce �eni�. Uwa�a pan: chce si� �eni�! Zdumia�e�, powiadam. Po co tobie si� �eni�?... Przy c�rce mieszkasz, baby nie potrzebujesz. Stary pryk z ciebie. I z kim�e si� chcesz �eni�?... A, powiada, z Ma�go�k� od Lawo�czuka. A Lawo�czuk, trzeba profesorowi wiedzie�, to biedak nad biedaki. Ziemi dziesi�cin dwie czy trzy, a cha�upa pe�na dzieci. G�odem przymieraj�. Ta jednak Ma�go�k� by�a niebrzydk� dziewczyn�. Nieraz j� tam matka do roboty w ogrodzie bra�a, to zauwa�y�em, �e niebrzydka. Tylko zmizerowane to, zachudzone...

No, ale pobrali si�. Da�em im tam krow� i my�l� sobie: co to z tego b�dzie?... A� i nied�ugo czeka�em. Patrz�, na folwarku parobki i dziewuchy wci�� si� �miej� i �miej�, palcami polowego wytykaj�. A� i on sam do mnie przychodzi. Prosi, by go nocnym str�em zrobi�. Zacz��em wypytywa� o powody, a on mi do n�g. Rady nijakiej znale�� nie mog� � powiada. � Jak mnie wielmo�ny pan nie wyratuje, to sczezn�� przyjdzie. Zacz��em si� dopytywa�. A okazuje si� co. �e �ona mu, gdy tylko si� odpas�a, na prawo i na lewo z parobkami si� puszcza. On w pole, ona do parobk�w. A wie profesor, co ja mu na to powiedzia�em?

� Sk�d�e mog� wiedzie�? � Wilczur wzruszy� ramionami.

� A ja mu powiedzia�em: � To i wszystko w porz�dku, durniu jeden. A c� ty my�la�e�, �e m�oda kobieta �ycia nie potrzebuje? Ze wci�� na ciebie, starego grzyba, b�dzie si� patrze� i za tob� �wiata nie widzie�? Chcia�e� si� �eni� � trzeba si� by�o �eni� z bab� star� jak ty. A nie z m�od� dziewuch�. Prawo takie jest na �wiecie, �e m�ody do m�odego ci�gnie. Wi�c jak by�e� durniem, to teraz cierp... Tak mu powiedzia�em. Cha... cha... cha...

Z�apa� profesora za guzik i zbli�aj�c twarz do jego twarzy, pyta� natarczywie:

� Mia�em racj� czy nie?... No co, profesorze? Mia�em racj� czy nie?... Wilczur przyblad�. Ju� od po�owy opowiadania pana Jurkowskiego zrozumia� aluzj�. W pierwszej chwili uczu� si� najbole�niej dotkni�ty, p�niej zrobi�o mu si� wstyd za cz�owieka, kt�ry we w�asnym domu pozwala sobie na podobnie niegodne obra�anie swoich go�ci. Teraz zorientowa� si�, �e zar�wno podchmielenie, jak i zaczepka musia�y mie� jak�� powa�n� przyczyn�. Prawdopodobnie Jurkowski o�wiadczy� si� �ucji, a otrzymawszy odmow�, popad� w rozgoryczenie, kt�re podyktowa�o mu ten nie licuj�cy nie tylko ju� z go�cinno�ci�, lecz ze zwyk�� przyzwoito�ci� post�pek.

� No, profesorze, za�o�� si� o dwa konie z bryczk�, �e pan powiedzia�by to samo. Czy� nie? Jest przecie� pan lekarzem i rozumie pan, czego organizm wymaga, gdy jest m�ody, a czego nie mo�e da�, gdy jest stary.

Poniewa� trzyma� Wilczura za guzik i trudno by�o si� z nim szamota�, profesor spojrza� na� i spokojnie powiedzia�:

� Zanadto symplifikuje pan swoje pogl�dy, s�dz�c, �e ma��e�stwo jest jedynie i wy��cznie spraw� organizmu.

� Ale i organizmu � upiera� si� Jurkowski. � Niech�e mi profesor powie, co owa Ma�go�k� mia�a robi�. Powie pan, �e jest niemoralna. Zgoda i na to. Ale gdyby by�a moralniejsza, to co zrobi�aby?... Co?... Ano, uciek�aby od niego. Rzuci�aby go do ci�kiego diab�a i posz�aby z innym. A gdyby by�a jak ta lilia bezgrzeszna, no to zosta�aby przy nim i cierpia�a do �mierci. Takie jest prawo na �wiecie, profesorze. I nikt go nie zmieni. Ot, co.

Wilczur z trudem panowa� nad swoimi nerwami. Aluzja by�a bardziej dotkliwa, ni� jej autor m�g� przypuszcza�. Przypomnienie Beaty i jej ucieczki od�y�o z ca�� jaskrawo�ci�. Uczu� si� nagle niewypowiedzianie starym, zm�czonym i zniech�conym do �ycia. Nie mia� �alu do Jurkowskiego. Rozumia�, co ten cz�owiek prze�ywa sam. Marzy� teraz tylko o jednym: jak najpr�dzej st�d si� wydosta�. Korzystaj�c z nap�ywu go�ci do saloniku, wymkn�� si� gospodarzowi i uda� si� na poszukiwanie �ucji. Zasta� j� w salonie. Ta�czy�a. Min�a dobra godzina, zanim zdo�a� zamieni� z ni� kilka s��w.

� Jak�e si� pani bawi? � zapyta�. Spojrza�a na� z niepokojem.

� Co panu jest?

� Ach, nic � zbagatelizowa�. � Czuj� si� troch� zm�czony. Odzwyczai�em si� ju� od wielkich przyj��, t�oku i ha�asu.

� Wi�c mo�e pojedziemy ju� do domu? � zaproponowa�a.

� Je�eli nie sprawi to pani zbyt wielkiej przykro�ci...

� Ale� �adnej � przerwa�a mu. � Zaraz poprosz� o konie.

Pani Jurkowska pr�bowa�a ich zatrzyma�, lecz w ko�cu uleg�a. Niezbyt d�ugo nawet czekali na konie.

Na dworze pada� deszcz. Siedz�c w otwartej bryczce okryci kapturami burek nie mieli ochoty do rozmowy. Prawie ca�� drog� odbyli w milczeniu. Ka�de z nich prze�uwa�o w�asne my�li. �ucja rozpami�tywa�a o�wiadczyny Jurkowskiego. Wiedzia�a, �e post�pi�a s�usznie. Uwa�a�a go za cz�owieka mi�ego i na wskro� porz�dnego. W �adnym jednak wypadku, nawet w�wczas, gdyby nie kocha�a si� w Wilczurze, nie zosta�aby �on� tego m�odego cz�owieka. Nie tylko dlatego, �e nie odpowiada� jej jako typ, ale i z tej racji, �e by�a przekonana o s�uszno�ci swoich argument�w. Ludzie powinni si� �eni� w swojej sferze. Powinni si� �eni� tak, by zainteresowania jednej strony by�y jednocze�nie zainteresowaniami drugiej. On nie m�g� mie� poj�cia o jej pracy, ona o jego. Po prostu nie znale�liby wsp�lnego j�zyka. Byliby jak dwoje obcych, skazanych na wsp�ycie. Na przyk�ad z takim Kolskim, chocia� go nie kocha�a, chocia� ich zapatrywania by�y cz�sto diametralnie przeciwne, zawsze mia�a o czym m�wi�, nie tylko dlatego, �e by� lekarzem, lecz dlatego, �e wychowa� si� i pracowa� w mie�cie, �e oboje czerpali swe poj�cia, wyobra�enia, upodobania, zwyczaje z jednego �rodowiska, z tego samego gatunku kultury. Nie widzieli si� teraz przecie� od tylu miesi�cy. Rozdzieli�a ich tak du�a przestrze� i nawet odmienny tryb �ycia. A jednak korespondowali z sob� bardzo cz�sto i zawsze mieli sobie co� do powiedzenia.

A z profesorem na przyk�ad. Czy� mog�a si� z nim nudzi�? By�a przekonana, �e rozumie ka�de jego spojrzenie, ka�dy jego ruch. I zdawa�o si� jej, �e r�wnie� on czuje si� jej bliski, �e nie widzi w niej �adnych dla siebie tajemnic. Przebywaj� przecie� z sob� od tak dawna, i ka�da z nim rozmowa nie przestaje by� najwi�ksz� przyjemno�ci�.

Patrz�c w przysz�o��, w przysz�o�� u boku tego cz�owieka, nie widzia�a przed sob� najmniejszej chmurki. Nie w�tpi�a, �e b�dzie szcz�liwa. Mo�e na chwil� gdzie� na dnie �wiadomo�ci odezwa�o si� w niej troch� �alu, �e przysz�o�� ta nie b�dzie obfitowa�a w rzadkie bodaj rozrywki tego rodzaju, jak na przyk�ad dzisiejsza. Zaraz jednak przysz�a rozs�dna refleksja, �e zdolna jest przecie� do tak niedu�ych ofiar, jak wyrzeczenie si� ta�ca.

Ciemno ju� by�o zupe�nie, gdy zajechali przed ganek lecznicy. Wilczur w sieni zapali� lamp� i pierwszy zauwa�y� jaki� papierowy pakiecik, oparty o ka�amarz na stole.

� C� to jest? Depesza? � powiedzia�, bior�c do r�ki. Istotnie by� to telegram adresowany do �ucji. Zbli�y�a si� do lampy i otworzy�a. Spojrza�a na podpis. Depesza by�a od Kolskiego.

Podczas gdy Wilczur poszed� zajrze� do szpitalnego pokoju, �ucja zacz�a czyta�:

�Zwracam si� do pani w imieniu profesorowej Dobranieckiej z gor�c� pro�b�. U jej m�a stwierdzono niebezpieczny nowotw�r w m�zgu. Stan jest prawie beznadziejny. Minimalne szans� ratunku w operacji. Zabieg b�dzie trudny i skomplikowany. Dobraniecki nie chce mu si� podda� w przekonaniu, �e nie mo�e si� uda�. O�wiadczy�, �e zgodzi si� na operacj� jedynie w tym wypadku, je�eli zechce jej dokona� profesor Wilczur...�

�ucja przetar�a r�k� czo�o. Wprost wierzy� nie mog�a swoim oczom. �Pani Dobraniecka b�aga pani�, a i ja do tej pro�by si� przy��czam, aby zechcia�a pani wp�yn�� na profesora Wilczura, by nie odm�wi� ratunku umieraj�cemu. Wie, �e nie ma prawa o to prosi�. Ze niczym sobie na tak� przychylno�� nie zas�u�yli i �e profesor Wilczur uwa�a ich za wrog�w. Dlatego zwraca si� przeze mnie i do pani. Ufamy, �e nie odm�wi pani swojej pomocy. Czekamy telegraficznej odpowiedzi. � Kolski".

�ucja zmi�a depesz� w r�ku. Wiadomo�� spad�a na ni� obuchem. Ile� rado�ci i dumy wype�ni�o jej my�li. Oto sam los w najz�o�liwszy spos�b m�ci� si� na tych z�ych ludziach, oto samo fatum kaza�o im szuka� pomocy i ratunku u cz�owieka, kt�remu wyrz�dzili tyle najokropniejszych krzywd.

� Ach, podli. Po trzykro� podli. � my�la�a. � Nazywali go pogardliwie znachorem. Rozpowszechniali oszczerstwa o nim. Twierdzili, �e powinien porzuci� chirurgi�. A teraz, gdy zagrozi�a �mier�, jak psy skoml� o �ask�!

Do sieni wszed� profesor. Impulsywnie chwyci�a go za r�k�. Spojrza� na ni� zdziwiony. Jej oczy iskrzy�y si� triumfem, a na policzki wyst�pi�y silne rumie�ce. Oddycha�a szybko.

� Czy co� si� sta�o? � zapyta�. � Pani jest taka wzburzona...

� A tak! Tak. Sta�o si�. Sta�o si� co�, co musi przekona� o sprawiedliwo�ci Boskiej! Niech pan pos�ucha.

Wyprostowa�a zgnieciony arkusik i przerywanym g�osem zacz�a czyta� depesz�. S�ucha� z rosn�cym zdumieniem. A gdy sko�czy�a, milczeli oboje przez d�u�sz� chwil�. Wilczur patrzy� w ziemi�. Na jego twarzy odbi� si� g��boki smutek. Wreszcie podni�s� g�ow� i powiedzia� cicho:

� B�g mi �wiadkiem. Nie mog�... Jak�e... Nowotw�r w m�zgu... I taka r�ka...

Wyci�gn�� przed siebie lew� r�k�, kt�ra widocznie pod wp�ywem niespodziewanego wra�enia dygota�a bardziej ni� zwykle.

� Jak�e ja z t� r�k�... To przecie� niepodobie�stwo.

� Ale ta bezczelno�� � wybuch�a �ucja. � Ta bezczelno�� tych n�dznych p�az�w! Po tym wszystkim, co panu zrobili, o�mielaj� si�!... Ludzie o miedzianym czole!...

Wilczur nic nie odpowiedzia�. Za�o�y� w ty� r�ce i ci�ko chodzi� z k�ta w k�t.

� Napisz� Kolskiemu, �e dziwi� si� temu, jak m�g� podj�� si� po�rednictwa. I w dodatku mnie r�wnie� o po�rednictwo prosi. Wilczur zatrzyma� si� przed ni�.

� Nie mo�e mu pani z tego robi� zarzutu, panno �ucjo � powiedzia�. � Nie wolno pani zapomina�, �e jest on przede wszystkim lekarzem. �e jako lekarz obowi�zany jest nie pomin�� �adnego, absolutnie �adnego sposobu ratowania pacjenta.

� Czy nawet wtedy, gdy ten pacjent jest zbrodniarzem? � zawo�a�a w podnieceniu. Wilczur spojrza� powa�nie w jej oczy.

� Nawet wtedy. Nawet wtedy, prosz� pani. Znowu zapanowa�a cisza.

� Niech pani do niego zadepeszuje � odezwa� si� Wilczur. � Niech pani napisze, �e nie mog�. �e nie w�adam jedn� r�k�... I depesz� trzeba wys�a� z samego rana. Czekaj� tam na odpowied�... A teraz dobranoc, �ucjo. Niech pani �pi dobrze.

Obur�cz �cisn�a mocno jego r�k�.

Gdy zamkn�y si� za nim drzwi, d�ugo sta�a nie ruszaj�c si� z miejsca. Jak�e bardzo podziwia�a tego cz�owieka. Przecie� wiedzia�a doskonale, �e musi on �ywi� do Dobranieckich ju� je�eli nie ch�� zemsty, je�eli nie nienawi��, to w ka�dym b�d� razie najg��bszy wstr�t, najs�uszniejsz� pogard�. Najhaniebniej go skrzywdzili, chwytaj�c si� ohydnych �rodk�w walki. Opluli jego dobr� s�aw�, wydarli mu jego maj�tek, zmusili do opuszczenia stanowiska, do wyjazdu z Warszawy. Nie. Ona nie znalaz�aby w sobie dla nich cienia lito�ci. Nie potrafi�aby na chwil� zapomnie� o doznanych krzywdach, tak jak wiedzia�a, �e i Wilczur musi o nich pami�ta�. A jednak on a� Boga musia� wzywa� na �wiadka szczero�ci swojej odmowy.

I �ucja w tej chwili musia�a w sobie st�umi� jakby uczucie rado�ci, �e z�y przypadek, nad kt�rym bola�a, przydaje si� oto, by uniemo�liwi� ratunek tego �otra bez czci i wiary.

Profesor powiedzia�, �e nawet zbrodniarza ratowa� trzeba. Tak. Tak. Ale s� zbrodnie, s� przecie� takie zbrodnie, kt�re wykluczaj� mi�osierdzie.

D�ugo nie mog�a zasn��, wzburzona tym wydarzeniem. Obmy�la�a tekst depeszy, kt�r� jutro rano wy�le. Chcia�a j� zredagowa� w s�owach cierpkich i dotkliwych, po namy�le jednak uzna�a, �e by�oby to nielojalne w stosunku do Wilczura.

Nazajutrz rano sama postanowi�a odnie�� depesz� do Radoliszek. Gdy wychodzi�a z lecznicy, spotka�a konnego pos�a�ca z Kowalewa. Mia� list od m�odego dziedzica. Ze zdziwieniem stwierdzi�a, �e na kopercie nie by�o jej nazwiska, lecz nazwisko profesora. Zaintrygowa�o j� to. O czym m�g� pisa� pan Jurkowski do Wilczura?... Odda�a mu list nie pytaj�c o jego tre��. Wilczur w milczeniu otworzy� kopert�, przeczyta� i widz�c oczekuj�c� �ucj�, uzna� za potrzebne wyja�ni�:

� Ach, nic, prosz� pani. To taki drobiazg. Rozmawiali�my wczoraj o pewnej sprawie, kt�r� pan Jurkowski uzna� za tak wa�n�, �e przys�a� mi jeszcze dodatkowe informacje.

W istocie list brzmia�, jak nast�puje:

�Czcigodny Panie Profesorze! Wczoraj nieco nadu�y�em alkoholu i nie by�em zupe�nie przytomny. Zdaje si�, �e pozwoli�em sobie opowiada� Czcigodnemu Panu jakie� nieprzyzwoite historyjki. Zdaj� sobie spraw� z tego, �e nic mnie nie usprawiedliwia. Najmocniej jednak przepraszam, wyra�am najszczerszy �al i prosz� Pana Profesora o niechowanie do mnie urazy. Z najg��bszym szacunkiem � Wincenty Jurkowski".

Odk�d przywieziono profesora Dobranieckiego do lecznicy, ca�y korytarz �B" na pierwszym pi�trze zosta� opr�niony z pacjent�w, by ci�ko choremu zapewni� absolutn� cisz�. Wchodz�cy tu lekarz, zar�wno jak i s�u�ba musieli nak�ada� bambosze z woj�oku, a m�wili tylko szeptem.

W ostatnim pokoju, gdzie umieszczono Dobranieckiego, okna by�y zas�oni�te i panowa� p�mrok. Chory nie znosi� �wiat�a, tak jak i g�o�niejszych d�wi�k�w. Pod wp�ywem jednego czy drugiego dostawa� straszliwych b�l�w pod czaszk�, b�l�w, kt�rych nie u�mierza�y najsilniejsze dawki pantoponu czy morfiny. Dzie� i noc przy jego ��ku na zmian� czuwali lekarze. Opr�cz nich godzinami przesiadywa�a tu �ona profesora.

Gdy tylko odchodzi�a, chory zaczyna� domaga� si� jej obecno�ci. Stan jego od razu pogarsza� si�, t�tno s�ab�o, b�le si� wzmaga�y, po policzkach tak g�ste ciek�y �zy, �e trzeba by�o je nieustannie ociera�. I nagle na jego twarzy zjawia� si� wyraz ulgi. To jego nieprawdopodobnie wyostrzony s�uch poznawa� na korytarzu jej niedos�yszalne jeszcze dla innych kroki. Gdy siada�a przy ��ku, bra� jej r�k�, zamyka� powieki i albo milcza� godzinami, albo m�wi� szeptem czu�e s�owa, o tym, �e j� kocha, �e jest pi�kna, �e dla niej �y� i �e wcale nieci�ko mu b�dzie rozsta� si� ze �wiatem, tylko jej nie mo�e i nie chce zostawi�.

Czasami, a zdarza�o si� to najcz�ciej w nocy, traci� przytomno��. Dostawa� w�wczas drgawek, po kt�rych przychodzi�y wymioty, a nast�pnie straszliwe b�le i ob��kane majaczenia.

Pani Nina szala�a. Nikt z jej dawnych znajomych nie m�g� jej teraz pozna�. Nie umalowana, byle jak uczesana, z wielkimi si�cami pod oczyma, chodzi�a jak b��dna. Tak jak przedtem wygl�da�a zadziwiaj�co m�odo, tak teraz nagle zestarza�a.

� Patrzcie, jak ona cierpi � m�wili wszyscy. � Oto jest mi�o��.

Mylili si�. Pani Nina cierpia�a z innego powodu. Wiedzia�a, jakie nieuchronne nast�pstwa poci�gnie za sob� �mier� m�a. Od czasu obj�cia lecznicy po ust�pieniu Wilczura poprawi� si� wprawdzie ich stan materialny, nie zd��yli wszak�e sp�aci� ani drobnej cz�ci d�ug�w. �mier� m�a r�wna�a si� dla pani Niny zupe�nej n�dzy. N�dzy, za kt�r� przyj�� musia�a utrata pozycji towarzyskiej, wyg�d, stroj�w, znaczenia, urody i powodzenia. Niewiele przecie� os�b wiedzia�o dotychczas, �e zbli�a�a si� do czterdziestki. Nak�adem nieograniczonych koszt�w i wielu po�wi�ce� utrzymywa�a sw� urod�, z kt�rej s�yn�a za czas�w m�odo�ci. Teraz, gdy stawa�a przed lustrem, ogarnia�a j� rozpacz. Dobrze rozumia�a, �e ju� nie b�dzie mog�a zacz�� nowego �ycia. Ze jej kariera wraz ze �mierci� Jerzego zosta�aby jak no�em uci�ta. Mog�a liczy� na powodzenie u m�czyzn poty, p�ki wypiel�gnowana, wytworna i poszukiwana w towarzystwie roztacza�a swoje uroki. Na biedn�, �le ubran� i zn�kan� kobiet� �aden m�czyzna nie spojrzy.

I gdy nami�tnym, rozkazuj�cym g�osem m�wi�a m�owi: � Musisz �y�!... Ty b�dziesz �y�!..., to oznacza�o jednocze�nie: � Ja chc� �y�, a twoja �mier� jest i moj� �mierci�.

Na koszt lecznicy sprowadzono najznakomitszych specjalist�w krajowych i zagranicznych. Nad ��kiem chorego co kilka dni odbywa�y si� d�ugie konsylia.

j I nikt nie robi� nadziei. Nie m�g� jej robi�. Naro�l pod czaszk� powoli, lecz nieustannie rozrasta�a si�, uciskaj�c zwoje m�zgowe. Koniec ju� by� kwesti� kr�tkiego czasu. Ostatnie konsylium orzek�o, �e ze wzgl�du na rozga��zienie nowotworu zabieg operacyjny jest ju� prawie niemo�liwo�ci�. S�ynny ameryka�ski lekarz profesor Colleman, kt�ry przerwa� swoje .wywczasy na Riwierze, by po�pieszy� do �o�a chorego kolegi, powiedzia� Dobranieckiemu, gdy ten domaga� si� �cis�ej prawdy:

� Nie podj��bym si� operacji, bo nie widz� jej celu. Dobraniecki szepn��:

� Od dawna ju� jestem tego samego zdania... Jedna szansa na sto.

� Jedna na sto tysi�cy � poprawi� Colleman.

Tego� popo�udnia pani Dobraniecka, wys�uchawszy wyroku, powzi�a postanowienie: je�eli jest jedna szansa na sto tysi�cy, to jednak nale�y spr�bowa� operacji. Poty b�aga�a Collemana, a� ten si� zgodzi�.

� Absolutnie jestem przekonany, �e operacja si� nie uda. Przy�pieszy tylko o tydzie� lub o dziesi�� dni �mier� chorego. Jednak je�eli pani kategorycznie sobie tego �yczy, mog� to zrobi�. W�tpi� tylko, czy profesor Dobraniecki zechce. Doskonale si� orientuje w swoim stanie i sam jest zbyt dobrym chirurgiem, by nie rozumie�, �e lancet tu nic nie pomo�e.

Amerykanin nie myli� si�.

Wszystko ju� by�o przygotowane. Sala operacyjna gotowa, gdy pani Nina zacz�a prosi� m�a, by zgodzi� si� na zabieg chirurgiczny.

Z miejsca i kategorycznie odm�wi�.

Nie pomog�y �adne nalegania, �adne pro�by. Przeciwnie. W ko�cu chory si� zirytowa� i gorzko zapyta�:

� Czy chcesz mi odebra� te ostatnie kilka dni �ycia?... � Ale�, Jerzy � za�ama�a si�.

� M�czy ci� czuwanie przy mnie i chcesz si� ju� mnie pozby�... Oczywi�cie zamkn�� jej tym usta. Umilk�a. Siedzia�a przybita i zrezygnowana przy jego ��ku. Chory sp�dzi� noc spokojnie. A gdy z rana zn�w przysz�a, zapyta�:

� Czy profesor Colleman odjecha�? Nina o�ywi�a si�.

� Tak, ale ma si� zatrzyma� w Wiedniu. Mo�na go jeszcze zawr�ci� depesz�!

� O, nie, nie. I po pauzie doda�:

� Jest tylko jeden cz�owiek na �wiecie, kt�ry potrafi�by mo�e mnie uratowa�... Ale ten raczej wola�by mnie zabi�...

� O kim m�wisz, Jerzy? � Szeroko otworzy�a oczy.

� O Wilczurze � szepn�� Dobraniecki.

�cisn�o si� jej serce. Powiedzia� prawd�. Od Wilczura nie mogli si� spodziewa� pomocy. Jakkolwiek jednak rozumia�a to dobrze, jakkolwiek by�a przekonana, �e nie ma na �wiecie takich skarb�w, kt�rymi mog�aby zdoby� przychylno�� Wilczura, chwyci�a si� obur�cz tej nadziei.

� Jerzy, zgodzi�by� si� na t� operacj�, gdyby to on mia� j� przeprowadzi�?

� Tak � odpowiedzia� po chwili wahania. � Ale nie ma o czym m�wi�. By�a zgor�czkowa � na i podniecona.

� Mo�e by jednak warto spr�bowa�? Mo�e si� zgodzi?

� Nie zgodzi si�.

Nina jednak uczepi�a si� tej my�li. Nie mog�a si� jej pozby� i gdy tylko wysz�a z pokoju chorego, zapyta�a pierwszego spotkanego sanitariusza:

� Czy jest doktor Kolski?

� Jest na g�rze, w sali operacyjnej, prosz� pani.

� Gdy tylko sko�czy si� operacja, prosz� go natychmiast poprosi� na d�. B�d� czeka�a w jego gabinecie.

Kolski wys�ucha� projektu Niny z najwi�kszym zdumieniem. Te� nie wierzy�, by Wilczur zechcia� operowa� Dobranieckiego. Nie wierzy�, by chcia� w og�le przyjecha� do Warszawy.

� A jednak niech pan do� napisze � nalega�a. � Niech pan do� zadepeszuje. Ja nie mog�. Sam pan rozumie. Nie chodzi mi o moj� ambicj�, ale wiem, �e moj� depesz� bez czytania wyrzuci. Lubi� przecie� pana.

Kolski potrz�sn�� g�ow�.

� Moja pro�ba te� nic nie wsk�ra.

� Wi�c niech pan napisze do doktor Ka�skiej. On si� w niej kocha. Jej pro�bom mo�e ulegnie. A m�wi� pan, �e ona ma takie dobre serce. Przecie� tu chodzi o lito��. O lito�� dla konaj�cego. Nie mo�e mi pan tego odm�wi�!

Po d�ugim wahaniu Kolski zgodzi� si�, chocia� wiedzia�, �e tym usposobi do siebie �ucj� nie�yczliwie. Wsp�lnie z pani� Dobranieck� zredagowali d�ug� .depesz�.

A teraz w�a�nie czekali na odpowied�. Pani Nina raz po raz wychodzi�a z pokoju m�a, by dowiedzie� si�, czy Kolski nie otrzyma� wiadomo�ci. Depesza nadesz�a ko�o po�udnia. Kolski otworzy� j� i przeczyta� g�o�no:

�Profesor Wilczur cierpi na niedow�ad lewej r�ki. Dlatego nie mo�e podj�� si� operacji. � �ucja".

Nina bezsilnie opad�a na fotel.

� Bo�e, Bo�e!... Nagle zerwa�a si�.

� To nieprawda. To nie mo�e by� prawda! To jest tylko wykr�t. Nie wierz� w to!

Chwyci�a depesz� i potrz�saj�c ni� gor�czkowo m�wi�a:

� Przecie� to jasne, �e wykr�t. On nie ma serca. Bo�e drogi! Co robi�? Niech�e pan radzi.

Jak go sk�oni�?!... Na pewno jest zupe�nie zdr�w i cieszy si� tam, �e jego wr�g umiera. Ten niedow�ad r�ki jest zdawkowym wymys�em.

Kolski potrz�sn�� g�ow�.

� Nie s�dz�. Panna �ucja nie ucieka�aby si� do takich wybieg�w. A i profesor te� nie mia�by do tego powod�w. Mogliby przecie� napisa�, �e brak mu. czasu.

� Wi�c co to jest? Niech�e pan m�wi, co to jest! Wzruszy� ramionami.

� Przypuszczam, �e prawda.

Pani Nina zacz�a p�aka�. Kolski przygl�da� si� jej zwichrzonym w�osom, zaczerwienionej twarzy i spuchni�tym od �ez powiekom. By�a odstr�czaj�ca. Odstr�czaj�ca i niekonsekwentna. Przez d�ugie lata zdradza�a i ok�amywa�a swego m�a, a teraz rozpacza, tak jakby by�a najwierniejsz� dla� �on�. Jakby go najbardziej kocha�a. Mo�e dlatego w�a�nie w Kolskim zrodzi�o si� wsp�czucie. Osobi�cie wprawdzie by� przekonany, �e �ycie Dobranieckiego jest nie do uratowania. Podziela� zdanie Collemana, �e mo�e tu by� mowa o jednej szansie na sto tysi�cy. A jednak... Jednak widzia� ju� niejednego pacjenta, kt�ry by� w podobnej sytuacji. Czarodziejski lancet profesora Wilczura umia� po�r�d stu tysi�cy szans odnale�� jedn� szcz�liw�. Jeszcze raz przeczyta� depesz�.

� Niedow�ad r�ki � my�la�. � Niedow�ad, a zatem nie ca�kowite pora�enie... A zreszt� czy konieczne jest u�ycie przy tej operacji obu r�k?... Trepenacj� i tak przeprowadzi asystent. To drobiazg. Chodzi o usuni�cie nowotworu. Tu przecie� mo�e wystarczy� jedna r�ka. Mog� wystarczy� nawet wskaz�wki.

Kolski wiedzia� z do�wiadczenia, �e Wilczur ma jaki� zdumiewaj�cy instynkt momentalnego orientowania si� w polu operacyjnym. Instynkt niezawodny. Naro�l rozga��ziona i najbardziej skomplikowana by�a dla� jakby czym� od dawna znanym...

� Prosz� pani � odezwa� si�, a Nina natychmiast przesta�a p�aka�, jakby oczekuj�c nadziei � prosz� pani, s�dz�, �e je�eli nawet profesor Wilczur cierpi na �w niedow�ad r�ki, m�g�by jednak przeprowadzi� operacj�. � M�g�by?... O Bo�e! Na pewno m�g�by?

� Na pewno. Oczywi�cie z niejakim utrudnieniem. Ale nie jest to niemo�liwo�ci�.

� A czy on da si� o tym przekona�? Kolski nieznacznie wzruszy� ramionami.

� Sam jako chirurg wie dobrze, �e przy pomocy asystent�w, zw�aszcza asystent�w, kt�rzy znaj� go od dawna i niejedn� ju� z nim przeprowadzili operacj�, dokona� mo�e tego zabiegu.

� Ale jak go do tego zmusi�?

� O zmuszaniu w og�le nie mo�e by� mowy. Pozostaje tylko prosi�. � Wi�c czym pr�dzej wy�lijmy drug� depesz�. Kolski potrz�sn�� g�ow�.

� W�tpi�, by to poskutkowa�o.

� Wi�c co robi�? Co robi�?... � Zaciska�a kurczowo palce. Kolski powiedzia� po d�u�szym namy�le:

� O ile znam profesora Wilczura i o ile mog� s�dzi�, przypuszczam, �e najlepiej by pani zrobi�a... jad�c tam do niego. Je�eli potrafi go pani wzruszy�, je�eli potrafi wyjedna� przebaczenie... mo�e si� zgodzi. Oczywi�cie �adnej pewno�ci tu by� nie mo�e...

Pani Nina zerwa�a si� z miejsca.

� Ale czy jest do�� na to czasu? Czy zd��� pojecha� a� tam na kresy i wr�ci� z nim? Czy nie b�dzie ju� za p�no? Roz�o�y� r�ce.

� Za to nikt r�czy� nie mo�e.

� Tak, tak. � Zakrz�ta�a si� gor�czkowo. � Nie wolno traci� ani minuty czasu. Nie zabior� ze sob� �adnych rzeczy. Pojad�, jak stoj�. Ju� wszystko mi jedno. Niech pan sprawdzi tylko, kiedy mam najbli�szy poci�g.

� My�l�, �e lepiej pani zrobi korzystaj�c z samolotu. Do Wilna pani doleci, a w Wilnie mo�na ju� telegraficznie z Warszawy zam�wi� samoch�d i wprost z lotniska pojecha� do Radoliszek. To znacznie b�dzie szybciej ni� kolej�. Droga w obie strony zajmie pani niespe�na p�torej doby. �ci�le trzydzie�ci osiem godzin, wliczaj�c w to dwie godziny pobytu na miejscu.

� Jaki pan dobry � zdziwi�a si�. � Ju� to pan wszystko sprawdzi� i obliczy�!

Kolski nic nie odpowiedzia�. Oblicza� ju� to sobie wiele razy. Tyle razy, ile oczekiwa�, �e �ucja pozwoli mu na kr�tkie odwiedziny.

Pani Nina nie by�a ju� zdziwiona, �e zna� godzin� odlotu i przylotu do Wilna, �e wiedzia�, w jaki spos�b mo�na zam�wi� w Wilnie samoch�d.

� Jak to dobrze, �e pan wszystko wie! Sama nie da�abym sobie z tym wszystkim rady. Jestem p�przytomna. Nagle chwyci�a go za r�k�.

� Panie Janku! Panie Janie, niech pan jedzie ze mn�! Kolski z lekka przyblad�.

� To jest niemo�liwe � odpowiedzia�. � Nie mog� teraz wyjecha�.

� Dlaczego?

� Mamy pe�n� lecznic�. Koledzy s� zaorani. Nie mog�.

� Ach, c� mnie obchodzi lecznica! � oburzy�a si� pani Nina. � Zaraz rozm�wi� si� z Rancewiczem i b�dzie pan wolny. Kolski skrzywi� si�.

� Nie chodzi tu o doktora Rancewicza i o zwolnienie, lecz po prostu nie wypada mi zmusza� koleg�w do wi�kszej pracy z tej racji, �e ja mam ochot� przejecha� si� na kresy.

Spojrza�a na� z wyrzutem.

� Nazywa pan przeja�d�k� wypraw� po ratunek dla swego konaj�cego szefa?

Kolski opu�ci� g�ow� i milcza�. W istocie z zupe�nie innych wzgl�d�w nie chcia� towarzyszy� pani Ninie. Wiedzia�, jak bardzo �ucja jej nie cierpia�a. Przypuszcza�, �e mog�a go podejrzewa�, na podstawie jego w�asnych zreszt� list�w, o bli�szy stosunek z Dobranieck�. Gdyby zjawi� si� tam wraz z ni�, podkre�li�by tym samym, �e pos�dzenia by�y s�uszne. Wi�cej, bo wobec �ucji i wobec Wilczura wyst�pi�by niejako w roli sojusznika Dobranieckich.

Nie chcia� tego. Ju� i to, �e podpisa� si� pod depesz� do �ucji, by�o z jego strony dostateczn� ofiar�. Przekona� si� o tym z depeszy �ucji. Z depeszy suchej, rzeczowej, bezosobistej. Dla niego nie doda�a ani jednego s�owa. Nawet pozdrowienia.

� Mo�e pani towarzyszy� cho�by sekretarz profesora � powiedzia�. Potrz�sn�a g�ow�. � Nie, nie. Musi pan jecha�. Nie chodzi mi wy��cznie o towarzystwo.

� Wi�c o c� jeszcze?

� Jest pan w dobrych stosunkach z nimi. Pa�skie namowy b�d� skuteczniejsze od moich.

� Wcale nie jestem o tym przekonany.

� Ale nie mo�na zaniedba� niczego, co mog�oby si� przyczyni� do sk�onienia Wilczura, by zdecydowa� si� na operacj�. Musi pan jecha�. Nie ma pan wobec mnie �adnych d�ug�w wdzi�czno�ci i nie z tego tytu�u pana prosz�. Ale tu chodzi nie o mnie, lecz o mego m�a.

Uwa�a�, �e d�u�ej nie mo�e oponowa�.

� W takim razie � powiedzia� � musimy za p� godziny by� na lotnisku. Stamt�d zadepeszujemy.

� Dzi�kuj� panu � wyci�gn�a do� r�ce, a w jej oczach znowu pojawi�y si�

W niespe�na godzin� po tej rozmowie siedzieli ju� w samolocie, kt�ry lekko oderwa� si� od ziemi. Dzie� by� typowo jesienny. Nad lotniskiem nisko zwisa�y czarne chmury. Si�pi� drobny, lecz g�sty deszcz. Samolot zatoczy� wielkie ko�o i wzbijaj�c si� coraz wy�ej, wsi�kn�� w grub� warstw� chmur. Wewn�trz zapanowa� prawie p�mrok. Po kilku jednak minutach zrobi�o si� nagle nieprawdopodobnie jasno. Ujrzeli nad sob� s�o�ce w czystym, nieskazitelnym b��kicie, a pod sob� zastyg�e morze bia�ych, we�niastych wzg�rz i kurhan�w, bezkresne morze, na kt�rym jedyn� ciemn� plam� by� ich w�asny cie�, cie� samolotu.

Tymczasem w lecznicy przy m�ynie nie spodziewano si� go�ci. Pacjent�w dnia tego by�o ma�o, gdy� od rana la� deszcz tak g�sty, �e nawet Jemio� nie zdecydowa� si� na swoj� zwyk�� wypraw� do miasteczka. Kl�� pod nosem i chodzi� ponury, a nikt nie usi�owa� go zabawi�, gdy� Donka musia�a czuwa� przy chorym, �ucja zaj�ta by�a swymi my�lami, a Wilczur r�wnie� nie zdradza� najmniejszej ochoty do rozmowy. Siedzia� w swoim pokoju i czyta�.

Zaraz po kolacji, t�umacz�c si� zm�czeniem, po�o�y� si� do ��ka. Za jego przyk�adem poszed� r�wnie� Jemio�. �ucja zajrza�a jeszcze do chorych, uporz�dkowa�a wszystko w ambulatorium i zabra�a si� do spisywania rachunk�w. Przy tym jak zwykle zamkn�a drzwi frontowe. O tej porze bowiem nigdy albo bardzo rzadko zg�asza� si� kto� do lecznicy.

Wkr�tce od�o�y�a pi�ro i zamy�li�a si�. Nie mog�o uj�� jej uwagi dzisiejsze przygn�bienie Wilczura. Wprawdzie nikt dzi� nie wyr�nia� si� weso�ym usposobieniem, ale profesor rzadko tylko bywa� tak przybity. W podobnym stanie widywa�a go w Warszawie. Musia� znowu prze�ywa� jakie� ci�kie wspomnienia. Nale�a�o w�tpi�, by zosta�y one obudzone wczorajsz� depesz�. Intuicja m�wi�a �ucji, �e raczej wchodzi tu w gr� bal w Kowalewie. Dla niej pomimo przykrej rozmowy z panem Jurkowskim bal ten zawsze b�dzie mi�ym wspomnieniem.

Rozumia�a jednak, �e Wilczur o nim zupe�nie inaczej my�li. Gdy ta�czy�a, odczuwa�a wyra�nie jego dezaprobat�. Nie nagan�, nie pot�pienie, lecz jakby niezadowolenie. Mo�e post�pi�a �le, �e ta�czy�a. Mo�e w og�le nie powinna go by�a namawia� do tej wizyty?...

Nie mog�a jednak sobie z tego robi� zarzutu. Tak ma�o ma przyjemno�ci. Tak dalece wyrzek�a si� wszystkich rozrywek, �e ma prawo oczekiwa� od niego wyrozumia�o�ci, gdy raz, raz jeden na wiele miesi�cy zechcia�a si� zabawi�.

Rozmy�lania te nape�ni�y j� zniech�ceniem i jakim� niewyra�nym smutkiem. Wsta�a. Postanowi�a od�o�y� rachunki do jutra i zacz�a uk�ada� papiery w szufladzie.

W tej w�a�nie chwili w okno uderzy� jaskrawy blask elektrycznego �wiat�a.

Od strony m�yna zbli�y� si� samoch�d.

� C� to mo�e by�? � zdziwi�a si� �ucja.

Przez szum deszczu wyra�nie dobiega� odg�os pracy motoru. Samoch�d zatrzyma� si� przed gankiem i po chwili zastukano do drzwi. Poniewa� w sieni by�o ciemno, �ucja wzi�a lamp� z ambulatorium i trzymaj�c j� w r�ku, otworzy�a drzwi.

W pierwszej chwili nie pozna�a Dobranieckiej i zapyta�a:

� Czy przywioz�a pani chorego?

� Musia�am si� bardzo zmieni� � odezwa�a si� przyby�a. � Jestem Dobraniecka.

�ucja odst�pi�a o krok. Krew uderzy�a jej do twarzy. Zanim jednak zd��y�a cos powiedzie�, ujrza�a za Dobraniecka Kolskiego. Opanowa�a si�.

� Prosz�. Niech pa�stwo wejd�.

Postawi�a lamp� na stole i sta�a obok wyprostowana z zaci�ni�tymi szcz�kami. Zjawienie si� tu tej kobiety by�o wr�cz cynizmem. Wzbudzi�o w �ucji z dawn� moc� ca�� fal� nienawi�ci.

Pani Nina zbli�y�a si� do niej i wyci�gn�a r�k�.

� Nie przywita si� pani ze mn�? � zapyta�a pokornie. Po chwili wahania �ucja poda�a jej ko�ce palc�w, lecz ruchem tym wyrazi�a tyle pogardy, ile jej mia�a w sobie. Niemal r�wnie oboj�tnie poda�a r�k� Kolskiemu. W obawie, by rozmowa nie obudzi�a profesora, przeprowadzi�a ich do ambulatorium i po zamkni�ciu drzwi zapyta�a:

� Czy pa�stwo nie otrzymali depeszy?

� Otrzymali�my, ale... � zacz�a Dobraniecka.

� Szkoda by�o traci� czas na podr�. Mog� powt�rzy� pani tylko to samo, co by�o w depeszy.

� A czy zasta�am profesora Wilczura? Za dwie godziny najp�niej musimy wyjecha�, by zd��y� na samolot. �ucja wzruszy�a ramionami.

� Nie zatrzymuj�. Tym bardziej �e pani nie mo�e zobaczy� profesora Wilczura. Jest p�na noc. Profesor �pi po dniu pracy i nie mog� go budzi�. Dobraniecka ca�a si� trz�s�a.

� B�agam pani�. B�agam. Tu chodzi o �ycie mego m�a. Oczy �ucji zw�zi�y si�.

� A czy pani i pani m�� wtedy, kiedy nie potrzebowali�cie Wilczura, umieli�cie znale�� dla� cho� iskierk� ludzkiego uczucia? Jakim prawem, z jakim czo�em przychodzi pani tutaj do cz�owieka, kt�rego�cie skrzywdzili, kt�rego�cie wyzuli z wszystkiego i omal nie zabili�cie moralnie! Tak, bo to wy! Bo to pani m�� i pani sama byli�cie �r�d�em tych wszystkich �ajdactw, kt�rymi oplatano profesora. I teraz b�agacie o �ask�? O, wiem dobrze, co o was s�dzi�. Ja wiem i profesor Wilczur wie. Je�eli si� czemu dziwi�, to tylko temu, �e tak p�no dotkn�a was zas�u�ona kara. Trzeba nie mie� poczucia wstydu, by po tym wszystkim, co zasz�o, zjawia� si� tu, w domu profesora! Trzeba by� cynicznym zwierz�ciem, nie cz�owiekiem, �eby prosi� go o ratunek!

Pani Dobraniecka �cisn�a skronie w obu r�kach i powtarza�a cicho:

� Bo�e... Bo�e... Bo�e...

Kolski milcz�cy i blady sta�, opieraj�c si� o por�cz krzes�a, wpatrzony w iskrz�ce si� nienawi�ci� oczy �ucji. Nie s�ysza� tego, co m�wi�a. Ch�on�� w siebie jej obecno��, upaja� si� tym, �e j� widzi.

� Niegodna jest pani, by przest�pi� pr�g tego domu. Ka�de pani dotkni�cie jest brudem i obraz�. Na pr�no pani tu przyjecha�a, bo brzydz� si� nawet tym, �e widz� pani� upokorzon�. Nie zobaczy pani profesora!...

� Jak�e okrutnie pani si� m�ci! � wyszepta�a Dobraniecka.

� To los si� m�ci na was. Los, nie ja.

� Wi�c dlaczego pani nie chce umo�liwi� mi zobaczenia profesora? Czy to nie zemsta dyktuje pani t� nieust�pliwo��? � �ucja zmierzy�a j� pogardliwym spojrzeniem.

� Nie zemsta, bo wie pani, co wczoraj powiedzia� profesor? Powiedzia�, �e nie odm�wi�by pomocy nawet najwi�kszemu zbrodniarzowi.

� Wi�c czemu� nam jej odmawia?

� Bo jej da� nie mo�e. Nie obudz� profesora i nawet mu nie wspomn� o tym, �e pani by�a.

Nie chc� mu zak��ca� spokoju. Och, wy, z wasz� chciwo�ci� i zazdro�ci�, nawet nie rozumiecie tych szlachetnych wy�yn, tego bezmiaru dobroci, tego po�wi�cenia, kt�rych pe�na jest dusza skrzywdzonego przez was cz�owieka. Poznaj� pani� ju� w tym, �e pani tu przyjecha�a.

Bo oczywi�cie nie uwierzy�a pani s�owom mojej depeszy. S�dzi�a pani, �e to jest tylko wymys�. Co?... Prawda? My�la�a pani, �e to k�amstwo. Ze profesor Wilczur chcia� przez to da� do zrozumienia, �e nie odm�wi�by pomocy, pomimo doznanych krzywd, gdyby tylko m�g�?

Ot� myli si� pani. Wobec pani nie jestem zobowi�zana do �adnych wyja�nie�, ale powiem pani. Niedawno w�ciek�y pies pogryz� r�k� profesora i od tego czasu, chocia� przeprowadzono potrzebn� kuracj�, lewa r�ka znajduje si� w nieustannym dr�eniu. Czy teraz rozumie pani, �e profesor naprawd� nie mo�e podj�� si� operacji?

Pani Dobranieck� chcia�a co� powiedzie�, lecz �ucja przerwa�a jej ruchem r�ki.

� Nie. Niech pani nie m�wi. Niech pani nic nie m�wi. Boj� si�, �e us�ysz� jakie� plugawe podejrzenie. Bo z tych ust, w kt�rych rodzi�y si� najgorsze potwarze i oszczerstwa, niczego innego si� nie spodziewam. Nie macie po co tu d�u�ej zostawa�. Niech pani jedzie. Niech pani jedzie zaraz i pozwoli nam zapomnie� o sobie i swoim m�u!...

Dobranieck� niespodziewanie rzuci�a si� przed ni� na kolana.

� Lito�ci... Lito�ci... � j�cza�a i wybuch�a �kaniem. Lecz �ucja by�a niewzruszona.

� Niech�e pani wstanie. To jest wstr�tne!

I zwracaj�c si� do Kolskiego, powiedzia�a niemal rozkazuj�co:

� Niech�e pan podniesie t� pani�.

Kolski pom�g� wsta� pani Ninie i usadowi� j� na krze�le. Nie przestawa�a szlocha� i przez kilka minut w pokoju rozlega�o si� jej �kanie. W�r�d p�aczu zacz�a m�wi�:

� Strasznie pani mnie s�dzi... Strasznie... Mo�e zas�u�y�am na to... Ale znios� wszystkie upokorzenia... Wszystkie... Tylko niech pani mi nie odmawia tej �aski... Ja si� musz� widzie� z profesorem...

� Po co? � kr�tko zapyta�a �ucja.

� Bo pan Kolski powiada, �e niedow�ad r�ki profesora nie jest nieprzezwyci�on� przeszkod�. Ze przy pomocy asystent�w profesor m�g�by dokona� operacji jedn� r�k�...

�ucja wzruszy�a ramionami.

� Dowodzi to tylko tego, �e pan Kolski jest z�ym chirurgiem.

� Przepraszam, panno �ucjo � odezwa� si� po raz pierwszy. � Ale naprawd� to powiedzia�em, i o ile mnie pani zna, wie pani, �e niczego nie m�wi� na wiatr. Istotnie jest to zupe�nie mo�liwe.

�ucja przecz�co potrz�sn�a g�ow�.

� Nie mog� panu przyzna� racji, gdy� wczoraj z ust samego profesora us�ysza�am zdanie, �e nie podj��by si� tej operacji.

� I ja bym si� jej nie podj�� � spokojnie odpowiedzia� Kolski. � Ale przecie� gdybym by� jedynym cz�owiekiem, kt�ry mo�e j� przeprowadzi�, zaryzykowa�bym. Jestem przekonany, �e profesor Wilczur, je�eli jego odmowa nie by�a skutkiem innych wzgl�d�w, przyzna mi s�uszno��.

�ucja spiorunowa�a go wzrokiem. By�a do g��bi oburzona jego zjawieniem si�. Zrozumia�a, �e wyzyska� sposobno�� przyjazdu Dobranieckiej, by si� tu zjawi�, chocia� nie mia� na to pozwolenia.

� Czy� musz� i panu � podkre�li�a to z naciskiem � t�umaczy�, �e profesor nie kierowa� si� �adnymi �innymi" wzgl�dami?

W sieni skrzypn�y drzwi i rozleg�o si� cz�apanie pantofli. Wszyscy umilkli. Kroki wyra�nie kierowa�y si� ku ambulatorium. Nic dziwnego. Smuga �wiat�a spod drzwi wskazywa�a, �e to st�d dobiegaj� odg�osy rozmowy.

Drzwi si� otworzy�y i na progu ukaza� si� profesor Wilczur w szlafroku. Rozejrza� si� i widocznie o�lepiony �wiat�em zapyta�:

� Panno �ucjo, co to takiego?

Zanim otrzyma� odpowied�, wzrok jego zatrzyma� si� na twarzy Kolskiego. W chwil� p�niej pozna� Dobranieck�, i instynktownie si� cofn��. Dobraniecka wyci�gn�a do� r�ce.

� Panie profesorze! Ratunku! Przyjecha�am prosi� pana o ratunek! Wilczur d�ugo nie m�g� wydoby� z siebie g�osu. Widok tej kobiety wstrz�sn�� nim do g��bi. W jednej chwili w jego pami�ci o�y�y wspomnienia tych miesi�cy, podczas kt�rych prowadzi�a ona przeciw niemu najzawzi�tsz� kampani�, kiedy szczu�a na� opini� publiczn�, kiedy nie przebiera�a w najgorszych oszczerstwach.

� B�agam pana o ratunek, profesorze. Tylko pan jeden mo�e go uratowa�! Lito�ci... Lito�ci...

Wilczur podni�s� wzrok na �ucj�.

� Czy pani nie wys�a�a depeszy?

� Owszem, wys�a�am.

� Otrzymali�my j�... � zacz�a Dobranieck�.

� Skoro pani otrzyma�a � przerwa� Wilczur � wi�c wie pani, �e nic nie mog� jej pom�c.

� Mo�e pan, panie profesorze, mo�e pan. Wilczur niecierpliwie si� poruszy�.

� Zdaj� sobie spraw� z tego, �e pani nerwy nie s� w porz�dku. Ale niech si� pani uspokoi i zrozumie, �e m�wi pani do lekarza. Do uczciwego lekarza. Je�eli odm�wi�em pomocy, to widocznie wiedzia�em, �e nie jestem w stanie jej udzieli�. Rozumie pani? Nie gra dla mnie �adnej roli to, kto o moj� pomoc zabiega. Gdyby kto�, chc�c mnie zabi�, sam si� skaleczy�, ratowa�bym go tak samo jak ka�dego innego. Wiem, �e pani nie�atwo jest w to uwierzy�, gdy� r�nimy si� biegunowo w pogl�dach etycznych. Ale skoro pani nie wierzy moim s�owom, niech pani uwierzy w�asnym oczom.

Wyci�gn�� lew� r�k�, drgaj�c� w tej chwili bardzo wyra�nie.

� Widzi pani. Jestem kalek�. Je�eli operacja ma by� tak trudna, �e nie podj�li si� jej najznakomitsi specjali�ci, jak�e tego mo�e pani oczekiwa� ode mnie w tym stanie? Nigdy nie by�em cudotw�rc�. Jako chirurg mog�em wprawdzie szczyci� si� swoj� znajomo�ci� przedmiotu i pewno�ci� r�ki, chocia� i tego niekt�rzy mi odmawiali. By�bym szale�cem, gdybym teraz, zdaj�c sobie spraw� z mego defektu, uleg� pani pro�bom.

Trzyma� jeszcze przez chwil� przed jej oczyma t� dr��c� r�k�, po czym powoli odwr�ci� si�, zmierzaj�c ku drzwiom.

Dobranieck� wpi�a si� palcami w rami� Kolskiego wo�aj�c:

� Niech pan nie pozwoli mu odej��. Niech pan m�wi!

� Panie profesorze � odezwa� si� Kolski.

Wilczur zatrzyma� si� z r�k� na klamce i obejrza� si�.

� Co pan mi jeszcze chcia� powiedzie�? Przecie� pan sam jako chirurg najlepiej to rozumie.

� Tak, panie profesorze. Przyznaj� panu racj�, �e nie m�g�by si� pan podj�� samodzielnego przeprowadzenia operacji nawet znacznie l�ejszej. Ale... tu nie chodzi o operacj� osobi�cie dokonan� przez pana. Chodzi o pa�sk� obecno��, o �cis�� diagnoz�, o instrukcje, o wskaz�wki przy samym zabiegu chirurgicznym.

Na ustach Wilczura pojawi� si� u�miech.

� Czy pan wierzy, �e taka operacja per procura mo�e si� uda�? Kolski nie ust�powa�.

� S�ysza�em o wypadkach, gdy mechanik okr�towy na pe�nym morzu przeprowadzi� amputacj� nogi marynarzowi, nie maj�c poj�cia o anatomii i korzystaj�c li tylko z wskaz�wek chirurga, nadawanych z kt�rego� portu przez radio. Operacja si� uda�a...

Pani Nina powtarza�a wci�� szeptem w�r�d p�aczu:

� B�agam, profesorze... B�agam...

Wilczur sta� przez d�u�sz� chwil� ze �ci�gni�tymi brwiami.

� Podobne rzeczy mog� si� czasem uda�, gdy chodzi o wypadki nieskomplikowane. Lecz pytam pana powt�rnie: czy wierzy pan, by tu mo�na by�o zastosowa� podobny system? Kolski potrz�sn�� g�ow�.

� Nie, panie profesorze. Ja w og�le nie wierz�, by ta operacja mog�a si� uda�. Stan chorego jest, moim zdaniem, beznadziejny. Ale... Przerwa� mu g�o�niejszy szloch pani Dobranieckiej.

� Ale � ci�gn�� po chwili � moja wiara lub niewiara nie mo�e tu wp�yn�� na fakt, �e istnieje mo�liwo�� uratowania pacjenta. Profesor Colleman okre�li� j� jako szans� jedna na sto tysi�cy. Je�eli za� pacjent o�wiadcza, i� jest przekonany, �e w razie przeprowadzenia operacji przez pana profesora mo�e spodziewa� si� znalezienia tej jednej szansy, my�l�, �e pan nie odm�wi. My�l�, �e pan nie powinien odm�wi�.

Wilczur, jakby zaskoczony, spojrza� mu w oczy.

� I dlaczeg� pan my�li, �e nie powinienem? Kolski odpowiedzia� twardo:

� By�em pa�skim uczniem, panie profesorze.

W pokoju zapanowa�o milczenie.

Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e s�owa Kolskiego wywar�y wielkie wra�enie na Wilczurze. Podszed� do okna i wpatrywa� si� w krople deszczu, �ciekaj�ce po czarnej szybie. Z boku przed gankiem �arzy�o si� czerwone tylne �wiat�o samochodu, rzucaj�c s�aby odblask na zab�ocony numer.

Wilczur nie odwracaj�c si� powiedzia�:

� Czy b�dzie pani taka dobra, panno �ucjo, i zechce pani przygotowa� moj� walizk�?

� Zaraz to zrobi� � cicho powiedzia�a �ucja. Nim zd��y�a za sob� zamkn�� drzwi, us�ysza�a gwa�towny wybuch p�aczu. To pani Nina upad�a na kolana przed Wilczurem.

� Dzi�kuj�. Dzi�kuj� panu � wo�a�a, usi�uj�c chwyci� jego r�k�. � Niech�e si� pani uspokoi � powiedzia� z�amanym g�osem.

� Do �mierci panu tego nie zapomn�... U�miechn�� si� ze smutkiem i machn�� r�k�.

� Prosz� wsta� i usi���.

A zwracaj�c si� do Kolskiego, wskaza� p�k� na �cianie:

� Panie kolego. Tu znajdzie pan krople walerianowe. Kolski od�o�y� kapelusz, kt�ry dot�d trzyma� w r�ku. Rozejrza� si� w�r�d wielu flakon�w i znalaz�szy w�a�ciwy, odliczy� do szklaneczki trzydzie�ci kropel, bez po�piechu dola� wody ze stoj�cej na stole karafki i poda� pani Ninie. Przez ca�y ten czas Wilczur przygl�da� mu si� z uwag� i jakby z namys�em. Wreszcie po�o�y� mu r�k� na ramieniu i powiedzia�:

� Rzeczywi�cie by� pan moim uczniem. I nie wstydz� si� tego. Kolski poczerwienia�.

� Niech pan mi wierzy, panie profesorze, �e nie zas�u�y�em na tak pochlebn� opini� o mnie.

Wilczur zdawa� si� nie s�ysze� jego s��w, zaj�ty swoimi my�lami. My�li za� te musia�y by� nieprzeci�tnej wagi, gdy� czo�o profesora pokry�o si� g��bokimi, pionowymi fa�dami. Nagle spojrza� Kolskiemu prosto w oczy, spojrzeniem, w kt�rym by�a decyzja:

� Przekona� mnie pan. I pojad�. Ale pod jednym warunkiem. Kolski z lekka zaniepokoi� si�.

� Przypuszczam, �e pani Dobraniecka zgodzi si� na ka�de warunki.

� Tak, tak � potwierdzi�a Nina. � Przyjmuj� wszystkie warunki z g�ry. Wilczur nie zwr�ci� na ni� uwagi i m�wi� do Kolskiego:

� To nie jest warunek dla nikogo innego, tylko dla pana.

� Dla mnie? � zdziwi� si� Kolski.

� Tak. I podkre�lam, �e jest to warunek sine qua non.

� S�ucham, panie profesorze.

� Ot� na czas mego pobytu w Warszawie pan, panie kolego, zostanie tutaj. Nie mog� porzuca�, pan sam to powinien zrozumie�, swoich pacjent�w. Doktor Ka�ska nie jest chirurgiem, a tu mamy du�o wypadk�w, gdzie konieczna jest pomoc chirurga. Zostanie pan tutaj, dop�ki nie wr�c�.

Kolski sta� blady jak p��tno. Niespodziewana propozycja Wilczura spad�a na� jak nadmiar szcz�cia, pod kt�rym ugina�a si� wyobra�nia. Zosta� tu. By� razem z �ucj�, widywa� j� codziennie. Pracowa� razem, jak dawniej, jak w Warszawie... Naj�mielszymi pragnieniami nie si�ga� tak daleko. Ju� chcia� odpowiedzie�, �e zgadza si� na warunek profesora, gdy zatrzyma�a go �wiadomo��: jak te� �ucja to przyjmie? Czy nie dopatrzy si� w tym podst�pu, czy nie b�dzie uwa�a�a go za intruza?... Zw�aszcza po tym, co us�ysza� z jej ust, gdy m�wi�a do Dobranieckiej. W jej s�owach m�g�by dopatrywa� si� wr�cz intencji zaliczenia go do wrog�w profesora, kt�rych przez to samo �ucja uwa�a�a za swoich wrog�w. Rado�� przebywania obok niej w ten spos�b zmieni� si� mo�e w niezno�n� tortur� dla obojga.

� Nie wiem � zacz�� niepewnym tonem � nie wiem, czy mog� sobie na to pozwoli�, panie profesorze.

� Dlaczego?

� W Warszawie mam moc pracy. Lecznica pe�na... Poza tym prywatni pacjenci.

� Przecie� musia� pan przekaza� ich jakiemu� zast�pcy?

� Tak... Ale w lecznicy... Doktor Rancewicz zwolni� mnie tylko na dwie doby.

Wilczur przyjrza� mu si� uwa�nie.

� Panie kolego. S�dz�, �e w tej sytuacji nie mo�e to by� argumentem, z kt�rym nale�a�oby si� liczy�.

� Zapewne � j�ka� si� Kolski. � Jednak z drugiej Strony... � Nie chc� wywiera� na panu nacisku. Nie przypuszcza�em, �e pobyt tu by�by dla pana tak przykry. Wiem od doktor Ka�skiej, �e nieraz w listach do niej wyra�a� pan zamiar odwiedzin u nas. W ka�dym jednak razie nie mog� cofn�� swojego warunku. Wi�c niech si� pan zastanowi.

� Ale� tu nie ma o czym m�wi�. � Pani Dobraniecka zerwa�a si� z krzes�a. � Oczywi�cie, doktor Kolski zostanie. Rozm�wienie si� z Rancewiczem bior� na siebie. By�oby czym� nieprawdopodobnym, gdyby Rancewicz m�g� mie� jakiekolwiek pretensje z tego tytu�u. Nie rozumiem, dlaczego pan si� opiera. Nie rozumiem tym bardziej, �e przecie� wiem, jak wielk� sympati� pan darzy...

� Zgadzam si� � szybko przerwa� jej Kolski. � Zostan�, p�ki pan profesor nie wr�ci.

� Oto i wszystko w porz�dku � u�miechn�� si� Wilczur. � Niewygody tu nie s� znowu a� tak straszne. Zamieszka pan w moim pokoju. I prosz� bardzo korzysta� ze wszystkiego, co si� panu przyda. Bo pewno rzeczy niewiele pan tu ze sob� zabra�.

Kolski potrz�sn�� g�ow�.

� Wcale nie zabra�em.

� Wi�c da mi pan sw�j warszawski telefon i zaraz po przyje�dzie zadzwoni�, by panu wszystko potrzebne wys�ali.

� Ju� ja to za�atwi� � wtr�ci�a Dobraniecka.

� Nie zaszkodzi te� panu, kolego, zapoznanie si� z tutejszymi warunkami i z tutejszymi lud�mi. Ot, kr�tkie wakacje, chocia� pogoda nie wakacyjna. Kolski po namy�le powiedzia�:

� Chcia�bym tylko prosi� pana profesora o jedno...

� S�ucham.

� Chcia�em prosi�, by... pan profesor zechcia� zakomunikowa� pannie �ucji, �e inicjatywa mego tu pozostania wysz�a od pana i �e postawi� pan to jako warunek swego wyjazdu do Warszawy.

Wilczur odpowiedzia� nieco zdziwiony:

� Ale� owszem. Mog� jej to powiedzie�.

Pani Dobraniecka niecierpliwie spogl�da�a na zegarek.

� Tak boj� si�, by�my si� nie sp�nili na lotnisko. Drogi s� nieprawdopodobnie zab�ocone, i na wszelki wypadek wola�abym wyjecha� jak najwcze�niej. Naturalnie, je�eli pan profesor mo�e.

Wilczur skin�� g�ow�.

� Zaraz si� ubior�. Za dziesi�� minut b�d� got�w do wyjazdu. Przeszed� do swego pokoju, gdzie �ucja ko�czy�a pakowanie. Pom�g� jej zamkn�� walizk�.

� Bardzo pani ze mnie niezadowolona, panno �ucjo? � zapyta�. � Niech�e si� pani zastanowi, jak w podobnym wypadku post�pi�aby pani sama.

� Nie wiem � wzruszy�a ramionami. � Nie wiem, jakbym post�pi�a na pa�skim miejscu. Ale gdybym to ja mia�a ratowa� tego cz�owieka, nie poruszy�abym ani jednym palcem. Taki potw�r nie zas�uguje na to, by �y�. Im pr�dzej si� �wiat od niego uwolni, tym lepiej.

U�miechn�� si�.

� Odwa�na jest pani.

� Odwa�na? � zdziwi�a si�.

� Uzurpuje sobie pani Boskie prawo os�dzania. Je�eli ju� jednak pani to robi, to trzeba jednocze�nie przyw�aszczy� i inn� Bosk� cech�: mi�osierdzie. No, ale nie b�dziemy dyskutowali, bo nie mamy teraz na to czasu. Musz� si� pr�dko ubra�.

� Nie zabawi pan w Warszawie chyba d�ugo? � zapyta�a od drzwi.

� O, nie. Ani godzin� d�u�ej ni� b�dzie trzeba. Aha. �eby si� tu pani nie nudzi�o i �eby pani mia�a pomoc, zostanie tu doktor Kolski. Prosi�em go o to. Nawet ��da�em tego, by zosta� do mojego powrotu. Nawet bardzo si� wzbrania�, ale musia� si� zgodzi�, bo postawi�em to jako warunek.

�ucja patrzy�a na� szeroko otwartymi oczami. � Wzbrania� si�?... Je�eli tak bardzo si� wzbrania�, to nie rozumiem, po co pan go do tego zmusza�. Doskonale sama sobie dam rad�. Zw�aszcza �e doktor Pawlicki zagl�da tu prawie codziennie.

� No, nie zawsze, nie zawsze � �agodnie sprostowa� Wilczur.

� A poza tym nie rozumiem... Przerwa� jej:

� Uzgodnimy to innym razem. Tymczasem musz� si� szybko ubiera�. Gdy wysz�a, ubra� si� pr�dko i po pi�ciu minutach zjawi� si� ju� w palcie i z walizk� w r�ku w sieni. W paru zdaniach wyda� �ucji instrukcje co do r�nych spraw lecznicy, po czym serdecznie poca�owa� j� w r�k� i wyszed� na ganek, gdzie ju� czeka�a pani Dobraniecka. Pod g�stym deszczem przeszli do samochodu. By� to du�y, ci�ki w�z, nieco przestarza�ego typu, lecz mimo to wygodny i osadzony na dobrych resorach. Pomimo b�ota na trakcie, szed� r�wnym tempem. Do�wiadczony kierowca trafnie wymija� wi�ksze ka�u�e i ryzykowniejsze wyboje.

Pani Dobraniecka usi�owa�a nawi�za� z Wilczurem rozmow�, lecz ten zbywa� j� monosylabami. Gdy nie ust�powa�a w poszukiwaniu wci�� nowych temat�w, powiedzia� jej wreszcie:

� Jestem zm�czony, prosz� pani. Spr�buj� si� zdrzemn��.

Zrozumia�a i umilk�a.

Na razie wprawdzie o drzemce nie mog�o by� mowy, gdy jednak po godzinie w�z skr�ci� z traktu na szos�, profesor Wilczur, opar�szy si� o poduszki siedzenia, zamkn�� oczy i zasn��. Na lotnisko przybyli o przesz�o godzin� za wcze�nie. Wolny czas po�wi�ci� Wilczur na napisanie listu do �ucji, z przypomnieniem paru spraw, o kt�rych wyje�d�aj�c nie pami�ta�.

W dwie godziny p�niej byli ju� na warszawskim lotnisku i wprost z Ok�cia pojechali do lecznicy. Gdy samoch�d zatrzyma� si� przed podjazdem, Wilczur nie od razu m�g� wysi���. Nagle opu�ci�y go si�y. Widok gmachu, w kt�rym tyle lat sp�dzi�, widok instytucji, kt�r� sam stworzy�, �cisn�� mu serce. Z opuszczon� g�ow� wszed� do �rodka i odruchowo z hallu skierowa� si� ku swemu dawnemu gabinetowi. Pani Dobraniecka, kt�ra go wyprzedzi�a, zd��y�a ju� komu� powiedzie� o jego przyje�dzie. W przeci�gu minuty na wszystkich pi�trach wiedziano ju� o tym. Wiedzieli wszyscy, lecz nikt nie chcia� wierzy�. Na spotkanie Wilczura wybieg� Rancewicz, doktor Micha�owski, Kotkowski i inni lekarze. Otoczyli go ko�em, �ciskali r�ce i wci�� nie wierzyli w�asnym oczom.

By�o co� tragicznie nieprawdopodobnego w tym, �e ten cz�owiek zdecydowa� si� na krok tak wielkoduszny, na ponadludzkie zaparcie si� siebie.

Gdy przedwczoraj dowiedziano si�, �e pani Dobraniecka wraz z Kolskim wyjechali do Radoliszek, by b�aga� Wilczura o przyjazd, wszyscy wzruszali ramionami. Nikt ani przez moment nie przypuszcza�, by Wilczur da� si� uprosi�. Jeden Rancewicz, kt�ry go zna� najdawniej i najlepiej, powiedzia�:

� Ludzie si� zmieniaj�. Mo�e i on si� zmieni�. Ale je�eli si� nie zmieni�, nie trzeba traci� nadziei. I doda� po chwili:

� Inna rzecz, czy jego przyjazd na co si� przyda. Dobraniecki mo�e nie do�y� do rana, a i operacja... Por�wna�bym t� operacj� z loteri�, w kt�rej nie ma ani jednej wygranej.

Rzeczywi�cie, od dwudziestu czterech godzin stan Dobranieckiego wydatnie si� pogorszy�. Chory traci� raz po raz przytomno��, a gdy j� odzyskiwa� na kr�tko, charcza� z b�lu, gdy� ju� g�osu z siebie wydoby� nie m�g�. Nast�pi�a te� radykalna zmiana w objawach. Mianowicie w zaburzeniach s�uchowych i wzrokowych. Narzeka� teraz, �e jest ciemno, i chocia� powi�kszono o�wietlenie, nie rozr�nia� twarzy os�b najbli�ej stoj�cych. Chwilami g�uch� zupe�nie, i domaga� si�, by g�o�niej do� m�wiono.

Jeszcze przed p�j�ciem do chorego profesor Wilczur odby� d�ug� konferencj� z Rancewiczem i z tymi lekarzami, kt�rzy piel�gnowali Dobranieckiego. Przedstawiono Wilczurowi obszerny i starannie sporz�dzony opis choroby oraz wykaz dokonanych bada� i analiz. Musia� w duchu przyzna�, �e niczego nie zaniedbano. Zanotowano wszystkie objawy, nie pomijaj�c nawet takich, kt�re pozornie nie mog�y mie� �adnego znaczenia, ani takich, kt�rych obserwuj�cy lekarz nie umia� sobie wyt�umaczy�. Pos�uguj�c si� tak obfitym materia�em, Wilczur m�g� sobie wyrobi� pogl�d na stan chorego i na rodzaj choroby. Za��czone diagnozy i opinie konsyli�w zdawa�y si� zawiera� s�uszny pogl�d, �e w okolicy m�d�ku (wed�ug opinii Collemana mi�dzy m�d�kiem a kor� m�zgow�) wytworzy� si� nowotw�r powsta�y ze zwyrodnienia tkanki paj�czej lub te� mi�kkiej opony m�zgowej.

Rancewicz te� sk�ania� si� ku temu pogl�dowi, dodaj�c, i� sam Dobraniecki wyrazi� zdanie, �e pocz�tku nowotworu dopatruje si� gdzie� w okolicy szyszynki, a to z tej racji, �e pierwsze objawy choroby dotyczy�y przemiany materii. Pocz�tkowo on sam, jak i inni lekarze, kt�rzy go badali, oskar�ali o to z�e funkcjonowanie w�troby.

� Tak � przyzna� Wilczur. � Wydaje mi si�, �e Dobraniecki mia� racj�. Niedok�adno�� w pracy w�troby bardzo cz�sto bywa objawem wt�rnym na tle niedostatecznej sekrecji gruczo�u szyszkowego. Je�eli jednak istotnie nowotw�r tam si� zagnie�dzi�, usuni�cie go przedstawia� b�dzie nader powa�ne trudno�ci. Niew�tpliwie stwierdzi� mo�na, �e r�wnie� ulegaj� naciskowi corpora quadrigemina. Wskazuj� na to a� nadto wyra�nie zaburzenia s�uchowe i wzrokowe. R�wnie� i m�d�ek jest zaatakowany. Wynika�oby st�d, �e rozga��zienia nowotworu id� w r�nych kierunkach i s� powik�ane. Zamy�li� si�, a Rancewicz zapyta�:

� Czy w takim stanie rzeczy operacja w og�le mo�e mie� sens?

� Nie wiem. Zobacz� � odpowiedzia� Wilczur. � Chc� teraz go zbada�.

Dobraniecki by� przytomny, nie pozna� jednak Wilczura, kt�ry od razu zauwa�y� u chorego objaw wa�ny, a nie zanotowany w historii choroby: rozszerzone �renice. Dawa�o to podstaw� hipotezie, �e zmniejszy�a si� wydajno�� r�wnie� i przysadki m�zgowej, gdy� rozszerzenie �renic mog�o by� skutkiem jedynie nadmiernej produkcji nadnercza, produkcji regulowanej w�a�nie przez hormony przysadki. To z kolei nasuwa�o my�l, �e rozmiar nowotworu istotnie musi by� poka�ny, skoro jego nacisk poprzez most dzia�a na przysadk�. Oznacza�oby to, �e aquaeductus Sylvii jest przyci�ni�ty i po��czenie mi�dzy trzeci� a czwart� komor� przerwane.

Dalszy ci�g bada� nic nowego nie wni�s� do koncepcji Wilczura. Poniewa� za� praca serca by�a dostatecznie intensywna i ci�nienie krwi nie spada�o poni�ej 100, uzna�, �e mo�na przeprowadzi� operacj�.

Wie�� o tym natychmiast rozesz�a si� po ca�ym gmachu. Wobec tego, �e Wilczur ze wzgl�du na stan swojej lewej r�ki nie m�g� osobi�cie przeprowadzi� zabiegu, operowa� mia� doktor Rancewicz, w asy�cie specjalisty od chirurgii m�zgu, doktora Henneberga z Poznania, kt�ry ju� od tygodnia bawi� w Warszawie.

Operacja zosta�a wyznaczona na godzin� dziesi�t� wiecz�r. Tymczasem Wilczur z Rancewiczem i Hennebergiem zamkn�li si� w gabinecie anatomicznym. Tu na modelu m�zgu Wilczur zacz�� obja�nia� szczeg�owo sw�j pogl�d na po�o�enie i rozga��zienie nowotworu.

Oczywi�cie do czasu otwarcia czaszki wszystko to opiera�o si� tylko na jego hipotezach, ale obaj s�uchacze starali si� nie uroni� ani jednego s�owa obja�nie�, obaj bowiem wierzyli w to, �e hipotezy Wilczura wynikaj� z jego zdumiewaj�cej intuicji, z intuicji granicz�cej z geniuszem.

� Tak si�, moim zdaniem, przedstawia sprawa � zako�czy� sw�j wyk�ad. � Przyznaj�, �e operacja jest niezmiernie trudna i ma�o zostaje nadziei na jej powodzenie, wzi�wszy pod uwag� to, �e kilka ci��, �e �ci�le m�wi�c, osiem lub dziewi�� ci�� trzeba b�dzie wykona� na �lepo, bez pos�ugiwania si� wzrokiem, a ufaj�c jedynie swemu zmys�owi dotyku.

� A to �adnie nas pan pociesza, profesorze � skrzywi� si� Rancewicz. Henneberg wsta� i odsun�� krzes�o.

� Ja g�osuj� za zrezygnowaniem z operacji.

� Jestem przeciwnego zdania. � Wilczur potrz�sn�� g�ow�.

� Ale� to przechodzi ludzkie mo�liwo�ci!

� Wobec tego � powa�nie powiedzia� Wilczur � nale�y wydoby� z siebie mo�liwo�ci nadludzkie. Wed�ug mnie, pacjent w razie zaniechania operacji nie prze�yje do jutrzejszego wieczora. Ryzyko zatem jest �adne. Nie by�bym za operacj�, gdyby nie fakt, �e szcz�liwe wyci�cie nowotworu z ca�� pewno�ci� uratuje mu �ycie. Nie tylko uratuje �ycie, lecz pozwoli powr�ci� do zdrowia. Moi panowie. Chodzi tu o mechaniczne usuni�cie naro�li, a to w�a�nie nale�y do zada� chirurgii. Przyznaj�, �e w danym wypadku zadanie jest trudne. Mo�e najtrudniejsze z tych, jakie spotka�em w �yciu. Niemniej jednak uwa�am za sw�j obowi�zek powiedzie� panom, �e �adnemu chirurgowi nie pochwala�bym cofni�cia si� przed nim. Zw�aszcza wtedy, gdy cofni�cie si� oznacza bezapelacyjn� �mier� chorego.

� Ma profesor racj� � przyzna� Rancewicz, wstaj�c r�wnie� i spogl�daj�c na zegarek. � Przyst�puj� do operacji, co tu ukrywa�, prze�wiadczony o fiasku, lecz przyst�pi� nale�y.

Poklepa� po ramieniu Henneberga.

� No, kolego. Wi�cej ducha. Niech pan nie zapomina, i� jeste�my w tym szcz�liwym po�o�eniu, �e b�dziemy mieli przy operacji rezerw� w osobie profesora Wilczura. Je�eli w trakcie zabiegu oka�e si�, �e co� jest inaczej, ni� tu przewidywali�my, otrzymamy natychmiastow� rad�.

Punktualnie o godzinie dziesi�tej przywieziono Dobranieckiego do sali operacyjnej i u�piono. Wst�pnych zabieg�w, czyli otwarcia czaszki, mia� dokona� docent Biernacki, przy asy�cie doktora �uka, Gdy trepanacja dobieg�a ko�ca, do sali wszed� profesor Wilczur wraz z Hennebergiem i Rancewiczem. Wok� zebrali si� niemal wszyscy lekarze obecni w lecznicy. Profesor Wilczur zbli�y� si� do sto�u i pochyli� si� nad otwart� czaszk�.

Wszystko zdawa�o si� potwierdza� trafno�� diagnozy. Na miejscu ko�ci potylicznych, trzema wypuk�o�ciami wystawa� odkryty m�zg: dwa bia�e p�aty kory m�zgowej g�sto pokryte r�owymi i sinawymi siatkami naczy� krwiono�nych, a spod nich wystaj�cy szary, g�bczasty m�d�ek o pr��kach wyra�nie wyginaj�cych si� w �rodku ku rdzeniowi pacierzowemu. Wzd�cie opony �wiadczy�o o tym, �e jakie� nie przewidziane przez natur� cia�o wewn�trz uk�adu m�zgowego wypycha p�yn m�zgowordzeniowy. Profesor wyprostowa� si�, poprawi� mask� i skin�� g�ow� w stron� Rancewicza i Henneberga, po czym odst�pi� i stan�� ko�o doktora �uka, trzymaj�cego r�k� na pulsie operowanego. M�g� st�d z najwi�ksz� dok�adno�ci� widzie� pole operacyjne i �ledzi� ruchy r�k Rancewicza i Henneberga.

Rozleg� si� pierwszy brz�k niklowych narz�dzi na szklanym blacie. Operacja by�a rozpocz�ta.

W�r�d �miertelnej ciszy d�ugie, w�skie palce Rancewicza precyzyjnie porusza�y si�, po�yskuj�c w jaskrawym �wietle niklem narz�dzi. Na tych palcach skupione by�y oczy wszystkich obecnych. Mija�y minuty.

Wreszcie w rozchyleniu trzech p�at�w ukaza� si� fioletowy, a miejscami ��ty koniec naro�li.

Teraz pokryte gumowymi r�kawicami d�onie Henneberga przytrzymywa�y rozchylenie zwi�kszaj�c je stopniowo w miar� jak posuwa� si� lancet Rancewicza. Dotychczas przewidywania profesora Wilczura sprawdza�y si� z ca�� dok�adno�ci�. Istotnie nowotw�r uciska� powierzchni� m�d�ku, lecz uciska� swoim odga��zieniem, kt�re grubia�o w miar� posuwania si� w g��b. Mog�o uchodzi� za rzecz pewn�, i� g��wnym siedliskiem nowotworu jest przestrze� mi�dzy spoid�em wielkim, m�d�kiem, szyszynk� i czterema szarymi poduszeczkami corpora quadrigemina. Nie mo�na by�o jeszcze wiedzie�, czy boczne rozga��zienia nie si�gaj� pod praw� i lew� p�kul�.

Od czasu do czasu oczy operuj�cego podnosi�y si� i spotyka�y wzrok Wilczura. W�wczas rozlega� si� przyt�umiony g�os profesora:

� Dobrze.

I operacja sz�a dalej. Nie mo�na tu by�o sobie pozwoli� na �aden po�piech, a ka�dy ruch wymaga� niezmiernie wyt�onej uwagi. W trzydziestej drugiej minucie nieruchome cia�o operowanego gwa�townie poruszy�o si�. Jaki� nieostro�ny ruch Rancewicza spowodowa� nie�wiadom� reakcj� mi�ni. Przez jedn� chwil� w oczach wszystkich obecnych zamigota� niepok�j, a Rancewicz, zdenerwowany, przerwa� operacj�. Nie by�o �adnego uszkodzenia m�zgu i drobny ten wypadek w�a�ciwie nie mia� znaczenia. Wp�yn�� jednak fatalnie na poczucie pewno�ci siebie u operuj�cego.

Dla wszystkich sta�o si� to widoczne. Ruchy lancetu oddzielaj�cego nowotw�r od otoczenia by�y coraz mniej pewne, coraz wolniejsze. Na brwiach i powiekach Rancewicza wyst�pi�y ma�e kropelki potu. Coraz cz�ciej waha� si�, coraz cz�ciej przerywa�.

A zbli�a�a si� w�a�nie najtrudniejsza faza operacji. Widoczno�� pola stawa�a si� coraz gorsza. Wszyscy zrozumieli, �e musi si� to zako�czy� katastrof�.

Doktor Henneberg rzuci� Wilczurowi przera�one spojrzenie. Na szarej, pr��kowanej powierzchni m�d�ku bezw�adnie le�a� wyrostek nowotworu, przypominaj�cy j�zyk jakiego� p�aza. P�aza ukrytego gdzie� w g��bi. Niemal na o�lep trzeba si� by�o dobra� do jego gardzieli.

Niespodziewanie Rancewicz wyprostowa� si� i rozk�adaj�c r�ce, powiedzia� g�o�no:

� Nie mog�. Nie potrafi�...

� Ale� wszystko idzie doskonale � uspokajaj�co odezwa� si� Wilczur. � Niech pan teraz oddzieli z g�ry od prawej p�kuli i ju� b�dzie pan mia� dost�p do spoid�a.

Ton jego g�osu przywr�ci� widocznie r�wnowag� nerwom Rancewicza, kt�ry znowu wzi�� lancet do r�ki. Po dw�ch minutach jednak nowe poruszenie si� operowanego wskutek niebacznego dotyku Rancewicza wytr�ci�o go ponownie z pewno�ci siebie. Odst�pi� i bez s�owa potrz�sn�� g�ow�. Sta�o si� jasne, �e nie mo�e operacji przeprowadzi� do ko�ca.

� To jest beznadziejne � odezwa� si� kt�ry� z lekarzy.

� Tak � kiwn�� g�ow� Henneberg. � Trzeba zamkn�� czaszk�.

� Niech pan trzyma � rozleg� si� ostry, rozkazuj�cy g�os Wilczura. Zanim obecni zd��yli zorientowa� si� w jego zamiarach. Wilczur zaj�� miejsce Rancewicza, wzi�� lancet i pochyli� si� nad otwart� czaszk�. Wszystkich ogarn�o zdumienie. Tak niedawno widzieli przecie� drgaj�c� bez przerwy d�o� profesora. Teraz ruchem pewnym uj�a koniec nowotworu, podczas gdy druga trzymaj�c lancet w wielkich i pozornie niezgrabnych palcach wykonywa�a szybkie, sprawne ruchy.

Widocznie pod wp�ywem silnego napi�cia woli drgania r�ki usta�y.

Niemal wszyscy spo�r�d asystuj�cych przy operacji znali Wilczura od dawna i widzieli go nieraz przy pracy. Poznawali go teraz, poznawali takim, jakim by� dawniej. Ogromne r�ce zdawa�y si� zakrywa� ca�e pole operacyjne, zdawa�y si� grzeba� w tej bia�ej i szarej masie, mi�tosi� j� i gnie��. Wprost nie do uwierzenia by�o, �e dotykaj � m�zgu tak lekko i ostro�nie, �e niemal wcale niewyczuwalnie.

Mija�a minuta za minut�, ka�da d�uga jak wiek. Oczy patrz�cych przenosi�y si� z r�k Wilczura na jego p�przymkni�te oczy i na brwi �ci�gni�te wyrazem skupienia.

Gdzie� na dole rozleg�o si� jedena�cie uderze� zegara. Ma�a metalowa �y�eczka zanurzy�a si� g��boko i ledwo dostrzegalnymi ruchami bada�a teren. Trwa�o to bardzo d�ugo. Wreszcie z brz�kiem upad�a na szklan� p�yt�, a zast�pi� j� r�wnie ma�y, w�ski n� o kr�tkim ostrzu.

Obecni wstrzymali oddech. Niespodziewanie po�r�d bia�ych zwoj�w ukaza�o si� kilka kropel prze�roczystego lekko m�tnawego p�ynu. Ujrzawszy to Henneberg by� przekonany, �e Wilczur przerwie operacj�. By�o jasne, �e gdzie� zosta�a przeci�ta opona paj�cza.

Profesor jednak nie przerywa�.

� Czy�by nie widzia�? Czy�by nie zauwa�y�? � pomy�leli jednocze�nie Henneberg i stoj�cy tu� za nim Rancewicz.

Niezno�ny �ar jupiter�w stawa� si� nie do wytrzymania.

Nagle Wilczur zanurzy� dwa palce mi�dzy rozchylone p�kule i powoli wydoby� z wn�trza co�, co przypomina�o rozgwiazd� morsk� o kolorze sinawofioletowym z ��tawymi brzegami.

Docent Biernacki natychmiast poda� mu lup� i Wilczur uwa�nie milimetr po milimetrze obejrza� wyci�ty nowotw�r. W niekt�rych miejscach by�o na nim kilka skaz i zadrapa�, lecz mog�o uchodzi� za pewne, �e zosta� wyj�ty w ca�o�ci, �e wewn�trz nie pozosta�o nic.

� Mo�na zamyka� � ochrypni�tym g�osem powiedzia� Wilczur.

Piel�gniarka zbli�y�a si� do�, trzymaj�c s��j z formalin�. Profesor wyci�gn�� r�k�, by wrzuci� do niego nowotw�r, lecz nie trafi� i kawa�ek sinawego mi�sa spad� na pod�og�. R�ka dygota�a znowu.

Biernacki i �uk przyst�pili do swojej pracy. Wilczur bez s�owa skierowa� si� do rozbieralni i tu ci�ko opad� na krzes�o. By� nies�ychanie zm�czony i wyczerpany nerwowo. Operacja trwa�a godzin� i pi��dziesi�t osiem minut. Do rozbieralni weszli Henneberg, a za nim Rancewicz i inni. Nikt nie odezwa� si� ani s�owem. W milczeniu zdejmowali kitle, r�kawice i maski. Henneberg pom�g� przebra� si� Wilczurowi.

Dopiero po d�u�szym odpoczynku Wilczur zszed� na d�, do dawnego swego gabinetu. Wkr�tce zebrali si� tu wszyscy. Teraz dopiero Biernacki zapyta�:

� Czy pa�skim zdaniem b�dzie �y�, panie profesorze?

� Nie wiem � odpowiedzia� Wilczur.

� Przecie� operacja si� uda�a.

� Teoretycznie tak. Nie mog� jednak by� pewien, czy nie dozna� uszkodzenia m�zgu od strony wewn�trznej. To jedno. A drugie, czy operacja w og�le nie by�a sp�niona. B�dziemy wiedzieli to dopiero po ustaniu dzia�ania narkozy.

Zwr�ci� si� do Rancewicza:

� Oczywi�cie zarz�dzi� pan zastrzyki wzmacniaj�ce?

� Naturalnie, profesorze. Wilczur wsta�.

� No, to na razie nie mam tu nic do roboty � powiedzia�. � Jestem g�odny. Do widzenia panom.

Zar�wno Biernacki jak i Rancewicz zacz�li go prosi�, by skorzysta� z go�ciny u nich, lecz kategorycznie odm�wi�:

� Dzi�kuj� wam bardzo, koledzy, ale mam inne plany.

Nie mia� �adnych plan�w. Po prostu chcia� by� sam. Wst�pi� do niedu�ej restauracyjki, zjad� tam kolacj� i poszed� do najbli�szego, taniego hotelu, dok�d przedtem odes�a� swoj� walizk�. Przed udaniem si� na spoczynek dowiedzia� si� od portiera, �e poci�g do Wilna odchodzi nazajutrz o godzinie dziesi�tej rano. Najwygodniejszy, bo po�pieszny. Wilczur jednak nigdzie si� nie spieszy� i dlatego postanowi� jecha� osobowym o dwunastej w po�udnie.

Nie mia� zamiaru d�u�ej pozostawa� w Warszawie. Ani zamiaru, ani ochoty. Musia� wszak�e odwiedzi� nazajutrz Dobranieckiego i sprawdzi� jego stan. Wiedzia� dobrze, �e je�eli Dobraniecki prze�yje dzisiejsz� noc, obawa �mierci zupe�nie nie b�dzie istnia�a.

Wiejskim zwyczajem wsta� bardzo wcze�nie, zjad� �niadanie, kt�re poda�a mu zaspana pokoj�wka, i poszed� do lecznicy. Dy�urny lekarz przyj�� go wie�ci� pomy�ln�:

� Dobraniecki �yje, panie profesorze. Doprawdy nie wiem, jakie mam panu profesorowi sk�ada� gratulacje. Od pi�tnastu lat praktykuj�, a jeszcze przy takiej operacji nie by�em. Pan jest cudotw�rc�, panie profesorze.

Wilczur machn�� r�k�.

� Niech pan da spok�j, panie kolego. Wieloletnie do�wiadczenie i troch� wrodzonych zdolno�ci. Ani jedno, ani drugie nie jest moj� zas�ug�. Niech mi pan lepiej powie, jaki jest stan chorego.

Lekarz zda� szczeg�ow� relacj�, ko�cz�c j� tym, �e Dobraniecki obecnie �pi. Podczas tej rozmowy przyjecha� Rancewicz i obaj z Wilczurem udali si� na pierwsze pi�tro.

Dobraniecki rzeczywi�cie spa�. U wezg�owia siedzia�a piel�gniarka. Oddycha� spokojnie i miarowo. Wychudzona podczas choroby twarz �wiadczy�a o ostatecznym wyczerpaniu organizmu. Gdy Wilczur dotkn�� palcami pulsu, chory podni�s� powieki. By� przytomny. Od razu pozna� Wilczura. Na zielonej jego twarzy zjawi� si� nik�y rumieniec.

� Wi�c jednak pan przyjecha� � odezwa� si� ledwo dos�yszalnym g�osem. � Zdaj� sobie spraw�, jak wielka to dobro� ze strony pana... Jestem tak bardzo chory, trudno mi zebra� my�li. Zdaje si�, �e nie ma dla mnie ratunku... Tylko panu wierz�... Niech pan sam uzna, czy mo�na i czy warto robi� operacj�, Rancewicz u�miechn�� si�.

� Ju� jest po operacji.

Powieki Dobranieckiego za�opota�y.

� Jak to?... Po operacji?...

� Tak. Pan profesor Wilczur operowa� pana wczoraj wieczorem i dzi�ki Bogu, operacja si� uda�a.

Chory przymkn�� oczy, a Rancewicz doda�:

� B�dzie pan �y�.

Spod zamkni�tych powiek Dobranieckiego zacz�y sp�ywa� �zy. Min�a d�u�sza chwila, zanim otworzy� oczy i spojrza� na Wilczura tak, jakby czeka� ode� potwierdzenia.

� B�dzie pan �y� � skin�� Wilczur g�ow�. � Pa�ska autodiagnoza by�a s�uszna. Nowotw�r rzeczywi�cie powsta� w okolicy szyszynki, ale jego rozga��zienia si�ga�y na m�d�ek i pod obie p�kule. Uda�o si� nam usun�� wszystko. Wed�ug wszelkiego prawdopodobie�stwa ju� po trzech tygodniach b�dzie pan zupe�nie zdr�w.

Po chwili milczenia Dobraniecki powiedzia�:

� Nie wiedzia�em... Nie wiedzia�em, �e cz�owiek mo�e by� zdolny do tak wielkich przebacze�. Wargi Wilczura poruszy�y si�. W oczach zjawi� si� b�ysk, lecz zgas� natychmiast i Wilczur nic nie odpowiedzia�.

� Nie umiem wyrazi� wdzi�czno�ci, kt�r� czuj� � odezwa� si� po pauzie Dobraniecki. � Nawet... nawet po panu nie spodziewa�em si� tego. Wilczur chrz�kn��.

� No, na mnie ju� czas. �ycz� pomy�lnej rekonwalescencji i �egnam. Skin�� g�ow�, odwr�ci� si� i wyszed� z pokoju. Na skrzy�owaniu korytarzy czeka�a na� pani Nina. Rzuci�a si� do� z be�kotem dzi�kczynie�, chwyci�a za r�k� i �ciskaj�c j� mocno, p�aka�a i �mia�a si� na przemian opowiadaj�c mu chaotycznie przebieg operacji, tak jakby z jej �wiadomo�ci znik�o to, �e on najlepiej i najwi�cej mo�e o tym wiedzie�. Wreszcie uspokoi�a si� nieco i. zapyta�a:

� Czy to prawda, panie profesorze, �e Jerzy b�dzie �y�?

� Prawda. Nic mu ju� nie grozi.

� Ach, panie profesorze... Gdy w nocy zawiadomiono mnie o tym, my�la�am, �e oszalej� ze szcz�cia. I wtedy dopiero zrozumia�am, jak wielk� pan ma dusz�. Pan jest anio�em!

Wilczur potrz�sn�� g�ow�.

� Nie. Ale jestem cz�owiekiem.

Umy�lnie zszed� bocznymi schodami, by unikn�� po�egna� i niepostrze�enie wymkn�� si� z lecznicy. Wst�pi� do hotelu, uregulowa� rachunek i poszed� pieszo na dworzec. Tu w poczekalni usiad� na �awce. Obok by� kiosk z gazetami. Mimo woli oczy zatrzyma�y si� na wielkim tytule:

�Sensacyjna operacja m�zgu. Profesor Wilczur w Warszawie. Przyjecha� ze swej pustelni, by ratowa� �ycie przyjacielowi i koledze".

Wilczur odwr�ci� g�ow� i pomy�la�:

� Oto miasto. Miasto z jego krzykiem, z jego prawd�, z jego pustk�...

Gdy tylko roztopi� si� w szumie deszczu odg�os oddalaj�cego si� motoru, a na brzozach, kt�rymi by� trakt wysadzany, zgas�y ostatnie smugi reflektor�w, �ucja powiedzia�a:

� Zaraz przygotuj� dla pana pok�j profesora.

� Czy mog� pani w tym dopom�c? � zapyta� nie�mia�o Kolski.

� Nie. Dzi�kuj� � odpowiedzia�a stanowczo i ch�odno. � Sama sobie dam rad�.

� A nie przeszkodz� pani, je�eli b�d� przy tym obecny?

� Och, to mi jest zupe�nie oboj�tne. Podczas gdy zamyka�a drzwi, zauwa�y�:

� Nie s�dzi�em, �e pa�stwo si� tutaj tak dobrze urz�dzili. To� to prawdziwa lecznica. A co jest w tamtym pokoju?

� Tam le�� chorzy � kr�tko odpowiedzia�a �ucja. Zmiana tematu nie przyczyni�a si� do prze�amania lod�w i Kolski powiedzia�:

� Pani, zdaje si�, jest bardzo na mnie zagniewana. �ywi pani do mnie uraz� o to, �e nam�wi�em profesora do wyjazdu.

� Myli si� pan. Nie �ywi� �adnej urazy.

� Wi�c nie mo�e mi pani darowa� tego, �e tu zosta�em. Ale prosz� mi wierzy�, �e profesor ode mnie za��da� tego.

� Wiem. M�wi� mi. M�wi� mi r�wnie�, �e perspektywa pozostania tutaj tak pana przerazi�a, �e a� si� pan broni� r�kami i nogami.

� Dobrze pani wie dlaczego. Obawia�em si�, �e pani b�dzie z tego niezadowolona. Nie chcia�em si� narzuca�. Zosta� tu po to, by by� uwa�anym za intruza...

� Kt� panu powiedzia�, �e uwa�am pana za intruza?

� Gdyby mia�o by� inaczej � powiedzia� cicho � pozwoli�aby mi pani ju� dawniej przyjecha�.

� To co innego � odpowiedzia�a po pauzie. � Ale skoro ju� pan tu jest... Mam okazj� do wykazania staropolskiej cnoty go�cinno�ci.

Uj�o j� za�enowanie Kolskiego i ju� w nieco lepszym humorze zabra�a si� do s�ania dla� ��ka. Wydobywszy z szuflady pi�am� Wilczura, za�mia�a si�:

� B�dzie pan w tym wygl�da� jak w skafandrze. Da�abym panu swoj�, lecz w mojej si� znowu pan nie zmie�ci. Bo�e drogi, ile ja mam z panem k�opotu! No, a teraz dobranoc. Moi pacjenci wcze�nie przyje�d�aj� i nie zawsze zachowuj� si� zbyt cicho. Niewiele panu czasu zosta�o na wypoczynek.

Poda�a mu r�k�, kt�r� Kolski uca�owa�, i wysz�a. Przez kilka jeszcze minut s�ysza� jej krz�tanie si� w s�siednim pokoju. P�niej zapanowa�a cisza. Rozebra� si� i po�o�y� do ��ka. Chocia� zamiast mi�kkiego materaca by� zwyk�y siennik, zasn�� prawie natychmiast.

Istotnie ju� o si�dmej rano obudzi� go g�os prowadzonej pod oknami rozmowy. Zerwa� si� i usiad� na ��ku. Ludzie na dworze rozmawiali niezwykle g�o�no, przyzwyczajeni widocznie do nawo�ywania si� w lesie. Wyjrza� przez okno. Deszcz usta�, lecz niebo by�o wci�� powleczone grubym ko�uchem chmur. Po�o�y� si� i spr�bowa� zn�w zasn��. Obok w sieni jednak zacz�o p�aka� g�o�no jakie� niemowl�, a z daleka, prawdopodobnie z ambulatorium, w kt�rym by� w nocy, rozleg� si� przera�liwy wrzask jakiej� kobiety. Widocznie �ucja robi�a komu� opatrunek bolesnej rany.

Wczoraj powiedzia� �ucji, �e jest pe�en podziwu dla lecznicy. Nie powiedzia� prawdy. Pustawa, ponura sie�, ordynarna pod�oga, ma�e, ch�opskie okienka z krzywymi szybami, wszystko to wywar�o na nim przygn�biaj�ce wra�enie. �ciska�o mu si� serce na my�l, �e ona dobrowolnie si� skaza�a na to prymitywne �ycie, �e wyrzek�a si� wszelkich wyg�d, jakie daje cywilizacja, i wszelkich przyjemno�ci, jakie mia�aby w �rodowisku kulturalnym. Przecie� w tej g�uchej okolicy nie mog�o by� ani teatru, ani kina, ani bibliotek, ani ludzi, kt�rzy by dor�wnywali jej poziomem umys�owym i rozleg�o�ci� zainteresowa�.

Teraz rozgl�da� si� po izbie. Proste sprz�ty, sklecone z sosnowych desek, nagie �ciany, gdzieniegdzie przystrojone tanimi kilimami. Za oknami szary, ponury dzie� i cz�apanie n�g po b�ocie. Obok dokuczliwy, monotonny p�acz niemowl�cia.

Wszystko to by�o przygn�biaj�ce, apatyczne, obezw�adniaj�ce energi�. I smutne. Przede wszystkim smutne.

Powoli zacz�� si� ubiera�. Na blaszanej umywalce znalaz� przybory do golenia, obok dwa drewniane kub�y z wod�. Woda by�a zielonkawa i Kolskiemu zdawa�o si�, �e czu� j� rybami czy te� wodorostami.

� Biedna �ucja � powtarza� w my�li. � Biedna �ucja... Gdy ju� by� ubrany, jak umia� najlepiej zas�a� ��ko i wyszed� do sieni. Tu uderzy� go w nozdrza zapach st�chlizny i przemoczonej odzie�y. Na �awkach pod �cianami siedzia�o ze dwadzie�cia os�b, bab i ch�op�w. Kilkoro brudnych dzieci bawi�o si� na pod�odze. Wyszed� na ganek. I tu na �awkach siedzieli ch�opi. Przed gankiem, na obszernym podje�dzie sta�o kilkana�cie n�dznych furmanek, zaprz�onych w ma�e, brzuchate koniki. Nieco ni�ej w dole widnia�y zabudowania m�ynarskie. Wok� rozci�ga� si� smutny, jednostajny widok a� do ogo�oconego ju� na po�y z li�ci traktu.

Ostro�nie st�paj�c po kamieniach rozrzuconych w b�ocie okr��y� budynek. Tu przynajmniej by�o suszej. Znalaz� ubit� �cie�k�, prowadz�c� w kierunku stawu. Doszed�szy do� sta� d�ugo i patrzy� na g�adk� tafl� wody, po kt�rej leniwie, z ledwie dostrzegaln� szybko�ci� przesuwa�y si� jakie� �d�b�a trawy, po��k�e li�cie i ma�e ga��zki.

� Biedna �ucja � my�la�. � W tym wszystkim zamkn�� swoje �ycie... W tej beznadziejno�ci, w tej codziennej szarzy�nie...

Oci�a�ym krokiem zawr�ci� do domu. Uprzytomni� sobie, �e powinien pom�c jej w przyjmowaniu pacjent�w. Zapuka� do drzwi ambulatorium i wszed�. Na krze�le siedzia�a jaka� babina z odchylon� g�ow�. Jeden rzut oka wystarczy� Kolskiemu, by pozna�, �e cierpi na jaglic�. �ucja pochylona nad ni� lapisowa�a jej oczy. Nie przerywaj�c zaj�cia zerkn�a w stron� Kolskiego i powiedzia�a:

� Ju� pan wsta�? Obudzili pana, prawda? Niech pan idzie do mego pokoju, tam przygotowane jest dla pana �niadanie.

� Dzi�kuj� pani. Nie jestem g�odny. Chcia�bym pani pom�c. Na �niadanie b�d� mia� czas p�niej.

� Nie, nie � zaprotestowa�a � najpierw niech pan si� posili.

Do pokoju wesz�a Donka w bia�ym kitlu i �ucja zwr�ci�a si� do niej:

� Donko, zaprowad� pana doktora do mego pokoju. To jest moja asystentka � u�miechn�a si� do Kolskiego � panna Donka.

Kolski poda� jej r�k�, wymieniaj�c swoje nazwisko.

Pok�j �ucji �adniej wygl�da� ni� sypialnia profesora. By� mniejszy, lecz zna� by�o, �e jest mieszkaniem kobiety. Na niewielkim stoliku, na szafce i na oknie sta�y garnczki z p�kami so�niny, na �cianach rozpi�te by�y haftowane r�czniki, widocznie arcydzie�a pacjentki �ucji, wisia�y tu te� fotografie w skromnych czarnych ramkach. W�r�d nich znalaz� i swoj�, i ze smutkiem stwierdzi�, �e umieszczona by�a na uboczu. W samym �rodku by�a du�a fotografia profesora Wilczura.

� A mo�e pan woli gor�ce mleko, panie doktorze? � zapyta�a Donka.

� Nie, dzi�kuj�. Wol� zimne.

� To �ycz� smacznego. � Kiwn�a mu g�ow� i wysz�a. Na bia�ym, zgrzebnym obrusie przygotowane by�o �niadanie. Zastawa sk�ada�a si� z niewielu przedmiot�w: du�y gliniany dzbanek z mlekiem, blaszany emaliowany kubek, bochenek chleba czarnego, n� i maselniczka pe�na mas�a. Rzeczywi�cie nie by� g�odny i wypi� tylko dwa kubki mleka, po czym wr�ci� do ambulatorium. Na jego widok �ucja powiedzia�a:

� Ko�o drzwi wisi kitel profesora. Niech pan pr�dko nak�ada, bo w�a�nie ten m�ody obywatel potrzebuje pa�skiej pomocy. I zako�czy�a po �acinie:

� Jestem pewna, �e to zapalenie wyrostka robaczkowego. Nie wiem tylko, czy operacja jest konieczna.

Na d�ugim, w�skim stole le�a� pi�tnaste czy te� szesnastoletni ch�opak, poj�kuj�c z cicha.

� Zaraz zobaczymy � ju� swoim �urz�dowym" tonem mrukn�� Kolski. Diagnoza �ucji by�a s�uszna. Istotnie by� to wypadek ropnego zapalenia. Termometr wskazywa� 38,5. Wyra�ne b�le wzd�u� pachwiny i w g��b jamy brzusznej wskazywa�y na to, �e nie nale�a�o zwleka�. Chorego przeprowadzono do pokoju operacyjnego.

� Czy wystarczy panu pomoc Donki? � zapyta�a �ucja. � Donka ju� nieraz asystowa�a przy operacjach.

Kolski spojrza� na dziewczyn� niezdecydowanie.

� Poniewa� nie jestem jeszcze obeznany z tutejszymi warunkami, wola�bym tym razem...

� Dobrze. Przygotowania wszystkie za�atwi Donka, a p�niej ja przyjd�. Tymczasem wyrw� z�b jednemu poczciwcowi, kt�ry skr�ca si� z b�lu. �ucja skin�a g�ow�. Kolski zdziwi� si�.

� Jak to? I dentystk� te� pani musi uprawia�?

� Ach � za�mia�a si�. � Wszystko. Najbli�szy dentysta mieszka o trzydzie�ci kilometr�w st�d.

W dwadzie�cia minut p�niej zjawi�a si� znowu i Kolski przyst�pi� do operacji, kln�c w duchu jak�� op�nion� a zjadliw� jesienn� much�, kt�ra go ustawicznie napastowa�a.

� To okropne � my�la� � przeprowadza� operacj� w takich warunkach. Przecie� tu lada chwila mo�e usi��� mucha na otwart� ran�. Jakby odgaduj�c jego my�li, �ucja powiedzia�a:

� Muchy s� najwi�ksz� nasz� plag�. Nie ma pan poj�cia, ile trudu kosztuje latem wyp�dzanie ich z tego pokoju. Zdaj� si� przenika� przez �ciany.

� Nie jest to najbezpieczniejsze z punktu widzenia antyseptyki � zauwa�y� Kolski.

� Tak, ale na to nie ma �adnej rady.

Kolski mia� ju� na ko�cu j�zyka uwag�, �e jest rada, mianowicie wyjecha� st�d, w por� si� jednak pohamowa�.

� Pomimo to nie mieli�my, dzi�ki Bogu, dotychczas wypadku zaka�enia, i wszystkie operacje si� udawa�y � m�wi�a �ucja.

Uda�a si� i ta r�wnie�. Dzi�ki pomocy Kolskiego wszyscy pacjenci byli za�atwieni do godziny czwartej. Tote� doktor Pawlicki, kt�ry w par� minut p�niej przyjecha�, nie mia� ju� nic do roboty i wyst�pi� do Kolskiego z �artobliwymi pretensjami, �e mu chleb odbiera. Gaw�dzili czas d�u�szy przy herbacie, przy czym Pawlicki wypytywa� Kolskiego o stosunki w warszawskim �wiecie lekarskim, o nowe metody lecznictwa w niekt�rych chorobach i wreszcie o Dobranieckiego i jego stan. Poniewa� nie by� poinformowany o zatargu mi�dzy Dobranieckim a Wilczurem, wiadomo�� o wyje�dzie profesora do Warszawy przyj�� jako rzecz zupe�nie naturaln�. Wyrazi� nawet przypuszczenie:

� Kto wie, czy tam, w stolicy nie nam�wi� profesora do powrotu na sta�e. Prawd� powiedziawszy nie jest to z korzy�ci� dla spo�ecze�stwa, �e taki znakomity uczony ograniczy� swoje pole dzia�ania do ciasnej prowincji.

�ucja potrz�sn�a g�ow�.

� Zapewne. Ale profesor ju� tyle zrobi� dla ludzko�ci, �e ma prawo pomy�le� o sobie. A tu w�a�nie czuje si� najlepiej. Po wyje�dzie Pawlickiego Kolski nadmieni�:

� Bynajmniej nie wydaje mi si� to pewne, co twierdzi�a pani z takim przekonaniem.

� Ze profesor si� tu czuje najlepiej?

� W�a�nie � skin�� g�ow� Kolski. � Porzuci� Warszaw� pod wp�ywem rozgoryczenia. I doprawdy nie zdziwi�bym si�, gdyby go tam teraz zatrzymano.

�ucja u�miechn�a si�.

� Za ma�o go pan zna, je�eli mo�e pan tak m�wi�. R�cz� panu, �e natychmiast po operacji wyjedzie z Warszawy. Nie zostanie tam ani jednego dnia d�u�ej, ni� b�dzie to konieczne.

Kolski zamy�li� si� i odezwa� po d�u�szej pauzie:

� By� mo�e ma pani s�uszno��... By� mo�e. T�umaczy�oby si� to zreszt� wiekiem profesora. Ale pani... Teraz, gdy widz� ca�e to otoczenie, wszystkie warunki pracy i t� szar�, smutn� codzienno��, kt�ra tu panuje, nie mog� poj��, jak pani tu mo�e wytrzyma�, panno �ucjo.

� Wcale tu nie jest tak �le. � Wzruszy�a ramionami.

� Przypomina mi to � m�wi� w zamy�leniu � jakby przedsionek nirwany. Jakby wst�p na cmentarz. Tu wszystko zamiera w zat�aczaj�cej ciszy, w leniwej, ci�gn�cej si�, jednostajnej ciszy... Nie, niech pani nie s�dzi, �e chc� odstraszy� pani�, �e chc� pani obrzydzi� to wszystko. Bynajmniej. Wydaje mi si� tylko, �e jest niezrozumia�ym marnotrawstwem zostawienie tu swoich najm�odszych si�, najpi�kniejszych lat �ycia.

� Zapomina pan o jednym, panie Janku, �e bywaj� uczucia, kt�re szar� jednostajno�� potrafi� zmieni� w najbarwniejsz� bajk�. Kt�re to, co pan nazywa smutkiem i beznadziejn� cisz�, przemieni� potrafi� w pogodn� rado��.

Kolski wzruszy� ramionami.

� Owszem. Rozumiem to.

� Nie rozumie pan. Zrozumie� to mo�e tylko ten, kto sam jest do tego zdolny. Kto sam jest zdolny do odczuwania i prze�ywania takich rado�ci. Kogo mog� one nasyci� i zaspokoi�.

Dam panu sprawdzian: czy zdolny by�by pan dla kochanej istoty wyrzec si� Warszawy, kariery, pieni�dzy, uciech, rozrywek, i zamieszka� na g�uchej prowincji, na przyk�ad tu? Kolski uczu�, �e mu krew nabiega do serca. Powiedzia�:

� By�bym zdolny. Potrz�sn�a g�ow�.

� Nie wierz�.

Spojrza� jej prosto w oczy i wym�wi� z naciskiem:

� Niech pani spr�buje. Niech pani powie jedno s�owo. Jedno s�owo. Wystarczy jedno s�owo pani.

�ucja zmiesza�a si�. Nie spodziewa�a si� takiej odpowiedzi. Oczekiwa�a raczej d�ugiego wywodu, popartego rozs�dnymi argumentami, t�umaczenia w stylu w�a�ciwym jego umys�owi z czas�w, kiedy jeszcze by�a w Warszawie. Wiedzia�a, �e m�wi prawd�, �e istotnie by�by zdolny dla niej tu zosta�, �e nie cofn��by swego s�owa. Oczywi�cie nie zamierza�a z tego korzysta�, by�a jednak wzruszona i tym, co powiedzia�, i t� zmian�, jaka w nim zasz�a. Teraz dopiero spostrzeg�a zmarszczki ko�o jego oczu, wychudzone policzki i sporo siwych w�os�w na skroniach. Te troski, kt�re odnajdywa�a w jego listach, i na jego twarzy zostawi�y swe �lady. Nie tylko na twarzy, ale i w duszy. Biedak musia� mie� naprawd� ci�kie prze�ycia...

I nagle �ucja dosz�a do przekonania, �e musi, �e powinna jako� wynagrodzi� mu te cierpienia, �e by�a zbyt ostra i oboj�tna, �e p�aci�a mu za jego naprawd� wielk� mi�o��, bo tylko wielka mi�o�� jest zdolna do po�wi�ce�, �e p�aci�a mu osch�o�ci�, �e �wiadomie unika�a wgl�du do jego prze�y� wewn�trznych. A wiedzia�a przecie�, �e umia�aby jego troski z�agodzi�, cierpieniom ul�y�. Nawet nic nie daj�c z siebie, poza ciep�ym s�owem, poza serdecznym spojrzeniem, poza �yczliwym zainteresowaniem si�.

�agodnie po�o�y�a r�k� na jego ramieniu i powiedzia�a:

� Panie Janku. Pan wie, �e tego s�owa nie powiem, �e nie mog� go powiedzie�. Ale prosz� mi wierzy�, �e bardzo wysoko ceni� pa�skie uczucia i �e, jak widz�, nie zna�am dotychczas ich warto�ci.

Chwyci� jej d�o� i przywar� do niej ustami.

� Chc� r�wnie�, by pan wiedzia�, �e uwa�am pana za cz�owieka bardzo sobie bliskiego, �e najg��biej obchodz� mnie pa�skie sprawy, smutki i rado�ci, i �e zawsze mo�e by� pan pewien mojej prawdziwie g��bokiej i czu�ej przyja�ni.

Od tej rozmowy w stosunku mi�dzy �ucj� i Kolskim zmieni�o si� wiele. Sta� si� szczery i bezpo�redniejszy. Przebywali prawie ca�ymi dniami ze sob�, gdy� Jemio�, kt�ry dawniej cz�sto przesiadywa� w lecznicy na d�ugich gaw�dach z Wilczurem, teraz, podczas jego nieobecno�ci przychodzi� tu tylko na noc. Wi�kszo�� czasu sp�dza� w miasteczku, w karczmie lub te� w m�ynie, gdy� ostatnio zaprzyja�ni� si� z Prokopem ku zmartwieniu ca�ej jego rodziny. Prokop bowiem na staro�� polubi� zagl�danie od czasu do czasu do butelki. Nie pi� wprawdzie tyle co Jemio�, lecz i to nie cieszy�o ani jego �ony, ani reszty kobiet. Wiadomo�ci o tym do lecznicy przynios�a Donka, i �ucja szczerze si� �mia�a, opowiadaj�c Kolskiemu o obawach niewiast z m�yna. Sama nie uwa�a�a niebezpiecze�stwa za gro�ne. Natomiast Kolski �artowa�:

� Nie mo�na tego bagatelizowa�. Pami�tajmy o praojcu Noem, kt�ry w bardzo s�dziwym wieku zabra� si� do wina.

Min�y trzy dni od wyjazdu Wilczura i �ucja zacz�a si� niepokoi�.

� Obawiam si�, czy nie przytrafi�o mu si� co z�ego � m�wi�a Donce. Przed Kolskim przez delikatno�� nie zdradza�a si� ze swymi obawami. Powiedzia�a sobie, �e je�eli profesor przez jutrzejszy dzie� nie da o sobie znaku, trzeba b�dzie zadepeszowa� do Warszawy.

Ale w�a�nie nazajutrz z rana Wasyl, kt�ry wr�ci� do Radoliszek, przyni�s� list. List by� adresowany r�k� Wilczura, lecz datowany nie z Warszawy, a z Wilna. �ucja zdziwiona otworzy�a kopert�. Profesor pisa�:

�Droga panno �ucjo! W powrotnej drodze z Warszawy zatrzyma�em si� w Wilnie. W zwi�zku z r�nymi sprawami b�d� tu musia� zabawi� kilka dni. Mo�e d�u�ej. Poniewa� Rancewicz nie ma nic przeciwko temu, by dr Kolski pozosta� u mnie d�u�ej, b�d� mu wdzi�czny za pomoc i zast�pstwo. S�dz�, �e sw�j pobyt w naszej lecznicy uwa�a� b�dzie za odpoczynek. Sprawi�o mi przyjemno��, gdy w Warszawie stwierdzi�em, �e cieszy si� on tam jak najlepsz� opini�. Tak� sam� zreszt�, jak� i ja o nim zawsze mia�em. To dzielny ch�opak. Jestem pewien, �e doskonale mnie zast�puje. Zamieszka�em w Wilnie u kolegi Rusiewicza, kt�ry mnie leczy� po wypadku z psem. Jest mi tu wygodnie i przyjemnie. Prosz� si� wobec tego nie dziwi�, �e nie b�d� zbytnio �pieszy� z powrotem. Za��czam pozdrowienia dla wszystkich, a Pani r�ce ca�uj�. � Rafa� Wilczur".

Na dole kartki by�o postscriptum:

�Operowa�em p. Dobranieckiego osobi�cie. Operacja mi si� szcz�liwie uda�a. Pacjent b�dzie �y�".

Dla �ucji list Wilczura by� prawdziw� niespodziank�. Musia�a przeczyta� go kilkakrotnie i wci�� nie rozumia�a, co si� sta�o. Przede wszystkim uderzy�a j� wiadomo�� o nieprzewidzianym zamiarze Wilczura zatrzymania si� w Wilnie. Mog�a go do tego sk�oni� chyba tylko choroba. To znowu� nie zgadza�o si� z jeszcze bardziej dziwn� informacj�: profesor wyra�nie pisa�, �e operowa� Dobranieckiego osobi�cie. Oznacza�oby to, �e jako� zdo�a� usun�� dr�enie swojej lewej r�ki. Wszystko to wydawa�o si� �ucji wysoce tajemnicze. Skoro zabiega� u Rancewicza o prawo zatrzymania Kolskiego, musia� ju� z g�ry w Warszawie wiedzie�, �e nie powr�ci od razu i �e na kilka dni zostanie w Wilnie.

Je�eli tedy by� zdr�w, co mog�o go sk�oni� do pobytu w mie�cie? Tu w gr� wchodzi� mog�y jedynie jego sprawy rodzinne. Czy�by przyjazd c�rki lub zi�cia?.,. Ale w takim razie dlaczego nie wspomina o tym?...

�ucja gubi�a si� w domys�ach. Wreszcie zdecydowa�a si� zapyta� Jemio�a, co on o tym s�dzi. Przypuszcza�a, �e procesor przed wyjazdem m�g� z nim m�wi� o jakich� swoich tajemniczych planach.

Jemio� jednak nic nie wiedzia�. Przeczyta� list i wzruszy� ramionami.

� Je�eli tak go ci�gnie do Wilna � powiedzia� � widocznie tam podczas swojej kuracji pozna� jak�� dziewczynk�.

� Plecie pan g�upstwa � skrzywi�a si� �ucja.

� Bo widzi pani � z niezm�con� pewno�ci� siebie ci�gn�� Jemio� � gdyby to chodzi�o o mnie, mog�aby pani by� pewna, �e ugrz�zn� gdzie� po drodze z racji odkrycia jakiej� wyj�tkowo tentuj�cej knajpy. Natomiast on nie ho�duje Bachusowi. A trzeba pani wiedzie�, �e opr�cz Bachusa tylko Wenus rz�dzi �wiatem. No, dodajmy jeszcze do tego Merkurego. Wi�c niech�e pani sama os�dzi, kt�remu z nich dwojga, Merkuremu czy Wenerze, mamy zawdzi�cza� p�och� eskapadk� naszego przyjaciela.

� Oczywi�cie ani przez chwil� nie bra�a powa�nie tych niedorzecznych sugestii Jemio�a, i zdecydowa�a si� pom�wi� z Kolskim. Tym �atwiej jej to przysz�o, �e przy sposobno�ci mog�a pokaza� mu list profesora, list pe�en tak pochlebnych s��w o Kolskim.

� W�a�ciwie m�wi�c nie powinnam panu, panie Janku, dawa� tego do r�k. Popadnie pan jeszcze w zarozumia�o�� � �artowa�a. � Ale jest tu niejako urlop dla pana, wi�c niech ju� pan to przeczyta.

Kolski rzeczywi�cie by� troch� za�enowany superlatywami Wilczura o sobie. Nie mniej zdziwi�a go decyzja profesora pozostania w Wilnie. Co dotyczy�o operacji, powiedzia�:

� W tym nie widz� nic nadzwyczajnego. Takie rzeczy mo�na robi� jedn� r�k� przy wprawnej pomocy dw�ch os�b. A przecie� tam nie brakowa�o chirurg�w, zgranych z profesorem od dawna. Nie chwal�c si�, ja sam nieraz mu asystowa�em, wiedzia�em dobrze z ca�� dok�adno�ci�, co oznacza ka�dy jego ruch lub co nakazuje mi zrobi�. Co za� dotyczy Wilna, s�dz�, �e po prostu chcia� odpocz��. Mo�e ma tam szans� wyjednania jakich� subsydi�w dla tej lecznicy. A zreszt� ka�dy cz�owiek miewa swoje osobiste sprawy, o kt�rych nie informuje nawet os�b sobie najbli�szych.

� Czy nie s�dzi pan, panie Janku, �e powinnam napisa� do Wilna? Kolski zrobi� niepewny ruch r�k�.

� My�l�, �e raczej nie.

� Dlaczego?

� Bo gdyby profesor oczekiwa� pani listu, na pewno poda�by adres owego lekarza, u kt�rego si� zatrzyma�. Czy pani zna ten adres?

� Nie � zaprzeczy�a �ucja. � Ale przecie� o to �atwo si� dowiedzie�. Doktor Pawlicki prawdopodobnie ma spis lekarzy. Zreszt� wiem, w kt�rym szpitalu pracuje doktor Rusiewicz.

� Ja jednak my�l�, �e profesor nie oczekuje od pani listu. W przeciwnym razie nie zapomnia�by o adresie. Profesor nigdy o niczym nie zapomina.

� To prawda � przyzna�a �ucja, i sprawa zosta�a w ten spos�b za�atwiona. Pobyt Kolskiego istotnie m�g� uchodzi� dla� za urlop. Przede wszystkim poprawi�a si� pogoda. Usta�y deszcze, a pierwsze tego roku lekkie przymrozki �ci�y b�oniste drogi i �cie�ki. Mogli i teraz odbywa� w okolicy d�ugie przechadzki. �ucja zaprowadzi�a go do lasu, na cmentarz, gdzie pochowana by�a Beata Wilczurowa, do miasteczka i do paru miejsc bardziej malowniczo po�o�onych. Podczas przechadzek prowadzili d�ugie rozmowy. Przygn�bienie Kolskiego znikn�o bez �ladu. W jego wygl�dzie zewn�trznym r�wnie� na korzy�� zasz�y wielkie zmiany. Wr�ci�a mu dawna energia, zdolno�� do interesowania si� drobiazgami, weso�y �miech z byle �art�w.

� Czy naprawd� jest tu szaro i nudno, jak to si� panu na pocz�tku zdawa�o? � pyta�a go �ucja nie bez ciep�ej ironii.

W odpowiedzi patrzy� jej w oczy i wzrokiem m�wi�, jak bardzo zmieni� zdanie.

Kt�rego� dnia niby niechc�co rzuci�a uwag�:

� Widzi pan, panie Janku, o wszystkim mo�na zapomnie�.

� Zapewne � przyzna�. � Ale przecie� s� wyj�tki. M�j pobyt tutaj na zawsze pozostanie mi w pami�ci.

� Tak si� panu tylko zdaje. Z czasem i w odpowiednich okoliczno�ciach wywietrzeje on panu z g�owy, tak jak wywietrza�y te prze�ycia, kt�re pana w Warszawie gn�bi�y. Bo wydaje mi si�, �e ju� wywietrza�y doszcz�tnie.

� Dzi�ki Bogu, zupe�nie. �ladu po nich nie zosta�o. �ucja zaryzykowa�a pytanie:

� A ona?

� Co ona?

� No, ta kobieta. Czy r�wnie �atwo zapomnia�a o panu? Za�mia� si� z wyra�nym tonem szyderstwa.

� Nier�wnie �atwiej. Jestem przekonany, �e ju� w godzin� po naszym rozstaniu nie my�la�a o mnie.

� To znaczy, �e nie kocha�a. Zmarszczy� brwi.

� Ta kobieta nie rozumie w og�le, co znaczy s�owo mi�o��, cho� cz�ciej je ma na ustach ni� jakie� inne.

� Dlaczego cz�ciej?

� Z tej prostej przyczyny, �e nale�y do jej... procederu. Rozumie pani? Je�eli si� ma do obs�u�enia tym s�owem jednego cz�owieka... I je�eli si� ma, powiedzmy, dziesi�ciu...

� Ach, tak � szepn�a �ucja.

� Zreszt� dzi� dopiero widz�, �e nie mia�em prawa ��da� od niej niczego, gdy� sam jej nic nie dawa�em. Widzi pani, panno �ucjo, by�a to z mojej strony �mieszna pomy�ka. My�la�em, �e bior� lekarstwo, a nie by� to nawet narkotyk. Zwyk�a trupizna.

Szli przez chwil� w milczeniu i Kolski doda�:

� Na szcz�cie nie pozosta�o po niej �ladu. �ucja zapyta�a:

� Nie rozumiem tylko, co mog�o pana sk�oni� do tej przykrej przygody.

� W�a�nie poszukiwanie narkotyku.

� Zgoda. Ale m�g� pan zrobi� lepszy wyb�r.

� Ja, panno �ucjo, doprawdy mam pod tym wzgl�dem tak ma�o do�wiadczenia, �e... Zreszt� to ju� przesz�o��, przesz�o��, o kt�rej wol� zapomnie�.

� Jednak � odezwa�a si� po pauzie �ucja � znaj�c pana, nie mog� uwierzy�, by nie wi�za�a pana z ow� kobiet� jaka� niedu�a bodaj doza sentymentu.

Kolski skin�� g�owy.

� Zapewne. Sentyment ten by� jednak z�udzeniem. By� skutkiem autosugestii. I sugestii r�wnie�. Widzi pani, ton�cy brzytwy si� chwyta. Na szcz�cie pokaleczenia nie by�y zbyt gro�ne. Nauczy�y mnie tylko ostro�no�ci na przysz�o��.

�ucja domy�la�a si� od dawna, �e chodzi tu o pani� Dobranieck�. Przede wszystkim w listach Kolskiego z owego okresu spotyka�a czasami wyra�enia, kt�re bezwzgl�dnie nie mog�y by� jego wyra�eniami i by�y w stylu w�a�nie pani Dobranieckiej. Tote� teraz cieszy�a si� tym wstr�tem, jaki �ywi� dla swojej by�ej kochanki Kolski. �ucja zawsze uwa�a�a Dobranieck� za kobiet� z��, podst�pn�, zdoln� do najpodlejszych poczyna�. W kampanii przeciwko Wilczurowi na pewno ona by�a inspiratork�.

W g��bi duszy jednak �ucja czu�a si� dotkni�ta faktem, �e Kolski m�g� jednocze�nie kocha� si� w niej i mie� romans z tamt�. Nie cierpia�a na megalomani�, uwa�a�a jednak siebie za znacznie �adniejsz� od Dobranieckiej, a bezsprzecznie by�a od niej m�odsza, nie m�wi�c ju� o r�nicy poziomu etycznego. Tote� dotkni�ta si� czu�a zestawieniem siebie z ni�, i cho� sama by si� przed sob� do tego nie przyzna�a, �ywi�a o to �al do Kolskiego.

� S�owem, sta� si� pan antyfeminist�? � zapyta�a.

� O, nie. By�aby to przesada. W ka�dym razie wol� nie ponawia�, pr�b szukania narkotyku.

� I nie b�dzie on panu potrzebny. Cierpienia min�. Potrz�sn�� g�ow�.

� Nie, panno �ucjo. Nie min� nigdy.

� W s�owach �nigdy" i �zawsze" jest du�o patosu, a rzadko tylko bywa w nich prawda.

� C� poczn�, �e ten rzadki wypadek w�a�nie mnie dotkn��?

� Dziwi mnie � po pauzie powiedzia�a �ucja � �e pan, panie Janku, kt�ry tak trze�wo umie patrze� na �ycie, nie potrafi si� upora� z czym� niewygodnym, nie potrafi si� obroni� przed czym�, co przynosi panu tylko strapienie.

� Ale panno �ucjo! Ja wcale nie chc� pozbywa� si� tego strapienia.

� To ju� jest nielogiczne.

� By� mo�e � przyzna�.

Przez d�u�szy czas szli w milczeniu.

� Niech pan mi co� o niej powie � niespodziewanie zagadn�a �ucja. � Co pana do niej poci�gn�o? Dlaczego wybra� pan j�, a nie inn�? Kolski wzruszy� ramionami.

� Nie wiem, prosz� pani. Sam d�ugo si� nad tym zastanawia�em. Nie znalaz�em na to odpowiedzi. Bodaj jedyn� s�uszn� by�oby stwierdzenie, �e wcale jej nie wybiera�em, tylko ona mnie. � A pan podda� si� bez �adnej pr�by obrony?

� Tak, prosz� pani. Nie mia�em czego broni�. Musi pani to zrozumie�, �e oddawszy wszystko i nie posiadaj�c niczego, sam by�em zdumiony, �e mog� dla kogo� stanowi� atrakcj�. Dla kogo�, a zw�aszcza dla niej.

� Zw�aszcza? Dlaczego zw�aszcza?

� Ach, w�a�ciwie to s�owo jest tu nie na miejscu. Chcia�em przez nie wyrazi�, �e owa kobieta cieszy�a si� znacznym powodzeniem, otoczona by�a rojem wielbicieli, s�yn�a z wdzi�ku i urody...

� Czy pan rozmy�lnie u�ywa czasu przesz�ego? � spojrza�a na� uwa�nie.

� Rozmy�lnie � powiedzia�.

� To znaczy, �e ju� nie posiada ani wdzi�ku, ani wielbicieli?...

� Tak � powiedzia� kr�tko.

Teraz ju� by�a pewna, �e Kolski mia� romans z Dobranieck�, i zauwa�y�a mimo woli z�o�liwie:

� Niech pan nie traci nadziei. Mo�e jeszcze odzyska swoje powaby i b�dzie pac m�g� do niej wr�ci�.

Kolski zmarszczy� brwi. Uczu� si� g��boko dotkni�ty s�owami �ucji. Nie mia� wprawdzie najmniejszego prawa oczekiwa� od niej specjalnych wzgl�d�w, nie zas�u�y� jednak r�wnie� na szyderstwo.

� Dlaczego pani mnie chce skrzywdzi�? � odezwa� si� ze smutkiem w g�osie.

� Bynajmniej. Tylko s�dz�, �e skoro pan ju� zna j�, nie czekaj� pana z jej strony �adne rozczarowania. Nic pan nie ryzykuje.

Znajdowa�a jak�� dziwn� i dla samej siebie niezrozumia�� przyjemno�� w dokuczaniu mu.

� Wcale nie �artuj� � m�wi�a z naiwn� min�. � Wybieraj�c inn�, by�by pan nara�ony na nowe niespodzianki. A w dodatku nowa bogdanka mog�aby przypadkiem nie by� otoczona rojem wielbicieli i nie s�yn�� z urody.

Kolski opu�ci� g�ow� i milcza�. Nie poznawa� �ucji. Zaczyna� �a�owa� tego, �e jej si� zwierzy�. �ucja odczu�a jego nastr�j, lecz jaki� up�r nie pozwala� jej wycofa� si� z zaj�tego stanowiska. My�la�a w duchu:

� Dobrze mu tak. Dobrze mu tak...

Przez ca�� powrotn� drog� nie zamienili ani s�owa. Gdy wchodzili na ganek, Kolski powiedzia�:

� Mo�e jutro wr�ci profesor...

� Nie potrzebuje si� pan tak bardzo liczy� z jego powrotem. Serdecznie jestem panu wdzi�czna za dotychczasow� pomoc, ale je�eli to dla pana jest niewygodne, nie chc� pana d�u�ej zatrzymywa�.

Kolski zacisn�� szcz�ki i odpowiedzia�:

� O, doskonale wiem, �e pani mnie nie chce zatrzyma�. I prosz� mi wierzy�, �e nie zosta�bym tu ani godziny d�u�ej, gdyby nie zobowi�zanie powzi�te wobec profesora Wilczura.

� Pod niekt�rymi wzgl�dami ma pan przesadnie wyczulone sumienie � oboj�tnie zauwa�y�a �ucja.

� Tak, prosz� pani. Ciesz� si�, �e chocia� co� znalaz�a pani we mnie wyczulonego. Bo moj� sk�r� uwa�a pani za tak grub� i tak niewra�liw�, �e mo�na j� zmieni� w poduszk� do szpilek.

�ucja mia�a zupe�nie popsuty humor. By�a bardzo z siebie niezadowolona. Najnies�uszniej w �wiecie nagada�a przykrych rzeczy Kolskiemu, mo�e go nawet obrazi�a, i to wszystko w odpowiedzi na jego zaufanie, na szczere zwierzenia. Poj�� nie mog�a w�asnych pobudek.

� Co mi si� sta�o? � my�la�a. � Co mi si� sta�o?

By�a dla niego wprost niegrzeczna. Jej ostatnie s�owa na ganku oznacza�y wyproszenie z domu. Wprawdzie on zacz��. On pierwszy wspomnia� o powrocie profesora. Ale jednak zachowa�a si� fatalnie. Siedzi tam teraz biedak u siebie i gryzie si�. Jak mog�a by� dla� tak niedobra! Ju� to samo wyda�o si� jej obrzydliwo�ci�, �e wyzyska�a swoj� przewag� wobec cz�owieka, kt�ry j� kocha. I w dodatku bez najmniejszego sensu. Bo przecie� lubi�a go bardzo, przecie� jest zadowolona z jego pobytu w lecznicy, przecie� jego towarzystwo jest dla niej prawdziw� rozrywk� i naprawd� chcia�aby go zatrzyma� jak najd�u�ej.

D�ugo przemy�liwa�a nad t� spraw� i postanowi�a wynagrodzi� Kolskiemu zaraz nazajutrz dzisiejsze przykro�ci. Trzeba mu okaza� jak najwi�cej sympatii. Tak. I przeprosi�. Zwyczajnie przeprosi�, gdy� zawini�a.

Do przeprosin jednak nie dosz�o. A nie dosz�o z nast�puj�cych powod�w: Nast�pnego dnia wczesnym rankiem przywieziono z Nieskupy parobczaka, kt�ry znalaz�szy w rzeczu�ce szrapnel z czas�w wojny zabra� si� do rozkr�cania zardzewia�ego �adunku. Przywieziono go straszliwie poszarpanego i Kolski, nie doko�czywszy �niadania, przyst�pi� przy pomocy Donki do cerowania biedaka. Gdy ju� operacja by�a sko�czona i chorego przyniesiono do ��ka, Kolski i Donka wr�cili do pokoju operacyjnego, by zrobi� porz�dek. Ot� �ciana mi�dzy pokojem operacyjnym i ambulatorium by�a �cian� zbit� z cienkich desek. W ambulatorium s�ycha� by�o wyra�nie ka�de g�o�niej wypowiedziane obok s�owo. Jeszcze wyra�niej s�ycha� by�o �miech. A w�a�nie Kolski i Donka �mieli si� raz po raz, �mieli si� weso�o i swobodnie. W g�osie Donki wyra�nie mo�na by�o wyczu� kokieteri�. Rozmawiali o jakich� ta�cach. P�niej Kolski chwali� Donk� za jej gorliwo�� w sprz�taniu jego pokoju i w pewnej chwili powiedzia�:

� Gdy b�d� wyje�d�a� do Warszawy, to zapakuj� pani� do kufra i zabior�.

� A pan doktor my�li, �e Wasyl na to si� zgodzi? � przekomarza�a si� Donka.

� Zrobimy to po cichu i ani si� spostrze�e.

�ucja by�a oburzona. Chichota� tam z t� g�upiutk� dziewczyn�. Zachowywa� si� jak sztubak. I co oni tam tak d�ugo robi�? Ta smarkata mizdrzy si�, a j emu widocznie to sprawia przyjemno��. To zupe�na nieprzyzwoito��.

Nowy g�o�ny �miech poderwa� �ucj�.

� Ju� ja j� naucz� rozumu � powiedzia�a do siebie p�g�osem. Przy obiedzie z Kolskim zamieni�a tylko kilka konwencjonalnych zda�, p�niej za� zawo�a�a Donk� do apteczki i utkwiwszy w niej surowe spojrzenie, powiedzia�a:

� Moja droga. Musz� ci zwr�ci� uwag�, �e zachowujesz si� bardzo niestosownie. Dzi� s�ysza�am twoj� rozmow� z panem doktorem w pokoju operacyjnym. Stanowczo lecznica nie jest miejscem do flirt�w. Do flirt�w i chichot�w. A pan doktor nie jest dla ciebie odpowiednim partnerem. Wstydzi�aby� si�, maj�c narzeczonego, zaleca� si� do innych m�czyzn. Gdyby pan profesor o tym si� dowiedzia�, bardzo by si� gniewa� na ciebie.

Donka, kt�ra z pocz�tku szeroko otworzy�a oczy i troch� si� przestraszy�a surowego tonu �ucji, pomy�la�a teraz, �e ju� kto jak kto, ale profesor na pewno by si� na ni� nie gniewa�. Przecie� sam tak cz�sto z ni� �artuje jak doktor Kolski. Nie poczuwa�a si� do najmniejszej winy.

� Kiedy ja, prosz� pani, nic takiego � zacz�a si� broni�. �ucja jej przerwa�a:

� Ot� w�a�nie prosz� ci�, �eby nic takiego wi�cej si� nie powt�rzy�o. �e masz �adn� buzi�, z tego jeszcze nie wynika, by� ci�gle mia�a strzela� do pana doktora oczami. Ju� i wcze�niej to zauwa�y�am. Tak. A teraz posprz�taj tu te zio�a. Pan Jemio� nigdy niczego nie utrzyma w porz�dku. Doprawdy trzeba mie� �elazne nerwy...

Powiedziawszy to, wysz�a do swego pokoju, narzuci�a na ramiona palto i sama posz�a na spacer. Umy�lnie przesz�a przed oknami Kolskiego, by m�g� to widzie�.

I nie myli�a si�. Kolski istotnie j� zobaczy�, a chocia� nie os�ab� w nim bynajmniej wczorajszy �al do niej, postanowi� jednak j� dop�dzi� i bodaj przeprosi� za winy, kt�rych nie pope�ni�. Nie m�g� znie�� jej ch�odu.

Gdy wyszed� do sieni, zobaczy� Donk�. Sta�a oparta o parapet okna i rzewnie p�aka�a.

� Co pani jest? � zapyta� zdumiony.

W odpowiedzi na to dziewczyna zaszlocha�a jeszcze g�o�niej. Min�o sporo czasu, zanim wydoby� z niej pierwsze s�owa:

� Pani �ucja... skrzycza�a mnie... �e ju� nie wiem jak... Jak najgorsz�...

� Za co skrzycza�a?

� A za pana doktora...

� Za mnie? Jak to za mnie?

� Bo panna �ucja... powiedzia�a... �e ja, �e ja...

� Ze co?

� Ze ja flirtuj� z panem doktorem � wyrzuci�a z siebie Donka i wybuchn�a nowym p�aczem.

� No, niech�e si� pani uspokoi. Co za niedorzeczno��!

� Buuuu... � p�aka�a Donka. � Ze ja do pana doktora strzelam oczami... Buuuu... A ja przecie� nic. Ja, bro� Bo�e...

Powoli si� uspokoi�a i mniej wi�cej dok�adnie powt�rzy�a Kolskiemu ca�� reprymend�, jak� us�ysza�a od �ucji. By� tym nie tylko zaskoczony, lecz dotkni�ty. Nie spodziewa� si�, by �ucja mog�a si� posun�� a� do podejrzewania go o jakie� konszachty tu, pod tym dachem. Widocznie postanowi�a obrzydzi� mu pobyt w lecznicy do reszty. Bo przecie� nie mog�a my�le� serio, �e on wdaje si� w jakie� flirty z t� dziewczyn�. Nawet pozor�w czego� podobnego nie by�o. Donka wydawa�a mu si� od pocz�tku mi�a i sympatyczna, tote� �artowa� z ni� tak, jak zwykle �artowa� w Warszawie z piel�gniarkami, kt�re lubi�. W danym wypadku najprzykrzejsze by�o to, �e ucierpia�a niewinna Donka. Pociesza� j� jak umia� i obieca�, �e wobec panny �ucji wszystko wyja�ni. Istotnie postanowi� rozm�wi� si� z ni� natychmiast.

Domy�la� si�, �e posz�a w stron� lasu, i ruszy� w tamtym kierunku. Po dobrym kwadransie marszu dop�dzi� j� na skr�cie drogi. Us�yszawszy za sob� jego kroki, zatrzyma�a si� i powiedzia�a:

� O, widz�, �e i pan jest amatorem samotnych spacer�w.

� Wcale nie samotnych. W�a�nie szuka�em pani. Pani posz�a sama, nawet nie zapyta�a mnie, czy b�d� pani towarzyszy�.

� Nie s�dzi�am, by mog�o to panu sprawi� przyjemno��. To jedno A drugie, przypuszcza�am, �e znajdzie pan milsz� towarzyszk� przechadzki.

� O kim pani m�wi? � zapyta�.

� Ach, m�j Bo�e! czy to nie wszystko jedno? Chodzi w og�le o kobiet�, o jak�kolwiek kobiet�. Sta� si� pan, jak widz�, prawdziwym kobieciarzem.

� Iz czeg� to pani widzi?

� No, chocia�by z pa�skich zalot�w do Donki.

� Jak pani mo�e tak m�wi�? � zawo�a� niemal z rozpacz� w g�osie.

� Ale niech pan b�dzie ostro�ny � ci�gn�a, jakby nie dos�yszawszy jego okrzyku. � Wasyl to t�gi ch�op. Nie tak �atwo panu b�dzie zapakowa� jego narzeczon� do kufra.

Wybuch�a �miechem.

� Ile� w tym romantyzmu. M�ody lekarz z Warszawy porywa oblubienic� m�ynarczyka i uwozi j� w wagonie baga�owym do stolicy. Teraz spojrza� na ni� z prawdziwym niepokojem.

� Pani �ucjo! Co si� pani sta�o?

Zarumieni�a si� i nie patrz�c mu w oczy powiedzia�a zbyt g�o�no:

� Sta�o si� to, �e uwa�am za nieprzyzwoito�� pa�skie zaloty do tej dziewczyny. Mo�e pan skierowa� swoje uwodzicielskie zamiary do kogo innego i konkury odprawia� gdzie indziej.

A przynajmniej nie tutaj. Rozumiem wprawdzie, �e pan si� tu nudzi, ale wola�abym, by znalaz� pan jakie� inne rozrywki ni� ba�amucenie Donki.

By� wprost oszo�omiony tym, co s�ysza�.

� Co si� pani sta�o, panno �ucjo? � powt�rzy� i przysz�o mu na my�l, �e s� to najwyra�niejsze objawy pocz�tk�w histerii. Oczywi�cie siedz�c w tym zapad�ym k�cie, przestaj�c z ch�opstwem i nudz�c si�, musia�a mie� nadwer�one nerwy.

Po d�u�szej pauzie, wobec jej milczenia, zacz�� m�wi�, zacz�� t�umaczy� ca�� niedorzeczno�� jej podejrze�.

� Jak pani nawet mo�e przypuszcza�, �e kochaj�c pani� i maj�c szcz�cie przebywa� z ni� pod jednym dachem m�g�bym bodaj w najmniejszym stopniu zainteresowa� si� jak�� inn� kobiet�. Panno �ucjo!

Jego argumenty, a zw�aszcza ostatni przem�wi�y jej do przekonania. Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e zbyt po�piesznie i ze zbyt lu�nego materia�u wyci�gn�a nies�uszne wnioski. Skrzywdzi�a nie tylko Boga ducha winn� Donk�, lecz i Kolskiego. Ogarn�o j� przykre zawstydzenie. Sama nie wiedzia�a, czym usprawiedliwi� si� przed nim ze swego niedorzecznego zachowania si�. W ko�cu dosz�a do przekonania, �e wszelkie wykr�ty nie licowa�y z godno�ci� ich wzajemnego stosunku, i ulegaj�c swojej naturze, kt�ra kaza�a jej zawsze post�powa� prosto i szczerze, wyci�gn�a do� obie r�ce.

� Bardzo pana przepraszam, panie Janku. Rzeczywi�cie mog�o mi si� zdawa� to tylko. Niech pan nie �ywi do mnie �alu. Chwyci� jej r�ce i zacz�� obsypywa� je poca�unkami.

� �alu?... Ale�. ja do pani nie �ywi� najmniejszego �alu! Tylko by�o mi tak smutno, tak bardzo smutno... Ze pani nie wierzy, �e pani pos�dza n�nie o to, co ja sam nazwa�bym... �wi�tokradztwem.

Mia� w oczach �zy. Poczucie w�asnej winy wzmog�o jeszcze bardziej wzruszenie �ucji i ch�� zado��uczynienia. Nie wiedzia�a, jak� form� nada� swojej ekspiacji. W ka�dym razie chcia�a by� dla� jak najserdeczniejsza.

� Panie Janku � powiedzia�a. � Mo�e nie pozwoli�abym sobie na urz�dzenie panu tej bezsensownej awantury, gdyby nie to, �e naprawd� uwa�am pana za kogo� bardzo bliskiego. Powinien pan trzyma� mnie ostrzej. Rozpu�ci�am si� jak dziadowski bicz.

� No, ju� teraz nie m�wmy o tym. Wszystko szcz�liwie si� sko�czy�o. A je�eli pani to dogadza, to prosz�, niech pani codziennie krzyczy na mnie przez dwana�cie godzin, by�em tylko p�niej m�g� mie� jeden kwadrans taki jak w tej chwili.

Z �artobliwym smutkiem potrz�sn�a g�ow�.

� Widz�, �e nie ma rady i �e od dzi� b�dzie mnie pan ju� uwa�a� za megier�.

W najlepszej komitywie sp�dzili reszt� wieczoru. Po kolacji d�ugo jeszcze rozmawiali, przy czym �ucja nie �a�owa�a wysi�k�w, by wynagrodzi� mu poprzednie przykro�ci. Wysi�ki te zreszt� nie wymaga�y z jej strony �adnego po�wi�cenia. Naprawd� by�a szcz�liwa, �e dosz�o mi�dzy nimi do zupe�nej zgody. Przelotna burza raczej jeszcze bardziej pog��bi�a jej sympati� i przywi�zanie do tego przemi�ego ch�opca i uprzytomni�a �ucji, �e w ka�dym wypadku mi�o�� jego zas�uguje na wysok� ocen�. Je�eli nie mog�a odpowiedzie� mu na ni� r�wnie silnym uczuciem, nie znaczy�o to, by jego uczucie nale�a�o lekcewa�y�. Przeciwnie. Sama �wiadomo��, �e istnieje na �wiecie cz�owiek zdolny dla niej do wszelkich po�wi�ce�, cz�owiek, na kt�rym zawsze mo�na polega�, na kt�rego pomoc mo�na liczy�, sama ta �wiadomo�� napawa�a j� jakby pewnym poczuciem bezpiecze�stwa. Kr�tko m�wi�c, zauwa�y�a w sobie nieoczekiwan� dla siebie samej zmian�: o ile dawniej mi�o�� Kolskiego uwa�a�a za pewien ci�ar, za przeszkod� w swoim �yciu, o tyle teraz by�a mu za ni� wdzi�czna.

Przed samym za�ni�ciem my�l wr�ci�a do tego przykrego incydentu. �ucja przypomnia�a sobie, jak ostrych u�y�a s��w w stosunku do Donki i do niego. W pokoju by�o ciemno, lecz uczu�a, �e si� rumieni.

� Zachowa�am si� jak pensjonarka � powiedzia�a p�g�osem.

I nagle w m�zgu b�ysn�a �wiadomo��:

Jak zazdrosna pensjonarka...

Odkrycie to by�o tak niespodziane, �e �ucja a� usiad�a na ��ku, poderwana nag�ym niepokojem. Oczywi�cie o zazdro�ci tu nie mog�o by� mowy. C� za absurd! A jednak kto wie, czy Kolski tak tego nie potraktuje? Wszystkie pozory mog�y tu przemawia� w�a�nie za zazdro�ci�. I to za zazdro�ci� nieuzasadnion�. Po prostu zrobi�a mu scen�!

D�ugo nie mog�a zasn��, usi�uj�c przypomnie� sobie wszystkie szczeg�y zachowania si� Kolskiego i uspokajaj�c siebie przy tym, �e w jego sposobie bycia nie by�o nic, co by wskazywa�o na to, �e pos�dzaj� o zazdro��. Wreszcie znu�ona, zasn�a z postanowieniem, �e w ka�dym razie nale�y mu umili� jak najbardziej pobyt w lecznicy. Przecie� jeszcze kilka dni i rozstan� si�, rozstan� si� mo�e na zawsze. Chyba �e Kolski zechce na przyk�ad przyje�d�a� na wakacje do Radoliszek. To by�by wcale niez�y pomys�.

Profesor Wilczur nie wys�a� depeszy o swoim powrocie z dw�ch powod�w. Po pierwsze, nie chcia�, by robiono jakie� przygotowania na jego przyjazd, a po wt�re, musia� si� liczy� z pieni�dzmi. Otrzyma� wprawdzie ostatnio od wydawcy swoich dzie� naukowych do�� poka�n� sumk�, lecz zu�y� j� na nabycie wielu lekarstw potrzebnych w lecznicy. Zreszt�, i pobyt, trzytygodniowy pobyt w Wilnie poch�on�� sporo. Zosta�o zaledwie tyle, .by wystarczy�o na bilet kolejowy i na wynaj�cie furmanki w Ludwikowie.

By� i trzeci pow�d. Pow�d mo�e najwa�niejszy, lecz taki, kt�rego Wilczur nie chcia� sobie u�wiadomi�. Oto pragn�� po prostu zjawi� si� w lecznicy niespodziewanie, zjawi� si� nie oczekiwany, by od pierwszego rzutu oka przekona� si�, jak stoj� sprawy mi�dzy �ucj� a Kolskim. W takim powrocie bez uprzedzenia by� jaki� nieprzyjemny posmak, posmak zaskoczenia, i Wilczur wola� przed samym sob� t�umaczy� si� oszcz�dno�ci� na depeszy. Je�eli chodzi�o o meritum sprawy, bynajmniej bowiem siebie nie oszukiwa�. Przecie� tylko dlatego przez trzy tygodnie siedzia� w Wilnie, by u�atwi� �ucji zbli�enie si� do Kolskiego, by swoj� nieobecno�ci� umo�liwi� jej rewizj� w�asnych uczu�, pragnie� i zamiar�w.

Rozs�dek mu m�wi�, �e post�puje s�usznie. Od czasu balu w Kowalewie, od owego pami�tnego wieczoru, gdy brutalne, lecz jak�e s�uszne s�owa pana Jurkowskiego wstrz�sn�y sumieniem Wilczura i obali�y wszystkie plany, zdruzgota�y wszystkie jego nadzieje, od owego dnia zapad�o ju� w duszy profesora postanowienie. Niespodziewany przyjazd Kolskiego u�atwi� realizacj� tego postanowienia. Pocz�tkowo Wilczur zamierza� pod jakim� pozorem wys�a� �ucj� do Warszawy na d�u�szy okres czasu. Nie my�la� specjalnie o Kolskim, lecz i jego osob� bra� w rachub�. Chodzi�o mu o to, by �ucja znalaz�szy si� w atmosferze du�ego miasta, w innych warunkach i w�r�d innych ludzi, mia�a mo�no�� skonfrontowania swego sentymentu, kt�ry nazywa�a mi�o�ci�, z rzeczywistym stanem w�asnej psychiki. Chodzi�o mu o to, by mog�a spotka� jakiego� m�odego m�czyzn� i zbli�y� si� do�, bo tylko w ten spos�b mog�aby stwierdzi�, �e uczucia, jakie �ywi dla Wilczura, w �adnym wypadku nie wytrzymaj� pr�by czasu.

Na szcz�cie przyjazd Kolskiego da� Wilczurowi mo�no�� unikni�cia skomplikowanych machinacji. Sytuacja uk�ada�a si� jak najlepiej, i Wilczur nie w�tpi�, �e pr�ba, na jak� wystawi� �ucj�, zostawiaj�c j� na trzy tygodnie g�r� sam na sam z Kolskim, b�dzie pr�b� skuteczn�. Istnia�y bowiem dwie ewentualno�ci: albo �ucja nie zmieni si� w niczym i wtedy Wilczur b�dzie mia� �wiadectwo trwa�o�ci jej uczu�, albo ta przyja��, kt�r� zawsze �ywi�a dla Kolskiego, przybierze inny ton i inne zabarwienie, pog��bi si�, wzmocni, s�owem, stanie si� tym, co ludzie nazywaj� mi�o�ci�.

Za t� drug� ewentualno�ci� wed�ug mniemania profesora Wilczura przemawia�o wiele. G��wnym jej atutem bezsprzecznie by� m�ody wiek obojga, wsp�lnota upodoba� i zainteresowa� oraz mi�o�� Kolskiego. Wilczurowi wydawa�o si� bardzo nieprawdopodobne, by atuty te nie mia�y doj�� do g�osu w wytworzonej sytuacji, w warunkach, gdy oboje m�odzi zmuszeni okoliczno�ciami sp�dzaj� ca�e dnie z sob�.

Myli�by si� jednak ten, kto by s�dzi�, �e Wilczur wraca� w pogodnym nastroju ducha. Przewidywa� wprawdzie to, �e b�dzie musia� si� rozsta� z �ucj�, �e b�dzie musia� wyrzec si� wszelkich swoich nadziei, bynajmniej jednak nie cieszy� si� z tego powodu. Uwa�a�, �e spe�nia sw�j obowi�zek, �e post�puje uczciwie, lecz wiedzia� r�wnie�, �e tym post�powaniem zamyka niejako ostatni rozdzia� swego osobistego �ycia. Ze �wiadomie i ostatecznie wyrzeka si� w�asnego szcz�cia.

Na stacji w Ludwikowie znalaz� woln� furmank� jednego z radoliskich �yd�w. Chuda szkapina wlok�a si� noga za nog�, tak �e gdy doje�d�a� do m�yna, panowa� ju� lekki zmrok. Na rozstaju zap�aci� �ydowi i wzi�wszy walizk� ruszy� pieszo do lecznicy. Drzwi nie by�y zamkni�te. Nacisn�� klamk� i wszed�. W sieni nic by�o nikogo. W ca�ym domu panowa�a zupe�na cisza, w kt�rej jego kroki rozleg�y si� ha�a�liwie. Nagle ze �szpitalnego" pokoju odezwa� si� g�os Donki:

� Hej, a kto tam?

� Jak si� masz, Donko? To ja.

� Jezus Maria! � odpowiedzia� mu radosny okrzyk. � Pan profesor wr�ci�!

I dobra Donka wpad�a do sieni rozradowana i zemocjonowana. Po przywitaniach pomog�a mu zdj�� palto i �ywo zabra�a si� do przygotowania herbaty, papla� przez ca�y czas bez przerwy.

� A gdzie� jest panna �ucja? � zapyta� Wilczur.

� Na spacerze. Co dzie� na spacery z panem doktorem Kolskim chodz� i wracaj� dopiero na kolacj�. Strasznie daleko chodz�. Czasami a� na Wickuny.

� No, a jak�e, nie nudzi si� tu doktor Kolski? Donka za�mia�a si�.

� Gdzie tam jemu do nudzenia si�. Ja tak my�l�, �e on tu i rok by ch�tnie siedzia�.

� To bardzo mi�y cz�owiek � zauwa�y� Wilczur pozornie oboj�tnym tonem. � Jak�e ci si� on podoba, Donko? Dziewczyna wzruszy�a ramionami.

� Co on mi si� tam ma podoba� czy nie podoba�? Albo to on dla mnie? Ja mam swojego Wasyla i innych nie potrzebuj�. A jak si� komu� przywiduje, �e ja do doktora strzelam oczami, to to nieprawda.

� A komu� si� to przywiduje? � z zaciekawieniem zapyta� Wilczur. � Wasylowi?

� Nie Wasylowi, tylko pannie �UCJI.

� Sk�d�e ty o tych wiesz, �e jej si� tak przywiduje?

� A bo tu jednego razu tak nakrzycza�a na mnie, �e nie wiem. Nawet grozi�a, �e si� panu profesorowi poskar�y. Ze ja niby do pana doktora jakie� flirty robi�. Potrzebny mi on akurat. Niech go sobie ma. Ja nie dla niego, on nie dla mnie. Ale pierwszy raz s�ysz�, �eby si� nie by�o wolno po�mia�. Pan profesor te� nieraz ze mn� si� �mieje.

Wilczur chrz�kn�� i powiedzia� w zamy�leniu:

� Pewno, �e wolno.

� No w�a�nie. Ja wiedzia�am z g�ry, �e pan profesor na mnie si� nie b�dzie gniewa�.

� Na nikogo si� nigdy nie gniewam, drogie dziecko � westchn�� Wilczur, zasiadaj�c do przygotowanej herbaty. � No, a c� tu poza tym nowego? U Prokopa wszyscy zdrowi?

� Co nie maj� by� zdrowi? Dziadzio co dzie� mnie pyta, czy od pana profesora wiadomo�ci nie ma o powrocie.

� Przychodzi tu co dzie�?

� Z pocz�tku to przychodzi�, ale ostatnimi czasy to si� czego� na pann� �ucj� boczy i tu nie zagl�da. Wilczur zdziwi� si�.

� Dlaczego si� boczy?

� A bo on doktora Kolskiego nie lubi. Powiada, �e nie wiadomo po co pan profesor pozwoli� mu tu zosta�. Co� nie przypad� dziadziowi do smaku. A sama nie wiem dlaczego, bo to bardzo sympatyczny cz�owiek. Kiedy w zesz�ym tygodniu pan doktor chcia� konie wynaj��, to mu nie da�.

� A po c� mu by�y konie?

� A do konnej jazdy. Bo pan doktor z pann� �ucj� to cz�sto konno je�d��. Konie wynajmuj� teraz od jednego starowiera z Nieskupy, a siod�a od rymarza Wojdy��y z miasteczka. O, tu le�� � wskaza�a k�t w sieni.

Wilczur spojrza� i skin�� g�ow�.

� Rzeczywi�cie le��.

� A teraz to pewno doktor b�dzie musia� wraca� do Warszawy, bo i miejsca dla niego tu nie ma. Chyba �eby w sieni tu spa� albo w operacyjnym. Tak widz�, �e i z tych imienin nic im nie wyjdzie � nie bez pewnej z�o�liwo�ci zako�czy�a Donka.

� Z jakich imienin?

� Z imienin pani Pawlickiej. Mieli tam pojutrze jecha� do jej maj�tku. Pani Pawlicka tu sama by�a i zaprasza�a jeszcze w poniedzia�ek. Tam b�dzie du�y bal. Panna �ucja nawet sobie now� sukienk� szykuje. Tak� niebiesk�, przybran� tiulem. Ach, �ebym to ja sobie mog�a tak� zrobi�!

Profesor dopi� herbat� i siedzia� milcz�cy. Donka kr�ci�a si� po pokoju, a wyjrzawszy oknem zawo�a�a:

� O, o! Ju� wracaj�. Jako� dzi� wcze�niej. Niech pan profesor zobaczy.

Przez p�ot prze�a��.

Wilczur zbli�y� si� do okna. Istotnie przez p�ot odgradzaj�cy dziedziniec od pola prze�azi� Kolski. Zeskoczy� i wyci�gn�� r�ce, pomagaj�c �ucji. Nie by�o s�ycha� ich rozmowy, lecz widocznie byli rozbawieni i w doskona�ym humorze. Zarumieniona twarz �ucji promieniowa�a weso�o�ci�. �mieli si�, patrz�c sobie w oczy, po czym wolno ruszyli ku domowi, trzymaj�c si� za r�ce. Raz po raz przystawali i teraz by�o ju� wyra�nie s�ycha� ich �miech.

Wilczur cofn�� si� od okna. Ju� nie mia� najmniejszych w�tpliwo�ci, jakie rezultaty da�a przygotowana przeze� pr�ba. Najch�tniej zamkn��by si� teraz, by ich nie widzie�. By�o to jednak niemo�liwe.

Drzwi si� otworzy�y i wesz�a najpierw �ucja, a za ni� Kolski. W pierwszej chwili zatrzymali si� zaskoczeni widokiem Wilczura. �ucja krzykn�a:

� Profesorze! Wr�ci� pan! Wilczur zmusi� si� do u�miechu.

� Jak si� macie, moi drodzy!

Pomimo serdeczno�ci w powitaniach przewija�a si� nutka og�lnego za�enowania. Gdy zasiedli do kolacji. Wilczur z przesadn� rozwlek�o�ci� opowiada�, co robi� w Wilnie, opowiada� o tamtejszych stosunkach w �wiecie lekarskim, a gdy ten temat si� wyczerpa�, przyst�pi� do r�wnie obszernego opisu operacji Dobranieckiego.

Natychmiast po kolacji Wilczur powiedzia�:

� Zrobi mi pan t� �ask�, kochany kolego, i zostanie jeszcze kilka dni. Nie b�d� pana rusza� z miejsca, a sobie urz�dz� legowisko w operacyjnym.

� O, nigdy si� na to nie zgodz�, panie profesorze � niezr�cznie odpowiedzia� Kolski. � Nie wiem, czy nie sprawi� k�opotu tym, �e pozostan�, je�eli pan profesor pozwoli. Ale w �adnym razie nie mog� zajmowa� nadal pa�skiego pokoju. Mnie w operacyjnym b�dzie zupe�nie wygodnie.

Natychmiast po urz�dzeniu pos�ania dla Kolskiego i po przeniesieniu jego rzeczy, profesor t�umacz�c si� zm�czeniem po podr�y po�egna� si� i uda� si� na spoczynek.

Ze smugi �wiat�a, kt�ra do p�nej nocy pada�a z okna ambulatorium, m�g� si� domy�li�, �e �ucja i Kolski nie poszli spa�, lecz rozmawiali.

Rozmawiaj� o czym?... Czy ju� doszli do porozumienia? Czy �ucja przyj�a jego o�wiadczyny?... Je�eli tak jest, naradzaj� si� teraz, w jaki spos�b ma si� ona uwolni� od zobowi�za� wobec starego, poczciwego profesora. W jaki spos�b zakomunikowa� mu o zmianie swoich uczu�?...

Wilczurowi wyda�o si� to nieprawdopodobne. Aczkolwiek wszystko, co tu zasta�, dobitnie �wiadczy�o o zbli�eniu si� �ucji do Kolskiego, niepodobna by�o wyobrazi� sobie, by ta dziewczyna o mocnym i zdecydowanym charakterze cofn�a si�, by si� wypar�a swych zobowi�za�. Nale�a�o raczej liczy� si� z czym� wr�cz odwrotnym. Nale�a�o przewidywa�, �e �ucja, nawet kochaj�c Kolskiego, nie zechce przyzna� si� do tego, nie zechce nawet sama przyj�� tego do wiadomo�ci. B�dzie uwa�a�a za sw�j �wi�ty obowi�zek wytrwanie w postanowieniu, dotrzymanie obietnic, niezdradzenie niczym zmiany, jaka w niej zasz�a. Wilczur prawie tego by� pewien.

Zamkn�� oczy i le��c w ciemno�ci analizowa� dzisiejsze zachowanie si� �ucji. Bez w�tpienia by�a nieco speszona jego przyjazdem, lecz przywita�a go z tak� serdeczno�ci� jak dawniej. P�niej w ci�gu wieczoru nie by�a wprawdzie zupe�nie swobodna w obej�ciu, jednak�e bynajmniej nie unika�a jego wzroku, a wypytywa�a o wszystko z takim zainteresowaniem jak zawsze. I nic tu nie uderzy�o Wilczura. By� mo�e chyba to, �e przez ca�y czas ani razu nie odezwa�a si� do Kolskiego. Kolski r�wnie� zwraca� si� tylko do profesora. Zdawali si� wzajemnie siebie nie dostrzega�, co stanowi�o tak jaskrawy kontrast z niedawnym rozbawieniem, p�ki jeszcze nie wiedzieli o jego powrocie, �e musia�o to zastanawia�.

Przypomnia� sobie siod�a le��ce w k�cie sieni. Oczywi�cie je�d�� konno, zim� b�d� je�dzili na nartach czy chodzili na �lizgawk�, latem b�d� robili wycieczki g�rskie. S� m�odzi, maj� zbli�one upodobania i do�� si� fizycznych do ich realizacji.

Pia�y ju� koguty w zagrodzie Prokopa Mielnika, gdy Wilczur zasn��. Wczesnym rankiem wszyscy razem jedli �niadanie jak zwykle w pokoju �ucji. Humory nic poprawi�y si� i tylko Jemio� gada� bez przerwy ku zadowoleniu wszystkich pozosta�ych, kt�rzy dzi�ki temu mogli milcze�. Nawi�zuj�c do operacji Dobranieckiego perorowa�:

� Wyci��e� mu nowotw�r z m�zgu, darling. Ale czy� si� zastanowi� nad tym, �e w�a�ciwie m�wi�c, ca�y nasz m�zg, a �ci�lej, ca�a nasza kora m�zgowa, mieszcz�ca wy�sze w�adze ustroju, czyli po prostu ducha, jest najszkodliwszym nowotworem, jakim dywagacja natury nape�ni�a nasze czaszki? O ile si� nie myl�, tam jest w�a�nie siedlisko my�li, czyli rzeczy najbardziej niepotrzebnej i najbardziej niebezpiecznej na �wiecie. Zastan�w si�, jak pi�knie wygl�da�oby �ycie, w�odarzu, gdyby�my nie my�leli, pokornie spe�niaj�c narzucone nam przez przyrod� funkcje od�ywiania si� i rozmna�ania si�. O ile� byliby�my szcz�liwsi, gdyby�my nie powtarzali za Kartezjuszem: �cogito, ergo sum", lecz za pierwszym lepszym bydl�tkiem:

�coito, ergo sum". Logika natury zosta�a zniekszta�cona przez nasze my�lenie, bo wszystko w naturze jest celowe. Z chwil� za� ukazania si� w niej rozumu ludzkiego przekonali�my si�, �e nie wiemy, po co ten rozum mamy. Gdyby�my pozostali zwierz�tkami jaskiniowymi, by�oby oczywiste, �e jeste�my jedynie jedn� z form przemiany materii w �wiecie, �e mamy za zadanie w okre�lonej liczbie lat naszego smrodliwego �ywota wch�on�� pewn� ilo�� tlenu z powietrza, wody ze strumyczka, pokarm�w ro�linnych i zwierz�cych, by pozostawi� pewne quantum .kwasu w�glowego, malowniczo rozsianych po glebie ekskrement�w i wreszcie w�asne �cierwo. Wszystko w porz�dku. W �a�cuchu przemiany spe�niamy swoj� rol�. Ale co z my�l�? Ale co z Iliad�, co z Hamletem? Co z dwumianem Newtona, z teori� wzgl�dno�ci i z kwantami Plancka? Po jasn� choler� to wszystko? Ku czemu to zmierza? Je�eli mi powiecie, gentlemen and ladies, �e dzi�ki temu ro�nie cywilizacja, a z ni� proporcjonalnie wzmaga si� przyrost naturalny gatunku homo sapiens, to zapytam was, czy le�a�o w planie matki przyrody nadmierne u�y�nianie gleby onymi� wspomnianymi ekskrementami i padlin�? To mo�e zak��ci� ca�y porz�dek rzeczy i doprowadzi� do nieprzewidzianych katastrof.

Oracj� Jemio�a przerwa�o przybycie pierwszych pacjent�w, i tr�jka lekarzy zabra�a si� do. pracy. Dopiero oko�o trzeciej w lecznicy znowu zapanowa�a cisza. Korzystaj�c z tego, �e �ucja jeszcze w pokoju szpitalnym robi�a opatrunki, Wilczur poprosi� Kolskiego do swego pokoju i cz�stuj�c go papierosem, zapyta�.

� Jak�e, kolego? Bardzo pan przeklina mnie za to, �e go tu uwi�zi�em na tak d�ugo?

� Ach, nie, panie profesorze. By� to dla mnie prawdziwy odpoczynek.

� S�ysza�em, �e pan jest w Warszawie bardzo zapracowany. Ma pan coraz wi�ksz� praktyk�. Szczerze si� ucieszy�em. Teraz czeka pana po powrocie du�o roboty. Niech�e pan siada.

� Dzi�kuj� � b�kn�� Kolski, sadowi�c si� na twardym taborecie. � I dochody panu te� rosn�?

� Nie narzekam na to.

� Jednego tylko nie rozumiem � po namy�le odezwa� si� Wilczur � dlaczego pan trwa w celibacie? Powinien pan si� o�eni�. Tego nie nale�y przeci�ga�. Wiem o tym z w�asnego do�wiadczenia.

Kolski poczerwienia�.

� Niestety, jest to niemo�liwe. Wilczur podni�s� brwi.

� A� niemo�liwe?... Wybaczy pan, kolego, �e wtr�cam si� w pa�skie prywatne sprawy, ale s�dz�, �e upowa�nia mnie do tego nasza stara znajomo�� i m�j wiek. Czy mo�e mi pan powiedzie�, na czym ta niemo�liwo�� polega?

Kolski odpowiedzia� nie od razu: � Kocham kogo�...

� No, to chyba jest najmniejsza przeszkoda � u�miechn�� si� Wilczur.

� Kobieta, kt�r� kocham, nie jest wolna � wyja�ni� Kolski. � Ach, tak?... M�atka?

� Nie. Jest zar�czona z innym.

� To rzeczywi�cie przykre. I kocha tego innego?

� Tak przynajmniej m�wi.

� Ale przecie� do pana, kolego, nie czuje chyba nienawi�ci?

� O, nie � po�piesznie zaprzeczy� Kolski. Wilczur przygl�da� mu si� przez chwil� z u�miechem.

� Dziwna rzecz, panie kolego. Nie wygl�da mi pan na �lamazar�, a post�puje pan jak zal�kniona panienka. Z kobietami trzeba ostro, panie kolego. Zdecydowanie. Po m�sku. Je�eli jest panu przychylna, to �mia�o atakowa�. Niech pan pami�ta o tym, �eby nie da� si� odstraszy� pozorami. Czasami co� bardzo gro�nie wygl�da. Jaka� ska�a pi�trzy si� przed nami i wydaje si� nie do zdobycia, a troch� przedsi�biorczo�ci i uporu wystarczy, by dosta� si� na jej szczyt.

Kolski nerwowo gni�t� palce. W pierwszej chwili zdawa�o mu si�, �e profesor ze� kpi. P�niej przysz�o mu na my�l, �e chce go wybada�. Teraz ju� sam nie wiedzia�, co o tym my�le�.

� Tak, tak � m�wi� Wilczur. � O ma��e�stwie, panie kolego, trzeba my�le� zawczasu i�ku� �elazo, p�ki gor�ce. Cz�owiek ani si� spostrze�e, gdy si� zestarzeje. Ile pan sobie lat liczy?

� Trzydzie�ci pi��, panie profesorze.

� No, widzi pan. To najwy�szy czas. Gdy ja si� �eni�em, mia�em ju� za wiele. Ju� mi�dzy mn� i �on� by�a zbyt wielka r�nica wieku. I oczywi�cie takie ma��e�stwo nie mog�o by� szcz�liwe.

Kolski znowu poczerwienia� i szeroko otworzy� oczy. Czy�by profesor chcia� mu da� do zrozumienia, �e nie my�li o ma��e�stwie z �ucj�? Wilczur m�wi� dalej:

� Ma si� rozumie�, kwestia lat sama przez si� nie jest tak wa�na, nie wchodzi tu bowiem w gr� sprawa seksualna. Wie pan dobrze, �e nie zawsze zale�ne to jest od wieku. Chodzi o co innego. O kwesti� zami�owa� i upodoba�. Te trzeba mie� mniej wi�cej jednakowe, aby by� z kobiet� szcz�liwym i by jej da� szcz�cie. Nie mo�na pope�ni� wi�kszego b��du, ni� �eni�c si� z dziewczyn� m�odsz� od siebie o wi�cej ni� dziesi�� lat.

Kolski prze�kn�� �lin� i zapyta�:

� Czy pan profesor serio jest tego zdania?

� Jak najbardziej serio, panie kolego. Niech pan tedy nie zwleka, bo jeszcze kto� pana ubiegnie. I nie ba� si� rywala. O kobiet� trzeba walczy�. To nie jest pieczony go��bek, co sam panu spadnie do otwartej buzi. A gdy ju� j� pan b�dzie mia�, niech pan pami�ta, by wi�cej jej czasu po�wi�ca� ni� swojej pracy zawodowej. To szalenie wa�ne. O tym r�wnie� przekona�em si� na w�asnym smutnym do�wiadczeniu. Kiedy�, gdy pan zechce tu mnie odwiedzi�, opowiem panu t� histori�. Bo nie w�tpi�, �e latem zajrzy pan tu chocia� na kilka dni.

� Z najwi�ksz� przyjemno�ci�, panie profesorze. � Kolski sk�oni� si� zmieszany.

Do pokoju wesz�a �ucja. Zdj�a ju� kitel i by�a w ciemnej we�nianej sukience, a w r�ku trzyma�a jak�� rob�tk�.

� Ho, ho, panno �ucjo � zwr�ci� si� do niej Wilczur. � Czuj� w powietrzu jak�� zabaw�. Za�o�y�bym si�, �e produkuje pani now� sukni�.

� Sk�d pan wie? � zdziwi�a si� �ucja.

� Jasnowidzenie! � podnosz�c palec do g�ry tajemniczo odpowiedzia� Wilczur. � Czy� na darmo uwa�aj� mnie wie�niacy w okolicy za czarownika?

Jasnowidzenie!

Zmarszczy� brwi i zmru�y� oczy.

� Zaraz, zaraz... Ju� widz�... T�um ta�cz�cych par... Orkiestra... Oto pani domu... A to jej m��... Wysoki, przystojny.... Za�o�y�bym si�... Ale� tak. Na pewno jest lekarzem... Na Boga! To doktor Pawlicki!

�ucja i Kolski zamienili spojrzenia pe�ne podziwu. Wreszcie �ucja zawo�a�a ze �miechem:

� Ale� oczywi�cie! Profesor musia� spotka� w Radoliszkach Pawlickiego i dowiedzia� si� od niego o tym balu. Wilczur gwa�townie zamacha� r�k�.

� Niech pani nie przerywa mi wizji: to wcale nie s� Radoliszki. Widz�, widz�... To jest dw�r. Bal na wsi... Oto jakie� toasty... Tak... To wznosz� zdrowie pani domu... Jej imieniny...

Widz� pani�... A obok doktora Kolskiego... Pani jest jakby otoczona ob�oczkami czego� przezroczystego... Tak... To tiul... Niebieski tiul... I ca�a suknia jest niebieska...

� Nie, to doprawdy niewiarygodne! Sk�d profesor mo�e wiedzie�, �e suknia istotnie b�dzie niebieska! Bo przecie� nie z tego paska, kt�ry robi�. Pasek jest czarny. Profesorze, niech�e pan ju� d�u�ej nas nie intryguje!

Wilczur spojrza� na ni� gro�nie.

� Widz�, �e pani o�miela si� nie wierzy� w moje nadprzyrodzone uzdolnienia.

� O�mielam si�. � �ucja skin�a g�ow�.

� Ha, wobec tego nie b�d� ju� dalej pani przepowiada�.

� Niech pan jeszcze tylko przepowie, czy nie widzi pan na tym balu s�ynnego chirurga, profesora Rafa�a Wilczura? Wilczur energicznie zaprzeczy� ruchem g�owy.

� Stanowczo nie widz�. Jego obfite kszta�ty rysuj� si� przed oczyma mej duszy wygodnie rozpostarte na tym oto ��ku i pogr��one w krzepi�cym �nie.

� To i my w takim razie te� nie pojedziemy � zawyrokowa�a �ucja.

� Ani mi si� wa�cie! Je�eli nie pojedziecie, b�d� to uwa�a� za osobist� obraz�. Przekonam si� bowiem, �e swoim powrotem pokrzy�owa�em wasze przyjemne plany. Kto wie, czy wobec tego nie uciekn� z powrotem do Wilna?

Po kr�tkich certacjach �ucja zgodzi�a si� by� na balu u Pawlickich. W istocie bardzo tego pragn�a. Wiedzia�a, �e spotka tam Jurkowskiego, a w�a�nie jemu chcia�a si� pokaza� w towarzystwie Kolskiego, by mu udowodni�, �e ma i m�odych, i przystojnych adorator�w. Je�eli za� wybra�a Wilczura, to widocznie dlatego, �e profesor jest znacznie wi�cej wart od najprzystojniejszych i najm�odszych.

Chocia� rzecz by�a postanowiona, w chwili wyjazdu opad�y �ucj� wyrzuty sumienia i omal nie zrezygnowa�a z balu. Nie post�pi�a mo�e tak jedynie dlatego, �e profesor zdawa� si� bynajmniej nie martwi� samotnie sp�dzonym wieczorem (Jemio� poszed� do karczmy i nie zapowiada� szybkiego powrotu). W zachowaniu si� profesora raczej mo�na, by�o si� dopatrzy� zadowolenia, �e b�dzie mia� wolny czas dla siebie. Weso�o �artuj�c odprowadzi� ich do bryczki. Z samotno�ci jednak nic nie wysz�o. Zaraz po odje�dzie �ucji i Kolskiego przyszed� Prokop. Swoim zwyczajem przywita� si� w milczeniu i wszed� za Wilczurem. Gdy ju� zasiedli w jego pokoju, zapyta�:

� I c� tam s�ycha� na szerokim �wiecie?

� Jak zawsze � kiwn�� g�ow� Wilczur. � U�eraj� si� ludzie o kawa�ek chleba jak g�odne psy o ko��. Otumanieni swoimi sprawami, zagonieni. Nic nowego na szerokim �wiecie.

� A jednak d�ugo ci� nie by�o � zauwa�y� Prokop. � A to niedobrze.

� Dlaczeg� niedobrze? � Wilczur spojrza� na� uwa�nie.

� A bo widzisz, w moim rozumieniu to tak: jak kto� co� ma, to zawsze lepiej pilnowa�. Chat� sam� zostawisz, drzwi nie zamkniesz, to ci� i okradn�. Miejscowi, wiadomo, nie rusz�, ale ma�o to r�nych przyb��d�w po kraju si� w��czy? Ani si� obejrzysz, jak ci wszystko wynios�.

Wilczur potrz�sn�� g�ow�.

� M�drze m�wisz, Prokopie. Tak m�drze, �e i zrozumie� mi trudno. To� przyjecha�em i niczego tu nie brak. Powiedz wyra�niej, co masz na my�li.

� C� ja mam tu m�wi� � burkn�� Mielnik i z wielk� uwag� zabra� si� do skr�cania papierosa.

� Zasta�em wszystko w porz�dku � ci�gn�� Wilczur. � Wszystko tak, jak powinno by�. Nikomu si� nic nie sta�o, chorzy dopatrzeni.

� I nie tylko chorzy...

� C� to znaczy?

Prokop zmarszczy� brwi i woln� r�k� przesun�� kilka razy po swojej siwej brodzie.

� A ja tobie co powiem: ty tego m�odego doktorka to p�d� w szyj�. Niepotrzebny on tu jest. Posiedzia� trzy tygodnie albo i wi�cej, a teraz i dosy�. Niech jedzie kczortu. Nahasa� si� tu, nakr�ci�, to i dosy�. My�la�em, �e jak powr�cisz, od razu go przegonisz, ale ty za mi�kki cz�owiek. Wierzchem tu b�dzie je�dzi� i takie rzeczy. Niech wraca, sk�d przyjecha�. Nie by�o tu jego i dobrze by�o. Ty jego po karku i won! Ot, co!

W miar� tego jak m�wi�, stary a� si� zasapa� z d�ugo t�umionej irytacji. Sko�czy� i jeszcze pomrukiwa� przez par� minut. Wilczur uda� zdziwionego.

� Uszom, swoim nie wierz�. Doktora Kolskiego znam od dawna. To bardzo porz�dny lekarz i mi�y cz�owiek. Nic mu zarzuci� nie mog�. Czy�by on tu podczas mojej nieobecno�ci co� z�ego robi�?

Prokop wzruszy� ramionami.

� Z�ego, nie z�ego. Ale ty by� lepiej zrobi�, nie zostawiaj�c go tutaj.

� Ludzie, kt�rych leczy�, wcale si� nie skar�yli na niego... Prokop machn�� r�k�.

� Leczenie leczeniem, a wi�cej on patrzy w zdrowych ni� w chorych. My�la�em, �e sam to zauwa�ysz i po�o�ysz temu koniec. A ty ich jeszcze teraz na jakie� wieczorynki razem wysy�asz.

Wilczur za�mia� si� z przymusem i poklepa� Prokopa po ramieniu.

� A c� mam robi�, stary przyjacielu? M�odzi s�, oboje m�odzi, to niech si� sobie wyta�cz�. Dla nas z tob� pogaw�dka, ciep�y piec, a dla nich zabawa. Ot, i wszystko w porz�dku.

Prokop pokr�ci� g�ow�.

� Dziwne rzeczy m�wisz. Ja bym tam swojej kobiecie, a zw�aszcza gdyby by�a m�oda, nie pozwoli� na to.

� Swojej?... � Wilczur machn�� r�k�. � A czy mo�e by� swoja kobieta, przyjacielu? Swoja mo�e by� cha�upa, swoja kurtka, swoja krowa, ale kobieta? Przecie� ona te� my�li i czuje tak samo jak i ja. Takie same ma prawa jak i ja. Przeciw woli j� trzyma�? To� to wi�zienie. I jaki� mia�by� po�ytek z takiej, co wbrew swemu sercu przy tobie siedzi i tylko my�li o tym, jakby si� wyrwa�, i na sw�j los narzeka?

� Prawo takie Boskie jest � surowo powiedzia� Prokop.

� Ech, przyjacielu. W�a�nie �eby to prawo by�o przestrzegane, to trzeba dobrze namy�li� si�, zanim si� kobiet� tym prawem z sob� zwi��e. Prawo to tylko wtedy moc swoj� b�dzie mia�o, gdy zatwierdzi to, co w dw�ch sercach zosta�o postanowione.

Prokop zamy�li� si� i powiedzia�:

� A ja my�la�em, �e u was ju� postanowione.

� Dzi�ki Bogu, nie by�o jeszcze postanowione � ze smutkiem odpowiedzia� Wilczur i zacz�� m�wi� o innych sprawach, daj�c tym do zrozumienia Prokopowi, �e poruszony przeze� temat jest dla� przykry.

Tymczasem w go�cinnym domu pa�stwa Pawlickich serdecznie i z wylaniem witano go�ci. �ucja nie omyli�a si�. Istotnie pan Jurkowski wydawa� si� zaskoczony tym, �e przyjecha�a nie w towarzystwie Wilczura. Przygl�da� si� uwa�nie Kolskiemu, zw�aszcza wtedy gdy �ucja z nim ta�czy�a. Sam pan Jurkowski demonstracyjnie nie ta�czy�, natomiast cz�sto odwiedza� bufet, by wraca� zn�w do salonu i podpiera� odrzwia.

�ucja najwi�cej ta�czy�a z Kolskim. By� �wietnym partnerem, a poza tym dnia tego jeszcze bardziej mi�ym ni� zwykle. Zupe�nie wyzby� si� owych zamy�le�, kt�re go poprzednio raz po raz nawiedza�y, byt weso�y, pogodny, zadowolony i sprawia� wra�enie kogo�, kto z trudem ukrywa jak�� niezwykle radosn� tajemnic�. �ucja czu�a si� �wietnie. Nie speszy�o jej nawet przypadkowo zas�yszane zdanie jakiego� starszego pana, kt�ry wskazuj�c swojej towarzyszce �ucj� i Kolskiego powiedzia� z rozmys�em do�� g�o�no:

� Zobacz, jaka to dobrana para.

Wkr�tce po kolacji pan Jurkowski poprosi� �ucj� do tanga. Oczywi�cie nie mia�a powodu mu odm�wi�. Okaza�o si� jednak, �e post�pi�a nierozwa�nie. Musia� ju� mie� w czubie, gdy� zaraz w pierwszym okr��eniu, zapyta� z wyra�n� intencj�:

� I c� tam profesor Wilczur? Zostawi�a go pani w domu?

� Profesor czu� si� zm�czony � odpowiedzia�a zdawkowo. � Nie lubi hucznych zabaw.

� Ale wynalaz� sobie do tych zabaw godnego zast�pc�... �ucja zby�a t� uwag� milczeniem.

� A zast�pca bynajmniej nie wygl�da na zmartwionego swoj� misj�. Mo�e by profesor i nie by� z tego kontem. Jak pani s�dzi?

W jego g�osie zabrzmia�a wyra�na ironia. �ucja lekko wzruszy�a ramionami i chc�c zmieni� temat powiedzia�a:

� Doktor Kolski jest dawnym uczniem i przyjacielem profesora. A dlaczego pan nie ta�czy?

� O, ja nie ta�cz�, bo mam taki widok, jakiego jeszcze w �yciu nie mia�em. Musz� si� przygl�da�, by na przysz�o�� wiedzie�...

� Co wiedzie�? � zdziwi�a si� �ucja.

� Ano, wiedzie�, jak wygl�da zakochana kobieta. Przecie� pani wpatruje si� w tego Kolskiego jak w t�cz�. A on w pani� jak kot w szperk�. Do stu diab��w! Oczu od siebie oderwa� nie mog�! I c� mi pani naopowiada�a o profesorze, kiedy si� pani kocha w tym doktorku.

�ucja czu�a, �e blednie. S�owa Jurkowskiego zaskoczy�y j� i przerazi�y do tego stopnia, �e nie pomy�la�a nawet o tym, jak dalece Jurkowski przekracza przyzwoite formy, wtr�caj�c si� do jej prywatnych spraw.

� Pan si� myli � odpowiedzia�a. � Z doktorem Kolskim ��czy mnie kole�e�stwo i stara przyja��. Nic poza tym.

� Tere fere kuku! �adne kole�e�stwo! Ca�a pani promienieje do niego. �lepy by to zauwa�y�. Owszem, mo�e pani my�le� nawet, �e m�wi� to przez zazdro��. Niech i tak b�dzie. Jestem zazdrosny. Ale zazdro�� nie mo�e mi o tyle przes�oni� oczu, bym nie dostrzeg�, �e pani si� w nim kocha. Nie rozumiem tylko, po co mnie pani wtedy w Kowalewie ok�ama�a, m�wi�c o profesorze. A mo�e profesor ma by� od ma��e�stwa, a ten m�ody doktor od przyja�ni?... Nie ma co, dobry �art!

�ucja oprzytomnia�a.

� Pan jest nietrze�wy. Pan b�dzie �askaw odprowadzi� mnie na miejsce.

� Oczywi�cie, odprowadz� pani�. Tam ju� on czeka st�skniony... Jak�e mog� nara�a� pani� na tak d�ugie rozstanie z ukochanym!

Zatrzyma� si� przed Kolskim i k�aniaj�c si� �ucji szarmancko, doda�:

� Oto zwracam panu wypo�yczony skarb...

Kolski, nie domy�laj�c si� wcale, co zasz�o, odpowiedzia� z u�miechem:

� Niewielu dzi� jest ludzi, kt�rzy tak sumiennie zwracaj� po�yczone skarby. Tak sumiennie i tak pr�dko...

Jurkowski uk�oni� si� ponownie z przesadn� galanteri�.

� Zadecydowa� o tym sam skarb, kt�ry ju� d�u�ej nie m�g� wytrzyma� bez w�a�ciciela.

Powiedziawszy to, odwr�ci� si� i wyszed� z salonu. Teraz dopiero Kolski spostrzeg� wzburzenie �ucji.

� Co pani jest, �ucjo? Co pani jest? � zapyta� zaniepokojony. Potrz�sn�a g�ow�.

� Ach, nic, nic. Tu jest duszno � odpowiedzia�a � a w dodatku... ten pan by� pijany i m�wi� g�upstwa.

Kolskiemu krew przyp�yn�a do twarzy.

� Chyba nie obrazi� pani?!

� Nie, nie. Bro� Bo�e. Wyjd�my st�d. Zgodzi� si� skwapliwie.

� Poszukamy pokoju, gdzie jest wi�cej powietrza. Pani tak blado wygl�da...

W przej�ciu spotkali Pawlickiego, kt�ry ich zatrzyma�.

� Zm�czyli si� pa�stwo ta�cem?

� Nie � wyja�ni� Kolski. � To panna �ucja niezbyt dobrze si� czuje. Chcia�aby troch� odpocz��.

� Odpocz��? Ale� s�u�� kole�ance � zawo�a� Pawlicki. � Zaprowadz� pa�stwa do pokoju �ony. B�dzie pani mog�a nawet si� po�o�y� na kanapie.

� Nic mi nie jest � protestowa�a �ucja.

Nie wypada�o jednak opiera� si� zbyt kategorycznie i Pawlicki wprowadzi� ich do obszernego pokoju, kt�ry by� czym� po�rednim mi�dzy sypialni� a gabinetem. Na biurku pali�a si� stoj�ca lampa. Nikogo tu nie by�o.

� Tu pani wypocznie i nabierze si� do dalszej zabawy � powiedzia� Pawlicki. � I wybacz� pa�stwo, �e musz� wraca� do go�ci.

� Dzi�kujemy uprzejmie � skin�� g�ow� Kolski, a gdy drzwi si� za Pawlickim zamkn�y, zwr�ci� si� do �ucji:

� Mo�e by pani rzeczywi�cie si� po�o�y�a na chwil�?

�ucja potrz�sn�a g�ow� i odwr�ci�a si�. Nie mog�a na� patrze�. Brutalne s�owa Jurkowskiego jakby uderzeniem pi�ci rozbi�y w niej wszystkie te tak mozolnie nagromadzone, tak skrz�tnie i precyzyjnie ustawione obs�onki, za kt�rymi chcia�a ukry�, ukry� przed sam� sob� wzbieraj�ce w niej uczucie.

� To nieprawda, nieprawda... � gor�czkowo powtarza�a w my�li, lecz go�os�owne zaprzeczenie nie mog�o ju� podwa�y� tego, co sta�o si� jasne, przera�liwie jasne.

Jak�e dok�adnie teraz widzia�a wszystko. Wszystko! Od pocz�tku. Wi�c tak. By�a zazdrosna o Dobranieck�, a p�niej nawet o t� ma�� Donk�. Cieszy�a si� z ka�dego dnia przed�u�aj�cego si� pobytu Kolskiego w lecznicy i ba�a si�, tak, ba�a si� chwili jego wyjazdu. A powr�t profesora... to pod�e, to nikczemne... Powr�t profesora przerazi� j�.

Ile� wysi�ku zu�y�a na uparte wmawianie w siebie, �e nadal kocha Wilczura, �e nadal chce zosta� jego �on�. Z jak� zawzi�to�ci� zamyka�a oczy na jego staro��! Jak mu bardzo by�a wdzi�czna za to, �e nie pozwoli� Kolskiemu natychmiast odjecha�. Kry�a to w sobie, kry�a przed sob�, lecz widocznie nie umia�a ukry� przed innymi. Wszystko w niej martwia�o na mysi, �e i profesor m�g� w niej to dostrzec. Ile� pogardy czu�a dla siebie! Wykaza�a ca�� ma�o�� swojej duszy, ca�� s�abo�� charakteru. Uleg�a uczuciu, kt�re powinna by�a w sobie zwalczy�, kt�re mog�a wykorzeni� zawczasu. Jak�e niskie i niegodne by�o to, �e pozwoli�a mu si� rozwin��, �e zas�aniaj�c je r�nymi pretekstami, tolerowa�a jego rozrost w swym sercu. W tym sercu, kt�re przyrzek�a innemu.

� Przyrzek�am i musz� obietnicy dotrzyma�. Cho�by si� ziemia wali�a! Cho�bym mia�a umrze�!

S�owa te z coraz wi�ksz� wyrazisto�ci� utrwali�y si� w jej m�zgu. Och, gdyby chodzi�o o kogo� innego! Na przyk�ad o Jurkowskiego, nie o profesora. W�wczas nie waha�aby si� wcale. Ale wiedzia�a przecie�, jak straszliwie samotny jest Wilczur. Porzucenie go by�oby zbrodni�. Niedotrzymanie danej mu obietnicy by�oby ha�b�.

� Musz� z nim zosta� i zostan�... zostan�!... Oto na szal� pad�o ostatnie s�owo, s�owo, kt�rego ju� nic w niej nie , zmieni. Odwr�ci�a si� i spojrza�a na Kolskiego. Serce �cisn�o si� w nag�ym skurczu. Powiedzia�a dr��cym g�osem:

� Musi pan jak najpr�dzej, zaraz jutro wraca� do Warszawy. Koniecznie.

� Dlaczego, panno �UCJO? CO si� sta�o? � zapyta� przera�ony. Potrz�sn�a g�ow�.

� Nic. Nic. Ale je�eli �ywi pan dla mnie cho� odrobin� dobrych uczu�, wyjedzie pan zaraz.

� Ale� dlaczego?

�ucja nie mog�a d�u�ej wytrzyma�. �zy nap�yn�y jej do oczu, w piersi odezwa�o si� spazmatyczne �kanie. Zaskoczony Kolski chwyci� j� w obj�cia i mocno przytuli� do siebie.

� Kochana � powtarza� � uspok�j si�, kochana.

Ona jednak nie mog�a opanowa� szlochu. Czu�a podtrzymuj�ce j� ramiona, nie mia�a jednak si�y, by si� z nich wyrwa�. Czu�a na w�osach jego poca�unki �agodne, serdeczne i tak po��dane. I tym wyra�niej odzywa�a si� w niej �wiadomo��, �e musi wyrzec si� ich na zawsze, do ko�ca �ycia.

Kolski usadowi� �ucj� na fotelu i kl�kn�wszy przy niej b�aga� j� najczulszymi s�owami, by si� uspokoi�a. Stopniowo odzyskiwa�a zdolno�� m�wienia. Wyciera� jej oczy i policzki swoj� chusteczk�.

� Nie zostawi� ci� nigdy, kochana � m�wi�. � Nie oddam ci� nikomu.

� Janku... Janku � szepn�a i zarzuci�a mu r�ce na szyj�. W nag�ym porywie przyci�gn�� j� do siebie.

� Kochasz mnie! Wiem, �e kochasz!

� Ciebie, tylko ciebie!

� No widzisz, jakie to szcz�cie! Jakie to wielkie szcz�cie � m�wi� g�osem nabrzmia�ym wzruszeniem. � Pobierzemy si� i ju� nic rozstaniemy si� nigdy. Nic nas nie roz��czy. Najdro�sza moja, jedyna!...

�ucja przygryz�a wargi, odsun�a go od siebie i potrz�sn�a g�ow�.

� Nie, Janku... Nie... Kocham ci�, ale wiesz dobrze, �e nie jestem wolna, �e nie mog� sob� rozporz�dza�. Musimy si� oboje z tym pogodzi�. Na to nie ma �adnego sposobu... Spojrza� na ni� z l�kiem.

� Jak mam to rozumie�, �e nie jeste� wolna? Co przez to chcesz powiedzie�?

� �e mam zobowi�zania, z kt�rych si� nie mog� wycofa�.

Uj�� j� za r�k� w przegubie. � �ucjo, czy to ma znaczy�, �e jeste� jego... �e ��czy ci� z nim..

Zrozumia�a pytanie, kt�rego nie m�g� wydoby� z siebie, i zaprzeczy�a �ywo:

� Ach, nie. Bro� Bo�e. Ale s� przecie� zobowi�zania stokro� mocniejsze od tego...

� �adne zobowi�zania � wybuchn�� � nie mog� by� mocniejsze od prawdziwego uczucia.

Zaprzeczy�a ruchem g�owy.

� Zbyt proste uj�cie. Nie. Nie mog�. Nie umia�abym zacz�� z nim o tym m�wi�. Te s�owa nie przesz�yby mi przez usta. Och, do�� pomy�le� o tym, jakie ten cz�owiek mia� tragiczne �ycie, ile krzywd spad�o na� najbardziej niezas�u�enie, ile nieszcz�� go spotka�o, jego, cz�owieka o najwi�kszej dobroci, p najczulszym sercu, o najwy�szej warto�ci duchowej. Nie, Janku. Pokocha�am pana zbyt p�no, niestety. Dzi� ju� nie mog�, nie mog� si� cofn��. Brzydzi�abym si� sama sob�, gdybym musia�a zalicza� siebie do tych wszystkich ludzi, kt�rzy go pokrzywdzili. Nie, Janku. Nie umia�abym �y� z prze�wiadczeniem, �e pope�ni�am pod�o��... Ci�ko mi, B�g widzi, jak ci�ko, ale na to nie ma rady.

� �ucjo � zacz��, lecz mu przerwa�a:

� Nie m�wmy o tym. Po co mamy na pr�no szarpa� swoje nerwy.

� Ale� wys�uchaj mnie. Jestem najmocniej przekonany, wiem o tym, �e profesor bynajmniej nie zamierza domaga� si� od ciebie dotrzymania obietnicy.

� Sk�d mo�esz o tym wiedzie�? � zapyta�a zdziwiona.

� Sam mi o tym powiedzia�.

� Jak to?... Ty z nim o tym m�wi�e�! To niemo�liwe!

� Nie o tym. Ale jestem przekonany, �e umy�lnie chcia� mi da� do zrozumienia, bym nie traci� nadziei zdobycia ciebie.

� Ach, do zrozumienia? � powiedzia�a z smutnym u�miechem. Kolski zniecierpliwi� si�.

� No wi�c powt�rz� ci nasz� rozmow�. Ni z tego, ni z owego zapyta� mnie, ile mam lat i dlaczego si� nie �eni�. A p�niej zacz�� namawia� mnie do ma��e�stwa i najwyra�niej w �wiecie powiedzia�, �e nie wolno jest �eni� si� w p�nym wieku i �e nie wolno �eni� si� z kobiet� znacznie m�odsz�. To najwyra�niej w �wiecie brzmia�o jak o�wiadczenie: je�eli j� kochasz, to j� bierz. Z mojej strony mo�esz si� nie spodziewa� �adnych przeszk�d, gdy� ja si� z ni� nie o�eni�.

Przez chwil� w oczach �ucji zab�ys�a rado��. Nie mog�a w�tpi� w prawd� s��w Kolskiego. Na pewno Wilczur powiedzia� mu to, i powiedzia�, by� mo�e, z t� intencj�. Jednak�e to bynajmniej nie rozwi�zywa�o r�k �ucji, nie otwiera�o dla niej wolnej drogi.

Sytuacj� nale�a�o rozumie� w ten spos�b, �e profesor po powrocie doszed� do przekonania, i� podczas jego nieobecno�ci w uczuciach �ucji zasz�a zmiana. Tak jak pan Jurkowski, jak i �w starszy pan, kt�ry nazwa� j� i Kolskiego dobran� par�, Wilczur odkry� jej mi�o�� do Kolskiego. I ten szlachetny cz�owiek, kt�rego �ycie by�o jednym pasmem wyrzecze� si� dla dobra innych, i tym razem postanowi� post�pi� tak samo. Nowa rezygnacja i jeszcze jedna karta bolesna w pami�tniku �ycia. Ale �ucja nie mog�a, nie mia�a prawa podpisa� tej karty. Za �adne skarby. Oczywi�cie wolno mu zrobi� szlachetny i mo�e najszczerszy gest wyrzeczenia si�, lecz ona by�aby istot� bez czci i sumienia, gdyby taki dar przyj�a od niego, kt�ry ju� wszystko rozda�, kt�rego odarto ze wszystkiego. Jest przy nim i musi przy nim pozosta�.

Wiedzia�a, jak ma post�powa�. Jak najszybciej wyprawi� Kolskiego do Warszawy, opanowa� swoje nerwy i ka�dym s�owem, ka�dym gestem, dzie� po dniu udowadnia� Wilczurowi, �e bynajmniej si� nie zmieni�a, �e nadal jedynym jej pragnieniem jest zostanie jego �on�.

Wsta�a i poprawiaj�c przed lustrem w�osy, powiedzia�a spokojnie:

� Nie, panie Janku. To w niczym nie zmienia sytuacji.

� Jak to nie zmienia? � zdziwi� si�. � Przecie� on najwyra�niej zwraca pani wolno��. �ucjo, co pani m�wi?

� Zwraca, ale dlaczego? Jakimi motywami si� kieruje? � O to ju� mniejsza.

� Wcale nie. Rezygnuje tylko dlatego, �e s�dzi, i� ja pana... kocham.

� Ale to przecie� prawda!

� Gdyby jednak tego si� nie domy�la�, jestem pewna, �e nie wyrzek�by si� mnie.

� Skoro si� ju� jednak domy�li� � zauwa�y� Kolski � sprawa si� Sta�a dla� jasna. C� pani na to poradzi?

� Przekonam go, �e si� myli. Kolski si� oburzy�.

� To nonsens. To jest zbrodnia przeciwko w�asnemu uczuciu!

� Jeszcze wi�ksz� zbrodni� by�oby skazanie go na samotno��, zdeptanie jego uczu�, odebranie mu resztek nadziei. Nie, panie Janku. Nie mo�e pan tego ode mnie wymaga�. Gdybym tak post�pi�a, wspomnienie o tym zatru�oby mi ca�e �ycie. Skazi�oby ka�d� minut� naszego szcz�cia. Nie, panie Janku. Nie wolno nam. tak post�pi�.

� Na mi�o�� bosk�, panno �ucjo! A czy nie zdaje pani sobie sprawy, �e zostaj�c przy nim, raz na zawsze przekre�la pani i swoje szcz�cie, i moje?

Potrz�sn�a g�ow�.

� Wiem. Ale wszyscy dotychczas przekre�lali szcz�cie profesora. �ona go rzuci�a dla jakiego� ch�ystka, przez d�ugi szereg lat �y� w tragicznej n�dzy, poniewierany, wtr�cany do wi�zienia, by wreszcie gdy odzyska� pami��, sta� si� celem najohydniejszej potwarzy, najpodlej szych podkop�w, najwstr�tniejszych intryg. Pozbawili go maj�tku, stanowiska, wygry�li ze stolicy. Nawet rodzona c�rka prawie o nim zapomnia�a. Nie, panie Janku. Nie. Wola�abym umrze� ni� znale�� si� w�r�d tych wszystkich ludzi, kt�rzy za jego wielkoduszno��, za jego bezgraniczn� dobro� i szlachetno�� zap�acili pod�o�ci�. Je�eli pan tego nie zrozumie, to na prawd� przekonam si�, �e ma pan serce osch�e i �e nie znajdziemy z panem nigdy wsp�lnego j�zyka.

W jej g�osie zabrzmia�a gorycz, a Kolski opu�ci� g�ow� i po pauzie powiedzia�:

� Rozumiem to. Jak�e mog� nie rozumie�. Tylko pogodzi� si� z tym nie umiem.

Do pokoju wszed� Pawlicki.

� No, jak�e si� droga kole�anka czuje? Nie lepiej? � zapyta� serdecznie.

� Wie pan, �e przykro mi sprawia� pa�stwu k�opot, ale naprawd� nieszczeg�lnie. Widocznie w ostatnich dniach za du�o pracowa�am.

� Ach, to i moja wina � zawo�a� Pawlicki. � W ostatnich dniach zaniedbywa�em lecznic�. Solennie przyrzekam popraw�. Ale to szkoda, �e pani si� �le czuje, bo zaraz b�dzie kotylion.

�ucja u�miechn�a si� do� blado.

� �a�uj� bardzo, �e nie mog� w nim wzi�� udzia�u. Je�eli pan b�dzie tak dobry, to prosi�a bym wyda� polecenie, by zaprz�gano nasze konie.

Po kr�tkich ceregielach Pawlicki zgodzi� si� i poszed� wyda� dyspozycje.

W kwadrans p�niej, otuleni w ciep�e burki, siedzieli ju� w bryczce. Noc by�a ciemna. �elazne obr�cze k� twardo si� odbija�y od zamarzni�tej grudy. Wo�nica, pomachuj�c od czasu do czasu batem, niepotrzebnie przynagla� konie, kt�re i tak sz�y dobrym k�usem.

Nie m�wili zupe�nie. Tylko Kolski wsun�� r�k� do r�kawa burki �ucji i w milczeniu �ciska� jej d�o�.

W lecznicy by�o ciemno. Tylko nik�y p�omyk nocnej oliwnej lampki md�o o�wietla� okna szpitalnego pokoju. Staraj�c si� st�pa� jak najciszej, weszli do sieni i tu zdejmowali burki.

� Dobranoc. � �ucja wyci�gn�a r�k�.

Chcia� j� przytuli� i poca�owa�, lecz zas�oni�a si� stanowczym ruchem. � Nie. Nie trzeba... I niech pan jutro wyjedzie. Jej szept brzmia�, zdawa�o si�, zupe�nie naturalnie, lecz w oczach zakr�ci�y si� �zy.

� �ucjo, �ucjo � Kolski �cisn�� jej r�k�.

� Dobranoc. Niech pan we�mie lamp�. Ja trafi� do siebie po ciemku. Kolski, wszed�szy do pokoju, usiad� i zamy�li� si�. .Zbyt dobrze zna� �ucj�, by nie wiedzie�, �e nie zmienia ona zbyt �atwo swoich postanowie�.

Wys�uchawszy zreszt� jej argument�w, zdawa� sobie spraw� z tego, �e nie potrafi jej przekona�. Pope�ni�a �wiadomie szale�stwo, skazywa�a jego i siebie na rezygnacj� ze szcz�cia, na szare, bezbarwne �ycie, na wieczn� gorycz. Ale nie umia� znale�� s��w do�� wymownych, nie umia� znale�� do�� przekonywaj�cych argument�w, by j� od tego odwie��.

Pal�c jednego papierosa po drugim, przesiedzia� tak reszt� nocy na rozpami�tywaniu tej beznadziejnej sytuacji. Gdy zacz�o �wita�, wsta� i przyst�pi� do pakowania rzeczy. Musia� zastosowa� si� do pro�by �ucji. Sam to zreszt� rozumia�, �e nale�y jak najpr�dzej wyjecha�. Po �niadaniu wst�pi do m�yna i poprosi o furmank� do stacji. Nie m�g� ju� d�u�ej wytrzyma� w tym pokoju i narzuciwszy palto, wyszed� si� przej��.

Powietrze by�o ch�odne, a wszystko doko�a, drzewa, p�oty, dachy i ziemia, pokryte by�o g�stym szronem. Na wschodniej stronie nieba w seledynie jaskrawia�y pierwsze purpurowe smugi. Dzie� zapowiada� si� pogodnie i mro�nie. Skr�ci� ku stawom. Jeszcze nie zamarz�y. Zaledwie po brzegach tu i �wdzie na p�ytszej wodzie szkli�cie rysowa�a si� powierzchnia lodu. Doszed� do ko�ca drugiego stawu, a gdy zawr�ci�, zobaczy� smug� bia�ego dymu nad kominem lecznicy. Widocznie przysz�a ju� Donka i przygotowuje �niadanie.

Na ganku spotka� profesora.

� Dzie� dobry, panie kolego � przywita� go Wilczur. � Pi�kny mamy wsch�d s�o�ca. Widz�, �e i pan lubi wczesne, samotne spacery. Zapuka�em do pana i zajrza�em. C� to jest?

Dlaczego pan spakowa� swoje rzeczy?

Kolski nie patrz�c na� odpowiedzia�:

� Musz� ju� jecha�. Musz� koniecznie. Zbyt d�ugo tu siedz�.

� Mowy nie ma. Nie puszcz� pana. Je�eli chodzi o lecznic�, niech si� pan nie k�opocze. Ostatecznie, pan profesor Dobraniecki winien jest mi troch� wdzi�czno�ci i je�eli pana zatrzymuj�, nie mo�e o to �ywi� urazy, tym bardziej �e i wobec pana ma do sp�acenia powa�ny d�ug moralny.

� Wiem to wszystko, ale niestety, chocia� mi tu tak mi�o, d�u�ej pozosta� nie mog�.

Wilczur wzi�� go pod r�k�.

� No, o tym pogadamy sobie p�niej. A teraz niech�e mi pan opowie, jak bawili�cie si� wczoraj u Pawlickich. S�dz�c z tego, �e�cie wcze�nie wr�cili, nie by�o tam najweselej.

� Owszem � powiedzia� Kolski. � Zebra�o si� moc go�ci, podano wy�mienit� kolacj�, du�o ta�czono... Wilczur przyjrza� mu si� uwa�nie.

� A min� ma pan tak�, kolego, jakby nie z balu wraca�, lecz z pogrzebu. Kolski u�miechn�� si� krzywo i powiedzia�:

� Mo�e i ma pan racj�, profesorze.

Wilczur chrz�kn�� i przez d�u�szy czas obaj milczeli. Kolski my�la� gor�czkowo, czy nie najlepiej b�dzie, wbrew �ucji, natychmiast i otwarcie powiedzie� profesorowi, co si� sta�o, szczerze powt�rzy� swoj� z ni� rozmow� i prosi� o pomoc. Du�o go kosztowa�o zmuszanie siebie do milczenia.

Pierwszy odezwa� si� Wilczur:

� Niech pan spojrzy, jak pi�knie wschodzi s�o�ce. Tu, na kresach, nawet p�na jesie� jest zawsze pi�kna. W tym o�ywczym powietrzu p�uca inaczej oddychaj� ni� w mie�cie. Zw�aszcza stare p�uca.

Zrobi� pauz� i doda�:

� A chocia� pan ma m�ode, nie puszcz� pana tak �atwo.

� Kiedy doprawdy, panie profesorze... � zacz�� Kolski.

� Nie ma o czym m�wi� � przerwa� Wilczur. � C� to za niesubordynacja?! No, chod�my. Tam ju� pewno �niadanie przygotowali. W pokoju �ucji istotnie czeka�o na nich �niadanie. �ucja nalewa�a mleko do kubk�w, Donka kr�ci�a si� przy stole.

�ucja przywita�a si� z Kolskim zupe�nie swobodnie, wygl�da�a jednak blado.

� Jak�e si� pani bawi�a u pa�stwa Pawlickich? � zapyta� Wilczur, ca�uj�c j� w r�k�.

U�miechn�a si� do� weso�o.

� Ach, doskonale, profesorze. Psu�o mi zabaw� tylko to, �e pana nic by�o. Wszyscy wypytywali, dlaczego pan nie przyjecha�, a gospodarze szczerze byli zmartwieni. Doprawdy czu�am si� szcz�liwa s�ysz�c, jak si� wszyscy wyra�aj� o panu. W przysz�ym tygodniu b�dziemy musieli pojecha� tam z panem koniecznie.

Kolski przygl�da� si� �ucji spod oka ze zdziwieniem, kt�re z trudem ukrywa�. By�a usposobiona niemal zalotnie. Podczas �niadania zwraca�a si� tylko do profesora, u�miecha�a si� do�, przysuwa�a mu chleb i mas�o, m�wi�a du�o i swobodnie.

Gdy ju� wstali od sto�u, oboj�tnym tonem zwr�ci�a si� do Kolskiego:

� Czy pan ju� by� u Prokopa i zam�wi� furmank�?

� Jeszcze nie � spuszczaj�c oczy odpowiedzia� Kolski.

� Bo je�eli pan chce zd��y� na poci�g, trzeba wyjecha� przed dziewi�t�.

� Dobrze. Zaraz p�jd� do m�yna. Wilczur chrz�kn��.

� Kolega Kolski jeszcze dzi� nic wyjedzie. Uprosi�em go, by zosta�. Musi mi pom�c. B�dziemy dzi� mieli przecie� dwie powa�niejsze operacje, a w�tpi�, by Pawlicki po balu mia� ochot� zajrze� do nas. Pewno jest zm�czony i wyleguje si� w ��ku.

Nikt na to nic nie odpowiedzia�.

W sieni czekali ju� pacjenci. Nie by�o ich wielu. Trzy zakutane w grube chusty babiny, jeden Litwin z Bierwint, dwoje dzieci z Nieskupy z przepuklinami. Opr�cz nich by� i rudy Witalis, parobek z m�yna, kt�ry po�lizn�� si� z rana na zastawie i spadaj�c, zwichn�� sobie nog�.

Do godziny dwunastej Wilczur i �ucja za�atwili ich wszystkich. Kolski zaj�ty by� jeszcze w pokoju operacyjnym zestawianiem powik�anego z�amania r�ki jednej z pacjentek. Mia�a s�abe serce i wobec tego zabieg musia� odbywa� si� bez narkozy. Krzyki operowanej rozlega�y si� raz po raz.

Profesor zdj�� kitel i myj�c r�ce powiedzia�:

� Niech pani teraz wst�pi do mnie, panno �ucjo. Co� pani poka��.

� Ach, tak � zawo�a�a. � Domy�lam si�. Wczoraj przecie� mia�a nadej�� paczka z zakupionymi przez pana aparatami.

� Przysz�a rzeczywi�cie � potwierdzi� Wilczur. � Lecz opr�cz niej otrzyma�em co� jeszcze. Co� bardzo ciekawego.

� Naprawd� jestem zaintrygowana.

� Wie pani, �e podczas pobytu w Wilnie nawi�za�em znajomo�� z doktorem J�wi�skim, kt�ry wyk�ada na tamtejszym uniwersytecie. Bardzo �wiat�y i mi�y cz�owiek. Wiedzia� ju� o naszej lecznicy i bardzo si� ni� zainteresowa�. Opowiada�em mu wiele o tutejszej pracy, a teraz napisa� do mnie list. Chc� go pani pokaza�.

� Przeszli do pokoju Wilczura i profesor poda� �ucji z�o�ony arkusik papieru. Rozwin�a i przeczyta�a:

�Czcigodny Profesorze i drogi Kolego! Wczoraj otrzyma�em Pa�sk� kartk� i ucieszy�em si�, �e b�d� si� m�g� Panu na co� przyda�. Ja i moi pupile. Rozmawia�em ju� z kilkoma. Wi�kszo�� przyjmuje Pa�sk� inicjatyw� z entuzjazmem. Pracowa� pod pa�skim kierownictwem � nie owijajmy rzeczy w bawe�n� � to przecie� zaszczyt dla ka�dego lekarza, nie tylko dla pocz�tkuj�cego. Niezupe�nie zgadzam si� z Panem, �e nale�y wybiera� kandydat�w posiadaj�cych jakie takie dochody. Na razie mam ich trzech. Na pierwszy ogie� przy�l� Panu najzdolniejszego z nich, doktora Szymona Jasi�skiego. Jest to m�ody ch�opak z dobrej rodziny, pracowity, sumienny i zapowiadaj�cy si� na doskona�ego lekarza. Jestem przekonany, �e pod pa�sk� r�k� stanie si� nim rzeczywi�cie. P�roczny sta� w pa�skiej lecznicy �wietnie mu zrobi. Po sze�ciu miesi�cach przy�l� Panu nast�pnego. Rozmawia�em ju� z dziekanem i oczywi�cie bez najmniejszego sprzeciwu zgodzi� si� na zaliczanie im praktyki u Pana. Mo�e Pan by� pewien, drogi Profesorze, �e pami�tamy tu o Panu i nie zostawimy Go samego bez pomocnika ani na jeden dzie�. Dr Jasi�ski wyje�d�a pojutrze. Najserdeczniejsze pozdrowienia i �yczenia dalszej owocnej pracy przesy�a szczerze oddany � F. J�wi�ski".

�ucja sko�czy�a czyta� i podnios�a na profesora oczy.

� Jak�e si� to pani podoba? � zapyta� Wilczur.

� W zasadzie... � zacz�a �ucja � w zasadzie to jest rzeczywi�cie bardzo pi�kna my�l. Ale...

� Jakie ale?

� N�e rozumiem tu jednego: dlaczego w li�cie jest powiedziane, �e nie zostawi� pana samego? Przecie� skoro profesor opowiada� tam o naszej lecznicy, pewno wspomnia� pan r�wnie� i o mnie?

G�os �ucji z lekka drga�. Przeczuwa�a, co us�yszy od Wilczura. Profesor skin�� g�ow�.

� Ach, nie tylko wspomina�em. Podnosi�em pod niebiosy pani po�wi�cenie, droga panno �ucjo. Nie wyobra�am sobie lepszej pomocy ni� ta, jak� mia�em od pani.

�ucja przygryz�a wargi.

� Dlaczego pan u�ywa czasu przesz�ego? Wilczur odpowiedzia� spokojnie:

� Dlatego, panno �ucjo, �e z pomocy tej, niestety, b�d� musia� zrezygnowa�. � Profesorze!...

� Przecie� rozumiemy to oboje, panno �ucjo. Zmarszczy�a brwi.

� Ja tego... nie rozumiem � powiedzia�a z przekonaniem. � Nie rozumiem i nie zrozumiem nigdy. Je�eli pan by� zadowolony ze mnie, a jestem przekonana, �e tak, dlaczego chce mnie si� pan pozby�? Profesorze! Jak pan mo�e nawet bez porozumienia si� ze mn� przekre�la� wszystkie nasze wsp�lne plany!

Wilczur u�miechn�� si�, a w jego oczach zamigota� smutek.

� Nie ja je przekre�li�em. Przekre�li� je los. Przeznaczenie. A przekre�lone zosta�y dlatego, �e nigdy nie mia�y racji bytu.

� To nieprawda � zaprotestowa�a �ywo.

� Najprawdziwsza prawda. � Profesor pokiwa� g�ow�.

� Wi�c udowodni� to panu.

� W jaki spos�b?

� W najprostszy. Zostan� z panem. Zostan� na zawsze. Przysi�gam panu, �e niczego innego nie pragn�, �e by�abym g��boko nieszcz�liwa, gdyby pan mnie odtr�ci�, gdyby pan mnie teraz odtr�ci�. U�o�y�am ca�� swoj� przysz�o�� i ca�� swoj� przysz�o�� widz� przy panu. Nie chc� innej. Nie mog� �adnej innej przyj��. Owszem, je�eli pan chce, by przyje�d�ali tu m�odzi lekarze na praktyk�, nic przeciw temu nie mam. Ale i ja zostan�. Zostan� jako pa�ska pomocnica, jako pa�ska �ona. Inaczej by� nie mo�e.

Na twarzy �ucji wyst�pi�y jaskrawe rumie�ce. Jej r�ce dr�a�y.

� Nie wiem, co pana sk�oni�o do zmiany postanowie�, powzi�tych od dawna. I nie chc� o tym wiedzie�. Prawdopodobnie uleg� pan jakim� z�udzeniom. Ale myli si� pan s�dz�c, �e zrezygnuj� tak �atwo z tego, do czego mam prawo.

Wilczur �agodnie wzi�� jej r�k�.

� Panno �ucjo. Pom�wmy spokojnie. Zerwa�a si� z miejsca.

� Ach, nie, nie. Nie mamy tu w og�le o czym m�wi�. Bardzo bole�nie pan mnie dotkn��.

Chcia�a odej��, lecz Wilczur nie pu�ci� jej r�ki.

� Niech�e pani usi�dzie i wys�ucha mnie, droga panno �ucjo. Prawie przemoc� usadowi� j� z powrotem na krze�le. Trz�s�a si� ca�a, a w oczach mia�a �zy.

� Widzi pani � m�wi� spokojnym g�osem. � Pope�nia pani jeden b��d. W swoich rachubach pomija pani zupe�nie moj� osob�. Zupe�nie pani nie bierze pod uwag�, �e istniej� r�wnie� i ja. �e ja te� my�l�, �e te� czuj�. Chce mnie pani potraktowa� jako jak�� pozycj� abstrakcyjn�. A przecie� ja Jestem �ywym cz�owiekiem. Bardzo starym, ale przecie �ywym. Czemu pani nic chce wzi�� pod uwag�, �e i ja tu mog� mie� jaki� g�os?

� Nie rozumiem pana.

� Chce pani zosta�. Chce pani tu zosta� jako moja �ona. I uwa�a pani, �e powinienem by� tym uszcz�liwiony. Nie zdaje sobie pani sprawy z tego, �e ja mog� mie� o tym wr�cz odmienne zdanie.

� Kiedy�... � zacz�a �ucja. Wilczur przerwa� jej:

� Kiedy� i ja mog�em tak my�le�. Ale dzisiaj jestem odmiennego zdania.

� Dlaczego dzisiaj? � Podnios�a na� odwa�nie oczy.

� Bo dzisiaj wiem, �e pani kocha innego. �ucja zacisn�a szcz�ki. Serce zat�uk�o si� jej w piersi. Opanowa�a si� jednak i powiedzia�a z przekonaniem:

� Nikogo nie chc� kocha�. Chc� kocha� pana i tylko pana. Wilczur za�mia� si�.

� Ach, droga panno �ucjo. Jest to jedna z tych dziedzin, gdzie chcie� nie znaczy m�c. Gdzie najwi�ksze chcenie nic nie pomo�e. Niestety, �aden cz�owiek nie jest panem swego serca. Panno �ucjo, wtedy nawet, gdy pani zdawa�o si�, �e �ywi dla mnie mi�o��, wtedy nawet by�em przekonany, �e pani �le ocenia swoje uczucia. Zawsze by�em wdzi�czny i wdzi�czny b�d� za t� przyja��, za serdeczn� �yczliwo��, za tyle dobra i ciep�a, ile dozna�em od pani. Ale to nie by�a mi�o��. Sama przekona�a si� pani o tym teraz, gdy pokocha�a pani Kolskiego. Nie, niech pani nie przeczy. Tego nie trzeba ukrywa�, a co wi�cej, tego niepodobna ukry�.

�ucja potrz�sn�a g�ow�.

� To s� pa�skie przywidzenia.

� Nie, panno �ucjo. To jest niew�tpliwa prawda. I teraz niech pani zrozumie, niech pani we�mie pod uwag� moj� sytuacj�. Wbrew sercu chce pani zosta� ze mn�. Jak�e tu pani wyobra�a sobie moj� rol�?... Czy s�dzi pani, �e nie b�dzie to dla mnie najwi�kszym ci�arem wiedzie�, i� sta�em si� dla pani przeszkod� w zdobyciu szcz�cia, i� jest pani przy mnie tylko dlatego, �e fa�szywie sobie interpretuje poczucie obowi�zku?... Przecie� nie mia�bym dnia spokojnego ani spokojnej nocy. Przecie� czu�bym si� krzywdzicielem, czu�bym si� zawad�. Nie, panno �ucjo. Pani obecno�� tutaj i pani po�wi�cenie nie sprawi�yby niczego dobrego, lecz wiele z�a. I pani, i mnie, i Kolskiemu. By�oby to po prostu szale�stwo. Skazywa� na m�czarnie troje ludzi dla jakiej� zasady, kt�ra nie ma �adnego sensu.

�ucja zakry�a twarz r�kami i p�aka�a.

� Nie mog� zostawi� pana. Nie mog�.

� I jeszcze co� pani powiem. Takie wyrzeczenie si� ze strony pani po prostu obra�a�oby mnie. Oznacza�oby, �e uwa�a mnie pani za bezradnego starca, kt�ry ju� sobie rady da� nie mo�e. By�oby to po�wi�cenie oparte na lito�ci. A chyba nie s�dzi pani, bym zas�ugiwa� na lito��.

� Tak � odezwa�a si� w�r�d �kania. � Ale dlaczego pan si� zawsze po�wi�ca?

Wilczur wzruszy� ramionami.

� Tu o po�wi�ceniu z mojej strony nie mo�e by� mowy. Nie wyrzekam si� pani, droga �ucjo, dlatego przede wszystkim, �e pani nie jest, nie by�a i by� nie mo�e moj� w�asno�ci�. Nie mo�e pani, bo pani sama do siebie nie nale�y. Serce pani ju� jest w�asno�ci� innego. Tak, droga �ucjo. Nie b�d� przed pani� ukrywa�, �e smutno mi tu b�dzie bez pani, �e tam czasami pot�skni�, powspominam, ale przynajmniej b�d� mia� t� rado��, �e nie stan��em na drodze do waszego szcz�cia, �e was nie skrzywdzi�em. Wci�� nie mog�a si� uspokoi�.

� Po co on tu przyjecha�? Po co przyjecha�?!...

� Bardzo dobrze si� sta�o. Niech pani pomy�li, �ucjo, �e by�oby gorzej, gdyby on lub kto� inny zjawi� si� nie teraz, lecz za rok lub dwa. Bo to by�o nieuniknione. To musia�o si� sta� wcze�niej czy p�niej. Jest lepiej, �e sta�o si� wcze�niej. Lepiej dla pani i dla mnie.

Wci�� p�aka�a. Wilczur wsta� i g�adz�c jej w�osy m�wi�:

� Taki ju� jest los, droga �ucjo, i nie trzeba z nim walczy�. Te kilka lat, kt�re mi do �ycia zosta�y, sp�dz� tu w ciszy i spokoju, a przed pani� ca�e d�ugie �ycie. M��, dzieci, w�asny dom. Kolski to naprawd� dzielny ch�opak. Dzielny i uczciwy. B�dzie wam z sob� dobrze. A im lepiej wam b�dzie, tym i moja rado�� b�dzie wi�ksza. Bo lubi� was oboje, a dla pani, drogie dziecko, do ko�ca �ycia zachowam najcieplejsze uczucia.

Chwyci�a jego r�k� i przywar�a do niej ustami. Nie broni� jej i powiedzia�:

� Mam nadziej�, �e od czasu do czasu przyjedzie tu pani mnie odwiedzi�. B�dzie to dla mnie prawdziwe �wi�to... No, a teraz ju� trzeba si� uspokoi�. Ju� jest po wszystkim. Prosz� wytrze� oczy. Zaraz przyjdzie Donka, bo pewno ju� obiad got�w. Nie trzeba przed lud�mi demonstrowa� tych naszych spraw. No, prosz� wytrze� oczy.

Wilczur zapali� papierosa i umilk�. �ucja poma�u odzyskiwa�a r�wnowag�. Po d�u�szym milczeniu odezwa�a si�:

� Nie przebacz� sobie tego nigdy. Nigdy...

� Ale czego, drogie dziecko? Czy tej mi�o�ci? Czy tej szcz�liwej mi�o�ci, kt�ra uratowa�a i pani�, i mnie od fa�szywego kroku?... Powinni�my j� b�ogos�awi�. Pom�wmy teraz o sprawach praktycznych. Ot� Kolski rzeczywi�cie powinien ju� wraca� do Warszawy. Najm�drzej zrobicie, je�eli pojedziecie razem. S�dz�, �e do wieczora zd��y si� pani zapakowa�. A jutro rano wyjedziecie.

�ucja wybuchn�a nowym p�aczem.

� Dlaczego... dlaczego pan tak pr�dko chce mnie si� pozby�? Pan na pewno mn� pogardza!...

� C� za g�upstwa! � oburzy� si� Wilczur. � Jak pani mo�e m�wi� podobne nonsensy, droga �ucjo! Po prostu chc�, by�cie jak najpr�dzej mogli si� po��czy�, a s�dz�, �e im pr�dzej wasz wyjazd nast�pi, tym lepiej i z tego wzgl�du, <e zar�wno pani, jak Kolski i ja musimy mie� troch� czasu dla z�ycia si� z now� sytuacj�, dla przemy�lenia jej... Jed�cie jutro...

� Chyba serce mi p�knie, gdy b�d� st�d wyje�d�a�a! � zawo�a�a �ucja z rozpacz�.

Sta�a po�rodku pokoju, zalana �zami i zupe�nie z�amana. Wilczur obj�� j�, przyci�gn�� do siebie i m�wi�:

� Cicho, drogie dziecko... Cicho. I dla mnie to rozstanie nie b�dzie �atwe. Ale c�. To konieczno��.

Zapukano do drzwi. To istotnie Donka pyta�a, czy mo�na ju� podawa� obiad. Wilczur powiedzia� jej, by jeszcze si� z tym wstrzyma�a, a sam uda� si� do ambulatorium, gdzie zasta� Kolskiego. Nie patrz�c mu w oczy zacz�� m�wi�:

� Prosi�em pana, kolego, by pan zosta� jeszcze. Domy�la� si� pan zapewne, o co mi chodzi�o.

� Tak jest � cicho odpowiedzia� Kolski.

� Ot� panna �ucja wyjedzie razem z panem... Wiem, �e si� kochacie, i. szczerze �ycz� wam najlepszego szcz�cia...

Umilk�. Kolski sta� blady jak p��tno i r�wnie� nie umia� wydoby� z siebie ani jednego s�owa.

� Uradzili�my � odezwa� si� po d�u�szej pauzie Wilczur � �e wyjedziecie jutro rano. Tak b�dzie najs�uszniej. A teraz niech pan pozwoli, kolego, �e z�o�� mu powinszowania. B�dzie pan mia� �on� wyj�tkowej warto�ci. Daj wam Bo�e...

I nie m�g� doko�czy�. Wyszed� z pokoju i wr�ci� do siebie. Nie zasta� ju� tam �ucji. Ci�ko opad� na ��ko i wspar�szy g�ow� na r�kach, d�ugie godziny siedzia� nieruchomy.

Tego dnia nikt nie jad� obiadu w lecznicy. Ju� o zmierzchu �ucja zacz�a pakowa� swoje rzeczy przy pomocy Donki. Wieczerz� podano w sieni. Wilczur musia� niemal przemoc� sprowadzi� �ucj�. Panowa� pos�pny nastr�j. Tylko Jemio� snu� swoje d�ugie monologi, udaj�c, �e niczego nie dostrzega. Przy ko�cu �ucja rozp�aka�a si� i uciek�a do siebie. Przez ca�� noc oka nie zmru�y�a. Nie spa� r�wnie� i Wilczur. A gdy pokaza� si� z rana, wygl�da�, jakby przeszed� ci�k� chorob�.

O �smej przed ganek lecznicy zajecha� w�z drabiniasty, na kt�rym Wasyl przy pomocy Kolskiego uk�adali rzeczy �ucji. Chocia� wie�� o jej wyje�dzie ju� wczoraj dotar�a do m�yna, nikt poza Wasylem, kt�ry mia� j� odwie�� na stacj�, nie przyszed� jej po�egna�.

Gdy ju� wszystko by�o gotowe, Wilczur jeszcze raz u�ciska� �ucj� i �yczy� jej szcz�cia. Oboje nie mogli powstrzyma� �ez. Kolski ju� siedzia� na wozie, niecierpliwie spogl�daj�c na zegarek. Wasyl pom�g� �ucji usi��� obok niego. Sam wskoczy� na przednie siedzenie, machn�� batem nad ko�skimi grzbietami i w�z potoczy� si� drog� ku traktowi.

Na ganku zostali Wilczur i Jemio�. Gdy ju� w�z Znikn�� za zakr�tem, Jemio� powiedzia�:

� Ano, pojechali...

� Pojechali � po chwili milczenia odezwa� si� Wilczur. � Wszyscy odje�d�aj�... Wszyscy...

I ty odjedziesz. Jemio� potrz�sn�� g�ow�.

� Nie odjad�. Zostan�. C� chcesz? Polubi�em ci�. Polubi�em ci� za to, �e jeste� g�upi, cesarzu. Wilczur u�miechn�� si�.

� G�upi... � powt�rzy�.

� Tak. A w dzisiejszych czasach, gdy rozum po to tylko istnieje, by tworzy� z�o, czym�e jest g�upota, je�li nie najwy�szym dobrem? A czym�e dobro, je�li nie m�dro�ci�? �ycie staje si� paradoksem. Mo�e tedy i m�dre jest to, �e ty, carissime, �yjesz, by dawa� szcz�cie innym.

� Mo�e i po to zosta�em stworzony � w zamy�leniu powiedzia� Wilczur.

� Ty �yjesz dla innych, inni dla samych siebie, tylko ja nie wiem, dla kogo i po co �yj�... Od wielu lat szukam odpowiedzi, szukam odpowiedzi na to pytanie na dnie ka�dej flaszki. I nie znajduj�... Widocznie na odpowiedni� flaszk� trafi� nie mog�. Ale nie obawiaj si�! Przyjdzie kolej i na ni�... Przechyl� j� i w ostatnim �yku poznam prawd�...