��Oczywi�cie nic wierz� w to � rzek� Golan Trevize, stoj�c na szerokich schodach wiod�cych do Gmachu Seldona i spogl�daj�c na l�ni�ce w s�o�cu miasto.

Terminus mia� �agodny klimat, a wody zajmowa�y na nim, w por�wnaniu z l�dem, stosunkowo du�� powierzchni�. Wprowadzenie regulacji pogody sprawi�o, �e sta� si� jeszcze bardziej wygodnym i przyjemnym ni� przedtem, lecz � zdaniem Trevizego � znacznie mniej ciekawym miejscem.

��Absolutnie nie wierz� � powt�rzy� i u�miechn�� si�, b�yskaj�c r�wnymi, bia�ymi z�bami.

Jego towarzysz i kolega z Rady, Munn Li Compor, kt�ry � wbrew panuj�cym na Terminusie zwyczajom � u�ywa� dw�ch imion, potrz�sn�� z dezaprobat� g�ow�. � W co nie wierzysz? �e ocalili�my miasto?

��Ale� sk�d! W to wierz�. Przecie� zrobili�my to, prawda? A Seldon powiedzia�, �e to w�a�ciwe posuni�cie i �e o tym, �e tak post�pili�my, wiedzia� ju� pi��set lat temu.

Compor zni�y� g�os prawie do szeptu.

��S�uchaj, mnie mo�esz m�wi� takie rzeczy, bo traktuj� to jako takie sobie gadanie, ale je�li b�dziesz o tym rozpowiada� wszem i wobec, to wyznam ci, �e nie chc� by� blisko ciebie, kiedy spadnie cios. Nie jestem po prostu pewien, czy ten cios b�dzie wystarczaj�co precyzyjny.

Trevize nie przesta� si� u�miecha�. � Czy m�wienie o tym, �e miasto zosta�o ocalone to szkodliwa dzia�alno��? � rzek�. � Albo o tym, �e uda�o si� to osi�gn�� bez wojny?

��Nie by�o jej z kim toczy� � powiedzia� Compor. Mia� w�osy ��te jak mas�o i oczy niebieskie jak niebo i stale kusi�o go, aby zmieni� na inne te niemodne kolory.

��Nie s�ysza�e� nigdy o wojnie domowej? � spyta� Trevize. By� wysokim m�czyzn�, o czarnych, lekko faluj�cych w�osach i mia� zwyczaj chodzi� z kciukami zatkni�tymi za pas z mi�kkiej tkaniny, kt�ry stanowi� nieod��czn� cz�� jego stroju.

��Wojna domowa z powodu spor�w o miejsce lokalizacji stolicy?

��Niewiele brakowa�o, �eby te spory doprowadzi�y do kryzysu Seldona. Zniszczy�y karier� polityczn� Hannisa, a ciebie i mnie wynios�y podczas ostatnich wybor�w do Rady i sprawa wa�y�a si� na� � pokiwa� powoli d�oni� w prz�d i w ty�, na�laduj�c ruchy wskaz�wki wagi, wychylaj�cej si� to w jedn�, to w drug� stron� pod wp�ywem r�wno obci��onych szalek.

Zatrzyma� si� w po�owie schod�w, nie zwracaj�c uwagi na innych cz�onk�w rz�du i przedstawicieli �rodk�w przekazu oraz ludzi z towarzystwa, bywalc�w wszelkich imprez, kt�rzy w sobie tylko wiadomy spos�b zdobyli zaproszenia na uroczysto�� powrotu Seldona, a w ka�dym razie jego holograficznej podobizny.

Wszyscy oni schodzili teraz po schodach rozmawiaj�c g�o�no, �miej�c si�, podziwiaj�c dok�adno�� wszystkich prognoz i p�awi�c si� z rozkosz� w s�owach aprobaty, kt�re us�yszeli od Seldona.

Trevize sta� nieruchomo i czeka�, a� minie go k��bi�cy si� t�um. Compor zrobi� dwa kroki, ale zatrzyma� si�, jakby ��czy�a go z Trevizem niewidzialna ni�.

��Nie idziesz? � spyta�.

��Nie ma po�piechu. Posiedzenie si� nie zacznie, dop�ki pani burmistrz nie na�wietli sytuacji w sw�j zwyk�y, monotonny, powolny i nudny spos�b. Wcale mi si� nie spieszy, �eby wys�ucha� jeszcze jednego nudnego przem�wienia� Popatrz lepiej na miasto.

��Widz� je. Wczoraj te� widzia�em.

��A widzia�e� je pi��set lat temu, kiedy powstawa�o?

��Czterysta dziewi��dziesi�t osiem lat temu � poprawi� go automatycznie Compor. � Za dwa lata b�dziemy �wi�towali pi��setlecie, a burmistrz Branno b�dzie nadal sprawowa�a sw�j urz�d, stawiaj�c czo�o wypadkom o mniejszym, miejmy nadziej�, stopniu prawdopodobie�stwa.

��Miejmy nadziej� � powt�rzy� sucho Trevize � Ale jak tu wszystko wygl�da�o pi��set lat temu? Przecie� istnia�o wtedy tylko to jedno miasto! jedna ma�a mie�cina, zamieszkana przez grup� ludzi przygotowuj�cych encyklopedi�, kt�ra nigdy nie zosta�a uko�czona.

��Zosta�a.

��Masz na my�li obecn� Encyklopedi� Galaktyczn�? To nie jest to, nad czym oni pracowali. Nasza jest w ca�o�ci w komputerze i jest codziennie poprawiana i uzupe�niana. Widzia�e� kiedy niedoko�czony orygina�?

��Ten w Muzeum Hardina?

��W Muzeum im. Salvora Hardina, skoro tak dbasz o szczeg�y. Widzia�e� j�?

��Nie. A powinienem?

��Sk�d�e, nie warto. Ale tak czy inaczej ta ma�a grupka Encyklopedyst�w stworzy�a zal��ek tego miasta, ma�ej, mizernej mie�ciny na planecie absolutnie pozbawionej metali, kr���cej wok� s�o�ca odizolowanego od reszty Galaktyki, na samym jej skraju. A teraz, po pi�ciuset latach, jeste�my �wiatem willowym. Ca�e to miejsce to jeden wielki park. Metalu mamy, ile chcemy. I jeste�my w centrum wszystkich wydarze�.

��Niezupe�nie � odpar� Compor. � Nadal kr��ymy wok� s�o�ca odizolowanego od reszty Galaktyki. I nadal znajdujemy si� na jej skraju.

��M�wisz bez zastanowienia. O to w�a�nie chodzi�o w tym ma�ym kryzysie Seldona. Nie jeste�my ju� samotnym �wiatem ograniczaj�cym si� do Terminusa. Jeste�my Fundacj�, kt�ra obejmuje swoimi wp�ywami ca�� Galaktyk� i kt�ra rz�dzi ni� z miejsca na jej skraju. A mo�e to robi� w�a�nie dlatego, �e nie jest odizolowana od reszty w niczym, z wyj�tkiem po�o�enia, a to si� nie liczy.

��W porz�dku. Zgadzam si� � Compor by� wyra�nie znudzony t� rozmow�. Zszed� o stopie� ni�ej. Niewidoczna ni� napi�a si� jeszcze bardziej.

Trevize wyci�gn�� r�k�, jakby chcia� z powrotem wci�gn�� przyjaciela na schody. � Nie widzisz jakie ogromne konsekwencje ma ta zmiana, Compor? Przecie� my jej nie akceptujemy. W g��bi duszy pragniemy powrotu do starej, ma�ej Fundacji, do spraw jednego �wiata, do dawnych czas�w heros�w ze stali i szlachetnych �wi�tych, do czas�w, kt�re bezpowrotnie min�y.

��No dalej, m�w o co chodzi.

��W�a�nie o to. Popatrz cho�by na Gmach Seldona. Podczas pierwszych kryzys�w, za czas�w Salvora Hardina, by�a to po prostu Krypta Czasu, ma�a salka, w kt�rej pojawia� si� hologram Seldona. To by�o wszystko. A co mamy teraz? Pot�ne mauzoleum. Mo�e prowadzi do niego pochylnia oparta na polu si�owym? Albo chodnik �lizgowy? A mo�e winda grawitacyjna? Nic z tych rzeczy. Tylko schody, po kt�rych wspinamy si�, jakby�my �yli w czasach Hardina. Tyle, �e wtedy nie by�o tych schod�w. W ci�kich chwilach szukamy otuchy i pomocy w przesz�o�ci.

Wyci�gn�� gwa�townie r�k�. � Czy w tej ca�ej konstrukcji widzisz cho� jeden metalowy element? Nie ma ani jednego! A dlaczego? Bo w czasach Hardina miejscowego metalu nie by�o wcale, a importowanego tyle co nic. U�yli�my nawet do budowy tej bry�y tak starego, por�owia�ego ze staro�ci plastyku, �e tury�ci z innych �wiat�w zatrzymuj� si� ze zdumieniem i wo�aj�: �Na Galaktyk�! Jaki cudny stary plastyk!�. Wiesz, co ci powiem, Compor? �e to oszustwo.

��I w�a�nie w to nie wierzysz? W autentyczno�� Gmachu Seldona?

��I we wszystko, co w nim jest � sykn�� Trevize. � Nie wierz�, �e ukrywanie si� tu, na skraju Wszech�wiata ma sens tylko dlatego, �e tak robili nasi przodkowie. Uwa�am, �e nasze miejsce jest tam, w centrum Galaktyki.

��Ale Seldon uwa�a, �e jeste� w b��dzie. Jego plan rozwija si� tak, jak powinien.

��Wiem, wiem. Ka�de dziecko na Terminusie jest wychowywane w wierze, �e Hari Seldon stworzy� Plan, �e pi��set lat temu przewidzia� wszystko, �e za�o�y� t� Fundacj� dok�adnie tak, �eby m�g� niezawodnie przewidzie� kryzysy, �e jego hologram b�dzie si� ukazywa� podczas tych kryzys�w i przekazywa� nam to minimum wiedzy niezb�dne do przetrwania i tak prowadzi� nas przez tysi�c lat, a� w ko�cu zbudujemy na gruzach starego, zmursza�ego imperium, kt�re zacz�o si� chwia� pi��set lat temu i ostatecznie run�o przed dwustu laty, Drugie � pot�niejsze � Imperium Galaktyczne.

��Dlaczego mi to wszystko m�wisz, Golan?

��Dlatego, �e to oszustwo. To wszystko oszustwo! Nawet je�li na pocz�tku by�o tak naprawd�, to teraz jest to oszustwo. Nie jeste�my panami naszych poczyna�. To nie my wcielamy Plan w �ycie.

Compor spojrza� na niego badawczo. � M�wi�e� to ju� nie raz, Golan, ale zawsze my�la�em, �e �artujesz. Ale teraz, na Galaktyk�, my�l�, �e m�wisz powa�nie. Naprawd�.

��Oczywi�cie, �e m�wi� powa�nie.

��Niemo�liwe. Albo to jaki� skomplikowany kawa�, na kt�ry chcesz mnie nabra�, albo zwariowa�e�.

��Ani jedno, ani drugie � rzek� Trevize. Uspokoi� si� ju� i zatkn�� swym zwyczajem kciuki za pas, jakby nie potrzebowa� ju� r�k dla podkre�lenia swych uczu�. � Przyznaj�, �e ju� wcze�niej my�la�em o tym, ale by�a to tylko intuicja. Dopiero ta dzisiejsza farsa spowodowa�a, �e nagle wszystko sobie jasno u�wiadomi�em. I teraz mam zamiar przedstawi� to r�wnie jasno ca�ej Radzie.

��Jeste� szalony! � powiedzia� Compor.

��Tak? No to chod� ze mn� i pos�uchaj.

Zeszli ze schod�w. Byli ostatnimi, kt�rzy opuszczali to miejsce. I kiedy Trevize wysun�� si� nieco do przodu, Compor poruszy� bezg�o�nie ustami rzucaj�c w �lad za nim: �G�upiec!�

Burmistrz Harla Branno przywo�a�a zebranych na sesji cz�onk�w Rady Wykonawczej do porz�dku. Nie zauwa�y�a najmniejszego �ladu zainteresowania na sali, ale nikt nie w�tpi�, �e dok�adnie odnotowa�a sobie wszystkich obecnych i wszystkich, kt�rzy jeszcze nie przybyli.

Jej siwe w�osy by�y starannie u�o�one w stylu, kt�ry nie by� ani wyra�nie kobiecy, ani nie na�ladowa� m�skiej fryzury. By� to po prostu spos�b, w jaki si� czesa�a, nic wi�cej. Jej rzeczowa twarz nie wyr�nia�a si� pi�kno�ci�, ale pi�kno�� jako� nie by�a tym, czego szukano w jej twarzy. By�a najzdolniejszym administratorem na planecie. Nikt nie pos�dza� jej nigdy o bystro�� Salvora Hardina czy Hobera Mallowa, kt�rych rz�dy o�ywia�y histori� pierwszych dwu stuleci istnienia Fundacji, ale te� nikt nie m�g� jej zarzuci� �adnego z szale�stw dziedzicznych burmistrz�w Indbur�w, kt�rzy rz�dzili Fundacj� tu� przed nastaniem Mu�a.

Jej przem�wienia nie porusza�y umys��w, nie mia�a te� daru czynienia dramatycznych gest�w, ale za to posiada�a umiej�tno�� podejmowania cichych decyzji i upierania si� przy nich tak d�ugo, jak d�ugo by�a przekonana o swej racji. Nie mia�a charyzmy, ale mia�a talent przekonywania wyborc�w do tych w�a�nie cichych decyzji.

Poniewa� na mocy doktryny Seldona bieg historii jest bardzo trudno odwr�ci� (chyba �e, o czym wi�kszo�� seldonist�w � mimo przykrego incydentu z Mu�em � zapomina, mamy do czynienia z czym� nieprzewidywalnym), stolic� Fundacji m�g� w ka�dej sytuacji pozosta� Terminus. By�a to jednak tylko mo�liwo��. Seldon, podczas swego dopiero co zako�czonego pojawienia si� w postaci pi��setletniego hologramu, oceni� spokojnie stopie� prawdopodobie�stwa pozostania stolicy na Terminusie na 87,2 procenta.

Niemniej jednak, nawet dla seldonist�w, oznacza�o to, �e mo�liwo�� przeniesienia stolicy w jakie� miejsce bli�sze centrum Federacji Fundacyjnej, z wszystkimi strasznymi, zarysowanymi przez Seldona konsekwencjami takiego posuni�cia, by�a prawdopodobna w 12,8 procenta. Ta mo�liwo�� nie sta�a si� rzeczywisto�ci� z pewno�ci� tylko dzi�ki pani burmistrz Branno.

By�o pewne, �e nigdy by do tego nie dopu�ci�a. Mimo znacznego spadku popularno�ci, trwa�a od dawna niez�omnie na stanowisku, �e Terminus, kt�ry by� od pocz�tku siedzib� Fundacji, powinien ni� nadal pozosta�. Przeciwnicy polityczni przedstawiali (do�� udatnie, trzeba przyzna�) w karykaturach jej wydatn� szcz�k� jako gro��cy obsuni�ciem si� granitowy blok.

I oto teraz Seldon popar� jej punkt widzenia i � przynajmniej w tej chwili � dawa�o jej to mia�d��c� przewag� nad przeciwnikami. M�wiono, �e przed rokiem wyzna�a, i� je�li Seldon za swym nast�pnym pojawieniem si� poprze j�, to uzna, i� wype�ni�a swe zadanie i wycofa si� z czynnego �ycia, kontentuj�c si� rol� zas�u�onego polityka i nie ryzykuj�c s�awy, kt�r� mog�aby utraci� w dalszych walkach politycznych.

Prawd� m�wi�c, nikt w to nie wierzy�. Walka polityczna to by� jej �ywio� i teraz, kiedy pojawi� si� i znik� hologram Seldona, nic w jej zachowaniu nie wskazywa�o na to, �e zamierza si� wycofa�.

M�wi�a czystym g�osem, nie staraj�c si� ukry� swego fundacyjnego akcentu (by�a niegdy� ambasadorem w Mandress, ale nie przyswoi�a sobie starego, imperialnego sposobu m�wienia, kt�ry by� teraz tak modny i ��czy� si� nierozerwalnie z quasi � imperialnymi ci�gotami ku wewn�trznym Prowincjom).

��Kryzys Seldona zosta� za�egnany. Zgodnie ze star�, dobr� tradycj� nie b�dziemy stosowali �adnych represji wobec tych, kt�rzy opowiedzieli si� po przeciwnej stronie. Nie b�dziemy ich tak�e pi�tnowa� w oczach opinii publicznej. Wielu ludzi chcia�o tego, czego nie chcia� Seldon, lecz dzia�ali oni w dobrej wierze. Nie ma sensu wypomina� im b��d�w, gdy� broni�c swego dobrego imienia mogliby si� posun�� nawet do tego, by zakwestionowa� ca�y Plan Seldona. Jest u nas w zwyczaju, �e strona, kt�ra przegra�a, przyjmuje swoj� pora�k� ze spokojem i bez dalszych, zb�dnych dyskusji. A zatem zar�wno my, jak i nasi niedawni przeciwnicy, uwa�amy spraw� za zamkni�t�.

Przerwa�a na chwil�, popatrzy�a po twarzach zebranych i podj�a na nowo:

��Min�o ju� pi��set lat, panowie radni, po�owa tego czasu, kt�ry oddziela od siebie dwa imperia. By� to trudny okres, ale zrobili�my du�o. Ju� teraz jeste�my niemal Imperium Galaktycznym i nie mamy �adnych powa�nych zewn�trznych wrog�w.

Gdyby nie Plan Seldona, bezkr�lewie trwa�oby trzydzie�ci tysi�cy lat. By� mo�e po trzydziestu tysi�cach lat nie by�oby ju� w Galaktyce si�y zdolnej stworzy� nowe imperium. By� mo�e sk�ada�aby si� ona tylko z odizolowanych od siebie i gin�cych cywilizacji.

Wszystko, co osi�gn�li�my, zawdzi�czamy Hariemu Seldonowi i dalej na nim musimy polega�. Teraz, panowie radni, prawdziwe zagro�enie dla Planu stanowimy my sami. Dlatego od tej pory nie mo�e by� �adnych publicznych zastrze�e� co do jego warto�ci. Um�wmy si�, �e poczynaj�c od dzisiaj,, nikt nie b�dzie oficjalnie poddawa� planu w w�tpliwo��, krytykowa� go czy uznawa� za niew�a�ciwy. Musimy przyjmowa� go bez zastrze�e�. Jego s�uszno�ci dowiod�o minione pi��set lat. Ma on zapewni� bezpieczn� przysz�o�� rodzajowi ludzkiemu i nie wolno nam dopu�ci� do �adnych zmian czy odst�pstw od niego. Czy zgadzacie si� ze mn�?

Odpowiedzia� jej cichy pomruk. Nie musia�a rozgl�da� si� po sali, by szuka� bardziej wyra�nych dowod�w aprobaty. Zna�a ka�dego cz�onka Rady i wiedzia�a, jak zareaguje. Teraz, w chwili jej tryumfu, nikt nie odwa�y si� sprzeciwi�. Mo�e za rok, ale nie teraz. A tym, co b�dzie za rok, b�dzie si� przejmowa�a za rok.

Z tym, �e zawsze�

��Czy�by kontrola my�li, pani burmistrz? � spyta� Golan Trevize, schodz�c wielkimi krokami po schodach mi�dzy rz�dami foteli i m�wi�c dono�nym g�osem, jakby stara� si� zrekompensowa� w ten spos�b milczenie pozosta�ych. Nie spojrza� nawet w stron� swego miejsca, kt�re � jako �e by� nowym cz�onkiem Rady � znajdowa�o si� w tylnych rz�dach.

Branno nadal nie podnosi�a g�owy. � Jak pan to ocenia, radny Trevize? � spyta�a.

��Tak, �e rz�d nie mo�e znie�� wolno�ci s�owa, �e ka�dy obywatel � a wi�c oczywi�cie tak�e radny czy radna, kt�rzy zostali wybrani specjalnie w tym celu � ma prawo dyskutowa� na temat aktualnych wydarze� politycznych, ale �e �adne wydarzenie polityczne nie b�dzie rozpatrywane w oderwaniu od Planu Seldona.

Branno za�o�y�a r�ce na piersi i podnios�a g�ow�. Z jej twarzy nie mo�na by�o nic wyczyta�. � Radny Trevize � powiedzia�a � zabra� pan g�os w tej debacie z naruszeniem regulaminu i porz�dku obrad. Poniewa� jednak prosi�am, by przedstawi� pan sw�j punkt widzenia, odpowiem panu teraz.

Nie ma �adnych ogranicze� wolno�ci wypowiedzi dotycz�cych Planu Seldona. To po prostu Plan, z samej swej istoty, ogranicza nas. Zanim hologram Seldona podejmie ostateczn� decyzj�, mo�na interpretowa� zdarzenia na wiele r�nych sposob�w, ale z chwil� gdy decyzja ta ju� zostanie powzi�ta, jej zasadno�� nie mo�e by� kwestionowana na posiedzeniach Rady. Nie mo�e te� by� kwestionowana z g�ry wypowiedziami typu: �Gdyby Seldon powiedzia� tak i tak, to myli�by si�.

��A gdyby kto� rzeczywi�cie tak uwa�a�, pani burmistrz?

��To m�g�by da� temu wyraz jako osoba prywatna, omawiaj�c t� spraw� w prywatnym gronie.

��A zatem ograniczenia dotycz�ce wolno�ci wypowiedzi, kt�re pani proponuje, maj� dotyczy� tylko i jedynie wypowiedzi cz�onk�w rz�du.

��Tak. To nie jest �adna nowo�� w systemie prawnym Fundacji. Ta zasada by�a ju� stosowana przez burmistrz�w, i to wywodz�cych si� z r�nych partii. Prywatny punkt widzenia jest bez znaczenia, natomiast opinia wyra�ona oficjalnie ma sw� wag� i mo�e by� niebezpieczna. Nie po to osi�gn�li�my tyle, �eby teraz nara�a� si� na ryzyko przegranej.

��Pragn� zauwa�y�, pani burmistrz, �e zasada, o kt�rej pani wspomnia�a, by�a stosowana, i to nadzwyczaj rzadko, w odniesieniu do konkretnych uchwa� Rady. Natomiast nigdy nie zastosowano jej do czego� tak og�lnego i nieokre�lonego jak Plan Seldona.

��Plan Seldona wymaga szczeg�lnej ochrony, poniewa� kwestionowanie jego rozstrzygni�� mo�e by� szczeg�lnie niebezpieczne.

��Czy nie uwa�a pani� � Trevize odwr�ci� si�, zwracaj�c si� teraz do cz�onk�w Rady, kt�rzy wstrzymali oddech, jak gdyby czekali na wynik pojedynku. � Czy nie uwa�acie panie i panowie, �e mamy wszelkie powody, aby s�dzi�, �e w og�le nie ma �adnego Planu Seldona?

��Dzisiaj wszyscy byli�my �wiadkami jego dzia�ania � rzek�a burmistrz Branno, kt�rej spok�j wydawa� si� wzrasta� w miar� jak Trevizego ogarnia� zapa� krasom�wczy.

��W�a�nie dlatego, panie i panowie, �e dzisiaj widzieli�my jego dzia�anie, mo�emy stwierdzi�, �e Plan Seldona, taki, w jaki nauczono nas wierzy�, nie mo�e istnie�.

��Radny Trevize, �amie pan porz�dek obrad. Prosz� zako�czy� te wywody.

��Mam do tego prawo z racji mojej funkcji, pani burmistrz.

��Prawo to zostaje niniejszym zawieszone.

��Nie mo�e go pani zawiesi�. Pani o�wiadczenie ograniczaj�ce wolno�� wypowiedzi nie ma mocy prawa. Nie zosta�o przeg�osowane przez Rad�, a nawet gdyby zosta�o, mia�bym prawo zakwestionowa� jego prawomocno��.

��To zawieszenie, panie radny, nie ma nic wsp�lnego z moim o�wiadczeniem dotycz�cym ochrony Planu Seldona.

��Na czym wobec tego si� zasadza?

��Oskar�am pana o zdrad�, panie radny. Ze wzgl�du na Rad� nie chc�, a�eby aresztowano pana w sali posiedze�, ale za drzwiami czekaj� ludzie z Urz�du Bezpiecze�stwa, kt�rzy zaprowadz� pana st�d wprost do aresztu. Prosz� teraz, �eby pan spokojnie opu�ci� sal�. Je�li wykona pan jaki� podejrzany ruch, to oczywi�cie zostanie to potraktowane jako bezpo�rednie zagro�enie i funkcjonariusze wkrocz� na sal�. Wierz�, �e postara si� pan, by do tego nie dosz�o.

Trevize zmarszczy� czo�o. W sali panowa�a zupe�na cisza. (Czy ktokolwiek � ktokolwiek z wyj�tkiem jego i Compora � spodziewa� si� tego?) Spojrza� na drzwi. Nic nie zauwa�y�, ale nie mia� w�tpliwo�ci, �e burmistrz Branno nie udaje.

��Re� reprezentuj� wa�ny okr�g wyborczy, pani burmistrz � wykrztusi� z w�ciek�o�ci�.

��Nie w�tpi�, �e zawiod� si� na panu.

��Na jakiej podstawie wnosi pani to szalone oskar�enie?

��To si� oka�e we w�a�ciwym czasie, ale mog� pana zapewni�, �e mamy wszystko, czego nam potrzeba. Jest pan bardzo nierozwa�ny, m�odzie�cze. Powinien pan sobie u�wiadomi�, �e kto� mo�e by� pana przyjacielem, ale nie na tyle, �eby zosta� pana wsp�lnikiem w dziele zdrady.

Trevize gwa�townie odwr�ci� si� i spojrza� w niebieskie oczy Compora. Ich spojrzenie by�o twarde jak kamie�.

Burmistrz Branno powiedzia�a spokojnie:

��Wzywam wszystkich na �wiadk�w, �e po moim ostatnim zdaniu radny Trevize odwr�ci� si� i spojrza� na radnego Compora. Czy wyjdzie pan sam, panie radny, czy chce pan nas zmusi� do nietaktu wobec Rady i zaaresztowania pana na sali posiedze�?

Golan Trevize odwr�ci� si� i wszed� na schody prowadz�ce do wyj�cia. Za drzwiami stan�o po obu jego stronach dw�ch dobrze uzbrojonych ludzi w mundurach.

Harla Branno odprowadzi�a go wzrokiem i sykn�a przez zaci�ni�te z�by: � G�upiec!

Liono Kodell by� dyrektorem Urz�du Bezpiecze�stwa od pocz�tku kadencji burmistrz Branno. Lubi� mawia�, �e nie jest to wyczerpuj�ca praca, ale oczywi�cie nikt nie by� w stanie sprawdzi�, czy m�wi prawd� czy nie. Nie wygl�da� na �garza, ale to jeszcze niczego nie dowodzi.

Wygl�da� mi�o i sympatycznie i by� mo�e w�a�nie taka powierzchowno�� by�a potrzebna w jego pracy. Wzrostu by� raczej mniej ni� �redniego, tuszy raczej wi�cej ni� �redniej, mia� sumiastego w�sa (rzecz raczej niezwyk�a u obywatela Terminusa), bardziej bia�ego ni� siwego, jasnobr�zowe oczy i charakterystyczn� naszywk� barwy podstawowej na g�rnej kieszeni p�owego jednocz�ciowego munduru.

��Prosz� usi���, panie Trevize � powiedzia�. � Postarajmy si� porozmawia� po przyjacielsku.

��Po przyjacielsku? Ze zdrajc�? � Trevize wsun�� kciuki za pas i nie zamierza� usi���.

��Z oskar�onym o zdrad�. Jeszcze nie jest tak �le, �eby oskar�enie, nawet rzucone przez burmistrza, by�o r�wnoznaczne ze stwierdzeniem winy. I wierz�, �e nigdy nie dojdzie do takiej sytuacji. Moim zadaniem jest przebada� pana. Wola�bym to zrobi� teraz, kiedy nie sta�a si� jeszcze panu �adna krzywda � no, mo�e ura�ono pa�sk� dum� � ni� by� zmuszonym do zrobienia z tego publicznego procesu. Mam nadziej�, �e zgadza si� pan ze mn� w tym wzgl�dzie.

Trevize nie zmi�k�. � Dajmy spok�j uprzejmo�ciom. Pana zadaniem jest traktowa� mnie tak, jak gdybym by� zdrajc�. Nie jestem zdrajc� i oburza mnie, �e musz� to panu udowodni�. Bo niby dlaczego to nie ja mia�bym ��da�, �eby pan udowodni� mi, �e jest wierny Fundacji?

��W zasadzie ma pan racj�. Problem w tym, �e niestety tutaj ja mam w�adz�, a nie pan. Dlatego ja mog� pyta�, a pan nie. Nawiasem m�wi�c, gdyby pad�o na mnie podejrzenie o zdrad� czy cho�by nielojalno��, to przypuszczam, �e zosta�bym z miejsca zwolniony i wtedy to ja znalaz�bym si� na pa�skim miejscu. I mam nadziej�, �e osoba, kt�ra by mnie bada�a, nie traktowa�aby mnie gorzej, ni� ja chc� traktowa� pana.

��A jak pan chce mnie traktowa�?

��Jak przyjaciela i r�wnego sobie, je�li pan b�dzie traktowa� mnie tak samo.

��Mog� postawi� panu drinka? � spyta� ironicznie Trevize.

��Mo�e p�niej, ale teraz prosz�, �eby pan usiad�. Prosz� pana po przyjacielsku.

Trevize zawaha� si�, po czym usiad�. Dalszy up�r wyda� mu si� nagle bezsensowny. � I co teraz? � spyta�.

��Teraz prosz�, �eby odpowiada� pan na moje pytania szczerze, wyczerpuj�co i bez wykr�t�w.

��A je�li si� do tego nie zastosuj�? Czym mi pan zagrozi? Sond� psychiczn�?

��Wierz�, �e do tego nie � dojdzie.

��Ja te�. W ko�cu jestem radnym. Sonda nie wyka�e zdrady, a kiedy zostan� wobec tego uniewinniony, poleci pana g�owa, a mo�e te� g�owa pani burmistrz. Mo�e by nawet warto by�o zmusi� pana do u�ycia sondy.

Kodell zmarszczy� czo�o i wolno pokr�ci� g�ow�. � O nie, tylko nie to. To mog�oby si� sko�czy� uszkodzeniem m�zgu. W takich przypadkach kuracja trwa niekiedy bardzo d�ugo i my�l�, �e nie op�aci�oby si� panu tak ryzykowa�. Na pewno. Wie pan, czasami, kiedy stosuje si� sond�, straciwszy cierpliwo��

��Grozi mi pan, Kodell?

��Stwierdzam tylko fakt, Trevize� Prosz� mnie �le nie zrozumie�, panie radny. Je�li b�d� zmuszony u�y� sondy, to zrobi� to, i nawet je�li jest pan niewinny, to nie uniknie pan tego.

��Co chce pan wiedzie�?

Kodell nacisn�� przycisk wmontowany w biurko. � Wszystkie moje pytania i pana odpowiedzi � powiedzia� � b�d� nagrywane, tak obraz, jak i d�wi�k. Prosz� ograniczy� si� tylko do odpowiedzi. Nie chc� �adnych nie zwi�zanych z pytaniami uwag czy komentarzy. Nie tym razem. Jestem pewien, �e mnie pan rozumie.

��Rozumiem, �e nagra pan tylko to, co b�dzie pan chcia� � rzek� pogardliwie Trevize.

��Zgadza si�, ale ponownie prosz�, �eby pan mnie �le nie zrozumia�. Nie zniekszta�c� w najmniejszym stopniu pa�skich wypowiedzi. Albo je wykorzystam, albo nie, i to wszystko. Ale pan b�dzie wiedzia�, czego nie nagra�em i mam nadziej�, �e nie b�dzie pan traci� mojego i swojego czasu na pr�no.

��Zobaczymy.

��Mamy powody, aby przypuszcza�, radny Trevize � jego ton sta� si� bardziej oficjalny, co by�o wystarczaj�c� wskaz�wk�, �e zacz�� nagrywa� � i� twierdzi� pan otwarcie, i to przy r�nych okazjach, �e nie wierzy pan w istnienie Planu Seldona.

��Je�li m�wi�em to otwarcie i przy r�nych okazjach, to czego jeszcze pan chce? � spyta� wolno Trevize.

��Niech pan nie �apie mnie za s�owa. Wie pan, �e to, czego chc� od pana, to otwarte przyznanie si�, wypowiedziane pana g�osem, z wyra�nymi �ladami pana fal g�osowych, w warunkach zapewniaj�cych panu pe�n� kontrol� swego zachowania.

��Bo, jak si� domy�lam, zastosowanie hipnozy, �rodk�w chemicznych czy jakichkolwiek innych zmieni�oby obraz �lad�w moich fal g�osowych?

��I to do�� znacznie.

��A pan chce wykaza�, �e nie u�y� pan w �ledztwie �adnych niedozwolonych metod w stosunku do radnego? Nie mam panu tego za z�e.

��Ciesz� si�, �e nie ma mi pan tego za z�e. A zatem id�my dalej. Stwierdza� pan otwarcie, i to przy r�nych okazjach, �e nie wierzy pan w istnienie Planu Seldona. Czy przyznaje si� pan do tego?

Trevize odpar� wolno, starannie dobieraj�c s�owa:

��Nie wierz�, �e to, co nazywamy Planem Seldona, ma takie znaczenie, jakie zazwyczaj mu si� przypisuje.

��To bardzo og�lne stwierdzenie. Czy mo�e pan to u�ci�li�?

��Uwa�am, �e powszechnie przyj�ty pogl�d, i� Hari Seldon pi��set lat temu, opieraj�c si� na matematyce psychohistorii, wytyczy� bieg wydarze� do ostatniego szczeg�u i �e kroczymy drog�, kt�ra ma nas doprowadzi� od Pierwszego do Drugiego Imperium Galaktycznego zgodnie z zasad� najwi�kszego prawdopodobie�stwa, jest naiwny. To po prostu niemo�liwe.

��Czy znaczy to, �e pana zdaniem Hari Seldon to posta� fikcyjna?

��Ale� nie. Oczywi�cie, �e prawdziwa.

��A wi�c nie rozwin�� psychohistorii?

��No nie, nic takiego nie powiedzia�em. Niech pan s�ucha, dyrektorze. Gdyby mi pozwolono, wyja�ni�bym to Radzie, ale skoro sta�o si� inaczej, wyja�ni� to panu. To, co zamierzam wyzna�, jest tak proste�

Dyrektor Urz�du Bezpiecze�stwa demonstracyjnie wy��czy� zapis.

Trevize przerwa� i zmarszczy� czo�o.

��Dlaczego pan to zrobi�?

��Szkoda mojego czasu, panie radny. Nie prosi�em pana o przemow�.

��Ale prosi� mnie pan, �ebym wyja�ni� sw�j punkt widzenia, prawda?

��Nic podobnego. Prosi�em, �eby odpowiada� pan na pytania � kr�tko, prosto i zwi�le. Niech pan tylko odpowiada na pytania i nie serwuje mi tego, o co nie prosi�em. Je�li pan si� do tego zastosuje, to szybko sko�czymy.

��To znaczy, �e chce pan uzyska� ode mnie zeznania, kt�re potwierdz� oficjaln� wersj� tego, o co zosta�em oskar�ony.

��Prosimy pana tylko o to, �eby pan odpowiada� zgodnie z prawd� i zapewniam pana, �e nie spreparujemy pana wyja�nie�. No, spr�bujmy jeszcze raz. M�wili�my o Harim Seldonie. � Kodell w��czy� zapis i powt�rzy� spokojnie: � A wi�c nie rozwin�� psychohistorii?

��Oczywi�cie, �e rozwin�� nauk�, kt�r� okre�lamy mianem psychohistorii � powiedzia� Trevize, na pr�no staraj�c si� ukry� zniecierpliwienie i gestykuluj�c z irytacj�.

��Kt�r� jak by pan zdefiniowa�?

��Na Galaktyk�! Zwykle definiuje si� j� jako t� ga��� matematyki, kt�ra zajmuje si� og�lnymi reakcjami du�ych skupisk ludzkich na dane bod�ce w danych warunkach. Innymi s�owy, przypuszcza si�, �e przewiduje ona zmiany spo�eczne i historyczne.

��Powiedzia� pan �przypuszcza si�. Kwestionuje pan ten pogl�d na podstawie ekspertyzy matematycznej?

��Nie � odpar� Trevize. � Nie jestem psycho � historykiem. Tak jak nie jest nim nikt z rz�du Fundacji, ani �aden obywatel Terminusa, ani �aden�

Kodell podni�s� r�k�. Powiedzia� �agodnie: � Prosz� pana, panie radny� � i Trevize umilk�.

��Czy ma pan jakie� powody � spyta� Kodell � aby przypuszcza�, �e Hari Seldon nie wykona� niezb�dnych oblicze�, na podstawie kt�rych dobra� czynniki o najwi�kszym stopniu prawdopodobie�stwa i najkr�tszym okresie dzia�ania w taki spos�b, aby poprzez Fundacj� doprowadzi�y nas od Pierwszego do Drugiego Imperium?

��Nie by�o mnie przy tym � odpar� zgry�liwie Trevize � wi�c sk�d mam wiedzie�?

��Wie pan, �e nie wykona� takich oblicze�?

��Nie.

��A mo�e zaprzecza pan temu, �e holograficzny obraz Hariego Seldona, kt�ry pokazywa� si� podczas ka�dego z serii kryzys�w w czasie minionych pi�ciuset lat, jest faktycznie podobizn� Hariego Seldona, wykonan� w ostatnim roku jego �ycia, na kr�tko przed za�o�eniem Fundacji?

��Przypuszczam, �e nie mog� temu zaprzeczy�.

���Przypuszcza� pan. A mo�e pan uwa�a, �e to oszustwo, mistyfikacja, kt�r� kto� wymy�li� w jakim� celu w minionych wiekach?

Trevize westchn��.

��Nie. Nie uwa�am tak.

��Czy uwa�a pan, �e pos�ania, kt�re nam Seldon przekazuje w ten spos�b, s� przez kogo� preparowane albo �e kto� nimi manipuluje?

��Nie. Nie widz� �adnych powod�w, aby s�dzi�, �e taka manipulacja jest mo�liwa czy komu� potrzebna.

��Rozumiem. By� pan �wiadkiem ostatniego pojawienia si� hologramu Seldona. Czy � pana zdaniem � sporz�dzona przez Seldona pi��set lat temu analiza sytuacji nie do�� dok�adnie uwzgl�dnia obecne warunki?

��Przeciwnie � odpar� Trevize z nag�ym rozbawieniem. � Uwzgl�dnia je bardzo dok�adnie.

Kodell nie zareagowa� na zmian� nastroju swojego rozm�wcy. � A jednak, panie radny � rzek� � mimo to utrzymuje pan, �e Plan Seldona nie istnieje?

��Oczywi�cie, �e nie istnieje. Twierdz� tak w�a�nie dlatego, �e wykonana przez niego analiza dok�adnie uwzgl�dnia�

Kodell wy��czy� zapis.

��Panie radny � powiedzia� kr�c�c g�ow� � znowu mnie pan zmusza do wymazania swojej odpowiedzi. Pyta�em, czy pan podtrzymuje t� swoj� dziwn� opini�, a pan zaczyna mi tu wylicza� powody, kt�re pana do tego sk�aniaj�. Pozwoli pan, �e powt�rz� pytanie.

W��czy� zapis i spyta� raz jeszcze:

��A jednak, panie radny, mimo to utrzymuje pan, �e Plan Seldona nie istnieje?

��A sk�d pan o tym wie? Nikt nie mia� okazji, �eby porozmawia� z tym donosicielem, Comporem, po ukazaniu si� Seldona.

��Powiedzmy, �e domy�lili�my si� tego. I powiedzmy, �e pan ju� odpowiedzia�: �Oczywi�cie, �e nie istnieje�. Je�li zechce pan powt�rzy� to jeszcze raz, bez dodatkowych wyja�nie�, to b�dziemy mieli to za sob�.

��Oczywi�cie, �e nic istnieje � odpar� Trevize z ironicznym u�miechem.

��W porz�dku � rzek� Kodell. � Wybior� to: �Oczywi�cie, �e nie istnieje�, kt�re brzmi bardziej naturalnie. Dzi�kuj�, panie radny � i wy��czy� zapis.

��To wszystko? � spyta� Trevize.

��To wszystko, czego mi trzeba.

��Jest zupe�nie jasne, �e wszystko, czego panu trzeba, to zestaw pyta� i odpowiedzi, kt�ry mo�e pan przedstawi� mieszka�com Terminusa i ca�ej naszej Federacji, �eby udowodni�, �e wierz� bez zastrze�e� w legend� o Planie Seldona. Je�li potem spr�buj� temu zaprzeczy�, to wyjd� na idiot�.

��Albo nawet na zdrajc� w oczach rozgor�czkowanego t�umu, dla kt�rego Plan jest gwarancj� bezpiecze�stwa Fundacji. Je�li dojdziemy do porozumienia, to mo�e opublikowanie tego nie b�dzie konieczne, ale je�li b�dzie si� pan upiera� przy swoim, to dopilnujemy, �eby Fundacja wys�ucha�a tego nagrania.

Trevize zmarszczy� czo�o.

��Czy jest pan a� tak g�upi, �e zupe�nie nie interesuje pana, co naprawd� mam do powiedzenia?

��Jako cz�owieka interesuje mnie to bardzo, i je�li zdarzy si� ku temu odpowiednia okazja, to naprawd� Wys�ucham pana z uwag� i niezb�dn� doz� sceptycyzmu. Jednak jako dyrektor Urz�du Bezpiecze�stwa mam w tej chwili wszystko, czego mi by�o potrzeba.

��My�l�, �e zdaje pan sobie spraw� z tego, �e ani panu, ani pani burmistrz nie wyjdzie to na dobre.

��Przykro mi, ale zupe�nie nie podzielam tej opinii. A teraz pan wyjdzie. Oczywi�cie pod stra��.

��Gdzie mnie zabieracie?

W odpowiedzi Kodell tylko si� u�miechn��.

��Do widzenia, panie radny. Nie bardzo stara� si� pan mi pom�c, ale by�bym naiwny, gdybym na to liczy�.

Wyci�gn�� r�k�.

Trevize wsta�, ale zignorowa� jego gest. Wyg�adzi� pas i rzek�: � Odwleka pan tylko to, co nieuchronnie musi nadej��. Inni musz� my�le� tak samo jak ja, a je�li jeszcze tak nie my�l�, to wkr�tce do tego dojd�. Uwi�zienie albo zg�adzenie mnie wzbudzi zainteresowanie moj� spraw�, i przyspieszy ten proces. W ko�cu zwyci�y prawda i ja.

Kodell cofn�� d�o� i wolno pokr�ci� g�ow�.

��Trevize, pan naprawd� jest g�upcem � powiedzia�.

Trevize znalaz� si� w luksusowym, musia� to przyzna�, pomieszczeniu w siedzibie g��wnej si� Bezpiecze�stwa. Pok�j, cho� luksusowy, by� zamkni�ty. Tak czy owak, mimo wyposa�enia, by�a to cela wi�zienna.

Dopiero o p�nocy przysz�o po Trevizego dw�ch stra�nik�w. Mia� wi�c ponad cztery godziny, aby przemy�le� swoj� sytuacj�. Wi�kszo�� tego czasu sp�dzi� chodz�c z k�ta w k�t i czyni�c sobie gorzkie wyrzuty.

Dlaczego zaufa� Comporowi? A dlaczego mia� mu nie ufa�? Wydawa� si� z nim ca�kowicie zgadza� Nie, to nie to. Wydawa� si� ch�tnie ulega� jego argumentom� Nie, to te� nie to. Wydawa� si� tak g�upi, tak �atwowierny i pozbawiony swojego zdania, �e Trevize traktowa� go jako swego rodzaju p�yt� rezonansow�. Compor pomaga� mu sprecyzowa� i lepiej wyartyku�owa� jego w�asne pogl�dy. By� po prostu u�yteczny i Trevize ufa� mu tylko dlatego, �e by�o mu z tym wygodnie.

Teraz jednak zastanawianie si� nad tym, czy nie powinien by� by� ostro�niejszy i przejrze� zawczasu Compora, by�o bezcelowe. Powinien by� post�powa� wed�ug starej i sprawdzonej zasady i nie ufa� nikomu.

Ale czy mo�na i�� przez �ycie, nie maj�c do nikogo zaufania? Najwidoczniej trzeba tak post�powa�.

A kto by pomy�la�, �e Branno b�dzie a� tak bezczelna, �e ka�e uwi�zi� radnego podczas sesji Rady� i �e nikt z obecnych na sali nie powie ani s�owa w obronie jednego ze swoich? Nawet gdyby absolutnie nie zgadzali si� z Trevizem, nawet gdyby byli gotowi ryzykowa� swoimi g�owami, �e to Branno ma racj�, to i tak, dla zasady, powinni byli zaprotestowa� przeciw takiemu pogwa�ceniu ich immunitetu. Czasami nazywano Branno �elazn� kobiet� i trzeba przyzna�, �e swym post�powaniem rzeczywi�cie potwierdzi�a to okre�lenie�

Chyba, �e sama znajdowa�a si� ju� w gar�ci�

Nie! To prowadzi do paranoi.

Ale jednak�

Wiedzia�, �e kr�ci si� w k�ko, ale nie m�g� oswobodzi� si� od natr�tnie powracaj�cych my�li. Wtedy przyszli stra�nicy.

��B�dzie musia� pan p�j�� z nami, panie radny � powiedzia� powa�nym, lecz beznami�tnym tonem starszy z nich. Dystynkcje na jego mundurze wskazywa�y, �e jest porucznikiem. Mia� niewielk� blizn� na prawym policzku i wygl�da� na znudzonego, jak gdyby za d�ugo by� ju� w s�u�bie i mia� za ma�o do roboty. Mo�na by�o si� tego spodziewa� po �o�nierzu, kt�rego ludzie od ponad stu lat nie uczestniczyli w �adnej bitwie.

Trevize nie ruszy� si� z miejsca. � Pana nazwisko, poruczniku? � spyta�.

��Jestem porucznik Evander Sopellor, panie radny.

��Zdaje pan sobie spraw�, poruczniku Sopellor, �e �amie pan prawo? Nie mo�e pan aresztowa� radnego.

��Dostali�my �cis�y rozkaz, prosz� pana.

��To niewa�ne. Nikt nie mo�e panu rozkaza� aresztowa� radnego. Musi pan sobie u�wiadomi�, �e czeka pana za to s�d wojskowy.

��Pan nie jest aresztowany � odpar� porucznik.

��A wi�c nie musz� i�� z wami, prawda?

��Kazano nam odeskortowa� pana do domu.

��Znam drog�.

��I chroni� pana w drodze.

��Przed czym? Albo przed kim?

��Przed t�umem, kt�ry mo�e si� tam zebra�.

��O p�nocy?

��W�a�nie dlatego czekali�my a� do p�nocy. I teraz, maj�c na wzgl�dzie ochron� pana osoby, prosimy, �eby poszed� pan z nami. Pragn� doda�, �e je�eli b�dzie to konieczne, mamy u�y� si�y. M�wi� to nie po to, �eby grozi� panu, ale �eby pan o tym wiedzia�.

Trevize widzia�, �e byli uzbrojeni w bicze neuronowe. Podni�s� si�, maj�c nadziej�, �e robi to z godno�ci�. � A wi�c chod�my do mnie. Czy mo�e zamierzacie zabra� mnie do wi�zienia?

��Nie mamy rozkazu, �eby pana ok�amywa� � powiedzia� porucznik z lekkim odcieniem dumy w g�osie. Trevize zrozumia�, �e ma do czynienia z prawdziwym �o�nierzem, kt�ry sk�ama�by tylko na wyra�ny rozkaz, a i wtedy wyraz jego twarzy i ton jego g�osu �wiadczy�by, �e robi to z niech�ci�. Powiedzia�: � Przepraszam pana, poruczniku. Nie w�tpi� w prawdziwo�� pa�skich s��w.

Na zewn�trz czeka� na nich samoch�d. Ulica by�a pusta. Nie by�o �ywego ducha, a c� dopiero m�wi� o t�umie, ale porucznik nie k�ama�. Nie powiedzia� przecie�, �e na zewn�trz stoi czy zbiera si� t�um. Wspomina� tylko o t�umie, �kt�ry mo�e si� tam zebra�.

Porucznik dobrze pilnowa� Trevizego, trzymaj�c go mi�dzy sob� i samochodem. Trevize nie mia� �adnej szansy, �eby odwr�ci� Siei wzi�� nogi za pas. Porucznik wszed� zaraz za nim i usiad� obok niego, w tyle wozu.

Ruszyli.

��Kiedy ju� si� znajd� w domu � rzek� Trevize � to przypuszczam, �e b�d� m�g� si� swobodnie zaj�� swoimi sprawami, na przyk�ad wyj��, je�li b�d� mia� tak� ochot�.

��Mamy rozkaz, �eby nie przeszkadza� panu w niczym, co nie ��czy si� z ochron� pana osoby.

��Co nie ��czy si� z ochron� mojej osoby? A co to znaczy?

��Polecono mi zakomunikowa� panu, �e nie mo�e pan opuszcza� domu. Na ulicy nie jest pan bezpieczny, a ja odpowiadam za pana bezpiecze�stwo.

��To znaczy, �e jestem w areszcie domowym.

��Nie jestem prawnikiem, panie radny. Nie wiem, co to znaczy.

Patrzy� prosto przed siebie, dotykaj�c �okciem boku Trevizego. Trevize nie m�g� wykona� �adnego, nawet najmniejszego, ruchu, kt�ry uszed�by uwagi porucznika.

Samoch�d zatrzyma� si� przed ma�ym domkiem Trevizego na Flexner, przedmie�ciu Terminusa. Trevize mieszka� sam � jego przyjaci�ka, Flavella, maj�c dosy� nieuporz�dkowanego trybu �ycia, do kt�rego Zmusza�y Trevizego obowi�zki radnego, opu�ci�a go � nie spodziewa� si� wi�c, by kto� na niego czeka�.

��Mog� teraz wysi���? � spyta� Trevize.

��Ja wyjd� pierwszy. Wprowadzimy pana do domu.

��W trosce o moje bezpiecze�stwo?

��Tak, prosz� pana.

Za drzwiami czeka�o na niego dw�ch stra�nik�w. Pali�o si� nocne �wiat�o, ale poniewa� okna wykonane by�y z jednostronnie przezroczystego szk�a, nie wida� go by�o z zewn�trz.

Trevizego ogarn�o oburzenie z powodu tego bezczelnego wdarcia si� do jego domu, ale szybko uspokoi� si�. Je�li Rada nie by�a w stanie obroni� go we w�asnej sali posiedze�, to czy mo�na si� by�o dziwi�, �e jego dom nie jest ju� jego nietykaln� w�asno�ci�?

��Ilu jeszcze was tu jest? � spyta�. � Ca�y pu�k?

��Nie, panie radny � odpowiedzia� mu twardy i stanowczy g�os. � Opr�cz tych, kt�rych pan widzi, jest tu tylko jedna osoba. Dosy� d�ugo czeka�am na pana.

W drzwiach prowadz�cych do salonu sta�a Harla Branno, burmistrz Terminusa, we w�asnej osobie.

��Nie s�dzi pan, �e ju� czas, �eby�my porozmawiali?

Trevize gapi� si� w os�upieniu. W ko�cu rzek�:

��Ca�a ta farsa po to, �eby�

Branno przerwa�a mu cicho, lecz stanowczo:

��Spokojnie, panie radny. A wy czterej � na zewn�trz! Wychod�cie. Nie b�dziecie tu potrzebni.

Czterej stra�nicy zasalutowali i wyszli. Trevize i Branno zostali sami.

Branno czeka�a ju� od godziny, pogr��ona w nieweso�ych my�lach. Formalnie bior�c, pope�ni�a przest�pstwo � w�ama�a si� do cudzego domu. Co wi�cej, pogwa�ci�a immunitet radnego zagwarantowany konstytucj�. Na mocy prawa obowi�zuj�cego burmistrz�w od blisko dwustu lat, od czas�w Indbura III i Mu�a, mog�a by� za swe poczynania poci�gni�ta do odpowiedzialno�ci s�dowej.

Tego jednego jedynego dnia mog�a, co prawda, pozwoli� sobie na pope�nienie wykroczenia. Ale ten dzie� minie. Poruszy�a si� niespokojnie.

Pierwsze dwa stulecia istnienia Fundacji by�y z�otym wiekiem, epok� bohater�w. Tak przynajmniej wygl�da�o to z obecnej perspektywy, bo ci, kt�rzy �yli w tamtych niepewnych czasach, mogli mie� na ten temat inne zdanie. Salvor Hardin i Hober Mallow byli herosami, p�bogami, stawianymi niemal na r�wni z samym Harim Seldonem. Na tej tr�jcy opiera�a si� ca�a, legenda (a nawet historia) Fundacji.

Jednak w tamtych odleg�ych czasach Fundacja ogranicza�a si� do jednego malutkiego �wiata sprawuj�cego niepewn� kontrol� nad Czterema Kr�lestwami i maj�cego s�abe wyobra�enie o tym, w jak du�ym stopniu chroni go Plan Seldona, kt�ry odsuwa ode� nawet niebezpiecze�stwo gro��ce mu ze strony resztek pot�nego Imperium Galaktycznego.

Jednak im pot�niejsza gospodarczo i politycznie stawa�a si� Fundacja, tym mniej znacz�cych mia�a � w�adc�w i �o�nierzy. Lathan Devers by� postaci� niemal ca�kowicie zapomnian�. Je�li jeszcze ten i �w pami�ta� o nim, to raczej z powodu jego tragicznej �mierci podczas niewolniczej pracy w kopalni ni� z racji jego niepotrzebnej, lecz zwyci�skiej walki z Bel Riosem.

Zreszt� Bel Riose, najszlachetniejszy z dawnych wrog�w Fundacji, te� stopniowo osuwa� si� w niepami��, przy�miony histori� Mu�a, jedynego z wrog�w, kt�remu uda�o si� z�ama� Plan Seldona, pokona� Fundacj� i obj�� nad ni� w�adz�. Tylko on by� pot�nym wrogiem, prawd� powiedziawszy � ostatnim z pot�nych.

Niemal nie pami�tano, �e Mu�a pokona�a praktycznie jedna osoba � kobieta, Bayta Darell � i �e dokona�a tego bez niczyjej pomocy, nawet bez pomocy Planu Seldona. Niemal zapomniano te� ju� o tym, �e jej syn i wnuczka, Toran i Arkady Darellowie pokonali Drug� Fundacj�, dzi�ki czemu ich Fundacja, Pierwsza Fundacja, sta�a si� najwi�ksz� pot�g� w Galaktyce.

Ci p�niejsi zwyci�zcy nie byli ju� herosami. Nasta�y czasy niemal nieograniczonej ekspansji Fundacji i herosi skurczyli si� do rozmiaru zwyk�ych �miertelnik�w. Nawet Arkady Darell, pisz�c biografi� swej babki, uczyni�a z prawdziwej bohaterki posta� z powie�ci przygodowej.

Od tamtej pory nie by�o ju� .nie tylko heros�w, ale nawet bohater�w powie�ci przygodowych. Wojna z Kalganem by�a ostatnim przejawem agresji skierowanej przeciw Fundacji, i by� to zupe�nie niegro�ny konflikt. A potem zapanowa� niczym nie zm�cony pok�j. W ci�gu ostatnich stu dwudziestu lat �aden statek nie zosta� cho�by zadra�ni�ty.

By� to dobry, korzystny pok�j. Branno nie mog�a temu zaprzeczy�. Fundacja nie ustanowi�a wprawdzie Drugiego Imperium Galaktycznego � zgodnie z Planem Seldona znajdowa�a si� dopiero w po�owie drogi do tego celu � ale uzale�ni�a od siebie gospodarczo ponad jedn� trzeci� rozproszonych w Galaktyce jednostek politycznych, a i na te, kt�re pozosta�y poza zasi�giem jej w�adzy, r�wnie� wywiera�a pewien wp�yw. Niewiele by�o ju� miejsc, gdzie o�wiadczenie: �Jestem z Fundacji� nie budzi�o respektu. Na milionach zamieszka�ych �wiat�w nikt nie cieszy� si� wi�kszym powa�aniem ni� burmistrz Terminusa.

Tytu� by� wci�� ten sam. Zosta� odziedziczony po przyw�dcach ma�ej, niemal nikomu nieznanej i lekcewa�onej pi��set lat temu mie�ciny le��cej na samotnym �wiecie zagubionym na kresach cywilizacji, ale nikt nie my�la� nawet o tym, �eby go zmieni� czy nada� mu cho�by o jeden atom dostojniejsze brzmienie. By�o to niepotrzebne, gdy� i w obecnej formie budzi� taki l�k i szacunek, �e r�wna� z nim m�g� si� tylko bynajmniej nie zapomniany tytu� imperatora.

Budzi� l�k i szacunek, ale nie tu, na Terminusie, gdzie w�adza burmistrza by�a silnie ograniczona. Pami�� Indbur�w by�a nadal �ywa. Ludzie nie mogli zapomnie� nie tyle ich tyranii, ile faktu, �e ponie�li kl�sk� z r�k Mu�a.

Teraz burmistrzem by�a ona, Harla Branno. By�a dopiero pi�t� kobiet� na tym stanowisku od pocz�tku istnienia Fundacji, ale bez w�tpienia nie by�o od �mierci Mu�a r�wnie pot�nego jak ona burmistrza. Jednak dopiero dzisiaj mog�a otwarcie skorzysta� ze swej w�adzy.

D�ugo walczy�a o to, by uznano, �e ona wie najlepiej, co jest s�uszne i co maj� robi�, ale w ko�cu � mimo zaciek�ego oporu tych, kt�rym marzy�a si� stolica w �rodku Galaktyki i splendor Imperium � zwyci�y�a.

�Jeszcze nie teraz� � m�wi�a. Nie teraz! Pospieszycie si�, si�gniecie po �rodek Galaktyki i przegracie z takiego a takiego powodu. I oto pojawi� si� Seldon i popar� jej stanowisko, u�ywaj�c prawie identycznych argument�w. Uczyni�o j� to w oczach ca�ej Fundacji r�wnie m�dr� jak Seldon. Wiedzia�a jednak, �e za jaki� czas zapomn� o tym. A ten oto m�ody cz�owiek o�mieli� si� rzuci� jej wyzwanie akurat w dniu jej tryumfu. Co gorsza, rnia� racj�!

W tym kry�o si� najwi�ksze niebezpiecze�stwo. Mia� racj�. I w�a�nie dlatego m�g� doprowadzi� do zag�ady Fundacji.

Teraz by�a z nim sam na sam.

��Nie m�g� pan porozmawia� ze mn� prywatnie? � spyta�a ze smutkiem. � Musia� pan wykrzycze� to wszystko w sali obrad? Tak bardzo zale�a�o panu na tym, �eby zrobi� ze mnie publicznie idiotk�? Co� ty zrobi�, niem�dry ch�opcze?

Trevize poczu�, �e si� rumieni, ale zdusi� w sobie gniew. Branno by�a starzej�c� si� kobiet� � za rok mia�a obchodzi� sze��dziesi�te trzecie urodziny. Nie wypada�o mu krzycze� na osob� dwa razy starsz� od niego.

Poza tym, maj�c za sob� tyle utarczek politycznych, na pewno dobrze wiedzia�a, �e je�li uda � si� jej na samym pocz�tku wyprowadzi� przeciwnika z r�wnowagi, to jej zwyci�stwo b�dzie prawie pewne. Z drugiej strony, taka taktyka by�a skuteczna tylko na szerszym audytorium, a tu nie by�o nikogo, przed kim mog�aby o�mieszy� czy upokorzy� przeciwnika. Byli przecie� sami.

Ostatecznie zignorowa� jej s�owa i stara� si� przyjrze� jej spokojnie. Mia� przed sob� starsz� kobiet�, ubran� w modny ju� od dw�ch pokole� str�j unisex. Nie by� to str�j odpowiedni dla takiej osoby. Burmistrz Branno, przyw�dczyni Galaktyki � je�li w og�le Galaktyka mog�a mie� przyw�dc� � by�a zwyk�� starsz� kobiet�, kt�r�, gdyby nie jej fryzura � g�adko zaczesane do ty�u stalowosiwe w�osy, mo�na by �atwo wzi�� za m�czyzn�.

U�miechn�� si�. Nawet gdyby taki zgrzybia�y przeciwnik stara� si� ze wszystkich si�, by s�owo �ch�opiec� zabrzmia�o jak obelga, to nie zmieni�oby to faktu, �e �w ch�opiec ma nad nim t� w�a�nie przewag�, �e jest m�ody i przystojny i w dodatku w pe�ni �wiadom tych swoich atut�w.

��Szczera prawda � powiedzia�. � Mam trzydzie�ci dwa lata, wi�c mo�na mnie nazwa� ch�opcem. Poza tym, jako radny, jestem, ex officio, niem�dry. Na pierwsz� przyczyn� nie mam wp�ywu. Je�li chodzi o drug�, to mog� tylko powiedzie�, �e jest mi przykro z tego powodu.

��Czy wie pan, co pan zrobi�? Niech pan tak nie stoi i nie wysila si�, �eby wypa�� dowcipnie. Prosz� usi���. Niech pan postara si� uporz�dkowa� my�li i odpowiada mi rozs�dnie.

��Wiem, co zrobi�em. Powiedzia�em to, co moim zdaniem jest prawd�.

��I to w�a�nie dzisiaj pr�bowa� pan przeciwstawi� mi t� swoj� prawd�? Akurat w dniu, w kt�rym zdoby�am takie uznanie, �e mog�am pana usun�� z sali obrad i kaza� zaaresztowa�, a nikt z cz�onk�w Rady nie o�mieli� si� zaprotestowa�?

��Rada dojdzie do siebie i zaprotestuje. Mo�e ju� uk�adaj� protest. A szykany, kt�re mnie za pani spraw� spotykaj�, spowoduj�, �e tym ch�tniej b�d� mnie s�uchali.

��Nikt nie b�dzie pana s�ucha�, bo je�li dojd� do wniosku, �e ma pan zamiar dalej robi� to, co do tej pory, to potraktuj� pana jako zdrajc�, i to z ca�� surowo�ci� prawa.

��W takim razie b�dzie pani musia�a wytoczy� mi proces. A w s�dzie ja b�d� g�r�.

��Niech pan na to nie liczy. Uprawnienia burmistrza w czasie stanu wyj�tkowego s� praktycznie nieograniczone, chocia� rzadko si� z nich korzysta.

��Na jakiej podstawie og�osi pani stan wyj�tkowy?

��Znajd� odpowiedni� podstaw�. Zosta�o mi jeszcze tyle inwencji. A je�li chodzi o ryzyko polityczne, to si� go nie boj�. Niech mnie pan nie prowokuje, m�odzie�cze. Albo dojdziemy dzisiaj do porozumienia, albo po�egna si� pan na zawsze z wolno�ci�. Nie �artuj�.

Mierzyli si� przez chwil� wzrokiem. W ko�cu Trevize spyta�:

��Do jakiego porozumienia?

��Aha. Zainteresowa�o to pana. To ju� lepiej. Wobec tego mo�emy przej�� od konfrontacji do rozm�w. A zatem, jak pan widzi nasz� sytuacj�?

��Wie to pani dobrze. Przecie� by�a pani ca�y czas w kontakcie z t� szuj� Comporem, prawda?

��Ale chc� us�ysze� pana zdanie z pana w�asnych ust. Jak pan ocenia sytuaq� w �wietle niedawnego kryzysu Seldona?

��No, skoro pani tego chce� (Niewiele brakowa�o, a by�by powiedzia�: �Skoro tego chcesz, staro babo�.) Jak na pi��set lat, kt�re min�y od czasu, kiedy nagrywa� swoje wyst�pienie, Seldon za dobrze orientowa� si� w naszych sprawach. To niewiarygodne. Zdaje mi si�, �e by�o to jego �sme pojawienie si�. Par� razy nie by�o w Krypcie nikogo, �eby go wys�ucha�. Przynajmniej raz, za Indbura III, to, co powiedzia�, zupe�nie nie przystawa�o do rzeczywistej sytuacji. No, ale to by�o w czasach Mu�a, prawda? No wi�c, czy cho� raz przedtem jego wywody pasowa�y tak dok�adnie do sytuacji, jak teraz?

Trevize pozwoli� sobie na u�miech. � Opieraj�c si� na naszych nagraniach jego przem�wie�, mo�na stwierdzi�, pani burmistrz, �e nigdy jeszcze nie uda�o si� Seldonowi opisa� naszej sytuacji tak dok�adnie, ze wszystkimi, nawet drobnymi szczeg�ami, jak teraz.

��Chce pan przez to powiedzie�, �e podobizna Seldona, jego holograficzny obraz, jest fa�szerstwem, �e jego wyst�pienia zosta�y, by� mo�e, spreparowane przez kogo� ze wsp�czesnych, na przyk�ad przeze mnie, albo �e podstawiono za Seldona jakiego� aktora? � spyta�a Branno.

��To nie by�oby niemo�liwe, ale nie o to mi chodzi. Prawda jest o wiele gorsza. Wierz�, �e ogl�dali�my oryginalny hologram Seldona i �e jego opis czas�w, w kt�rych �yjemy, jest opisem, kt�ry on sam sporz�dzi� pi��set lat temu. Powiedzia�em to ju� pani cz�owiekowi, Kodellowi, kt�ry starannie wyre�yserowa� przedstawienie, w kt�rym moja rola polega�a, zdaje si�, na tym, �eby utwierdzi� niezdolnych do samodzielnego my�lenia mieszka�c�w Fundacji w ich przes�dach.

��Zgadza si�. Je�li oka�e si� konieczne, skorzystamy z tego nagrania, �eby pokaza� ludziom, �e w rzeczywisto�ci nigdy nie by� pan w opozycji wobec rz�du.

Trevize roz�o�y� ramiona.

��Problem w tym, �e ja jestem w opozycji. Nie ma �adnego Planu Seldona, i to od dobrych dw�ch stuleci. Przynajmniej takiego, w jaki my wierzymy. Podejrzewa�em to od dawna, a to, co mia�o miejsce w Krypcie Czasu dwana�cie godzin temu, potwierdzi�o moje podejrzenia.

��Dlatego, �e Seldon tak dok�adnie opisa� nasz� sytuacj�?

��W�a�nie dlatego. Prosz� si� nie �mia�. To ostateczny dow�d.

��Jak pan widzi, nie �miej� si�. Prosz� m�wi� dalej.

��Jak to mo�liwe, �eby przewidzia� to wszystko tak dok�adnie? Dwie�cie lat temu jego prognoza okaza�a si� zupe�nie nie trafiona. Min�o tylko trzysta lat od za�o�enia Fundacji, a Seldon pomyli� si� zupe�nie. Zupe�nie!

��Par� minut temu sam pan ju� to wyja�ni�, panie radny. Sta�o si� tak z powodu Mu�a. Mu� by� mutantem o niespotykanych zdolno�ciach psychicznych. Nie spos�b by�o przewidzie� w Planie, �e pojawi si� kto� taki.

��Ale si� pojawi�, bez wzgl�du na to, czy to kto� przewidzia�, czy nie. Plan Seldona run��. Mu� nie rz�dzi� d�ugo i nie mia� nast�pcy. Fundacja odzyska�a niezale�no�� i w�adz�, ale w jaki spos�b, po tak wielkich i nie przewidzianych zmianach, kt�re naruszy�y jego podstawow� tkank�, m�g� Plan zachowa� swoj� aktualno��?

Branno ciasno splot�a pomarszczone d�onie i rzek�a z gro�n� min�.

��Zna pan odpowied� na to pytanie. Byli�my jedn� z dwu Fundacji. Czyta� pan podr�czniki historii.

��Czyta�em napisan� przez Arkady biografi� jej babki � w ko�cu jest to lektura obowi�zkowa w szkole � i czyta�em te� jej powie�ci. Czyta�em oficjaln� wersj� wydarze�, kt�re mia�y miejsce za czas�w Mu�a i po nim. Czy wolno mi w�tpi� w to, co tam jest napisane?

��To znaczy w co?

��Wed�ug oficjalnej wersji my, to znaczy Pierwsza Fundacja, � mieli�my uchroni� od zapomnienia i rozwin�� nauki fizykalne. Mieli�my dzia�a� otwarcie, a rozw�j naszej Fundacji � bez wzgl�du na to, czy wiedzieli�my o tym, czy nie � mia� przebiega� zgodnie z Planem Seldona. By�a jednak tak�e Druga Fundacja, kt�ra mia�a zachowa� i rozwin�� nauki psychologiczne, w tym psychohistori�, a jej istnienie mia�o pozosta� tajemnic� nawet dla nas. Druga Fundacja by�a zespo�em dostrajaj�cym, czuwaj�cym nad Planem i maj�cym dostosowywa� bieg wydarze� do Planu w momentach, kiedy zaczyna�y one przybiera� kierunek niezgodny z zamierzeniami Seldona.

��W ten spos�b sam pan odpowiedzia� na swoje w�tpliwo�ci � rzek�a Branno. � Bayta Darell pokona�a Mu�a, by� mo�e dzia�aj�c pod wp�ywem Drugiej Fundacji, cho� jej wnuczka zdecydowanie temu zaprzecza. Jednak powr�t Galaktyki po �mierci Mu�a na tor wytyczony przez Plan to bez w�tpienia ich dzie�o. A wi�c o czym u licha pan tu m�wi?

��Pani burmistrz, je�li mamy si� trzyma� relacji Arkady Darell, to powinno by� zupe�nie jasne, �e staraj�c si� naprostowa� bieg wydarze� w Galaktyce, Druga Fundacja zachwia�a ca�ym Planem Seldona, bo w wyniku tych stara� ujawni�a swoje istnienie i cele. U�wiadomili�my sobie, �e istnieje w Galaktyce Druga Fundacja, b�d�ca jakby lustrzanym odbiciem naszej i �wiadomo�� tego, �e kto� kieruje naszymi poczynaniami, nie dawa�a nam �y�. Dlatego wyt�ali�my wszystkie si�y, aby znale�� i zniszczy� Drug� Fundacj�.

Branno skin�a potakuj�co g�ow�. � I, zgodnie z relacj� Arkady Darell, uda�o nam si� to, ale � co wydaje si� oczywiste � nie wcze�niej ni� Druga Fundacja skierowa�a z powrotem bieg wydarze� na w�a�ciwy tor. Nadal jeste�my na tym torze.

��I pani w to wierzy? Wed�ug tej relacji Druga Fundacja zosta�a odkryta, a jej cz�onkowie odpowiednio potraktowani. By�o to w 378 roku e.f., sto dwadzie�cia lat temu. A wi�c od pi�ciu pokole� dzia�amy ju� samodzielnie, bez Drugiej Fundacji, a jednak to, co robimy, jest tak zgodne z Planem, �e wypowiedzi pani i Seldona by�y prawie identyczne.

��Mo�na to zinterpretowa� w ten spos�b, �e z wyj�tkow� przenikliwo�ci� rozpoznaj� to, co najbardziej istotne w procesie dziejowym.

��Prosz� mi wybaczy�, ale jestem innego zdania. Nie mam zamiaru poddawa� w w�tpliwo�� pani wyj�tkowej przenikliwo�ci, ale wed�ug mnie bardziej prawdopodobne jest to, �e Druga Fundacja nie zosta�a wcale zniszczona. Nadal rz�dzi nami. Nadal kieruje naszymi poczynaniami. I w�a�nie dlatego wr�cili�my na tor wyznaczony przez Plan Seldona.

Nawet je�li stwierdzenie to zaszokowa�o burmistrz Branno, nie pokaza�a tego po sobie.

By�a pierwsza po p�nocy i Branno pragn�a doprowadzi� ju� t� rozmow� do ko�ca, ale nie mog�a ponagla� swego rozm�wcy. Trzeba by�o go z�owi�, wi�c nie chcia�a nieopatrznie spowodowa�, by zerwa� �y�k�. Nie chcia�a si� go po prostu pozby�, kiedy mog�a go wpierw u�y� do swoich cel�w.

��Czy�by? � spyta�a. � Sugeruje pan zatem, �e opowie�� Arkady o wojnie z Kalganem i o zniszczeniu Drugiej Fundacji jest nieprawdziwa? �e zosta�a zmy�lona? �e to oszuka�stwo? Albo skutek czyich� machinacji?

Trevize wzruszy� ramionami. � Niekoniecznie. To nie ma nic do rzeczy. Za��my, �e relacja Arkady jest � na gruncie jej wiedzy � ca�kowicie prawdziwa. Za��my, �e wszystko odby�o si� tak, jak to opisa�a Arkady � �e odkryto siedzib� Drugiej Fundacji i zniszczono ich. Ale sk�d mo�emy mie� pewno��, �e dostali�my wszystkich? Druga Fundacja zajmowa�a si� ca�� Galaktyk�. Oni nie sterowali biegiem wydarze� tylko na Terminusie, czy tylko w Fundacji. Ich zainteresowania nie ogranicza�y si� do tego, co dzieje si� na naszym sto�ecznym �wiecie czy nawet w ca�ej naszej Federacji. Niekt�rzy z nich musieli by� o tysi�c parsek�w st�d, a mo�e jeszcze dalej. Czy to mo�liwe, �e wy�apali�my wszystkich? A je�li nie, to czy mo�emy twierdzi�, �e wygrali�my? Czy Mu� m�g� tak twierdzi� w swoim czasie? Podbi� Terminusa, a razem z nim wszystkie �wiaty, kt�re mu podlega�y, ale �wiaty Niezale�nych Handlarzy nadal si� opiera�y. Opanowa� �wiaty Niezale�nych Handlarzy, ale pozosta�o troje uciekinier�w: Ebling Mis, Bayta Darell i jej m��. Obu m�czyzn mia� pod kontrol�, ale Bayt� � tylko j� � zostawi� sam� sobie. Je�li wierzy� Arkady, zrobi� tak ze wzgl�du na uczucie, kt�re �ywi� do niej. I to wystarczy�o. Wed�ug relacji Arkady tylko jedna osoba, w�a�nie Bayta, mog�a robi� to, co chcia�a i tylko dlatego Mu� nie zdo�a� ustali�, gdzie znajduje si� Druga Fundacja i w konsekwencji zosta� pobity.

Zostawi� swobod� dzia�ania jednej osobie i wszystko straci�. Oto, co � na przek�r tym wszystkim legendom otaczaj�cym Plan Seldona i g�osz�cym, �e jednostka jest niczym, a masy wszystkim � znaczy jedna osoba.

A je�li, co wydaje si� zupe�nie prawdopodobne, ocala�a nie jedna, ale par� tuzin�w os�b nale��cych do Drugiej Fundacji, to co wtedy? Czy nie po��czyliby si�, �eby odzyska� utracone pozycje, zwi�kszy� swoje szeregi przez nab�r i szkolenie nowych cz�onk�w i uczyni� nas na powr�t pionkami w swojej grze?

��Naprawd� pan tak my�li? � spyta�a powa�nie Branno.

��Jestem tego pewien.

��A mo�e mi pan wyja�ni�, po co mieliby to robi�? Dlaczego ta nieszcz�sna garstka niedobitk�w mia�aby z takim uporem stara� si� nadal robi� to, czego nikt od nich nie chce? Co niby zmusza ich do takiej troski o to, �eby Galaktyka nie zboczy�a z drogi ku Drugiemu Imperium? A poza tym, gdyby nawet uparli si�, �eby spe�ni� swoj� misj�, to co to nas obchodzi? Dlaczego nie mieliby�my przysta� na to, �eby wszystko sz�o zgodnie z Planem i by� raczej wdzi�czni, �e dbaj�, �eby�my nic zb��dzili ani nie zboczyli z tej drogi?

Trevize przetar� d�oni� oczy. Z nich dwojga to on, cho� m�odszy, wydawa� si� bardziej zm�czony. Spojrza� na Branno i rzek�:

��Nie wierz� w�asnym uszom. Pani naprawd� uwa�a, �e Druga Fundacja robi to dla nas? �e .s� czym� w rodzaju idealist�w? Czy�by pani znajomo�� polityki, praktyczna wiedza z zakresu w�adzy i sterowania lud�mi nie wykazywa�a pani wystarczaj�co jasno, �e robi� to wszystko dla siebie?

My jeste�my tylko narz�dziem. Maszyn�, silnikiem czy si��. Pracujemy w trudzie i znoju, a oni po prostu operuj� tym narz�dziem. Tu wcisn� guzik, tam dadz� wzmocnienie, a wszystko to bez wysi�ku i najmniejszego ryzyka. A potem, kiedy ju� wszystko zostanie zrobione, po tysi�cu lat wyt�onej pracy, po stworzeniu Drugiego Imperium, zostan� klas� rz�dz�c� i wszystko wezm� jak swoje.

��A wi�c chce pan wyeliminowa� Drug� Fundacj�? � spyta�a Branno. � Chce pan, by�my � b�d�c w po�owie drogi do Drugiego Imperium � wzi�li spraw� w swoje r�ce, doko�czyli dzie�a i sami stali si� klas� rz�dz�c�?

��Oczywi�cie! A pani tego nie chce? Ani pani, ani ja nie do�yjemy tego, ale ma pani wnuki, a ja mo�e te� je b�d� kiedy� mia�, a one te� b�d� mia�y wnuki, i tak dalej. Chc�, �eby to one korzysta�y z owoc�w naszej pracy, �eby wraca�y my�l� do nas jako do �r�d�a swej pot�gi, �eby s�awili nas za to, co dla nich zrobili�my. Mi� chc�, �eby korzystali z tego jacy� konspiratorzy stworzeni przez Seldona, kt�rego bynajmniej nie darz� czci� ani podziwem. Powiem pani, �e wed�ug mnie on stanowi dla nas wi�ksze zagro�enie ni� Mu�, je�li pozwolimy, by wszystko sz�o zgodnie z jego Planem. Na Galaktyk�, �a�uj�, �e Mu� nie zniszczy� zupe�nie tego Planu. My by�my prze�yli Seldona. By� tak samo �miertelny, jak my. To Druga Fundacja wydaje si� nie�miertelna.

��Ale pan chcia�by j� zniszczy�, czy tak?

��Gdybym tylko wiedzia�, jak to zrobi�!

��Poniewa� jednak nie wie pan, jak to zrobi�, nie s�dzi pan, �e jest ca�kiem prawdopodobne, �e to oni zniszcz� pana?

Trevize wyd�� pogardliwie usta.

��Pomy�la�em sobie, �e nawet pani mo�e by� pod ich wp�ywem. To, �e tak trafnie przewidzia�a pani, co nam powie Seldon, a tak�e spos�b, w jaki pani mnie potraktowa�a, to wszystko pachnie mi Drug� Fundacj�. By� mo�e pod pow�ok� pani burmistrz kryje si� wytw�r Drugiej Fundacji.

��Wobec tego dlaczego m�wi mi pan o tym wszystkim?

��Dlatego, �e je�li znajduje si� pani pod wp�ywem Drugiej Fundacji, to tak czy inaczej nie mam �adnych szans, wi�c chc� przynajmniej da� upust swojej z�o�ci� a tak�e dlatego, �e � prawd� m�wi�c � zaryzykowa�em i postawi�em na to, �e jednak nie jest pani pod ich wp�ywem, ale po prostu nie zdaje pani sobie sprawy z tego, co robi.

��W takim razie dobrze pan postawi�. Nie jestem pod niczyim wp�ywem i tylko ja sama kontroluj� swoje post�powanie. Ale, mimo to, sk�d ma pan pewno��, �e m�wi� prawd�? Czy gdybym by�a pod wp�ywem Drugiej Fundacji, to przyzna�abym si� do tego? A przede wszystkim, czy w og�le bym wiedzia�a, �e jestem pod ich wp�ywem? No, ale zostawmy te pytania, bo nic z nich nie wynika. Licz�, �e nie jestem pod ich wp�ywem, a pan nie ma wyboru i musi te� w to uwierzy�. Niech pan jednak we�mie pod uwag�, ze je�li Druga Fundacja nadal istnieje, to na pewno najbardziej zale�y im na tym, �eby nikt w ca�ej Galaktyce nie dowiedzia� si� o ich istnieniu. Plan Seldona dzia�a tylko wtedy, kiedy pionki, to znaczy my, nie maj� poj�cia, jak si� to odbywa i w jaki spos�b manipuluje si� nimi. Druga Fundacja zosta�a zniszczona � a mo�e powinnam powiedzie� �prawie zniszczona�? � w czasach Arkady tylko dlatego, �e Mu� zwr�ci� na ni� uwag� Pierwszej Fundacji.

Mo�emy st�d wyci�gn�� dwa wnioski. Po pierwsze, mo�emy zasadnie przypuszcza�, �e staraj� si� jak najmniej ingerowa� bezpo�rednio w nasze sprawy. To niemo�liwe, �eby zdo�ali obj�� swoj� kontrol� nas wszystkich. Nawet Druga Fundacja, je�li oczywi�cie istnieje, nie ma niczym nie ograniczonych mo�liwo�ci wp�ywania na innych. Gdyby natomiast sterowali dzia�aniami tylko pewnych os�b, to mog�oby to zosta� zauwa�one przez innych, a to z kolei doprowadzi�oby do zniekszta�cenia Planu. A zatem dochodzimy do wniosku, �e ingeruj� po�rednio, tak subtelnie i nieznacznie, jak to tylko mo�liwe, I w�a�nie dlatego ja nie jestem pod ich wp�ywem. Ani pan.

��To jeden wniosek � rzek� Trevize � i jestem sk�onny go przyj�� by� mo�e dlatego, �e chcia�bym, �eby tak by�o. A jaki jest drugi?

��Prostszy i bardziej oczywisty. Je�li Druga Fundacja istnieje i pragnie zachowa� swoje istnienie w tajemnicy, to jedno jest pewne. Ka�dy, kto s�dzi, �e nadal istniej� i rozpowiada o tym wszem i wobec, musi zosta� w jaki� nie budz�cy niczyich podejrze� spos�b usuni�ty. My�l�, �e pan doszed� do tego samego wniosku?

��Czy to dlatego wzi�to mnie do aresztu, pani burmistrz? Dlatego, �eby uchroni� mnie przed Drug� Fundacj�?

��W pewnym sensie tak. Pa�skie zeznania, tak starannie nagrane przez Liono Kodella, zostan� og�oszone publicznie nie tylko po to, �eby pana g�upie gadanie nie niepokoi�o niepotrzebnie ludzi na Terminusie i w ca�ej Fundacji, ale r�wnie� po to, �eby nie niepokoi� Drugiej Fundacji. Je�li istnieje, to nie chc�, �eby zwr�cili na pana uwag�.

��Wyobra�am to sobie � rzek� ironicznie Trevize. � Zrobi�a to pani dla mnie? Dla moich pi�knych br�zowych oczu?

Branno poruszy�a si� i niespodziewanie wybuchn�a �miechem.

��Nie jestem taka stara, panie radny � powiedzia�a � �eby nie spostrzec, �e ma pan pi�kne br�zowe oczy i by� mo�e trzydzie�ci lat temu by�by to dla mnie wystarczaj�cy pow�d, �eby tak post�pi�. Teraz jednak nie ruszy�abym palcem, �eby je, czy ca�� reszt� pana wdzi�k�w ocali�, gdyby to tylko o nie chodzi�o. Problem w tym, �e je�li Druga Fundacja istnieje i je�li zwr�ci na pana uwag�, to mo�e nie poprzesta� na tym. Chodzi o �ycie moje i wielu innych, bardziej inteligentnych i warto�ciowych od pana os�b i o plany, kt�re opracowali�my.

��Doprawdy? Czy�by zatem wierzy�a pani w istnienie Drugiej Fundacji, �e tak obawia si� pani ich ewentualnej reakcji?

Branno uderzy�a pi�ci� w st�.

��Oczywi�cie, �e wierz�, ty g�upcze! Czy obchodzi�oby mnie to, co pan o nich wygaduje, gdybym nie wiedzia�a, �e istniej� i nie walczy�a z nimi najlepiej jak potrafi�? Ju� na wiele miesi�cy przed pana publicznym wyst�pieniem chcia�am pana uciszy�, ale nie mia�am do�� si�y, �eby obej�� si� brutalnie z cz�onkiem Rady. Pojawienie si� Seldona da�o mi t� si��, cho�by tylko na kr�tki czas, i akurat wtedy wyst�pi� pan publicznie. Natychmiast zareagowa�am i teraz nie zawaham si� ani mikrosekundy i nie b�d� mia�a �adnych skrupu��w, �eby kaza� pana zabi�, je�li nie zrobi pan dok�adnie tak, jak panu powiem.

Ca�a nasza rozmowa tutaj, w porze, o kt�rej powinnam by� ju� dawno w ��ku, mia�a doprowadzi� do tego, �eby mi pan uwierzy�, kiedy to wreszcie panu powiem. Chc�, �eby pan wiedzia�, �e problem Drugiej Fundacji, kt�ry, zgodnie z moim zamiarem, sam pan tu nakre�li�, jest dla mnie wystarczaj�cym powodem, �eby zg�adzi� pana bez s�du. Trevize uni�s� si� z miejsca.

���adnych podejrzanych ruch�w! � rzek�a Branno. � Jestem co prawda tylko star� kobiet�, jak niew�tpliwie okre�la mnie pan w my�lach, ale zanim zd��y mnie pan tkn�� cho�by palcem, b�dzie ju� po panu. Obserwuj� nas moi ludzie, g�upi m�okosie!

Trevize usiad�. Powiedzia� nieco dr��cym g�osem:

��W tym, co pani m�wi, nie ma �adnego sensu. Gdyby pani wierzy�a w istnienie Drugiej Fundacji, to nie m�wi�aby pani o tym tak swobodnie. Nie wystawia�aby si� pani na niebezpiecze�stwo, na kt�re wed�ug pani ja si� wystawiam.

��Sam pan zatem widzi, �e mam du�o wi�cej rozs�dku ni� pan. Innymi s�owy, wierzy pan w istnienie Drugiej Fundacji, a mimo to m�wi pan o tym swobodnie, gdy� jest pan g�upi. Ja te� wierz� w jej istnienie, i te� m�wi� o tym swobodnie, ale tylko dlatego, �e przedsi�wzi�am odpowiednie �rodki ostro�no�ci. Wydaje si�, �e przeczyta� pan dok�adnie histori� Arkady, wi�c mo�e pan sobie przypomina, �e jej ojciec wynalaz� urz�dzenie, kt�re nazwa� wytwornic� pola statycznego. Jest to ekran chroni�cy przed dzia�aniem takiej si�y psychicznej, jak� dysponuje Druga Fundacja. To urz�dzenie nie tylko nadal istnieje, ale nawet zosta�o udoskonalone, oczywi�cie w najg��bszej tajemnicy. Pana dom jest w tej chwili wystarczaj�co zabezpieczony przed ich szpiegami. A teraz, kiedy wyja�nili�my ju� t� spraw�, pozwoli pan, �e przejd� do rzeczy i powiem, co ma pan robi�.

��C� to takiego?

��Ma pan stwierdzi�, czy sprawy naprawd� tak si� maj�, jak pan i ja my�limy, �e si� maj�. Ma pan zorientowa� si�, czy Druga Fundacja faktycznie istnieje, a je�li tak, to gdzie si� mie�ci. Znaczy to, �e b�dzie pan musia� opu�ci� Terminus i lecie� nie wiadomo gdzie, nawet gdyby mia�o si� w ko�cu okaza�, jak za �ycia Arkady, �e Druga Fundacja mie�ci si� w�a�nie tu, po�r�d nas. Znaczy to, �e nie powr�ci pan, dop�ki nie b�dzie mia� pan co� do powiedzenia na ten temat, a je�li nie b�dzie pan mia� nic do powiedzenia, to nie wr�ci pan nigdy, a na Terminusie b�dzie o jednego g�upca mniej.

Trevize stwierdzi� naraz, �e si� j�ka. � Jak, na Przestrze�, mam ich szuka�, nie wyjawiaj�c tego faktu? Oni po prostu zgotuj� mi �mier�, a wy przez to nie b�dziecie nic a nic m�drzejsi.

��No to ich nie szukaj, naiwny dzieciaku! Szukaj czego� innego. Szukaj czego� innego, wk�adaj�c w to ca�y sw�j umys� i serce, a je�li w trakcie tego natrafisz na nich, bo nie b�d� si� tob� interesowali, to dobrze! Mo�esz w takim przypadku powiadomi� nas o tym na zabezpieczonej przed pods�uchem, sekretnej hiperfali i w nagrod� za dobr� robot� wr�ci� do nas.

��Przypuszczam, �e ma pani jak�� propozycj� dotycz�c� tego, czego mam szuka�.

��Oczywi�cie. Zna pan Janova Pelorata?

��Nigdy o nim nie s�ysza�em.

��Jutro pan si� z nim spotka. Powie panu, czego b�dzie pan szuka� i poleci razem z panem jednym z naszych najnowocze�niejszych statk�w. B�dzie tylko was dw�ch, bo tylu mo�emy zaryzykowa�. A je�li spr�buje pan wr�ci� bez zadowalaj�cych nas informacji, to zostanie pan rozwalony razem ze statkiem, zanim zbli�y si� pan na parsek do Terminusa. To wszystko. Rozmowa sko�czona.

Podnios�a si�, popatrzy�a na swe go�e d�onie i powoli wci�gn�a r�kawiczki. Odwr�ci�a si� w stron� drzwi i natychmiast wesz�o dw�ch stra�nik�w z broni� w r�ku. Odsun�li si�, robi�c jej przej�cie.

Stoj�c ju� w drzwiach, odwr�ci�a si�. � Na zewn�trz s� jeszcze inni stra�nicy. Niech pan nie robi niczego, co mo�e im si� wyda� podejrzane, bo zaoszcz�dzi nam pan k�opotu zwi�zanego z pana wys�aniem.

��Straci pani wtedy korzy�ci, kt�re mog� pani przynie�� � powiedzia� Trevize, staraj�c si� nazbyt skutecznie, �eby zabrzmia�o to beztrosko.

��Trudno � odpar�a Branno z nieweso�ym u�miechem.

Na dworze czeka� na ni� Liono Kodell. � S�ysza�em wszystko, pani burmistrz � powiedzia�. � Wykaza�a pani niezwyk�� cierpliwo��.

��I jestem niezwykle zm�czona. Wydaje mi si�, �e ten dzie� mia� siedemdziesi�t dwie godziny. Teraz pan to przejmuje.

��Dobrze, ale prosz� mi powiedzie�, czy naprawd� u�y�a pani wytwornicy pola statycznego, �eby ekranowa� ten budynek?

��Oj, Kodell � rzek�a Branno znu�onym g�osem. � Przecie� nie jest pan g�upi. Czy co� wskazywa�o na to, �e nas kto� obserwuje? My�li pan, �e Druga Fundacja �ledzi wszystko, wsz�dzie i zawsze? Ja nie jestem tak� romantyczk� jak Trevize. On m�g� tak my�le�, ale ja nie. Ju� wyros�am z tych lat. A zreszt� nawet gdyby tak by�o, gdyby Druga Fundacja mia�a wsz�dzie oczy i uszy, to czy nie zdradzi�aby nas z miejsca sama obecno�� wytwornicy? Czy jej u�ycie nie wskaza�oby od razu Drugiej Fundacji, �e kto� si� zabezpiecza przed nimi? Wystarczy�oby, �eby si� zorientowali, �e jaki� obszar opiera si� ich dzia�aniu, �e ich si�a psychiczna tam nie si�ga. Czy dla utrzymania w sekrecie takiego urz�dzenia a� do chwili, kiedy b�dziemy mogli je w pe�ni wykorzysta�, nie warto po�wi�ci� nie tylko Trevizego, ale i pana, i mnie? A jednak�

Jechali samochodem. Prowadzi� Kodell. � A jednak? � powt�rzy� Kodell.

��A jednak co? � spyta�a Branno. � Ach tak. A jednak temu m�okosowi nie brakuje inteligencji. Nazwa�am go g�upcem co najmniej par� razy, �eby go usadzi�, ale z pewno�ci� nim nie jest. Jest m�ody, naczyta� si� powie�ci Arkady Darell i my�li, �e Galaktyka jest taka, jak w tych powie�ciach, ale ma intuicj� i jest bystry. Szkoda, �e go stracimy.

��A wi�c jest pani pewna, �e go stracimy?

��Ca�kowicie � odpar�a smutnie Branno. � Ale to najlepsze wyj�cie. Nie potrzebujemy m�odych paliwod�w, wal�cych na o�lep i burz�cych w u�amku sekundy to, co mozolnie budowali�my przez lata. Poza tym, on nie zginie bezu�ytecznie. Na pewno zwr�ci na siebie uwag� Drugiej Fundacji, je�li oczywi�cie oni istniej� i je�li ich interesujemy. A kiedy zajm� si� Trevizem, to by� mo�e nie b�d� si� interesowa� nami. Mo�e nawet zyskamy co� wi�cej ni� tylko to, �e przestaniemy by� przedmiotem ich zainteresowania. Wolno nam mie� nadziej�, �e zajmuj�c si� Trevizem, zdradz� si� niechc�cy i dadz� nam sposobno�� do znalezienia odpowiednich �rodk�w przeciw nim.

��A wi�c Trevize ma na siebie �ci�gn�� burz�? Branno wykrzywi�a usta. � O w�a�nie, to metafora, kt�rej szuka�am. On jest naszym piorunochronem. Przyjmie uderzenie i ochroni nas przed nieszcz�ciem.

��A ten Pelorat, kt�ry znajdzie si� na drodze gromu?

��On te� mo�e ucierpie�. Nie ma na to rady. Kodell pokiwa� g�ow�. � Wie pani, co zwyk� mawia� Salvor Hardin? �Nie daj si� nigdy odwie�� swoim zasadom moralnym od zrobienia tego, co s�uszne�.

��W tej chwili nie my�l� o zasadach � rzek�a Branno, ziewaj�c. � My�l� o tym, �eby i�� spa�. A jednak� mog�abym wymieni� mas� os�b, kt�re po�wi�ci�abym ch�tniej ni� Golana Trevize. To przystojny m�odzieniec� I, oczywi�cie, wie o tym� � ostatnie s�owa zabrzmia�y bardzo niewyra�nie. Pani burmistrz zamkn�a oczy i zapad�a w sen.

Janov Pelorat mia� siwe w�osy, a jego twarz, kiedy by� w dobrym nastroju, mia�a raczej bezmy�lny wyraz. Rzadko zdarza�o si�, �e nie by� w dobrym nastroju. By� �redniego wzrostu i tuszy i zwyk� porusza� si� bez po�piechu, i m�wi� z namys�em. Mia� pi��dziesi�t dwa lata, ale wygl�da� na znacznie starszego.

Nigdy nie opuszcza� Terminusa, co by�o zupe�nie niezwyk�e, szczeg�lnie, w przypadku os�b jego profesji. On sam nie wiedzia�, czy ten osiad�y tryb �ycia wzi�� si� z jego obsesyjnego zainteresowania histori� czy te� przywyk� do niego pomimo, a mo�e wbrew swej pasji.

Zainteresowanie owo objawi�o si� zupe�nie niespodziewanie, kiedy mia� pi�tna�cie lat i w czasie jakiej� choroby dosta� zbi�r legend z dawnych czas�w, W legendach tych powtarza� si� w�tek samotnego odseparowanego od reszty Galaktyki �wiata, kt�ry jednak nie zdawa� sobie sprawy ze swej izolacji, gdy� nie zna� nic innego.

Od razu zacz�� zdrowie�. Nie min�y dwa dni, a ju� zd��y� przeczyta� t� ksi��k� trzy razy i wsta� z ��ka. Nast�pnego dnia siedzia� ju� przy swoim komputerze i sprawdza�, czy biblioteka uniwersytecka ma w swoich zbiorach co� na temat tych legend.

Od tamtej pory zajmowa� si� w�a�nie takimi legendami. Biblioteka uniwersytecka na Terminusie nie spe�ni�a niestety pok�adanych w niej nadziei, ale kiedy podr�s�, odkry� z rado�ci�, �e istnieje co� takiego, jak wymiana mi�dzybiblioteczna. Mia� w swych zbiorach odbitki komputerowe, przesy�ane przez nadprzestrze� z miejsc tak odleg�ych jak Ifhi.

Zosta� w ko�cu profesorem historii staro�ytnej i po dwudziestu siedmiu latach od tej chwili w�a�nie rozpoczyna� sw�j pierwszy roczny urlop od zaj�� akademickich, o kt�ry wyst�pi� z zamiarem udania si� (po raz pierwszy w �yciu) w podr� kosmiczn� a� do samego Trantora.

Pelorat zdawa� sobie doskonale spraw� z tego, �e mieszkaniec Terminusa, kt�ry nigdy jeszcze nie by� w przestrzeni, musi budzi� og�lne zdumienie. Nigdy nie by�o jego zamiarem zyska� rozg�os w tak szczeg�lny spos�b. Po prostu tak si� jako� zawsze sk�ada�o, �e kiedy ju� mia� wyruszy� w przestrze�, wpad�o mu w r�ce jakie� nowe studium, nowa ksi��ka czy analiza. Odk�ada� w�wczas podr� do czasu, a� dok�adnie zbada owo novum i doda, je�li to mo�liwe, jaki� fakt, spekulacje czy wyobra�enia o interesuj�cych go sprawach do ogromnej g�ry informacji, kt�re ju� zgromadzi�. Ko�czy�o si� za� zawsze tak, �e �a�owa� tylko i jedynie tego, �e ta akurat wyprawa, kt�r� w�a�nie by� przedsi�wzi��, nie dosz�a do skutku.

Trantor by� stolic� pierwszego Imperium Galaktycznego. Przez dwana�cie tysi�cy lat by� siedzib� imperator�w, a przedtem stolic� jednego z najwa�niejszych kr�lestw, kt�re po trochu i powoli podbi�o lub przy��czy�o do siebie w inny spos�b pozosta�e kr�lestwa i stworzy�o Imperium.

Trantor by� miastem obejmuj�cym obszar ca�ego �wiata, �wiatem pokrytym w ca�o�ci metalem. Pelorat czyta� o tym w pracach Gaala Dornicka, kt�ry odwiedzi� Trantor za czas�w samego Hariego Seldona. Dzie�o Dornicka ju� od dawna by�o bia�ym krukiem i Pelorat m�g�by sprzeda� sw�j egzemplarz za sum� r�wn�, jego p�rocznym dochodom, ale sama my�l o tym, �e m�g�by si� rozsta� z takim skarbem, nape�nia�a go przera�eniem.

Oczywi�cie tym, co interesowa�o Pelorata na Trantorze, by�a Biblioteka Galaktyczna, kt�ra w czasach Imperium (kiedy nosi�a nazw� Biblioteki Imperatorskiej) mia�a najwi�ksze zbiory ze wszystkich bibliotek w Galaktyce. Trantor by� stolic� najpot�niejszego i najludniejszego imperium w dziejach ludzko�ci. By� w�a�ciwie jednym wielkim miastem licz�cym ponad czterdzie�ci miliard�w mieszka�c�w, a jego biblioteka zgromadzi�a owoce ca�ej tw�rczej (a tak�e niezbyt tw�rczej) pracy ludzko�ci, sum� �wczesnej wiedzy. By�a skomputeryzowana w tak zawi�y spos�b, �e zatrudnia�a specjalnych fachowc�w od obs�ugi komputer�w.

Co najbardziej istotne, Biblioteka przetrwa�a. I to by�o dla Pelorata najbardziej zdumiewaj�ce. Kiedy dwa i p� wieku temu Trantor pad� i zosta� doszcz�tnie z�upiony i zniszczony, a jego ludno�� zdziesi�tkowana, Biblioteka, chroniona (jak m�wiono) przez student�w, kt�rzy dysponowali jak�� fantastyczn� broni�, pozosta�a nietkni�ta. (Niekt�rzy uwa�aj�, �e historia obrony Biblioteki przez student�w jest w znacznej mierze zmy�lona.)

W ka�dym razie, Biblioteka przetrwa�a okres zniszcze�. Ebling Mis pracowa� w nietkni�tej Bibliotece otoczonej zewsz�d ruinami, kiedy to znalaz� si� o krok od odkrycia po�o�enia Drugiej Fundacji (tak przynajmniej przedstawia�y to �wiadectwa z tamtych czas�w, w kt�re nadal wierzy� jedynie lud Fundacji, historycy bowiem odnosili si� zawsze do tych relacji z rezerw�). Trzy pokolenia Darell�w � Bayta, Toran i Arkady � odwiedzi�y, ka�de w swoim czasie, Trantor. Jednak Arkady nie zwiedzi�a Biblioteki, a od jej czas�w Biblioteka nie zwi�za�a si� ju� ani razu z histori� Galaktyki.

Od stu dwudziestu lat nie odwiedzi� Trantora nikt z Fundacji, ale nie by�o powodu przypuszcza�, �e Biblioteka nie stoi dalej, nietkni�ta, na swoim miejscu; To, �e Biblioteka nie pojawi�a si� wi�cej w historii, by�o najlepszym dowodem na jej dalsze istnienie, jej zag�ada bowiem narobi�aby z pewno�ci� ha�asu.

Biblioteka by�a przestarza�a, archaiczna � by�a tak� ju� w czasach Eblinga Misa � ale to by�o nawet lepiej. Pelorat zawsze zaciera� r�ce z zadowolenia, kiedy s�ysza� o jakiej� starej czy przestarza�ej bibliotece. Im jaka� biblioteka by�a starsza, tym wi�ksze by�o prawdopodobie�stwo, �e zawiera to, czego on szuka. Marzy� nawet czasami, �e wchodzi do biblioteki i pyta z biciem serca: �Czy ta biblioteka zosta�a zmodernizowana? Mo�e wyrzucili�cie stare ta�my i dyski?� I zawsze wyobra�a� sobie, �e .stary, zakurzony bibliotekarz odpowiada: �Wszystko jest tak, jak dawniej�.

I oto teraz jego marzenia mia�y si� spe�ni�. Zapewni�a go o tym sama pani burmistrz. Nie by� pewien, sk�d dowiedzia�a si�, nad czym pracuje. Opublikowa� niewiele artyku��w. Ma�o z tego, co zrobi�, by�o na tyle solidnie podbudowane, �eby nadawa�o si� do druku, a to, co si� ukaza�o, przesz�o bez echa. No, ale m�wiono, �e �elazna Branno wie o wszystkim, co si� dzieje na Terminusie i ma wsz�dzie oczy i uszy. Pelorat by�by sk�onny w to uwierzy�, ale je�li wiedzia�a o jego pracy, to dlaczego, na Galaktyk�, nie doceni�a jej wagi i nie przyzna�a mu wcze�niej cho�by niewielkich funduszy?

Jako� tak si� sk�ada, my�la� z t� niewielk� doz� goryczy, na jak� m�g� si� zdoby�, �e Fundacja ma wzrok utkwiony w przysz�o��. To, co ich poch�ania, to ich przeznaczenie i Drugie Imperium. Nie maj� czasu ani ochoty, aby spojrze� wstecz i irytuj� ich ci, kt�rzy to robi�.

Oczywi�cie tym wi�ksi z nich g�upcy, ale sam nie m�g� wypleni� g�upoty. A poza tym mo�e i lepiej, �e jest tak w�a�nie. Mo�e sam prowadzi� te wa�ne poszukiwania i nadejdzie jeszcze chwila, w kt�rej wspomn� o nim jako o wielkim pionierze tego, co istotnie wa�ne.

Znaczy�o to, oczywi�cie (i mia� tyle intelektualnej uczciwo�ci, �eby to przyzna�), �e r�wnie� on poch�oni�ty by� my�l� o przysz�o�ci, przysz�o�ci, w kt�rej zostanie uznany i doceniony i b�dzie stawiany na r�wni z Harim Seldonem. Prawd� m�wi�c, on nawet b�dzie wa�niejsz� postaci�, bo jak mo�na por�wnywa� wypracowanie planu na wyra�nie przedstawiaj�ce si� przysz�e tysi�c lat z przecieraniem drogi przez minione dwadzie�cia pi�� tysi�cy?

I nadszed� w�a�nie ten dzie�, to by� ten dzie�.

Burmistrz zapowiedzia�a, �e stanie si� to zaraz po ukazaniu si� obrazu Seldona. To by� jedyny pow�d zainteresowania Pelorata Kryzysem Seldona, kt�ry od miesi�cy zajmowa� umys�y wszystkich na Terminusie i prawie wszystkich w Fundacji.

Dla niego to, czy stolica Fundacji pozostanie na Terminusie czy te� zostanie przeniesiona gdzie indziej, nie robi�o wi�kszej r�nicy. A teraz, kiedy kryzys zosta� za�egnany, Pelorat nie by� pewien, kt�r� stron� popar� Hari Seldon, a nawet czy ta sprawa w og�le zosta�a przez niego wspomniana.

Wa�ne by�o, �e Seldon si� ukaza� i �e teraz nadszed� jego dzie�.

By�y dwie minuty po drugiej, kiedy przed stoj�cym nieco na uboczu domem, ju� w�a�ciwie poza granicami miasta, zatrzyma� si� samoch�d.

Rozsun�y si� tylne drzwiczki. Wysiad� stra�nik w mundurze s�u�by ochrony burmistrza, za nim m�ody m�czyzna i na koniec jeszcze dw�ch stra�nik�w.

Wywar�o to na Peloracie wielkie wra�enie. A wi�c burmistrz nie tylko wiedzia�a nad czym pracuje, ale uwa�a�a te�, �e jego praca ma ogromne znaczenie. M�czyzna, kt�ry mia� by� jego towarzyszem podr�y, przyjecha� w honorowej asy�cie, a w dodatku obiecano da� im do dyspozycji statek pierwszej klasy, kt�rym mia� sterowa� jego towarzysz. To by�o naprawd� wzruszaj�ce. Naprawd�.

Gosposia Pelorata otworzy�a drzwi. M�czyzna wszed� do �rodka, a towarzysz�cy mu stra�nicy stan�li po obu stronach drzwi. Pelorat widzia� przez okno, �e trzeci stra�nik zosta� na zewn�trz i �e podjecha� drugi samoch�d. Z dodatkow� stra��! To doprawdy zadziwiaj�ce!

Kiedy si� odwr�ci�, m�ody m�czyzna by� ju� w pokoju. Pelorat stwierdzi� z zaskoczeniem, �e rozpoznaje w nim cz�owieka, kt�rego widzia� w holowizji. � Pan jest tym radnym � powiedzia�. � Pan jest Trevize!

��Zgadza si�. Golan Trevize. Profesor Janov Pelorat?

��Tak, tak � odpar� Pelorat. � To pan ma�

��B�dziemy towarzyszami podr�y � powiedzia� sztywno Trevize. � Tak przynajmniej mi m�wiono.

��Ale pan przecie� nie jest historykiem.

��Nie. Jak pan rzek�, jestem radnym, politykiem.

��Tak� tak� Ale co ja tu wygaduj�! Ja jestem historykiem, wi�c po co jeszcze drugi? Pan potrafi prowadzi� statek kosmiczny.

��Tak, nawet bardzo dobrze.

��I to jest to, czego nam trzeba. Wspaniale! Obawiam si�, m�odzie�cze, �e nie nale�� do ludzi zaradnych i praktycznie my�l�cych, wi�c je�li przypadkiem pan do takich nale�y, to stworzymy dobry zesp�.

��W chwili obecnej nie zachwycam si� akurat praktycznymi skutkami moich znakomitych pomys��w, ale wydaje si�, �e nie pozostaje nam nic innego, jak spr�bowa� stworzy� dobry zesp�.

��Miejmy zatem nadziej�, �e potrafi� prze�ama� swoje opory przed znalezieniem si� w przestrzeni. Musi pan wiedzie�, panie radny, �e nigdy jeszcze tam nie by�em. Jestem ��wistakiem�� Zdaje si�, �e tak si� w�a�nie okre�la takich ludzi? Przepraszam, mo�e napije si� pan herbaty? Powiem K�odzie, �eby nam co� przygotowa�a. Przypuszczam, �e mamy jeszcze par� godzin do odlotu, prawda? Zreszt� ja jestem ju� gotowy. Mam wszystko, co b�dzie nam potrzebne. Pani burmistrz okaza�a naprawd� wielk� pomoc,. To naprawd� zadziwiaj�ce, jak bardzo interesuje si� tym projektem.

��A wi�c pan ju� wiedzia� o tym? � spyta� Trevize. � Od dawna?

��Burmistrz zagadn�a mnie � Pelorat zmarszczy� lekko czo�o, jakby dokonywa� w my�li jakich� oblicze� � dwa, mo�e trzy tygodnie temu. By�em zachwycony. A teraz, kiedy ju� u�wiadomi�em sobie jasno, �e potrzebuj� pilota, a nie drugiego historyka, jestem ponownie zachwycony tym, �e to pan, drogi przyjacielu, b�dzie moim towarzyszem podr�y.

��Dwa, mo�e trzy tygodnie temu � powt�rzy� Trevize, lekko oszo�omiony. � A wi�c ju� od kilkunastu dni by�a na to przygotowana. A ja� � urwa�.

��S�ucham pana?

��Nic takiego, profesorze. Mam zwyczaj m�wi� sam do siebie. Je�li nasza podr� potrwa d�u�ej, to b�dzie pan si� musia� do tego przyzwyczai�.

��Potrwa, potrwa � rzek� Pelorat, popychaj�c Trevizego w kierunku jadalni, gdzie gosposia przygotowywa�a w wymy�lny spos�b herbat�. � Mamy czasu, ile dusza zapragnie. Burmistrz powiedzia�a, �e mo�emy podr�owa� tak d�ugo, jak nam si� podoba, �e ca�a Galaktyka stoi przed nami otworem i, co wi�cej, �e gdziekolwiek polecimy, mo�emy korzysta� z funduszy Fundacji. Powiedzia�a, oczywi�cie, �eby�my korzystali z nich rozs�dnie. Tyle jej przyrzek�em � zachichota� i zatar� r�ce. � Siadaj, drogi przyjacielu, siadaj. Mo�e up�yn�� wiele czasu, zanim usi�dziemy do nast�pnego posi�ku na Terminusie.

Trevize usiad�. � Ma pan rodzin�, profesorze? � spyta�.

��Mam syna. Jest na Uniwersytecie Santanijskim. Chyba chemikiem, czy kim� w tym rodzaju. Poszed� w �lady matki. Ju� od dawna nie mieszka ze mn�, wi�c, jak pan widzi, nie mam �adnych zobowi�za�, nie zostawiam �ony ani dzieci. Ufam, �e pan te� nie� prosz� si� cz�stowa� kanapkami, m�j ch�opcze.

��W tej chwili nie. Kilka kobiet, ale one przychodz� i odchodz�.

��Tak. Tak; To jest rozkoszne, kiedy to wychodzi. A jeszcze bardziej rozkoszne, kiedy okazuje si�, �e nie trzeba tego bra� powa�nie� Rozumiem, �e dzieci pan nie ma?

��Nie.

��To dobrze. Wie pan, jestem w �wietnym nastroju. Przyznaj�, �e na pocz�tku, kiedy pan wszed�, by�em zaskoczony. Ale teraz stwierdzam, �e �wietny z pana kompan. M�odo��, entuzjazm i kto�, kto potrafi odnale�� w�a�ciw� drog� w Galaktyce to wszystko, czego mi potrzeba. B�dziemy prowadzi� poszukiwania. Niezwyk�e poszukiwania.

Trevize zmru�y� oczy. � Niezwyk�e poszukiwania?

��Tak. W�r�d wielu tysi�cy milion�w zamieszkanych �wiat�w Galaktyki kryje si� per�a o nieoszacowanej warto�ci, a my mamy bardzo mgliste wskaz�wki, jak jej szuka�. W ka�dym razie, je�li j� znajdziemy, to b�dzie niewiarygodny sukces. Je�li pan i ja dokonamy tego, m�j ch�opcze � przepraszam, powinienem by� powiedzie� �panie Trevize�, bo nie chc� pana traktowa� paternalistycznie � to nasze nazwiska b�d� powtarzane przez wszystkie nast�pne stulecia a� do ko�ca wszech�wiata.

��Ten sukces, o kt�rym pan m�wi� ta per�a o nieoszacowanej warto�ci to�

��To brzmi tak, jak s�owa Arkady Darell, tej pisarki, no wie pan, kiedy pisa�a o Drugiej Fundacji, co? Nic dziwnego, �e wygl�da pan na zaskoczonego.

Pelorat odchyli� g�ow� do ty�u, jakby mia� zamiar wybuchn�� g�o�nym �miechem, ale tylko si� u�miechn��. � Zapewniam pana, �e to nic z tych rzeczy. To nie jakie� bzdury.

��Je�li nie m�wi pan o Drugiej Fundacji, profesorze, to o czym wobec tego pan m�wi?

Pelorat nagle spowa�nia�, a nawet przybra� przepraszaj�cy wyraz twarzy.

��Ach, wi�c pani burmistrz nie powiedzia�a panu?� Wie pan, to dziwne. Przez par� dziesi�tk�w lat mia�em rz�dowi za z�e, �e nie potrafi zrozumie� wagi tego, nad czym pracuj�, a� tu teraz burmistrz Branno okazuje mi tak� wspania�omy�lno�� i hojno��.

��Tak � rzek� Trevize, nie staraj�c si� ukry� ironii � to nadzwyczaj skryta filantropka, � ale nic powiedzia�a mi o co w tym wszystkim chodzi.

��A zatem nie orientuje si� pan jaki jest cel moich poszukiwa�?

��Przykro mi, ale nie.

��Nie musi si� pan usprawiedliwia�. Wszystko w porz�dku. Nie wzbudza�em sensacji. Zaraz panu to wyja�ni�. Pan i ja udajemy si� w przestrze�, aby szuka� � i znale��, bo mam wspania�y pomys� � Ziemi�.

Trevize �le spa� tej nocy. Bez przerwy my�la� o wi�zieniu, kt�re ta starucha wybudowa�a wok� niego. Nigdzie nie m�g� znale�� wyj�cia.

Zosta� skazany na wygnanie i nie m�g� nic na to poradzi�. Branno by�a spokojna, nieugi�ta i nawet nie stara�a si� ukry�, �e �amie prawo. Powo�ywa� si� na prawa, kt�re przys�ugiwa�y mu jako radnemu i obywatelowi Federacji, ale ona nie pr�bowa�a nawet stworzy� pozor�w, �e co� dla niej znacz�.

A teraz znowu ten Pelorat, zdziwacza�y uczony, kt�ry zdawa� si� nie wiedzie� na jakim �wiecie �yje, m�wi mu, �e ta straszna baba przygotowywa�a si� do tego od paru tygodni.

Czu� si� faktycznie jak ch�opiec, kt�rym go nazwa�a.

Mia� si� uda� na wygnanie z historykiem, kt�ry bez przerwy zwraca� si� do niego �drogi przyjacielu� i kt�ry wydawa� nie posiada� si� z rado�ci, �e rozpoczyna poszukiwania jakiej� Ziemi.

Czym, na babk� Mu�a, by�a ta Ziemia?

Przecie� pyta� o to. Oczywi�cie! Zapyta! od razu, kiedy Pelorat wymieni� t� nazw�. Powiedzia�:

��Prosz� mi wybaczy�, profesorze. Jestem zupe�nym ignorantem w pana dziedzinie i mam nadziej�, �e nie b�dzie pan mi mia� za z�e, je�li poprosz� o wyja�nienie w przyst�pnych s�owach. Co to jest Ziemia?

Pelorat gapi� si� na niego dobre dwadzie�cia sekund, zanim odpowiedzia�:

��To planeta. Ta, na kt�rej po raz pierwszy pojawi�y si� istoty ludzkie, drogi przyjacielu.

Teraz Trevize wytrzeszczy� oczy na Pelorata.

��Pojawi�y si� po raz pierwszy? Sk�d?

��Znik�d. To planeta, na kt�rej, w drodze ewolucji od ni�szych zwierz�t, narodzi� si� rodzaj ludzki.

Trevize my�la� chwil�, po czym potrz�sn�� g�ow�.

��Nie rozumiem.

Na twarzy Pelorata pojawi� si� grymas irytacji, ale szybko znikn��. Profesor chrz�kn�� i powiedzia�: � By� taki czas, kiedy na Terminusie nie by�o istot ludzkich. Zosta� zasiedlony przez ludzi z innych �wiat�w. Przypuszczam, �e o tym pan wie?

��Oczywi�cie � odpar� ze zniecierpliwieniem Trevize. Denerwowa� go mentorski ton jego rozm�wcy.

��Bardzo dobrze. Tak samo by�o na wszystkich innych �wiatach. Na Anakreonie, Santanni, Kalganie � na wszystkich. Ka�dy z nich zosta�, w jakim� okresie przesz�o�ci, za�o�ony. Ludzie przybyli tam z innych �wiat�w. To dotyczy nawet Trantora. By� wielk� metropoli� mo�e przez dwadzie�cia tysi�cy lat, ale nie przedtem.

��No a jaki by� przedtem?

��Pusty. A przynajmniej nie by�o tam ludzi.

��Trudno w to uwierzy�

��Ale to prawda. �wiadcz� o tym stare zapiski.

��A sk�d przybyli ludzie, kt�rzy go skolonizowali?

��Nie ma co do tego pewno�ci. S� setki planet, kt�rych mieszka�cy utrzymuj�, �e by�y one zasiedlone ju� w okrytej mrokiem staro�ytno�ci, i opowiadaj� fantastyczne historie o przybyciu tam pierwszych ludzi. Historycy nie daj� wiary tym opowie�ciom i staraj� si� rozwi�za� Problem Pochodzenia.

��A co to takiego? Nigdy o tym nie s�ysza�em.

��Nie dziwi mnie to. Przyznaj�, �e w obecnych czasach kwestia ta nie cieszy si� zbytnim zainteresowaniem historyk�w, ale by� taki okres u schy�ku Imperium, �e by�a do�� popularna w�r�d intelektualist�w. Salvor Hardin wspomina o tym kr�tko w swoich pami�tnikach. To problem ustalenia planety, na kt�rej si� to wszystko zacz�o. Je�li b�dziemy patrze� wstecz, to przekonamy si�, �e ludzie zamieszkali na �wie�o za�o�onych �wiatach wywodzili si� ze starszych �wiat�w, tamci z jeszcze starszych i tak dalej, a� w ko�cu dojdziemy do �wiata, gdzie si� to wszystko zacz�o, czyli do kolebki ludzko�ci.

Trevize od razu wychwyci! oczywisty b��d w rozumowaniu Pelorata. � A nie mog�o by� wi�cej tych kolebek?

��Oczywi�cie, �e nie. Wszystkie istoty ludzkie w Galaktyce nale�� do jednego rodzaju. A jeden rodzaj nie mo�e si� wywodzi� z wi�cej ni� jednej planety. To zupe�nie niemo�liwe.

��Sk�d pan wie?

��Po pierwsze� � Pelorat odchyli� pierwszym palcem prawej r�ki pierwszy palec lewej d�oni i w tym momencie najwidoczniej u�wiadomi� sobie, �e musia�by wyg�osi� d�ugi i zawi�y wyk�ad. Opu�ci� obie r�ce i powiedzia� z wielk� powag�: � Drogi przyjacielu, daj� ci s�owo honoru, �e tak jest.

Trevize zrobi� g��boki uk�on i rzek�: � Nawet mi przez my�l nie przemkn�o, �eby panu nie wierzy�, profesorze. Powiedzmy wi�c, �e tylko jedna planeta by�a kolebk� ludzko�ci, ale czy nie mog�yby sobie ro�ci� praw do tego zaszczytu setki planet?

��Nie tylko mog�yby, ale faktycznie roszcz�. Jednak wszystkie z tych roszcze� s� bezpodstawne. Na �adnej z planet, kt�re aspiruj� do tytu�u kolebki ludzko�ci, nie znaleziono �adnych �lad�w spo�eczno�ci prehiperprzestrzennej, nie m�wi�c ju� o �ladach ewolucji od organizm�w ni�szych.

��I twierdzi pan, �e jest planeta, kt�ra rzeczywi�cie by�a kolebk� ludzko�ci, ale z jakich� przyczyn nic domaga si� uznania tego faktu?

��Trafi� pan dok�adnie.

��I ma pan zamiar odszuka� j�?

��My mamy zamiar. To nasza misja. Zorganizowa�a to wszystko burmistrz Branno. Doprowadzi pan nasz statek na Trantor.

��Na Trantor? On przecie� nie by� kolebk� ludzko�ci. Sam pan to przed chwil� powiedzia�.

��Oczywi�cie, �e nie by�. By�a ni� Ziemia.

��No to dlaczego nie m�wi mi pan, �e mam poprowadzi� statek na Ziemi�?

��Nie wyrazi�em si� jasno. Ziemia to nazwa legendarna, u�wi�cona przez staro�ytne mity. Jakie by�o pierwotne znaczenie tej nazwy, nie wiemy, ale jest wygodnym, jedno wy razowy m synonimem okre�lenia �planeta, na kt�rej narodzi� si� rodzaj ludzki�. Natomiast kt�ra planeta by�a faktycznie okre�lana tym mianem � nie wiadomo.

��A na Trantorze b�d� to wiedzie�?

��Mam nadziej� znale�� tam odpowiednie informacje. Trantor ma Bibliotek� Galaktyczn�, najwi�ksz� bibliotek� w ca�ym systemie.

��Ta biblioteka zosta�a na pewno przeszukana przez ludzi, kt�rzy � jak pan powiedzia� � interesowali si� tym zagadnieniem w czasach Pierwszego Imperium.

Pelorat pokiwa� w zamy�leniu g�ow�. � Tak, ale mo�e nie do�� dok�adnie. Mam du�o wiadomo�ci dotycz�cych Problemu Pochodzenia, kt�rych ci ludzie, �yj�cy p� tysi�ca lat temu, by� mo�e nie znali. Widzi pan, ja m�g�bym zbada� te stare przekazy z wi�ksz� znajomo�ci� rzeczy, z lepszym zrozumieniem. Rozmy�lam nad tym od do�� dawna i mam pewn� hipotez�.

��My�l�, �e powiedzia� pan o tym wszystkim pani burmistrz i uzyska� jej aprobat�?

��Aprobat�? Drogi przyjacielu, przyj�a to wr�cz entuzjastycznie. Powiedzia�a mi, �e Trantor jest na pewno tym miejscem, gdzie znajd� wszystko, czego mi potrzeba.

��Bez w�tpienia � mrukn�� Trevize.

To mi�dzy innymi nie, dawa�o mu spa� tej nocy. Burmistrz Branno wysy�a�a go, �eby dowiedzia� si�, czego tylko b�dzie m�g� o Drugiej Fundacji. Wysy�a�a z nim Pelorata, �eby m�g� ukry� prawdziwy cel swej podr�y pod przykrywk� poszukiwania Ziemi, poszukiwania, kt�re mog�o zawie�� go w ka�dy k�t Galaktyki. Prawd� m�wi�c, by�a to doskona�a przykrywka i wzbudzi�a w nim podziw dla pomys�owo�ci pani burmistrz.

Ale Trantor? Gdzie tu sens? Jak tylko znajd� si� na Trantorze, Pelorat natychmiast zagrzebie si� w bibliotece i nikt go stamt�d nie wyci�gnie. Maj�c do dyspozycji niezmierzone stosy ksi��ek, ta�m i dysk�w, zapisanych wed�ug nieprzeliczonych system�w komputerowych i symbolicznych, na pewno nie b�dzie mia� ochoty wyj�� stamt�d.

Poza tym� Kiedy�, w czasach Mu�a, na Trantor polecia� Ebling Mis. Wie�� nios�a, �e odkry� po�o�enie Drugiej Fundacji i umar�, zanim zd��y� to wyjawi�. Ale potem znalaz�a si� tam Arkady Darell i jej r�wnie� uda�o si� odkry�, gdzie znajduje si� Druga Fundacja. Ale miejsce, kt�re odkry�a, znajdowa�o si� na samym Terminusie i tam gniazdo Drugiej Fundacji zosta�o zniszczone. Bez wzgl�du zatem na to, gdzie si� teraz znajdowa�a Druga Fundacja, by�o to na pewno zupe�nie inne miejsce, a wi�c o czym jeszcze mogliby si� dowiedzie� na Trantorze? Gdyby mia� szuka� Drugiej Fundacji, to m�g�by uda� si� gdziekolwiek, ale nie na Trantor.

Poza tym� Co jeszcze planuje Branno, nie wiedzia�, ale nie mia� zamiaru wy�wiadcza� jej przys�ugi. Branno przyj�a entuzjastycznie projekt podr�y na Trantor, tak? No to w�a�nie, �e nie polec� na Trantor! Oboj�tnie gdzie, ale nie na Trantor.

Kiedy zm�czony Trevize zapad� wreszcie w nier�wny sen, zbli�a� si�. ju� �wit.

Nast�pny dzie� po aresztowaniu Trevizego by� pomy�lny dla burmistrz Branno. Chwalono j� bardziej, ni� na to zas�u�y�a, nie wspominaj�c ani s�owem o incydencie na posiedzeniu Rady.

Mimo to wiedzia�a dobrze, �e Rada wkr�tce otrz��nie si� i podniesie t� kwesti�. Musia�a szybko dzia�a�. Odk�adaj�c wi�c na bok wszystkie inne sprawy, zaj�a si� spraw� Trevizego.

W czasie kiedy Trevize dyskutowa� z Peloratem o Ziemi, Branno spotka�a si� w swoim biurze z radnym Munnem Li Comporem. Poniewa� Compor, zupe�nie odpr�ony, siedzia� naprzeciw niej, po drugiej stronie biurka, mog�a go jeszcze raz oceni�.

By� ni�szy i drobniejszy od Trevizego i tylko dwa lata starszy. Obaj byli radnymi od niedawna, obaj byli m�odzi i �miali i to musia�a by� jedyna ��cz�ca ich wi�, gdy� poza tym r�nili si� pod ka�dym wzgl�dem.

Podczas gdy Trevize zdawa� si� gro�nie promieniowa�, Compor �wieci� �agodnym blaskiem niezachwianej pewno�ci siebie. By� mo�e wra�enie takie sprawia�y jego jasne w�osy i niebieskie oczy, niecz�sto spotykane u mieszka�c�w Fundacji. Nadawa�y mu one niemal dziewcz�c� delikatno��, dzi�ki czemu (jak os�dzi�a Branno) by� mniej atrakcyjny dla kobiet ni� Trevize. Mimo to Compor by� wyra�nie dumny ze swego wygl�du. W�osy nosi� d�ugie i starannie u�o�one, a powieki mia� umalowane na jasnoniebiesko, aby podkre�li� kolor oczu. (W ostatnim dziesi�cioleciu cieniowanie powiek na r�ne kolory sta�o si� bardzo modne w�r�d m�czyzn.)

Nie by� kobieciarzem. �y� statecznie z �on�, ale dot�d nie zg�osi� zamiaru posiadania dzieci, a poza tym by�o wiadomo, �e ma sta�� kochank�, z kt�r� spotyka si� potajemnie. Tym r�wnie� r�ni� si� od Trevizego, kt�ry zmienia� partnerki r�wnie cz�sto jak utrzymywane w krzykliwych kolorach pasy, z czego by� bardzo znany.

W �yciu obu radnych by�o niewiele szczeg��w, kt�rych nie uda�o si� wykry� ludziom Kodella, a sam Kodell siedzia� cicho w rogu pokoju, promieniuj�c, jak zawsze, �yczliwo�ci�.

��Radny Compor � powiedzia�a Branno � wy�wiadczy� pan Fundacji wielk� przys�ug�, ale nie jest ona niestety tego rodzaju, �eby mo�na by�o panu wyrazi� publicznie uznanie albo wynagrodzi� to w normalny spos�b.

Compor u�miechn�� si�. Mia� bia�e, r�wne z�by i Branno przez chwil� zastanawia�a si�, zupe�nie bez zwi�zku ze spraw�, czy tak wygl�daj� wszyscy ludzie z sektora Syriusza. Opowie�ci Compora o tym, �e wywodzi si� z tego, raczej peryferyjnego, regionu opiera�y si� na relacjach jego babki ze strony matki, kt�ra r�wnie� by�a blondynk� o niebieskich oczach i utrzymywa�a, jakoby jej matka pochodzi�a z sektora Syriusza. Jednak wed�ug Kodella nie by�o na to pewnych dowod�w.

�Wiadomo, jakie s� kobiety � powiedzia� Kodell. � Mog�a sobie zmy�li� pochodzenie z dalekiego i egzotycznego �wiata, �eby wyda� si� bardziej atrakcyjn� ni� by�a w istocie�.

�To takie s� kobiety? � spyta�a sucho Branno, a Kodell u�miechn�� si� i wyb�ka�, �e oczywi�cie mia� na my�li zwyczajne kobiety�.

��Nie jest konieczne, �eby mieszka�cy Fundacji dowiedzieli si� o wy�wiadczonej przeze mnie przys�udze, wystarczy, �e pani o tym wie � rzek� Compor.

��Wiem i nie zapomn�. I nie zrobi� jeszcze jednej rzeczy, a mianowicie nie pozwol�, �eby pan przypuszcza�, �e pa�skie zobowi�zania na tym si� sko�czy�y. Obra� pan trudny kurs i musi pan go kontynuowa�. Chcemy wiedzie� wi�cej o Trevizem.

��Powiedzia�em wszystko, co wiem.

��Mo�e chcia�by pan, �ebym tak my�la�a. Mo�e nawet sam pan tak my�li. Niemniej jednak) prosz� odpowiedzie� na moje pytania. Zna pan gentlemana o nazwisku Janov Pelorat?

Czo�o Compora zmarszczy�o si�, ale niemal natychmiast wyg�adzi�o z powrotem. Rzek� ostro�nie: � Mo�e bym go pozna�, gdybym go zobaczy�, ale nazwisko nic mi nie m�wi.

��Jest naukowcem.

Usta Compora u�o�y�y si� w raczej pogardliwe, cho� niewypowiedziane �O!�, jak gdyby by� zdziwiony, �e burmistrz podejrzewa go o znajomo�ci z naukowcami.

��Pelorat to interesuj�cy cz�owiek, kt�ry z osobistych powod�w pragnie odwiedzi� Trantor. B�dzie mu towarzyszy� radny Trevize. Ot�, skoro by� pan bliskim przyjacielem Trevizego i by� mo�e zna jego spos�b my�lenia, niech mi pan powie, czy zdaniem pana Trevize zgodzi si� lecie� na Trantor?

��Je�li dopilnuje pani, �eby Trevize wsiad� na statek i je�li statek ten poleci na Trantor, to czy b�dzie m�g� on zrobi� co� innego ni� lecie� tam? � odpar� Compor. � Na pewno nie sugeruje pani, �e wznieci bunt i przejmie statek.

��Nie zrozumia� pan. On i Pelorat b�d� sami na statku, a Trevize b�dzie siedzia� za sterami.

��Pyta pani, czy dobrowolnie poleci na Trantor?

��Tak, pytam w�a�nie o to.

��Pani burmistrz, sk�d mog� wiedzie�, co on zrobi?

��Radny Compor, by� pan blisko z Trevizem. Wie pan, �e wierzy on w istnienie Drugiej Fundacji. Czy nigdy nie m�wi� panu, gdzie jego zdaniem mie�ci si� Druga Fundacja, gdzie mo�na j� znale��?

��Nigdy, pani burmistrz.

��My�li pan, �e j� znajdzie?

Compor roze�mia� si�. � My�l�, �e Druga Fundacja, bez wzgl�du na to, czym by�a i jak by�a wa�na, zosta�a zniszczona za czas�w Arkady Darell. Wierz� w jej opowie��.

��Naprawd�? W takim razie dlaczego zdradzi� pan przyjaciela? Je�li szuka tego, co nie istnieje, to jak� szkod� m�g�by nam wyrz�dzi� rozpowszechniaj�c swoje dziwaczne teorie?

��Nie tylko prawda mo�e by� szkodliwa � odpar� Compor. � Jego teorie mo�e s� dziwaczne, ale g�osz�c je, m�g�by wzbudzi� niepok�j w spo�ecze�stwie Terminusa i wyzwalaj�c w�tpliwo�ci i obawy co do roli Fundacji w wielkim dramacie historii Galaktyki, os�abi� jej przewodni� rol� w Federacji i zniweczy� marzenia o Drugim Imperium Galaktycznym. Musia�a pani sama tak pomy�le�, bo w przeciwnym razie nie kaza�aby go pani aresztowa� w sali posiedze� Rady, a teraz nie zmusza�aby go pani do udania si� na wygnanie bez procesu s�dowego. Dlaczego pani to zrobi�a, pani burmistrz, je�li wolno mi spyta�?

��Mo�e dlatego, �e by�am na tyle ostro�na, by przypu�ci�, �e istnieje, niewielka co prawda, mo�liwo��, �e on ma racj� i �e w zwi�zku z tym otwarte g�oszenie takich pogl�d�w mo�e by� dla nas jak najbardziej bezpo�rednio niebezpieczne?

Compor nic na to nie powiedzia�.

��Zgadzam si� z panem � m�wi�a dalej Bran � no � ale z racji mego urz�du jestem zmuszona wzi�� tak� mo�liwo�� pod uwag�. Pozwoli pan, �e jeszcze raz spytam, czy wie pan o czym�, co mog�oby nam wskaza� gdzie, jego zdaniem, mie�ci si� Druga Fundacja i gdzie m�g�by si� uda�.

��Nie wiem o niczym.

��Nigdy o niczym nie napomyka�?

��Nie, oczywi�cie, �e nie.

��Nigdy? Niech si� pan tak nie spieszy z odpowiedzi�. Prosz� pomy�le�. Nigdy?

��Nigdy � rzek� stanowczo Compor.

��Nie robi� �adnych aluzji? Nie dowcipkowa� na ten temat? A mo�e rysowa� czy pisa� co� machinalnie? A mo�e zamy�la� si� w chwilach, kt�re teraz, kiedy pan do nich wr�ci pami�ci�, oka�� si� znacz�ce?

��Nic z tych rzeczy. M�wi� pani, �e te jego rojenia na temat Drugiej Fundacji s� zupe�nie mgliste. Wie pani o tym i traci pani tylko niepotrzebnie czas i zdrowie, zajmuj�c si� tym.

��Czy pan przypadkiem nie zmieni� nagle frontu i nie broni przyjaciela, kt�rego mi pan wydal?

��Nie � odpar� Compor. � Wyda�em go w pani r�ce, bo tak mi nakazywa� patriotyzm. Nie widz� �adnego powodu, �ebym musia� tego �a�owa� albo zmieni� sw�j stosunek do tej sprawy.

��A zatem nie potrafi mi pan da� �adnej wskaz�wki co do tego, gdzie on si� mo�e uda�, skoro tylko dostanie statek?

��Jak ju� powiedzia�em�

��Jednak, panie radny � tu zmarszczki na twarzy pani burmistrz u�o�y�y si� tak, by nada� jej wyraz zadumy � chcia�abym wiedzie� dok�d poleci.

��My�l�, �e w takim razie powinna pani umie�ci� na jego statku nadajnik nadprzestrzenny.

��Pomy�la�am o tym, panie radny. Trevize jest jednak podejrzliwy i obawiam si�, �e odkryje nadajnik, cho�by�my nie wiem jak przemy�lnie go ukryli. Oczywi�cie mo�na by go zainstalowa� w taki spos�b, �eby nie da�o si� go by�o usun�� nie uszkadzaj�c przy tym statku, co zmusi�oby go do zostawienia nadajnika na miejscu�

��Znakomity pomys�.

��Tylko �e � podj�a Branno � w takiej sytuacji czu�by si� kontrolowany i m�g�by nie polecie� tam, gdzie by polecia�, gdyby czu� si� wolny i nieskr�powany. Wiedza, kt�r� bym wtedy zdoby�a, by�aby dla mnie bezwarto�ciowa.

��Wygl�da na to, �e w tej sytuacji nie mo�e pani W �aden spos�b dowiedzie� si� dok�d poleci.

��Mog�, bo mam zamiar u�y� bardzo prymitywnych �rodk�w. Osoba, kt�ra spodziewa si� bardzo wyrafinowanych metod i nastawia si� na obron� przed nimi, raczej nie pomy�li o metodach prymitywnych� My�l� o tym, �eby pos�a� kogo�, kto go b�dzie �ledzi�.

���ledzi�?

��Tak. Inny pilot w innym statku. Zaskoczy�o to pana, co? On by�by r�wnie zaskoczony. Mo�e nie pomy�li o tym, �eby przebada� przestrze� i sprawdzi�, czynie towarzyszy mu jaka� masa, a w ka�dym razie postaramy si� o to, �eby jego statek nie by� wyposa�ony w urz�dzenia do wykrywania masy.

��Pani burmistrz � rzek� Compor � pozostaj� dla pani z ca�ym szacunkiem, ale musz� zwr�ci� pani uwag� na fakt, �e nie jest pani ekspertem w sprawach lot�w kosmicznych. Pos�a� jeden statek za drugim, �eby go �ledzi� � tego si� nigdy nie robi, bo to jest po prostu niemo�liwe. Trevize ucieknie przy okazji pierwszego skoku przez nadprzestrze�. Nawet je�li nie b�dzie wiedzia�, �e kto� za nim leci, to i tak pierwszy skok b�dzie skokiem w wolno��. Je�li nie b�dzie mia� na pok�adzie nadajnika, to nie b�dzie go mo�na wy�ledzi�.

��Przyznaj�, �e nie mam do�wiadczenia w tych sprawach. W przeciwie�stwie do pana i Trevizego nie zosta�am przeszkolona w zakresie lot�w kosmicznych. Niemniej jednak wiem od swoich doradc�w � kt�rzy przeszli takie przeszkolenie � �e je�li obserwuje si� statek bezpo�rednio przed skokiem, to jego pr�dko��, przyspieszenie oraz kierunek lotu pozwalaj�, cho� w spos�b og�lny, odgadn�� jaki to b�dzie skok. Je�li si� ma przy tym dobry komputer i umiej�tno�� trafnego przewidywania, to mo�na zdublowa� ten skok na tyle dok�adnie, �eby podj�� trop wyj�ciowy, szczeg�lnie kiedy ten, kto dubluje, dysponuje dobrym detektorem masy.

��To si� mo�e uda� raz � zaprotestowa� energicznie Compor � nawet dwa razy, je�li ma si� szcz�cie, ale na tym koniec. Nie mo�na polega� na takich metodach.

��My by� mo�e mo�emy� Panie radny, pan w swoim czasie bra� udzia� w wy�cigach w nadprzestrzeni. Jak pan widzi, du�o wiemy o panu. Jest pan znakomitym pilotem, a je�li chodzi o �ciganie rywala w czasie skoku, dokonywa� pan zdumiewaj�cych rzeczy.

Compor wytrzeszczy� oczy. Prawie zwin�� si� na krze�le. � Wtedy by�em na studiach. Teraz jestem starszy.

��Nie jest pan taki stary. Nie ma pan jeszcze trzydziestu pi�ciu lat. W zwi�zku z tym, to pan b�dzie �ledzi� Trevizego, panie radny. Poleci pan za nim, tam, gdzie i on, i prze�le pan nam meldunek o tym. Wyleci pan zaraz po nim, a on rusza za kilka godzin. Je�li pan odm�wi, zostanie pan oskar�ony o zdrad� i uwi�ziony. Je�li we�mie pan statek, kt�ry dostarcz� panu, i nie poleci za Trevizem, to nie musi pan zawraca� sobie g�owy powrotem. Zostanie pan zestrzelony, je�li spr�buje pan wr�ci�.

Compor poderwa� si� na r�wne nogi.

��Mam swoje �ycie! Mam prac�! Mam �on�! Nie mog� tego wszystkiego zostawi�.

��B�dzie pan musia�. Ci z nas, kt�rzy wybrali s�u�b� Fundacji, musz� by� zawsze gotowi s�u�y� jej w razie potrzeby, nawet je�li jest to dla nich niewygodne i d�ugo trwa.

��Oczywi�cie moja �ona leci ze mn�.

��Ma mnie pan za idiotk�? Oczywi�cie zostaje tutaj.

��W charakterze zak�adniczki?

��Je�li pan chce tak to nazwa�. Ja osobi�cie wol� stwierdzenie, �e pana misja jest bardzo niebezpieczna i z dobroci serca pragn�, aby zosta�a tu, gdzie nic jej nie grozi� Zreszt� rzecz nie podlega dyskusji. Jest pan aresztowany, tak jak Trevize, i pewna jestem, �e pan rozumie, i� musz� dzia�a� szybko � zanim zniknie euforia, kt�ra teraz przepe�nia mieszka�c�w Terminusa. Obawiam si�, �e moja gwiazda zacznie wkr�tce gasn��.

��Nie patyczkowa�a si� z nim pani � powiedzia� Kodell.

��A niby dlaczego mia�abym si� patyczkowa�? � odpar�a pogardliwie pani burmistrz. � Zdradzi� przyjaciela.

��To by�o dla nas korzystne.

��Tak, tym razem. Ale nast�pna zdrada mog�aby ju� nie by� korzystna.

��A dlaczego mia�aby by� nast�pna?

��Niech pan pos�ucha, Liono � odpar�a ze zniecierpliwieniem Branno � prosz� nie udawa� durnia. Nie mo�na ufa� komu�, kto ju� raz pokaza�, �e potrafi prowadzi� podw�jn� gr�, bo w ka�dej chwili mo�e podj�� j� na nowo.

��On mo�e wykorzysta� te swoje umiej�tno�ci po to, �eby znowu skuma� si� z Trevizem. Razem mog��

��Sam pan w to nie wierzy. W swoim za�lepieniu i naiwno�ci Trevize zmierza do celu prost� drog�. On nie uznaje zdrady i nigdy, w �adnych okoliczno�ciach, nie zaufa ju� Comporowi.

��Przepraszam, pani burmistrz � powiedzia� Kodell � ale chcia�bym si� upewni�, czy dobrze pani� rozumiem. Na ile zatem mo�e pani zaufa� Comporowi? Sk�d pani wie, czy on naprawd� poleci za Trevizem i czy uczciwie b�dzie informowa� o tym, co robi? Liczy pani, �e zmusi go do tego obawa o �on�? Pragnienie powrotu do niej? � I jedno, i drugie to wa�ne czynniki, ale za bardzo na nie licz�. Na statku Compora b�dzie nadajnik nadprzestrzenny. Trevize mo�e podejrzewa�, �e b�dziemy go �ledzi�, wi�c mo�e szuka� nadajnika. Natomiast Compor, kt�ry b�dzie �ledzi�, raczej nie spodziewa si�, �e sam b�dzie �ledzony i przypuszczam, �e nie b�dzie szuka�. Oczywi�cie mog� si� myli� i wtedy musimy liczy� na jego przywi�zanie do �ony.

Kodell roze�mia� si�.

��I pomy�le�, �e kiedy� to ja musia�em pani� uczy�. A jaki jest cel tego �ledzenia?

��Podw�jne zabezpieczenie. Je�li Trevize zostanie schwytany, to by� mo�e Comporowi uda si� umkn�� i przekaza� nam informacje, kt�rych nie b�dzie m�g� nam dostarczy� Trevize.

��Jeszcze jedno pytanie. A co b�dzie, je�li Trevize odnajdzie Drug� Fundacj� i dowiemy si� o tym od niego albo od Compora, albo je�li b�dziemy mieli powody podejrzewa�, �e ona istnieje, mimo �e obaj zgin�?

��My�l�, �e Druga Fundacja istnieje, Kodell � odpar�a Branno. � W ka�dym razie Plan Seldona nie b�dzie nam ju� d�ugo s�u�y�. Wielki Hari Seldon opracowa� go w ostatnich dniach gin�cego Imperium, kiedy sko�czy� si� zupe�nie post�p technologiczny. Seldon te� by� produktem swej epoki bez wzgl�du na to jak wspania�a by�a ta na po�y mityczna psychohistoria, nie mog�a si� ona oderwa� od korzeni, z kt�rych wyros�a. Z pewno�ci� nie uwzgl�dni�a faktu, �e nast�pi tak szybki post�p technologiczny, jaki dokona� si� w Fundacji, szczeg�lnie w ostatnim stuleciu. Mamy detektory masy, o jakich nie �ni�o si� ludziom w czasach Imperium, komputery, kt�re reaguj� na polecenia wydawane w my�li, a przede wszystkim ekrany chroni�ce przed ingerencj� obcej woli czy si�y psychicznej. Druga Fundacja ju� nied�ugo nie b�dzie mog�a nami manipulowa�, nawet je�li w tej chwili mo�e to jeszcze robi�. U schy�ku swoich rz�d�w chc� by� t� osob�, kt�ra wprowadzi Fundacj� na now� drog�.

��A je�li nie ma Drugiej Fundacji?

��To wejdziemy na now� drog� od razu.

Niespokojny sen, w kt�ry w ko�cu zapad� Trevize, nie trwa� d�ugo. Obudzi�o go powt�rne dotkni�cie czyjej� d�oni na ramieniu. Zerwa� si�, rozgl�daj�c si� nieprzytomnie i wyra�nie nie mog�c zrozumie�, dlaczego nie budzi si� w swoim ��ku. � Co� Co� � wyj�ka�.

��Przepraszam pana, Trevize � powiedzia� Pelorat. � Jest pan moim go�ciem i powinienem pozwoli� panu porz�dnie wypocz��, ale jest tu pani burmistrz.

Pelorat stal obok jego ��ka w flanelowej pi�amie i lekko dygota�. Trevize oprzytomnia� i przypomnia� sobie wszystko.

Burmistrz Branno siedzia�a w salonie Pelorata, opanowana jak zawsze. By� z ni� Kodell. Siedzia�, g�adz�c sw�j siwy w�s.

Trevize obci�gn�� i wyg�adzi� pas, zastanawiaj�c si�, jak d�ugo tych dwoje mo�e obej�� si� bez siebie. � Czy�by rada dosz�a ju� do siebie? � spyta� szyderczo � Czy�by jej cz�onkowie zainteresowali si� nieobecno�ci� jednego spo�r�d nich?

��Wida� pewne oznaki powrotu do �ycia � odpar�a Branno � ale s� one jeszcze zbyt s�abe, �eby m�g� pan wi�za� z nimi jakie� nadzieje. Bez w�tpienia jestem nadal na tyle silna, �eby zmusi� pana do opuszczenia Terminusa. Zostanie pan przewieziony na Kosmodrom Kra�cowy�

��A nie do Portu Kosmicznego na Terminusie, pani burmistrz? Czy mam zosta� pozbawiony widoku t�umu �egnaj�cego mnie ze �zami w oczach?

��Widz�, panie radny, �e wr�ci�a panu ochota do b�aze�stw i ciesz� si� z tego. Ucisza to moje ewentualne wyrzuty sumienia. Pan i profesor Pelorat wystartujecie bez rozg�osu z Kosmodromu Kra�cowego.

��I nigdy nie wr�cimy?

��I by� mo�e nigdy nie wr�cicie. Oczywi�cie � tu u�miechn�a si� lekko � je�li odkryje pan co� tak bardzo wa�nego, �e nawet ja ch�tnie ujrz� pana z powrotem, wr�ci pan. Mo�e nawet zostanie pan powitany z honorami.

Trevize skin�� niedbale g�ow�. � I to si� mo�e zdarzy� � rzek�.

��Prawie wszystko mo�e si� zdarzy�. W ka�dym razie b�dzie si� panu podr�owa� wygodnie. Dostaje pan dopiero co uko�czony kr��ownik kieszonkowy nazwany, na pami�tk� statku Hobera Mallowa, �Odleg�� Gwiazd��. Do obs�ugi wystarczy jedna osoba, chocia� mog� si� w nim wygodnie pomie�ci� trzy.

Trevize nagle zapomnia� o swej starannie wystudiowanej niedba�ej pozie i ironii. � Z pe�nym uzbrojeniem? � spyta�.

��Bez uzbrojenia, ale poza tym ca�kowicie wyposa�ony. Gdziekolwiek si� udacie, jeste�cie obywatelami Fundacji i mo�ecie zwr�ci� si� do naszego konsula, nie b�dziecie wi�c potrzebowali broni. W razie potrzeby b�dziecie mogli korzysta� z naszych funduszy� Nie s� one nieograniczone, warto doda�.

��Jest pani hojna.

��Wiem o tym, panie radny. I jeszcze jedno. Pomaga pan profesorowi Peloratowi w jego poszukiwaniach Ziemi. Bez wzgl�du na to, czego pana zdaniem pan szuka, poszukujecie Ziemi. Musi to by� jasne dla wszystkich, kt�rych spotkacie. I niech pan pami�ta o tym, �e �Odleg�a Gwiazda� jest nieuzbrojona.

��Poszukuj� Ziemi � powiedzia� Trevize. � Doskonale o tym wiem.

��A zatem ruszajcie.

��Prosz� mi wybaczy�, ale s� jeszcze pewne sprawy, kt�rych nie om�wili�my. W swoim czasie prowadzi�em r�ne statki, ale nigdy nie siedzia�em za sterami najnowszego modelu kr��ownika kieszonkowego. Co b�dzie, je�li si� oka�e, �e nie potrafi� nim kierowa�?

��Powiedziano mi, �e �Odleg�a Gwiazda� jest ca�kowicie skomputeryzowana� I od razu wyja�niam, �eby pan nie pyta�, �e nie musi pan wiedzie�, jak pos�ugiwa� si� komputerem najnowszej generacji. On sam panu wyja�ni wszystko, co b�dzie pan musia� wiedzie�. Ma pan jeszcze jakie� �yczenia?

Trevize spojrza� ponuro na swoje spodnie. � Chc� zmieni� ubranie.

��Znajdzie pan ubranie na statku. Tak�e te pasy czy jak to si� nazywa. Profesor Pelorat te� zosta� zaopatrzony w to, czego mu trzeba. Wszystko, co mie�ci si� w granicach rozs�dku, jest ju� na statku, chocia� musz� doda�, �e nie obejmuje to towarzystwa pa�.

��To niedobrze � rzek� Trevize. � By�oby przyjemniej, chocia� tak si� sk�ada, �e akurat w tej chwili nie widz� odpowiedniej kandydatki. No, ale przypuszczam, �e Galaktyka jest raczej g�sto zaludniona i �e kiedy ju� b�d� daleko od Terminusa, b�d� m�g� robi�, co mi si� podoba.

��Je�li chodzi o towarzystwo? To pana sprawa.

Podnios�a si� ci�ko. � Nie odwioz� pana na kosmodrom � powiedzia�a � ale s� tu tacy, co to zrobi� i radz� nie pr�bowa� robi� nic poza tym, co panu powiedziano. My�l�, �e zastrzel� pana, je�li tylko spr�buje pan ucieczki. Poniewa� nie b�dzie mnie tam, nie b�d� mieli �adnych zahamowa�.

��Nie wykonam �adnego podejrzanego ruchu, pani burmistrz, ale�

��S�ucham.

Trevize zastanawia� si� przez chwil� i w ko�cu powiedzia� z u�miechem, kt�ry � mia� nadziej� � wygl�da� na niewymuszony: � Mo�e przyj�� taki moment, �e poprosi mnie pani, �ebym spr�bowa� co� zrobi�. Post�pi� wtedy tak, jak b�d� uwa�a� za stosowne, ale b�d� pami�ta� ostatnie dwa dni.

Burmistrz Branno westchn�a. � Niech mi pan oszcz�dzi s�uchania melodramatycznych przem�wie�. Je�li taki moment nadejdzie, to trudno, ale na razie nie prosz� o nic.

Statek wygl�da� jeszcze bardziej okazale, ni� Trevize spodziewa� si� na podstawie tego, co zapami�ta� z krzykliwej reklamy towarzysz�cej wprowadzeniu kr��ownik�w nowej generacji.

To nie jego rozmiary wywiera�y takie wra�enie, bo statek by� raczej ma�y. Przy jego projektowaniu brano pod uwag� szybko�� i zwrotno��, to, �e b�dzie mia� ca�kowicie grawitacyjny nap�d, a przede wszystkim fakt, �e zostanie wyposa�ony w najnowocze�niejsze komputery. Du�e rozmiary by�yby nie tylko zbyteczne, ale nawet utrudnia�yby osi�gni�cie za�o�onego celu.

Tym, co budzi�o podziw, by�o urz�dzenie pozwalaj�ce jednej osobie kierowa� statkiem lepiej, ni� by�o to mo�liwe w przypadku tradycyjnych kr��ownik�w, kt�rych za�oga musia�a liczy� co najmniej dwana�cie os�b. Je�li na pok�adzie by�a jeszcze jedna lub � dwie osoby dla zmiany wachty, to statek taki m�g� pokona� ca�� flotyll� znacznie wi�kszych, nie pochodz�cych z Fundacji statk�w. W dodatku m�g� prze�cign�� ka�dy z istniej�cych typ�w statk�w.

Jego kszta�t by� doskonale celowy � nie by�o tam ani jednej zbytecznej linii czy krzywizny, i to zar�wno zewn�trz, jak i wewn�trz. Ka�dy metr sze�cienny wn�trza zosta� wykorzystany do maksimum, tak �e � paradoksalnie � wydawa�o si� ono bardzo przestronne. Nic z tego, co burmistrz Branno m�wi�a o znaczeniu jego misji, nie wywar�o na Trevizem takiego wra�enia jak statek, na kt�rym mia� wyruszy� w tej misji.

�elazna Branno, pomy�la� ze smutkiem, wpakowa�a go w niebezpieczne przedsi�wzi�cie o nadzwyczajnym znaczeniu. Na pewno nie zgodzi�by si� na to tak �atwo, gdyby nie u�o�y�a wszystkiego tak, �e zapragn�� jej pokaza�, na co go sta�.

Je�li chodzi o Pelorata, to nie posiada� si� z zachwytu. � Czy uwierzy�by pan � rzek�, dotykaj�c delikatnie palcem kad�uba, zanim wszed� do �rodka � �e nigdy jeszcze nie znalaz�em si� tak blisko statku kosmicznego?

��Je�li pan tak m�wi, profesorze, to oczywi�cie wierz� w to, ale jak si� panu uda�o tego dokona�?

��Szczerze m�wi�c, drogi przy� to znaczy, drogi panie Trevize, sam nie wiem. Przypuszczam, �e to dlatego, �e by�em ca�kowicie poch�oni�ty swoimi badaniami. Wie pan, je�li kto� ma w domu naprawd� dobry komputer, kt�ry mo�e si� po��czy� z ka�dym innym komputerem w dowolnym miejscu Galaktyki, to nie potrzebuje si� rusza� z miejsca� Jako� zawsze mi si� wydawa�o, �e statki kosmiczne s� wi�ksze ni� ten tutaj.

��Ten model jest ma�y, ale i tak jest znacznie wi�kszy w �rodku ni� jakikolwiek inny statek o tych rozmiarach.

��Jak to mo�liwe? �artuje sobie pan z mojej niewiedzy.

��Ale� nie. M�wi� powa�nie. To jeden z pierwszych statk�w, kt�re poruszaj� si� ca�kowicie na zasadzie grawitacji.

��A co to znaczy? Ale, prosz�, niech mi pan nic nie wyja�nia, je�li to wymaga dobrej znajomo�ci fizyki. Uwierz� panu na s�owo, tak jak pan wczoraj mnie w sprawie jednego rodzaju ludzkiego i jednego miejsca pochodzenia.

��Spr�bujmy, profesorze. Przez te wszystkie tysi�ce lat lot�w kosmicznych korzystali�my z silnik�w o nap�dzie chemicznym, jonowym i hiperj�drowym, a by�y to ogromne urz�dzenia. Flota starego Imperium posiada�a statki o pi��setmetrowej d�ugo�ci, na kt�rych przestrze� dla za�ogi by�a wielko�ci ma�ego mieszkania. Na szcz�cie, na skutek braku zasob�w naturalnych, Fundacja wyspecjalizowa�a si� w ci�gu stuleci w miniaturyzacji. Ten statek jest jej szczytowym osi�gni�ciem. Zosta�a tu wykorzystana si�a antygrawitacji, a urz�dzenie, kt�re do tego s�u�y, nie zajmuje w og�le miejsca i jest wbudowane w pokryw� kad�uba. Gdyby nie fakt, �e nadal potrzebujemy hiperj�drowych�

W tym momencie podszed� do nich stra�nik w mundurze s�u�by bezpiecze�stwa. � Musicie wsiada�, panowie.

Niebo ju� poja�nia�o, chocia� by�o jeszcze p� godziny do wschodu s�o�ca.

Trevize rozejrza� si�. � Czy za�adowano m�j baga�?

��Tak, panie radny. Przekona si� pan, �e statek zosta� ca�kowicie wyposa�ony.

��Pewnie w odzie�, kt�ra na mnie nie pasuje albo nie jest w moim gu�cie.

Stra�nik niespodziewanie u�miechn�� si�. � My�l�, �e pasuje � powiedzia�. � Pani burmistrz zagna�a nas do pracy po godzinach. Pracowali�my bez przerwy trzydzie�ci albo i czterdzie�ci godzin i dobrali�my dok�adnie takie rzeczy, jak pan mia�. Pieni�dze nie gra�y roli. S�uchajcie � rozejrza� si� wok�, aby si� upewni�, czy nikt nie widzi jego nag�ego spoufalenia si� z eskortowanymi � wy dwaj macie szcz�cie. To najlepszy statek w Galaktyce. Kompletnie wyposa�ony, tylko bez uzbrojenia. P�ywacie jak p�czki w ma�le.

��Pewnie w zje�cza�ym � odpar� Trevize. � No, profesorze, jest pan got�w?

��Teraz tak � rzek� Pelorat unosz�c do g�ry kwadratowy op�atek o boku d�ugo�ci oko�o dwudziestu centymetr�w i chowaj�c go do srebrzystej plastikowej koperty. Trevize u�wiadomi� sobie nagle, �e Pelorat nie rozstawa� si� z tym przedmiotem od chwili, kiedy wyjechali z jego domu, przek�ada� go z r�ki do r�ki i nigdy nie odk�ada�, nawet wtedy, gdy zatrzymali si�, aby zje�� szybkie �niadanie.

��Co to takiego, profesorze?

��Moja biblioteka. Jest skatalogowana wed�ug temat�w i miejsc pochodzenia ksi��ek i nanios�em j� ca�� na jedn� p�ytk�. Je�li pan uwa�a, �e ten statek to cudo, to co pan powie o tej p�ytce? Ca�a biblioteka! Wszystko, co zebra�em. Cudowne! Cudowne.

��Tak � rzek� Trevize � p�ywamy jak p�czki w ma�le.

Trevize wpad� w prawdziwy zachwyt na widok wn�trza statku. Przestrze� zosta�a fantastycznie wykorzystana. By� tam magazyn z zapasami �ywno�ci, ubra�, film�w i gier. By� pok�j do �wicze� gimnastycznych, salon i dwie, prawie identyczne, sypialnie.

��Ta musi by� pana, profesorze � powiedzia� Trevize. � W ka�dym razie jest tu czytnik FX.

��Dobrze � rzek� Pelorat z zadowoleniem. � Co za osio� ze mnie, �e tak unika�em podr�y kosmicznych. M�g�bym tutaj �y� ca�kiem wygodniej m�j drogi Trevize.

��Jest przestronniej, ni� my�la�em � stwierdzi� Trevize z przyjemno�ci�.

��A te silniki znajduj� si� naprawd� w pokrywie kad�uba?

��W ka�dym razie s� tam urz�dzenia steruj�ce. Nie musimy magazynowa� paliwa ani zu�ywa� go od razu. Korzystamy z podstawowego �r�d�a energii we wszech�wiecie i nasze silniki i paliwo s� ot, tam, na zewn�trz � zatoczy� �uk r�k�.

��No dobrze, ale gdy tak teraz my�l� o tym� Co b�dzie, je�li co� si� zepsuje?

Trevize wzruszy� ramionami. � Uczono mnie lata� w przestrzeni, ale nie na takich statkach. Je�li wysi�dzie grawityka, to obawiam si�, �e nic na to nie b�d� m�g� poradzi�.

��Ale potrafi pan prowadzi� ten statek? Kierowa� nim?

��Sam jestem tego ciekaw.

��My�li pan, �e ten statek jest ca�kowicie zautomatyzowany? � spyta� Pelorat. � Mo�e jeste�my tylko pasa�erami? Mo�e mamy tu tylko siedzie� i nic nie robi�?

��Maj� takie rzeczy na promach kursuj�cych mi�dzy planetami i stacjami orbitalnymi w uk�adach s�onecznych, ale nigdy nie s�ysza�em o zautomatyzowanym statku do podr�y przez nadprzestrze�. Przynajmniej dotychczas nie s�ysza�em� Dotychczas�

Raz jeszcze rozejrza� si� wok� i poczu� nag�y l�k. Czy�by ta wied�ma Branno a� tak go nabra�a? A mo�e Fundacja faktycznie zautomatyzowa�a ju� podr�e mi�dzygwiezdne i on, Trevize, mia� zosta� przewieziony na Trantor wbrew swej woli, maj�c w tej sprawie do powiedzenia tyle, co wyposa�enie statku.

Powiedzia� ze sztucznym o�ywieniem: � Niech pan usi�dzie, profesorze. Burmistrz m�wi�a, �e statek jest ca�kowicie skomputeryzowany. Skoro w pana kabinie jest czytnik FX, to w mojej powinien by� komputer. Niech si� pan tu rozgo�ci, a ja tymczasem rozejrz� si� w swojej kabinie.

Pelorat nagle si� zaniepokoi�.

��Trevize, drogi przyjacielu� Nie chce pan chyba wysi���, co?

��Nie mam najmniejszego zamiaru. A zreszt�, gdybym spr�bowa� wyj��, to mo�e by� pan pewien, �e zaraz by mnie zatrzymano. Pani burmistrz nie �yczy sobie, �ebym st�d odszed�. Chc� po prostu zorientowa� si� jak dzia�a uk�ad sterowniczy �Odleg�ej Gwiazdy�. � U�miechn�� si�. � Nie opuszcz� pana, profesorze.

Wchodz�c do pomieszczenia, kt�re � jak s�dzi� � mia�o by� jego sypialni�, mia� wci�� jeszcze u�miech na ustach, ale gdy zamkn�� cicho drzwi za sob�, jego twarz spowa�nia�a. Na pewno musia�o gdzie� tu by� jakie� urz�dzenie umo�liwiaj�ce nawi�zanie ��czno�ci z planet�, ko�o kt�rej m�g� si� znale�� statek. Trudno by�o sobie wyobrazi�, �eby pojazd by� celowo odizolowany od otoczenia i dlatego gdzie� tu � mo�e w jakiej� wn�ce � musia� si� znajdowa� aparat. M�g�by si� po��czy� z biurem burmistrza i zapyta� o pulpit sterowniczy.

Dok�adnie zbada� �ciany, zag��wek ��ka i zgrabne, g�adkie mebelki. Je�li tu nie znajdzie nic, to przeszuka reszt� statku.

Mia� si� ju� odwr�ci�, gdy wzrok jego pad� na plamk� �wiat�a widoczn� na g�adkiej, jasnobr�zowej p�ycie biurka. W kr��ku �wiat�a zgrabne litery uk�ada�y si� w napis �Instrukcja obs�ugi komputera�.

A wi�c jednak! Mimo to serce zabi�o mu szybciej. By�y komputery i komputery, a tak�e programy, na opanowanie kt�rych trzeba d�ugiego czasu. Trevize nigdy nie w�tpi� w swoj� inteligencj�, ale z drugiej strony nie by� geniuszem. Byli tacy, kt�rzy mieli smyka�k� do komputer�w i tacy, kt�rzy jej nie mieli, a Trevize dobrze wiedzia�, do kt�rej kategorii si� zalicza.

W czasie s�u�by we flocie wojennej Fundacji doszed� do stopnia porucznika i zdarza�o mu si� pe�ni� obowi�zki dow�dcy wachty. Miewa� wtedy okazj� do pos�ugiwania si� komputerem pok�adowym. Jednak nigdy obs�uga komputera nie nale�a�a wy��cznie do niego i nigdy nie wymagano od niego jako od dow�dcy wachty, �eby zna� si� na tym dok�adnie i potrafi� dokonywa� innych operacji ni� zwyk�e rutynowe czynno�ci.

Przypomnia� sobie opas�e tomy wydruk�w zawieraj�ce pe�en opis programu komputera i ogarn�o go przygn�bienie. Przypomnia� sobie te�, jak zachowywa� si� sier�ant techniczny Krasnet przy pulpicie komputera. Przebiera� palcami po klawiszach, jak gdyby by� to najbardziej skomplikowany instrument muzyczny w Galaktyce, a robi� to z tak� nonszalancj�, jakby nudzi�o go obs�ugiwanie tak prostego urz�dzenia, ale nawet on musia� czasami zagl�da� do opisu programu, kln�c przy tym ile wlezie.

Po chwili wahania Trevize dotkn�� palcem �wietlnej plamki i od razu kr�g �wiat�a rozszerzy� si�, obejmuj�c ca�e biurko. Na jego blacie widnia� zarys dwu d�oni, prawej i lewej. Niemal w tej samej chwili blat obr�ci� si� i ustawi� pod k�tem czterdziestu pi�ciu stopni.

Trevize usiad� przy biurku. Nie potrzebowa� �adnych wyja�nie�. By�o oczywiste, co ma zrobi�.

Po�o�y� d�onie w oznaczonych miejscach. Miejsca te zosta�y tak dobrane, �e m�g� siedzie� wygodnie, nie napr�aj�c ramion i nie czuj�c zm�czenia. Powierzchnia biurka wydawa�a si� mi�kka w dotyku, jakby zrobiona z aksamitu. Czu�, jak d�onie zanurzaj� si� w niej. Patrzy� ze zdumieniem, gdy� wzrok m�wi� mu co innego. Jego r�ce nie zag��bi�y si� w blacie ani na milimetr, spoczywa�y na powierzchni dok�adnie tak, jak je po�o�y�, cho� m�g�by przysi�c, �e czuje �agodny i ciep�y u�cisk na d�oniach.

Co to wszystko znaczy?

Co teraz?

Rozejrza� si�, a potem, pod wp�ywem nag�ego impulsu, zamkn�� oczy. Nic nie s�ysza�. Nic nie s�ysza�! Ale wyra�nie dotar�o do niego, jakby zrodzone w jego w�asnym umy�le, zdanie �Zamknij oczy. Odpr� si�. Nawi��emy kontakt�.

Przez r�ce?

Kiedy dawniej zastanawia� si� nad mo�liwo�ci� nawi�zania kontaktu my�lowego z komputerem, to wyobra�a� sobie, �e konieczny do tego b�dzie odpowiedni kask, wyposa�ony w elektrody umieszczane na czaszce i nad oczami. Ale kontakt przez r�ce?

A w�a�ciwie dlaczego nie? Trevize czu� ogarniaj�c� go senno��. Wydawa�o mu si�, �e odp�ywa w jak�� dal, ale wszystko to nie st�pi�o w najmniejszym stopniu jego zdolno�ci trze�wego my�lenia. Dlaczego nie przez r�ce?

Oczy by�y tylko narz�dami zmys�u widzenia. M�zg tylko centraln� tablic� rozdzielcz�, zamkni�t� w ko�cianej obudowie i oddzielon� od pracuj�cych urz�dze�, od cia�a. Tymi pracuj�cymi urz�dzeniami by�y r�ce, r�ce, kt�re napotyka�y op�r materii i urz�dza�y po swojemu wszech�wiat.

Istoty ludzkie my�la�y dzi�ki r�kom. To ich r�ce zaspokaja�y ciekawo��, to one dotyka�y i szczypa�y, obraca�y i podnosi�y, i wa�y�y. Istnia�y zwierz�ta, kt�re mia�y m�zgi o wzbudzaj�cych szacunek rozmiarach, ale nie mia�y r�k i na tym w�a�nie polega�a ca�a r�nica.

Gdy komputer �uj��� jego r�ce, ich my�lenie stopi�o si� w jedno i nie by�o ju� wa�ne, czy oczy ma otwarte czy zamkni�te. Otwarcie oczu nie poprawi�o ostro�ci widzenia, a zamkni�cie nie zaciemni�o obrazu. Czy mia� je zamkni�te, czy otwarte � widzia� kabin� z t� sam� jasno�ci�, i to nie ten akurat fragment, w kierunku kt�rego by� zwr�cony, ale ca�e pomieszczenie, zar�wno to, co by�o za nim, jak i to, co nad nim i pod nim.

Ma�o tego, widzia� wszystkie pomieszczenia statku i to, co by�o na zewn�trz. Na horyzoncie ukaza�o si� s�o�ce, sk�pane jeszcze w porannej mgle, ale m�g� patrze� prosto w nie bez mru�enia oczu, gdy� komputer automatycznie filtrowa� fale �wietlne.

Czu� �agodny powiew wiatru i temperatur� powietrza, i d�wi�ki otaczaj�cego statek �wiata. Rejestrowa� pole magnetyczne planety i drobne �adunki elektryczne na �cianach statku.

U�wiadomi� sobie, �e wie jak kierowa� statkiem, chocia� nie zna� szczeg��w uk�adu sterowniczego. Wiedzia� tylko tyle, �e gdyby zechcia�, by statek wzni�s� si�, obr�ci�, przy�pieszy� czy zrobi� cokolwiek innego, to by�by to taki sam proces jak w przypadku analogicznych czynno�ci jego w�asnego cia�a. By�o to zale�ne od jego woli.

Ale jego wola nie by�a niczym nieskr�powana. Komputer m�g� sam podejmowa� pewne decyzje. W tej w�a�nie chwili dotar�o do jego �wiadomo�ci stworzone bez udzia�u jego woli zdanie; wiedzia� ju� dok�adnie, kiedy i jak statek wystartuje. Je�li o to chodzi�o, nie by�o dyskusji. Ale potem � z tego zdawa� sobie spraw� r�wnie jasno � b�dzie m�g� decydowa� ju� on sam.

Stwierdzi� � wyrzucaj�c na zewn�trz sie� wzmocnionych przez komputer zmys��w � �e mo�e rozpozna� stan g�rnej warstwy atmosfery, �e mo�e przedstawi� sobie map� pogody, �e jest w stanie wykry� statki wzbijaj�ce si� w g�r� i l�duj�ce. Wszystko to trzeba by�o wzi�� pod uwag� i komputer bra� to pod uwag�. U�wiadomi� sobie te�, �e gdyby komputer tego nie zrobi�, to wystarczy�oby, �eby on, Trevize, pomy�la�, �e trzeba to zrobi� i zosta�oby to z miejsca zrobione.

Tak wi�c, je�li chodzi o grube tomy z opisem oprogramowania, to nie by�o �adnych. Trevize pomy�la� o sier�ancie technicznym Krasnecie i u�miechn�� si�. Wiele czyta� o rewolucji technicznej, kt�r� wywo�a upowszechnienie grawityki, ale po��czenie komputera i umys�u ludzkiego by�o nadal tajemnic� pa�stwow�. Ujawnienie tego spowodowa�oby na pewno o wiele wi�ksz� rewolucj�.

Zdawa� sobie spraw� z up�ywu czasu. Wiedzia� dok�adnie, kt�ra jest godzina wed�ug lokalnego czasu Terminusa i wed�ug standardowego czasu galaktycznego.

W jaki spos�b przerwa� kontakt z komputerem i wsta�?

Zaledwie o tym pomy�la�, gdy poczu�, �e r�ce ma wolne. Blat biurka wr�ci� do pierwotnego po�o�enia i Trevize zosta� sam ze swoimi nie wspieranymi ju� przez komputer zmys�ami.

Czu� si� �lepy i bezbronny, jak gdyby znalaz� si� pod opiek� jakiej� nadludzkiej, istoty, a potem zosta� porzucony. Gdyby nie wiedzia� o tym, �e w ka�dej chwili mo�e znowu nawi�za� kontakt z komputerem, to uczucie to by� mo�e przywiod�oby go do p�aczu.

W tej sytuacji stara� si� jednak odzyska� orientacj� i ponownie przystosowa� do granic postrzegania wyznaczonych przez nieuzbrojone zmys�y. W ko�cu stan�� niepewnie na nogach i wyszed� z kabiny.

Pelorat podni�s� g�ow�. Nastawi�, oczywi�cie, czytnik, wi�c teraz powiedzia�: � Dzia�a bardzo dobrze.

Ma �wietny program poszukiwa� Znalaz�e� pulpit sterowniczy, m�j ch�opcze?

��Tak, profesorze. Wszystko jest w porz�dku.

��Czy w takim razie nie powinni�my czego� zrobi� w zwi�zku ze startem? Chodzi mi o zabezpieczenie si�. Mo�e powinni�my zapi�� pasy, czy co� takiego? Szuka�em jakich� instrukcji, ale nic nie znalaz�em i to mnie zdenerwowa�o. Musia�em wr�ci� do swojej biblioteki. Jako�, kiedy zajmuj� si� swoj� prac��

Trevize wyci�gn�� r�ce w stron� profesora, jakby chcia� powstrzyma� potok jego s��w. Poniewa� nie odnios�o to skutku, musia� go przekrzycze�.

��To zupe�nie zbyteczne, profesorze. Antygrawitacja jest odpowiednikiem braku bezw�adno�ci. Nie czujemy przyspieszenia, kiedy zmienia si� pr�dko��, poniewa� wszystko, co znajduje si� na statku, podlega tej zmianie w tym samym czasie.

��Chce pan przez to powiedzie�, �e nie poczujemy, kiedy oderwiemy si� od planety i znajdziemy si� w przestrzeni?

��Dok�adnie tak, bo w�a�nie w tej chwili startujemy. Za kilka minut przejdziemy przez g�rne warstwy atmosfery, a za p� godziny b�dziemy w otwartej przestrzeni.

Pelorat jakby skurczy� si� w sobie. Gapi� si� na Trevizego os�upia�ymi oczyma. Jego d�uga, prostok�tna twarz nie wyra�a�a nic, ale zdawa� si� z niej wprost promieniowa� ogromny niepok�j. Po chwili zerkn�� ostro�nie w prawo, potem w lewo.

Trevize pami�ta�, jak on sam czu� si� podczas pierwszej podr�y poza atmosfer�.

Powiedzia�, staraj�c si�, by g�os jego zabrzmia� jak najbardziej rzeczowo: � Janov (po raz pierwszy zwr�ci� si� do profesora tak familiarnie, ale w tym przypadku osoba do�wiadczona zwraca�a si� do niedo�wiadczonej i by�o konieczne, by stworzy� pozory, i� to on jest starszy), jeste�my tu ca�kowicie bezpieczni. Znajdujemy si� w metalowym �onie statku floty wojennej Fundacji. Nie mamy pe�nego uzbrojenia, ale nie ma takiego miejsca w Galaktyce, gdzie nie chroni�oby nas samo imi� Fundacji. Nawet gdyby kto� zwariowa� i zaatakowa� nas, to i tak w jednej chwili zdo�aliby�my umkn�� poza zasi�g jego pocisk�w. I zapewniam ci�, �e przekona�em si�, i� potrafi� doskonale kierowa� tym statkiem.

��Go� Golan, to my�l o nico�ci�

��Co te� znowu? Przecie� Terminus jest zewsz�d otoczony nico�ci�. Mi�dzy nami na powierzchni, a nico�ci� nad nami znajduje si� tylko cienka warstwa rzadkiego powietrza. Wystarczy tylko przej�� przez t� lich� warstw�. I w�a�nie to robimy.

��Mo�e jest licha, ale w niej �yjemy i oddychamy.

��Tutaj te� oddychamy. Powietrze na statku jest czy�ciejsze ni� naturalna atmosfera Terminusa i b�dzie takie przez ca�y czas.

��A meteoryty?

��Co � meteoryty?

��Atmosfera chroni nas przed meteorytami. Przed promieniowaniem te�, je�li ju� o tym mowa.

��Zdaje mi si� � rzek� Trevize � �e ludzie podr�uj� w przestrzeni ju� od dwudziestu tysi�cy lat�

��Od dwudziestu dwu tysi�cy lat. Je�li pos�u�ymy si� chronologi� Hallblocka, to jest zupe�nie jasne, �e licz�c�

��Wystarczy! S�ysza�e� kiedy o wypadku spowodowanym przez meteoryt albo o czyjej� �mierci w wyniku promieniowania kosmicznego? To znaczy ostatnio?� To znaczy, je�li chodzi o statki Fundacji?

��Nie �ledz� takich wydarze�, ale jestem historykiem, m�j ch�opcze, i�

��Historia oczywi�cie zna takie przypadki, ale technika stale si� rozwija. Nie ma meteoryt�w na tyle du�ych, �eby mog�y uszkodzi� nasz statek, gdyby zbli�y�y si� do nas na niebezpieczn� odleg�o��, zanim zd��yliby�my podj�� odpowiednie przeciwdzia�ania. Mog�yby nas za�atwi� dopiero cztery meteoryty zbli�aj�ce si� do nas r�wnocze�nie z czterech wierzcho�k�w czworo�cianu, ale gdyby� obliczy� stopie� prawdopodobie�stwa zaistnienia takiego zdarzenia, to przekona�by� si�, �e masz miliard miliard�w razy wi�ksze szans� umrze� spokojnie ze staro�ci ni� zaobserwowa� to interesuj�ce zjawisko.

��To znaczy, gdyby pos�ugiwa� si� komputerem?

��Nie � odpar� drwi�cym tonem Trevize. � Gdybym pos�ugiwa� si� komputerem, opieraj�c si� na swoich w�asnych obserwacjach, to meteoryt r�bn��by we mnie zanim bym si� zd��y� zorientowa�, co si� dzieje. To wykonuje sam komputer, kt�ry reaguje na sytuacje milion razy szybciej ni� ty czy ja. � Wyci�gn�� nagle r�k�. � Chod�, Janov, poka�� ci, co potrafi komputer. Przy okazji zobaczysz, czym jest przestrze�.

Pelorat gapi� si� na niego wyba�uszonymi oczami. Potem roze�mia� si�.

��Nie jestem pewien, Golan, czy chcia�bym to widzie�.

��Jasne, �e nie jeste� pewien, bo nie wiesz, co tam czeka na poznanie. Spr�buj, Janov! Chod� do mojej kabiny!

Trevize wzi�� go za r�k� i troch� prowadz�c go, a troch� ci�gn�c, przywi�d� do swojej kabiny. Gdy ju� zasiad� przy komputerze, spyta�: � Czy widzia�e� kiedy Galaktyk�, Janov? Patrzy�e� na ni�?

��To znaczy chcesz wiedzie�, czy patrzy�em na niebo? � spyta� Pelorat.

��Tak, jasne. A na co?

��Pewnie, �e patrzy�em i widzia�em. Ka�dy widzia�. Wystarczy podnie�� g�ow� do g�ry.

��A czy przygl�da�e� si� kiedy� niebu podczas ciemnej, bezchmurnej nocy, kiedy Diamenty s� pod horyzontem?

Nazwa �Diamenty� odnosi�a si� do tych kilku gwiazd, kt�re by�y na tyle blisko i mia�y na tyle silny blask, by �wieci� w miar� jasno na nocnym niebie Terminusa. By�o to ma�e skupisko, zajmuj�ce szeroko�� nie wi�ksz� ni� dwadzie�cia stopni, i przez wi�ksz� cz�� nocy znajdowa�o si� pod horyzontem. W bok od tego skupiska by� zaledwie dostrzegalny nieuzbrojonym okiem zamglony r�j gwiazd. W�a�ciwie wida� by�o tylko mleczne l�nienie Galaktyki, widok, kt�rego mo�na by�o si� spodziewa� na �wiecie takim jak Terminus, le��cym na samym ko�cu zewn�trznego ramienia spirali galaktycznej.

��My�l�, �e tak, ale dlaczego mia�bym si� przygl�da�? To pospolity widok.

��Oczywi�cie, �e to pospolity, widok � powiedzia� Trevize. � I w�a�nie dlatego nikt nie zwraca na to uwagi. Po co przygl�da� si� czemu�, co si� zawsze widzi? Ale teraz zobaczysz to, i to nie z Terminusa, gdzie zawsze przeszkadzaj� jakie� mg�y czy chmury. Zobaczysz to, czego nigdy nie dostrzeg�by� z Terminusa, i to bez wzgl�du na to, jak by� wysila� wzrok i jak ciemna i bezchmurna by�aby noc. Jak bardzo pragn��bym, by by�a to moja pierwsza podr� w przestrzeni i bym � tak jak ty � m�g� po raz pierwszy podziwia� pi�kno�� nagiej Galaktyki.

Pchn�� fotel w kierunku Pelorata. � Usi�d� tam, Janov. Mo�e mi to zaj�� troch� czasu. Jeszcze si� nie zd��y�em przyzwyczai� do tego komputera. Z tego co do tej pory zrobi�em, wiem, �e obraz jest holograficzny, nie b�dzie wi�c nam potrzebny �aden ekran ani nic w tym rodzaju. Komputer ma bezpo�redni kontakt z moim m�zgiem, ale my�l�, �e uda mi si� uzyska� obiektywny obraz, kt�ry ty te� b�dziesz m�g� zobaczy� Wy��cz �wiat�o, dobrze?� Nie, to g�upie z mojej strony. Zrobi to komputer. Zosta� na miejscu.

Trevize nawi�za� kontakt z komputerem, czuj�c ciep�y, niemal intymny u�cisk na d�oniach.

�wiat�a �ciemnia�y, a potem zgas�y zupe�nie. Siedz�c w ciemno�ci, Pelorat zacz�� wierci� si� na fotelu.

��Nie denerwuj si�, Janov � powiedzia� Trevize. � Mog� mie� troch� problem�w ze sterowaniem tym komputerem, ale zaczn� powoli. Musisz uzbroi� si� w cierpliwo��. O, widzisz to? Ten p�ksi�yc?

Wisia� w ciemno�ciach przed nimi. Najpierw by� troch� zamglony i migota�, ale stopniowo stawa� si� coraz ja�niejszy i coraz bardziej wyra�ny.

��To Terminus? � w g�osie Pelorata s�ycha� by�o strach. � Jeste�my ju� tak daleko od niego?

��Tak, statek posuwa si� z du�� szybko�ci�. Wchodzili �ukiem w cie� pogr��onej w nocy cz�ci Terminusa, kt�ry pojawi� si� jaka szeroki, jasno �wiec�cy sierp. Przez chwil� korci�o Trevizego, by skierowa� statek po szerszym �uku nad p�kul�, na kt�rej by� dzie�, i pokaza� planet� w ca�ej jej urodzie, ale powstrzyma� si� przed tym.

By� mo�e widok ten by�by czym� nowym i ciekawym dla Pelorata, ale dla niego nie mia� ju� �adnego uroku. By�o zbyt wiele zdj��, zbyt wiele map, zbyt wiele modeli Terminusa. Ka�de dziecko wiedzia�o jak wygl�da. Planeta bogata, a� nadmiernie, w wod� i uboga w minera�y, o dobrze rozwini�tym rolnictwie i praktycznie bez przemyski ci�kiego, ale za to przoduj�ca w ca�ej Galaktyce w wysoko zaawansowanej in�ynierii, technice i miniaturyzacji.

Gdyby m�g� sk�oni� komputer do wykorzystania mikrofal i skonstruowania modelu optycznego, to ujrzeliby wszystkie z dziesi�ciu tysi�cy zamieszka�ych wysp Terminusa, wraz z t�, kt�ra by�a na tyle du�a, �e mog�a by� uwa�ana za kontynent, z t�, na kt�rej le�a�o miasto Terminus i�

�Zmie� obraz!�

By�a to tylko my�l, pr�ba sprawdzenia wp�ywu jego woli, ale obraz zmieni� si� od razu. �wiec�cy p�ksi�yc przesun�� si� w stron� kraw�dzi obrazu i znik� za ni�. Uderzy�a go w oczy absolutna ciemno�� bezgwiezdnej przestrzeni.

Pelorat chrz�kn��. � Chcia�bym, m�j ch�opcze, �eby� znowu wywo�a� obraz Terminusa. Mam wra�enie, �e o�lep�em � w jego glosie da�o si� wyczu� wyra�ne napi�cie.

��Nie o�lep�e�. Patrz!

W polu widzenia pojawi� si� blado �wiec�cy, lekko przejrzysty ob�ok. Rozszerza� si� i �wieci� coraz ja�niej, a� w ko�cu cala kabina wype�ni�a si� blaskiem.

�Skurcz obraz!�

By�a to nast�pna pr�ba woli. Galaktyka cofn�a si�, jakby ogl�dana przez pomniejszaj�cy teleskop, kt�rego si�a pomniejszania stale ros�a. Obraz skurczy� si� i zag�ci�, a Galaktyka wygl�da�a teraz jak struktura utworzona z punkt�w o r�nej jasno�ci.

�Rozja�nij obraz!�

Obraz poja�nia�, nie zmieniaj�c wymiar�w, a poniewa� uk�ad gwiezdny, do kt�rego nale�a� Terminus, znajdowa� si� powy�ej p�aszczyzny Galaktyki, widzieli j� nieco z ukosa, w silnym skr�cie perspektywicznym, jako podw�jn� spiral�, spomi�dzy ramion kt�rej wystrzeliwa�y w stron� o�wietlonej cz�ci Terminusa, znacz�c j� ciemnymi smugami, zakrzywione pasma mg�awicy. �mietankowej barwy j�dro Galaktyki wydawa�o si� ma�e i niewa�ne.

��Masz racj� � szepn�� Pelorat z podziwem. � Nigdy nie widzia�em tego w ten spos�b. Nigdy nie przypuszcza�em, �e jest tam takie bogactwo szczeg��w.

��I nic w tym dziwnego. Nie mog�e� dojrze� drugiej po�owy Galaktyki, bo mi�dzy ni� a tob� by�a atmosfera Terminusa. Z naszej planety trudno zobaczy� nawet j�dro.

��Jaka szkoda, �e ogl�damy j� prawie z boku.

��Nie jeste�my na to skazani. Komputer mo�e j� pokaza� z dowolnej strony i pozycji. Wystarczy, �e wyra�� swoje �yczenie, i to nawet po cichu.

�Zmie� wsp�rz�dne!�

Na pewno nie by�o to precyzyjne polecenie, ale kiedy obraz Galaktyki zacz�� si� powoli zmienia�, Trevize pokierowa� w my�li komputerem i uzyska� to, co chcia�.

Galaktyka obraca�a si� wolno, tak �e mogli j� ogl�da� pod k�tem prostym w stosunku do jej p�aszczyzny. Wygl�da�a jak ogromny wir, wsysaj�cy jarz�c� si� ognistymi punkcikami ciemno�� do p�on�cego jaskrawo �rodka.

��Jak komputer mo�e zarejestrowa� ten obraz z miejsca oddalonego o ponad pi��dziesi�t tysi�cy parsek�w? � spyta� Pelorat, ale zaraz doda� zduszonym g�osem: � Przepraszam za to pytanie. Nic a nic si� w tym nie wyznaj�.

��Je�li chodzi o ten komputer, to wiem niewiele wi�cej ni� ty � powiedzia� Trevize. � Jednak nawet prosty komputer potrafi dobra� wsp�rz�dne i przedstawi� obraz Galaktyki z dowolnego miejsca, wychodz�c od danych, kt�re mo�e zebra� w pozycji naturalnej statku, to znaczy opieraj�c si� na tych danych, kt�re odnosz� si� do jego rzeczywistej pozycji w przestrzeni. Oczywi�cie opiera si� tylko na danych wyj�ciowych, nic wi�c dziwnego, �e kiedy pokazuje du�y obraz, to s� w nim luki, a pewne partie s� niewyra�ne czy zamazane. Ale w tym przypadku�

��Tak?

��Mamy naprawd� �wietny obraz. My�l�, �e do naszego komputera wprowadzono kompletn� map� Galaktyki, w zwi�zku z czym mo�e nam j� pokaza� z t� sam� dok�adno�ci� pod dowolnym k�tem.

��Co masz na my�li m�wi�c �kompletna mapa�?

��To, �e wsp�rz�dne przestrzenne ka�dej gwiazdy musz� znajdowa� si� w pami�ci komputera.

��Ka�dej gwiazdy? � spyta� z podziwem Pelorat.

��No, mo�e nie wszystkich trzystu miliard�w. Ale na pewno zawiera wsp�rz�dne gwiazd, wok� kt�rych kr��� zamieszkane planety, a prawdopodobnie te� wszystkich gwiazd klasy spektralnej K i ja�niejszych. To znaczy, przynajmniej siedemdziesi�ciu pi�ciu miliard�w.

��Ka�dej gwiazdy zamieszkanego uk�adu?

��Nie dam za to g�owy. Mo�e nie wszystkie. W ko�cu w czasach Hariego Seldona by�o dwadzie�cia pi�� milion�w zamieszkanych uk�ad�w gwiezdnych, co wydaje si� du�� liczb�, ale znaczy, �e zamieszkany by� tylko jeden na dwadzie�cia tysi�cy uk�ad�w. Od tamtej pory min�o pi��set lat, a upadek Imperium przecie� nie powstrzyma� procesu kolonizacji. My�l�, �e nawet przyspieszyli�my ten proces. Jest jeszcze wiele planet, na kt�rych mo�na �y�, wi�c teraz og�lna liczba zamieszkanych uk�ad�w mo�e si�ga� trzydziestu milion�w. Jest zupe�nie mo�liwe, �e w rejestrach Fundacji nie ma wszystkich nowo zasiedlonych.

��A te dawno zasiedlone? Chyba s� tam wszystkie, bez wyj�tku.

��Tak my�l�. Oczywi�cie nie mog� za to r�czy�, ale zdziwi�bym si�, gdyby si� okaza�o, �e jaki� od dawna zamieszkany uk�ad nie jest odnotowany w rejestrach Fundacji. Pozw�l, �e ci co� poka�� � je�li potrafi� na tyle sterowa� tym komputerem.

Trevize napi�� nieco mi�nie r�k, jakby chcia� je bardziej zag��bi� w p�yt� biurka i nawi�za� �ci�lejszy kontakt z komputerem. By� mo�e nie by�o to potrzebne, mo�e wystarczy�oby, �eby rzuci� w my�li has�o �Terminus!�

Pomy�la� o tym i w odpowiedzi na samym skraju wiru pojawi� si� b�yszcz�cy czerwony romb.

��To nasze s�o�ce � powiedzia� z podnieceniem. � To s�o�ce, wok� kt�rego kr��y Terminus.

��Ach! � westchn�� przeci�gle Pelorat.

W samym j�drze Galaktyki, ale dobrze w bok od p�on�cego �rodka, pojawi� si� jasno��ty �wietlny punkt. By� raczej bli�ej tej kraw�dzi, na kt�rej znajdowa� si� Terminus, ni� przeciwnej.

��A to � powiedzia� Trevize � jest s�o�ce Trantora.

Pelorat wyda� jeszcze jedno westchnienie, a potem spyta�:

��Jeste� pewien? Zawsze s�ysza�em, �e Trantor znajduje si� w �rodku Galaktyki.

��W pewnym sensie tak jest. Znajduje si� tak blisko �rodka, jak tylko nadaj�ca si� do zamieszkania planeta mo�e si� znajdowa�. Znajduje si� bli�ej �rodka ni� kt�rykolwiek z wi�kszych i zamieszkanych uk�ad�w. Rzeczywisty �rodek Galaktyki to czarna dziura z oko�o milionem gwiazd, a wi�c niebezpieczne miejsce. O ile nam wiadomo, nie ma tam �ycia i pewnie nie mo�e tam ono istnie� w �adnej formie. Trantor znajduje si� w najbli�szym �rodka skr�cie spiralnych ramion Galaktyki i, wierz mi, gdyby� ujrza� noc� niebo nad nim, to pomy�la�by�, �e znajduje si� w jej samym �rodku. Jest otoczony morzem gwiazd.

��By�e� na Trantorze, Golan? � zapyta� Pelorat z wyra�n� zazdro�ci�.

��Osobi�cie nie by�em, ale widzia�em obrazy holograficzne jego nieba.

Trevize patrzy� ponuro na Galaktyk�. Jakie cuda wyczyniano z jej mapami w czasie wielkich poszukiwa� Drugiej Fundacji za panowania Mu�a i ile tom�w napisano i sfilmowano na ten temat!

A wszystko dlatego, �e Hari Seldon powiedzia� na pocz�tku, i� Druga Fundacja zostanie za�o�ona �na drugim ko�cu Galaktyki�, w miejscu, kt�re nazwa� Kra�cem Gwiazdy.

Na drugim ko�cu Galaktyki! Zaledwie Trevize pomy�la� o tym, na obrazie pojawi�a si� cienka niebieska linia prowadz�ca od Terminusa przez czarn� dziur� w �rodku Galaktyki do jej drugiego ko�ca. Trevize a� podskoczy� z wra�enia. Nie wyda� polecenia komputerowi, aby wprowadzi� do obrazu t� lini�, ale pomy�la� o niej do�� jasno i to wystarczy�o.

Ale, oczywi�cie, prosta jak strzeli� droga na drug� stron� Galaktyki niekoniecznie musia�a prowadzi� do �drugiego ko�ca�, o kt�rym m�wi� Seldon. Arkady Darell, je�li wierzy� jej autobiografii, u�y�a zwrotu �ko�o nie ma ko�ca�, aby wskaza� na to, co teraz wszyscy zgodnie uwa�ali za prawd�

Chocia� Trevize stara� si� zaraz zdusi� t� my�l, komputer by� szybszy. Niebieska linia znik�a, a zamiast niej pojawi�o si� ko�o, kt�re opasa�o Galaktyk�, przecinaj�c na niebiesko intensywnie czerwon� kropk� oznaczaj�c� s�o�ce Terminusa.

Ko�o nie ma ko�ca, wi�c je�li zaczyna�o si� na Terminusie, to szukaj�c drugiego ko�ca trzeba by�o po prostu wr�ci� na Terminusa. I faktycznie odkryto tam Drug� Fundacj�. Na tym samym �wiecie, na kt�rym znajdowa�a si� Pierwsza.

Ale je�li w rzeczywisto�ci nie odkryto jej, je�li tak zwane odkrycie Drugiej Fundacji by�o tylko z�udzeniem, to co dalej? Co, opr�cz prostej linii i ko�a mia�o sens w tym kontek�cie?

��Tworzysz iluzje? � odezwa� si� Pelorat. � Co to za niebieskie ko�o?

��Po prostu wypr�bowywa�em komputer� Chcesz zlokalizowa� Ziemi�?

Przez minut� czy dwie panowa�a cisza, a� w ko�cu Pelorat rzek�:

���arty sobie stroisz?

��Nie. Spr�buj�. Spr�bowa�. I nic.

��Przykro mi � powiedzia� Trevize.

��Nie ma jej tam? Nie ma Ziemi?

��By� mo�e �le sformu�owa�em polecenie, ale to wydaje si� ma�o prawdopodobne. My�l�, �e jest bardziej prawdopodobne, �e Ziemia nie zosta�a wprowadzona do pami�ci komputera.

��Mo�e jest pod inn� nazw� � powiedzia� Pelorat.

Trevize natychmiast si� tego uczepi�.

��Pod jak� inn� nazw�, Janov?

Pelorat nic nie odrzek� i Trevize u�miechn�� si� w ciemno�ci. Przysz�o mu do g�owy, �e by� mo�e wszystko zaczyna si� uk�ada�. Tylko tak dalej. Nie ma si� co spieszy�. Trzeba poczeka�, a� si� to wyklaruje. Celowo zmieni� temat.

��Zastanawiam si�, czy mo�emy pokierowa� czasem � powiedzia�.

��Czasem! A jak mogliby�my to zrobi�?

��Galaktyka obraca si�. Na jeden pe�en obieg po du�ym obwodzie Galaktyki Terminus potrzebuje prawie p� miliarda lat. Oczywi�cie gwiazdy, kt�re znajduj� si� bli�ej �rodka, ko�cz� obr�t znacznie szybciej. Ruch ka�dej gwiazdy wzgl�dem zajmuj�cej �rodek czarnej dziury mo�e by� zakodowany w pami�ci komputera, a w takim przypadku mo�na wyda� mu polecenie, aby przy�pieszy� ten ruch par� milion�w razy, dzi�ki czemu mo�na by to zobaczy�. Mog� spr�bowa�, czy to si� da zrobi�.

Wyt�y� wol�, napinaj�c mimowiednie mi�nie, jak gdyby w�asnymi r�kami chwyta� Galaktyk�, skr�ca� j� i przyspiesza� jej bieg, jak gdyby � pokonuj�c ogromny op�r � zmusza� j� do wirowania.

Galaktyka porusza�a si�. Powoli, majestatycznie, kr�ci�a si� w kierunku, kt�ry musia� �cisn�� jej ramiona.

Gdy tak patrzyli, czas � nierzeczywisty, sztuczny czas � p�yn�� niewiarygodnie szybko, a w miar� jego up�ywu gwiazdy zmienia�y si�, staj�c si� efemeryda � mi.

Niekt�re z wi�kszych gwiazd � w r�nych miejscach Galaktyki � poczerwienia�y i sta�y si� bardziej jaskrawe, powi�kszaj�c si� i zmieniaj�c w czerwone olbrzymy. Potem jaka� gwiazda ze skupiska znajduj�cego si� blisko �rodka eksplodowa�a bezg�o�nie z o�lepiaj�cym b�yskiem, kt�ry na u�amek sekundy pogr��y� w mroku Galaktyk�, i znik�a. Potem eksplodowa�a inna, na jednym ze spiralnych ramion, a potem jeszcze jedna, niedaleko od tamtej.

��Supernowe � powiedzia� Trevize lekko dr��cym g�osem.

Czy to mo�liwe, �eby komputer m�g� dok�adnie przewidzie�, kt�ra gwiazda eksploduje i kiedy to si� stanie? Czy mo�e raczej by� to uproszczony model, kt�ry pokazywa� przysz�o�� gwiazd w znaczeniu og�lnym, a nie w odniesieniu do konkretnych cia�?

Pelorat powiedzia� ochryp�ym szeptem:

��Galaktyka wygl�da jak �ywa istota pe�zn�ca przez przestrze�.

��Rzeczywi�cie � przytakn�� Trevize � ale jestem zm�czony. Je�li nie naucz� si� robi� tego z mniejszym napi�ciem, to nie b�d� m�g� si� d�ugo bawi� w t� gr�.

Przerwa�. Galaktyka zwolni�a, potem zatrzyma�a si�, a potem przechyli�a si�, a� w ko�cu ukaza�a si� z tej strony, z kt�rej widzieli j� na pocz�tku.

Trevize zamkn�� oczy i g��boko odetchn��. � Czu� (czy widzia�), jak Terminus zostaje coraz bardziej z ty�u i kurczy si�, jak ostatnie dostrzegalne strz�pki atmosfery znikaj� z ich otoczenia. Czu� wszystkie przelatuj�ce w ich pobli�u statki.

Nie przysz�o mu do g�owy, �eby sprawdzi�, czy kt�ry� z tych statk�w nie wyr�nia si� czym� szczeg�lnym. Czy nie ma w�r�d nich takiego, jak jego w�asny, o nap�dzie grawitacyjnym, pod��aj�cego kursem zbyt zbli�onym do jego, �eby m�g� to by� przypadek.

Trantor.

Przez osiem tysi�cy lat Trantor by� stolic� jednostki politycznej, kt�ra obejmowa�a swym zasi�giem stale rozszerzaj�cy si� zwi�zek uk�ad�w planetarnych. Przez nast�pne dwana�cie tysi�cy lat by� stolic� jednostki politycznej, kt�ra obejmowa�a swym zasi�giem ca�� Galaktyk�. By� centrum, sercem, istot� Imperium Galaktycznego. Nie spos�b by�o my�le� o Imperium nie my�l�c o Trantorze.

Trantor osi�gn�� szczyt rozwoju, kiedy rozk�ad Imperium by� ju� daleko posuni�ty. Prawd� m�wi�c, w�a�nie dlatego, �e Trantor b�yszcza� polerowanym metalem, nikt nie spostrzeg�, �e Imperium straci�o sw�j p�d i rozmach i �e zamar� wszelki post�p.

Szczyt jego rozwoju przypad� na moment, kiedy by� jednym obejmuj�cym ca�� planet� miastem. Jego ludno�� utrzymywa�a si� na (regulowanym przez prawo) poziomie czterdziestu pi�ciu miliard�w, a jedynymi pokrytymi zieleni� miejscami by� teren wok� pa�acu imperatora i Zesp� Uniwersytecki po��czony z bibliotek�.

Powierzchnia Trantora pokryta by�a metalowym p�aszczem. I pustynie, i �yzne ziemie zosta�y wch�oni�te przez miasto i zamienione w rojowiska ludzi, d�ungle urz�d�w, skomputeryzowane gigantyczne o�rodki, rozleg�e magazyny �ywno�ci i cz�ci zamiennych. �a�cuchy g�rskie zosta�y zr�wnane, a przepa�ci zasypane. Pod powierzchni� kontynent�w wykopano nieko�cz�ce si� korytarze, a oceany zamieniono w rozleg�e podziemne zbiorniki wodnorolnicze, kt�re sta�y si� jedynym (nie wystarczaj�cym dla zaspokojenia potrzeb) rodzimym �r�d�em �ywno�ci i minera��w.

Po��czenia z zewn�trznymi �wiatami, z kt�rych Trantor otrzymywa� potrzebne produkty i surowce, podtrzymywa�o tysi�c port�w kosmicznych, sto tysi�cy statk�w handlowych i milion frachtowc�w kosmicznych, a chroni�o dziesi�� tysi�cy statk�w wojennych.

�adne inne tak rozleg�e miasto w dziejach ludzko�ci nie mia�o tak rozbudowanego zamkni�tego obiegu wody. �adna inna planeta w Galaktyce nie wykorzystywa�a tak du�ych ilo�ci energii s�onecznej ani nie przedsi�wzi�a tak radykalnych �rodk�w, aby pozbywa� si� zu�ytego ciep�a. B�yszcz�ce radiatory stercza�y w niebo, si�gaj�c a� do cienkiej zewn�trznej warstwy atmosfery, na pogr��onej w nocnym mroku p�kuli, a po drugiej, sk�panej w blasku dnia, schowane by�y pod metalow� os�on�. W miar� obrotu planety i przechodzenia dnia w noc, wynurza�y si� stopniowo, podczas gdy te, kt�re znajdowa�y si� po stronie, gdzie zaczyna�o dnie�, chowa�y si� pod metalow� skorup�. W ten spos�b Trantor zachowywa� zawsze sztuczn� symetri�, kt�ra sta�a si� niemal jego symbolem.

Wtedy, b�d�c u szczytu swego rozwoju, Trantor rz�dzi� Galaktyk�.

Rz�dzi� kiepsko, ale nikt i nic, �adna planeta, nie mog�o rz�dzi� dobrze takim imperium. By�o ono zbyt rozleg�e, nawet dla najbardziej energicznych � w�adc�w. A poza tym, czy Trantor m�g� rz�dzi� dobrze, skoro w czasach rozk�adu Imperium jego koron� frymarczyli przebiegli politycy, skoro nosili j� nieudolni w�adcy, a biurokracja wytworzy�a specyficzn� podkultur� przekupstwa?

Ale nawet w najgorszym okresie maszyna ta, raz puszczona w ruch, kr�ci�a si� sama. Imperium Galaktyczne nie mog�o si� oby� bez Trantora.

Imperium kruszy�o si�, ale tak d�ugo jak Trantor pozostawa� Trantorem, istnia�o jego j�dro, a w nim atmosfera pot�gi, dumy z licz�cej tysi�ce lat tradycji i� egzaltacji.

Dopiero kiedy nast�pi�o to, co by�o dot�d nie do pomy�lenia, kiedy Trantor pad� i zosta� z�upiony, kiedy zgin�y miliony jego mieszka�c�w, a miliardy zacz�y gin�� z g�odu, kiedy jego pot�na metalowa skorupa zosta�a podziurawiona i porozrywana w wyniku ataku �barbarzy�skiej� floty, dopiero wtedy uznano, �e Imperium przesta�o istnie�. Pozostali przy �yciu niedobitkowie dokonali dzie�a, i tak, za �ycia jednego pokolenia, Trantor przeistoczy� si� z najwi�kszej planety, jak� kiedykolwiek w�ada� rodzaj ludzki w niezmierzone morze ruin.

Min�o blisko dwie�cie pi��dziesi�t lat od tamtej chwili, ale Trantor wci�� trwa� w pami�ci mieszka�c�w reszty Galaktyki. By� ulubionym miejscem akcji powie�ci historycznych, ulubionym symbolem przesz�o�ci, a jego nazwa sta�ym elementem takich powiedze�, jak �Wszystkie statki l�duj� na Trantorze�, �To tak, jakby szuka� kogo� na Trantorze� czy �Tak si� ma do tego, jak do Trantora�.

Tak by�o w ca�ej Galaktyce, ale nie na Trantorze. Tam zapomniano o �wietnej przesz�o�ci. Metalowy p�aszcz okrywaj�cy przedtem planet� znik� prawie doszcz�tnie. Trantor by� teraz rzadko zaludnionym �wiatem samowystarczalnych rolnik�w, miejscem, do kt�rego rzadko zawija�y statki handlowe, a te, kt�re zawija�y, nie by�y zbyt �yczliwie witane. Samo s�owo �Trantor�, mimo �e nadal oficjalnie u�ywane, znikn�o z j�zyka potocznego. Wsp�cze�ni Trantor � czycy m�wi�c o nim, u�ywali po prostu s�owa �tutaj�, a siebie zwali Tutejszymi.

Quindor Shandess rozmy�la� o tym i o innych sprawach, siedz�c wygodnie w fotelu w stanie b�ogiej p�drzemki i pozwalaj�c, by jego m�zg snu� sam z siebie prz�dz� nieskoordynowanych my�li.

By� Pierwszym M�wc� Drugiej Fundacji ju� od osiemnastu lat i � je�li jego umys� zachowa sprawno�� i je�li dalej b�dzie w stanie bra� udzia� w rozgrywkach politycznych � mo�e nim pozosta� jeszcze przez nast�pnych dziesi�� czy dwana�cie.

By� analogiem, lustrzanym odbiciem, burmistrza Terminusa, kt�ry sprawowa� rz�dy w Pierwszej Fundacji, ale r�ni� si� od niego (od niej) pod ka�dym wzgl�dem. Burmistrza Terminusa zna�a ca�a Galaktyka, a Pierwsza Fundacja by�a dla wszystkich �wiat�w po prostu �Fundacj��, bez �adnych okre�le�. Pierwszego M�wc� Drugiej Fundacji znali tylko jego towarzysze.

A jednak to w�a�nie Druga Fundacja, tak za jego czas�w, jak i za czas�w jego poprzednik�w, sprawowa�a faktyczn� w�adz�. Pierwsza Fundacja by�a pot�g� w dziedzinie fizyki, techniki i � broni. Druga Fundacja by�a pot�g� w dziedzinie psychologii, woli i umiej�tno�ci wp�ywania na innych. Gdyby dosz�o do konfliktu mi�dzy Fundacjami, to jakie znaczenie mia�oby to, iloma statkami i jak� broni� rozporz�dza Pierwsza Fundacja, skoro Druga mog�aby kierowa� poczynaniami tych, kt�rzy kieruj� statkami i dysponuj� broni�?

Ale jak d�ugo b�dzie m�g� si� rozkoszowa� sw� ukryt� si��?

By� dwudziestym pi�tym z kolei Pierwszym M�wc� i jego kadencja trwa�a ju� nieco d�u�ej ni� przeci�tna kadencja. By� mo�e nie powinien ju� sprawowa� swej funkcji i dopu�ci� m�odszych kandydat�w? Cho�by M�wc� Gendibala, najbystrzejszego, mimo �e o najkr�tszym sta�u, uczestnika posiedze�. Dzisiejszy wiecz�r mieli sp�dzi� razem i Shandess w�a�nie go oczekiwa�. Czy powinien oczekiwa� r�wnie� tego, by Gendibal zast�pi� go pewnego dnia?

Problem w tym, �e Shandess nie my�la� powa�nie o ust�pieniu ze swego stanowiska. Za bardzo je polubi�.

By� stary, ale w pe�ni umys�owo sprawny i doskonale wywi�zywa� si� ze swych obowi�zk�w. W�osy mia� ju� co prawda siwe, ale zawsze mia�y one jasny kolor, a poza tym strzyg� je tylko na cal, tak �e kolor niewiele znaczy�. Mia� wyblak�e niebieskie oczy, a jego ubi�r dostosowany by� do szarych stroj�w rolnik�w trantorskich.

Gdyby chcia�, Pierwszy M�wca m�g�by uchodzi� w�r�d tutejszej ludno�ci za jednego z nich, ale istnia�a jeszcze jego skrywana moc. Wystarczy�oby, �eby skoncentrowa� wzrok i my�li na kt�rym� z nich, by ten zrobi� wszystko, co mu Shandess naka�e i zapomina� zaraz o tym na zawsze.

M�g� to zrobi� w ka�dej chwili, ale korzysta� z tego rzadko. Prawie nigdy. Z�ota zasada Drugiej Fundacji g�osi�a: �Nie r�b nic, dop�ki nie musisz, a kiedy musisz dzia�a� � zastan�w si�.

Pierwszy M�wca westchn�� cicho. �yj�c na terenie dawnego uniwersytetu i widz�c majestatyczne ruiny pa�acu imperatora znajduj�ce si� nieopodal, mia� nieraz okazj� podziwia� s�uszno�� owej z�otej zasady.

W dniach Wielkiej Grabie�y z�ota zasada omal nie zosta�a z�amana. Nie mo�na by�o ocali� Trantora nie po�wi�caj�c przy tym Planu Seldona i nie przekre�laj�c nadziei na stworzenie Drugiego Imperium. Uratowanie czterdziestu pi�ciu miliard�w istnie� ludzkich by�oby niew�tpliwie bardzo szlachetnym uczynkiem, ale nie mo�na ich by�o uratowa� nie zachowuj�c jednocze�nie j�dra Pierwszego Imperium, a to by tylko op�ni�o to, co i tak nieuchronnie musia�o nast�pi�. Ba, doprowadzi�oby to po kilku stuleciach do jeszcze wi�kszej katastrofy i by� mo�e Drugie Imperium nigdy by�

Nim dosz�o do zag�ady, �wcze�ni Pierwsi M�wcy przez dziesi�tki lat �amali sobie g�owy nad tym, jak do niej nie dopu�ci�, ale nie znale�li �adnego rozwi�zania � �adnego sposobu, by ocali� Trantor i r�wnocze�nie zapewni� warunki dla utworzenia w przysz�o�ci Drugiego Imperium. Trzeba by�o wybra� mniejsze z�o, wi�c Trantor zgin��.

Cz�onkowie Drugiej Fundacji zdo�ali tylko � staraj�c si� w jak najmniejszym stopniu zdradzi� ze swymi umiej�tno�ciami � ocali� od zag�ady zesp� uniwersytecko � biblioteczny, a i to miano im odt�d za z�e. Mimo i� nikt nigdy nie wykaza�, �e ocalenie tego zespo�u doprowadzi�o w ko�cu do zawrotnej, cho� kr�tkotrwa�ej kariery Mu�a, to zawsze istnia�o podejrzenie, �e mi�dzy tymi wydarzeniami by� jaki� zwi�zek. Jak niewiele brakowa�o, by ten post�pek zniszczy� wszystko!

Ale po Wielkiej Grabie�y i po Mule nast�pi� z�oty wiek Drugiej Fundacji. Wcze�niej, przez dwie�cie pi��dziesi�t lat po �mierci Seldona, ludzie Drugiej Fundacji kryli si�, niczym krety, w podziemiach biblioteki, staraj�c si� tylko o to, by schodzi� z oczu ludziom Imperium. �yj�c w rozk�adaj�cym si� spo�ecze�stwie, kt�re coraz mniej obchodzi�a Biblioteka Galaktyczna, traktowana jako anachroniczny prze�ytek, co najbardziej odpowiada�o interesom Drugiej Fundacji, Fundacjoni�ci byli bibliotekarzami.

By�o to pod�e �ycie. Ich ca�e dzia�anie ogranicza�o si� do ochrony Planu, podczas gdy na ko�cu Galaktyki Pierwsza Fundacja � bez �adnej pomocy ze strony Drugiej, a praktycznie te� i bez wiedzy o niej � walczy�a z coraz to pot�niejszymi wrogami o przetrwanie.

To w�a�nie Wielka Grabie� przynios�a wolno�� Drugiej Fundacji. By� to jeszcze jeden (m�ody Gendibal, kt�ry mia� odwag�, by to powiedzie�, twierdzi�, �e g��wny) pow�d, dla kt�rego nie zrobiono nic, �eby jej zapobiec.

Po Wielkiej Grabie�y Imperium przesta�o istnie� i od tej pory ci z Trantorczyk�w, kt�rym uda�o si� prze�y�, nigdy nie o�mielili si� wej�� nieproszeni na terytorium Drugiej Fundacji. Fundacjoni�ci zadbali o to, by zesp� uniwersytecko � biblioteczny, kt�ry przetrwa� nienaruszony czasy Wielkiej Grabie�y, przetrwa� w takim samym stanie czasy Wielkiej Odnowy. Uchroniono te� od tego ruiny pa�acu imperatora. Z ca�ej prawie reszty planety zdarto metal. Ogromne, nieko�cz�ce si� korytarze zasypano, zniszczono, zakryto i w ko�cu zapomniano o nich. Wszystko przykry�a � ziemia, z wyj�tkiem tych miejsc, gdzie metal wci�� odgradza� dawne otwarte przestrzenie.

Mo�na je by�o uwa�a� za pomniki dawnej wielko�ci, za grobowiec Imperium, ale dla Trantorczyk�w � teraz Tutejszych � by�y to miejsca nawiedzone, opanowane przez duchy, kt�rych lepiej by�o nie niepokoi�. Tylko cz�onkowie Drugiej Fundacji st�pali niekiedy po posadzkach staro�ytnych korytarzy i dotykali �cian z l�ni�cego tytanu.

A mimo to niewiele brakowa�o, by wszystko zniweczy� Mu�.

On sam zjawi� si� na Trantorze. Co by by�o, gdyby odkry� prawdziwe oblicze �wiata, na kt�rym si� znalaz�? Jego bro� fizyczna by�a pot�niejsza ni� ta, kt�r� rozporz�dza�a Druga Fundacja, a bro� psychiczna prawie tak pot�na, jak ich w�asna. Drug� Fundacj� powstrzyma�by przed dzia�aniem zakaz robienia czegokolwiek opr�cz tego, co musia�a robi�, jak r�wnie� �wiadomo��, �e zwyci�stwo nad bezpo�rednio zagra�aj�cym w danej chwili wrogiem mo�e grozi� nieuchronn� kl�sk� w dalszej przysz�o�ci.

Gdyby nie Bayta Darell i jej szybkie dzia�anie� I to te� odby�o si� bez pomocy Drugiej Fundacji.

A potem nasta� z�oty wiek, kiedy to �wcze�ni Pierwsi M�wcy znale�li jako� spos�b na to, �eby zacz�� dzia�a�, powstrzyma� Mu�a przed dalszymi podbojami i w ko�cu zdoby� w�adz� nad jego umys�em, a dalej na to, �eby powstrzyma� sam� Pierwsz� Fundacj�, kt�ra zacz�a si� zanadto interesowa� istot� i dzia�aniem Drugiej Fundacji. To Preem Palver, dziewi�tnasty i najwi�kszy z Pierwszych M�wc�w, zdo�a� za�egna� wszystkie te niebezpiecze�stwa i � nie bez bolesnych ofiar � uratowa� Plan Seldona.

Teraz, od stu dwudziestu lat, Druga Fundacja jest ponownie taka, jak dawniej i kryje si� w zakamarkach Trantora. Nie kryje si� ju� przed lud�mi z Imperium, lecz nadal przed Pierwsz� Fundacj�, kt�ra jest niemal tak pot�na jak dawne Imperium Galaktyczne, a w dziedzinie techniki nawet pot�niejsza ni� ono.

Pierwszemu M�wcy zrobi�o si� ciep�o i przyjemnie. Opad�y mu powieki i zapad� w ten nieokre�lony stan b�ogiego odpr�enia, kt�ry nie jest jeszcze snem, ale nie jest ju� jaw�.

Do�� ju� tych ponurych rozwa�a�. Wszystko dobrze si� u�o�y. Trantor wci�� jeszcze jest stolic� Galaktyki, bo istnieje tu Druga Fundacja, kt�ra jest pot�niejsza i lepiej panuje nad sytuacj� ni� jakikolwiek imperator w jego dziejach. Pierwsza Fundacja zostanie okie�znana i tak pokierowana, �eby robi�a to, co do niej nale�y. Cho�by mia�a nie wiadomo jak wspania�e statki i bro�, nie mo�e nic zrobi�, dop�ki mo�na, w razie potrzeby, sterowa� my�lami jej przyw�dc�w.

I w ko�cu powstanie Drugie Imperium, ale nie b�dzie ono podobne do pierwszego. B�dzie federacj�, kt�rej poszczeg�lne cz�ci b�d� mia�y znaczn� autonomi�, dzi�ki czemu nie b�dzie ono stwarza�o pozor�w si�y przy faktycznej s�abo�ci, jak to zawsze ma miejsce w scentralizowanych, autokratycznie rz�dzonych pa�stwach. Nowe Imperium, sk�adaj�ce si� z lu�niej po��czonych cz�ci, stanie si� struktur� bardziej gi�tk� i elastyczn�, bardziej odporn� na wewn�trzne napi�cia, a poza tym zawsze � zawsze � kierowa� nim b�d� z ukrycia m�czy�ni i kobiety z Drugiej Fundacji. Trantor pozostanie zatem na zawsze jego stolic�, a czterdzie�ci tysi�cy psychohistoryk�w b�dzie lepsz� gwarancj� jego pot�gi ni� zamieszkuj�ce go dawniej czterdzie�ci pi�� miliard�w�

Pierwszy M�wca nagle si� ockn��. S�o�ce by�o ju� nisko. Czy�by mrucza� co� do siebie? Czy�by co� g�o�no m�wi�?

Je�li Druga Fundacja musia�a du�o wiedzie� i ma�o m�wi�, to M�wcy, kt�rzy sprawowali w�adz�, musieli wiedzie� jeszcze wi�cej i m�wi� jeszcze mniej, a Pierwszy M�wca musia� wiedzie� najwi�cej i m�wi� najmniej.

U�miechn�� si� krzywo. Zawsze istnia�o niebezpiecze�stwo, �e w Drugiej Fundacji rozbudzi si� patriotyzm lokalny � �e Drugie Imperium stanie si� dla niej �rodkiem dla ustanowienia w Galaktyce hegemonii Trantora. Seldon ostrzega� przed tym. Przewidzia� to niebezpiecze�stwo na p� tysi�ca lat przed jego pojawieniem si�.

Drzemka Pierwszego M�wcy nie trwa�a jednak zbyt d�ugo. By�o jeszcze du�o czasu do pos�uchania wyznaczonego Gendibalowi.

Shandess wi�za� z tym spotkaniem w cztery oczy pewne nadzieje. Gendibal by� na tyle m�ody, �eby mie� �wie�e spojrzenie na Plan, a przy rym na tyle bystry, by dojrze� to, co mog�o umkn�� innym. I by�o zupe�nie mo�liwe, �e Shandess mo�e si� czego� od niego nauczy�.

Nikt si� nigdy nie dowie ile Preem Palver � r sam wielki Palver � zawdzi�cza� rozmowie z m�odym, nie maj�cym jeszcze trzydziestki, Ko�em Benjoamem, kt�ry przyszed� podzieli� si� z nim uwagami na temat mo�liwych sposob�w pokierowania Pierwsz� Fundacj�. Benjoam, kt�ry zosta� p�niej uznany za najwi�kszego teoretyka od czas�w Seldona, nigdy nie wspomina� o tej rozmowie, ale w ko�cu zosta� dwudziestym pierwszym Pierwszym M�wc�. Byli tacy, kt�rzy wielkie sukcesy osi�gni�te przez Drug� Fundacj� za rz�d�w Palvera przypisywali raczej Benjoamowi ni� Palverowi.

Shandess zastanawia� si�, co te� takiego mo�e mu powiedzie� Gendibal. Zgodnie z tradycj�, rokuj�cy du�e nadzieje m�odzie�cy przedstawiali w czasie swego pierwszego spotkania z Pierwszym M�wc� sw�j wniosek ju� w pierwszym zdaniu. I na pewno nie zabiegali o to cenne pierwsze pos�uchanie z b�ahych powod�w, dla jakiego� drobiazgu, kt�ry � gdyby zosta� przez Pierwszego M�wc� poczytany za dow�d ich niskiej sprawno�ci intelektualnej � m�g� zniszczy� ich ca�� przysz�� karier�.

Cztery godziny p�niej Gendibal stan�� naprzeciw niego. Nie zdradza� �adnych oznak zdenerwowania. Czeka� spokojnie, a� przem�wi Pierwszy M�wca.

��Prosi�e� o prywatn� audiencj� w sprawie wielkiej wagi � rzek� Shandess. � Czy m�g�by� mi kr�tko stre�ci� o co chodzi?

��Pierwszy M�wco, Plan Seldona nie ma sensu! � powiedzia� Gendibal tak spokojnie, jakby opowiada� p tym, co w�a�nie jad� na obiad.

Stor Gendibal nie potrzebowa� uznania innych, aby zna� swoj� warto��. Nie przypomina� sobie, �eby kiedykolwiek mia� jakie� w�tpliwo�ci co do tego, �e jest niezwyk�ym cz�owiekiem. Zosta� zwerbowany do Drugiej Fundacji, kiedy mia� zaledwie dziesi�� lat, przez agenta, kt�ry w por� zauwa�y� jego nieprzeci�tne zdolno�ci.

Dawa� sobie �wietnie rad� z nauk�, a psychohistoria poci�ga�a go tak, jak pole grawitacyjne przyci�ga statek. Poci�ga�a go, a on nieuchronnie zmierza� ku niej, czytaj�c prace Seldona po�wi�cone jej podstawom, podczas gdy jego r�wie�nicy pr�bowali dopiero rozwi�zywa� r�wnania r�niczkowe.

Kiedy mia� pi�tna�cie lat, rozpocz�� studia na Uniwersytecie Galaktycznym (tak brzmia�a oficjalna nazwa uniwersytetu trantorskiego). W czasie rozmowy kwalifikacyjnej przed rozpocz�ciem studi�w na pytanie o to, jakie s� jego plany, odpowiedzia� zdecydowanie: �Zosta� Pierwszym M�wc� zanim dojd� do czterdziestki�.

Nie przejmowa� si� tym, �e nie ma odpowiednich kwalifikacji, �eby ubiega� si� o taki urz�d. To, �e w taki czy inny spos�b dojdzie do tej godno�ci, by�o dla niego zupe�nie oczywiste. Chodzi�o mu tylko o to, �eby uzyska� j� w m�odym wieku. Nawet Preem Palver zosta� Pierwszym M�wc� dopiero w czterdziestym drugim roku �ycia.

Twarz egzaminatora drgn�a, kiedy us�ysza� odpowied� Gendibala, ale bystry m�odzieniec zna� ju� nieco psychoj�zyk i zorientowa� si�, co znaczy to drgnienie. Wiedzia� ju�, �e w jego aktach znajdzie si� kr�tka uwaga, i� b�dzie nim trudno kierowa�. By� tego tak pewien, jakby egzaminator o�wiadczy� mu to wprost.

No i bardzo dobrze.

Gendibal chcia�, �eby by�o nim trudno kierowa�.

Teraz mia� trzydzie�ci lat. Za dwa miesi�ce b�dzie mia� trzydzie�ci jeden, a ju� by� cz�onkiem Sto�u M�wc�w. Zosta�o mu najwy�ej dziewi�� lat, �eby zosta� Pierwszym M�wc� i wiedzia�, �e nim zostanie. To spotkanie z obecnym Pierwszym M�wc� mia�o prze�omowe znaczenie, wi�c przygotowuj�c si� dok�adnie do tego, by zrobi� na nim odpowiednie wra�enie, nie stara� si� nawet dobiera� bardziej eleganckich sformu�owa� psychoj�zyka.

Kiedy dw�ch M�wc�w z Drugiej Fundacji komunikuje si� ze sob�, to ich j�zyk nie przypomina �adnego innego j�zyka. Jest to w takim samym stopniu j�zyk ulotnych gest�w jak s��w, jest to raczej odczytywanie wzor�w zmian fal m�zgowych u rozm�wc�w ni� cokolwiek innego.

Obcy s�ysza�by z tej rozmowy niewiele lub zgo�a nic, a tymczasem umys�y pozostaj�ce ze sob� w bezpo�rednim kontakcie wymienia�yby informacje, kt�re w ich literalnej formie, mog�yby by� przekazane tylko innemu M�wcy.

J�zyk M�wc�w posiada� t� przewag� nad innymi, �e umo�liwia� bardzo szybkie przekazanie niesko�czenie dok�adnych, subtelnych i niewyra�alnych w inny spos�b informacji, ale jednocze�nie mia� pewn� istotn� wad�. Ot� by�o prawie niemo�liwe, pos�uguj�c si� nim, ukry� sw�j prawdziwy s�d o temacie rozmowy.

Gendibal dobrze wiedzia�, co s�dzi o obecnym Pierwszym M�wcy. W jego odczuciu Pierwszy M�wca mia� ju� za sob� szczytowy okres sprawno�ci umys�owej. Pierwszy M�wca nie spodziewa� si� � w ocenie Gendibala � �adnego kryzysu, nie mia� odpowiedniego przygotowania, �eby mu stawi� czo�a, gdyby si� pojawi�, ani koniecznej przenikliwo�ci, �eby mu zaradzi�. Przy ca�ej swej dobrej woli i �yczliwo�ci Shandess wr�cz prowokowa� katastrof�.

Gendibal musia� uwa�a�, aby nic z tego, co naprawd� s�dzi� o Pierwszym M�wcy, nie pojawi�o si� nie tylko w jego s�owach czy gestach, ale nawet w my�lach. Za dobroduszno�ci� i �yczliwo�ci� Pierwszego M�wcy, zupe�nie zreszt� nieskrywan� i raczej szczer�, Gendibal wyczuwa� pewn� protekcjonalno�� i rozbawienie, wzmocni� wi�c kontrol� wewn�trzn�, aby nie ujawni�, �e go to oburza, a przynajmniej nie dopu�ci� do tego, aby jego irytacja sta�a si� zbyt wyra�na.

Pierwszy. M�wca u�miechn�� si� i poprawi� si� w fotelu. Nie po�o�y� co prawda n�g na biurku, ale jego poza zawiera�a akurat tyle spokojnej pewno�ci siebie a jednocze�nie �yczliwo�ci, by utrzyma� Gendibala w niepewno�ci co do efektu, jaki wywar�o na Pierwszym M�wcy jego o�wiadczenie.

Poniewa� Gendibal nie otrzyma� zaproszenia, �eby usi���, mia� niewielki wyb�r gest�w i p�z dla ukrycia tej niepewno�ci. By�o niemo�liwe, �eby Pierwszy M�wca nie wiedzia� o tym.

��A wi�c Plan Seldona nie ma sensu? � spyta� Pierwszy M�wca. � To doprawdy nadzwyczajne stwierdzenie! Czy korzysta�e� ostatnio z Pierwszego Radianta?

��Cz�sto korzystam z jego informacji, Pierwszy M�wco. To dla mnie zar�wno obowi�zek, jak i przyjemno��.

��A czy przypadkiem nie korzystasz tylko z tych informacji, kt�re dotycz� tego, czym si� obecnie zajmujesz? Czy nie korzystasz z danych w mikroskali, studiuj�c tu jaki� zesp� r�wna�, tam ci�g poprawek i uzupe�nie�? To jest oczywi�cie bardzo wa�ne, ale zawsze uwa�a�em, �e prze�ledzenie ca�ego wyliczenia jest wspania�ym �wiczeniem dla umys�u. Studiowanie po kawa�ku rozwi�za� zawartych w Pierwszym Radiancie jest po�yteczne, owszem � ale prze�ledzenie ca�o�ci rozumowania jest inspiruj�ce. Prawd� m�wi�c, M�wco, ja sam ju� od dawna tego nie robi�em. Mo�e zrobiliby�my to razem?

Gendibal nie �mia� zbyt d�ugo zwleka� z odpowiedzi�. Trzeba to by�o zrobi�, i to w spos�b lekki i przyjemny, albo mo�na sobie to by�o w og�le darowa�. � To by�by dla mnie prawdziwy zaszczyt i przyjemno��, Pierwszy M�wco � odrzek�.

Pierwszy M�wca nacisn�� d�wigni� umieszczon� z boku biurka. Taka d�wignia znajdowa�a si� w gabinecie ka�dego M�wcy i ta, kt�ra by�a w gabinecie Gendibala, nie by�a w niczym gorsza od d�wigni w biurku Pierwszego M�wcy. W sprawach czysto zewn�trznych, a wi�c nieistotnych, Druga Fundacja by�a spo�eczno�ci� ludzi absolutnie r�wnych. Jedyn� oficjaln� prerogatyw� Pierwszego M�wcy by�o to, na co wskazywa� jego tytu�, �e zawsze zabiera� g�os pierwszy.

Z naci�ni�ciem d�wigni pok�j pogr��y� si� w ciemno�ci, ale ciemno�� ta zaraz zmieni�a si� w per�ow� szaro��. Obie d�u�sze �ciany pokoju przybra�y lekko kremowy kolor, potem jeszcze bardziej poja�nia�y i sta�y si� zupe�nie bia�e, a� w ko�cu pojawi�y si� na nich zgrabne rz�dki r�wna�, ale tak ma�e, �e z trudno�ci� mo�na je by�o odczyta�.

��Je�li nie masz nic przeciw temu � powiedzia� Pierwszy M�wca tonem, kt�ry wskazywa�, �e jest to czysta grzeczno��, bo i tak �aden sprzeciw nie zostanie uwzgl�dniony � to zmniejsz� powi�kszenie, �eby�my mogli obj�� spojrzeniem jak najwi�cej.

Rz�dki r�wna� wygl�da�y teraz jak cienkie, o grubo�ci zaledwie w�osa, czarne linie, wij�ce si� niczym meandry na bia�oper�owej powierzchni �cian.

Pierwszy M�wca po�o�y� r�k� na klawiszach ma�ego pulpitu wbudowanego w por�cz fotela. � Cofniemy si� do pocz�tku, do czas�w Hariego Seldona i nastawimy aparat na powolne przesuwanie. Nastawimy przes�on� tak, �eby widzie� na raz tylko jedn� dekad�. B�dziemy czu� bieg historii, nie rozpraszaj�c uwagi na �ledzenie szczeg��w. Ciekaw jestem, czy robi�e� to ju� kiedy.

��W dok�adnie taki spos�b nigdy, Pierwszy M�wco.

��A powiniene�. To cudowne uczucie! Zauwa� jak rzadkie s� odga��zienia tych linii na pocz�tku. W kilku pierwszych dziesi�cioleciach istnia�o tylko bardzo niewielkie prawdopodobie�stwo alternatywnych dr�g biegu wydarze�. Jednak w miar� up�ywu czasu linia g��wna ro�nie wyk�adnikowo. Gdyby nie fakt, �e jak tylko wypadki zaczynaj� toczy� si� wzd�u� kt�rej� z tych odn�g, to automatycznie przestaj� si� liczy� i znikaj� inne mo�liwo�ci, to zorientowanie si� w tej pl�taninie, a co dopiero rozsup�anie jej, by�oby absolutnie niemo�liwe. Oczywi�cie, zajmuj�c si� przysz�o�ci�, musimy by� ostro�ni w usuwaniu tych linii, kt�re � naszym zdaniem � przestaj� si� liczy�.

��Wiem o tym, Pierwszy M�wco � w odpowiedzi Gendibala da� si� wyczu� �lad zniecierpliwienia, kt�rego nie potrafi� ukry�.

Pierwszy M�wca nie zareagowa� na to. � Zwr�� uwag� na te wij�ce si� ci�gi czerwonych symboli. Jest w nich jaka� prawid�owo��. S�dz�c z pozor�w, ich rozmieszczenie powinno by� przypadkowe, jako � �e ka�dy M�wca zdobywa sw� pozycj� dzi�ki wprowadzeniu poprawki czy rozwini�ciu jakiego� punktu pierwotnego Planu Seldona. Mog�oby si� wydawa�, �e nie ma sposobu, �eby przewidzie�, w kt�rym miejscu znajdzie si� taka poprawka albo co zainteresuje jakiego� M�wc� czy co b�dzie odpowiada�o jego szczeg�lnym zami�owaniem lub zdolno�ciom, a jednak ju� od dawna podejrzewam, �e to dodawanie przez M�wc�w czerwonych usprawnie� do czarnego orygina�u Seldona odbywa si� zgodnie z jakim� �cis�ym prawem, kt�re jest zale�ne od czasu i chyba od niczego wi�cej.

Gendibal patrzy� jak mijaj� lata i jak czarne i czerwone symbole uk�adaj� si� w niemal hipnotyzuj�cy wz�r. Ten wz�r sam w sobie oczywi�cie nic nie znaczy�. To, co si� liczy�o, to by�y symbole, z kt�rych wz�r ten by� utworzony.

To tu, to tam pojawia� si� jasnob��kitny sznurek r�wna�, p�cznia�, rozrasta� si�, wypuszcza� odnogi, aby wreszcie skurczy� si�, zapa�� i rozp�yn�� w morzu czerni i czerwieni.

��B��kit dewiacji � powiedzia� Pierwszy M�wca i uczucie niesmaku, rodz�ce si� na widok tego b��kitu w ka�dym z nich, zalega�o mi�dzy nimi.

��Pojawia si� coraz cz�ciej, a� w ko�cu dojdziemy do stulecia Dewiacji.

No i doszli. Mo�na by�o dok�adnie stwierdzi� w kt�rym momencie �w zadziwiaj�cy fenomen, Mu�, rozpocz�� sw� niszczycielsk�, rozsadzaj�c� Galaktyk� dzia�alno��, gdy� obraz wype�ni�y nagle rozrastaj�ce si� i rozpadaj�ce na liczne odnogi ci�gi niebieskich symboli, a by�o ich tyle, �e nie wszystkie mog�y by� doprowadzone do ko�ca � a� w ko�cu ca�y pok�j zdawa� si� pogr��ony w b��kitnej po�wiacie, tak g�stniej�ce rz�dki niebieskich r�wna� zanieczy�ci�y (by�o to jedyne odpowiednie s�owo) go swym blaskiem.

W pewnym momencie zanieczyszczenie to osi�gn�o szczyt, a potem b��kit zacz�� stopniowo zanika�, niebieskie linie stawa�y si� coraz cie�sze, a� wreszcie � po dobrym stuleciu � rozp�yn�y si� bez �ladu. Kiedy ostatecznie znik�y i Plan powr�ci� do czerni i czerwieni, by�o jasne, �e przy�o�y� do tego r�k� Preem Palver.

Dalej, dalej�

��To czasy obecne � rzek� z widocznym zadowoleniem Pierwszy M�wca.

Dalej, dalej� i w ko�cu ukaza� si� prawdziwy w�ze� ciasno splecionych czarnych rz�d�w znak�w z czerwon� kropk� po�rodku.

��To moment ustanowienia Drugiego Imperium � powiedzia� Pierwszy M�wca.

Wy��czy� Pierwszy Radiant i pok�j zala�o normalne �wiat�o.

��By�o to wielkie prze�ycie � rzek� Gendibal.

��Tak � u�miechn�� si� Pierwszy M�wca � i jeste� na tyle ostro�ny, �eby nie nazwa� tego prze�ycia bardziej precyzyjnie, a przynajmniej �eby stara� si� nie m�c go okre�li�. Ale to niewa�ne. Pozw�l, �e teraz przedstawi� swoje uwagi.

Ot�, po pierwsze, zauwa�, �e poczynaj�c od czas�w Preema Palvera, nic ma w Planie prawie zupe�nie b��kitu Dewiacji. We� pod uwag�, �e nie istnieje �adna licz�ca si� mo�liwo�� wyst�pienia dewiacji powy�ej pi�tek klasy w najbli�szych pi�ciuset latach. Zauwa� te�, �e zacz�li�my stosowa� najnowsze zdobycze psychohistorii do okresu po ustanowieniu Drugiego Imperium. Jak na pewno wiesz, Hari Seldon, kt�ry niew�tpliwie by� geniuszem, nie by� jednak, bo nie m�g� by�, wszechwiedz�cym. Udoskonalili�my jego nauk�. Wiemy dzi� o psychohistorii wi�cej ni� on.

Seldon zako�czy� swoje obliczenia na Drugim Imperium, a my prowadzimy je dalej. Mog� tu powiedzie� bez niczyjej obrazy, �e nowy plan, Hiperplan, kt�ry obejmuje okres ju� po ustanowieniu Drugiego Imperium, jest w du�ej cz�ci moim dzie�em i jemu w�a�nie zawdzi�czam swoje obecne stanowisko.

M�wi� ci o tym wszystkim po to, �eby zaoszcz�dzi� ci zbytniego gadania. Jak w tej sytuacji mo�esz twierdzi�, �e Plan Seldona nie ma sensu? Plan jest bezb��dny. Ju� sam fakt, �e przetrwa� stulecie Dewiacji jest � przy ca�ym szacunku dla geniusza Palvera � tego niezbitym dowodem. Gdzie jest ten b��d, m�odzie�cze, kt�ry � twoim zdaniem � czyni ca�y Plan bezsensownym?

Gendibal sta� sztywno wyprostowany. � Masz racj�, Pierwszy M�wco. Plan Seldona nie ma s�abych punkt�w.

��A wi�c wycofujesz swoje oskar�enie?

��Nie, Pierwszy M�wco. W�a�nie brak b��d�w jest jego b��dem. Ta bezb��dno�� jest katastrofalna.

Pierwszy M�wca patrzy� na Gendibala ze spokojem. Nauczy� si� kontrolowa� swoje reakcje i bawi�a go niezaradno�� Gendibala w tym wzgl�dzie. Podczas ka�dej wymiany zda� m�ody cz�owiek stara� si� jak m�g� ukry� swe emocje, ale za ka�dym razem ujawnia� je w ca�ej pe�ni.

Shandess przygl�da� mu si� ch�odnym okiem. Gendibal by� chudym m�czyzn�, o wzro�cie nieco powy�ej �redniego, cienkich ustach i ko�cistych, niespokojnych r�kach. Mia� ciemne, powa�ne oczy, � w kt�rych zdawa� si� tli� ogie�.

Pierwszy M�wca wiedzia�, �e b�dzie ci�ko wyperswadowa� mu jego pogl�dy.

��Lubisz paradoksy, M�wco.

��To brzmi jak paradoks, Pierwszy M�wco, bo wiele z tego, co jest zawarte w Planie Seldona, przyjmujemy za niepodwa�alny pewnik i za co�, czego nie spos�b kwestionowa�.

��Co zatem kwestionujesz?

��Sam� podstaw� Planu. Wszyscy wiemy, �e Plan przestanie dzia�a�, je�li o jego istocie, a nawet tylko o istnieniu, dowie si� zbyt wielu z tych, kt�rych zachowania ma przewidywa�.

��Wydaje mi si�, �e Hari Seldon zdawa� sobie z tego spraw�. Wydaje mi si� nawet, �e uczyni� z tego jeden z dw�ch podstawowych aksjomat�w psychohistorii.

��Ale nie przewidzia� pojawienia si� Mu�a, Pierwszy M�wco, a zatem nie m�g� te� przewidzie� do jakiego stopnia Druga Fundacja stanie si� obsesj� ludzi z Pierwszej Fundacji, kiedy Mu� u�wiadomi im jej znaczenie.

��Hari Seldon� � zacz�� Pierwszy M�wca, ale w tej chwili wzdrygn�� si� i zamilk�.

Wszyscy cz�onkowie Drugiej Fundacji wiedzieli jak wygl�da� Hari Seldon. Wsz�dzie pe�no by�o jego dwu � i tr�jwymiarowych podobizn, fotografii i hologram�w, rze�b i p�askorze�b, przedstawiaj�cych go w postawie siedz�cej i stoj�cej. Wszystkie te podobizny przedstawia�y go takim, jakim by� w ostatnich latach swego �ycia, a wi�c jako starszego dobrodusznego pana, o m�drej, pokrytej zmarszczkami twarzy, kt�ra by�a niejako kwintesencj� ludzkiego geniuszu.

Ale oto Pierwszy M�wca przypomnia� sobie fotografi�, kt�ra mia�a przedstawia� Seldona w latach m�odo�ci. Fotografia ta nie by�a znana ani uznawana, jako �e samo zestawienie �m�ody Seldon� brzmia�o niemal jak sprzeczno��. Ale Shandess widzia� j� i teraz b�ysn�a mu nagle my�l, �e Stor Gendibal przypomina do z�udzenia m�odego Seldona.

Bzdura! By�o to przes�dne uczucie, z rodzaju tych, kt�re od czasu do czasu nawiedzaj� ka�dego, nawet stuprocentowych racjonalist�w. Po prostu uleg� z�udzeniu. Gdyby mia� przed sob� t� fotografi�, to na pewno z miejsca by spostrzeg�, �e nie istnieje mi�dzy Gendibalem a Seldonem �adne podobie�stwo. Ale dlaczego ta g�upia my�l przys��a mu do g�owy akurat teraz?

Otrz�sn�� si�. By�o to chwilowe zaburzenie � przelotna utrata kontroli nad my�lami, zbyt kr�tka, aby m�g� j� spostrzec ktokolwiek poza M�wc�. Gendibal mo�e to sobie interpretowa�, jak mu si� podoba.

��Hari Seldon � powt�rzy�, tym razem stanowczo � bardzo dobrze wiedzia�, �e istnieje niesko�czona liczba mo�liwo�ci, kt�rych nie mo�e przewidzie� i w�a�nie dlatego powo�a� do istnienia Drug� Fundacj�. My te� nie przewidzieli�my pojawienia si� Mu�a, ale poznali�my si� na nim od razu, jak tylko wzi�� si� za nas, i powstrzymali�my go. Nie przewidzieli�my, �e w nast�pstwie dzia�alno�ci Mu�a Pierwsza Fundacja dostanie obsesji na naszym punkcie, ale zorientowali�my si� w czym rzecz, kiedy si� to zacz�o i po�o�yli�my temu kres. Czy mo�esz nam tu co� zarzuci�?

��Po pierwsze � rzek� Gendibal � to obsesyjne zainteresowanie Pierwszej Fundacji nami bynajmniej nie wygas�o.

Gendibal nie odnosi� si� ju� do Pierwszego M�wcy z tak� pokor�, jak poprzednio. Dostrzeg� w jego glosie �lad tego zaburzenia (tak oceni� to Shandess) i zinterpretowa� to sobie jako niepewno��. Trzeba to by�o naprawi�.

��Uprzedz� to, co chcesz powiedzie� � rzek� energicznie Pierwszy M�wca. � Znajd� si� w Pierwszej Fundacji ludzie, kt�rzy � por�wnuj�c ogromne trudno�ci, z jakimi musieli si� mierzy� w czasie pierwszych czterech stuleci jej istnienia ze spokojn� egzystencj�, kt�r� wiod� od dwunastu dziesi�tk�w lat � dojd� do wniosku, �e by�oby to niemo�liwe, gdyby Druga Fundacja nie dba�a o realizacj� Planu i � oczywi�cie � b�d� mieli racj�. Pomy�l�, �e Druga Fundacja nie zosta�a jednak zniszczona i oczywi�cie b�d� mieli racj�. Prawd� m�wi�c, otrzymali�my doniesienia, �e na sto�ecznym �wiecie Pierwszej Fundacji, na Terminusie, jest pewien m�ody cz�owiek, cz�onek ich rz�du, kt�ry jest ca�kowicie przekonany o tym� Zapomnia�em, jak si� nazywa�

��Golan Trevize � powiedzia� cicho Gendibal. � To ja pierwszy zwr�ci�em uwag� na te doniesienia i ja skierowa�em t� spraw� do pana biura, Pierwszy M�wco.

��Ach tak? � rzek� Shandess z przesadn� uprzejmo�ci�. � A jak to si� sta�o, �e skupi�e� na nim swoj� uwag�?

��Jeden z naszych agent�w na Terminusie przys�a� nudny raport o nowo wybranych cz�onkach ich Rady � zwyk�y formalny raport, jakie nap�ywaj� stale i s� lekcewa�one przez M�wc�w. Ten akurat zainteresowa� mnie z racji opisu jednego z.nowych radnych, Golana Trevize. S�dz�c z tego opisu, jest to niezwykle pewny siebie i wojowniczy osobnik.

��Rozpozna�e� w nim pokrewn� dusz�, tak?

��Nic podobnego � odpar� sztywno Gendibal. � Wydaje si�, �e jest lekkomy�lny i lubi robi� absurdalne rzeczy, a ten opis nie pasuje do mnie. W ka�dym razie przeprowadzi�em dok�adne badania. Szybko si� zorientowa�em, �e by�by dla nas cennym nabytkiem, gdyby zosta� zwerbowany w m�odym wieku.

��By� mo�e � powiedzia� Pierwszy M�wca � ale wiesz, �e nie werbujemy na Terminusie.

��Wiem o tym dobrze. Tak czy inaczej, nawet bez naszego szkolenia ma niezwyk�� intuicj�. Oczywi�cie jest ona ca�kowicie niezorganizowana. Nie by�em wi�c szczeg�lnie zaskoczony, �e odkry� fakt dalszego istnienia Drugiej Fundacji. Uwa�a�em, �e jest to na tyle wa�ne, �eby skierowa� w rej sprawie notatk� do pana biura.

��Z twojego zachowania wnioskuj�, �e jest w tej sprawie co� nowego.

��Odkrywszy, dzi�ki swej wyj�tkowej intuicji, fakt naszego istnienia, post�pi� potem z tym odkryciem w charakterystyczny dla siebie, nierozs�dny spos�b i w rezultacie zosta� skazany na wygnanie.

Pierwszy M�wca uni�s� brwi. � Nagle przerwa�e�. Chcesz, �ebym doceni� wag� tej sprawy i zinterpretowa� j�. Pozw�l, �e nie b�d� korzysta� z komputera i dokonam w my�li przybli�onych oblicze� wed�ug r�wna� Seldona. Zgaduj�, �e bystra burmistrz Terminusa, kt�ra mo�e sama podejrzewa�, �e Druga Fundacja nadal istnieje, woli si� pozby� niezdyscypLionowanego osobnika, kt�ry m�g�by wykrzycze� swoje rewelacje na ca�� Galaktyk� i tym samym ostrzec Drug� Fundacj� o gro��cym jej niebezpiecze�stwie. O ile dobrze zrozumia�em, �elazna Branno zdecydowa�a, �e Terminus b�dzie bezpieczniejszy bez Trevizego.

��Mog�a go uwi�zi� albo zg�adzi� po cichu.

��Jak dobrze wiesz, nie mo�na za bardzo polega� na r�wnaniach w odniesieniu do pojedynczych os�b. Stosuj� si� one tylko do du�ych skupisk ludzkich. St�d zachowanie si� poszczeg�lnych jednostek jest nieprzewidywalne i mo�na przypu�ci�, �e burmistrz jest osob�, kt�ra uwa�a, �e uwi�zienie, nie m�wi�c ju� o zab�jstwie, jest okrucie�stwem.

Gendibal przez chwil� nic nie m�wi�. By�o to wymowne milczenie. Milcza� tak d�ugo, aby Pierwszy M�wca poczu� si� niepewnie, ale nie na tyle d�ugo, by wywo�a� jego gniew.

Obliczy�, �e wystarczy sekunda. Po jej up�ywie powiedzia�:

��Moja interpretacja jest inna. Uwa�am, �e Trevize jest teraz ostrzem najwi�kszego niebezpiecze�stwa, jakie kiedykolwiek zawis�o nad Drug� Fundacj�, �e jest dla nas nawet gro�niejszy ni� Mu�.

Gendibal by� zadowolony. Si�a tego stwierdzenia podzia�a�a. Pierwszy M�wca nic spodziewa� si� takiego obrotu sprawy i zosta� wytr�cony z r�wnowagi. Od tej chwili inicjatywa nale�a�a do Gendibala. Je�li nawet nie by� tego zupe�nie pewien, to nast�pna wypowied� Pierwszego M�wcy rozproszy�a jego w�tpliwo�ci.

��Czy to ma jaki� zwi�zek z twoim twierdzeniem, �e Plan Seldona nie ma sensu?

Gendibal zagra� ostro, uda� ca�kowit� pewno�� siebie i przyj�� mentorsk� poz�, staraj�c si� nie dopu�ci� do tego, �eby Pierwszy M�wca si� pozbiera�. Powiedzia�:

��Pierwszy M�wco, opinia, �e to Preem Palver uratowa� Plan po strasznych zniekszta�ceniach, do kt�rych dosz�o w wieku Dewiacji, i �e skierowa� Galaktyk� ponownie na w�a�ciwe tory, sta�a si� dla nas swego rodzaju artyku�em wiary. Je�li przestudiuje pan dok�adnie to, co podaje Pierwszy Radiant, to przekona si� pan, �e dewiacje zanikaj� dopiero dwadzie�cia lat po �mierci Palvera i �e potem dosz�o te� do niejednego zniekszta�cenia. Ich usuni�cie mo�na oczywi�cie przypisa� Pierwszym M�wcom, kt�rzy nast�pili po Palverze, ale to nieprawdopodobne.

��Nieprawdopodobne? Z pewno�ci� nikt z nas nie by� nowym Palverem, ale dlaczego mia�oby to by� nieprawdopodobne?

��Je�li pozwolisz, Pierwszy M�wco, to zaraz tego dowiod�. Pos�uguj�c si� matematyk� psychohistorii, jestem w stanie niezbicie wykaza�, �e prawdopodobie�stwo ca�kowitego usuni�cia dewiacji by�o stanowczo zbyt ma�e, aby mog�a tego w jakikolwiek spos�b dokona� Druga Fundacja. Zaj�oby mi to p� godziny, ale je�li nie masz czasu czy ochoty na uwa�ne prze�ledzenie moich wywod�w, to nie musisz mnie s�ucha�. Mog� zamiast tego za��da� zwo�ania walnego zgromadzenia M�wc�w i przedstawi� to na tym zebraniu. Oznacza�oby to jednak strat� czasu i niepotrzebne spory.

��Tak, a dla mnie utrat� twarzy. Przedstaw mi to teraz. Ale ostrzegam ci� � Pierwszy M�wca czyni� heroiczne wysi�ki, aby doj�� do siebie. � Je�li to, co mi przedstawisz, oka�e si� bezwarto�ciowe, nie zapomn� tego.

��Je�li oka�e si� bezwarto�ciowe � powiedzia� Gendibal z takim spokojem i godno�ci�, �e zrobi�o to wra�enie na Pierwszym M�wcy � to z miejsca z�o�� rezygnacj�.

Zaj�o to jednak znacznie wi�cej czasu ni� p� godziny, gdy� Pierwszy M�wca kwestionowa� prawid�owo�� oblicze� z blisk� furii zaciek�o�ci�.

Przeci�gn�oby si� to jeszcze bardziej, gdyby nie wprawa, z jak� Gendibal korzysta� z mikroradianta. Urz�dzenie to, dzi�ki kt�remu mo�na by�o szybko odnale�� i przedstawi� holograficznie dowoln� cz�� niezmiernie obszernego Planu bez potrzeby korzystania z pustej �ciany i aparatury wielko�ci biurka � wesz�o w u�ycie dopiero dekad� wcze�niej i Pierwszy M�wca nigdy nie posiad� sztuki pos�ugiwania si� nim. Gendibal wiedzia� o tym, a Pierwszy M�wca zdawa� sobie spraw� z tego, �e Gendibal wie.

Gendibal zawiesi� mikroradiant na kciuku prawej d�oni, a pozosta�ymi palcami naciska� odpowiednie guziki, jak gdyby gra� na jakim� instrumencie. (Prawd� powiedziawszy, napisa� nawet swego czasu niewielki artyku� na temat analogii mi�dzy operowaniem mikroradiantem a gr� na instrumencie klawiszowym.)

R�wnania, kt�re Gendibal ukazywa� (i odnajdywa� z zadziwiaj�c� �atwo�ci�), porusza�y si� niczym pos�uszne jego rozkazom w�e, to wysuwaj�c si� w prz�d, to cofaj�c dla zilustrowania odpowiednich partii jego teorii. W miar� potrzeby pojawia�y si� to definicje, to aksjomaty, to zn�w wykresy, i to zar�wno dwu � jak i tr�jwymiarowe (nie m�wi�c ju� o wielowymiarowych zale�no�ciach).

Komentarz Gendibala by� jasny i przekonuj�cy, wi�c Pierwszy M�wca da� za wygran�. Przyzna� s�uszno�� Gendibalowi i powiedzia�: . � Nie przypominam sobie, �ebym kiedykolwiek widzia� analiz� tego rodzaju. Czyje to dzie�o?

��Moje w�asne, Pierwszy M�wco. Opublikowa�em podstawy matematyki, kt�r� tu zastosowa�em.

��To bardzo pomys�owe, M�wco Gendibalu. Co� takiego mo�e ci zapewni� godno�� Pierwszego M�wcy, je�li umr� lub ust�pi� ze stanowiska.

��Wcale o tym nie my�la�em, Pierwszy M�wco� ale poniewa� nie s�dz�, �eby� mi uwierzy�, odwo�uj� to o�wiadczenie. A wi�c tak, my�la�em o tym i mam nadziej�, �e zostan� Pierwszym M�wc�, bo ten, kto obejmie po tobie to stanowisko, b�dzie musia� zrobi� co�, co tylko ja wiem, jak zrobi�.

��Tak � rzek� Pierwszy M�wca � fa�szywa skromno�� mo�e by� bardzo niebezpieczna. Ale co b�dzie musia� zrobi�? By� mo�e obecny Pierwszy M�wca b�dzie w stanie tego dokona�. Chocia� jestem za stary, �eby wpa�� na to, na co ty wpad�e�, to nie jestem taki stary, �eby nie potrafi� zrobi� tego, co mi wska�esz.

To, �e Pierwszy M�wca zdawa� si� na niego, pochlebi�o Gendibalowi, wi�c poczu�, raczej nieoczekiwanie, �e serce mu mi�knie, cho� w tej samej chwili u�wiadomi� sobie, �e o to w�a�nie chodzi�o Pierwszemu M�wcy.

��Dzi�kuj� ci. Pierwszy M�wco, bo b�d� bardzo potrzebowa� twojej pomocy. Nie s�dz�, �ebym zdo�a� przekona� zgromadzenie bez twego �wiat�ego przewodnictwa. (Pochlebstwo za pochlebstwo.) A wi�c przypuszczam, �e moje wywody przekona�y ci�, i� by�o zupe�nie niemo�liwe, �eby nasze zabiegi zlikwidowa�y straszliwe skutki stulecia Dewiacji albo zapobieg�y wyst�powaniu zniekszta�ce� po tym okresie.

��Jest to dla mnie oczywiste � odpar� Pierwszy M�wca. � Je�li w twojej matematyce nie ma b��du, to po to, by Plan zosta� uratowany, co faktycznie si� sta�o, i dzia�a� tak znakomicie, jak wydaje si� dzia�a�, musieliby�my by� w stanie obliczy� i przewidzie� reakcje niewielkich grup ludzi, nawet jednostek, i to z do�� znaczn� pewno�ci�.

��Dok�adnie tak. A poniewa� matematyka, na kt�rej opiera si� psychohistoria, nie pozwala na dokonanie takich oblicze�, dewiacje nie tylko by nie znik�y, ale nawet powsta�yby nowe. Rozumiesz teraz, Pierwszy M�wco, co mia�em na my�li m�wi�c, �e b��dem Planu Seldona jest w�a�nie jego bezb��dno��.

��A zatem � powiedzia� Pierwszy M�wca � albo Plan Seldona zawiera od pocz�tku momenty prowadz�ce do jego zniekszta�ce� i dewiacji, albo w twojej matematyce jest jaki� b��d. Poniewa� musz� przyzna�, �e Plan Seldona przez ca�e stulecie, a nawet d�u�ej, nie wykazywa� �adnej tendencji do dewiacji, musi by� jaki� b��d w twoich obliczeniach, z tym, �e ja nie wykry�em w nich �adnych pomy�ek ani fa�szywych krok�w.

���le czynisz, Pierwszy M�wco � rzek� Gendibal � wykluczaj�c trzeci� mo�liwo��. Jest przecie� mo�liwe, �e Plan Seldona nie zawiera niczego, co prowadzi�oby do dewiacji, a mimo to moje obliczenia wskazuj�ce, �e to jest niemo�liwe, s� te� bezb��dne.

��Nie widz� trzeciej mo�liwo�ci.

��Przypu��my, �e Plan Seldona jest regulowany i uzupe�niany za pomoc� jakiej� metody psychohistorycznej, kt�ra jest tak rozwini�ta, �e pozwala przewidywa� zachowania ma�ych grup ludzi, a nawet by� mo�e poszczeg�lnych jednostek, za pomoc� metody, kt�rej my, Druga Fundacja, nie znamy. Wtedy i tylko wtedy moje obliczenia wykazywa�yby, �e Plan Seldona faktycznie nie ulega �adnym zniekszta�ceniom!

Przez chwil� (wed�ug poj�� Drugiej Fundacji) Pierwszy M�wca nic nie m�wi�. Potem powiedzia�:

��Nie ma takiej, na tyle zaawansowanej metody, kt�ra by�aby znana mnie czy, s�dz�c z twego przedstawienia tej sprawy, tobie. Je�li nie znamy jej ani ty, ani ja, to prawdopodobie�stwo, �e jaki� inny M�wca, czy grupa M�wc�w, stworzy� tak� mikropsycho � histori� � je�li mo�na j� tak nazwa� � i utrzyma� to w tajemnicy przed reszt�, jest niesko�czenie ma�e. Chyba si� ze mn� zgodzisz?

��Zgadzam si�.

��A wi�c albo wykonana przez ciebie analiza jest b��dna, albo mikropsychohistoria jest narz�dziem w r�kach jakiej� grupy ludzi spoza Drugiej Fundacji.

��No w�a�nie, Pierwszy M�wco, ta druga mo�liwo�� musi by� prawdziwa.

��Mo�esz udowodni� prawdziwo�� tego twierdzenia?

��W spos�b formalny nie mog�, ale zastan�w si� Czy nie by�o do tej pory nikogo, kto potrafi� wp�yn�� na Plan Seldona, zajmuj�c si� jednostkami?

��Przypuszczam, �e masz na my�li Mu�a.

��Oczywi�cie.

��Mu� potrafi� tylko niszczy�. Problem polega na tym, �e Plan Seldona dzia�a zbyt dobrze, �e jest o wiele bli�szy perfekcji, ni� dopuszczaj� to twoje obliczenia. Trzeba by tu jakiego� anty � Mu�a, kogo�, kto potrafi�by, tak jak Mu�, zmieni� Plan, ale kto dzia�a�by z zupe�nie innych pobudek, kto zmienia�by nie po to, �eby niszczy�, ale po to, �eby poprawia�.

��W�a�nie, Pierwszy M�wco. �a�uj�, �e sam nie pomy�la�em o takim sformu�owaniu. Kim by� Mu�? Mutantem. Ale sk�d pochodzi�? Sk�d si� wzi��? Nikt tego nie wie. A mo�e jest ich wi�cej?

��Z pewno�ci� nie. Jedyne, co dobrze wiemy o nim, to to, �e by� bezp�odny. St�d jego przydomek. A mo�e uwa�asz, �e to bajka?

��Nie mia�em na my�li jego potomk�w. Czy Mu� nie m�g� by� anormalnym cz�onkiem jakiej� wi�kszej grupy ludzi o takich samych zdolno�ciach, kt�rzy � dla jakich� wa�nych dla nich powod�w � nie tylko nie niszcz� � Planu Seldona, ale nawet go chroni�?

��A dlaczego, na Galaktyk�, mieliby go chroni�? � A dlaczego my go chronimy? Chcemy stworzy� Drugie Imperium, w kt�rym my, a raczej nasi intelektualni potomkowie, b�d� decydentami. Je�li jaka� inna grupa chroni Plan bardziej skutecznie ni� my, to na pewno nie po to, �eby p�niej zostawi� nam decydowanie o losach Drugiego Imperium. To oni b�d� decydowali, ale jaki b�d� mieli w tym cel? Czy nie powinni�my postara� si� dowiedzie� do jakiego Drugiego Imperium nas prowadz�?

��A jak, twoim zdaniem, mamy si� o tym dowiedzie�?

��Dlaczego burmistrz Terminusa skaza�a na wygnanie Golana Trevizego? Robi�c to, pozwoli�a potencjalnie niebezpiecznej osobie porusza� si� swobodnie po ca�ej Galaktyce. Nie wierz�, �e zrobi�a to z powod�w humanitarnych. W�adcy Pierwszej Fundacji zawsze post�powali racjonalnie, to znaczy, nie dbaj�c o zasady moralne. Jeden z ich bohater�w, Salvor Hardin, nawet zaleca�, �eby post�powa� wbrew zasadom moralnym. Nie, my�l�, �e burmistrz Terminusa dzia�a�a pod wp�ywem agent�w tych anty � Mu��w, u�ywaj�c twojego, Pierwszy M�wco, sformu�owania. My�l�, �e Trevize zosta� przez nich zwerbowany i �e jest on grotem niebezpiecze�stwa, kt�re zawis�o nad nami. �miertelnego niebezpiecze�stwa.

��Na Seldona, mo�esz mie� racj�! � rzek� Pierwszy M�wca. � Ale jak przekonamy o tym walne zgromadzenie?

��Nie doceniasz swych mo�liwo�ci, Pierwszy M�wco.

Trevize by� zgrzany i zdenerwowany. Siedzia� z Peloratem w niewielkim pomieszczeniu s�u��cym im za jadalni�. W�a�nie sko�czyli je�� obiad.

��Jeste�my w przestrzeni dopiero od dw�ch dni, a ju� zd��y�em si� przyzwyczai� � powiedzia� Pelorat. � Czuj� si� �wietnie, chocia� brak mi �wie�ego powietrza, przyrody i tak dalej. To dziwne! Jako� nigdy nie zauwa�a�em tych rzeczy, kiedy mia�em je wok� siebie. Niemniej jednak, dzi�ki mojemu dyskowi i temu twojemu wspania�emu komputerowi, mam tu ca�� swoj� bibliotek�, a w ka�dym razie to, co mi potrzebne. I w najmniejszym stopniu nie przejmuj� si� teraz tym, �e jestem w przestrzeni. Zadziwiaj�ce!

Trevize mrukn�� co� wymijaj�co. Wzrok mia� nieobecny. Najwyra�niej by� czym� bardzo poch�oni�ty.

��Nie chc� si� narzuca�, Golan � rzek� cicho Pelorat � ale wydaje mi si�, �e nie s�uchasz, co do ciebie m�wi�. Wiem, �e nie jestem szczeg�lnie ciekaw� osob� � zawsze by�em troch� nudziarzem � ale zdaje si�, �e teraz nie o to chodzi. Martwisz si� czym�� Marny k�opoty? Mo�esz mi �mia�o powiedzie�. Nie s�dz�, �ebym m�g� ci wiele pom�c, ale nie obawiaj si�, drogi przyjacielu, nie wpadn� w panik�.

��K�opoty? � Trevize zmarszczy� czo�o. Wygl�da�o na to, �e przychodzi do siebie.

��Ze statkiem. To nowy model, wi�c my�l�, �e co� mo�e by� nie w porz�dku � Pelorat u�miechn�� si� niepewnie.

Trevize energicznie pokr�ci� g�ow�. � Co za idiota ze mnie, Janov, �e tak d�ugo trzymam, ci� w niepewno�ci! Ze statkiem wszystko jest w porz�dku. Wszystko �wietnie dzia�a. Chodzi o to, �e zastanawiam si�, gdzie tu mo�e by� schowany nadajnik nadprzestrzenny.

��Ach, tak, rozumiem� To znaczy, nie rozumiem. Co to takiego � nadajnik nadprzestrzenny?

��Hmm, zaraz ci to wyja�ni�, Janov. Jestem w kontakcie z Terminusem, a przynajmniej mog� si� z nim w ka�dej chwili skontaktowa�, i tak samo Terminus ze mn�. Znaj� po�o�enie statku, bo mo�na je obliczy� na podstawie obserwacji jego trajektorii. Zreszt�, nawet gdyby go nie znali, to mog� nas w ka�dej chwili zlokalizowa�, przeszukuj�c przestrze� za pomoc� detektora masy, kt�ry wyka�e obecno�� statku, ewentualnie meteorytu w danym miejscu. Odkrywszy jaki� obiekt, mog� nast�pnie ustali� jego wz�r energetyczny, dzi�ki czemu mo�na nie tylko odr�ni� statek od meteoroidu, ale zidentyfikowa� ka�dy statek, jako �e nie ma dw�ch statk�w, kt�re wykorzystywa�yby energi� dok�adnie w ten sam spos�b. Nasz wz�r jest charakterystyczny tylko dla naszego statku i w pewnym sensie pozostaje zawsze taki sam, cho�by�my w��czali i wy��czali nie wiem jakie przyrz�dy i urz�dzenia. Oczywi�cie statek mo�e by� nieznany, ale je�li jego wz�r energetyczny zosta� � tak jak wz�r naszego statku � wprowadzony do rejestr�w na Terminusie, to zostanie on zidentyfikowany jak tylko zostanie wykryty.

��Wydaje mi si�, Golan, �e rozw�j cywilizacji zmierza w kierunku coraz wi�kszego ograniczania prawa jednostki do intymno�ci � powiedzia� Pelorat.

��By� mo�e masz racj�. Jednak wcze�niej czy p�niej b�dziemy musieli wej�� w nadprzestrze�, bo inaczej przez reszt� �ycia b�dziemy skazani na przebywanie w odleg�o�ci parseka czy dw�ch od Terminusa. W takim przypadku mogliby�my sobie tylko pomarzy� o podr�ach mi�dzygwiezdnych. Natomiast przechodz�c przez nadprzestrze�, do�wiadczamy nieci�g�o�ci zwyk�ej przestrzeni. Przechodzimy st�d dot�d � co znaczy czasami setki parsek�w � w u�amku odczuwanego przez nas czasu. Odnajdujemy si� nagle daleko od miejsca, w kt�rym przed chwil� si� znajdowali�my, a �e mo�na tak si� porusza� w dowolnym kierunku, nie spos�b przewidzie�, gdzie ponownie wynurzy si� statek, wi�c praktycznie nie mo�na go ju� �ledzi�.

��Rozumiem� Tak�

��Chyba �e na pok�adzie umieszczono nadajnik nadprzestrzenny. Nadajnik przesy�a przez nadprzestrze� sygna�, sygna� charakterystyczny dla danego statku, i w ten spos�b w�adze na Terminusie wiedzia�yby ca�y czas, gdzie si� znajdujemy. Jak widzisz, potwierdza to twoje przypuszczenie. Je�li jest tu gdzie� przeka�nik nadprzestrzenny, to nie ma w ca�ej Galaktyce miejsca, gdzie mogliby�my si� skry� i �adna kombinacja skok�w przez nadprzestrze� nie pozwoli nam umkn�� przed ich detektorami.

��Ale czy nie chcemy, �eby Fundacja nas ochrania�a, Golan? � spyta� cicho Pelorat.

��Owszem, Janov, ale tylko wtedy, gdy o to poprosimy. Powiedzia�e�, �e post�p cywilizacji oznacza coraz wi�ksze ograniczenie prawa jednostki do intymno�ci� A ja nie chc� by� a� taki post�powy. Chc� mie� swobod� poruszania si� i nie chc� by� �ledzony, dop�ki sam o to nie poprosz�. Tak wi�c czu�bym si� lepiej, znacznie lepiej, gdyby na pok�adzie naszego statku nie by�o nadajnika nadprzestrzennego.

��A znalaz�e� go, Golan?

��Nie, nie znalaz�em. Gdybym znalaz�, to mo�e uda�oby mi si� jako� go wy��czy�.

��A zorientowa�by� si�, �e to w�a�nie nadajnik, gdyby� go zobaczy�?

��To w�a�nie jedna z trudno�ci. Mo�e nie potrafi�bym go rozpozna�. Mam og�lne poj�cie o tym, jak wygl�da nadajnik nadprzestrzenny i znam sposoby sprawdzania podejrzanych przedmiot�w, ale to jest statek najnowszego typu, przeznaczony do specjalnych zada�. Zupe�nie mo�liwe, �e zosta� wbudowany w konstrukcj� statku, tak by nic nie zdradza�o, �e jest tutaj.

Z drugiej strony, mo�e nie ma tu �adnego nadajnika nadprzestrzennego i dlatego nie uda�o mi si� go znale��. Boj� si� przyjmowa� t� drug� ewentualno�� i nie my�l� robi� skoku dop�ki nie b�d� wiedzia� na pewno, czy tu jest, czy nie.

Pelorat wygl�da�, jakby dozna� ol�nienia. � To dlatego dryfujemy w przestrzeni! Zastanawia�em si�, czemu dot�d nie skoczyli�my. S�ysza�em o skokach, rozumiesz, i troch� si� denerwowa�em, to znaczy� zastanawia�em si�, dlaczego nie ka�esz mi zapi�� pas�w albo wzi�� jak�� pigu�k� czy co� takiego.

Trevize zdoby� si� na u�miech. � Nie masz si� czego obawia�. Nie �yjemy w dawnych czasach. Na takim statku jak ten zostawia si� to wszystko komputerowi. Dajesz instrukcje, a on ju� robi reszt�. Nie zorientujesz si� nawet, �e co� si� zdarzy�o, tyle �e nagle zmieni si� obraz przestrzeni. Je�li kiedy ogl�da�e� projekcj� prze�roczy, to wiesz, co si� dzieje, kiedy jedno prze�rocze zast�pi si� nagle innym. No i w�a�nie mniej wi�cej takie wra�enie masz przy skoku.

��O rany! Nic si� nie czuje? To dziwne. Jestem troch� rozczarowany.

��Ja w ka�dym razie nigdy nic nie czu�em, a lata�em na statkach, kt�rym by�o daleko do tego� Ale nie tylko z powodu tego nadajnika zwlekam ze skokiem. Musimy si� jeszcze troch� oddali� od Terminusa� i od s�o�ca. Im dalej b�dziemy od jakiegokolwiek cia�a o du�ej masie, tym �atwiej b�dzie nam panowa� nad statkiem w czasie skoku i wynurzy� si� w tym miejscu przestrzeni, w kt�rym chcemy. W razie nag�ej potrzeby mo�na zaryzykowa� skok znajduj�c si� w odleg�o�ci dwustu kilometr�w od powierzchni planety i liczy� na to, �e si� ma szcz�cie i �e si� wyjdzie z tego ca�o. Poniewa� w Galaktyce jest o wiele wi�cej bezpiecznej ni� niebezpiecznej przestrzeni, mo�na si� tego spodziewa� ca�kiem zasadnie. Jednak, mimo to, istnieje zawsze mo�liwo��, �e jakie� przypadkowe czynniki spowoduj�, �e wynurzysz si� o par� milion�w kilometr�w od jakiej� du�ej gwiazdy w centrum Galaktyki i sp�oniesz, zanim zd��ysz mrugn�� okiem. Im dalej jest si� od cia�a o du�ej masie, tym mniej tych czynnik�w i tym mniejsze szans�, �e wydarzy si� co� niemi�ego�

��Wobec tego zalecam rozwag�. Nic nas nie zmusza do takiego po�piechu.

��W�a�nie. Tym bardziej, �e chcia�bym znale�� ten nadajnik nadprzestrzenny, zanim wykonam jaki� ruch. Albo co�, co przekona mnie, �e nie ma tu �adnego przeka�nika.

Wygl�da�o na to, �e Trevize ma zamiar znowu pogr��y� si� w swych rozmy�laniach, wi�c Pelorat powiedzia�, podnosz�c nieco g�os, aby przebi� si� przez barier� zaabsorbowania, kt�r� jego towarzysz odgradza� si� od �wiata.

��Ile jeszcze musimy czeka�?

��Co?

��Pytam o to, kiedy wykona�by� skok, gdyby� nie musia� szuka� tego nadajnika.

��Przy naszej obecnej szybko�ci i trajektorii lotu powiedzia�bym, �e czwartego dnia podr�y. Oblicz� odpowiedni moment na komputerze.

��No to masz jeszcze dwa dni na poszukiwania. Czy mog� ci podsun�� pewien pomys�?

��M�w.

��Podczas mojej pracy, oczywi�cie zupe�nie innej ni� twoja, ale chyba mo�emy to uog�lni�, przekonywa�em si� wielokrotnie, �e bezwzgl�dne koncentrowanie si� na jakim� jednym problemie ko�czy si� z regu�y niepowodzeniem. Lepiej jest odpr�y� si� i porozmawia� o czym� zupe�nie innym, a tymczasem umys� uwolniony spod presji skoncentrowanej my�li i pracuj�cy bez udzia�u twojej �wiadomo�ci mo�e sam znale�� rozwi�zanie.

Trevize spojrza� na niego z irytacj�, ale po chwili roze�mia� si�.

��No c�, mog� spr�bowa� Powiedz mi, co spowodowa�o, �e zainteresowa�e� si� Ziemi�? Sk�d wzi�� si� ten dziwny pomys�, �e jest jaka� jedna planeta, z kt�rej wywodzimy si� my wszyscy?

��Hmm � Pelorat w zamy�leniu pokiwa� g�ow�. � To si� zacz�o kawa�ek czasu temu. Ponad trzydzie�ci lat temu. Mia�em zamiar zosta� biologiem, kiedy poszed�em na uniwersytet. Szczeg�lnie interesowa�y mnie r�nice mi�dzy gatunkami zwierz�t na r�nych planetach. R�nice te, jak wiesz� no, mo�esz o tym nie wiedzie�, wi�c chyba nie masz nic przeciw temu, �e ci o tym powiem � s� bardzo niewielkie. Wszystkie formy �ycia w Galaktyce, przynajmniej wszystkie znane nam, powstaj� i rozwijaj� si� w wyniku proces�w chemicznych, w kt�rych g��wn� rol� graj� woda, bia�ko i kwas nukleinowy.

��Chodzi�em do szko�y wojskowej, gdzie najwi�kszy nacisk k�adziono na grawityk� i nukleonik�, ale nie jestem a� tak w�skim specjalist�, �ebym nie mia� poj�cia o niczym opr�cz swojej dziedziny. Wiem troch� o chemicznych podstawach �ycia. Uczono, mnie, �e tylko woda, bia�ko i kwasy nukleinowe mog� by� podstaw� powstania �ycia.

��Taki wniosek jest, my�l�, nieuzasadniony. Bezpieczniej jest powiedzie�, �e nie znaleziono jeszcze � a w ka�dym razie nie rozpoznano � �adnej innej formy �ycia, i na tym poprzesta�. Bardziej zastanawiaj�ce jest to, �e gatunki endemiczne, to znaczy gatunki, kt�rych obecno�� stwierdzono tylko na jednej planecie i nigdzie indziej, s� bardzo nieliczne. Wi�kszo�� istniej�cych gatunk�w, w tym w szczeg�lno�ci homo sapiens, rozprzestrzeni�a si� na wszystkie lub prawie wszystkie, zamieszka�e �wiaty w Galaktyce i jest bardzo zbli�ona do siebie pod wzgl�dem biochemicznym, fizjologicznym i morfologicznym. Gatunki endemiczne, z drugiej strony, bardzo si� r�ni� cechami od form szeroko rozprzestrzenionych i mi�dzy sob� nawzajem.

��No i co z tego?

��Wniosek z tego taki, �e jeden �wiat w Galaktyce, tylko jeden �wiat, r�ni si� od reszty. Na dziesi�tkach milion�w �wiat�w Galaktyki � nikt dok�adnie nie wie ilu � powsta�o �ycie. By�y to proste, s�abo rozwini�te, rzadko rozsiane i niezbyt skomplikowane formy �ycia. Nie mia�y du�ej si�y przetrwania i nie�atwo si� rozprzestrzenia�y. Ale na jednym �wiecie, tylko na jednym �wiecie, rozwin�o si� �ycie w milionach form. Powsta�y miliony gatunk�w, niekt�re bardzo wyspecjalizowane, wysoko rozwini�te, zdolne do szybkiego rozmna�ania si� i rozprzestrzeniania. Jednym z tych gatunk�w jeste�my my. Byli�my na tyle inteligentni, �eby stworzy� cywilizacj�, opanowa� loty w nadprzestrze�, skolonizowa� Galaktyk� i � rozprzestrzeniaj�c si� na ca�� Galaktyk� � zabrali�my ze sob� inne formy �ycia, formy spokrewnione ze sob� nawzajem i z nami.

��Je�li zastanowi� si� nad tym chwil� � rzek� Trevize oboj�tnie � to wydaje si� to rozs�dne. Chodzi mi o to, �e �yjemy w ludzkiej Galaktyce. Je�li za�o�ymy, �e to wszystko zacz�o si� na jakim� jednym �wiecie, to ten �wiat musia�by by� inny. A zreszt� dlaczego nie? Szans� na powstanie �ycia w taki kapry�ny spos�b musz� by� faktycznie nik�e, mo�e jedna na sto milion�w, a wi�c mo�liwe jest, �e zdarzy�o si� to tylko na jednym ze stu milion�w �wiat�w, na kt�rych istnia�o �ycie w pierwotnej formie. Tak, musia� by� tylko jeden taki �wiat.

��Ale co spowodowa�o, �e ten jeden �wiat tak bardzo r�ni� si� od innych? � powiedzia� z o�ywieniem Pelorat. � Jakie to warunki z�o�y�y si� na jego unikalno��?

��Mo�e by� to czysty przypadek. W ko�cu istoty ludzkie i te formy �ycia, kt�re zabra�y one ze sob�, egzystuj� teraz na dziesi�tkach milion�w planet, z kt�rych ka�da ma odpowiednie warunki do tego. Wniosek st�d taki, �e mog�o si� to zacz�� na ka�dej z nich.

��Nie! Kiedy ju� powsta� i rozwin�� si� rodzaj ludzki, kiedy stworzy� technik�, kiedy zahartowa� si� w ci�kiej walce o przetrwanie, to m�g� przystosowa� si� do �ycia na ka�dej planecie, kt�ra cho�by w minimalnym stopniu nadawa�a si� do tego � na przyk�ad na Terminusie. Ale czy mo�esz sobie wyobrazi�, �eby na Terminusie rozwin�y si� istoty inteligentne? Kiedy, w czasach Encyklopedyst�w, pojawili si� na Terminusie pierwsi ludzie, to najwy�sz� form� �ycia ro�linnego, kt�r� tam zastali, by�y mchopodobne porosty naskalne, a najwy�ej zorganizowanymi przedstawicielami fauny podobne do korali zwierz�ta �yj�ce w oceanie i owadopodobne organizmy na l�dzie. Wyt�pili�my je niemal doszcz�tnie i zape�nili�my morza rybami, a l�dy kr�likami, kozami, traw�, zbo�em, drzewami i tak dalej. Z miejscowej flory i fauny uchowa�o si� tylko to, co jest w ogrodach zoologicznych i akwariach.

��Hmm � mrukn�� Trevize.

Pelorat przygl�da� mu si� dobr� minut�, a potem westchn�� i powiedzia�:

��Tak po prawdzie, to nic ci� to nie obchodzi, co? To nadzwyczajne! Jako� nie mog� znale�� nikogo, kogo by to obchodzi�o. My�l�, �e to moja wina. Nie potrafi� przedstawi� tego w interesuj�cy spos�b, mimo �e sam tak bardzo si� tym interesuj�.

��To przecie� jest interesuj�ce. Na pewno. Ale� ale� co z tego?

��Czy nie rozumiesz, �e to mo�e by� interesuj�ce do�wiadczenie naukowe � m�c zbada� �wiat, na kt�rym istnia�a jedyna w Galaktyce trwa�a r�wnowaga ekologiczna mi�dzy endemicznymi formami �ycia?

��Dla biologa mo�e tak. Ale ja nie jestem biologiem. Musisz mi wybaczy�.

��Oczywi�cie, drogi przyjacielu. Chodzi w�a�nie o to, �e nigdy nie spotka�em biologa, kt�rego by to interesowa�o. M�wi�em ci, �e wybra�em najpierw biologi�. Zwr�ci�em si� z tym problemem do swojego profesora i okaza�o si�, �e go to nie interesuje. Powiedzia� mi, �ebym zaj�� si� jakim� praktycznym zagadnieniem. To mnie tak rozczarowa�o, �e przeszed�em na histori�, kt�ra zreszt� by�a moim hobby od dzieci�stwa, i zaj��em si� Problemem Pochodzenia od tej strony.

��No, ale przynajmniej zapewni�o ci to prac� na ca�e �ycie, wi�c powiniene� by� wdzi�czny temu profesorowi za to, �e okaza� si� taki nieo�wiecony.

��Tak, my�l�, �e mo�na na to tak spojrze�. A przy tym praca ta jest naprawd� interesuj�ca i nigdy mnie nie nu�y� Ale szkoda, �e ciebie to nie interesuje. Mam stale uczucie, �e m�wi� sam do siebie. Nie cierpi� tego uczucia.

Trevize odrzuci� g�ow� do ty�u i roze�mia� si� serdecznie.

Pelorat poczu� si� dotkni�ty do �ywego. � Dlaczego si� ze mnie �miejesz? � spyta�.

��Nie z ciebie, Janov � odpar� Trevize. � �mia�em si� ze swojej w�asnej g�upoty. Je�li chodzi o ciebie, to jestem ci bardzo wdzi�czny. Wiesz, mia�e� faktycznie racj�.

���e zaj��em si� spraw� pocz�tk�w ludzko�ci?

��Nie, nie� To znaczy, to te�, owszem� Ale m�wi�c, �e mia�e� faktycznie racj�, mia�em na my�li twoj� rad�, �eby przesta� my�le� o tym, co mnie zaprz�ta i zaj�� umys� czym� innym. To podzia�a�o. Kiedy m�wi�e� o sposobie, w jaki rozwija�o si� �ycie, u�wiadomi�em sobie nagle, �e wiem jak znale�� ten nadajnik nadprzestrzenny � je�li w og�le jest tu zamontowany.

��Ach, o to chodzi!

��Tak, o to. To jest w tej chwili moj� obsesj�. Szuka�em tego nadajnika zupe�nie tak, jakbym by� na mojej starej szkolnej �ajbie. Ogl�da�em dok�adnie ka�d� cz�� statku, szukaj�c czego�, co by odstawa�o od reszty. Zupe�nie zapomnia�em, �e statek, na kt�rym jestem, to owoc tysi�cy lat ewolucji technologicznej. Nie rozumiesz?

��Niestety, Golan.

��Mamy przecie� na pok�adzie komputer. Jak mog�em o tym zapomnie�?

Machn�� r�k� i poszed� do swojej kabiny, ci�gn�c Pelorata za sob�.

��Musz� tylko spr�bowa� si� po��czy� � powiedzia� umieszczaj�c d�onie na p�ycie kontaktowej komputera.

�Po��cz! M�w!� By�o to zupe�nie tak, jak gdyby zako�czenia jego nerw�w rozga��zia�y si� i wyd�u�a�y, rosn�c z osza�amiaj�c� pr�dko�ci� � z pr�dko�ci� �wiat�a, oczywi�cie � i si�gaj�c miejsca, z kt�rym chcia� uzyska� po��czenie.

Trevize czu�, �e dotyka� nie, nie dotyka, ale czuje� nie, niezupe�nie czuje, ale � nie, nie istnia�o odpowiednie s�owo na okre�lenie tego, co odczuwa�.

Czu�, �e Terminus jest w jego zasi�gu i mimo �e odleg�o�� mi�dzy nim a planet� zwi�ksza�a si� z ka�d� sekund� o dwadzie�cia kilometr�w, po��czenie by�o tak doskona�e, jakby statek spoczywa� w bezruchu i dzieli�o go od jego �wiata nie wi�cej ni� kilka metr�w.

Nic nie m�wi�. Zacisn�� szcz�ki. Sprawdza� tylko zasad� komunikowania si�, ale nie korzysta� z niej czynnie.

Tam gdzie�, w odleg�o�ci o�miu parsek�w, �na podw�rku� � wed�ug kryteri�w galaktycznych, znajdowa� si� Anakreon, najbli�sza du�a planeta. Wys�anie na Anakreona wiadomo�ci za pomoc� tego samego systemu, kt�ry umo�liwi� mu po��czenie z Terminusem, to znaczy z pr�dko�ci� �wiat�a, i otrzymanie odpowiedzi na t� wiadomo��, zaj�oby pi��dziesi�t dwa lata.

�Z�ap Anakreon! My�l o Anakreonie�. My�l tak wyra�nie, jak potrafisz. Znasz jego po�o�enie wzgl�dem Terminusa i j�dra Galaktyki, studiowa�e� jego planetografi� i histori�, rozwi�zywa�e� zagadnienia natury wojskowej zwi�zane z potrzeb� odbicia Anakreona (w nieprawdopodobnym w obecnych czasach przypadku, to znaczy, gdyby zosta� zaj�ty przez nieprzyjaciela). Na przestrze�! By� na Anakreonie.

Przedstaw jego obraz! Przedstaw jego obraz! Tak, jakby� widzia� go za pomoc� nadajnika nadprzestrzennego.

Nic! Zako�czenia jego nerw�w zadrga�y i spocz�y w nieokre�lonej przestrzeni.

Trevize oderwa� si� od pulpitu. � Na pok�adzie �Odleg�ej Gwiazdy� nie ma �adnego nadajnika, Janov. Jestem tego pewien. Ciekaw jestem, ile czasu zaj�oby mi ustalenie tego, gdybym nie pos�ucha� twojej rady.

Twarz Pelorata, mimo �e nie drgn�� w niej �aden mi�sie�, wyra�nie poja�nia�a. � Tak si� ciesz�, �e mog�em by� w czym� pomocny � powiedzia�. � Czy to znaczy, �e skaczemy?

��Nie, poczekamy jeszcze dwa dni, �eby nic nam nie grozi�o. Musimy oddali� si� od ci�kich cia�, pami�tasz? Normalnie, bior�c pod uwag� fakt, �e mam nowy, niewypr�bowany jeszcze statek, kt�rego prawie zupe�nie nie znam, musia�bym straci� dwa dni, �eby dok�adnie wszystko obliczy�, w szczeg�lno�ci odpowiedni� si�� ci�gu potrzebn� do wykonania pierwszego skoku, ale czuj�, �e to wszystko zrobi za mnie komputer.

��O rany, to znaczy, �e mamy przed sob� jeszcze kawa� czasu. Wydaje mi si�, �e si� porz�dnie wynudzimy.

��Wynudzimy? � u�miechn�� si� szeroko Trevize. � Na pewno nie! B�dziemy rozmawiali o Ziemi, Janov.

��Naprawd�? � spyta� Pelorat. � Chcesz sprawi� przyjemno�� staremu maniakowi? To mi�o z twojej strony. Naprawd� mi�o.

��Bzdura! Chc� sprawi� przyjemno�� sobie. Ja � nov, masz przed sob� neofit�. Po tym, co mi powiedzia�e�, u�wiadomi�em sobie, �e Ziemia jest najwa�niejszym i najbardziej interesuj�cym obiektem w ca�ym wszech�wiecie.

Musia�o to na pewno uderzy� Trevizego ju� w chwili, kiedy Pelorat przedstawi� swoj� wizj� Ziemi. Nie zareagowa� od razu tylko dlatego, �e jego umys� poch�oni�ty by� spraw� nadajnika nadprzestrzenne � go. Jak tylko problem nadajnika przesta� istnie�, my�li Trevizego skupi�y si� na tym, co mimo woli zasugerowa� Pelorat.

Chyba najbardziej znan� wypowiedzi� Hariego Seldona by�a jego uwaga dotycz�ca Drugiej Fundacji, a m�wi�ca o tym, �e znajduje si� ona �na przeciwnym ko�cu Galaktyki� ni� Terminus. Seldon nawet wymieni� nazw� tego miejsca. Mia�o ono znajdowa� si� �na Kra�cu Gwiazdy�.

Zosta�o to zapisane przez Gaala Dornicka w jego relacji z dnia poprzedzaj�cego proces Seldona przed s�dem Imperium. �Drugi koniec Galaktyki� � tak brzmia�y s�owa, kt�re Seldon skierowa� do Dornicka, s�owa, nad znaczeniem kt�rych �amano sobie od tamtej pory g�owy.

Co ��czy�o jeden koniec Galaktyki z tym �drugim ko�cem�? Czy by�a to linia prosta czy spirala, czy ko�o, czy jeszcze co� innego?

I oto teraz sta�o si� nagle jasne dla Trevizego, zupe�nie jakby dozna� ol�nienia, �e nie by�a to ani linia prosta, ani krzywa, kt�r� trzeba by, czy mo�na by, wytyczy� na mapie Galaktyki. Okre�lenie Seldona by�o o wiele bardziej subtelne.

By�o ca�kowicie jasne, �e na jednym ko�cu Galaktyki znajdowa� si� Terminus. Le�a� on na samym skraju Galaktyki � tak, na skraju ich Fundacji � co nadawa�o s�owu �koniec� dos�owne znaczenie. By� on jednak w czasie kiedy Seldon wypowiada� swe s�owa r�wnie� najm�odszym �wiatem Galaktyki, �wiatem, kt�ry dopiero mia� by� zasiedlony, �wiatem, kt�ry w�a�ciwie jeszcze nie istnia�.

Co, w tym �wietle, mog�o by� drugim ko�cem Galaktyki? Drugim skrajem Fundacji? Chyba tylko najstarszy �wiat. I zgodnie z argumentacj�, kt�r� przedstawi� Pelorat, nie wiedz�c w og�le, �e j� przedstawia, mog�a to by� tylko Ziemia. Druga Fundacja mog�a znajdowa� si� na Ziemi.

Ale Seldon powiedzia� przecie�, �e drugi koniec Galaktyki by� na kra�cu gwiazdy. Czy jednak mo�na by�o stwierdzi�, �e nie by�o to okre�lenie metaforyczne? Je�li prze�ledzi� wstecz histori� ludzko�ci, tak jak to zrobi� Pelorat, i przeprowadzi� lini� prowadz�c� od jednego systemu planetarnego do drugiego, od jednej gwiazdy, kt�ra �wieci�a na zamieszkanej planecie do drugiej, z kt�rej mogli przyby� na t� pierwsz� emigranci, od tej z kolei do innej, kt�ra by�a s�o�cem systemu planetarnego zasiedlonego jeszcze wcze�niej, stamt�d do jeszcze innej i tak dalej, to w ko�cu musi si� doj�� do miejsca, gdzie zbiegaj� si� te wszystkie linie, do planety, na kt�rej powsta�a ludzko��. �Kra�cem Gwiazdy� by�a gwiazda, kt�ra by�a s�o�cem Ziemi.

Trevize u�miechn�� si� i rzek� niemal czule:

��Janov, powiedz mi co� wi�cej o Ziemi.

Pelorat potrz�sn�� g�ow�.

��Powiedzia�em ci wszystko, co wiem. Naprawd�. Wi�cej znajdziemy na Trantorze.

��Nie, Janov. Nic tam nie znajdziemy. A dlaczego? Dlatego, �e nie lecimy na Trantor. Ja kieruj� tym statkiem i zapewniam ci�, �e tam nie lecimy.

Pelorat otworzy� usta ze zdziwienia. Przez chwil� stara� si� z�apa� oddech i wreszcie powiedzia� zrozpaczonym g�osem:

��Och, drogi przyjacielu!

��Daj spok�j, Janov! � odpar� Trevize. � Nie r�b takiej miny. Znajdziemy Ziemi�.

��Ale tylko na Trantorze mo�na�

��Nie, nie mo�na. Trantor jest miejscem, gdzie mo�esz tylko studiowa� pokryte kurzem dokumenty i kruche filmy i w ko�cu sta� si� tak samo zakurzony i kruchy jak one.

��Przez dziesi�tki lat marzy�em�

��Marzy�e� o znalezieniu Ziemi.

��Ale to tylko�

Trevize wsta�, pochyli� si� nad Peloratem, schwyci� fa�d� jego tuniki i powiedzia�:

��Nie powtarzaj tego, profesorze. Nie powtarzaj ju� tego. Kiedy powiedzia�e� mi, zanim w og�le jeszcze wsiedli�my na ten statek, �e mamy szuka� Ziemi, to doda�e�, �e jeste� pewien, �e j� znajdziemy, bo � cytuj� twoje w�asne s�owa � �masz wspania�y pomys��. Teraz nie chc� ju� s�ysze� ani s�owa o Trantorze. Chc�, �eby� opowiedzia� mi o tym wspania�ym pomy�le.

��Ale to musi najpierw zosta� potwierdzone! Na razie to tylko pomys�, nadzieja, pewna mo�liwo��.

��Dobrze. Powiedz mi o tym.

��Nie rozumiesz mnie. Po prostu nie rozumiesz. To jest dziedzina, w kt�rej nikt poza mn� nie przeprowadza� �adnych bada�. Nie ma tu nic pewnego. Nic nie jest stwierdzone czy rzetelnie udokumentowane. M�wi si� o Ziemi tak, jakby jej istnienie by�o faktem, ale r�wnie� tak, jakby by�o mitem. S� na ten temat miliony sprzecznych opowie�ci�

��No dobrze, to na czym wobec tego polegaj� twoje badania?

��Jestem zmuszony zbiera� wszelkie podania, wszelkie legendy, mgliste mity, okruchy rzekomej historii. Nawet dzie�a literackie. S�owem, wszystkie teksty, kt�re zawieraj� s�owo Ziemia czy wyra�enie �planeta, z kt�rej pochodzi ludzko��. Od ponad trzydziestu lat zbieram wszystko, co mo�na znale�� na ten temat na jakimkolwiek �wiecie. Gdybym teraz m�g� zdoby� jakie� bardziej wiarygodne informacje w Bibliotece Galaktycznej na� Ale nie chcesz, �ebym nawet wymawia� t� nazw�.

��Tak� Nie wymawiaj jej. Powiedz mi lepiej, �e jedna z tych wzmianek zwr�ci�a twoj� uwag� i wyja�nij, dlaczego uwa�asz, �e ta jedna jedyna mo�e by� prawdziwa.

Pelorat potrz�sn�� g�ow�. � Wybacz mi, Golan, to co powiem, ale m�wisz jak polityk albo �o�nierz. Historyk nie post�puje w taki spos�b.

Trevize wzi�� g��boki oddech, �eby opanowa� zniecierpliwienie.

��W porz�dku, Janov. Powiedz mi, jak post�puje historyk. Mamy dwa dni. O�wie� mnie.

��Nie mo�na opiera� si� na jakim� jednym micie czy nawet na jednej grupie mit�w. Musia�em zebra� je wszystkie, przeanalizowa�, poklasyfikowa�, zast�pi� odpowiednimi symbolami r�ne aspekty przedstawionych w nich sytuacji, takie, na przyk�ad, jak opowie�ci o nieprawdopodobnych warunkach pogodowych, szczeg�y astronomiczne system�w planetarnych b�d�ce w sprzeczno�ci ze stanem faktycznym, miejsce pochodzenia mitycznych heros�w, kt�rych przekazy okre�laj� jako przyby�ych z innych planet i setki innych rzeczy. Nie ma sensu przedstawia� tu pe�nej listy. Nie starczy�oby nawet dw�ch dni. Po�wi�ci�em na to ponad trzydzie�ci lat, m�wi� ci.

Potem opracowa�em dla komputera specjalny program, kt�ry mia� mi umo�liwi� znalezienie element�w wsp�lnych dla wszystkich tych mit�w, legend i tak dalej i wyeliminowanie faktycznych niedorzeczno�ci i nieprawdopodobie�stw. W ten spos�b stopniowo uzyska�em model planety, kt�remu musia�a odpowiada� Ziemia. W ko�cu, je�li wszystkie istoty ludzkie pochodz� z jednej planety, to ta planeta musi posiada� cech�, o kt�rej m�wi� wszystkie mity o pochodzeniu, wszystkie opowie�ci o herosach� Chcesz, �ebym ci to przedstawi� ze wszystkimi szczeg�ami matematycznymi?

��Nie w tej chwili, dzi�kuj� � powiedzia� Trevize. � A sk�d wiesz, �e te twoje obliczenia nie wywiod� ci� w pole? Wiemy na pewno, �e Terminus zosta� za�o�ony pi��set lat temu i �e pierwsi osadnicy przybyli tu co prawda z Trantora, ale zostali zebrani z dziesi�tk�w, je�li nie setek, innych �wiat�w. Gdyby jednak kto� nie wiedzia� o tym, to m�g�by przypuszcza�, �e Hari Seldon i Salvor Hardin, z kt�rych �aden nie urodzi� si� na Terminusie, przybyli tam z Ziemi i �e Trantor by� w rzeczywisto�ci inn� nazw�

Ziemi. A sam Trantor, gdyby szukano go, opieraj�c si� na jego opisie z czas�w Seldona, przedstawiaj�cym go jako �wiat pokryty w ca�o�ci metalem, nigdy nie zosta�by znaleziony i m�g�by te� by� poczytany za mit. Pelorat wygl�da� na zadowolonego.

��Cofam to, co powiedzia�em wcze�niej, por�wnuj�c ci� do polityka i �o�nierza, drogi przyjacielu. Masz zdumiewaj�c� intuicj�. Oczywi�cie, musia�em sprawdzi� swoje hipotezy. Wymy�li�em dobr� setk� opowie�ci opartych na rzeczywistych wydarzeniach historycznych, ale zniekszta�caj�cych je i imituj�cych ten rodzaj mit�w, kt�re zbiera�em. Potem spr�bowa�em w��czy� je do modelu stworzonego przez komputer. Jedna z wymy�lonych przeze mnie historyjek by�a nawet oparta na zdarzeniach z wczesnych dziej�w Terminusa. I komputer odrzuci� je wszystkie. Co do jednej. Z pewno�ci�, mo�e to znaczy� tylko tyle, �e brak mi talentu, �eby stworzy� co� przekonuj�cego, ale stara�em si�, jak mog�em.

��Jestem o tym przekonany, Janov. A czego dowiedzia�e� si� z tego modelu o Ziemi?

��Sporo rzeczy o r�nym stopniu prawdopodobie�stwa. Otrzyma�em co� w rodzaju zarysu. Na przyk�ad, oko�o 90 procent zamieszkanych planet w Galaktyce ma okresy obrotu wynosz�ce od dwudziestu dw�ch do dwudziestu sze�ciu Standardowych Godzin Galaktycznych. No wi�c�

��Mam nadziej�, Janov, �e nie traci�e� czasu na zajmowanie si� t� spraw�. Nie ma w niej nic tajemniczego. �eby planeta nadawa�a si� do zamieszkania, nie mo�e obraca� si� zbyt szybko, bo w takim przypadku cyrkulacja powietrza powoduje ustawiczne burze, ani zbyt wolno, gdy� w�wczas r�nice temperatury s� nie do zniesienia. To jest w�a�ciwo��, kt�ra z miejsca eliminuje takie planety z grupy nadaj�cych si� do zasiedlenia. Istoty ludzkie wol� planety, kt�rych w�a�ciwo�ci zapewniaj� im odpowiednie warunki do �ycia, tote� kiedy niekt�rzy, widz�c jak wszystkie zamieszkane planety s� do siebie podobne pod wzgl�dem tych w�a�ciwo�ci, powiadaj� �Co za zadziwiaj�cy zbieg okoliczno�ci!�, to nie jest to nie tylko zadziwiaj�ce, ale nawet nie ma w tym �adnego zbiegu okoliczno�ci.

��Prawd� m�wi�c � powiedzia� spokojnie Pelorat � jest to zjawisko dobrze znane naukom spo�ecznym. Przypuszczam, �e fizyce te�, ale nie jestem fizykiem, wi�c nie twierdz�, �e jest tak na pewno. W ka�dym razie okre�la si� to mianem zasady antropomorfizacji. Obserwator wp�ywa na zdarzenia, kt�re obserwuje przez sam fakt obserwowania ich czy nawet przez sam� swoj� obecno�� przy tych zdarzeniach. Ale, wracaj�c do tematu, powstaje pytanie, gdzie jest ta planeta, kt�ra pos�u�y�a jako model? Kt�ra planeta ma okres obrotu r�wny jednemu Standardowemu Dniowi Galaktycznemu sk�adaj�cemu si� z dwudziestu czterech Standardowych Godzin Galaktycznych?

Trevize zamy�li� si�. Wysun�� doln� warg� i powiedzia�: � My�lisz, �e to mog�a by� Ziemia? Przecie� Standardowy Dzie� Galaktyczny mo�e si� opiera� na cechach szczeg�lnych dowolnego �wiata.

��To niemo�liwe. By�oby to sprzeczne z naszymi ludzkimi nawykami my�lenia. Trantor by� przez dwana�cie tysi�cy lat stolic� Galaktyki, by� przez dwana�cie tysi�cy lat najludniejszym �wiatem, a mimo tego czas jego obrotu, kt�ry r�wna si� 1,08 Standardowego Dnia Galaktycznego, nie sta� si� miar� czasu u�ywan� w ca�ej Galaktyce. Obr�t Terminusa wynosi 0,91 SDG, ale nie narzucamy go planetom, nad kt�rymi sprawujemy w�adz�. Ka�da planeta u�ywa w swych wewn�trznych obliczeniach miar czasu opartych na Lokalnym Dniu Planetarnym, a w sprawach wagi mi�dzyplanetarnej pos�uguje si� jednostkami SDG, przeliczaj�c za pomoc� komputer�w SDG na LDP i odwrotnie. Standardowy Dzie� Galaktyczny musi wywodzi� si� z Ziemi!

��Dlaczego �musi�?

��Po pierwsze, skoro Ziemia by�a kiedy� jedynym zamieszkanym �wiatem, to z natury rzeczy ziemski rok i dzie� by�y standardowymi miarami czasu i � prawdopodobnie na zasadzie inercji � pozosta�y nimi, kiedy ju� skolonizowano inne planety. Poza tym, model Ziemi, kt�ry na podstawie posiadanych przeze mnie informacji stworzy� komputer, przedstawia� planet�, kt�rej obr�t wok� w�asnej osi trwa� dok�adnie dwadzie�cia cztery Standardowe Godziny Galaktyczne, a obr�t wok� jej s�o�ca dok�adnie jeden Standardowy Rok Galaktyczny.

��Mo�e to zwyk�y zbieg okoliczno�ci? Pelorat roze�mia� si�. � Teraz znowu ty zaczynasz opowiada� o zbiegach okoliczno�ci. Za�o�y�by� si�, �e taka rzecz mog�a si� zdarzy� przez zbieg okoliczno�ci?

��No, no� � mrukn�� Trevize.

��W�a�ciwie jest jeszcze co�, co przemawia za t� tez�. Jest taka archaiczna miara czasu, kt�ra nazywa si� miesi�cem�

��S�ysza�em o niej.

��Ot� odpowiada ona najwyra�niej okresowi obiegu Ziemi przez jej satelit�. Jednak�e�

��Tak?

��Widzisz, m�j model wykazuje jedn� raczej zaskakuj�c� cech�, mianowicie ten satelita, o kt�rym przed chwil� m�wi�em, jest pot�ny � jego �rednica mierzy ponad jedn� czwart� �rednicy Ziemi.

��Pierwszy raz s�ysz� o czym� takim, Janov. Nie ma w ca�ej Galaktyce zamieszkanej planety z takim satelit�.

��No i bardzo dobrze � rzek� z o�ywieniem Pelorat. � Je�li Ziemia, ze wzgl�du na r�norodno�� istniej�cych na niej gatunk�w biologicznych i powstanie istot inteligentnych, by�a �wiatem unikalnym w skali Galaktyki, to musi posiada� jakie� unikalne cechy fizyczne.

��Ale co wsp�lnego mo�e mie� du�y satelita z r�norodno�ci� gatunk�w biologicznych, istotami inteligentnymi i tymi wszystkimi rzeczami?

��Ot� to! Dotkn��e� istoty problemu. Naprawd� nie wiem. Ale warto to zbada�, nie uwa�asz?

Trevize wsta�, za�o�y� r�ce na piersi i rzek�:

��No to gdzie tu problem? Przejrzyj dane statystyczne zamieszkanych planet i znajd� t�, kt�rej okresy obrotu wok� w�asnej osi i wok� s�o�ca wynosz� dok�adnie jeden Standardowy Dzie� Galaktyczny i jeden Standardowy Rok Galaktyczny. A je�li przy tym b�dzie mia�a gigantycznego satelit�, to po problemie. Z tego, co m�wi�e� o swoim �znakomitym pomy�le�, wnioskuj�, �e ju� to zrobi�e� i znalaz�e� ten sw�j �wiat.

Pelorat zrobi� zak�opotan� min�. � Tak, ale niezupe�nie jest tak, jak my�lisz. Przejrza�em dane statystyczne, a w ka�dym razie zrobi� to dla mnie wydzia� astronomii i � m�wi�c kr�tko � nie ma takiego �wiata.

Trevize usiad� gwa�townie.

��Ale� to znaczy, �e ca�a twoja teoria zawali�a si�.

��My�l�, �e niezupe�nie.

��Jak to, niezupe�nie? Tworzysz model ze wszystkimi szczeg�ami i nie mo�esz znale�� nic, co do niego pasuje. To znaczy, �e ten model jest do niczego. Musisz zaczyna� od pocz�tku.

��Nie musz�. Znaczy to tylko tyle, �e dane statystyczne dotycz�ce zamieszkanych planet s� niekompletne. W ko�cu s� dziesi�tki milion�w takich planet, a niekt�re s� zupe�nie zapomniane. Nie ma, na przyk�ad, porz�dnych danych o ludno�ci prawie po�owy z nich. A w przypadku sze�ciuset czterdziestu tysi�cy �wiat�w dane ograniczaj� si� do podania ich nazw i, czasami, po�o�enia. Niekt�rzy galaktografowie uwa�aj�, �e liczba zamieszkanych planet, kt�re w og�le nie s� uj�te w �adnych statystykach, mo�e wynosi� oko�o dziesi�ciu tysi�cy. Prawdopodobnie jest to na r�k� ich mieszka�com. W epoce imperium stwarza�o im to mo�liwo�� unikni�cia podatk�w.

��A w p�niejszych wiekach � zauwa�y� cynicznie Trevize � stwarza�o im to mo�liwo�� za�o�enia baz pirackich, co w pewnych sytuacjach mog�o przynosi� wi�ksze zyski ni� handel.

��Nic mi o tym nie wiadomo � rzek� Pelorat z pow�tpiewaniem.

��Tak czy inaczej, wydaje mi si�, �e Ziemia, bez wzgl�du na to, co sobie �ycz� jej mieszka�cy, powinna znajdowa� si� na li�cie zamieszkanych planet. Je�li twoja teoria jest prawdziwa, to jest ona najstarsz� siedzib� ludzko�ci, wi�c nie mog�a zosta� przeoczona ani zapomniana w pierwszych wiekach rozwoju cywilizacji galaktycznej. A gdyby raz znalaz�a si� na li�cie, to ju� by tam zosta�a na zawsze. Na zasadzie inercji, o kt�rej ju� wspomnia�e�.

Pelorat zawaha� si� na chwil�, po czym rzek� ze zbola�� min�:

��Prawd� m�wi�c, jest na li�cie zamieszkanych planet taka, kt�ra zwie si� Ziemia.

Trevize otworzy� szeroko oczy. � Mam wra�enie, jakby� przed chwil� twierdzi�, �e Ziemi nie ma na tej li�cie � powiedzia�.

��Nie ma jej pod t� nazw�, ale jest za to Gaja.

��A co to ma wsp�lnego z Ziemi�. Gayah?

��Nie. Przeliteruj� ci. G � A � J � A. Znaczy to � Ziemia.

��A niby dlaczego Gaja ma znaczy� Ziemia, a nie co� innego? Dla mnie to s�owo nic nie znaczy.

Nieruchom� zazwyczaj twarz Pelorata wykrzywi� grymas. � Nie wiem, czy w to uwierzysz, ale� Z przeprowadzonej przeze mnie analizy mit�w wynika, �e na Ziemi u�ywano wielu r�nych, wzajemnie niezrozumia�ych j�zyk�w.

��Co?

��Tak. W ko�cu w Galaktyce mamy tysi�c r�nych sposob�w m�wienia�

��W Galaktyce jest na pewno wiele r�ni�cych si� mi�dzy sob� dialekt�w, ale nie s� one wzajemnie niezrozumia�e. A nawet je�li niekt�re z nich trudno zrozumie�, to mamy przecie� wsp�lny dla wszystkich uniwersalny j�zyk galaktyczny.

��Oczywi�cie, ale mamy te� ci�g�e podr�e mi�dzygwiezdne. A gdyby jaki� �wiat by� odizolowany od reszty przez d�u�szy czas?

��Przecie� m�wisz o Ziemi. O jednej planecie. Gdzie tu izolacja?

��Nie zapominaj, �e Ziemia jest kolebk� ludzko�ci, i �e jej mieszka�cy byli kiedy� istotami tak prymitywnymi, �e trudno to sobie wyobrazi�. Nie znali nie tylko podr�y mi�dzygwiezdnych i komputer�w, ale nawet �adnej technologii. Przecie� wywodzili si� od zwierz�cych przodk�w.

��To naprawd� �mieszne.

Pelorat zwiesi� g�ow� z zak�opotaniem.

��Chyba nie ma sensu dyskutowa� o tym, przyjacielu. Jeszcze nigdy nie uda�o mi si� kogo� o tym przekona�. To na pewno moja wina.

Trevize natychmiast spowa�nia�. � Wybacz mi, Janov � powiedzia� ze skruch�. � M�wi�em bez zastanowienia. Ale w ko�cu po raz pierwszy w �yciu us�ysza�em co� takiego. Tworzy�e� swoj� teori� przez ponad trzydzie�ci lat, a mnie przedstawi�e� j� od razu� S�uchaj, mog� sobie wyobrazi�, �e oto mamy na Ziemi prymitywnych ludzi, u�ywaj�cych dwu zupe�nie r�nych, wzajemnie niezrozumia�ych j�zyk�w�

��Pewnie p� tuzina � wtr�ci� nie�mia�o Pelorat. � Ziemia mog�a dzieli� si� na wiele kontynent�w i ca�kiem mo�liwe, �e pocz�tkowo nie by�o mi�dzy nimi �adnej ��czno�ci. W takiej sytuacji mieszka�cy ka�dego z kontynent�w mogli stworzy� sw�j, zupe�nie inny od pozosta�ych j�zyk.

��A kiedy mieszka�cy tych kontynent�w � powiedzia� Trevize, staraj�c si�, by zabrzmia�o to jak najbardziej powa�nie � u�wiadomili sobie, �e istniej� te� inne l�dy i �e �yj� na nich ludzie, mogli zainteresowa� si� Problemem Istnienia i zacz�� zastanawia� si�, na kt�rym z nich powsta�y z innych zwierz�t pierwsze istoty ludzkie.

��Z pewno�ci� mog�o tak by�, Golan. By�oby to zupe�nie naturalne.

��I w jednym z tych j�zyk�w Gaja znaczy�o Ziemia. Natomiast s�owo �Ziemia� pochodzi z innego z tych j�zyk�w.

��Tak, tak.

��I podczas gdy uniwersalny j�zyk galaktyczny powsta� z j�zyka, w kt�rym �Ziemia� znaczy�o �Ziemia�, to ludzie na Ziemi woleli z jakich� wzgl�d�w nazwa� swoj� planet� s�owem �Gaja� wywodz�cym si� z innego j�zyka.

��Tak jest! Jeste� naprawd� bystry, Golan.

��Niemniej jednak wydaje mi si�, �e niepotrzebnie gmatwasz t� spraw�. Je�li Gaja, mimo innej nazwy, jest Ziemi�, to � zgodnie z twoimi wcze�niejszymi wywodami � okres jej obrotu wok� w�asnej osi powinien wynosi� jeden Dzie� Galaktyczny, okres obrotu wok� jej s�o�ca � jeden Rok Galaktyczny, a poza tym powinna mie� gigantycznego satelit�, kt�ry obiega j� w okresie jednego miesi�ca.

��Tak powinno by�.

��No wi�c jak, czy Gaja spe�nia te wymogi, czy nie?

��Nie wiem. W tabelach nie ma nic na ten temat.

��Tak? No to ee, Janov, lecimy na Gaje, �eby zmierzy� czas jej obrot�w i zobaczy� jej satelit�?

��Bardzo bym tego chcia�, Golan � Pelorat urwa� na chwil�. � K�opot w tym, �e jej po�o�enie te� nie jest nigdzie dok�adnie podane.

��Chcesz powiedzie�, �e wszystko, co masz na ten temat, ogranicza si� do nazwy? I to jest ten tw�j znakomity pomys�?

��No przecie� w�a�nie dlatego chcia�em przejrze� zbiory Biblioteki Galaktycznej!

��Zaraz, zaczekaj. M�wisz, �e tablice nie podaj� jej dok�adnego po�o�enia. A podaj� w og�le jakie� informacje na ten temat?

��Umiejscawiaj� j� w sektorze Sayshell� ze znakiem zapytania.

��No to, Janov, nie martw si�. Polecimy do sektora Sayshell i jako� znajdziemy Gaje.

Stor Gendibal bieg� sobie wolno drog� w�r�d p�l. Cz�onkowie Drugiej Fundacji nie mieli raczej zwyczaju zapuszcza� si� na tereny zamieszkane przez rolnik�w. Oczywi�cie nikt im tego nie zabrania�, ale mimo to, je�li ju� kto� z nich zaryzykowa� wypraw� poza teren uniwersytetu, to nie by�a ona daleka i nie trwa�a d�ugo.

Gendibal by� wyj�tkiem i dawniej zastanawia� si�, dlaczego. Zastanawianie si� nad sob� oznacza�o badanie swojego umys�u, a wi�c co�, co M�wca powinien by� robi�. Umys� M�wcy by� zarazem jego broni� i tarcz�, musia� wi�c on dba� o to, by by� zawsze sprawny i gotowy tak do ataku, jak i do obrony.

Gendibal, ku swemu wielkiemu zadowoleniu, odkry�, co by�o powodem jego odmienno�ci. Ot� pochodzi� on z planety, kt�ra by�a wi�ksza i ch�odniejsza ni� wi�kszo�� pozosta�ych zamieszkanych planet. Kiedy zatem sprowadzono go, jako m�odego ch�opca, na Trantor (za po�rednictwem siatki agent�w Drugiej Fundacji, kt�ra wy�awia�a z Galaktyki dzieci o odpowiednich zdolno�ciach), znalaz� si� w s�abszym polu grawitacyjnym i �agodniejszym klimacie. Nic wi�c dziwnego, �e o wiele bardziej ni� inni lubi� przebywa� na powietrzu.

Ju� w pierwszych latach swego pobytu na Trantorze zorientowa� si�, �e jest w�t�ej budowy cia�a, tote� obawia� si�, �e wygodny tryb �ycia mo�e z niego zrobi� zupe�nego s�abeusza. �eby do tego nie dopu�ci�, zacz�� intensywnie uprawia� �wiczenia fizyczne, kt�re co prawda nie uczyni�y z niego atlety, ale da�y mu wigor i energi�. Do �wicze� tych nale�a�y d�ugie marsze i biegi, na co cz�� M�wc�w patrzy�a troch� krzywym okiem. Gendibal jednak nie przejmowa� si� ich gadaniem i robi� swoje, chocia� � w przeciwie�stwie do reszty M�wc�w, kt�rzy nale�eli do drugiego lub trzeciego pokolenia Fundacjonist�w, a wi�c kultywowali pewne tradycje rodzinne � by� cz�owiekiem nowym. Zreszt� wszyscy oni byli starsi od niego. Czy wi�c mo�na si� by�o dziwi�, �e mrucz� na niego?

Zgodnie ze starym zwyczajem, nikt nie kry� swych my�li podczas zebra� Sto�u M�wc�w (pozornie, gdy� rzadko si� zdarza�o, by kt�ry� z M�wc�w nie zachowa� jakiego� k�cika prywatno�ci, co oczywi�cie nie udawa�o si� na d�u�sz� met�), wi�c Gendibal wiedzia�, �e uczucie, kt�re do niego �ywi�, to zawi��. Oni zreszt� te� o tym wiedzieli, podobnie jak Gendibal, kt�ry by� w pe�ni �wiadom tego, �e jego postawa wobec nich jest zdominowana przez niczym nieposkromion� ambicj�. O tym te� wiedzieli.

Poza rym (umys� Gendibala wr�ci� do powod�w jego wypraw na tereny nieuniwersyteckie) sp�dzi� dzieci�stwo nie na jakim� ograniczonym kawa�ku przestrzeni, ale na du�ym, otwartym �wiecie o bardzo urozmaiconej rze�bie terenu. Bardzo dobrze pami�ta� �yzn� dolin�, otoczon� najpi�kniejszymi � jego zdaniem � g�rami w ca�ej Galaktyce. Wygl�da�y szczeg�lnie pi�knie zim�. A zimy by�y tam wyj�tkowo surowe. Nie zapomnia� ojczystej planety i urok�w � odleg�ego ju� dzieci�stwa. Cz�sto �ni� o tamtych dniach. Czy w tej sytuacji m�g� si� dobrowolnie zgodzi� na sta�e przebywanie na paru dziesi�tkach mil kwadratowych zabudowanych starodawnymi gmachami?

Biegn�c patrzy� na otoczenie z pewnym lekcewa�eniem. Trantor by� �wiatem o �agodnym, przyjemnym klimacie, ale o monotonnym, nieciekawym krajobrazie. Mimo i� by� �wiatem rolniczym, nie by� �yzn� planet�. I nigdy ni� nie by�. By� mo�e by� to w�a�nie jeden z czynnik�w, kt�re spowodowa�y, �e sta� si� centrum administracyjnym pierwszego zwi�zku planet, a potem Imperium Galaktycznego. Nie dysponowa� niczym, co mog�oby predestynowa� go do innej roli. Nie by� na tyle dobry, �eby sta� si� czym� innym.

Po spl�drowaniu Trantora jedyn� rzecz�, kt�ra umo�liwi�a mu przetrwanie, by�y ogromne zasoby metali. Sta� si� jakby wielk� kopalni�, zaopatruj�c� p� setki innych �wiat�w w tani� stal, aluminium, tytan, mied� i magnez, zwracaj�c w ten spos�b to, co bra� od nich przez tysi�ce lat i eksploatuj�c swoje zasoby w tempie sto razy szybszym, ni� je poprzednio gromadzi�.

Mia� zreszt� nadal ogromne zasoby metali, ale znajdowa�y si� one pod ziemi� i by�y trudne do wydobycia. Tutejsi wie�niacy (kt�rzy nigdy nie okre�lali si� mianem Trantorczyk�w, uwa�aj�c, i� przynosi ono nieszcz�cie, skutkiem czego ogranicza�o si� ono tylko do cz�onk�w Drugiej Fundacji) stracili ochot� do zajmowania si� metalem. Niew�tpliwie by� to zwyk�y przes�d.

Zreszt� by�o to g�upie. Metal, kt�ry pozosta� pod ziemi�, m�g� zatruwa� gleb� i jeszcze bardziej obni�a� jej �yzno��. Ale, z drugiej strony, gospodarstwa by�y bardzo rozproszone, tak �e wszystkie mog�y utrzyma� si� z uprawy roli. No, a poza tym, zawsze jednak sprzedawano innym �wiatom pewne ilo�ci metali.

Gendibal b��dzi� wzrokiem po rozleg�ej, p�askiej a� po horyzont r�wninie. Na Trantorze, jak niemal na wszystkich zamieszkanych planetach, nadal trwa�y procesy geologiczne, ale min�o ju� przynajmniej sto milion�w lat od ostatniego powa�niejszego okresu g�rotw�rczego. Wszystkie istniej�ce niegdy� na Trantorze g�ry zmieni�y si�, w wyniku erozji, w �agodne wzg�rza. Zreszt� wiele z nich zosta�o zr�wnanych w okresie, kiedy pokrywano planet� metalowym p�aszczem.

Na po�udniu, poza zasi�giem wzroku, znajdowa�a si� Zatoka Sto�eczna, a za ni� rozci�ga� si� Ocean Wschodni. Zar�wno zatoka, jak i ocean pojawi�y si� ponownie po zniszczeniu podziemnych zbiornik�w.

Na p�nocy wznosi�y si� wie�owce Uniwersytetu Galaktycznego, zas�aniaj�ce nisk�, lecz rozleg�� Bibliotek� (kt�rej wi�ksza cz�� znajdowa�a si� pod ziemi�) i szcz�tki Pa�acu Imperatora, le��cego jeszcze dalej na p�noc.

Po obu stronach drogi rozci�ga�y si� pola, na kt�rych tu i �wdzie rozrzucone by�y budynki gospodarstw. Mija� stada byd�a, k�z, kur i innych zwierz�t domowych, jakie mo�na by�o znale�� w ka�dym gospodarstwie na Trantorze. Nie zwraca�y na niego uwagi.

Gendibal pomy�la� przelotnie, �e zwierz�ta te mo�na spotka� w ca�ej Galaktyce, na ka�dej z ogromnej liczby zasiedlonych planet, i �e na �adnych dwu �wiatach nie s� one dok�adnie takie same. Przypomnia� sobie kozy ze swej rodzinnej planety, szczeg�lnie jedn�, �agodn� k�zk�, kt�r� sam doi�. By�y wi�ksze i bardziej uparte ni� te ma�e, filozoficznie nastawione prze�uwacze, kt�re sprowadzono na Trantor po Wielkiej Grabie�y. Na zamieszkanych �wiatach Galaktyki wyhodowano prawie nieprzeliczon� liczb� ras wszystkich gatunk�w zwierz�t domowych i na ka�dej planecie znalaz� si� zawsze jaki� m�drala, kt�ry udowadnia�, �e ta w�a�nie konkretna rasa jest najlepsza ze wzgl�du na mi�so, we�n�, jaja czy jeszcze co� innego.

Jak zwykle, nie by�o w polu widzenia �adnego Tutejszego. Gendibal mia� wra�enie, �e wie�niacy celowo unikali spotkania z tymi, kt�rych okre�lali mianem �badawc�w�.

Zerkn�� na s�o�ce. Znajdowa�o si� do�� wysoko na niebie, ale j ego promienie nie by�y pal�ce. W tej szeroko�ci geograficznej panowa�o zawsze przyjemne ciep�o, nie by�o upa��w ani przenikliwego zimna (Gendibalowi nawet brakowa�o czasami szczypi�cych mroz�w, a mo�e tak mu si� tylko wydawa�o. Od przybycia na Trantor nigdy nie odwiedzi� swego ojczystego �wiata. By� mo�e dlatego � przyznawa� sam przed sob� � �e obawia� si� rozczarowania). Czu� przyjemne napi�cie rozgrzanych mi�ni, zdecydowa� wi�c, �e starczy ju� biegu. Zacz�� spokojnie i��, oddychaj�c g��boko.

By� teraz got�w stawi� czo�a walnemu zgromadzeniu M�wc�w i przeforsowa� zmian� polityki, zmieni� ich nastawienie, by u�wiadomili sobie zagro�enie narastaj�ce ze strony Pierwszej Fundacji i nie tylko, by przestali wreszcie �lepo wierzy� w �bezb��dne� dzia�anie Planu. Kiedy wreszcie zrozumiej�, �e ta bezb��dno�� jest w�a�nie najpewniejsz� oznak� zbli�aj�cego si� niebezpiecze�stwa?

Wiedzia�, �e gdyby przedstawi� to kto� inny, ktokolwiek, byle nie on, to projekt zosta�by przyj�ty bez wi�kszych sprzeciw�w. Tak jednak, jak si� rzeczy mia�y, nie obejdzie si� bez protest�w, ale projekt i tak przejdzie, bo ma poparcie starego Shandessa. Shandess na pewno si� nie wycofa, bo nie chcia�by figurowa� w przysz�ych podr�cznikach historii jako ten Pierwszy M�wca, za kt�rego kadencji Druga Fundacja straci�a swe znaczenie. Tutejszy!

Gendibal by� zaskoczony. Wyczu� umys�, zanim zobaczy� osob�. By� to umys� Tutejszego � prostacki umys� nieokrzesanego wie�niaka. Gendibal wycofa� si� ostro�nie z jego ja�ni, zostawiaj�c �lad tak nik�y, �e praktycznie nie do wykrycia. W tym wzgl�dzie obowi�zywa�y w Drugiej Fundacji surowe zasady. Wie�niacy nie�wiadomie tworzyli os�on� dla nich. Musieli pozosta� nietkni�ci, a w ka�dym razie nale�a�o ingerencje ograniczy� do niezb�dnego minimum.

Nikt, kto przybywa� na Trantor w celach handlowych czy turystycznych, nie widzia� nigdy nikogo poza wie�niakami i ewentualnie paroma �yj�cymi przesz�o�ci� uczonymi. Wystarczy�o usun�� wie�niak�w albo zacz�� ingerowa� w ich psychik�, by owi uczeni zacz�li nagle by� widoczni. Skutki by�yby straszliwe. (By�o to jedno z klasycznych �wicze�, kt�re nowo przyj�ci na uniwersytet musieli rozwi�za� sami. Pierwszy Radiant pokazywa�, �e dewiacje, do kt�rych dosz�oby w wyniku niewielkiej nawet ingerencji w psychik� wie�niak�w, by�yby ogromne.)

Gendibal ujrza� go. By� to na pewno wie�niak, stuprocentowy Tutejszy. Wydawa� si� prawie karykatur� ch�opa trantorskiego � wysoki, pot�ny w ramionach, o ogorza�ej cerze, ciemnych w�osach i oczach. Porusza� si� niezgrabnie, wielkimi krokami. Mia� na sobie prosty ubi�r z grubego materia�u. Ramiona mia� go�e. Gendibalowi wydawa�o si�, �e ca�y przesi�kni�ty jest zapachem obory. (Tylko bez wy�szo�ci � pomy�la�. � Preem Palver nie mia� nic przeciwko graniu roli wie�niaka, kiedy okaza�o si� to potrzebne dla zrealizowania jego planu. Zreszt� by�o w nim co� z wie�niaka � by� niski i przysadzisty. To jego umys�, nie wygl�d, wprowadzi� w b��d kilkunastoletni� Arkadi�.)

Wie�niak szed� w jego kierunku, st�paj�c ci�ko i patrz�c mu prosto w twarz � co spowodowa�o, �e Gendibal zmarszczy� czo�o. �aden Tutejszy ani Tutejsza nie odwa�yli si� nigdy patrze� na niego w ten spos�b. Nawet dzieci ucieka�y i przygl�da�y si� dopiero z bezpiecznej odleg�o�ci.

Gendibal nie zwolni� kroku. By�o do�� miejsca, �eby min�� tamtego bez s�owa, a nawet bez patrzenia na niego i zdecydowa� si�, �e tak b�dzie najlepiej. Postanowi� trzyma� si� z daleka od umys�u wie�niaka.

Zszed� na bok drogi, ale wie�niak wyra�nie nie mia� zamiaru go min��. Stan��, rozstawi� szeroko nogi, rozpostar� pot�ne ramiona, jakby chcia� mu zagrodzi� przej�cie i rzek� tubalnym g�osem: � Hej, ty! Ty badawca?

Wbrew swemu wcze�niejszemu postanowieniu, Gendibal nie m�g� si� powstrzyma� od wysondowania zamiar�w ch�opa. Wyczu� w nim wyra�n� ch�� do zwady. Zatrzyma� si�. Nie m�g� w tej sytuacji przej�� bez s�owa, cho� rozmowa z wie�niakiem musia�a by�, sama w sobie, bardzo m�cz�ca. Dla kogo�, kto jak on przywyk� do bezpo�redniej, szybkiej i precyzyjnej wymiany my�li, kto w niewielkim stopniu korzysta� z g�osu, mimiki i gest�w, wypowiadanie si� tylko za pomoc� kombinacji s��w by�o czynno�ci� bardzo uci��liw�. By�o to zupe�nie tak, jakby pr�bowa� podwa�y� g�az ramieniem, gdy tymczasem tu� obok le�a� i a� prosi� si� o u�ycie por�czny �om.

��Tak, jestem badaczem � powiedzia� spokojnym g�osem, starannie ukrywaj�c zniecierpliwienie i gniew, Gendibal.

��Ooo! Jestem badawco� Po jakiemu to gada! Co, ja ocz�w ni mam, czy co? To� widz�, �e badawca. Jestem badawco! � pochyli� nagle g�ow� w szyderczym uk�onie. � Taki blady chudziak z pomarszczono gembo, co si� tak wypina, to niby chto ma by�?

��Czego chcesz ode mnie, Tutejszy? � spyta� Gendibal, nie zmieniaj�c tonu.

��Rufirant mnie wo�aj�. Karoll � m�wi� osi�ek z coraz silniejszym tutejszym akcentem, gard�owo wymawiaj�c �r�.

��Czego ode mnie chcesz, Karollu Rufirant? � powt�rzy� Gendibal.

��A ciebie, badawca, jak wo�aj�?

��A co to ma do rzeczy? Mo�esz dalej m�wi� do mnie �badawca�.

��Jak si� pytam, chudziaku, to musi, co ma do rzeczy.

��No dobrze. Jestem Stor Gendibal. A teraz musz� ju� i�� do swojej pracy.

��Do jakiej pracy?

Gendibal poczu�, �e je�� mu si� w�osy na karku. Czu� inne umys�y. Nie musia� si� odwraca�. Wiedzia�, �e stoi za nim jeszcze trzech Tutejszych. A dalej byli jeszcze inni. Zapach, kt�ry wydzielali, stawa� si� coraz bardziej intensywny.

��Nic ci do mojej pracy, Karollu Rufirant.

��Tak gadasz? Ch�opy, on gada, co nic nam do jego pracy!

Z tylu rozleg� si� �miech, a potem kto� powiedzia�: � Dobrze gada, bo si� babra w ksion�kach i pucuje konfuter. To nie je robota la ch�opa.

��Niewa�ne, czym si� zajmuj�. Teraz id� do swojej pracy � rzek� stanowczo Gendibal.

��Taa? A jak niby to zrobisz, chudziaku? � zarechota� Rufirant.

��Zwyczajnie. P�jd� dalej przed siebie.

��A jak ja ci� zatrzymie, to co? Ni masz stracha?

��Wy mnie zatrzymacie? A mo�e ty sam jeden? � Gendibal przeszed� nagle na gwar� Tutejszych. � Ni masz stracha?

Prawd� m�wi�c, nie powinien by� si� tak odzywa�, gdy� m�g� w ten spos�b jeszcze bardziej rozdra�ni� osi�ka, ale je�li chcia� unikn�� bezpo�redniej ingerencji w ich umys�y, to nie m�g� dopu�ci� do tego, by rzucili si� na niego wszyscy naraz.

Podzia�a�o. Twarz Rufiranta wyd�u�y�a si�. � Jak tu chto ma stracha, to ty. Ch�opy, zr�bta miejsce. Odsu�ta si�, niech przejdzie i zobaczy, czy ja mam stracha. � Roz�o�y� swe pot�ne ramiona i odsun�� reszt� na boki.

Gendibal nie obawia� si� pi�ciarskich umiej�tno�ci przeciwnika, ale zawsze istnia�a mo�liwo��, �e na jego szcz�ce wyl�duje pot�ny cios. Podszed� do niego ostro�nie, zaj�wszy si� jednocze�nie delikatnie jego m�zgiem. Nie zmieni� w nim wiele � by�o to zaledwie mu�ni�cie � ale wystarczy�o, by spowolni� reakcje tego akurat fa�du, kt�ry decydowa� o walce. Potem szybko wycofa� si� i zaj�� si� reszt� Tutejszych, kt�rych przybywa�o coraz wi�cej. My�l Gendibala uderza�a precyzyjnie i szybko wycofywa�a si�, nie zatrzymuj�c si� w �adnym z m�zg�w na tyle d�ugo, by zostawi� jaki� �lad jego ingerencji, ale wystarczaj�co d�ugo, by wykry� tam co�, co mog�oby mu si� przyda�.

Zbli�a� si� do wie�niaka jak kot, st�paj�c mi�kko i ostro�nie. By� czujny, ale jednocze�nie rozlu�niony, gdy� wiedzia�, �e nikt inny nie wmiesza si� do b�jki.

Rufirant nagle uderzy� pot�nie, ale Gendibal odczyta� ten zamiar w jego m�zgu, zanim zd��y� si� napi�� cho�by jeden jego mi�sie� i zrobi� unik. Cios przeszed� tu� obok g�owy. Gendibal sta� nietkni�ty. Reszta wydala przeci�g�e westchnienie.

Gendibal nie pr�bowa� odparowa� ciosu ani odpowiedzie� kontratakiem. Nie m�g� zablokowa� uderzenia nie ryzykuj�c przy tym sparali�owania ca�ej r�ki, a kontratak nie zda�by si� na nic, bo wie�niak wytrzyma�by jego cios bez trudu.

M�g� tylko robi� uniki, jak przed atakiem rozjuszonego byka. Mog�o to zawstydzi� przeciwnika i sprawi�, �e da mu spok�j, podczas gdy jakiekolwiek uderzenie rozjuszy�oby, go na pewno jeszcze bardziej.

Rufirant jednak nie dawa� za wygran�. Pieni�c si� i rycz�c z w�ciek�o�ci, usi�owa� dosi�gn�� Gendibala. Ten jednak uprzedza� ka�dy cios, odchylaj�c si� albo odskakuj�c na boki. Cios � unik. Cios � unik.

Oddech Gendibala stawa� si� coraz bardziej �wiszcz�cy. Walka nie wymaga�a z jego strony du�ego fizycznego wysi�ku, ale ci�g�e, �ledzenie pracy m�zgu Rufiranta z zachowaniem ostro�no�ci, by nie zostawi� tam �adnych �lad�w ingerencji, by�o niezwykle wyczerpuj�ce. Wiedzia�, �e nie wytrzyma ju� d�ugo.

Powiedzia� wi�c, staraj�c si�, by wypad�o to jak najbardziej spokojnie i jednocze�nie pr�buj�c jak najdelikatniej wp�yn�� na mechanizm blokuj�cy uczucie strachu, by wyzwoli� st�umiony teraz co prawda, ale na pewno g��boko zakodowany w umy�le Rufiranta przes�dny l�k przed badaczami:

��Teraz id� do swojej pracy.

Twarz Rufiranta wykrzywi� grymas w�ciek�o�ci, ale na chwil� osi�ek zastyg� w bezruchu. Gendibal �ledzi� jego my�li. �Ten chudziak � badawca rozp�ywa si� w powietrzu� to jakie� czary�. Gendibal czu�, �e w umy�le Rufiranta rodzi si� l�k i za chwil�

Ale nag�y przyp�yw w�ciek�o�ci st�umi� l�k. Rufirant wrzasn��:

��Ch�opy! Badawca si� miga. Skaka, robi uniki i �mieje si� z nas. Nie bije si� jak ch�op. Z�apta go i trzymajta. Bedziem si� bi� po naszemu. Cios za cios. Niech on wali pierwszy, ja b�d� ja b�d� ostatni.

Gendibal dostrzeg� luki w otaczaj�cej go ci�bie. Jego jedyn� szans� by�o utrzymanie jakiej� luki na tyle d�ugo, by zd��y� si� wymkn�� i uciec, ufaj�c swej szybko�ci i umiej�tno�ci powstrzymania na moment wie�niak�w przed udaniem si� za nim w po�cig.

Jego my�li uwija�y si� w�r�d wie�niak�w, to doskakuj�c, to cofaj�c si�, a� wydawa�o mu si�, �e m�zg dr�twieje mu z wysi�ku.

Na pr�no. By�o ich zbyt wielu, a bezwzgl�dna konieczno�� �cis�ego przestrzegania zasad obowi�zuj�cych cz�onk�w Drugiej Fundacji nie pozwala�a na podj�cie bardziej stanowczej akcji.

Poczu� d�onie na ramionach. Mieli go.

Musia�by opanowa� przynajmniej kilka m�zg�w. By�oby to niewybaczalne pogwa�cenie zasad i koniec jego kariery. Ale zagro�one by�o jego �ycie, ju� nie kariera, lecz �ycie.

Jak mog�o doj�� do tego?

Otwarcie posiedzenia Sto�u M�wc�w przeci�ga�o si�, bo cz�onkowie nie stawili si� w komplecie.

Nie by�o zwyczaju czeka� na sp�nionych M�wc�w. Zreszt�, tak czy inaczej, zgromadzeni nie mieli na to ochoty. Stor Gendibal by� najm�odszy z nich, a w dodatku zdawa� si� nie dostrzega� tego faktu albo nie rozumie� jego konsekwencji. Zachowywa� si� tak, jakby m�odo�� by�a cnot� sam� w sobie, a wiek dojrza�y i podesz�y dyskwalifikowa� cz�owieka, w ka�dym razie pozwala� go lekcewa�y�. Gendibal nie cieszy� si� sympati� innych M�wc�w. Szczerze m�wi�c, on, Shandess, te� nie darzy� go zbytni� sympati�.

Ale nie sympatia mia�a by� tematem obrad.

Jego rozmy�lania przerwa�a Delora Delarmi. Patrzy�a na niego swymi du�ymi niebieskimi oczami. Wygl�da�a jak wcielenie niewinno�ci, ale jej okr�g�a, przyjazna twarz kry�a (przed wszystkimi opr�cz towarzyszy z Drugiej Fundacji) przenikliwy umys� zdolny do niezwyk�ej koncentracji i niemi�y charakter.

��Czekamy jeszcze, Pierwszy M�wco? � spyta�a z u�miechem (zebranie formalnie jeszcze si� nie rozpocz�o, mog�a wi�c zacz�� rozmow�, cho� inny M�wca mo�e zaczeka�by, a� zabierze g�os Shandess, kt�remu nale�a�o si� to z racji jego stanowiska potwierdzonego tytu�em.)

Mimo jej niezbyt uprzejmego odezwania, Shandess spojrza� na ni� rozbrajaj�co.

��W normalnej sytuacji nie czekaliby�my, M�wco Delarmi, ale poniewa� zebrali�my si� tu specjalnie po to, aby wys�ucha� M�wcy Gendibala, wypada zrobi� pewne odst�pstwo od regu� i zaczeka�.

��A gdzie on teraz jest, Pierwszy M�wco?

��Tego nie wiem, M�wco Delarmi.

Delarmi popatrzy�a na twarze siedz�cych wok� prostok�tnego sto�u. By� tam Pierwszy M�wca i dziesi�ciu (a powinno by� jedenastu) pozosta�ych cz�onk�w Sto�u. Ca�y St� sk�ada� si� zaledwie z dwunastu os�b. W ci�gu pi�ciuset lat Druga Fundacja wzros�a w si��, rozszerzy�y si� jej wp�ywy i obowi�zki, ale rada nadal liczy�a dwana�cie os�b.

By�o ich dwunastu po �mierci Seldona, kiedy ustanowi� ten organ drugi z kolei Pierwszy M�wca (Seldon by� zawsze uwa�any za pierwszego), i dwunastu pozosta�o. Nie powiod�y si� �adne pr�by zwi�kszenia sk�adu Sto�u.

Dlaczego akurat dwunastu? Liczba ta dawa�a si� �atwo podzieli� na grupy o identycznej liczebno�ci. Zatem rada by�a wystarczaj�co ma�a, aby mog�a si� zbiera� w ca�o�ci i wystarczaj�co du�a, aby pracowa� w podgrupach. Gdyby cz�onk�w by�o wi�cej, rada by�aby zbyt oci�a�a i ma�o sprawna, gdyby ich by�o mniej, by�aby za ma�o elastyczna.

Takie by�y oficjalne wyja�nienia. W rzeczywisto�ci nikt naprawd� nie wiedzia�, dlaczego zdecydowano si� na t� w�a�nie liczb� ani dlaczego musia�a ona pozosta� niezmienna. No c�, nawet Druga Fundacja mog�a by� bardzo przywi�zana do pewnych tradycji.

Rozmy�lania te zaj�y Delarmi dok�adnie tyle czasu, ile potrzebowa�a na to, aby obrzuci� spojrzeniem wszystkie twarze i ogarn�� my�l� wszystkie umys�y, czyli jedn� chwil�. Na koniec popatrzy�a szyderczo na puste miejsce, miejsce dla najm�odszego cz�onka rady.

Stwierdzi�a z zadowoleniem, �e Gendibal nie cieszy si� sympati� cz�onk�w rady. Zawsze uwa�a�a, �e ma on akurat tyle wdzi�ku, co stonoga i �e powinien by� jak stonoga traktowany. Jak dot�d, tylko jego niekwestionowany przez nikogo talent powstrzymywa� M�wc�w od otwartego wyst�pienia z wnioskiem o usuni�cie go ze sk�adu rady (w ca�ej pi��setletniej historii Drugiej Fundacji zdarzy�y si� tylko dwa wypadki postawienia M�wc�w w stan oskar�enia, ale �adnemu z nich nie udowodniono winy).

Jednak�e tak oczywiste zlekcewa�enie rady jak opuszczenie jej posiedzenia by�o wykroczeniem powa�niejszym ni� jakakolwiek zniewaga i Delarmi z satysfakcj� stwierdzi�a, �e nastroje zebranych zbli�y�y si� do punktu, w kt�rym ��danie przeprowadzenia rozprawy nad Gendibalem b�dzie spraw� chwili.

��Pierwszy M�wco � powiedzia�a � je�li nie wiesz, gdzie znajduje si� M�wca Gendibal, to z ch�ci� poinformuj� ci� o tym.

��S�ucham.

��Kt� spo�r�d nas nie wie, �e ten m�ody cz�owiek (m�wi�c o nim, pomin�a jego tytu�, co oczywi�cie zosta�o przez wszystkich zauwa�one) ma stale jakie� konszachty z Tutejszymi? Nie wnikam w to, jakiego rodzaju s� to sprawy, ale jest teraz w�r�d nich i, jak wida�, uwa�a to za wa�niejsze ni� posiedzenie rady.

��Zdaje mi si� � odezwa� si� kt�ry� z M�wc�w � �e on po prostu uprawia biegi czy marsze, traktuj�c to jako pewnego rodzaju �wiczenia fizyczne.

Delarmi zn�w si� u�miechn�a. Lubi�a si� u�miecha�. Nic to j� nie kosztowa�o. � Uniwersytet, Biblioteka, pa�ac i ca�y rejon wok� tych budynk�w nale�� do nas. W por�wnaniu z ca�� planet�, jest to co prawda obszar niewielki, ale � my�l� � wystarczaj�co du�y dla uprawiania �wicze� fizycznych. Pierwszy M�wco, � nie mogliby�my ju� zacz��?

Pierwszy M�wca westchn�� w g��bi duszy. Mia� wystarczaj�ce uprawnienia, aby zmusi� rad� do dalszego czekania, a nawet odroczy� zebranie do czasu, a� zjawi si� Gendibal. Jednak�e �aden Pierwszy M�wca nie m�g� dzia�a� sprawnie bez przynajmniej biernego poparcia innych M�wc�w, wi�c zawsze lepiej by�o nie irytowa� ich. Nawet Preem Palver bywa� czasami zmuszony ucieka� si� do pochlebstw, by przeprowadzi� sw�j projekt. A poza tym nieobecno�� Gendibala zaczyna�a denerwowa� nawet Pierwszego M�wc�. Ten m�ody M�wca m�g�by wreszcie poj��, �e sam nie stanowi praw dla siebie.

Wi�c teraz przem�wi� ju� oficjalnie jako Pierwszy M�wca, jako ten, kt�ry zabiera g�os pierwszy:

��Zaczniemy. M�wca Gendibal przedstawi� kilka wstrz�saj�cych wniosk�w, do kt�rych doszed� na podstawie analizy danych Pierwszego Radianta. Uwa�a on, �e istnieje jaka� organizacja, kt�ra dba o realizacj� Planu Seldona bardziej skutecznie ni� my i czyni to dla swoich w�asnych cel�w. Dlatego musimy, jego zdaniem, dowiedzie� si� czego� wi�cej o tej organizacji i przedsi�wzi�� �rodki obrony. Wszyscy zostali�cie o tym poinformowani, a to zebranie ma wam da� mo�liwo�� zwr�cenia si� do M�wcy Gendibala z ewentualnymi pytaniami oraz pos�u�y� nam dla wypracowania wytycznych co do naszej przysz�ej polityki.

Prawd� m�wi�c, nie musia� m�wi� a� tyle. My�la� otwarcie, wi�c wszyscy wiedzieli, o co chodzi.

Jego przem�wienie by�o po prostu kurtuazyjnym gestem.

Delarmi rozejrza�a si� szybko. Pozosta�a dziesi�tka wydawa�a si� zadowolona, �e wzi�a na siebie rol� rzecznika przeciwnik�w Gendibala. � Ale Gendibal (znowu opu�ci�a jego tytu�) nie wie i nie potrafi powiedzie�, co to za organizacja ani kto j� stworzy� � rzek�a.

By�o to niedwuznaczne, niemal obra�liwe stwierdzenie i znaczy�o tyle, co �Po co tyle gadasz, i tak wiem, co my�lisz�.

Pierwszy M�wca oczywi�cie natychmiast zrozumia� jej intencje, ale szybko zdecydowa�, �e lepiej b�dzie zignorowa� obelg�.

��Fakt, �e M�wca Gendibal (w przeciwie�stwie do Delarmi, Shandess ani razu nie pomin�� jego tytu�u, ale te� nie podkre�la� tego faktu, akcentuj�c �w tytu� zbyt mocno) nie wie i nie potrafi powiedzie�, co to za organizacja, nie znaczy, �e organizacja taka nie istnieje. Ludzie z Pierwszej Fundacji przez bardzo d�ugi czas absolutnie nic o nas nie wiedzieli, a i teraz wiedz� prawie tyle, co nic. Czy to znaczy, �e my nie istniejemy?

��Z tego, �e nic o nas nie wiedz�, chocia� istniejemy, wcale nie wynika, �e po to, �eby co� istnia�o wystarczy, �eby nikt o tym nic nie wiedzia� � powiedzia�a Delarmi i roze�mia�a si� beztrosko.

��Faktycznie. I w�a�nie dlatego trzeba dok�adnie przeanalizowa� twierdzenie M�wcy Gendibala. Opiera si� ono na �cis�ych wyliczeniach, kt�re sam przestudiowa�em i z kt�rymi wy wszyscy te� powinni�cie si� zapozna�. Usilnie was o to prosz�. Nie jest to wyw�d (zastanawia� si� przez u�amek sekundy nad doborem stanu umys�u, kt�ry najlepiej oddawa�by jego zdanie) nieprzekonywaj�cy.

��A ten cz�owiek z Pierwszej Fundacji, Golan Trevize, o kt�rym my�lisz, ale kt�rego nie wymieniasz? � spyta�a Delarmi. (By� to kolejny nietakt i tym razem Pierwszy M�wca nieco si� zarumieni�.) � Co on ma z tym wsp�lnego?

��Zdaniem M�wcy Gendibala � odpar� Shandess � ten cz�owiek, Trevize, jest narz�dziem, by� mo�e nie�wiadomym, w r�kach tej organizacji i dlatego musimy na niego zwr�ci� uwag�.

��Je�li � powiedzia�a Delarmi, poprawiaj�c si� na krze�le i odgarniaj�c z czo�a swe siwiej�ce w�osy � ta organizacja istnieje, bez wzgl�du na to, czym faktycznie jest, je�li dysponuje tak pot�nymi i niebezpiecznymi dla nas mo�liwo�ciami wp�ywania na psychik� innych i je�li si� tak starannie kryje, to dlaczego mia�aby si� pos�u�y� tak otwarcie osob� tak znan� jak radny z Pierwszej Fundacji? Czy to prawdopodobne?

��Mo�na by pomy�le�, �e nie � odpar� powa�nie Pierwszy M�wca. � A jednak zauwa�y�em co� bardzo niepokoj�cego. Nie rozumiem tego. � Niemal bezwiednie ukry� t� my�l, jakby zawstydzony, �e mog� j� zauwa�y�.

Zauwa�yli to wszyscy M�wcy i, zgodnie z rygorystycznie przestrzegan� zasad�, uszanowali jego prawo do ukrycia uczucia wstydu. Zrobi�a to r�wnie� Delarmi, ale z wyra�n� irytacj�. Powiedzia�a, u�ywaj�c wymaganej w takiej sytuacji formu�ki: � Prosimy, �eby� podzieli� si� z nami swoimi my�lami, jako �e rozumiemy i wybaczamy twoje zawstydzenie.

��Tak jak wy � rzek� na to Pierwszy M�wca � nie rozumiem na jakiej podstawie mo�na podejrzewa� radnego Trevize o to, �e jest narz�dziem w r�kach innej organizacji. Nie rozumiem te� w jakim celu mieliby si� nim pos�u�y�, gdyby rzeczywi�cie by� ich narz�dziem. Jednak M�wca Gendibal wydaje si� ca�kowicie pewny swego, a nie mo�na lekcewa�y� intuicyjnego przeczucia u kogo�, kto zosta� przygotowany do roli M�wcy. Dlatego te� spr�bowa�em zastosowa� Plan do Trevizego.

��Do jednej osoby? � spyta� kt�ry� z M�wc�w z zaskoczeniem i z miejsca wyrazi� skruch� za towarzysz�c� pytaniu my�l, kt�ra by�a dok�adnym odpowiednikiem okrzyku �Co za g�upiec!�.

��Do jednej osoby � odpar� Pierwszy M�wca. � Masz racj�. Co za g�upiec ze mnie! Wiem bardzo dobrze, �e Plan nie mo�e by� stosowany w odniesieniu do pojedynczych os�b ani nawet w odniesieniu do niewielkich grup ludzi. Niemniej, by�em ciekaw. Wyekstrapolowa�em interpersonalne punkty przeci�cia znacznie poza dopuszczalne granice, ale zrobi�em to na szesna�cie r�nych sposob�w. Uzyska�em w ten spos�b co�, co mo�na raczej okre�li� mianem rejonu ni� punktu. Potem wykorzysta�em wszystko, co wiemy o Trevizem � radny Pierwszej Fundacji nie jest osob� zupe�nie nieznan� � i o burmistrzu Fundacji. Nast�pnie wrzuci�em to wszystko razem, pomieszane � obawiam si� � jak groch � kapust�� � przerwa�.

��No i? � spyta�a Delarmi. � Wnosz� z tego, �e� Czy wyniki by�y zaskakuj�ce?

��Jak mo�na by�o przypuszcza�, nie by�o �adnych wynik�w � odpar� Pierwszy M�wca. � Nic nie mo�na zrobi�, je�li chodzi o pojedyncz� osob�, a jednak� a jednak�

��A jednak co?

��Od czterdziestu lat analizuj� wyniki i doszed�em do tego, �e zupe�nie wyra�nie przeczuwam, jakie one b�d�, zanim jeszcze je uzyskam. Bardzo rzadko zdarza mi si� pomyli�. Ot� w tym przypadku, mimo i� nie uzyska�em �adnych wynik�w, czuj�, �e Gendibal ma racj� i �e nie mo�na Trevizego zostawi� samego sobie.

��A dlaczeg� to, Pierwszy M�wco? � spyta�a Delarmi, wyra�nie zaskoczona intensywno�ci� tego uczucia promieniuj�c� od Pierwszego M�wcy.

��Wstyd mi � rzek� Pierwszy M�wca � �e uleg�em pokusie u�ycia Planu do celu, do kt�rego nie jest przeznaczony. Wstyd mi, �e pozwalam sobie kierowa� si� czyst� intuicj�� Ale musz� tak post�powa�, bo jestem o tym wewn�trznie przekonany. Je�li M�wca Gendibal ma racj�, je�li grozi nam niebezpiecze�stwo z niewiadomego kierunku, to czuj�, �e gdy nadejdzie czas rozstrzygni��, osob�, kt�ra b�dzie mia�a w r�ku atutow� kart� i rozegra j�, b�dzie w�a�nie Trevize.

��A na jakiej podstawie opierasz to przeczucie. Pierwszy M�wco? � spyta�a zaskoczona Delarmi.

Pierwszy M�wca, Shandess popatrzy� na zebranych z przygn�bieniem. � Niestety, nie mam do tego �adnych racjonalnych podstaw. Obliczenia psychohistoryczne nic nie wykaza�y, ale kiedy �ledzi�em gr� zale�no�ci r�nych czynnik�w, wyda�o mi si�, �e kluczem do wszystkiego jest Trevize. Trzeba uwa�a� na tego m�odego cz�owieka.

Gendibal wiedzia�, �e nie zd��y wr�ci� przed rozpocz�ciem posiedzenia Rady. By� mo�e nigdy ju� nie wr�ci.

Trzymali go mocno. Rozpaczliwie stara� si� zorientowa�, jak najlepiej zmusi� ich do puszczenia go.

Stan�� przed nim Rufirant z triumfuj�c� min�.

��No co, badawca, mo�em zaczyna�? Cios za cios, po tutejszemu. No to ju, ty mniejszy, to wal pierwszy.

��A ciebie kto b�dzie trzyma�, jak mnie tu trzymi�? � powiedzia� Gendibal.

��Pu��ta go � rzek� Rufirant. � Nie, nie. Ty�o rence. Pu��ta rence, ale trzymajta za nogi. Co by nie skaka�.

Gendibal czu� si� tak, jakby przyszpilono go do ziemi. R�ce mia� wolne.

��No wal, badawca! � krzykn�� Rufirant. � Uderz mnie.

I w�a�nie w tym momencie umys� Gendibala znalaz� co�, czego mu by�o trzeba � oburzenie, lito�� i uczucie, �e dzieje si� niesprawiedliwo��. Nie mia� wyboru � musia� zaryzykowa� i bezpo�rednio wzmocni� to uczucie, a potem improwizowa� w oparciu o�

Nie by�o takiej potrzeby. Nie zd��y� nawet dotkn�� tego umys�u, a mimo to reakcja by�a taka, jakiej sobie �yczy�. Dok�adnie taka.

Zauwa�y� nagle niewielk�, kr�p� posta� o d�ugich, spl�tanych czarnych w�osach i wyci�gni�tych r�kach, kt�ra przepycha�a si� gwa�townie w stron� jego przeciwnika.

By�a to kobieta. Gendibal pomy�la� ponuro, �e fakt, i� zda� sobie spraw� z jej obecno�ci dopiero w chwili kiedy j� zobaczy�, najlepiej �wiadczy� o jego napi�ciu i zaabsorbowaniu sytuacj�.

��Rufirant! � wrzasn�a na wie�niaka. � Taki byk i taki tch�rz! Cios za cios, po tutejszemu? To� ty dwa razy wienkszy od tego badawcy. Ze mno by ci posz�o trudniej! A to ci dopiro chwa�a st�uc takiego kurdupla! Bedo ci� pokazowa� palcamy i gada� ��o, to ten Rufirant, co leje dzieciak�w�. �mia� si� z ciebie bedo, nicht porzondny si� z tobo nie napije i �adna dziewucha nie b�dzie chcia�a z tobo gada�.

Rufirant pr�bowa� powstrzyma� ten potok s��w, zas�aniaj�c si� przed jej ciosami i m�wi�c pojednawczo: � No co ty, Sura. No co ty, Sura.

Gendibal u�wiadomi� sobie, �e nikt go ju� nie trzyma, �e Rufirant ju� nie patrzy na niego, �e umys�y zebranych nie s� ju� zwr�cone na niego.

Sura te� nie zwraca�a na niego uwagi. Jej w�ciek�o�� skupi�a si� tylko na Rufirancie. Doszed�szy do siebie, Gendibal zastanawia� si� jakich u�y� �rodk�w, aby podtrzyma� jej w�ciek�o�� i spot�gowa� uczucie wstydu ogarniaj�ce umys� Rufiranta, nie zostawiaj�c przy tym �adnego �ladu swojej ingerencji, ale i tym razem okaza�o si�, �e nie ma takiej potrzeby.

��Cofnijta si� wszystkie � powiedzia�a jego wybawicielka. � Patrzajta no, to nie wystarczy, �e ten byk Rufirant je jak olbrzym przy tym g�odomorze, ale jeszcze pomaga mu z pie�ciu abo i sze�ciu ch�op�w. No, id�ta tera do domu si� chwali� jakie z was bohatery, jak lejeta dzieciak�w! Id� jeden z drugim i powiedz: �Ja trzyma� tego kurdupla za renkie, jak Rufirant walno� go w pysk�. A ty powiedz: �Ale ja go trzyma� za nogie, to i ja s�awny�. A ty, Rufirant, powiedz: �Ja go nie mog sam dosta�, ale moje kumple go przytrzymali we sze�ciu i da� ja mu manto�.

��Ale co ty, Sura � prawie j�kn�� Rufirant � ja jemu powiedzia�, co by on la� pierwszy.

��No i boja� ty si� jego cienkich renk�w, co? Chod�ta. Niech se idzie, dzie ma i��, a wy wracajta do dom�w, �eli was tam bedo chcieli widzie�. Chcieliby�ta teraz, �eby nalepi zapomnieli jakie z was bohatery. Akurat! Jak mnie jeszcze barziej zgniewa � ta, to si� wszystkie naobko�o o tem dowiedzo.

Oddalili si� grupkami, cicho i ze spuszczonymi g�owami, nie ogl�daj�c si� za siebie.

Gendibal popatrzy� za nimi, a potem przeni�s� wzrok na kobiet�. By�a ubrana w bluz� i spodnie, na nogach mia�a proste obuwie. Jej twarz by�a mokra od potu. Ci�ko oddycha�a. Mia�a do�� du�y nos, ci�kie piersi (co by�o wida� mimo lu�nej bluzy) i go�e, muskularne ramiona. No c�, kobiety tutejsze pracowa�y w polu razem z m�czyznami.

Patrzy�a na niego surowo, uj�wszy si� pod boki. � No, badawca, czemu tu jeszcze stoisz. Id� do Miejsca Badawc�w. Boisz si�? Chcesz, �eby ci� odprowadzi�?

Gendibal czu� zapach potu bij�cy od dawno nie pranej odzie�y, ale w tych okoliczno�ciach by�oby grubia�stwem i niewdzi�czno�ci� okaza�, �e budzi w nim to wstr�t.

��Dzi�kuj�, panno Sura�

��Nazywam si� Novi � powiedzia�a szorstko. � Sura Novi. Mo�e m�wi� Novi. Nie trza nic dodawa�.

��Dzi�kuj� ci, Novi. Bardzo mi pomog�a�. Ciesz� si�, �e chcesz mnie odprowadzi�, ale nie dlatego, �e si� boj�, tylko dlatego, �e to b�dzie dla mnie prawdziwa przyjemno��. � Uk�oni� si� z wdzi�kiem, jak gdyby by�a m�od� dam� z uniwersytetu.

Novi zarumieni�a si�. Zawaha�a si� chwil�, a potem, staraj�c si� na�ladowa� go, odda�a mu niezgrabnie uk�on. � Przyjemno�� �b�dzie po mojej stronie � powiedzia�a wolno, jakby szukaj�c s��w, kt�re dobrze wyrazi�yby, co czuje i pokaza�y, �e nie jest pozbawiona og�ady.

Poszli spacerkiem. Gendibal zdawa� sobie spraw� z tego, �e ka�dy krok w tym tempie coraz bardziej zwi�ksza jego i tak niewybaczalne sp�nienie na zebranie, ale poniewa� zd��y� ju� sobie przemy�le� to, co si� wydarzy�o, fakt, �e sp�nienie ro�nie, napawa� go zimn� satysfakcj�.

Zacz�y si� ju� wy�ania� z oddali budynki uniwersyteckie, kiedy Sura zatrzyma�a si� i rzek�a z oci�ganiem: � Panie badawca�

Gendibal pomy�la�, �e w miar� jak zbli�aj� si� do tego, co okre�la�a mianem Miejsca Badawc�w, stawa�a si� coraz grzeczniejsza. Nasz�a go ochota, aby powiedzie� �Nie m�wisz ju� do mnie �kurduplu�?�, ale powstrzyma� si�, gdy� na pewno niesamowicie by j� to zmiesza�o.

��S�ucham, Novi.

��Barzo pienknie i bogato je w Miejscu Badawc�w?

��Jest przyjemnie � odpar� Gendibal.

��Ja se tak kiedy� roi�a, co ja je tam. I� i co ja jest badawca.

��Kiedy� poka�� ci je � rzek� Gendibal uprzejmie.

Jej spojrzenie wymownie �wiadczy�o, �e nie wzi�a tego za zwyk�� uprzejmo��. � Ja umie pisa� � powiedzia�a. � Nauczyciel mi� nauczy�. Jak napisze list do was � stara�a si�, by zabrzmia�o to oboj�tnie � to co mam zaznaczy�, �eby do was doszed�?

��Po prostu �Dom M�wc�w, pok�j nr 27�. Na pewno dojdzie. Ale teraz musz� ju� i��, Novi.

Ponownie uk�oni� si� i ponownie stara�a si� na�ladowa� jego ruch. Poszli w przeciwnych kierunkach i Gendibal z miejsca przesta� o niej my�le�. Teraz my�la� o posiedzeniu Sto�u M�wc�w, a szczeg�lnie o M�wczyni Delorze Delarmi. Jego my�li nie by�y przyjazne.

M�wcy siedzieli wok� sto�u, schowani za swymi ekranami psychicznymi. Wygl�da�o to tak, jakby na dany znak schowali swe umys�y, aby nie urazi� Pierwszego M�wcy tym, co sobie o nim pomy�leli, us�yszawszy jego zdanie na temat Trevizego. Spogl�dali ukradkiem w stron� M�wczyni Delarmi i to ju� by�o bardzo wymowne. By�a ona najbardziej z nich wszystkich znana z braku szacunku dla przyj�tych zasad. Nawet Gendibal lepiej udawa�, �e przestrzega konwenans�w.

Delarmi widzia�a te spojrzenia i zdawa�a sobie spraw�, �e nie ma innego wyboru ni� stawi� czo�a wyzwaniu i spr�bowa� si� odnale�� w tej niesamowitej sytuacji. Zreszt�, prawd� m�wi�c, nie chcia�a si� uchyla� przed tym, czego od niej oczekiwali. W ca�ej historii Drugiej Fundacji nie zdarzy�o si� nigdy, by Pierwszemu M�wcy postawiono zarzut b��dnego rozeznania sytuacji (to sformu�owanie by�o wymy�lonym przez ni� eufemizmem na okre�lenie tego, czego nikt otwarcie nie o�mieli�by si� stwierdzi�, a mianowicie niekompetencji). Teraz sta�o si� to mo�liwe. Za nic nie cofn�aby si� przed postawieniem takiego zarzutu.

��Pierwszy M�wco! � powiedzia�a �agodnie. Jej cienkie, blade wargi jeszcze bardziej ni� zwykle stopi�y si� w jedno z og�ln� blado�ci� jej twarzy.

��Sam powiedzia�e�, �e nie mo�esz oprze� swej opinii na �adnych racjonalnych podstawach, �e obliczenia psychohistoryczne nic nie wykaza�y. Czy chcesz, �eby�my podj�li prze�omow� decyzj� w oparciu o jakie� mistyczne przeczucia?

Pierwszy M�wca podni�s� g�ow� i zmarszczy� czo�o. Czu�, �e wszyscy schowali si� za swoimi ekranami. Wiedzia�, co to oznacza. Powiedzia� zimno:

Nie kryj� tego, �e nie mam dowod�w. Nie ofiarowuj� wam niczego fa�szywie. To, co wam daj�, to intuicyjne, lecz silne przeczucie Pierwszego M�wcy o kilkudziesi�cioletnim do�wiadczeniu, kt�ry niemal ca�e �ycie sp�dzi� analizuj�c dok�adnie Plan Seldona. � Rozejrza� si� wok�, spogl�daj�c na M�wc�w z rzadko u niego widywan� dum� i stanowczo�ci�, i ekrany psychiczne z wolna zmi�k�y i, jeden po drugim, opad�y. Ekran Delarmi (kiedy zwr�ci� si� w jej stron�) opad� jako ostatni.

Powiedzia�a z rozbrajaj�c� szczero�ci�, kt�ra wype�ni�a jej umys�, jakby nigdy nie by�o tam nic innego:

��Oczywi�cie przyjmuj� twoje stwierdzenie, Pierwszy M�wco. Niemniej s�dz�, �e m�g�by� je by� mo�e raz jeszcze przemy�le�. Gdy my�lisz o tym teraz, przyznawszy ju�, �e wstyd ci polega� na intuicji, mo�e �yczy�by� sobie, by twoje uwagi zosta�y wymazane z zapisu obrad� je�li, twoim zdaniem, powinny by one�

Przerwa� jej g�os Gendibala:

��Co to za uwagi, kt�re powinny zosta� wymazane z zapisu?

Oczy wszystkich, jak na komend�, zwr�ci�y si� na niego. Gdyby w krytycznej chwili nie kryli si� byli za swoimi ekranami, wyczuliby, �e nadchodzi, jeszcze zanim znalaz� si� w drzwiach.

��A wi�c przed chwil� wszyscy kryli si� za ekranami? Nikt nie wyczu� mego nadej�cia? � spyta� drwi�co Gendibal. � Jakie� banalne jest to dzisiejsze posiedzenie Sto�u. Nikt nie czuwa�, �eby by� gotowym na moje przyj�cie? A mo�e wszyscy byli�cie pewni, �e nie przyjd�?

Ten wybuch by� jaskrawym pogwa�ceniem wszystkich regu�. Ju� to, �e Gendibal sp�ni� si�, by�o naganne. To, �e przyby� bez zapowiedzi, jeszcze bardziej. A ju� najgorsze by�o to, �e odezwa� si�, zanim Pierwszy M�wca oficjalnie stwierdzi� jego obecno��.

Pierwszy M�wca odwr�ci� si� w jego stron�. Wszystko inne zosta�o odsuni�te na bok. Najwa�niejsza sta�a si� sprawa dyscypliny.

��M�wco Gendibal � powiedzia� � sp�ni�e� si�. Przyby�e� bez zapowiedzi. Zabierasz g�os nieproszony. Powiniene� zosta� zawieszony w prawach M�wcy na okres trzydziestu dni. � Czy masz co� na swoje usprawiedliwienie?

��Oczywi�cie. Sprawa zawieszenia mnie w prawach M�wcy nie powinna by� w og�le rozpatrywana, zanim nie ustalimy, kto postara� si� o to, �ebym na pewno si� sp�ni� i dlaczego to zrobi� � s�owa Gendibala by�y spokojne i wywa�one, ale umys� mia� przepe�niony gniewem i nie zwraca� uwagi na to, �e kto� mo�e to wyczu�.

Wyczu�a to na pewno Delarmi. Powiedzia�a gwa�townie:

��Ten cz�owiek jest szalony!

��Szalony? To ta kobieta jest szalona, �eby tak m�wi�. Albo �wiadoma winy� Pierwszy M�wco, prosz� o zapewnienie, �e nie zostan� w stosunku do mojej osoby wyci�gni�te �adne konsekwencje za to, co teraz powiem.

��Co chcesz powiedzie�?

��Pierwszy M�wco, oskar�am jedn� z obecnych tu os�b o usi�owanie pope�nienia morderstwa.

Zdawa�o si�, �e w tym momencie pok�j eksplodowa�. Wszyscy M�wcy poderwali si� na r�wne nogi. W rozgardiaszu s��w, min, gest�w i my�li nie mo�na by�o nic rozr�ni�.

Pierwszy M�wca uni�s� w g�r� obie r�ce. � Musimy da� M�wcy Gendibalowi mo�liwo�� przedstawienia tego oskar�enia � krzykn��. Nie odnios�o to �adnego skutku, poczu� si� wi�c zmuszony do narzucenia zebranym pos�uchu w spos�b, kt�rego nie przysta�o u�ywa� w tym miejscu, ale nie mia� wyboru. Nat�y� ca�� sil� woli.

Gwar zacz�� powoli cichn��. Gendibal czeka� nieruchomo a� zebrani zupe�nie umilkn� i uspokoj� swoje my�li. Wreszcie rzek�:

���piesz�c tutaj z szybko�ci�, kt�ra na pewno zapewni�aby mi punktualne przybycie na zebranie, zosta�em zatrzymany na drodze przez grup� tutejszych wie�niak�w i ledwie unikn��em pobicia, a mo�e nawet �mierci. Dlatego zjawi�em si� dopiero teraz. Chcia�bym na wst�pie zwr�ci� wasz� uwag� na fakt, �e od czasu Wielkiej Grabie�y nie zdarzy�o si� ani razu, aby Tutejsi zwr�cili si� do kogo� z Drugiej Fundacji bez szacunku, nie m�wi�c ju� o tym, by o�mielili si� zatrzyma� go si��. W ka�dym razie ja o niczym takim nie s�ysza�em.

��Ja te� � rzek� Pierwszy M�wca.

��Nikt z nas nie ma zwyczaju spacerowa� samotnie po terytorium Tutejszych! � wrzasn�a Delarmi. � Sam si� prosi�e� o to, co ci� spotka�o!

��To prawda � rzek� na to Gendibal � �e mam zwyczaj spacerowa� samotnie po terytorium Tutejszych. Robi�em to ju� co najmniej trzysta razy i to w r�nych miejscach. Jednak nigdy jako� nie zosta�em przez nikogo zaczepiony ani nawet zagadni�ty. Inni nie korzystaj� z przechadzek w takim stopniu jak ja, ale nikt z nas nie odgradza si� od �wiata ani nie zamyka si� na ca�e �ycie w murach uniwersytetu, a mimo to nikt nigdy nie zosta� zaczepiony. Przypominam sobie, �e Delarmi� � tu przerwa�, jakby zorientowawszy si� po niewczasie, �e pomin�� jej tytu� i � pozornie naprawiaj�c potkni�cie � rzek� co�, co zabrzmia�o jak obelga � �e M�wczyni Delarmi te� bywa�a niekiedy na terytorium Tutejszych ale jej jako� nikt nie zaczepi�.

��Mo�e dlatego � powiedzia�a Delarmi, patrz�c na niego z w�ciek�o�ci� � �e nie odzywa�am si� do nich pierwsza i �e zawsze zachowywa�am dystans. Dlatego, �e zachowywa�am si� tak, jakby nale�a� mi si� szacunek, odnosili si� do mnie z szacunkiem.

��To dziwne � powiedzia� Gendibal. � Mia�em ju� powiedzie�, �e dlatego, i� wygl�dasz gro�niej ni� ja. W ko�cu nawet tutaj niewielu o�miela si� do ciebie zbli�y� Ale powiedz mi, dlaczego maj�c tyle okazji, �eby mnie zaczepi�, Tutejsi wybrali w�a�nie dzisiejszy dzie�, dzie�, w kt�rym mia�em wzi�� udzia� w wa�nym posiedzeniu Sto�u?

��Je�li nie sprowokowa�e� ich swoim zachowaniem, to musia� to by� przypadek � powiedzia�a Delarmi. � O ile mi wiadomo, nawet ca�a matematyka Seldona nie wyeliminowa�a z historii Galaktyki roli przypadku, a ju� na pewno, je�li chodzi o zdarzenia dotycz�ce pojedynczych os�b. A mo�e ty te� m�wisz pod wp�ywem jakiej� inspiracji czy intuicji? (Jeden czy dw�ch M�wc�w przyj�o z wewn�trznym westchnieniem to pchni�cie zadane mimochodem Pierwszemu M�wcy.)

��To nie by�o spowodowane moim zachowaniem. To nie by� przypadek. To by�a przemy�lana ingerencja � odpar� Gendibal.

��A sk�d mo�emy o tym wiedzie�? � spyta� �agodnie Pierwszy M�wca. Ostatnia uwaga Delarmi spowodowa�a, �e patrzy� teraz �yczliwszym okiem na Gendibala.

��M�j umys� jest przed tob� otwarty, Pierwszy M�wco. Przekazuj� ci � i ca�emu Sto�owi � moj� pami�� zdarze�.

Przekaz trwa� zaledwie kilka sekund. Kiedy si� zako�czy�, Pierwszy M�wca powiedzia�:

��To wstrz�saj�ce! Zachowa�e� si�, M�wco, bardzo dobrze w tych warunkach. Zgadzam si�, �e zachowanie Tutejszych jest nienormalne i daje podstaw� do wszcz�cia �ledztwa. Tymczasem prosz�, �eby� zaj�� miejsce�

��Chwileczk�! � przerwa�a mu Delarmi. � A sk�d mo�emy mie� pewno��, �e jego przekaz jest wierny?

By�a to obelga. Nozdrza Gendibala rozd�y si� z gniewu, ale zachowa� spok�j. � M�j umys� jest otwarty � powt�rzy�.

��Zna�am otwarte umys�y, kt�re wcale nie by�y otwarte.

��Nie w�tpi� w to � rzek� Gendibal � jako �e, jak wszyscy z nas, musisz ca�y czas kontrolowa� sw�j umys�. Jednak m�j umys� kiedy jest otwarty, to jest otwarty.

��Sko�czmy ju� z tymi� � zacz�� Pierwszy M�wca.

��Przepraszam, �e przerywam, Pierwszy M�wco � powiedzia�a Delarmi � ale domagam si� prawa g�osu.

��W jakiej sprawie, M�wco?

��M�wca Gendibal powiedzia�, �e kto� spo�r�d nas usi�owa� pope�ni� morderstwo, przypuszczalnie nak�aniaj�c tego wie�niaka do zaatakowania go. Dop�ki oskar�enie to nie zostanie wycofane, ja, jak ka�da inna z obecnych tu os�b, w��czaj�c w to ciebie, Pierwszy M�wco, musz� by� uwa�ana za przypuszczalnego morderc�.

��Czy wycofujesz to oskar�enie, M�wco Gendibal? � spyta� Pierwszy M�wca.

Gendibal zaj�� swoje miejsce, obj�� d�o�mi ramiona, �ciskaj�c je mocno, jak gdyby chcia� je obj�� w posiadanie i powiedzia�:

��Wycofam je natychmiast, gdy tylko kto� mi wyt�umaczy, dlaczego tutejszy wie�niak, dobieraj�c sobie jeszcze paru kompan�w, zasadzi� si� specjalnie na mnie, aby zatrzyma� mnie w drodze na to zebranie.

��Mog�o by� tysi�c powod�w � rzek� Pierwszy M�wca. � Powtarzam, �e ten wypadek zostanie zbadany. Czy teraz, w interesie kontynuowania obecnej dyskusji, wycofasz, M�wco Gendibal, swoje oskar�enie?

��Nie mog�, Pierwszy M�wco. Przez wiele minut pr�bowa�em, tak delikatnie, jak mog�em, znale�� w jego umy�le co�, dzi�ki czemu m�g�bym zmieni� jego zachowanie bez szkody dla jego m�zgu, ale nic takiego nie znalaz�em. Jego umys� nie mia� tej elastyczno�ci, kt�r� powinien by� posiada�. Jego uczucia by�y sztywne, jak gdyby utrwalone przez jaki� inny umys�.

��I my�lisz, �e to kto� z nas by� tym innym umys�em? � powiedzia�a Delarmi z u�mieszkiem. � A czy nie mog�a to by� ta twoja tajemnicza organizacja, kt�ra z nami rywalizuje i kt�ra jest pot�niejsza od nas?

��Mog�a � zgodzi� si� Gendibal.

��W takim razie my, kt�rzy nie jeste�my cz�onkami tej organizacji znanej tylko tobie � jeste�my niewinni i powiniene� wycofa� swoje oskar�enie. A mo�e oskar�asz kogo� o to, �e znajduje si� pod wp�ywem tej dziwnej organizacji? Mo�e kto� z nas jest niezupe�nie tym, kim si� wydaje?

��Mo�e � odpar� bez wahania Gendibal, zdaj�c sobie doskonale spraw� z tego, �e Delarmi kr�ci na niego p�tl�.

��Mog�oby si� wydawa� � powiedzia�a Delarmi, ujmuj�c p�tl� i gotuj�c si� do zaci�ni�cia jej wok� jego szyi � �e tw�j sen o tajemniczej, nieznanej, ukrytej gdzie� organizacji jest halucynacj� paranoika. Pasowa�oby to zreszt� �wietnie do twoich paranoicznych roje�, �e tutejsi wie�niacy s� pod wp�ywem z zewn�trz oraz �e M�wcy s� przez kogo� skrycie manipulowani. Chc� jednak jeszcze przez chwil� pod��a� tokiem twojego rozumowania. Jak s�dzisz, M�wco, kto z nas tu obecnych jest manipulowany? Mo�e ja?

��Nie przypuszczam, M�wco � odpar� Gendibal � Gdyby� chcia�a usun�� mnie w tak okr�ny spos�b, to nie okazywa�aby� tak otwarcie swojej niech�ci do mnie.

��A mo�e w�a�nie o to mi chodzi�o, �eby� tak my�la�? � rzek�a Delarmi. Niemal mrucza�a z zadowolenia. � To by�by naturalny wniosek dla paranoika.

��By� mo�e. Masz wi�ksze do�wiadczenie w tych sprawach ni� ja.

W tym momencie wtr�ci� si� M�wca Lestim Gianni:

��S�uchaj, M�wco, je�li wycofujesz swoje oskar�enie w stosunku do M�wcy Delarmi, to tym bardziej godzisz w pozosta�ych. Jaki kto� z nas mia�by w tym interes, �eby op�ni� twoje przyj�cie na zebranie, nic m�wi�c ju� o zabiciu ci??

Gendibal odpar� szybko, jakby czeka� na to pytanie:

��Kiedy tu wszed�em, dyskutowano w�a�nie nad usuni�ciem z zapisu obrad uwag, kt�re zg�osi� Pierwszy M�wca. Ot� ja by�em jedynym M�wc�, kt�ry nie m�g� wys�ucha� tych uwag. Zapoznajcie mnie z nimi, a s�dz�, �e b�d� m�g� przedstawi� wam pow�d, dla kt�rego starano si� op�ni� moje przybycie.

��Stwierdzi�em � rzek� Pierwszy M�wca � i by�o to co�, do czego M�wca Delarmi i pozostali mieli powa�ne zastrze�enia � �e, opieraj�c si� na mojej intuicji i bardzo niew�a�ciwym u�yciu matematyki psychohistorii, doszed�em do wniosku, i� ca�a przysz�o�� Planu mo�e zale�e� od wygnanego z Pierwszej Fundacji Golana Trevize.

��To, co my�l� inni M�wcy, jest ich spraw� � powiedzia� Gendibal. � Je�li jednak chodzi o mnie, to zgadzam si� z t� hipotez�. Trevize jest kluczem do ca�ej sprawy. Uwa�am, �e jego nag�e wydalenie z Pierwszej Fundacji by�o zbyt dziwne, �eby traktowa� je jako nieszkodliwe.

��Czy�by� chcia� powiedzie� przez to, M�wco Gendibalu � rzek�a Delarmi � �e Trevize albo ci, kt�rzy skazali go na wygnanie, znajduj� si� we w�adzy tej tajemniczej organizacji? A mo�e kontroluj� oni wszystkich i wszystko, z wyj�tkiem ciebie i Pierwszego M�wcy� i mnie, bo � jak o�wiadczy�e� � nie jestem manipulowana.

��Na te szalone brednie nie trzeba dawa� �adnej odpowiedzi. Zamiast tego chcia�bym spyta�, czy jest tu jaki� M�wca, kt�ry zgadza si� w tej sprawie z Pierwszym M�wc� i ze mn�? Czytali�cie, przypuszczam, matematyczne opracowanie tego problemu, kt�re � za zgod� Pierwszego M�wcy � wam udost�pni�em.

Odpowiedzia�o mu milczenie.

��Ponawiam pytanie � rzek� Gendibal. � Czy kto� si� zgadza?

Odpowiedzia�o mu milczenie.

��Pierwszy M�wco, masz oto pow�d, dla kt�rego starano si� op�ni� moje przybycie.

��Wyja�nij to dok�adnie � powiedzia� Pierwszy M�wca.

��Stwierdzi�e�, �e trzeba zaj�� si� Trevizem, tym wygna�cem z Pierwszej Fundacji. To wa�na inicjatywa, zmierzaj�ca do zmiany naszej polityki i je�li M�wcy przeczytali moje opracowanie, to z grubsza wiedzieli o co chodzi. Je�li jednak jednomy�lnie � jednomy�lnie � opowiedzieli si� przeciwko twojej inicjatywie, to zgodnie z nasz� star� zasad� samoograniczania si� nie m�g�by� jej wprowadzi� w �ycie. Natomiast gdyby popar� ci� przynajmniej jeden M�wca, to m�g�by� zmieni� nasz� polityk�. Ka�dy, kto czyta� moje opracowanie, dobrze wiedzia�, �e ja by�em tym jedynym M�wc�, kt�ry popar�by ci�. Dlatego za nic nie wolno by�o dopu�ci� mnie do udzia�u w zebraniu. Ta sztuczka prawie si� uda�a, ale jestem tu teraz i udzielam Pierwszemu M�wcy swego poparcia. Zgadzam si� z nim i teraz, zgodnie z tradycj�, mo�e nie zwa�a� na sprzeciw innych i robi�, co uwa�a za stosowne.

Delarmi uderzy�a pi�ci� w st�.

��Z tego wynika, �e kto� wiedzia� z g�ry, co zaproponuje Pierwszy M�wca, �e wiedzia� z g�ry, �e poprze to M�wca Gendibal, a ca�a reszta nie� �e kto� wiedzia� to, czego w �aden spos�b nie m�g� wiedzie�. Wynika te� z tego, �e inicjatywa Pierwszego M�wcy nie podoba si� tej organizacji z paranoicznych halucynacji M�wcy Gendibala i �e usilnie staraj� si� zapobiec jej i �e dlatego jedna lub wi�cej os�b spo�r�d nas znajduje si� pod wp�ywem tej organizacji.

��Tak istotnie z tego wynika � przyzna� Gendibal. � Przeprowadzi�a� t� analiz� po mistrzowsku.

��No wi�c, kogo oskar�asz? � krzykn�a Delarmi.

��Nikogo. Prosz� Pierwszego M�wc�, �eby zaj�� si� t� spraw�. Jest oczywiste, �e w naszej organizacji jest kto�, kto pracuje przeciw nam. Proponuj�, �eby umys�y wszystkich pracuj�cych dla Drugiej Fundacji podda� dok�adnej analizie. Wszystkich, w��cznie z M�wcami. W��czaj�c w to nawet mnie� i Pierwszego M�wc�.

Jeszcze nigdy zebranie Sto�u nie ko�czy�o si� w atmosferze takiego podniecenia i zmieszania.

A kiedy Pierwszy M�wca og�osi� w ko�cu zamkni�cie posiedzenia, Gendibal � nie odzywaj�c si� do nikogo s�owem � wr�ci� do swego pokoju. Wiedzia� dobrze, �e w�r�d M�wc�w nie ma �adnego przyjaciela, �e nawet to poparcie, kt�re mo�e mu zapewni� Pierwszy M�wca, b�dzie wymuszone.

Nie potrafi� powiedzie�, czy boi si� o siebie czy o ca�� Drug� Fundacj�. Czu� w sercu gorycz, jakby ju� poni�s� kl�sk�.

Gendibal nie spa� dobrze. �ni�, �e k��ci si� z Delor� Delarmi. W jednym z tych sn�w dosz�o nawet do osobliwego zlania si� w jedno Delarmi z tutejszym wie�niakiem, Rufirantem, tak �e Gendibal znalaz� si� nagle naprzeciw nieproporcjonalnie zbudowanej Delarmi nacieraj�cej na niego z uniesionymi do ciosu pot�nymi pi�ciami i pokazuj�cej w swym s�odkim jak zwykle u�miechu z�by ostre jak szpilki.

Kiedy si� w ko�cu obudzi�, p�niej ni� zazwyczaj, czu� si� tak, jakby w og�le nie spa�. Na nocnym stoliku ha�asowa�, umieszczony tam, brz�czyk. Przekr�ci� si�, aby zakry� r�k� kontakt.

��S�ucham� O co chodzi?

��M�wco � us�ysza� g�os pedla z jego pi�tra. W g�osie by�o mniej szacunku ni� powinno by�o by�. � Ma pan go�cia.

��Go�cia? � Gendibal wcisn�� klawisz, �eby spojrze� w kalendarz um�wionych spotka� i zerkn�� na ekran. Nie mia� �adnego spotkania przed po�udniem: Nacisn�� guzik zegara. By�a 8.32 rano. � Kto to jest, na przestrze� i czas? � spyta� z irytacj�.

��Nie chce poda� nazwiska, M�wco. � Po chwili doda� z wyra�n� dezaprobat�: � To kto� z tych Tutejszych, M�wco. M�wi, �e przychodzi na pana zaproszenie. � Ostatnie zdanie zosta�o wypowiedziane z jeszcze wi�ksz� dezaprobat�.

��Niech zaczeka w recepcji, a� przyjd�. Zajmie to troch� czasu.

Gendibal nie spieszy� si�. Dokonywa� porannych ablucji pogr��ony w my�lach. To, �e kto� u�y� tego Tutejszego, aby pokrzy�owa� mu szyki, by�o pewne, ale chcia�by wiedzie�, kim by� ten kto�. A co mia�o znaczy� to nowe naj�cie Tutejszego, i to w jego w�asnym domu? Czy�by by�a to jaka� przemy�lna zasadzka?

Jak, na mi�o�� Seldona, m�g� si� Tutejszy dosta� na teren Uniwersytetu? Jaki m�g� poda� pow�d? I jaki mia� faktyczny pow�d?

Przez chwil� Gendibal zastanawia� si�, czy nie powinien zabra� ze sob� broni, ale niemal natychmiast odrzuci� ten pomys�. By� ca�kowicie pewien, �e na terenie Uniwersytetu jest w stanie kierowa� wol� i zachowaniem ka�dego pojedynczego wie�niaka bez obawy o siebie i bez zostawienia jakichkolwiek wykrywalnych �lad�w ingerencji w jego umy�le.

Stwierdzi� te�, �e incydent z Karollem Rufirantem stanowczo zbyt silnie go poruszy�� A mo�e to w�a�nie on tu przyszed�? By� mo�e wp�yw, kt�ry ten kto� czy to co� wywiera�o na niego, ju� usta�? W takim przypadku niewykluczone, �e � boj�c si� kary � m�g� tu przyj��, aby przeprosi� Gendibala za swoje wczorajsze zachowanie. �Ale sk�d wiedzia�by, gdzie go znale��? Sk�d wiedzia�by, do kogo si� zwr�ci�?

Gendibal przeszed� przez korytarz i zdecydowanym ruchem otworzy� drzwi do recepcji. Stan��, zaskoczony, w progu, a potem zwr�ci� si� do pedla, kt�ry krz�ta� si� w swej szklanej budce, udaj�c, �e jest bardzo zaj�ty.

��Nie powiedzia�e�, �e go�ciem jest kobieta. Pedel odpar� spokojnie:

��M�wco, powiedzia�em, �e to kto� z Tutejszych. Nie pyta� pan dalej.

��Minimum informacji, tak? Musz� zapami�ta�, �e to jedna z twoich cech szczeg�lnych. (Musi te� sprawdzi�, czy pedel nie jest protegowanym Delar � mi. Musi te� pami�ta�, �eby � poczynaj�c od tej pory � zwraca� uwag� na otaczaj�cy go personel pomocniczy, na �Ni�szych�, kt�rych � je�li si� jest od niedawna M�wc� � tak �atwo lekcewa�y� i nie dostrzega�.) Czy jest wolny kt�ry� z pokoj�w konferencyjnych?

��Wolna jest tylko czw�rka, M�wco � odpar� pedel. � B�dzie potrzebna dopiero za trzy godziny. � Zerkn�� na Tutejsz�, a potem spojrza� z niewinn� min� na Gendibala.

��Skorzystam z czw�rki i radz� ci uwa�a� na to, co my�lisz � Gendibal uderzy�. Ekran pedla opad� o wiele za wolno. Gendibal wiedzia�, �e zmaltretowanie ni�szego umys�u nie licowa�oby z jego godno�ci� M�wcy, ale z drugiej strony osoba, kt�ra nie potrafi�a ukry� niestosownych my�li na temat swych prze�o�onych, powinna dosta� nauczk�, �e nie mo�na sobie pozwala� na co� takiego. Pedel b�dzie mia� przez kilka godzin lekki b�l g�owy. Zas�u�y� sobie na to.

Gendibal nie m�g� sobie na poczekaniu przypomnie� jej nazwiska, a nie by� w nastroju, �eby szuka� w g��bszych pok�adach pami�ci. Zreszt� na pewno nie spodziewa�a si�, �e b�dzie je pami�ta�.

��Jeste�� � powiedzia� poirytowanym g�osem.

��Ja Novi, panie � wykrztusi�a. � Na pierwsze mam Sura, ale wo�aj� mnie prosto Novi.

��Tak, Novi. Teraz sobie przypominam� spotkali�my si� wczoraj. Nie zapomnia�em, �e stan�a� W mojej obronie � jako� nie potrafi� przej�� na dialekt Tutejszych na terenie uniwersytetu. � A jak si� tu dosta�a�?

��Pan m�wi�, co mogie napisa� list. Pan m�wi�, co by na nim sta�o �Dom M�wc�w, pok�j 27�. Ja sama go przynios�a. Poka�e pisanie � moje w�asne pisanie, panie � powiedzia�a nie�mia�o, ale z pewn� dum�. � Pytajo mnie �do kogo te pisanie�? Ja s�ysza�a pana przezwisko, jak pan m�wi� do tego g�upiego barana Rufiranta. No to ja m�wi�, co to la pana badawcy Stora Gendibala.

��I pozwolili ci wej��, Novi? Nie kazali sobie pokaza� tego listu?

��Ja si� wystraszy�a. My�la�a, co mo�e oni mnie nie puszczo. No to ja powiedzia�o �Badawca Gendibal przyobieca�, co mnie poka�e Miejsce Badawc�w�. I oni si� �miali. Jeden przy bramie powiedzia� do takiego drugiego �I pewnie jej jeszcze co inne poka�e�. I pokazali mnie jak i�� i m�wili, co by nigdzie indziej, bo mnie z miejsca wyrzuco.

Gendibal lekko, poczerwienia�. Na Seldona, gdyby si� chcia� zabawi� z Tutejsz�, to nie robi�by tego tak otwarcie i wybra�by z wi�kszym gustem. Popatrzy� na ni� kr�c�c wewn�trznie g�ow�.

Wydawa�a si� dosy� m�oda. Pewnie by�a m�odsza, ni� na to wygl�da�a, ale ci�ka praca w gospodarstwie postarza�a ka�dego. Nie mog�a mie� wi�cej ni� dwadzie�cia pi�� lat. W tym wieku kobiety Tutejszych by�y ju� zazwyczaj zam�ne. Jej czarne w�osy by�y zaplecione w warkocze, co oznacza�o, �e jest pann� � a w�a�ciwie dziewic� � i nie dziwi�o go to. Jej wczorajszy wyst�p pokaza�, �e mia�a nadzwyczajne zadatki na sekutnic�, wi�c w�tpi�, czy znalaz�by si� Tutejszy, kt�ry mia�by ochot� skazywa� si� na jej ostry j�zyk i t�gie kuksa�ce. Jej powierzchowno�� te� nie by�a zbytnio atrakcyjna. Chocia� wida� by�o, �e si� bardzo stara�a o sw�j wygl�d, to jednak nic nie mog�o ukry� faktu, �e ma kanciast�, niezbyt urodziw� twarz i czerwone, �ylaste r�ce. Na ile pozwala�o to oceni� jej lu�ne ubranie, natura stworzy�a jej figur� z my�l� raczej o przetrwaniu ni� o wdzi�ku.

Pod jego badawczym spojrzeniem spu�ci�a oczy. Zacz�a jej dr�e� dolna warga. Widzia� zupe�nie wyra�nie jej zmieszanie i l�k, wi�c ogarn�o go wsp�czucie. W ko�cu naprawd� pomog�a mu wczoraj i tylko to si� liczy�o.

Powiedzia�, staraj�c si�, by zabrzmia�o to �yczliwie i uspokajaj�co:

��A wi�c przysz�a�, aby zobaczy� eee� Miejsce Badaczy?

Otworzy�a szeroko swe czarne oczy (by�y raczej �adne) i rzek�a:

��Panie, nie gniewaj si� na mnie, ale ja przysz�a co by sama by� badawco.

Spad�o to na Gendibala jak piorun z jasnego nieba. � Chcesz by� badacze m? � powiedzia�. � Moja dobra kobieto� � zacz�� i przerwa�. Jak na przestrze� m�g�by wyja�ni� prostej kobiecie wiejskiej, jak� trzeba mie� inteligencj�, jak� si�� umys�u i ile trzeba �wiczy�, aby zosta� tym, kogo Trantorczycy zwali �badawc��?

Ale Sura Novi zawzi�a si�:

��Ja pisze i czytam. Ja przeczyta�a kup� ksion�ek, od poczontku do ko�ca. I ja chce by� badawco. Ja nie chce by� �ono ch�opa. Ja nie chce na gospodarkie. Nic wyjd� za gospodarza i nie b�d� z nim mia�a dzieci�w. � Podnios�a g�ow� i powiedzia�a dumnie: � O mnie si� starali. Nie raz. A ja zawsze �nie�. Grzecznie, ale �nie�.

Gendibal widzia� doskonale, �e k�amie. Nikt si� o ni� nigdy nie stara�. Nie pokaza� tego jednak po sobie. � Co z sob� zrobisz, je�li nie wyjdziesz za m��? � spyta�.

Novi po�o�y�a d�o� p�asko na stole.

��B�d� badawco. Nie b�d� gospodynie.

��No a je�li nie uda mi si� zrobi� z ciebie badacza?

��To nic ze mnie nie b�dzie i b�d� czeka� na �mier�. Jak nie b�d� badawco, to nic ze mnie nie b�dzie.

Przez chwil� mia� ochot� przeszuka� jej m�zg i stwierdzi�, jak silne jest jej pragnienie zostania badaczem. Ale by�oby to niew�a�ciwe z jego strony. M�wca nie zabawia si� szperaniem w bezbronnych m�zgach innych os�b. Nauka i technika kontroli umys�owej, mentalistyka, mia�a � jak inne profesje � sw�j kodeks zawodowy. A przynajmniej powinna mie�. .(W tej chwili ogarn�y go wyrzuty sumienia, �e uderzy� pedla.)

��A dlaczego nie chcesz by� gospodyni�, Novi? � spyta�. M�g�by bez zbytniego wysi�ku sprawi�, by zapragn�a zosta� gospodyni� i r�wnie �atwo sk�oni� jakiego� Tutejszego prostaka, by si� z ni� o�eni� i by� szcz�liwy. Nie zrobi�by jej w ten spos�b �adnej krzywdy. By�by to dobry uczynek� Niestety, by�o to sprzeczne z prawem i nie do pomy�lenia.

��Nie b�d� � powiedzia�a. � Ch�op to je snop. Wion�e snopy i sam si� robi jak snop. Jak by ja zosta�a gospodynie, to by te� by�a jak snop. Nie mia�a by czasu czyta� i pisa� i by zapomnia�a. Moja g�owa � dotkn�a r�k� skroni � by by�a pusta. Nie! Badawc� je inny. Rozwa�ny! (Jak Gendibal zauwa�y�, s�owo to oznacza�o dla niej raczej �inteligentny� ni� �rozs�dny�.)

��Badawc� � m�wi�a � �yje ksion�kami i� i� ja zapomnia�a jak to si� nazywa. � Zrobi�a jaki� nieokre�lony gest, kt�ry mia� wyja�ni�, o co jej chodzi, ale nic nie m�wi�by Gendibalowi, gdyby nie kierowa� si� on promieniowaniem wysy�anym przez jej m�zg.

��Mikrofilmami � powiedzia�. � Gdzie s�ysza�a� o mikrofilmach?

��W ksion�kach ja czyta�a o r�nych rzeczach � powiedzia�a z dum�.

Gendibal nie by� ju� w stanie d�u�ej opiera� si� ch�ci dowiedzenia si� czego� wi�cej. Novi by�a niezwyk�� Tutejsz�; nigdy nie s�ysza� o kim� takim.

Nigdy nic werbowali cz�onk�w spo�r�d Tutejszych, ale gdyby Novi by�a m�odsza, powiedzmy, o pi�tna�cie lat�

Jaka strata! Nie niepokoi�by jej, absolutnie nie niepokoi�by, ale co za sens mia�oby bycie M�wc�, gdyby nie mo�na by�o bada� niezwyk�ych umys��w i uczy� si� w ten spos�b? Powiedzia�:

��Novi, chc�, �eby� na chwil� tam usiad�a. B�d� cicho. Nic nie m�w. Nawet nie my�l o tym, �eby co� powiedzie�. My�l o tym, �e chcesz zasn��. Rozumiesz?

Znowu ogarn�� j� l�k. � Po co ja to musze robi�, panie?

��Po to, �ebym m�g� si� zastanowi�, jak z ciebie zrobi� badacza.

W ko�cu, bez wzgl�du na to, co czyta�a, nie mog�a si� w �aden spos�b dowiedzie�, co naprawd� znaczy�o s�owo �badacz�. Dlatego trzeba by�o si� przekona� czym � w jej mniemaniu � by� badacz.

Sondowa� jej umys� bardzo ostro�nie i delikatnie, wyczuwaj�c, co my�li bez dotykania jej m�zgu � zupe�nie jakby k�ad� d�o� na p�ycie z g�adkiego, polerowanego metalu, nie zostawiaj�c na niej odcisk�w palc�w. �By� badaczem� znaczy�o �by� kim�, kto stale czyta ksi��ki�. Nie mia�a najmniejszego poj�cia po co si� czyta. �Zosta� sam� badaczem� znaczy�o wykonywa� prac�, kt�r� dobrze zna�a � obraz w jej umy�le by� wyra�ny � gotowa�, sprz�ta�, robi� sprawunki, ale na terenie uniwersytetu, gdzie by�y dost�pne ksi��ki i gdzie mia�aby czas je czyta� i � w jakim� nieokre�lonym sensie � �zosta� uczon��. Sprowadza�o si� to do tego, �e chcia�a zosta� s�u��c� � jego s�u��c�.

Gendibal zmarszczy� czo�o, Tutejsza s�u��ca, do tego taka, kt�ra nie ma ani wdzi�ku, ani wykszta�cenia, kt�ra zaledwie potrafi czyta� i pisa�. To rzecz zupe�nie nie do pomy�lenia.

Musi po prostu skierowa� jej umys� na inne tory. Musi by� jaki� spos�b nastawienia jej pragnie� tak, aby pogodzi�a si� z rol� wie�niaczki, spos�b, kt�ry nie zostawi �adnych �lad�w, kt�ry nawet Delarmi nie da okazji do oskar�e�.

� A mo�e to Delarmi j� nas�a�a? Mo�e by�a to misterna intryga, kt�r� obmy�li�a po to, by da� si� skusi� na manipulowanie umys�em Tutejszej, aby potem z�apa� go na gor�cym uczynku i oskar�y�?

Nie, to �mieszne. By� na najlepszej drodze do paranoi. Gdzie� w�r�d prostych wici jej nieskomplikowanego umys�u bieg� strumie� my�li, kt�ry trzeba by�o tylko nieznacznie uregulowa�. Wystarczy lekkie pchni�cie i wszystko b�dzie dobrze.

By�o to co prawda sprzeczne z prawem, ale nie wyrz�dzi to jej �adnej szkody i nikt tego nigdy nawet nie zauwa�y.

Zatrzyma� si�.

Zaraz, zaraz � musi si� cofn��. Jeszcze troch�. I jeszcze troch�.

Na przestrze�! Omal tego nie przegapi�!

Czy�by pad� ofiar� z�udzenia?

Nie! Teraz, kiedy skoncentrowa� na tym ca�� uwag�, m�g� to dostrzec zupe�nie wyra�nie. Najdrobniejsza wi� by�a minimalnie skrzywiona � nienormalnie skrzywiona. By�o to jednak odchylenie nadzwyczaj delikatne � wi� nie rozwidla�a si� � ani nic mia�a �adnych wypustek.

Gendibal wycofa� si�. Powiedzia� �agodnie: � Novi.

Ockn�a si�. Powiedzia�a: � S�ucham, panie.

��Mo�esz pracowa� ze mn� � rzek� Gendibal. � Zrobi� z ciebie badacza.

Zawo�a�a rado�nie, z blaskiem w oczach:

��Panie�

Odkry� natychmiast jej zamiar. Chcia�a si� rzuci� do jego st�p. Po�o�y� jej r�ce na ramionach i trzymaj�c j� mocno, zmusi�, by nie wstawa�a.

��Nie ruszaj si�, Novi. Zosta� tu, gdzie jeste�� Zosta�! � Czu� pod palcami jej twarde mi�nie.

R�wnie dobrze m�g�by tak m�wi� do cz�ciowo u�o�onego zwierz�cia. Kiedy upewni� si�, �e polecenie do niej dotar�o, pu�ci� j�. Powiedzia�:

��Je�li chcesz zosta� badaczem, to musisz si� zachowywa� jak badaczowi przysta�o. Znaczy to, �e zawsze musisz m�wi� cicho i spokojnie, zawsze robi� to, co ci powiem. I musisz si� nauczy� m�wi� tak, jak ja. B�dziesz r�wnie� musia�a pozna� innych badaczy. Nie b�dziesz si� ba�a?

��Nie b�d� si� boja�a � ba�a, panie, jak b�dziesz ze mno.

��B�d� przy tobie. Ale teraz� przede wszystkim musz� ci znale�� pok�j, za�atwi�, �eby przydzielono ci �azienk�, miejsce w jadalni, a tak�e ubranie. B�dziesz musia�a nosi� ubranie bardziej odpowiednie dla badacza, Novi.

��To je wszystko, co� � zacz�a p�aczliwie.

��Dostaniesz inne.

Oczywi�cie b�dzie musia� znale�� jak�� kobiet�, kt�ra za�atwi nowe ubranie dla Novi. B�dzie musia� si� tak�e postara� o kogo�, kto nauczy j� dba� o higien� osobist�. W ko�cu, mimo i� ubranie, kt�re mia�a na sobie, by�o prawdopodobnie najlepszym, jakie posiada�a, nadal czu� by�o od niej niezbyt przyjemny zapach.

I b�dzie musia� postara� si� o to, �eby istota zwi�zku mi�dzy nim i Novi by�a dla wszystkich jasna. By�o tajemnic� poliszynela, �e m�czy�ni (i kobiety) z Drugiej Fundacji brali sobie dla przyjemno�ci od czasu do czasu kogo� z Tutejszych. Je�li obywa�o si� to bez ingerencji w umys�y Tutejszych, to nikt nie my�la� nawet o tym, �eby robi� szum z tego powodu. Gendibal nigdy nie pozwala� sobie na takie rozrywki i pochlebia� sobie, �e nie bierze w tym udzia�u dlatego, i� nie czuje potrzeby ani nie ma ochoty na seks bardziej wulgarny czy pikantny ni� ten, kt�ryjest dost�pny na terenie uniwersytetu. Kobiety z Drugiej Fundacji by�y na pewno bledsze ni� Tutejsze, ale za to mia�y g�adk� sk�r� i by�y czyste.

Ale nawet gdyby ca�a ta sprawa zosta�a opacznie zrozumiana i chichotano by za jego plecami, �e oto znalaz� si� M�wca, kt�ry nie tylko posmakowa� w Tutejszych kobietach, ale nawet �ci�gn�� sobie jedn� do domu, to i tak b�dzie musia� to znie��. Tak jak si� sprawy mia�y, Sura Novi by�a jego kluczem do zwyci�stwa w nieuchronnym pojedynku z M�wc� Delarmi i reszt� Sto�u.

Gendibal nie widzia� Novi a� do poobiedniego odpoczynku, kiedy to przyprowadzi�a j� do niego kobieta, kt�rej musia� bez ko�ca wyja�nia� t� sytuacj�, a przynajmniej jej nieseksualny charakter. Wreszcie zrozumia�a, a przynajmniej nie �mia�a pokaza�, �e nie rozumie, co chyba na jedno wychodzi�o.

Novi stan�a przed nim zarazem zawstydzona i dumna z siebie, zak�opotana i triumfuj�ca � zaiste przedziwna mieszanka wykluczaj�cych si� uczu�.

��Wygl�dasz bardzo dobrze, Novi � powiedzia�.

Ubranie, kt�re dosta�a, zdumiewaj�co pasowa�o do jej figury i nie by�o w�tpliwo�ci, �e nie wygl�da w nim �miesznie. Czy�by �cisn�li j� w talii? A mo�e podnie�li jej piersi? A mo�e po prostu przedtem zniekszta�ca�o jej sylwetk� wiejskie ubranie?

Mia�a do�� wydatne po�ladki, ale nie sprawia�o to przykrego wra�enia. Rysy jej twarzy pozosta�y, oczywi�cie, pospolite, ale kiedy zblednie jej opalenizna i kiedy nauczy si� dba� o cer�, nie b�dzie zupe�nie brzydka.

Na Stare Imperium, ta kobieta naprawd� pomy�la�a, �e Novi jest jego przyjaci�k�. Stara�a si� zrobi� j� pi�kn� dla niego.

A potem pomy�la�: �A w�a�ciwie, czemu nie?�

Novi b�dzie musia�a stan�� przed Sto�em M�wc�w i im bardziej wyda si� atrakcyjna, tym �atwiej b�dzie mu przeprowadzi� sw�j zamiar.

W�a�nie o tym my�la�, kiedy dotar�a do niego . wiadomo�� od Pierwszego M�wcy. By�o to zjawisko szczeg�lnego rodzaju, jakie zwykle spotyka si� w spo�eczno�ci mentalist�w. Okre�lano je, mniej czy bardziej nieoficjalnie, jako �efekt koincydencji�. Je�li my�lisz lu�no o kim� w tym samym czasie, kiedy ten kto� my�li o tobie, to dochodzi do wzajemnej, pot�guj�cej si� stymulacji, dzi�ki kt�rej w ci�gu paru sekund skierowane ku sobie my�li obu os�b nabieraj� ostro�ci i precyzji i, s�dz�c z wszelkich oznak, staj� si� r�wnoczesne.

Mo�e to wywrze� wra�enie nawet na osobie, kt�ra rozumie to zjawisko, szczeg�lnie je�li poprzedzaj�ce ten proces lu�ne my�li by�y tak nieokre�lone, �e � u jednej czy drugiej strony (albo nawet u obu) � znajdowa�y si� pod progiem �wiadomo�ci.

��Nie mog� by� z tob� dzi� wieczorem, Novi � powiedzia� Gendibal. � Mam co� do zrobienia. Zaprowadz� ci� do twojego pokoju. B�dzie tam troch� ksi��ek, wi�c b�dziesz mog�a po�wiczy� sobie czytanie. Poka�� ci jak si� uruchamia dzwonek � gdyby� potrzebowa�a w czym� pomocy. Zobaczymy si� jutro.

��Tak, Pierwszy M�wco � rzek� grzecznie Gendibal.

Shandess skin�� tylko g�ow�. Mia� surowe spojrzenie i w pe�ni wygl�da� na sw�j wiek. Wygl�da� jak cz�owiek, kt�ry nigdy nie pije, ale tym razem troch� sobie pozwoli�. W ko�cu powiedzia�: � Wezwa�em ci�

��Bez pomocy pos�a�ca. Z tego bezpo�redniego �wezwania� wnosz�, �e to wa�na sprawa.

��Tak. Twoja zdobycz� ten cz�owiek z Pierwszej Fundacji� Trevize�

��Tak?

��Nie leci na Trantor.

Gendibal nie wydawa� si� zaskoczony. � A dlaczego mia�by tu lecie�? Z informacji, kt�r� otrzymali�my, wynika, �e odlecia� z profesorem historii staro�ytnej, kt�ry poszukuje Ziemi.

��Tak, legendarnej Pierwotnej Planety. I w�a�nie dlatego powinien przylecie� na Trantor. W ko�cu, czy ten profesor wie, gdzie znajduje si� Ziemia? Czy ty to wiesz? Albo ja? Czy mo�emy mie� pewno��, �e w og�le istnieje albo kiedykolwiek istnia�a? Na pewno powinni przylecie� do naszej biblioteki, aby uzyska� konieczne informacje� gdyby je mo�na by�o gdzie� tu znale��. A� do tej pory uwa�a�em, �e sytuacja nie jest jeszcze kryzysowa� �e ten Trevize przyleci tutaj, �e dowiemy si� przez niego tego, co nam trzeba.

��Co na pewno jest powodem, �eby mu nie pozwolili na przylot tutaj.

��Ale wobec tego dok�d on leci?

��Rozumiem, �e tego jeszcze nie wierny.

��Wydaje si�, �e ci� to nie zmartwi�o � powiedzia� z rozdra�nieniem Pierwszy M�wca.

��Zastanawiam si�, czy to nie lepiej, �e tak si� sta�o � rzek� Gendibal. � Chcia�by�, �eby przylecia� na Trantor, bo wtedy mia�by� go na oku i wykorzysta� jako �r�d�o informacji. Ale czy nie stanie si� on �r�d�em znacznie wa�niejszych informacji, dotycz�cych os�b wa�niejszych ni� on, je�li poleci tam, gdzie chce lecie� i .zrobi to, co chce zrobi�, o ile oczywi�cie nie stracimy go z pola widzenia?

Niezupe�nie! powiedzia� Pierwszy M�wca. Wm�wi�e� mi, �e istnieje nowy wr�g naszej Fundacji i teraz nie mam spokoju. Co gorsza, ja sam wm�wi�em sobie, �e musimy tu zatrzyma� Trevize � go, bo inaczej wszystko stracimy. Nie mog� uwolni� si� od uczucia, �e on, tylko on � jest kluczem do rozwi�zania tego problemu. Gendibal powiedzia� z naciskiem:

Cokolwiek si� stanie, Pierwszy M�wco, my nie przegramy To by�oby mo�liwe tylko wtedy, gdyby ta spo�eczno�� anty � Mu��w � �eby raz jeszcze u�y� .twego okre�lenia ry�a pod nami niezauwa�ona. Je�li b�dziemy ze sob� wsp�pracowa�, to na nast�pnym posiedzeniu Sto�u zaczniemy kontratak.

��To nie sprawa Trevizego spowodowa�a, �e ci� wezwa�em. � rzek� Pierwszy M�wca. � Zacz��em od niej, bo wydawa�o mi si�, �e jest to moja osobista pora�ka. B��dnie zanalizowa�em ten aspekt sytuacji. �le zrobi�em, stawiaj�c osobiste niepowodzenia ponad sprawy dotycz�ce wszystkich i przepraszam za to. Jest jeszcze inna sprawa.

��Bardziej powa�na, Pierwszy M�wco?

��Bardziej powa�na, M�wco Gendibal. � Pierwszy M�wca westchn�� i zacz�� b�bni� palcami po biurku. Gendibal sta� i cierpliwie czeka�.

W ko�cu Pierwszy M�wca powiedzia� ogl�dnie, jakby chc�c z�agodzi� cios:

��Na nadzwyczajnym posiedzeniu Sto�u, zwo�anym z inicjatywy M�wcy Delarmi�

��Bez twojej zgody, Pierwszy M�wco?

��Do tego, czego chcia�a, potrzebna jej by�a zgoda tylko trzech innych M�wc�w, nie w��czaj�c w to mnie. Na nadzwyczajnym posiedzeniu, kt�re zosta�o potem zwo�ane, zosta�e�, M�wco Gendibalu, postawiony w stan oskar�enia. Postawiono zarzut, �e nie jeste� godzien stanowiska M�wcy i w zwi�zku z tym zostanie ci wytoczony proces. Po raz pierwszy od trzystu lat wniesiono oskar�enie przeciw M�wcy�

��Chyba ty sam nie g�osowa�e� za wniesieniem tego oskar�enia? � powiedzia� Gendibal, t�umi�c wzbieraj�cy w nim gniew.

��Ja nie, ale m�j g�os by� odosobniony. Reszta M�wc�w by�a jednomy�lna i wynik g�osowania brzmia� � dziesi�� przeciw jednemu za oskar�eniem. Jak wiesz, do wniesienia oskar�enia wymagane jest osiem g�os�w, je�li jest w tej liczbie g�os Pierwszego M�wcy albo dziesi��, je�li on jest przeciw czy wstrzymuje si� od g�osu.

��Ale ja nie by�em obecny.

��Nie m�g�by� bra� udzia�u w g�osowaniu.

��M�g�bym powiedzie� co� w swojej obronie.

��Nie na tym etapie. Jest tylko kilka precedens�w, ale s� one oczywiste. B�dziesz m�g� zabra� g�os w swojej obronie na procesie, kt�ry naturalnie odb�dzie si� tak szybko, jak to tylko mo�liwe.

Gendibal pochyli� g�ow� w zamy�leniu. Potem powiedzia�:

��Nie przejmuj� si� tym zbytnio, Pierwszy M�wco. My�l�, �e instynktownie ustali�e� w�a�ciw� hierarchi� spraw. Sprawa Trevizego jest wa�niejsza. Czy nie m�g�by� na tej podstawie odroczy� procesu?

Pierwszy M�wca wzni�s� d�o� do g�ry. � Nie dziwi� ci si�, M�wco, �e nie rozumiesz sytuacji. Postawienie M�wcy w stan oskar�enia jest tak rzadkim przypadkiem, �e ja sam zosta�em zmuszony do odszukania odpowiedniej procedury prawnej. Nic teraz nie jest wa�niejsze od tej sprawy. Jeste�my zmuszeni przygotowa� proces, odsuwaj�c wszystko inne na p�niej.

Gendibal opar� si� pi�ciami o biurko i pochyli� w stron� Pierwszego M�wcy:

��Nie m�wisz chyba tego powa�nie?

��Takie jest prawo.

��Nie mo�na pozwoli� na to, aby prawo przes�oni�o oczywiste, aktualnie zagra�aj�ce nam niebezpiecze�stwo.

��Dla Sto�u, M�wco Gendibalu, ty jeste� oczywistym i aktualnie zagra�aj�cym nam niebezpiecze�stwem� Chwileczk�, wys�uchaj mnie! Prawo to opiera si� na przekonaniu, �e nic nie mo�e by� wa�niejsze ni� przypadek korupcji albo nadu�ycia w�adzy przez M�wc�.

��Ale ja, Pierwszy M�wco, nie pope�ni�em ani jednego, ani drugiego, i dobrze wiesz o tym. To osobista zemsta M�wczyni Delarmi. Je�li mo�na tu m�wi� o nadu�yciu w�adzy, to tylko z jej strony. Moj� win� jest to, �e nigdy nie zabiega�em o zdobycie popularno�ci, przyznaj� to, i za ma�o uwagi po�wi�ca�em g�upcom, kt�rzy s� na tyle starzy, �e cierpi� na uwi�d starczy, ale jednocze�nie na tyle m�odzi, �e maj� w�adz�.

��Takim jak ja? Gendibal westchn��.

��Widzisz, i znowu mnie ponios�o. Nie ciebie mia�em na my�li, Pierwszy M�wco� A zatem dobrze, niech proces odb�dzie si� niezw�ocznie. Jutro. A jeszcze lepiej dzi� wieczorem. Za�atwmy to i zajmijmy si� spraw� Trevizego. Nie wolno nam zwleka�.

��M�wco Gendibal � rzek� Pierwszy M�wca. � Nie wydaje mi si�, �eby� zdawa� sobie spraw� z powagi sytuacji. By�y ju� przypadki postawienia M�wc�w w stan oskar�enia� nie by�o ich du�o � tylko dwa. �aden nie zako�czy� si� wyrokiem skazuj�cym. Ale ty zostaniesz skazany! Nie b�dziesz ju� cz�onkiem Sto�u i nie b�dziesz mia� ju� nic do powiedzenia w sprawach naszej polityki. Nie b�dziesz nawet mia� prawa g�osu na corocznych walnych zgromadzeniach.

��I nie zrobisz nic, �eby temu zapobiec?

��Nie mog�. Zosta�bym natychmiast jednomy�lnie przeg�osowany. Wtedy musia�bym ust�pi� i my�l�, �e o to im w�a�nie chodzi.

��A Pierwszym M�wc� zosta�aby Delarmi?

��To jest bardzo prawdopodobne.

��Ale� nie mo�na do tego dopu�ci�!

��W�a�nie! I dlatego b�d� musia� g�osowa� za wyrokiem skazuj�cym ci�.

Gendibal wci�gn�� g��boko powietrze.

��Nadal domagam si�, �eby proces odby� si� niezw�ocznie.

��Musisz mie� czas, �eby przygotowa� sobie obron�.

��Jak� obron�? Nie b�d� s�uchali �adnej obrony. Chc�, �eby proces odby� si� niezw�ocznie!

��St� musi mie� czas, �eby zgromadzi� dowody.

��Nie maj� i nie b�d� mieli �adnych dowod�w. W swoich my�lach uznali mnie ju� za winnego i skazali, i nie potrzebuj� nic wi�cej. Prawd� m�wi�c, b�d� woleli skaza� mnie raczej jutro ni� pojutrze� raczej dzi� wieczorem ni� jutro. Zostaw to im.

Pierwszy M�wca podni�s� si� z miejsca. Popatrzyli na siebie ponad biurkiem. Pierwszy M�wca spyta�: � Dlaczego tak ci si� spieszy?

��Sprawa Trevizego nie mo�e czeka�.

��Co b�dzie mo�na zrobi�, kiedy zostaniesz skazany, a ja stan� sam przeciwko ca�emu zjednoczonemu w oporze Sto�owi?

Gendibal szepn�� z optymizmem:

��Nie obawiaj si�! Na przek�r wszystkim, nie zostan� skazany!

��Jeste� gotowy, Janov? � spyta� Trevize. Pelorat podni�s� wzrok znad ksi��ki, kt�r� ogl�da�, i powiedzia�:

��To znaczy, do skoku, drogi przyjacielu?

��Tak. Do skoku przez nadprzestrze�. Pelorat prze�kn�� �lin�. � No c�, skoro jeste� pewien, �e nie b�dzie to si� wi�za�o z �adnymi nieprzyjemnymi wra�eniami� Wiem, �e to g�upio z mojej strony mie� jakie� obawy, ale sama my�l 0 tym, �e mam zosta� zredukowany do niematerialnych tachyon�w, kt�rych nikt nigdy nie widzia� ani nie zaobserwowa��

��Daj spok�j, Janov, to dok�adnie sprawdzona i opanowana metoda. S�owo honoru! Ze skok�w, jak sam m�wi�e�, korzysta si� od dwudziestu dw�ch tysi�cy lat i nigdy nie s�ysza�em, �eby zdarzy� si� jaki� nieszcz�liwy wypadek w nadprzestrzeni. Mo�emy si� wy�oni� z nadprzestrzeni w niespodziewanym miejscu, ale w�wczas wypadek zdarzy�by si� w przestrzeni, a nie wtedy, kiedy sk�adaliby�my si� z tachyon�w.

��Wydaje mi si�, �e to niewielka pociecha.

��Nie wyjdziemy z nadprzestrzeni w z�ym miejscu. Je�li mam ci powiedzie� prawd�, to my�la�em, �eby przeprowadzi� ten manewr, nie m�wi�c ci o tym ani s�owa, tak �e w og�le nie zorientowa�by� si�, �e jest ju� po wszystkim. Doszed�em jednak do wniosku, �e lepiej b�dzie, je�li prze�yjesz to �wiadomie. Przekonasz si�, �e to �aden problem i nie b�dziesz ju� na to wi�cej zwraca� uwagi.

��No c� � powiedzia� Pelorat z pow�tpiewaniem. � Przypuszczam, �e masz racj�, ale, szczerze m�wi�c, nie spieszy mi si� tak bardzo.

��Zapewniam ci�

��Nie, nie, przyjacielu, przyjmuj� twoje zapewnienia bez zastrze�e�. Tylko� Czyta�e� kiedy Santerestila Matta)

��Oczywi�cie. Nie jestem analfabet�.

��Tak, tak. Nie powinienem by� o to pyta�. Pami�tasz tre��?

��Nie cierpi� te� na amnezj�.

��Wygl�da na to, �e mam wyj�tkowy talent do obra�ania ludzi. Chc� tylko powiedzie�, �e my�l� o tych scenach, gdzie Santerestil i jego przyjaciel, Ba�, uciekli z Planety 17 i czuj� si� zagubieni w przestrzeni. My�l� o tych naprawd� hipnotyzuj�cych scenach, kiedy znajduj� si� w�r�d gwiazd poruszaj�cych si� leniwie w przejmuj�cej ciszy, w odwiecznym trwaniu, w� Widzisz, nigdy nie wierzy�em, �e ten opis jest prawdziwy. Wzrusza� mnie i porywa�, ale naprawd� nigdy nie wierzy�em, �e jest prawdziwy. Teraz jednak, kiedy przywyk�em ju� do przebywania w przestrzeni, sam widz� to wszystko, sam tego do�wiadczam i� wiem, �e to niem�dre� ale nie chc� tego przerywa�. Wydaje mi si�, jakbym sam by� Santerestilem�

��A ja Banem � powiedzia� Trevize z lekk� nut� zniecierpliwienia.

��W pewnym sensie. To ma�e, rzadkie skupisko przy�mionych gwiazd, o tam, wydaje si� trwa� w bezruchu, z wyj�tkiem, oczywi�cie, naszego s�o�ca, kt�re musi si� teraz kurczy� i nikn��, ale my tego nie widzimy. Galaktyka roztacza przed nami ca�y sw�j nieruchomy majestat. Otacza nas cisza przestrzeni i nic nie rozprasza mojej uwagi i nie przeszkadza mi w kontemplacji.

��Nic, opr�cz mnie.

��Opr�cz ciebie� Ale musz� ci powiedzie�, Golan, stary druhu, �e rozmowa z tob� o Ziemi i o prehistorii, pr�ba przekazania ci cz�ci wiedzy o tym, ma r�wnie� swoje uroki. I te� nie chcia�bym, �eby si� to ju� sko�czy�o.

��Nie sko�czy si�. W ka�dym razie, nie zaraz. Chyba nie przypuszczasz, �e zrobimy skok i wyl�dujemy na powierzchni jakiej� planety, co? Nadal b�dziemy znajdowali si� w przestrzeni, a skok zajmie tyle czasu, �e nie b�dzie go mo�na w og�le zmierzy�. Mo�e potrwa� z tydzie�, zanim znajdziemy si� na jakiej� planecie, mo�esz si� wi�c odpr�y�.

��M�wi�c o planecie, z pewno�ci� nie masz na my�li Gai? Kiedy wyjdziemy z nadprzestrzeni, mo�emy znale�� si� w rejonie, gdzie w og�le nie ma Gai.

��Wiem o tym, Janov, ale znajdziemy si� we w�a�ciwym sektorze � je�li, oczywi�cie, twoje dane s� prawdziwe. A je�li nie� no c�

Pelorat potrz�sn�� g�ow� i rzek� pos�pnie:

��A co to nam pomo�e, �e znajdziemy si� we w�a�ciwym sektorze, je�li nie znamy wsp�rz�dnych Gai?

��Janov � rzek� na to Trevize � wyobra� sobie, �e jeste� na Terminusie i chcesz si� dosta� do Argyropolu. Nie wiesz, gdzie le�y to miasto, ale wiesz, �e znajduje si� gdzie� nad przesmykiem. No i co robisz, kiedy ju� znajdziesz si� nad tym przesmykiem?

Pelorat przez chwil� milcza�, jak gdyby obawia� si�, �e musi to by� jakie� niezwykle skomplikowane zadanie. W ko�cu podda� si�:

��Przypuszczam, �e bym po prostu kogo� spyta�.

��Bardzo dobrze! Czy mo�na zrobi� co� innego?� No co, jeste� ju� got�w?

��Ju�? To znaczy teraz? � Pelorat wygramoli� si� z fotela. Jego mi�a, lecz nie ukazuj�ca nigdy �adnych uczu� twarz teraz nieomal zdradza�a niepok�j. � Co mam robi�? Usi���? Sta�? Czy zrobi� jeszcze co� innego?

��Na czas i przestrze�, Janov, nie musisz nic robi�. Chod� po prostu ze mn� do mojej kabiny, �ebym m�g� skorzysta� z komputera, a tam mo�esz sobie siedzie�, sta� albo fika� kozio�ki. Mo�esz sobie robi�, co ci si� podoba. Proponuj� ci jednak, �eby� usiad� przed ekranem i dok�adnie go obserwowa�. To na pewno b�dzie zajmuj�ce. Chod�!

Przeszli kr�tkim korytarzem do kabiny Trevizego i Trevize usiad� przy komputerze. � A mo�e ty chcia�by� to zrobi�, Janov? � spyta� nagle. � Podam ci liczby i wystarczy, �eby� je pomy�la�. Ca�� reszt� wykona komputer.

��Nie, dzi�kuj� � odpar� Pelorat. � Ten komputer jako� niezbyt dobrze ze mn� wsp�pracuje. Wiem, co powiesz � �e brak mi wprawy, ale nie wierz� w to. Jest co� w twoim umy�le, Golan�

��Nie opowiadaj g�upstw.

��Ale� sk�d. Ten komputer wydaje si� po prostu pasowa� do ciebie. Kiedy si� z nim po��czysz, to wydaje si�, �e tworzycie jeden organizm. Kiedy ja si� po��cz�, to jest to zesp� dwu dzia�aj�cych podmiot�w � Janova Pelorata i komputera. To nie to samo.

��To �mieszne � powiedzia� Trevize, ale stwierdzenie Pelorata sprawi�o mu satysfakcj�. Pog�adzi� niemal z mi�o�ci� wg��bienia na d�onie.

��Tak, �e wol� raczej patrze� � rzek� Pelorat. � To znaczy, wola�bym, �eby�my w og�le tego nie robili, ale skoro si� upar�e�, to wol� patrze�. � Utkwi� wzrok w ekran, kt�ry ukazywa� zamglon� Galaktyk�, jakby posypan� pudrem bladych gwiazd na pierwszym planie. � Daj mi zna�, kiedy b�dziesz mia� zacz��. � Opar� si� powoli o �cian� i zbiera� si�y na ten moment.

Trevize u�miechn�� si�. W�o�y� d�onie we wg��bienia na p�ycie biurka i poczu�, �e ma kontakt umys�owy z komputerem. Z dnia na dzie� przychodzi�o mu to �atwiej, a przy tym kontakt stawa� si� jak gdyby bardziej intymny i mimo i� kpi� sobie z tego, co m�wi� Pelorat, faktycznie czu� to. Wydawa�o si�, �e nawet nie musi wyra�nie my�le� o wsp�rz�dnych, tak jak gdyby komputer wiedzia�, czego on chce, nawet bez wyra�nego formu�owania polece�. Sam czerpa� informacj� z m�zgu Trevize � go.

Ale, mimo to, Trevize �powiedzia��, czego chce i poleci�, by poprzedzi� skok dwuminutowym odliczaniem.

��W porz�dku, Janov. Mamy dwie minuty: 120 � 115 � 110 � � Patrz tylko na ekran.

Pelorat wpatrywa� si� intensywnie w ekran, zaciskaj�c k�ciki ust i wstrzymuj�c oddech.

Trevize m�wi� cicho: 15 � 10 � 5 � 4 � 3 � 2 � 1 � 0.

Obraz na ekranie zmieni� si� bez �adnego zauwa�alnego ruchu. Pelorat nie odczu� absolutnie nic. Gwiazdy wyra�nie si� zag�ci�y i Galaktyka znik�a.

Pelorat drgn�� i spyta�:

��Czy to by�o to?

��Czy to by�o co? Drgn��e�. Ale to twoja wina. Nie czu�e� nic. Przyznaj si�.

��Przyznaj�.

��A wi�c to jest to. Dawniej, kiedy podr�e w nadprzestrze� by�y wzgl�dn� nowo�ci� � przynajmniej tak podaj� ksi��ki � towarzyszy�o temu dziwne uczucie, jakby lekkie szarpni�cie, i niekt�rzy ludzie odczuwali nudno�ci albo lekki zawr�t g�owy. Mo�e by�o to zjawisko psychogenne, a mo�e nie. W ka�dym razie w miar� jak ludzie zdobywali coraz wi�ksze do�wiadczenie w zakresie skok�w i doskonalono aparatur�, doznania te stawa�y si� coraz rzadsze. Przy takim komputerze jak ten na pok�adzie wp�yw wywierany przez skok na organizm znajduje si� poni�ej progu percepcji. Przynajmniej ja tak to odczuwam.

��Musz� przyzna�, �e ja te�. Gdzie teraz jeste�my, Golan?

��Tylko o krok dalej. W rejonie Kalgana. Mamy jeszcze d�ug� drog� przed sob� i zanim wykonamy nast�pny skok, musimy sprawdzi�, czy ten by� precyzyjny.

��Niepokoi mnie, gdzie si� podzia�a Galaktyka.

��Jest wsz�dzie wok� nas, Janov. Teraz jeste�my ju� wewn�trz niej. Je�li nastawimy odpowiednio ekran, to ujrzymy jej bardziej oddalone rejony w postaci jasnego pasma na niebie.

��Droga Mleczna! � krzykn�� rado�nie Pelorat. � Prawie ka�dy �wiat ma j� na swoim niebie, ale my, na Terminusie, nie widzimy jej. Poka� mi j�, stary druhu!

Obraz na ekranie przechyli� si�, tak i� zdawa�o si�, �e przep�ywa przeze� strumie� gwiazd, a potem pokaza� si� szeroki, jarz�cy si� per�owym �wiat�em pas, kt�ry wype�ni� prawie ca�y ekran. Ekran przesun�� si� wzd�u� niego, ukazuj�c jak zw�a si�, a potem znowu rozszerza.

��Im bli�ej �rodka Galaktyki, tym jest g�ciejsza. Nie jest jednak tak g�sta ani tak jasna, jak mog�aby by�, gdy� w spiralnych ramionach s� ciemne chmury. Co� takiego jak teraz m�g�by� zobaczy� z wi�kszo�ci zamieszkanych �wiat�w.

��I z Ziemi�

��To nie jest �adna wskaz�wka. Nie mo�na tego traktowa� jako cechy rozpoznawczej.

��Oczywi�cie, �e nie. Ale wiesz co� Nie studiowa�e� historii nauki, prawda?

��Rzeczywi�cie nie, chocia�, naturalnie, co� z tego lizn��em. Mimo to, je�li masz jakie� pytania, nie traktuj mnie jak eksperta.

��Nie, chodzi mi tylko o to, �e ten skok przypomnia� mi o czym�, co zawsze mnie zastanawia�o. Mo�na stworzy� opis wszech�wiata, w kt�rym podr�e nadprzestrzenne s� niemo�liwe i w kt�rym pr�dko�� �wiat�a w pr�ni jest absolutnie najwi�ksz� pr�dko�ci�.

��Oczywi�cie.

��W takich warunkach geometria wszech�wiata jest tego rodzaju, �e jest niemo�liwo�ci� odby� podr�, kt�r� w�a�nie rozpocz�li�my, w czasie kr�tszym ni� ten, kt�rego potrzebuje promie� �wiat�a dla przebycia okre�lonej drogi. I gdyby�my podr�owali z pr�dko�ci� �wiat�a, to dla nas up�yw czasu by�by inny ni� dla ca�ego wszech�wiata. Je�li punkt, w kt�rym si� teraz znajdujemy, jest oddalony, powiedzmy, o pi��dziesi�t parsek�w od Terminusa, to gdyby�my dotarli tu z pr�dko�ci� �wiat�a, nie czuliby�my w og�le up�ywu czasu, natomiast na Terminusie i w ca�ej Galaktyce min�oby sto trzydzie�ci lat. Tymczasem dotarli�my tu nie z pr�dko�ci� �wiat�a, ale z pr�dko�ci� wi�ksz� od niej tysi�c razy i nie ma �adnej r�nicy w up�ywie czasu mi�dzy nami a jakimkolwiek innym miejscem w Galaktyce. Przynajmniej mam nadziej�, �e nie ma.

��Nie spodziewaj si�, �e wy�o�� ci tu zaraz teori� nadprzestrzeni Olanjena. Mog� ci powiedzie� tylko tyle, �e gdyby� podr�owa� z pr�dko�ci� �wiat�a w zwyk�ej przestrzeni, to � jak to opisa�e� � czas mija�by dla ciebie wolniej o 3,26 roku na parsek. Tak zwany wzgl�dny wszech�wiat, kt�rego istot� ludzko�� zna�a ju� tak dawno, jak si�gaj� nasze badania prehistoryczne � chocia� my�l�, �e to akurat twoja dziedzina � nie zmieni� swych w�asno�ci, a prawa w nim obowi�zuj�ce nie zosta�y uchylone. Jednak podczas skok�w nadprzestrzennych znajdujemy si� w stanie, kiedy warunki determinuj�ce wzgl�dno�� po prostu nie istniej� i w zwi�zku z tym dzia�aj� inne prawa. Traktowana nadprzestrzennie Galaktyka jest mikroskopijnym obiektem, idealnie bezwymiarowym punktem, gdzie nie zachodz� �adne efekty wzgl�dno�ci.

Prawd� m�wi�c, w matematycznych formu�ach kosmologii u�ywa si� dw�ch symboli na oznaczenie Galaktyki � Gw na oznaczenie �Galaktyki wzgl�dnej�, gdzie najwi�ksz� mo�liw� pr�dko�ci� jest pr�dko�� �wiat�a i GN, na oznaczenie �Galaktyki nadprzestrzennej�, gdzie pr�dko�� nie ma zupe�nie �adnego znaczenia, po prostu nie istnieje. W nadprzestrzeni warto�� ka�dej pr�dko�ci jest r�wna zeru, nic wi�c si� tam nie porusza, natomiast to samo cia�o ma wzgl�dem przestrzeni niesko�czon� pr�dko��. Nie potrafi� tego dok�adnie wyja�ni�.

Aha, warto doda�, �e ulubion� pu�apk� profesor�w zastawian� na student�w podczas �wicze� z fizyki teoretycznej jest wstawianie symboli czy warto�ci, kt�re maj� znaczenie w Gw do r�wna� odnosz�cych si� do GN i odwrotnie. Najcz�ciej student wpada w tak� pu�apk� i nie mo�e si� stamt�d nijak wydosta�. Poci si� i m�czy, bo nic mu nie wychodzi, dop�ki nie zlituje si� nad nim kt�ry� ze starszych koleg�w i nie wyja�ni w czym rzecz. Ja te� da�em si� kiedy� na to nabra�.

Pelorat przez chwil� powa�nie zastanawia� si� nad tym, a potem zmieszany spyta�:

��No, ale kt�ra z tych Galaktyk jest prawdziwa?

��I jedna, i druga � w zale�no�ci od tego, co w danej chwili robisz. Je�li znajdziesz si� na powr�t na Terminusie, to po to, �eby przeby� jak�� odleg�o�� l�dem, skorzystasz z samochodu, a po to, �eby przeby� tak� sam� odleg�o�� morzem � ze statku. W ka�dym z tych przypadk�w warunki s� inne. No i kt�ry Terminus jest prawdziwy � l�d czy morze?

Pelorat pokiwa� g�ow�. � Analogie s� zawsze ryzykowne � powiedzia� � jednak w tym przypadku wol� przyj�� twoje wyja�nienia ni� zastanawiaj�c si� d�u�ej nad nadprzestrzeni� ryzykowa� popadniecie w chorob� psychiczn�. Skoncentruj� si� na tym, co robimy teraz.

��Sp�jrz na to, co w�a�nie zrobili�my � rzek� Trevize � jako na nasz pierwszy skok w kierunku Ziemi.

�I zastanawiam si�, ku czemu jeszcze� � pomy�la�.

��No tak � rzek� Trevize � zmarnowa�em dzie�.

��O! � zdziwi� si� Pelorat � podnosz�c g�ow� znad swych katalog�w. � Jak to?

Trevize roz�o�y� r�ce. � Nie ufa�em komputerowi. Nie �mia�em mu wierzy�, wi�c por�wna�em nasz� obecn� pozycj� z pozycj�, kt�r� chcieli�my osi�gn�� po skoku. R�nica by�a nieuchwytna. Nie by�o �adnego zauwa�alnego b��du.

��To chyba dobrze, co?

��Wi�cej ni� dobrze. To niewiarygodne. Nigdy o niczym takim nie s�ysza�em. Wykona�em wiele skok�w, wiele skok�w sam obliczy�em r�nymi sposobami i przy u�yciu r�nych urz�dze�. Kiedy by�em jeszcze w szkole, musia�em obliczy� parametry pewnego skoku na r�cznym komputerze, a potem sprawdzi�em wynik za pomoc� nadajnika nadprze � strzennego. Naturalnie nie mog�em wys�a� prawdziwego statku, gdy� � pomijaj�c ju� koszty � m�g�bym go wpakowa� w sam �rodek jakiej� gwiazdy na drugim ko�cu drogi przez nadprzestrze�.

Oczywi�cie nigdy nie sko�czy�o si� a� tak �le � kontynuowa� Trevize � ale zawsze by� jaki�, i to spory, b��d. B��dy zdarzaj� si� zawsze, nie mog� si� przed nimi ustrzec nawet eksperci. Po prostu nie spos�b nie pope�ni� b��du, je�li ma si� do czynienia 2 tyloma zmiennymi. Ujmijmy to w ten spos�b � geometria przestrzeni jest zbyt skomplikowana, aby mo�na sobie by�o z ni� �atwo poradzi�, a nadprzestrze�, ze sw� w�asn� z�o�on� natur�, co do kt�rej nawet nie udajemy, �e potrafimy j� zrozumie�, komplikuje spraw� jeszcze bardziej. W�a�nie dlatego musimy posuwa� si� etapami, zamiast wykona� jeden wielki skok st�d a� do Sayshell. Wraz ze wzrostem odleg�o�ci wzrasta rozmiar b��du.

��Ale powiedzia�e�, �e ten komputer nie zrobi� b��du � rzek� na to Pelorat.

��To on, komputer, powiedzia�, �e nie zrobi� b��du. Poleci�em mu, aby por�wna� nasz� rzeczywist� pozycj� z pozycj� wcze�niej zaplanowan� i wyliczon�, �to, co jest� z �tym, co mia�o by�. Powiedzia�, �e � w granicach jego mo�liwo�ci pomiaru � obie pozycje s� identyczne, a ja pomy�la�em �A je�li k�amie?�

A� do tej chwili Pelorat trzyma� w r�ku kopiark�. Teraz od�o�y� j�. Wydawa� si� poruszony tym, co us�ysza�:

��Chyba �artujesz! Komputer nie potrafi k�ama�. Chyba �e chcesz przez to powiedzie�, �e my�la�e� czy nie jest zepsuty.

��Nie, wcale tak nie my�la�em. Na przestrze�! My�la�em, �e k�amie. Ten komputer jest tak doskona�y, �e nie mog� o nim my�le� inaczej, jak o istocie ludzkiej, a mo�e nawet nadludzkiej. O istocie na tyle ludzkiej, �eby mog�a czu� dum� i �eby k�ama�a. Da�em mu polecenie, aby wytyczy� przez nadprzestrze� kurs do pozycji znajduj�cej si� w pobli�u planety Sayshell, stolicy Zwi�zku Sayshellskiego. Zrobi� to. Wytyczy� kurs w dwudziestu dziewi�ciu skokach, co jest arogancj� w najwy�szym stopniu.

��Dlaczego arogancj�?

��B��d pope�niony podczas pierwszego skoku sprawia, �e drugi jest o wiele mniej pewny, b��d pope�niony przy drugim skoku sprawia, �e trzeci jest jeszcze bardziej niepewny, i tak dalej. Jak mo�na obliczy� dwadzie�cia dziewi�� skok�w od razu? Dwudziesty dziewi�ty m�g�by si� sko�czy� w jakimkolwiek miejscu w Galaktyce, dos�ownie w ka�dym miejscu. Tak wi�c poleci�em mu wykona� tylko pierwszy skok. B�dziemy mog i sprawdzi� wynik, zanim zdecydujemy si� na nast�pne.

��To ostro�ne podej�cie � powiedzia� Pelorat z uznaniem. � Popieram to!

��Tak, ale czy zrobiwszy pierwszy skok komputer nie poczuje si� dotkni�ty moim brakiem zaufania? Czy nie b�dzie czu� si� zmuszony ocali� sw� dum� m�wi�c mi, �e kiedy go pyta�em, nie by�o w jego wyliczeniach �adnego b��du? Czy nie stwierdzi, �e nie mo�e si� przyzna� do pomy�ki, do swojej niedoskona�o�ci? Gdyby mia�o tak by�, to r�wnie dobrze mogliby�my nie mie� �adnego komputera.

D�uga, �agodna twarz Pelorata posmutnia�a:

��Co mo�emy zrobi� w takim przypadku, Golan?

��Mo�emy zrobi� to, co w�a�nie zrobi�em � zmarnowa� dzie�. Sprawdzi�em pozycje wielu z otaczaj�cych nas gwiazd stosuj�c najbardziej prymitywne metody � obserwacj� teleskopow�, fotografi� i pomiar r�czny. Por�wna�em rzeczywist� pozycj� ka�dej z nich z tymi, w kt�rych powinny si� znajdowa�, gdyby w obliczeniach nie by�o b��du. Praca ta zaj�a mi ca�y dzie�, a wyniki zupe�nie mnie za�ama�y.

��No, a co si� sta�o?

��Znalaz�em dwa ogromne b��dy, sprawdzi�em, je ponownie i okaza�o si�, �e tkwi� w moich obliczeniach. To ja sam je pope�ni�em. Poprawi�em obliczenia, a potem wykona�em je od samego pocz�tku za pomoc� komputera � po to tylko, �eby zobaczy�, czy on sam da identyczne rozwi�zania. Opr�cz tego, �e przedstawi� wyniki z dok�adno�ci� do wielu miejsc po przecinku, okaza�o si�, �e moje liczby by�y prawid�owe, a one wykaza�y, �e komputer nie pope�ni� �adnego b��du. Ten komputer mo�e by� aroganckim Mulim synem, ale ma co�, co mu daje faktyczny pow�d do takiej arogancji.

Pelorat wci�gn�� g��boki haust powietrza. � No to dobrze.

��Istotnie. A wi�c mam zamiar poleci� mu, �eby wykona� pozosta�e dwadzie�cia osiem skok�w.

��Wszystkie za jednym zamachem? Ale�

��Nie za jednym zamachem. Nie martw si�. Jeszcze nie jestem wariatem. B�dzie robi� skoki jeden po drugim, ale po ka�dym sprawdzi nasze otoczenie i dopiero je�li oka�e si�, �e jeste�my mniej wi�cej w miejscu, w kt�rym powinni�my by�, b�dzie m�g� wykona� nast�pny. Je�li za kt�rym� razem oka�e si�, �e r�nica jest zbyt du�a � a wierz mi, granicy b��du nie ustali�em zbyt wysoko � to b�dzie musia� przerwa� i na nowo wyliczy� pozosta�e skoki.

��Kiedy masz zamiar to zrobi�?

��Kiedy? Zaraz� Widz�, �e katalogujesz swoje zbiory�

��Tak, Golan, to dla mnie jedyna okazja, �eby to zrobi�. Ju� od paru lat mia�em si� za to zabra�, ale zawsze co� stawa�o mi na przeszkodzie.

��Nie mam nic przeciwko temu. Zajmij si� swoj� prac� i nie przejmuj si�. Skup si� na katalogowaniu, a ja zajm� si� ca�� reszt�.

Pelorat potrz�sn�� g�ow�. � Nie �artuj. Nie uspokoj� si�, dop�ki nie b�dziemy tego mieli za sob�. Prawie trz�s� si� ze strachu.

��A wi�c nie powinienem ci tego m�wi�, ale� musz� si� tym z kim� podzieli�, a opr�cz ciebie nie ma tu nikogo. Wyznam ci szczerze, �e zawsze istnieje mo�liwo��, �e znajdziemy si� co prawda w dok�adnie wyliczonym miejscu w przestrzeni mi�dzygwiezdnej, ale b�dzie to akurat miejsce, gdzie znajdzie si� lec�cy z du�� pr�dko�ci� meteoryt albo ma�a czarna dziura. Wtedy b�dzie i po statku, i po nas. Teoretycznie rzecz bior�c, mo�e si� co� takiego zdarzy�, chocia� prawdopodobie�stwo zaistnienia takiej sytuacji jest ma�e�

No, ale r�wnie dobrze mo�e si� zdarzy�, �e siedzisz sobie w swoim gabinecie na Terminusie i przegl�dasz swoje zbiory albo �pisz smacznie w swoim w�asnym ��ku, a jaki� zab��kany meteoryt, kt�ry przedosta� si� przez atmosfer�, trafia ci� prosto w g�ow� i k�adzie trupem. Ale, jak powiedzia�em, jest to ma�o prawdopodobne.

Szczerze m�wi�c,, prawdopodobie�stwo przeci�cia po zako�czeniu skoku drogi jakiemu� cia�u, zetkni�cie z kt�rym grozi�oby nam katastrof� i �mierci�, ale kt�re by�oby zbyt ma�e, by zdo�a� je wykry� komputer, jest o wiele mniejsze ni� prawdopodobie�stwo zostania ofiar� uderzenia meteorytu w swoim w�asnym domu. A inne rodzaje ryzyka, jak na przyk�ad wyl�dowanie w �rodku jakiej� gwiazdy, s� jeszcze mniejsze.

��No to po co mi m�wisz o tym wszystkim, Golan? � spyta� Pelorat.

Trevize zawaha� si�, potem spu�ci� g�ow�, jakby zastanawia� si�, co ma odpowiedzie�, i wreszcie rzek�:

��Widzisz, my�l�, �e cho�by ryzyko katastrofy by�o nie wiem jak ma�e, to je�li wystarczaj�co du�a liczba ludzi podejmuje to ryzyko, kiedy� musi w ko�cu doj�� do katastrofy. I chocia� jestem absolutnie pewien, �e nie przydarzy si� nam nic z�ego, to jednak jaki� wewn�trzny g�os m�wi mi �A mo�e stanie si� to akurat tym razem�. A to sprawia, �e czuj� si� wobec ciebie winny� My�l�, �e w�a�nie dlatego m�wi� ci o tym. Janov, je�li stanie si� co� z�ego, to wybacz mi.

��Ale�, Golan, drogi przyjacielu, je�li stanie si� co� z�ego, to obaj zginiemy w tej samej sekundzie. Ani ja nie b�d� ci m�g� wybaczy�, ani ty nie us�yszysz mego wybaczenia.

��Wiem o tym, wi�c wybacz mi teraz, dobrze? Pelorat u�miechn�� si�:

��Nie wiem dlaczego, ale to mi dodaje ducha. Jest w tym co� zabawnego. Oczywi�cie, Golan, wybaczam ci. W literaturze �wiatowej jest wiele mit�w o istnieniu w jakiej� formie �ycia pozagrobowego i je�li rzeczywi�cie istnieje gdzie� takie miejsce � a szans�, �e istnieje, s�, my�l�, takie same jak szans� wyl�dowania w czarnej minidziurze albo nawet mniejsze � i je�li obaj znajdziemy si� w tym miejscu, to za�wiadcz� s�owem honoru, �e zrobi�e�, co mog�e�, aby mnie uratowa� i �e nie jeste� winien mojej �mierci.

��Dzi�kuj� ci. Teraz mi ul�y�o. Chc� zaryzykowa�, ale nie dawa�a mi spokoju my�l, �e w ten spos�b ty te� zaryzykujesz, nic o tym nie wiedz�c.

Pelorat u�cisn�� mu d�o�:

��Wiesz, Golan, znam ci� dopiero nieca�y tydzie� i przypuszczam, �e nie powinienem w takich sprawach wydawa� pospiesznych s�d�w, ale my�l�, �e jeste� wspania�ym facetem. A teraz zr�bmy to i miejmy to ju� z g�owy.

��Oczywi�cie! Wystarczy tylko, �ebym nacisn�� ten ma�y klawisz. Komputer dosta� ju� instrukcje i tylko czeka, a� powiem �Start!�� Mo�e chcia�by��

��Nigdy! To twoja sprawa! I tw�j komputer.

��W porz�dku. I moja odpowiedzialno��. Jak widzisz, stale staram si� jej unikn��. Nie spuszczaj oka z ekranu!

Z u�miechem, kt�ry wygl�da� na ca�kowicie autentyczny i nieudawany, Trevize po�o�y� d�onie na pulpicie i nawi�za� kontakt z komputerem.

Przez chwil� nic si� nie dzia�o. Potem obraz pola gwiezdnego zmieni� si� � potem raz jeszcze � i jeszcze raz. Gwiazdy widziane na ekranie stawa�y si� coraz g�ciejsze i ja�niejsze.

Pelorat liczy�, wstrzymuj�c oddech. Kiedy doszed� do pi�tnastu, obraz zatrzyma� si�, jak gdyby co� si� zaci�o w aparacie.

Pelorat spyta� szeptem, wyra�nie obawiaj�c si�, �e jaki� g�o�niejszy d�wi�k mo�e fatalnie uszkodzi� mechanizm:

��Co si� sta�o? Co� si� zepsu�o? Trevize wzruszy� ramionami:

��My�l�, �e koryguje obliczenia. Jaki� obiekt w przestrzeni � obiekt nie uwzgl�dniony w obliczeniach � karze�, kt�rego nie ma na mapach albo w�druj�ca planeta � spowodowa� zauwa�alne zaburzenia i odkszta�ci� og�lne pole grawitacyjne�

��Czy grozi to nam niebezpiecze�stwem?

��Skoro jeszcze �yjemy, to prawie na pewno niczym to nam nie grozi. Je�li to planeta, to mo�e by� oddalona od nas nawet o sto milion�w kilometr�w, co nie przeszkadza, �e zmiany powodowane przez ni� w polu grawitacyjnym wymagaj� przeprowadzenia oblicze� na nowo. Karze� mo�e by� nawet o dziesi�� miliard�w kilometr�w st�d, ale�

Obraz znowu si� zmieni� i Trevize zamilk�. Zmienia� si� jeszcze kilkakrotnie. Wreszcie, kiedy Pelorat doliczy� do dwudziestu o�miu, ruch usta�.

Trevize skontaktowa� si� z komputerem. � Jeste�my na miejscu � powiedzia�.

��Liczy�em pierwszy skok jako �l�, a w tej serii zacz��em liczy� od 2. To w sumie da�o dwadzie�cia osiem skok�w, a m�wi�e�, �e ma by� dwadzie�cia dziewi��.

��Korekta oblicze� przy skoku 15 prawdopodobnie skr�ci�a ca�� podr� o jeden skok. Mog�, je�li chcesz, sprawdzi� to na komputerze, ale naprawd� nie ma takiej potrzeby. Jeste�my w pobli�u planety Sayshell. Tak podaje komputer i wierz� mu. Gdybym nastawi� ekran na odpowiedni kierunek, to ujrzeliby�my jasne s�o�ce, ale nie ma sensu przeci��a� bez potrzeby jego wydolno�ci. Planeta Sayshell to ta czwarta, o widzisz, tam. Jeste�my � teraz od niej oddaleni o 3,2 miliona kilometr�w, a to jest odleg�o��, przy kt�rej wypada ju� zako�czy� skoki. Mo�emy tam by� za trzy dni� za dwa, je�li si� pospieszymy.

Trevize zaczerpn�� g��boko powietrza i czeka�, a� opu�ci go napi�cie.

��Zdajesz sobie spraw�, Janov, co to znaczy? � spyta�. � �aden statek, na kt�rym by�em czy o kt�rym s�ysza�em, nie wykona�by tych skok�w bez przynajmniej jednego dnia przerwy, wype�nionego pracoch�onnymi obliczeniami i sprawdzaniem wynik�w oblicze�, mi�dzy kolejnymi skokami. I to nawet z wykorzystaniem, komputera. Ta podr� zaj�aby nam prawie miesi�c. No, mo�e dwa albo trzy tygodnie, gdyby�my szar�owali. A odbyli�my j� w ci�gu p� godziny. Kiedy ka�dy statek b�dzie wyposa�ony w taki komputer jak nasz�

��Zastanawiam si�, dlaczego burmistrz da�a nam do dyspozycji tak nowoczesny statek � powiedzia� Pelorat. � Musi by� niewiarygodnie kosztowny.

��To statek eksperymentalny � rzek� sucho Trevize. � By� mo�e ta dobra kobieta chcia�a, aby�my go wypr�bowali, �eby si� przekona�, czy nie wyjd� na jaw jakie� braki albo usterki.

��M�wisz to powa�nie?

��Nie denerwuj si�. W ko�cu nie ma si� czym przejmowa�. Nie ma tu �adnych usterek. Ale nie zdziwi�bym si�, gdyby by�y, a my pos�u�yliby�my jako kr�liki do�wiadczalne. Na pewno nie musia�aby walczy� z w�asnym sumieniem, �eby zrobi� co� takiego. Poza tym nie zaufa�a nam na tyle, �eby wyposa�y� statek w bro� zaczepn�, a to bardzo zmniejszy�o koszty.

��My�l� o tym komputerze � powiedzia� z zadum� Pelorat. � Wydaje si� znakomicie dostosowany do ciebie� nie mo�na go r�wnie dobrze dostosowa� do ka�dego. Ze mn� ledwie wsp�pracuje.

��Tym lepiej dla nas, �e tak dobrze wsp�pracuje z jednym z nas.

��Zgoda, ale czy to zwyk�y przypadek?

��A co innego, Janov?

��Na pewno burmistrz zna ci� bardzo dobrze.

��My�l�, �e tak. Stara kr��ownica.

��Czy nie mog�a poleci� zaprojektowania komputera specjalnie dla ciebie?

��A to dlaczego?

��W�a�nie zastanawiam si�, czy przypadkiem nie lecimy tam, gdzie komputer chce, �eby�my lecieli.

Trevize otworzy� szeroko oczy ze zdumienia:

��Chcesz powiedzie�, �e kiedy jestem po��czony z komputerem, to on, a nie ja, jest tym, kt�ry kieruje?

��Tylko si� nad tym zastanawiam.

��To absurd! Paranoja. Daj spok�j, Janov.

Trevize wr�ci� do komputera, aby nastawi� ekran na planet� Sayshell i wytyczy� kurs do niej przez zwyk�� przestrze�.

Zupe�ny absurd!

Ale dlaczego Pelorat nabi� mu tym g�ow�?

Min�y dwa dni i Gendibal stwierdzi�, �e jest nie tyle przygn�biony, ile w�ciek�y. Nie by�o �adnego powodu, �eby zwleka� � przes�uchaniem go. Gdyby by� nieprzygotowany, gdyby potrzebowa� czasu, o, to wtedy � by� ca�kowicie tego pewien � przes�uchanie zarz�dzono by natychmiast.

No, ale skoro Druga Fundacja stan�a w obliczu czego� tak nieistotnego jak najwi�kszy kryzys od czas�w Mu�a, mogli sobie pozwoli� na zw�ok�. Marnowali czas po to tylko, �eby go zirytowa�.

I faktycznie, zirytowali go, ale, na Seldona, skutek tego b�dzie taki, �e jego kontratak b�dzie tym silniejszy. By� na to ca�kowicie zdecydowany.

Rozejrza� si�. Przedpok�j by� pusty. Sytuacja ta trwa�a od dw�ch dni. By� cz�owiekiem napi�tnowanym, M�wc�, kt�ry � jak wszyscy wiedzieli � utraci wkr�tce, w wyniku akcji nie maj�cej precedensu w ca�ej, pi��setletniej historii Drugiej Fundacji, swoje stanowisko i pozycj�. Zostanie zdegradowany do roli zwyk�ego, szeregowego cz�onka Drugiej Fundacji.

I owszem, status szeregowego cz�onka Drugiej Fundacji, szczeg�lnie je�li towarzyszy� mu godny tytu�, a Gendibal m�g� zachowa� sw�j tytu� nawet po procesie, to nie by�o byle co, ba, to by� zaszczyt. Ale zosta� zdegradowanym ze stanowiska M�wcy do roli szeregowego cz�onka, to by�a zupe�nie inna sprawa. Ale � my�la� z w�ciek�o�ci� Gendibal � nigdy do tego nie dojdzie, nawet je�li od dw�ch dni wszyscy go starannie unikali. Tylko Sura Novi traktowa�a go tak, jak poprzednio, lecz ona by�a zbyt naiwna, aby orientowa� si� w sytuacji. Dla niej Gendibal nadal by� �panem�.

Gendibala irytowa� fakt, �e by�a ona dla niego pewn� pociech� w tych dniach. Ogarn�� go wstyd, kiedy zauwa�y�, �e jej ba�wochwalcze spojrzenie dodaje mu ducha. Czy�by zaczyna� ju� by� wdzi�czny za tak niewiele?

Z izby posiedze� wyszed� urz�dnik, aby poinformowa� go, �e St� czeka na niego. Gendibal wkroczy� do �rodka. Urz�dnik by� dobrze znany Gendibalowi, nale�a� on do gatunku tych, kt�rzy dok�adnie wiedzieli, ile szacunku nale�y si� temu, a ile innemu M�wcy i z jak� � w zwi�zku z tym � doz� uprzejmo�ci mo�na si� do ka�dego z nich odnosi�. W tej chwili jego szacunek dla Gendiba�a by� przera�aj�co ma�y. A wi�c nawet urz�dnik uwa�a�, �e jego los jest ju� przes�dzony.

Wszyscy siedzieli ju� wok� sto�u w czarnych togach wk�adanych specjalnie na proces. Mieli powa�ne miny. Pierwszy M�wca Shandess sprawia� wra�enie nieco zak�opotanego, ale pilnie baczy�, aby na jego twarzy nie pojawi�a si� nawet najmniejsza oznaka sympatii. Delarmi � jedna z trzech kobiet w�r�d M�wc�w � nawet nie spojrza�a na Gendibala.

Pierwszy M�wca zacz��:

��M�wco Storze Gendibalu, jeste� oskar�ony o zachowanie niegodne M�wcy. W obecno�ci nas wszystkich tu zebranych oskar�y�e� St� o zdrad� i o usi�owanie pope�nienia morderstwa, nie przedstawiaj�c na to �adnych dowod�w. Da�e� jasno do zrozumienia, �e umys�y wszystkich cz�onk�w Drugiej Fundacji, w��czaj�c w to M�wc�w razem z Pierwszym M�wc�, powinny zosta� poddane dok�adnej analizie w celu stwierdzenia komu spo�r�d nas nie mo�na ju� ufa�. Takie zachowanie niszczy ��cz�ce nas wi�zy, wi�zy, bez kt�rych Druga Fundacja nie by�aby w stanie kontrolowa� skomplikowanej i potencjalnie wrogiej nam Galaktyki, bez kt�rych nie mogliby�my z pewno�ci� stworzy� zdrowego Drugiego Imperium.

Poniewa� wszyscy byli�my �wiadkami tego znies�awienia, pominiemy tu przedstawienie formalnego aktu oskar�enia. Mo�emy zatem przej�� od razu do nast�pnej fazy. M�wco Storze Gendibalu, czy masz co� na swoj� obron�?

W tym miejscu Delarmi � nadal nie patrz�c na niego � pozwoli�a sobie na z�o�liwy u�mieszek.

��Je�li prawda mo�e �wiadczy� na moj� korzy�� � rzek� Gendibal � to mam co� na swoj� obron�. S� powody, by przypuszcza�, �e istniej� st�d przecieki. Mo�e t o si� ��czy� z poddaniem przez kogo� kontroli psychicznej jednego lub wi�cej cz�onk�w Drugiej Fundacji, nie wykluczaj�c os�b tu obecnych, a to stawia Drug� Fundacj� w obliczu �miertelnego niebezpiecze�stwa. Je�li faktycznie przyspieszyli�cie ten proces, gdy� nie chcecie traci� czasu, to by� mo�e wszyscy niejasno zdajecie sobie spraw� z powagi sytuacji, ale dlaczego w takim przypadku zmarnowali�cie dwa dni, mimo i� z�o�y�em formalny wniosek o natychmiastowy proces? Prosz� �askawie wzi�� pod uwag�, �e w�a�nie to �miertelne niebezpiecze�stwo zmusi�o mnie do powiedzenia tego, co powiedzia�em. Zachowa�bym si� w spos�b niegodny M�wcy, gdybym tego nie zrobi�.

��On po prostu powtarza znies�awienie, Pierwszy M�wco � powiedzia�a s�odko Delarmi.

Krzes�o Gendibala ustawiono w wi�kszej odleg�o�ci od sto�u ni� krzes�a pozosta�ych M�wc�w, co samo w sobie by�o ju� oznak� degradacji. Odsun�� je jeszcze dalej, jak gdyby nie dba� o to, i powsta�.

��Oskar�ycie i skarzecie mnie z miejsca, maj�c prawo za nic, czy mog� kontynuowa� swoj� obron�? � spyta�.

Odpowiedzia� mu Pierwszy M�wca.

��To nie jest posiedzenie zwo�ane wbrew prawu czy niezgodne ,z prawem, M�wco. Chocia� nie ma zbyt wielu precedens�w, kt�rymi mogliby�my si� kierowa� w tej sprawie, to jednak dajemy ci pe�n� mo�liwo�� wypowiedzenia si�. Uwa�amy bowiem, �e gdyby nasze ponadludzkie zdolno�ci mia�y doprowadzi� nas do pogwa�cenia zasad sprawiedliwo�ci, to lepiej by by�o uniewinni� winnego ni� skaza� niewinnego. Dlatego, aczkolwiek sprawa, kt�r� tu rozpatrujemy, jest zbyt powa�na, by�my pochopnie mieli uwolni� z zarzut�w winnego, pozwalamy ci przedstawi� tu twoje argumenty w taki spos�b, jaki uznasz za stosowny i m�wi� tak d�ugo, jak b�dziesz potrzebowa�, dop�ki wszyscy, w��czaj�c w to mnie (zaakcentowa� to, podnosz�c g�os), nie uznamy jednomy�lnie, �e us�yszeli�my ju� dosy�.

��Pozw�lcie zatem, �e zaczn� od informacji, i� Golan Trevize, ten radny z Pierwszej Fundacji, kt�ry zosta� skazany na wygnanie i kt�ry � zdaniem Pierwszego M�wcy i moim � jest ostrzem nadci�gaj�cego niebezpiecze�stwa, oddali� si� w nieoczekiwanym kierunku.

��W kwestii formalnej � rzek�a s�odko Delarmi. � Sk�d ten m�wca (intonacja wyra�nie wskazywa�a na to, �e s�owo �m�wca� wypowiedzia�a z ma�ej litery) wie o tym?

��Zosta�em o tym poinformowany przez Pierwszego M�wc� � rzek� Gendibal � ale potwierdzam to na podstawie swojej w�asnej wiedzy. Jednak w obecnej sytuacji, maj�c na wzgl�dzie fakt, �e � jak ju� powiedzia�em � nie ma gwarancji, i� nic z tego, co si� tu m�wi, nie przedostanie si� poza �ciany tej sali, nie mog� ujawni� �r�de� swoich informacji.

��Na razie wstrzymujemy si� od os�du w tej sprawie � powiedzia� Pierwszy M�wca. � B�dziemy kontynuowa� bez tej informacji, jednak je�li � w opinii Sto�u � oka�e si� to konieczne, M�wca Gendibal b�dzie musia� ujawni� swoje �r�d�a.

��Je�li ten m�wca nie ujawni ich teraz � odezwa�a si� Delarmi � to b�d� mia�a powody przypuszcza�, �e ma on swojego prywatnego agenta, kt�rego zatrudni� dla swych w�asnych cel�w i o kt�rym St� nic nie wie. Nie mo�emy mie� pewno�ci, czy taki agent przestrzega zasad obowi�zuj�cych personel Drugiej Fundacji.

Pierwszy M�wca rzek� z lekk� irytacj�:

��Zdaj� sobie doskonale spraw� z wszystkich implikacji stwierdzenia M�wcy Gendibala, M�wco Delarmi. Nic musisz mi ich tu wyk�ada� jak dziecku.

��Wspominam o tym, Pierwszy M�wco, tylko dlatego, by umieszczono to w aktach sprawy. Jest to dodatkowa okoliczno�� obci��aj�ca, nie ma jej jednak w akcie oskar�enia, kt�ry � nawiasem m�wi�c � nie zosta� tu w pe�ni przedstawiony. Zg�aszam zatem wniosek, by uzupe�niono oskar�enie o t� okoliczno��.

��Prosz� umie�ci� ten punkt w akcie oskar�enia � rzek� Pierwszy M�wca, zwracaj�c si� do urz�dnika. � Zostanie rozwini�ty i sformu�owany zgodnie z liter� prawa w odpowiednim czasie. � M�wco Gendibal (on przynajmniej wymawia� jego tytu� z du�ej litery), jak dot�d, twoje wyja�nienia faktycznie pogarszaj� tylko twoj� sytuacj�. M�w dalej.

��Trevize � podj�� na nowo Gendibal � nie tylko uda� si� w nieoczekiwanym kierunku, ale w dodatku podr�uje z nieznan� dot�d pr�dko�ci�. Z moich informacji, kt�rych nie zna jeszcze Pierwszy M�wca, wynika, �e przeby� blisko dziesi�� tysi�cy parsek�w w czasie niespe�na godziny.

��Jednym skokiem? � spyta� z niedowierzaniem kt�ry� z M�wc�w.

��Nie jednym, lecz ponad dwudziestoma skokami, nast�puj�cymi jeden po drugim, bez prawie �adnych przerw mi�dzy nimi � odpar� Gendibal � co nawet trudniej sobie wyobrazi� ni� jeden tak wielki skok. Nawet je�li uda si� teraz ustali� jego po�o�enie, to dotarcie do niego zajmie sporo czasu, a je�li nas wy�ledzi i b�dzie chcia� nam umkn��, to absolutnie nie b�dziemy w stanie go dogoni� A wy tu tracicie czas na zabawy w oskar�enia i procesy i nawet zwlekacie z t� spraw� dwa dni, �eby si� ni� jeszcze bardziej delektowa�.

Pierwszemu M�wcy uda�o si� ukry� zniecierpliwienie. � Prosz�, M�wco Gendibalu � powiedzia� � �eby� wyja�ni� nam, jakie to, twoim zdaniem, ma znaczenie.

���wiadczy to wymownie, Pierwszy M�wco, o nies�ychanym post�pie technologicznym, kt�ry nast�pi� w Pierwszej Fundacji. S� oni teraz o wiele pot�niejsi ni� w czasach Preema Palvera. Gdyby nas odkryli i mogli swobodnie dzia�a�, to nie mieliby�my �adnych szans.

M�wca Delarmi podnios�a si� z miejsca. � Pierwszy M�wco � powiedzia�a � szkoda naszego czasu na s�uchanie takich rzeczy. To nie ma nic wsp�lnego ze spraw�. Nie jeste�my dzie�mi, �eby nas tu straszy� bajkami Babci Czarnej Dziury. Dop�ki jeste�my w stanie kontrolowa� ich wol� i umys�y, fakt, �e posiadaj� fantastyczne maszyny, nie ma �adnego znaczenia.

��Co na to powiesz. M�wco Gendibal? � spyta� Pierwszy M�wca.

��Tylko to, �e kontrol� woli i umys�u zajmiemy si� w odpowiednim czasie. Na razie chc� po prostu podkre�li� ogromn� � i stale rosn�c� � przewag� technologiczn� Pierwszej Fundacji.

��Przejd� do nast�pnego punktu, M�wco Gendibal � rzek� Pierwszy M�wca. � Musz� ci wyzna�, �e to, co powiedzia�e� do tej pory, nie wydaje mi si� zbytnio zwi�zane z zarzutami zawartymi w akcie oskar�enia.

Zachowanie reszty M�wc�w wymownie �wiadczy�o, �e zgadzaj� si� w pe�ni ze zdaniem Pierwszego M�wcy.

��Prosz� bardzo, ju� przechodz� � powiedzia� Gendibal. � Trevize nie podr�uje sam. Towarzyszy mu niejaki � przerwa� na chwil�, zastanawiaj�c si� jak wymawia si� to nazwisko � Janov Pelorat, uczony bez jakich� specjalnych osi�gni��, kt�ry po�wi�ci� ca�e �ycie na zbieranie mit�w i legend dotycz�cych Ziemi.

��Widz�, �e wiesz o nim wszystko � wtr�ci�a si� Delarmi, kt�ra z widoczn� przyjemno�ci� przyj�a na siebie rol� oskar�yciela. � Pewnie to znowu owo tajemnicze �r�d�o informacji?

��Owszem, wiem o nim wszystko � odpar� spokojnie Gendibal. � Kilka miesi�cy ternu burmistrz Terminusa, zdolna i energiczna kobieta, zainteresowa�a si� nim bez �adnego wyra�nego powodu, a wi�c si�� rzeczy ja te� si� nim zainteresowa�em. Zreszt� nie robi�em z tego tajemnicy. Wszystkie informacje, kt�re uda�o mi si� uzyska�, przekaza�em Pierwszemu M�wcy.

��Potwierdzam to � rzek� cicho Pierwszy M�wca.

Jeden ze starszych M�wc�w spyta�:

��A co to takiego ta Ziemia? Czy to ten znany z ba�ni �wiat, z kt�rego jakoby wywodzi si� ludzko��? Ten, wok� kt�rego by�o tyle zamieszania w starym Imperium?

Gendibal skin�� twierdz�co g�ow�.

��Znany z bajek Babci Czarnej Dziury, jak by powiedzia�a M�wczyni Delarmi� Podejrzewam, �e marzeniem Pelorata by�a podr� na Trantor i przeszukanie Biblioteki Galaktycznej w celu znalezienia informacji dotycz�cych Ziemi, informacji, kt�rych nie m�g� uzyska� za po�rednictwem dzia�aj�cej na Terminusie mi�dzygwiezdnej wymiany bibliotecznej.

Kiedy odlatywa� z Trevizem z Terminusa, musia� by� przekonany, �e jego marzenie ma si� w�a�nie spe�ni�. W ka�dym razie my spodziewali�my si� ich przybycia i liczyli�my na to, �e b�dziemy mogli, dla naszego dobra, przebada� ich. Jak si� okazuje, i jak ju� teraz wszyscy wiecie, nie przylec� tu. Nie wiadomo jeszcze dok�d i po co lec�.

Delarmi, z min� anio�ka na swej puco�owatej twarzy spyta�a:

��A dlaczego ma to nas niepokoi�? Z pewno�ci� ich nieobecno�� na Trantorze nie pogorszy�a naszej sytuacji. Prawd� m�wi�c, fakt, �e tak �atwo zrezygnowali z odwiedzenia Trantora, zdaje si� wskazywa�, i� Pierwsza Fundacja nie wie nic o jego prawdziwym charakterze. Mo�emy tylko podziwia� kunszt Preema Palvera.

��Gdyby�my nie zastanawiali si� nad tym g��biej, to faktycznie mogliby�my doj�� do takiego pocieszaj�cego wniosku. Ale czy nie mog�o by� tak, �e zmiana ich plan�w nie wynik�a bynajmniej z braku orientacji co do roli Trantora? A mo�e zmiana ta spowodowana zosta�a w�a�nie obaw�, by Trantor � przebadawszy ich obu � nie zorientowa� si�, jak wa�n� rol� odgrywa w tym wszystkim Ziemia? W�r�d M�wc�w zapanowa�o poruszenie.

��Ka�dy � powiedzia�a zimno Delarmi � potrafi wymy�la� znakomite hipotezy i przedstawia� je w sugestywnych zdaniach. Ale czy to znaczy, �e s� one tylko dlatego sensowne? Czy mia�oby kogokolwiek obchodzi� to, co Druga Fundacja my�li o Ziemi? To, czy jest ona naprawd� planet�, z kt�rej pochodzi rodzaj ludzki, czy tylko mitem, a przede wszystkim czy w og�le jest jaka� jedna planeta, z kt�rej pochodz� ludzie, jest na pewno problemem, kt�rym powinni si� zajmowa� historycy, antropolodzy i zbieracze poda�, tacy jak ten tw�j Pelorat. Ale dlaczego mieliby�my si� tym zajmowa� my?

��No w�a�nie, dlaczego? � podchwyci� Gendibal. � A dlaczego w bibliotece nie ma �adnej wzmianki na temat Ziemi? Jak to mo�liwe?

Po raz pierwszy w atmosferze panuj�cej wok� Sto�u da�o si� odczu� co� innego ni� wrogo��.

��A nie ma? � powiedzia�a Delarmi.

��Kiedy dotar�a do mnie wiadomo�� � rzek� zupe�nie spokojnie Gendibal � �e Trevize i Pelorat mog� przyby� tutaj w poszukiwaniu informacji dotycz�cych Ziemi, to oczywi�cie poleci�em naszemu komputerowi bibliotecznemu, �eby sporz�dzi� list� dokument�w zawieraj�cych takie informacje. Specjalnie si� nie przej��em, kiedy okaza�o si�, �e w bibliotece nie ma nic na ten temat. Zupe�nie nic. Najmniejszej wzmianki� Nic!

Ale potem uparli�cie si� kaza� mi czeka� dwa dni na ten proces i w tym samym czasie dowiedzia�em si�, �e w ko�cu Trevize i Pelorat nie maj� zamiaru tu przylecie�. To pobudzi�o moj� ciekawo��. Zreszt� musia�em si� jako� rozerwa� i czym� zaj��. A wi�c podczas gdy � jak g�osi stare porzekad�o � siedzieli�cie tu popijaj�c wino, a dom si� wali�, ja przejrza�em stare ksi��ki historyczne w swoich prywatnych zbiorach. Znalaz�em w nich ust�py, kt�re wyra�nie m�wi�y o badaniach dotycz�cych �Problemu Pochodzenia�, prowadzonych u schy�ku Imperium. Powo�ywano si� tam na konkretne dokumenty, zar�wno druki, jak i mikrofilmy, a nawet cytowano niekt�re z nich. Poszed�em wi�c raz jeszcze do biblioteki i sam pr�bowa�em je znale��. Zapewniam was, �e nie znalaz�em nic.

��Nawet je�li jest tak, jak m�wisz � powiedzia�a Delarmi � to niekoniecznie musi by� w tym co� dziwnego. Je�li Ziemia jest faktycznie mitem�

��To znalaz�bym co� na ten temat w dziale mitologii. Gdyby by�a to opowie�� Babci Czarnej Dziury, to znalaz�bym to w zbiorze opowie�ci Babci Czarnej Dziury. Gdyby by� to wytw�r chorego umys�u, to znalaz�bym to w dziale psychopatologii. Jest faktem, ,�e istnieje co� na temat Ziemi, bo w przeciwnym razie nikt z was nic by o tym nie s�ysza�, a tymczasem z miejsca zorientowali�cie si�, �e jest to nazwa planety, z kt�rej przypuszczalnie pochodzi rodzaj ludzki. Dlaczego wobec tego nie ma na ten temat ani jednej wzmianki w bibliotece, i to w �adnym dziale?

Delarmi tym razem nic nie powiedzia�a, za to odezwa� si� inny M�wca. By� to Leonis Cheng, do�� niski m�czyzna, o encyklopedycznej zaiste wiedzy na temat najdrobniejszych szczeg��w Planu Seldona, ale o kr�tkowzrocznym stosunku do faktycznie istniej�cej Galaktyki. Mia� zwyczaj mruga� szybko powiekami, kiedy m�wi�.

��Jest rzecz� og�lnie znan�, �e u swego schy�ku Imperium stara�o si� stworzy� kult imperatora, starannie t�umi�c wszelkie objawy zainteresowania czasami przedimperialnymi.

Gendibal skin�� g�ow�:

��T�umienie to precyzyjny termin, M�wco Cheng. Nie jest to r�wnoznaczne z niszczeniem dowod�w. Powiniene� wiedzie� o tym lepiej ni� ktokolwiek z tu obecnych, �e inn� charakterystyczn� cech� okresu schy�kowego Imperium by� nag�y przyp�yw zainteresowania wcze�niejszymi � i przypuszczalnie lepszymi � czasami. Mam tu na my�li wzrost zainteresowania �Problemem Pochodzenia� w czasach Hari Seldona. Cheng przerwa� mu g�o�nym chrz�kni�ciem:

��Wiem o tym bardzo dobrze, m�ody cz�owieku. O spo�ecznych problemach okresu schy�kowego Imperium wiem o wiele wi�cej, ni� przypuszczasz. Proces �imperializacji� wzi�� ostatecznie g�r� nad tymi dyletanckimi rozwa�aniami dotycz�cymi Ziemi. Za rz�d�w Cleona II, w ostatnim okresie pewnego o�ywienia Imperium, proces ten osi�gn�� punkt kulminacyjny i usta�y wszelkie spekulacje na temat Ziemi. By�o to dwie�cie lat po Seldonie. W czasach Cleona zosta� nawet wydany edykt, w kt�rym zainteresowanie takimi rzeczami okre�lano (my�l�, �e cytuj� dok�adnie) jako �ja�owe i nieproduktywne spekulacje, kt�re prowadz� do podwa�enia zaufania i mi�o�ci ludu do tronu Imperium�.

Gendibal u�miechn�� si�.

��A zatem, M�wco Cheng, sk�onny by�by� datowa� zniszczenie wszystkich danych dotycz�cych Ziemi na okres panowania Cleona II?

��Nie wyci�gam �adnych wniosk�w. Po prostu stwierdzi�em to, co stwierdzi�em.

��Sprytnie si� z tego wywin��e�, nie wyci�gaj�c �adnych wniosk�w. Za czas�w Cleona Imperium mog�o prze�ywa� pewien renesans, ale przynajmniej Uniwersytet i biblioteka znajdowa�y si� w naszych r�kach, a w ka�dym razie w r�kach naszych poprzednik�w. Usuni�cie jakichkolwiek materia��w z biblioteki bez wiedzy M�wc�w z Drugiej Fundacji by�o niemo�liwe. Prawd� m�wi�c, zadanie to zosta�oby powierzone w�a�nie M�wcom, cho� gin�ce Imperium nie zdawa�oby sobie z tego sprawy.

Gendibal przerwa�, ale Cheng nie powiedzia� nic, spogl�daj�c w jaki� punkt ponad jego g�ow�.

��Wynika z tego � podj�� Gendibal na nowo � �e materia�y dotycz�ce Ziemi nie mog�y zosta� usuni�te z biblioteki za czas�w Seldona, gdy� zainteresowanie Problemem Pochodzenia by�o w�wczas zbyt du�e. Nie mog�y te� zosta� usuni�te p�niej, gdy� w�wczas biblioteka znajdowa�a si� ju� w pieczy Drugiej Fundacji. A mimo to nie ma ich teraz w bibliotece. Jak to mo�liwe?

��Mo�e przestaniesz wreszcie rozwodzi� si� nad tym dylematem, Gendibal � wtr�ci�a niecierpliwie Delarmi. � Rozumiemy, o co chodzi. Jakie jest, twoim zdaniem, rozwi�zanie? �e ty sam usun��e� te dokumenty?

��Jak zwykle, Delarmi, zaskakujesz sw� przenikliwo�ci� � Gendibal pochyli� g�ow� w szyderczym uk�onie (na kt�ry odpowiedzia�a lekkim wyd�ciem ust). � Jedno z mo�liwych rozwi�za� tej zagadki jest takie, �e oczy�ci� bibliotek� z tych materia��w kt�ry� z M�wc�w Drugiej Fundacji, czyli kto�, kto wiedzia�, jak sk�oni� do tego kustoszy, nie zostawiaj�c �adnego �ladu o tym w ich pami�ci, i jak skorzysta� z komputer�w, nie zostawiaj�c �adnego �ladu w ich danych.

Pierwszy M�wca Shandess poczerwienia�.

��To absurd, M�wco Gendibal. Nie mog� sobie wyobrazi�, �eby zrobi� to jaki� M�wca. Czym mia�by si� w tym kierowa�? Nawet gdyby, z jakiego� powodu, materia�y dotycz�ce Ziemi zosta�y usuni�te, to dlaczego mia�oby to si� odby� w tajemnicy przed innymi M�wcami? Dlaczego kto� mia�by ryzykowa� ca�� swoj� karier� robi�c jakie� machinacje w bibliotece, kiedy szans�, �e si� to nie wykryje, by�y tak nik�e? Poza tym, nie s�dz�, �eby nawet najzdolniejszy M�wca by� w stanie dokona� tego nie zostawiaj�c �adnego �ladu.

��A zatem, Pierwszy M�WCO, nie zgadzasz si� z sugesti� M�wcy Delarmi, �e zrobi�em to ja.

��Oczywi�cie, �e nie � odpar� Pierwszy M�wca. � Czasem mam w�tpliwo�ci, czy zachowujesz si� rozs�dnie, ale nie przypuszczam, �eby� kompletnie zwariowa�.

��Wobec tego, Pierwszy M�wco, co� takiego nie mog�o w og�le mie� miejsca. Poniewa� wyeliminowali�my wszystkie mo�liwe sposoby usuni�cia z biblioteki materia��w dotycz�cych Ziemi, powinny si� one tam nadal znajdowa�. A jednak nie ma ich.

��No dobrze ju�, dobrze, ko�czmy to � powiedzia�a Delarmi ze sztucznym znu�eniem. � Powtarzam raz jeszcze, jakie jest � twoim zdaniem � rozwi�zanie? Jestem pewna, �e masz jaki� pomys�.

��Je�li ty jeste� tego pewna, M�wco, to my te� mo�emy by� pewni. Moim zdaniem, biblioteka zosta�a wyczyszczona z tych materia��w przez kogo� z Drugiej Fundacji, kto znajdowa� si� pod wp�ywem jakiej� subtelnie dzia�aj�cej si�y spoza Drugiej Fundacji. Nie zauwa�ono znikni�cia tych materia��w, poniewa� ta sama si�a dopilnowa�a, �eby nikt z nas tego nie spostrzeg�.

Delarmi roze�mia�a si�.

��A� wreszcie ty to odkry�e�! Ty � jedyna osoba, na kt�r� nikt nie ma, bo nie mo�e mie� wp�ywu! Je�li ta tajemnicza si�a naprawd� istnieje, to jak to si� sta�o, �e odkry�e� brak tych materia��w w bibliotece? Dlaczego nie wywarli na ciebie wp�ywu, �eby� niczego nie odkry�?

��Nie ma w tym nic do �miechu, M�wco � rzek� powa�nie Gendibal. � Mo�e uwa�aj�, tak jak my, �e wp�ywanie na innych i manipulowanie ich zachowaniami powinno ogranicza� si� do niezb�dnego minimum. Kiedy kilka dni temu moje �ycie znalaz�o si� w niebezpiecze�stwie, to wi�cej my�la�em o tym, jak powstrzyma� si� od ingerencji w umys� wie�niaka ni� jak si� broni�. Tak samo mo�e by� z nimi � jak tylko zorientowali si�, �e pora przesta�, zaprzestali ingerencji. I to jest realne niebezpiecze�stwo, �miertelne niebezpiecze�stwo. Fakt, �e mog�em odkry�, co si� sta�o z tymi materia�ami, mo�e oznacza�, �e ju� im na tym nie zale�y. A fakt, �e ju� im na tym nie zale�y, mo�e oznacza�, �e uwa�aj�, i� ju� wygrali. A my tu gramy w swoje gierki!

��Ale jaki maj� w tym wszystkim cel? Jaki mog� mie� w tym cel? � nalega�a Delarmi, szuraj�c nogami i zagryzaj�c wargi. Czu�a, �e jej wp�yw s�abnie w miar� jak M�wcy zaczynaj� odczuwa� coraz wi�ksze zainteresowanie wywodami Gendibala.

��Pomy�l tylko� � rzek� Gendibal. � Pierwsza Fundacja, z jej nies�ychanie pot�nym arsena�em broni fizycznej, szuka Ziemi. Upozorowali wygnanie dw�ch os�b, maj�c nadziej�, �e si� na to nabierzemy, ale czy daliby im do dyspozycji statek o niewiarygodnych wr�cz zaletach � statek, kt�ry mo�e przeby� dziesi�� tysi�cy parsek�w w czasie niespe�na godziny � gdyby byli to naprawd� wygna�cy?

Natomiast my, Druga Fundacja, ani nie szukali�my, ani nie szukamy Ziemi.� Co wi�cej, podj�to � o czym nie mieli�my absolutnie �adnego poj�cia � odpowiednie kroki, aby nie dopu�ci� nas do �adnych informacji na temat Ziemi. Pierwsza Fundacja jest teraz tak blisko, a my tak daleko od znalezienia jej, �e�

Gendibal przerwa� i Delarmi natychmiast spyta�a:

���e co? Ko�cz te swoje dziecinne gadki. Wiesz co� czy nie?

��Nie wiem wszystkiego, M�wco. Nie wiem, jak mocna jest ta sie�, kt�ra nas oplata, ale wiem, �e ona istnieje. Nie wiem, jakie mo�e mie� znaczenie znalezienie Ziemi, ale jestem pewien, �e Druga Fundacja, a wraz z ni� Plan Seldona i przysz�o�� ca�ej ludzko�ci znalaz�y si� w wielkim niebezpiecze�stwie.

Delarmi wsta�a z miejsca. Nie u�miecha�a si� ju�. Powiedzia�a napi�tym, ale nie wymykaj�cym si� spod jej kontroli g�osem:

��To bzdury! Pierwszy M�wco, po�� temu wreszcie kres! Zebrali�my si� tu po to, aby oceni� zachowanie oskar�onego. To, co nam tu opowiada, jest nie tylko zupe�nie dziecinne, ale w dodatku nie ma nic do rzeczy. Nie mo�e on usprawiedliwi� swojego zachowania tworz�c istn� pl�tanin� teorii, kt�re maj� sens tylko w jego mniemaniu. Domagam si�, aby�my zaraz przyst�pili do g�osowania w tej sprawie, aby�my jednomy�lnie uznali, �e jest winien.

��Chwileczk�! � rzek� ostro Gendibal. � Powiedziano mi, �e b�d� mia� mo�liwo�� obrony. Zosta�a mi jeszcze jedna sprawa� tylko jedna sprawa. Pozw�lcie, �e j� przedstawi�, a potem mo�ecie przyst�pi� do g�osowania bez �adnego sprzeciwu z mojej strony.

Pierwszy M�wca przetar� oczy znu�onym gestem.

��Mo�esz m�wi� dalej, M�wco Gendibalu � rzek�. � Pozwol� sobie zwr�ci� uwag� Sto�u na fakt, �e uznanie M�wcy za winnego zarzucanych mu w oficjalnym akcie oskar�enia czyn�w jest spraw� tak wielkiej wagi, zdarzeniem nie maj�cym precedensu w ca�ej naszej historii, �e nie mo�emy pozwoli� na to, aby by� cho� cie� podejrzenia, �e nie dano oskar�onemu pe�nej mo�liwo�ci obrony. Pami�tajcie te� o tym, �e mo�e si� zdarzy� tak, �e cho� ko�cowy werdykt zadowoli nas, to nie zadowoli tych, kt�rzy przyjd� po nas, a nie w�tpi� w to, �e cz�onek Drugiej Fundacji, zajmuj�cy nawet najni�sze stanowisko, zdaje sobie doskonale spraw� z wagi i roli perspektywy historycznej. Dzia�ajmy tak, aby�my mogli by� pewni uznania dla naszych postanowie� ze strony M�wc�w, kt�rzy przyjd� po nas.

��Ryzykujemy, Pierwszy M�wco, �e potomno�� b�dzie �mia�a si� z nas za to, �e niepotrzebnie tracili�my czas na wyja�nienie tego, co by�o zupe�nie oczywiste � zauwa�y�a zgry�liwie Delarmi. � To ty podj��e� decyzj�, �eby m�g� kontynuowa� sw� obron�.

Gendibal wzi�� g��boki oddech:

��Zgodnie zatem z twoj� decyzj�, Pierwszy M�wco, chc� powo�a� �wiadka � m�od� kobiet�, kt�r� spotka�em trzy dni temu i bez kt�rej, zamiast si� sp�ni� na posiedzenie Sto�u, nie dotar�bym tu w og�le.

��Czy kobieta, o kt�rej m�wisz, jest znana Sto�owi? � spyta� Pierwszy M�wca.

��Nie, Pierwszy M�wco. To rodowita mieszkanka tej planety.

Delarmi szeroko otworzy�a oczy. � Tutejsza?

��Tak. W�a�nie tak!

��A co mamy wsp�lnego z kimkolwiek z nich? To, co mog� mie� do powiedzenia, nie ma absolutnie �adnego znaczenia. Oni dla nas nie istniej�!

Wargi Gendibala �ci�gn�y si�, ods�aniaj�c z�by. Na pewno nikt nie m�g� wzi�� tego za u�miech.

��Fizycznie, wszyscy Tutejsi istniej� � rzek� ostro. � S� istotami ludzkimi i odgrywaj� odpowiedni� rol� w Planie Seldona. Chroni�c po�rednio Drug� Fundacj�, odgrywaj� bardzo istotn� rol�. Pragn� odci�� si� zdecydowanie od nieludzkiej postawy M�wcy Delarmi. Mam nadziej�, �e jej uwaga znajdzie si� w dok�adnym brzmieniu w protokole procesu i zostanie potraktowana jako dow�d, �e nie powinna sprawowa� funkcji M�wcy� A mo�e reszta Sto�u zgadza si� z niesamowit� opini� M�wcy Delarmi i chce pozbawi� mnie mo�liwo�ci powo�ania �wiadka?

��Mo�esz wezwa� swego �wiadka, M�wco � rzek� Pierwszy M�wca.

Wargi Gendibala rozlu�ni�y si� i jego twarz przybra�a na powr�t beznami�tny wyraz, charakterystyczny dla M�wcy w stanie napi�cia. Jego umys� by� skupiony w sobie i odgrodzony od innych, ale schowany za t� ochronn� barier� czu�, �e niebezpiecze�stwo min�o i �e ju� wygra�.

Sura Novi wygl�da�a na zdenerwowan�. Mia�a rozszerzone oczy, a jej dolna warga lekko dr�a�a. Bez przerwy zaciska�a i rozwiera�a d�onie, a jej pier� nieznacznie falowa�a. W�osy mia�a zaczesane do ty�u i zaplecione w kok. Spalon� s�o�cem twarz przebiega� co pewien czas skurcz. Przebiera�a d�o�mi w fa�dach d�ugiej sp�dnicy. Zerka�a szybko to na jednego, to na drugiego M�wc� przestraszonym wzrokiem.

Patrzyli na ni� z mieszanin� pogardy i za�enowania. Delarmi spogl�da�a gdzie� ponad jej g�ow�, jakby jej nie dostrzega�a.

Gendibal delikatnie dotkn�� pow�oki jej ja�ni, uspakajaj�c j� i dodaj�c jej ducha. M�g�by to r�wnie dobrze zrobi�, g�aszcz�c jej d�o� lub g�adz�c policzek, ale w tych warunkach by�o to oczywi�cie niemo�liwe.

��Pierwszy M�wco � powiedzia� � wy��czam jej �wiadomo��, aby jej �wiadectwo nie zosta�o zniekszta�cone przez l�k. Mo�e zechcesz � mo�e wszyscy zechcecie � przy��czy� si� do mnie i sprawdzi�, �e w �aden spos�b nie zmieniam jej ja�ni.

Novi cofn�a si� w pop�ochu na d�wi�k jego g�osu. Gendibal nie by� tym zaskoczony. Zdawa� sobie spraw�, �e nigdy nie s�ysza�a rozmawiaj�cych ze sob� cz�onk�w Drugiej Fundacji w tej randze. Nigdy przedtem nie mia�a okazji spotka� si� z t� dziwn� mieszanin� szybko rzucanych s��w, min, gest�w i my�li. Jednak�e l�k znik� r�wnie szybko, jak si� pojawi�, gdy� Gendibal u�mierzy� go. Jej twarz rozpogodzi�a si�.

��Za tob� stoi krzes�o, Novi � powiedzia� Gendibal. � Usi�d� na nim.

Novi niezgrabnie sk�oni�a si� i usiad�a sztywno.

M�wi�a zupe�nie wyra�nie, ale w momentach kiedy ucieka�a si� do gwarowych okre�le�, Gendibal prosi� j� o powt�rzenie wypowiedzi. A poniewa�, z szacunku dla Sto�u, sam pos�ugiwa� si� j�zykiem urz�dowym, musia� te� niekiedy powtarza� swoje pytania, by go zrozumia�a.

Opisa�a spokojnie i dok�adnie scen� jego walki z Rufirantem.

��Sama to wszystko widzia�a�, Novi? � spyta� Gendibal.

��Nie, panie, bo jak ja by widzia�a, to by szybciej go zatrzyma�a. Rufirant to dobry ch�op, ale wolno my�li.

��Ale opisa�a� wszystko. Jak to mo�liwe, skoro nie widzia�a� wszystkiego?

��Rufirant mnie potem opowiedzia�a jak ja go pyta�a. Wstydzi� si�.

��Wstydzi�? Czy widzia�a� wcze�niej, �eby tak si� zachowywa�?

��Rufirant? Nie, panie. On je du�y, ale spokojny. Z niego nie je �aden zabijaka i on si� boi badawc�w. Czensto m�wi, �e oni so mocne i rzondzo tu.

��Dlaczego nie czu� strachu, kiedy mnie spotka�?

��To dziw. Nie idzie zrozumie�. � Potrz�sn�a g�ow�. � Nie wie, co si� z nim zrobi�o. Ja go pyta�a �Ty tempa g�owo, jak ty mog chcie� zabi� badawce?� A on mnie m�wi �Ja nie wiem, jak to si� sta�o. Ja czuje, jakby ja sta� z boku i patrza�, jakby to nie by� ja�.

Przerwa� jej M�wca Cheng.

��Pierwszy M�wco, jak� warto�� ma dla nas to, co ta kobieta opowiada? Relacjonuje, co jej powiedzia� jaki� cz�owiek. Czy tego cz�owieka nie mo�na przes�ucha�?

��Mo�na � odpar� Gendibal. � Je�li St� b�dzie �yczy� sobie nowych dowod�w, kiedy ta kobieta z�o�y swoje zeznania, to ch�tnie wezw� Karolla Rufiranta, mojego by�ego przeciwnika, na rozpraw�. Je�li nie, to St� b�dzie m�g� wyda� wyrok, jak tylko sko�cz� z tym �wiadkiem.

��Bardzo dobrze � powiedzia� Pierwszy M�wca. � Pytaj dalej swego �wiadka.

��A ty, Novi? � spyta� Gendibal. � Czy to do ciebie podobne, �eby w taki spos�b miesza� si� do b�jki?

Przez chwil� Novi nie odpowiada�a. Mi�dzy jej g�stymi brwiami pojawi�a si� i zaraz znik�a niewielka zmarszczka. Powiedzia�a:

��Nie wiem. Ja nie chce, coby badawcom si� co sta�o. Co� mnie pch�o i ja nawet nie my�la�a, co robi�. � Przerwa�a na chwil�, a potem doda�a: � Zrobi� to jeszcze raz jak b�dzie trza.

��Novi, teraz za�niesz � powiedzia� Gendibal. � Nie my�l o niczym. Odpoczniesz i nawet nie b�dzie ci si� nic �ni�.

Novi co� wymamrota�a, a potem oczy jej si� zamkn�y i g�owa przechyli�a si� na oparcie krzes�a. Gendibal odczeka� chwil� i powiedzia�:

��Pierwszy M�wco, bardzo prosz�, �eby� wnikn�� ze mn� w g��b umys�u tej kobiety. Przekonasz si�, �e jest niezwykle prosty i symetryczny, co jest szcz�liw� okoliczno�ci�, gdy� w przeciwnym razie to, co zobaczysz, mog�oby umkn�� obserwacji. � Tutaj� tutaj. Widzisz to? Mo�e reszta M�wc�w te� zechce si� zag��bi� b�dzie �atwiej, je�li zrobi si� to za jednym razem.

W�r�d M�wc�w podni�s� si� szmer, kt�ry coraz bardziej si� pot�gowa�.

��Czy kto� z was ma jakie� w�tpliwo�ci? � spyta� Gendibal.

��Ja mam � powiedzia�a Delarmi � bo� � Przerwa�a, gdy� nawet dla niej by�o to nie do wypowiedzenia.

Zrobi� to za ni� Gendibal:

��My�lisz, �e specjalnie manipulowa�em w jej umy�le, aby uzyska� fa�szywe dowody mojej niewinno�ci, tak? A wi�c uwa�asz, �e potrafi� dokona� tak delikatnej zmiany? �e potrafi� odkszta�ci� tylko jedno w��kno, nie naruszaj�c w najmniejszym nawet stopniu jego otoczenia? Czy musia�bym urz�dza� takie przedstawienia, gdybym potrafi� to zrobi�? Czy dopu�ci�bym do tego poni�aj�cego dla mnie procesu? Czy wysila�bym si�, �eby was przekona�? Gdybym potrafi� zrobi� to, co widzicie w umy�le tej kobiety, to zanim zdo�aliby�cie si� zorientowa�, byliby�cie ju� wszyscy w mojej mocy� Jest niepodwa�alnym faktem, �e nikt z was nie potrafi�by wywo�a� takiej zmiany, jak� wywo�ano w umy�le tej kobiety. Ja te� tego nie potrafi�. A mimo to, kto� to zrobi�.

Przerwa�, popatrzy� po kolei na ka�dego z M�wc�w, a potem utkwi� wzrok w Delarmi.

��A teraz � rzek� wolno � je�li chcecie dodatkowych dowod�w, wezw� tego wie�niaka, Karolla Rufiranta, kt�rego umys� te� zbada�em i z kt�rym zrobiono to samo, co z t� kobiet�.

��To nie b�dzie potrzebne � powiedzia� Pierwszy M�wca. Na jego twarzy wida� by�o trwog�. � To, co zobaczyli�my, jest przera�aj�ce.

��W takim razie � rzek� Gendibal � mog� chyba zbudzi� i odprawi� t� Tutejsz�? Postara�em si�, �eby na zewn�trz czeka� na ni� kto�, kto pomo�e jej doj�� do siebie.

Gendibal odprowadzi� Novi, delikatnie trzymaj�c j� za �okie�, do drzwi, a kiedy wysz�a, powiedzia�:

��Postaram si� teraz szybko wszystko podsumowa�. Mo�na, jak wida�, wp�ywa� na umys�y metodami, kt�re s� dla nas niedost�pne. W taki sam spos�b by� mo�e post�piono z kustoszami, kt�rzy usun�li z biblioteki materia�y odnosz�ce si� do Ziemi. Nie wiedzieli�my o tym ani my, ani oni. Wiemy teraz, w jaki spos�b postarano si� o to, �ebym sp�ni� si� na posiedzenie Sto�u. Zagro�ono memu �yciu, a potem mnie uratowano. W wyniku tego zosta�em oskar�ony. W rezultacie tego pozornie naturalnego zbiegu okoliczno�ci mog� zosta� odsuni�ty od udzia�u w podejmowaniu decyzji i gor�co propagowana przeze mnie zmiana kursu naszej polityki, zmiana, kt�rej ci ludzie si� obawiaj�, mo�e nie doj�� do skutku.

Delarmi pochyli�a si� do przodu. By�a wyra�nie wstrz��ni�ta.

��Je�li ta tajemnicza organizacja jest tak sprytna, to jak ci si� uda�o wpa�� na jej trop?

Teraz Gendibal m�g� si� ju� swobodnie u�miechn��.

��To nie jest �adna wielka zas�uga z mojej strony � powiedzia�. � Nie uwa�am si� za lepszego od innych M�wc�w, a ju� na pewno nie od Pierwszego M�wcy. Po prostu ta organizacja anty � Mu��w � jak ich trafnie okre�li� Pierwszy M�wca � nie sk�ada si� ani z niesko�czenie m�drych, ani z zupe�nie niezale�nych od przypadku ludzi. By� mo�e wybrali akurat t� Tutejsz� w�a�nie dlatego, �e potrzebna by�a tylko niewielka zmienna, aby dostosowa� jej umys� do ich cel�w. By�a z natury nastawiona przychylnie do tych, kt�rych nazywa badawcami i bardzo ich podziwia�a.

Ale nie przewidzieli tego, �e kr�tkotrwa�y kontakt ze mn� pobudzi jej fantazj� i �e sama zapragnie zosta� uczon�. Przysz�a do mnie nazajutrz po incydencie z tym w�a�nie zamiarem. Zaintrygowa�a mnie ta jej ambicja zostania uczon� i zbada�em jej umys�, czego z pewno�ci� w innej sytuacji bym nie zrobi�. I tak, raczej przez przypadek, odkry�em t� zmian� i zrozumia�em jej znaczenie. Gdyby wybrali inn� kobiet�, o s�abszych sk�onno�ciach do nauki, to by� mo�e musieliby si� wi�cej napracowa�, �eby j� przystosowa� do swoich potrzeb, ale nie mia�oby to takich nast�pstw � nigdy bym si� o tym nie dowiedzia�. Organizacja anty � Mu��w przeliczy�a si� albo � nie by�a w stanie wszystkiego przewidzie�. Fakt, �e zdarzaj� im si� b��dy, nape�nia mnie otuch�.

��Pierwszy M�wca i ty � odezwa�a si� Delarmi � nazywacie t� organizacj� anty � Mu�ami dlatego, jak przypuszczam, �e staraj� si�, aby Galaktyka kroczy�a drog� wytyczon� przez Plan Seldona, zamiast, jak Mu�, pr�bowa� ten Plan zniweczy�. Je�li tak post�puj�, to dlaczego maj� by� dla nas niebezpieczni?

��A dlaczego staraj� si� to robi�? Musz� mie� w tym sw�j cel. Nie wiemy, co jest tym celem. Cynik m�g�by powiedzie�, �e maj� zamiar wkroczy� w jakim� momencie i zwr�ci� bieg wydarze� w kierunku, kt�ry b�dzie bardziej dogodny dla nich ni� dla nas.

Ja sam tak uwa�am, mimo i� cynizm jest mi z natury obcy. Czy�by M�wca Delarmi, kieruj�c si� mi�o�ci� i ufno�ci�, kt�re � jak wszyscy wiemy � tworz� zasadniczy zr�b jej charakteru, chcia�a nam powiedzie�, �e s� to jacy� kosmiczni altrui�ci, kt�rzy wykonaj� za nas nasz� prac�, nie my�l�c nawet o nagrodzie?

Ca�y St� zareagowa� na to cichym �miechem i Gendibal wiedzia� ju�, �e wygra�. A Delarmi wiedzia�a, �e przegra�a, gdy� przez szorstk� zas�on� opanowania skrywaj�c� jej umys� przebi� si�, jak promie� s�o�ca przez g�ste listowie, b�ysk w�ciek�o�ci.

��Kiedy spotka� mnie ten incydent z Tutejszym � podj�� na nowo Gendibal � doszed�em, zbyt pospiesznie, do wniosku, �e kryje si� za tym inny M�wca. Kiedy jednak dostrzeg�em zmian� w umy�le tej kobiety, zrozumia�em, �e mia�em racj� widz�c w tym spisek, ale myli�em si� co do osoby spiskowca. Przepraszam za b��dn� interpretacj� wypadk�w i prosz�, by�cie potraktowali niezwyk�y charakter tej sytuacji jako okoliczno�� �agodz�c�.

��My�l� � powiedzia� Pierwszy M�wca � �e mo�emy to uwa�a� za przeprosiny�

Przerwa�a mu Delarmi. Dosz�a ju� do siebie i by�a znowu spokojna i �agodna � jej twarz promieniowa�a �yczliwo�ci�, a g�os mia�a s�odki jak sacharyna:

��Je�li wolno mi co� wtr�ci�, Pierwszy M�wco� Zostawmy ju� spraw� oskar�enia. W tej chwili nie mog�abym ju� g�osowa� za uznaniem go za winnego i przypuszczam, �e reszta uwa�a tak samo. Proponowa�abym nawet usun�� wszelkie wzmianki o tym procesie z naszych, b�d�cych dot�d bez skazy, akt. M�wca Gendibal znakomicie oczy�ci� si� z wszelkich zarzut�w. Gratuluj� mu tego, jak r�wnie� odkrycia gro��cego nam niebezpiecze�stwa, na kt�re zapewne nikt z nas nie zwr�ci�by uwagi. Poci�gn�oby to za sob� zupe�nie nieobliczalne skutki. Przepraszam M�wc� Gendibala z ca�ego serca za niech��, kt�r� mu przedtem okaza�am.

Dos�ownie promieniowa�a �yczliwo�ci� dla Gendibala, kt�ry � mimo ca�ej niech�ci do niej � nie m�g� si� oprze� uczuciu podziwu dla zr�czno�ci, z jak� nagle zmieni�a swoje nastawienie, ratuj�c w ten spos�b twarz. By� pewien, �e to, co zaraz nast�pi, nie b�dzie bynajmniej przyjemne.

Kiedy M�wca Delora Delarmi stara�a si� by� czaruj�ca, u�ywa�a zawsze tych samych sposob�w. Przemawia�a mi�kkim, �agodnym g�osem, u�miecha�a si� �yczliwie, patrzy�a promiennie i w og�le ca�a zamienia�a si� w jedn� wielk� s�odycz. W takich razach nikt nie �mia� jej przerywa� i ka�dy czeka� na cios.

��Dzi�ki M�wcy Gendibalowi � m�wi�a teraz � wszyscy, my�l�, wiemy, co mamy robi�. Nie znamy tych anty � Mu��w i nic o nich nie wiemy. Jedynym dowodem ich istnienia i dzia�ania s� te ulotne �lady, kt�re zostawili w umys�ach ludzi w�a�nie tutaj, w g��wnej twierdzy Drugiej Fundacji. Nie wiemy, co knuje o�rodek w�adzy Pierwszej Fundacji. Mo�emy nagle stan�� wobec sojuszu tych anty � Mu��w i Pierwszej Fundacji. Nie wiadomo, co si� mo�e jeszcze zdarzy�.

Wiemy natomiast, �e ten Golan Trevize i jego towarzysz, kt�rego nazwiska nie mog� sobie teraz przypomnie�, lec� w nieznanym kierunku i �e Pierwszy M�wca i Gendibal uwa�aj�, i� Trevize ma w swym r�ku klucz do za�egnania gro��cego nam Wielkiego Kryzysu. Co zatem mamy robi�? Jest oczywistym, �e musimy dowiedzie�, ile si� da o Trevizem, dok�d zmierza, co obmy�la, jaki mo�e mie� cel, czy w og�le leci w jakie� konkretne miejsce, czy co� obmy�la, czy w rzeczywisto�ci nie jest tylko narz�dziem w r�kach kogo� pot�niejszego od siebie.

��Jest pod obserwacj� � powiedzia� Gendibal. Delatmi u�miechn�a si� pob�a�liwie:

��Pod czyj� obserwacj�? Kt�rego� z naszych agent�w spoza Trantora? Czy mo�na liczy� na to, �e tacy agenci opr� si� pot�dze, kt�rej pr�bk� mo�liwo�ci w�a�nie zobaczyli�my? Na pewno nie. W czasach Mu�a, a tak�e p�niej, Druga Fundacja nie waha�a si� wys�a�, a nawet po�wi�ci� ochotnik�w rekrutuj�cych si� spo�r�d jej najzdolniejszych cz�onk�w, gdy� inni mogliby nie da� sobie rady. Kiedy trzeba by�o ratowa� Plan Seldona, sam Preem Palver przemierzy�, w przebraniu handlarza trantorskiego, Galaktyk� i sprowadzi� tu t� dziewczynk�, Arkady. Teraz, kiedy grozi nam mo�e wi�ksze jeszcze niebezpiecze�stwo ni� w przypadku tych dw�ch poprzednich kryzys�w, nie mo�emy siedzie� tu z za�o�onymi r�kami i czeka�. Nie mo�emy liczy� na podrz�dnych funkcjonariuszy � obserwator�w i pos�a�c�w.

��Chyba nie proponujesz, �eby i tym razem zrobi� to Pierwszy M�wca? � powiedzia� Gendibal.

��Oczywi�cie, �e nie � odpar�a Delarmi. � Tutaj jest bardziej potrzebny. Ale przecie� mamy ciebie, M�wco Gendibal. To ty wyczu�e� i trafnie oceni�e� zagra�aj�ce nam niebezpiecze�stwo. To ty odkry�e� w bibliotece i umys�ach Tutejszych �lady ingerencji z zewn�trz. To ty broni�e� twardo swego stanowiska przed zmasowanym atakiem ca�ego Sto�u i wygra�e�. Nikt nie widzia� tego tak jasno jak ty i na nikim nie mo�na w tej sprawie polega� tak jak na tobie. Moim zdaniem, to ty musisz uda� si� w podr� i stawi� czo�a wrogowi. Czy mog� sprawdzi�, jakie jest w tej sprawie stanowisko Sto�u?

Nie by�o trzeba przeprowadza� formalnego g�osowania, �eby pozna� stanowisko Sto�u. Ka�dy z M�wc�w zna� my�li pozosta�ych i sta�o si� nagle przera�liwie jasne dla oszo�omionego Gendibala, �e w momencie jego zwyci�stwa i kl�ski Delarmi ta niezwyk�a kobieta zdo�a�a odwr�ci� sytuacj� i zes�a� go nieodwo�alnie na wygnanie, �e uda�o si� jej obarczy� go zadaniem, kt�rego wykonanie mo�e nie wiadomo jak d�ugo trzyma� go z dala od Trantora, gdy tymczasem ona zostanie tu i zdominuje ca�y St�, skazuj�c by� mo�e tym samym Drug� Fundacj�, a przez to ca�� Galaktyk� na zag�ad�.

A gdyby Gendibalowi uda�o si� jednak w jaki� spos�b zebra� informacje, dzi�ki kt�rym Druga Fundacja mog�aby unikn�� niebezpiecze�stwa, to ca�a chwa�a za to spad�aby na Delarmi, kt�ra wpad�a na pomys� wys�ania go z t� misj�, i jego sukces utwierdzi�by tylko jeszcze bardziej jej w�adz�.

By� to wspania�y manewr, niewiarygodne zwyci�stwo.

Nawet teraz tak zdominowa�a reszt� M�wc�w, �e panoszy�a si� pr,zy stole, jakby to ona by�a Pierwszym M�wc�. Gendibal w�a�nie my�la� o tym, gdy wyczu� fal� w�ciek�o�ci p�yn�c� od Pierwszego M�wcy. Obr�ci� si� w jego stron�. Pierwszy M�wca nie stara� si� nawet ukry� swego gniewu i sta�o si� jasne, �e dopiero co szcz�liwie za�egnany kryzys wewn�trzny ust�puje miejsca nowemu.

Quindor Shandess, dwudziesty pi�ty Pierwszy M�wca, nie mia� �adnych z�udze� co do swej osoby.

Wiedzia�, �e nie jest jednym z tych kilku dynamicznych Pierwszych M�wc�w, kt�rzy dodawali blasku pi��setletnim dziejom Pierwszej Fundacji, ale w ko�cu nie musia� takim by�: Nie by�o takiej potrzeby. Okres, w kt�rym przewodniczy� Sto�owi, okres spokoju i dobrobytu panuj�cego w ca�ej Galaktyce, nie wymaga� od przyw�dc�w dynamizmu. Wydawa�o si�, �e jest to czas, kiedy wystarcza pilnowa� tego, co si� ma i Shandess �wietnie nadawa� si� do tej roli. Z tego w�a�nie powodu wybra� go jego poprzednik.

��Nie jeste� poszukiwaczem przyg�d. Jeste� badaczem � powiedzia� dwudziesty czwarty Pierwszy M�wca. � Ochronisz Plan, podczas gdy poszukiwacz przyg�d m�g�by go � zniszczy�. Chroni�! Niech to s�owo stanie si� has�em przewodnim w czasie twojej kadencji.

I stara� si� to robi�, cho� oznacza�o to bierno��, a czasami poczytywane by�o za przejaw s�abo�ci. Co pewien czas pojawia�y si� plotki, �e zamierza zrezygnowa� ze swej funkcji i otwarcie snuto intrygi, aby zapewni� sukcesj� tej czy innej orientacji.

Shandess nie mia� �adnych w�tpliwo�ci, �e prym w tych walkach wiod�a Delarmi. By�a najsilniejsz� osobowo�ci� w sk�adzie Sto�u i nawet Gendibal, mimo swej m�odzie�czej pasji i bezkompromisowo�ci, rejterowa� przed ni� tak, jak to zrobi� teraz. Lecz on, Shandess, mo�e by� bierny, mo�e by� nawet s�aby, ale, na Seldona, jest jedna prerogatywa tego urz�du, kt�rej nigdy nie odda� �aden z Pierwszych M�wc�w, i kt�rej on tak�e nie zamierza odda�. Podni�s� si�, aby przem�wi� i od razu zrobi�o si� cicho. Kiedy Pierwszy M�wca podnosi� si�, aby przem�wi�, nie m�g� si� nikt wtr�ci�. Nawet Delarmi i Gendibal nie o�mieliliby si� mu przerwa�.

��M�wcy! � powiedzia�. � Zgadzam si�, �e stoimy wobec wielkiego niebezpiecze�stwa i musimy podj�� odpowiednio silne przeciwdzia�anie. To ja powinienem wyruszy� na spotkanie wroga. M�wca Delarmi, z wrodzon� sobie szlachetno�ci�, chce uwolni� mnie od tego obowi�zku, twierdz�c, �e jestem potrzebny tutaj. Prawda jednak jest taka, �e nie jestem potrzebny ani tutaj, ani tam. Starzej� si�, moje obowi�zki zaczynaj� mi ju� za bardzo ci��y�. Od dawna oczekuje si�, �e lada dzie� z�o�� rezygnacj� ze swego urz�du i by� mo�e powinienem to zrobi�. Kiedy szcz�liwie przezwyci�ymy obecny kryzys, zrezygnuj�.

Ale, oczywi�cie, jest przywilejem Pierwszego M�wcy wyznaczy� swego nast�pc�. Mam zamiar zrobi� to teraz. Jest w�r�d nas M�wca, kt�ry od dawna nadaje ton posiedzeniom Sto�u, M�wca, kt�ry z racji si�y swej osobowo�ci cz�sto przejmowa� przewodnictwo z moich r�k. Wszyscy wiecie, �e my�l� o M�wcy Delarmi.

Przerwa� na chwil�, a potem m�wi� dalej:

��M�wco Gendibalu, ty jeden wyra�asz dezaprobat� dla moich s��w. Czy mog� spyta� dlaczego? � Usiad�, tak �e Gendibal mia� teraz prawo odpowiedzie�.

��Nie wyra�am dezaprobaty, Pierwszy M�wco � powiedzia� cicho Gendibal. � Jest twoim przywilejem wybra� nast�pc�.

��I skorzystam z niego. Kiedy powr�cisz zapocz�tkowawszy proces, kt�ry doprowadzi do przezwyci�enia tego kryzysu, nadejdzie pora, abym z�o�y� rezygnacj�. Ten, kto nast�pi po mnie, b�dzie w�wczas m�g� prowadzi� tak� polityk�, jaka oka�e si� konieczna dla pomy�lnego zako�czenia tego procesu� Czy masz co� do powiedzenia, M�wco Gendibal?

��Kiedy uczynisz M�wc� Delarmi swoim nast�pc� � odpar� cicho Gendibal � mam nadziej�, �e b�dziesz uwa�a� za stosowne poradzi� jej, aby�

Pierwszy M�wca przerwa� mu szorstko:

��M�wi�em o M�wcy Delarmi, ale nie nazwa�em jej swoim nast�pc�, A teraz co masz jeszcze do powiedzenia?

��Przepraszam, Pierwszy M�wco. Powinienem by� powiedzie� �zak�adaj�c, �e uczynisz M�wc� Delarmi swoim nast�pc� po moim powrocie z tej misji, czy b�dziesz uwa�a� za stosowne poradzi� jej, aby��

��Nie uczyni� jej swoim nast�pc� r�wnie� w przysz�o�ci pod �adnym warunkiem. A co teraz masz do powiedzenia? � Pierwszy M�wca nie potrafi� ukry� satysfakcji, z jak� wymierzy� tym o�wiadczeniem cios Delarmi. Nie m�g� jej bardziej upokorzy�. � No wi�c, M�wco Gendibalu, co masz do powiedzenia?

���e jestem zmieszany.

Pierwszy M�wca podni�s� si� znowu. Powiedzia�:

��M�wca Delarmi nadaje ton posiedzeniom i przewodzi, ale to nie jest wszystko, co jest potrzebne na stanowisku Pierwszego M�wcy. M�wca Gendibal dostrzeg� to, czego my nie dostrzegli�my. Stawi� czo�a ca�emu wrogo nastawionemu do niego Sto�owi, zmusi� nas do ponownego przemy�lenia sprawy i do przyj�cia jego argument�w. Podejrzewam, �e M�wca Delarmi kierowa�a si� nieco innymi motywami ni� te, kt�re tu wy�o�y�a, sk�adaj�c odpowiedzialno�� za odszukanie Golana Trevizego na barki M�wcy Gendibala, ale jest faktem, �e obarczy�a ni� w�a�ciw� osob�. Wiem, �e mu si� to uda� ufam w tym wzgl�dzie swojej intuicji� a kiedy wr�ci, to on zostanie dwudziestym sz�stym Pierwszym M�wc�.

Usiad�. W chaosie d�wi�k�w, my�li, min i gest�w, kt�ry potem zapanowa�, poszczeg�lni M�wcy starali si� wyrazi� jasno swoje opinie. Pierwszy M�wca nie zwraca� uwagi na t� kakofoni�, patrz�c oboj�tnie przed siebie. Teraz, kiedy ju� to zrobi�, u�wiadomi� sobie z pewnym zaskoczeniem, jak przyjemnie jest zdj�� ze swych bark�w ci�ar odpowiedzialno�ci. Powinien by� zrobi� to wcze�niej� ale nie m�g�. Dopiero teraz znalaz� godnego nast�pc�, W chwili kiedy to my�la�, jego umys� nawi�za� jako� kontakt z umys�em Delarmi. Spojrza� na ni�. Na Seldona! By�a spokojna i u�miecha�a si�. Nie okazywa�a rozczarowania� a wi�c nie podda�a si�. Przebieg�o mu przez my�l, czy przypadkiem nie u�atwi� jej zadania. Co teraz pozostawa�o jej zrobi�?

Delora Delarmi nie zawaha�aby si� okaza� otwarcie rozpaczy i niezadowolenia, gdyby mog�o jej to przynie�� jak�� korzy��.

Sprawi�oby jej wielk� satysfakcj�, gdyby uderzy�a w tego zgrzybia�ego g�upca, kt�ry kierowa� Sto�em albo w tego m�odego idiot�, kt�remu sprzyja� los, ale satysfakcja nie by�a tym, czego chcia�a. Chcia�a czego� wi�cej. Chcia�a zosta� Pierwszym M�wc�.

A skoro zosta�a jeszcze jedna karta, kt�r� mo�na by�o zagra�, zagra ni�. U�miechn�a si� �agodnie i unios�a r�k�, jak gdyby mia�a zaraz co� powiedzie�. Trwa�a w tej pozycji wystarczaj�co d�ugo, by si� upewni�, �e kiedy zacznie m�wi�, b�dzie nie tylko cicho, ale wszyscy b�d� s�ucha� jej z uwag�. Wreszcie powiedzia�a:

��Pierwszy M�wco, powiem to samo, co wcze�niej M�wca Gendibal � nie wyra�am dezaprobaty. Wyb�r nast�pcy to tw�j przywilej. Je�li zabieram teraz g�os, to robi� to tylko po to, by przyczyni� si� do powodzenia misji M�wcy Gendibala. Czy mog� powiedzie�, co my�l�, Pierwszy M�wco?

��Prosz� � odpar� kr�tko Pierwszy M�wca. Wydawa�a mu si� podejrzanie zgodna i przymilna.

Delarmi pochyli�a g�ow�. Ju� si� nie u�miecha�a. Powiedzia�a z wyrazem powagi na twarzy:

��Mamy statki. Nie s� one takimi cudami techniki, jak statki Pierwszej Fundacji, ale mo�na nimi lata�. My�l�, �e M�wca Gendibal potrafi, jak ka�dy z nas, poprowadzi� statek. Mamy swoich przedstawicieli na ka�dej wi�kszej planecie w Galaktyce, wi�c wsz�dzie b�dzie godnie przyjmowany. Co wi�cej, teraz kiedy zdaje sobie spraw� z natury gro��cego nam niebezpiecze�stwa, potrafi si� obroni� przed tymi anty � Mu�ami. Zreszt� nawet gdyby�my nie zdawali sobie z tego sprawy, to podejrzewam, �e wol� oni zajmowa� si� klasami ni�szymi, .nawet wie�niakami na Trantorze. Oczywi�cie zbadamy dok�adnie umys�y wszystkich cz�onk�w Drugiej Fundacji, nie wy��czaj�c M�wc�w, ale jestem pewna, �e pozosta�y one nietkni�te. Nie o�mieliliby si� ingerowa� w nasze umys�y.

Nie ma wszak�e powodu, �eby M�wca Gendibal ryzykowa� bardziej, ni� musi. Nie ma przecie� zamiaru dokonywa� �adnych bohaterskich czyn�w i by�oby najlepiej, gdyby jego misja zosta�a ukryta pod przykrywk� jakiej� innej wyprawy � �eby zaskoczy� ich nieprzygotowanych. My�l�, �e dobrze b�dzie, je�li wyruszy jako tutejszy kupiec. Preem Palver, jak wszyscy wiemy, udawa� kupca.

��Preem Palver mia� w tym sw�j cel, a M�wca Gendibal nie ma � rzek� Pierwszy M�wca. � Je�li oka�e si�, �e b�dzie potrzebne jakie� przebranie, to jestem pewien, �e M�wca Gendibal sam potrafi wymy�le� co� odpowiedniego.

��Pozostaj�c z ca�ym szacunkiem, Pierwszy M�wco, dla twego zdania, chcia�abym zaproponowa� znakomite przebranie. Jak zapewne pami�tasz, Preem Palver zabra� ze sob� w podr� sw� �on�. Nic tak nie podkre�la�o jego ch�opskiego pochodzenia, jak w�a�nie fakt, �e podr�uje z �on�. To rozprasza�o wszelkie podejrzenia.

��Ale ja nie mam �ony � rzek� Gendibal. � Mia�em co prawda przyjaci�ki, ale w�tpi�, �eby kt�ra� z nich zgodzi�a si� teraz odgrywa� rol� mojej �ony.

��Dobrze o tym wiemy, M�wco Gendibalu � powiedzia�a Delarmi � ale ludzie wezm� za twoj� �on� ka�d� kobiet�, kt�ra b�dzie z tob�. Na pewno da si� znale�� jak�� ochotniczk�. A je�li uwa�asz, �e b�dzie dodatkowo potrzebny jaki� dokument po�wiadczaj�cy, �e jeste�cie ma��e�stwem, to da si� to za�atwi�. Uwa�am, �e powinna z tob� lecie� jaka� kobieta.

Gendibal na chwil� a� zaniem�wi� z wra�enia. Chyba nie chce ona przez to powiedzie�, �e�

Czy�by by�a to sztuczka, kt�ra mia�a jej zapewni� udzia� w jego sukcesie? Czy�by chcia�a uzyska� stanowisko Pierwszego M�wcy na zasadzie wsp�udzia�u albo rotacji?

��Pochlebia mi � powiedzia� ponuro � �e M�wca Delarmi uwa�a, i� sama�

W tym momencie Delarmi wybuchn�a g�o�nym �miechem i spojrza�a na Gendibala niemal z prawdziwym uczuciem. Da� si� z�apa� w potrzask i wyszed� na g�upiego. St� na pewno tego nie zapomni.

��M�wco Gendiba� � powiedzia�a � nie jestem tak� impertynentk�, �eby pr�bowa� wkr�ci� si� do udzia�u w twoim przedsi�wzi�ciu. Jest to twoje i tylko twoje zadanie, tak jak stanowisko Pierwszego M�wcy b�dzie twoje i tylko twoje. Nie �mia�abym nawet pomy�le�, �e chcia�by� mnie wzi�� ze sob�. Naprawd�, M�wco, w moim wieku nie uwa�am si� ju� za atrakcyjn��

Na twarzach M�wc�w pojawi� si� wyraz rozbawienia. Nawet Pierwszy M�wca stara� si� ukry� u�miech.

Gendibal odczu� ten cios i stara� si� nie powi�ksza� swej wpadki przez zbyt powa�ne przyj�cie jej lekkich s��w. Ale stara� si� na pr�no. Spyta�, pr�buj�c przynajmniej ukry� ogarniaj�c� go w�ciek�o��:

��Co zatem proponujesz? Zapewniam ci�, �e nie pomy�la�em nawet przez chwil�, �e chcia�aby� mi towarzyszy�. Wiem, �e najlepiej czujesz si� na posiedzeniach Sto�u, a nie w rozgardiaszu Galaktyki.

��Zgoda, M�wco Gendibalu, zgoda � odpar�a Delarmi. � Moja propozycja ��czy si� bezpo�rednio z poprzedni�, mianowicie, �eby� udawa� tutejszego kupca. Czy komu� przyjdzie do g�owy, �e nim nie jeste�, je�li b�dziesz mia� przy sobie Tutejsz�, ch�opk�?

��Ch�opk�? � Ju� po raz drugi w kr�tkim okresie czasu Gendibal da� si� zaskoczy� i St� dobrze si� bawi�.

��Tak, ch�opk� � powiedzia�a Delarmi. � T�, kt�ra uratowa�a ci� przed pobiciem. T�, kt�ra patrzy na ciebie z tak� czci�. T�, kt�rej umys� zbada�e�, i � kt�ra uratowa�a ci� ponownie, tym razem przed czym� o wiele powa�niejszym ni� pobicie. Proponuj�, �eby� wzi�� j� ze sob�.

Gendibal w pierwszej chwili chcia� si� �achn��, ale wiedzia�, �e to by�aby akurat ta reakcja, kt�rej oczekiwa�a. Oznacza�oby to jeszcze lepsz� zabaw� dla Sto�u. Sta�o si� teraz jasne, �e Pierwszy M�wca, chc�c uderzy� w Delarmi, zrobi� b��d i niepotrzebnie przedwcze�nie wyjawi�, �e jego nast�pc� b�dzie Gendibal, a w ka�dym razie, �e Delarmi natychmiast wykorzysta�a to dla swoich cel�w.

Gendibal by� najm�odszym z M�wc�w. Najpierw rozz�o�ci� ca�y St�, a potem uda�o mu si� unikn�� pot�pienia i kary. Faktycznie upokorzy� ich. Trudno by�o oczekiwa�, by kto� z nich przyj�� bez niech�ci wyznaczenie go przez Pierwszego M�wc� na swojego nast�pc�.

Ju� i tego by�o dosy�, by stawili mu silny op�r, a tu jeszcze dosz�a ta sprawa. B�d� zawsze pami�tali, Z jak� �atwo�ci� Delarmi go o�mieszy�a i jak im si� to podoba�o. A Delarmi nie omieszka skorzysta� z tego, by przekona� ich bez zbytnich trudno�ci, �e nie nadaje si� na stanowisko M�wcy, bo jest za m�ody i brak mu do�wiadczenia. Kiedy jego nie b�dzie tutaj, Pierwszy M�wca zmieni, pod ich siln� presj�, swoj� decyzj�. A je�li Pierwszy M�wca si� nie ugnie, to Gendibal, zast�piwszy go na tym stanowisku, b�dzie bezradny wobec ich zjednoczonej opozycji.

Potrzebowa� zaledwie u�amka sekundy, by sobie to wszystko u�wiadomi�, a wi�c, kiedy odezwa� si�, wygl�da�o na to, �e m�wi bez �adnego wahania czy namys�u.

��M�wco Delarmi � rzek� � podziwiam tw� przenikliwo��. My�la�em, �e moja decyzja zaskoczy was wszystkich. Rzeczywi�cie mia�em zamiar zabra� ze sob� t� ch�opk�, aczkolwiek z nieco innych wzgl�d�w ni� te, kt�re tu przedstawi�a�. Ot� chc� j� zabra� ze sob� ze wzgl�du na zalety jej umys�u. Wszyscy mogli�my zbada� jej umys�. Przekonali�cie si�, jaki jest zadziwiaj�co bystry, ale nadto prosty, jasny i szczery, bez najmniejszych oznak przebieg�o�ci czy chytro�ci. �adna, nawet najmniejsza ingerencja w jej umys� z zewn�trz nie mo�e pozosta� niezauwa�ona. Jestem pewien, �e wszyscy doszli�cie do tego wniosku.

Zastanawiam si�, M�wco Delarmi, czy przysz�o ci do g�owy, �e ta wie�niaczka mo�e zosta� wykorzystana jako wspania�y system wczesnego ostrzega � . ni�. S�dz�, �e w jej umy�le wykry�bym pierwsze symptomy ingerencji psychicznej o wiele szybciej ni� w swoim.

Reakcj� na te s�owa by�a pe�na zaskoczenia cisza. Zako�czy� wi�c niefrasobliw� uwag�:

��Ach, wi�c nikt z was na to nie wpad�. No c�, mniejsza z tym! A teraz ju� sobie p�jd�. Nie mamy czasu do stracenia.

��Zaczekaj � powiedzia�a Delarmi, widz�c jak po raz trzeci inicjatywa wymyka si� jej z r�k. � Co chcesz zrobi�?

��Po co wnika� w szczeg�y? � spyta� Gendibal z lekkim wzruszeniem ramion. � Im mniej St� wie, tym wi�ksza szansa, �e anty � Mu�y nie b�d� pr�bowali ingerowa� w jego sprawy.

Zabrzmia�o to tak, jak gdyby bezpiecze�stwo Sto�u by�o dla niego spraw� najwi�kszej wagi. Wype�ni� tym uczuciem ca�y sw�j umys� i postara� si�, �eby wszyscy to dostrzegli.

To im na pewno pochlebi. Co wi�cej, zadowolenie p�yn�ce z tego faktu mo�e powstrzyma� ich przed zastanawianiem si�, czy Gendibal naprawd� wie dok�adnie, co zamierza robi�.

Tego wieczoru Pierwszy M�wca rozmawia� z Gendibalem w cztery oczy.

��Mia�e� racj� � powiedzia�. � Nie mog�em si� powstrzyma� przed wysondowaniem tego, co naprawd� my�la�e�. Stwierdzi�em, �e uwa�asz moje o�wiadczenie za b��d. Istotnie, by� to b��d. Mia�em ju� dosy� tego jej sta�ego u�mieszku � ci�g�ego przyw�aszczania sobie moich praw i w�adzy, wi�c troch� mnie ponios�o i nie zastanowi�em si� nad wszelkimi konsekwencjami tego, co robi�.

��By� mo�e by�oby lepiej � rzek� �agodnie Gendibal � gdyby� powiedzia� mi o tym prywatnie. Wtedy zaczekaliby�my do mego powrotu.

��Tak, ale nie mia�bym wtedy okazji, �eby jej przy�o�y� Wiem, �e to motywacja troch� dziwna jak na Pierwszego M�wc�.

��To jej nie powstrzyma, Pierwszy M�wco. B�dzie dalej intrygowa�a, �eby dosta� to stanowisko i by� mo�e okoliczno�ci jej sprzyjaj�. Jestem pewien, �e znajdzie si� par� os�b, kt�re s� zdania, �e nie powinienem przyj�� twojej nominacji. Nietrudno by�oby przekona� im reszt�, �e M�wca Delarmi jest najlepszym umys�em przy Stole i �e ona by�aby najlepszym Pierwszym M�wc�.

��Najlepszym umys�em przy Stole, ale nie poza nim � mrukn�� Shandess. � Dla niej rzeczywistymi wrogami s� tylko inni M�wcy. Ona nie powinna by�a w og�le zosta� M�wc�. Ale zostawmy to. Chcesz, �ebym zabroni� ci zabra� t� ch�opk� ze sob�? Wiem, �e to Delarmi ci� w to wrobi�a.

��Nie, nie, pow�d, kt�ry przedstawi�em, jest prawdziwy. Ona naprawd� pos�u�y mi jako system wczesnego ostrzegania i powinienem by� wdzi�czny M�wcy Delarmi, �e mnie do tego popchn�a, bo wtedy u�wiadomi�em sobie p�yn�c� z tego korzy��. Jestem przekonany, �e ta kobieta bardzo mi si� przyda.

��A wi�c dobrze. Przy okazji � ja te� nie k�ama�em. Jestem naprawd� pewien, �e zrobisz to, co trzeba, aby zako�czy� ten kryzys� My�l�, �e mog� polega� na swojej intuicji.

��My�l�, �e ja te� mog� na niej polega�, bo zgadzam si� w pe�ni z tob�. Przyrzekam ci, �e bez wzgl�du na to, co si� wydarzy, wr�c� z lepszymi osi�gni�ciami, ni� odlatuj�. Wr�c� i zostan� Pierwszym M�wc�, cho�by te anty � Mu�y� czy M�wca Delarmi� stawa�y na g�owie, �eby do tego nie dopu�ci�.

M�wi�c to, Gendibal zastanawia� si�, dlaczego sprawia mu to tak� satysfakcj�. Dlaczego tak bardzo zale�a�o mu na tej samotnej wyprawie w przestrze�? Powodem by�a, oczywi�cie, ambicja. Co� takiego zrobi� kiedy� Preem Palver i on, Stor Gendibal, pragn�� wykaza�, �e nie jest od niego gorszy. A potem nikt ju� nie o�mieli si� m�wi�, �e nie nale�y mu si� stanowisko Pierwszego M�wcy. A mo�e kry�o si� za tym co� wi�cej ni� ambicja? Mo�e kusi�a go perspektywa stoczenia walki? Mo�e by�o to pragnienie zmierzenia si� ze �wiatem, nie dziwne u kogo�, kto przez ca�e swe dotychczasowe �ycie skazany by� na uprawianie swojej grz�dki na zabitej deskami planecie? Nie wiedzia� dok�adnie, jakie kierowa�y nim motywy, ale wiedzia� na pewno, �e bardzo pragnie uda� si� na t� wypraw�.

Janov Pelorat patrzy� po raz pierwszy w �yciu, jak � po manewrze, kt�ry Trevize okre�li� mianem mikroskoku � jasna gwiazda zmienia si� powoli w kul�. Sayshell, cel ich podr�y, czwarta i jedyna zamieszkana planeta systemu, r�s� jednak znacznie wolniej. Na zbli�enie si� do niego potrzebowali kilku dni.

Komputer wykre�li� jego map� i przedstawi� na ma�ym, przeno�nym ekranie, kt�ry Pelorat trzyma� w r�kach.

Trevize, ze spokojem i pewno�ci� kogo�, kto w swoim czasie zwiedzi� par� dziesi�tk�w planet, powiedzia�:

��Nie oczekuj, �e od razu du�o zobaczysz. Najpierw b�dziemy musieli przej�� przez stacj� wej�ciow�, a to mo�e by� nudne.

Pelorat podni�s� g�ow� znad ekranu:

��Ale to na pewno tylko formalno��.

��Tak. Niemniej jednak mo�e to by� nudne.

��Ale przecie� w Galaktyce panuje pok�j.

��Oczywi�cie. Znaczy to, �e nas wpuszcz�. Ale jest jeszcze sprawa r�wnowagi ekologicznej. �adna planeta nie chce dopu�ci� do tego, �eby zosta�a zachwiana, jest wi�c zupe�nie naturalne, �e dok�adnie sprawdzaj� ka�dy statek, szukaj�c niepo��danych organizm�w. To zupe�nie zrozumia�a ostro�no��.

��Wydaje mi si�, �e na naszym statku nie ma nic z tych rzeczy.

��Oczywi�cie, �e nie ma, ale musz� to sprawdzi�. Pami�taj te� o tym, �e Sayshell nie jest cz�onkiem Federacji Fundacyjnej, a wi�c na pewno b�d� troch� przeci�ga� formalno�ci, a�eby zademonstrowa� swoj� niezale�no��.

Podlecia� do nich ma�y statek s�u�by granicznej i na pok�ad wszed� urz�dnik celny. Trevize m�wi� energicznym g�osem, kr�tkimi zdaniami. Nie zapomnia� jeszcze czas�w, kiedy odbywa� s�u�b� wojskow�.

���Odleg�a Gwiazda�, z Terminusa. Papiery � statku � powiedzia�, wr�czaj�c je urz�dnikowi. � Nieuzbrojony, prywatny statek. Oto m�j paszport. Mam jednego pasa�era. To jego paszport. Jeste�my turystami.

Urz�dnik celny mia� na sobie uniform w jaskrawych kolorach, z przewag� szkar�atu. Policzki i g�rn� warg� mia� g�adko wygolone, ale nosi� rozwidlon� na ko�cu brod�. � Statek z Fundacji? � spyta�.

W rzeczywisto�ci powiedzia� �statek z Fundacji�, ale Trevize pilnowa� si�, aby nie pokaza� niczym, �e go to roz�mieszy�o. Nie pr�bowa� te� go poprawia�. Uniwersalny j�zyk galaktyczny mia� tyle odmian, ile by�o planet i mieszka�cy ka�dej z nich m�wili po swojemu. Skoro potrafili si� mi�dzy sob� porozumie�, to r�nice mi�dzy poszczeg�lnymi dialektami by�y nieistotne.

��Tak � rzek� Trevize. � Statek z Fundacji. Prywatny.

��Bardzo dobrze� Jaki macie przew�z?

��Przepraszam, co?

��Przew�z. Co przewozicie?

��A, �adunek� Oto dok�adny spis. Tylko rzeczy osobiste. Nie przylecieli�my tu na handel. Jak ju� m�wi�em, jeste�my turystami.

Urz�dnik rozejrza� si� z zaciekawieniem. � Troch� za dobry statek, jak na turyst�w � powiedzia�.

��Ale nie wed�ug kryteri�w Fundacji � odpar� Trevize, udaj�c, �e jest w �wietnym nastroju. � Poza tym dobrze mi si� powodzi i mog� sobie na taki pozwoli�.

��Chce pan przez to powiedzie�, �e mog� si� wzbogaci�? � urz�dnik spojrza� na niego, a potem szybko odwr�ci� wzrok.

Trevize waha� si� przez chwil�, nie wiedz�c jak zinterpretowa� jego s�owa, ale szybko zdecydowa� si�. � Nie, sk�d�e, nie chc� pana przekupi� � powiedzia�. � Nie mam powodu tego robi� a poza tym nie wygl�da pan na kogo�, kogo mo�na przekupi�, nawet gdybym tego chcia�. Mo�e pan przeszuka� statek, je�li pan chce.

��Nie ma potrzeby � rzek� urz�dnik, odk�adaj�c kieszonkowy szperacz. � Wasz statek zosta� ju� przebadany pod k�tem ewentualnego przemytu jakiej� infekcji i nic nie znale�li�my. Przydzielono wam fal� radiow�, kt�ra naprowadzi was na l�dowisko.

I wyszed�. Ca�a procedura trwa�a pi�tna�cie minut.

��M�g� nam robi� trudno�ci? � spyta� cicho Pelorat. � Naprawd� spodziewa� si�, �e dostanie w �ap�?

Trevize wzruszy� ramionami. � Przekupywanie celnik�w jest r�wnie stare jak Galaktyka i na pewno da�bym mu �ap�wk�, gdyby jeszcze raz zrobi� do tego jak�� aluzj�. Ale przypuszczam, �e wola� nie pr�bowa� na statku Fundacji, do tego takim dziwnym. Ta stara j�dza Branno m�wi�a, �e wsz�dzie, gdzie si� znajdziemy, b�dzie nas chroni�a nazwa Fundacji i nie myli�a si� Mog�o to nam zaj�� o wiele wi�cej czasu.

��Dlaczego? Wydawa�o mi si�, �e dowiedzia� si� wszystkiego, czego chcia�.

��Tak, ale by� na tyle uprzejmy, �e sprawdzi� statek przez radiodetektor, na odleg�o��. Gdyby chcia�, to m�g�by przeszuka� statek za pomoc� urz�dzenia r�cznego, a to trwa�oby d�ugie godziny. Poza tym m�g� nas umie�ci� w szpitalu polowym i trzyma� tam przez wiele dni.

��Co takiego? Ale�, drogi przyjacielu!

��Nie podniecaj si� tak. Przecie� nie zrobi� tego. My�l�, �e m�g�, ale nie zrobi�. Znaczy to, �e mo�emy swobodnie l�dowa�. Najch�tniej zrobi�bym to grawitacyjnie, co zaj�oby nam pi�tna�cie minut, ale nie wiem, gdzie nam wyznaczyli l�dowisko i nie chc� im. sprawia� k�opotu. Znaczy to, �e b�dziemy musieli si� kierowa� sygna�em radiowym i zrobi� par� okr��e� wok� planety, co potrwa par� godzin. Pelorat zrobi� zachwycon� min�:

��To wspaniale, Golan. Czy b�dziemy lecieli na tyle wolno, �eby przyjrze� si� planecie? � Podni�s� sw�j przeno�ny ekran, pokazuj�cy map� Sayshell w niedu�ym powi�kszeniu.

��W pewnym sensie. Musimy zej�� poni�ej pu�apu chmur, a b�dziemy si� poruszali z pr�dko�ci� kilku kilometr�w na sekund�. To nie to samo, co podr� balonem, ale zorientujesz si� w planetografii tego miejsca.

��Wspaniale! Wspaniale!

��Zastanawiam si� jednak � rzek� z namys�em Trevize � czy zostaniemy na Sayshell tyle czasu, �eby warto by�o przestawi� zegar pok�adowy na czas lokalny.

��My�l�, �e to zale�y od tego, co mamy zamiar tu robi�. Jak my�lisz, Golan, co b�dziemy robi�?

��Naszym zadaniem jest znale�� Gaje. Nie wiem ile czasu nam to zabierze.

��Mo�emy przestawi� nasze zegarki, a zegar pok�adowy zostawi� w spokoju � powiedzia� Pelorat.

��Dobra my�l � rzek� Trevize. Spojrza� na planet� rozci�gaj�c� si� pod nimi. � Nie ma sensu d�u�ej czeka�. Nakieruj� komputer na przydzielon� nam fal� radiow�. Z jego pomoc� mo�emy tak ustawi� nasz nap�d grawitacyjny, �eby nasz lot przypomina� lot z u�yciem silnik�w konwencjonalnych. A wi�c, Janov, schodzimy do l�dowania. Zobaczymy, co uda nam si� znale��.

Patrzy� w zamy�leniu na planet�, a tymczasem statek zacz�� wchodzi� na kurs przystosowany do pola grawitacyjnego planety.

Trevize nigdy przedtem nie by� w Zwi�zku Sayshellskim, ale wiedzia�, �e przez ostatnie sto lat by� on nastawiony zdecydowanie nieprzyja�nie do Fundacji. By� zaskoczony � i troch� skonsternowany � faktem, �e tak szybko i g�adko posz�o im z Urz�dem Celnym. Co� mu tu nie pasowa�o.

Urz�dnikiem celnym, kt�ry ich wpu�ci�, by� Jogoroth Sobhaddartha. Sp�dzi� on na swej plac�wce p� �ycia, z niewielkimi przerwami.

Nie uskar�a� si� na takie �ycie, bo dzi�ki temu m�g� przebywa� co trzeci miesi�c z ulubionymi ksi��kami, przy ulubionej muzyce, z dala od �ony i dorastaj�cego syna.

Oczywi�cie irytowa�o go, �e od dwu lat szefem Urz�du Celnego by� �niciel. Trudno o bardziej niezno�n� osob� ni� kto�, kto ka�de swoje dzia�anie t�umaczy tym, �e zosta�o mu ono nakazane w snach.

Sobhaddartha absolutnie nie wierzy� w takie rzeczy, ale by� na tyle przezorny, �eby tego g�o�no nie rozpowiada�. Wi�kszo�� mieszka�c�w Sayshell odnosi�a si� nie�yczliwie do ludzi pow�tpiewaj�cych w realno�� tego rodzaju zjawisk psychicznych. Gdyby zyska� sobie opini� materialisty, to jego emerytura stan�aby pod znakiem zapytania.

Pog�adzi� oba ko�ce swej brody, jeden lew�, drugi praw� r�k�, odchrz�kn�� do�� g�o�no i spyta�, z raczej nieodpowiedni� w stosunku do zwierzchnika oboj�tno�ci�:

��Czy to ten statek, szefie?

Szef, kt�ry nosi� tak samo sayshellskie nazwisko jak Sobhaddartha, a mianowicie nazywa� si� Namarath Godhisavatta, by� akurat zaj�ty jakimi� danymi komputerowymi, wi�c nie podni�s� nawet g�owy. � Jaki statek? � spyta�.

���Odleg�a Gwiazda�, ten statek z Fundacji. Ten, kt�ry w�a�nie przepu�ci�em. Ten, kt�ry zholografowali�my z ka�dej strony. Czy to w�a�nie ten, kt�ry widzia� pan w �nie?

Teraz Godhisayatta podni�s� g�ow� znad biurka. By� niskim m�czyzn�, o niemal zupe�nie czarnych oczach otoczonych sieci� zmarszczek, kt�re bynajmniej nie powsta�y od ci�g�ego u�miechania si�. � Dlaczego pan pyta?

Sobhaddartha wyprostowa� si� i �ci�gn�� swe ciemne, g�ste brwi, tak �e tworzy�y prawie jedn� kresk�.

��Powiedzieli, �e s� turystami, ale nigdy jeszcze nie widzia�em takiego statku. Moim zdaniem, to agenci Fundacji.

Godhisayatta usiad� wygodniej na krze�le.

��Kochany panie, nie przypominam sobie, �ebym pyta� o pa�skie zdanie.

��Uwa�am, szefie, �e jest moim patriotycznym obowi�zkiem zwr�ci� pana uwag� na�

Godhisayatta skrzy�owa� ramiona na piersi i spojrza� gro�nie na podw�adnego, kt�ry (cho� wygl�da� bardziej okazale ni� on) pod tym spojrzeniem skurczy� si� nieco i przybra� niepewn� min�. � Drogi panie � powiedzia� � je�li dba pan troch� o swoje interesy, to niech pan robi, co pan ma robi�, bez �adnych komentarzy, bo je�li jeszcze raz us�ysz�, �e zabiera pan g�os w sprawach, kt�re do pana nie nale��, to postaram si�, �eby nie dosta� pan emerytury.

��Tak jest, prosz� pana � odpar� cicho Sobhaddartha, ale zaraz doda� z podejrzan� s�u�alczo�ci� w g�osie: � Czy zameldowanie panu, �e w zasi�gu naszych ekran�w znalaz� si� drugi statek, nale�y do moich obowi�zk�w?

��Niech pan uwa�a, �e ju� pan o tym zameldowa� � rzek� z irytacj� Godhisayatta i powr�ci� do swych zaj��.

��Jest to statek � rzek� Sobhaddartha jeszcze bardziej uni�onym g�osem � o cechach bardzo podobnych do tego, kt�ry w�a�nie przepu�ci�em.

Godhisayatta opar� r�ce na biurku i podni�s� si�. � Drugi taki sam? � powiedzia�.

Sobhaddartha u�miechn�� si� w duchu. Ten zrodzony z nieprawego �o�a osobnik o krwio�erczych instynktach (mia� na my�li swego prze�o�onego) najwidoczniej nie �ni� o dwu statkach. � Wszystko na to wskazuje � powiedzia� g�o�no. � Zaraz wracam na swoje stanowisko i czekam na rozkazy. Mam nadziej�, �e�

��S�ucham?

Sobhaddartha nie m�g� si� powstrzyma� od z�o�liwego komentarza, nawet za cen� utraty prawa do emerytury:

��Mam nadziej�, �e przepu�cili�my w�a�ciwy.

�Odleg�a Gwiazda� lecia�a szybko nad powierzchni� planety. Pelorat patrzy�, zafascynowany, na przesuwaj�ce si� w dole widoki. Warstwa chmur nad Sayshell by�a cie�sza i rzadsza ni� nad Terminusem, a l�dy, dok�adnie tak, jak pokazywa�a mapa, bardziej zwarte i rozleg�ejsze. S�dz�c z rdzawego koloru du�ych po�aci l�d�w, znaczn� cz�� kontynent�w zajmowa�y pustynie.

Nie wida� by�o �adnych oznak �ycia. Sayshell wydawa� si� sk�ada� wy��cznie z ja�owych pusty�, szarych r�wnin, rozleg�ych pofa�dowa�, kt�re prawdopodobnie by�y �a�cuchami g�rskimi i oczywi�cie z ocean�w.

��Wygl�da na �wiat pozbawiony �ycia � mrukn�� Pelorat.

��Chyba nie spodziewasz si� dojrze� oznak �ycia z tej wysoko�ci � powiedzia� Trevize. � Kiedy zejdziemy ni�ej, zobaczysz pasma zieleni. Ale przedtem ujrzysz po stronie, gdzie jest teraz noc, krajobraz � usiany punkcikami �wiate�. Istoty ludzkie maj� sk�onno�� do o�wietlania swoich �wiat�w noc�. Nigdy nie s�ysza�em, �eby jaki� �wiat by� wyj�tkiem od tej regu�y. Innymi s�owy, pierwsza oznaka �ycia, kt�r� dostrze�esz, b�dzie technologicznej natury.

��W ko�cu istoty ludzkie s� stworzeniami dziennymi � rzek� z zadum� Pelorat. � Wydaje mi si�, �e jednym z najwa�niejszych zada� zaawansowanej techniki b�dzie zmiana nocy w dzie�. Prawd� m�wi�c, je�li jaki� �wiat rozwija� technik� od zera, to rozw�j ten mo�na prze�ledzi� studiuj�c stopniowy wzrost si�y o�wietlenia jego zacienionej strony. Jak my�lisz, ile czasu zaj�oby przej�cie od jednolitej ciemno�ci do jednolitej jasno�ci?

Trevize roze�mia� si�:

��Masz dziwne pomys�y, ale my�l�, �e to si� bierze st�d, �e zajmujesz si� mitami. Nie s�dz�, �eby jaki� �wiat osi�gn�� kiedykolwiek jednolit� jasno��. O�wietlenie nocne jest proporcjonalne do zag�szczenia ludno�ci, a zatem �aden kontynent nie mo�e by� o�wietlony r�wnomiernie. Nawet Trantor u szczytu swego rozwoju, kiedy by� jednym wielkim miastem, nie by� jednakowo o�wietlony we wszystkich miejscach.

Tak jak Trevize powiedzia�, pojawi�y si� na powierzchni planety smugi zieleni, a podczas ostatniego okr��enia globu Trevize wskaza� Peloratowi plamy, kt�re wed�ug niego by�y miastami. � To nie jest typowo miejski �wiat. Nigdy przedtem nie by�em w Zwi�zku Sayshellskim, ale z informacji, kt�rych dostarczy� mi komputer, wynika, �e s� przywi�zani do przesz�o�ci. Technika kojarzy si� ca�ej Galaktyce z Fundacj� i dlatego tam, gdzie Fundacja nie cieszy si� sympati�, ludzie ch�tnie piel�gnuj� tradycj� i podkre�laj� swe zwi�zki z przesz�o�ci�� Nie dotyczy to, rzecz jasna, broni. Zapewniam ci�, �e w tym wzgl�dzie Sayshell bynajmniej nie jest staro�wiecki.

��Ojej, Golan, to chyba nie b�dzie nieprzyjemne, co? Jeste�my przecie� obywatelami Fundacji znajduj�cymi si� na terytorium wroga�

��To nie jest terytorium wroga, Janov. Nie b�j si�, na pewno b�d� dla nas bardzo uprzejmi. Po prostu Fundacja nie cieszy si� tu sympati� i tyle. Sayshell nie jest cz�onkiem Federacji Fundacyjnej. I poniewa� s� dumni ze swej niezawis�o�ci, a tak�e dlatego, �e nie chc� si� przyzna� sami przed sob�, i� s� znacznie s�absi od Fundacji i swoj� niepodleg�o�� i niezawis�o�� zawdzi�czaj� tylko temu, �e Fundacji akurat to odpowiada, mog� sobie pozwoli� na luksus nielubienia nas.

��Boj� si�, �e tak czy inaczej pobyt tutaj nie b�dzie dla nas przyjemny � powiedzia� z przygn�bieniem Pelorat.

��Sk�d�e znowu � rzek� Trevize. � Daj spok�j, Janov. M�wi� o oficjalnym stanowisku rz�du sayshellskiego. Natomiast pojedynczy ludzie na tej planecie s� takimi samymi lud�mi jak my i je�li tylko b�dziemy w stosunku do nich uprzejmi i nie b�dziemy si� zachowywali, jakby�my byli panami Galaktyki, to oni te� b�d� uprzejmi. Nie przylecieli�my tutaj po to, �eby ustanowi� panowanie Fundacji. Jeste�my zwyk�ymi turystami i b�dziemy pyta� tylko o to, o co zapyta�by ka�dy turysta.

A je�li sytuacja na to pozwoli, to troch� si� zabawimy. Nic z�ego si� nie stanie, je�li zostaniemy tu par� dni i skorzystamy z rozrywek, kt�re oferuj� turystom. Mo�e maj� ciekaw� kultur�, ciekawe krajobrazy, dobre jedzenie, a je�li nie, to mo�e s� tu atrakcyjne kobiety. Mamy przecie� pieni�dze.

Pelorat zmarszczy� czo�o. � Ale�, drogi przyjacielu! � westchn��.

��Daj spok�j � rzek� Trevize. � Nie jeste� taki stary. Nie interesuje ci� to?

��Nie powiem, �ebym kiedy� nie potrafi� dobrze gra� tej roli, ale teraz nie czas na to. Mamy misj� do spe�nienia. Musimy odnale�� Gaje. Nie mam nic przeciwko rozrywkom, naprawd�, ale je�li damy si� w nie wci�gn��, to mo�e nam by� trudno oderwa� si� od nich. � Potrz�sn�� g�ow� i powiedzia�: � My�l�, �e ba�e� si�, �e Biblioteka Galaktyczna na Trantorze mo�e mnie tak wci�gn��, �e nie b�d� m�g� si� od niej oderwa�. Ot� atrakcyjna czarnooka panienka albo pi�� czy sze�� panienek mo�e by� dla ciebie tym samym, czym dla mnie Biblioteka.

��Nie jestem hulak� Janov, ale nie mam te� zamiaru zosta� ascet�. Dobrze wi�c, obiecuj� ci, �e zajmiemy si� Gaj�, ale je�li zdarzy mi si� spotka� co� przyjemnego, to nie widz� �adnego powodu, �ebym nie mia� zareagowa� normalnie.

��Je�li tylko b�dziesz stawia� spraw� Gai na pierwszym miejscu�

��B�d�. Ale pami�taj, nie m�w nikomu, �e jeste�my z Fundacji. I tak b�d� o tym wiedzieli, bo mamy kredyty fundacyjne i m�wimy dialektem terminuskim, ale je�li nie b�dziemy nic o tym m�wili, to b�d� nas traktowali przyja�nie, jakby�my pochodzili z ca�kiem innej planety. Natomiast je�li b�dziemy podkre�lali, �e jeste�my z Fundacji, to co prawda b�d� si� do nas zwracali uprzejmie, ale nic nam nie powiedz�, nic nam nie poka��, nigdzie nas nie zaprowadz� i w og�le b�dziemy zdani sami na siebie.

��Nigdy nie zdo�am zrozumie� ludzi � westchn�� Pelorat.

��To nie ma nic do rzeczy. Wystarczy, �eby� si� przyjrza� dok�adnie sam sobie, a zrozumiesz innych. Niczym nie r�nimy si� od innych ludzi. Czy Seldon m�g�by opracowa� sw�j Plan, nawet pos�uguj�c si� nie wiem jak doskona�� matematyk�, gdyby nie rozumia� ludzi? I jak m�g�by zrozumie� ludzi, gdyby nie by�o to �atwe? Poka� mi kogo�, kto nie potrafi zrozumie� ludzi, a ja ci wyka��, �e to kto�, kto stworzy� fa�szywy obraz swej w�asnej osoby. Nie bierz tego do siebie.

��Nie bior�. Musz� przyzna�, �e brak mi do�wiadczenia w tych sprawach i �e prowadzi�em raczej samotne �ycie, nie zwracaj�c uwagi na innych. By� mo�e, �e tak naprawd� nigdy nie spr�bowa�em przyjrze� si� sam sobie. A wi�c tam, gdzie chodzi o innych ludzi, b�d� polega� na twoich radach.

��Dobrze. Wobec tego przyjmij moj� rad� i na razie ogl�daj krajobraz. Nied�ugo wyl�dujemy. Zapewniam ci�, �e nic nie poczujesz. Komputer i ja zajmiemy si� wszystkim.

��Golan, nie z�o�� si� na mnie. Je�li jaka� kobieta�

��Daj ju� temu spok�j. Teraz musz� si� zaj�� przygotowaniami do l�dowania.

Pelorat skupi� uwag� na planecie, ku kt�rej si� zbli�ali, zataczaj�c coraz cia�niejsze kr�gi. B�dzie to pierwszy obcy �wiat, na kt�rym stanie. �wiadomo�� tego zrodzi�a w nim w jaki� niewyt�umaczalny spos�b przeczucie, �e spotka ich co� z�ego. A przecie� wszystkie z tych milion�w zamieszkanych planet w Galaktyce zosta�y skolonizowane przez ludzi, kt�rzy si� na nich nie urodzili. �Wszystkie, z wyj�tkiem jednej� � pomy�la� z dreszczykiem emocji.

W por�wnaniu z portami Fundacji, port kosmiczny na Sayshell nie by� du�y, ale dobrze utrzymany. Trevize dopilnowa� odstawienia �Odleg�ej Gwiazdy� na miejsce postojowe. Dostali szczeg�owy kwit, z mn�stwem zakodowanych danych.

��Zostawimy tak statek? � spyta� cicho Pelorat.

Trevize skin�� g�ow� i po�o�y� uspokajaj�cym gestem d�o� na jego ramieniu. � Nie martw si� � powiedzia� r�wnie cichym g�osem.

Wsiedli do samochodu, kt�ry wypo�yczyli na miejscu i Trevize zacz�� studiowa� map� miasta, kt�rego wie�owce wida� by�o na horyzoncie.

��Sayshell, stolica planety � powiedzia�. � Miasto, planeta i gwiazda, wok� kt�rej kr��y � wszystko ma t� sam� nazw�, Sayshell.

��Niepokoj� si� o statek � rzek� Pelorat.

��Nie ma si� o co niepokoi� � odpar� Trevize. � Wieczorem wr�cimy, bo je�li b�dziemy musieli zosta� tu d�u�ej ni� par� godzin, b�dziemy nocowa� na statku. Musisz te� wiedzie�, �e we wszystkich portach Galaktyki przestrzega si� mi�dzygwiezdnego kodeksu moralnego i � o ile mi wiadomo � nie z�amano jego zasad ani razu, nawet podczas wojny. Statki, kt�re przylatuj� w pokojowych celach, s� nietykalne. Gdyby nie przestrzegano tej zasady, to nikt nie czu�by si� bezpiecznie i nie by�oby w og�le mowy o handlu. Gdyby jaki� �wiat z�ama� t� zasad�, to zosta�by zbojkotowany przez wszystkich pilot�w w Galaktyce. Mo�esz by� pewien, �e �aden �wiat nie chcia�by tego ryzykowa�. Poza tym�

��Poza tym co?

��Poza tym komputer otrzyma� polecenie, �eby ka�dy, kto nie wygl�da i nie m�wi jak my, zosta� zabity przy pr�bie dostania si� na statek. Pozwoli�em sobie wyja�ni� to komendantowi portu. Powiedzia�em mu bardzo grzecznie, �e chcia�bym wy��czy� to urz�dzenie przez wzgl�d na dobr� s�aw�, jak� cieszy si� w Galaktyce port kosmiczny Sayshell, je�li chodzi o bezpiecze�stwo i nienaruszalno�� obcych statk�w, ale �e nasz statek jest nowym modelem i po prostu nie wiem, jak si� to wy��cza.

��Na pewno ci nie uwierzy�.

��Oczywi�cie, �e nie. Ale musia� udawa�, �e wierzy, bo w przeciwnym razie musia�by poczu� si� obra�ony. A poniewa� w takim przypadku nie m�g�by nic zrobi�, by�oby to dla niego upokorzeniem. A poniewa� nie chcia� zosta� upokorzony, to jedynym wyj�ciem by�o udawa�, �e mi wierzy.

��To ma by� kolejny przyk�ad na to, jacy s� ludzie?

��Tak. Przyzwyczaisz si� do tego.

��A sk�d wiesz, �e ten samoch�d nie jest na pods�uchu?

��Pomy�la�em, �e to ca�kiem mo�liwe i kiedy mi zaproponowali w�z, to wybra�em inny, na chybi� trafi�. A je�li wszystkie s� na pods�uchu� w ko�cu nie rozmawiamy o niczym strasznym, prawda?

Pelorat mia� nieszcz�liw� min�. � Nie wiem, jak to powiedzie�. Nie wypada si� skar�y�, ale nie podoba mi si� ten zapach. Jako� tu� �mierdzi.

��W samochodzie?

��Przede wszystkim w porcie. My�l�, �e to normalny zapach portu kosmicznego, ale ten smr�d zosta� w samochodzie. Mo�e otworzymy okna?

Trevize wybuchn�� �miechem. � Przypuszczam, �e potrafi�bym znale�� odpowiedni przycisk na desce rozdzielczej, ale to nic nie pomo�e. To ta planeta �mierdzi. Czy ci to a� tak bardzo przeszkadza?

��Ten zapach nie jest silny, ale wyczuwalny� i troch� mnie odrzuca. Ca�y ten �wiat tak �mierdzi?

��Stale zapominam, �e nigdy jeszcze nie by�e� na �adnym obcym �wiecie. Ka�dy zamieszkany �wiat ma sw�j specyficzny zapach. To w g��wnej mierze sprawa lokalnej ro�linno�ci, ale my�l�, �e dok�adaj� si� do tego zwierz�ta, a nawet ludzie. O ile mi wiadomo, nikomu nie podoba si� zapach �wiata, na kt�rym po raz pierwszy si� znajdzie. Ale przyzwyczaisz si� do tego, Janov. Zobaczysz, �e za par� godzin nie b�dziesz ju� tego czu�.

��Nie chcesz chyba powiedzie�, �e wszystkie �wiaty pachn� tak, jak ten.

��Sk�d�e. Powiedzia�em ju�, �e ka�dy ma sw�j w�asny zapach. Gdyby�my na to zwracali szczeg�ln� uwag� albo gdyby�my mieli czulszy w�ch, jak na przyk�ad anakreo�skie psy, to prawdopodobnie mogliby�my po zapachu rozpozna� ka�dy �wiat. Kiedy by�em we flocie wojennej, to podczas pierwszego dnia pobytu na jakim� nowym �wiecie nie mog�em w og�le je��. Potem pozna�em stary przestrzeniarski spos�b � trzeba podczas l�dowania na jakim� �wiecie w�cha� chusteczk� z zapachem tego �wiata. Kiedy si� potem cz�owiek znajdzie na wolnym powietrzu, nic ju� nie czuje. A po pewnym czasie oboj�tnieje si� na to w og�le; po prostu przestaje si� zwraca� uwag� na takie rzeczy� Prawd� m�wi�c, najgorszy jest zawsze powr�t do domu.

��Dlaczego?

��My�lisz, �e Terminus nie ma swojego zapachu?

��Chcesz przez to powiedzie�, �e ma?

��Oczywi�cie, �e ma. Kiedy si� ju� przyzwyczaisz do zapachu innego �wiata, powiedzmy Sayshell, to dopiero przekonasz si�, jak �mierdzi Terminus. W dawnych czasach, kiedy po d�u�szej s�u�bie w przestrzeni statek wraca� i otwiera�y si� luki, ca�a za�oga krzycza�a �Z powrotem w domu i w g�wnie�.

Pelorat zrobi� obra�on� min�.

Wie�owce by�y coraz bli�ej, ale Pelorat przygl�da� si� najbli�szemu otoczeniu. W obu kierunkach mkn�y samochody, a od czasu do czasu pokazywa� si� samolot, ale Pelorat przygl�da� si� drzewom.

��Dziwne s� tutaj ro�liny. � powiedzia�. � Jak my�lisz, czy kt�re� z nich s� endemiczne?

��W�tpi� � odpar� Trevize, poch�oni�ty czym innym. Studiowa� map� i stara� si� nastawi� programowanie komputera samochodowego. � W�r�d zamieszkanych przez ludzi planet nie ma takiej, na kt�rej zachowa�oby si� du�o endemicznych form �ycia. Osadnicy zawsze sprowadzali ze sob� ro�liny i zwierz�ta � albo ju� w momencie osiedlenia si�, albo nied�ugo potem.

��A jednak tutejsze ro�liny wydaj� si� dziwne.

��Nie spodziewasz si� chyba, Janov, �e na ka�dym �wiecie znajdziesz te same odmiany. Kto� mi kiedy� m�wi�, �e Encyklopedy�ci, wiesz ci od Encyklopedii Galaktycznej, opracowali atlas odmian ro�lin i zwierz�t, kt�ry sk�ada� si� z osiemdziesi�ciu siedmiu grubych dysk�w komputerowych, a mimo to nie by� kompletny, a co wi�cej � w chwili, kiedy zosta� uko�czony, by� ju� nieaktualny.

Kiedy tak rozmawiali, samoch�d szybko mkn�� przed siebie i po chwili rozwar�y si� przed nimi i poch�on�y ich przedmie�cia Sayshell. Pelorat lekko dr�a�. � Niezbyt mi si� podoba ich architektura � powiedzia�.

��Co kraj, to obyczaj � odpar� Trevize oboj�tnym tonem obie�y�wiata.

��A dok�d w�a�ciwie jedziemy?

��Ba, �ebym to ja wiedzia� � powiedzia� Trevize z lekk� irytacj�. � Pr�buj� nastawi� komputer, �eby zaprowadzi� nas do centralnej informacji turystycznej. Mam nadziej�, �e ten komputer orientuje si� w ulicach jednokierunkowych i zasadach ruchu, bo ja nie.

��A co tam mamy robi�, Golan?

��Po pierwsze jeste�my turystami, a to jest w�a�nie miejsce, od kt�rego zaczyna ka�dy normalny turysta. Nie chcemy si� rzuca� w oczy, wi�c musimy si� zachowywa� jak najnaturalniej. A po drugie, gdzie chcia�by� zdoby� wiadomo�ci na temat Gai?

��Na uniwersytecie� albo w jakim� towarzystwie antropologicznym� albo w muzeum� Na pewno nie w centralnej informacji turystycznej.

��No i jeste� w b��dzie. W informacji turystycznej b�dziemy wygl�dali na intelektualist�w, kt�rzy chc� dosta� wykaz wy�szych uczelni znajduj�cych si� w mie�cie, muze�w i tak dalej. Potem pomy�limy, gdzie si� najpierw skierowa� i tam, gdzie pojedziemy, mo�emy znale�� kompetentne osoby, kt�re udziel� nam informacji z dziedziny historii staro�ytnej, galaktografii, mitologii, antropologii czy co tam jeszcze b�dziesz chcia�. Ale musimy zacz�� od informacji turystycznej, �eby wiedzie� gdzie co jest.

Pelorat nic na to nie powiedzia�. Samoch�d w��czy� si� do ruchu ulicznego i posuwa� si� ju� wolniej, zwalniaj�c, staj�c i przyspieszaj�c na przemian. Skr�cili w jak�� boczn� ulic� i jechali mijaj�c znaki, kt�re by� mo�e oznacza�y zakazy, nakazy i inne instrukcje, ale mia�y tak zawi�e napisy, �e prawie nie spos�b by�o je odcyfrowa�.

Na szcz�cie samoch�d zachowywa� si� tak, jak gdyby sam zna� drog� i kiedy zatrzyma� si� i ustawi� na parkingu, zobaczyli znak z napisem �Sayshellskie �rodowisko przybysz�w z innych �wiat�w�, zredagowanym tym samym zawi�ym pismem, co inne znaki drogowe i tabliczk� z normalnymi, �atwymi do odczytania literami g�osz�c�, �e jest to �Centralna Informacja Turystyczna na Sayshell�.

Weszli do budynku, kt�ry okaza� si� mniejszy, ni� mo�na by�o s�dzi� przygl�daj�c mu si� z zewn�trz. Nie by�o tam zbyt du�ego ruchu.

Z jednej strony znajdowa� si� rz�d kabin, z kt�rych jedna zaj�ta by�a przez m�czyzn� czytaj�cego paski z najnowszymi wiadomo�ciami wysuwaj�ce si� wolno z niewielkiego aparatu, inna przez dwie kobiety, kt�re wydawa�y si� poch�oni�te skomplikowan� gr� w karty i jakie� p�ytki. Za komputerem, stanowczo zbyt du�ym dla niego, nad klawiatur�, kt�ra wydawa�a si� zbyt skomplikowana, tkwi� znudzony urz�dnik w uniformie, kt�ry przypomina� wielobarwn� szachownic�. Pelorat zagapi� si� na niego i rzek� szeptem:

��Maj� tu ekstrawaganck� mod�.

��Tak � odpar� Trevize. � Zd��y�em to zauwa�y�. No c�, ka�dy �wiat, a niekiedy ka�dy region tego samego �wiata, ma swoj� mod�. Zreszt� moda zmienia si�. Niewykluczone, �e pi��dziesi�t lat temu na Sayshell wszyscy ubierali si� na czarno. Nie zwracaj na to uwagi, Janov.

��My�l�, �e b�d� musia� si� do tego zastosowa� � powiedzia� Pelorat � ale � wol� nasz� w�asn� mod�. Przynajmniej nie razi oczu.

��Dlatego, �e tylu ludzi u nas lubi szary kolor? To razi wiele os�b. Sam s�ysza�em, jak kto� nazwa� to �ubieraniem si� w brudne �achy�. A poza tym, to prawdopodobnie nasze szare ubiory spowodowa�y, �e ludzie tutaj stroj� si� we wszystkie kolory t�czy. Chc� w ten spos�b podkre�li� swoj� odmienno�� i niezawis�o��. Tak czy inaczej, przyzwyczaisz si� do tego wszystkiego� Idziemy, Janov.

Skierowali si� w stron� urz�dnika i w tej samej chwili m�czyzna czytaj�cy dot�d wiadomo�ci podni�s� si�, wyszed� z kabiny i z u�miechem podszed� do nich. Jego ubranie by�o szare.

Trevize w pierwszej chwili nie zwr�ci� na niego uwagi, ale kiedy spojrza�, zamar�.

Zaczerpn�� g��boko powietrza. � Na Galaktyk� � zawo�a�. � To ten zdrajca!

Munn Li Compor, radny z Terminusa, wyci�gn�� z niepewn� min� r�k� do Trevizego. Trevize obrzuci� j� pogardliwym spojrzeniem i rzek�, jakby m�wi� w powietrze:

��Nie chc� stwarza� sytuacji, w wyniku kt�rej m�g�bym zosta� zaaresztowany za zak��canie spokoju na obcej planecie, ale je�li to indywiduum zrobi jeszcze krok w moj� stron�, to nie odpowiadam za siebie.

Compor zatrzyma� si� w p� kroku. Przez chwil� nie wiedzia�, co robi�, a potem � rzuciwszy niepewne spojrzenie na Pelorata � rzek� cicho:

��Czy mog� chwil� z tob� porozmawia�? Chc� co� wyja�ni�. Wys�uchasz mnie?

Pelorat spogl�da� to na jednego, to na drugiego, lekko marszcz�c sw� d�ug� twarz. � O co tu chodzi, Golan? � spyta�. � Ledwie przylecieli�my na ten odleg�y �wiat, a ju� spotykasz jakiego� znajomego?

Trevize mia� wzrok utkwiony w Compora, ale obr�ci� nieco tu��w, aby by�o jasne, �e zwraca si� do Pelorata. � To indywiduum tutaj, istota ludzka, s�dz�c z pozor�w, by�o kiedy� moim przyjacielem. Ufa�em mu, tak jak si� ufa przyjacio�om. Zwierzy�em mu si� z moich my�li, kt�rych raczej nie nale�a�o szeroko rozg�asza�, a on powt�rzy� wszystko szczeg�owo w�adzom i nie zada� sobie trudu, �eby mnie o tym fakcie powiadomi�. Tym sposobem wpad�em w zr�cznie zastawion� pu�apk� i w efekcie jestem teraz na wygnaniu. I teraz to indywiduum chce, �ebym traktowa� go jak przyjaciela.

Obr�ci� si� ca�ym cia�em do Compora i przeczesa� palcami w�osy, przez co sta�y si� jeszcze bardziej potargane. � S�uchaj no � powiedzia�. � Mam do ciebie pytanie. Co tutaj robisz? W Galaktyce jest tyle �wiat�w, a ty znalaz�e� si� akurat na tym. Dlaczego? I dlaczego w�a�nie teraz?

Wyci�gni�ta a� do tej chwili r�ka Compora opad�a i u�miech znikn�� z jego twarzy. Znikn�a te� jego zwyk�a pewno�� siebie. Wygl�da� teraz na m�odszego, ni� by� w istocie. Wydawa� si� te� nieco przygn�biony. � Zaraz wszystko wyja�ni� � powiedzia� � ale musz� zacz�� od pocz�tku.

Trevize rozejrza� si� szybko. � Tutaj? Naprawd� chcesz m�wi� o tym tutaj? W miejscu publicznym? Chcesz, �ebym ci� waln�� tutaj, kiedy ju� b�d� mia� dosy� twoich �garstw?

Compor podni�s� obie r�ce w uspokajaj�cym ge�cie. � Tu jest najbezpieczniej, wierz mi. � I zaraz, domy�laj�c si�, co Trevize ma zamiar powiedzie�, poprawi� si�: � Zreszt�, jak chcesz, to mo�esz mi nie wierzy�. To niewa�ne. M�wi� szczer� prawd�. Jestem na tej planecie par� godzin d�u�ej ni� wy i sprawdzi�em to. Dzisiaj jest jaki� szczeg�lny dzie� dla mieszka�c�w Sayshell. Jest to, z jakiego� powodu, dzie� medytacji. Prawie wszyscy s� w swoich domach, a przynajmniej powinni tam by� Widzisz, jakie tu pustki. Chyba nie przypuszczasz, �e jest tu tak codziennie.

Pelorat kiwn�� g�ow� i powiedzia�: � W�a�nie zastanawia�em si�, dlaczego tu tak pusto. � Nachyli� si� do ucha Trevizego i szepn��: � Dlaczego nie chcesz go wys�ucha�, Golan? Wygl�da na nieszcz�liwego i mo�e chce spr�bowa� ci� przeprosi�. To nie�adnie nie da� mu takiej szansy.

��Wydaje si�, �e profesor Pelorat ma ochot� ci� wys�ucha� � rzek� Trevize. � Wy�wiadcz� mu t� przys�ug�, ale ty mnie wy�wiadczysz przys�ug�, je�li b�dziesz si� streszcza�. W dzisiejszym dniu mog� sobie pozwoli� na to, �eby straci� cierpliwo��. Je�li wszyscy pogr��eni s� w medytacji, to by� mo�e zak��cenie spokoju w miejscu publicznym nie �ci�gnie str��w prawa. Juro mog� ju� nie mie� takiej okazji. Dlaczego nie mia�bym wi�c skorzysta� z tej, kt�ra w�a�nie mi si� nadarza?

��S�uchaj � powiedzia� Compor nieswoim g�osem � je�li chcesz mnie waln��, to prosz� bardzo. Nawet nie b�d� pr�bowa� si� broni�. No �mia�o � uderz mnie, ale wys�uchaj tego, co chc� powiedzie�.

��No wi�c m�w. Daj� ci par� minut.

��Po pierwsze, Golan�

��Prosz�, �eby� m�wi� do mnie Trevize. Nie jestem ju� z tob� po imieniu.

��Po pierwsze, Trevize, dobrze zrobi�e�, przekonuj�c mnie do swoich pogl�d�w�

��Dobrze ukry�e� to swoje przekonanie. Przysi�g�bym, �e ci� tym tylko ubawi�em.

��Udawa�em ubawionego, �eby ukry� przed samym sob� niepok�j, jaki we mnie wzbudzi�e�� S�uchaj, usi�d�my tam, pod �cian�. Jest tu co prawda pusto, ale mo�e kto� wej��, a s�dz�, �e nie musimy niepotrzebnie rzuca� si� komu� w oczy.

Przeszli powoli przez ca�� sal�. Compor znowu mia� na twarzy niepewny u�miech, ale na wszelki wypadek trzyma� si� w bezpiecznej odleg�o�ci od Trevizego.

Usiedli w fotelach, kt�rych siedzenia podda�y si� ci�arowi ich cia� i dopasowa�y si� do kszta�t�w ich bioder i po�ladk�w. Pelorat zrobi� zaskoczon� min� i wykona� ruch, jak gdyby chcia� si� podnie��.

��Niech pan si� uspokoi, profesorze � powiedzia� Compor. � Ja mam ju� to za sob�. Jak wida�, wyprzedzili nas w pewnych rzeczach. Sayshell to �wiat, gdzie ceni si� drobne wygody.

Obr�ci� si� do Trevizego, k�ad�c r�k� na oparciu fotela. Teraz m�wi� ju� spokojnym g�osem.

��Wzbudzi�e� we mnie niepok�j. Zacz��em wierzy�, �e Druga Fundacja naprawd� istnieje i by�o to bardzo nieprzyjemne uczucie. Zastan�w si�, co by si� sta�o, gdyby istnieli. Czy nie jest prawdopodobne, �e zaj�liby si� tob�? �e usun�liby ci� w jaki� spos�b, �eby� im nie przeszkadza�? Ot� gdybym zachowywa� si� tak, jak gdybym ci uwierzy�, to mnie te� mogliby usun��. Rozumiesz o co mi chodzi?

��Rozumiem, �e jeste� tch�rzem.

��A co by komu przysz�o z tego, �e zachowywa�bym si� jak bohater jakiej� powie�ci przygodowej? � spyta� Compor spokojnie, ale w jego oczach wida� by�o oburzenie. � Czy ty albo ja mamy jakie� szans� z. organizacj�, kt�ra mo�e dowolnie kszta�towa� nasze uczucia i my�li? Je�li chce si� walczy� z takimi lud�mi i wygra�, to trzeba zacz�� od tego, �eby starannie ukry� fakt, �e si� w og�le co� wie o nich.

��A wi�c ukry�e� ten fakt i czu�e� si� bezpiecznie, tak? Ale jako� nie zatroszczy�e� si� o to, �eby ukry� go przed Branno, prawda? To przecie� by�o ryzykowne.

��Tak. Ale my�la�em, �e to si� op�aci. Nasze rozmowy na ten temat mog�y doprowadzi� tylko do tego, �e zacz�liby manipulowa� naszymi my�lami albo doprowadzili nas do zupe�nej demencji. Z drugiej strony, je�li powiedzia�em o tym burmistrzowi, to � Wiesz o tym, �e zna�a dobrze mojego ojca. Obaj z ojcem byli�my emigrantami ze Smyrno, a babka Branno�

��Tak, tak � przerwa� mu niecierpliwie Trevize � a twoi przodkowie sprzed ilu� tam pokole� wywodzili si� z sektora Syriusza. Opowiadasz o tym wszystkim swoim znajomym. Daj ju� temu spok�j, Compor.

��No dobrze� A wi�c wys�ucha�a mnie. Gdybym m�g�, u�ywaj�c twoich argument�w, przekona� burmistrza, �e z tej strony grozi nam niebezpiecze�stwo, to Federacja mog�aby podj�� odpowiednie dzia�ania. Nie jeste�my ju� tacy bezbronni jak w czasach Mu�a, a w najgorszym wypadku fakt istnienia Drugiej Fundacji sta�by si� szeroko znany i my dwaj nie byliby�my ju� w takim niebezpiecze�stwie, jak przedtem.

��No tak, lepiej wystawi� na niebezpiecze�stwo ca�� Fundacj� i ocali� w�asn� sk�r� � rzek� drwi�co Trevize. � To si� nazywa patriotyzm.

��To by�aby najgorsza ewentualno��. Liczy�em na najlepsz� � czo�o Compora pokry�o si� kroplami potu. Wida� by�o, �e bardzo m�czy go walka z niez�omn� pogard�, kt�r� okazywa� mu Trevize.

��Ale nie pomy�la�e� o tym, �eby mi powiedzie� o tym swoim sprytnym planie, co?

��Nie, nie pomy�la�em i bardzo ci� za to przepraszam, Trevize. Burmistrz mi zabroni�a. Powiedzia�a, �e chce wiedzie� wszystko, co ty wiesz, ale �e jeste� taki, �e zaraz by� si� zamkn�� w. sobie, gdyby� si� zorientowa�, �e przekazuj� jej twoje opinie.

��I mia�a racj�!

��Nie wiedzia�em� nie domy�la�em si� nie przysz�o mi do g�owy, �e chce ci� zaaresztowa� i zes�a� na wygnanie.

��Czeka�a tylko na odpowiedni moment, na chwil�, kiedy moja pozycja radnego nie b�dzie mnie mog�a przed tym uchroni�. Nie przewidzia�e� tego?

��A jak mia�em to przewidzie�? Ty sam si� tego nie spodziewa�e�.

��Gdybym wiedzia�, �e zna moje opinie, to bym si� spodziewa�.

���atwo tak m�wi� po fakcie � powiedzia� Compor. W tej sytuacji wygl�da�o to na bezczelno��.

��A czego chcesz tutaj ode mnie? Teraz ty te� m�wisz po fakcie.

��Chc� to wszystko naprawi�. Chc� naprawi� krzywd�, kt�r� ci niechc�cy � niechc�cy � wyrz�dzi�em.

��Co� takiego � rzek� sucho Trevize. � To bardzo mi�o z twojej strony. Ale nie odpowiedzia�e� na moje pytanie. Jak to si� sta�o, �e znalaz�e� si� na tej samej planecie, co ja?

��Odpowied� jest prosta. Przylecia�em twoim �ladem! � odpar� Compor.

��Przez nadprzestrze�? Po ca�ej serii skok�w, kt�re zrobi�em?

Compor potrz�sn�� g�ow�. � Nie ma w tym nic tajemniczego. Mam taki sam statek jak ty, z takim samym komputerem. Wiesz o tym, �e zawsze mia�em pewn� intuicyjn� zdolno�� zgadywania w jakim kierunku poleci przez nadprzestrze� dany statek. Nie robi�em tego bezb��dnie � myli�em si� dwa razy na trzy, ale z komputerem idzie mi to o wiele lepiej. A przy tym na pocz�tku troch� zwleka�e� ze skokiem, co da�o mi mo�liwo�� ocenienia kierunku twego statku i szybko�ci, z jak� si� porusza�e�, jeszcze zanim wszed�e� w nadprzestrze�. Wprowadzi�em do komputera odpowiednie dane razem z moimi intuicyjnymi wyliczeniami, a on zrobi� reszt�.

��I zd��y�e� dotrze� tu przede mn�?

��Tak. Nie korzysta�e� z grawitacji, a ja tak. Domy�li�em si�, �e przylecisz do stolicy, wi�c uda�em si� tam prost� drog�, gdy tymczasem ty� � Compor zatoczy� palcami kr�tk� spiral�, na�laduj�c statek okr��aj�cy planet� zgodnie z naprowadzaj�cym sygna�em radiowym.

��Mog�e� narazi� si� na k�opoty z sayshellsk� biurokracj�.

��No c� � na twarzy Compora pojawi� si� rozbrajaj�cy u�miech i Trevize poczu�, �e jego niech�� z wolna zaczyna topnie�. � Nie zawsze jestem tch�rzem.

Trevize ponownie nasro�y� si�. � Jak to si� sta�o, �e dosta�e� taki sam statek jak ja?

��Dosta�em go dok�adnie tak samo, jak ty. Przydzieli�a mi go Branno.

��Dlaczego?

��Jestem z tob� ca�kowicie szczery. Mia�em za zadanie �ledzi� ci�. Burmistrz chcia�a wiedzie� dok�d si� udasz i co b�dziesz robi�.

��I my�l�, �e informowa�e� j� wiernie o wszystkim� A mo�e j� tak�e zawiod�e�?

��Informowa�em j�. Praktycznie nie mia�em wyboru. Umie�ci�a na moim statku nadajnik nadprzestrzenny. My�la�a, �e go nie znajd�, ale znalaz�em.

��No i co?

��Niestety, zosta� tak zainstalowany, �e nie mo�na go usun�� nie unieruchamiaj�c statku. A w ka�dym razie, ja tego nie potrafi�. W konsekwencji wie, gdzie jestem� a st�d, gdzie ty.

��Za��my, �e nie m�g�by� za mn� lecie�. Wtedy przecie� nie dowiedzia�aby si�, gdzie jestem. Nie pomy�la�e� o tym?

��Oczywi�cie, �e pomy�la�em. My�la�em ju� o tym, �eby donie�� jej, �e zgubi�em tw�j �lad, ale przecie� nie da�aby temu wiary. W takim przypadku nie m�g�bym powr�ci� na Terminusa przez nie wiadomo ile czasu. A ja jestem w innej sytuacji, Trevize, ni� ty. Nie jestem samotn� osob�, bez �adnych zobowi�za�. Zostawi�em na Terminusie �on�, kt�ra akurat jest w ci��y i chc� do niej wr�ci�. Ty mo�esz my�le� tylko o sobie. Ja nie mog� Poza tym przylecia�em tu, �eby ci� ostrzec. Na Seldona, naprawd� chc� to zrobi�, ale ty mnie nie s�uchasz. Ca�y czas m�wisz o czym innym.

��Twoja nag�a troska o mnie nie robi na mnie wra�enia. Przed czym mo�esz mnie ostrzec? Wydaje mi si�, �e w�a�nie ty jeste� tym, przed czym trzeba mnie ostrzec. Zdradzi�e� mnie, a teraz depczesz mi po pi�tach, �eby mnie zdradzi� jeszcze raz. Nikt inny mi nie szkodzi.

��Cz�owieku, zostaw te teatralne gesty � powiedzia� �arliwie Compor. � Trevize, ty masz �ci�gn�� na siebie burz�! Masz by� naszym piorunochronem! Zosta�e� wys�any, �eby sprowokowa� Drug� Fundacj� je�li ona faktycznie istnieje. Moja intuicja nie ogranicza si� tylko do wyczuwania kierunku statk�w w nadprzestrzeni. Jestem pewien, �e o to w�a�nie jej chodzi. Je�li b�dziesz nadal pr�bowa� znale�� Drug� Fundacj�, to zorientuj� si�, jakie masz zamiary i zrobi� co�, �eby ci� powstrzyma�. A je�li to zrobi�, to w ten spos�b zdradz� si�. I wtedy Branno dobierze si� do nich.

��Szkoda, �e zabrak�o ci intuicji, kiedy Branno planowa�a moje uwi�zienie.

Compor zaczerwieni� si� i wyb�ka�:

��Wiesz, �e intuicja niekiedy zawodzi.

��Za to teraz podpowiada ci, �e ona chce zaatakowa� Drug� Fundacj�. Nigdy nie odwa�y si� tego zrobi�.

��My�l�, �e si� odwa�y. Ale nie o to chodzi. Chodzi o to, �e teraz pos�u�y�a si� tob� jako przyn�t�.

��A wi�c?

��A wi�c, na wszystkie czarne dziury w przestrzeni, daj temu spok�j! Nie szukaj Drugiej Fundacji. J� nie obchodzi nic a nic, �e mo�esz zgin��, ale mnie to obchodzi. Czuj� si� winny i dlatego nie chc� do tego dopu�ci�.

��Jestem tym naprawd� g��boko wzruszony � rzek� zimno Trevize � ale tak si� sk�ada, �e w tej chwili mam zupe�nie inny cel na oku.

��Naprawd�?

��Pelorat i ja jeste�my na dobrej drodze do znalezienia Ziemi, planety, kt�ra � zdaniem pewnych badaczy � by�a pierwotn� siedzib� ludzko�ci. Prawda, Janov?

Pelorat skin�� g�ow�. � Tak, to sprawa czysto naukowa, kt�ra od dawna mnie interesuje.

Compor zmiesza� si�. � Szukacie Ziemi? � spyta� po chwili. � Ale po co?

��Aby j� zbada� � powiedzia� Pelorat. � Powinna by� fascynuj�cym obiektem bada�, jako jedyny �wiat, na kt�rym powsta�y istoty ludzkie � prawdopodobnie z ni�szych form �ycia � a nie, jak na innych �wiatach gdzie przyby�y ostatecznie ju� uformowane.

��I � powiedzia� Trevize � jako �wiat, na kt�rym by� mo�e dowiem si� czego� wi�cej o Drugiej Fundacji� By� mo�e.

��Ale przecie� nie ma �adnej Ziemi � rzek� Compor. � Nie wiecie o tym?

��Nie ma Ziemi? � Pelorat. zrobi� oboj�tn� min�, jak zawsze, kiedy upiera� si� przy czym�. � Chce pan powiedzie�, �e nie ma planety, na kt�rej narodzi�a si� ludzko��?

��Ale� sk�d! Oczywi�cie, Ziemia istnia�a. Nie ma co do tego �adnej w�tpliwo�ci. Ale teraz nie ma ju� Ziemi. A w ka�dym razie nie jest zamieszkana. Ju� po niej!

��Istniej� przekazy� � zacz�� niewzruszony Pelorat.

��Chwileczk�, Janov � przerwa� mu Trevize. � A ty sk�d o tym wiesz, Compor?

��Jak to sk�d? To nale�y do mojej rodzinnej tradycji. Musz� znowu przypomnie� fakt, kt�rego powtarzanie tak ci� nudzi � m�j r�d wywodzi si� z sektora Syriusza. W tym sektorze wiedz� o Ziemi wszystko. Le�y ona w�a�nie w tym sektorze. Znaczy to, �e nie jest cz�ci� Federacji Fundacyjnej i dlatego w�a�nie nie obchodzi nikogo na Terminusie. Ale nie zmienia to faktu, �e Ziemia jest w�a�nie tam.

��Istnieje taka hipoteza, zgoda � powiedzia� Pelorat. � W czasach Imperium �teoria Syriusza�, jak wtedy nazywano t� hipotez�, mia�a wielu gor�cych zwolennik�w.

��To nie jest teoria � rzek� porywczo Compor. � To fakt.

��A co by pan powiedzia�, gdybym panu oznajmi�, �e s�ysza�em o wielu r�nych miejscach w Galaktyce, kt�re s� lub by�y zwane Ziemi� przez ludzi �yj�cych w ich s�siedztwie? � spyta� Pelorat.

��Ale to jest rzecz pewna � powiedzia� Compor. � Sektor Syriusza jest najstarsz� zamieszkan� cz�ci� Galaktyki. Wszyscy o tym wiedz�.

��Rzeczywi�cie, tak twierdz� Syria�czycy � powiedzia� niewzruszonym g�osem Pelorat.

Compor mia� przygn�bion� min�. � M�wi� wam�

��Powiedz lepiej, co si� sta�o z Ziemi� � przerwa� mu Trevize. � Powiedzia�e�, �e nie jest ju� zamieszkana. Dlaczego?

��Ze wzgl�du na radioaktywno��. Ca�a jej powierzchnia jest radioaktywna. Mo�e w wyniku reakcji j�drowych, kt�re wymkn�y si� spod kontroli, a mo�e z powodu wojny j�drowej � nie wiem, ale nie mo�e tam istnie� �ycie.

Patrzyli na siebie przez chwil� w milczeniu, a potem Compor widocznie stwierdzi�, �e musi to powt�rzy�. � M�wi� wam, �e nie ma �adnej Ziemi. Nie ma sensu jej szuka� � powiedzia�.

Twarz Pelorata straci�a naraz poprzedni, oboj�tny wyraz. Nie znaczy to, �e pojawi� si� na niej gniew, z�o�� czy jakie� inne niesta�e uczucie. Ale jego oczy zw�zi�y si� i � napi�� si� ka�dy mi�sie� jego twarzy.

��Sk�d � powiada pan � wie pan o tym? � spyta�. W jego g�osie nie by�o ani �ladu typowej dla niego niepewno�ci.

��M�wi�em ju�, �e to nale�y do mojej rodzinnej tradycji � powiedzia� Compor.

��Niech pan nie b�dzie niem�dry, m�ody cz�owieku. Jest pan radnym. Znaczy to, �e musia� si� pan urodzi� na kt�rym� ze �wiat�w Federacji� Na Smyrno, wydaje mi si�, powiedzia� pan wcze�niej.

��Zgadza si�.

��No to o jakiej tradycji rodzinnej pan m�wi? Chce pan mi wm�wi�, �e w pana syria�skich genach zakodowane s� syria�skie mity dotycz�ce Ziemi? �e to wiedza wrodzona?

��Ale� sk�d! � �achn�� si� Compor.

��No to o czym pan w�a�ciwie m�wi?

Compor milcza� przez chwil� i zdawa� si� zbiera� my�li. W ko�cu powiedzia� cicho:

��Moja rodzina posiada stare ksi��ki dotycz�ce historii Syriusza. Jest to wi�c wiedza nabyta, nie wrodzona. To nie jest co�, o czym rozmawiamy z obcymi, szczeg�lnie je�li kto� jest zdecydowany zrobi� karier� polityczn�.

Trevize pewnie my�li, �e ja o tym marz�, ale � wierzcie mi � to, co wam powiedzia�em, m�wi� tylko dobrym przyjacio�om.

W jego g�osie brzmia�a gorycz. � Teoretycznie, wszyscy obywatele Fundacji s� r�wni, ale ci, kt�rzy pochodz� ze �wiat�w od dawna nale��cych do Federacji, s� r�wniejsi, a ci, kt�rych rodziny pochodz� ze �wiat�w spoza Federacji, s� najmniej r�wni. Ale mniejsza z tym. Opr�cz tego, �e czyta�em te ksi��ki, odwiedzi�em kiedy� te stare �wiaty. Trevize, hej�

Trevize podczas tej rozmowy podszed� do drugiej �ciany i w�a�nie wygl�da� przez tr�jk�tne okno. Ukazywa�o ono niebo i pomniejszony widok miasta, daj�c wi�cej �wiat�a i stwarzaj�c bardziej intymny nastr�j. Trevize wspi�� si� na palce, aby spojrze� na d�.

Teraz wr�ci� do nich. � Ciekawe okno � powiedzia�. � Wo�a�e� mnie, Compor?

��Tak. Pami�tasz, jak wybra�em si� w t� podr� po studiach?

��Po studiach? Pami�tam doskonale. Byli�my przyjaci�mi. By�a to dozgonna przyja��. Wzajemne zaufanie. Mieli�my rami� w rami� ruszy� na podb�j �wiata. Ty wybra�e� si� w t� swoj� podr�. Ja, przepe�niony patriotyzmem, wst�pi�em do floty wojennej. Jako� nie czu�em pokusy, �eby si� wybra� z tob�� powstrzymywa� mnie przed tym jaki� instynkt. Szkoda, �e p�niej mi go zabrak�o.

Compor uda�, �e nie chwyta aluzji. � Polecia�em na Comporellon � powiedzia�. � Wed�ug rodzinnej tradycji stamt�d pochodzili moi przodkowie, przynajmniej ze strony ojca. W zamierzch�ych czasach, zanim wch�on�o nas Imperium, m�j r�d w�ada� t� planet�, od niej w�a�nie pochodzi moje nazwisko� tak w ka�dym razie podaje tradycja rodzinna. W naszym j�zyku zachowa�a si� stara, poetycka nazwa gwiazdy, wok� kt�rej kr��y� Comporellon � Epsilon Eridani.

��Co to znaczy? � spyta� Pelorat.

Compor potrz�sn�� g�ow�. � Nie mam poj�cia. Nie wiem, czy to w og�le co� znaczy. Ot, po prostu tradycja. W og�le kultywuj� tam r�ne tradycje. To stary �wiat. Maj� d�ugie, szczeg�owe opisy historii Ziemi, ale nie lubi� o tym rozmawia�. S� w tym wzgl�dzie bardzo przes�dni. Za ka�dym razem, kiedy pada to s�owo, podnosz� w g�r� obie r�ce ze skrzy�owanymi palcami �rodkowym i wskazuj�cym, co ma odegna� nieszcz�cie.

��M�wi�e� o tym komu�, po powrocie stamt�d?

��Oczywi�cie, �e nie. Kogo by to zainteresowa�o? Nie mia�em zamiaru zmusza� nikogo do s�uchania takich opowie�ci. Nie, dzi�kuj�! Chcia�em zrobi� karier� polityczn� i podkre�lanie mojego obcego pochodzenia by�oby ostatni� rzecz�, na kt�r� bym si� zdecydowa�.

��A co z satelit�? Niech pan powie, jak wygl�da� � rzek� ostro Pelorat.

Na twarzy Compora pojawi�o si� zdumienie.

��Nic o tym nie wiem � powiedzia�.

��Nie ma satelity?

��Nie przypominam sobie, �ebym o tym s�ysza� albo czyta�. Ale jestem pewien, �e gdyby pan przejrza� zapisy comporellia�skie, to znalaz�by pan informacje o tym.

��Ale pan nic o tym nie wie?

��O satelicie � nic. Nie przypominam sobie.

��Ha! A jak dosz�o do t�go, �e Ziemia sta�a si� radioaktywna?

Compor potrz�sn�� g�ow� i nic nie powiedzia�.

��Niech pan pomy�li! � rzek� Pelorat. � Musia� pan co� s�ysze�.

��To by�o siedem lat temu, profesorze. Nie przypuszcza�em wtedy, �e teraz b�dzie mnie pan o to wypytywa�. Jest tam jaka� legenda o tym� oni uwa�aj�, �e to prawdziwa historia�

��Jaka to legenda?

���e Ziemia by�a radioaktywna� �e Imperium mia�o do niej z�y stosunek i nie chcia�o z ni� utrzymywa� �adnych kontakt�w� �e kurczy�a si� liczba jej mieszka�c�w� �e Ziemia chcia�a w jaki� spos�b zniszczy� Imperium.

��Jeden gin�cy �wiat mia�by zniszczy� ca�e Imperium? � wtr�ci� si� Trevize.

��M�wi�em, �e to legenda � powiedzia�, usprawiedliwiaj�c si�, Compor. � Nie znam szczeg��w.

Wiem, �e mia� z t� opowie�ci� jaki� zwi�zek Bel Afvardan.

��A kto to by�? � spyta� Trevize.

��Posta� historyczna. Sprawdzi�em to. By� rzetelnym archeologiem, �yj�cym w pocz�tkach istnienia Imperium. Utrzymywa�, �e Ziemia le�y w sektorze Syriusza.

��S�ysza�em to nazwisko � powiedzia� Pelorat.

��On jest bohaterem opowie�ci ludowych na Comporellonie. S�uchajcie, je�li interesuj� was te rzeczy, to le�cie na Comporellon. Nie ma sensu tkwi� tutaj.

��Wi�c � jak pan powiada � Ziemia zamierza�a zniszczy� Imperium? � spyta� Pelorat.

��Nie wiem � w g�osie Compora s�ycha� ju� by�o pewne zniecierpliwienie.

��Czy ta radiacja mia�a z tym co� wsp�lnego?

��Nie wiem. Opowie�ci m�wi� o jakim� urz�dzeniu wynalezionym na Ziemi, kt�re jakoby mia�o pot�gowa� mo�liwo�ci m�zgu� o jakim� synapsofikatorze czy o czym� takim.

��Czy to urz�dzenie wytwarza�o superm�zgi? � spyta� Pelorat z g��bokim niedowierzeniem.

��Nie wiem. Pami�tam tylko, �e to si� nie uda�o. Ludzie zyskiwali nadzwyczajne zdolno�ci intelektualne, ale m�odo umierali.

��To prawdopodobnie umoralniaj�ca opowie�� mitologiczna � powiedzia� Trevize. � Je�li chcesz mie� za du�o, to tracisz nawet to, co ju� masz.

��A co ty mo�esz wiedzie� o umoralniaj�cych opowie�ciach mitologicznych? � rzek� do niego z nag�� irytacj� Pelorat.

Trevize uni�s� w g�r� brwi. � To, �e nie jestem ekspertem w twojej dziedzinie, Janov, nie znaczy jeszcze, �e jestem w tych sprawach zupe�nym ignorantem � powiedzia�.

��Pami�ta pan co� wi�cej, panie radny � zwr�ci� si� Pelorat do Compora � o tym urz�dzeniu, kt�re nazywa pan synapsyfikatorem?

��Nie pami�tani i nie mam zamiaru poddawa� si�

d�u�ej temu przes�uchaniu. �ledzi�em was na polecenie burmistrz Branno. Branno nie kaza�a mi kontaktowa� si� z wami osobi�cie. Zrobi�em to tylko po to, �eby was ostrzec, �e jeste�cie �ledzeni i �e, wysy�aj�c was, Branno mia�a w tym sw�j cel. Nie rozmawia�bym z warni o niczym wi�cej, gdyby�cie niespodziewanie nie poruszyli sprawy Ziemi. A wi�c powtarzam jeszcze raz � to wszystko, co by�o w przesz�o�ci, Bel Arvardan, synapsyfikator i wszystko inne, nie ma nic wsp�lnego z tym, co jest teraz. M�wi� wam jeszcze raz: Ziemia jest martw� planet�. Radz� wam gor�co � le�cie na Comporellon. Tam dowiecie si� wszystkiego, co chcecie wiedzie�. Tylko nie zostawajcie tutaj.

��A ty, oczywi�cie natychmiast zameldujesz burmistrz Branno, �e lecimy na Comporellon� i polecisz za nami, �eby si� upewni�, czy naprawd� tam si� udamy. A mo�e Branno wie ju� o tym? Przypuszczam, �e dok�adnie ci powiedzia�a, co masz nam tu m�wi� i �e nauczy�e� si� tego na pami�� i powtarzasz s�owo w s�owo, bo ona chce, �eby�my polecieli na Comporellon. Mo�e nie?

Twarz Compora poblad�a. Poderwa� si� na r�wne nogi. Powiedzia�, z trudem staraj�c si� opanowa� g�os:

��Stara�em si� wyja�ni� spraw�. Stara�em si� wam pom�c. Nie powinienem by� tego robi�. Trevize, mo�esz si� zapa�� w czarn� dziur�.

Odwr�ci� si� na pi�cie i odszed� szybko, nie ogl�daj�c si�.

Pelorat mia� z lekka os�upia�� min�. � To by�o troch� nietaktowne, Golan. Mo�e uda�oby mi si� wyci�gn�� z niego co� wi�cej.

��Na pewno nie uda�oby ci si� � odpar� powa�nie Trevize. � Nie uda�oby ci si� wyci�gn�� z niego nic opr�cz tego, co sam chcia� powiedzie�. Nie znasz go, Janov� Do dzisiejszego dnia ja te� go nie zna�em.

Trevize siedzia� nieruchomo w swym fotelu, pogr��ony w my�lach. Pelorat nie m�g� si� zdecydowa�, �eby przerwa� te rozmy�lania. W ko�cu prze�ama� si� i rzek�:

��B�dziemy tak siedzie� ca�� noc, Golan? Trevize drgn��. � Nie, sk�d! Masz racj�, poczujemy si� lepiej w�r�d ludzi. Chod�!

Pelorat wsta�. � Nie znajdziemy �adnych ludzi. Compor m�wi�, �e dzi� jest tu jaki� dzie� medytacji � powiedzia�.

��Tak m�wi�? By� ruch na ulicach, kiedy tu jechali�my samochodem?

��Tak, niewielki.

��Ja my�l�, �e ca�kiem du�y. A zreszt�, czy miasto by�o puste, kiedy tu przybyli�my?

��Nie bardzo� Mimo to musisz przyzna�, �e tutaj jest pusto.

��Owszem, jest. Zauwa�y�em to� Ale idziemy, Janov. Jestem g�odny. Musi by� tu gdzie� jakie� miejsce, gdzie mo�na co� zje��. Mo�emy sobie pozwoli� na dobry lokal. W ka�dym razie mo�emy znale�� jaki� lokal, gdzie podaj� jakie� specjalno�ci kuchni sayshellskiej, a je�li nam to nie posmakuje, to zam�wimy sobie co� z da� og�lnogalaktycznych� No chod�, a jak znajdziemy si� w bezpiecznym otoczeniu, to powiem ci, co � moim zdaniem � naprawd� si� tu wydarzy�o.

Trevize opar� si� o por�cz krzes�a z przyjemnym uczuciem odpr�enia. Restauracja by�a z pewno�ci� oryginalna i, w por�wnaniu z lokalami na Terminusie, niedroga. Potrawy przygotowywano na otwartym palenisku, kt�re, znajduj�c si� w sali, cz�ciowo j� ogrzewa�o. Mi�so podawano pokrajane na ma�e kawa�ki, z dodatkiem przer�nych ostrych sos�w. Jad�o si� je palcami, ujmuj�c � aby si� nie pobrudzi� i nie poparzy� � przez g�adkie, zielone li�cie, kt�re by�y ch�odne i wilgotne i mia�y lekko mi�towy smak. Zawija�o si� kawa�ek mi�sa w li�� i wk�ada�o si� ca�y k�s do ust. Kelner dok�adnie wyt�umaczy� im, jak si� to robi. Najwidoczniej przyzwyczajony do go�ci z innych planet, u�miecha� si� pob�a�liwie, kiedy Trevize i Pelorat ostro�nie zabierali si� do paruj�cych kawa�k�w mi�sa i by� wyra�nie ucieszony, kiedy zobaczy�, z jak� ulg� stwierdzili, �e li�cie nie tylko chroni� palce przed poparzeniem, ale tak�e och�adzaj� nieco mi�so wk�adane do ust.

��Pyszne! � stwierdzi� Trevize i zam�wi� jeszcze raz to samo. Pelorat te�.

Siedzieli teraz nad g�bczastym, o s�odkawym smaku, deserem i kaw�, kt�ra mia�a zapach karmelu. Pokr�cili nieco g�owami i dodali do niej syropu, na co z kolei kelner pokr�ci� g�ow�.

��No wi�c, co si� zdarzy�o w centralnej informacji turystycznej? � spyta� Pelorat.

��My�lisz o Comporze?

��A czy sta�o si� co� jeszcze, o czym warto by by�o rozmawia�?

Trevize rozejrza� si�. Siedzieli w g��bokiej niszy, w pewnym odosobnieniu od reszty sali, ale w restauracji by�o t�oczno i naturalny w takiej sytuacji gwar doskonale zag�usza� ich rozmow�, chroni�c przed ewentualnym pods�uchem. Powiedzia� cicho:

��Czy to nie dziwne, �e lecia� za nami a� do Sayshell?

��Powiedzia�, �e ma intuicyjn� zdolno�� odgadywania kierunku, w kt�rym leci jaki� statek.

��Tak, by� uniwersyteckim mistrzem w tropieniu statk�w przez nadprzestrze�. A� do dzisiejszego dnia nie dziwi�o mnie to. Rozumiem, �e � je�li si� ma odpowiednie wrodzone zdolno�ci � to na podstawie czyich� przygotowa� do skoku mo�na przewidzie�, gdzie si� ten kto� znajdzie po skoku, ale nie rozumiem, jak mo�na przewidzie� ca�� seri� skok�w. Przygotowujesz si� tylko przed pierwszym skokiem, pozosta�e oblicza komputer. Tropiciel mo�e przewidzie� ten pierwszy, ale za pomoc� jakich czar�w mo�e odgadn��, co obliczy komputer?

��Ale on to zrobi�, Golan.

��Oczywi�cie, �e zrobi� � rzek� Trevize � i jedyne mo�liwe wyt�umaczenie tego faktu jest takie, �e z g�ry wiedzia�, gdzie chcemy lecie�. �e wiedzia�, a nie, �e przewidzia�.

Pelorat zastanawia� si� nad tym przez chwil�. � Nie, m�j drogi, to zupe�nie niemo�liwe � powiedzia� w ko�cu. � Sk�d m�g�by o tym wiedzie�? O tym, dok�d lecimy, zdecydowali�my dopiero wtedy, kiedy byli�my ju� na pok�adzie �Odleg�ej Gwiazdy�.

��Wiem o tym� A ta historia z dniem medytacji?

��Compor nic k�ama�, je�li chodzi o to. Kelner przecie� potwierdzi�, �e dzisiaj jest dzie� medytacji.

��Owszem, potwierdzi�, ale powiedzia� te�, �e restauracje nie s� w tym dniu zamkni�te. Dok�adnie powiedzia� tak: �Nie jeste�my jak�� zapad�� dziur�. �ycie u nas nie zamiera�. M�wi�c innymi s�owy, mieszka�cy S�yshell �wi�c� co prawda dzie� medytacji, ale nie dotyczy to wielkich miast, gdzie ludzie s� bardziej �wiatli i gdzie nie ma miejsca na ma�omiasteczkow� pobo�no��. I dlatego na ulicach jest ruch. Mo�e nie tak du�y, jak w normalny dzie�, ale jest.

��Jednak kiedy byli�my w centralnej informacji turystycznej, nikt tam nie wszed�. Widzia�em dobrze, �e nikt nie wszed�.

��Ja te� to zauwa�y�em. W pewnej chwili podszed�em nawet do okna, �eby si� przekona�, czy na ulicach jest pusto. Wyjrza�em i stwierdzi�em, �e jest pe�no pieszych i samochod�w, ale mimo to nikt jako� nie wszed� do budynku. Dzie� medytacji by� doskona�ym wyt�umaczeniem tego faktu. Nie przysz�oby nam do g�owy zastanawia� si�, jak to dziwnie szcz�liwie dla Compora z�o�y�o si�, �e byli�my z nim tam sami, gdybym nie postanowi� mie� si� na baczno�ci i absolutnie mu nie ufa�.

��No i o czym to wszystko ma �wiadczy�? � spyta� Pelorat.

��My�l�, Janov, �e to proste. Oto mamy tu kogo�, kto, mimo i� znajduje si� w innym statku, od pierwszej chwili naszej podr�y wie, dok�d lecimy. Dalej � mimo i� wok� budynku znajduj� si� ludzie � potrafi� zadba� o to, �eby nikt do niego nie wszed�, �eby�my mogli rozmawia� w pustej sali.

��Chcesz, �ebym uwierzy�, �e on potrafi czyni� cuda?

��Oczywi�cie. Je�li tak si� sk�ada, �e Compor jest agentem Drugiej Fundacji i potrafi wp�ywa� na umys�y innych ludzi, je�li potrafi odczyta� twoje i moje my�li, chocia� znajdujemy si� w statku znacznie oddalonym od niego, je�li potrafi tak wp�yn�� na celnik�w, �e natychmiast przepuszczaj� jego statek, je�li potrafi wyl�dowa� grawitacyjnie nie zatrzymywany przez �aden patrol z powodu pogwa�cenia zasad ruchu i je�li potrafi tak wp�ywa� na umys�y, �e nikt nie wejdzie do budynku, kiedy on tego nie chce, to jak to nazwa�?

Na wszystkie gwiazdy! � ci�gn�� dalej Trevize z wyra�n� nut� �alu. � Teraz dopiero widz�, �e tak samo by�o wtedy, kiedy sko�czyli�my studia. Nie polecia�em z nim w t� podr�. Pami�tam, �e nie chcia�em lecie�. Czy to nie on sk�oni� mnie do tego, �e nie chcia�em? Musia� by� sam. Gdzie on wtedy naprawd� polecia�?

Pelorat odsun�� od siebie naczynie, jak gdyby chcia� mie� wi�cej miejsca, �eby spokojnie pomy�le�. Gest ten by� chyba sygna�em dla robota, samoczynnie poruszaj�cego si� stolika, bo zjawi� si� zaraz ko�o nich i czeka� a� u�o�� na nim naczynia i sztu�ce.

Kiedy robot odjecha�, Pelorat powiedzia�:

��To szalony pomys�. Nie zdarzy�o si� nic takiego, co nie mog�oby si� zdarzy� zupe�nie naturalnie. Kiedy wbijesz sobie do g�owy, �e kto� kieruje zdarzeniami, to mo�esz wszystko interpretowa� w ten spos�b i nigdzie nie znajdziesz �adnego zupe�nie przekonuj�cego, rozs�dnego wyja�nienia. Daj spok�j, przyjacielu, to wszystko sprawa przypadku i mo�na to r�nie t�umaczy�. Nie pogr��aj si� w paranoj�.

��Ale nie mam te� zamiaru pogr��a� si� w b�ogostanie.

��No dobrze, przeanalizujmy to logicznie. Za��my, �e Compor jest agentem Drugiej Fundacji. Dlaczego mia�by wzbrania� komu� wst�pu do biura informacji, ryzykuj�c w ten spos�b, �e wzbudzi w nas podejrzenia? Czy powiedzia� co� a� tak wa�nego, �e nie chcia�, �eby by�o przy tym nawet par� os�b znajduj�cych si� w innym miejscu sali .i zaj�tych przecie� swoimi w�asnymi sprawami?

��Odpowied� na to jest prosta, Janov. Musia� �ledzi� reakcje naszych umys��w, wi�c nie chcia�, �eby mu w tym przeszkadza�y fale wytworzone przez m�zgi innych os�b. Nie �yczy� sobie �adnego pola statycznego. Chcia� wyeliminowa� mo�liwo�� chaosu w przestrzeni psychicznej.

��To znowu tylko twoja interpretacja. O jakich to wa�nych sprawach rozmawiali�my z nim? Mo�emy przyj��, �e � jak sam m�wi� � spotka� si� z nami tylko po to, �eby si� wyt�umaczy� z tego, co zrobi�, przeprosi� ci� i przestrzec nas przed ewentualnymi k�opotami. To ma sens. Dlaczego mamy si� w tym doszukiwa� jakich� innych powod�w?

Znajduj�cy si� na drugim ko�cu sto�u kasownik zamruga� dyskretnie i w jego okienku pojawi�y si� cyfry wskazuj�ce rachunek za kolacj�. Trevize wsun�� r�k� za pas, szukaj�cy karty kredytowej, kt�ra � maj�c nadruk Fundacji � by�a respektowana w ka�dym miejscu Galaktyki, a w ka�dym razie w ka�dym miejscu, do kt�rego m�g� si� uda� obywatel Fundacji. W�o�y� j� w odpowiedni otw�r. Op�acenie rachunku zaj�o chwil�. Trevize (z charakterystyczn� dla Fundacjonist�w dok�adno�ci� w interesach) sprawdzi� reszt�, zanim wsun�� kart� z powrotem do kieszeni.

Rozejrza� si� wok� z pozornym roztargnieniem, aby upewni� si�, czy na twarzach kilku znajduj�cych si� jeszcze w restauracji go�ci nie wida� niepo��danego zainteresowania jego osob�, a potem powiedzia�:

��Pytasz, dlaczego mamy si� w tym doszukiwa� jakich� innych powod�w? Dlaczego? Dlatego, �e m�wi� nie tylko o tym. M�wi� te� o Ziemi. Powiedzia� nam, �e Ziemia jest martwa i bardzo nalega�, �eby�my polecieli na Comporellon. No i co, polecimy?

��Zastanawia�em si� nad tym, Golan � przyzna� Pelorat.

��Po prostu odlecimy st�d?

��Mo�emy tu wr�ci� po sprawdzeniu sektora Syriusza.

��Nie przysz�o ci do g�owy, �e jedynym powodem jego spotkania z nami by�o odci�gni�cie nas od Sayshell i pozbycie si� nas st�d? �e chodzi�o mu o to, �eby�my polecieli gdziekolwiek, byleby tu nie zostawa�?

��Dlaczego?

��Tego nie wiem. Zauwa�, �e spodziewali si�, i� polecimy na Trantor. To by�o to, co ty chcia�e� zrobi� i mo�liwe, �e liczyli na to. Tymczasem ja si� wmiesza�em i wszystko pokr�ci�em, upieraj�c si�, �eby�my lecieli na Sayshell, a to jest ostatnia rzecz, jakiej sobie �ycz�, a wi�c teraz musz� si� nas st�d pozby�.

Pelorat mia� wyra�nie nieszcz�liw� min�. � Ale�, Golan, to s� czcze s�owa. Dlaczego mieliby nie �yczy� sobie nas na Sayshell?

��Nie wiem, Janov. Ale wystarczy, �e nie chc�, �eby�my tutaj byli. Ja zostaj�. Nie mam zamiaru rusza� si� st�d.

��Ale� ale� s�uchaj, Golan, gdyby Druga Fundacja chcia�a, �eby�my st�d odlecieli, to czy po prostu nie wp�yn�aby tak na nasze umys�y, �e sami chcieliby�my st�d odlecie�? Dlaczego mieliby si� wysila�, �eby nas do tego przekona�?

��Skoro sam podnios�e� t� spraw� czy przypadkiem nie zrobili tak w twoim przypadku? � Trevize zmru�y� podejrzliwie oczy. � Czy ty nie chcesz odlecie�?

Pelorat spojrza� ze zdziwieniem na Trevizego. � Po prostu my�l�, �e to nie jest takie g�upie.

��Oczywi�cie tak w�a�nie by� my�la�, gdyby wp�yn�li na tw�j umys�.

��Ale nie�

��Oczywi�cie przysi�g�by� te�, �e nie wp�yn�li, gdyby wp�yn�li.

��To s� twierdzenia bez pokrycia, ale je�li dyskutujesz w ten spos�b, to wszystkie moje argumenty zdadz� si� na nic. Co zamierzasz zrobi�?

��Zostan� na Sayshell. Ty te� zostaniesz. Nie potrafisz sam pokierowa� statkiem, wi�c je�li Compor wp�yn�� na tw�j umys�, to wybra� nie ten umys�, kt�ry trzeba.

��Bardzo dobrze. Pozostaniemy na Sayshell dop�ki nie b�dziemy mieli innych powod�w, �eby st�d odlecie�. W ko�cu najgorsze, co mo�emy zrobi�, znacznie gorsze od pozostania tu czy odlecenia st�d, to pok��ci� si�. No, stary, powiedz, czy gdybym by� pod wp�ywem Drugiej Fundacji, to by�bym w stanie rozmy�li� si� i bez �alu zosta� z tob�? Bo w�a�nie mam zamiar to zrobi�.

Trevize zastanawia� si� przez chwil�, a potem jak gdyby otrz�sn�� si�, u�miechn�� i wyci�gn�� d�o�:

��Zgoda, Janov. Teraz wracajmy na statek, a jutro znowu wybierzemy si� na poszukiwania� Je�li zdo�amy obmy�le� jaki� plan.

Munn Li Compor nie pami�ta�, kiedy zosta� zwerbowany. Po pierwsze by� wtedy dzieckiem, a po drugie agenci Drugiej Fundacji starali si� zaciera� �lady tak dok�adnie, jak to tylko by�o mo�liwe.

Compor by� �obserwatorem� i by�o to od razu jasne dla ka�dego cz�onka Drugiej Fundacji, kt�ry si� z nim zetkn��.

Oznacza�o to, �e Compor by� obeznany z mentalistyk� i m�g� si� w pewnej mierze porozumiewa� z cz�onkami Drugiej Fundacji w charakterystyczny dla nich spos�b, ale te� to, �e znajdowa� si� na najni�szym szczeblu w hierarchii spo�ecze�stwa Drugiej Fundacji. Potrafi� czyta� w my�lach, ale nie potrafi� kierowa� nimi. Nigdy nie osi�gn�� takiego poziomu edukacji. By� obserwatorem, a nie manipulatorem.

Jego rola by�a zatem drugorz�dna, ale nie przejmowa� si� tym za bardzo. Zna� swoje miejsce.

W pierwszych stuleciach swego istnienia Druga Fundacja nie docenia�a ogromu stoj�cego przed ni� zadania. My�la�a, �e garstka jej cz�onk�w mo�e kontrolowa� ca�� Galaktyk� i �e dla w�a�ciwego funkcjonowania Planu Seldona wystarczy tylko od czasu do czasu wprowadzi� zupe�nie minimaln� korekt�.

Mu� pozbawi� ich tych iluzji. Pojawi� si� nagle znik�d, wzi�� Drug� Fundacj� (i oczywi�cie Pierwsz�, ale to nie mia�o znaczenia) przez zaskoczenie i spowodowa�, �e stali si� zupe�nie bezradni. Przygotowanie kontrataku zaj�o im ca�e pi�� lat, a i tak operacja ta poch�on�a wiele ofiar.

Doszli do siebie dopiero za czas�w i za spraw� Palvera, cho� i tym razem nie oby�o si� bez znacznych strat. Ostatecznie jednak podj�li odpowiednie kroki, aby nie dopu�ci� do takiej sytuacji w przysz�o�ci. Palver zadecydowa�, �e trzeba znacznie rozszerzy� dzia�alno�� Drugiej Fundacji, minimalizuj�c jednak mo�liwo�ci jej wykrycia, i powo�a� do �ycia korpus obserwator�w.

Compor nie wiedzia� ilu obserwator�w jest w Galaktyce, a nawet ilu jest ich na Terminusie: To nie by�a jego sprawa. Mi�dzy obserwatorami nie powinno by� �adnych wykrywalnych zwi�zk�w, aby ewentualna wpadka jednego z nich nie poci�gn�a za sob� wpadki drugiego. Wszyscy obserwatorzy kontaktowali si� bezpo�rednio tylko ze swymi zwierzchnikami na Trantorze.

Marzeniem i ambicj� Compora by�o znale�� si� kiedy� na Trantorze. Zdawa� sobie spraw�, �e jest to bardzo ma�o prawdopodobne, wiedzia� jednak, �e zdarza�o si� niekiedy, �e kto� z obserwator�w by� wzywany na Trantor i awansowa�. By�y to jednak rzadkie przypadki. Cechy, dzi�ki kt�rym mo�na by�o by� dobrym obserwatorem, nie by�y jednak cechami, kt�re kwalifikowa�yby kogo� do Sto�u M�wc�w.

Na przyk�ad taki Gendibal by� cztery lata m�odszy od Compora. Musia� zosta�, podobnie jak Compor, zwerbowany kiedy jeszcze by� ch�opcem, ale jego zabrano od razu na Trantor i teraz by� ju� M�wc�. Compor nie mia� �adnych w�tpliwo�ci co do tego, dlaczego tak si� sta�o. Ostatnio cz�sto kontaktowa� si� z Gendibalem i przekona� si� o sile jego umys�u. Nie m�g�by mu stawi� oporu nawet przez sekund�.

Compor niezbyt cz�sto mia� okazj�, �eby odczu� sw� nisk� pozycj�. W ko�cu (�tak jak w przypadku innych obserwator�w� my�la�) pozycja ta by�a niska tylko wtedy, kiedy ocenia�o si� j� wed�ug kryteri�w przyj�tych na Trantorze. Na swoich ojczystych planetach, �yj�c w normalnych, niementalistycznych spo�eczno�ciach, obserwatorzy �atwo osi�gali wysokie pozycje i stanowiska.

Compor, na przyk�ad, nigdy nie mia� problem�w z dostaniem si� do dobrej szko�y czy do dobrego towarzystwa. Potrafi� w prosty spos�b skorzysta� ze swej znajomo�ci mentalistyki, aby wzm�c sw� naturaln� intuicj� (by� pewien, �e to w�a�nie dzi�ki tej wrodzonej zdolno�ci zosta� zwerbowany przez Drug� Fundacj�) i sta� si� asem gonitw w nadprzestrzeni. Ju� na uniwersytecie by� gwiazd� tego sportu i dzi�ki temu wspi�� si� na pierwszy szczebel kariery politycznej. Nie mo�na nawet przewidzie�, jak wysoko zajdzie kiedy zako�czy si� obecny kryzys.

Je�li kryzys zako�czy si� szcz�liwie, a nie w�tpi�, �e tak si� stanie, to czy b�d� pami�ta�, �e to on w�a�nie, Compor, pierwszy w�a�ciwie oceni� Trevizego nie jako cz�owieka (bo to w ko�cu m�g�by zrobi� ka�dy), ale jako umys�?

Pozna� Trevizego na uniwersytecie i pocz�tkowo widzia� w nim tylko weso�ego i bystrego kompana. Jednak pewnego ranka, budz�c si� ze snu, poczu� w strumieniu pod�wiadomo�ci, kt�ry towarzyszy� temu nieokre�lonemu stanowi p� � snu, p� � jawy, �al, �e Trevize nie zosta� zwerbowany.

Trevize oczywi�cie nie m�g� zosta� zwerbowany, poniewa� by� rodowitym Terminusczykiem, a nie, jak Compor, potomkiem rodu z innej planety. A zreszt� i tak by�o ju� na to za p�no. Tylko zupe�nie m�ode osoby, dzieci, maj� wystarczaj�co plastyczne umys�y, aby mo�na je by�o podda� kszta�ceniu mentalistycznemu.

�mudne wprowadzanie zasad tej sztuki � bo by�o to co� wi�cej ni� nauka � do umys��w doros�ych, okrzep�ych w nawykach i poruszaj�cych si� utartymi koleinami, by�o konieczne tylko przez pierwsze dwa pokolenia po Seldonie.

Ale skoro Trevize nie m�g� zosta� zwerbowany z powodu pewnych, obowi�zuj�cych w Drugiej Fundacji zasad, a poza tym i tak ju� dawno przekroczy� wiek, w kt�rym mo�na by go by�o zwerbowa�, to dlaczego Compor tak si� tym przej��?

Ot� przy nast�pnym spotkaniu z Trevizem Compor zag��bi� si� w jego umys� i odkry� to, co musia�o go zaniepokoi� na pocz�tku. Umys� Trevizego charakteryzowa� si� cechami zupe�nie nie pasuj�cymi do regu�, kt�rych nauczono Compora. Po prostu wymyka� si� mu. �ledz�c prac� jego m�zgu, Compor odkry� luki� nie, w�a�ciwie to nie by�y luki, raczej miejsca, gdzie nic nie by�o. By�y to miejsca, w kt�rych zupe�nie nie mo�na by�o prze�ledzi� my�li Trevizego. Po prostu Compor nie by� w stanie przenikn�� tak g��boko.

Compor nie potrafi� okre�li�, co to znaczy, ale zacz�� uwa�nie analizowa� zachowanie Trevizego w �wietle tego, co odkry� i nabra� podejrzenia, �e Trevize ma niesamowit� zdolno�� wyci�gania trafnych wniosk�w z danych, kt�re wydawa�y si� dalece niekompletne.

Czy mia�o to co� wsp�lnego z owymi lukami? Z pewno�ci� by� to problem, kt�rego rozwi�zanie przekracza�a jego si�y i wymaga�o zaanga�owania wybitnych mentalist�w, mo�e nawet samego Sto�u.

Compor mia� przykre uczucie, �e Trevize sarn nie w pe�ni zdaje sobie spraw� ze swych niezwyk�ych umiej�tno�ci podejmowania trafnych decyzji i �e mo�e jest nawet w stanie zrobi�

Co zrobi�? Wiedza Compora w tym zakresie by�a niewystarczaj�ca. Prawie dostrzega� znaczenie zdolno�ci, kt�re posiada� Trevize, ale nie potrafi� tego dok�adnie okre�li�. Domy�la� si� intuicyjnie, a mo�e raczej odgadywa�, �e Trevize mo�e potencjalnie by� osob� o nadzwyczajnym znaczeniu.

Musia� za�o�y�, �e tak w�a�nie jest i zaryzykowa�, �e mo�e to by� przez St� pocz} tane jako dow�d, �e nie nadaje si� na swoje stanowisko. Ale w ko�cu, gdyby okaza�o si�, �e ma racj�

Teraz, spogl�daj�c wstecz, sam nie wiedzia�, sk�d wzi�� odwag�, aby trwa� przy swym postanowieniu. Nie m�g� si� przebi� przez administracyjne bariery odgradzaj�ce St� od takich jak on. Ju� prawie pogodzi� si� z my�l�, �e b�dzie mia� nadszarpni�t� reputacj�. W ko�cu zrobi� rozpaczliwy krok i zwr�ci� si� do najm�odszego cz�onka Sto�u. Stor Gendibal odpowiedzia� na jego wezwanie.

Gendibal wys�ucha� go cierpliwie i od tamtej pory utrzymywa� z nim specjalne stosunki. To Gendibal poleci� mu kontynuowa� przyja�� z Trevizem i udzieli� wskaz�wek, jak ma zaaran�owa� sytuacj�, kt�ra doprowadzi�a do skazania Trevizego na wygnanie. I w�a�nie za po�rednictwem Gendibala Compor m�g� (zaczyna� mie� tak� nadziej�) zrealizowa� swoje marzenie i dosta� awans na Trantorze.

Jednak wszystkie przygotowania bieg�y w tym kierunku, aby �ci�gn�� Trevizego na Trantor. Jego odmowa udania si� tam zupe�nie zaskoczy�a Compora i � jak my�la� � tak�e Gendibal nie przewidzia� takiego obrotu rzeczy.

W ka�dym razie Gendibal mia� przyby� na miejsce i dla Compora oznacza�o to, �e kryzys jest znacznie g��bszy, ni� przypuszcza�.

Compor wys�a� sw�j sygna� przez nadprzestrze�.

Gendibala wyrwa�o ze snu lekkie mu�ni�cie czyjej� my�li. Nie by�o to przykre, cho� wywar�o odpowiedni skutek. Zosta� mu�ni�ty o�rodek dyspozycji snu, wi�c po prostu Gendibal si� przebudzi�.

Siad� na ��ku. Zsun�o si� prze�cierad�o, kt�rym by� okryty, ukazuj�c dobrze zbudowane cia�o. Od razu rozpozna� to mu�ni�cie. R�nice mi�dzy my�lowymi dotykami poszczeg�lnych os�b by�y dla mentalist�w r�wnie wyra�ne jak r�nice g�os�w dla tych, kt�rzy porozumiewali si� g��wnie za pomoc� s��w.

Gendibal wys�a� normalny sygna� potwierdzaj�cy odbi�r i spyta�, czy mo�e si� nieco sp�ni�. W odpowiedzi us�ysza�, �e nic nie nagli. A zatem, bez zbytniego po�piechu, zabra� si� do zwyk�ych czynno�ci porannych. By� jeszcze pod prysznicem (zu�yta woda poddawana by�a procesowi powt�rnego uzdatniania), kiedy znowu nawi�za� kontakt.

��Compor?

��S�ucham, M�wco.

��Rozmawia�e� z Trevizem i tym drugim.

��Z Peloratem. Z Janovem Peloratem. Tak.

��Dobrze. Poczekaj jeszcze pi�� minut, to ustanowi� kontakt wzrokowy. Id�c do sterowni, min�� Sur� Novi. Spojrza�a na niego pytaj�co i zrobi�a taki ruch, jakby chcia�a co� powiedzie�, ale po�o�y� palec na ustach i od razu wycofa�a si�. Gendibal wci�� jeszcze czu� si� nieco skr�powany intensywn� mieszank� adoracji i szacunku, kt�r� widzia� w jej umy�le, ale powoli zaczyna� si� do tego przyzwyczaja� jak do czego� normalnego, a nawet sprawia�o mu to pewn� przyjemno��.

Po��czy� jedn� z wypustek swego umys�u z jej umys�em i nie spos�b by�o teraz wp�yn�� na ni�, nie alarmuj�c go od razu. Prostota jej umys�u (Gendibal nic m�g� si� oprze� my�li, �e kontemplacja prostej, szlachetnej symetrii jej m�zgu by�a wspania�ym prze�yciem estetycznym) sprawia�a, �e by�o niemo�liwe, aby pojawi�o si� w ich pobli�u jakie� obce pole my�lowe i pozosta�o niewykryte. Poczu� nag�y przyp�yw rado�ci, �e kiedy tak sta� z ni� wtedy przed bram� uniwersytetu, zrodzi� si� w nim szlachetny odruch, kt�ry doprowadzi� niespodziewanie do tego, i� zjawi�a si� akurat w momencie, kiedy mog�a by� bardzo przydatna.

��Compor? � rzek�.

��Tak, M�wco.

��Odpr� si�, prosz�. Musz� zbada� tw�j umys�. Nie obra�aj si�.

��Jak sobie �yczysz, M�wco. Czy mog� wiedzie� w jakim celu?

��Aby upewni� si�, czy nie zosta�e� przez kogo� odmieniony.

��Wiem, M�wco, �e masz przeciwnik�w w�r�d cz�onk�w Sto�u � powiedzia� Compor � ale na pewno nikt z nich�

��Nie spekuluj, Compor. Odpr� si� Tak, jeste� nietkni�ty. Teraz, je�li mi pomo�esz, nawi��emy kontakt wzrokowy.

To, co potem nast�pi�o, by�o iluzj� w dos�ownym znaczeniu tego terminu, bo nikt poza dysponuj�cym si�� mentaln� i do tego dobrze wyszkolonym cz�onkiem Drugiej Fundacji nie by�by w stanie nic wy�ledzi�, i to nie tylko korzystaj�c z w�asnych zmys��w, ale nawet pos�uguj�c si� urz�dzeniami do wykrywania.

By�o to budowanie obrazu twarzy z kontur�w umys�u i nawet najlepszy mentalista nie potrafi� stworzy� nic wi�cej poza mglist� J nieco nieokre�lon� postaci�. Gendibal ujrza� przed sob�, jakby zawieszon� w przestrzeni, twarz Compora. Ogl�da� j� jak przez faluj�c� cienk� warstw� gazy i wiedzia�, �e jego w�asna twarz pojawi�a si� dok�adnie w taki sam spos�b przed Comporem.

Mo�na by�o ustanowi� ��czno�� fizyczn�, przez nadprzestrze�, i w�wczas obraz by�by tak wyra�ny, �e rozm�wcy oddaleni od siebie o tysi�ce parsek�w widzieliby si� tak dok�adnie, jak gdyby stali twarz� w twarz. Statek Gendibala by� wyposa�ony w odpowiedni� do tego aparatur�.

Jednak wizja mentalistyczna mia�a swoje zalety. Podstawowa zaleta polega�a na tym, �e obrazu tego nie mo�na by�o przechwyci� za pomoc� �adnych znanych Pierwszej Fundacji urz�dze�. Zreszt�, je�li ju� o tym mowa, nie m�g� go uchwyci� tak�e inny cz�onek Drugiej Fundacji. Mo�na by�o, co prawda, �ledzi� wymian� my�li, ale subtelne zmiany wyrazu twarzy, kt�re by�y istotn� cech� tego rodzaju komunikacji, pozostawa�y ukryte.

A je�li chodzi o anty � Mu��w� Czysty obraz umys�u Novi by� najlepszym dowodem, �e �adnego z nich nie by�o w pobli�u.

��Compor, zrelacjonuj mi dok�adnie rozmow�, kt�r� przeprowadzi�e� z Trevizem i tym Peloratem. Z dok�adno�ci� do stanu umys�u � rzek� Gendibal.

��Oczywi�cie, M�wco � powiedzia� Compor.

Nie zaj�o to du�o czasu. Po��czenie d�wi�ku, wyrazu twarzy i my�li skondensowa�o ca�� rozmow�, mimo i� na poziomie umys�u by�o o wiele wi�cej do powiedzenia ni� gdyby relacja ta ogranicza�a si� tylko do przekazania s��w.

Gendibal patrzy� w skupieniu. W wizji mentalistycznej nie by�o zb�dnych szczeg��w, a je�li nawet, to niewiele. W normalnym przekazie obrazu, a nawet w przekazie przez nadprzestrze�, widzia�o si� wi�cej podczas przekazu informacji ni� to by�o absolutnie niezb�dne dla ich zrozumienia, w zwi�zku z czym mo�na by�o co� przeoczy� bez obawy.

Natomiast w przypadku wizji mentalistycznej zyskiwa�o si� absolutn� pewno��, �e informacje przekazywane t� drog� nie dotr� do nikogo niepowo�anego, ale w zamian trzeba by�o skoncentrowa� ca�� uwag�, aby nie uroni� nic z przekazu. Ka�dy szczeg� by� istotny.

Na Trantorze instruktorzy przekazywali uczniom opowie�ci grozy, opowie�ci, kt�re mia�y im u�wiadomi� jak wa�na jest koncentracja. Ta, kt�ra by�a najcz�ciej powtarzana, by�a najmniej wiarygodna. By�a to opowie�� o pierwszym raporcie o podbojach Mu�a, wys�anym zanim jeszcze zaj�� on Kalgan.

Ot� urz�dnik, kt�ry otrzyma� raport, mia� wra�enie, �e chodzi tylko o jakie� zwierz� podobne do konia, poniewa� nie zauwa�y� albo nie zrozumia� lekkiego ruchu r�ki, kt�ry znaczy� �nazwisko�. Zdecydowa� zatem, �e jest to kwestia zbyt ma�ej wagi, aby przekazywa� j� na Trantor. Kiedy nadszed� nast�pny raport, by�o ju� za p�no, �eby podj�� przeciwdzia�ania i ta chwila nieuwagi kosztowa�a Drug� Fundacj� pi�� lat ci�kich zmaga�.

By�o prawie pewne, �e zdarzenie to nigdy nie mia�o miejsca, ale by�o to nieistotne. Ta dramatyczna opowie�� mia�a po prostu sk�oni� uczni�w do intensywnej koncentracji na przekazie, kt�ry otrzymywali. Gendibal dobrze pami�ta�, jak jemu samemu zdarzy�o si� w czasie nauki pope�ni� w odbiorze b��d, kt�ry wydawa� mu si� minimalny i absolutnie bez znaczenia. Jego nauczyciel, stary Kendast, tyran do samych korzeni m�d�ka, u�miechn�� si� tylko szyderczo i powiedzia� �Zwierz� podobne do konia, co, go�ow�sie?� i co wystarczy�o, �eby Gendibal zatrz�s� si� ze wstydu.

Compor sko�czy�.

��Podaj mi, prosz�, swoj� ocen� reakcji Trevizego � rzek� Gendibal. � Znasz go lepiej ni� ja, lepiej ni� ktokolwiek inny.

��To by�o zupe�nie jasne � odpar� Compor. � Reakcje jego umys�u by�y jednoznaczne. Uwa�a, �e to, co robi�em i m�wi�em, �wiadczy�o o tym, �e usilnie pragn�, aby polecia� na Trantor, czy do sektora Syriusza, czy gdziekolwiek, byle nie tam, gdzie si� faktycznie wybiera. Moim zdaniem, znaczy to, �e zostanie tam, gdzie jest. Kr�tko m�wi�c, fakt, �e przywi�zywa�em tak wielkie znaczenie do tego, �eby zmieni� miejsce, spowodowa�, �e on te � zacz�� do tego przywi�zywa� du�e znaczenie, a poniewa� uwa�a, �e jego interesy r�ni� si� diametralnie od moich, b�dzie rozmy�lnie post�powa� na przek�r temu, czego � jak uwa�a � ja pragn�.

��Jeste� tego pewien?

��Zupe�nie pewien.

Gendibal zastanawia� si� nad tym przez chwil� i doszed� do przekonania, �e Compor ma racj�. � Jestem z ciebie zadowolony � powiedzia�. � Wykaza�e� si� dobr� robot�. Twoja opowie�� o radioaktywnej zag�adzie Ziemi zosta�a zr�cznie przygotowana i wywo�a�a w�a�ciw� reakcj� bez potrzeby uciekania si� do bezpo�redniej ingerencji w jego umys�. Zas�u�y�e� na pochwa��!

Przez kr�tk� chwil� Compor wydawa� si� prowadzi� wewn�trzne zmagania. � M�wco � powiedzia� w ko�cu � nie zas�u�y�em na t� pochwa��. Nie wymy�li�em tej opowie�ci. Jest ona prawdziwa. W sektorze Syriusza jest naprawd� planeta zwana Ziemi� i naprawd� uwa�a si�, �e ona by�a kolebk� ludzko�ci. By�a radioaktywna albo od pocz�tku, albo potem tak� si� sta�a i stopie� napromieniowania stale si� zwi�ksza�, a� zamar�o na niej �ycie. Ten wynalazek, kt�ry mia� pot�gowa� mo�liwo�ci m�zgu i z kt�rego ostatecznie nic nie wysz�o, to te� prawda. Na planecie, z kt�rej pochodzili moi przodkowie, uwa�a si� to wszystko za fakty historyczne.

��Naprawd�? To interesuj�ce � powiedzia� Gendibal bez widocznego przekonania. � To nawet lepiej. Temu, kto wie, kiedy wystarczy szczera prawda, nale�� si� wyrazy uznania, bo �adnej nieprawdy nie mo�na przekaza� z takim szczerym przekonaniem jak prawdy. Palver powiedzia� kiedy� �K�amstwo jest tym lepsze, im jest bli�sze prawdy, a sama prawda, je�li mo�na z niej skorzysta�, jest najlepszym k�amstwem�.

��Musz� powiedzie� jeszcze jedno � rzek� Compor. � Wype�niaj�c twoje instrukcje i staraj�c si� zatrzyma� Trevizego w sektorze Sayshell do czasu twojego przybycia � za wszelk� cen�, jak powiedzia�e� � posun��em si� tak daleko, �e jest teraz dla mnie oczywiste, �e podejrzewa mnie, i� jestem pod wp�ywem Drugiej Fundacji.

Gendibal skin�� g�ow�. � To, my�l�, jest w tych okoliczno�ciach nieuniknione. Jego obsesja na naszym punkcie sprawia, �e widzi Drug� Fundacj� nawet tam, gdzie jej nie ma. Po prostu musimy si� z tym liczy�.

��M�wco, je�li jest absolutnie konieczne, �eby Trevize pozosta� tam, gdzie jest a� do czasu twego przybycia, to upro�ci�oby spraw�, gdybym wylecia� na twoje spotkanie, wzi�� ci� na m�j statek i przywi�z� tutaj. To nie zaj�oby nawet jednego dnia�

��Nie, Obserwatorze � uci�� ostro Gendibal. � Nie zrobisz tego. Na Terminusie wiedz�, gdzie jeste�. Masz na pok�adzie nadajnik nadprzestrzenny, kt�rego nie mo�esz usun��, prawda?

��Tak, M�wco.

��A je�li Terminus wie, �e wyl�dowa�e� na Sayshell, to wie te� o tym jego ambasador na Sayshell� i wie te�, �e wyl�dowa� tam Trevize. Ten nadajnik nadprzestrzenny na twoim statku poinformuje tych na Terminusie, �e uda�e� si� w pewne miejsce odleg�e o wiele parsek�w od Sayshell i wr�ci�e� z powrotem, a ambasador przeka�e im, �e Trevize pozosta� tymczasem w sektorze. Na podstawie tego mog� si� czego� domy�le�. Burmistrz Terminusa, wszystko na to wskazuje, to bystra kobieta i zaniepokoi� j� jakim� zagadkowym twoim posuni�ciem by�oby g�upot� z naszej strony. Nie chc�, �eby wyl�dowa�a nam tu na karku ze swoj� flot�. A prawdopodobie�stwo tego jest w ka�dym razie niepokoj�co du�e.

��Za pozwoleniem, M�wco� � rzek� Compor. � Dlaczego mamy si� obawia� floty, kiedy mo�emy podda� naszej kontroli jej dow�dc�?

��Nawet je�li powody do obawy s� minimalne, to b�d� jeszcze mniejsze, kiedy nie b�dzie tu tej floty. Zosta�, gdzie jeste�, Obserwatorze. Kiedy do ciebie dotr�, to przejd� na tw�j statek i wtedy�

��Co wtedy, M�wco?

��No jak to co, wtedy ja przejm� dow�dztwo.

Gendibal nie ruszy� si� z miejsca po zako�czeniu seansu ��czno�ci. Siedzia� tam wiele minut i rozmy�la�.

Podczas tej d�ugiej podr�y na Sayshell, d�ugiej, bo jego statek absolutnie nie m�g� si� r�wna� z technicznie o wiele bardziej zaawansowanymi produktami Pierwszej Fundacji, przestudiowa� dok�adnie wszystkie raporty o Trevizem. Obejmowa�y one okres blisko dziesi�ciu lat.

Zawarte w nich informacje, szczeg�lnie w �wietle ostatnich wydarze�, nie pozostawia�y �adnej w�tpliwo�ci, �e Trevize by�by wspania�ym nabytkiem dla Drugiej Fundacji, gdyby nie przestrzegano skrupulatnie obowi�zuj�cej od czas�w Palvera zasady, �e nigdy nie rekrutuje si� ludzi urodzonych na Terminusie.

Nie spos�b by�o powiedzie�, ilu potencjalnych kandydat�w najwy�szej klasy zosta�o bezpowrotnie straconych dla Drugiej Fundacji przez tych kilkaset lat jej istnienia. Nie spos�b by�o ocenia� przydatno�ci ka�dego z trylion�w ludzi zamieszkuj�cych Galaktyk�. Jednak na pewno �aden z nich nie posiada� wi�kszych zdolno�ci ni� Trevize i z pewno�ci� �aden nie m�g�by by� w bardziej newralgicznym punkcie.

Gendibal lekko potrz�sn�� g�ow�. Trevize nie powinien by� zosta� przeoczony, bez wzgl�du na to, czy urodzi� si� na Terminusie gzy nie� I Obserwatorowi Comporowi nale�y si� uznanie za to, �e dostrzeg� to, mimo i� lata zniekszta�ci�y nieco osobliwe cechy umys�u Trevizego.

Oczywi�cie teraz Trevize nie nadawa� si� ju� dla nich. By� za stary na to, aby mo�na by�o w�a�ciwie ukszta�towa� jego umys�, ale nadal posiada� ow� wrodzon� intuicj�, ow� zdolno�� znajdowania trafnego rozwi�zania problemu na podstawie absolutnie niedok�adnych informacji i co�� co��

Stary Shandess, kt�ry � mimo i� mia� ju� swe najlepsze lata za sob� � by� Pierwszym M�wc� i, og�lnie bior�c, dobrze wywi�zywa� si� ze swych obowi�zk�w, te� co� w Trevizem dostrzeg�, chocia� nie dysponowa� odpowiednimi danymi i analiz�, kt�r� Gendibal zrobi� podczas swej podr�y. Trevize by�, zdaniem Shandessa, kluczem do rozwi�zania obecnego kryzysu.

Ale dlaczego Trevize znalaz� si� na Sayshell? Co planowa�? Co mia� zamiar zrobi�?

Nie wolno by�o nawet tkn�� jego umys�u! Tego Gendibal by� pewien. Dop�ki nie by�o dok�adnie wiadomo, jak� rol� gra w tym wszystkim, by�oby karygodnym b��dem pr�bowa� nim manipulowa�. Poniewa� sprawa wi�za�a si� z anty � Mu�ami, kimkolwiek byli czy czymkolwiek mogli by�, jakiekolwiek niew�a�ciwe posuni�cie w stosunku do Trevizego (przede wszystkim do Trevizego) mog�o sprawi�, �e zupe�nie niespodziewanie eksplodowa�oby im prosto w twarz jakie� miniaturowe s�o�ce.

Wyczu�, �e wok� jego umys�u kr��y jaki� inny umys� i bezwiednie trzepn�� go, jakby ogarnia� si� od jakiego� dokuczliwego owada trantorskiego, cho� zrobi� to oczywi�cie my�l�, nie r�k�. Natychmiast odczu� dochodz�c� z tamtej strony fal� b�lu i podni�s� g�ow�.

Sura Novi pociera�a d�oni� swe g�ste brwi. � Przepraszam, panie, nagle rozbola�a mnie g�owa � powiedzia�a.

Gendibalowi natychmiast zrobi�o si� jej �al. � Przepraszam, Novi. Nie my�la�em� a raczej my�la�em zbyt intensywnie. � Szybko i delikatnie wyg�adzi� � zmierzwione wici jej umys�u.

Novi u�miechn�a si� nagle rado�nie. � Przesz�o ju�. Mi�y d�wi�k twoich s��w, panie, dobrze dzia�a na mnie.

��Dobrze � rzek� Gendibal. � Czy co� si� sta�o? Dlaczego tu przysz�a�? � Powstrzyma� si� przed wkroczeniem w jej my�li i zbadaniem samemu o co chodzi. Z up�ywem czasu czu� coraz wi�ksz� niech�� do naruszania jej prywatno�ci.

Novi zawaha�a si�. Pochyli�a si� lekko w jego stron�. � Przestraszy�am si�. Patrzy�e�, panie, w puste miejsce i co� mrucza�e�, i twoja twarz si� kurczy�a. Sta�am tam ca�a sztywna ze strachu, �e jeste� chory� i nie wiedzia�am co robi�.

��To nic takiego, Novi. Nie b�j si� � pog�adzi� jej d�o�. � Nie ma powodu do obaw. Rozumiesz?

Obawa, czy jakie� inne silne uczucie, nieco zepsu�o symetri� jej umys�u. Wola�, gdy umys� jej by� spokojny, �agodny i szcz�liwy, ale nie m�g� zdecydowa� si� na przywr�cenie go do stanu pierwotnego przez wp�yw z zewn�trz. Jego wcze�niejsz� ingerencj� wzi�a za skutek dzia�ania jego s��w i wydawa�o mu si�, �e woli, �eby tak by�o.

��Novi, dlaczego nie chcesz, �ebym m�wi� do ciebie Sura? � spyta�.

Spojrza�a na niego nagle posmutnia�ym wzrokiem. � Och nie, panie, nie m�w tak.

��Ale Rufirant odzywa� si� tak do ciebie tego dnia, kiedy si� pierwszy raz spotkali�my. Teraz znam ci� ju� do�� dobrze�

��Wiem dobrze, panie, �e si� tak odzywa�. Tak m�wi m�czyzna do dziewczyny, kt�ra nie ma m�czyzny, kt�ra nie jest zar�czona, kt�ra� nie jest zupe�na. Wtedy m�wi si� do niej po imieniu. To dla mnie wi�kszy zaszczyt, kiedy m�wisz, panie, �Novi� i jestem dumna, �e tak m�wisz. I chocia� nie mam teraz m�czyzny, to mam pana i jestem zadowolona. Mam nadziej�, �e nie obrazisz si�, panie, za to, �e chc�, �eby� m�wi� �Novi�.

��Oczywi�cie, �e nie, Novi.

W odpowiedzi na to jej umys� ponownie odzyska� sw� pi�kn� g�adko��. Sprawia�o to Gendibalowi przyjemno��. A� za du��. Czy powinien odczuwa� a� tak� przyjemno��?

Przypomnia� sobie z pewnym zawstydzeniem, �e podobno w taki sam spos�b wp�yn�a na Mu�a ta kobieta z Pierwszej Fundacji, Bayta Darell, i to na jego zgub�.

Oczywi�cie on by� w innej sytuacji. Ta ch�opka by�a jego tarcz� chroni�c� go przed obcymi umys�ami i chcia�, �eby s�u�y�a temu celowi jak najlepiej.

Nie, to nieprawda. Skompromitowa�by si� jako M�wca, gdyby przesta� rozumie� sw�j w�asny umys� albo gdyby, co gorsza, celowo �le interpretowa� w�asne my�li, aby ukry� przed sob� samym prawd�. A prawda by�a taka, �e sprawia�o mu przyjemno��, kiedy by�a cicha, spokojna i szcz�liwa sama z siebie, bez jego ingerencji, i �e sprawia�o mu to przyjemno�� po prostu dlatego, �e j� lubi� i (pomy�la� wyzywaj�co) nie by�o w tym nic z�ego.

��Usi�d�, Novi � powiedzia�.

Usiad�a, balansuj�c niebezpiecznie na. brze�ku krzes�a i trzymaj�c si� w takiej odleg�o�ci, na jak� pozwala�y ograniczone rozmiary kabiny. Jej umys� przepe�nia� szacunek.

��Kiedy widzia�a�, jak co� mrucz�, Novi � powiedzia� � rozmawia�em na du�� odleg�o��, sposobem badaczy.

Novi odpar�a ze smutkiem, spuszczaj�c oczy:

��Tak, panie, teraz wiem, �e w sposobach badawc�w jest wiele rzeczy, kt�rych nie rozumiem i nie mog� sobie wyobrazi�. To trudna sztuka. Wstyd mi, panie, �e przysz�am do ciebie, �eby� zrobi� ze mnie badawc�. Jak to si� sta�o, �e mnie nie wy�mia�e�?

��To nie wstyd mie� wy�sze aspiracje, nawet je�li ich realizacja jest niemo�liwa. Masz ju� za du�o lat, �ebym m�g� zrobi� z ciebie badacza w moim stylu, ale nie jeste� za stara na to, �eby nauczy� si� nowych rzeczy i opanowa� nowe umiej�tno�ci. Opowiem ci troch� o tym statku. Zanim dotrzemy do celu naszej podr�y, b�dziesz ju� wiedzia�a do�� du�o o nim.

By� zachwycony swoim pomys�em. Bo niby dlaczego nie mia�by tego zrobi�? Zupe�nie rozmy�lnie odrzuca� stereotypowe wyobra�enia o Tutejszych. W ko�cu jakie prawo mia�a heterogeniczna spo�eczno�� Drugiej Fundacji do tworzenia takich stereotyp�w? Dzieci pochodz�ce z ich ma��e�stw bardzo rzadko nadawa�y si� na stanowiska piastowane przez rodzic�w. Dzieci M�wc�w prawie nigdy nie mia�y cech kwalifikuj�cych je na M�wc�w. Co prawda trzysta lat temu zdarzy�o si�, �e trzy kolejne pokolenia Linguester�w sprawowa�y t� funkcj�, ale podejrzewano, �e drugi z nich nie nadawa� si� do tego. A je�li tak by�o w � istocie, to jakie podstawy mieli ludzie z uniwersytetu, �eby stawia� si� na piedestale? Widzia�, �e oczy Novi rozb�ys�y i sprawi�o mu to przyjemno��.

��B�d� si� pilnie stara�a nauczy� wszystkiego, panie � powiedzia�a.

��Jestem pewien, �e b�dziesz si� stara�a � powiedzia� i zawaha� si�. U�wiadomi� sobie, �e podczas rozmowy z Comporem w og�le nie wspomnia�, �e nie jest sam. Niczym nie zasygnalizowa� mu, �e ma towarzyszk�.

To, �e jest z kobiet�, b�dzie, by� mo�e, zrozumia�e, a przynajmniej Compor na pewno nie b�dzie tym zaskoczony. Ale �e t� kobiet� jest ch�opka Trantorska?

Na chwil�, mimo jego usilnych stara�, stereotyp wzi�� jednak g�r� i Gendibal pomy�la� z ulg�, �e na szcz�cie Compor nigdy nie by� na Trantorze i nie zorientuje si�, �e Novi jest Tutejsz�.

Otrz�sn�� si�. To, czy Compor � czy ktokolwiek inny � wie o tym, czy nie, nie ma znaczenia. W ko�cu on, Gendibal, jest M�wc� z Drugiej Fundacji i mo�e robi�, co zechce, byleby trzyma� si� ram Planu Seldona. Nikomu nic do tego, co robi, dop�ki nie wy�amuje si� z regu� ustalonych przez Seldona.

��Panie, czy rozstaniemy si�, kiedy ju� dotrzemy do celu? � spyta�a Novi.

Spojrza� na ni� i powiedzia�, z wi�kszym chyba naciskiem, ni� zamierza�:

��Nie rozstaniemy si�, Novi.

U�miechn�a si� nie�mia�o i z tym u�miechem wygl�da�a jak ka�da inna kobieta.

Pelorat zmarszczy� nos i skrzywi� si�, kiedy weszli z Trevizem na pok�ad �Odleg�ej Gwiazdy�.

Trevize zauwa�y� to i wzruszy� ramionami. � Cia�o ludzkie wydziela mn�stwo nieprzyjemnych zapach�w � powiedzia�. � Aparatura od�wie�aj�ca prawie nigdy nie usuwa ich natychmiast, a sztuczne zapachy te� nie zast�puj� tych, kt�re wydzielamy, ale po prostu nak�adaj� si� na nie.

��Przypuszczam, �e w�r�d statk�w, na kt�rych przez pewien czas przebywali r�ni ludzie, nie znajdzie si� dw�ch o dok�adnie takim samym zapachu.

��Zgadza si�, ale powiedz mi lepiej, czy godzin� po wyj�ciu ze statku czu�e� jeszcze zapach Sayshell?

��Nie � przyzna� Pelorat.

��No widzisz. Nied�ugo przestaniesz te� zwraca� uwag� na zapach, kt�ry mamy tutaj. Prawd� m�wi�c, je�li przez d�u�szy czas mieszka si� na jakim� statku, to po powrocie na ten statek wita si� ten zapach jak zapach w�asnego domu. Przy okazji, Janov� je�li po tej podr�y staniesz si� kosmicznym obie�y�wiatem, to musisz zapami�ta�, �e m�wienie o zapachu jakiegokolwiek statku czy �wiata w obecno�ci tych, kt�rzy na tym statku czy �wiecie mieszkaj�, jest wielkim nietaktem. Oczywi�cie mi�dzy sob� mo�emy o tym rozmawia�.

��Szczerze m�wi�c, Golan, ja naprawd�, cho� to mo�e by� �mieszne, traktuj� �Odleg�� Gwiazd� jak nasz dom. Przynajmniej zosta�a zbudowana w Fundacji. � U�miechn�� si�. � Wiesz, nigdy nie uwa�a�em si� za patriot�. Chc� my�le�, �e moim narodem jest ca�a ludzko��, ale musz� wyzna�, �e teraz, kiedy jestem daleko od Fundacji, czuj� do niej mi�o��.

Trevize szykowa� ��ko do spania. � Nie jeste� wcale tak daleko od Fundacji, jak my�lisz. Zwi�zek Sayshellski jest prawie ze wszystkich stron otoczony �wiatami nale��cymi do Federacji. Mamy tu swojego ambasadora i wielu innych przedstawicieli, od konsuli w d�. Sayshellczycy nie przepuszcz� �adnej okazji, �eby nam si� s�ownie przeciwstawi�, ale bardzo uwa�aj�, �eby nie robi� niczego, co mog�oby wywo�a� nasze niezadowolenie� K�ad� si� spa�, Janov. Nie uda�o nam si� dzisiaj znale�� nic ciekawego, wi�c jutro musimy si� ostro zabra� do roboty.

Jednak w ka�dej z kabin, w kt�rych spali, s�ycha� by�o dobrze, co si� dzieje w drugiej, wi�c Pelorat, przewracaj�c si� bezsennie na ��ku, w ko�cu odezwa� si� niezbyt g�o�no:

��Golan�

��Tak?

��Nie �pisz?

��Jak mog� spa�, kiedy gadasz?

��Jednak co� dzisiaj znale�li�my. Tw�j przyjaciel, Compor�

��By�y przyjaciel � warkn�� Trevize.

��Niewa�ne. Ot� opowiada� nam o Ziemi i powiedzia� co�, z czym nie zetkn��em si� w swoich dotychczasowych badaniach. Chodzi o radioaktywno��.

Trevize uni�s� si� na �okciu. � Pos�uchaj, Janov. Nawet je�li Ziemia jest naprawd� martwa, to nie znaczy to wcale, �e pakujemy si� i wracamy do domu. Chc� znale�� Gaje.

Pelorat wyda� taki d�wi�k, jakby co� zdmuchiwa� z ko�dry. � Ale�, oczywi�cie, przyjacielu. Ja te� chc�. Zreszt� nie s�dz�, �e Ziemia jest martwa. Compor m�g� by� nawet przekonany, �e m�wi nam szczer� prawd�, ale nie ma chyba w Galaktyce takiego sektora, w kt�rym nie kr��y�yby opowie�ci, �e kolebka ludzko�ci znajdowa�a si� na jakim� �wiecie w�a�nie w tym sektorze. I prawie zawsze taki �wiat nosi nazw� �Ziemia� albo jak�� inn� o zbli�onym znaczeniu.

W antropologii nazywamy to globocentryzmem. Ludzie lubi� uwa�a� si� za lepszych od swych s�siad�w, a swoj� kultur� za starsz� i wy�sz� ni� na innych �wiatach. Je�li na innych �wiatach jest co� dobrego, to jest zapo�yczone od nich, a to, co jest zepsute lub zdegenerowane, zosta�o zepsute dopiero po wzi�ciu od nich albo po prostu zosta�o wynalezione gdzie indziej. Ta sk�onno�� do wywy�szania si� wyra�a si� te� w tym, �e ow� � rzekom� czy prawdziw� � wy�szo�� swej kultury przypisuj� temu, �e jest ona starsza od innych. Je�li nie mog� twierdzi�, bo przeczy�oby to oczywistym faktom, �e ich w�asna planeta jest Ziemi� albo jej odpowiednikiem, to prawie zawsze staraj� si� udowodni�, �e znajduje si� w ich sektorze, nawet je�li nie potrafi� dok�adnie wskaza� jej po�o�enia.

��Chcesz przez to powiedzie�, �e kiedy Compor opowiada� nam o Ziemi, to po prostu zachowywa� si� zgodnie z pewn� regu�� i m�wi� to, co ludzie cz�sto m�wi� w takich sytuacjach� Ale sektor Syriusza ma naprawd� d�ug� histori�, a wi�c ka�dy �wiat z tego regionu powinien by� dobrze znany i nawet nie lec�c tam nie powinni�my mie� problem�w ze sprawdzeniem, czy faktycznie jest tak, jak m�wi�.

Pelorat zachichota�. � Nawet gdyby� niezbicie wykaza�, �e �aden �wiat w sektorze Syriusza nie mo�e by� Ziemi�, to i tak nic by to nie pomog�o. Nie doceniasz, Golan, si�y mit�w. My�lenie magiczne i mistycyzm nie poddaj� si� �adnym racjonalnym argumentom. Jest w Galaktyce przynajmniej z p� tuzina sektor�w, gdzie ciesz�cy si� wielkim autorytetem uczeni powtarzaj� zupe�nie serio miejscowe bajki, wed�ug kt�rych Ziemia � czy jak tam j� oni po swojemu nazywaj� � znajduje si� w nadprzestrzeni i mo�na j� znale�� chyba tylko przez przypadek.

��A czy wed�ug nich zdarzy� si� kiedykolwiek komu� taki przypadek?

��Zawsze mo�na znale�� takie opowie�ci, i miejscowi, z pobudek patriotycznych, �wi�cie w nie wierz�, mimo i� s� one zupe�nie nieprawdopodobne i na innych �wiatach nikt nie chcia�by ich nawet s�ucha�.

��A zatem, Janov, my te� w nie nie wierzymy. Proponuj�, �eby�my weszli w nasz� prywatn� nadprzestrze� snu.

��Ale interesuje mnie, Golan, ta sprawa radioaktywno�ci Ziemi. Wed�ug mnie, mo�e by� w tym ziarno prawdy� czy co� zbli�onego do prawdy.

��Co to znaczy �co� zbli�onego do prawdy�?

��Widzisz, �wiat, kt�ry jest radioaktywny, to �wiat, na kt�rym promieniowanie twarde jest silniejsze ni� na innych �wiatach. Na takim �wiecie tempo powstawania mutacji by�oby wi�ksze ni� na innych �wiatach, w zwi�zku z czym proces ewolucji by�by szybszy i prowadzi�by do powstania bardziej zr�nicowanych form �ycia. Mo�e pami�tasz, �e m�wi�em ci ju�, i� jednym z punkt�w, w kt�rych zgadzaj� si� ze sob� prawie wszystkie opowie�ci o Ziemi, jest przekonanie, �e �ycie tam by�o niewiarygodnie zr�nicowane, �e istnia�y miliony r�nych gatunk�w zwierz�t i ro�lin. To w�a�nie ta r�norodno�� form �ycia, ten gwa�towny rozw�j, mog�y doprowadzi� do powstania na Ziemi istot inteligentnych, kt�re nast�pnie rozprzestrzeni�y si� na ca�� Galaktyk�. Je�li Ziemia by�a z jakiego� powodu radioaktywna, to znaczy bardziej radioaktywna ni� inne planety, to mog�oby to wyja�ni� wszystkie inne, unikalne cechy, kt�re Ziemia posiada czy posiada�a.

Trevize milcza� przez chwil�. Potem powiedzia�:

��Po pierwsze, nie ma �adnego powodu, �eby�my wierzyli, �e Compor m�wi� prawd�. M�g� zmy�la� na poczekaniu po to tylko, �eby nas sk�oni� do opuszczenia Sayshell i podr�y na Syriusza. Jestem przekonany, �e tak w�a�nie by�o. A poza tym, nawet je�li m�wi� prawd�, to powiedzia� przecie�, �e to promieniowanie jest tak silne, �e nie mo�e tam istnie� �ycic w �adnej formie.

Pelorat znowu dmuchn��. � Promieniowanie nie by�o tak silne, �eby uniemo�liwi� rozw�j �ycia na Ziemi, a chocia� �ycie nie powstaje tak �atwo, to kiedy ju� powstanie, trwa i szybko nie zamiera. Jest zatem pewne, �e �ycie na Ziemi nie tylko powsta�o, ale i przetrwa�o. Dlatego poziom radioaktywno�ci nie m�g� przeszkodzi� powstaniu �ycia, a z biegiem czasu m�g� si� tylko zmniejszy�. Nie ma niczego, co mog�oby zwi�kszy� ten poziom.

��A wybuchy j�drowe? � spyta� Trevize.

��A co � one mog�yby mie� z tym wsp�lnego?

��No, za��my, �e na Ziemi mia�y miejsce wybuchy j�drowe.

��Na powierzchni Ziemi? To niemo�liwe. W historii Galaktyki nie ma nawet wzmianki, by kiedykolwiek istnia�o spo�ecze�stwo tak g�upie, �eby prowadzi� wojn� za pomoc� eksplozji j�drowych. Gdyby tak by�o, to nie przetrwaliby�my. Podczas Powstania Trigellia�skiego, kiedy obie strony przymiera�y g�odem i by�y zdecydowane na wszystko, Jendippurus Khoratt zasugerowa�, �eby skorzysta� z reakcji termoj�drowej i�

��Zosta� powieszony przez swoich w�asnych ludzi. Znam histori� Galaktyki. Chodzi�o mi o to, �e mog�o si� to zdarzy� przypadkiem.

��Nie s� znane �adne przypadki tego rodzaju, kt�re mog�yby znacz�co wzm�c intensywno�� promieniowania na jakiej� planecie. � Westchn��. � My�l�, �e kiedy b�dziemy si� mogli zaj�� tym problemem, to b�dziemy musieli polecie� do sektora Syriusza i rozejrze� si� tam troch�.

��Mo�e kt�rego� dnia to zrobimy. Ale na razie�

��Tak, tak, ju� przestaj� m�wi�

Umilk�, a Trevize jeszcze prawie przez godzin� zastanawia� si�, le��c w ciemno�ci, czy przypadkiem nie zwr�ci� ju� na siebie uwagi i czy nie by�oby jednak m�drzej polecie� do sektora Syriusza i wr�ci� do sprawy Gai dopiero wtedy, kiedy uwaga � uwaga wszystkich � skupi si� na czym� innym.

W ko�cu zasn��, nie podj�wszy �adnego postanowienia. Mia� przykre sny.

Kiedy ponownie znale�li si� W centrum, dochodzi�o ju� po�udnie. Tym razem w centralnej informacji turystycznej by�o t�oczno, ale uda�o im si� dowiedzie�, jak dosta� si� do biblioteki, gdzie z kolei uzyskali instrukcje pos�ugiwania si� miejscowymi typami komputer�w zbieraj�cych dane.

Przestudiowali dok�adnie wykaz muze�w i uniwersytet�w, zaczynaj�c od tych, kt�re by�y najbli�ej, sprawdzaj�c wszelkie dost�pne dane o antropologach, archeologach i specjalistach od historii staro�ytnej.

��Aa! � rzek� w pewnej chwili Pelorat.

��Aa? � powt�rzy� nieco cierpko Trevize. � Co za �aa�?

��Quintesetz. To nazwisko wydaje mi si� znajome.

��Znasz go?

��Nie, oczywi�cie, �e nie, ale mog�em czyta� jakie� jego artyku�y. Kiedy znajdziemy si� z powrotem na statku, zajrz� do mojej kartoteki�

��Nie wr�cimy tam teraz, Janov. Je�li nazwisko jest ci znane, to mamy punkt zaczepienia. Je�li nie b�dzie m�g� nam pom�c, to na pewno b�dzie nas m�g� skierowa� do kogo� innego. � Podni�s� si�. � Musimy jako� dosta� si� na Uniwersytet Sayshellski. A poniewa� teraz, w porze obiadu, nie zastaniemy tam nikogo, chod�my najpierw co� zje��.

Dopiero p�nym popo�udniem dotarli na uniwersytet i po kr�tkim b��dzeniu w labiryncie korytarzy znale�li si� w jakiej� poczekalni. Siedzieli tam teraz czekaj�c na m�od� kobiet�, kt�ra posz�a zasi�gn�� informacji i kt�ra mog�a, albo nie, zaprowadzi� ich do Quintesetza.

��Zastanawiam si� � rzek� zmartwionym g�osem Pelorat � jak d�ugo b�dziemy musieli jeszcze tu czeka�. Chyba zbli�a si� pora zamkni�cia uniwersytetu.

I w�a�nie gdy ko�czy� to m�wi�, zjawi�a si�, jak na zawo�anie, kobieta, na kt�r� czekali ju� od p� godziny. Podesz�a do nich szybkim krokiem. Mia�a buty w kolorach jaskrawej czerwieni i fioletu, kt�re przy chodzeniu wydawa�y ostre tony, niczym jaki� instrument muzyczny. Wysoko�� ton�w zmienia�a si� w zale�no�ci od tempa krok�w i si�y nacisku stopy na pod�o�e.

Peloratowi �cierp�y z�by od tych d�wi�k�w. Przysz�o mu na my�l, �e tak jak ka�dy �wiat posiada sw�j w�asny, charakterystyczny zapach, tak te� jego mieszka�cy maj� swoje charakterystyczne sposoby pora�ania innych ni� w�ch zmys��w cz�owieka. Ciekaw by�, czy teraz, kiedy ju� nie razi�a go specyficzna wo� planety, przyzwyczai si� r�wnie� do tej kakofonii d�wi�k�w towarzysz�cej ka�dej id�cej m�odej kobiecie i przestanie na to zwraca� uwag�.

Dziewczyna podesz�a do Pelorata i zatrzyma�a si�. � Czy mo�e mi pan poda� swoje pe�ne nazwisko, profesorze? � spyta�a.

��Janov Pelorat, prosz� pani.

��A pana ojczysta planeta?

Trevize podni�s� nieznacznie r�k� do g�ry, jakby chcia� mu da� znak, by nie odpowiada�, ale Pelorat albo tego nie zauwa�y�, albo zlekcewa�y�, gdy� powiedzia�:

��Terminus.

Dziewczyna u�miechn�a si� szeroko. Wydawa�o si�, �e by�a zadowolona z jego odpowiedzi. � Kiedy powiedzia�am profesorowi Quintesetzowi, �e szuka go jaki� profesor Pelorat, rzek�, �e spotka si� z nim tylko wtedy, kiedy b�dzie to profesor Janov Pelorat z Terminusa.

Pelorat szybko zamruga� powiekami. � Chce� chce pani powiedzie�, �e s�ysza� o mnie?

��Na to wygl�da.

Pelorat zdoby� si� na niepewny u�miech i rzek� do Trevizego:

��On s�ysza� o mnie! Naprawd� nie my�la�em� to znaczy napisa�em zaledwie par� artyku��w i nie my�la�em, �e ktokolwiek� � Potrz�sn�� g�ow�. � To naprawd� nie by�y wazne artyku�y.

��No, ju� dobrze � powiedzia� Trevize, sam si� u�miechaj�c. � Sko�cz ju� wreszcie z t� swoj� przesadn� skromno�ci� i niedocenianiem w�asnej osoby i chod�my.

��Mam nadziej� � zwr�ci� si� do dziewczyny � �e jest tu jaki� �rodek komunikacji, kt�rym b�dziemy mogli dojecha� do niego?

��To bardzo blisko. Nie musimy nawet wychodzi� z tego budynku. Z przyjemno�ci� zaprowadz� tam pan�w� Obaj panowie jeste�cie z Terminusa? � spyta�a i ruszy�a przodem.

Poszli za ni�, a Trevize odpar� z lekk� nut� irytacji:

��Tak, obaj. A czy to wa�ne?

��Ale� nie, sk�d�e. Wie pan, niekt�rzy ludzie na Sayshell nie lubi� Fundacjonist�w, ale tu, na uniwersytecie, jeste�my wi�kszymi kosmopolitami. Zawsze m�wi� ��yj i pozw�l �y�. To znaczy, uwa�am, �e Fundacjoni�ci to tacy sami ludzie, jak my. Rozumie pan o co mi chodzi?

��Tak, wiem o co pani chodzi. U nas te� wielu ludzi uwa�a, �e Sayshellczycy to tacy sami ludzie, jak my.

��I tak w�a�nie powinno by�. Nigdy nie widzia�am Terminusa. To musi by� wielkie miasto.

��Musz� pani� rozczarowa� � rzek� Trevize. � Podejrzewam, �e jest mniejsze od waszej stolicy.

��Nabiera mnie pan. Jest przecie� stolic� Federacji Fundacji, prawda? My�l�, �e nie ma innego miasta o tej nazwie, co?

��Nie, o ile mi wiadomo, jest tylko jeden Terminus; stolica Federacji Fundacji, i w�a�nie stamt�d pochodzimy.

��A wi�c musi to by� ogromne miasto� I lecieli�cie taki kawa� drogi, �eby zobaczy� si� z naszym profesorem. Musi pan wiedzie�, �e jeste�my z niego bardzo dumni. Jest on uwa�any za najwi�kszy autorytet w ca�ej Galaktyce.

��Naprawd�? � rzek� Trevize. � W czym?

Otworzy�a szeroko oczy. � Ale pan si� lubi przekomarza�! On zna lepiej histori� staro�ytn� ni�� ni� ja swoj� rodzin� � odwr�ci�a si� i poprowadzi�a ich dalej, wygrywaj�c jak�� melodi� na swych butach.

Je�li powie si� komu� kilkakrotnie, �e lubi si� przekomarza� i nabiera� innych, to niezawodnie wyzwoli si� w nim ch�� do takich �art�w. A wi�c Trevize u�miechn�� si� i powiedzia�:

��My�l�, �e profesor wie wszystko na temat Ziemi.

��Na temat Ziemi? � zatrzyma�a si� przed drzwiami gabinetu i spojrza�a na nich ze zdziwieniem.

��No wie pani, tego �wiata, na kt�rym powsta� rodzaj ludzki.

��Ach, ma pan na my�li t� pierwsz� planet�! My�l�, �e tak. My�l�, �e powinien o niej wiedzie� wszystko. W ko�cu znajduje si� ona w naszym sektorze. Ka�dy o tym wie! Oto jego gabinet. Dam mu zna�, �e przyszli�my.

��Nie, nie, chwileczk� � powiedzia� szybko Trevize. � Niech mi pani co� powie o Ziemi.

��Prawd� m�wi�c, nigdy nie s�ysza�am, �eby kto� m�wi� na ni� �Ziemia�. My�l�, �e to s�owo u�ywane w Fundacji. Tutaj nazywamy j� Gaja.

Trevize szybko zerkn�� na Pelorata. � Ach, tak! A gdzie ona le�y?

��Nigdzie. Znajduje si� w nadprzestrzeni i nikt nie ma poj�cia, jak si� tam mo�na dosta�. Kiedy by�am ma�a, babcia m�wi�a mi, �e kiedy� Gaja znajdowa�a si� w rzeczywistej przestrzeni, ale nabra�a takiego wstr�tu do�

��Zbrodni i g�upoty ludzkiej � mrukn�� Pelorat � �e, wstydz�c si� takiego towarzystwa, opu�ci�a przestrze� i postanowi�a nie mie� wi�cej nic wsp�lnego z lud�mi, kt�rzy kiedy� wyruszyli z niej na podb�j Galaktyki.

��A wi�c znacie t� histori�. Widzi pan?� Moja przyjaci�ka m�wi, �e to przes�d. No, teraz jej to powiem. Je�li wierz� w to profesorowie z Fundacji�

Na matowej szybie z przydymionego szk�a w drzwiach do gabinetu widnia� b�yszcz�cy napis �Sotayn Quintesetz Abt�, z�o�ony z trudnych do odczytania ozdobnych sayshellskich liter, a pod nim, wykonany t� sam� czcionk� inny � �Wydzia� Historii Staro�ytnej�.

Dziewczyna po�o�y�a palec na g�adkim metalowym kr��ku. Nie us�yszeli �adnego d�wi�ku, ale szyba zmieni�a na chwil� barw� na mlecznobia�� i mi�kki, jakby nieco roztargniony g�os rzek�:

��Prosz� si� przedstawi�.

��Janov Pelorat z Terminusa � powiedzia� Pelorat � z Golanem Trevize z tego samego �wiata.

Drzwi natychmiast si� otworzy�y.

M�czyzna, kt�ry podni�s� si� z krzes�a, obszed� biurko i podszed�, aby si� z nimi przywita�, by� postawny i niezbyt m�ody. Mia� jasnobr�zow� sk�r� i kr�cone stalowosiwe w�osy, podni�s� r�k� i rzek� niskim, mi�kkim g�osem:

��Jestem S.Q. Mi�o mi powita� u siebie pan�w profesor�w.

��Nie posiadam tytu�u akademickiego � powiedzia� Trevize. � Towarzysz� tylko profesorowi Peloratowi. Prosz� si� zwraca� do mnie po prostu �Trevize�. Mi�o mi pozna� pana, profesorze Abt.

Quintesetz zmiesza� si� i podni�s� do g�ry d�o�. � Nie, nie. Abt to taki g�upi tytu� pewnego rodzaju, kt�ry liczy si� tylko na Sayshell. Prosz� zwraca� si� do mnie S.Q. W kontaktach towarzyskich u�ywamy na Sayshell inicja��w. Ciesz� si�, �e jest pan�w a� dw�ch, bo spodziewa�em si� tylko jednego.

Zawaha� si� jakby na moment, a potem, wytar�szy dyskretnie praw� d�o� o spodnie, wyci�gn�� j� do nich.

Trevize potrz�sn�� ni�, zastanawiaj�c si�, jaki spos�b witania si� przyj�ty jest na Sayshell.

��Prosz� usi��� � powiedzia� Quintesetz. � Obawiam si�, �e nie przypadn� wam do gustu moje fotele, bo nie uginaj� si�, ale nie lubi� znajdowa� si� w obj�ciach mebli. W dzisiejszych czasach jest moda na fotele obejmuj�ce cia�o, ale ja wol� inne obj�cia. Trevize u�miechn�� si� i rzek�:

��A kto nie woli? Pana nazwisko, S.Q., sugeruje, �e pochodzi pan ze �wiat�w na obrze�u, nie z Sayshell. Przepraszam, je�li moja uwaga dotkn�a pana.

��Ale� sk�d! Jedna z linii mojego rodu wywodzi si� z Askony. Moi prapradziadkowie porzucili Askon�, kiedy panowanie Fundacji sta�o si� zbyt ci�kie.

��A my jeste�my z Fundacji � rzek� Pelorat. � Przepraszamy.

Quintesetz machn�� r�k�. � Nie mam o to do was �alu. Trudno zachowa� uraz� przez pi�� pokole�. No, oczywi�cie zdarza si� i tak, ale to jeszcze gorzej. Mo�e macie ochot� co� zje��? Albo napi� si�? A mo�e nastawi� jak�� muzyk�?

��Je�li nie ma pan nic przeciw temu � powiedzia� Pelorat � to chcia�bym od razu przej�� do rzeczy, o ile nie jest to wbrew zwyczajom sayshellskim.

��Zwyczaje sayshellskie nie s� tu przeszkod�, zapewniam pana� Nie ma pan poj�cia, profesorze Pelorat, jaki to fantastyczny zbieg okoliczno�ci. Nie dalej jak dwa tygodnie temu przeczyta�em w �Przegl�dzie Archeologicznym� pana artyku� o pochodzeniu mit�w. Uwa�am, �e da� pan znakomit� syntez� tego problemu� Szkoda tylko, �e artyku� jest tak kr�tki.

Pelorat poczerwienia� z zadowolenia. � Jest mi niezmiernie przyjemnie us�ysze�, �e pan to przeczy � ta�. Rzecz jasna, musia�em wszystko przedstawi� w skr�cie, bo �Przegl�d� nie zamieszcza pe�nych studi�w. Planuj� napisa� rozpraw� na ten temat.

��Chcia�bym, �eby pan to zrobi�. W ka�dym razie, jak tylko go przeczyta�em, zapragn��em pozna� pana. My�la�em nawet o podr�y na Terminusa specjalnie w tym celu, cho� by�oby mi to trudno za�atwi�

��A dlaczego? � spyta� Trevize.

Quintesetz zmiesza� si�. � Musz� z przykro�ci� powiedzie�, �e Sayshell nie chce przy��czy� si� do Federacji Fundacji i w zwi�zku z tym stara si� utrudnia� kontakty mi�dzy swymi obywatelami a obywatelami Fundacji. Widzicie, chlubimy si�, �e zawsze zachowywali�my neutralno��. Nawet Mu� da� nam spok�j, wymuszaj�c tylko na nas specjaln� deklaracj� neutralno�ci. Z tego powodu ka�de podanie o pozwolenie odwiedzenia terytorium Fundacji, a szczeg�lnie Terminusa, jest traktowane podejrzliwie, chocia� naukowiec, taki jak ja, chc�c si� tam uda� w sprawach zawodowych otrzyma�by prawdopodobnie w ko�cu paszport� Ale okaza�o si� to niepotrzebne, bo pan przylecia� do mnie. A� trudno mi w to uwierzy�. Sam sobie zadaj� pytanie �Dlaczego�? Czy�by s�ysza� pan o mnie, tak jak ja o panu?

��Znam pana prace, S.Q. � powiedzia� Pelorat � i mam w swoim archiwum abstrakty pana artyku��w. W�a�nie dlatego przyszed�em. Zajmuj� si� badaniem problemu Ziemi, kt�ra by�a podobno kolebk� ludzko�ci, jak te� wczesnym okresem eksploracji i kolonizacji Galaktyki. W szczeg�lno�ci przylecia�em tu po to, �eby pozna� histori� powstania Sayshell.

��S�dz�c z pana artyku�u � rzek� Quintesetz � przypuszczam, �e interesuj� pana mity i legendy.

��Jeszcze bardziej interesuje mnie historia � fakty� je�li takie istniej�. Poza tym mity i legendy.

Quintesetz wsta� z fotela, przeszed� szybkim krokiem pok�j tam i z powrotem, popatrzy� na Pelorata, a potem znowu zacz�� chodzi�.

��Prosz� pana � powiedzia� niecierpliwie Trevize.

��To dziwne! Naprawd� dziwne! � powiedzia� Quintesetz. � Nie dalej jak wczoraj�

��Co si� sta�o wczoraj? � spyta� Pelorat.

��M�wi�em ju� panu, profesorze Pelorat� Przepraszam, czy mog� zwraca� si� do pana J.P.? Zwracanie si� pe�nym nazwiskiem wydaje mi si� nieco sztuczne.

��Prosz� bardzo.

��M�wi�em ju� panu, J.P., �e bardzo podoba� mi si� pa�ski artyku� i �e chcia�em pozna� pana. A pow�d tego by� taki, �e jakkolwiek posiada pan najwidoczniej ogromny zbi�r legend dotycz�cych powstania r�nych �wiat�w, to w zbiorze tym brakuje naszych, sayshellskich, legend. M�wi�c innymi s�owy, chcia�em pozna� pana, aby powiedzie� panu akurat to, co � jak si� okazuje � chce pan ode mnie us�ysze�.

��Ale m�wi� pan co� o dniu wczorajszym, S.Q. � rzek� Trevize.

��A wi�c mamy tu legendy. No, legend�. Jest ona dla nas bardzo wa�na, gdy� sta�a si� nasz� g��wn� tajemnic��

��Tajemnic�? � spyta� Trevize.

��Nie mam na my�li �adnej zagadki ani niczego innego w tym stylu. Takie, s�dz�, znaczenie ma to s�owo w j�zyku og�lnogalaktycznym. U nas jednak ma ono inne znaczenie. Znaczy �co� ukrytego�, co�, czego pe�ne znaczenie znaj� tylko wtajemniczeni, co�, o czym nie rozmawia si� z przybyszami z innych planet� Ot� w�a�nie wczoraj by� ten dzie�.

��Jaki dzie�, S.Q.? � spyta� Trevize tonem oznaczaj�cym pewne zniecierpliwienie.

��Dzie� Ucieczki.

��Ach � rzek� Trevize � dzie� spokoju i medytacji, kt�ry wszyscy powinni sp�dzi� w zaciszu domowym.

��Teoretycznie tak, aczkolwiek w wielkich miastach, gdzie ludzie s� bardziej wykszta�ceni, nie przestrzega si� tego tak �ci�le� Ale widz�, �e wiecie o tym.

Pelorat, kt�rego zaniepokoi�o zniecierpliwienie wyra�nie wyczuwalne w g�osie Trevizego, wtr�ci� szybko:

��S�yszeli�my co� o tym, bo przylecieli�my wczoraj.

��Akurat wczoraj, a nie innego dnia � rzek� sarkastycznie Trevize. � Panie S.Q., jak ju� powiedzia�em, nie jestem naukowcem, ale chcia�bym panu zada� jedno pytanie. Ot� powiedzia� pan, �e m�wi o g��wnej tajemnicy, to znaczy o czym�, o czym nie powinno si� rozmawia� z przybyszami z innych planet. Dlaczego zatem m�wi pan nam o tym? Przecie� jeste�my przybyszami z innej planety.

��Owszem, jeste�cie. Ale ja osobi�cie jestem nie praktykuj�cy i nawet je�li zosta�a we mnie jeszcze jaka� wiara w ten przes�d, to nie jest ona g��boka. Tym niemniej artyku� J.P. umocni� mnie w przekonaniu, kt�re mia�em ju� od do�� dawna. Mianowicie, �aden mit czy legenda nie powstaje z niczego. Nic nie powstaj� z niczego. Zawsze jest tam jakie� �d�b�o prawdy, aczkolwiek jest ona zniekszta�cona i trudna do wykrycia i chcia�bym odkry�, co w rzeczywisto�ci kryje si� za legend� o Dniu Ucieczki.

��Czy to bezpiecznie m�wi� o tym? � spyta� Trevize.

Quintesetz wzruszy� ramionami. � My�l�, �e nie ca�kiem. Konserwatywna cz�� naszego spo�ecze�stwa by�aby na pewno zgorszona i oburzona. Ale oni akurat nie maj� wp�yw�w w rz�dzie, i to ju� od stu lat. Ruch �wiecki jest silny i by�by jeszcze silniejszy, gdyby � wybaczcie mi � konserwaty�ci nie wykorzystywali nastroj�w antyfundacyjnych naszego spo�ecze�stwa. Poza tym, w razie konieczno�ci, poprze mnie Zwi�zek Nauczycieli Akademickich, gdy� zajmuj� si� t� spraw� z racji moich zawodowych zainteresowa� histori� staro�ytn�.

��W takim razie � powiedzia� Pelorat � mo�e zechcia�by pan, S.Q., powiedzie� nam co� o waszej g��wnej tajemnicy?

��Ch�tnie, ale musz� si� najpierw upewni�, �e nam nikt nie przeszkodzi albo � skoro ju� o tym mowa � �e nas nikt nie pods�ucha. Jak m�wi znane porzekad�o, nawet je�li trzeba stan�� oko w oko z bykiem, to nie musi si� go od razu wali� pi�ci� w nos.

Szybkim ruchem palca wcisn�� klawisz jakiego� urz�dzenia na biurku i powiedzia�:

��Teraz jeste�my odizolowani.

��Jest pan pewien, �e nie ma tu pluskwy?

��Pluskwy?

��Mikrofonu! Pods�uchu! �e nie ma tu �adnego urz�dzenia, za pomoc� kt�rego mo�na �ledzi� co pan robi albo co pan m�wi, albo i jedno i drugie.

Quintesetz wygl�da� jakby prze�y� wstrz�s. � Nie na Sayshell!

Trevize wzruszy� ramionami. � No, skoro pan tak twierdzi�

��Niech pan m�wi, prosz� � powiedzia� Pelorat.

Quintesetz zacisn�� usta, usiad� wygodniej w fotelu (kt�rego oparcie lekko si� odgi�o pod naciskiem jego plec�w) i z�o�y� d�onie na brzuchu, stykaj�c je koniuszkami palc�w. Wydawa� si� zastanawia�, od czego ma zacz��.

��Wiecie co to robot? � spyta� w ko�cu.

��Robot? � odpar� Pelorat. � Nie.

Quintesetz spojrza� na Trevizego, kt�ry wolno potrz�sn�� g�ow�. � Ale wiecie, co to komputer, prawda?

��Oczywi�cie � odpar� ze zniecierpliwieniem Trevize.

��A wi�c skomputeryzowany samobie�ny przyrz�d�

��Jest skomputeryzowanym samobie�nym przyrz�dem � przerwa� mu Trevize, kt�ry coraz bardziej si� niecierpliwi�. � Jest ich niesko�czenie wiele rodzaj�w i nie znam na ich okre�lenie �adnego og�lnego terminu, opr�cz �skomputeryzowanego samobie�nego urz�dzenia�.

���kt�ry wygl�da dok�adnie tak jak cz�owiek, to w�a�nie robot � doko�czy� spokojnie swoj� definicj� S.Q. � Cech� wyr�niaj�c� robota jest jego cz�ekokszta�tna forma.

��Dlaczego cz�ekokszta�tna? � spyta� ze szczerym zdziwieniem Pelorat.

��Nie wiem. Zapewniam was, �e jest to wyj�tkowo nieodpowiednia forma dla jakiegokolwiek urz�dzenia, bo utrudnia mu wykonywanie czynno�ci, dla kt�rych jest przeznaczony, ale powtarzam tylko to, co podaje nasza legenda. �Robot� to archaiczne s�owo z jakiego� nieznanego j�zyka, ale nasi uczeni twierdz�, �e jego znaczenie ma co� wsp�lnego z prac�.

��Nie potrafi� sobie przypomnie� �adnego s�owa � powiedzia� sceptycznie Trevize � kt�re cho� w przybli�eniu brzmia�oby podobnie do tego i mia�o jaki� zwi�zek z prac�.

��Na pewno nie ma takiego s�owa w j�zyku og�lnogalaktycznym � zgodzi� si� Quintesetz � ale tak twierdz� uczeni.

��To mo�e by� przypadek odwr�conej etymologii � rzek� Pelorat. � Poniewa� przedmiot�w tych u�ywano do wykonywania pracy, stwierdzono, �e s�owo to znaczy�o �praca�� Tak czy inaczej, dlaczego pan nam o tym m�wi?

��Dlatego �e u nas, na Sayshell, zachowa�o si� podanie � w kt�re ludzie niez�omnie wierz� � �e roboty wynaleziono, kiedy Ziemia by�a jedynym �wiatem, a ca�a Galaktyka by�a niezamieszkana. By�y wi�c jak gdyby dwa rodzaje istot ludzkich � naturalne i sztuczne, biologiczne i mechaniczne, z cia�a i z metalu, z�o�one i proste�

Quintesetz przerwa� w tym momencie wyliczanie i rzek� ze smutnym u�miechem:

��Przepraszam. Nie spos�b m�wi� o robotach, nie cytuj�c Ksi�gi Ucieczki. Ludzie na Ziemi stworzyli roboty� i nie musz� m�wi� nic wi�cej. To jest wystarczaj�co jasne.

��A dlaczego je stworzyli? � spyta� Trevize.

Quintesetz wzruszy� ramionami. � A kt� to wie po tylu latach? Mo�e by�o ich niewielu i potrzebowali pomocy, szczeg�lnie przy tak wielkim zadaniu, jakim by� podb�j i kolonizacja Galaktyki.

��To rozs�dna hipoteza � powiedzia� Trevize. � Kiedy skolonizowano ju� Galaktyk�, roboty sta�y si� niepotrzebne. Teraz na pewno nie ma ju� nigdzie w Galaktyce skomputeryzowanych samobie�nych urz�dze� o ludzkim kszta�cie.

��W � ka�dym razie � podj�� na nowo Quintesetz � ta historia, w wielkim skr�cie i bez poetyckich upi�ksze�, kt�rych � szczerze m�wi�c � nie lubi�, chocia� og� je lubi, a przynajmniej udaje, �e lubi, wygl�da tak: wok� Ziemi powsta�y kolonie, �wiaty kr���ce wok� s�siednich gwiazd, kt�re mia�y o wiele wi�cej robot�w ni� sama Ziemia. Na �wie�o skolonizowanych planetach by�o wi�ksze zapotrzebowanie na roboty. Faktycznie, Ziemia wycofa�a si� z tego, nie chcia�a ju� robot�w i nawet zbuntowa�a si� przeciw nim.

��Co si� sta�o? � spyta� Pelorat.

��Nowe �wiaty by�y pot�niejsze. Z pomoc� robot�w dzieci pokona�y Matk� � Ziemi�. Przepraszam, nie potrafi� tego opowiedzie� bez cytowania Ksi�gi. Ale cz�ci Ziemian, kt�ra mia�a lepsze statki i lepiej opanowane zasady podr�y przez nadprzestrze�, uda�o si� uciec. Uciekli na planety kr���ce wok� odleg�ych gwiazd, daleko od wcze�niej skolonizowanych �wiat�w. Za�o�yli nowe kolonie, bez robot�w, gdzie mogli �y� wolni. By�y to tak zwane Czasy Ucieczki, a dzie�, w kt�rym pierwsi Ziemianie zjawili si� w sektorze Sayshell, a dok�adnie w�a�nie na tej planecie, sta� si� �wi�tem obchodzonym corocznie od wielu tysi�cy lat. To jest w�a�nie Dzie� Ucieczki.

��Drogi przyjacielu � rzek� Pelorat � z tego, co pan m�wi, wynika, �e Sayshell za�o�yli ludzie, kt�rzy przybyli tu prosto z Ziemi.

Quintesetz my�la� przez chwil�, a potem rzek� z oci�ganiem:

��Takie panuje u nas przekonanie.

��Oczywi�cie � powiedzia� Trevize � pan w to nie wierzy.

��Wydaje mi si� � zacz�� Quintesetz i nagle wybuchn��: � Och, na Wielkie Gwiazdy i Ma�e Planety, oczywi�cie, �e nie wierz�! To jest zupe�nie nieprawdopodobne, ale jest to oficjalnie uznawany dogmat i aczkolwiek rz�d mamy teraz �wiecki, to nadal, przynajmniej g�o�no, twierdzi si�, �e tak w�a�nie by�o� Ale wracajmy do tematu. W pana artykule, J.P., nie znalaz�em nic, co wskazywa�oby, �e zna pan t� opowie�� o robotach i o dw�ch falach kolonizator�w, mniejszej, z robotami i wi�kszej, bez robot�w.

��Faktycznie nie zna�em jej � przyzna� Pelorat. � Us�ysza�em j� teraz po raz pierwszy i jestem panu, drogi S.Q., dozgonnie wdzi�czny, �e mi j� pan opowiedzia�. Jestem zdumiony, �e nie natrafi�em na �adne Wzmianki o niej w pracach, kt�re�

��To dowodzi � powiedzia� Quintesetz � jak sprawny jest panuj�cy u nas system spo�eczny. To nasz sayshellski sekret � nasza wielka tajemnica.

��By� mo�e � rzek� sucho Trevize. � Jednak ta druga fala kolonizator�w, ta bez robot�w, musia�a si� rozchodzi� we wszystkich kierunkach. Dlaczego ta wielka tajemnica jest znana tylko na Sayshell?

��Mo�e by� znana r�wnie� gdzie indziej i by� takim samym sekretem, jak u nas � powiedzia� Quintesetz. � Nasi konserwaty�ci wierz�, �e tylko Sayshell zosta�o za�o�one przez kolonizator�w przyby�ych prosto z Ziemi, a reszta Galaktyki zosta�a zasiedlona przez emigrant�w z Sayshell. To, oczywi�cie, prawdopodobnie czysty nonsens.

��Z up�ywem czasu mo�na rozwi�za� te dodatkowe zagadki � powiedzia� Pelorat. � Teraz, kiedy mam punkt wyj�cia, mog� poszuka� podobnych informacji na innych �wiatach. Liczy si� to, �e odkry�em odpowiednie pytanie, a w�a�ciwie pytanie jest oczywi�cie kluczem do uzyskania niesko�czenie wielu odpowiedzi. Naprawd� mia�em wielkie szcz�cie, �e�

��Tak, Janov � rzek� Trevize � ale S.Q. na pewno nie opowiedzia� nam wszystkiego. Co sta�o si�

�e starymi koloniami i robotami? Czy m�wi� co� o tym wasze przekazy?

��Nie w szczeg�ach, ale og�lnie. Widocznie ludzie i humanoidy nie mog� �y� razem. �wiaty, na kt�rych by�y roboty, przesta�y istnie�. Nie mo�na tam by�o �y�.

��A Ziemia?

��Ludzie j� porzucili i osiedlili si� tutaj, jak r�wnie� przypuszczalnie (cho� nasi konserwaty�ci przecz� temu) na innych planetach.

��Na pewno nie wszyscy opu�cili Ziemi�. Ta planeta nie opustosza�a.

��Przypuszczalnie nie. Ale ja nic nie wiem o tym.

��Czy by�a radioaktywna, kiedy j� porzucili? � rzek� nagle Trevize.

��Radioaktywna? � Quintesetz zrobi� zdumion� min�.

��O to w�a�nie pytam.

��Nic mi o tym nie wiadomo. Nigdy o czym� takim nie s�ysza�em.

Trevize w zamy�leniu obgryza� k�ykie� palca. Wreszcie ockn�� si� i powiedzia�:

��S.Q., robi si� p�no i my�l�, �e zaj�li�my ju� panu do�� czasu. (Pelorat zrobi� ruch, jakby chcia� zaprzeczy�, ale Trevize po�o�y� mu d�o� na kolanie i zmusi�, by siedzia� spokojnie.)

��Jest mi niezmiernie mi�o, je�li to, co powiedzia�em, mo�e si� wam na co� przyda�.

��Na pewno si� przyda. Je�li mo�emy si� panu jako� odwdzi�czy�, to prosz� powiedzie�.

Quintesetz roze�mia� si�. � Je�li J.P. b�dzie tak uprzejmy i powstrzyma si� przed wymienieniem mego nazwiska w zwi�zku z tym, co napisze na temat naszej pa�stwowej tajemnicy, to b�dzie to dla mnie wystarczaj�c� zap�at�.

Pelorat rzek� z zapa�em:

��Gdyby otrzyma� pan zezwolenie na podr� na Terminus, to dosta�by pan na pewno to, na co pan zas�uguje, a mo�e nawet wi�cej. Mo�e zatrudniliby�my pana na d�u�szy okres na naszym uniwersytecie jako profesora kontraktowego. Mogliby�my to za�atwi�. Sayshell mo�e odnosi� si� niech�tnie do Federacji, ale w�tpi�, czy odm�wi�by, gdyby�my skierowali bezpo�rednio do w�adz pro�b�, by umo�liwi�y panu � powiedzmy � wzi�cie udzia�u w sesji naukowej na temat pewnych aspekt�w historii staro�ytnej zorganizowanej przez nasz uniwersytet.

Sayshellczyk a� uni�s� si� z miejsca. � Czy to znaczy, �e macie odpowiednie doj�cia, aby to za�atwi�?

��Faktycznie, nie pomy�la�em o tym, ale J.P. ma racj�. To da�oby si� zrobi�, gdyby�my si� postarali. I, oczywi�cie, b�dziemy tym bardziej si� stara�, im bardziej b�dziemy panu zobowi�zani � rzek� Trevize.

Quintesetz milcza� przez chwil�, a potem zmarszczy� czo�o i spyta�:

��Co pan chce przez to powiedzie�?

��Tyle tylko, �e wystarczy, by opowiedzia� nam pan o Gai, S.Q. � odpar� Trevize.

W tym momencie twarz Quintesetza straci�a ca�y sw�j poprzedni blask.

Quintesetz utkwi� wzrok w blacie biurka. R�k� g�adzi� machinalnie swe kr�tkie, k�dzierzawe w�osy. W ko�cu podni�s� wzrok, spojrza� na Trevizego i zacisn�� usta. Wygl�da�o na to, �e postanowi� nic nie m�wi�.

Trevize uni�s� brwi i czeka�, a� w ko�cu Quintesetz rzek� zduszonym g�osem:

��Istotnie robi si� p�no� zaczyna smierzcha�.

Do tej pory m�wi� j�zykiem og�lnogalaktycznym, ale teraz zacz�� u�ywa� dziwnie zniekszta�conych s��w, jak gdyby dialekt sayshellski wzi�� g�r� nad jego klasycznym wykszta�ceniem. � Smierzcha�, S.Q.?

��Ju� prawie wiecz�r.

Trevize kiwn�� g�ow�. � Jestem roztargniony. I g�odny. Mo�e zjad�by pan z nami kolacj�, S.Q.? My p�acimy. Mo�e mogliby�my jeszcze porozmawia� O Gai.

Quintesetz podni�s� si� ci�ko z fotela. By� wy�szy od Pelorata i Trevizego, ale jednocze�nie starszy i grubszy i mimo wysokiego wzrostu, wcale nie wygl�da� na silnego. Wydawa� si� bardziej znu�ony ni� w chwili, kiedy weszli.

Zamruga� oczami i powiedzia�:

��Zapominam o zasadach go�cinno�ci. Jeste�cie obco�wiatowcami i nie wypada, �ebym to ja by� pan�w go�ciem. Zapraszam do siebie. Mieszkam tu obok, w miasteczku uniwersyteckim i je�li macie, panowie, ch�� kontynuowa� nasz� rozmow�, to mo�emy porozmawia� u mnie w swobodniejszej atmosferze. �a�uj� tylko (wydawa� si� nieco za�enowany), �e nie mog� pan�w podj�� wystawn� kolacj�. Oboje z �on� jeste�my wegetarianami, a wi�c je�li gustujecie w mi�sie, to z g�ry przepraszam.

��J.P. i ja � powiedzia� Trevize � z ochot� zapomnimy, �e jeste�my mi�so�erni. Mam nadziej�, �e rozmowa z panem b�dzie dla nas prawdziw� uczt�.

��Je�li nasze sayshellskie przyprawy przypad�y panom do gustu, to zapewniam, nie b�dziecie �a�owa�, �e przyj�li�cie moje zaproszenie, bez wzgl�du na to, czy rozmowa oka�e si� dla was ciekawa � rzek� Quintesetz. � Oboje z �on� wk�adamy wiele inwencji w urozmaicenie naszej kuchni.

��Z g�ry ciesz� si� na te egzotyczne dania, kt�rymi nas pan podejmie, S.Q. � powiedzia� ch�odno Trevize, ale Pelorat wydawa� si� nieco zdenerwowany tak� perspektyw�.

Quintesetz ruszy� do wyj�cia. Wyszli za nim z gabinetu i poszli korytarzem, kt�ry zdawa� si� nie mie� ko�ca. Quintesetz od czasu do czasu pozdrawia� mijanych student�w i koleg�w, ale nie pr�bowa� przedstawi� nikomu swoich towarzyszy. Trevize czu� si� nieco speszony spojrzeniami, kt�re rzucano na jego pas. Akurat by� to jeden z popielatych. Spokojny, stonowany kolor nie by� najwidoczniej modny w kr�gach akademickich.

W ko�cu przeszli przez jakie� drzwi i znale�li si� na zewn�trz. By�o ju� rzeczywi�cie ciemno i nieco ch�odno. Szli alejk�, po kt�rej obu stronach ros�a racz�] mizerna trawa. W oddali rysowa�y si� pot�ne kontury drzew.

Pelorat zatrzyma� si� nagle. Sta� zwr�cony ty�em do jarz�cego si� �wiat�ami gmachu, kt�ry przed chwil� opu�cili i do rz�d�w latar�, ci�gn�cych si� wzd�u� alejek. G�ow� zadar� do g�ry.

��Jakie to pi�kne! � powiedzia�. � Jest taki znany wiersz jednego z naszych lepszych poet�w, kt�ry m�wi o �roziskrzonym niebie nad Sayshell�.

Trevize spojrza� na niebo i rzek� cicho:

��Jeste�my z Terminusa, S.Q., i m�j przyjaciel nie widzia� nigdy innego nieba ni� nad nasz� planet�. Z Terminusa wida� tylko par� gwiazd, a i to s�abo, a ca�a Galaktyka ogl�dana stamt�d wygl�da jak niewyra�na mgie�ka. Gdyby przysz�o panu �y� na Terminusie, to doceni�by pan widok, jaki st�d macie.

��Zapewniam pana � odpar� powa�nie Quintesetz � �e w pe�ni doceniamy ten widok. Jest on taki nie tyle dlatego, �e �yjemy w niezbyt zag�szczonej cz�ci Galaktyki, ile dlatego, �e gwiazdy s� tu rozmieszczone tak r�wnomiernie. Nie s�dz�, �eby znalaz� pan inne miejsce w Galaktyce, gdzie gwiazdy pierwszej wielko�ci znajdowa�yby si� w tak regularnych odst�pach na niebie. A przy tym nie ma ich tak du�o. Ogl�da�em niebo z powierzchni �wiat�w znajduj�cych si� na zewn�trznej kraw�dzi kulistych skupisk. Wida� stamt�d zbyt wiele jasnych gwiazd, przez co niebo noc� nie jest tak czarne jak tutaj i nie wygl�da tak wspaniale.

��Ca�kowicie zgadzam si� z panem � powiedzia� Trevize.

��Ciekaw jestem � rzek� Quintesetz � czy zauwa�y� pan ten prawie regularny pi�ciobok utworzony z gwiazd o niemal takiej samej jasno�ci. Nazywamy go Pi�cioma Siostrami. O tam, dok�adnie ponad tym rz�dem drzew. Widzi je pan?

��Tak � powiedzia� Trevize. � Wspania�y widok.

��Uwa�ane s� one u nas za symbol szcz�cia w mi�o�ci i nie ma listu mi�osnego, kt�ry nie ko�czy�by si� u�o�onym z kropek pi�ciobokiem. Znaczy to, �e osoba pisz�ca list pragnie zbli�enia z t�, do kt�rej pisze. Ka�da z tych pi�ciu gwiazd symbolizuje inne stadium mi�o�ci i poeci prze�cigaj� si�, �eby da� jak najbardziej podniecaj�cy opis kolejnych stadi�w. Kiedy by�em m�ody, sam pr�bowa�em kleci� wiersze na ten temat i nie podejrzewa�em nawet, �e przyjdzie kiedy� taki czas, �e b�d� m�wi� zupe�nie oboj�tnie o Pi�ciu Siostrach. C�, przypuszczam, �e ka�dego to czeka� Widzi pan t� ciemniejsz� gwiazd� znajduj�c� si� prawie w samym �rodku pi�cioboku?

��Tak.

��T� natomiast uwa�a si� za symbol niespe�nionej mi�o�ci. Legenda g�osi, �e kiedy� by�a ona tak jasna, jak pozosta�e, ale �ciemnia�a z �alu � powiedzia� Quintesetz i szybko ruszy� dalej.

Trevize musia� przyzna�, �e kolacja by�a pyszna. By�o mn�stwo potraw, przyprawionych i przybranych subtelnie i z prawdziwym talentem.

��Te wszystkie jarzyny, kt�re, nawiasem m�wi�c, by�y wyborne, znane i jadane s� w ca�ej Galaktyce, prawda, S.Q.?

��Tak, oczywi�cie.

��Przypuszczam jednak, �e s� tu tak�e jakie� endemiczne formy �ycia.

��Oczywi�cie. Kiedy przybyli pierwsi osadnicy, planeta Sayshell mia�a atmosfer� tlenow�, a wi�c musia�o na niej istnie� �ycie. I niech mi pan wierzy, �e zachowali�my wiele organizm�w. Mamy ca�kiem du�e parki narodowe, w kt�rych przetrwa�a w stanic niezmienionym zar�wno stara flora, jak i fauna Sayshell.

��Wi�c jeste�cie w tym wzgl�dzie lepsi od nas � powiedzia� ze smutkiem Pelorat. � Kiedy na Terminusie zjawili si� pierwsi ludzie, istnia�o tam dosy� ubogie �ycie i my�l�, �e niestety przez d�ugi czas nie podejmowano �adnych zorganizowanych dzia�a�, aby uchroni� od zag�ady organizmy morskie, kt�re przecie� produkowa�y tlen, dzi�ki czemu Terminus sta� si� planet�, na kt�rej mo�na by�o �y�. Teraz na Terminusie mamy faun� i flor� pochodzenia galaktycznego.

��Sayshell � rzek� Quintesetz z lekk� nut� dumy � z dawien dawna chlubi si� szacunkiem, jakim darzy wszelkie �ycie.

W�a�nie w tym momencie Trevize zdecydowa� si� skierowa� rozmow� na interesuj�cy go temat.

��Zdaje mi si�, S.Q., �e kiedy wychodzili�my z pana gabinetu, mia� pan zamiar ugo�ci� nas kolacj�, a potem opowiedzie� nam o Gai.

�ona Quintesetza, pulchna kobieta o ciemnej karnacji sk�ry, kt�ra przyj�a ich bardzo �yczliwie, cho� prawie nie odzywa�a si� podczas kolacji, spojrza�a na nich teraz os�upia�ym wzrokiem, a potem wsta�a i bez s�owa wysz�a z pokoju.

��Moja �ona � powiedzia� z zak�opotaniem Quintesetz � jest zdecydowan� konserwatystk� i obawiam si�, �e denerwuje si� na sam� wzmiank� o tym �wiecie. Prosz� jej wybaczy�. Ale dlaczego tak to was interesuje?

��Zdaje mi si�, �e jest to bardzo istotne dla pracy J.P.

��Ale dlaczego pytacie o to w�a�nie mnie? Rozmawiamy o Ziemi, o robotach, o za�o�eniu Sayshell� Co to wszystko ma wsp�lnego z tym, o co teraz, pytacie?

��Mo�e nic, ale jest co� dziwnego w tej sprawie. Dlaczego pana �on� denerwuje sama ta nazwa? Dlaczego pan sam si� denerwuje? Niekt�rzy m�wi� o tym zupe�nie spokojnie. Powiedziano nam dzisiaj, �e Gaja to w�a�nie Ziemia i �e przenios�a si� w nadprzestrze� z powodu zbrodni i g�upoty ludzi.

Przez twarz Quintesetza przemkn�� grymas b�lu. � Kto wam naopowiada� takich g�upstw?

��Pewna osoba, kt�r� spotkali�my na uniwersytecie.

��To zwyk�y przes�d.

��A wi�c nie ma to nic wsp�lnego z waszym g��wnym dogmatem i legendami na temat Ucieczki?

��Oczywi�cie, �e nie. To zwyk�a bajka, kt�ra kr��y w�r�d niewykszta�conych ludzi.

��Jest pan tego pewien? � spyta� ch�odno Trevize.

Quintesetz poprawi� si� w fotelu i zapatrzy� si� w stoj�cy przed nim talerz z resztkami jedzenia. � Chod�my do salonu � powiedzia� po chwili. � Moja �ona nie sprz�tnie ze sto�u, je�li b�dziemy tu siedzieli i rozmawiali o� tym.

��Jest pan pewien, �e to zwyk�a bajka? � ponowi� swe pytanie Trevize, kiedy siedli ju� w salonie, przy oknie wybrzuszaj�cym si� do g�ry, kt�re pozwala�o rozkoszowa� si� cudownym widokiem nieba nad Sayshell. �wiat�a w pokoju przygas�y, aby nie przeszkadza� w kontemplacji tego widoku i ciemna twarz Quintesetza roztopi�a si� w mroku.

��A pan nie jest tego pewien? � odpowiedzia� pytaniem Quintesetz. � Mo�e uwa�a pan, �e jaki� �wiat mo�e, ot tak, przej�� sobie w nadprzestrze�? Musi pan zrozumie�, �e przeci�tny cz�owiek ma bardzo s�abe poj�cie o tym, czym jest nadprzestrze�.

��Prawda jest taka � rzek� Trevize � �e ja sam mam bardzo s�abe poj�cie o tym, czym jest nadprzestrze�, mimo i� podr�owa�em przez ni� setki razy.

��No wi�c powiem wam, jak jest naprawd�. Zapewniam was, �e Ziemia � gdziekolwiek jest � nie le�y w granicach Zwi�zku Sayshellskiego, a �wiat, o kt�rym pan m�wi, nie jest Ziemi�.

��Ale nawet je�li nie wie pan, S.Q., gdzie jest Ziemia, to powinien pan wiedzie�, gdzie jest �wiat, o kt�rym m�wi�. Znajduje si� on na pewno w granicach Zwi�zku Sayshellskiego. Tyle wiemy na pewno, prawda, Janov?

Pelorat, kt�ry spokojnie przys�uchiwa� si� rozmowie, drgn�� i powiedzia�:

��Je�li o to chodzi, Golan, to wiem, gdzie � ona le�y.

Trevize odwr�ci� si� i spojrza� na niego.

��Od kiedy?

��Od niedawna, Golan. Dowiedzia�em si� o tym dzisiejszego wieczoru. W drodze z uczelni do domu pokaza� nam pan, S.Q., Pi�� Si�str. Zwr�ci� pan te� nasz� uwag� na ciemniejsz� gwiazd� w �rodku pi�cioboku. Jestem pewien, �e to w�a�nie jest Gaja.

Quintesetz zawaha� si� chwil�. Z jego twarzy nie mo�na by�o nic wyczyta�, gdy� by�a skryta w mroku. Wreszcie odezwa� si�:

��No c�, tak w�a�nie twierdz� nasi astronomowie� w prywatnych rozmowach. To planeta, kt�ra kr��y wok� tej gwiazdy.

Trevize przygl�da� si� w zamy�leniu Peloratowi, ale twarz profesora by�a absolutnie nieruchoma. Po chwili odwr�ci� si� do Quintesetza. � Niech pan nam opowie o tej gwie�dzie. Zna pan jej wsp�rz�dne?

��Ja? Nie � zaprzeczy� pospiesznie. � Nie mam tu wsp�rz�dnych �adnej gwiazdy. Mo�ecie je dosta� na naszym wydziale astronomii, cho� my�l�, �e nie bez k�opot�w. Podr�e na t� gwiazd� s� zakazane.

��Dlaczego? Przecie� znajduje si� w granicach waszego zwi�zku, prawda?

��Spacjograficznie � tak, ale politycznie � nie.

Trevize czeka�, a� Quintesetz powie co� jeszcze.

Profesor jednak milcza�, wi�c Trevize podni�s� si�. � Profesorze Quintesetz � powiedzia� urz�dowym tonem � nie jestem policjantem, dyplomat�, �o�nierzem ani bandyt�. Nie przyszed�em tu po to, �eby si�� wyci�gn�� z pana odpowiednie informacje. B�d� jednak, niestety, musia� zwr�ci� si� w tej sprawie do naszego ambasadora. Na pewno zdaje pan sobie spraw�, �e nie wypytuj� o to z w�asnej ciekawo�ci. Wymaga tego interes Fundacji i nie chc�, �eby mia� z tego powodu wynikn�� mi�dzygwiezdny incydent. My�l�, �e nie chcia�by tego r�wnie� Zwi�zek Sayshellski.

��A jaki to interes? � spyta� niepewnie Quintesetz.

��Tego nie mog� panu powiedzie�. Je�li natomiast pan nie mo�e mi powiedzie� nic o Gai, to przeka�� t� spraw� swojemu rz�dowi, a w tej sytuacji mo�e to mie� przykre nast�pstwa dla Sayshell. Sayshell zachowa� sw� suwerenno�� i niezale�no�� od Federacji i nie mam nic przeciw takiemu stanowi rzeczy. Nie mam �adnego powodu, aby �yczy� �le pana ojczy�nie i wola�bym nie zwraca� si� z t� spraw� do ambasadora. Zreszt�, szczerze m�wi�c, nara�� w ten spos�b na szwank swoj� w�asn� karier�, gdy� otrzyma�em �cis�e instrukcje, aby uzyska� potrzebne nam informacje bez wpl�tywania w to rz�du. Prosz� mi wobec tego powiedzie�, czy jest jaki� szczeg�lny pow�d, dla kt�rego nie mo�e pan rozmawia� ze mn� o Gai? Czy zosta�by pan uwi�ziony albo ukarany w inny spos�b, gdyby pan mi co� na ten temat powiedzia�? Czy powie mi pan wprost, �e nie mam innego wyboru jak tylko zwr�ci� si� do ambasadora?

��Nie, nie � rzek� niezwykle zmieszany Quintesetz. � Nic nie wiem o �adnych rz�dowych sprawach. My po prostu nie rozmawiamy o tym �wiecie.

��Przes�d?

��Hmm, tak! Przes�d! Na Niebo nad Sayshell, czy ja jestem lepszy vni� ten g�upek, kt�ry napl�t� wam, �e Gaja znajduje si� w nadprzestrzeni� albo ni� moja �ona, kt�ra boi si� zosta� w pokoju, gdzie kto� wymieni� nazw� Gai, i kt�ra mo�e nawet uciek�a z domu, boj�c si�, �e trafi j��

��Piorun?

��Cios z nieba. I ja, nawet ja, wzdragam si� wym�wi� to s�owo! Gaja, Gaja! Te sylaby nie rani�! Nic mi si� nie sta�o! A mimo to czuj� wewn�trzny op�r, gdy mam je wym�wi� Ale, prosz�, uwierzcie mi, �e naprawd� nie znam wsp�rz�dnych gwiazdy Gai. M�wi� szczerze. Spr�buj� pom�c wam je uzyska�, ale musicie wiedzie�, �e u nas unikamy tego s�owa. Trzymamy r�ce i my�li z dala od Gai. Mog� wam powiedzie� to, co wiadomo o tym �wiecie � co naprawd� wiadomo, a nie co si� przypuszcza � ale w�tpi�, �eby�cie dowiedzieli si� czego� wi�cej na kt�rymkolwiek ze �wiat�w naszego Zwi�zku.

��Wiemy, �e Gaja zosta�a za�o�ona w pradawnych czasach, niekt�rzy utrzymuj� nawet, �e jest najstarszym �wiatem w tym sektorze Galaktyki, ale nie ma co do tego pewno�ci. Patriotyzm ka�e nam uwa�a�, �e najstarszym �wiatem jest Sayshell, strach � �e Gaja. Jedynym rozs�dnym wyja�nieniem, kt�re pozwala pogodzi� ze sob� te dwa stanowiska, jest przyj�cie, �e Gaja to Ziemia, poniewa� wiadomo, �e Sayshell za�o�yli przybysze z Ziemi.

Wi�kszo�� historyk�w uwa�a, ale po cichu, �e Gaja zosta�a za�o�ona niezale�nie od Sayshell. S�dz� oni, �e ani Gaja nie jest koloni� za�o�on� przez �aden �wiat nale��cy do naszego Zwi�zku, ani �e �adnej z planet, kt�re nale�� do Zwi�zku, nie zasiedlili osadnicy przybyli z Gai. Nie ma zgody co do chronologii, to znaczy, czy Gaja zosta�a za�o�ona przed czy po Sayshell.

��To, co pan nam dot�d powiedzia� � rzek� Trevize � jest bez znaczenia, gdy� ka�de z alternatywnych wyja�nie� ma zwolennik�w.

Quintesetz skin�� ponuro g�ow�. � Tak by si� wydawa�o. Dosy� p�no zdali�my sobie spraw� z istnienia Gai. W pocz�tkowym okresie naszych dziej�w byli�my zaj�ci tworzeniem Zwi�zku, potem walk� z Imperium Galaktycznym, a jeszcze potem pr�bami znalezienia si� w roli jednej z jego prowincji i ograniczenia w�adzy wicekr�la.

Dopiero w czasach, kiedy Imperium powa�nie ju� os�ab�o, jeden z wicekr�l�w, kt�ry w owym czasie znacznie uniezale�ni� si� od imperatora, zda� sobie spraw� z faktu istnienia Gai i z tego, �e zdawa�a si� ona by� niezale�na od Sayshell i nawet od samego Imperium. Po prostu odizolowa�a si�, ona od reszty Galaktyki i utrzymywa�a swoje istnienie w tajemnicy, tak �e dok�adnie nic nie by�o o niej wiadomo, w ka�dym razie nie wi�cej ni� dzisiaj. Ot� ten wicekr�l postanowi� j� podbi�. Nie znamy szczeg��w tego, co si� zdarzy�o, ale jego wyprawa zako�czy�a si� kl�sk�. Powr�ci�o zaledwie kilka statk�w. Oczywi�cie w tamtych czasach statki nie by�y dobre i nie by�y dobrze prowadzone.

Sayshell ucieszy� si� z kl�ski wicekr�la, kt�rego uwa�ano za tyrana z Imperium, i niemal natychmiast wykorzysta� t� okazj�, �eby odzyska� na powr�t niepodleg�o��. Zwi�zek Sayshellski zerwa� wszelkie wi�zy ��cz�ce go z Imperium i do dzisiaj obchodzimy rocznic� tego wydarzenia jako Dzie� Zwi�zku. Jak gdyby odwdzi�czaj�c si� Gai, zostawili�my j� w spokoju na przeci�g prawie ca�ego stulecia, ale w ko�cu poczuli�my si� sami na tyle silni, �e zacz�li�my my�le� o imperialistycznej ekspansji. Dlaczego nie mamy podbi� Gai? Dlaczego by nie ustanowi� z ni� przynajmniej zwi�zku celnego? Tak wtedy my�leli�my. Wys�ali�my flot� i ona r�wnie� zosta�a pobita. Potem ograniczyli�my si� do ponawianych co jaki� czas pr�b nawi�zania stosunk�w handlowych, ale pr�by te nieodmiennie ko�czy�y si� fiaskiem. Gaja nadal trwa�a w zupe�nej izolacji i nigdy � o ile wiadomo � nie zrobi�a najmniejszego kroku, �eby nawi�za� stosunki handlowe czy cho�by skomunikowa� si� z jakimkolwiek innym �wiatem. Ale te� nigdy nie uczyni�a najmniejszego wrogiego gestu pod czyimkolwiek adresem. A potem�

Quintesetz w��czy� �wiat�o, dotykaj�c kontaktu znajduj�cego si� w por�czy fotela. W jego blasku wida� by�o ironiczny u�miech na twarzy Quintesetza. � Poniewa� jeste�cie obywatelami Fundacji, pami�tacie zapewne Mu�a.

Trevize poczerwienia�. W ci�gu pi�ciuset lat swego istnienia Fundacja zosta�a podbita tylko jeden raz. Niewola trwa�a kr�tko i nie przeszkodzi�a powa�niej Fundacji w jej wspinaniu si� ku Drugiemu Imperium, ale oczywi�cie nikt, kto nie lubi� Fundacji i chcia� troch� jej doci��, nie omieszka� wspomnie� o Mule, jedynym, kt�ry j� pokona� i podbi�. I by�o zupe�nie prawdopodobne (pomy�la� Trevize), �e Quintesetz zapali� �wiat�o specjalnie po to, �eby zobaczy�, jak przyj�li ten docinek.

��Tak, my w Fundacji pami�tamy Mu�a � powiedzia� g�o�no.

��Mu� � m�wi� dalej Quintesetz � sprawowa� w swoim czasie w�adz� nad imperium dor�wnuj�cym obszarem Federacji, kt�r� kontroluje teraz Fundacja. Jednak�e nie mia� w�adzy nad nami. Zostawi� nas w spokoju. Raz zjawi� si� przelotem na Sayshell. Podpisali�my deklaracj� neutralno�ci i pakt o przyja�ni. Nie ��da� nic wi�cej. Byli�my jedynymi, od kt�rych nie ��da� niczego wi�cej, zanim choroba nie po�o�y�a kresu jego ekspansji i nie zmusi�a go do czekania na �mier�. Wiecie, �e by� rozs�dnym cz�owiekiem. Nie stosowa� si�y bez rzeczywistej potrzeby, nie by� krwio�erc� i jego rz�dy by�y ludzkie.

��Tyle tylko, �e by� zdobywc� � powiedzia� szyderczo Trevize.

��Jak Fundacja � odpar� Quintesetz.

Trevize nic wiedzia�, co odpowiedzie�, wi�c rzek� z irytacj�:

��Ma pan jeszcze co� do powiedzenia na temat Gai?

��Tylko to, co powiedzia� Mu�. Wed�ug relacji z historycznego spotkania Mu�a z prezydentem Kalio, Mu� mia� powiedzie�, z�o�ywszy sw�j ozdobny podpis na dokumencie: �Na mocy tego dokumentu jeste�cie neutralni nawet w stosunku do Gai i powinni�cie si� z tego cieszy�. Nawet ja nie o�miel� zbli�y� si� do Gai�.

Trevize potrz�sn�� g�ow�. � A dlaczego mia�by to robi�? Sayshell ch�tnie zgodzi� si� na neutralno��, a Gaja nigdy nikogo nie niepokoi�a. Mu� planowa� w tym czasie podb�j ca�ej Galaktyki, wi�c nie chcia� traci� czasu na drobiazgi. Kiedy podbi�by Galaktyk�, mia�by czas wzi�� si� za Sayshell i za Gaje.

��By� mo�e, by� mo�e � powiedzia� Quintesetz � ale zgodnie z relacj� naocznego �wiadka, osoby wiarygodnej, Mu� mia� od�o�y� pi�ro m�wi�c �Nawet ja nie o�miel� zbli�y� si� do Gai�. G�os mu si� wtedy za�ama� i doko�czy� szeptem, ale nikt nie s�ysza�: �po raz drugi�.

���Ale nikt nie us�ysza��, m�wi pan. No to jak to si� sta�o, �e kto� to jednak us�ysza�?

��Bo kiedy po�o�y� pi�ro na st�, stoczy�o si� ono na ziemi�. Nasz rodak machinalnie schyli� si�, aby je podnie�� i jego ucho znalaz�o si� blisko ust Mu�a, kiedy ten m�wi� �po raz drugi�. Dlatego to us�ysza�. Nic nie m�wi�, dop�ki Mu� �y�.

��Jak pan mo�e udowodni�, �e tego nie zmy�li�?

��Ca�e �ycie tego cz�owieka dowodzi, �e nie jest prawdopodobne, aby by� to jego wymys�. Jego relacja jest uwa�ana za prawdziw�.

��A je�li nie jest prawdziwa?

��Mu�, z wyj�tkiem tego jednego razu, nigdy nie pojawi� si� ani w Zwi�zku Sayshellskim, ani nawet w jego pobli�u. Przynajmniej od czasu, kiedy pojawi� si� na galaktycznej scenie. Je�li kiedykolwiek by� na Gai, to musia�o to mie� miejsce, zanim pojawi� si� na tej scenie.

��A wi�c?

��A wi�c gdzie Mu� si� urodzi�?

��Nie s�dz�, �eby kto� to wiedzia� � rzek� Trevize.

��Tu, w Zwi�zku Sayshellskim, panuje opinia, �e urodzi� si� na Gai.

��Z powodu tych trzech s��w?

��Cz�ciowo. S� i inne powody. Mu�a nie mo�na by�o pokona�, gdy� dysponowa� niezwyk�� si�� psychiczn�. Gai te� nie mo�na pokona�.

��To, �e Gaja nie zosta�a dot�d przez nikogo pokonana, niekoniecznie znaczy, �e nie mo�na jej pokona�.

��Nawet Mu� nie o�mieli� si� do niej zbli�y�.

Niech pan przejrzy kroniki jego panowania. Niech pan sprawdzi, czy jakikolwiek inny rejon zosta� przez niego tak �agodnie potraktowany jak Zwi�zek Sayshellski. I jeszcze jedno� Wie pan, �e nikt, kto kiedykolwiek uda� si� na Gaje w celach handlowych i w pokojowych zamiarach, stamt�d nie powr�ci�? Jak pan my�li, dlaczego wiemy o niej tak ma�o?

��Macie niemal zabobonny l�k przed Gaj� � rzek� Trevize.

��Mo�e pan to nazwa�, jak pan chce. Od czas�w Mu�a usun�li�my Gaje z naszych my�li. Nie chcemy, �eby oni o nas my�leli. Czujemy si� bezpiecznie dop�ki udajemy, �e jej w og�le nie ma. Nie jest wykluczone, �e rz�d celowo wymy�li� i rozpowszechni� t� legend� o przej�ciu Gai do nadprzestrzeni, maj�c nadziej�, �e ludzie zapomn�, i� naprawd� istnieje gwiazda o tej nazwie.

��A zatem uwa�a pan, �e Gaja jest �wiatem Mu��w?

��To zupe�nie mo�liwe. Radz� wam, dla waszego dobra, �eby�cie tam nie lecieli. Je�li polecicie, to ju� nigdy stamt�d nie wr�cicie. Je�li Fundacja zainteresuje si� Gaj�, to oka�e si�, �e ma mniej rozs�dku, ni� mia� Mu�. Mo�e to pan powiedzie� waszemu ambasadorowi.

��Niech pan zdob�dzie dla nas wsp�rz�dne Gai i natychmiast wyniesiemy si� z Sayshell. Polec� na Gaje i powr�c�.

��Zdob�d� dla was te wsp�rz�dne � powiedzia� Quintesetz. � Wydzia� Astronomii pracuje oczywi�cie w nocy i je�li b�d� m�g�, za�atwi� wam to zaraz� Ale radz� wam jeszcze raz, �eby�cie nie pr�bowali dosta� si� na Gaje.

��Mam zamiar spr�bowa� � rzek� stanowczo Trevize.

��A wi�c ma pan zamiar pope�ni� samob�jstwo � rzek� g�ucho Quintesetz.

Janov Pelorat popatrzy� na krajobraz wy�aniaj�cy si� z ciemno�ci w szarym brzasku przed�witu z dziwnym uczuciem �alu zmieszanego z niepewno�ci�.

��Nie zagrzali�my tu d�ugo miejsca, Golan. Ten �wiat wydaje si� zupe�nie mi�y i interesuj�cy. Chcia�bym go lepiej pozna�.

Trevize podni�s� g�ow� znad komputera i rzek� z wymuszonym u�miechem:

��A my�lisz, �e ja bym nie chcia�? Zd��yli�my tu zje�� zaledwie trzy posi�ki. Ka�dy r�ni� si� od poprzedniego, a wszystkie by�y znakomite. Chcia�bym spr�bowa� innych da�. A kobiety? Widzieli�my ich niewiele i na kr�tko, a niekt�re z nich by�y bardzo poci�gaj�ce i w sam raz do� no, tego, o czym my�l�.

Pelorat lekko zmarszczy� nos. � Ach, drogi przyjacielu, te dzwonki i piszcza�ki, kt�re nazywaj� butami, te gryz�ce si� kolory ich ubra� nie! A co one wyprawiaj� ze swoimi powiekami! Zauwa�y�e�, jakie maj� powieki?

��Mo�esz by� pewien, Janov, �e zauwa�y�em wszystko, co trzeba. To, co ci si� w nich nie podoba, jest akurat najmniej istotne. Na pewno da�yby si� bez trudu przekona�, �eby zmy� makija�, a je�li chodzi o buty i kolorowe ciuchy, to w odpowiednim momencie id� one w k�t.

��Wierz� ci na s�owo, Golan � rzek� Pelorat. � Ale ja my�la�em o czym innym � o dok�adniejszym zbadaniu sprawy Ziemi. To, czego dowiedzieli�my si� do tej pory, jest zupe�nie niezadowalaj�ce i tak sprzeczne � wed�ug jednej osoby radiacja, wed�ug innej � roboty�

��Ale w obu wersjach koniec taki sam � �mier�.

��Prawda � zgodzi� si� niech�tnie Pelorat � ale mo�e by� tak, �e jedna wersja jest prawdziwa, a druga nie, albo �e obie s� w pewnym stopniu prawdziwe, albo �e �adna nie jest prawdziwa. Kiedy s�yszysz opowie�ci, kt�re otaczaj� jak�� spraw� g�st� mg�� tajemnicy, to na pewno korci ci�, �eby zbada�, jak ta sprawa rzeczywi�cie wygl�da.

��Korci mnie � powiedzia� Trevize. � Na wszystkie bia�e kar�y Galaktyki, korci mnie, i to jak! Teraz jednak najwa�niejsza jest Gaja. Kiedy ju� za�atwimy t� spraw�, mo�emy lecie� na Ziemi� albo wr�ci� z powrotem na Sayshell i zosta� tu d�u�ej. Ale najpierw Gaja.

Pelorat pokiwa� g�ow�. � Najwa�niejsza jest Gaja! Je�li wierzy� temu, co m�wi� nam Quintesetz, to na Gai czeka nas �mier�. Czy powinni�my tam lecie�?

��Sam sobie zadaj� to pytanie � odpar� Trevize. � Boisz si�?

Pelorat zastanawia� si� przez chwil�, jak gdyby bada�, co czuje, a potem powiedzia� kr�tko i rzeczowo:

��Tak. Okropnie!

Trevize wyprostowa� si� w fotelu i odwr�ci� do Pelorata. Rzek� r�wnie spokojnie i rzeczowo, jak przed momentem Pelorat:

��Janov, nie ma �adnego powodu, �eby� lecia� ze mn� i nara�a� swe �ycie. Powiedz tylko, �e nie chcesz, a zostawi� ci� na Sayshell z twoimi rzeczami i po�ow� naszych kredyt�w. Zabior� ci�, kiedy wr�c� i, je�li chcesz, polecimy do sektora Syriusza, na Ziemi�, je�li tam si� ona znajduje. A je�li nie wr�c�, to nasi ludzie na Sayshell zatroszcz� si� o ciebie i odstawi� z powrotem na Terminusa. Nie obra�� si�, je�li nie polecisz ze mn�, stary druhu.

Pelorat szybko zamruga� oczami i zacisn�� usta. Potem rzek� nieco szorstkim tonem:

��Stary druhu? Tak d�ugo si� znamy? Ile to min�o od naszego pierwszego spotkania � tydzie� czy co� ko�o tego, prawda? Czy to nie dziwne, �e nie chc� ci� zostawi�? Boj� si�, ale chc� zosta� z tob�.

Trevize roz�o�y� bezradnie r�ce. � Ale dlaczego? Naprawd� nie ��dam tego od ciebie.

��Nie wiem dlaczego. Sam si� nad tym zastanawiam. Chyba� chyba dlatego, Golan, �e wierz� w ciebie. Zdaje mi si�, �e zawsze wiesz, co robisz. Chcia�em lecie� na Trantor, gdzie prawdopodobnie � widz� to teraz � nic bym nie znalaz�. Ty nalega�e�, �eby lecie� na Gaje i Gaja musi by� jakim� � jakby to powiedzie� � czu�ym miejscem Galaktyki. Wydaje si�, �e wszystko, co si� dzieje, ma z ni� jaki� zwi�zek. A je�li to nie wystarczy, Golan, to widzia�em przecie�, jak zmusi�e� Quintesetza, �eby poda� ci te informacje na temat Gai. To by� wspania�y blef. Nie mog�em wyj�� z podziwu dla twojej zr�czno�ci.

��A zatem wierzysz we mnie.

��Tak � odpar� Pelorat.

Trevize po�o�y� d�o� na jego ramieniu i przez chwil� zdawa� si� szuka� odpowiednich s��w. W ko�cu powiedzia�:

��Janov, czy mo�esz mi z g�ry przebaczy�, je�li oka�e si�, �e si� pomyli�em i je�li w taki czy inny spos�b spotkasz si� z� czym� nieprzyjemnym, co mo�e nas tam czeka�?

��Ale�, przyjacielu, dlaczego mnie o to pytasz? � �achn�� si� Pelorat. � Podj��em t� decyzj� z w�asnej, nieprzymuszonej woli i mam ku temu w�asne powody. I, prosz�, ruszajmy jak najszybciej. Nie jestem pewien, czy za chwil� nie wylezie ze mnie tch�rz i nie zrobi� czego�, czego wstydzi�bym si� przez reszt� �ycia.

��Jak chcesz, Janov � powiedzia� Trevize. � Wystartujemy, jak tylko pozwoli na to komputer. Tym razem polecimy grawitacyjnie, prosto do g�ry, kiedy tylko b�dziemy mieli pewno��, �e w atmosferze nad nami nie ma innych statk�w. A gdy znajdziemy si� w rzadszych warstwach atmosfery, zwi�kszymy szybko��. W ci�gu godziny b�dziemy w otwartej przestrzeni.

��Dobrze � rzek� Pelorat i zerwa� pokrywk� z plastykowego pojemniczka z kaw�. Z otworu niemal natychmiast buchn�a para. Pelorat przy�o�y� dzi�bek do ust i zacz�� popija� kaw� ma�ymi �ykami, czerpi�c przy tym tylko tyle powietrza, ile by�o trzeba, �eby si� nie poparzy�.

Trevize wyszczerzy� z�by w u�miechu. � Wspaniale sobie z tym radzisz. Sta�e� si� prawdziwym wyg� przestrzeni, Janov.

Pelorat przygl�da� si� przez chwil� plastykowemu pojemnikowi. � Teraz, kiedy mamy statki, kt�re mog� wytwarza� i zmienia� pole grawitacyjne wed�ug naszego �yczenia, mo�emy chyba u�ywa� zwyk�ych naczy�, co? � powiedzia�.

��Oczywi�cie, ale nie tak �atwo sk�oni� ludzi przestrzeni, �eby porzucili swoje tradycje. Jak stary wyga przestrzeni mia�by utrzyma� dystans dziel�cy od niego szczura l�dowego, je�li by u�ywa� zwyk�ego kubka? Widzisz te pier�cienie na �cianach i na suficie? Stosuje si� je w statkach kosmicznych od dwudziestu tysi�cy lat, ale w statkach poruszaj�cych si� z wyzyskaniem si�y grawitacji s� one zupe�nie niepotrzebne. Mimo to mamy je tutaj � i postawi� ten statek przeciw fili�ance kawy, �e nasz wyga b�dzie udawa�, i� przy starcie dzia�a na niego taka si�a, �e jest bliski uduszenia, a potem b�dzie si� porusza�, czepiaj�c si� tych pier�cieni, jak gdyby grawitacja r�wna�a si� zeru, podczas kiedy by�oby g � 1, to znaczy by�aby normalna w obu przypadkach.

���artujesz!

��No, mo�e troch�, ale ludzie zawsze przyjmuj� nowo�ci z oporami. Nawet post�p technologiczny. No i dzi�ki temu mamy te niepotrzebne pier�cienie na �cianach i kubki z dzi�bkami.

Pelorat pokiwa� g�ow� w zamy�leniu i dalej popija� swoj� kaw�. � A kiedy wystartujemy? � zapyta� po chwili.

Trevize roze�mia� si� g�o�no i powiedzia�:

��Nabra�em ci�. Zacz��em m�wi� o tych pier�cieniach i nawet si� nie zorientowa�e�, �e akurat w tym czasie zacz�li�my si� wznosi�. Jeste�my ju� mil� nad powierzchni� planety.

��Nie m�wisz powa�nie. � No to wyjrzyj.

Pelorat wyjrza� i powiedzia�: � Absolutnie nic nie czu�em.

��Bo nie powiniene� nic czu�.

��Czy nie �amiemy przepis�w? Chyba powinni�my si� kierowa� sygna�em radiowym i wznosi� si� stopniowo, okr��aj�c planet� tak, jak przy l�dowaniu.

��A po co? Nikt nas nie zatrzyma, Janov. Absolutnie nikt.

��A kiedy l�dowali�my, to m�wi�e��

��Wtedy by�a inna sytuacja. Nie byli zadowoleni z faktu, �e przylatujemy, ale nie posiadaj� si� ze szcz�cia, �e odlatujemy.

��Dlaczego tak m�wisz, Golan? Jedyn� osob�, z kt�r� rozmawiali�my o Gai, by� Quintesetz, a on odradza� nam t� podr�.

��Nie b�d� naiwny, Janov. To by�y pozory. Chcia� mie� pewno��, �e polecimy na Gaje� M�wi�e�, �e nie mog�e� wyj�� z podziwu dla mojej zr�czno�ci i tego blefu, dzi�ki kt�remu wyci�gn��em z Quintesetza to, czego mi by�o trzeba. Ot� wcale nie zas�u�y�em na tw�j podziw. Przekaza�by mi te informacje, nawet gdybym w og�le nic nie zrobi�. A gdybym pr�bowa� zatka� uszy, to dar�by si� na ca�e gard�o, �ebym tylko to us�ysza�.

��Dlaczego tak m�wisz, Golan? To szale�stwo.

��Paranoja? Tak, wiem. � Trevize odwr�ci� si� do komputera i skontaktowa� si� z .nim. � Nie zatrzymuj� nas � powiedzia�. � Nie ma w pobli�u �adnego statku, nie ma �adnego ostrze�enia.

Znowu okr�ci� si� z fotelem w stron� Pelorata. � Powiedz mi, Janov, jak natrafi�e� na informacj� o Gai? Wiedzia�e� o niej, kiedy jeszcze byli�my na Terminusie. Wiedzia�e�, �e le�y w sektorze Sayshell. Wiedzia�e�, �e jej nazwa znaczy �Ziemia�. Gdzie o tym wszystkim us�ysza�e�?

Pelorat jakby si� �achn��. � Gdybym by� w swoim gabinecie na Terminusie � powiedzia� � to m�g�bym przejrze� fiszki. Nie wszystko zabra�em ze sob�� a na pewno nie materia�y, w kt�rych po raz pierwszy natkn��em si� na takie czy inne dane.

��No, pomy�l o tym � powiedzia� ponuro Trevize. � We� pod uwag�, �e sami Sayshellczycy maj� w tej sprawie usta zamkni�te na k��dk�. �ywi� tak wielk� niech�� do m�wienia o Gai, �e celowo podtrzymuj� i rozpowszechniaj� przes�dy prostych ludzi z tego sektora, kt�rzy �wi�cie wierz�, �e nie ma takiej planety w zwyk�ej przestrzeni. Mog� ci powiedzie� co� jeszcze. Popatrz tu!

Trevize obr�ci� si� do komputera, k�ad�c d�onie we wg��bieniach z szybko�ci� i wpraw�, jakie daje d�uga praktyka. Kiedy znalaz�y si� ju� na w�a�ciwych miejscach, poczu� z przyjemno�ci� ciep�y dotyk komputera, kt�ry zdawa� si� je przyja�nie �ciska�. Jak zwykle, poczu� te�, �e jego wola jak gdyby si�ga do wn�trza maszyny.

��Oto mapa Galaktyki, kt�ra znajdowa�a si� w pami�ci komputera, kiedy l�dowali�my na Sayshell � powiedzia�. � Chc� ci pokaza� t� jej cz��, kt�ra przedstawia niebo widziane noc� z Sayshell, tak jak my je ogl�dali�my minionej nocy.

�wiat�o w kabinie zgas�o i na ekranie pojawi� si� obraz nieba.

��Tak samo pi�kne, jak wtedy, kiedy ogl�dali�my je z Sayshell � rzek� cicho Pelorat.

��Jeszcze pi�kniejsze � powiedzia� ze zniecierpliwieniem Trevize. � Nie przes�aniaj� go �adne zjawiska atmosferyczne, nie ma chmur, nie niknie za horyzontem. Zaczekaj, zrobi� zbli�enie.

Obraz przesuwa� si�, dzi�ki czemu Pelorat mia� niemi�e uczucie, �e to oni si� poruszaj�. Instynktownie z�apa� si� za por�cz fotela.

��O, tam! � rzek� Trevize. � Poznajesz to?

��Oczywi�cie. To Pi�� Si�str, ten pi�ciobok utworzony z gwiazd, kt�ry pokaza� nam Quintesetz. Nie mo�na go pomyli� z niczym innym.

��Faktycznie. Ale gdzie jest Gaja?

Pelorat a� zamruga� oczami z wra�enia. W �rodku pi�cioboku nie by�o �adnej gwiazdy.

��Nie ma jej tu � powiedzia�.

��Zgadza si�. Nie ma jej tu. A to dlatego, �e jej wsp�rz�dnych nie ma w pami�ci komputera. Poniewa� jest nieprawdopodobne, �e do pami�ci komputera wprowadzono specjalnie, z my�l� o nas, niekompletne dane dotycz�ce tego regionu, to wyp�ywa st�d prosty wniosek, �e galaktografowie z Fundacji, kt�rzy wprowadzali te dane � i kt�rzy dysponowali ogromn� liczb� informacji � nie wiedzieli nic o Gai.

��Przypuszczasz, �e gdyby�my polecieli na Trantor� � zacz�� Pelorat.

��Przypuszczam, �e tam te� nie znale�liby�my �adnych danych dotycz�cych Gai. Jej istnienie jest trzymane w tajemnicy przez Sayshellczyk�w, a nawet � podejrzewam � przez samych Gajan. Ty sam powiedzia�e� par� dni temu, �e nierzadko zdarza si�, i� pewne �wiaty celowo staraj� si�, aby zapomniano o ich istnieniu, gdy� w ten spos�b unikaj� p�acenia podatk�w czy mieszania si� innych do ich spraw.

��Kiedy galaktografowie albo statystycy � powiedzia� Pelorat � napotykaj� takie �wiaty, to zazwyczaj okazuje si�, �e le�� one w rzadko zaludnionych cz�ciach Galaktyki. To w�a�nie odizolowanie od innych �wiat�w sprawia, �e mog� ukry� fakt swego istnienia. A Gaja nie jest odizolowana.

��Zgadza si�. I to jest jeszcze jedna przyczyna, dla kt�rej jest to sprawa niezwyk�a. A wi�c zostawmy t� map� na ekranie, �eby�my wsp�lnie mogli rozmy�la� nad zaskakuj�c� niewiedz� naszych galaktograf�w� i pozw�l, �e powt�rz� swoje pytanie� gdzie � w �wietle tej niewiedzy ludzi, kt�rzy powinni o tym wiedzie� � us�ysza�e� o Gai?

��Zbiera�em dane o mitach dotycz�cych Ziemi, o legendach o niej, o jej historii przez ponad trzydzie�ci lat. Jak, drogi przyjacielu, mog� ci odpowiedzie�, nie maj�c ze sob� wszystkich zapisk�w�

��Mo�emy zacz�� od jakiej� daty, Janov. Czy dowiedzia�e� si� o tym, powiedzmy, w pierwszych pi�tnastu, czy w ostatnich pi�tnastu latach swoich poszukiwa�?

��Och, je�li na to patrze� tak szeroko, to na pewno by�o to p�niej.

��Na pewno mo�esz poda� bardziej dok�adn� dat�. Za��my, �e dowiedzia�e� si� o Gai w ostatnich paru latach.

Trevize spojrza� na Pelorata, ale w ciemno�ci nie m�g� nic wyczyta� z jego twarzy, w��czy� wi�c s�abe o�wietlenie. W konsekwencji niebo widoczne na ekranie utraci�o nieco ze swego majestatycznego pi�kna. Twarz Pelorata by�a nieruchoma jak kamie� i nic nie pokazywa�a.

��No wi�c? � nalega� Trevize.

��My�l� � odpar� Pelorat spokojnie. � Mo�e masz racj�. Nie mog� przysi�c, �e tak by�o. Kiedy pisa�em do Jimbora z Uniwersytetu w Ledbet, nie wspomnia�em nic o Gai, chocia� w tym przypadku powinienem by� to zrobi�, a by�o to� zaraz� W 95, to znaczy trzy lata temu. My�l�, �e masz racj�, Golan.

��A jak na ni� natrafi�e�? � pyta� dalej Trevize. � W korespondencji? W ksi��ce? W artykule naukowym? W jakiej� staro�ytnej pie�ni? Jak? No m�w!

Pelorat usiad� g��biej w fotelu i za�o�y� r�ce na piersi. Zamy�li� si� g��boko i siedzia� bez ruchu. Trevize nic nie m�wi�. Czeka�.

W ko�cu Pelorat powiedzia�:

��W prywatnej korespondencji� Ale nie pytaj mnie z kim. Nie pami�tam.

Trevize wytar� d�onie o pas. Zwilgotnia�y mu z wysi�ku, kt�ry wk�ada� w wydobycie z Pelorata interesuj�cych informacji, powstrzymuj�c si� jednocze�nie od podpowiadania mu odpowiedzi. Spyta�:

��W korespondencji z kim? Z historykiem? A mo�e z jakim� ekspertem od mitologii? A mo�e z galaktografem?

��To bez sensu. Nie potrafi� tego skojarzy� z �adnym nazwiskiem.

��A mo�e po prostu nie by�o �adnego nazwiska?

��O nie, to raczej niemo�liwe.

��Dlaczego? Zignorowa�by� anonimow� informacj�?

��Chyba nie.

��A dosta�e� kiedy tak�?

��Czasem si� zdarza�o, ale rzadko. W ostatnich latach sta�em si� znany w pewnych kr�gach naukowych jako zbieracz pewnego typu legend i mit�w i niekt�rzy z uczonych, z kt�rymi utrzymywa�em korespondencj�, przysy�ali mi czasami materia�y, kt�re uzyskali z nienaukowych �r�de�. Niekiedy nie mo�na ich by�o przypisa� �adnej konkretnej osobie.

��Dobrze, ale czy kiedykolwiek zdarzy�o ci si� otrzyma� takie anonimowe informacje bezpo�rednio, a nie za po�rednictwem innych uczonych?

��To si� czasami zdarza�o, ale bardzo rzadko.

��A jeste� pewien, �e nie zdarzy�o si� tak w przypadku Gai?

��Takie, anonimowe listy by�y tak rzadkie, �e s�dz�, �e na pewno bym zapami�ta�, gdyby mia�o to miejsce w tym przypadku. Mimo to, nie mog� z ca�� pewno�ci� stwierdzi�, �e nie by�a to informacja anonimowa. Zauwa� jednak, �e nie znaczy to, i� otrzyma�em j� z anonimowego �r�d�a.

��Zdaj� sobie z tego spraw�. Ale jednak istnieje taka mo�liwo��, prawda?

Pelorat rzek� z oci�ganiem:

��My�l�, �e tak. Ale po co ci to?

��Jeszcze nie sko�czy�em � rzek� z naciskiem Trevize. � Sk�d dosta�e� t� informacj�? Mniejsza z tym, czy by�a anonimowa, czy nie. Z jakiego �wiata?

Pelorat wzruszy� ramionami. � Daj spok�j, nie mam najmniejszego poj�cia.

��Przypadkiem nie z Sayshell?

��M�wi�em ci ju�, �e nie wiem.

��A ja my�l�, �e otrzyma�e� j� z Sayshell.

��My�l sobie, co chcesz, ale to wcale nie znaczy, �e by�o tak, jak my�lisz.

��Nie? Kiedy Quintesetz wskaza� niezbyt jasn� gwiazd� le��c� w �rodku gwiazdozbioru Pi�ciu Si�str, od razu wiedzia�e�, �e to Gaja. Powiedzia�e� to Quintesetzowi, zanim zd��y� wymieni� jej nazw�. Pami�tasz?

��Oczywi�cie, �e pami�tam.

��Jak to mo�liwe, �e od razu si� zorientowa�e�? Jak wpad�e� na to, �e ta gwiazda to Gaja?

��Dlatego, �e w tych materia�ach na temat Gai, kt�re uda�o mi si� zdoby�, bardzo rzadko u�ywa si� jej w�a�ciwej nazwy. Zamiast tego wyst�puj� w nich r�ne eufemizmy. Jeden, szczeg�lnie cz�sto si� powtarzaj�cy, to �ma�y Brat Pi�ciu Si�str�. Inny to ��rodek Pi�cioboku�. Kiedy Quintesetz pokaza� nam Pi�� Si�str i t� gwiazd� w �rodku, natychmiast przypomnia�em sobie te aluzyjne nazwy.

��Nigdy wcze�niej nie m�wi�e� mi o nich.

��Nie wiedzia�em, co znacz� i nie s�dzi�em, �e warto rozmawia� o tym z tob�, jako �e nie jeste�� � Pelorat zawaha� si�.

��Specjalist�?

��Tak.

��Zdajesz sobie spraw�, mam nadziej�, �e pi�cio � k�tny ksztai gwiazdozbioru Pi�ciu Si�str to forma ca�kowicie wzgl�dna.

��Co chcesz przez to powiedzie�?

Trevize roze�mia� si� szczerze. � Ty szczurze l�dowy! My�lisz, �e niebo ma samo w sobie jaki� obiektywny, sta�y kszta�t? �e gwiazdy tkwi� w miejscu? Gwiazdozbi�r Pi�ciu Si�str ma kszta�t pi�cioboku wtedy, kiedy ogl�da si� go ze �wiat�w systemu planetarnego, do kt�rego nale�y Sayshell, i tylko wtedy. Z planety kr���cej wok� jakiejkolwiek innej gwiazdy gwiazdozbi�r ten wygl�da inaczej, ma inny kszta�t. Po pierwsze, ogl�da si� go pod innym k�tem. Po drugie, ka�da z pi�ciu gwiazd, kt�re tworz� ten pi�ciobok, znajduje si� w innej odleg�o�ci od Sayshell ni� pozosta�e i je�li spojrze� na nie pod innym k�tem, to mo�e si� okaza�, �e nie tworz� one �adnej figury. Jedna albo dwie gwiazdy mog� si� znale�� na jednej po�owie nieba, a reszta na drugiej. Popatrz�

Trevize ponownie zgasi� �wiat�o i pochyli� si� nad komputerem. � Zwi�zek Sayshellski tworzy osiemdziesi�t sze�� zamieszkanych system�w planetarnych. Zostawmy Gaje � albo to miejsce, w kt�rym powinna znajdowa� si� Gaja � tak, jak jest (kiedy to m�wi�, na ekranie w �rodku pi�ciok�ta utworzonego przez Pi�� Si�str pojawi�o si� czerwone k�eczko) i zobaczymy obraz nieba, kt�re wida� z kt�rego� z tych osiemdziesi�ciu sze�ciu system�w. Wybierzemy jaki� na chybi� trafi�.

Obraz przesuwa� si� i Pelorat zamruga� oczami. Po�rodku ekranu nadal wida� by�o czerwone k�eczko, ale Pi�� Si�str znikn�o. W s�siedztwie czerwonego k�ka znajdowa�y si� co prawda jasne gwiazdy, ale nie tworzy�y one pi�cioboku. Trevize ponownie zmieni� obraz, potem powtarza� to kilkakrotnie. Za ka�dym razem czerwone k�ko znajdowa�o si� w tym samym miejscu, ale ani razu nie pojawi� si� na ekranie pi�ciobok utworzony przez kilka jasnych gwiazd. Par� razy pokaza�o si� co�, co mo�na by�o od biedy uzna� za pi�ciok�t, ale tworz�ce go gwiazdy by�y r�nej jasno�ci i w niczym nie przypomina�y pi�knego gwiazdozbioru, kt�ry pokaza� nam Quintesetz.

��Wystarczy? � spyta� Trevize. � Zapewniam ci�, �e Pi�� Si�str w takim uk�adzie, w jakim my je widzieli�my, mo�na zobaczy� tylko ze �wiat�w nale��cych do tego samego systemu planetarnego co Sayshell i poza tym z �adnego innego miejsca w Galaktyce.

��Mo�e widok nieba z Sayshell sta� si� znany na innych planetach � powiedzia� Pelorat. � W czasach Imperium w ca�ej Galaktyce znane by�y przys�owia, kt�re odnosi�y si� do reali�w trantorskich. Cz�� z nich dotrwa�a nawet do naszych czas�w.

��Przy tej niech�ci Sayshellczyk�w do m�wienia o Gai? A zreszt� dlaczego niby mia�oby to interesowa� jakie� �wiaty nie nale��ce do Zwi�zku Sayshellskiego? Co ich mieszka�c�w obchodzi jaki� �ma�y Brat Pi�ciu Si�str�, je�li na niebie nad nimi nie ma �adnej gwiazdy, do kt�rej mo�na by odnie�� t� nazw�?

��Mo�e masz racje.

��Widzisz zatem, �e pierwsza informacja, kt�r� uzyska�e� na ten temat, musia�a pochodzi� z samego Sayshell? Nie z jakiego� dowolnego miejsca w Zwi�zku, ale dok�adnie z tego systemu planetarnego, do kt�rego nale�y sto�eczny �wiat Zwi�zku.

Pelorat potrz�sn�� g�ow�. � W twoich ustach brzmi to tak, jakby rzeczywi�cie musia�a stamt�d pochodzi�, ale niestety nie pami�tam, sk�d j� dosta�em. Po prostu nie pami�tam.

��Niemniej jednak zgadzasz si�, �e moje argumenty silnie za tym przemawiaj�, co?

��Tak.

��Id�my dalej. Jak s�dzisz, kiedy powsta�a ta legenda?

��A sk�d mam wiedzie�? Przypuszczam, �e jeszcze w epoce Imperium. Jest w niej antyczny klimat�

��Mylisz si�, Janov. Gwiazdozbi�r Pi�ciu Si�str znajduje si� do�� blisko planety Sayshell. W�a�nie dlatego �wiec� one tak � jasno. W rezultacie tego cztery z nich poruszaj� si� do�� szybko, a poniewa� nic ma w�r�d nich dw�ch nale��cych do tej samej rodziny, to zbli�aj� si� z r�nych kierunk�w. Popatrz, co si� b�dzie dzia�o, kiedy przesun� wolno obraz o jaki� czas wstecz.

I tym razem czerwone k�ko oznaczaj�ce Gaje pozosta�o na miejscu, ale pi�ciok�t rozpad� si�, gdy� cztery z tworz�cych go gwiazd odsun�y si� w r�ne strony, a pi�ta lekko si� przesun�a.

��Popatrz na ten widok, Janov � powiedzia� Trevize. � Czy uwa�asz, �e jest to regularny pi�ciok�t?

��Jest wyra�nie skrzywiony � odpar� Pelorat.

��A Gaja jest w �rodku?

��Nie, zupe�nie z boku.

��Bardzo dobrze. Oto, jak ten uk�ad wygl�da� sto pi��dziesi�t lat temu. P�tora wieku, to wszystko� Materia�y dotycz�ce ��rodka Pi�cioboku� i tak dalej, kt�re od kogo� dosta�e�, a� do naszego stulecia nie mia�y sensu nigdzie, nawet na Sayshell, bo nie opisywa�y �adnego rzeczywistego zjawiska. Musia�y powsta� na Sayshell, i to w naszym stuleciu, mo�e nawet w ostatniej dekadzie. A co dziwniejsze, dosta�e� je, mimo i� Sayshellczycy nie chc� w og�le rozmawia� o Gai.

Trevize w��czy� �wiat�o, zgasi� ekran i siedzia�, patrz�c surowo na Pelorata.

��Nie mog� si� w tym po�apa� � powiedzia� Pclorat. � O co tu chodzi?

��Ty mi to powiedz. Zastan�w si�! Przysz�o mi kiedy� nagle do g�owy, �e Druga Fundacja nadal istnieje. Wyg�asza�em akurat przem�wienie podczas swojej kampanii wyborczej. Chc�c uzyska� g�osy tych, kt�rzy si� jeszcze nie zdecydowali, postanowi�em zagra� na ich uczuciach i zacz��em dramatyczne: �Je�li Druga Fundacja nadal istnieje��, a potem, tego samego dnia sam sobie zada�em pytanie: �A je�li faktycznie nadal istnieje?� Zacz��em studiowa� ksi��ki historyczne i po tygodniu by�em przekonany, �e tak jest. Nie by�o w�a�ciwie �adnych dowod�w, ale zawsze czu�em, �e mam jaki� dar wyci�gania w�a�ciwych wniosk�w z gmatwaniny niesk�adnych informacji. Chocia� tym razem�

Trevize zamy�li� si�, ale po chwili podj�� na nowo. � No i popatrz tylko, co si� zdarzy�o od tamtej pory. Spo�r�d r�nych ludzi wybra�em i obdarzy�em zaufaniem akurat Compora, a on mnie zdradzi�. Na skutek tego burmistrz Branno kaza�a mnie aresztowa� i skaza�a na wygnanie. Dlaczego akurat na wygnanie, skoro mog�a mnie po prostu uwi�zi� albo zmusi� do milczenia? I dlaczego da�a mi najnowszy model statku, kt�rym mog� przelecie� ca�� Galaktyk� praktycznie jedn� seri� skok�w? A przede wszystkim dlaczego tak jej zale�a�o, �ebym zabra� ze sob� ciebie i pom�g� ci odnale�� Ziemi�?

Dalej � dlaczego by�em tak pewien, �e nie powinni�my lecie� na Trantor? By�em przekonany, �e potrafisz wskaza� lepszy cel naszych poszukiwa� i od razu wyskoczy�e� z t� tajemnicz� Gaj�, o kt�rej informacje � jak si� teraz okazuje � dosta�e� w nader zagadkowych okoliczno�ciach.

Lecimy zatem na Sayshell, gdzie z naturalnych wzgl�d�w powinni�my si� zatrzyma� po � raz pierwszy w tej podr�y i od razu natykamy si� na Compora, kt�ry przypadkowo opowiada nam histori� Ziemi i jej zniszczenia. Potem zapewnia nas, �e le�y ona w sektorze Syriusza i nalega, �eby�my tam polecieli.

��Tu ci� mam! � powiedzia� Pelorat. � Zdajesz si� sugerowa�, �e wszystkie okoliczno�ci tak si� uk�adaj�, �eby zmusi� nas do lotu na Gaje, a tymczasem � jak sam m�wisz � Compor pr�bowa� nas przekona�, �eby�my polecieli gdzie indziej.

��W reakcji na co, przez zwyk�� nieufno�� do niego, upar�em si�, �eby�my trzymali si� naszego pierwotnego planu. Nie wydaje ci si�, �e mog�o mu w�a�nie o to chodzi�? By� mo�e powiedzia� nam, �eby�my polecieli gdzie indziej w�a�nie po to, �eby�my nigdzie indziej nie lecieli.

��To czysta fantazja � mrukn�� Pelorat.

��Tak? No to id�my dalej. Skontaktowali�my si� z Quintesetzem po prostu dlatego, �e znajdowa� si� pod r�k��

��Nic podobnego � �achn�� si� Pelorat. � Zna�em to nazwisko.

��Wydawa�o ci si�, �e gdzie� si� z nim zetkn��e�. Nigdy nie przeczyta�e� �adnej jego pracy� w ka�dym razie nie mo�esz sobie tego przypomnie�. Wi�c sk�d zna�e� to nazwisko?� W rezultacie okaza�o si�, �e czyta� jaki� tw�j artyku� i by� nim zachwycony. Czy to mo�liwe? Sam przyznajesz, �e twoje prace nie s� szeroko znane.

Co wi�cej, ta kobieta, kt�ra prowadzi nas do niego, zupe�nie przypadkowo wymienia nazw� Gai i m�wi nam, �e znajduje si� ona w nadprzestrzeni, zupe�nie jakby chcia�a, �eby�my to sobie dobrze zapami�tali.

Kiedy pytamy o Gaje Quintesetza, zachowuje si� tak, jakby nie chcia� o niej m�wi�, ale nie wyrzuca nas z gabinetu � nawet wtedy, kiedy zwracam si� do niego obcesowo i niegrzecznie. Zamiast tego zaprasza nas do siebie do domu, a po drodze zadaje sobie trud wskazania nam Pi�ciu� Si�str. Upewnia si� nawet, �e dostrzegamy ciemniejsz� gwiazd� w �rodku tego gwiazdozbioru. Dlaczego? Czy to nie jest zadziwiaj�cy zbieg okoliczno�ci?

��Je�li przedstawiasz to wszystko w taki spos�b� � rzek� Pelorat.

��Mo�esz to przedstawi� w jakikolwiek inny spos�b, je�li chcesz � powiedzia� Trevize. � Ja nie wierz� w zadziwiaj�ce zbiegi okoliczno�ci.

��A zatem co to wszystko ma znaczy�? �e kto� zabiega o to, �eby�my polecieli na Gaje?

��Tak.

��Ale kto?

��Co do tego nie mo�e by� �adnych w�tpliwo�ci � odpar� Trevize. � Kto potrafi wp�ywa� na my�li innych ludzi, popycha� ich w takim czy innym kierunku, sterowa� rozwojem wydarze�?

��Chcesz powiedzie�, �e to Druga Fundacja?

��No, a czego dowiedzieli�my si� o Gai? Jest nietykalna. Ka�da flota, kt�ra skieruje si� w jej stron�, jest niszczona. Ludzie, kt�rym uda�o si� na ni� dosta�, nigdy nie wracaj�. Nawet Mu� nie o�mieli� si� wyst�pi� przeciw niej� a Mu� � nawiasem m�wi�c � prawdopodobnie w�a�nie tam si� urodzi�. Wszystko zdaje si� wskazywa�, �e Gaja to Druga Fundacja, a odkrycie jej jest w ko�cu moim celem.

Pelorat potrz�sn�� g�ow�. � Ale przecie� wed�ug niekt�rych historyk�w Druga Fundacja powstrzyma�a Mu�a przed dalszymi podbojami. Jak by�oby to mo�liwe, gdyby by� jednym z nich?

��Przypuszczam, �e by� renegatem.

��Ale dlaczego Druga Fundacja mia�aby tak zabiega� o to, �eby�my lecieli w�a�nie na Drug� Fundacj�?

Trevize zmarszczy� czo�o. Jego wzrok b��dzi� po �cianach kabiny.

��Zastan�wmy si� � powiedzia�. � Wydaje si�, �e Drugiej Fundacji zawsze bardzo zale�a�o na tym, aby Galaktyka wiedzia�a o niej jak najmniej. Najch�tniej zatailiby w og�le sam fakt swego istnienia. Tyle o nich wiemy. Przez sto dwadzie�cia lat uwa�ano, �e Druga Fundacja ju� nie istnieje i musia�o to im idealnie odpowiada�. A jednak kiedy zacz��em podejrzewa�, �e nadal istniej�, nie zrobili nic. Compor wiedzia� o moich podejrzeniach. Mogli kaza� mu uciszy� mnie w taki czy inny spos�b� nawet zabi�. A jednak nic zrobili nic.

��Postarali si� o to, �eby ci� aresztowano, je�li to te� k�adziesz na karb Drugiej Fundacji � powiedzia� Pelorat. � Zgodnie z tym, co mi powiedzia�e�, skutek tego by� taki, �e mieszka�cy Terminusa nie dowiedzieli si� o twoich podejrzeniach. Uda�o si� to Drugiej Fundacji osi�gn�� bez u�ycia si�y, a nie wykluczone, �e s� oni zwolennikami maksymy Sal � vora Hardina, i� �Si�a to ostateczno��, do kt�rej uciekaj� si� nieudolni�.

��Ale utrzymywanie tego w tajemnicy przed og�em na Terminusie nic im nie daje. O moich podejrzeniach wic burmistrz Branno i � w najgorszym razie � musi si� zastanawia�, czy nie mam racji. A wi�c teraz, jak widzisz, jest ju� za p�no, �eby mogli nam co� zrobi�. Gdyby pozbyli si� mnie od razu, to dobrze by na tym wyszli. Gdyby zostawili mnie zupe�nie w spokoju, to te� mogliby na tym dobrze wyj�� � wystarczy�o tylko, �eby przekonali ludzi na Terminusie, �e jestem maniakiem, a mo�e wariatem. Gro�ba ruiny mojej kariery politycznej spowodowa�aby mo�e, �e sam bym zamilkn�� widz�c, jakie skutki przynosi g�oszenie pogl�d�w takich, jak moje.

Ale teraz jest ju� za p�no, �eby mogli cokolwiek zrobi�. Burmistrz Branno nabra�a wystarczaj�cych podejrze�, aby wys�a� za mn� Compora i � nie dowierzaj�c r�wnie� jemu, co pokazuje, �e by�a m�drzejsza i bardziej przezorna ni� ja � umie�ci� na jego statku nadajnik nadprzestrzenny. Skutkiem tego wie, �e jeste�my na Sayshell. Ostatniej nocy, kiedy spa�e�, poleci�em naszemu komputerowi, �eby wprowadzi� bezpo�rednio do komputera naszego ambasadora na Sayshell informacj�, �e jeste�my w drodze na Gaje. Przekaza�em te� jej wsp�rz�dne. Je�li teraz Druga Fundacja co� nam zrobi, to jestem pewien, �e Branno poleci zbada� t� spraw�, a sta� si� przedmiotem jej zainteresowania, to na pewno co�, czego nie chc�.

��Czy troszczyliby si� o to, �eby nie zwraca� na siebie uwagi Fundacji, je�li s� tak pot�ni?

��Tak � odpar� Trevize. � Trzymaj� si� w ukryciu, dlatego �e musz� mie� s�abe punkty i dlatego, �e Fundacja rozwin�a technik� do takiego poziomu, �e prawdopodobnie nawet Seldbn nie potrafi� tego przewidzie�. Spos�b, w jaki staraj� si� nas �ci�gn�� na swoj� planet� � po cichu, prawie ukradkiem � zdaje si� �wiadczy�, �e bardzo dbaj� o to, �eby nie zwr�ci� na siebie uwagi. A je�li tak, to ju� przegrali, przynajmniej cz�ciowo, bo zwr�cili na siebie uwag� i w�tpi�, czy s� w stanie co� zrobi�, aby zmieni� t� sytuacj�.

��Ale po co robi� to wszystko? � rzek� Pelorat. � Dlaczego �ci�gaj� na siebie gro�b� zguby � je�li twoje rozumowanie jest prawid�owe � wabi�c nas z drugiego ko�ca Galaktyki? Czego od nas chc�?

Trevize spojrza� na Pelorata i zaczerwieni� si�. � Janov � powiedzia� � wyczuwam o co im chodzi. Mam � jak m�wi�em � dar wyci�gania prawid�owych wniosk�w z prawie �adnych przes�anek. Czuj� w takich przypadkach, �e mam racj�, jestem pewien, �e mam racj� � i tak jest te� teraz. Ot� czuj�, �e mam co�, czego potrzebuj�, i to tak bardzo, �e gotowi byli zaryzykowa� swoje istnienie. Nie wiem, co to mo�e by�, ale musz� to odkry�, bo je�li ja faktycznie mam co� takiego i je�li jest to takie wa�ne, to chc� to wykorzysta� w celu, kt�ry ja uwa�am za s�uszny � wzruszy� lekko ramionami. � No i jak, stary druhu, czy teraz, kiedy wiesz ju�, jaki ze mnie wariat, dalej chcesz lecie� ze mn�?

��Powiedzia�em ci ju�, �e wierz� w ciebie � odpar� Pelorat. � Nadal chc� z tob� lecie�.

Trevize roze�mia� si� z widoczn� ulg�. � Znakomicie! Poniewa� czuj� te�, �e z jakich� powod�w r�wnie� ty grasz wa�n� rol� w tej ca�ej sprawie. W takim razie, Janov, lecimy na Gaje tak szybko, jak si� tylko da. Naprz�d!

Burmistrz Harla Branno wygl�da�a na znacznie wi�cej ni� sze��dziesi�t dwa lata. Nie zawsze tak wygl�da�a, ale zdarza�o si�. By�a tak pogr��ona w my�lach, �e zapomnia�a zerkn�� w lustro przed wyj�ciem i zobaczy�a swe odbicie dopiero w drodze do sali map. Wiedzia�a ju� wi�c, �e wygl�da okropnie.

Westchn�a. Pi�� lat na stanowisku burmistrza, a jeszcze wcze�niej, zanim uzyska�a faktyczn� w�adz�, dwana�cie jako zwyk�a marionetka wyssa�o z niej �ycie. Wszystkie te lata by�y spokojne, wszystkie znaczone, sukcesami, a mimo to � wszystkie wyniszczaj�ce. Zastanawia�a si�, co by by�o, gdyby wszystko uk�ada�o si� wed�ug zupe�nie innego schematu: napi�cie � pora�ka � katastrofa.

�Dla mnie osobi�cie nie by�oby to takie straszne� � dosz�a nagle do konkluzji. Dzia�anie mia�oby o�ywczy wp�yw. Wyniszczy�a j� w�a�nie ta okropna �wiadomo��, �e mo�liwe jest tylko bierne p�yni�cie z pr�dem.

To by�y sukcesy Planu Seldona i to Druga Fundacja troszczy�a si� o to, �eby trwa�y one nadal. Ona, kt�ra trzyma�a siln� d�oni� ster Fundacji (w�a�ciwie Pierwszej Fundacji, ale nikt na Terminusie nie my�la� nawet o dodawaniu tego liczebnika), po prostu p�yn�a na fali.

Historia nie powie o niej nic albo niewiele. Siedzia�a przecie� tylko za pulpitem sterowniczym statku kosmicznego, kt�rym kierowano z zewn�trz.

Nawet Indbur III, kt�ry sprawowa� w�adz�, kiedy Fundacj� podbi� Mu�, co� zrobi�. On przynajmniej upad�. Natomiast burmistrz Branno nie mia�a szans na nic!

Chyba �e ten Golan Trevize, ten bezmy�lny radny, ten piorunochron, stworzy jej szans�

Patrzy�a w zamy�leniu na map�. Nie by�a to struktura z rodzaju tych, kt�re tworzy�y wsp�czesne komputery. By� to raczej tr�jwymiarowy r�j �wiate�, kt�ry odtwarza� widok Galaktyki po�rodku sali. Chocia� obrazu tego nie mo�na by�o poruszy�, odwr�ci�, zmniejszy� ani powi�kszy�, to mo�na by�o go okr��y� i spojrze� na� z dowolnej strony.

Du�a cz�� Galaktyki, mo�e jedna trzecia ca�o�ci (wy��czaj�c �rodek, gdzie nie mog�o istnie� �ycie), przybra�a czerwony kolor, kiedy nacisn�a odpowiedni przycisk. By�a to Federacja Fundacji, ponad siedem milion�w zamieszkanych �wiat�w, kt�rymi rz�dzi�a Rada i ona, Branno. Siedem milion�w zamieszkanych �wiat�w, kt�re mia�y swych przedstawicieli w Izbie �wiat�w, gdzie omawiano sprawy mniejszej wagi i poddawano je pod g�osowanie, ale gdzie nigdy, absolutnie nigdy, nie zajmowano si� niczym o powa�niejszym znaczeniu.

Nacisn�a inny przycisk i tu i tam; w pewnych rejonach przyleg�ych do granic Federacji pojawi�y si� blador�owe ob�oczki. Strefy wp�yw�w. Nie nale�a�y one do Federacji, ale cho� nominalnie niezale�ne i niepodleg�e nie �mia�y nawet �ni� o jakimkolwiek oporze wobec posuni�� Fundacji.

Nie mia�a najmniejszych w�tpliwo�ci, �e �adna si�a w Galaktyce (nawet Druga Fundacja, gdyby tylko by�o wiadomo, gdzie si� znajduje) nie mo�e si� przeciwstawi� Fundacji, �e Fundacja mo�e, je�li zechce, wys�a� swe floty z�o�one z najbardziej nowoczesnych statk�w i po prostu od zaraz ustanowi� Drugie Imperium.

Ale od pocz�tku Planu min�o dopiero pi��set lat.

Plan przewidywa� utworzenie Drugiego Imperium dopiero po up�ywie tysi�ca lat i Druga Fundacja na pewno zadba o to, �eby nie odst�piono od Planu. Branno potrz�sn�a ze smutkiem g�ow�. Gdyby Fundacja przyst�pi�a teraz do dzia�ania, to przegra�aby. Cho� jej statki by�y niezwyci�one i nic nie mog�o im si� oprze�, dzia�anie w chwili obecnej skazane by�o na niepowodzenie.

Chyba �e Trevize, ich piorunochron, �ci�gnie na siebie grom z Drugiej Fundacji i b�dzie mo�na ustali�, z jakiego miejsca spad� ten grom.

Rozejrza�a si� po sali. Gdzie jest Kodell? To nie jest czas, w kt�rym m�g� sobie pozwoli� na sp�nienie. Mog�oby si� wydawa�, �e �ci�gn�a go my�l�, bo w�a�nie wkroczy� do sali, przyja�nie u�miechni�ty i � z tym swoim siwym w�sem i opalon� twarz� � wygl�daj�cy bardziej dobrodusznie ni� zazwyczaj. Dobrodusznie, ale nie staro. Oczywi�cie, by� przecie� osiem lat m�odszy od niej.

Jak on to robi�, �e nie by�o po nim w og�le wida� znu�enia? Czy�by pi�tna�cie lat pracy na stanowisku dyrektora S�u�by Bezpiecze�stwa nie zostawi�o na nim �adnego �ladu?

Kodell skin�� lekko g�ow� w formalnym uk�onie, kt�ry nale�a�o z�o�y� zaczynaj�c rozmow� z burmistrzem. By�a to tradycja si�gaj�ca korzeniami do z�ych czas�w Indbur�w. Od tamtej pory zmieni�o si� prawie wszystko, ale najmniej etykieta.

��Przepraszam za sp�nienie, pani burmistrz � powiedzia� � ale fakt aresztowania radnego Trevize zaczyna w ko�cu dociera� do Rady, kt�ra budzi si� z narkozy.

��Ach tak? � rzek�a flegmatycznie Branno. � Zanosi si� na przewr�t pa�acowy?

��Ale� sk�d! Panujemy nad wszystkim. Niemniej jednak b�dzie ha�as.

��Niech sobie ha�asuj�. To im poprawi samopoczucie, a ja� ja zostan� na uboczu. Przypuszczam, �e mog� liczy� na opini� publiczn�?

��My�l�, �e tak. Szczeg�lnie poza Terminusem. Nikogo poza Terminusem nie obchodzi, co dzieje si� z jakim� zab��kanym radnym.

��Mnie obchodzi.

��Oho! S� jakie� nowe wie�ci?

��Liono � powiedzia�a Branno � chc� informacji o Sayshell.

��Nie jestem chodz�c� ksi��k� � odpar� z u�miechem Kodell.

��Nie interesuje mnie historia. Chc� zna� prawd�. Dlaczego Sayshell jest od nas niezale�ny?� Niech pan tu spojrzy � wskaza�a na oznaczone czerwonym kolorem terytorium Fundacji na mapie holograficznej, gdzie w jednym miejscu, raczej w g��bi wewn�trznej spirali znajdowa�a si� bia�a enklawa.

��Prawie go otoczyli�my� prawie wch�on�li�my � powiedzia�a Branno � a jednak jest bia�y. Nawet nie zabarwiony na r�owo, jak sojusznik.

Kodell wzruszy� ramionami. � Oficjalnie nie jest sojusznikiem, ale nigdy nie sprawia� nam k�opot�w. Jest neutralny.

��W porz�dku. No to niech pan spojrzy teraz. � Nacisn�a guzik. Czerwie� obj�a dalsze rejony przestrzeni. Pokrywa�a prawie p� Galaktyki. � Taki obszar � powiedzia�a Branno � zajmowa�o imperium Mu�a w chwili jego �mierci. Je�li przyjrzy si� pan dok�adnie, to przekona si� pan, �e Zwi�zek Sayshellski by� wtedy otoczony ze wszystkich stron, ale nadal bia�y. To jedyna enklawa, kt�r� Mul pozostawi� w spokoju.

��Wtedy te� byli neutralni.

��Mu� niezbyt szanowa� neutralno��.

��W tym przypadku wydaje si�, �e uszanowa�.

��Wydaje si�, �e uszanowa�. Co takiego ma Sayshell?

��Nic! � odpar� Kodell. � Naprawd�, pani burmistrz, je�li tylko zechcemy, zaraz b�dzie nasz.

��Tak? Ale jako� nie jest nasz.

��Bo nie ma potrzeby, �eby go przy��cza�. Branno poprawi�a si� w fotelu i � przesun�wszy r�k� po guzikach, wy��czy�a obraz. � My�l�, �e teraz go przy��czymy.

��S�ucham, pani burmistrz?

��Liono, pos�a�am tego g�upiego radnego w przestrze�, �eby pos�u�y� nam jako piorunochron. Czu�am, �e Druga Fundacja potraktuje go jako wi�ksze niebezpiecze�stwo ni� Pierwsz� Fundacj�. Grom uderzy�by w niego i ujawni� nam ich po�o�enie.

��Tak, pani burmistrz.

��Chcia�am, �eby polecia� na Trantor, znalaz� w ruinach Bibliotek� � je�li co� z niej jeszcze zosta�o � i poszuka� tam informacji na temat Ziemi. Pami�ta pan, to ten �wiat, kt�ry wed�ug tych naszych nudnych mistyk�w mia� by� kolebk� ludzko�ci, zupe�nie jakby to mia�o jakie� znaczenie, nawet je�li tak by�o naprawd�, co jest nieprawdopodobne. Druga Fundacja raczej nie uwierzy�aby, �e to w�a�nie jest celem jego poszukiwa� i postara�aby si� dowiedzie� czego naprawd� szuka.

��Ale on nie polecia� na Trantor.

��Nie. Zupe�nie niespodziewanie polecia� na Sayshell. Dlaczego?

��Nie wiem. Ale prosz� wybaczy� staremu policjantowi, kt�rego obowi�zkiem jest podejrzewa� wszystko i powiedzie� mi, sk�d pani wie, �e on i ten Pelorat polecieli na Sayshell? Wiem, �e meldowa� o tym Compor, ale na ile mo�emy mu ufa�?

��Nadajnik nadprzestrzenny zainstalowany na jego statku przekaza� wiadomo��, �e Compor faktycznie wyl�dowa� na planecie Sayshell.

��Bez w�tpienia zrobi� to, ale sk�d pani wie, �e wyl�dowali tam Trevize i Pelorat? Compor m�g� polecie� na Sayshell z sobie tylko znanych powod�w i mo�e nie wie � albo nie obchodzi go, gdzie s� tamci.

��Nasz ambasador na Sayshell zawiadomi� nas o wyl�dowaniu tam statku, na kt�rym umie�cili�my Trevizego i Pelorata. Nie wierz�, �eby statek wyl�dowa� bez nich. Co wi�cej, Compor donosi, �e rozmawia� z nimi, a je�li jemu nie mo�na ufa�, to mamy te� inne raporty, kt�re donosz�, �e byli oni na uniwersytecie sayshellskim, gdzie skontaktowali si� z jakim� bli�ej nieznanym historykiem.

���aden z tych raport�w � rzek� Kodell � nie dotar� do mnie.

Branno prychn�a. � Niech si� pan nie Czuje ura�ony. Zajmuj� si� t� spraw� osobi�cie, a raporty pewnie ju� do pana dotar�y� z niewielkim op�nieniem. W�a�nie dostali�my najnowsze wiadomo�ci od naszego ambasadora. Nasz piorunochron leci dalej. By� na Sayshell dwa dni, potem odlecia�. Donosi, �e kieruje si� do innego uk�adu planetarnego, odleg�ego od Sayshell o dziesi�� parsek�w. Przekaza� ambasadorowi nazw� i wsp�rz�dne tego uk�adu, a ambasador przes�a� je nam.

��Czy jest jakie� potwierdzenie tego od Compora?

��Wiadomo�� od Compora, �e Trevize i Pelorat odlecieli z Sayshell, dotar�a jeszcze przed raportem ambasadora. Compor nie poda� jeszcze, dok�d kieruje si� Trevize. Przypuszczalnie poleci za nim.

��Brak nam danych, dlaczego to zrobi� � rzek� Kodell. W�o�y� do ust pastylk� i ssa� j� w zamy�leniu. � Dlaczego Trevize polecia� na Sayshell? Dlaczego stamt�d odlecia�?

��Najbardziej intryguje mnie, dok�d on leci. Dok�d?

��Powiedzia�a pani, �e poda� ambasadorowi nazw� i wsp�rz�dne celu swej podr�y, prawda? Czy sugeruje pani, �e sk�ama�? A mo�e, �e to ambasador ok�amuje nas?

��Nawet zak�adaj�c, �e wszyscy m�wi� prawd� i �e nikt nie pope�ni� �adnego b��du, intryguje mnie ta nazwa. Trevize poinformowa� ambasadora, �e leci na Gaje. To miejsce nazywa si� G � A � J � A. Trevize przeliterowa� t� nazw�.

��Gaja? � rzek� Kodell. � Nigdy o niej nie s�ysza�em.

��Tak? To mnie wcale nie dziwi. � Branno wskaza�a na miejsce, gdzie przed paroma minutami znajdowa� si� hologram Galaktyki. � Na tej mapie mog� raz dwa znale�� ka�d� gwiazd�, wok� kt�rej kr��y jaka� zamieszkana planeta i wiele gwiazd du�ej wielko�ci, w kt�rych uk�adzie nie ma zamieszkanych planet. Je�li prawid�owo pos�ugiwa� si� klawiatur�, to mo�na wyodr�bni� z tej mapy ponad trzydzie�ci milion�w gwiazd � pojedynczo, parami albo w wi�kszych skupiskach. Mo�na je oznaczy� pi�cioma kolorami do wyboru, pojedynczo, jedn� po drugiej albo wszystkie naraz. Ale nie mo�na tu znale�� Gai. Je�li opiera� si� na tej mapie, to Gai nie ma.

��Na ka�d� gwiazd� umieszczon� na tej mapie przypada dziesi�� tysi�cy innych, kt�rych tu nie uwzgl�dniono.

��Faktycznie, ale wok� tych, kt�rych nie uwzgl�dniono, nie ma zamieszkanych planet, a dlaczego Trevize chcia�by lecie� na niezamieszkan� planet�?

��Sprawdza�a pani w Komputerze Centralnym? Zawiera dane o trzystu miliardach gwiazd Galaktyki.

��Tak mi m�wiono, ale czy jest tak naprawd�? Wiemy oboje bardzo dobrze, �e s� ca�e tysi�ce zamieszkanych planet, kt�rym uda�o si� unikn�� umieszczenia na jakiejkolwiek mapie z tych, kt�rymi, dysponujemy � nie tylko na tej mapie tutaj, ale tak�e na tej, kt�ra znajduje si� w Komputerze Centralnym. Najwidoczniej Gaja jest jedn� z nich.

��Pani burmistrz � powiedzia� Kodell spokojnym, nawet przymilnym g�osem � by� mo�e nie ma si� w og�le czym przejmowa�. By� mo�e Trevize~ goni za czym�, co sobie ubzdura�, a mo�e ok�ama� nas i nie ma w og�le �adnej gwiazdy o nazwie Gaja i �adnej gwiazdy o tych wsp�rz�dnych, kt�re nam poda�. Teraz, kiedy spotka� Compora i by� mo�e domy�li� si�, �e jest �ledzony, pr�buje skierowa� nas na fa�szywy trop i wymkn�� si�.

��Jak mo�e nas skierowa� na fa�szywy trop? Compor b�dzie ca�y czas lecia� za nim. Nie, Liono, ja mam inne wyja�nienie, takie, kt�re Wr�y nam niez�e k�opoty. Niech no pan pos�ucha� � przerwa�a na chwil� i rzek�a: � Ten pok�j jest zabezpieczony przed pods�uchem. Nikt nie mo�e nas pods�ucha�, wi�c mo�e pan m�wi� zupe�nie swobodnie. Ja te� b�d� m�wi�a swobodnie, co my�l� Ot� ta Gaja, je�li przyjmiemy, �e Trevize poda� prawdziwe dane, znajduje si� dziesi�� parsek�w od planety Sayshell, a zatem jest cz�ci� Zwi�zku Sayshellskiego. Zwi�zek Sayshellski jest dobrze zbadan� cz�ci� Galaktyki. Wszystkie uk�ady gwiezdne wchodz�ce w jego sk�ad s� dok�adnie znane. Jedynym wyj�tkiem jest Gaja. Czy jest zamieszkana, czy nie � nikt o niej nie s�ysza�, nie ma jej na �adnej mapie. Dodajmy do tego fakt, �e Zwi�zek Sayshellski ma szczeg�lny status, �e jest niezale�ny od Fundacji i �e zachowa� niezale�no�� nawet za czas�w Mu�a. Od czasu upadku Imperium Galaktycznego nie jest zale�ny od nikogo.

��No i co z tego? � spyta� ostro�nie Kodell.

��Wniosek oczywisty, �e te dwa fakty musz� si� ze sob� ��czy�. Sayshell obejmuje uk�ad planetarny, kt�ry jest zupe�nie nieznany i Sayshell jest nietykalny. Te dwie sprawy nie mog� si� ze sob� nie ��czy�. Bez wzgl�du na to czym jest Gaja, potrafi si� broni�. Zadba�a o to, �eby poza jej bezpo�rednim otoczeniem nikt nie wiedzia� o jej istnieniu i broni to otoczenie przed zale�no�ci� od obcych.

��Chce pani przez to powiedzie�, �e Gaja jest siedzib� Drugiej Fundacji?

��Chc� przez to powiedzie�, �e trzeba zbada� spraw� Gai.

��Czy mog� wskaza� na pewien punkt, kt�ry by�oby trudno wyja�ni� za pomoc� tej teorii?

��Prosz� bardzo.

��Je�li Gaja to Druga Fundacja, je�li przez stulecia broni�a si� przed intruzami, chroni�c przy okazji ca�y Zwi�zek Sayshellski, kt�ry s�u�y� jej jako tarcza i je�li nawet udawa�o si� jej zapobiec temu, aby wiedza o jej istnieniu przedosta�a si� poza ten obszar, to dlaczego ta obrona przesta�a nagle dzia�a�? Trevize i Pelorat odlatuj� z Terminusa i mimo �e radzi�a im pani uda� si� na Trantor, lec� natychmiast, bez wahania wprost na Sayshell, a teraz na Gaje. Co wi�cej, pani mo�e my�le� o Gai i spekulowa� na jej temat. Dlaczego nie powstrzymuj� pani przed tym? Burmistrz Branno d�ugo nie odpowiada�a. Pochyli�a g�ow�. Jej siwe w�osy matowo l�ni�y w �wietle lamp. W ko�cu powiedzia�a:

��Dlatego �e, moim zdaniem, radny Trevize jakim� sposobem wszystko pogmatwa�. Zrobi� albo robi co�, co w jaki� spos�b zagra�a Planowi Seldona.

��To na pewno niemo�liwe, pani burmistrz.

��My�l�, �e nie ma nic ani nikogo bez skazy. Na pewno nawet Hari Seldon nie by� doskona�y. Plan Seldona ma jaki� s�aby punkt i Trevize natkn�� si� na to, mo�e nie zdaj�c sobie nawet z tego sprawy. Musimy wiedzie�, co si� dzieje i musimy by� na miejscu.

W ko�cu twarz Kodella przybra�a wyraz powagi. � Pani burmistrz, niech pani nie podejmuje samodzielnie decyzji. Nie mo�emy wykona� �adnego ruchu bez nale�ytego zastanowienia.

��Niech mnie pan nie bierze za idiotk�, Liono. Nie mam zamiaru wszczyna� wojny. Nie mam zamiaru wysy�a� �adnego korpusu ekspedycyjnego na Gaje. Chc� tylko by� na miejscu albo � je�li to bardziej panu odpowiada � w pobli�u. Liono, niech pan si� dowie � nie cierpi� rozm�w z dow�dztwem naszej armii, bo s� to strasznie ograniczeni ludzie, czemu zreszt� nie mo�na si� dziwi�, skoro od stu dwudziestu lat nie prowadzili�my �adnej wojny � ile statk�w wojennych stacjonuje w pobli�u Sayshell. Czy mo�na to tak zorganizowa�, �eby ruchy naszych flot wygl�da�y jak zwyk�e manewry, a nie mobilizacja?

��W naszych sielankowych czasach, gdy wsz�dzie panuje pok�j, nie ma tam na pewno zbyt wielu statk�w. Ale sprawdz� to.

��Wystarczy nawet jeden czy dwa, szczeg�lnie je�li by�yby klasy supernowa.

��A co pani chce zrobi�?

��Chc�, �eby zbli�y�y si� do Sayshell na tyle, na ile jest to mo�liwe bez sprowokowania jakiego� incydentu i �eby by�y na tyle blisko siebie, by w razie potrzeby zapewni� sobie wzajemn� pomoc.

��A w jakim celu?

��Chc�, �eby�my dzia�ali elastycznie. Chc� mie� mo�liwo�� uderzenia, je�li zostan� do tego zmuszona.

��Na Drug� Fundacj�? Je�li Gaja potrafi�a oprze� si� Mu�owi i pozosta� w izolacji, to z pewno�ci� mo�e si� oprze� kilku statkom.

��Drogi przyjacielu � powiedzia�a Branno z wojowniczym b�yskiem w oku � m�wi�am ci ju�, �e nic i nikt, nawet Hari Seldon, nie jest doskona�y. Tworz�c sw�j plan, nie przesta�, bo nie m�g�, by� cz�owiekiem swojej epoki. By� matematykiem �yj�cym w schy�kowym okresie Imperium, kiedy technika podupad�a. Z tego wynika, �e nie m�g� w swym planie wzi�� pod uwag� niezwyk�ego post�pu technicznego, kt�ry si� od tamtej pory dokona�. Na przyk�ad grawityka jest zupe�nie now� dziedzin�, kt�rej powstania chyba w og�le nie przewidywa�. S� zreszt� inne nowe dziedziny.

��Gaja te� mog�a rozwin�� technik�.

��B�d�c w izolacji? W naszej Federacji �yje dziesi�� trylion�w ludzi. Spo�r�d nich rekrutuj� si� wynalazcy i naukowcy. W por�wnaniu z nami, jeden samotny �wiat nie jest w stanie nic osi�gn��. Nasze statki polec� w ich kierunku, a ja razem z nimi.

��Przepraszam, pani burmistrz, co to mia�o znaczy�?

��To, �e sama do��cz� do statk�w, kt�re zbior� si� na granicy z Sayshell. Chc� sama rozezna� si� w sytuacji.

Kodell a� otworzy� usta z wra�enia. Prze�kn�� g�o�no �lin�. � Pani burmistrz, robi pani� niem�drze � powiedzia�. Je�li Kodell chcia� da� do zrozumienia, �e ocenia to znacznie ostrzej, uda�o mu si� to.

��M�drze czy niem�drze � odpar�a gwa�townie Branno � ale tak zrobi�. Jestem ju� zm�czona Terminusem, jego nieustannymi utarczkami politycznymi,* walkami wewn�trznymi, sojuszami i kontr � sojuszami, zdradami i ponownymi uk�adami. Od siedemnastu lat tkwi� w samym �rodku tego wszystkiego i chc� wreszcie zrobi� co� innego� cokolwiek. Mo�e w tej chwili tam � machn�a r�k� w nieokre�lonym kierunku � zmienia si� ca�a historia Galaktyki. A ja chc� wzi�� w tym udzia�.

��Nic pani nie wie o takich rzeczach, pani burmistrz.

��A kto wie, Liono? � podnios�a si� sztywnym ruchem. � Polec�, jak tylko dostarczy mi pan informacji o tych statkach, i jak tylko za�atwi� te g�upie sprawy wewn�trzne� I niech pan nie pr�buje, Liono, w �aden spos�b przeszkadza� mi w tym, bo nie bacz�c na nasz� d�ug� przyja��, zniszcz� pana. Mog� to jeszcze zrobi�.

Kodell pokiwa� g�ow�. � Wiem, �e pani mo�e, ale radz�, zanim podejmie pani ostateczn� decyzj�, raz jeszcze zastanowi� si� nad pot�g� Planu Seldona. To, co pani zamierza zrobi�, mo�e okaza� si� samob�jstwem.

��Je�li o to chodzi, nie mam �adnych obaw, Liono. Plan okaza� si� b��dny w przypadku Mu�a, kt�rego pojawienia si� nie m�g� przewidzie�, a b��d w ocenie jednej sytuacji oznacza, �e mo�liwa jest te� b��dna ocena innych sytuacji.

Kodell westchn��. � No c�, skoro trwa pani niez�omnie przy swoim postanowieniu, to zrobi�, co tylko b�d� m�g�, �eby pani pom�c i pozostan� ca�kowicie lojalny.

��Dobrze. Ale ostrzegam pana raz jeszcze i radz�, �eby lepiej post�powa� pan zgodnie z tym, co teraz pan powiedzia�. A wi�c, Liono, prosz� pami�ta� o tym i ruszamy na Gaje. Naprz�d!

Sura Novi wesz�a do sterowni ma�ego, staromodnego raczej statku, � kt�ry ni�s� j� i Stora Gendibala w starannie obliczonych skokach przez nadprzestrze�.

Wida� by�o, �e w�a�nie wysz�a z niewielkiej �azienki, gdzie od�wie�y�a cia�o za pomoc� ciep�ego powietrza, olejk�w i minimum wody. By�a owini�ta szlafrokiem, kt�rego po�y przytrzymywa�a wstydliwie obiema r�kami. W�osy mia�a suche, ale rozwichrzone.

Powiedzia�a cichym g�osem:

��Panie�

Gendibal uni�s� g�ow� znad map i komputera. � S�ucham, Novi.

��Ja nie rozumie� � zacz�a i przerwa�a, a potem powiedzia�a wolno: � Bardzo przepraszam, �e ci� niepokoj�, panie (po czym znowu wpad�a w gwar� trantorsk�), ale ni mam ubrania.

��Ubrania? � Gendibal przez chwil� patrzy� na , ni� nierozumiej�cym wzrokiem. Nagle poderwa� si� i rzek� ze skruch�:

��Zupe�nie zapomnia�em, Novi. Twoje ubranie trzeba by�o wypra�, jest teraz w pralce, uprane, wysuszone i z�o�one. Powinienem by� je wyj�� i po�o�y� gdzie� na widoku. Zapomnia�em.

��Nie chcia�am� � spu�ci�a oczy � �obrazi� ci�, panie.

��Nie obrazi�a� mnie � rzek� uspokajaj�cym tonem Gendibal. � S�uchaj, obiecuj� ci, �e kiedy to si� sko�czy, zadbam o to, �eby� mia�a mn�stwo stroj�w � uszytych wed�ug najnowszej mody. Odlatywali�my w po�piechu i nie przysz�o mi do g�owy, �eby zabra� zapas ubra�, ale przecie�, Novi, jeste�my tu tylko my dwoje i b�dziemy przez pewien czas bardzo blisko siebie, wi�c nie ma potrzeby, �eby si� tak przejmowa� tym� no� � zrobi� nieokre�lony ruch r�k�, dostrzeg� przera�enie w jej oczach i pomy�la�: �No c�, w ko�cu jest tylko wiejsk� dziewczyn� i ma swoje zasady. Prawdopodobnie nie mia�aby nic przeciwko r�nym niestosownym rzeczom, ale pod warunkiem, �e by�aby w ubraniu�.

Zrobi�o mu si� wstyd przed samym sob� i cieszy� si�, �e Novi nie jest �badawc�� i nie potrafi odczyta� jego my�li. � Mam ci przynie�� ubranie? � spyta�.

��O nie, panie! To nie uchodzi� Wiem, gdzie ono jest.

Przysz�a potem znowu, ju� odpowiednio ubrana i uczesana. By�a wyra�nie zawstydzona� � Wstyd mi, panie, �e si� tak zachowa�am � powiedzia�a. � Ja sama powinna�m by�a go poszuka�.

��Nie ma o czym m�wi� � odpar� Gendibal. � Robisz znaczne post�py w og�lnogalaktycznym. Bardzo szybko uczysz si� j�zyka badaczy.

Novi nagle u�miechn�a si� szeroko. Mia�a nieco nier�wne z�by, ale nie psu�o to og�lnego wra�enia, jakie sprawia�a jej promieniej�ca rado�ci� twarz. Gendibal pomy�la� sobie, �e to jest w�a�nie przyczyna, dla kt�rej woli j� chwali� ni� gani�.

��Tutejsi b�d� mnie mieli za nic, kiedy wr�c� do domu � powiedzia�a. � B�d� m�wili, �e jestem s�owot�uk. Tak nazywaj� ka�dego, kto m�wi� dziwnie. Nie lubi� takich.

��W�tpi�, czy wr�cisz do Tutejszych, Novi � rzek� Gendibal. � My�l�, �e dalej b�dzie dla ciebie miejsce na uniwersytecie, to znaczy w�r�d badaczy, kiedy to si� sko�czy.

��Bardzo bym tego chcia�a, panie.

��My�l�, �e nie chcia�aby� do mnie m�wi� �M�wco Gendibalu�, albo po prostu� No tak, widz�, �e nie � powiedzia�, dostrzeg�szy jej zgorszon� min�. � No dobrze.

��To by nie by�o stosowne, panie� Ale czy mog� spyta�, kiedy to si� sko�czy?

Gendibal potrz�sn�� g�ow�. � Nie wiem. Teraz musz� po prostu dosta� si� w pewne miejsce tak szybko, jak to tylko mo�liwe. Ten statek, zreszt� bardzo dobry w swoim rodzaju, jest powolny i �tak szybko, jak to tylko mo�liwe�, wcale nie znaczy szybko. Widzisz � wskaza� na komputer i na mapy � musz� wytyczy� drog� przez du�e obszary przestrzeni, ale komputer ma ograniczone mo�liwo�ci, a ja nie mam zbyt du�ej wprawy.

��Czy musisz, panie, by� tam szybko, bo grozi nam niebezpiecze�stwo?

��Dlaczego my�lisz, �e grozi nam niebezpiecze�stwo, Novi?

��Bo patrz� czasami na ciebie, kiedy my�l�, �e mnie nie widzisz i twoja twarz wygl�da jak� nie znam odpowiedniego s�owa. Nie jak by� by� zestrachany� to znaczy, przestraszony� i nie tak, jak by� spodziewa� si� czego� z�ego, ale�

��Jak bym niepokoi� si� � mrukn�� Gendibal.

��Wygl�dasz� jak by� martwi� si�. Czy to w�a�ciwe s�owo?

��To zale�y. Co ono dla ciebie znaczy, Novi?

��Znaczy, �e wygl�dasz tak, jakby� m�wi� sam do siebie: �Co ja mam teraz zrobi� w tej sytuacji?�

Gendibal mia� zaskoczon� min�. � To jest faktycznie znaczenie tego s�owa, ale czy wida� to po mojej twarzy, Novi? W Mie�cie Badaczy bardzo uwa�am, �eby nikt nie wyczyta� nic z mojej twarzy, ale my�la�em, �e tu, w przestrzeni, gdzie jestem sam� tylko z tob�� mog� si� rozlu�ni� i pozwoli�, �eby to wszystko � jakby to powiedzie� � siedzia�o sobie w bieli�nie. �Przepraszam. To ci� zak�opota�o. Chcia�em powiedzie�, �e skoro jeste� taka spostrzegawcza, b�d� musia� bardziej uwa�a�. Nieraz zapominam o tym, �e nawet niementali�ci potrafi� by� bystrzy i dostrzec r�ne rzeczy.

Novi mia�a zmieszan� min�. � Nie rozumiem, panie.

��M�wi� sam do siebie, Novi. Nie wiem, co znajd�, kiedy przyb�dziemy na Sayshell� to miejsce, gdzie lecimy. Mog� znale�� si� w bardzo trudnej sytuacji.

��Czy to oznacza niebezpiecze�stwo?

��Nie, poniewa� b�d� w stanie opanowa� t� sytuacj�.

��Sk�d o tym wiesz, panie?

��St�d, �e jestem� badaczem. I to najlepszym ze wszystkich. Nie ma takiej sytuacji w ca�ej Galaktyce, kt�rej nie potrafi�bym opanowa�.

��Panie � zacz�a Novi. Jej rysy �ci�gn�a udr�ka. � Nie chcia�abym ci� obrazi� i zgniewa� to znaczy rozgniewa� Widzia�am ci� z tym gburem Rufirantem. By�e� w niebezpiecze�stwie, a � on jest tylko ch�opem. Teraz nie wiem, co ci� czeka� i ty te� nie wiesz.

Gendibal poczu� smutek. � Boisz si�, Novi?

��Nie o siebie, panie. Obawiam si� boj� si� o ciebie.

��Mo�esz m�wi� �obawiam si� � mrukn�� Gendibal. � To poprawne.

Zamy�li� si�. Po chwili podni�s� g�ow�, uj�� w swoje d�onie szorstkie r�ce Novi i powiedzia�:

��Novi, nie chc�, �eby� obawia�a si� czegokolwiek. Pozw�l, �e ci wyja�ni�. Wiesz, jak mog�a� pozna� z mojej twarzy, �e grozi � a raczej, �e mo�e nam grozi� niebezpiecze�stwo? Zupe�nie tak, jakby� czyta�a w moich my�lach.

��Tak.

��Potrafi� czyta� w my�lach lepiej ni� ty. Tego w�a�nie ucz� si� badacze, a ja jestem bardzo dobrym badaczem.

Oczy Novi rozszerzy�y si�, a jej r�ce wy�lizn�y si� z jego d�oni. Wydawa�a si� wstrzymywa� oddech. � Mo�esz czyta� w moich my�lach?

Gendibal pospiesznie uni�s� palec do g�ry. � Nie robi� tego, Novi. Nie czytam w twoich my�lach, chyba �e musz�. Nie czytam w twoich my�lach.

(Wiedzia�, �e � praktycznie bior�c � k�amie. By�o po prostu niemo�liwe, �eby b�d�c z Sur� Novi nie zdawa� sobie sprawy z og�lnego tonu jej niekt�rych my�li. Do tego nie trzeba by�o umiej�tno�ci cz�onka Drugiej Fundacji. Gendibal czu�, �e niewiele brakuje, �eby si� zarumieni�. Ale te� taki stosunek, nawet ze strony Tutejszej, bardzo mu pochlebia�� A jednak trzeba by�o� z czysto ludzkich wzgl�d�w� uspokoi� j� i rozproszy� jej w�tpliwo�ci�)

��Potrafi� r�wnie� zmieni� czyj� spos�b my�lenia � powiedzia�. � Mog� sprawi�, �eby kto� poczu� b�l. Mog�

Ale Novi potrz�sn�a g�ow�. � Jak mo�esz to zrobi�, panie? Rufirant�

��Zapomnij o Rufirancie � rzek� z rozdra�nieniem Gendibal. � Mog�em go powstrzyma� w jednej chwili. Mog�em sprawi�, �eby upad�. Mog�em sprawi�, �eby wszyscy Tutejsi� � przerwa� nagle, bo u�wiadomi� sobie z za�enowaniem, �e si� chwali, �e stara si� wywrze� wra�enie na tej ch�opce. A ona nadal kr�ci�a g�ow�.

��Panie � powiedzia�a � starasz si� mnie uspokoi�, ale ja boj� si� tylko o ciebie, nie musisz wi�c tego robi�. Wiem, �e jeste� wielkim badaczem i potrafisz sprawi�, �eby ten statek lecia� przez przestrze�, gdzie, jak mi si� wydaje, ka�dy by si� zgubi�. I korzystasz z maszyn, na kt�rych si� nie rozumiem i na kt�rych �aden Tutejszy by si� nie rozumia�, ale niepotrzebnie m�wisz mi o tych mocach, kt�rych na pewno nie masz, bo nie zrobi�e� nic z tych rzeczy, kt�re m�wisz, �e mog�e� zrobi� Rufirantowi, chocia� by�e� w niebezpiecze�stwie.

Gendibal zacisn�� usta. �Niech tak ju� zostanie�, pomy�la�. Je�li ta kobieta upiera si�, �e nie boi si� o siebie, to niech ju� b�dzie, jak jest. Ale po prostu nie chcia�, �eby mia�a go za s�abeusza i samochwa��. Po prostu nie chcia�.

��Je�li nie zrobi�em nic Rufirantowi � powiedzia� � to tylko dlatego, �e nie chcia�em. Nam, badaczom, nie wolno pod �adnym pozorem zrobi� co� jakiemukolwiek Tutejszemu. Jeste�my go��mi na waszym �wiecie. Rozumiesz?

��Jeste�cie panami. Zawsze tak m�wimy.

Odwr�ci�o to na chwil� uwag� Gendibala od tego, o czym m�wi�. � Jak to si� wobec tego sta�o, �e Rufirant mnie zaatakowa�?

��Nie wiem � odpar�a po prostu. � Nie s�dz�, �eby on sam to wiedzia�. Musia� mie� g�ow� no, straci� g�ow�.

Gendibal chrz�kn��. � W ka�dym razie nie robimy Tutejszym nic z�ego. Gdybym zosta� zmuszony do tego, �eby go powstrzyma� przez � zranienie, to inni badacze mieliby mi to za z�e i m�g�bym nawet utraci� swoje stanowisko. Ale aby nie dopu�ci� do sytuacji, w kt�rej ja sam m�g�bym odnie�� powa�ne obra�enia, mog�em nim troch� pokierowa� niedu�o, tyle, ile by�o mo�na.

Novi pochyli�a g�ow�. � Wi�c ja sama nie musia�am wpada� mi�dzy was jak g�upia.

��W�a�nie, �e dobrze zrobi�a� � rzek� Gendibal. � Dopiero co powiedzia�em, �e zrobi�bym �le, gdybym mu wyrz�dzi� jak�� krzywd�. Dzi�ki tobie nie musia�em nic robi�. Ty go powstrzyma�a� i by�a to dobra robota. Jestem ci za to wdzi�czny.

Znowu u�miechn�a si� rado�nie. � Teraz wiem, dlaczego jeste� dla mnie taki dobry.

��Oczywi�cie, by�em ci wdzi�czny � rzek� Gendibal nieco zirytowany � ale wa�ne jest to, �eby� zrozumia�a, �e nie grozi nam �adne niebezpiecze�stwo. Potrafi� sobie poradzi� z ca�� armi� zwyk�ych ludzi. Ka�dy badacz to potrafi, szczeg�lnie ci wa�niejsi, a m�wi�em ci, �e jestem z nich wszystkich najlepszy. Nie ma w ca�ej Galaktyce nikogo, kto mo�e mi stawi� czo�a.

��Skoro tak m�wisz, panie, to jestem tego pewna.

��Tak m�wi�. No i jak, boisz si� mnie teraz?

��Nie, panie, ale� czy tylko nasi badacze mog� czyta� w my�lach i� Czy s� inni badacze, w innych miejscach, kt�rzy mog� ci si� przeciwstawi�?

Gendibal na moment os�upia�. Ta kobieta mia�a zdumiewaj�co przenikliwy umys�.

Musia� sk�ama�. � Nie ma � odpowiedzia�.

��Ale jest tyle gwiazd na niebie. Kiedy� pr�bowa�am je policzy� i nie mog�am. Je�li �wiat�w, na kt�rych �yj� ludzie, jest tyle, co gwiazd, to czy niekt�rzy z tych ludzi nie mog� by� badaczami? To znaczy, opr�cz badaczy na naszym �wiecie.

��Nie.

��A je�li s�?

��To nie s� tak pot�ni, jak ja.

��A je�li skocz� na ciebie nagle, zanim si� spostrze�esz?

��Nie mog� tego zrobi�. Gdyby chcia� si� do mnie zbli�y� jaki� obcy badacz, to wiedzia�bym o tym od razu. Dowiedzia�bym si� na d�ugo przedtem, zanim m�g�by mi co� zrobi�.

��M�g�by� uciec?

��Nie musia�bym ucieka� Ale (uprzedzaj�c jej sprzeciw) gdybym musia�, to wkr�tce znalaz�bym si� w nowym statku� lepszym od wszystkich innych, jakie s� w Galaktyce. Nie z�apaliby mnie.

��Czy nie mogliby zmieni� twoich my�li i sprawi�, �e zosta�by�?

��Nie.

��Ale ich mog�oby by� wielu. Ty jeste� tylko jeden.

��Jak tylko by si� pojawili, zaraz wiedzia�bym o tym, wcze�niej ni� mogliby sobie wyobrazi�, i odlecia�bym. Wtedy zwr�ci�by si� przeciw nim ca�y nasz �wiat badaczy i nie oparliby si� nam. Zreszt� zdawaliby sobie z tego spraw�, wi�c nie o�mieliliby si� nic mi zrobi�. Prawd� m�wi�c, nie chcieliby, �ebym w og�le si� o nich dowiedzia�� a jednak, mimo to, dowiedzia�bym si�.

��Bo jeste� pot�niejszy od nich? � spyta�a Novi. Jej twarz wyra�a�a podejrzan� dum�.

Gendibal nie m�g� si� oprze� uczuciu zadowolenia. Jej wrodzona inteligencja, szybko��, z jak� chwyta�a to, co si� m�wi�o, sprawia�y, �e przebywanie z ni� by�o prawdziw� przyjemno�ci�. Ten potw�r o s�odkim g�osie, M�wca Delora Delarmi, wy�wiadczy�a mu nieocenion� przys�ug�, zmuszaj�c go, aby zabra� t� kobiet� ze sob�.

��Nie, Novi � powiedzia� � nie dlatego, �e jestem pot�niejszy od nich, chocia� faktycznie jestem. Dlatego, �e mam ze sob� ciebie.

��Mnie?

��Tak, Novi. Domy�la�a� si� tego?

��Nie, panie � odpar�a ze zdziwieniem. � A co ja takiego mog� zrobi�?

��Chodzi o tw�j umys�. � Uni�s� w g�r� obie r�ce. � Nie, nie czytam w twych my�lach. Widz� tylko og�lny zarys twego umys�u, a jest to bardzo g�adki, nadzwyczaj g�adki zarys.

Przy�o�y�a r�k� do czo�a. � Dlatego, �e jestem niewykszta�cona? Dlatego, �e jestem taka g�upia?

��Nie, kochanie: � Nie zorientowa� si� nawet, �e nazwa� j� w ten spos�b. � Dlatego, �e jeste� uczciwa i nie ma w tobie nic chytro�ci, dlatego, �e jeste� prawdom�wna i m�wisz, co my�lisz, dlatego, �e masz gor�ce serce� i z powodu innych rzeczy. Gdyby inni badacze spr�bowali w jaki� spos�b wp�yn�� na nasze m�zgi, na tw�j i na m�j, to na g�adkiej powierzchni twego m�zgu wp�yw ten by�by zaraz widoczny. Dostrzeg�bym to, zanim jeszcze zd��y�bym odczu� ich dotkni�cie na w�asnym m�zgu i mia�bym wtedy czas, �eby obmy�li� metody przeciwdzia�ania, to znaczy spos�b odparcia ich ataku.

Po tym wyja�nieniu zapanowa�a d�uga cisza. Gendibal spojrza� na Novi i dostrzeg� w jej oczach ju� nie szcz�cie, ale prawdziw� egzaltacj�, a tak�e dum�. � I w�a�nie z tego powodu wzi��e� mnie ze sob�? � spyta�a mi�kkim g�osem.

Gendibal kiwn�� g�ow�. � Tak. To by� wa�ny pow�d.

Zni�y�a g�os do szeptu. � Co mam robi�, panie, �eby ci jak najwi�cej pom�c?

��B�d� spokojna. Nie b�j si�. I� i pozosta� tak�, jak jeste�.

��Pozostan� taka, jaka jestem � odpar�a. � I stan� mi�dzy tob� a niebezpiecze�stwem jak wtedy, kiedy napad� na ciebie Rufirant.

Wysz�a z kabiny. Gendibal popatrzy� za ni�. �To zdumiewaj�ce�, pomy�la�, �jak wiele si� w niej kryje. Jak to mo�liwe, �eby taka istota by�a a� tak skomplikowana? R�wna, g�adka struktura jej umys�u kry�a wielk� inteligencj�, poj�tno�� i odwag�. Czy m�g� pragn�� � od kogokolwiek � czego� wi�cej?�

Jako� nasun�� mu si� obraz Sury Novi, kt�ra nie by�a M�wc�, � nie by�a nawet cz�onkiem Drugiej Fundacji, ba � nawet nie mia�a wykszta�cenia, ale trwaj�c nieust�pliwie u jego boku, mia�a odegra� uboczn� co prawda, lecz wa�n� rol� w zbli�aj�cym si� dramacie.

Niestety, obraz ten nie by� zbyt wyra�ny. Nie widzia� szczeg��w� Nie potrafi� precyzyjnie okre�li�, co ich czeka.

��Jeszcze jeden skok � mrukn�� Trevize � i b�dziemy tu� tu�.

��Gai? � spyta� Pelorat, spogl�daj�c przez rami� Trevizego na ekran.

��S�o�ca Gai � powiedzia� Trevize. � �eby unikn�� nieporozumie�, nazwijmy je � je�li chcesz � Gaj� � S. Robi� tak czasami galaktografowie.

��A gdzie wobec tego jest sama Gaja? A mo�e nazwiemy j� Gaj� � P, od planety?

��Na okre�lenie planety wystarczy nazwa Gaja. Na razie nie mo�emy jej jeszcze zobaczy�. Planet� nie jest tak �atwo dostrzec jak gwiazd�, a jeste�my jeszcze o sto mikroparsek�w od Gai � S. Zwr�� uwag�, �e na razie wygl�da ona tylko jak gwiazda, chocia� bardzo jasna. Nie jeste�my jeszcze tak blisko, �eby zobaczy� jej tarcz� Ale nie patrz prosto na ni�, Janov. Jest tak jasna, �e mo�esz sobie uszkodzi� wzrok. Jak tylko sko�cz� obserwacj�, za�o�� filtr. Wtedy b�dziesz m�g� sobie patrze�.

��A ile to jest sto mikroparsek�w w jednostkach, kt�re mog� co� powiedzie� historykowi, Golan?

��Trzy miliardy kilometr�w, mniej wi�cej dwadzie�cia razy tyle, ile wynosi odleg�o�� Terminusa od jego s�o�ca. Czy to ci co� m�wi?

��Oczywi�cie� Ale czy nie mo�emy si� bardziej zbli�y�?

��Nie! � Trevize spojrza� na niego ze zdumieniem. � Nie od razu. Czy po tym, co us�yszeli�my o Gai, powinni�my si� spieszy�? Mie� odwag�, to nie znaczy by� szalonym. Najpierw si� przyjrzyjmy.

��Czemu, Golan? Powiedzia�e�, �e nie mo�emy jeszcze zobaczy� Gai.

��Go�ym okiem � nie. Ale mamy teleskopy i �wietny komputer do przeprowadzenia szybkich analiz. Na pocz�tek mo�emy zbada� Gaj� � S i by� mo�e przeprowadzi� troch� innych obserwacji� Odpr� si�, Janov � odwr�ci� si� i dobrodusznie klepn�� go po ramieniu.

Po pewnym czasie Trevize powiedzia�:

��Gaja � S jest pojedyncz� gwiazd�, a je�li ma towarzyszk�, to znajduje si� ona w tej chwili w wi�kszej odleg�o�ci od niej ni� my i jest w najlepszym wypadku czerwonym kar�em, co znaczy, �e nie musimy si� ni� zajmowa�. Gaja � S jest gwiazd� typu G4, co znaczy, �e mo�e mie� w swoim uk�adzie planet� nadaj�c� si� do zamieszkania. To dobrze. Gdyby by�a typu A czy M, to musieliby�my zawr�ci� i od razu odlecie�.

��Jestem co prawda tylko historykiem, ale czy nie mogli�my okre�li� klasy spektralnej Gai � S z Sayshell? � spyta� Pelorat.

��Mogli�my, Janov, i okre�lili�my, ale nigdy nie zaszkodzi sprawdzi� z bliska. Gaja � S jest centrum systemu planetarnego, co nie jest niespodziank�. Wida� st�d dwa gazowe olbrzymy i, je�li komputer prawid�owo oszacowa� odleg�o��, jeden z nich jest ca�kiem niez�y. Mo�liwe, �e jest jeszcze jeden po drugiej stronie gwiazdy, ale trudno jest to stwierdzi�, bo przypadkiem znale�li�my si� do�� blisko p�aszczyzny, po kt�rej kr��� planety. Nie mog� znale�� niczego w rejonach �rodkowych, ale to te� nie jest niespodziank�.

��Czy to �le?

��Niekoniecznie. Tego mo�na si� by�o spodziewa�. Planety nadaj�ce si� do zamieszkania powinny sk�ada� si� ze ska� i metali i by� znacznie mniejsze od gazowych olbrzym�w, a przy tym znajdowa� si� bli�ej gwiazdy, �eby by�o na nich wystarczaj�co ciep�o. Z tych wzgl�d�w by�oby znacznie trudniej dostrzec je st�d.

To znaczy, �e b�dziemy musieli znacznie bardziej zbli�y� si� do centrum uk�adu i zbada� przestrze� w promieniu czterech mikroparsek�w od Gai � S.

��Jestem gotowy.

��Ale ja nie. Skok wykonamy jutro.

��Dlaczego jutro?

��A dlaczego nie? Dajmy im dzie� czasu, �eby mogli nas zauwa�y� i przylecie� tu. A je�li zobaczymy, �e lec� i co� si� nam nie spodoba, to mo�e b�dziemy mieli jeszcze do�� czasu, �eby uciec.

By� to d�ugi i powolny proces. Trevize przez ca�y dzie� zajmowa� si� obliczeniami. Poleci� komputerowi opracowa� wiele r�nych wariant�w podej�cia do Gai i pr�bowa� wybra� najlepszy z nich. Nie dysponuj�c dok�adnymi i pewnymi danymi, m�g� polega� tylko na swej intuicji, kt�ra jednak, jak na z�o��, opu�ci�a go tym razem. Nie odczuwa� tej pewno�ci siebie, jak� miewa� czasami.

W ko�cu poleci� komputerowi obliczy� parametry skoku, kt�ry wyni�s� ich daleko ponad p�aszczyzn� tor�w planet.

��Dzi�ki temu b�dziemy mieli lepszy widok na ca�y ten rejon � powiedzia�. � Bo b�dziemy widzieli planety we wszystkich punktach ich orbit w maksymalnej odleg�o�ci od s�o�ca. A oni, kimkolwiek s�, mo�e nie obserwuj� tak uwa�nie rejon�w le��cych poza p�aszczyzn� tor�w planet� Mam tak� nadziej�

Znajdowali si� teraz w takiej samej odleg�o�ci od s�o�ca jak najbli�szy i najwi�kszy z gazowych olbrzym�w, oko�o p� miliarda kilometr�w od niego, Trevize wywo�a� na ekranie, specjalnie dla Pelorata, jego obraz w pe�nym powi�kszeniu. Chocia� trzy w�skie i rzadkie pier�cienie od�amk�w skalnych znalaz�y si� poza ekranem, widok ten sprawia� wra�enie.

��Gaja � S ma normalny dla takich gwiazd sznur satelit�w � powiedzia� Trevize � ale z tej odleg�o�ci mo�emy stwierdzi�, �e �aden z nich nie nadaje si� do zamieszkania. �aden z nich nie jest te� zamieszkany przez ludzi, kt�rzy mogliby �y�, powiedzmy, pod szklan� kopu�� czy w jakich� innych sztucznych warunkach.

��Sk�d wiesz?

��Nie ma tu �adnych fal radiowych o cechach wskazuj�cych na to, �e s� wysy�ane przez istoty inteligentne. Oczywi�cie � doda�, zastrzegaj�c si� zaraz � mo�na sobie wyobrazi�, �e jaka� plac�wka naukowa zadaje sobie trud ekranowania sygna��w radiowych, a poza tym ten olbrzym gazowy wysy�a fale radiowe, kt�re mog� maskowa� sygna�y, jakich szukam. Jednak�e nasz nas�uch jest bardzo czu�y i dysponujemy �wietnym komputerem. Powiedzia�bym, �e jest bardzo niewielka szansa, �eby kt�ry� z tych satelit�w by� zamieszkany przez ludzi.

��Czy to znaczy, �e nie ma tu �adnej Gai?

��Nie. Ale znaczy to, �e je�li jest tu jaka� Gaja, to nie stara�a si� skolonizowa� tych satelit�w. Mo�e brak im odpowiednich umiej�tno�ci� a mo�e nie interesuje ich to.

��No dobrze, ale czy jest tu jaka� Gaja? � , Cierpliwo�ci, Janov. Cierpliwo�ci.

Trevize analizowa� obraz nieba z pozornie niesko�czon� cierpliwo�ci�. W pewnej chwili przerwa� i powiedzia�:

��Szczerze m�wi�c, fakt, �e nie zjawili si� tu, �eby spa�� na nas, jest w pewnym sensie przygn�biaj�cy. Je�li mieliby takie umiej�tno�ci, jakie si� im przypisuje, to na pewno do tej pory zareagowaliby ju� na nasze przybycie.

��My�l� � rzek� Pelorat � �e jest ca�kiem mo�liwe, �e te wszystkie opowie�ci to czysta fantazja.

��Mo�esz to nazwa� mitem, Janov � powiedzia� Trevize, sil�c si� na u�miech � i wtedy b�dzie to co� w sam raz dla ciebie. Ale jest tu planeta, kt�ra porusza si� w ekosferze, co znaczy, �e mo�e by� zamieszkana. Chc� j� poobserwowa� przynajmniej przez jeden dzie�.

��Po co?

��Przede wszystkim po to, �eby si� przekona�, czy nadaje si� do zamieszkania.

��Przecie� powiedzia�e�, �e jest w ekosferze.

��Tak, w tej chwili. Ale mo�e mie� bardzo ekscentryczn� orbit�, przebiegaj�c� w odleg�o�ci mikroparseka albo pi�tnastu mikroparsek�w od gwiazdy, a mo�e te� by� i tak, �e w pewnym punkcie przebiega w odleg�o�ci mikroparseka, a w innych pi�tnastu. B�dziemy musieli okre�li� odleg�o�� tej planety od Gai � S i por�wna� j� z jej pr�dko�ci� orbitaln�. To nam pomo�e obliczy� kierunek jej ruchu.

Jeszcze jeden dzie�.

��Orbita jest prawie kolista � powiedzia� w ko�cu Trevize � a to znaczy, �e mo�na ju� by by�o zaryzykowa� zak�ad, �e jest zamieszkana. Problem w tym, �e w dalszym ci�gu nikt tu si� nie zjawia, �eby nas z�apa�. B�dziemy musieli spr�bowa� przyjrze� si� jej z bli�szej odleg�o�ci.

��Dlaczego przygotowanie skoku zabiera teraz tyle czasu? � spyta� Pelorat. � Przecie� robisz tylko kr�tkie skoki.

��Co ty m�wisz, cz�owieku! Trudniej jest zrobi� ma�y skok ni� du�y. Co jest �atwiej znale�� � ska�� czy ziarenko piasku? Poza tym jeste�my w pobli�u Gai � S i przestrze� jest tu silnie zakrzywiona. To komplikuje obliczenia, nawet komputerowi. Nawet historyk powinien to zrozumie�.

Pelorat tylko co� mrukn��.

��Teraz wida� t� planet� go�ym okiem � rzek� Trevize. � O tam! Widzisz j�? Okres jej obrotu wok� w�asnej osi wynosi oko�o dwudziestu dw�ch godzin galaktycznych, a odchylenie od osi dwana�cie stopni. To praktycznie podr�cznikowy przyk�ad planety nadaj�cej si� do zamieszkania i faktycznie istnieje na niej �ycic.

��Sk�d wiesz?

��W jej atmosferze znajduje si� do�� znaczna ilo�� wolnego tlenu. By�oby to niemo�liwe, gdyby nie istnia�a na niej dobrze rozwini�ta flora.

��A co z istotami inteligentnymi?

��To zale�y od analizy fal radiowych. Oczywi�cie mo�liwa jest, jak my�l�, sytuacja, �e istoty my�l�ce odwr�ci�y si� od techniki, ale to raczej nieprawdopodobne.

��Zdarza�y si� takie wypadki � powiedzia� Pelorat.

��Wierz� ci na s�owo. To twoja dzia�ka. Nie jest jednak prawdopodobne, �eby na planecie, kt�ra odstraszy�a Mu�a, �yli tylko pasterze.

��Czy ma ona satelit�? � spyta� Pelorat.

��Owszem, ma � odpar� zdawkowo Trevize.

��Du�ego? � spyta� Pelorat zduszonym g�osem.

��Trudno dok�adnie powiedzie�. Ma chyba ze sto kilometr�w w przekroju.

��Ojej! � westchn�� Pelorat ze smutkiem. � Szkoda, �e nie mam na zawo�anie lepszego zestawu wykrzyknik�w, ale by�a jednak, drogi przyjacielu, pewna ma�a szansa�

��Chcesz powiedzie�, �e gdyby mia�a olbrzymiego satelit�, to mog�aby to by� Ziemia?

��Tak, ale teraz jest jasne, �e to nie Ziemia.

��No c�, je�li Compor ma racj�, to Ziemia i tak nie mo�e le�e� w tym sektorze Galaktyki. Jest gdzie� ko�o Syriusza� Naprawd�, Janov, przykro mi.

��Ju� dobrze.

��S�uchaj, poczekamy troch� i zrobimy jeszcze jeden ma�y skok. Je�li nie odkryjemy �adnych oznak �wiadcz�cych, �e �yj� tam ludzie, to b�dziemy mogli bezpiecznie wyl�dowa� tylko �e wtedy nie b�dzie po co, prawda?

Po nast�pnym skoku Trevize rzek� zdziwionym g�osem:

��To wystarczy, Janov. Wszystko si� zgadza, to Gaja. W ka�dym razie jest tu cywilizacja techniczna.

��Mo�esz to stwierdzi� na podstawie fal radiowych?

��Lepiej. Planet� okr��a stacja kosmiczna. Widzisz j�?

Na ekranie wida� by�o jaki� obiekt. Dla Pelorata nie by�o w nim nic nadzwyczajnego, ale Trevize powiedzia� pewnym g�osem:

��To obiekt sztuczny, wykonany z metalu, a przy tym �r�d�o fal radiowych.

��Co teraz zrobimy?

��Przez pewien czas nie b�dziemy nic robili. Maj�c tak� technik�, nie mog� nas nie dostrzec. Je�li nic nie zrobi�, to wy�l� do nich wiadomo�� przez radio. Je�li i potem nic nie zrobi�, to zbli�ymy si� ostro�nie.

��A co b�dzie, je�li co� zrobi�?

��To zale�y od tego, co to b�dzie. Je�li wyda mi si� to podejrzane, to wykorzystam fakt, �e jest raczej nieprawdopodobne, �eby dysponowali czym�, co mog�oby si� r�wna� z tym statkiem.

��To znaczy, �e odlecimy st�d?

��Jak pocisk nadprzestrzenny.

��Ale wtedy nie b�dziemy m�drzejsi ni� przed przylotem tutaj.

��Nic podobnego. B�dziemy przynajmniej wiedzieli, �e Gaja naprawd� istnieje, �e dysponuje technik� i �e zrobi�a co�, �eby nas przestraszy�.

��Ale nie dajmy si� zbyt �atwo przestraszy�, Golan.

��Wiem, Janov, �e na niczym ci bardziej nie zale�y ni� na poznaniu za wszelk� cen� Ziemi, ale pami�taj, prosz�, �e ja jestem wolny od tej monomanii. Nasz statek nie jest uzbrojony, a ludzie na Gai od wiek�w �yj� w izolacji. Przypu��my, �e nigdy nie s�yszeli o Fundacji i nie czuj� przed ni� �adnego respektu. Albo przypu��my, �e to Druga Fundacja. W takim przypadku, je�li dostaniemy si� w ich r�ce i je�li im si� nie spodobamy, nigdy ju� nie b�dziemy sob�. Chcesz, �eby ci zupe�nie wyczy�cili m�zg i �eby� nagle stwierdzi�, �e ju� nie jeste� historykiem i nie wiesz nic o �adnych legendach?

Pelorat zrobi� ponur� min�. � Je�li przedstawiasz to w taki spos�b� Ale co zrobimy, jak ju� st�d odlecimy?

��To proste. Wr�cimy z tymi nowinami na Terminusa� Albo tak blisko Terminusa, jak nam pozwoli ta stara baba. Potem mo�emy tu wr�ci�, szybciej i bez tej ostro�no�ci, ale w uzbrojonym statku albo nawet z ca�� flot� wojenn�. Wtedy rzeczy mog� przybra� inny obr�t.

Czekali. Sta�o si� to ju� normalne. Ostro�ne zbli�anie si� do Gai zabra�o im o wiele wi�cej czasu ni� lot z Terminusa na Sayshell.

Trevize nastawi� komputer na samoczynny alarm i pozwoli� sobie nawet na drzemk� w swym mi�kkim fotelu. Tote� a� podskoczy� w fotelu, kiedy w��czy� si� alarm. Pelorat wbieg� do jego kabiny. By� tak samo wystraszony. Alarm zaskoczy� go w trakcie golenia.

��Dostali�my jak�� wiadomo��? � spyta� Pelorat.

��Nie � zaprzeczy� energicznie Trevize. � Lecimy.

��Lecimy? Gdzie?

��W kierunku tej stacji orbitalnej.

��A to dlaczego?

��Nie wiem. Silniki s� wy��czone, a komputer me reaguje na moje polecenia, ale lecimy. �Janov, z�apali nas. Podeszli�my za blisko do Gai.

Kiedy Stor Gendibal ujrza� wreszcie na swoim ekranie statek Compora, wyda�o mu si�, �e ko�czy niewiarygodnie d�ug� podr�. Ale oczywi�cie by� to nie koniec, lecz zaledwie pocz�tek. Podr� z Trantora na Sayshell by�a tylko wst�pem.

Novi mia�a przestraszon� min�. � Czy to jest kosmostatek, panie?

��Statek kosmiczny, Novi. Tak. To ten, kt�ry chcieli�my znale��. Jest wi�kszy ni� nasz i lepszy. Mo�e lecie� tak szybko, �e gdyby uciek� przed nami, nie zdo�aliby�my go dogoni�, a nawet zgubiliby�my jego �lad.

��Szybszy ni� statek badaczy? � Fakt ten wyra�nie zatrwo�y� Sur� Novi.

Gendibal wzruszy� ramionami. � To, �e jestem, jak m�wisz, badaczem, nie znaczy, �e jestem mistrzem we wszystkim. My, badacze, nie mamy nie tylko takich statk�w jak ten, ale tak�e wielu urz�dze�, jakie posiadaj� ci, do kt�rych nale�y ten statek.

��Jak to mo�liwe, panie, �e badacze nie maj� takich rzeczy?

��Jeste�my mistrzami w tym, co naprawd� wa�ne. Te wszystkie przedmioty, kt�re maj� inni, to fraszka przy tym, co my mamy.

Novi �ci�gn�a brwi i zamy�li�a si�. � Wydaje mi si� � powiedzia�a � �e m�c porusza� si� tak szybko, �e nie mo�e dogoni� �aden badacz, to nie fraszka. Kim s� ci ludzie, kt�rzy maj� takie cuda� takie rzeczy?

Rozbawi�o to Gendibala. � M�wi� o sobie Fundacja. S�ysza�a� kiedy o Fundacji?

(Gendibal stwierdzi�, z zaskoczeniem, �e interesuje go, co Tutejsi wiedz� o Galaktyce i zdziwi� si�, �e M�wcom jako� nigdy nie przysz�o do g�owy zbada� t� spraw� A mo�e by� jedynym M�wc�, kt�rego nie interesowa�y te sprawy, jedynym, kt�ry przypuszcza�, �e Tutejszych nie obchodzi nic poza upraw� roli?)

Novi potrz�sn�a w zamy�leniu g�ow�. � Nigdy o niej nie s�ysza�am, panie. Nauczyciel, kt�ry uczy� mnie wiedzy o literach, to znaczy czytania, m�wi�, �e jest wiele innych �wiat�w i nawet wymieni� nazwy kilku z nich. M�wi�, �e nasz �wiat naprawd� nazywa si� Trantor i �e kiedy� rz�dzi� wszystkimi �wiatami. M�wi�, �e Trantor pokryty by� l�ni�cym �elazem i �e mia� imperatora, kt�ry by� panem wszystkich.

Spojrza�a na Gendibala z nie�mia�ym u�miechem. � Ale ja nie wierz� w wi�kszo�� tego, co m�wi�. Kiedy noce staj� si� d�ugie, zbieramy si� razem w du�ych izbach i ludzie snuj� r�ne opowie�ci. Wierzy�am w nie, kiedy by�am ma�a, ale kiedy doros�am, przekona�am si�, �e du�o z nich to nieprawda. Teraz wierz� tylko w niekt�re, a mo�e w �adne. Nawet nauczyciele opowiadaj� niewiarygodne rzeczy.

��Niemniej jednak, Novi, akurat to, co m�wi� ci nauczyciel, jest prawd�, ale to by�o dawno temu. Trantor by� faktycznie pokryty metalem i naprawd� mia� imperatora, kt�ry w�ada� ca�� Galaktyk�. Teraz jednak sprawy wygl�daj� inaczej i to w�a�nie ludzie z Fundacji zapanuj� pewnego dnia nad Galaktyk�. S� coraz silniejsi.

��Zapanuj� nad wszystkimi, panie?

��Nie od razu. Za pi��set lat.

��Nad badaczami te� b�d� panowa�?

��Nic, nie. B�d� panowa� nad �wiatami. A my b�dziemy panowa� nad nimi, dla ich w�asnego bezpiecze�stwa i dla bezpiecze�stwa wszystkich �wiat�w.

Novi znowu zmarszczy�a brwi. � Panie, czy ci ludzie z Fundacji maj� du�o takich niezwyk�ych statk�w?

��My�l�, �e tak, Novi.

��I inne rzeczy, kt�re s� takie� zadziwiaj�ce?

��Maj� wiele rodzaj�w pot�nych broni.

��A wi�c czy nie mog� ju� teraz zapanowa� nad wszystkimi �wiatami?

��Nie, nie mog�. Jeszcze nie nadszed� na to czas.

��Ale dlaczego nie mog�? Czy powstrzymaliby ich badacze?

��Nie by�oby takiej potrzeby, Novi. Nawet gdyby�my nic nie zrobili, nie zapanowaliby nad wszystkimi �wiatami.

��A co ich powstrzyma?

��Widzisz � zacz�� Gendibal � jest taki plan, kt�ry kiedy� stworzy� pewien m�dry cz�owiek�

Przerwa�, u�miechn�� si� lekko i potrz�sn�� g�ow�. � To trudno wyt�umaczy�, Novi. Mo�e innym razem. Prawd� m�wi�c, kiedy zobaczysz, co si� zdarzy, zanim wr�cimy na Trantor, zrozumiesz to mo�e sama, bez moich wyja�nie�.

��A co si� zdarzy, panie?

��Dok�adnie nic wiem, Novi. Ale wszystko b�dzie dobrze.

Odwr�ci� si� i przygotowa� do nawi�zania kontaktu z Comporem. Ale robi�c to, nie m�g� si� powstrzyma�, by nie rzec w duchu: �Przynajmniej mam tak� nadziej�.

Natychmiast ogarn�a go z�o�� na siebie, bo wiedzia�, sk�d wzi�a si� ta g�upia i os�abiaj�ca jego pewno�� siebie my�l. Wywo�a� j� obraz nies�ychanej pot�gi Fundacji widoczny w kszta�cie statku Compora i smutek z powodu nieskrywanego podziwu, z jakim Novi na niego patrzy�a.

�Jestem g�upi!� pomy�la�. �Jak mog� w og�le por�wnywa� czyst� si�� z umiej�tno�ci� sterowania zdarzeniami?� By�o to to, co M�wcy od pokole� okre�lali jako �z�udzenie, �e ma si� r�k� na gardle�.

I pomy�le�, �e nie uodporni� si� jeszcze na takie z�udzenia!

Munn Li Compor nie wiedzia�, jak powinien si� zachowa�. Przez wi�ksz� cz�� swego �ycia wyobra�a� sobie jak wygl�daj� wszechmocni M�wcy, M�wcy, kt�rzy trzymaj� w gar�ci ca�� ludzko��, ale nigdy si� z nimi nie spotka�. Od czasu do czasu nawi�zywa� tylko z nimi kontakt.

W ostatnich latach tym, do kt�rego zwraca� si� po wskaz�wki, by� Stor Gendibal. W wi�kszo�ci wypadk�w nie s�ysza� nawet jego g�osu, wyczuwa� tylko umys�em jego obecno��. By�a to jak gdyby rozmowa nadprzestrzenna odbywaj�ca si� bez pomocy nadajnika nadprzestrzennego.

W tym wzgl�dzie Druga Fundacja zostawi�a daleko w tyle Pierwsz�. Mog�a, bez u�ycia �adnej aparatury, tylko za po�rednictwem odpowiednio rozwini�tych i wy�wiczonych zdolno�ci ludzkiego umys�u, nawi�zywa� ��czno�� z miejscami oddalonymi o wiele parsek�w, i to w taki spos�b, �e nie mo�na by�o nic pods�ucha� ani zniekszta�ci�.

Ta niewidzialna i niewykrywalna sie� ��czy�a ze sob�, za po�rednictwem wzgl�dnie nielicznych, oddanych sprawie osobnik�w, wszystkie �wiaty.

Compor nieraz ju� do�wiadczy� szczeg�lnego uniesienia na my�l o roli, jak� w tym odgrywa�. Jak niewielu ich by�o, a jak wielki wp�yw wywierali!� i jak� tajemnic� by�o to wszystko okryte! Nawet jego w�asna �ona nie wiedzia�a absolutnie nic o jego ukrytym �yciu.

A nitki do tego trzymali w swych r�kach M�wcy, a wi�c i ten konkretny M�wca, ten Gendibal, kt�ry m�g� (my�la� Compor) zosta� nast�pnym Pierwszym. M�wc�, czym� wi�kszym ni� imperator w czym�, co by�o wi�ksze ni� imperium.

Teraz Gendibal znajdowa� si� tutaj, w statku trantorskim i � Compor zdusi� niezadowolenie, �e spotkanie to nie odb�dzie si� na samym Trantorze.

Czy to mo�e by� statek trantorski? Ka�dy z dawnych Handlarzy, kt�rzy przedzierali si� z produktami Fundacji przez wrog� Galaktyk�, mia� lepszy.

Nic dziwnego, �e tyle czasu zaj�o M�wcy pokonanie odleg�o�ci z Trantora na Sayshell.

Jego statek nie by� nawet wyposa�ony w unidok, mechanizm ��cz�cy dwa statki i umo�liwiaj�cy swobodne przej�cie z jednego na drugi. Takie urz�dzenia mia�a nawet kiepska flota sayshellska. �eby dosta� si� na statek Compora, M�wca musia� dostosowa� do niego pr�dko�� swego statku, a potem przerzuci� zwijany ��cznik i zsun�� si� po nim, zupe�nie jak za czas�w Imperium.

�To tak to wygl�da�, pomy�la� ponuro Compor. Nie by� w stanie opanowa� uczucia zawodu. Statek M�wcy by� po prostu starodawnym produktem Imperium. Do tego by� jeszcze ma�y.

Wzd�u� ��cznika posuwa�y si� dwie postaci, jedna z nich robi�a to tak niezgrabnie, �e by�o oczywiste, i� nigdy przedtem nie pr�bowa�a porusza� si� w przestrzeni.

W ko�cu znale�li si� na pok�adzie statku Compora i zdj�li skafandry. M�wca Stor Gendibal by� �redniego wzrostu i mia� niezbyt imponuj�cy wygl�d; nie promieniowa�a od niego si�a, ani nie otacza�a go aura uczono�ci. Jedyn� oznak� jego m�dro�ci by�y ciemne, g��boko osadzone oczy. Ale teraz rozgl�da� si� wok� siebie z min�, kt�ra wymownie �wiadczy�a, �e czuje szacunek zmieszany z l�kiem. Drug� osob� by�a kobieta prawie dor�wnuj�ca wzrostem Gendibalowi, o wygl�dzie prostaczki. Rozgl�da�a si� z ustami szeroko otwartymi ze zdumienia.

Poruszanie si� wzd�u� liny nie by�o dla Gendibala ca�kiem niemi�ym prze�yciem. Nie by� cz�owiekiem przestrzeni, podobnie jak reszta cz�onk�w Drugiej Fundacji, ale nie by� te� zupe�nym naziemnym pe�zakiem, bo nikomu z Drugiej Fundacji nie wolno by�o nim by�. W ko�cu zawsze istnia�a niepokoj�ca mo�liwo��, �e trzeba b�dzie komu� z nich uda� si� w podr� kosmiczn�, chocia� ka�dy mia� nadziej�, �e potrzeba ta nie b�dzie wyst�powa� zbyt cz�sto.

(Preern Palver, kt�rego podr�e kosmiczne przesz�y do legendy, rzek� niegdy� sm�tnie, �e miar� sukcesu M�wcy jest niewielka liczba podr�y kosmicznych, kt�re musia� odbywa�, aby zagwarantowa� powodzenie Planu.)

Gendibal do tej pory korzysta� z ��cza trzy razy. To by� czwarty raz, ale nawet gdyby odczuwa� z tego powodu jakie� napi�cie, to pozby�by si� go ze wzgl�du na Sur� Novi. Nie potrzebowa� znajomo�ci regu� mentalistyki, �eby stwierdzi�, �e to schodzenie w nico�� zupe�nie wytr�ci�o j� z r�wnowagi.

��Ja zastrachana, panie � powiedzia�a, kiedy wyt�umaczy� jej, co b�d� musieli zrobi�. � Boje si� wle��. Tam nic ni ma. � Jej nag�e przej�cie na gwar� Tutejszych najlepiej �wiadczy�o o tym, jak by�a zdenerwowana.

��Nie mog� ci� zostawi� tutaj, Novi � t�umaczy� jej �agodnie Gendibal � bo przejd� na tamten statek i musz� ci� mie� ze sob�. Nie grozi ci nic, bo b�dzie ci� chroni� skafander, a zreszt� nie ma tam nic, na co mog�aby� upa��. Nawet je�li lina wymknie ci si� z r�ki, to i tak zostaniesz w tym samym miejscu, a poniewa� b�dziesz w zasi�gu mojego ramienia, b�d� m�g� ci� �ci�gn��. No, �mia�o, Novi, poka�, �e jeste� r�wnie dzielna jak bystra i nadajesz si� na badacza.

Przesta�a si� sprzeciwia�, a Gendibal, aczkolwiek nie chcia� robi� niczego, co mog�oby zak��ci� symetri� jej wystroju umys�owego, zdoby� si� na uspokajaj�ce �g�a�ni�cie� powierzchni jej m�zgu.

��Mo�esz nadal m�wi� do mnie � powiedzia�, kiedy przywdziali skafandry. � B�d� m�g� ci� s�ysze�, je�li intensywnie skupisz si� na jakiej� my�li. Powtarzaj sobie w g�owie to, co chcesz mi powiedzie�, wyra�nie i z naciskiem, s�owo po s�owie. S�yszysz mnie teraz, prawda?

��Tak, panie � odpar�a.

Przez przezroczyst� os�on� twarzy widzia� jak porusza wargami. Powiedzia�:

��Powiedz to bez poruszania ustami, Novi. W skafandrach, kt�rych u�ywaj� badacze, nie ma radia. Wszystko przekazuje si� w my�li.

Przesta�a porusza� ustami, za to zrobi�a zaciekawion� min�. �S�yszysz mnie, panie?�

�Bardzo dobrze�, pomy�la� Gendibal. R�wnie� on nie poruszy� ustami. �S�yszysz mnie?� spyta�.

�S�ysz�, panie�.

�Wi�c id� za mn� i r�b to, co ja�.

Ruszyli. Gendibal dobrze zna� zasady takiego przechodzenia, chocia� praktycznie mia� je opanowane w stopniu zaledwie zadowalaj�cym. Ca�y trick polega� na tym, �eby trzyma� nogi z��czone razem i wyci�gni�te na ca�� d�ugo�� i macha� nimi bez zginania, uginaj�c tylko tu��w w biodrach. Dzi�ki temu �rodek ci�ko�ci przemieszcza� si� w jednej linii, podczas gdy r�ce przesuwa�o si� do przodu. Wyja�ni� to Surze Novi i teraz obserwowa� ruchy jej cia�a, nie odwracaj�c si� jednak, lecz badaj�c o�rodek ruchu w m�zgu.

Jak na nowicjuszk�, radzi�a sobie zupe�nie dobrze, prawie tak dobrze, jak Gendibal. St�umi�a strach i post�powa�a zgodnie z jego wskaz�wkami. Gendibal raz jeszcze stwierdzi�, �e jest z niej zadowolony.

Ucieszy�a si� jednak wyra�nie, kiedy znowu znale�li si� na statku. Gendibal zreszt� te� si� ucieszy�. Rozgl�da� si�, zdejmuj�c skafander. Widok luksusowego wyposa�enia statku odebra� mu mow�. Nie zna� prawie �adnego z tych urz�dze� i na my�l, �e mo�e mie� bardzo ma�o czasu, aby nauczy� si� pos�ugiwa� tym wszystkim, zrobi�o mu si� troch� nieswojo. M�g� co prawda przej�� wiedz� na ten temat wprost od cz�owieka, kt�ry by� ju� na pok�adzie, ale nigdy nie by�o to tak skuteczne jak prawdziwa nauka.

Potem skoncentrowa� si� na Comporze. Compor by� wysoki i szczup�y, kilka lat starszy od niego, do�� przystojny, cho� raczej bezbarwny, o bardzo faluj�cych w�osach koloru mas�a.

By�o jasne dla Gendibala, �e Compor by� rozczarowany M�wc�, kt�rego teraz spotyka� po raz pierwszy, a nawet odczuwa� do niego pogard�. Co wi�cej, nie potrafi� tego ukry�.

Og�lnie bior�c, Gendibalowi w niczym to nie przeszkadza�o. Compor nie by� Trantorczykiem ani pe�noprawnym cz�onkiem Drugiej Fundacji i mia� fantastyczne wyobra�enia o niej. Dowodzi�o tego nawet zupe�nie powierzchowne badanie jego m�zgu. Zgodnie z tymi wyobra�eniami prawdziwa si�a by�a w spos�b konieczny powi�zana z wygl�dem tego, kt�ry j� posiada�. M�g� oczywi�cie mie� takie wyobra�enie tak d�ugo, jak d�ugo nie kolidowa�o to z zamiarami Gendibala, .ale w tej chwili akurat by�o z nimi w kolizji.

To, co zrobi� Gendibal, by�o psychicznym odpowiednikiem uderzenia po palcach. Compor zachwia� si� lekko pod wp�ywem silnego b�lu, kt�ry jednak zaraz min��. Narzucona z zewn�trz koncentracja pofalowa�a nieznacznie powierzchni� jego my�li i zostawi�a go ze �wiadomo�ci�, �e M�wca posiada straszn� si��, kt�rej mo�e u�y�, kiedy uzna za stosowne. Compor poczu� wielki respekt przed Gendibalem.

��Compor, przyjacielu, staram si� po prostu skupi� twoj� uwag� � powiedzia� uprzejmym tonem Gendibal. � Podaj mi, prosz�, obecne miejsce pobytu twego przyjaciela Golana Trevize i jego przyjaciela, Janova Pelorata.

��Czy mam m�wi� przy tej kobiecie, M�wco? � spyta� niepewnie Compor.

��Ta kobieta, Compor, jest przed�u�eniem mnie samego. Nie widz� powodu, �eby� nie m�g� m�wi� otwarcie.

��Jak sobie �yczysz, M�wco. Trevize i Pelorat zbli�aj� si� teraz do planety nazywanej Gaj�.

��To ju� mi zakomunikowa�e� par� dni temu. Na pewno zd��yli ju� wyl�dowa� na Gai, a mo�e udali si� w podr� powrotn�. Nied�ugo zabawili na Sayshell.

��Kiedy ich �ledzi�em, jeszcze nie wyl�dowali. Zbli�ali si� do tej planety bardzo ostro�nie, robi�c d�ugie przerwy mi�dzy kolejnymi mikroskokami. Jest dla mnie jasne, �e nie maj� �adnych informacji o planecie, na kt�r� lec�. i dlatego zwlekaj�.

��A ty, Compor, masz jakie� informacje?

��Nie mam �adnych, M�wco, a przynajmniej nie ma ich w moim komputerze pok�adowym � odpar� Compor.

��To ten komputer? � spojrzenie Gendibala spocz�o na p�ycie steruj�cej. Zapyta� z nag�ym przyp�ywem nadziei: � Czy jest bardzo pomocny w kierowaniu statkiem?

��Sam mo�e nim ca�kowicie kierowa�, M�wco. Wystarczy tylko przekaza� mu swoje �yczenie w my�li.

Gendibal zaniepokoi� si�. � Tak daleko zasz�a ju� Fundacja?

��Tak, ale na razie robi� to niezgrabnie. Ten komputer nie dzia�a zbyt dobrze. Musz� po kilka razy powtarza� polecenia, a i tak dostaj� minimalne informacje.

��Mo�e ja potrafi� to zrobi� lepiej � rzek� Gendibal.

��Jestem tego pewien, M�wco � powiedzia� z szacunkiem Compor.

��Ale zostawmy to na razie. Dlaczego nie ma w nim danych na temat Gai?.

��Nie wiem, M�wco. Utrzymuje � o ile mo�na o komputerze w og�le powiedzie�, �e co� utrzymuje � �e ma dane o wszystkich zamieszkanych planetach w Galaktyce.

��Nie mo�e zawiera� wi�cej danych ni� do niego wprowadzono, a je�li ci, kt�rzy je wprowadzali, my�leli, �e maj� dane o wszystkich takich planetach, podczas gdy faktycznie ich nie mieli, to komputer powiela ich b��dny s�d. Zgoda?

��Oczywi�cie, M�wco.

��Dowiadywa�e� si� o Gaje na Sayshell?

��M�wco � rzek� Compor z zak�opotaniem � s� na Sayshell ludzie, kt�rzy m�wi� o Gai, ale to, co m�wi�, jest zupe�nie bezwarto�ciowe. To oczywiste przes�dy. Opowiadaj�, �e Gaja jest pot�nym �wiatem, kt�ry kiedy� odpar� nawet Mu�a.

��Naprawd� tak m�wi�? � spyta� Gendibal, t�umi�c podniecenie. � By�e� tak pewien, �e to przes�d, �e nie pyta�e� o szczeg�y?

��Nie, M�wco. Wypytywa�em kogo mog�em, ale to, co ci powiedzia�em, to wszystko, co maj� do powiedzenia na ten temat. Mog� o niej d�ugo rozprawia�, ale kiedy sko�cz�, okazuje si�, �e wszystko sprowadza si� tylko do tego.

��Najwidoczniej � powiedzia� Gendibal � Trevize te� to s�ysza� i leci na Gaje z jakiego� powodu, kt�ry si� z tym wi��e, by� mo�e po to, aby wykorzysta� t� pot�g�. A post�puje tak ostro�nie, bo by� mo�e on tak�e boi si� tej pot�gi.

��To na pewno mo�liwe, M�wco.

��A mimo to nie polecia�e� za nim?

��Lecia�em za nim, M�wco, dot�d, dok�d nie upewni�em si�, �e naprawd� kieruje si� na Gaje. Potem wr�ci�em tu, na obrze�e uk�adu gajariskiego.

��Dlaczego?

��Z trzech powod�w, M�wco. Po pierwsze, ty mia�e� tu przyby� i chcia�em ci� spotka� w po�owie drogi i jak najwcze�niej � tak, jak mi poleci�e� � wzi�� ci� na pok�ad swojego statku. Poniewa� na moim statku jest nadajnik nadprzestrzenny, nie mog�em za bardzo oddali� si� od Trevizego i Pelorata bez wzbudzenia podejrze� na Terminusie, ale pomy�la�em, �e mog� zaryzykowa� i na tyle w�a�nie si� oddali�. Po drugie, kiedy sta�o si� ju� dla mnie jasne, �e Trevize bardzo wolno zbli�a si� do Gai, pomy�la�em, �e b�d� mia� dosy� czasu, aby wylecie� w twoj� stron� i przyspieszy� nasze spotkanie bez obawy, �e zaskoczy nas dalszy rozw�j wypadk�w, szczeg�lnie, �e ty masz wi�ksze kwalifikacje ni� ja, �eby lecie� za nim a� na sam� planet� i pokierowa� wydarzeniami, gdyby przybra�y niebezpieczny obr�t.

��Racja. A trzeci pow�d?

��Od czasu naszej ostatniej rozmowy zdarzy�o si� co�, czego si� nie spodziewa�em i czego nie rozumiem. Czu�em, �e � r�wnie� z tego powodu � lepiej b�dzie, je�li przyspiesz� nasze spotkanie o tyle, o ile mog�.

��A co to zdarzenie, kt�rego nie spodziewa�e� si� i kt�rego nie pojmujesz?

��Statki floty wojennej Fundacji skupiaj� si� na granicy z Sayshell. M�j komputer wy�owi� t� informacj� z sayshellskiego dziennika radiowego. W sk�adzie tej flotylli jest przynajmniej pi�� najnowocze�niejszych statk�w i dysponuje ona dostateczn� si��, aby podbi� Sayshell.

Gendibal nie odpowiedzia� od razu, gdy� nie przystawa�o mu pokaza�, �e on r�wnie� nie spodziewa� si� takiego posuni�cia i te� go nie rozumia�. A wi�c, odczekawszy chwil�, spyta� niedba�ym tonem:

��My�lisz, �e to ma jaki� zwi�zek ze zwrotem Trevizego w stron� Gai?

��Na pewno nast�pi�o po nim, a je�li B nast�puje po A, to istnieje przynajmniej mo�liwo��, �e A spowodowa�o B � odpar� Compor.

��A zatem wygl�da na to, �e wszyscy � Trevize, ja i Pierwsza Fundacja � d��ymy do tego samego punktu, na Gaje� No c�, Compor, dobrze si� spisa�e� � powiedzia� Gendibal � a oto, co zrobimy teraz. Po pierwsze, poka�esz mi, jak dzia�a ten komputer i jak za jego po�rednictwem mo�na kierowa� statkiem. Jestem pewien, �e nie zabierze to nam du�o czasu.

Potem przesi�dziesz si� na m�j statek. Do tej pory zd��� wpoi� w tw�j umys� wiedz� o tym, jak nim sterowa�. Nie b�dziesz mia� k�opot�w z manewrowaniem nim, chocia� musz� ci powiedzie�, �e � jak niew�tpliwie domy�li�e� si� z jego wygl�du � wyda ci si� bardzo prymitywny. Kiedy ju� b�dziesz nim m�g� pokierowa�, zostaniesz tu i poczekasz na mnie.

��Jak d�ugo, M�wco?

��Dop�ki nie przylec�. Nie s�dz�, �eby nie by�o mnie tak d�ugo, by zd��y�y si� wyczerpa� zapasy �ywno�ci, ale je�li b�d� si� sp�nia�, to mo�esz znale�� drog� do jakiej� zamieszkanej planety Zwi�zku Sayshellskiego i tam zaczeka�. Gdziekolwiek b�dziesz, znajd� ci�.

��Jak sobie �yczysz, M�wco.

��I nie wpadaj w pop�och. Potrafi� sobie poradzi� z t� tajemnicz� Gaj� i � je�li b�dzie potrzeba � z tymi pi�cioma statkami Fundacji.

Littoral Thoobing by� od siedmiu lat ambasadorem Fundacji w Zwi�zku Sayshellskim. By� raczej zadowolony z tej funkcji.

Wysoki i raczej t�gi, mia� g�sty, p�owy w�s, mimo i� zar�wno w Fundacji, jak i na Sayshell zarost na twarzy nie by� ju� od lat w modzie. Twarz mia� mocno pobru�d�on�, chocia� liczy� dopiero pi��dziesi�t cztery lata. Go�ci� na niej zawsze wyraz wystudiowanej oboj�tno�ci. Nie�atwo by�o zorientowa� si�, jaki ma stosunek do swej pracy.

Ale by� raczej zadowolony ze swej funkcji. Dzi�ki niej m�g� si� trzyma� z daleka od rozgrywek politycznych na Terminusie, a by�o to co�, co bardzo ceni�. Poza tym stwarza�o mu to mo�liwo�� prowadzenia �ycia sayshellskiego sybaryty i zapewnienia �onie i c�rce standardu, kt�ry bardzo kocha�y. Nie chcia�, �eby mu w tym kto� przeszkadza�.

Z drugiej strony, raczej nie darzy� sympati� Liono Kodella, by� mo�e dlatego, �e Kodell r�wnie� mia� w�sy, cho� rzadsze, kr�tsze i siwe. Dawniej byli jedynymi spo�r�d udzielaj�cych si� publicznie i og�lnie znanych m�czyzn, kt�rzy nosili w�sy i istnia�o mi�dzy nimi w tym wzgl�dzie swego rodzaju wsp�zawodnictwo. �Teraz, pomy�la� Thoobing, Kodell z tym mizernym w�sikiem nie mo�e nawet marzy� o wsp�zawodnictwie�.

Kodell by� szefem Urz�du Bezpiecze�stwa, kiedy Thoobing, jeszcze w�wczas na Terminusie, chcia� przeszkodzi� Harli Branno w ubieganiu si� o stanowisko burmistrza, ale zosta� przekupiony godno�ci� ambasadora. Branno zrobi�a to, oczywi�cie, z my�l� o w�asnych interesach, ale odp�aca� jej za to wdzi�czno�ci�.

Jej tak, ale nie Kodellowi. Mo�e niech��, kt�r� �ywi� do Kodella, spowodowana by�a jego niczym nie zm�con� pogod� ducha, t� �yczliwo�ci� i przyjacielsko�ci�, kt�r� okazywa� zawsze, nawet wtedy, gdy ju� podj�� decyzj� w jaki to konkretnie spos�b ma swemu rozm�wcy poder�n�� gard�o.

Siedzia� teraz oto przed nim, jak zwykle dobroduszny, wprost promieniuj�cy �yczliwo�ci�. Ale by� to tylko jego, przekazany przez nadprzestrze�, obraz. Fizycznie, ciele�nie, znajdowa� si�, oczywi�cie, na Terminusie, co zaoszcz�dzi�o Thoobingowi trudu udawania go�cinno�ci.

��Kodell � powiedzia� � chc�, �eby wycofano te statki.

Kodell u�miechn�� si� promiennie. � Ba, ja te�, ale nasza dama zadecydowa�a inaczej.

��Jest pan znany z � tego, �e potrafi pan jej wyperswadowa� to czy tamto.

��Czasami. By� mo�e. Kiedy sama chce, �eby jej co� wyperswadowano. Tym razem akurat nie chce� Thoobing, niech pan robi, co do pana nale�y. Niech si� pan postara, �eby Sayshellczycy zachowali spok�j.

��Nie my�l� o Sayshell, Kodell. My�l� o Fundacji.

��Wszyscy o niej my�limy.

��Nie r�b unik�w, Kodell. Chc�, �eby� pos�ucha�, co ci pragn� powiedzie�.

��Z ch�ci�, ale mamy teraz gor�cy czas na Terminusie i nie mog� ci� s�ucha� w niesko�czono��.

��Postaram si� m�wi� tak kr�tko, jak to mo�liwe� kiedy m�wi si� o mo�liwo�ci zag�ady Fundacji.

Je�li ta linia nadprzestrzenna nie jest na pods�uchu, to b�d� m�wi� otwarcie.

��Nie jest na pods�uchu.

��A wi�c przejd� do rzeczy. Kilka dni temu dosta�em wiadomo�� od niejakiego Golana Trevize � go. Przypominam sobie, �e kiedy zajmowa�em si� polityk� na Terminusie, jaki� Trevize by� pe�nomocnikiem rz�du do spraw transportu.

��To by� wuj tego m�odzie�ca � rzek� Kodell.

��Aha, wi�c znasz tego Trevizego, kt�ry przekaza� mi t� wiadomo��. Wed�ug informacji, kt�re potem zebra�em, by� on radnym, ale po szcz�liwym za�egnaniu kryzysu Seldona zosta� aresztowany i skazany na wygnanie.

��Zgadza si�.

��Nie wierz�.

��W co nie wierzysz?

���e zosta� skazany na wygnanie.

��Dlaczego?

��Czy zdarzy�o si� cho� raz w dziejach Fundacji, �eby jakiego� jej obywatela skazano na wygnanie? � spyta� Thoobing. � Albo si� go aresztuje, albo nie. Je�li si� aresztuje, to s�dzi si� go albo nie. Je�li si� s�dzi, to uznaje si� go za winnego albo nie. Je�li uznaje si� za winnego, to si� go degraduje, pozbawia praw obywatelskich, skazuje na kar� grzywny, wi�zienie albo �mier�. Ale nikogo nie skazuje si� na wygnanie.

��Wszystko kiedy� zdarza si� po raz pierwszy.

��Bzdura! W supernowoczesnym statku wojennym? Trzeba by� g�upcem, �eby si� nie zorientowa�, �e stara wys�a�a go w jakiej� misji specjalnej. Kogo ona chce na to nabra�?

��A na czym mia�aby polega� ta misja?

��Przypuszczalnie na znalezieniu planety o nazwie Gaja.

Twarz Kodella nie promieniowa�a ju� bezgraniczn� �yczliwo�ci�. W jego oczach pojawi� si� twardy b�ysk. Powiedzia�:

��Wiem, �e nie kieruje panem, panie ambasadorze, przemo�ny impuls, aby uwierzy� moim zapewnieniom, ale usilnie prosz�, aby zrobi� pan wyj�tek i uwierzy� mi jednak w tym przypadku. Ot� w czasie, kiedy skazywali�my Trevizego na wygnanie, ani pani burmistrz, ani ja nie przypuszczali�my w og�le, �e istnieje jaka� Gaja. Po raz pierwszy us�yszeli�my o niej par� dni temu. Je�li pan mi wierzy, mo�emy kontynuowa� t� rozmow�.

��Postaram si�, panie dyrektorze, st�umi� swoj� sk�onno�� do sceptycyzmu i przyj�� pana zapewnienie, cho� naprawd� trudno w to uwierzy�.

��Zgadzam si� z panem, panie ambasadorze. Przyj��em ten formalny ton tylko dlatego, �e b�dzie pan musia� zaraz odpowiedzie� na par� pyta� i nie b�dzie to dla pana przyjemne. M�wi pan tak, jakby wiedzia� pan o Gai. Jak to mo�liwe, �e wie pan o czym�, o czym my nie wiedzieli�my? Czy nie jest pana obowi�zkiem zadba� o to, �eby�my wiedzieli wszystko to, co panu wiadomo o pa�stwie, w kt�rym jest pan naszym przedstawicielem?

��Gaja nie nale�y do Zwi�zku Sayshellskiego � odpar� �agodnym tonem Thoobing. � Szczerze m�wi�c, prawdopodobnie w og�le nie istnieje taka planeta. Czy mam przekazywa� na Terminusa te wszystkie ba�nie, kt�re opowiadaj� o Gai przes�dni Sayshellczycy z ni�szych sfer? Niekt�rzy z nich utrzymuj�, �e Gaja znajduje si� w nadprzestrzeni. Inni twierdz�, �e jest to �wiat, kt�ry posiada nadprzyrodzone w�a�ciwo�ci i opiekuje si� Sayshell. Jeszcze inni, �e Gaja specjalnie wys�a�a Mu�a, aby rozszarpa� Galaktyk�. Je�li macie zamiar poinformowa� rz�d sayshellski, �e Trevize zosta� wys�any po to, aby znale�� Gaje i �e pi�� supernowoczesnych statk�w floty wojennej Fundacji ma go wesprze� w tych poszukiwaniach, to r�cz� panu, �e wam nie uwierz�. Lud mo�e sobie wierzy� w ba�nie o Gai, ale rz�d w nie nie wierzy i nie uwierzy, �e Fundacji chodzi o Gaje. B�d� przekonani, �e Fundacja chce si�� wcieli� Sayshell do Federacji.

��A je�li w�a�nie to planujemy?

��To by�by fatalny b��d. Daj spok�j, Kodell, czy w pi��setletniej historii Fundacji zdarzy�o si� cho� raz, �eby�my zacz�li jak�� zaborcz� wojn�? Prowadzili�my wojny tylko po to, �eby sami nie znale�� si� pod zaborem � raz przegrali�my � i nigdy w wyniku wojny nie poszerzyli�my naszego obszaru. Przyst�pienie do Federacji zawsze by�o dobrowolne i� odbywa�o si� na drodze pokojowej. Przyst�powali do nas ci, kt�rzy widzieli p�yn�ce z tego korzy�ci.

��A czy to niemo�liwe, �eby Sayshell te� dojrza� takie korzy�ci i przy��czy� si� do Federacji?

��Nie zrobi� � tego, dop�ki na granicy b�d� nasze statki. Wycofajcie je.

��To niemo�liwe.

��Kodell, Sayshell jest najlepszym �wiadectwem dobrej woli i pokojowej polityki Fundacji. Jest prawie ze wszystkich stron otoczony przez terytoria nale��ce do Federacji, jest szczeg�lnie podatny na ciosy, a mimo to dot�d by� bezpieczny, nic mu nie grozi�o z naszej strony, szed� swoj� w�asn� drog�, a nawet bez przeszk�d prowadzi� polityk� antyfundacyjn�. Czy mamy lepszy spos�b, �eby pokaza� Galaktyce, �e nikogo nie zmuszamy si�� do przyst�pienia do Federacji, �e jeste�my do wszystkich nastawieni przyja�nie? Je�li teraz zaanektujemy Sayshell, to we�miemy to, co praktycznie i tak ju� mamy. W ko�cu zdominowali�my go gospodarczo, cho� spokojnie i po cichu. Ale je�li zaw�adniemy nim si��, to udowodnimy ca�ej Galaktyce, �e stali�my si� ekspansjonistami.

��A je�li powiem panu, �e rzeczywi�cie interesuje nas tylko Gaja?

��To, tak jak Zwi�zek Sayshellski, nie uwierz� w to. Ten cz�owiek, Trevize, przysy�a mi wiadomo��, �e jest w drodze na Gaje i ��da, abym przekaza� j� na Terminusa. Robi� to, wbrew swojej woli, bo musz� i zanim zd��y�a ostygn�� linia nad � przestrzenna ��cz�ca mnie z Terminusem, flota wojenna Fundacji rusza do akcji. W jaki spos�b chcecie dosta� si� na Gaje, nie naruszaj�c przestrzeni Sayshell?

��M�j drogi, na pewno nie s�ucha pan tego, co pan sam m�wi. Czy nie powiedzia� mi pan zaledwie kilka minut temu, �e je�li Gaja w og�le istnieje, to nie jest cz�ci� Zwi�zku Sayshellskiego? Przypuszczam te�, �e wie pan o tym, i� nadprzestrze� nie nale�y do �adnego �wiata i �e mog� z niej swobodnie korzysta� wszyscy. A zatem jakie pretensje b�dzie m�g� mie� do nas Sayshell, je�li przez nadprzestrze� skoczymy wprost na terytorium Gai, nie zaj�wszy po drodze ani jednego centymetra sze�ciennego terytorium sayshellskiego?

��Sayshell nie zinterpretuje tego w ten spos�b, Kodell. Je�li Gaja w og�le istnieje, to jest ze wszystkich stron otoczona przez Zwi�zek Sayshellski, cho� nie jest jego cz�ci�, a historia dostarcza przyk�ad�w, �e je�li chodzi o statki wojenne nieprzyjaciela, to takie enklawy s� faktycznie cz�ci� otaczaj�cych je terytori�w.

��Nasze statki nie s� statkami nieprzyjaciela. Mamy z Sayshell traktat pokojowy.

��M�wi� panu, �e Sayshell mo�e wypowiedzie� wojn�. Oczywi�cie wiedz�, �e nie mog� jej wygra�, ale faktem jest, �e ta wojna wywo�a w ca�ej Galaktyce fal� oburzenia i wzbudzi nastroje anty fundacyjne. Ekspansjonistyczna polityka Fundacji doprowadzi do tego, �e zaczn� si� zawi�zywa� sojusze przeciw nam. Niekt�rzy z cz�onk�w Federacji przemy�l� raz jeszcze spraw� swoich zwi�zk�w z nami. Mo�emy przegra� t� wojn� z powodu rozbicia wewn�trznego, a wtedy z pewno�ci� nie tylko zahamujemy, ale odwr�cimy proces rozwoju i wzrostu, kt�ry tak dobrze s�u�y� Fundacji przez pi��set lat.

��Niech pan da spok�j, Thoobing � powiedzia� oboj�tnym tonem Kodell. � M�wi pan, jakby pi��set lat nic nie znaczy�o, jak gdyby�my nadal byli tacy, jak za czas�w Salvora Hardina i walczyli z kieszonkowymi kr�lestwami w rodzaju Anakreona. Jeste�my teraz o wiele pot�niejsi ni� Imperium Galaktyczne za czas�w swej �wietno�ci. Eskadra naszych statk�w mog�aby pokona� ca�� flot� wojenn� Imperium, zaj�� dowolnie du�y sektor Galaktyki i nawet nie odczu�aby, �e stoczy�a walk�.

��Nie walczymy z Imperium � Galaktycznym. Walczymy z planetami i sektorami w naszych czasach.

��Ale one nie s� tak wysoko rozwini�te jak my. Mogliby�my teraz zaj�� ca�� Galaktyk�.

��Zgodnie z Planem Seldona nie mo�emy tego zrobi� wcze�niej ni� za pi��set lat.

��Seldon nie doceni� tempa post�pu technicznego. Mo�emy zrobi� to ju� teraz!� Prosz� zrozumie� mnie w�a�ciwie � nie m�wi�, �e zrobimy to teraz ani nawet �e powinni�my ta zrobi� teraz. Po prostu stwierdzam fakt, �e mo�emy to zrobi� ju� teraz.

��Kodell, pan sp�dzi� ca�e �ycie na Terminusie i nie zna pan Galaktyki. Dzi�ki naszej flocie wojennej i technice mo�emy pokona� si�y zbrojne innych �wiat�w, ale nie b�dziemy w stanie sprawowa� rz�d�w nad buntuj�c� si� przeciw nam, przepojon� nienawi�ci� do nas Galaktyk�. A na pewno zapanuj� w niej takie nastroje, je�li zaw�adniemy ni� si��. Wycofajcie statki.

��To niemo�liwe, Thoobing. Niech pan pomy�li� A mo�e Gaja nie jest mitem?

Thoobing przez chwil� przygl�da� si� w milczeniu Kodellowi, jakby chcia� z wyrazu jego twarzy pozna� jego my�li. � Nie jest mitem? � powiedzia� w ko�cu. � �wiat w nadprzestrzeni?

��To, �e jest W nadprzestrzeni, to przes�d, ale nawet w przes�dach mo�e kry� si� ziarnko prawdy. Ten Trevize, kt�ry zosta� skazany na wygnanie, m�wi o niej jak gdyby by�a rzeczywistym �wiatem znajduj�cym si� w normalnej przestrzeni. A mo�e ma racj�?

��Nonsens. Nie wierz�.

��Nie? Niech pan spr�buje uwierzy� tylko na chwil�. Realny �wiat, kt�ry zapewni� Sayshell ochron� przed Mu�em i przed Fundacj�!

��Sam pan sobie zaprzecza. W jaki spos�b Gaja zapewnia Sayshell ochron� przed Fundacj�? Czy nie wysy�amy przeciw niemu naszej floty?

��Nie przeciw niemu, ale przeciw Gai, kt�ra jest otoczona tak� tajemnic�, kt�rej tak bardzo zale�y, �eby o niej nic nie wiedziano, �e mimo i� znajduje si� w normalnej przestrzeni, zdo�a�a jako� przekona� mieszka�c�w s�siaduj�cych z ni� �wiat�w, �e le�y w nadprzestrzeni, kt�rej nawet uda�o si� unikn�� umieszczenia na najlepszych i najpe�niejszych mapach Galaktyki.

��Musi to zatem by� bardzo niezwyk�y �wiat, kt�ry potrafi manipulowa� umys�ami ludzi.

��No w�a�nie. Czy nie powiedzia� pan par� minut temu, �e jest na Sayshell znana opowie��, zgodnie z kt�r� Gaja wys�a�a Mu�a, aby rozszarpa� Galaktyk�? Czy Mu� nie potrafi� manipulowa� umys�ami?

��A wi�c Gaja ma by� �wiatem Mu��w?

��A jest pan pewien, �e nie?

��A dlaczego wobec tego nie odrodzon� Drug� Fundacj�?

��No w�a�nie. Czy nie powinni�my tego zbada�?

Thoobing spowa�nia�. Podczas ostatniej wymiany zda� z Kodellem u�miecha� si� drwi�co, ale teraz zwiesi� g�ow� i spojrza� ponuro. � Je�li m�wi pan powa�nie, to czy takie badanie nie jest niebezpieczne?

��A jest?

��Na moje pytania odpowiada pan pytaniami, bo nie ma pan na nie rozs�dnych odpowiedzi. Na co zdadz� si� statki przeciw Mu�om albo przeciw Drugiej Fundacji? Prawd� m�wi�c, czy nie jest mo�liwe, �e � je�li istniej� � chc� nas prowokowa� i zniszczy�? Niech pan tylko pomy�li. M�wi mi pan, �e Fundacja mo�e utworzy� Imperium ju� teraz, chocia� doszli�my dopiero do po�owy drogi wytyczonej przez Plan Seldona, a ja ostrzegam, �e za bardzo si� spieszycie i �e zawi�o�ci tego planu zmusz� was wbrew waszej woli do zwolnienia tempa. By� mo�e, �e � je�li Gaja faktycznie istnieje i jest tym, co pan m�wi � to wszystko jest tylko sprytnym podst�pem, dzi�ki kt�remu zostaniecie zmuszeni do pohamowania waszych zap�d�w. Zr�bcie lepiej z w�asnej woli to, do czego nied�ugo zostaniecie zmuszeni. Zr�bcie pokojowo i bez rozlewu krwi to, do czego zmusi was kl�ska. Wycofajcie statki.

��To niemo�liwe. Ot�, Thoobing, burmistrz Branno � zamierza sama do��czy� do tych statk�w, a statki zwiadowcze przedosta�y si� ju� przed nadprzestrze� w okolice, gdzie rzekomo znajduje si� Gaja.

Thoobing wyba�uszy� oczy. � Na pewno wybuchnie wojna. M�wi� to panu.

��Jest pan naszym ambasadorem. Niech pan temu zapobiegnie. Niech pan da Sayshellczykom takie gwarancje, jakich za��daj�. Niech pan stanowczo odrzuca pom�wienie nas o z�� wol�. Je�li b�dzie pan musia�, to niech pan im powie, �e op�aci im si� siedzie� cicho i czeka�, a� Gaja nas zniszczy. Niech pan m�wi, co pan chce, byleby siedzieli spokojnie.

Przerwa� na chwil�, popatrzy� na os�upia�� min� Thoobinga i powiedzia�:

��To wszystko. Naprawd�. O ile mi wiadomo, �aden statek Fundacji nie wyl�duje na �adnym �wiecie nale��cym do Zwi�zku Sayshellskiego ani nie znajdzie si� w �adnym miejscu normalnej przestrzeni, kt�ra nale�y do Zwi�zku. Jednak�e ka�dy statek sayshellski, kt�ry spr�buje sprowokowa� nas poza granicami Zwi�zku, a wi�c na terytorium Fundacji, zostanie natychmiast rozbity w py�. To te� niech pan przedstawi jasno. Niech Sayshellczycy siedz� spokojnie. Je�li si� panu nie powiedzie, zostanie pan poci�gni�ty do odpowiedzialno�ci. Dot�d mia� pan, Thoobing, �atw� prac�, ale teraz przysz�y dla pana ci�kie czasy. Najbli�szych � kilka tygodni zadecyduje o wszystkim. Je�li pan nas zawiedzie, to nie znajdzie pan miejsca w ca�ej Galaktyce, �eby si� przed nami schowa�.

Kiedy ko�czy� to m�wi�, w jego twarzy nie by�o ani weso�o�ci, ani przyjacielskiego u�miechu. Po��czenie urwa�o si� i obraz znikn��. Thoobing gapi� si� z otwartymi ustami w miejsce, gdzie przed chwil� widzia� twarz Kodella.

Golan Trevize schwyci� si� za w�osy, jak gdyby chcia� sprawdzi� przez dotyk, co si� dzieje w jego g�owie. � Jaki jest stan twego umys�u? � spyta� nagle Pelorata.

��Stan umys�u? � powt�rzy� bezbarwnym g�osem Pelorat.

��Tak. Z�apali nas. Statek jest pod kontrol� z zewn�trz i nieub�aganie kieruje si� na �wiat, o kt�rym nic nie wiemy. Wpad�e� w panik�?

Na d�ugiej twarzy Pelorata pojawi� si� wyraz pewnej melancholii. � Nie � odpar�. � Nie powiem, �ebym czu� si� rado�nie. Czuj� lekki niepok�j, ale nie wpad�em w panik�.

��Ja te� nie. Czy to nie dziwne? Dlaczego nie jeste�my bardziej zdenerwowani?

��Spodziewali�my si� czego� takiego, Golan. Czego� takiego jak to.

Trevize odwr�ci� si� i spojrza� na ekran. Ca�y czas wida� na nim by�o stacj� orbitaln�. By�a teraz wi�ksza, co oznacza�o, �e zbli�yli si� do niej.

Nic wygl�da�a zbyt imponuj�co. Tak mu si� przynajmniej wydawa�o. Nic w niej nie �wiadczy�o o tym, �e zbudowali j� ludzie dysponuj�cy jak�� supernau � k�. W�a�ciwie wydawa�a si� nawet nieco prymitywna. Ale jednak trzyma�a ich w swych szponach.

��Jestem nastawiony zbyt analitycznie, Janov. Patrz� na to zbyt ch�odno! M�wi� sobie, �e to dlatego, �e nie jestem tch�rzem i potrafi� zachowa� zimn� krew w trudnej sytuacji, ale zbytnio sobie tym pochlebiam. Ka�dy tak o sobie my�li. Powinienem teraz kuli� si� i poci�. To, �e spodziewali�my si� czego�, nie zmienia faktu, �e jeste�my bezradni i �e mog� nas zabi�.

��Nie s�dz�, Golan � rzek� Pelorat. � Skoro Gajanie potrafili na tak� odleg�o�� zapanowa� nad naszym statkiem, to czy nie mogli nas zabi�? Je�li nadal �yjemy�

��Ale nie jeste�my zupe�nie nietkni�ci. Jeste�my za bardzo spokojni, m�wi� ci. My�l�, �e nas wyciszyli psychicznie.

��Dlaczego?

��My�l�, �e chc�, �eby�my byli w dobrej kondycji psychicznej. Mo�liwe, �e chc� nas przepyta�. Potem mog� nas zabi�.

��Je�li s� na tyle rozs�dni, �eby nas przepyta�, to mo�e s� te� na tyle rozs�dni, �eby nas nie zabija� bez powodu.

Trevize usiad� g��biej w fotelu (oparcie odchyli�o si� pod naciskiem jego plec�w do ty�u � przynajmniej fotel zostawili w spokoju i dzia�a� jak trzeba) i po�o�y� nogi na pulpicie, tam gdzie zazwyczaj k�ad� d�onie, aby nawi�za� kontakt z komputerem. � Mo�e s� na tyle pomys�owi, �eby znale�� jaki� pow�d � powiedzia�. � Niemniej jednak, je�li wp�yn�li na nasze m�zgi, to tylko nieznacznie. Gdyby to by� Mu�, na przyk�ad, to sprawi�by, �e pragn�liby�my tam lecie� � �e byliby�my tym zachwyceni, �e nie posiadaliby�my si� z rado�ci, �e tam lecimy, �e ka�d� cz�steczk� naszego ja chcieliby�my si� tam znale��. � Wskaza� na stacj� orbitaln�. � Czujesz co� takiego, Janov?

��Na pewno nie.

��Jak widzisz, nadal jestem w stanie, kt�ry pozwala mi na ch�odn� analiz� naszej sytuacji. To bardzo dziwne! A zreszt�, czy ja wiem? Mo�e nie posiadam si� ze strachu, mo�e zwariowa�em i tylko mi si� wydaje, �e przeprowadzam ch�odn� analiz�?

Pelorat wzruszy� ramionami. � Mnie wydajesz si� normalny. Mo�e, tak jak ty, zwariowa�em i wydaje mi si� to samo, co tobie, ale taka dyskusja donik�d nas nie zaprowadzi. R�wnie dobrze ca�a ludzko�� mo�e by� szalona i �ywi� takie same z�udzenia, w rzeczywisto�ci b�d�c pogr��ona w og�lnym chaosie. Nie spos�b udowodni�, �e to nieprawda, ale nie mamy innego wyj�cia ni� polega� na naszych zmys�ach. � A potem doda� nagle: � Prawd� m�wi�c, ja te� troch� si� zastanawia�em nad nasz� sytuacj�.

��Tak?

��Ot� rozmawiamy tu o Gai jako o �wiecie Mu��w czy o odrodzonej Drugiej Fundacji. Czy nie przysz�o ci do g�owy, �e istnieje jeszcze trzecie wyt�umaczenie, bardziej sensowne ni� te dwa?

��Jakie trzecie wyt�umaczenie?

Pelorat nie patrzy� na Trevizego. Zdawa� si� koncentrowa� na tym, co ma powiedzie�. Rzek� cicho i z namys�em:

��Mamy oto �wiat, Gaje, kt�ry przez nieokre�lony czas robi�, co m�g�, �eby egzystowa� w �cis�ej izolacji od reszty. W �aden spos�b nie pr�bowa� nawi�za� kontakt�w z innymi �wiatami, nawet z le��cymi w bezpo�rednim s�siedztwie �wiatami nale��cymi do Zwi�zku Sayshellskiego. Maj� wysoko rozwini�t� nauk�, je�li opowie�ci o zniszczeniu r�nych flot wojennych s� prawdziwe, a chyba tak, bo dowodzi tego fakt, �e potrafi� kierowa� naszym statkiem, a mimo to nie pr�bowali nikomu narzuci� swej w�adzy. Chc� po prostu, �eby zostawi� ich w spokoju.

Trevize zmru�y� oczy. � Czy�by?

��To nie jest ludzka postawa. Ponad dwadzie�cia tysi�cy lat dziej�w ludzko�ci w przestrzeni jest nieprzerwanym ci�giem ekspansji i usi�owa� ekspansji. Prawie ka�dy znany �wiat, kt�ry nadaje si� do zamieszkania, jest zamieszkany. O prawie ka�dy �wiat toczy�y si� spory i prawie ka�dy �wiat wojowa� w jakim� momencie z ka�dym ze swych s�siad�w. Je�li Gaja ma w tym wzgl�dzie tak� nietypow�, nieludzk� postaw�, to by� mo�e dlatego, �e naprawd� nie jest �wiatem ludzi.

Trevize potrz�sn�� g�ow�. � To niemo�liwe.

��Dlaczego niemo�liwe? � rzek� �agodnie Pelorat. � M�wi�em ci ju�, �e to naprawd� zagadkowe, �e rodzaj ludzki jest jedynym w Galaktyce rodzajem istot inteligentnych. A mo�e jednak nie jedynym? Czy nie mo�e istnie� jeszcze inny rodzaj takich istot � na jednej tylko planecie � kt�rym obce jest d��enie cz�owieka do ekspansji? W�a�ciwie � Pelorat podnieca� si� coraz bardziej � mo�e nawet jest w Galaktyce milion rodzaj�w istot inteligentnych, a z nich tylko jeden � nasz � ma p�d do ekspansji? Pozosta�e mog�y pozosta� tam, gdzie powsta�y, �yj�c w ukryciu, nie rzucaj�c si� w oczy�

��To �mieszne � powiedzia� Trevize. � Przecie� natkn�liby�my si� na takie istoty. Wyl�dowaliby�my na ich �wiatach. Musia�yby by� na r�nym stopniu rozwoju i dysponowa� r�nymi typami techniki. Na pewno wi�kszo�� z nich nie potrafi�aby nas powstrzyma�. A nigdy si� na co� takiego nie natkn�li�my. Na Przestrze�! Przecie� nigdy nawet nie natrafili�my na �adne szcz�tki cywilizacji nie stworzonej przez cz�owieka, mo�e nie? To ty jeste� historykiem, wi�c powiedz mi. Natrafili�my?

Pelorat potrz�sn�� g�ow�. � Nie. Ale jedna taka mo�e istnie�, Golan. Ta jedna!

��Nie wierz�. Sam m�wi�e�, �e Gaja w jakim� staro�ytnym dialekcie znaczy�a �Ziemia�. Czy mo�e tam by� cywilizacja nie stworzona przez cz�owieka?

��T� nazw� nadali jej ludzie� Kto wie dlaczego? Podobie�stwo do archaicznego s�owa mo�e by� przypadkowe� Pomy�l tylko � fakt, �e zwabili nas w s�siedztwo swojej planety i �ci�gaj� nas tam teraz wbrew naszej woli, jest argumentem na rzecz tezy, �e Gajanie nie s� lud�mi.

��Dlaczego? Co to ma wsp�lnego z nieludzko�ci�?

��Interesuj� si� nami, lud�mi.

��Jeste� szalony, Janov � powiedzia� Trevize. � Od tysi�cy lat �yj� w Galaktyce, otoczeni przez ludzi. Dlaczego mieliby si� nami interesowa� akurat teraz? Dlaczego nie interesowali si� nami wcze�niej? A je�li zainteresowali si� dopiero teraz, to dlaczego akurat tob� i mn�? Je�li chc� zbada� istoty ludzkie i ich kultur�, to dlaczego nie zainteresowali si� �wiatami nale��cymi do Sayshell? Dlaczego mieliby nas �ci�ga� a� z Terminusa?

��Mog� interesowa� si� Fundacj�.

��Bzdura! � �achn�� si� Trevize. � Janov, ty po prostu chcesz znale�� jakie� istoty inteligentne nie b�d�ce lud�mi i to jest to. My�l� teraz, �e gdyby� spodziewa� si� natrafi� na takie istoty, to nie przejmowa�by� si� w og�le tym, �e ci� z�api�, �e b�dziesz bezbronny, nawet tym, �e ci� zabij�, byleby� tylko zdo�a� zaspokoi� swoj� ciekawo��.

Pelorat chcia� ju� z oburzeniem zaprzeczy�, nawet zacz�� co� m�wi�, ale przerwa�, wzi�� g��boki oddech i powiedzia�:

��Mo�e masz racj�, Golan, ale ja i tak b�d� twierdzi� swoje. My�l�, �e nie b�dziemy musieli d�ugo czeka�, �eby przekona� si�, kto z nas ma racj�. �Sp�jrz!

Wskaza� na ekran. Trevize, kt�ry w zapale dyskusji przesta� zwraca� uwag� na to, co si� wok� nich dzieje, na s�owa Pelorata odwr�ci� si�. � Co to jest? � spyta�.

��Czy z tej stacji nie startuje jaki� statek?

��Co� tam jest � przyzna� niech�tnie Trevize. � Nie mog� jeszcze rozr�ni� szczeg��w. Nie mog� da� wi�kszego zbli�enia, bo ju� jest maksymalne. � Po chwili rzek�: � Wydaje si�, �e kieruje si� w nasz� stron�. My�l�, �e to statek. Za�o�ymy si�?

��O co?

��Je�li uda nam si� kiedykolwiek wr�ci� na Terminus � powiedzia� drwi�cym g�osem Trevize � to zam�wimy wystawny obiad dla nas i dla go�ci, jakich b�dziemy chcieli zaprosi�, w liczbie � powiedzmy � czterech os�b i je�li na tym statku znajduj� si� istoty nale��ce do innego ni� my rodzaju, to p�ac� ja, a je�li ludzie � to ty.

��Zgoda � odpar� Pelorat.

��No to zak�ad stoi � rzek� Trevize, wpatruj�c si� w ekran. Stara� si� dostrzec jakie� szczeg�y statku i zastanawia� si�, czy na podstawie jakichkolwiek szczeg��w mo�na bez wahania okre�li�, �e nale� on do istot innego rodzaju (albo do ludzi).

Siwe w�osy Branno by�y u�o�one nienagannie. Bior�c pod uwag� jej spok�j, mo�na by pomy�le�, �e znajduje si� w Pa�acu Burmistrzowskim. Ani jednym gestem nie zdradzi�a, �e jest w przestrzeni dopiero drugi raz w �yciu. (Zreszt� pierwszy raz, kiedy to rodzice zabrali j� na wycieczk� turystyczn� na Kalgan, w�a�ciwie si� nie liczy�. Mia�a wtedy zaledwie trzy lata.)

��W ko�cu by�o obowi�zkiem Thoobinga wyrazi� swoj� opini� i przestrzec mnie � powiedzia�a g�osem, w kt�rym brzmia�o pewne zm�czenie.: � Ostrzeg� mnie. Bardzo dobrze. Nie mam o to do niego pretensji.

Kodell, kt�ry wsiad� z ni� na statek, aby m�c rozmawia� swobodnie, bez trudno�ci natury psychologicznej, kt�re stwarza�o komunikowanie si� na odleg�o��, powiedzia�:

��Za d�ugo ju� jest na tej plac�wce. Zaczyna my�le� jak Sayshellczyk.

��To ryzyko zawodowe ambasadora, Liono. Poczekajmy, a� za�atwimy t� spraw�. Potem damy mu rok urlopu i po�lemy na jak�� inn� plac�wk�. Zna si� na swojej pracy� W ko�cu mia� tyle rozumu, �eby przekaza� nam bez zw�oki wiadomo�� od Trevizego.

Kodell u�miechn�� si� lekko. � Tak, powiedzia� mi, �e zrobi� to wbrew swej woli. �Robi� to, bo musz�, powiedzia�. Widzi pani, pani burmistrz, musia� to zrobi�, nawet wbrew swej woli, poniewa� jak tylko Trevize przekroczy� granic� Zwi�zku Sayshellskiego, poleci�em ambasadorowi Thoobingowi przekazywa� nam natychmiast wszelkie dotycz�ce go wiadomo�ci.

��Ach tak? � Branno obr�ci�a si� nieco na fotelu, aby lepiej widzie� twarz Kodella. � A co pana do tego sk�oni�o?

��Sprawy podstawowe. Trevize podr�uje najnowocze�niejszym statkiem bojowym, co oczywi�cie nie mog�o uj�� uwadze Sayshellczyk�w. Jest nieroztropnym ba�wanem, co te� nie mog�o uj�� ich uwadze. Dlatego m�g� wpa�� w jakie� tarapaty, a ka�dy obywatel Fundacji wie na pewno jedno � �e kiedy gdzie� w Galaktyce wpadnie w tarapaty, to mo�e wezwa� pomocy najbli�szego przedstawiciela Fundacji. Osobi�cie nie mia�bym nic przeciw temu, �eby Trevize wpakowa� si� w jak�� awantur� � mo�e to pomog�oby mu wreszcie wydoro�le� i w sumie wysz�oby mu na dobre � ale wys�a�a go pani po to, �eby by� naszym piorunochronem i chcia�em, �eby mog�a pani w�a�ciwie oceni� charakter gromu, kt�ry na niego spadnie, wi�c postara�em si�, �eby mia� go na oku znajduj�cy si� najbli�ej niego przedstawiciel Fundacji. To wszystko.

��A wi�c to tak! Rozumiem teraz dlaczego Thoobing tak zareagowa�. Ja wys�a�am mu podobne polecenie. Poniewa� otrzyma� mniej wi�cej takie same instrukcje ode mnie i od pana, trudno si� dziwi�, �e pomy�la�, i� pojawienie si� kilku statk�w Fundacji mo�e zapowiada� co� znacznie powa�niejszego� Liono, dlaczego nie porozumia� si� pan ze mn�, przed wys�aniem mu tego polecenia?

��Gdybym zaprz�ta� pani g�ow� wszystkim, � co robi�, to nie starczy�oby pani czasu na wykonywanie obowi�zk�w burmistrza � odpar� ch�odno Kodell. � Dlaczego nie powiadomi�a mnie pani o swoich zamiarach?

��Gdybym informowa�a pana o wszystkich swoich zamiarach � rzek�a cierpko Branno � to za du�o by pan wiedzia�� Ale to b�aha sprawa, tak jak i niepok�j Thoobinga, a nawet � m�wi�c szczerze � jak ewentualny atak Sayshellczyk�w. Bardziej interesuje mnie Trevize.

��Nasi zwiadowcy zlokalizowali Compora. Leci za Trevizem, a obaj zbli�aj� si� bardzo ostro�nie do Gai.

��Dosta�am pe�ny raport tych zwiadowc�w, Liono. Najwyra�niej zar�wno Trevize, jak i Compor traktuj� Gaje powa�nie.

��Wszyscy kpi� z przes�d�w na temat Gai, ale ka�dy my�li �A je�li�� Nawet ambasador Thoobing zdaje si� tym nieco zaniepokojony. To mo�e by� rezultatem sprytnej polityki Sayshellczyk�w. Je�li si� rozpowszechnia opowie�ci o tajemniczym, niezwyci�onym �wiecie, to ludzie staraj� si� unika� nie tylko tego �wiata, ale te� �wiat�w po�o�onych w jego pobli�u� takich jak Zwi�zek Sayshellski.

��My�li pan, �e to dlatego Mu� da� spok�j Sayshell?

��Mo�liwe.

��Ale chyba nie s�dzi pan, �e Fundacja trzyma�a si� z daleka od Sayshell z powodu Gai? Nie ma przecie� �adnych wzmianek o tym, �e kiedykolwiek przedtem s�yszeli�my o tym �wiecie.

��Przyznaj�, �e w naszych archiwach nie ma �adnej wzmianki o Gai, ale nie ma te� �adnego rozs�dnego wyja�nienia naszej pow�ci�gliwo�ci w stosunku do Zwi�zku Sayshellskiego.

��.Miejmy zatem nadziej�, �e � wbrew opinii Thoobinga � rz�d sayshellski wierzy w pot�g� Gai i jej zdolno�ci zniszczenia ka�dego przeciwnika.

��A to dlaczego?

��Dlatego, �e w takim przypadku Zwi�zek Sayshellski nie b�dzie mia� nic przeciw naszej wyprawie na Gaje. Im bardziej nie b�dzie im si� to podoba�, tym bardziej b�d� sk�onni uwa�a�, �e nie mo�na nam przeszkadza� rzuca� si� na pewne po�arcie przez Gaje. �To b�dzie wspania�a lekcja, pomy�l� sobie, dla tych agresor�w�.

��A je�li oka�e si�, �e maj� racj�, pani burmistrz? Je�li oka�e si�, �e Gaja faktycznie potrafi zniszczy� ka�dego przeciwnika?

Branno u�miechn�a si�. � Kiedy m�wi� pan, �e ka�dy my�li �A je�li��, to przedstawia� pan swoje w�asne w�tpliwo�ci, co, Liono?

��Musz� bra� pod uwag� wszystkie mo�liwo�ci. To m�j obowi�zek.

��Je�li Gaja potrafi zniszczy� ka�dego przeciwnika, to dobior� si� do Tfevizego. To jego zadanie, jako tego, kt�ry ma �ci�gn�� burz�. Mam nadziej�, �e to te� zadanie Compora.

��Ma pani tak� nadziej�? Dlaczego?

��Dlatego, �e dzi�ki temu nabior� za du�ej pewno�ci siebie. To nam na r�k�. Zlekcewa�� nas i b�dziemy mogli �atwiej ich pokona�.

��.A je�li to my jeste�my za bardzo pewni siebie?

��Nie jeste�my � odpar�a stanowczo Branno.

��Ci Gajanie to mo�e by� co�, o czym nie mamy �adnego poj�cia i przez co nie jeste�my w stanie oceni� w�a�ciwie stopnia gro��cego nam niebezpiecze�stwa. Poddaj� to po prostu pod rozwag�, pani burmistrz, bo trzeba si� liczy� nawet z tak� mo�liwo�ci�.

��Naprawd�? Sk�d panu to przysz�o do g�owy, Liono?

��St�d, �e � jak my�l� � czuje pani, �e Gaja mo�e okaza� si� Drug� Fundacj�. Podejrzewam nawet, �e pani uwa�a, �e to jest Druga Fundacja. Jednak dzieje Sayshell s� interesuj�ce, nawet w okresie Imperium. Wtedy Sayshell by� jedynym �wiatem, kt�ry mia� do�� znaczn� autonomi�. Tylko Sayshell unikn�� p�acenia ogromnych podatk�w za panowania tak zwanych z�ych imperator�w. Kr�tko m�wi�c, wydaje si�, �e Sayshell by� pod opiek� Gai nawet w czasach Imperium.

��No i co z tego?

��To, �e Druga Fundacja zosta�a za�o�ona przez Hariego Seldona w tym samym czasie co nasza. W czasach Imperium. Druga Fundacja nie istnia�a, a Gaja tak. Dlatego Gaja nie jest Drug� Fundacj�. Jest to co� innego, mo�e nawet gorszego.

��Nie mam zamiaru ba� si� tego, czego nie znam, Liono. Istniej� tylko dwa �r�d�a zagro�enia � bro� fizyczna i bro� psychiczna. I przed jedn�, i przed drug� jeste�my w pe�ni zabezpieczeni� Niech pan wraca teraz na sw�j statek i trzyma flot� w pogotowiu na granicy z Sayshell. Polec� w kierunku Gai tylko tym jednym statkiem,, ale ca�y czas b�d� w kontakcie z panem i niech pan b�dzie got�w do��czy� do nas jednym skokiem, je�li zajdzie taka potrzeba� Niech pan ju� idzie, Liono, i nie robi takiej zmartwionej miny.

��Jeszcze tylko jedno pytanie. Jest pani pewna, �e wie, co robi?

��Jestem � odpar�a ponuro. � Ja te� przestudiowa�am histori� Sayshell i wiem, �e Gaja nie mo�e by� Drug� Fundacj�, ale � jak ju� m�wi�am � dosta�am pe�ny raport naszych zwiadowc�w i z niego�

��Tak?

��Dowiedzia�am si�, gdzie znajduje si� Druga Fundacja. Zajmiemy si� i nimi, Liono. Najpierw zajmiemy si� Gaj�, a potem Trantorem.

Min�o wiele godzin, zanim statek ze stacji orbitalnej znalaz� si� w pobli�u �Odleg�ej Gwiazdy�. Trevizemu czas ten d�u�y� si� straszliwie.

W normalnej sytuacji Trevize pr�bowa�by wys�a� w jego kierunku sygna� i czeka�by na odpowied�. Gdyby odpowiedzi nie dosta�, postara�by si� zej�� mu z drogi.

Poniewa� nie by�o �adnej odpowiedzi, a �Odleg�a Gwiazda� nie by�a uzbrojona, nie pozostawa�o im nic innego jak czeka�. Komputer nie reagowa� .na �adne polecenie odnosz�ce si� do tego, co by�o na zewn�trz. Przynajmniej wewn�trz wszystko dzia�a�o bez zak��ce�. System urz�dze� podtrzymuj�cych warunki niezb�dne dla �ycia funkcjonowa� bez zarzutu, wi�c fizycznie czuli si� dobrze. Ale by�o to niewielk� pociech�. Byli co prawda jeszcze �ywi, ale Trevizego przyt�acza�a niepewno�� tego, co si� z nimi stanie. Zauwa�y� z irytacj�, �e Pelorat jest spokojny. Otworzy� sobie puszk� z mi�sem kurcz�cia, kt�re zaraz po otwarciu zosta�o podgrzane przez mechanizm znajduj�cy si� w puszce, i teraz zajada� ze smakiem, gdy tymczasem Trevizemu nie w g�owie by�o jedzenie.

��Na Przestrze�, Janov � powiedzia� � przecie� to �mierdzi.

Pelorat drgn��, spojrza� na niego, a potem pow�cha� zawarto�� puszki.

��Ja nic nie czuj� � rzek�.

Trevize potrz�sn�� g�ow�. � Wybacz mi, Janov. Jestem po prostu wytr�cony z r�wnowagi. Ale postaraj si� je�� widelcem, bo przez ca�y dzie� palce b�d� ci pachnia�y kurczakiem.

Pelorat spojrza� z zaskoczeniem na swoje palce. � Przepraszam. Nie zauwa�y�em. My�la�em o czym� innym.

��Mo�e spr�bujesz zgadn��, co to za istoty znajduj� si� na � tym statku? � spyta� ze z�o�liwym u�mieszkiem Trevize. Wstyd mu by�o, �e Pelorat jest spokojniejszy ni� on. Mia� przecie� za sob� s�u�b� we flocie wojennej (cho� oczywi�cie nigdy nie widzia� bitwy), podczas gdy Pelorat by� tylko historykiem. A jednak to w�a�nie Pelorat zachowywa� spok�j.

��Nie mo�na przewidzie�, jaki kierunek mog�a przyj�� ewolucja w warunkach odmiennych od ziemskich. Liczba mo�liwych wariant�w nie jest wprawdzie niesko�czona, ale i tak dostatecznie du�a, by mo�na by�o praktycznie przyj��, �e jest ich niesko�czenie wiele. Mimo to mog� przewidzie�, �e nie zareaguj� gwa�townie, je�li nie zostan� do tego zmuszeni i potraktuj� nas jak istoty cywilizowane. Gdyby by�o inaczej, to byliby�my ju� martwi.

��Ty przynajmniej potrafisz jeszcze logicznie rozumowa� i jeste� spokojny. Na moje nerwy to ich uspokajaj�ce dzia�anie, kt�remu nas poddali, jako� nie dzia�a. Nie mog� usiedzie� na miejscu. Dlaczego nie ma tu jeszcze tego w miotacz kopanego statku?

��Ja, Golan, jestem przyzwyczajony do czekania. Cale �ycie sp�dzi�em siedz�c nad jednymi materia�ami i czekaj�c na inne. Ty jeste� cz�owiekiem czynu i prze�ywasz m�ki, kiedy nie mo�esz dzia�a�.

Trevize poczu�, �e z wolna opuszcza go napi�cie. � Nie doceni�em twojego zdrowego rozs�dku, Janov � mrukn��.

��Przesadzasz � odpar� pogodnie Pelorat � ale nawet naiwny akademik mo�e czasem rozs�dnie spojrze� na �ycie.

��A czasem mo�e takiego spojrzenia zabrakn�� nawet najsprytniejszemu politykowi.

��Tego nie powiedzia�em.

��Ty nie, ale ja� No wi�c postaram si� czym� zaj��. Mog� dalej obserwowa� ten statek. Jest ju� na tyle blisko, �e mo�na o nim powiedzie� co� wi�cej. Wydaje si� do�� prymitywny.

��Wydaje si�?

��Je�li to nie jest wytw�r ludzkiego umys�u i ludzkich r�k, to to, co wydaje si� prymitywne, mo�e w rzeczywisto�ci by� po prostu skutkiem tego faktu � powiedzia� Trevize.

��My�lisz, �e to mo�e by� produkt nie stworzonej przez cz�owieka cywilizacji? � spyta� z wypiekami na twarzy Pelorat.

��Trudno powiedzie�. Przypuszczam, �e aczkolwiek wytwory techniki mog� si� bardzo r�ni� od siebie w zale�no�ci od tego, w jakiej cywilizacji powsta�y, to r�nice mi�dzy nimi nie s� tak wielkie jak r�nice genetyczne.

��To tylko twoje przypuszczenie. Na razie znamy tylko r�ne cywilizacje stworzone przez cz�owieka. Nie znamy �adnych innych istot inteligentnych i nie jeste�my w stanie wyobrazi� sobie, jak bardzo mog� si� r�ni� od naszych wytwory ich techniki.

��Ryby, delfiny, pingwiny, ka�amarnice, a nawet dwuzgi�tki, kt�re nie pochodz� przecie� z Ziemi � zak�adaj�c, �e inne gatunki s� pochodzenia ziemskiego � poradzi�y sobie z problemem poruszania si� w �rodowisku lepkim przybieraj�c kszta�ty op�ywowe, tak �e zewn�trznie nie r�ni� si� od siebie a� tak bardzo, jak mo�na by przypuszcza� na podstawie ich wyposa�enia genetycznego. Tak � samo mo�e by� z wytworami techniki.

��Ramiona ka�amarnicy i spiralne rz�ski dwuzgi�tka � odpar� Pelorat � bardzo r�ni� si� od siebie i od p�etw, b�on p�awnych oraz odn�y kr�gowc�w. Tak samo mo�e by� z wytworami techniki.

��W ka�dym razie � rzek� Trevize � czuj� si� lepiej. Rozmowa z tob� na takie nonsensowne tematy dobrze robi mi na nerwy. A poza tym spodziewam si�, �e wkr�tce dowiemy si�, z kim czy z czym mamy do czynienia. Ten statek nie b�dzie w stanie po��czy� si� z naszym, wskutek czego ten kto� czy to co�, co jest na nim, b�dzie musia�o dosta� si� tu starym sposobem, po linie, albo zmusi nas jako�, �eby�my my przedostali si� do niego w ten spos�b� Chyba �e te istoty maj� ca�kiem inny spos�b przechodzenia z jednego statku na drugi.

��Du�y jest ten statek?

��Skoro nie mo�emy skorzysta� z naszego komputera i obliczy� za pomoc� radaru w jakiej odleg�o�ci jest od nas, to w �aden spos�b nie mo�emy si� zorientowa� jakie ma wymiary.

Z obcego statku wysun�a si� lina w kierunku �Odleg�ej Gwiazdy�.

��Albo s� na nim ludzie, albo inne istoty u�ywaj� tego samego urz�dzenia � powiedzia� Trevize. � Mo�e nic innego nie nadaje si� do tego celu.

��Mogliby u�ywa� rury albo poziomej drabiny � rzek� Pelorat.

��Brakuje im gi�tko�ci. Przerzucenie rury albo drabiny ze statku na statek by�oby za bardzo skomplikowan� operacj�. Do tego trzeba czego�, co jest jednocze�nie mocne i gi�tkie.

Us�yszeli g�uchy odg�os, kiedy lina zetkn�a si� z kad�ubem �Odleg�ej Gwiazdy� i wprawi�a go (oraz powietrze wewn�trz niego) w drgania. By�o to skutkiem normalnego w takich razach ze�lizgiwania si� liny, gdy� obcy dostosowywa� sw� pr�dko�� do pr�dko�ci �Odleg�ej Gwiazdy�, ale lina przez ten czas by�a nieruchoma w stosunku do obu statk�w.

Na kad�ubie obcego statku pojawi� si� ciemny punkt, kt�ry nast�pnie rozszerzy� si� jak �renica oka.

��Otwieraj�ca si� diafragma, zamiast p�yty obrotowej � mrukn�� Trevize.

��To nie ludzie?

��Niekoniecznie. Ale to interesuj�ce.

Z otworu wy�oni�a si� jaka� posta�.

Pelorat zacisn�� usta i po chwili powiedzia� z wyra�nym rozczarowaniem: � Niedobrze. To cz�owiek.

��Niekoniecznie � rzek� spokojnym g�osem Trevize. � Na razie mo�emy stwierdzi� tylko tyle, �e ma pi�� wybrzusze�. Jedno to mo�e by� g�owa, dwie � r�ce i dwie � nogi, ale mo�e to by� co� innego� Czekaj!

��Co!

��Porusza si� szybciej i lepiej, ni� si� spodziewa�em� Aaa!

��Co?

��Ma jaki� nap�d. O ile mog� si� zorientowa�, to nie jest silnik odrzutowy, ale te� nie przesuwa si� si�� mi�ni. Tak czy inaczej, to niekoniecznie cz�owiek.

Mimo szybkiego posuwania si� przybysza wzd�u� liny, wydawa�o si� im, �e trwa to niewiarygodnie d�ugo, ale w ko�cu us�yszeli stukni�cie w kad�ub.

��Cokolwiek to jest, wchodzi na statek � powiedzia� Trevize. � Korci mnie, �eby go r�bn��, jak tylko si� poka�e. � Zacisn�� pi��.

��My�l�, �e raczej powinni�my si� uspokoi� � rzek� Pelorat. � To mo�e by� silniejsze ni� my. Mo�e potrafi kontrolowa� nasze my�li i zachowanie. Na pewno s� jeszcze inne albo inni na tym statku. Lepiej zaczekajmy, a� zorientujemy si�, z czym mamy do .czynienia�

��Z ka�d� minut� stajesz si� coraz bardziej rozs�dny, Janov, a ja coraz mniej � powiedzia� Trevize.

Us�yszeli, �e otworzy� si� w�az i w ko�cu przybysz znalaz� si� w �rodku.

��Wzrost ma prawie normalny � mrukn�� Pelorat. � Skafander pasowa�by na cz�owieka.

��Nigdy takiego nie widzia�em ani o takim nie s�ysza�em, ale wydaje mi si�, �e wygl�da jak wyr�b ludzki� Nic nie m�wi.

Posta� w skafandrze stan�a przed nimi i podnios�a przedni� ko�czyn� do okr�g�ego kasku, kt�ry � je�li by� ze szk�a � by� przezroczysty tylko z jednej strony. Nie wida� by�o, co jest w �rodku.

Ko�czyna dotkn�a czego� tak szybko, �e Trevize nie zd��y� si� zorientowa�, co to by�o i kask natychmiast od��czy� si� od skafandra i zsun�� si�. Ujrzeli twarz m�odej i bezsprzecznie �adnej kobiety.

Na nieruchomej twarzy Pelorata pojawi� si� wyraz os�upienia. � Jeste� istot� ludzk�? � spyta� niepewnie.

Dziewczyna unios�a brwi w g�r� i wyd�a usta. Trudno by�o powiedzie� na tej podstawie, czy us�ysza�a nieznany j�zyk i nie zrozumia�a pytania, czy te� zrozumia�a pytanie, ale zaskoczy�o j� ono.

Podnios�a szybko r�k� i dotkn�a czego� z lewej strony skafandra, kt�ry otworzy� si� jak futera�. Wysz�a z niego. Pusty skafander sta� przez chwil� nieruchomo, a potem przewr�ci� si�, wydaj�c d�wi�k do z�udzenia przypominaj�cy westchnienie.

Bez skafandra wygl�da�a jeszcze m�odziej. Mia�a lu�ne, p�prze�roczyste ubranie. Przez d�ug� do kolan sukienk� wida� by�o sk�p� bielizn�.

Mia�a ma�e piersi i by�a w�ska w talii, ale biodra mia�a pe�ne i kr�g�e. Przez sukienk� wida� by�o mocne uda i zgrabne �ydki. Mia�a czarne, d�ugie do ramion w�osy, orzechowe oczy i pe�ne, nieco nieregularne usta.

Spojrza�a po sobie, a potem rozwia�a w�tpliwo�ci dotycz�ce jej ewentualnej nieznajomo�ci j�zyka m�wi�c:

��Czy nie wygl�dam jak istota ludzka?

M�wi�a po og�lnogalaktycznemu, ale do�� wolno, jak gdyby w�a�ciwa wymowa sprawia�a jej nieco k�opotu.

Pelorat skin�� g�ow� i rzek� z u�miechem.

��Nie mog� zaprzeczy�. Zupe�nie jak istota ludzka. Jak rozkoszna istota.

Dziewczyna rozpostar�a ramiona, jakby chcia�a zach�ci� ich w ten spos�b, by si� jej przyjrzeli. � Mam nadziej�, panowie, �e tak jest naprawd�. M�czy�ni umieraj� z pragnienia, by posi��� to cia�o.

��Wola�bym �y�, by to zrobi� � powiedzia� Pelorat z galanteri�, kt�ra jego samego lekko zdumia�a.

��To w�a�ciwa decyzja � powiedzia�a powa�nie dziewczyna. � Kiedy ju� do tego dochodzi, to wszystkie westchnienia zmieniaj� si� w okrzyki rozkoszy.

Roze�mia�a si�. Zawt�rowa� jej Pelorat.

Trevize, kt�ry s�ucha� ich rozmowy ze zmarszczonym czo�em, spyta� nagle:

��Ile masz lat?

Dziewczyna jakby nieco si� skurczy�a. � Dwadzie�cia trzy� panowie. � Po co tu przylecia�a�? W jakim celu?

���eby eskortowa� was do Gai.

��Ma nas eskortowa� dziewczyna? Wyprostowa�a si� dumnie. � Ja jestem tak samo Gaj�, jak kto� inny � powiedzia�a. � Stacja to m�j odcinek pracy.

��Tw�j odcinek? By�a� tam sama?

��Wystarczy�o, �e ja tam by�am � odpar�a z dum�.

��A wi�c teraz jest pusta?

��Mnie tam nie ma, ale nie jest pusta. Jest ona.

��Ona? Jaka ona?

��Stacja. Stacja to Gaja. Nie jestem tam potrzebna. Ona trzyma ten statek.

��No to co robi�a� na tej stacji?

��To jest m�j odcinek.

Pelorat chwyci� Trevizego za rami�, ale Trevize strz�sn�� jego r�k�. Pelorat spr�bowa� jeszcze raz. � Golan � rzek� p�g�osem. � Nie krzycz na ni�. To tylko dziewczyna. Pozw�l, �e ja z ni� porozmawiam.

Trevize potrz�sn�� ze z�o�ci� g�ow�, ale Pelorat zwr�ci� si� do dziewczyny:

��Jak masz na imi�?

Dziewczyna u�miechn�a si� promiennie, jakby odwdzi�czaj�c si� za �agodny ton. � Bliss � powiedzia�a.

��Bliss? � rzek� Pelorat. � Bardzo �adne imi�. Na pewno nie jest to twoje pe�ne imi�.

��Oczywi�cie, �e nie. To by dopiero by�o, gdybym mia�a jednosylabowe imi�. Powtarza�oby si� we wszystkich sekcjach i nie mo�na by si� by�o zorientowa� o kogo chodzi, skutkiem czego m�czy�ni umieraliby z pragnienia, �eby posi��� nie to cia�o, o kt�re im by chodzi�o. Moje imi� w pe�nym brzmieniu to Blissenobiarella.

��To z kolei za d�ugie.

��Co? Sze�� sylab? To niedu�o. Mam przyjaci�, kt�rzy maj� pi�tnastosylabowe imiona i stale pr�buj� tworzy� od nich nowe zdrobnienia. Odk�d sko�czy�am pi�tna�cie lat, m�wi� na mnie Bliss. Mama m�wi�a na mnie �Nobby�, je�li mo�ecie to sobie wyobrazi�.

��W j�zyku og�lnogalaktycznym �bliss� znaczy to samo, co rozkosz albo szczyt szcz�cia.

��W gaja�skim te�. Nie r�ni si� tak bardzo od og�lnogalaktycznego. Wol�, �eby kojarzy�o si� z rozkosz�.

��Ja nazywam si� Janov Pelorat.

��Wiem o tym. A ten drugi d�entelmen, ten krzykacz, to Golan Trevize. Dostali�my wiadomo�� z Sayshell.

Trevize spyta� natychmiast:

��Jak otrzymali�cie wiadomo��?

Bliss odwr�ci�a si� do niego i powiedzia�a spokojnie:

��To nie ja otrzyma�am, ale Gaja.

��Panno Blissj czy pozwoli pani, �e zamieni� z przyjacielem kilka s��w na osobno�ci? � spyta� Pelorat.

��Ale� oczywi�cie, tylko �e zaraz musimy lecie�.

��To nie potrwa d�ugo. � Poci�gn�� silnie Trevizego za �okie�. Ten troch� si� opiera�; ale wszed� za nim do drugiej kabiny.

��Po co to wszystko? � spyta� szeptem Trevize. � Jestem pewien, �e s�yszy, co m�wimy. Pewnie potrafi czyta� w naszych my�lach. Oby j� miotacz trafi�!

��Potrafi czy nie, potrzeba nam przez chwil� troch� odosobnienia ze wzgl�d�w psychologicznych. Pos�uchaj, stary, daj jej spok�j. Nie mo�emy nic zrobi�, ale nie ma sensu wy�adowywa� na niej z�o�ci. Ona prawdopodobnie te� nie mo�e nic zrobi�. Ona tylko spe�nia swoje zadanie. Wys�ali j� po nas. Zreszt� dop�ki jest tutaj, prawdopodobnie nic nam nie grozi. Nie zostawialiby jej, gdyby mieli zamiar zniszczy� nasz statek. W�ciekaj si� tak dalej, a prawdopodobnie dopniesz swego � odwo�aj� j� i zniszcz� statek, a z nim nas.

��Nie lubi� by� bezradny � rzek� ze z�o�ci� Trevize.

��A kto lubi? Ale w�ciekanie si� nie poprawi naszej sytuacji. B�dziesz po prostu bezradnym krzykaczem. Drogi przyjacielu, nie chc� ci� jeszcze bardziej rozw�cieczy�. Wybacz mi, �e ci� tak krytykuj�,. ale nie mo�esz si� czepia� tej dziewczyny.

��Janov, ona mog�aby by� twoj� c�rk�.

Pelorat zesztywnia�. � Tym bardziej nale�y traktowa� j� �agodnie. Zreszt� nie wiem, co chcia�e� przez to powiedzie�.

Trevize zastanawia� si� chwil�. W ko�cu rozchmurzy� si�. � W porz�dku. Masz racj�. �le robi�. Ale denerwuje mnie, �e przys�ali dziewczyn�. Mogli przecie� przys�a� na przyk�ad jakiego� oficera. To by �wiadczy�o, �e � jakby to powiedzie� � troch� licz� si� z nami. Ale dziewczyna. I ona utrzymuje, �e to decyzja Gai?

��Prawdopodobnie ma na my�li w�adc� planety, kt�rej nazwa jest jego oficjalnym tytu�em� a mo�e rad� planety. Dowiemy si�, ale chyba nie b�dziemy pyta� wprost o to.

��M�czy�ni umieraj� z pragnienia, by posi��� jej cia�o! � rzek� Trevize. � Dobre sobie! Ma za du�y ty�ek.

��Nikt ci� nie prosi, Golan, �eby� umiera� z tego pragnienia � rzek� �agodnie Pelorat. � Daj spok�j. Uwa�aj, �e to autoironia z jej strony. Ja osobi�cie uwa�am, �e to zabawne i nieszkodliwe.

Zastali Bliss pochylon� nad komputerem. Za�o�y�a r�ce z ty�u, jakby ba�a si� czegokolwiek dotkn�� i gapi�a si� na urz�dzenie.

Podnios�a g�ow�, kiedy weszli. � To zadziwiaj�cy statek � powiedzia�a. � Nie wiem do czego s�u�y po�owa tych rzeczy, kt�re tu zobaczy�am, ale je�li chcecie mi da� jaki� prezent, to prosz� o to. To pi�kne. Teraz wydaje mi si�, �e m�j statek jest okropny. � Naprawd� jeste�cie z Fundacji? � spyta�a z nag�ym zaciekawieniem.

��Sk�d wiesz o Fundacji? � spyta� Pelorat.

��Ucz� o tym w szkole. G��wnie z powodu Mu�a.

��Dlaczego z powodu Mu�a, Bliss?

��By� jednym z nas, pa� kt�r� sylab� pana imienia mog� si� do pana zwraca�?

��Mo�esz m�wi� Jan albo Pel � rzek� Pelorat. � Co wolisz?

��By� jednym z nas, Pel � powiedzia�a Bliss z przyjacielskim u�miechem. � Urodzi� si� na Gai, ale zdaje si�, �e nikt nie wie dok�adnie gdzie.

��Przypuszczam, Bliss, �e jest on waszym bohaterem, co? � rzek� Trevize zdecydowanie, niemal natr�tnie przyjaznym tonem, rzucaj�c porozumiewawcze spojrzenie w kierunku Pelorata. � M�w mi Trev � doda�.

��Ale� nie � odrzek�a od razu. � To przest�pca. Opu�ci� Gaje bez pozwolenia, a nikt nie powinien tego robi�. Nikt nie wie, jak to zrobi�. Ale zrobi� i my�l�, �e dlatego �le sko�czy�. Ostatecznie Fundacja go pokona�a.

��Druga Fundacja? � spyta� Trevize.

��To jest wi�cej ni� jedna? Przypuszczam, �e gdybym my�la�a o tym, to bym si� dowiedzia�a, ale historia za bardzo mnie nie interesuje. Widz� to w taki spos�b � interesuje mnie to, co zdaniem Gai powinno. Je�li historia mnie nie obchodzi, to dlatego, �e mamy dosy� historyk�w albo dlatego, �e nie jestem do tego przystosowana. Chyba jestem przyuczana do zawodu technika pracuj�cego w przestrzeni. Ca�y czas jestem przydzielana na takie odcinki pracy jak ten i wydaje mi si�, �e to lubi� i jest rzecz� zrozumia��, �e nie lubi�abym tego, gdyby�

M�wi�a szybko, prawie jednym tchem i Trevize z trudem przerwa� jej. � Kto to jest Gaja? � spyta�.

Bliss wygl�da�a na kompletnie zaskoczon�. � Po prostu Gaja� Pel, Trev, sko�czmy ju�, prosz�. Musimy wyl�dowa� na powierzchni planety. � Przecie� tam lecimy, prawda?

��Tak, ale powoli. Gaja uwa�a, �e mo�ecie porusza� si� o wiele .szybciej, je�li skorzystacie z waszych silnik�w. Zrobicie to?

��Mo�emy � rzek� ponuro Trevize. � Ale czy nie jest bardziej prawdopodobne, �e odlec� w przeciwnym kierunku, jak tylko odzyskam kontrol� nad statkiem?

Bliss roze�mia�a si�. � Jeste� zabawny. Oczywi�cie, �e nie mo�ecie lecie� w kierunku, kt�rego nie chce Gaja. Ale mo�ecie lecie� szybciej w kierunku, w kt�rym Gaja chce, �eby�cie lecieli. Rozumiesz?

��Rozumiemy � rzek� Trevize � i postaram si� nie opowiada� ju� takich zabawnych dowcip�w. Gdzie mam wyl�dowa�?

��Niewa�ne. Po prostu le� w d� prosto przed siebie. Wyl�dujesz we w�a�ciwym miejscu. Gaja o to zadba.

��Czy zostaniesz z nami, Bliss, i postarasz si�, �eby nas dobrze przyj�to? � spyta� Pelorat.

��My�l�, �e mog� to zrobi�. Nale�no�� za moje us�ugi � to znaczy za us�ugi tego rodzaju � mo�ecie przela� na moj� kart� bilansow�.

��A inne us�ugi?

Bliss zachichota�a. � Jeste� mi�y, staruszku. Pelorat drgn��, jakby go co� uk�u�o.

Bliss obserwowa�a z wyra�nym podnieceniem ich gwa�towne opadanie na Gaje. � Nie czuje si� w og�le przyspieszenia � powiedzia�a.

��To jest lot grawitacyjny � powiedzia� Pelorat. � Wszystko, w��czaj�c w to nas, podlega przyspieszeniu jednocze�nie i w takim samym stopniu, i dlatego nic nie czujemy.

��A jak to dzia�a, Pel?

Pelorat wzruszy� ramionami. � My�l�, �e Trev to wie � powiedzia� � ale wydaje mi si�, �e nie jest w nastroju, �eby o tym m�wi�.

Trevize lecia� w kierunku �r�d�a si�y ci�ko�ci Gai prawie jak szaleniec. Tak, jak powiedzia�a Bliss, statek tylko cz�ciowo reagowa� na jego polecenia. Pr�ba przeci�cia ukosem linii pola grawitacyjnego zosta�a zaakceptowana, cho� po pewnym wahaniu. Natomiast pr�ba wzniesienia si� zosta�a zupe�nie zignorowana.

Statek w dalszym ci�gu nie nale�a� do niego.

Pelorat spyta� nie�mia�o:

��Czy nie lecisz troch� za szybko, Golan? Trevize, staraj�c si� (raczej ze wzgl�du na Pelorata ni� na cokolwiek innego) nie okaza� z�o�ci, odpar� nieco st�umionym g�osem:

��Ta m�oda dama twierdzi, �e Gaja zadba o nas.

��Oczywi�cie, Pel � powiedzia�a Bliss. � Gaja nie pozwoli, aby statkowi co� si� sta�o. Macie tu co� do jedzenia?

��Owszem, mamy � rzek� Pelorat. � Co by� chcia�a?

���adnego mi�sa � powiedzia�a rzeczowym tonem. Bliss � ale mo�e by� ryba albo jajka, z warzywami, je�li jakie� macie.

��Mamy tu troch� potraw sayshellskich � rzek� Pelorat. � Nie wiem, co w nich jest, ale mo�e ci zasmakuj�.

��Dobrze, mog� spr�bowa� � zgodzi�a si� bez entuzjazmu Bliss.

��Czy Gajanie s� wegetarianami? � spyta� Pelorat.

��Nie wszyscy, ale wielu � skin�a energicznie g�ow� Bliss. � To zale�y od tego, jakiego rodzaju sk�adnik�w pokarmowych potrzebuje czyj� organizm. Ostatnio nie mam ochoty na mi�so, wi�c przypuszczam, �e m�j organizm go nie potrzebuje. Tak samo nie kusz� mnie s�odycze. Za to smakuj� mi sery i krewetki. My�l�, �e chyba musz� zrzuci� par� kilo. � Klapn�a si� g�o�no w prawy po�ladek. � Mam tu pi�� albo sze�� funt�w za du�o.

��Nie s�dz� � rzek� Pelorat. � Masz przynajmniej na czym siada�.

Bliss odwr�ci�a g�ow� i popatrzy�a przez rami� na sw� pup�. � A zreszt�, to niewa�ne. Waga sama si� wyr�wnuje. Nie powinnam sobie tym zaprz�ta� g�owy.

Trevize nie odzywa� si�, gdy� walczy� z �Odleg�� Gwiazd��. Troch� za d�ugo zastanawia� si� na jak� wej�� orbit� i teraz z piskiem lecieli przez dolne warstwy egzosfery. Z wolna zaczyna� w og�le traci� kontrol� nad statkiem. Mia� wra�enie, jak gdyby jaka� nieznana si�a nauczy�a si� panowa� nad silnikami grawitacyjnymi. �Odleg�a Gwiazda� sama zmieni�a kurs w. warstwie rzadszego powietrza i gwa�townie zwolni�a. Potem sama wybra�a kierunek lotu i zacz�a po �agodnej krzywej sp�ywa� w d�.

Bliss nie zwraca�a uwagi na przenikliwy �wist, spowodowany oporem powietrza. Ostro�nie pow�cha�a paruj�c� puszk�. � To musi by� co� dobrego, Pel � powiedzia�a � bo inaczej nie pachnia�oby tak apetycznie. � W�o�y�a szczup�y palec do puszki, wyj�a i obliza�a. � Dobrze trafi�e�, Pel. To krewetki albo co� w tym rodzaju. Smaczne!

Trevize machn�� r�k� z niezadowoleniem i odwr�ci� si� od komputera.

��Moja panno � rzek�, jakby dopiero teraz j� zobaczy�.

��Mam na imi� Bliss � rzek�a stanowczo.

��A wi�c, Bliss! Zna�a� nasze nazwiska.

��Tak, Trev.

��Sk�d je zna�a�?

��Musia�am je zna�, �eby zrobi�, co do mnie nale�a�o. Dlatego je pozna�am.

��Wiesz, kto to jest Munn Li Compor?

��Wiedzia�abym, gdybym musia�a. Poniewa� nie wiem, pan Compor tu nie przyb�dzie. Je�li o to chodzi � przerwa�a, po czym doko�czy�a � nikt tu nie przyb�dzie opr�cz was dw�ch.

��Zobaczymy.

Spogl�da� w d�. Planeta by�a spowita chmurami. Nie tworzy�y one jednolitej warstwy, lecz uk�ada�y si� w zadziwiaj�co r�wnomiernie rozrzucone k��by ob�ok�w, sprawiaj�c, �e �adna cz�� powierzchni planety nie by�a dobrze widoczna.

Prze��czy� ogl�d na mikrofale. Rozb�ysn�� ekran radaroskopu. Powierzchnia planety by�a jakby odbiciem obrazu nieba. Wygl�da�o na to, �e jest to �wiat wyspiarski, jak Terminus, ale z wi�ksz� liczb� wysp. �adna z wysp nie by�a specjalnie du�a, ale te� nie by�y od siebie bardzo oddalone. By�o to co� w rodzaju archipelagu. Orbita statku znajdowa�a si� blisko p�aszczyzny r�wnika, ale nie wida� by�o czap lodowych na biegunach.

Nie wida� by�o nieomylnych znak�w nier�wnomiernego zag�szczenia ludno�ci, tak, jak na przyk�ad, �wiat�a po stronie pogr��onej w nocy.

��Czy wyl�dujemy w pobli�u stolicy, Bliss? � spyta� Trevize.

��Gaja sprowadzi was w jakie� dogodne miejsce � odpar�a oboj�tnie.

��Wola�bym du�e miasto.

��Masz na my�li du�e skupisko ludzi?

��Tak.

��To zale�y od Gai.

Statek zni�a� si� coraz bardziej i Trevize stara� si� zabi� czas zgadywaniem,, na kt�rej wyspie wyl�duj�. Tak czy inaczej, wszystko wskazywa�o na to, �e do momentu l�dowania pozosta�a im nieca�a godzina.

Statek wyl�dowa� spokojnie, bez �adnych wstrz�s�w, bez nienormalnych skutk�w dzia�ania si�y ci�ko�ci, prawie jak pi�rko. Pierwsza wysz�a Bliss, potem Pelorat, a na ko�cu Trevize.

Pogoda przypomina�a wczesn� wiosn� w stolicy Terminusa. Wia� �agodny wietrzyk, a na pokrytym ob�okami niebie �wieci�o jasno, jak na Terminusie p�nym rankiem, s�o�ce. Pod stopami mieli ziele�, a w pewnej odleg�o�ci wida� by�o rz�dy drzew, �wiadcz�ce, �e jest tam sad. W innej stronie widoczne by�o morze.

W powietrzu rozlega�o si� bzyczenie i brz�czenie � by� mo�e by�y to odg�osy wydawane przez owady � w g�rze przemkn�� ptak albo jaki� inny lataj�cy stw�r, a z dala dobiega� d�wi�k klak � klak, kt�ry mog�a wydawa� jaka� maszyna rolnicza.

Pierwszy odezwa� si� Pelorat. Nie m�wi� o tym, co widzi, ani o tym, co s�yszy, ale poci�gn�wszy g�o�no nosem, powiedzia�: � Ach, jaki przyjemny zapach, zupe�nie przypomina mi �wie�utki sos jab�kowy.

��Tam prawdopodobnie jest sad � rzek� Trevize � i, jak si� domy�lam, robi� tam w�a�nie sos jab�kowy.

��Natomiast na waszym statku � powiedzia�a Bliss � pachnia�o jak� No, nieprzyjemnie.

��Nie m�wi�a� nic, kiedy tam by�a� � mrukn�� Trevize.

��Nie mog�am by� nieuprzejma. By�am tam go�ciem.

��Nie mo�esz nadal by� uprzejma?

��Teraz jestem na swoim �wiecie. Tu wy jeste�cie go��mi. Wy powinni�cie by� uprzejmi.

��Ona ma chyba racj� z tym zapachem na statku, Golan � rzek� Pelorat. � Nie mo�na by go przewietrzy�?

��Mo�na � odpar� sucho Trevize. � Mo�na to zrobi�, je�li ta ma�a da nam s�owo, �e ze statkiem nic si� nie stanie. Zd��y�a ju� nam pokaza�, �e potrafi wyczynia� z nim r�ne rzeczy.

Bliss wyprostowa�a si� na ca�� wysoko��. � Wcale nie jestem taka ma�a, a je�li po to, �eby�cie mogli oczy�ci� sw�j statek, trzeba zostawi� go w spokoju, to zapewniam was, �e zrobi� to z przyjemno�ci�.

��A potem mo�esz nas zabra� do tego, kt�rego nazywasz Gaj�? � spyta� Trevize.

Bliss zrobi�a rozbawion� min�. � Nie wiem, czy mi uwierzysz, Trev, ale to ja jestem Gaj�.

Trevize os�upia�. Nieraz s�ysza� zwrot �nie m�c pozbiera� my�li� u�yty w znaczeniu przeno�nym. Teraz jednak, po raz pierwszy w �yciu, czu� si� tak, jak gdyby naprawd� nie m�g� pozbiera� my�li. W ko�cu zdoby� si� tylko na jedno. � Ty? � rzek�.

��Tak. I ziemia. I te drzewa. I ten kr�lik, kt�ry siedzi tam w trawie. I ten cz�owiek, kt�rego widzicie w�r�d drzew. Ta ca�a planeta i wszystko, co na niej jest, to Gaj�. Wszyscy jeste�my jednostkami, ka�dy z nas jest oddzielnym organizmem, ale mamy jedn� og�ln� �wiadomo��. Planeta, materia nieo�ywiona, posiada j� w najmniejszym stopniu, r�ne formy �ycia w r�nym stopniu, a ludzie w stopniu najwi�kszym, ale jest to �wiadomo�� zbiorowa, nas wszystkich.

��Wydaje mi si�, Golan � rzek� Pelorat � �e ona chce powiedzie�, �e Gaj� to co� w rodzaju �wiadomo�ci grupowej.

Trevize skin�� g�ow�. � Tyle zrozumia�em� W takim razie, Bliss, kto rz�dzi tym �wiatem?

��Sam si� rz�dzi � powiedzia�a. � Te drzewa rosn� w rz�dach samorzutnie, z w�asnej woli. Rozmna�aj� si� w takim tempie, jakie jest potrzebne, �eby zast�pi� te, kt�re z jakich� przyczyn zmar�y. Ludzie zbieraj� tyle jab�ek, ile im potrzeba, inne zwierz�ta, r�wnie� owady, jedz� tyle, ile im potrzeba, nie wi�cej.

��Owady wiedz�, ile im przypada, prawda? � rzek� ironicznie Trevize.

��Tak, w pewnym sensie. Deszcz pada, kiedy jest potrzebny. Czasami przechodzi nawet w ulew�, kiedy ta akurat jest konieczna, a czasami, kiedy to z kolei jest potrzebne, mamy susz�.

��I deszcz te� wie, co ma robi�, tak?

��Tak, wie � odpar�a bardzo powa�nie Bliss. � Czy r�ne kom�rki, z kt�rych sk�ada si� twoje cia�o, nie wiedz� co maj� robi�? Kiedy rosn�� i kiedy zako�czy� sw�j rozw�j? Kiedy wytwarza� pewne zwi�zki, a kiedy nie, a tak�e w jakiej ilo�ci je wytwarza�, �eby nie by�o za du�o ani za ma�o? Ka�da kom�rka jest w pewnym sensie samodzieln� fabryk� chemiczn�, ale wszystkie czerpi� surowce do produkcji ze wsp�lnych zasob�w, kt�rych dostarcza wsp�lny uk�ad komunikacyjny, wszystkie zrzucaj� odpady do wsp�lnych kana��w i wszystkie maj� sw�j udzia� w grupowej �wiadomo�ci.

��Ale� to nadzwyczajne! � krzykn�� z entuzjazmem Pelorat. � M�wisz, �e ta planeta jest jakim� superorganizmem, a ty kom�rk� tego superorganizmu.

��Nie, tego nie powiedzia�am, to tylko takie por�wnanie. Jeste�my jakby odpowiednikami kom�rek �ywego organizmu, ale to nie znaczy, �e jeste�my kom�rkami. Rozumiesz?

��A czym si� r�nicie od kom�rek? � spyta� Trevize.

��Sami sk�adamy si� z kom�rek i ka�de z nas jest grupow� �wiadomo�ci� tych kom�rek. Ta grupowa �wiadomo��, ta �wiadomo�� poszczeg�lnych organizm�w, na przyk�ad, w moim przypadku, �wiadomo�� istoty ludzkiej�

��Maj�cej cia�o, kt�re m�czy�ni tak chc� posi���, �e a� umieraj� z tego pragnienia.

��Zgadza si�. A wi�c moja �wiadomo�� zdecydowanie � wprost niewyobra�alnie � przewy�sza �wiadomo�� ka�dej pojedynczej kom�rki. To, �e my z kolei jeste�my cz�ci� �wiadomo�ci zbiorowej wy�szego stopnia, nie sprowadza nas do poziomu kom�rek. Pozostaj� sob�, ale ponad nami istnieje �wiadomo�� zbiorowa, kt�ra przewy�sza moj� indywidualn� �wiadomo�� w takim stopniu, w jakim moja �wiadomo�� jako jednostki przewy�sza �wiadomo�� pojedynczej kom�rki mi�niowej mojego bicepsu.

��Na pewno kto� wyda� polecenie, aby zatrzymano nasz statek.

��Nie kto�, ale Gaja! My wszyscy.

��Drzewa i. ziemia te�?

��One przyczyni�y si� do tego w niewielkim stopniu, ale te� mia�y w tym sw�j udzia�. S�uchaj, je�li muzyk komponuje symfoni�, to czy dociekasz, kt�ra to mianowicie kom�rka jego cia�a poleci�a napisa� t� symfoni� i nadzoruje ten proces?

��Rozumiem, �e � �eby tak powiedzie� � zbiorowy umys� stworzony przez t� zbiorow� �wiadomo�� jest o wiele pot�niejszy ni� umys� jednostki, tak jak mi�sie� jest silniejszy ni� � kt�rakolwiek z jego pojedynczych kom�rek. W rezultacie Gaja mog�a zapanowa� nad naszym komputerem i przechwyci� statek w du�ej odleg�o�ci od planety, mimo i� nikt z ludzi �yj�cych tu nie potrafi�by tego zrobi� sam � powiedzia� Pelorat.

��A wi�c rozumiesz to doskonale, Pel � powiedzia�a Bliss.

��Ja te� to rozumiem � rzek� Trevize. � Nie tak znowu trudno to zrozumie�. Ale czego od nas chce � ci�? Nie przylecieli�my tu, �eby na was napada�. Przylecieli�my w poszukiwaniu informacji. Dlaczego nas schwyta�a�?

��Aby z wami porozmawia�.

��Mog�a� z nami porozmawia� na statku.

Bliss potrz�sn�a z powag� g�ow�. � To nie ja mam to zrobi�.

��Przecie� jeste� cz�ci� zbiorowego umys�u?

��Tak, ale nie potrafi� lata� jak ptak, brz�cze� jak owad czy wyrosn�� tak wysoko jak drzewo. Robi� to, co potrafi� robi� najlepiej, a nie potrafi� wam najlepiej przekaza� tych informacji� chocia� potrzebna do tego wiedza mog�aby �atwo by� mi przekazana.

��Kto zadecydowa� o tym, �eby ci jej nie przekazywa�?

��My wszyscy.

��A kto przeka�e nam te informacje?

��Dom.

��A kto to jest Dom?

��Jego pe�ne nazwisko brzmi Endomandiovizamarondeyaso� i tak dalej. R�ni ludzie, zwracaj�c si� do niego przy r�nych okazjach, nazywaj� go r�nymi sylabami, z kt�rych sk�ada si� jego nazwisko. Ja znam go jako Doma i my�l�, �e wy te� mo�ecie tak do niego m�wi�. On chyba ma najwi�kszy ze wszystkich udzia� w �wiadomo�ci Gai. Mieszka na tej wyspie. Prosi�, �eby wolno mu by�o porozmawia� z wami i otrzyma� na to pozwolenie.

��Od kogo? � spyta� Trevize i zaraz sam sobie odpowiedzia�: � No tak, rozumiem, od was wszystkich.

Bliss skin�a potakuj�co g�ow�.

��A kiedy si� z nim zobaczymy, Bliss? � spyta� Pelorat.

��Zaraz. Chod� ze mn�, Pel. Zaprowadz� ci� do niego. Ciebie, oczywi�cie te�, Trev.

��A potem nas tam zostawisz? � spyta� Pelorat.

��Nie chcesz, �ebym to zrobi�a, Pel?

��Prawd� m�wi�c, nie.

��No i widzisz � powiedzia�a Bliss, id�c r�wn� drog� obok sadu. � M�czy�ni momentalnie napalaj� si� na mnie. Ten m�odzie�czy �ar nie omija nawet szacownych starszych pan�w.

Pelorat roze�mia� si�. � Nie liczy�bym tak bardzo na m�j m�odzie�czy �ar, Bliss, ale gdyby mnie ogarn��, to na pewno by�aby to twoja zas�uga.

��O, nie wyrzekaj si� tak pochopnie m�odzie�czego �aru. Potrafi� czyni� cuda.

��D�ugo b�dziemy musieli czeka� na tego Doma, kiedy ju� znajdziemy si� na miejscu? � spyta� z niecierpliwo�ci� Trevize.

��To Dom b�dzie na was czeka�. W ko�cu to on przez Gaje pracowa� od lat nad tym, �eby ci� tu �ci�gn��.

Trevize zatrzyma� si� w p� kroku i rzuci� szybkie spojrzenie na Pelorata, kt�ry cicho szepn��:

��Mia�e� racj�.

Bliss, patrz�c wprost przed siebie, powiedzia�a spokojnie:

��Wiem, Trev, �e od pewnego czasu podejrzewasz, i� ja/my/Gaja interesuj�/my si� tob�.

��Ja � my � Gaja? � spyta� cicho Pelorat.

Odwr�ci�a si� do niego z u�miechem. � Mamy ca�y system r�nych zaimk�w dla wyra�ania r�nych odcieni indywidualizmu istniej�cego na Gai. Mog�abym wam je wyja�ni�, ale na razie zwrot �Ja/my/Gaja� da wam pewne poj�cie o tym, co chc� powiedzie� Trev, chod�, prosz�. Dom czeka, a nie chc� zmusza� twoich n�g, aby ci� nios�y wbrew twej woli. To nieprzyjemne uczucie dla kogo�, kto nie jest do tego przyzwyczajony.

Trevize ruszy� za ni�. Obrzuci� j� podejrzliwym spojrzeniem.

Dom by� starszym cz�owiekiem. Wyrecytowa� swoje dwustupi��dziesi�ciotrzysylabowe nazwisko melodyjnym, to opadaj�cym, to zn�w wznosz�cym si� tonem.

��W pewnym sensie � powiedzia� � jest to moja kr�tka biografia. M�wi s�uchaczowi, czytelnikowi czy czuciowcowi kim jestem, jakie jest moje miejsce i rola w ca�o�ci, co osi�gn��em. Jednak od ponad pi��dziesi�ciu lat zadowalam si� zdrobnieniem Dom. Je�li akurat znajduj� si� w towarzystwie innych Dom�w, to mo�na do mnie zwraca� si� Domandio, a w odniesieniu do r�nych moich zaj�� u�ywa si� te� innych sylab. Raz w roku, w dniu moich urodzin, recytuje si� w my�li moje pe�ne nazwisko, tak jak przed chwil� zrobi�em to g�o�no. To bardzo efektowne, ale dla mnie k�opotliwe.

By� wysoki i tak chudy, �e wygl�da� na zag�odzonego . Cho� porusza� si� do�� wolno, jego g��boko osadzone oczy b�yszcza�y jak u m�odzie�ca. Mia� stercz�cy nos, d�ugi i chudy, ale o szerokich nozdrzach. Na r�kach, mimo i� pokryte by�y sieci� obrzmia�ych �y�, nie wida� by�o �lad�w artretyzmu. Mia� na sobie d�ug�, si�gaj�c� a� do kostek szat�, r�wnie siw� jak jego w�osy. Na bosych stopach nosi� sanda�y.

��Ile pan ma lat? � spyta� Trevize.

��Prosz�, m�w mi Dom, Trev. Inne formy wprowadzaj� niepotrzebnie oficjalno�� do rozmowy i kr�puj� swobod� wypowiedzi. Wed�ug uniwersalnego kalendarza galaktycznego sko�czy�em w�a�nie dziewi��dziesi�t trzy lata, ale urodziny b�d� obchodzi� dopiero za kilka miesi�cy, kiedy uko�cz� dziewi��dziesi�t lat wed�ug kalendarza gaja�skiego.

��Nie wygl�da pan� nie wygl�dasz, Dom, na wi�cej ni� siedemdziesi�t pi�� � rzek� Trevize.

��Tu, na Gai, ani taki wiek ani taki wygl�d nie s� niczym nadzwyczajnym, Trev� Ale mniejsza z tym. Najedli�cie si�?

Pelorat popatrzy� na sw�j talerz, na kt�rym wida� by�o resztki niewyszukanej i byle jak przyrz�dzonej potrawy. � Dom, czy mog� ci zada� raczej k�opotliwe pytanie? � spyta�. � Oczywi�cie, je�li poczujesz si� obra�ony to uznamy, �e pytania nie by�o.

��Pytaj �mia�o � powiedzia� z u�miechem Dom. � Pragn� wyja�ni� wam wszystko, co chcecie wiedzie� na temat Gai.

��Dlaczego? � spyta� natychmiast Trevize.

��Bo jeste�cie naszymi honorowymi go��mi� Co to za pytanie, Pel?

��Skoro wszystkie rzeczy na Gai maj� sw�j udzia� w zbiorowej �wiadomo�ci, to jak to si� dzieje, �e ty � jeden z element�w tej zbiorowo�ci � zjadasz to, co najwyra�niej by�o innym elementem tej zbiorowo�ci?

��To prawda. Ale wszystkie rzeczy podlegaj� przemianom. Musimy je��, i wszystko, co jemy, ro�liny, jak i zwierz�ta, nawet przyprawy b�d�ce materi� nieo�ywion�, sk�ada si� na Gaje. Ale, widzisz, niczego � nie zabijamy dla przyjemno�ci czy dla sportu. Nie sprawiamy �adnemu stworzeniu niepotrzebnego b�lu. I przypuszczam, �e nie dbamy w og�le o to, �eby nasze potrawy by�y apetyczne. Nie smakowa�o ci to danie, prawda, Pel? A tobie, Trev? No c�, nie jada si� dla przyjemno�ci.

A zreszt� to, co si� zje, nadal ma sw�j udzia� w �wiadomo�ci planety. Te cz�ci po�ywienia, kt�re zosta�y przyswojone przez m�j organizm, b�d� mia�y udzia� w wi�kszej porcji zbiorowej �wiadomo�ci. Kiedy umr�, ja te� zostan� zjedzony, chocia�by tylko przez bakterie gnilne, i w ten spos�b b�d� mia� udzia� w o wiele mniejszej porcji �wiadomo�ci. Ale kiedy� cz�stki mojego cia�a stan� si� cz�stkami cia� innych ludzi, wielu ludzi.

��Rodzaj w�dr�wki dusz � rzek� Pelorat.

��Czego, Pel?

��To taki stary mit, kt�ry jest nadal popularny na pewnych �wiatach.

��Ach tak. Nie s�ysza�em o tym. Musisz mi kiedy� opowiedzie�.

��Ale twoja indywidualna �wiadomo��, to, co jest Domem, nigdy ju� si� w pe�ni nie odtworzy � powiedzia� Trevize.

��Oczywi�cie, �e nie. Ale czy to Wa�ne? Nadal b�d� cz�ci� Gai, a tylko to si� liczy. S� u nas mistycy, kt�rzy zastanawiaj� si�, czy nie powinni�my podj�� dzia�a�, aby stworzy� zbiorow� pami�� o minionych istnieniach, ale Gaj a uwa�a, �e nie da si� tego zrobi� w �aden praktyczny spos�b i �e nie by�oby z tego �adnego po�ytku. Zm�ci�oby to tylko aktualn� �wiadomo�� Oczywi�cie je�li zmieni� si� warunki, to mo�e si� r�wnie� zmieni� nastawienie Gai do tego pomys�u, ale osobi�cie uwa�am, �e jest to niemo�liwe w daj�cej si� przewidzie� przysz�o�ci.

��Dlaczego musisz umrze�, Dom? � spyta� Trevize. � Popatrz tylko, jak wygl�dasz przy swojej dziewi��dziesi�tce. Czy �wiadomo�� zbiorowa nie mog�aby�

Po raz pierwszy Dom zachmurzy� si�. � Nigdy! � powiedzia�. � Mog� wnie�� tylko tyle. Ka�de nowe istnienie to kolejne przemieszanie cz�steczek i gen�w, daj�ce w efekcie co� nowego. Nowe zdolno�ci, nowe talenty, nowy wk�ad do Gai. Musimy je mie�, a jedyny spos�b, �eby je uzyska�, to zrobi� dla nich miejsce. Zrobi�em wi�cej ni� inni, ale nawet moje �ycie ma kres. Ten kres si� zbli�a. Pragnienie, �eby �y� d�u�ej ni� si� powinno, jest tak samo bezsensowne i nienaturalne jak pragnienie, �eby �y� kr�cej.

W tym momencie, jak gdyby u�wiadomiwszy sobie, �e do rozmowy wkrad�a si� nagle ponura nuta, powsta� i wyci�gn�� do nich r�ce. � Trev, Pel, przejd�my do mojej pracowni. Poka�� wam moje dzie�a. Mam nadziej�, �e wybaczycie starcowi jego s�abostk�.

Zaprowadzi� ich do pokoju, w kt�rym, na ma�ym, okr�g�ym stoliku le�a�y, u�o�one parami, przydymione soczewki.

��To s� partycypacje, kt�re sam obmy�li�em � rzek� Dom. � Nie jestem mistrzem, ale zajmuj� si� obiektami nieo�ywionymi, co interesuje tylko nielir cznych mistrz�w.

��Mog� wzi�� kt�r�� do r�ki? � spyta� Pelorat. � A mo�e s� kruche.

��Nie, nie. Mo�esz je rzuci� na pod�og�, je�li chcesz� Ale mo�e lepiej nie r�b tego. Wstrz�s m�g�by zepsu� ostro�� widzenia.

��Jak si� ich u�ywa, Dom?

��Przy�� je do oczu. Przylgn�. Nie przepuszczaj� �wiat�a. Przeciwnie, zatrzymuj� �wiat�o, kt�re mog�oby rozproszy� twoj� uwag�, chocia� wra�enia dotr� do twego m�zgu przez nerw wzrokowy. Twoja �wiadomo�� si� wyostrzy i b�dzie mog�a partycypowa� w innych aspektach Gai. M�wi�c innymi s�owy, je�li spojrzysz na t� �cian�, to ujrzysz j� tak�, jak� si� sama sobie wydaje.

��To fascynuj�ce � mrukn�� Pelorat. � Czy mog� za�o�y� t�?

��Oczywi�cie, Pel. Mo�esz wzi��, kt�re chcesz. Ka�da para ma inn� konstrukcj� i ukazuje �cian� albo jakikolwiek inny przedmiot nieo�ywiony w innym aspekcie jego �wiadomo�ci.

Pelorat przy�o�y� partycypacje do oczu. Przylgn�y od razu, jak szk�a kontaktowe. Wzdrygn�� si�, czuj�c ich dotyk na oczach, a potem przez d�ugi czas trwa� bez ruchu.

��Kiedy b�dziesz mia� dosy� � powiedzia� Dom � przy�� d�onie do partycypacji i naci�nij je lekko ku sobie. Zaraz zejd�.

Pelorat post�pi� zgodnie ze wskaz�wk�, zamruga� szybko powiekami, a potem przetar� oczy.

��No i co widzia�e�? � spyta� Dom.

��To trudno opisa� � odpar� Pelorat. � �ciana zdawa�a si� l�ni� i migota�, a chwilami sprawia�a wra�enie substancji p�ynnej. Wydawa�o mi si�, jakby mia�a �ebra i zmienn� symetri�. Ja� przykro mi, Dom, ale nie bardzo mi si� to podoba�o.

Dom westchn��. � Nie jeste� cz�ci� Gai, wi�c nie widzisz tego, co my. Przyznam, �e spodziewa�em si� tego. Szkoda! Zapewniam ci�, �e chocia� te partycypacje ceni si� g��wnie ze wzgl�du na ich walory estetyczne, to maj� one r�wnie� praktyczne zastosowanie. Szcz�liwa �ciana to trwa�a, praktyczna, dobra �ciana.

��Szcz�liwa �ciana? � rzek� z u�mieszkiem Trevize.

��Mamy niejasne wra�enie, �e �ciana do�wiadcza czego�, co jest odpowiednikiem stanu, kt�ry okre�lamy mianem szcz�cia. �ciana jest szcz�liwa, kiedy jest dobrze zaprojektowana, kiedy opiera si� na solidnych fundamentach, kiedy ma symetri�, kt�ra nie powoduje nieprzyjemnych napi��. Dobry projekt mo�na zrobi� na podstawie matematycznych zasad mechaniki, ale u�ywaj�c odpowiedniej partycypacji mo�na go precyzyjnie opracowa� nawet w najdrobniejszych, atomowych wr�cz, szczeg�ach. Tu, na Gai �aden rze�biarz nie jest w stanie stworzy� pierwszorz�dnego dzie�a sztuki bez pomocy dobrej partycypacji, a te, kt�re ja wytwarzam, s� uwa�ane za znakomite � je�li wypada mi si� chwali�.

Partycypacje do uczestniczenia w odczuciach materii o�ywionej � m�wi� Dom z zapa�em typowym dla kogo�, kto dosiad� swego ulubionego konika � kt�rymi si� osobi�cie nie zajmuj�, umo�liwiaj� nam z kolei bezpo�rednie odczuwanie r�wnowagi ekologicznej. Na Gai, jak na wszystkich �wiatach, r�wnowaga ekologiczna jest raczej prosta, ale tu przynajmniej mamy nadziej�, �e uda nam si� uczyni� j� bardziej z�o�on� i w ten spos�b niezwykle wzbogaci� og�ln� �wiadomo��.

Trevize wyci�gn�� r�k�, powstrzymuj�c Pelorata i zmuszaj�c go do milczenia. � Sk�d wiecie, �e jaka� planeta mo�e utrzyma� bardziej z�o�on� r�wnowag� ekologiczn�, skoro na wszystkich ta r�wnowaga jest prosta?

��Aha � rzek� Dom spogl�daj�c na niego bystro � chcesz wypr�bowa� starca. Wiesz r�wnie dobrze jak ja, �e pierwotna siedziba ludzko�ci, Ziemia, mia�a niezwykle skomplikowan� r�wnowag� ekologiczn�. Prosta jest tylko na wt�rnych, za�o�onych przez Ziemian, �wiatach.

Tu ju� Pelorat nie m�g� wytrzyma� w milczeniu. � Ale� to jest w�a�nie problem, kt�rego rozwi�zanie jest dla mnie nadrz�dnym celem! Dlaczego Ziemia by�a jedyn� planet� o tak z�o�onej ekologii? Czym r�ni�a si� od innych �wiat�w? Dlaczego na milionach milion�w innych �wiat�w w Galaktyce, �wiat�w, na kt�rych mog�o istnie� �ycie, powsta�o tylko niezr�nicowane �ycie ro�linne i rozwin�y si� jedynie niewielkie, nieinteligentne organizmy zwierz�ce? � Istnieje u nas opowie�� o tym � powiedzia� Dom. � Mo�e to bajka. Nie r�cz� za jej autentyczno��. Prawd� m�wi�c, kiedy si� jej s�ucha bez zastanowienia, brzmi zupe�nie jak bajka.

W�a�nie w tym momencie wesz�a Bliss, kt�ra nie towarzyszy�a im podczas posi�ku. Mia�a na sobie srebrzyst�, zupe�nie przezroczyst� bluzk�. U�miechn�a si� do Pelorata.

Pelorat poderwa� si� z miejsca. � My�la�em, �e ci� ju� nie zobaczymy.

��Mia�am prac� do zrobienia. Musia�am sporz�dzi� raporty. Mog� si� teraz do was przy��czy�, Dom?

Dom r�wnie� si� podni�s� (ale Trevize siedzia� dalej). � Prosz� bardzo. To prawdziwa przyjemno�� dla moich starczych oczu patrze� na ciebie.

��W�a�nie dlatego w�o�y�am t� bluzk�. Pel jest ponad takie rzeczy, a Trev ich nie lubi.

��Je�li my�lisz, Bliss, �e jestem ponad to, to mog� ci� kt�rego� dnia zaskoczy� � rzek� Pelorat.

��By�oby to przyjemne zaskoczenie � powiedzia�a Bliss i usiad�a. Pelorat i Dom r�wnie� usiedli. � Nie przeszkadzajcie sobie.

��Mia�em w�a�nie przedstawi� naszych go�ciom opowie�� o Wieczno�ci � rzek� Dom. � Aby j� zrozumie�, musicie najpierw u�wiadomi� sobie, �e mo�e istnie� wiele r�nych wszech�wiat�w, faktycznie niesko�czenie wiele. Ka�de wydarzenie, kt�re ma miejsce, mo�e zaistnie� albo nie, a je�li zaistnieje, to mo�e przebiega� w taki albo inny spos�b. Istnieje bardzo wiele takich alternatyw i ka�da z tych mo�liwo�ci zapocz�tkowuje ca�y �a�cuch przysz�ych wydarze�, kt�re r�ni� si� od innych, b�d�cych nast�pstwami innych mo�liwych wydarze�, przynajmniej w pewnym stopniu.

Na przyk�ad Bliss, zamiast przyj�� akurat teraz, mog�a przyj�� troch� wcze�niej albo du�o wcze�niej, albo � przychodz�c teraz � mog�a mie� inn� bluzk�, albo � maj�c nawet na sobie t� bluzk� � mog�a si� nie u�miecha� tak prowokuj�co do starca, jak to ma w zwyczaju. W ka�dym z tych przypadk�w, jak r�wnie� w przypadku bardzo du�ej liczby innych mo�liwych wariant�w tego zdarzenia, wypadki w naszym wszech�wiecie potoczy�yby si� innym torem. To samo odnosi si� do ka�dego wariantu ka�dego innego wydarzenia, cho�by by�o ono nie wiem jak ma�ej wagi.

Trevize wierci� si� niecierpliwie na krze�le pod � , czas tej przemowy. � To s� og�lnie znane rozwa�ania na gruncie mechaniki kwantowej � powiedzia� w ko�cu. � Zreszt� znane by�y ju� w staro�ytno�ci.

��Aha, wi�c s�ysza�e� o tym. Ale id�my dalej. Wyobra�cie sobie, �e ludzie potrafi� zaktualizowa� i utrwali� t� niesko�czon� liczb� mo�liwych wszech�wiat�w, przenika� do woli z jednego do drugiego i wybra� taki, kt�ry ma by� �rzeczywistym�, bez wzgl�du na to, co w tym kontek�cie znaczy ten termin.

��S�ucham tego, co m�wisz i mog� sobie nawet wyobrazi� to, co opisujesz, ale nie jestem w stanie uwierzy�, �e co� takiego mog�oby si� kiedykolwiek naprawd� wydarzy�.

��Ja te� nie � powiedzia� Dom. � W�a�nie dlatego m�wi�, �e to wszystko wygl�da na ba��. Tak czy inaczej, ta ba�� g�osi, �e byli tacy, kt�rzy potrafili znale�� si� poza czasem i sprawdzi� jak wygl�da niesko�czona liczba potencjalnych wersji rzeczywisto�ci, Ludzi tych zwano Wiecznymi, a ich pobyt poza czasem � Wieczno�ci�.

Ich zadaniem by�o wybra� rzeczywisto��, kt�ra najlepiej odpowiada�aby ludzko�ci. Zmieniali jej warianty bez ko�ca � ta opowie�� jest bardzo szczeg�owa, bo musicie wiedzie�, �e zosta�a spisana w formie poematu epickiego o nadzwyczajnej d�ugo�ci. W ko�cu � jak powiada ta opowie�� � znale�li wszech�wiat, w kt�rym jedyn� planet� w Galaktyce, na kt�rej m�g� powsta� bardzo z�o�ony system ekologiczny i wykszta�ci� si� rodzaj istot inteligentnych zdolnych do stworzenia wysoko rozwini�tej cywilizacji technicznej, by�a Ziemia.

Doszli do wniosku, �e to w�a�nie jest ta sytuacja, w kt�rej ludzko�� by�aby najbezpieczniejsza. Utrwalili ten wariant rzeczywisto�ci i w tym momencie zaprzestali dzia�ania. Teraz �yjemy w galaktyce, kt�ra zosta�a zasiedlona tylko przez ludzi oraz przez ro�liny, zwierz�ta i mikroorganizmy, kt�re ludzie � z w�asnej woli lub niechc�cy � przenosz� ze sob� z planety na planet� i kt�re w ko�cu wypieraj� gatunki endemiczne.

Gdzie� w mrokach prawdopodobie�stwa istniej� inne rzeczywisto�ci, w kt�rych nasza Galaktyka jest domem dla wielu rodzaj�w istot inteligentnych, ale rzeczywisto�ci te s� nieosi�galne. W naszej rzeczywisto�ci jeste�my tylko my . Ka�de dzia�anie i ka�de wydarzenie w naszej rzeczywisto�ci daje pocz�tek nowym wariantom, z kt�rych � w ka�dym przypadku � tylko jeden jest kontynuacj� rzeczywisto�ci, tak �e istnieje wielka, mo�e nawet niesko�czona liczba potencjalnych wszech�wiat�w wywodz�cych si� z naszego wszech�wiata, ale przypuszczalnie wszystkie z nich s� takie same pod jednym wzgl�dem, mianowicie, �e jest tam Galaktyka, w kt�rej �yje tylko jeden rodzaj istot inteligentnych, Galaktyka, w kt�rej my �yjemy.

Przerwa�, wzruszy� lekko ramionami i doda�:

��Przynajmniej tak g�osi ta opowie��. Pochodzi ona z czas�w, kiedy zosta�a za�o�ona Gaja. Nie r�cz� za jej prawdziwo��.

Pelorat, Trevize i Bilss s�uchali uwa�nie. Bliss kiwa�a g�ow�, jakby zna�a t� opowie�� i potwierdza�a relacj� Doma.

Pelorat milcza� przez dobr� minut�, a potem waln�� pi�ci� w por�cz krzes�a.

��Nie � powiedzia� zduszonym g�osem. � To niczego nie dowodzi. Nie mo�na potwierdzi� prawdziwo�ci tej opowie�ci ani obserwacyjnie, ani teoretycznie, a wi�c nie mo�e by� niczym innym ni� czyst� fantazj�, a poza tym� Za��my, �e jest prawdziwa. Wszech�wiat, w kt�rym �yjemy, jest tym, w kt�rym tylko na Ziemi powsta�o bogactwo r�nych form �ycia i rozwin�� si� rodzaj istot inteligentnych, tak �e w tym wszech�wiecie, bez wzgl�du na to, czy jest jedynym czy tylko jednym z niesko�czenie wielu mo�liwych, planeta Ziemia musi odznacza� si� czym� wyj�tkowym. I dalej nie wiemy, na czym polega jej wyj�tkowo��.

Po o�wiadczeniu Pelorata zapad�a cisza. Przerwa� j� w ko�cu Trevize. Potrz�sn�� g�ow� i rzek�:

��Nie, Janov, to nie tak. Powiedzmy, �e jest jedna szansa na miliard trylion�w, jedna na 1021, �e spo�r�d miliarda planet w Galaktyce, kt�re maj� warunki, aby mog�o powsta� na nich �ycie, tylko na Ziemi, przez czysty przypadek, powsta� bogaty system ekologiczny i w ko�cu wykszta�ci�y si� istoty inteligentne. Je�li tak, to jeden spo�r�d l O21 wariant�w potencjalnych rzeczywisto�ci odpowiada�by takiej Galaktyce i ten w�a�nie wariant wybrali Wieczni. A zatem �yjemy we wszech�wiecie, w kt�rym Ziemia jest jedyn� planet�, gdzie wytworzy� si� bogaty system ekologiczny, powsta�y istoty inteligentne i rozwini�ta cywilizacja techniczna nie dlatego, �e s� tam jakie� specyficzne warunki, ale po prostu dlatego, �e przez przypadek sta�o si� to na Ziemi i nigdzie wi�cej.

Prawd� m�wi�c � ci�gn�� Trevize po namy�le � s�dz�, �e istniej� takie warianty rzeczywisto�ci, w kt�rych istoty inteligentne powsta�y tylko na Gai albo tylko na Sayshell, albo tylko na Terminusie, albo na jakiej� planecie, na kt�rej w tej rzeczywisto�ci w og�le nic istnieje �ycie. A wszystkie te przypadki to tylko znikomy procent og�lnej liczby rzeczywisto�ci, w kt�rych �yje w Galaktyce wi�cej ni� jeden rodzaj istot inteligentnych� My�l�, �e gdyby ci Wieczni szukali wystarczaj�co d�ugo, to znale�liby potencjaln� rzeczywisto��, w kt�rej istoty inteligentne powsta�y na ka�dej planecie maj�cej warunki umo�liwiaj�ce powstanie �ycia.

��A czy nie mo�na r�wnie dobrze przyj�� � powiedzia� Pelorat � �e znaleziono tak� rzeczywisto��, w kt�rej Ziemia, z jakich� powod�w, nie by�a taka, jak w innych rzeczywisto�ciach, ale w pewien spos�b specyficznie ukszta�towana, tak, aby mog�y na niej powsta� istoty inteligentne? Mo�na nawet posun�� si� dalej i twierdzi�, �e znaleziono rzeczywisto��, w kt�rej ca�a Galaktyka nie by�a taka jak w innych rzeczywisto�ciach, ale znajdowa�a si� w takim stanie rozwoju, �e tylko na Ziemi mog�y powsta� istoty inteligentne.

��Mo�na to przyj�� � odpar� Trevize � ale przypuszczam, �e moja wersja jest bardziej sensowna.

��To twoja subiektywna opinia� � zacz�� z zapa�em Pelorat, ale przerwa� mu Dom, m�wi�c:

��Ta dyskusja jest ja�owa. Dajcie ju� temu spok�j i nie psujcie wieczoru, kt�ry � przynajmniej moim zdaniem � zapowiada si� mi�o i przyjemnie.

Pelorat z trudem pohamowa� siei ale stara� si� uspokoi�. W ko�cu u�miechn�� si� i powiedzia�:

��Jak sobie �yczysz, Dom.

Trevize, kt�ry rzuca� ukradkowe spojrzenia na Bliss siedz�c� z r�kami na kolanach i sztucznie skromn� min�, spyta�:

��A w jaki spos�b powsta� ten �wiat, Dom? Gaja, ze swoj� zbiorow� �wiadomo�ci�?

Dom odchyli� do ty�u sw� s�dziw� g�ow� i roze�mia� si� g�o�no.

��Znowu ba�nie i legendy � powiedzia�, marszcz�c twarz. � My�l� o tym czasami, kiedy przegl�dam nasze archiwa zawieraj�ce materia�y, kt�re dotycz� dziej�w ludzko�ci. Cho�by nie wiem jak starannie przechowywa�, katalogowa� i komputeryzowa� takie zapiski, to i tak z up�ywem czasu staj� si� coraz bardziej niejasne. Obrastaj� r�nymi opowie�ciami, kt�re osiadaj� na nich jak kurz. Im d�u�szy czas, tym wi�cej tego kurzu, a� w ko�cu historia wyradza si� w legendy.

��My, historycy, dobrze znamy ten proces, Dom � powiedzia� Pelorat. � Ludzie wol� legendy. �To, co dramatyczne, cho� nieprawdziwe, wypiera to, co prawdziwe, lecz nudne�, powiedzia� prawie pi�tna�cie wiek�w temu Liebel Gennerat. Teraz jego stwierdzenie znane jest jako prawo Gennerata.

��Naprawd�? � spyta� Dom. � A ja my�la�em, �e ta cyniczna uwaga to m�j w�asny wymys�. No c�, prawo Gennerata dodaje naszym dziejom splendoru, ale okrywa je mg�� niejasno�ci� Wiecie, co to robot?

��Dowiedzieli�my si� na Sayshell; � rzek� oschle Trevize.

��Widzieli�cie jakiego�?

��Nie. Zapytano nas o to, a kiedy odparli�my, �e nie mamy poj�cia, wyja�niono nam.

��Rozumiem. Widzicie, ludzie �yli kiedy� z robotami, ale nie by�o to udane �ycie.

��Tak w�a�nie nam powiedziano.

��Roboty mia�y g��boko wpojone pewne zasady, zwane trzema prawami robot�w, kt�re zosta�y sformu�owane w czasach prehistorycznych. Znane s� r�ne wersje tych praw. W wersji klasycznej brzmi� one tak: (1) Robot nie mo�e wyrz�dzi� krzywdy cz�owiekowi albo, przez powstrzymanie si� od dzia�ania, dopu�ci� do tego, by cz�owiekowi sta�a si� krzywda; (2) Robot musi s�ucha� polece� dawanych mu przez cz�owieka, chyba �e polecenia te stoj� w sprzeczno�ci z prawem pierwszym; (3) Robot musi chroni� swe istnienie, o ile ochrona taka nie jest sprzeczna z prawami pierwszym lub drugim.

W miar� jak roboty stawa�y si� coraz bardziej inteligentne i wszechstronne, interpretowa�y te prawa, szczeg�lnie pierwsze, kt�re by�o nadrz�dne, coraz bardziej rozszerzaj�ce i przyjmowa�y rol� opiekun�w ludzko�ci. Ta opieka coraz bardziej ci��y�a ludziom, a� w ko�cu sta�a si� nie do zniesienia.

Roboty by�y do gruntu dobre. Prace, kt�re wykonywa�y, by�y ca�kowicie humanitarne i mia�y na celu dobro wszystkich ludzi, co w jaki� spos�b sprawia�o, i� by�o je jeszcze trudniej znie��.

Ka�dy post�p w dziedzinie robotyki pogarsza� jeszcze t� sytuacj�. Stworzono roboty o zdolno�ciach telepatycznych, co oznacza�o, �e kontrolowa�y one nawet my�li ludzi.W rezultacie zachowania ludzi sta�y si� jeszcze bardziej zale�ne od robot�w.

Poza tym roboty coraz bardziej upodobnia�y si� z wygl�du do ludzi, ale ich zachowania by�y typowe dla robot�w, co sprawia�o, �e ich cz�ekopodobny wygl�d napawa� ludzi wstr�tem. No i oczywi�cie musia�o to si� wreszcie sko�czy�.

��Dlaczego �oczywi�cie�? � spyta� Pelorat, kt�ry uwa�nie s�ucha� opowie�ci Doma.

��To logiczna konsekwencja tych trzech praw robotyki � rzek� Dom. � W ko�cu roboty tak si� udoskonali�y, �e nabra�y wystarczaj�co du�o ludzkich cech, by zrozumie�, �e ludzko�� nie chce by� pozbawiona, w imi� swego w�asnego dobra, wszystkiego, co ludzkie. I tak, ostatecznie, roboty musia�y uzna�, �e lepiej dla ludzi b�dzie, je�li sami b�d� troszczy� si� o siebie, nawet je�li b�d� to robili niew�a�ciwie i nieskutecznie.

Dlatego, jak podaje nasza opowie��, to w�a�nie roboty stworzy�y w jaki� spos�b Wieczno�� i sta�y si� Wiecznymi. Znalaz�y rzeczywisto��, w kt�rej � jak uwa�a�y � ludzko�� by�aby tak bezpieczna, jak to tylko mo�liwe. By�a to rzeczywisto��, w kt�rej ludzie byli jedynymi inteligentnymi istotami w Galaktyce. Potem, zrobiwszy, co mog�y, aby zapewni� nam bezpiecze�stwo i post�puj�c zgodnie z pierwszym prawem robotyki w jego najg��bszym sensie, przesta�y z w�asnej woli funkcjonowa�. Od tamtej pory my, ludzie, rz�dzimy si� i rozwijamy sami.

Przerwa�. Popatrzy� na Trevizego, potem na Pelorata i spyta�:

��No i c�, wierzycie w to?

Trevize wolno pokr�ci� g�ow�. � Nie. W znanych mi, cho�by ze s�yszenia przekazach historycznych nie ma absolutnie nic takiego. A co ty na to, Janov?

��S� mity, kt�re zdradzaj� do tego pewne podobie�stwa.

��Daj spok�j, Janov, s� mity, w kt�rych � je�li si� je odpowiednio zinterpretuje � mo�na znale�� podobie�stwo do wszystkiego, co kto� z nas jest w stanie wymy�li�. M�wi� nie o mitach, ale o historii, o wiarygodnych przekazach.

��Ach tak! O ile mi wiadomo, nie ma takich przekaz�w.

��Nie dziwi mnie to � rzek� Dom. � Zanim roboty si� wycofa�y, wiele grup ludzi wyruszy�o skolonizowa� �wiaty w g��bi przestrzeni, aby �y� tam bez robot�w, w poczuciu wolno�ci. Pochodzili przewa�nie z przeludnionej Ziemi, gdzie op�r przeciw robotom mia� d�ug� histori�. Na nowo za�o�onych �wiatach chcieli zapomnie� o upokorzeniach, kt�rych doznali znajduj�c si� niczym bezradne dzieci pod opiek� robot�w. Unikali wszelkich wzmianek o tym i w ko�cu faktycznie zapomnieli.

��To nieprawdopodobne � rzek� Trevize.

Pelorat odwr�ci� si� do niego. � Nies Golan. To wcale nie jest nieprawdopodobne. Ka�de spo�ecze�stwo samo tworzy w�asn� histori� i stara si� wymaza� z niej pami�� o niezbyt chlubnych pocz�tkach albo zapominaj�c o nich, albo zmy�laj�c opowie�ci o herosach. Rz�d Imperium stara� si� st�umi� wszelk� wiedz� o czasach przedimperialnych, aby w ten spos�b otoczy� mistyczn� aur� swoje panowanie i stworzy� wra�enie, �e jest wieczne. Nie ma r�wnie� prawie zupe�nie przekaz�w z czas�w przed wynalezieniem metod podr�y przez nadprzestrze� i sam wiesz, �e dzi� wi�kszo�� ludzi w og�le nie wie, �e istnia�a Ziemia.

��Musisz si� na co� zdecydowa�, Janov � rzek� na to Trevize. � Je�li ca�a Galaktyka zapomnia�a o robotach, to jakim cudem pami�� o nich przetrwa�a na Gai?

Bliss nagle wybuchn�a weso�ym, sopranowym �miechem. � My r�nimy si� od innych � powiedzia�a.

��Tak? � spyta� Trevize. � W czym?

��Pozw�l, Bliss, �e ja to wyja�ni� � odezwa� si� Dom. � My jeste�my inni. My, kt�rzy w ko�cu dotarli�my na Gaje (id�c w �lady tych, kt�rzy wyl�dowali na Sayshell), byli�my jedyn� spo�r�d wszystkich grup uchod�c�w uciekaj�cych przed dominacj� robot�w, kt�ra nauczy�a si� od robot�w sztuki telepatii.

Bo to jest sztuka. M�zg ludzki posiada odpowiednie predyspozycje, ale musz� by� one rozwini�te. Jest to bardzo delikatne i trudne zadanie. Potrzeba pracy wielu pokole�, aby wykorzysta� je w pe�ni, ale kiedy zrobi si� pocz�tek, to potem idzie o wiele �atwiej. Pracujemy nad tym od ponad dwudziestu tysi�cy lat i Gaja czuje, �e jeszcze nie osi�gn�li�my pe�ni mo�liwo�ci. Ju� dawno temu dzi�ki rozwojowi telepatii zdali�my sobie spraw� z mo�liwo�ci stworzenia �wiadomo�ci zbiorowej. Najpierw odnosi�o si� to tylko do ludzi, p�niej r�wnie� do zwierz�t, jeszcze p�niej do ro�lin, a� w ko�cu, zaledwie kilkaset lat temu, w��czyli�my do niej tak�e nieo�ywion� materi� planety.

No a poniewa� zawdzi�czali�my to robotom, nie zapomnieli�my o nich. Uwa�ali�my je za naszych nauczycieli, a nie za nia�ki. Czuli�my, �e otworzy�y nam drog� do czego�, czego za nic nie chcieliby�my si� pozbawi�. Dlatego wspominamy je z wdzi�czno�ci�.

��Ale tak jak niegdy� byli�cie ubezw�asnowolnieni przez roboty, tak teraz jeste�cie ubezw�asnowolnieni przez t� �wiadomo�� zbiorow� � powiedzia� Trevize. � Czy teraz, tak jak przedtem, nie zatracili�cie typowo ludzkich cech?

��To jest zupe�nie inna sytuacja, Trev. To, co teraz robimy, robimy z w�asnego wyboru � z naszego w�asnego wyboru. To jest to, co si� liczy. �wiadomo�� zbiorowa nie zosta�a nam narzucona z zewn�trz, lecz zosta�a przez nas stworzona. Nigdy o tym nie zapominamy. A poza tym, jeste�my inni tak�e pod innym wzgl�dem. Jeste�my wyj�tkiem w Galaktyce. Nie ma drugiego takiego �wiata jak� Gaja.

��Sk�d macie tak� pewno��?

��Gdyby by�o inaczej, wiedzieliby�my o tym, Trev. Zbiorow� �wiadomo��, tak� jak nasza, wykryliby�my nawet gdyby znajdowa�a si� na drugim ko�cu Galaktyki. Odkryli�my, na przyk�ad, zal��ki takiej �wiadomo�ci w Drugiej Fundacji, ale dopiero dwie�cie lat temu.

��W czasach Mu�a?

��Tak. Jednego z nas � rzek� Dom z ponur� min�. � By� nienormalny, inny ni� my i opu�ci� Gaje. Byli�my tak naiwni, �e wydawa�o si� nam, i� to niemo�liwe. Dlatego nie podj�li�my w por� odpowiednich krok�w, aby go zatrzyma�. Potem, kiedy zwr�cili�my uwag� na inne �wiaty, u�wiadomili�my sobie, �e istnieje co�, co nazywacie Drug� Fundacj� i zostawili�my to im.

Trevize gapi� si� na niego t�pym wzrokiem przez dobrych par� minut, a potem mrukn��:

��Oto ile warte s� nasze podr�czniki historii! � Potrz�sn�� g�ow� i powiedzia� g�o�niej: � Zachowali�cie si� chyba do�� tch�rzliwie, co? To wy ponosili�cie za niego odpowiedzialno��.

��Masz racj�. Ale kiedy zwr�cili�my wzrok na Galaktyk�, zobaczyli�my co�, czego dot�d nie dostrzegali�my, tak �e ta smutna historia z Mu�em okaza�a si� w ostatecznym rachunku zbawienna dla nas. Wtedy to bowiem zdali�my sobie spraw� z faktu, �e grozi nam niebezpieczny kryzys. I nadszed�, ale dzi�ki incydentowi z Mu�em mogli�my podj�� pewne �rodki zaradcze.

��Jaki kryzys?

��Gro��cy nam unicestwieniem.

��Nie mog� w to uwierzy�. Oparli�cie si� Imperium, Mu�owi i Sayshell. Macie �wiadomo�� zbiorow�, dzi�ki kt�rej mo�ecie �ci�gn�� statek kosmiczny z odleg�o�ci wielu milion�w kilometr�w. Czego mo�ecie si� obawia�? Popatrz na Bliss. Nie wygl�da w najmniejszym stopniu na zaniepokojon�. Ona nie uwa�a, �e grozi wam kryzys.

Bliss za�o�y�a kszta�tn� nog� na por�cz fotela i pomacha�a stop� w jego stron�. � Oczywi�cie, �e si� nie przejmuj�, Trev. Ty go opanujesz.

��Ja? � rzek� z naciskiem Trevize.

��Gaja sprowadzi�a ci� tu dzi�ki setce subtelnych zabieg�w � rzek� Dom. � To w�a�nie ty musisz stawi� czo�a naszemu kryzysowi.

Trevize gapi� si� na niego i z wolna wyraz os�upienia na jego twarzy zacz�� ust�powa� miejsca z�o�ci. � Ja? Dlaczego, z ca�ej przestrzeni, w�a�nie ja? Nie mam z tym nic wsp�lnego!

��Niemniej jednak, Trev � powiedzia� Dom z prawie hipnotycznym spokojem � to musisz zrobi� ty. Tylko ty. Z ca�ej przestrzeni w�a�nie ty.

Stor Gendibal .skrada� si� ku Gai prawie tak ostro�nie, jak Trevize i teraz, kiedy jej gwiazda by�a ju� widoczna jako rozjarzony kr�g i mo�na j� by�o obserwowa� tylko przez silne filtry, zatrzyma� si�, aby zastanowi� si�, co robi� dalej.

Z boku siedzia�a Sura Novi, rzucaj�c na niego od czasu do czasu trwo�liwe spojrzenia.

��Panie� � rzek�a cicho.

��O co chodzi, Novi? � spyta� z roztargnieniem.

��Czujesz si� �le?

Spojrza� na ni� szybko. � Nie. Zastanawiam si�. Pami�tasz to s�owo? Zastanawiam si�, czy mam ruszy� szybko dalej, czy jeszcze poczeka�. Czy b�d� tak odwa�ny, Novi?

��My�l�, �e zawsze jeste� bardzo odwa�ny, panie.

��Czasami by� bardzo odwa�nym znaczy to samo, co by� g�upim.

Novi u�miechn�a si�. � Czy badacz mo�e by� g�upi?� To s�o�ce, prawda, panie? � wskaza�a na ekran.

Gendibal skin�� potakuj�co g�ow�.

Novi zawaha�a si� chwil� i spyta�a: � Czy to jest to s�o�ce, kt�re �wieci na Trantorze? � Czy to nasze s�o�ce?

��Nie, Novi � odpar� Gendibal. � To jest zupe�nie inne s�o�ce. Jest wiele s�o�c, ca�e miliardy.

��Aha, przysz�o mi to do g�owy, ale trudno mi by�o w to uwierzy�. Jak to si� dzieje, panie, �e co� przychodzi do g�owy, �e si� wie, �e tak jest, ale trudno w to uwierzy�?.

Gendibal u�miechn�� si� lekko. � W twojej g�owie, Novi� � zacz�� i natychmiast kiedy tylko to powiedzia�, znalaz� si� w jej g�owie. Pog�adzi� j� lekko, jak robi� zawsze, kiedy si� tam znalaz� � by�o to tylko koj�ce mu�ni�cie, kt�re mia�o zapewni� jej spok�j i usun�� niepewno�� � i ju� mia� si� wycofa�, gdy nagle co� go powstrzyma�o.

Tego, co zobaczy� nie mo�na opisa� inaczej ni� przy u�yciu termin�w mentalistycznych, ale metaforycznie mo�na powiedzie�, �e m�zg Novi otacza�a po�wiata. By�a ona zaledwie zauwa�alna, ale by�a. Jej obecno�� wskazywa�a na istnienie pola psychicznego wytworzonego na zewn�trz, pola o tak ma�ym napi�ciu, �e nawet odbieraj�cy tego typu sygna�y o�rodek znajduj�cy si� w �wietnie wy�wiczonym m�zgu Gendibala wychwyci� je z trudem, i to mimo i� znajdowa�y si� na g�adkim tle struktury umys�owej Novi.

��Novi, jak si� czujesz? � spyta� ostro.

Otworzy�a szeroko oczy. � Dobrze, panie.

��Nie czujesz si� oszo�omiona albo zmieszana? Zamknij oczy i sied� absolutnie spokojnie, dop�ki nie powiem �Ju��.

Zamkn�a pos�usznie oczy. Gendibal ostro�nie usun�� z jej m�zgu wszystkie doznania p�yn�ce z zewn�trz, uciszy� jej my�li, pog�adzi� j�, jeszcze raz� Nie zostawi� nic opr�cz tej po�wiaty. By�a tak nik�a, �e przez chwil� zdawa�o mu si�, �e uleg� z�udzeniu. � Ju� � powiedzia� i Novi otworzy�a oczy.

��Co czujesz, Novi?

��Spok�j, panie. Odpr�enie.

Wyra�nie pole by�o zbyt s�abe, aby wywrze� na ni� jakikolwiek zauwa�alny wp�yw.

Odwr�ci� si� do komputera, �eby sprawdzi�, czy w okolicy nie ma jakiego� statku. Jego praca z komputerem przypomina�a zmagania. Musia� przyzna� sam przed sob�, �e trudno mu by�o nawi�za� kontakt z maszyn�. By� mo�e by�o to skutkiem tego, �e za bardzo nawyk� do bezpo�redniego u�ywania swego umys�u i nie potrafi� korzysta� z po�rednictwa �adnej osoby czy urz�dzenia. Teraz jednak szuka� statku, a nie innego umys�u, i te wst�pne poszukiwania mo�na by�o przeprowadzi� bardziej skutecznie za pomoc� komputera.

No i znalaz� statek takiego rodzaju, jak podejrzewa�. By� oddalony od nich o p� miliona kilometr�w i bardzo podobny do ich statku, ale o wiele wi�kszy i bardziej skomplikowany.

Kiedy ju� zlokalizowa� go komputer pok�adowy, Gendibal m�g� sobie pozwoli� na to, by uchwyci� go bezpo�rednio swym umys�em. Wys�a� w jego stron� silnie skoncentrowan� wi�zk� my�li i wyczu� go (a w�a�ciwie by� to mentalistyczny odpowiednik tego, co normalnie okre�la si� tym s�owem).

Potem skierowa� my�li w stron� Gai, zbli�aj�c si� do niej o par� milion�w kilometr�w i cofn�� si�. Zabiegi te nie na wiele si� jednak zda�y.

W dalszym ci�gu nie wiedzia�, kt�ry z tych dwu obiekt�w by� �r�d�em pola, a nawet, czy na pewno by�o ono wytwarzane przez kt�ry� z nich.

��Novi, chcia�bym, �eby� przez najbli�szy czas siedzia�a obok mnie � powiedzia�.

��Czy co� nam zagra�a, panie?

��Niczego si� nie obawiaj. Zadbam o to, �eby nic ci si� nie sta�o.

��Panie, ja nie obawiam si�, �e co� mi si� stanie. Je�li nam co� zagra�a, to chcia�abym ci pom�c, je�li b�d� w stanie.

Gendibal rozrzewni� si�. � Ju� mi pomog�a�, Novi. Dzi�ki tobie odkry�em co� bardzo drobnego, ale bardzo dla mnie wa�nego. Bez ciebie m�g�bym zabrn�� w tarapaty, z kt�rych nie�atwo by�oby mi si� p�niej wydoby�.

��Czy odkry�e� to dzi�ki mojemu umys�owi, panie? � spyta�a zdumionym g�osem Novi. � Tak, jak mi to kiedy� t�umaczy�e�?

��Tak, Novi. �aden instrument nie jest tak czu�y, jak tw�j umys�. M�j w�asny umys� nie jest tak czu�y, jest na to zbyt skomplikowany.

Twarz Novi rozja�ni�a rado��. � Tak si� ciesz�, panie, �e mog�am ci pom�c.

Gendibal u�miechn�� si� i skin�� g�ow�, ale zaraz pomy�la� ponuro, �e b�dzie te� potrzebowa� innej pomocy. Czul jaki� dziecinny op�r przed zwr�ceniem si� o pomoc. To by�o jego zadanie � tylko jego.

Ale prze�ama� si�. To ju� nie by�a tylko jego sprawa. Zagro�enie wzrasta�o�

Na Trantorze Quindor Shandess coraz dotkliwiej odczuwa� ci���c� na nim, jako na Pierwszym M�wcy, odpowiedzialno��. Odk�d statek Gendibala znikn�� w ciemno�ciach przestrzeni rozci�gaj�cych si� za atmosfer� Trantora, Shandess nie zwo�a� ani jednego posiedzenia Sto�u. Ca�y czas przesiadywa� sam, pogr��ony w nieweso�ych my�lach.

Czy m�drze zrobi�, pozwalaj�c Gendibalowi wyruszy� samemu? Gendibal by� genialny, ale nie na tyle, �eby nie by� zbyt pewnym siebie. Wielk� wad� Gendibala by�a buta, tak jak wielk� wad� jego samego, Shandessa (pomy�la� gorzko) by�o starcze znu�enie.

Dr�czy�a go my�l, �e Preem Palver przemierzaj�c sam Galaktyk�, aby skierowa� sprawy na w�a�ciwe tory, stworzy� niebezpieczny precedens. Czy kto� m�g�by zosta� drugim Preemem Palverem? Nawet Gendibal? Poza tym Palver mia� ze sob� �on�.

Oczywi�cie, Gendibal mia� ze sob� t� Tutejsz�, ale ona nic nie znaczy�a. �ona Palyera sama by�a M�wczyni�.

Czekaj�c na wiadomo�� od Gendibala, Shandess czu�, �e z dnia na dzie� coraz bardziej si� starzeje, a poniewa� oczekiwane wiadomo�ci nie nadchodzi�y, czu� r�wnie� coraz wi�ksze napi�cie.

Powinni byli wys�a� ca�� flot� statk�w, przynajmniej eskadr�

Nie. St� nie zgodzi�by si� na to.

A jednak�

Kiedy wreszcie dotar� do niego sygna� od Gendibala, by� akurat pogr��ony w m�cz�cym, nie przynosz�cym ukojenia �nie. W og�le zacz�� trzeba od tego, �e noc by�a wietrzna i mia� trudno�ci z za�ni�ciem. Wydawa�o mu si�, jak dziecku, �e s�yszy w podmuchach wiatru jakie� g�osy.

Zanim zapad� w niespokojny sen, pomy�la� jeszcze z ut�sknieniem o rezygnacji ze swej funkcji. Pragnieniu, by to zrobi� jak najszybciej, towarzyszy�a jednak �wiadomo��, �e nie mo�e sobie na to pozwoli�, gdy� w tej samej chwili jego stanowisko obj�aby Delarmi.

A potem nadszed� sygna� od Gendibala i Shandess, nagle rozbudzony, usiad� w ��ku.

��Czujesz si� dobrze? � spyta�.

��Bardzo dobrze, Pierwszy M�wco � odpar� Gendibal. � Mo�e dla �ci�lejszej wymiany informacji nawi��emy kontakt wzrokowy?

��Mo�e p�niej � powiedzia� Shandess. � Przede wszystkim, jak wygl�da sytuacja?

Gendibal m�wi� starannie, gdy� zorientowa� si�, �e wyrwa� Shandessa ze snu, a poza tym wyczuwa� jego znu�enie:

��Jestem w s�siedztwie zamieszkanej planety o nazwie Gaja, kt�ra � o ile si� orientuj� � nie jest odnotowana w �adnych �r�d�ach w Galaktyce � powiedzia�.

��Czy to jest �wiat zamieszkany przez tych, kt�rzy dbaj� o to, �eby Plan by� zrealizowany bez zak��ce�? Przez anty � Mu��w?

��Mo�liwe, Pierwszy M�wco. S� powody, �eby tak my�le�. Po pierwsze, statek z Trevizem i Peloratem na pok�adzie zbli�y� si� do tej planety i prawdopodobnie wyl�dowa� tam. Po drugie, w przestrzeni, oko�o p� miliona kilometr�w ode mnie, znajduje si� statek wojenny Pierwszej Fundacji.

��Nie mo�e si� tam znajdowa� bez powodu.

��To nie mo�e by� przypadek, Pierwszy M�wco. Jestem tu tylko dlatego, �e �ledz� Trevizego i ten statek wojenny mo�e tu by� z tej samej przyczyny. Pozostaje tylko dowiedzie� si�, dlaczego jest tutaj.

��Masz zamiar lecie� za nim w kierunku tej planety, M�wco?

��My�la�em o tym, ale wynik�y pewne nieoczekiwane okoliczno�ci. Znajduj� si� teraz sto milion�w kilometr�w od Gai i wyczuwam w przestrzeni wok� siebie pole psychiczne, bardzo s�abe, jednorodne pole. W og�le bym go nie zauwa�y�, gdyby nie niezwyk�a zdolno�� skupiania m�zgu tej Tutejszej. To niezwyk�y m�zg; w�a�nie dlatego zgodzi�em si� zabra� j� ze sob�.

��Mia�e� zatem racj�, przypuszczaj�c, �e mo�e tak by� Jak my�lisz, czy M�wca Delarmi wiedzia�a o tym?

��Kiedy nalega�a, �ebym wzi�� ze sob� t� kobiet�? Nie s�dz� ale z przyjemno�ci� skorzysta�em z tej okazji, Pierwszy M�wco.

��Ciesz� si�, �e to zrobi�e�. Czy twoim zdaniem, M�wco Gendibalu, �r�d�em tego pola jest ta planeta?

��Aby to stwierdzi�, musia�bym przeprowadzi� pomiary w znacznie oddalonych od siebie punktach przestrzeni i sprawdzi�, czy pole to charakteryzuje si� og�ln� symetri� sferyczn�. Moja jednokierunkowa sonda wykaza�a, �e nie jest to pewne, cho� prawdopodobne. Ale nie by�oby m�drze bada� to dalej, maj�c w pobli�u statek wojenny Pierwszej Fundacji.

��No, on na pewno nie jest gro�ny.

��Nie wiadomo. Nie jestem pewien, czy to przypadkiem nie on wytwarza to pole, Pierwszy M�wco.

��Ale przecie� oni�

��Przepraszam, Pierwszy M�wco, �e przerywam, ale pozw�l mi co� powiedzie�. Nie wiemy jakimi zdobyczami techniki dysponuje Pierwsza Fundacja. Dzia�aj� z zadziwiaj�c� pewno�ci� siebie i mog� mie� dla nas przykre niespodzianki. Trzeba si� zorientowa�, czy nie nauczyli si� kontrolowa� umys��w za po�rednictwem jakich� urz�dze�. Kr�tko m�wi�c, Pierwszy M�wco, musz� stawi� czo�a albo statkowi, albo planecie mentalist�w.

Je�li oka�e si�, �e to statek, to ich pole mo�e by� za s�abe, aby mnie unieruchomi�, ale na tyle silne, �eby spowolni� moje ruchy, a wtedy bro� fizyczna, kt�r� maj� na pok�adzie, wystarczy, �eby mnie zniszczy�. Z drugiej strony, je�li oka�e si�, �e �r�d�em tego pola jest planeta, to fakt, �e mo�na je wykry� w takiej odleg�o�ci od niej, mo�e oznacza�, �e przy jej powierzchni nat�enie pola jest tak ogromne, �e nawet ja nie potrafi� sobie z nim poradzi�.

Tak czy inaczej, trzeba koniecznie utworzy� sie�, kompletn� sie�, za pomoc� kt�rej b�d� m�g�, w razie potrzeby, skorzysta� z pe�nych zasob�w Trantora.

Pierwszy M�wca zawaha� si�. � Kompletna sie�? Nigdy tego nie robiono, nawet nie proponowano� z wyj�tkiem czas�w Mu�a.

��Pierwszy M�wco, obecny kryzys mo�e by� gro�niejszy ni� ten z czas�w Mu�a.

��Nie wiem, czy St� si� na to zgodzi.

��S�dz�, �e nie powiniene� ich pyta� o zgod�, Pierwszy M�wco. Powiniene� og�osi� stan zagro�enia.

��A jakie mam przedstawi� usprawiedliwienie takiego posuni�cia?

��Powiedz im to, co us�ysza�e� ode mnie.

��M�wca Delarmi powie, �e jeste� niezdarnym tch�rzem, kt�rego strach doprowadzi� do szale�stwa.

Gendibal milcza� przez chwil�, zanim odpowiedzia�. Potem rzek�:

��Wyobra�am sobie, Pierwszy M�wco, �e powie co� w tym rodzaju, ale niech sobie m�wi, co chce. Prze�yj� to. Zagro�ona jest nie moja duma czy mi�o�� w�asna, ale samo istnienie Drugiej Fundacji.

Harla Branno u�miechn�a si� cierpko, przy czyni jej pobru�d�ona twarz zmarszczy�a si� jeszcze bardziej. � My�l�, �e mo�emy to przyspieszy� � powiedzia�a. � Jestem gotowa na spotkanie z nimi.

��Jest pani nadal pewna, �e wie, co robi? � spyta� Kodell.

��Czy gdybym by�a taka szalona, jak pan uwa�a, Liono, to nalega�by pan tak bardzo, �eby zosta� tu ze mn�?

Kodell wzruszy� ramionami i rzek�:

��Prawdopodobnie tak. Zosta�bym tu wtedy z nadziej�, �e mo�e uda mi si� pani� powstrzyma�, odwr�ci� pani uwag�, a przynajmniej pohamowa�, zanim posunie si� pani za daleko. Ale oczywi�cie, je�li nie jest pani szalona�

��To co?

��No c�, to w takiej sytuacji nie chcia�bym, �eby przyszli historycy po�wi�cili ca�� uwag� tylko pani. Wol�, �eby stwierdzili fakt, �e by�em tu z pani� i by� mo�e zastanawiali si�, komu naprawd� przypisa� t� zas�ug� Co pani na to?

��Sprytnie, Liono, bardzo sprytnie� ale to wszystko na nic. Za kadencji zbyt wielu burmistrz�w dzier�y�am faktyczn� w�adz� w swoich r�kach, aby ktokolwiek uwierzy�, �e tolerowa�am kogo� takiego w swojej w�asnej administracji.

��Zobaczymy.

��Nie zobaczymy, bo nie b�dziemy ju� �yli, kiedy historycy b�d� formu�owa� swoje s�dy. Nie boj� si� jednak. Ani o swoje miejsce w historii, ani o to � powiedzia�a, wskazuj�c na ekran.

��Statek Compora � rzek� Kodell.

��Faktycznie, statek Compora � powiedzia�a Branno � ale bez Compora na pok�adzie. Jeden z naszych statk�w zwiadowczych zaobserwowa� moment zmiany za�ogi. Statek Compora zosta� zatrzymany przez inny. Przesz�o na niego dwoje ludzi z tego statku, a potem Compor przesiad� si� na ich statek.

Branno zatar�a r�ce. � Trevize znakomicie wywi�za� si� ze swojej roli. Wys�a�am go w przestrze�, �eby spe�nia� rol� piorunochronu i faktycznie j� spe�ni�. �ci�gn�� piorun. Statek, kt�ry zatrzyma� Compora pochodzi� z Drugiej Fundacji.

��Zastanawiam si�, sk�d pani ma t� pewno�� � powiedzia� Kodell, wyjmuj�c fajk� i nape�niaj�c j� tytoniem.

��St�d, �e zawsze zastanawia�am si�, czy Compor nie jest pod wp�ywem Drugiej Fundacji. �ycie uk�ada�o mu si� zbyt g�adko. Sprawy zawsze obraca�y si� na jego korzy�� i by� takim asem po�cig�w w nadprzestrzeni. Do zdradzenia Trevizego mog�aby go popchn�� po prostu jego niepohamowana ambicja, ale zrobi� to z tak niepotrzebn� skrupulatno�ci�, jakby kry�o si� za tym co� wi�cej, ni� tylko ambicja.

��To wszystko domys�y, pani burmistrz.

��Te domys�y sko�czy�y si�, kiedy polecia� za Trevizem, kt�ry wykona� ca�� seri� skok�w z tak� �atwo�ci�, jak gdyby tamten zrobi� tylko jeden skok.

��Mia� do pomocy komputer. Branno odrzuci�a g�ow� do ty�u i roze�mia�a si�. � M�j drogi Liono, tyle czasu po�wi�ca pan obmy�laniu skomplikowanych intryg, �e zapomina pan jak skuteczne bywaj� proste metody. Pos�a�am Compora za Trevizem wcale nie dlatego, �e chcia�am, aby Trevize by� �ledzony. Nie by�o takiej potrzeby. Trevize, cho�by nie wiem jak si� stara� utrzyma� w tajemnicy swoje ruchy, nie m�g� na siebie nie �ci�gn�� uwagi na ka�dym nie nale��cym do Federacji �wiecie, na kt�rym by si� zatrzyma�. Jego supernowoczesny statek, jego silny akcent terminuski, jego kredyty fundacyjne musia�y automatycznie wpa�� ka�demu w oko. A w nag�ym przypadku zwr�ci�by si� o pomoc do oficjalnych przedstawicieli Fundacji, tak jak to zrobi� na Sayshell, gdzie . dowiedzieli�my si�, co zrobi� zaraz po tym, jak to zrobi�, i to zupe�nie niezale�nie od relacji Compora.

O, nie � m�wi�a dalej z zadum�. � Compor zosta� wys�any po to, �eby sprawdzi� Compora. I uda�o nam si� to, bo celowo dali�my mu uszkodzony komputer. Nie by� uszkodzony w stopniu uniemo�liwiaj�cym kierowanie statkiem, ale na tyle niesprawny, aby Compor nie m�g� z niego skorzysta� przy obliczaniu parametr�w serii skok�w przez nadprzestrze�, kt�re zrobi� Trevize. A jednak bez k�opotu znalaz� Trevizego.

��Widz�, �e jest mn�stwo spraw, pani burmistrz, o kt�rych dowiaduj� si� dopiero wtedy, kiedy pani zdecyduje si� powiedzie� mi o nich.

��Trzymam pana z daleka od tych spraw, Lio � no, tylko dlatego, .�eby to panu nie zaszkodzi�o. Ceni� pana i korzystam z pana umiej�tno�ci, ale moje zaufanie ma granice, tak zreszt� jak zaufanie pana do mnie i niech pan nie pr�buje temu zaprzeczy�.

��Nie zaprzeczam � rzek� oschle Kodell � i kt�rego� dnia pozwol� sobie to pani przypomnie� Ale tymczasem mo�e ma pani jeszcze co�, o czym powinienem si� teraz dowiedzie�? Co to by� za statek, ten, kt�ry go zatrzyma�? Je�li Compor nale�y do Drugiej Fundacji, to na pewno ten drugi te�.

��Rozmowa z panem, Liono, zawsze jest prawdziw� przyjemno�ci�. Szybko pan si� orientuje w sytuacji. Ot�, widzi pan, Druga Fundacja wcale nie stara si� zaciera� swych �lad�w. Dysponuje odpowiednimi �rodkami, �eby uczyni� te �lady niewidzialnymi, nawet wtedy, kiedy dobrze je wida�. Nigdy nie przysz�o im do g�owy, �eby u�ywa� statk�w produkowanych na innych planetach, chocia� doskonale wiedz�, �e potrafimy dok�adnie zidentyfikowa� ka�dy statek na podstawie jego wzoru energetycznego. Zawsze potrafili usun�� t� wiedz� z ka�dego umys�u, w jakim by si� znalaz�a, dlaczego wi�c mieliby si� ukrywa�? No i w rezultacie naszemu statkowi zwiadowczemu uda�o si� w ci�gu paru minut ustali� miejsce pochodzenia statku, kt�ry zbli�y� si� do Compora.

��No to przypuszczam, �e teraz Druga Fundacja usunie t� wiedz� z naszych umys��w.

��Je�li potrafi � rzek�a Branno � bo mog� si� przekona�, �e sprawy si� zmieni�y.

��Powiedzia�a pani wcze�niej, �e wie pani, gdzie znajduje si� Druga Fundacja. Mia�a pani zaj�� si� najpierw Gaj�, a potem Trantorem. Wnioskuj� st�d, �e ten statek pochodzi� z Trantora.

��Rozumuje pan poprawnie. Zaskoczy�o to pana?

Kodell wolno potrz�sn�� g�ow�. � Gdy teraz o tym pomy�l�, to nie. Ebling Mis, Toran Darell i Bayta Darell byli na Trantorze w czasie, kiedy Mu� zosta� powstrzymany. Arkady Darell, wnuczka Bayty, urodzi�a si� na Trantorze i znalaz�a si� tam znowu, kiedy zosta�a rzekomo powstrzymana sama Druga Fundacja. W jej relacji z tych wydarze� wyst�puje niejaki Preem Palver, kt�ry odegra� w tym wszystkim kluczow� rol�, pojawiaj�c si� w odpowiednich momentach, a kt�ry by� kupcem trantorskim. � My�l�, �e powinno by� jasne, �e Druga Fundacja znajduje si� na Trantorze, gdzie � nawiasem m�wi�c � mieszka� Hari Seldon w czasie, kiedy zak�ada� obie Fundacje.

��Zupe�nie jasne, tyle tylko, �e nikt nigdy nie bra� pod uwag� takiej mo�liwo�ci. Postara�a si� o to Druga Fundacja. To w�a�nie mia�am na my�li, m�wi�c, �e nie musz� zaciera� swych �lad�w, skoro mog� tak �atwo sprawi�, �eby nikt nie spojrza� nawet w tamt� stron�, albo wymaza� pami�� o tych �ladach, gdyby zosta�y jednak zauwa�one.

��W takim przypadku � powiedzia� Kodell � nie spieszmy si� tak ze spogl�daniem w stron�, w kt�r� nie �ycz� sobie, �eby�my spogl�dali. Jak pani my�li, dlaczego w takim stanie rzeczy Trevize m�g� wpa�� na pomys�, �e Druga Fundacja nadal istnieje? Dlaczego Druga Fundacja na to pozwoli�a?

Branno wyci�gn�a d�o� i zginaj�c po kolei s�kate palce, zacz�a wylicza� swoje argumenty. Po pierwsze, Trevize jest niezwyk�ym cz�owiekiem, w kt�rym, mimo jego ca�ej nieostro�no�ci, jest co�, czego nie potrafi� okre�li�. To mo�e by� szczeg�lny przypadek. Po drugie, Druga Fundacja nie by�a ca�kowicie nie�wiadoma tego, co si� dzieje. Compor natychmiast wyczu� pismo nosem i z�o�y� mi na niego donos. Liczyli na to, �e powstrzymam Trevizego i �e nie b�d� musieli ryzykowa� i otwarcie zaanga�owa� si� w t� spraw�. Po trzecie, kiedy zareagowa�am niezupe�nie tak, jak si� spodziewali, kiedy nie kaza�am go zg�adzi�, uwi�zi�, zastosowa� sondy psychicznej ani wymaza� tego z jego pami�ci, ale po prostu skaza�am go na wygnanie, Druga Fundacja zrobi�a nast�pny ruch. Posun�li si� dalej, a� do tego, �eby wys�a� za nim jeden ze swoich statk�w� To naprawd� znakomity piorunochron � doda�a z wyra�n� satysfakcj�.

��A jaki b�dzie nasz nast�pny ruch? � spyta� Kodell.

��Zmierzymy si� z tym Drugofundacjonist�, na kt�rego si� natkn�li�my. Prawd� m�wi�c, powoli zbli�amy si� ju� do niego.

Gendibal i Novi siedzieli razem, rami� przy ramieniu, patrz�c w ekran.

Novi by�a przestraszona. By�o to dla Gendibala zupe�nie jasne, tak samo jak fakt, �e rozpaczliwie stara�a si� przezwyci�y� strach. Nie m�g� zrobi� nic, aby pom�c jej w tej walce, gdy� uwa�a�, �e je�li nie chce przes�oni� jej reakcji na otaczaj�ce ich s�abe , pole mentalne, nie mo�e absolutnie dotyka� jej m�zgu.

Statek wojenny Fundacji zbli�a� si� powoli, ale nieub�aganie. By� du�y i s�dz�c z poprzednich do�wiadcze� ze statkami Fundacji, m�g� mie� nawet sze�cioosobow� za�og�. Gendibal by� pewien, �e bro�, kt�r� mia� na pok�adzie, wystarczy�aby, aby powstrzyma� i w razie konieczno�ci zniszczy� ca�� flot�, jak� dysponowa�a Druga Fundacja� gdyby jej statki zdane by�y tylko na bro� fizyczn�.

Na razie zbli�anie si� tego statku, nawet w obliczu faktu, �e Gendibal by� sam, pozwala�o na wyci�gni�cie pewnych wniosk�w. Ot� nawet gdyby statek Fundacji dysponowa� aparatur� do wytwarzania pola mentalnego, by�oby raczej nieprawdopodobne, �eby pakowa� si� w taki spos�b wprost w paszcz� Drugiej Fundacji. Bardziej prawdopodobne by�o, �e nie wie, co robi, przy czym ta niewiedza mog�a by� wi�ksza lub mniejsza.

Mog�o to znaczy�, �e dow�dca tego statku nie zdawa� sobie sprawy, i� Compora zast�pi� kto� inny lub � je�li zdawa� sobie z tego spraw�, � nie wiedzia�, �e tym innym by� cz�onek Drugiej Fundacji, a mo�e nawet nie zdawa� sobie sprawy kim mo�e by� cz�onek Drugiej Fundacji.

A mo�e (Gendibal chcia� rozwa�y� wszystkie mo�liwo�ci) statek ten posiada jednak aparatur� do wytwarzania pola mentalnego i � wbrew przypuszczeniom Gendibala � dlatego zbli�a si� w spos�b, kt�ry �wiadczy o niezwyk�ej pewno�ci siebie jego dow�dcy? To by znaczy�o albo tyle, �e dowodzi nim megaloman, albo �e aparatura ta posiada tak� moc, jakiej Gendibal nie podejrzewa.

Ale to, co podejrzewa, czy co mu si� wydaje mo�liwe, nie musi by� prawdziwe�

Ostro�nie zbada� m�zg Novi. Novi nie potrafi�a �wiadomie wyczu� pola mentalnego, podczas gdy Gendibal, oczywi�cie, m�g�, ale z. drugiej strony m�zg Gendibala nie by� w stanie zrobi� tego tak delikatnie ani wykry� tak s�abego pola, jak m�zg Novi. By� to paradoks, kt�ry nale�a�o zbada� w przysz�o�ci. By� mo�e wyniki tych bada� okaza�yby si� na d�u�sz� met� o wiele wa�niejsze ni� obecny problem, kt�ry stwarza� zbli�aj�cy si� statek.

Gendibal intuicyjnie dostrzeg� t� mo�liwo��, kiedy u�wiadomi� sobie jak niezwyk�� symetri� i g�adko�ci� charakteryzuje si� umys� Novi i teraz czu� pos�pn� dum� ze swej niezwyk�ej intuicji. M�wcy zawsze byli dumni ze swej intuicji, ale w jakim stopniu by�a ona wynikiem braku umiej�tno�ci mierzenia p�l za pomoc� prostych, fizykalnych metod, a wi�c niemo�liwo�ci zrozumienia tego, co w rzeczywisto�ci by�o t� intuicj�, kt�r� si� tak che�pili? �atwo by�o ukry� niewiedz� za mistycznym s�owem �intuicja�. A czy ta ich niewiedza nie mog�a w du�ym stopniu by� konsekwencj� niedoceniania wagi fizyki, a przeceniania mentalistyki?

A ile si� za tym kry�o �lepej pychy? �Kiedy ja zostan� Pierwszym M�wc�, pomy�la� Gendibal, to si� musi zmieni�. Trzeba b�dzie zmniejszy� dystans dziel�cy ich od Pierwszej Fundacji w zakresie fizyki. Druga Fundacja nie mog�a nara�a� si� na zniszczenie za ka�dym razem, kiedy jej monopol na mentalistyk� cho� troch� si� kurczy�.

Prawd� powiedziawszy, w�a�nie teraz mog�a zaistnie� taka sytuacja. By� mo�e Pierwsza Fundacja dokona�a post�pu w tej dziedzinie, a mo�e sprzymierzy�a si� z Antymu�ami. (Dopiero teraz pomy�la� o takiej mo�liwo�ci i zadr�a�.)

My�li te przemyka�y mu przez g�ow� z niezwyk��, charakterystyczn� dla M�wc�w, szybko�ci�, a rozmy�laj�c tak, �ledzi� jednocze�nie uwa�nie po�wiat�, kt�ra otacza�a m�zg Novi i by�a reakcj� na s�abe po�� mentalne wok� nich. Cho� statek Fundacji zbli�a� si� coraz bardziej, nat�enie pola nie wzrasta�o.

Nie �wiadczy�o to jeszcze o tym, �e nie posiada on urz�dze� do wytwarzania pola mentalnego. By�o rzecz� dobrze znan�, �e � w odr�nieniu od pola elektromagnetycznego i grawitacyjnego � nat�enie pola mentalnego nie by�o odwrotnie proporcjonalne do kwadratu odleg�o�ci mi�dzy jego �r�d�em a odbiornikiem. Nie wzrasta�o proporcjonalnie w miar� zmniejszania si� tej odleg�o�ci. Z drugiej strony, aczkolwiek nat�enie pola mentalnego nie zale�a�o od odleg�o�ci w takim stopniu jak r�ne pola fizyczne, to nie by�o te� zupe�nie od niej niezale�ne. W miar� jak statek si� zbli�a�, reakcja m�zgu Novi na wytwarzane przez niego pole powinna si� zauwa�alnie zmienia� � powinna wskazywa� pewien wzrost jego nat�enia.

(�Jak to mo�liwe, �e w ci�gu pi�ciuset lat istnienia Drugiej Fundacji, od czas�w Seldona a� do chwili obecnej, �aden z jej cz�onk�w nie pomy�la� nawet o matematycznym ustaleniu zale�no�ci mi�dzy nat�eniem pola a odleg�o�ci�? To lekcewa�enie fizyki musi si� wreszcie sko�czy�. I sko�czy si�, przyrzek� sobie Gendibal.)

Je�li statek posiada� urz�dzenie do wytwarzania pola mentalnego i je�li jego za�oga by�a pewna, �e zbli�a si� do cz�onka Drugiej Fundacji, to czy nie powinna zwi�kszy� nat�enia swego pola do maksimum? A w takim przypadku m�zg Novi na pewno wykaza�by to jak�� silniejsz� reakcj�� Ale nic takiego si� nie sta�o!

Wobec tego Gendibal zdecydowanie odrzuci� mo�liwo�� istnienia na statku jakichkolwiek urz�dze� tego typu. Zbli�ali si�, nie maj�c poj�cia do kogo faktycznie si� zbli�aj�, w zwi�zku z czym nie przedstawiali sob� specjalnego zagro�enia.

Pole mentalne oczywi�cie istnia�o, ale jego �r�d�o musia�o mie�ci� si� na Gai. By�o to wystarczaj�co niepokoj�ce, ale na razie musia� za�atwi� spraw� statku. Kiedy si� z tym upora, b�dzie m�g� skierowa� uwag� na �wiat Antymu��w.

Czeka�. Statek wykona jaki�, manewr albo zbli�y si� na tyle, by m�g� mie� pewno��, �e jego dzia�anie obronne przyniesie spodziewany skutek.

Statek nadal si� zbli�a�, teraz do�� szybko, i nadal nie podejmowa� �adnej akcji. W ko�cu Gendibal doszed� do wniosku, �e mo�e ju� uderzy� z wystarczaj�c� si��. Za�oga nie odczuje �adnego b�lu ani innych dolegliwo�ci, ale wszyscy jej cz�onkowie stwierdz� nagle, �e mi�nie ich r�k, n�g i grzbietu opornie poddaj� si� dzia�aniu ich woli.

Gendibal zaw�zi� pole mentalne wytwarzane przez jego m�zg. Jego energia wzros�a i � przeby�a z szybko�ci� �wiat�a odleg�o�� mi�dzy statkami (by�y ju� tak blisko siebie, �e kontakt nadprzestrzenny, kt�ry w spos�b nieunikniony zmniejsza� precyzj� trafienia, stal si� zbyteczny).

I natychmiast, kompletnie zaskoczony, cofn�� si�.

Statek Fundacji by� wyposa�ony w skuteczny ekran, kt�rego g�sto�� ros�a proporcjonalnie do wzrostu nat�enia pola wytwarzanego przez Gendibala� A wi�c jednak wiedzieli do kogo si� zbli�aj� � dysponowali broni�, kt�ra � cho� defensywna � ca�kowicie zaskoczy�a Gendibala.

��Aha � powiedzia�a Branno. � Zdecydowa� si� zaatakowa�. Patrz, Liono!

Wskaz�wka psychometru wychyli�a si� i lekko drga�a. Uczeni Fundacji przez sto dwadzie�cia lat pracowali nad skonstruowaniem ekranu mentalnego. By� to, mo�e z wyj�tkiem samotnej pracy Hariego Seldona nad zasadami analizy psychohistorycznej, najbardziej tajny projekt badawczy w historii ludzko�ci. Pi�� pokole� uczonych stopniowo udoskonala�o urz�dzenie, kt�rego konstrukcji ani dzia�ania nic wyja�nia�a w zadowalaj�cym stopniu �adna teoria.

W pracach tych nie by�by mo�liwy �aden post�p, gdyby nie wynaleziono psychometru, kt�ry sta� si� swego rodzaju gwiazd� przewodni�, wskazuj�c w ka�dym stadium bada� kierunek, w kt�rym powinny by� prowadzone dalsze prace oraz stopie� ich zaawansowania. Nikt nie potrafi� wyja�ni� zasady jego dzia�ania, ale wszystko wskazywa�o na to, �e mierzy on to, czego nie mo�na zmierzy� i pokazuje warto�ci liczbowe tego, czego nie spos�b opisa�. Branno (jak r�wnie� niekt�rzy z uczonych pracuj�cych nad tym urz�dzeniem) mia�a wra�enie, �e gdyby Fundacji uda�o si� kiedy� wyja�ni� teoretycznie zasady dzia�ania psychometru, to dor�wna�aby ona Drugiej Fundacji w dziedzinie kontroli psychicznej.

Ale to by�o zadanie przysz�o�ci. W chwili obecnej musi wystarczy� ekran, poparty mia�d��c� przewag� w dziedzinie broni fizycznej.

Branno wys�a�a ultimatum. Zosta�o ono przekazane m�skim g�osem, z kt�rego usuni�to najdrobniejszy cie� emocji, tak �e brzmia� matowo i gro�nie.

��Wzywam statek �Jasna Gwiazda� i tych, kt�rzy znajduj� si� na jego pok�adzie. Zaj�li�cie si�� statek nale��cy do floty wojennej Fundacji. Macie natychmiast podda� si�. W przeciwnym wypadku zaatakujemy.

W odpowiedzi us�yszeli wypowiedziane naturalnym g�osem:

��Burmistrz Branno z Terminusa, wiem, �e jeste� na statku. �Jasna Gwiazda� nie zosta�a zaj�ta si��. Zosta�em zaproszony na jej pok�ad przez jej legalnego dow�dc�, Munn Li Compora z Terminusa, kt�ry zrobi� to z w�asnej woli. Prosz� o chwilowy rozejm, aby�my mogli porozmawia� o sprawach, kt�re s� wa�ne dla nas obojga.

��Prosz� pozwoli� mi odpowiedzie� � rzek� szeptem Kodell.

Branno podnios�a dumnie r�k�. � Odpowiedzialno�� spoczywa na mnie, Liono.

Nastawi�a transmiter i powiedzia�a tylko nieznacznie mniej stanowczym i bezemocjonalnym tonem ni� sztuczny g�os, z kt�rego skorzysta�a przedtem:

��Cz�owieku z Drugiej Fundacji, zastan�w si� nad swoim po�o�eniem. Je�li nie poddasz si� bezzw�ocznie, to mo�emy zniszczy� tw�j statek w czasie, kt�rego potrzebuje �wiat�o, �eby dotrze� od nas do ciebie. Jeste�my zdecydowani to zrobi�. Nic na tym nie stracimy, bo nie posiadasz �adnych informacji, dla kt�rych warto by ci� by�o utrzyma� przy �yciu. Wiemy, �e jeste� z Trantora i jak tylko rozprawimy si� z tob�, zajmiemy si� Trantorem. Dajemy ci czas, �eby� m�g�. odpowiedzie�, ale poniewa� nie masz nam nic interesuj�cego do powiedzenia, nie b�dziemy d�ugo s�ucha�.

��W takim razie � rzek� Gendibal � b�d� m�wi� kr�tko i od razu przejd� do rzeczy. Wasz ekran nie jest doskona�y i nie mo�e taki by�. Przecenili�cie go, a nie docenili�cie mnie. Mog� zapanowa� nad waszymi umys�ami. By� mo�e nie przyjdzie mi to tak �atwo, jak w sytuacji, gdyby�cie nie mieli ekranu, ale i tak nie b�dzie to trudne. W chwili kiedy zdecydujecie si� u�y� broni, uderz� i musicie zrozumie� jedno � gdyby�cie nie mieli ekranu, posz�oby mi to g�adko i nie wyrz�dzi�bym wam �adnej krzywdy. Poniewa� jednak macie ekran, musz� si� przez niego przebi�, a jestem w stanie to zrobi�, i wtedy nie b�d� m�g� dzia�a� precyzyjnie. Wasze umys�y zostan� zniszczone, tak jak ekran, i b�dzie to stan nieodwracalny. Innymi s�owy, nie mo�ecie mnie powstrzyma�, natomiast ja mog�, b�d�c przez was zmuszony do zrobienia czego�, co b�dzie dla was gorsze ni� �mier�. Zostan� z was bezmy�lne wraki. Chcecie podj�� takie ryzyko?

��Wiesz, �e nie potrafisz zrobi� tego, o czym m�wisz � rzek�a Branno.

��A wi�c chcesz zaryzykowa� i narazi� si� na konsekwencje, kt�re przedstawi�em? � spyta� Gendibal z ch�odn� oboj�tno�ci�.

Kodell nachyli� si� i szepn��: � Na mi�o�� Seldo � na, pani burmistrz�

���ledz� twoje my�li, Kodell � powiedzia� Gendibal niezupe�nie od razu, poniewa� �wiat�o i wszystko, co porusza�o si� z pr�dko�ci� �wiat�a, potrzebowa�o nieco ponad sekund�, aby przeby� odleg�o�� dziel�c� oba statki. � Nie musisz m�wi� szeptem. �ledz� tak�e my�li burmistrz Branno. Jest niezdecydowana, nie musisz wi�c zaraz wpada� w panik�. Sam fakt, �e wiem o tym, �wiadczy dobitnie, �e wasz ekran przepuszcza.

��Mo�na go wzmocni� � rzek�a wyzywaj�co Branno.

��Moj� si�� psychiczn� te� � odpar� Gendibal.

��Ale ja siedz� tutaj spokojnie, zu�ywaj�c tylko energi� fizyczn� dla utrzymania tego ekranu, a mam jej dosy�, �eby utrzyma� ekran przez bardzo d�ugi czas. Ty musisz zu�ywa� swoj� energi� psychiczn�, �eby przedosta� si� przez nasz ekran i w ko�cu opadniesz z si�.

��Nie opad�em � rzek� Gendibal. � W tej chwili, �adne z was nie jest w stanie wyda� jakiegokolwiek rozkazu jakiemukolwiek cz�onkowi za�ogi waszego statku ani jakiemukolwiek cz�owiekowi na jakimkolwiek innym statku. Mog� tyle osi�gn�� nie wyrz�dzaj�c wam �adnej krzywdy, ale nie czy�cie �adnych nadzwyczajnych wysi�k�w, �eby wydosta� si� spod mojej kontroli, bo jak tylko zorientuj� si�, �e to robicie, a zorientuj� si� natychmiast, zostaniecie � jak ju� powiedzia�em � zniszczeni.

��Poczekam � powiedzia�a Branno, zak�adaj�c z widocznym spokojem r�ce na piersi. � Zm�czysz si�, a kiedy si� to stanie, wydam rozkaz, ale nie zniszczenia ciebie, bo wtedy b�dziesz nieszkodliwy. Wydam rozkaz, aby g��wna flota wojenna Fundacji ruszy�a na Trantor. Je�li chcesz ocali� sw�j �wiat, poddaj si�. Druga fala zniszczenia nie zostawi, tak jak to si� sta�o w czasie Wielkiej Grabie�y, waszej organizacji nietkni�tej.

��Nie rozumiesz, kobieto, �e je�li zorientuj� si�, �e trac� si�y, do czego zreszt� nie dojdzie, to mog� ocali� sw�j �wiat po prostu niszcz�c was?

��Tego nie zrobisz. Waszym g��wnym zadaniem jest ochrona Planu Seldona. Zniszczenie burmistrza Terminusa, a przez to zadanie ciosu presti�owi i znaczeniu Pierwszej Fundacji, os�abiaj�c jej pot�g� i o�mielaj�c jej wszystkich nieprzyjaci�, spowodowa�oby takie zak��cenie Planu, �e by�oby to dla was r�wnie niedobre jak zniszczenie Trantora. Lepiej si� poddaj.

��Wolisz zaryzykowa� i postawi� na to, �e b�d� czu� op�r, �eby was zniszczy�?

Branno wzi�a tak g��boki oddech, �e a� zafalowa�a jej pier�. � Tak � powiedzia�a zdecydowanym g�osem.

Kodell, kt�ry siedzia� u jej boku, zblad�.

Gendibal patrzy� na sylwetk� Branno widoczn� w g��bi kabiny, tu� pod �cian�. Zak��cenia spowodowane przez ekran sprawia�y, i� obraz by� nieco zamglony i drga�. M�czyzn� siedz�cego obok Branno widzia� tak niewyra�nie, �e prawie nie mo�na by�o rozr�ni� rys�w jego twarzy, ale nie m�g� sobie pozwoli� na tracenie energii na jego obraz. Musia� skoncentrowa� si� na pani burmistrz.

Oczywi�cie ona nie widzia�a Gendibala. Nie mog�a, na przyk�ad, w �aden spos�b zorientowa� si�, �e on te� ma towarzysza, a w�a�ciwie towarzyszk�. Nie mog�a dowiedzie� si� niczego z wyrazu jego twarzy, j�zyk jego cia�a nic jej nie m�wi�. W tym wzgl�dzie by�a w gorszej sytuacji.

M�wi� szczer� prawd�. M�g� ich unieszkodliwi�, co prawda kosztem olbrzymiej utraty si�y mentalnej, a gdyby zosta� do tego zmuszony, to raczej nie potrafi�by tego przeprowadzi� bez nieodwracalnego uszkodzenia ich m�zg�w.

Ale ona te� m�wi�a prawd�. Zniszczenie jej by�oby r�wnie niebezpieczne dla Planu jak dzia�anie Mu�a. Prawd� m�wi�c, mog�oby mie� nawet powa�niejsze nast�pstwa, gdy� realizacja Planu by�a teraz znacznie bardziej zaawansowana i by� mo�e nie starczy�oby czasu, aby naprawi� szkody.

Co gorsze, by�a jeszcze Gaja, kt�ra ze swym s�abym, ledwie wyczuwalnym polem mentalnym, pozostawa�a nadal tajemnic�.

Musn�� m�zg Novi, aby przekona� si�, czy pole to nadal istnieje. Istnia�o i nie wykazywa�o �adnych zmian.

Nie mog�a odczu� tego mu�ni�cia, ale obr�ci�a si� do niego i spyta�a trwo�liwym szeptem.

��Panie, jest tu jaka� delikatna mgie�ka. Czy to do niej m�wisz?

Musia�a zauwa�y� t� mgie�k� dzi�ki s�abemu po��czeniu mi�dzy ich umys�ami. Gendibal po�o�y� palec na ustach, � Nie b�j si�, Novi. Zamknij oczy i odpr� si�.

Podni�s� g�os:

��Burmistrz Branno, tym razem dobrze zagra�a�. Nie chc� was natychmiast zniszczy�, poniewa� my�l�, �e je�li ci co� wyja�ni�, to pos�uchasz g�osu rozs�dku i �adne z nas nie b�dzie musia�o niszczy� drugiego.

Za��my, �e wygrasz i poddam si�. Co stanie si� potem? W swoim zadufaniu i wierze w si�� ekranu mentalnego, ty i twoi nast�pcy spr�bujecie narzuci�, z fatalnym w skutkach po�piechem, swoje panowanie ca�ej Galaktyce. Robi�c to, faktycznie odsuniecie moment ustanowienia Drugiego Imperium, poniewa� w ten spos�b wy te� zniszczycie Plan Seldona.

��Nie dziwi mnie � rzek�a Branno � �e nie chcesz nas natychmiast zniszczy� i my�l�, �e siedz�c tam, b�dziesz musia� sobie w ko�cu u�wiadomi�, �e w og�le, ani teraz, ani nigdy, nie wolno ci mnie zniszczy�.

��Nie b�d� taka pewna siebie, bo mo�e to okaza� si� zgubne. Pos�uchaj mnie. Wi�ksza cz�� Galaktyki nadal znajduje si� poza sfer� wp�yw�w Fundacji i ma do niej wrogie nastawienie. Nawet w samej Federacji Fundacyjnej istniej� obszary, gdzie nie zapomniano jeszcze o czasach, kiedy by�y one suwerennymi, niepodleg�ymi �wiatami. Je�li, w wyniku mojego poddania si�, Fundacja zanadto si� po�pieszy, to jej dzia�ania usun� z Galaktyki najwi�ksze �r�d�o jej s�abo�ci � rozbicie i chwiejno��. Zagro�enie z waszej strony zmusi rozbit� wewn�trznie Galaktyk� do zjednoczenia si� w oporze, a wewn�trz Federacji podsyci nastroje do buntu.

��To s� papierowe strachy � powiedzia�a Branno. � Mamy do�� si�y, aby z �atwo�ci� pokona� wszystkich nieprzyjaci�, nawet gdyby wszystkie �wiaty le��ce poza sfer� naszych wp�yw�w zjednoczy�y si� przeciw nam i gdyby wybuch�o w tym samym czasie powstanie na po�owie �wiat�w nale��cych do Federacji. Nie mieliby�my z tym �adnych problem�w.

��Na pocz�tku. Nie ograniczaj si� do dostrzegania tylko skutk�w, kt�re b�d� widoczne od razu, bo to b��d. Mo�esz stworzy� Drugie Imperium, po prostu proklamuj�c jego powstanie, ale nie dacie rady utrzyma� go przy istnieniu. B�dziecie musieli co dziesi�� lat podbija� Galaktyk� na nowo.

��To b�dziemy podbija�, dop�ki nie os�abn�, tak jak ty teraz.

��Ani oni nic os�abn�, ani � ja na razie nie s�abn�. Zreszt� proces ten nie b�dzie trwa� zbyt d�ugo, bo temu waszemu pseudoimperium zagrozi inne, wi�ksze niebezpiecze�stwo. Poniewa� b�dzie si� mog�o utrzyma� przy istnieniu tylko dzi�ki stale rosn�cej sile militarnej, z kt�rej stale b�dziecie musieli korzysta�, to po raz pierwszy w historii dow�dcy armii Fundacji stan� si� wa�niejsi i pot�niejsi ni� w�adze cywilne. Wasze pseudoimperium rozpadnie si� na okr�gi wojskowe, w kt�rych naczeln� w�adz� b�d� ich dow�dcy. Doprowadzi to do anarchii i powrotu do barbarzy�stwa, kt�re mo�e trwa� d�u�ej ni� te trzydzie�ci tysi�cy lat, kt�re prorokowa� Seldon, zanim jego Plan zosta� wcielony w �ycie.

��To dziecinne pogr�ki. Nawet je�li w wyliczeniach Planu Seldona przewidziane s� takie skutki, to s� to tylko mo�liwe, a nie nieuniknione wersje rozwoju wydarze�.

��Burmistrz Branno � powiedzia� z naciskiem Gendibal � nie m�wmy � Planie Seldona. Nie rozumiesz matematyki, na kt�rej si� opiera i nie potrafisz wyobrazi� sobie jego schematu. Ale by� mo�e nie jest to potrzebne. Jeste� do�wiadczonym, a przy tym � s�dz�c ze stanowiska, kt�re obecnie piastujesz � zr�cznym oraz � jak wskazuje na to gra, kt�r� teraz prowadzisz � odwa�nym politykiem. A wi�c odwo�aj si� do swej znajomo�ci polityki i do swojego do�wiadczenia w tej dziedzinie� We� pod uwag� ca�� polityczn� i wojskow� histori� ludzko�ci, oce� j� w �wietle tego, co wiesz o naturze ludzkiej, o sposobach reagowania ludzi, polityk�w i oficer�w i zastan�w si�, czy nie mam racji.

��Nawet gdyby� mia� racj�, to jest i ryzyko, kt�re musimy podj�� � odpowiedzia�a Branno. � Maj�c odpowiednich przyw�dc�w i korzystaj�c z coraz nowszych zdobyczy nauki, zar�wno w fizyce, jak i w mentalistyce, mo�emy pokona� wszystkie przeszkody. Hari Seldon nie by� w stanie w�a�ciwie oceni� znaczenia tych zdobyczy. Czy gdzie� w swoim Planie dopuszcza mo�liwo�� skonstruowania przez Pierwsz� Fundacj� ekranu mentalnego? A zreszt�, dlaczego mieliby�my chcie� spe�nienia tego Planu? Zaryzykujemy i stworzymy nowe imperium bez niego. W ko�cu lepiej je�li si� nam nie uda bez planu, ni� gdyby mia�o uda� si� z jego pomoc�. Nie chcemy imperium, w kt�rym mieliby�my by� marionetkami poruszanymi z ukrycia przez manipulator�w z Drugiej Fundacji.

��M�wisz tak tylko dlatego, bo nie rozumiesz, co wasza pora�ka oznacza�aby dla ludzi w Galaktyce.

��By� mo�e � rzek�a kamiennym g�osem Branno. � Zaczynasz traci� si�y?

��Sk�d�e� Pozw�l, �e zaproponuj� akcj�, kt�rej nie wzi�a� pod uwag�, a kt�ra nie b�dzie wymaga�a, �ebym podda� si� wam ani wy mnie� Jeste�my w s�siedztwie planety o nazwie Gaja.

��Wiem o tym.

��A wiesz, �e jest to miejsce, gdzie prawdopodobnie urodzi� si� Mu�?

��Musia�abym mie� na to dowody. Twoje twierdzenie nie wystarczy.

��Ta planeta jest otoczona polem mentalnym. Jest ojczyzn� wielu Mu��w. Je�li zrealizujesz swoje marzenie o zniszczeniu Drugiej Fundacji, to tym samym staniecie si� ich niewolnikami. Czy Druga Fundacja wyrz�dzi�a wam kiedykolwiek jak�� krzywd�?� My�l� o rzeczywistej, a nie wyimaginowanej czy teoretycznej krzywdzie. A pomy�l o tym, ile z�ego wyrz�dzi� wam jeden Mu�.

��To w dalszym ci�gu tylko czcze s�owa.

��Jak d�ugo tu pozostaniemy, nie mog� dostarczy� �adnych innych argument�w� Dlatego proponuj� zawieszenie broni. Pozostaw, ekran, je�li mi nie ufasz, ale b�d� przygotowana na wsp�prac� ze mn�. Zbli�my si� razem do tej planety, a kiedy przekonasz si�, �e jest gro�na, ja unieszkodliwi� ich pole mentalne, a ty wydasz rozkaz swoim statkom, �eby j� zaj�y.

��A potem?

��A potem zostanie ju� tylko Pierwsza Fundacja przeciw Drugiej Fundacji i nie trzeba b�dzie bra� pod uwag� �adnej si�y z zewn�trz. Walka b�dzie wtedy jasna, natomiast teraz, jak widzisz, nie mamy odwagi, �eby zacz�� walk�, bo obydwie Fundacje s� zagro�orU.

��Dlaczego nie powiedzia�e� tak od razu?

��Bo my�la�em, �e mo�e uda mi si� przekona� ci�, �e nie jeste�my nieprzyjaci�mi i �e mo�emy wsp�pracowa� ze sob�. Poniewa� mi si� to nie uda�o, tak czy inaczej proponuj� wsp�prac�.

Branno milcza�a, siedz�c z pochylon� g�ow�, pogr��ona w my�lach. Potem powiedzia�a:

��Chcesz u�pi� moj� czujno��. W jaki spos�b zdo�asz sam unieszkodliwi� pole mentalne ca�ej planety Mu��w? Ta my�l jest tak absurdalna, �e nie mog� ci uwierzy�.

��Nie jestem sam � odpar� Gendibal. � Mam za sob� ca�� pot�g� Drugiej Fundacji. To ona, skupiona we mnie, powstrzyma Gaje. Ma�o tego, ta si�a mo�e w ka�dej chwili zdmuchn�� wasz ekran, tak jakby by�a to rzadka mgie�ka.

��No to po co potrzebna ci moja pomoc?

��Przede wszystkim dlatego, �e nie wystarczy unieszkodliwi� ich pole. Druga Fundacja nie mo�e si� po�wi�ci� temu jednemu zadaniu i przez ca�� wieczno�� neutralizowa� ich pole, tak jak ja nie mog� tu w niesko�czono�� ta�czy� z tob� tego konwersacyjnego menueta. Potrzebna nam jest akcja fizyczna, kt�r� mog� przeprowadzi� wasze statki� A poza tym, skoro moje argumenty, �e obydwie Fundacje powinny si� traktowa� nawzajem jako sojusznicy, nie trafiaj� ci do przekonania, to mo�e przekona ci� bezpo�rednie wsp�lne dzia�anie � w sprawie niezwyk�ej wagi. Mo�e czyny przem�wi� silniej ni� s�owa.

Znowu nast�pi�o d�u�sze milczenie, po czym Branno rzek�a:

��Je�li mo�emy to zrobi� razem, to chc� podej�� bli�ej do Gai. Poza tym niczego nie obiecuj�.

��To wystarczy � powiedzia� Gendibal, pochylaj�c si� nad komputerem.

W tym momencie odezwa�a si� Novi:

��Nie,, panie, a� do tej chwili to nie mia�o znaczenia, ale teraz, prosz�, nie r�b �adnych ruch�w. Musimy poczeka� na radnego Trevize z Terminusa.

Janov Pelorat powiedzia� z lekkim rozdra�nieniem w g�osie: � Naprawd�, Golan, wydaje mi si�, �e nikogo nie obchodzi fakt, �e po raz pierwszy w dosy� d�ugim �yciu � nie za d�ugim, zapewniam ci�, Bliss � podr�uj� przez Galaktyk�. Za ka�dym razem kiedy tylko przylec� na jaki� �wiat, zaraz musz� si� zbiera� z powrotem. Nie dadz� mi si� nawet rozejrze�. Teraz to ju� drugi raz.

��No � powiedzia�a Bliss � gdyby� nie odlecia� z tego �wiata, gdzie by�e� poprzednio, tak szybko, to spotka�by� mnie nie wiadomo kiedy. To chyba usprawiedliwia ten pierwszy raz.

��Usprawiedliwia. M�wi� szczerze, moja� moja droga. Usprawiedliwia.

��A tym razem, Pel, jeste� co prawda poza planet�, ale masz mnie, a ja jestem tak samo Gaj�, jak ka�da jej cz�stka, jak ca�a planeta.

��Jeste� i nie chc� �adnej innej cz�stki. Trevize, kt�ry s�ucha� tej rozmowy ze zmarszczonymi brwiami powiedzia�:

��To oburzaj�ce. Dlaczego nie ma z nami Doma? Na przestrze�, nigdy nie przyzwyczaj� si� do tej monosylabizacji. Nazwisko sk�ada si� z dwustu pi��dziesi�ciu sylab, a my u�ywamy tylko jednej z nich� Dlaczego nie ma z nami Doma i tych jego dwustu pi��dziesi�ciu sylab? Je�li to wszystko jest naprawd� tak wa�ne, je�li od tego zale�y samo istnienie Gai, to dlaczego nie ma go tu, �eby nami pokierowa�?

��Ja tu jestem, Trev � powiedzia�a Bliss � a ja jestem tak samo Gaj�, jak on. � A potem obrzuciwszy go szybkim spojrzeniem swych czarnych oczu, doda�a: � A mo�e irytuje ci�, �e m�wi� do ciebie �Trev�?

��Tak, irytuje. Mam takie samo prawo do swoich przyzwyczaje� jak wy. Nazywam si� Trevize. Trzy sylaby Trevize.

���wietnie. Nie chc� ci� z�o�ci�, Trevize.

��Nie jestem z�y. Irytuj� si�. � Podni�s� si� nagle, przeszed� z jednego ko�ca kabiny w drugi, przekraczaj�c wyci�gni�te nogi Pelorata, a potem wr�ci�. Zatrzyma� si�, odwr�ci� i spojrza� na Bliss.

Wyci�gn�� palec w jej stron�. � S�uchaj! Nie jestem panem swojej woli. Zosta�em podst�pnie �ci�gni�ty z Terminusa na Gaje i nawet kiedy zacz��em podejrzewa�, �e to tak wygl�da, nie mog�em nic zrobi�, �eby wyrwa� si� z waszych r�k. A potem, kiedy dotar�em na Gaje, dowiaduj� si�, �e potrzebny tu jestem po to, �eby j� ocali�. Dlaczego? Jak? Czym jest Gaja dla mnie albo ja dla Gai, �ebym mia� j� ocali�? Czy po�r�d trylion�w ludzi w Galaktyce nic ma nikogo innego, kto m�g�by to zrobi�?

��Trevize, prosz� � powiedzia�a Bliss z nag�ym przygn�bieniem. Znik�a gdzie� jej ca�a poprzednia weso�o��. � Nie z�o�� si�. Widzisz, �e zwracam si� do ciebie pe�nym nazwiskiem. B�d� m�wi�a zupe�nie powa�nie. Dom prosi�, �eby� by� cierpliwy.

��Na wszystkie planety w Galaktyce, zamieszkane czy nie, nie chc� by� cierpliwy! Je�li jestem taki wa�ny, to czy nie nale�y mi si� jakie� wyja�nienie? Najpierw chc� wiedzie�, dlaczego nie ma z nami Doma? Czy to nie jest wystarczaj�co wa�ne, �eby by� tu, na �Odleg�ej Gwie�dzie�, razem z nami?

��On tu jest, Trevize � powiedzia�a� Bliss. � Dop�ki ja tu jestem, on te� tu jest, tak samo jak ka�dy mieszkaniec Gai, jak ka�de stworzenie �yj�ce na niej, jak ka�da jej drobina.

��Ciebie to zadowala, ale ja nie my�l� w ten spos�b. Nie jestem Gajaninem. Nie mo�emy wt�oczy� na m�j statek ca�ej planety, mo�emy tu wcisn�� tylko jedn� osob�. Mamy ciebie, a Dom jest cz�ci� ciebie. W porz�dku. Dlaczego wi�c nie mamy tu Doma, skoro ty mo�esz by� jego cz�ci�?

��Przede wszystkim � rzek�a Bliss � Pel� to znaczy Pelorat � prosi�, �ebym by�a z wami. Ja, a nie Dom.

��To by�a kurtuazja. Kto bra�by to powa�nie?

��No nie, drogi przyjacielu � rzek� Pelorat, podnosz�c si� z nagle poczerwienia�� twarz�. � M�wi�em zupe�nie powa�nie. Nie chc�, �eby� tak to zby�. Zgadzam si�, �e to niewa�ne jak� cz�� Gai mamy na pok�adzie, a w takiej sytuacji sprawia mi wi�ksz� przyjemno�� mie� tu Bliss ni� Doma, i tak samo powinno sprawia� to wi�ksz� przyjemno�� tobie. Daj spok�j, Golan, zachowujesz si� jak dziecko.

��Tak? Jak dziecko? � powiedzia� Trevize, chmurz�c twarz. � No wi�c dobrze, zachowuj� si� jak dziecko. Tak czy inaczej � znowu wysun�� palec w stron� Bliss � zapewniam ci�, �e bez wzgl�du na to, co mam zrobi�, nie zrobi� tego, je�li nie b�d� traktowany jak cz�owiek. Na pocz�tek dwa pytania� Co mam zrobi�? I dlaczego w�a�nie ja?

Bliss patrzy�a na niego szeroko otwartymi oczami i cofa�a si�. � Nie mog� ci tego teraz powiedzie�. Zrozum to, prosz�. Gaja nie mo�e ci powiedzie�. Musisz przyby� na miejsce, nie wiedz�c nic na pocz�tek. Musisz si� tego dowiedzie� tam, na miejscu. Potem musisz zrobi� to, co musisz, ale spokojnie, bez �adnych emocji. Je�li nadal b�dziesz w takim stanie jak teraz, to nic z tego nie wyjdzie i, tak czy inaczej, b�dzie to koniec Gai. Musisz zmieni� ten sw�j nastr�j, a ja nie wiem jak to zrobi�.

��A Dom by wiedzia�, gdyby by� tutaj? � spyta� bez skrupu��w Trevize.

��On jest tutaj � odpar�a Bliss. � On � ja � my nie wiemy jak zmieni� tw�j nastr�j albo uspokoi� ci�. Nie potrafimy zrozumie� cz�owieka, kt�ry nie umie wyczu� swego miejsca w og�lnym porz�dku rzeczy i kt�ry nie czuje si� cz�ci� wi�kszej ca�o�ci.

��Nie jest tak � rzek� Trevize. � Potrafili�cie �ci�gn�� m�j statek z odleg�o�ci miliona kilometr�w, a nawet wi�kszej� i sprawi�, �e byli�my spokojni, mimo �e czuli�my si� bezradni. No to uspok�jcie mnie teraz. Nie udawajcie, �e nie potraficie tego zrobi�.

��Ale nie wolno nam tego zrobi�. Nie teraz. Gdyby�my teraz odmienili ci� albo w jaki� inny spos�b wp�yn�li na ciebie, to by�by� dla nas tyle samo wart, co jakakolwiek inna osoba w Galaktyce i nie mieliby�my z ciebie �adnego po�ytku. Mo�emy mie� z ciebie po�ytek tylko dlatego, �e jeste� tym, kim jeste�, i musisz pozosta� sob�. Je�li w tej chwili wp�yniemy na ciebie w jakikolwiek spos�b, to jete�my zgubieni. Musisz by� spokojny z w�asnej, nieprzymuszonej woli. Prosz� ci� o to.

��Nic z tego, moja panno, je�li nie zaspokoisz cho� w cz�ci mojej ciekawo�ci.

��Bliss, pozw�l, �e ja z nim porozmawiam � wtr�ci� si� Pelorat. � Przejd� do drugiej kabiny.

Bliss wolno wysz�a. Pelorat zamkn�� za ni� drzwi.

��Przecie� ona wszystko widzi i s�yszy � rzek� Trevize. � Co to za r�nica, czy jest tu, czy tam?

��Dla mnie to istotna r�nica � odpar� Pelorat. � Chc� porozmawia� z tob� bez �wiadk�w, nawet je�li to, �e nikt nas nie s�yszy, jest iluzj�� Golan, ty si� boisz.

��Nie gadaj g�upstw.

��Oczywi�cie, �e si� boisz. Nie wiesz, gdzie lecisz, co spotkasz, czego oczekuj� od ciebie. Masz prawo si� ba�.

��Ale si� nie boj�.

��W�a�nie, �e si� boisz. By� mo�e nie boisz si� fizycznego niebezpiecze�stwa tak, jak ja. Ja ba�em si� wyruszy� w przestrze�, boj� si� ka�dego nowego �wiata, kt�ry widz�, boj� si� ka�dej nowo�ci, ka�dej zmiany. W ko�cu przez p� wieku prowadzi�em ciche, spokojne �ycie, do niczego si� nie miesza�em, w niczym nie uczestniczy�em, natomiast ty s�u�y�e� we flocie wojennej, zajmowa�e� si� polityk� i bra�e� �ywy udzia� w tym, co dzia�o si� u nas i w przestrzeni. Jednak stara�em si� opanowa� sw�j l�k, a ty mi w tym pomog�e�. Przez ca�y ten czas kiedy jeste�my razem, by�e� cierpliwy i mi�y dla mnie, znosi�e� wszystko ze zrozumieniem i dzi�ki tobie uda�o mi si� opanowa� l�k i zachowywa� tak, jak trzeba. Pozw�l, �e teraz ja si� zrewan�uj� i pomog� tobie.

��M�wi� ci, �e si� nie boj�.

��W�a�nie, �e boisz si�. Je�li nie jakiego� niebezpiecze�stwa, to przynajmniej odpowiedzialno�ci, kt�ra na tobie spoczywa. Wygl�da na to, �e zale�� od ciebie losy ca�ego �wiata, a wi�c je�li zawiedziesz, b�dziesz musia� �y� ze �wiadomo�ci�, �e �wiat ten zgin�� przez ciebie. Zadajesz sobie pytanie dlaczego niby masz odpowiada� za losy �wiata, kt�ry nic dla ciebie nic znaczy, jakie maj� prawo, �eby sk�ada� taki � ci�ar na twoje barki. Nie tylko boisz si�, �e zawiedziesz, co jest zupe�nie naturalne i co czu�by ka�dy na twoim miejscu, ale jeste� w�ciek�y, �e postawili ci� w sytuacji, w kt�rej musisz si� ba�.

��Ca�kowicie si� mylisz.

��Nie s�dz�. A zatem pozw�l, �e ci� zast�pi�. Ja � to zrobi�. Bez wzgl�du na to, czego od ciebie oczekuj�, zg�aszam si� na ochotnika, .�eby ci� zast�pi�. Przypuszczam, �e nie jest to co�, co wymaga�oby wielkiej si�y fizycznej czy energii, gdy� w takim przypadku proste mechaniczne urz�dzenie zrobi�oby to lepiej ni� ty. Przypuszczam te�, �e nie wymaga to si�y psychicznej, gdy� tej sami maj� dosy�. To raczej co�, co� no, nie wiem, ale je�li nie wymaga to ani krzepy, ani specjalnych zdolno�ci psychicznych, to nadaj� si� do tego r�wnie dobrze jak ty i jestem got�w wzi�� na siebie t� odpowiedzialno��.

��A dlaczego jeste� taki ch�tny, �eby wzi�� na siebie ten ci�ar? � spyta� ostro Trevize.

Pelorat utkwi� wzrok w pod�og�, jakby nie chcia� spojrze� Trevizemu prosto w oczy. � Mia�em �on�, Golan � powiedzia�. � Zna�em kobiety. Jednak jako� nigdy nie przywi�zywa�em wagi do tych spraw. By�o to, owszem, ciekawe. Przyjemne� Ale nigdy specjalnie wa�ne. Jednak ona�

��Kto? Bliss?

��Ona jest jaka� inna� wed�ug mnie.

��Na Terminusa, Janov, przecie� ona s�yszy ka�de twoje s�owo!

��To mnie nie obchodzi. Ona i tak o tym wie� Chc� jej sprawi� przyjemno��. Podejm� si� tego zadania, cho�by to by�o nie wiadomo co, zgodz� si� na ka�de ryzyko, przyjm� ka�d� odpowiedzialno��, je�li b�d� mia� cho�by najmniejsz� nadziej�, �e dzi�ki temu b�dzie o mnie dobrze my�la�a.

��Ale� to dziecko, Janov.

��Nie jest dzieckiem� a poza tym to, co o niej my�lisz, nie obchodzi mnie.

��Nie zdajesz sobie sprawy z tego, kim musisz si� jej wydawa�?

��Starym facetem? No i co z tego? Ona jest cz�ci� wi�kszej ca�o�ci, a ja nie i ju� to samo oddziela nas od siebie nieprzebytym murem. My�lisz, �e ja tego nie wiem? Ale ja nie prosz� jej o nic, tylko o to, �eby�

��My�la�a o tobie dobrze?

��Tak. Albo z jakimkolwiek innym uczuciem, na kt�re mo�e si� zdoby�.

��I dlatego chcesz si� podj�� za mnie tego zadania? Nie s�ucha�e� chyba, Janov, dobrze tego, co m�wili. Oni nie chc� ciebie � chc� mnie, cho� nie mog� zrozumie� z jakiego powodu.

��Ale je�li nie mog� mie� ciebie, a musz� kogo� mie�, to na pewno b�d� lepszy ni� nikt.

Trevize potrz�sn�� g�ow�. � Nie wierz� w�asnym uszom. Na staro�� prze�ywasz drug� m�odo��, Janov. Usi�ujesz zosta� bohaterem, �eby umrze� dla tego cia�a.

��Nie m�w tak, Golan. To nie jest temat do �art�w.

Trevize pr�bowa� si� roze�mia�, ale spojrza� na powa�n� twarz Pelorata i tylko chrz�kn��. � Masz racj� � powiedzia�. � Przepraszam ci�. Zawo�aj j�, Janov. Zawo�aj j�.

Wesz�a z pewnym oci�ganiem. Powiedzia�a cicho: � Przepraszam, Pel, ale nie mo�esz go zast�pi�. To mo�e by� tylko Trevize i nikt inny.

��Dobrze � rzek� Trevize. � B�d� spokojny. Postaram si� zrobi� to, czego ode mnie chcecie. Zrobi� wszystko, �eby tylko powstrzyma� Janova od pr�b odgrywania, w jego wieku, bohatera romantycznego.

��Znam sw�j wiek � mrukn�� Pelorat.

Bliss wolno podesz�a do niego i po�o�y�a mu d�o� na ramieniu. � Pel � powiedzia�a � ja� ja my�l� o tobie dobrze.

Pelorat odwr�ci� wzrok. � W porz�dku, Bliss. Nie musisz si� stara� by� mi�a.

��Nie staram si� by� mi�a, Pel. My�l� o tobie dobrze.

Najpierw niejasno, a potem coraz wyra�niej, Sura Novi u�wiadomi�a sobie, �e naprawd� nazywa si� Suranoviremblastiran i przypomnia�a sobie, �e kiedy by�a dzieckiem, rodzice m�wili do niej Su, a przyjaciele Vi.

Oczywi�cie, tak naprawd� nigdy o tym nie zapomnia�a, ale fakty te by�y czasami g��boko ukryte w jej pami�ci. I nigdy nie by�y ukryte a� tak g��boko, jak przez ostatni miesi�c, gdy� nigdy nie znajdowa�a si� tak blisko tak pot�nego umys�u.

Ale teraz nadszed� ju� czas, aby mog�a sobie o nich przypomnie�. To nie by�o jej w�asne postanowienie. To nie ona tego chcia�a. Nie czu�a takiej potrzeby. Ukryta strona jej osobowo�ci wy�ania�a si� z g��bi jej pami�ci, gdy� taka by�a potrzeba ca�ego globu.

Towarzyszy�o temu nieokre�lone, ale nieprzyjemne uczucie, co� w rodzaju sw�dzenia, kt�re jednak szybko ust�pi�o miejsca przyjemnej �wiadomo�ci, �e oto ukaza�a si� taka, jak� by�a naprawd�, �e sta�a si� sob�. Od wielu lat nie by�a tak blisko Gai, jak teraz. Przypomnia�a sobie jedn� z form �ycia, kt�r� bardzo lubi�a, kiedy by�a dzieckiem i mieszka�a na Gai. Zdaj�c sobie w�wczas niejasno spraw� z tego, �e odczucia tego stworzenia s� cz�ci� jej w�asnych odczu�, teraz wyra�niej u�wiadomi�a sobie swoje w�asne. By�a motylem wykluwaj�cym si� z kokonu.

Stor Gendibal patrzy� ostro i przenikliwie na Novi. By� przy tym tak zaskoczony, �e o ma�y w�os nie wypu�ci� z mentalnego uchwytu burmistrz Branno. To, �e do tego nie dosz�o, zawdzi�cza� by� mo�e niespodziewanej pomocy z zewn�trz, kt�ra podtrzyma�a go, a na kt�r� w owej chwili nie zwr�ci� uwagi.

��Co wiesz o radnym Trevize, Novi? � spyta�. A potem, zaniepokojony nag�� zmian� w jej m�zgu, kt�ry stawa� si� coraz bardziej skomplikowany, krzykn��: � Kim ty jeste�?

Chcia� uzyska� kontrol� nad jej umys�em, ale nie m�g� do niego przenikn��. W tym momencie zda� sobie spraw� z faktu, �e uchwyt, w kt�rym trzyma Branno, zosta� przez kogo� wzmocniony. � Kim ty jeste�? � powt�rzy�.

Twarz Novi przybra�a na chwil� tragiczny wyraz. � Panie � powiedzia�a i zaraz poprawi�a si�: � M�wco Gendibalu, moje prawdziwe nazwisko brzmi Suranoviremblastiran, a jestem Gaj�.

To by�o wszystko, co powiedzia�a g�o�no. Gendibal, w przyp�ywie w�ciek�o�ci, wyt�y� swe psychiczne si�y, zr�cznie przemkn�� ponad wspomagaj�cym jego uchwyt polem i ze zdwojon� energi� �cisn�� Branno, zmagaj�c si� jednocze�nie z umys�em Novi.

Novi odrzuci�a go z tak� sam� zr�czno�ci�, z jak� on pozby� si� pomocy przy trzymaniu Branno, ale nie mog�a � a mo�e nie chcia�a � schowa� przed nim swych my�li.

Przem�wi� do niej jak do innego M�wcy:

��Dobrze zagra�a� swoj� role, oszuka�a� mnie i podst�pnie zwabi�a� mnie tu. Nale�ysz do tej samej rasy, z kt�rej wywodzi� si� Mu�.

��Mu� by� dewiantem, M�wco. Ja/my nie jeste�my Mu�ami. Ja/my jeste�my Gaj�.

W tym, co mu przekaza�a, zosta�a przedstawiona ca�a istota Gai, i to o wiele precyzyjniej ni� mo�na by to by�o zrobi� za pomoc� jakichkolwiek s��w.

���yj�ca planeta! � rzek� Gendibal.

��O polu mentalnym silniejszym ni� twoje indywidualne pole. Nie zmagaj si�, prosz�, z tak� si��. Obawiam si�, �eby ci si� co� nie sta�o. Nie chcia�abym tego.

��Nawet jako �yj�ca planeta nie jeste� silniejsza od moich towarzyszy zespolonych na Trantorze. My r�wnie� jeste�my w pewnym sensie �yj�c� planet�.

��To tylko par� tysi�cy ludzi zespolonych w mentalnym wsp�dzia�aniu, M�wco. Poza tym nie mo�esz liczy� na ich pomoc, gdy� odci�am j� od ciebie. Sprawd� to, a sam si� przekonasz.

��Co masz zamiar zrobi�, Gajo?

��Mia�am nadziej�, M�wco, �e nadal b�dziesz do mnie m�wi� �Novi�. To, co teraz robi�, robi� jako Gaja, ale jestem tak�e Novi� a je�li chodzi o m�j stosunek do ciebie, to tylko Novi.

��Co masz zamiar zrobi�, Gajo?

Novi zrobi�a co�, co by�o mentalnym odpowiednikiem westchnienia i powiedzia�a:

��Jeste�my teraz w martwym punkcie, w sytuacji patowej. B�dziesz nadal trzyma� burmistrz Branno, mimo jej ekranu. Ja ci w tym pomog�, wi�c nie opadniemy z si�. Przypuszczam te�, �e nie wypu�cisz mnie z uchwytu, ja z kolei nie wypuszcz� ciebie i tu r�wnie� �adne z nas nie opadnie z si� i pozostaniemy w tym potr�jnym uchwycie.

��A jak to si� sko�czy?

��Powiedzia�am ci ju�� Czekamy na radnego Trevize z Terminusa. To w�a�nie on rozstrzygnie� tak, jak uzna za stosowne.

Komputer pok�adowy �Odleg�ej Gwiazdy� zlokalizowa� dwa statki. Trevize poleci� mu pokaza� ich obraz na ekranie.

Obydwa pochodzi�y z Fundacji. Jeden dok�adnie przypomina� �Odleg�� Gwiazd�. By� to bez w�tpienia statek Compora. Drugi by� wi�kszy i o wiele pot�niejszy.

Trevize obr�ci� si� w stron� Bliss i rzek�:

��Nie wiesz, co tu si� dzieje? Czy teraz mo�esz mi wreszcie co� powiedzie�?

��Tak. Nie b�j si�! Nic ci nie zrobi�.

��Dlaczego wszyscy uwa�aj�, �e siedz� tu trz�s�c si� ze strachu? � rzek� z rozdra�nieniem Trevize.

��Pozw�l jej m�wi�, Golan � wtr�ci� pospiesznie Pelorat. � Nie z�o�� si� na ni�.

Trevize podni�s� obie r�ce, oznajmiaj�c, �e si� poddaje. � Nie b�d� si� na ni� z�o�ci� � rzek� z niecierpliwo�ci�. � M�w, moja panno.

��Na tym du�ym statku jest w�adczyni waszej Fundacji � powiedzia�a Bliss. � Jest z ni��

��W�adczyni? � spyta� zaskoczony Trevize. � Chcesz przez to powiedzie�, �e jest tam ta stara baba Branno?

��To chyba nie jest jej tytu� � rzek�a Bliss z wyrazem lekkiego zdziwienia na twarzy. � Ale faktycznie jest to kobieta. � Przerwa�a na chwil�, jakby ws�uchuj�c si� uwa�nie w to, co m�wi pot�ny organizm, kt�rego by�a cz�ci�. � Nazywa si� Harlabranno. To dziwne, �eby kto� tak wa�ny na swoim �wiecie mia� nazwisko sk�adaj�ce si� tylko z czterech sylab, ale przypuszczam, �e nie � Gajanie maj� inne zwyczaje ni� my.

��Ja te� tak przypuszczam � rzek� zimno Trevize. � My�l�, �e wy m�wiliby�cie do niej Brann. Ale co ona tutaj robi? Dlaczego nie jest na� Aha, rozumiem. J� te� �ci�gn�a tu Gaja. Po co?

Bliss nie odpowiedzia�a na to pytanie. � Jest z ni� Lionokodell, pi�� sylab, cho� to jej podw�adny. To wygl�da na brak szacunku. To wa�na figura na waszym �wiecie. Jest z nimi jeszcze czterech ludzi, kt�rzy obs�uguj� bro� pok�adow�. Chcesz zna� ich nazwiska?

��Nie. O ile si� nie myl�, to na drugim statku jest tylko jeden cz�owiek, Munn Li Compor, kt�ry reprezentuje Drug� Fundacj�. Najwidoczniej �ci�gn�li�cie tu obydwie Fundacje. Po co?

��Niezupe�nie jest tak, jak my�lisz. Trev� chcia�am powiedzie� Trevize.

��Och, daj spok�j. Mo�esz m�wi� Trev. Nie b�d� si� nadyma� jak kometa.

��Niezupe�nie, Trev. Compor zszed� ze statku i zosta� zast�piony przez dwie osoby. Jedna z nich to Storgendibal, wa�na posta� w Drugiej Fundacji. Nazywaj� go M�wc�.

��Wa�na posta�. My�l�, �e dysponuje si�� mentaln�.

��O tak, bardzo du��.

��Potraficie da� sobie z nim rad�?

��Oczywi�cie. Druga osoba, kt�ra jest z nim na statku, to Gaja.

��Kto� z waszych ludzi.

��Tak. Nazywa si� Suranoviremblastiran. Powinna mie� du�o d�u�sze nazwisko, ale ju� do�� d�ugo jest z dala ode mnie/nas/reszty.

��Ona potrafi powstrzyma� wa�n� osob� z Drugiej Fundacji?

��To nie ona go powstrzymuje, ale Gaja. Ona/ja/my/wszyscy mo�emy go zniszczy�.

��I w�a�nie ona ma to zrobi�? Ma zniszczy� jego i Branno? Co to znaczy ? Czy�by Gaja chcia�a zniszczy� obie Fundacje i sama ustanowi� Imperium Galaktyczne? Czy�by by� to powr�t Mu�a? Pot�niejszego Mu�a�

��Nie, nie, Trev. Nie gor�czkuj si�. Nie mo�esz tego robi�. Ca�a tr�jka trzyma si� nawzajem w szachu. Czekaj�.

��Na co?

��Na twoj� decyzj�.

��I znowu to samo. Na jak� decyzj�? Dlaczego ja mam j� podj��?

��Trev, uspok�j si�, prosz� � rzek�a Bliss. � Wkr�tce ci to wyja�nimy. Ja/my/ona powiedzieli�my tyle, ile teraz mo�emy powiedzie�.

��Teraz jest ju� jasne, Liono, �e pope�ni�am b��d, kt�ry mo�e mie� fatalne skutki � powiedzia�a znu�onym g�osem Branno.

��Czy trzeba o tym g�o�no m�wi�? � mrukn�� Kodell przez zaci�ni�te usta.

��Wiedz�, co my�l�. To, �e o tym m�wi�, nie mo�e ju� bardziej pogorszy� naszej sytuacji. Niech pan nie s�dzi, �e nie b�d� znali te� i pana my�li, je�li nie b�dzie pan porusza� wargami� Powinnam poczeka�, a� ekran zostanie udoskonalony.

��A sk�d mia�a pani o tym wiedzie�? Gdyby�my czekali, a� nasze zabezpieczenie stanie si� dwa, trzy, cztery czy nie wiadomo ile razy pewniejsze, to czekaliby�my w niesko�czono�� Oczywi�cie �a�uj�, �e my sami wyruszyli�my na t� wypraw�. Lepiej by�oby wys�a� na pr�b� kogo� innego, mo�e na przyk�ad Trevizego.

Branno westchn�a. � Nie chcia�am, �eby si� zorientowali, Liono, a taka pr�ba by�aby dla nich ostrze�eniem. Ale wskaza� pan na �r�d�o mojego b��du. Mog�am zaczeka�, a� ekran b�dzie mo�liwie jak najmniej nieprzepuszczalny. Nie absolutnie, ale mo�liwie jak najmniej przepuszczalny. Wiedzia�am, �e s� w nim dziury, ale nie mog�am ju� znie�� czekania. Czeka� a� te dziury zostan� za�atane, znaczy�oby czeka� d�u�ej, ni� trwa� b�dzie moja kadencja, a ja chcia�am, �eby sta�o si� to za moich rz�d�w i chcia�am by� na miejscu. I przez to, jak g�upia, wm�wi�am sobie, �e ekran jest odpowiedni. Nie s�ucha�am �adnych ostrze�e� na przyk�ad w�tpliwo�ci, kt�re pan zg�asza�, Liono.

��Mo�e jeszcze wygramy, je�li b�dziemy cierpliwi.

��Mo�e pan wyda� rozkaz naszej za�odze, �eby ostrzela�a tamten statek?

��Nie, nie mog�. Jako� nie mog� znie�� samej my�li o tym.

��Ja te�. A gdyby kt�remu� z nas uda�o si� wyda� taki rozkaz, to jestem pewna, �e za�oga by go. nie pos�ucha�a, �e nie by�aby zdolna go wykona�.

��W obecnej sytuacji nie, ale sytuacja mo�e si� zmieni�, pani burmistrz. Prawd� m�wi�c, na scenie pojawi� si� nowy aktor.

Wskaza� na ekran. Komputer pok�adowy automatycznie w��czy� ekran, kiedy nowy statek znalaz� si� w jego zasi�gu. Statek ten nadlatywa� z prawej strony.

��Mo�e pan powi�kszy� obraz, Liono?

��Bez problemu. Ten cz�owiek z Drugiej Fundacji jest bardzo zr�czny. Mo�emy robi� wszystko, co nic sprawia mu k�opotu.

��To na pewno �Odleg�a Gwiazda� � powiedzia�a Branno, wpatruj�c si� w ekran. � 7 � 1 przypuszczam, �e na jej pok�adzie s� Trevize i Pelorat. � Po chwili doda�a gorzko: � Chyba �e ich te� zast�pili ludzie z Drugiej Fundacji. M�j piorunochron okaza� si� wy�mienity� Gdyby tylko nasz ekran by� lepszy!

��Cierpliwo�ci! � rzek� Kodell.

W sterowni rozleg� si� czyj� g�o�. Branno nie wiedzia�a sk�d czerpie t� pewno��, ale mog�aby przysi�c, �e nie dociera on do niej za po�rednictwem fal d�wi�kowych. S�ysza�a go bezpo�rednio w g�owie, a rzut oka na Kodella wystarczy�, aby stwierdzi�, �e on r�wnie� go s�yszy.

G�os m�wi�:

��S�yszysz mnie, burmistrz Branno? Je�li tak, to nie musisz odpowiada�. Wystarczy, �e to pomy�lisz.

��Kto ty jeste�? � spyta�a spokojnie Branno.

��Jestem Gaja.

Ka�dy z trzech statk�w znajdowa� si� w stosunku do pozosta�ych dw�ch w bezruchu. Wszystkie trzy okr��a�y wolno Gaje, jak gdyby by�y jej odleg�ym, trzycz�ciowym satelit�. Wszystkie trzy towarzyszy�y Gai w jej nieko�cz�cej si� w�dr�wce wok� s�o�ca.

Trevize siedzia�, patrz�c na ekran, zm�czony zgadywaniem, jaka by�a jego rola w tym wszystkim � po co �ci�gni�to go z odleg�o�ci wielu tysi�cy parsek�w.

G�os, kt�ry zabrzmia� w jego m�zgu, nie przestraszy� go. Zachowa� si� zupe�nie tak, jakby na to czeka�.

��S�yszysz mnie, Golanie Trevize? � m�wi� g�os. Je�li tak, to nie musisz odpowiada�. Wystarczy, �e o tym pomy�lisz.

Trevize rozejrza� si�. Pelorat, wyra�nie sp�oszony, rozgl�da� si� na wszystkie strony, jak gdyby chcia� znale�� �r�d�o g�osu. Bliss siedzia�a cicho, z r�kami z�o�onymi na brzuchu. Trevize ani przez chwil� nie w�tpi�, �e ona te� s�yszy ten g�os.

Pu�ci� mimo uszu polecenie, aby odpowiedzie� w my�li i rzek� specjalnie dobitnie i wyra�nie:

��Je�li nie dowiem si� o co tu chodzi, nie zrobi� absolutnie nic z tego, czego si� ode mnie oczekuje.

��Zaraz si� dowiesz � odpar� g�os.

��S�yszycie mnie wszyscy w swoich g�owach � powiedzia�a Novi. � Wszyscy mo�ecie mi swobodnie odpowiada� w swoich my�lach. Postaram si�, �eby ka�de z was s�ysza�o pozosta�ych. Jak wszyscy wiecie, znajdujemy si� na tyle blisko od siebie, �e � bior�c pod uwag� normaln� pr�dko�� rozchodzenia si� fal pola mentalnego, r�wn� pr�dko�ci �wiat�a � my�li ka�dego z nas b�d� dociera�y do reszty bez k�opotliwych op�nie�. Zacznijmy od tego, �e spotkanie nasze zosta�o wcze�niej przygotowane.

��W jaki spos�b? � zabrzmia� g�os Branno.

��Bez wp�ywania na czyjekolwiek my�li � powiedzia�a Novi. � Gaja nie ingerowa�a w niczyj m�zg. To nie w naszym stylu. Po prostu wykorzystali�my wasze ambicje. Burmistrz Branno chcia�a natychmiast ustanowi� Drugie Imperium, M�wca Gendibal chcia� zosta� Pierwszym M�wc�. Wystarczy�o tylko umocni� was w tych pragnieniach i ostro�nie p�yn�� na tej fali.

��Wiem, w jaki spos�b mnie tu �ci�gni�to � rzek� zimno Gendibal. I rzeczywi�cie wiedzia�. Wiedzia�, dlaczego tak si� pali� do wyprawy w przestrze�, dlaczego tak mu zale�a�o na tym, aby lecie� za Trevizem, dlaczego by� taki pewien, �e poradzi sobie z tym wszystkim. To wszystko by�o sprawk� Novi! Och, Novi!

��Tw�j przypadek, M�wco Gendibalu, by� szczeg�lny. Mia�e� ogromne ambicje, ale by�a w tobie �yczliwo��, kt�ra umo�liwia�a nam/mnie szybsze dzia�anie. Jeste� osob�, kt�ra odnosi si� �yczliwie w stosunku do kogo�, kogo nauczono si� uwa�a� za ust�puj�cego ci pod ka�dym wzgl�dem. Wykorzysta�am to i obr�ci�am przeciw tobie. Jest mi/nam bardzo wstyd z tego powodu. Na swoje usprawiedliwienie mog�/mo�emy powiedzie�, �e chodzi o przysz�o�� Galaktyki, kt�ra znalaz�a si� w niebezpiecze�stwie.

Novi przerwa�a na chwil�, a potem jej g�os (cho� nie m�wi�a za po�rednictwem strun g�osowych) sta� si� powa�niejszy, a twarz smutniejsza.

��By� ju� najwy�szy czas. Gaja nie mog�a d�u�ej czeka�. Od ponad stulecia ludzie Fundacji doskonalili ekran mentalny. Gdyby jeszcze przez jedno pokolenie pozostawiono ich samym sobie, to udoskonaliliby go tak, �e sta�by si� nie do przenikni�cia nawet dla Gai, a wtedy mogliby u�ywa� swej broni fizycznej wedle woli. Galaktyka nie by�aby w stanie im si� oprze� i powsta�oby Drugie Imperium Galaktyczne na mod�� Terminusa, a wbrew Planowi Seldona, ludziom z Trantora i Gai. Trzeba by�o jako� doprowadzi� do tego, aby burmistrz Branno przyst�pi�a do dzia�ania, p�ki ekran by� jeszcze niedoskona�y.

Poza tym jest jeszcze Trantor. Plan Seldona realizowany by� bezb��dnie, bo sama Gaja dba�a o to, �eby tak si� dzia�o. Od ponad stu lat Pierwsi M�wcy byli najspokojniejszymi lud�mi pod s�o�cem, tak �e Trantor wegetowa�. Ostatnio jednak coraz szybciej i wy�ej wznosi� si� M�wca Gendibal. Zosta�by na pewno Pierwszym M�wc�, a pod jego przewodem Trantor zacz��by prowadzi� aktywn� polityk�. Na pewno skoncentrowa�by sw� uwag� na broni fizycznej, dostrzeg�by niebezpiecze�stwo gro��ce mu ze strony Terminusa i podj��by przeciwdzia�ania. Gdyby wyst�pi� przeciw Terminusowi, zanim ten zd��y�by udoskonali� sw�j ekran, to wtedy Plan Seldona zosta�by zrealizowany do ko�ca poprzez ustanowienie Drugiego Imperium Galaktycznego na mod�� Trantora, a wbrew ludziom Terminusa i wbrew Gai. A zatem nale�a�o jako� doprowadzi� do tego, aby Gendibal przyst�pi� do dzia�ania, zanim zostanie Pierwszym M�wc�.

Na szcz�cie, poniewa� Gaja ju� od paru dziesi�tk�w lat starannie przygotowywa�a si� do tego, sprowadzili�my obie Fundacje we w�a�ciwe miejsce we w�a�ciwym czasie. Powtarzam to g��wnie po to, aby zrozumia� wszystko radny Trevize z Terminusa.

Trevize natychmiast si� wtr�ci� i, tak jak poprzednio, zignorowa� wskaz�wk�, �eby m�wi� w my�li. Powiedzia� stanowczo:

��Ale ja nie rozumiem. Co jest z�ego w obu wariantach Drugiego Imperium Galaktycznego?

��Drugie Imperium Galaktyczne stworzone na mod�� Terminusa � rzek�a Novi � b�dzie imperium militarnym, stworzonym si��, utrzymywanym przy istnieniu si�� i w ko�cu zniszczonym przez t� si��. B�dzie to nic innego, jak odtworzone na nowo Pierwsze Imperium Galaktyczne. Taka jest opinia Gai.

Drugie Imperium Galaktyczne stworzone na mod�� Trantora b�dzie imperium paternalistycznym, stworzonym przez ch�odn� kalkulacj�, utrzymywanym przy istnieniu dzi�ki ch�odnej kalkulacji i pogr��aj�cym si�, dzi�ki tej kalkulacji, w �mierci za �ycia. B�dzie to �lepy zau�ek. Taka jest opinia Gai.

��A jak� alternatyw� proponuje Gaja? � spyta� Trevize.

��Wi�ksz� Gaje! Galaxi�. Ka�da zamieszkana planeta b�dzie �yj�cym tworem, jak Gaja. Wszystkie �yj�ce planety utworz� wi�kszy nadprzestrzenny organizm. B�d� do niego nale�a�y r�wnie� wszystkie niezamieszkane planety. Wszystkie gwiazdy. Ka�de pasmo mi�dzygwiezdnego gazu. Mo�e nawet wielka czarna dziura w centrum Galaktyki. Galaktyka b�dzie �ywym tworem, w kt�rym b�d� panowa�y sprzyjaj�ce warunki dla ka�dego �ycia, takie, jakich nie potrafimy nawet przewidzie�. Spos�b �ycia zasadniczo r�ny od wszystkiego, co by�o dotychczas, nie powielaj�cy starych b��d�w.

��Za to tworz�cy nowe � mrukn�� sarkastycznie Gendibal.

��Gaja mia�a wiele tysi�cy lat na to, �eby je wyeliminowa�.

��Ale nie w skali Galaktyki.

Trevize, nic zwracaj�c uwagi na t� kr�tk� wymian� my�li i uparcie d���c do swojego celu, spyta�:

��A jaka jest w tym moja rola?

Zagrzmia� dono�nie, skierowany przez m�zg Novi, g�os Gai:

��Wybierz! Kt�ry wariant wybierasz? Zapanowa�a d�uga, g�ucha cisza. W ko�cu rozleg� si� w niej, tym razem mentalny, gdy� Trevize by� zbyt zaskoczony, aby m�wi�, g�os Trevizego:

��Dlaczego mam to zrobi� ja? � Brzmia� w tym wyra�ny bunt.

��Chocia� zorientowali�my si� � powiedzia�a Novi � �e nadszed� moment, kiedy nie mo�na ju� d�u�ej czeka�, bo albo Terminus, albo Trantor stanie si� zbyt pot�ny, �eby mo�na go by�o p�niej powstrzyma�, albo � co jeszcze gorsze � �e obydwa stan� si� r�wnie pot�ne i �e doprowadzi to w rezultacie do zniszczenia Galaktyki, to nie mogli�my przyst�pi� do dzia�ania. Potrzebowali�my dla naszych cel�w kogo�, kto ma talent do wyci�gania s�usznych wniosk�w. No i znale�li�my ciebie� Nie, nie mo�emy sobie przypisa� tej zas�ugi. Odkryli ci�, z pomoc� cz�owieka o nazwisku Compor, ludzie z Trantora, cho� nie zdawali sobie sprawy z wagi swojego odkrycia. Zwr�ci�o to na ciebie nasz� uwag�. Golanie Trevize, ty masz dar znajdowania w�a�ciwych rozwi�za�, ty zawsze wiesz, co nale�y w danej sytuacji zrobi�.

��Nieprawda � powiedzia� Trevize.

��Zawsze jeste� pewien, �e trzeba post�pi� tak, a nie inaczej. Wi�c tym razem chcemy, �eby� mia� pewno�� w sprawie los�w ca�ej Galaktyki. By� mo�e nie chcesz przyjmowa� na siebie takiej odpowiedzialno�ci. Niemniej jednak zrozumiesz, �e trzeba to zrobi�. B�dziesz mia� t� pewno��! A wtedy wybierzesz. Jak tylko ci� odkryli�my, wiedzieli�my ju�, �e nasze poszukiwania si� sko�czy�y. Od tamtej pory przez wiele lat pracowali�my nad tym, aby wypadki tak si� u�o�y�y, by ca�a wasza tr�jka � burmistrz Branno, M�wca Gendibal i ty, radny Trevize � znalaz�a si� w tym samym czasie w s�siedztwie Gai. I dokonali�my tego.

��Czy nie jest tak, Gajo � je�li chcesz, bym tak ci� nazywa� � �e w obecnych warunkach w tym miejscu przestrzeni mo�esz pokona� zar�wno burmistrz Branno, jak i M�wc� Gendibala? � spyta� Trevize. � Czy nie jest tak, �e mo�esz ustanowi� t� swoj� �yw� Galaktyk� bez mojej pomocy? Dlaczego zatem tego nie zrobisz?

��Nie wiem, czy potrafi� ci to zadowalaj�co wyja�ni� � odpar�a Novi. � Gaja zosta�a stworzona wiele tysi�cy lat temu z pomoc� robot�w, kt�re kiedy�, przez kr�tki czas, s�u�y�y ludziom, ale ju� im nie s�u��. Przedstawi�y nam zupe�nie jasno, �e mo�emy przetrwa� tylko wtedy, kiedy b�dziemy �ci�le przestrzegali trzech praw robotyki w odniesieniu do wszelkiego �ycia. W tej interpretacji pierwsze prawo robotyki brzmi: �Gaja nie mo�e wyrz�dzi� krzywdy �adnej �ywej istocie albo, przez powstrzymanie si� od dzia�ania, dopu�ci� do tego, by jakiej� �ywej istocie sta�a si� krzywda�. Przez ca�y czas naszego istnienia przestrzegali�my tej zasady i nie mo�emy post�powa� inaczej.

W efekcie jeste�my teraz bezradni. Nie mo�emy si�� narzuci� naszej wizji �ywej Galaktyki trylionom ludzi i niezliczonej liczbie innych �ywych istot, bo by� mo�e w ten spos�b skrzywdziliby�my wielu i wiele z nich. Ale nie mo�emy te� siedzie� z za�o�onymi r�kami i przygl�da� si�, jak Galaktyka niszczy si� sama w walce, kt�rej mogliby�my zapobiec. Nie wiemy, czy mniej kosztowa� b�dzie Galaktyk� nasze dzia�anie czy powstrzymanie si� od dzia�ania albo � je�li zdecydujemy si� na dzia�anie � czy mniej b�dzie kosztowa� Galaktyk� poparcie Terminusa czy mo�e Trantora. Niech zadecyduje o tym radny Trevize. Jakakolwiek b�dzie jego decyzja, Gaja si� jej podporz�dkuje.

��W jaki spos�b mam podj�� t� decyzj�? � spyta� Trevize. � Co mam zrobi�?

��Masz komputer odpar�a Novi. � Ludzie na Terminusie nie zdawali sobie sprawy z tego, �e kiedy go zrobili, to zrobili to lepiej, ni� pozwala�by na to stan ich wiedzy. Komputer na twoim statku zawiera cz�� Gai. Po�� d�onie na ��czach i pomy�l. Mo�esz na przyk�ad pomy�le�, �e ekran na statku burmistrz Branno jest absolutnie nieprzepuszczalny. Je�li to zrobisz, to mo�liwe, �e Branno natychmiast skorzysta ze swej broni, aby unieszkodliwi� czy zniszczy� pozosta�e dwa statki i zapanowa� fizycznie nad Gaj�, a p�niej nad Trantorem.

��I nic nie zrobisz, �eby jej przeszkodzi�? � spyta� Trevize ze zdumieniem.

��Absolutnie nic. Je�li b�dziesz mia� pewno��, �e dominacja Terminusa wyrz�dzi Galaktyce mniej z�a ni� kt�rakolwiek z pozosta�ych mo�liwo�ci, to z zadowoleniem przyjmiemy t� decyzj�, cho�by mia�a ona poci�gn�� za sob� nasz� zag�ad�.

Z drugiej strony, mo�esz poszuka� pola mentalnego M�wcy Gendibala, po��czy� si� z nim i wzmocni� je za pomoc� komputera. W takim przypadku on na pewno wyswobodzi si� z mojego uchwytu i odepchnie mnie. Potem mo�e opanowa� my�li Branno i, korzystaj�c z jej statk�w, zapanowa� fizycznie nad Gaj� i zapewni� dalsz� realizacj� Planu Seldona. Gaja nie zrobi nic, �eby temu przeszkodzi�.

No i wreszcie mo�esz poszuka� mojego pola mentalnego, po��czy� si� ze mn� i tym samym zapocz�tkowa� utworzenie �ywej Galaktyki, co ostatecznie nast�pi nie za �ycia tego pokolenia ani nast�pnego, ale dopiero po wielu wiekach pracy, po wiekach, w czasie kt�rych b�dzie dalej realizowany Plan Seldona. Wyb�r nale�y do ciebie.

��Zaczekaj! � krzykn�a Branno. � Nie podejmuj jeszcze decyzji. Czy mog� co� powiedzie�?

��Mo�esz m�wi� swobodnie � rzek�a Novi. � Tak samo M�wca Gendibal.

��Radny Trevize � rzek�a Branno. � Kiedy widzieli�my si� ostatni raz na Terminusie, powiedzia� pan: �Mo�e nadej�� taki moment, pani burmistrz, �e poprosi mnie pani o przys�ug�, a ja wtedy zrobi� tak, jak b�d� chcia� i nie zapomn� ostatnich dw�ch dni�. Nie wiem, czy pan przewidzia� obecn� sytuacj�, czy czu� pan intuicyjnie, co si� ma zdarzy�, czy po prostu ma pan to, co ta kobieta m�wi�ca o �ywej Galaktyce nazywa darem znajdowania w�a�ciwych rozwi�za�. W ka�dym razie mia� pan racj�. Prosz� pana o przys�ug� dla dobra Federacji.

Mo�e uwa�a pan, �e powinien mi odp�aci� za to, �e kaza�am pana aresztowa� i skaza�am na wygnanie. Prosz�, �eby pan pami�ta�, �e zrobi�am to, gdy� uwa�a�am, �e wymaga tego dobro Federacji. Nawet je�li zrobi�am �le albo dzia�a�am tylko we w�asnym interesie, to niech pan pami�ta, �e zrobi�am to ja, a nie Federacja. Niech pan nie niszczy ca�ej Federacji tylko po to, �eby wyr�wna� rachunki ze mn�. Niech pan pami�ta, �e jest pan z Fundacji i �e jest pan cz�owiekiem, �e nie chce pan by� tylko cyfr� w planach bezdusznych matematyk�w z Trantora albo czym� nawet mniej wa�nym ni� cyfra w jakim� galaktycznym galimatiasie �ycia i nie � �ycia. Chce pan by� niezale�nym organizmem maj�cym woln� wol�. Chce pan, �eby takimi byli pana potomkowie i ziomkowie. Wszystko inne si� nie liczy.

Oni m�wi�, �e nasze Imperium doprowadzi do rozlewu krwi i nieszcz��, ale przecie� nie musi tak by�. Mamy woln� wol� i od nas zale�y, co wybierze � my i czy b�dzie tak czy inaczej. Mo�emy przecie� wybra� inn� drog�. W ka�dym razie lepiej jest z w�asnej woli zaryzykowa� kl�sk� ni� �y� bezpiecznie b�d�c k�kiem w jakiej� maszynie. Niech pan zauwa�y, �e prosz� teraz pana, �eby podj�� pan decyzj� jako cz�owiek maj�cy woln� wol�. Te przedmioty z Gai nie s� w stanie powzi�� �adnej decyzji, bo nie pozwala im na to ten mechanizm, kt�rego s� cz�ciami, wi�c zdaj� si� na pana. I je�li pan im to rozka�e, to sami si� zniszcz�. Czy chce pan, �eby ca�a Galaktyka sta�a si� taka?

��Nie wiem, pani burmistrz, czy mam woln� wol� � odpar� Trevize. � By� mo�e m�j umys� zosta� odpowiednio nastawiony i podejm� decyzj�, kt�rej chc�.

��Tw�j umys� jest absolutnie nietkni�ty � powiedzia�a Novi. � Gdyby�my mogli posun�� si� do tego, �eby odpowiednio do naszych cel�w zmieni� , tw�j umys�, to ca�e spotkanie by�oby zupe�nie niepotrzebne. Gdyby�my byli tak pozbawieni zasad, to mogliby�my robi� to, co najbardziej by nam odpowiada�o, nie ogl�daj�c si� na interesy i dobro ca�ej ludzko�ci.

��My�l�, �e teraz moja kolej � powiedzia� Gendibal. � Radny Trevize, niech pan nie kieruje si� za�ciankowymi interesami. Fakt, �e urodzi� si� pan na Terminusie nie powinien mie� wp�ywu na pana decyzj�. Nie powinien pan stawia� Terminusa ponad Galaktyk�. Ju� od pi�ciuset lat Galaktyka rozwija si� zgodnie z Planem Seldona. Proces ten realizuje si� i w Federacji Fundacyjnej, i poza ni�.

Jest pan przede wszystkim cz�ci� Planu Seldona, a dopiero potem obywatelem Fundacji. Niech pan, kieruj�c si� w�sko poj�tym patriotyzmem czy romantyczn� t�sknot� za czym� nowym i nieznanym, nie zrobi czego�, co mog�oby zniweczy� Plan. Druga Fundacja w �aden spos�b nie skr�puje wolnej woli ludzko�ci. Jeste�my przewodnikami, a nie despotami.

Proponujemy Drugie Imperium Galaktyczne, kt�re b�dzie si� zasadniczo r�ni�o od Pierwszego. W tych kilkudziesi�ciu tysi�cleciach, kt�re min�y od wynalezienia metod podr�owania w nadprzestrzeni, nie by�o ani jednego dziesi�ciolecia, kiedy gdzie� w Galaktyce nie by�oby rozlewu krwi, kiedy nie gin�liby ludzie. By�o tak nawet w�wczas, kiedy w samej Fundacji panowa� pok�j. Je�li wybierze pan burmistrz Branno, to sytuacja taka b�dzie trwa�a w niesko�czono��. B�dzie to wci�� ten sam ponury cykl �mierci i zag�ady. Plan Seldona jest dla ludzko�ci wyj�ciem z tego b��dnego ko�a, i to nie za cen� stania si� jeszcze jednym zbiorem atom�w w Galaktyce sk�adaj�cej si� z atom�w, nie za cen� zredukowania ludzi do jednego poziomu z traw�, bakteriami i kurzem.

��Z tym, co M�wca Gendibal m�wi o Drugim Imperium Pierwszej Fundacji � rzek�a Novi � zgadzam si�. Z tym, co m�wi o ich w�asnym imperium � nie. M�wcy z Trantora s� w ko�cu niezale�nymi lud�mi o wolnej woli i s� tacy sami, jak zawsze byli. Czy s� wolni od ambicji, czy nie ma u nich destrukcyjnej rywalizacji, polityki i pi�cia si� w g�r� za wszelk� cen�? Czy w�r�d cz�onk�w Sto�u M�wc�w nie ma k��tni, a nawet nienawi�ci, i czy zawsze b�d� przewodnikami, za kt�rymi nie b�dziecie si� bali i��? Spytaj o to M�wce Gendibala, niech ci za�wiadczy s�owem honoru.

��Nie trzeba mnie zaklina� na m�j honor � rzek� Gendibal. � Szczerze przyznaj�, �e w�r�d cz�onk�w Sto�u zdarza si� i nienawi��, i rywalizacja, i zdrada. Ale kiedy ju� zostanie podj�ta decyzja, wszyscy si� do niej stosuj�. Nigdy nie by�o wyj�tku od tej zasady.

��A je�li nie dokonam �adnego wyboru? � spyta� Trevize.

��Musisz dokona� � odpar�a Novi. � Sam dojdziesz do wniosku, �e nale�y tak zrobi� i wtedy dokonasz wyboru.

��A je�li spr�buj� i nie b�d� m�g� niczego wybra�?

��Musisz wybra�.

��Ile mam czasu? � spyta� Trevize.

��Tyle, ile b�dzie ci trzeba, �eby uzyska� pewno��, cho�by trwa�o to nie wiem jak d�ugo.

Trevize siedzia� w milczeniu.

Chocia� pozostali te� milczeli, Trevizemu wydawa�o si�, �e s�yszy pulsowanie swego serca.

S�ysza� stanowczy g�os Branno: �Wolna wola�.

Brzmia� mu w uszach apodyktyczny glos Gendibala: �Przewodzenie i pok�j�!

I smutny g�os Novi: ��ycie�.

Trevize obr�ci� si� i zobaczy�, �e Pelorat wpatruje si� w niego z napi�ciem. � S�ysza�e� to wszystko, Janov? � spyta�.

��Tak, Golan, s�ysza�em.

��I co o tym my�lisz?

��Decyzja nie nale�y do mnie.

��Wiem, ale powiedz, co o tym my�lisz.

��Nie wiem. Przera�aj� mnie wszystkie trzy mo�liwo�ci. Ale przysz�a mi do g�owy szczeg�lna my�l�

��Tak?

��Kiedy znale�li�my si� w przestrzeni, pokaza�e� mi Galaktyk�. Pami�tasz?

��Oczywi�cie.

��Przyspieszy�e� czas i Galaktyka zacz�a si� obraca� tak, �e mo�na to by�o dostrzec. I wtedy powiedzia�em, jak gdybym przeczuwa� obecn� sytuacj�, �e Galaktyka wygl�da jak �ywa istota, pe�zn�ca przez przestrze�. My�lisz, �e jest ju� w jakim� sensie �ywa?

Trevize, przypomniawszy sobie ten moment, poczu� nagle pewno��. Przypomnia� sobie nagle, �e mia� wtedy wra�enie, i� tak�e Pelorat odegra w ich wyprawie istotn� rol�. Odwr�ci� si� pospiesznie, aby ju� o tym nie my�le�, aby nie opad�y go w�tpliwo�ci, aby nie straci� pewno�ci.

Po�o�y� d�onie na ��czach i skoncentrowa� si� na jednej my�li. My�la� tak intensywnie, jak nigdy przedtem.

Powzi�� decyzj�, decyzj�, od kt�rej zale�a� los Galaktyki.

Burmistrz Harla Branno mia�a powody do zadowolenia. Wizyta oficjalna nie trwa�a d�ugo, ale by�a bardzo owocna.

��Oczywi�cie, nie mo�emy im ca�kowicie ufa� � powiedzia�a, jakby boj�c si�, �e mo�e wpa�� w zbytni� pych�.

Obserwowa�a ekran. Statki floty wojennej Fundacji wchodzi�y, jeden po drugim, w nadprzestrze� i wraca�y do swoich baz.

Nie by�o najmniejszej w�tpliwo�ci, �e ich obecno�� wywar�a wielkie wra�enie na Sayshell, ale te� Sayshellczycy nie mogli nie zauwa�y� dwu rzeczy � po pierwsze, �e wszystkie statki ca�y czas znajdowa�y si� w przestrzeni nale��cej do Fundacji, po drugie, �e kiedy tylko Branno wyda�a polecenie, by odlecia�y, zrobi�y to bez zw�oki.

Z drugiej strony Sayshellczycy nie zapomn�, �e te statki mog� by� ponownie wezwane na granic� w ci�gu jednego dnia albo nawet w jeszcze kr�tszym czasie. W sumie manewr ten by� zar�wno demonstracj� si�y, jak i dobrej woli.

��Zupe�nie zgadzam si� z tym, �e nie mo�emy im ca�kowicie ufa� � rzek� Kodell � ale w ko�cu nikomu w Galaktyce nie mo�na ca�kowicie ufa�, a dotrzymanie warunk�w umowy le�y w interesie Sayshell. Byli�my wspania�omy�lni.

��Du�o b�dzie zale�a�o od opracowania szczeg��w umowy � powiedzia�a Branno � i przewiduj�, �e potrwa to dobrych par� miesi�cy. Postanowienia og�lne mo�na zaakceptowa� w jednej chwili, ale gorzej jest z detalami � jak za�atwi� spraw� kwarantanny dla towar�w importowanych i eksportowanych, jak ustali� warto�� ich ziarna i byd�a w por�wnaniu z naszym ziarnem i byd�em, i tak dalej.

��Wiem o tym, ale w ko�cu za�atwi si� to wszystko i b�dzie to pani zas�uga, pani burmistrz. By�o to �mia�e posuni�cie i przyznaj�, �e mia�em w�tpliwo�ci, czy jest rozs�dne.

��Niech pan da spok�j, Liono. Wszystko sprowadza�o si� do tego, �eby Fundacja doceni�a godno�� w�asn� i dum� Sayshellczyk�w. Od czas�w wczesnego Imperium zachowywali mniej lub bardziej ograniczon� niepodleg�o��. Faktycznie mo�na ich za to podziwia�.

��Tak, teraz, kiedy ju� nie s� dla nas niewygodni.

��Ot� to. A wi�c musieli�my pow�ci�gn�� nieco nasz� w�asn� dum� i zrobi� jaki� gest w ich stron�. Przyznaj�, �e, jako burmistrzowi trz�s�cej Galaktyk� Fundacji, nie�atwo mi by�o powzi�� decyzj� z�o�enia oficjalnej wizyty w jakim� prowincjonalnym gwiazdozbiorze, ale kiedy ju� j� podj�am, to okaza�o si�, �e nie jest ona wcale tak bolesna, jak to si� pocz�tkowo wydawa�o. A ich mile to po�echta�o. Musieli�my zaryzykowa� i za�o�y�, �e je�li przesuniemy nasze statki na granic�, to zgodz� si� na t� wizyt�, ale oznacza�o to, �e b�dziemy musieli udawa� skromno�� i u�miecha� si� szeroko.

Kodell skin�� g�ow�. � Zrezygnowali�my z pozor�w si�y, aby zachowa� jej istot�.

��Ot� to� Kto to powiedzia�?

��Zdaje mi si�, �e kto� w jednej ze sztuk Eridena, ale nie jestem pewien. Mo�emy o to spyta� luminarzy naszej literatury, kiedy wr�cimy na Terminusa.

��Je�li o tym b�d� pami�ta�. Musimy sk�oni� Sayshellczyk�w do szybkiej rewizyty i postara� si�, �eby przyj�to ich jak r�wnorz�dnych partner�w. Obawiam si�, Liono, �e b�dzie pan im musia� zapewni� siln� ochron�. Nasi zapale�cy na pewno b�d� oburzeni tym uk�adem i by�oby nierozs�dnie z naszej strony, gdyby�my dopu�cili do tego, �eby czuli si� upokorzeni przez jakie� manifestacje protestacyjne.

��Absolutnie zgadzam si� z pani� � rzek� Kodell. � A propos, wys�anie Trevizego to by�o bardzo sprytne posuniecie.

��Mojego piorunochrona? Spisa� si� lepiej, ni� si� spodziewa�am. Zd��y� tak szybko narozrabia� na Sayshell, �e a� trudno mi w to by�o uwierzy�. No i �ci�gn�� burz�. Na przestrze�, trudno by�o o lepszy pretekst dla mojej wizyty! Wykaza�am trosk� o to, �eby �aden obywatel Fundacji nie sprawia� im k�opot�w i wdzi�czno�� za ich wyrozumia�o�� i cierpliwo��.

��Tak, to by�o dobrze pomy�lane� Ale czy nie uwa�a pani, �e by�oby lepiej, gdyby�my zabrali Trevizego z powrotem?

��Nie. Niech sobie b�dzie, gdzie chce, tylko nie na Terminusie. U nas stale by m�ci�. To jego idiotyczne gadanie o istnieniu Drugiej Fundacji da�o mi znakomity pretekst, �eby si� go pozby�. Oczywi�cie liczyli�my na to, �e Pelorat nak�oni go, aby udali si� na Sayshell, ale nie chc� mie� go, z tym jego bzdurnym gadaniem, z powrotem na Terminusie. Nie mo�na przewidzie�, czym by si� to mog�o sko�czy�.

Kodell zachichota�:

��W�tpi�, czy uda nam si� kiedykolwiek znale�� kogo� bardziej �atwowiernego ni� taki akademicki intelektualista. Ciekaw jestem, w co jeszcze Pelorat m�g�by uwierzy�, gdyby�my go do tego zach�cili.

��Wystarczy, �e uwierzy� w faktyczne istnienie tej mitycznej Gai, ale dajmy temu spok�j. Kiedy wr�cimy, b�dziemy musieli stawi� czo�a Radzie. Potrzebujemy ich g�os�w dla zatwierdzenia umowy z Sayshell. Na szcz�cie mamy o�wiadczenie Trevizego, z jego indywidualnymi �ladami g�osowymi i tak dalej, �e opu�ci� Terminusa dobrowolnie. Przeprosz� oficjalnie Rad� za kr�tkotrwa�e zatrzymanie Trevizego w areszcie, z�o�� wyrazy ubolewania i to ich w pe�ni zadowoli.

��Je�li chodzi o ten kit, kt�ry im pani wepchnie, to jestem ca�kowicie spokojny � rzek� sucho Kodell. � Ale czy nie pomy�la�a pani o tym, �e Trevize mo�e dalej szuka� Drugiej Fundacji?

��A niech sobie szuka ile chce, byleby nie na Terminusie � odpar�a Branno, wzruszaj�c ramionami. � To go zaabsorbuje i donik�d nie doprowadzi. Dalsze istnienie Drugiej Fundacji jest u nas takim samym mitem, jak Gaja na Sayshell.

Usiad�a wygodniej, z zadowolon� min�. � I teraz mamy Sayihell w gar�ci, a kiedy sobie to u�wiadomi�, b�dzie ju� za p�no, �eby mogli si� wyrwa�. I w ten spos�b Fundacja nadal si� rozrasta i b�dzie si� rozrasta�, regularnie i bez zak��ce�.

��I b�dzie to ca�kowicie pani zas�uga.

��Nie usz�o to mojej uwagi � powiedzia�a Branno. Ich statek zanurzy� si� w nadprzestrze� i wyszed� z niej blisko Terminusa.

Kiedy M�wca Stor Gendibal znalaz� si� z powrotem na swoim statku, mia� powody do zadowolenia. Spotkanie z Pierwsz� Fundacj� nie trwa�o d�ugo, ale by�o bardzo owocne.

Wys�a� o tym wiadomo�� starannie maskuj�c przepe�niaj�ce go uczucie tryumfu. W tej chwili trzeba by�o tylko powiadomi� Pierwszego M�wc� o tym, �e wszystko posz�o dobrze (czego zreszt� m�g� si� sam domy�le�, skoro nie by�o potrzeby u�ycia ca�ej si�y, kt�r� dysponowa�a Druga Fundacja). Na szczeg�y przyjdzie czas p�niej.

Opisze w�wczas, jak staranny, cho� niewielki zabieg na m�zgu Branno spowodowa�, �e przesta�a my�le� o utworzeniu wielkiego imperium, a zacz�a o praktycznej umowie handlowej, jak r�wnie staranny, o raczej dalekosi�nych skutkach, zabieg na przyw�dcy Zwi�zku Sayshellskiego doprowadzi� do zaproszenia przez niego burmistrz Branno na rozmowy i jak, w konsekwencji obu tych zabieg�w, dosz�o � bez potrzeby uciekania si� do dalszych manipulacji � do zawarcia porozumienia mi�dzy Pierwsz� Fundacj� a Sayshell, po czym Compor wr�ci� na swym w�asnym statku na Terminusa, aby dopilnowa� dotrzymania przez Fundacj� postanowie� owego porozumienia. By� to � my�la� Gendibal z zadowoleniem � niemal podr�cznikowy przyk�ad tego, jak wspania�e rezultaty mo�na osi�gn�� dzi�ki dok�adnemu opanowaniu mentalistyki.

By� pewien, �e to wszystko zmia�d�y M�wc� Dclarmi i � wkr�tce po przedstawieniu na oficjalnym posiedzeniu Sto�u szczeg��w jego misji � doprowadzi go do godno�ci Pierwszego M�wcy.

Nie m�g� zaprzeczy� sam przed sob�, �e wa�n� rol� w powodzeniu ca�ego przedsi�wzi�cia odegra�a obecno�� Sury Novi, cho� nie musz� si� o tym dowiedzie� wszyscy M�wcy. Nie tylko walnie przyczyni�a si� do jego zwyci�stwa, ale � odnosz�c si� do niego z ogromnym podziwem � dostarczy�a mu r�wnie� tak potrzebnego w tej chwili pretekstu dla wy�adowania przepe�niaj�cej go dziecinnej (i bardzo ludzkiej, gdy� nawet M�wcy s� tylko lud�mi) dumy i rado�ci.

Wiedzia�, �e nie rozumie nic z tego, co si� sta�o, ale �e zdaje sobie spraw�, i� pokierowa� wszystkim tak, jak chcia� i �e z tego powodu przepe�nia j� duma. Dotkn�� g�adkiej powierzchni jej m�zgu i poczu� ciep�o bij�ce od tej dumy.

��Nie zdo�a�bym tego zrobi� bez ciebie, Novi � powiedzia�. � Dzi�ki tobie mog�em stwierdzi�, �e Pierwsza Fundacja� ci na tym du�ym statku�

��Tak, panie, wiem o kim m�wisz.

��Dzi�ki tobie mog�em stwierdzi�, �e maj� ekran, ale s�abe si�y psychiczne. Na podstawie ich oddzia�ywania na tw�j m�zg by�em w stanie okre�li� w�asno�ci i jednego, i drugiego. Zorientowa�em si� te�, jak przebi� si� przez ekran i skr�powa� ich umys�y.

��Nie bardzo rozumiem, panie, o czym m�wisz � rzek�a wyczekuj�co Novi � ale gdybym potrafi�a, postara�abym si� pom�c ci jeszcze bardziej.

��Wiem, Novi. Ale zrobi�a� wystarczaj�co du�o. To doprawdy zdumiewaj�ce, jak bardzo mogliby by� gro�ni. Jednak teraz, gdy uda�o si� nam z�apa� ich, zanim zd��yli udoskonali� ekran czy wzmocni� pole, mo�emy ich powstrzyma�. Burmistrz wraca teraz na Terminusa, zapomniawszy o ekranie i o polu, zadowolona, �e uda�o si� jej zawrze� z Sayshell uk�ad handlowy, kt�ry czyni go cz�ci� Federacji. Nie przecz�, �e trzeba jeszcze du�o zrobi�, �eby zniweczy� to, co uda�o im si� osi�gn�� w zakresie ekranu i pola � w tym wzgl�dzie, niestety, zaspali�my spraw� � ale to si� zrobi.

Zastanawia� si� chwil� nad t� kwesti�, po czym podj�� na nowo cichym g�osem:

��Byli�my zanadto pewni siebie, je�li chodzi o Pierwsz� Fundacj�. B�dziemy musieli ich baczniej obserwowa�. B�dziemy musieli w jaki� spos�b bardziej zespoli� Galaktyk�. B�dziemy musieli wykorzysta� mentalistyk� do stworzenia �ci�lejszego wsp�dzia�ania �wiadomo�ci poszczeg�lnych jednostek. B�dzie to z po�ytkiem dla Planu. Jestem o tym przekonany i dopilnuj� tego.

��Panie� � rzek�a z niepokojem Novi.

Gehdibal nagle u�miechn�� si�. � Przepraszam.

M�wi� sam do siebie� Pami�tasz Rufiranta, Novi? � Tego t�pego wie�niaka, kt�ry ci� napad�, panie? Oczywi�cie.

��Jestem przekonany, �e zaaran�owali to, podobnie jak inne anomalie, kt�re nas n�kaj�, agenci Pierwszej Fundacji, wyposa�eni w ekrany osobiste. Wyobra� sobie � by� �lepym na takie rzeczy! Ale, z drugiej strony, og�upi�a mnie i zupe�nie przes�oni�a spraw� Pierwszej Fundacji ta bajka o tajemniczym �wiecie, te sayshellskie przes�dy wi���ce si� z Gaj�. i w tym przypadku pom�g� mi tw�j m�zg. Pozwoli� mi stwierdzi�, �e �r�d�em pola mentalnego by� statek wojenny Fundacji i nic wi�cej.

Zatar� r�ce.

��Panie� � rzek�a nie�mia�o Novi.

��Tak, Novi?

��Czy nie zostaniesz wynagrodzony za to, co zrobi�e�?

��Oczywi�cie, �e zostan�. Shandess zrezygnuje z funkcji i zostan� Pierwszym M�wc�. Wtedy nadejdzie moja chwila i b�d� m�g� wp�yn�� na to, �eby�my odegrali aktywn� rol� w zrewolucjonizowaniu Galaktyki.

��Pierwszym M�wc�?

��Tak, Novi. B�d� najwa�niejszym i najpot�niejszym badaczem.

��Najwa�niejszym? � Mia�a przygn�bion� min�.

��Dlaczego robisz tak� min�, Novi? Czy�by� nie chcia�a, �eby mnie wynagrodzono?

��Ale� chc� tego, panie� Ale je�li b�dziesz najwa�niejszym badaczem, to nie b�dziesz chcia� mie� obok siebie Tutejszej. Nie by�oby to w�a�ciwe.

��Naprawd�? A kto mi zabroni? � poczu� przyp�yw sympatii do niej. � Novi, gdziekolwiek b�d� i kimkolwiek b�d�, zostaniesz ze mn�. My�lisz, �e chcia�bym mie� do czynienia z tymi �mijami, kt�re czasami bywaj� w�r�d cz�onk�w Sto�u, gdybym nie mia� przy sobie twego m�zgu, kt�ry zawsze poka�e mi ich uczucia, nawet zanim sami zdadz� sobie z nich spraw�, twojego niewinnego, absolutnie g�adkiego m�zgu? Poza tym� � wydawa�o si�, �e dozna� nag�ego ol�nienia. � Poza tym ja� ja po prostu lubi� mie� ci� przy sobie i chc� ci� mie� przy sobie� To znaczy, je�li si� na to zgadzasz.

��Och, panie� � wyszepta�a Novi i, gdy obj�� d�oni� jej kibi�, sk�oni�a g�ow� na jego rami�.

Gdzie� w g��bi, gdzie niemal nie si�ga�a �wiadomo�� Novi, skryta pod os�on� jej g�adkiego m�zgu, trwa�a istota Gai i ona to kierowa�a przebiegiem wypadk�w, ale to w�a�nie ta nieprzenikniona maska umo�liwia�a kontynuowanie owego wielkiego zadania.

Natomiast ta maska, to, co nale�a�o do Tutejszej, by�a ca�kowicie szcz�liwa. By�a tak przepe�niona szcz�ciem, �e Novi niemal pogodzi�a si� z tym, �e jest tak daleko od siebie, od nich � od wszystkich i by�a zadowolona, �e ma by� tym, kim przez nieokre�lony czas ma pozornie by�.

Pelorat zatar� r�ce i rzek� ze starannie kontrolowanym entuzjazmem:

��Jak�e si� ciesz�, �e jestem z powrotem na Gai.

��Mhm � mrukn�� z roztargnieniem Trevize.

��Wiesz, co powiedzia�a mi Bliss? Burmistrz Branno wraca na Terminusa z umow� handlow� z Sayshell. Ten M�wca z Drugiej Fundacji wraca na Trantor przekonany, �e to on wszystko tak u�o�y�� a ta kobieta, Novi, wraca razem z nim, aby dopilnowa�, �eby zacz�y si� zmiany, kt�re maj� doprowadzi� do powstania Galaxii. I �adna z Fundacji nie ma najmniejszego poj�cia o tym, �e Gaja faktycznie istnieje. To naprawd� zadziwiaj�ce!

��Wiem � odpar� Trevize. � Mnie te� o tym powiedziano. Ale my wiemy, �e Gaja istnieje i mo�emy o tym m�wi�.

��Bliss jest innego zdania. M�wi, �e nikt by nam nie uwierzy�, �e wiemy o tym. Poza tym, ja nie mam najmniejszego zamiaru kiedykolwiek wyprowadzi� si� z Gai.

Trevize nagle oprzytomnia�. � Co?!

��Mam zamiar pozosta� tu� Wiesz, sam nie mog� w to uwierzy�. Zaledwie par� tygodni temu �y�em na Terminusie �yciem samotnika, �yciem, kt�re prowadzi�em od paru dziesi�tk�w lat, zag��biony po uszy w swoich notatkach i my�lach, nigdy nie marz�c nawet o niczym innym jak tylko o tym, bym do �mierci, kiedykolwiek mia�aby ona nast�pi�, m�g� dalej zajmowa� si� tymi notatkami i my�lami i prowadzi� dalej �ycie samotnika, po prostu spokojnie wegetowa�. I potem, nagle, niespodziewanie, sta�em si� podr�nikiem galaktycznym, zosta�em wci�gni�ty w kryzys galaktyczny i � nie �miej si�, Golan � znalaz�em Bliss.

��Nie �miej� si�, Janov � odpar� Trevize � ale czy jeste� pewien, �e wiesz, co robisz?

��Ale� tak! Sprawa Ziemi przesta�a by� dla mnie wa�na. To, �e by�a jedynym �wiatem o zr�nicowanej ekologii i jedynym, na kt�rym powsta�y istoty inteligentne, zosta�o zadowalaj�co wyja�nione. No wiesz, Wieczni�

��Tak, wiem. I masz zamiar zosta� na Gai?

��Stanowczy zamiar. Ziemia nale�y do przesz�o�ci, a przesz�o�ci mam ju� do��. Przysz�o�ci� jest Gaja.

��Nie jeste� cz�ci� Gai, Janov. A mo�e my�lisz, �e mo�esz si� sta� jej cz�ci�?

��Bliss m�wi, �e mog� si� sta� czym� w rodzaju jej cz�ci. Je�li nie biologicznie, to przynajmniej intelektualnie. Ona mi oczywi�cie pomo�e.

��Ale skoro ona jest cz�ci� Gai, to jak wy dwoje mo�ecie znale�� wsp�lny punkt widzenia, mie� wsp�lne sprawy i prowadzi� wsp�lne �ycie?

Rozmawiali na dworze. Trevize popatrzy� powa�nym wzrokiem na cich�, �yzn� wysp�, na morze za ni�, na odleg�y, siny horyzont, na inn� wysp� � wszystko to by�o spokojne, cywilizowane i �ywe, i wszystko to tworzy�o jedno��.

��Janov � powiedzia� � ona jest �wiatem, ty � skromn� jednostk�. A co b�dzie, je�li si� tob� znudzi? Jest m�oda�

��My�la�em o tym, Golan. Przez ostatnie dni nie my�la�em o niczym innym. Spodziewam si�, �e si� mn� znudzi. Nie jestem jakim� romantycznym idiot�. Ale wystarczy mi to, co mi da wcze�niej. Ju� da�a mi dosy�. Otrzyma�em od niej wi�cej, ni� m�g�bym kiedykolwiek marzy�. Nawet gdybym ju� wi�cej jej nie ujrza�, to i tak uwa�am si� za szcz�liwca.

��Nie wierz� ci � rzek� spokojnie Trevize. � My�l�, �e jednak jeste� romantycznym idiot�, ale wiedz, �e wol� ci� w�a�nie takim. Nie chcia�bym, �eby� by� inny. Janov, znamy si� od niedawna, ale przez par� tygodni byli�my razem i � przepraszam, je�li to zabrzmi g�upio � bardzo ci� polubi�em.

��Ja ciebie te�, Golan � odpar� Pelorat.

��I nie chc�, �eby ci� kto� zrani�. Musz� porozmawia� z Bliss.

��Nie, nie! Prosz�, nie r�b tego. Wyg�osisz jej kazanie.

��Nie b�d� wyg�asza� �adnego kazania. Tu chodzi nie tylko o ciebie; i dlatego musz� z ni� porozmawia� na osobno�ci. S�uchaj, Janov, nie chc� robi� tego za twoimi plecami, a wi�c pozw�l, �e pom�wi� z ni� i postawi� jasno par� spraw. Je�li b�d� zadowolony z tej rozmowy, to z�o�� ci gratulacje z ca�ego serca i cokolwiek si� stanie, zachowam spok�j.

Pelorat potrz�sn�� g�ow�. � Wszystko zepsujesz.

��Obiecuj� ci, �e nie. Bardzo ci� prosz�

��No c� ale prosz� ci�, drogi przyjacielu, uwa�aj na to, co. b�dziesz m�wi�, dobrze?

��Daj� ci s�owo honoru, �e b�d� uwa�a�.

��Pel m�wi, �e chcia�e� si� ze mn� zobaczy� � rzek�a Bliss.

��Tak � odpar� Trevize.

Znajdowali si� w przydzielonym mu ma�ym apartamencie.

Usiad�a z gracj�, za�o�y�a nog� na nog� i spojrza�a na niego przenikliwie pi�knymi orzechowymi oczami.

��Nie lubisz mnie, prawda? Od pocz�tku ci si� nie spodoba�am � rzek�a.

Trevize � pozosta� w postawie stoj�cej. � Znasz ludzkie umys�y i to, co si� w nich dzieje. Wiesz, co my�l� o tobie i dlaczego tak my�l� � powiedzia�.

Bliss wolno pokr�ci�a g�ow�. � Tw�j umys� jest dla Gai terenem zakazanym. Wiesz o tym. Potrzebowali�my twojej decyzji i musia�a ona powsta� w czystym, nietkni�tym umy�le. Kiedy przechwycili�my wasz statek, umie�ci�am ciebie i Pela w polu uspokajaj�cym, ale to by�o konieczne. Panika czy w�ciek�o�� zaszkodzi�aby ci i by� mo�e w kluczowym momencie sta�by� si� bezu�yteczny. I to wszystko. Nie mog�am zrobi� i nie zrobi�am nic ponadto, nie wiem wi�c, co my�lisz.

��Podj��em decyzj�, kt�r� musia�em podj�� � powiedzia� Trevize. � Zdecydowa�em na korzy�� Gai i Galaxii. Po co wi�c ta ca�a gadka o czystym i nietkni�tym umy�le? Macie to, czego chcieli�cie i teraz mo�ecie zrobi� ze mn�, co wam si� podoba.

��Nic podobnego, Trev. W przysz�o�ci mog� by� potrzebne inne decyzje. Pozostaniesz tym, kim jeste� i, dop�ki b�dziesz �y�, b�dziesz naturalnym �r�d�em rzadkiego w Galaktyce dobra. Bez w�tpienia s� teraz w Galaktyce, i pojawi� si� w przysz�o�ci, inni ludzie o takich jak twoje zdolno�ciach, ale nie znamy ich. Wiemy tylko o tobie. I dlatego nie mo�emy ci� nawet tkn��.

Trevize zastanawia� si� przez chwil�. � Jeste� Gaj� � powiedzia� w ko�cu � a ja nie chc� rozmawia� z Gaj�. Chc� m�wi� z tob� jako jednostk�, je�li to w og�le znaczy co� dla ciebie.

��Owszem, znaczy. Jeste�my dalecy od tego, �eby stopi� si� w jedn� wsp�ln� mas�. Mog� na pewien czas odizolowa� si� od Gai.

��My�l�, �e mo�esz � rzek� Trevize. � Czy ju� to zrobi�a�?

��Tak.

��A zatem, po pierwsze, pozw�l, �e ci powiem, �e nie gra�a� czysto. By� mo�e faktycznie nie ingerowa�a� w m�j umys�, �eby wp�yn�� na moj� decyzj�, ale na pewno zaj�a� si� umys�em Janova, �eby na mnie wp�yn��. Mo�e nie?

��My�lisz, �e to zrobi�am?

��My�l�, �e to zrobi�a�. W kluczowym momencie Pelorat przypomnia� mi, �e Galaktyka zrobi�a na nim wra�enie �ywej istoty i ta my�l sk�oni�a mnie do podj�cia decyzji. Sama my�l mo�e by�a jego w�asn�, ale to tw�j umys� j� wyzwoli�, prawda?

��Ta my�l istnia�a w jego g�owie, ale by�o tam r�wnie� wiele innych my�li. Przetar�am szlak dla przywo�ania akurat tego, a nie jakiegokolwiek innego wra�enia i dlatego mog�o ono wy�oni� si� z jego �wiadomo�ci i przybra� kszta�t s��w. Ale zauwa�, �e nie ja stworzy�am t� my�l. Ona ju� istnia�a w jego umy�le.

��Niemniej jednak, cho� po�rednio, naruszy�o to moj� niezale�no�� podejmowania decyzji, mo�e nie?

��Gaja uwa�a�a, �e to konieczne.

��Naprawd�? A wi�c mo�e poprawi si� wam samopoczucie, je�li powiem, �e chocia� w tamtej chwili uwaga Janova sk�oni�a mnie do podj�cia decyzji na wasz� korzy��, to my�l�, �e podj��bym tak� sam� decyzj�, nawet gdyby on nic nie powiedzia� albo gdyby pr�bowa� mnie nak�oni� do podj�cia innej decyzji. Chc�, �eby� to wiedzia�a.

��Ul�y�o mi � rzek�a ch�odno Bliss. � To w�a�nie chcia�e� mi powiedzie�, kiedy za�yczy�e� sobie spotka� si� ze mn�?

��Nie.

��A co jeszcze?

Teraz Trevize usiad� na krze�le, kt�re postawi� tak blisko, �e ich kolana niemal styka�y si�. Pochyli� si� ku niej.

��To ty by�a� na stacji orbitalnej, kiedy zbli�yli�my si� do Gai. To ty z�apa�a� nas, ty wesz�a� na pok�ad naszego statku, �eby nas zabra� tutaj, ty przez ca�y czas od tamtej pory, z wyj�tkiem obiadu u Doma, w kt�rym nie wzi�a� udzia�u, by�a� z nami. I, co bardziej istotne, to ty by�a�, na �Odleg�ej Gwie�dzie� w chwili, kiedy podj��em sw� decyzj�. Zawsze ty.

��Jestem Gaj�.

��To nie wyja�nia sprawy. Kr�lik te� jest Gaj�. Kamyk jest Gaj�. Wszystko na tej planecie jest Gaj�, ale nie wszystko i nie wszyscy s� Gaj� w r�wnym stopniu. Niekt�rzy s� r�wniejsi. Dlaczego ty?

��A jak my�lisz?

Trevize zagra� ostro. � Dlatego �e � jak my�l� � ty nie jeste� Gaj�. My�l�, �e jeste� czym� wi�cej ni� Gaj�.

Bliss wyd�a usta i drwi�co prychn�a.

Trevize nic dawa� za wygran� i nie zbacza� z kursu: � Kiedy zastanawia�em si�, jak� podj�� decyzj�, ta kobieta, kt�ra by�a z M�wc��

��Zwraca� si� do niej �Novi�.

��A wi�c ta Novi powiedzia�a, �e na ten tor rozwoju, kt�rym pod��a, skierowa�y Gaje roboty, kt�re ju� nie istniej� i �e nauczy�y j� one przestrzega� pewnej wersji trzech praw robotyki.

��To prawda.

��I tych robot�w ju� nie ma?

��Tak powiedzia�a Novi.

��Tak n i c powiedzia�a. Dok�adnie pami�tam jej s�owa. Powiedzia�a: �Gaj� zosta�a za�o�ona wiele tysi�cy lat temu z pomoc� robot�w, kt�re kiedy�, przez kr�tki okres czas, s�u�y�y rodzajowi ludzkiemu, lecz ju� mu nie s�u���.

��A czy to nie znaczy, �e ich ju� nie ma?

��Nie, to znaczy, �e ju� nie s�u�� ludziom. Mo�e teraz nimi rz�dz�?

��To absurdalne!

��Albo mo�e ich pilnuj�? Dlaczego by�a� przy mnie, kiedy mia�em podj�� decyzj�? Wydawa�o si�, �e nie by�a� tam potrzebna. To Novi kierowa�a wszystkim. W�a�nie ona by�a Gaj�. Wi�c po co ty tam by�a�? Chyba �e�

��Chyba �e co?

��Chyba �e jeste� w�a�nie takim nadzorc�, kt�ry ma dopilnowa�, aby Gaj� nie zapomnia�a o trzech prawach robotyki. Chyba �e jeste� robotem tak przemy�lnie skonstruowanym, �e nie mo�na ci� odr�ni� od istoty ludzkiej.

��Je�li nie mo�na mnie odr�ni� od istoty ludzkiej � spyta�a Bliss z sarkazmem � to na jakiej podstawie uwa�asz, �e mo�esz to zrobi�?

Trevize wyprostowa� si� na krze�le. � A czy wy wszyscy nie zapewniacie mnie ca�y czas, �e mam dar podejmowania w�a�ciwych decyzji, dostrzegania w�a�ciwych rozwi�za� i wyci�gania poprawnych wniosk�w? To nie ja tak twierdz�, to wy tak m�wicie. Ot� od chwili, kiedy zobaczy�em ci� po raz pierwszy, czuj� si� niespokojnie. Z tob� jest co� nie tak. Na pewno jestem r�wnie wra�liwy na wdzi�ki kobiet jak Pelorat, powiedzia�bym, �e nawet bardziej ni� on, a ty jeste� na poz�r bardzo atrakcyjn� dziewczyn�. Jednak mimo to nawet przez chwil� nie czu�em do ciebie poci�gu. W najmniejszym stopniu.

��Jestem za�amana!

Trevize pu�ci� to mimo uszu. Powiedzia�: � Kiedy po raz pierwszy pojawi�a� si� na naszym statku, rozmawiali�my akurat z Janovem na temat mo�liwo�ci istnienia na Gai cywilizacji nie stworzonej przez cz�owieka, wi�c Janov, kiedy ci� ujrza�, zapyta� w swej naiwno�ci: �Czy jeste� istot� ludzk�?� A ty odpowiedzia�a� wymijaj�co: �Czy nie wygl�dam jak istota ludzka?� Owszem, Bliss, wygl�dasz jak istota ludzka, ale pozw�l, �e teraz ja zadam ci to samo pytanie: Czy jeste� istot� ludzk�?

Bliss milcza�a, wi�c Trevize m�wi� dalej: � My�l�, �e ju� w�wczas, w tej pierwszej chwili wyczu�em, �e nie jeste� kobiet�. Jeste� robotem i jakim� sposobem uda�o mi si� to rozpozna�. I z tego powodu, z powodu tego nie daj�cego mi spokoju uczucia, wszystko, co zdarzy�o si� potem, szczeg�lnie brak ciebie podczas obiadu u Doma, mia�o dla mnie znaczenie.

��My�lisz, �e nie potrafi� je��, Trev? � spyta�a Bliss. � Zapomnia�e� ju�, jak jad�am krewetki na waszym statku? Zapewniam ci�, �e jestem w stanie je�� i wykonywa� inne funkcje biologiczne� Uprzedzaj�c twoje pytanie, dodam od razu, �e seksualne te�. Ale mog� ci te� powiedzie�, �e to jeszcze nie dowodzi, �e nie jestem robotem. Roboty osi�gn�y szczyt doskona�o�ci ju� wiele tysi�cy lat temu. Tylko m�zgi r�ni�y je od istot ludzkich, a i to mogli dostrzec jedynie ci, kt�rzy potrafili operowa� polem magnetycznym. Gdyby M�wca Gendibal zechcia� by� zwr�ci� na mnie uwag�, to potrafi�by zorientowa� si�, czy jestem robotem, czy nie. Ale oczywi�cie nie zrobi� tego.

��Niemniej jednak ja, chocia� nie mam do pomocy mentalistyki, jestem przekonany, �e jeste� robotem.

��A je�li jestem, te co z tego? � odpar�a Bliss. � Nie przyznaj�, �e masz racj�, ale jestem ciekawa. Co z tego?

��Nie musisz mi przyznawa� racji. Wiem, �e jeste� robotem. Gdybym potrzebowa� jeszcze jakiego� ostatecznego dowodu, to dostarczy�a mi go absolutna pewno��, z jak� stwierdzi�a�, �e potrafisz odizolowa� si� od Gai i rozmawia� ze mn� jako jednostka. Nie s�dz�, �eby� mog�a to zrobi�, gdyby� by�a cz�ci� Gai. Ale nie jeste� ni�. Jeste� robotem � nadzorc� i st�d nie nale�ysz do Gai. Teraz, kiedy o tym pomy�la�em, ciekaw jestem ilu nadzorc�w potrzeba tutaj i ilu ich jest?

��Powtarzam: nie przyznaj�, �e masz racj�, ale jestem ciekawa. Co z tego, �e jestem robotem, je�li nim jestem?

��W takim przypadku chc� wiedzie�, czego chcesz od Janova Pelorata. Jest moim przyjacielem i, w pewnym sensie, dzieckiem. On uwa�a, �e ci� kocha, �e chce od ciebie tylko tyle, ile zgodzisz si� mu da� i �e ju� da�a� mu dosy�. Nie wie, i nie jest sobie w stanie wyobrazi�, co to b�l po utracie kochanej osoby czy, je�li ju� o tym mowa, jak bolesna mo�e by� wiadomo��, �e nie jeste� istot� ludzk��

��A ty wiesz, co to b�l po utracie osoby kochanej? Znasz to uczucie?

��Mia�em okazj�, �eby pozna�. Nie prowadzi�em �ycia samotnika, jak Janov. Nie podporz�dkowa�em ca�ego �ycia rozwi�zaniu problemu, pogoni za przygod� intelektualn�, kt�ra odsun�a na dalszy plan nawet �on� i dziecko. On to zrobi�. A teraz nagle rzuca to wszystko dla ciebie. Nie chc�, �eby go zraniono. Nie .dopuszcz� do tego. Skoro po�o�y�em takie zas�ugi dla Gai, to zas�uguj� na nagrod�, a t� nagrod� b�dzie twoje zapewnienie, �e zachowa on dobre samopoczucie.

��Czy mam uda�, �e jestem robotem i odpowiedzie� ci?

��Tak. I to zaraz � odpar� Trevize.

��A zatem dobrze. Za��my, Trev, �e jestem robotem i �e sprawuj� tu nadz�r. Za��my, �e jest nas tu bardzo niewiele, zaledwie kilka robot�w i �e si� rzadko spotykamy. Za��my, �e kieruje nami potrzeba opieki nad lud�mi i �e na Gai nie ma prawdziwie ludzkich istot, gdy� wszyscy s� elementami wi�kszego, obejmuj�cego ca�� planet�, organizmu.

Za��my, �e troska o Gaje zaspokaja nasz� potrzeb� opieki, ale nie ca�kowicie. Za��my, �e jest w nas co� prymitywnego, co ka�e nam t�skni� do ludzi takich, jakimi byli w�wczas, gdy stworzono i zaprogramowano w pewnym celu pierwsze roboty. Nie zrozum mnie �le � nie twierdz�, �e jestem a� taka stara (zak�adaj�c, �e jestem robotem). Mam tyle lat, ile ci powiedzia�am, �e mam, a przynajmniej (zak�adaj�c, �e jestem robotem) moje podstawowe przeznaczenie jest identyczne jak wszystkich robot�w, a zatem t�skni� do prawdziwie ludzkiej istoty.

Pel jest tak� istot�. Nie jest cz�ci� Gai. Jest za stary, �eby kiedykolwiek zosta� naprawd� jej cz�ci�. Chce pozosta� ze mn� na Gai, poniewa� nie czuje w stosunku do mnie tego, co ty. Nie s�dzi, �e jestem robotem. I ja te� chc� go. Je�li przyjmiesz, �e jestem robotem, to musisz si� zgodzi�, �e chc� tego. Jestem zdolna do ludzkich reakcji i kocha�abym go�. Gdyby� upiera� si� przy tym, �e jestem robotem, to m�g�by� uwa�a�, �e nie jestem zdolna do mi�o�ci w jakim� mistycznym, ludzkim sensie tego s�owa, ale nie potrafi�by� odr�ni� moich zachowa� od tych, kt�re nazywasz mi�o�ci�, wi�c jakie mia�oby to znaczenie?

Przerwa�a i popatrzy�a na niego dumnie.

��M�wisz, �e nie porzuci�aby� go? � spyta� Trevize.

��Je�li za�o�ysz, �e jestem robotem, to sam dojdziesz do wniosku, �e � zgodnie z pierwszym prawem robotyki � nie mog�abym go nigdy porzuci�, chyba �e sam kaza�by mi to zrobi� i by�abym w dodatku pewna, �e faktycznie chce tego, co m�wi oraz ze sprawi�abym mu wi�ksz� przykro�� zostaj�c z nim ni� opuszczaj�c go.

��A czy m�odszy m�czyzna�

��Jaki m�odszy m�czyzna? Ty jeste� m�odszym m�czyzn�, ale nie s�dz�, �eby� potrzebowa� mnie w takim samym sensie jak Pel, a poza tym, nie chcesz mnie, wi�c pierwsze prawo powstrzyma�oby mnie przed pr�b� przylgni�cia do ciebie.

��Nie ja. Jaki� inny m�odszy m�czyzna�

��Nie ma �adnego innego. Czy jest na Gai, poza tob� i Pelem, jaki� inny m�czyzna, kt�ry by�by istot� ludzk� w niegaja�skim sensie?

��A je�li nie jeste� robotem? � spyta� �agodniej Trevize.

��Zdecyduj si� � rzek�a Blis�.

��Pytam, je�li nie jeste� robotem?

��To, w takim przypadku, nie masz �adnego prawa, �eby mnie w og�le o to pyta�. To sprawa moja i Pela.

��Wobec tego wr�c� do pierwszego punktu � rzek� Trevize. � Chc� nagrody, a t� nagrod� b�dzie zapewnienie, �e b�dziesz go dobrze traktowa�a. Nie b�d� ju� docieka�, kim jeste�. Obiecaj mi tylko, jak jedna istota inteligentna innej, �e b�dziesz go dobrze traktowa�a.

��B�d� go dobrze traktowa�a � powiedzia�a mi�kko Bliss � nie w nagrod� za twoj� przys�ug�, ale dlatego, �e tego chc�. Jest to moim serdecznym pragnieniem. B�d� go traktowa�a dobrze. Pel! � zawo�a�a. � Pel!

Pelorat pojawi� si� w drzwiach. � S�ucham, Bliss � powiedzia�.

Bliss wyci�gn�a do niego r�k�. � My�l�, �e Trev chce nam co� powiedzie�.

Pelorat wzi�� j� za r�k�, a Trevize uj�� ich z��czone d�onie. � Janov � powiedzia� � ciesz� si�, �e jeste�cie razem.

��Och, drogi przyjacielu � odpar� tylko Pelorat.

��Prawdopodobnie opuszcz� Gaje � powiedzia� Trevize. � Id� teraz porozmawia� o tym z Domem. Nie wiem, Janov, czy si� jeszcze kiedy� spotkamy, ale w ka�dym razie obaj dobrze si� spisali�my.

��Dobrze � odpar� Pelorat z u�miechem.

���egnaj, Bliss, i z g�ry ci dzi�kuj�.

���egnaj, Trev.

Pomachawszy im r�k�, Trevize wyszed�.

��Dobrze si� spisa�e�, Trev � rzek� Dom. � Ale przypuszcza�em, �e tak w�a�nie post�pisz.

Siedzieli przy obiedzie, r�wnie niesmacznym jak pierwszy, ale Trevizemu to nie przeszkadza�o. Mo�e nie b�dzie ju� mia� okazji je�� na Gai. Powiedzia�:

��Zrobi�em, jak przypuszcza�e�, ale prawdopodobnie z innego powodu, ni� przypuszcza�e�.

��Na pewno by�e� przekonany, �e podejmujesz w�a�ciw� decyzj�.

��Tak, ale nie dlatego, �e mam jaki� tajemniczy dar uzyskiwania pewno�ci. Je�li wybra�em Galaxi�, to w wyniku prostego rozumowania/ rozumowania, kt�re m�g�by przeprowadzi� kto� inny i doj�� do tego samego wniosku. Chcesz, �ebym ci to wyja�ni�?

��Bardzo chc�, Trev.

��By�y trzy rzeczy, kt�re mog�em zrobi�. Mog � fan stan�� po stronie Pierwszej Fundacji albo po stronie Drugiej Fundacji, albo po stronie Gai.

Gdybym stan�� po stronie Pierwszej Fundacji, to burmistrz Branno natychmiast podj�aby akcj� maj�c� na celu ustanowienie panowania nad Drug� Fundacj� i nad Gaj�. Gdybym wzi�� stron� Drugiej Fundacji, to M�wca Gendibal natychmiast podj��by akcj� maj�c� na celu ustanowienie panowania nad Pierwsz� Fundacj� i nad Gaj�. I w jednym, i w drugim przypadku to, co by si� sta�o, by�oby nie do odwr�cenia i gdyby kt�re� z tych rozwi�za� by�o z�e, to grozi�aby nam nieodwracalnie katastrofa.

Gdybym jednak stan�� po stronie Gai, to w�wczas i Pierwsza, i Druga Fundacja zosta�aby z przekonaniem, �e odnios�y, nieco mniejsze co prawda, zwyci�stwo. W�wczas wszystko, potoczy�oby si� tak, jak dot�d, gdy� � jak mi powiedziano � utworzenie Galaxii to sprawa wielu pokole�, nawet stuleci.

A zatem opowiedzenie si� przeze mnie po stronie Gai by�o swego rodzaju gr� na zw�ok�, uzyskaniem pewno�ci, �e zostanie jeszcze dosy� czasu, �eby zmieni� wszystko, nawet ca�kowicie, je�li oka�e si�, �e moja decyzja by�a niew�a�ciwa.

Dom uni�s� brwi. Poza tym jego starcza, niemal trupia twarz by�a bez wyrazu. Powiedzia� swym piskliwym g�osem: � A czy uwa�asz, �e twoja decyzja mo�e okaza� si� niew�a�ciwa?

Trevize wzruszy� ramionami. � Nie s�dz�, �eby tak mia�o by�, ale jest jedna rzecz, kt�r� musz� zrobi�, �ebym m�g� si� o tym przekona�. Mam zamiar odwiedzi� Ziemi�, je�li uda mi si� odnale�� ten �wiat.

��Na pewno nie b�dziemy ci� zatrzymywa�, Trev, je�li b�dziesz chcia� nas opu�ci�

��Ja nie pasuj� do waszego �wiata.

��Pel te� nie, a jednak zostaje. Byliby�my bardzo radzi, gdyby� zosta� te� i ty. W ka�dym razie nie b�dziemy ci� zatrzymywa� Ale powiedz mi, dlaczego chcesz odwiedzi� Ziemi�?

��My�l�, �e rozumiesz to � odpar� Trevize.

��Nie rozumiem.

��Powstrzyma�e� si� od udzielenia mi pewnej informacji, Dom. By� mo�e mia�e� ku temu powody, ale wola�bym, �eby� ich nie mia�.

��Nie rozumiem, o czym m�wisz � rzek� Dom.

��S�uchaj, Dom, po to, �eby podj�� wtedy t� decyzj�, skorzysta�em ze swojego komputera i przez kr�tk� chwil� mia�em bezpo�redni kontakt z umys�ami wszystkich, kt�rzy si� znajdowali wok� mnie � burmistrz Branno. M�wcy Gendibala, Novi. Uchwyci�em w przelocie wiele spraw, kt�re w oderwaniu od siebie nic Ha mnie nie znaczy�y, na przyk�ad te r�ne wydarzenia, kt�re Gaj a, poprzez Novi, wywo�a�a na Trantorze, wydarzenia, kt�re mia�y na celu sk�oni� tego M�wc� do podr�y na Gaje.

��No i?

��Jedn� z tych spraw by�o wyczyszczenie biblioteki trantorskiej z wszystkich wzmianek na temat Ziemi.

��Wyczyszczenie ze Wzmianek na temat Ziemi?

��Tak. A wi�c Ziemia musi by� wa�na i okazuje si�, �e nie tylko Druga Fundacja, ale tak�e ja nie mog� nic o niej wiedzie�. Lecz je�li mam przyj�� odpowiedzialno�� za przysz�y kierunek rozwoju Galaktyki, to nie zaakceptuj� takiego stanu rzeczy. Czy mo�esz powiedzie� mi, dlaczego by�o tak wa�ne, aby utrzyma� przede mn� w tajemnicy wiedz� o Ziemi?

��Trev, Gai nie jest nic wiadomo o takim wyczyszczeniu biblioteki � rzek� uroczy�cie Dom. � Nic!

��Chcesz powiedzie�, �e to nie jest sprawka Gai?

��Tak.

Trevize duma� przez chwil�, przygryzaj�c warg�. � No to czyja to sprawka? � spyta�.

��Nie wiem. Nie rozumiem, jaki m�g� by� tego cel.

Popatrzyli na siebie, po czym Dom powiedzia�: � Masz racj�. Wydawa�o si� nam, �e wszystko zako�czy�o si� bardzo pomy�lnie, ale dop�ki ta sprawa pozostaje niewyja�niona, nie wolno nam spocz�� Zosta� jeszcze troch� z nami. Zobaczymy, czy uda si� nam znale�� jakie� wyja�nienie. Potem mo�esz odlecie�. Pomo�emy ci w miar� naszych si�.

��Dzi�kuj� � odpar� Trevize.