��Powtarzam ci, Hari � odezwa� si� Yugo Amaryl � �e tw�j przyjaciel Demerzel ma powa�ne k�opoty. � Podkre�li� s�owo �przyjaciel� delikatnie, a jednak z wyczuwaln� niech�ci�.

Hari Seldon wyczu� gorzk� nut�, ale zignorowa� j�. Spojrza� zza swego tr�jkomputera i powiedzia�:

��A ja ci powtarzam, Yugo, �e pleciesz bzdury. � Po czym ze �ladami rozdra�nienia w g�osie doda�: � Dlaczego upar�e� si�, �eby zabiera� mi czas?

��Bo s�dz�, �e to wa�ne.

Amaryl usiad�, podkre�laj�c, �e nie b�dzie �atwo go st�d usun��. Skoro si� tu znalaz�, mia� zamiar zosta�.

Przed o�mioma laty by� tylko palaczem w Dahlu � znajdowa� si� tak nisko na drabinie spo�ecznej, jak tylko by�o to mo�liwe. To w�a�nie Seldon pozwoli� mu wyrwa� si� z nizin, zosta� matematykiem i intelektualist�, a nawet wi�cej � psychohistorykiem.

Nigdy ani na chwil� nie zapomnia�, kim by� kiedy�, kim jest teraz i komu zawdzi�cza t� zmian�. To za� oznacza�o, �e je�li musia� surowo zwraca� si� do Hariego Seldona � dla dobra samego Seldona � nie bra� pod uwag� szacunku i mi�o�ci, kt�rymi darzy� starszego cz�owieka. Nie m�g� go powstrzyma� nawet wzgl�d na w�asn� karier�. To surowe zachowanie � i jeszcze znacznie wi�cej � zawdzi�cza� w�a�nie Heliko�czykowi.

��Pos�uchaj, Hari � powiedzia�, unosz�c gwa�townie lew� r�k� � z jakiego� powodu, kt�rego nie potrafi� poj��, masz bardzo dobre zdanie o Demerzelu. W przeciwie�stwie do mnie. Nikt, kogo opini� szanuj� � nikt opr�cz ciebie � nie wyra�a si� o nim pochlebnie. Nie obchodzi mnie, co si� z nim stanie, skoro jednak wiem, �e ciebie to obchodzi, nie mam wyboru i musz� ci na to zwr�ci� uwag�.

Seldon u�miechn�� si� nie tylko z powodu tak powa�nie wypowiedzianych s��w, ale r�wnie� dlatego, �e trosk� Amaryla uwa�a� za zbyteczn�. Szczerze go lubi� � a nawet wi�cej. Yugo by� jednym z czworga ludzi, kt�rych pozna� podczas pobytu na Trantorze. Pozna� tam Eto Demerzela, Dors Venabili, Yugo Amaryla i Raycha � czworo ludzi, kt�rych polubi� jak nikogo przedtem.

W pewien szczeg�lny, w ka�dym wypadku inny spos�b stali si� dla niego niezb�dni � Yugo Amaryl dlatego, �e tak szybko zrozumia� zasady psychohistorii i tak skutecznie prowadzi� badania na nowych obszarach. Wielce pocieszaj�ca by�a �wiadomo��, �e cokolwiek sta�oby si� Seldonowi, nim zdo�a�by rozwi�za� zadania matematyczne, pozostanie przynajmniej jeden utalentowany cz�owiek, kt�ry b�dzie kontynuowa� badania.

��Przepraszam ci�, Yugo � odezwa� si� Hari. � Nie chcia�em by� niecierpliwy ani odrzuca� podawanej mi d�oni, szczeg�lnie �e tak bardzo pragniesz, bym zrozumia� twoje intencje. Chodzi jedynie o moj� prac�; kiedy jest si� dziekanem wydzia�u�

Teraz Amaryl u�miechn�� si�, nieznacznie t�umi�c cichy chichot.

��Przepraszam, Hari. Wiem, �e nie powinienem si� �mia�, ale ty nie masz �adnych predyspozycji do tego stanowiska.

��Sam o tym wiem, ale b�d� si� musia� nauczy�. Chcia�em robi� co� nieszkodliwego, a nie ma nic, doprawdy nic mniej szkodliwego ni� pozycja dziekana Wydzia�u Matematyki na Uniwersytecie Streelinga. Mog� wype�nia� sw�j dzie� niewa�nymi zadaniami, �eby nikt mnie nie pyta� o kierunek naszych bada� psychohistorycznych. Problem jedynie w tym, �e naprawd� wype�niam sw�j dzie� niewa�nymi zaj�ciami i nie mam do�� czasu na� � Rozejrza� si� po swym biurze, spojrza� na komputery, do kt�rych tylko on i Amaryl mieli dost�p. Nawet gdyby kto� inny chcia� z nich skorzysta�, program by� napisany tak przemy�ln� symbolik�, �e nikt obcy nie zdo�a�by go zrozumie�.

��Kiedy ju� przyzwyczaisz si� do obowi�zk�w � odezwa� si� Amaryl � zaczniesz je przekazywa� innym i wtedy b�dziesz mia� wi�cej czasu.

��Mam nadziej� � rzuci� Seldon z pow�tpiewaniem. � Powiedz mi jednak o tej wa�nej sprawie, kt�ra dotyczy Eto Demerzela.

��Po prostu Eto Demerzel, nasz wspania�y Pierwszy Minister, gor�czkowo przygotowuje przewr�t.

Seldon zmarszczy� brwi.

��Dlaczego mia�by to robi�?

��Wcale nie powiedzia�em, �e tego chce. On po prostu to robi, �wiadomie czy nie�wiadomie, z wielk� pomoc� ze strony niekt�rych swoich politycznych wrog�w. Wiesz, �e mi to nie przeszkadza. My�l� nawet, �e w sprzyjaj�cych warunkach dobrze by�oby si� go pozby� z pa�acu, z Trantora� a nawet z Imperium. Jak ju� jednak m�wi�em, ty go cenisz, dlatego ostrzegam ci�, bo podejrzewam, �e nie �ledzisz wydarze� politycznych tak dok�adnie, jak powiniene�.

��S� znacznie wa�niejsze sprawy � odpowiedzia� �agodnie Seldon.

��Na przyk�ad psychohistoria. Zgadzam si� z tob�. Ale powiedz mi, jak rozwiniemy psychohistori�, jak osi�gniemy sukces, je�li b�dziemy ignorantami w sprawie polityki? Mam na my�li dzisiejsz� polityk�. Teraz, w�a�nie teraz tera�niejszo�� przekszta�ca si� w przysz�o��. Nie mo�emy jedynie bada� przesz�o�ci. Wiemy, co si� w niej zdarzy�o. Tylko badaj�c tera�niejszo�� i blisk� przysz�o��, mo�emy sprawdza� rezultaty naszych prac.

��Wydaje mi si�, �e ju� s�ysza�em ten argument � powiedzia� Seldon.

��I zn�w go us�yszysz. Chyba nie by�oby dla mnie dobrze, gdybym ci to t�umaczy�.

Seldon westchn��, usiad� z powrotem w swoim fotelu i obdarzy� Amaryla u�miechem. Ten m�odzieniec potrafi� by� natr�tny, ale powa�nie traktowa� psychohistori� i to wynagradza�o wszystko.

Amaryl wci�� nosi� pi�tno, kt�re wycisn�a na nim pozycja palacza. Mia� szerokie ramiona i muskularn� budow�, jak cz�owiek, kt�ry przywyk� do ci�kiej fizycznej pracy. Nie pozwoli�, by jego cia�o podupad�o. Wysz�o to na zdrowie zar�wno jemu, jak i Seldonowi, inspirowa�o bowiem Heliko�czyka do tego, by nie sp�dza� ca�ego czasu za biurkiem. Seldon nie by� tak silny jak Amaryl, jednak w dalszym ci�gu odznacza� si� niezwyk�� si��. Niedawno przekroczy� czterdziestk�, by� w dobrej formie i zamierza� j� utrzyma�. Dzi�ki codziennej gimnastyce nie mia� jeszcze brzuszka, a jego ramiona i uda by�y umi�nione.

��Chyba nie zajmujesz si� Demerzelem tylko dlatego, �e jest moim przyjacielem. Musisz mie� jaki� inny pow�d.

��Nie ma w tym �adnej zagadki. Tak d�ugo jak jeste� przyjacielem Demerzela, twoja pozycja tu, na uniwersytecie, jest bezpieczna i mo�esz kontynuowa� badania w dziedzinie psychohistorii.

��No prosz�. A wi�c mam pow�d, by si� z nim przyja�ni�. Frzynaj-mniej to rozumiesz.

��Tobie op�aca si� utrzymywa� z nim znajomo��. To rozumiem. Je�li jednak chodzi o przyja��, tego nie rozumiem. Tak czy inaczej, je�li Demerzel straci w�adz�, to pomijaj�c ju� wp�yw, jaki mo�e to mie� na twoj� pozycj�, Cleon b�dzie osobi�cie kierowa� Imperium, a to jeszcze pog��bi jego rozpad. Mo�e zapanowa� anarchia, i to zanim zd��ymy opracowa� za�o�enia praktyczne psychohistorii, kt�re pomog�yby nauce uratowa� ludzko��.

��Rozumiem. Ale uczciwie m�wi�c, nie s�dz�, by�my otrzymali wyniki w tak kr�tkim czasie, �eby mog�o to zapobiec Upadkowi.

��Je�li nawet nie b�dziemy mogli zapobiec Upadkowi, to mo�e zdo�amy chocia� z�agodzi� jego efekty?

��By� mo�e.

��A widzisz. Im d�u�ej b�dziemy mogli pracowa� w spokoju, tym wi�ksz� b�dziemy mieli szans� zapobiec Upadkowi albo przynajmniej z�agodzi� jego skutki. A poniewa� o to nam chodzi, w czym jeste�my zgodni, uratowanie Demerzela mo�e by� konieczne, czy nam � albo te� tylko mi � si� to podoba czy nie.

��A przed chwil� powiedzia�e�, �e chcia�by� si� go pozby� z pa�acu, z Trantora, a nawet z Imperium.

��Tak, w idealnych warunkach. Tyle �e nie �yjemy w idealnych warunkach i potrzebujemy naszego Pierwszego Ministra, nawet je�li jest on narz�dziem represji i despotyzmu.

��Rozumiem. Dlaczego jednak s�dzisz, �e Imperium jest tak bliskie destrukcji, �e do jego Upadku wystarczy dymisja Pierwszego Ministra?

��Podpowiada mi to psychohistoria.

��Na jakiej wi�c podstawie formu�ujesz tego typu przepowiednie? Przecie� nie mamy jeszcze nawet og�lnych za�o�e�.

��Istnieje jeszcze intuicja, Hari.

��Ona zawsze istnia�a. Jednak potrzebujemy czego� wi�cej, zgadzasz si�? Musimy opracowa� zasady matematyczne, kt�re przy spe�nieniu tych lub innych warunk�w pozwol� nam okre�li� prawdopodobie�stwo specyficznych dr�g rozwoju przysz�o�ci. Gdyby do osi�gni�cia celu wystarczy�a intuicja, wcale nie potrzebowaliby�my psychohistorii.

��Jedno nie musi wyklucza� drugiego, Hari. M�wi� o obu drogach: o takiej kombinacji, kt�ra mo�e by� lepsza ni� inne� przynajmniej dop�ki psychohistoria nie zostanie udoskonalona.

��Je�li w og�le tak si� stanie � rzek� Seldon. � Powiedz mi jednak, na czym polega niebezpiecze�stwo dotycz�ce Demerzela? Kto mo�e go zrani� czy te� obali�? Czy m�wimy o obaleniu Demerzela?

��Tak � odpowiedzia� Amaryl, a jego twarz przybra�a ponury wyraz.

��W takim razie powiedz mi. Zlituj si� nad moj� ignorancj�.

Amaryl zarumieni� si�.

��Nie drwij, Hari. Na pewno s�ysza�e� o Jo-Jo Joranum.

��Oczywi�cie. Jest demagogiem, kt�ry kreuje si� na przyw�dc� ludowego� zaraz, zaraz, sk�d on pochodzi? Z Nishaya, prawda? To naprawd� ma�o znacz�cy �wiat. O ile dobrze pami�tam, wypasaj� tam stada k�z i produkuj� doskona�e sery.

��Zgadza si�. Ale on nie jest ot jakim� tam zwyk�ym demagogiem. Ma wielu zwolennik�w i staje si� coraz silniejszy. Jego celem, jak sam m�wi, jest sprawiedliwo�� spo�eczna oraz wi�ksze zaanga�owanie polityczne ludu.

��Tak, du�o o tym s�ysza�em � powiedzia� Seldon. � Jego has�o brzmi: �W�adza nale�y do ludu�.

��Troch� inaczej. Powiada: �W�adza to lud�. Seldon pokiwa� g�ow�.

��Wiesz co, podoba mi si� ta my�l.

��Mnie te�, nawet bardzo� gdyby Joranum naprawd� mia� to na my�li. Ale tak nie jest. Dla niego to tylko jeden ze schodk�w, po kt�rych chce si� wspi��. To tylko droga wiod�ca do celu, a nie wytyczony cel. Joranum chce si� pozby� Demerzela, bo wtedy �atwo mu b�dzie manipulowa� Cleonem. P�niej sam obejmie tron i to on stanie si� ludem. Sam mi m�wi�e�, �e w dziejach Imperium by�o wiele takich epizod�w, a ostatnio Imperium jest s�absze i mniej stabilne ni� kiedy�. Cios, kt�ry w poprzednich stuleciach spowodowa�by jedynie niewielkie zachwianie, teraz m�g�by je zniszczy�. Imperium pogr��y�oby si� w wojnie domowej i nigdy ju� nie odzyska�oby dawnej formy, a my nie mamy psychohistorii, kt�ra podpowiedzia�aby nam, co powinni�my zrobi�.

��Rozumiem tw�j punkt widzenia, ale z pewno�ci� nie b�dzie tak �atwo pozby� si� Demerzela.

��Nie zdajesz sobie sprawy, jak silny staje si� Joranum.

��To bez znaczenia. � Niemal wida� by�o k��bi�ce si� my�li Seldona. � Zastanawia mnie natomiast, �e rodzice nazwali go Jo-Jo. W tym imieniu jest co� m�odzie�czego.

��Jego rodzice nie mieli z tym nic wsp�lnego. Naprawd� ma na imi� Laskin, to bardzo popularne imi� na Nishaya. Sam wybra� imi� Jo-Jo, prawdopodobnie od pierwszej sylaby swego nazwiska.

��Nie s�dzisz, �e g�upio zrobi�?

��Nie. Jego zwolennicy skanduj�: Jo� Jo� Jo� Jo. Dzia�a to hipnotycznie.

��No c� � powiedzia� Seldon, odwracaj�c si� do swego tr�jkomputera i porz�dkuj�c wielowymiarow� symulacj�, kt�r� stworzy� za jego pomoc� � zobaczymy, co si� b�dzie dzia�o.

��Jak mo�esz podchodzi� do tego tak oboj�tnie? M�wi� ci, �e zawis�o nad nami niebezpiecze�stwo.

��Wcale tak me jest � rzek� Seidon, a jego g�os i wyraz oczu zdradza�y stanowczo��. � Nie znasz wszystkich fakt�w.

��A jakich to fakt�w nie znam?

��Porozmawiamy o tym innym razem, Yugo. Wola�bym, �eby� zaj�� si� teraz swoj� prac� i pozwoli�, bym to ja zaj�� si� Demerzelem i stanem Imperium.

Amaryl zacisn�� usta, ale nawyk pos�usze�stwa wobec Seldona by� tak silny, �e powiedzia� jedynie:

��Tak, Hari.

Mimo to ju� w drzwiach odwr�ci� si� i doda�:

��Pope�niasz b��d, Hari. Seldon u�miechn�� si� lekko.

��Nie s�dz�, ale przyj��em twoje ostrze�enie i b�d� o nim pami�ta�. Powtarzam ci jednak, �e wszystko b�dzie dobrze.

Kiedy Amaryl wyszed�, Seldon przesta� si� u�miecha�.

��Czy naprawd� wszystko b�dzie dobrze?

Cho� Seldon pami�ta� o przestrogach Amaryla, nie przyk�ada� do nich wi�kszej wagi. Nadesz�y i min�y jego czterdzieste urodziny, co dla wielu bywa psychologicznym ciosem.

Czterdziestka! Min�a ju� m�odo��. �ycie nie rozpo�ciera�o si� ju� przed nim jak olbrzymie pole, kt�rego horyzont ginie gdzie� w oddali. Przebywa� na Trantorze od o�miu lat, a czas ten up�yn�� bardzo szybko. Nast�pne osiem lat i dobiegnie niemal pi��dziesi�tki. B�dzie si� zbli�a�a staro��.

Co gorsza, nie opracowa� jeszcze nawet solidnych podstaw psychohistorii! Yugo Amaryl tak m�drze m�wi� o prawach i pracowa� nad swoimi r�wnaniami, pos�uguj�c si� �mia�ymi za�o�eniami opartymi na intuicji. Ale jak mo�na by przetestowa� takie za�o�enia? Psychohistoria nie jest jeszcze nauk� eksperymentaln�. Pe�ne badanie wymaga�oby do�wiadcze�, a te zaanga�owania ca�ych �wiat�w, mn�stwa czasu i� ca�kowitego braku odpowiedzialno�ci etycznej.

Postawiony problem wydawa� si� niemo�liwy do rozwi�zania, tote� Seldon, niech�tnie sp�dzaj�cy czas na zaj�ciach administracyjnych, uda� si� pod koniec dnia do domu w ponurym nastroju.

Zazwyczaj spacer przez miasteczko uniwersyteckie wprawia� go w lepszy nastr�j. Nad Uniwersytetem Streelinga wznosi�a si� tak gigantyczna kopu�a, �e przebywaj�c w miasteczku uniwersyteckim, mia�o si� wra�enie, i� widzi si� otwart� przestrze�. Nie trzeba te� by�o znosi� takich warunk�w meteorologicznych, jakich Seldon do�wiadczy� podczas wizyty w Pa�acu Imperialnym. Ros�y tu drzewa, rozpo�ciera�y si� trawniki i alejki, co sprawia�o, �e czu� si� jak w miasteczku uniwersyteckim swojego starego college�u, na rodzinnym Helikonie.

Z�udzenie zachmurzenia zaplanowanego na ten dzie� dawa�o sztuczne �wiat�o s�oneczne pojawiaj�ce si� i znikaj�ce w do�� dziwnych odst�pach czasu. By�o te� nieco ch�odno.

Seldonowi wydawa�o si�, �e ostatnio zimne dni pojawiaj� si� jako� cz�ciej ni� zazwyczaj. Czy�by na Trantorze oszcz�dzano energi�? A mo�e pog��bia� si� jej niedob�r? A mo�e to on (tu a� si� skrzywi� na sam� my�l) starzeje si� i jego krew wolniej kr��y? Wsun�� d�onie do kieszeni marynarki i skuli� si�.

Zwykle nie musia� my�le� o tym, w kt�r� stron� idzie. Doskonale zna� tras� z biura do sali komputerowej, a stamt�d do swego mieszkania i z powrotem do biura. Przewa�nie ca�� drog� wype�nia�y mu rozmy�lania, jednak�e dzi� do jego �wiadomo�ci dotar� jaki� d�wi�k. D�wi�k, kt�ry nic nie znaczy�.

Jo� Jo� Jo� Jo�

By� raczej cichy i odleg�y, ale przyni�s� wspomnienia. Tak, ostrze�enie Amaryla. Jo-Jo � demagog i przyw�dca ludowy. Czy�by by� tu, w miasteczku akademickim? Seldon nie podj�� �wiadomej decyzji: nogi same go ponios�y i przywiod�y ku lekkiemu wzniesieniu zwanemu placem uniwersyteckim, gdzie studenci gimnastykowali si�, uprawiali sporty albo wyg�aszali przem�wienia.

Po�rodku placu znajdowa�a si� niezbyt liczna grupa student�w, kt�rzy entuzjastycznie �piewali. Na platformie sta� kto�, kogo Hari nie rozpozna�, kto� ko�ysz�cy si� rytmicznie, o dono�nym g�osie.

Nie by� to jednak Joranum. Seldon wielokrotnie ogl�da� go w holowizji, a ostrze�ony przez Amaryla, przyjrza� mu si� uwa�nie. Joranum by� ros�ym m�czyzn�, u�miecha� si� jak fa�szywy przyjaciel. Mia� g�ste jasne w�osy i b��kitne oczy.

Ten m�czyzna by� niski, a poza tym szczup�y, mia� szerokie usta i ciemne w�osy i zachowywa� si� bardzo g�o�no. Seldon nie ws�uchiwa� si� w s�owa, ale us�ysza� zdanie �przekaza� w�adz� jednostki wielu� oraz g�o�ny aplauz student�w, kt�rym si� to spodoba�o.

Doskonale, pomy�la�, ale ciekawe, jak ma zamiar to zrobi� i czy m�wi powa�nie?

Znalaz� si� na skraju zgromadzenia i rozgl�da� doko�a, szukaj�c kogo� znajomego. Wpad� na Finangelosa, studenta Wydzia�u Matematyki, ca�kiem przyzwoitego m�odego cz�owieka o ciemnych, k�dzierzawych w�osach.

��Finangelos! � zawo�a�.

��Profesor Seldon � odpowiedzia� tamten dopiero po chwili, bo gapi� si� na niego tak, jakby nie potrafi� go rozpozna�, gdy Hari nie trzyma� r�k na klawiaturze komputera. Wreszcie podbieg� i zapyta�: � Przyszed� pan pos�ucha� tego faceta?

��Nie. Przyszed�em tu tylko po to, by dowiedzie� si�, co to za ha�asy. Kto to?

��Nazywa si� Namarti, profesorze. Przemawia w imieniu Jo-Jo.

��To ju� s�ysza�em � oznajmi� Seldon, zn�w s�uchaj�c pie�ni. Wyra�nie zaczyna�a si� wtedy, gdy m�wca chcia� co� podkre�li�. � Ale kim jest ten Namarti? Nie znam tego nazwiska. Z kt�rego jest wydzia�u?

��On nie jest cz�onkiem spo�eczno�ci uniwersyteckiej, profesorze. To jeden z ludzi Jo-Jo.

��Je�li nie jest cz�onkiem spo�eczno�ci uniwersyteckiej, to nie ma prawa tu przemawia� bez zezwolenia. My�lisz, �e je posiada?

��Nie mam poj�cia, profesorze.

��W takim razie dowiedzmy si�.

Seldon zacz�� si� przedziera� przez t�um, ale Finangelos z�apa� go za r�kaw.

��Panie profesorze, niech pan niczego nie zaczyna. On ma ze sob� obstaw�.

Za m�wc� wida� by�o sze�ciu m�odych ludzi. Stali na szeroko rozstawionych nogach, r�ce mieli splecione na piersiach, a miny bardzo gro�ne.

��Obstaw�?

��Na wypadek awantury. Gdyby kto� chcia� si� powyg�upia�.

��W takim razie na pewno nie jest cz�onkiem spo�eczno�ci uniwersyteckiej i nawet zezwolenie nie usprawiedliwi�oby obecno�ci tej, jak j� nazywasz, �obstawy�. Finangelos, wezwij stra�nik�w uniwersyteckich. Powinni tu ju� dawno by�, i to bez wzywania.

��Pewnie nie chc� mie� k�opot�w � wymamrota� Finangelos. � Prosz� pana, profesorze, niech pan nic nie robi. Je�li chce pan, �ebym wezwa� stra�nik�w, zrobi� to, ale prosz�, by si� pan wstrzyma� do ich przybycia.

��Mo�e m�g�bym przerwa� to, zanim przyb�d�.

Seldon zaczai si� przepycha� mi�dzy lud�mi, co nie by�o znowu takie trudne. Niekt�rzy z obecnych rozpoznawali go, a wszyscy pozostali widzieli naszywk� profesorsk� na jego ramieniu. Doszed� do platformy, opar� na niej d�onie i nieco sapi�c, wskoczy� na g�r�. Bole�nie rozczarowany pomy�la�, �e dziesi�� lat temu potrafi�by to zrobi�, pomagaj�c sobie tylko jedn� d�oni�, i nie zasapa�by si� przy tym.

Wyprostowa� si�. M�wca przerwa�, a w jego wzroku pojawi�y si� ostro�no�� i ch��d.

��Prosz� o zezwolenie na przemawianie do student�w � za��da� spokojnie Seldon.

��Kim pan jest? � zapyta� m�wca. Wypowiedzia� te s�owa g�o�no i wyra�nie.

��Jestem profesorem tego uniwersytetu � odpowiedzia� Seldon r�wnie g�o�no. � Mog� zobaczy� pa�skie zezwolenie?

��Odmawiam. Nie ma pan prawa zadawa� mi takich pyta� ani ��da� zezwolenia.

M�odzi m�czy�ni otoczyli szczelniej m�wc�.

��Je�li nie ma pan zezwolenia, to radz� natychmiast opu�ci� teren uniwersytetu.

��A je�li tego nie zrobi�?

��No c�, tak czy inaczej stra�nicy uniwersyteccy s� ju� w drodze. � Seldon odwr�ci� si� w stron� t�umu. � Studenci � zawo�a� � w naszym miasteczku uniwersyteckim mamy prawo czu� si� wolni, a i przemawia� mo�emy swobodnie, jednak�e prawo to mo�e zosta� nam odebrane, je�li pozwolimy obcym, kt�rzy nie maj� zezwolenia, by�

Seldon poczu�, �e kto� k�adzie ci�k� d�o� na jego ramieniu, i zadr�a�. Odwr�ci� si� i zobaczy�, �e to jeden z ludzi, kt�rych Finangelos nazwa� obstaw�.

��Zje�d�aj st�d, i to szybko! � rzuci� m�czyzna. Mimo �e m�wi� z charakterystycznym akcentem, Hari nie potrafi� od razu rozpozna�, sk�d pochodzi.

��To i tak nic nie da � powiedzia�. � Stra�nicy b�d� tu za chwil�.

��W takim razie � odezwa� si� Namarti, wykrzywiaj�c usta � b�d� zamieszki. To nas nie przera�a.

��Nic takiego nie nast�pi � stwierdzi� Seldon. � To by�oby wam na r�k�, ale nie b�dzie �adnych zamieszek. Odejdziecie st�d w spokoju. � Zn�w odwr�ci� si� do student�w i strz�sn�� r�k� m�odzie�ca ze swego ramienia. � Dopilnujemy tego, prawda?

��To profesor Seldon! � wrzasn�� kto� z t�umu. � Przyzwoity cz�owiek! Zostawcie go!

Heliko�czyk wyczuwa�, �e studenci maj� mieszane uczucia. Wiedzia�, �e niekt�rzy z nich ch�tnie wzi�liby udzia� w b�jce ze stra�nikami uniwersyteckimi, ot tak, dla zasady. Z drugiej strony, musieli si� tu znajdowa� tacy, kt�rzy go lubili, a tak�e inni, kt�rzy wprawdzie go nie znali, ale z pewno�ci� nie pragn�li by� �wiadkami pobicia profesora uniwersytetu.

��Niech pan uwa�a, profesorze! � rozleg� si� krzyk jakiej� kobiety. Seldon westchn�� i spojrza� na postawnego m�odego cz�owieka, ku kt�remu zwr�ci� si� twarz�. Nie wiedzia�, czy sobie z nim poradzi, czy wci�� ma do�� dobry refleks, a musku�y wystarczaj�co krzepkie, cho� nieraz popisywa� si� �mia�ymi wyczynami.

Jeden z kompan�w Namartiego ruszy� ku niemu, zachowuj�c si� wielce poufale. Szed� powoli, co da�o Seldonowi tyle czasu, ile potrzebowa�o jego starzej�ce si� cia�o. Oprych wyci�gn�� r�k�, co tylko u�atwi�o Heliko�czykowi zadanie. Chwyci� m�czyzn� za rami�, wykr�ci� je i pochyli� si�, poci�gaj�c najpierw w g�r�, potem za� w d� (st�ka� przy tym � dlaczego musia� st�ka�?), a napastnik poszybowa� w powietrze, cz�ciowo popchni�ty si�� w�asnego rozp�du. Wyl�dowa� z hukiem na skraju platformy; wida� by�o, �e ma wykr�cone rami�.

Zgromadzeni studenci zawyli dziko, widz�c tak nieoczekiwany rozw�j akcji. Poczucie wsp�lnoty zaowocowa�o wybuchem dumy.

��Bierz ich, profesorku! � krzykn�� kto�. Inni powt�rzyli to za nim. Seldon wyg�adzi� w�osy, staraj�c si� nie sapa�. Stop� str�ci� napastnika z platformy.

��Kto� jeszcze? � spyta� milutko. � Czy te� spokojnie opu�cicie teren?

Stan�� przed Namartim i jego pi�cioma s�ugusami.

��Ostrzegam was. T�um jest teraz po mojej stronie. Je�li zechcecie mnie tkn��, rozerw� was na strz�py� No dobra, kt�ry nast�pny? Prosz� bardzo. Byle pojedynczo.

Podni�s� g�os, wymawiaj�c ostatnie zdanie, a przebieraj�c palcami, pokaza�, �e zaprasza ich do siebie. Studenci krzykiem wyra�ali aplauz.

Namarti sta� oboj�tnie na platformie. Seldon podskoczy� ku niemu i z�apa� jego szyj� w zgi�cie r�ki. Teraz i studenci wdrapywali si� na platform�, wo�aj�c: �Byle pojedynczo! Byle pojedynczo!� Stan�li pomi�dzy ochroniarzami a Seldonem.

Seldon wzmocni� nacisk na tchawic� swego przeciwnika i szepn�� mu na ucho:

��Wiem, co powinienem zrobi�, Namarti. Znam si� na tym. Przez lata zdoby�em praktyk�. Je�li poruszysz si� i spr�bujesz wyrwa�, tak ci podreperuj� tchawic�, �e ju� nigdy nie wym�wisz nic g�o�niej ni� szeptem. Je�li cenisz sobie sw�j g�os, to r�b, co ka��. Kiedy zwolni� u�cisk, rozka�esz swojej zgrai buldog�w, by st�d odeszli. Je�li powiesz co� innego, b�d� to ostatnie s�owa, jakie normalnie powiedzia�e� w �yciu. A gdyby ci przysz�o do g�owy tu wr�ci�, wyko�cz� ci�, przystojniaczku.

Zwolni� na chwil� u�cisk, a wtedy Namarti powiedzia� ochryp�ym g�osem:

��Wyno�cie si�. Wszyscy.

Wycofywali si� w pop�ochu, pomagaj�c pot�uczonemu koledze. Kiedy po kilku chwilach przybyli stra�nicy uniwersyteccy, Seldon rzek�:

��Przepraszam, panowie. To by� fa�szywy alarm.

Opu�ci� plac uniwersytecki. Szed� do domu bardziej ni� bole�nie rozczarowany. Ods�oni� t� cz�� swej natury, kt�rej nikomu nie chcia� pokazywa�. Jest przecie� Harim Seldonem matematykiem, a nie Harim Seldonem � sadyst�. A poza tym, pomy�la� ponuro, Dors dowie si� o wszystkim. Prawd� m�wi�c, powinien sam j� o tym poinformowa�, zanim us�yszy znacznie dramatyczniejsz� wersj� wydarze�, gorsz� ni� w rzeczywisto�ci.

Dors nie b�dzie zadowolona.

Nie by�a.

Czeka�a na niego w drzwiach mieszkania, stoj�c w do�� swobodnej pozie z r�k� na biodrze. Wygl�da�a prawie tak jak wtedy, gdy osiem lat temu zobaczy� j� po raz pierwszy na uniwersytecie: szczup�a, zgrabna, o kr�conych czerwonawoz�otych w�osach � wyda�a mu si� �liczna, cho� obiektywnie rzecz bior�c, nie by�a pi�kna. Od pierwszych dni ich znajomo�ci nie potrafi� ocenia� jej bezstronnie.

Dors Venabili! W�a�nie o tym pomy�la�, kiedy zobaczy� jej spokojn� twarz. Na wielu �wiatach, a nawet w wielu sektorach Trantora Dors przyj�aby nazwisko m�a, ale to r�wna�oby si� jakiej� formie w�asno�ci, a tego Seldon nie chcia�, cho� zwyczaj przybierania nazwiska m�a zosta� usankcjonowany dawno temu, w odleg�ej i mrocznej przesz�o�ci przedimperialnej.

��Ju� s�ysza�am, Hari � odezwa�a si� cicho Dors. Smutno pokr�ci�a g�ow�, ale jej lu�no sp�ywaj�ce loki ledwie si� poruszy�y. � No i co mam z tob� pocz��?

��Ca�usek by�by mile widziany.

��By� mo�e, ale dopiero gdy sobie troch� porozmawiamy. Wejd�. Drzwi zamkn�y si� za nimi.

��Wiesz, kochanie, �e mam wyk�ady i prowadz� badania. Wci�� zajmuj� si� t� przera�aj�c� histori� Kr�lestwa Trantora, kt�rej znajomo��, jak sam przyznajesz, jest niezb�dna do twojej pracy. Czy mam to wszystko rzuci� i zaj�� si� uganianiem za tob�, by ci� chroni�? Wiesz, �e taka jest moja rola. Teraz, kiedy robisz post�py w psychohistorii, musz� ci� chroni� ze zdwojon� uwag�.

��Robi� post�py? Chcia�bym, �eby tak by�o. Ale nie musisz mnie chroni�.

��Czy�by? Wys�a�am Raycha, �eby ci� poszuka�. Sp�nia�e� si�, wi�c si� niepokoi�am. Zwykle mnie uprzedzasz, je�li masz przyj�� p�niej. Przykro mi, je�li moje s�owa brzmi� tak, jakbym by�a twoj� stra�niczk�, Hari, ale ja jestem twoj� stra�niczk�.

��Czy pani rozumie, Stra�niczko Dors, �e od czasu do czasu mam ochot� zerwa� si� ze smyczy?

��A co powiem Demerzelowi, je�li co� ci si� stanie?

��Sp�ni�em si� na obiad? Zam�wi�a� ju� wybrane dania?

��Nie. Czeka�am na ciebie. A skoro ju� jeste�, wybierz je sam. Poza tym nie zmieniaj tematu.

��Czy Raych nie powiedzia� ci, �e nic mi si� nie sta�o? O czym wi�c tu m�wi�?

��Kiedy ci� znalaz�, panowa�e� ju� nad sytuacj�, wr�ci� wi�c przed tob�, ale tylko kilka minut wcze�niej. Nie s�ysza�am �adnych szczeg��w. Opowiedz� co� robi�e�?

Seldon wzruszy� ramionami.

��Odbywa�o si� nielegalne zgromadzenie, a ja je przerwa�em. Uniwersytet m�g�by mie� powa�ne k�opoty, gdybym tego nie zrobi�.

��I to w�a�nie ty musia�e� temu zapobiec? Hari, nie jeste� ju� zapa�nikiem. Jeste��

��Starym cz�owiekiem? � doko�czy� pospiesznie.

��Jak na zawodnika, tak. Masz czterdzie�ci lat. Jak si� czujesz?

��Prawd� m�wi�c, nieco zesztywnia�em.

��Rozumiem to doskonale. Pewmfgo dnia, kiedy b�dziesz udawa�, �e jeste� m�odym heliko�skim atlet�, po�amiesz sobie �ebra. Opowiedz mi, co si� sta�o.

��C�, m�wi�em ci, �e Amaryl ostrzega� mnie, �e Demerzel ma k�opoty z powodu demagogicznego gadania Jo-Jo Joranum.

��Jo-Jo. Tak, tyle te� wiem. Nie wiem jednak, co si� sta�o dzisiaj.

��Na placu przed uniwersytetem jeden z zausznik�w Jo-Jo, Namarti, przemawia� do student�w.

��Gambol Deen Namarti to prawa r�ka Joranum.

��Widz�, �e wiesz o nim wi�cej ni� ja. W ka�dym razie przemawia� do student�w, nie maj�c na to zezwolenia, i jak s�dz�, mia� nadziej�, �e dojdzie do jakich� rozruch�w. Tego rodzaju zamieszki s� im na r�k�, a gdyby doprowadzili do zamkni�cia uniwersytetu, cho�by na jaki� czas, Namarti oskar�y�by Demerzela o ograniczanie wolno�ci spo�eczno�ci akademickiej. My�l�, �e najch�tniej obwiniliby go o wszystko. Dlatego ich powstrzyma�em� Musieli odej�� z niczym.

��Widz�, �e jeste� z siebie dumny.

��A dlaczego by nie? To chyba nie najgorzej jak na czterdziestolatka.

��Post�pi�e� tak, �eby sprawdzi�, na co ci� sta� po czterdziestce?

Seldon zastanawia� si� przez chwil�, po czym starannie nacisn�wszy odpowiednie przyciski, zam�wi� posi�ek. Dopiero po chwili odpowiedzia�:

��Nie. Naprawd� martwi�em si�, �e uniwersytet m�g�by mie� powa�ne k�opoty. Chodzi�o mi te� o Demerzela. Obawiam si�, �e opowie�� Yugo o niebezpiecze�stwie zrobi�a na mnie wi�ksze wra�enie, ni� przypuszcza�em. To by�o g�upie, Dors, bo wiem, �e Eto potrafi zatroszczy� si� o siebie. Nie umia�em tego wyja�ni� ani Yugo, ani nikomu innemu opr�cz ciebie. � Odetchn�� g��boko. � To zdumiewaj�ce, jak przyjemnie jest m�c cho� z tob� o tym porozmawia�. Tylko my wiemy, �e Demerzel jest nietykalny.

Dors nacisn�a w��cznik we wg��bieniu p�ytki przymocowanej na �cianie i jadalnia wydzielona z pomieszczenia wypoczynkowego rozjarzy�a si� delikatn� brzoskwiniow� po�wiat�. Podeszli do sto�u, kt�ry by� ju� nakryty obrusem i zastawiony szk�em oraz naczyniami. Kiedy usiedli, obiad zacz�� si� pojawia� na stole � ostatnio, wieczorem o tej porze, nie trzeba by�o nawet d�ugo czeka�. Swldon przyj�� go z oboj�tn� min�. Ju� dawno przyzwyczai� si� do pozycji spo�ecznej, dzi�ki kt�rej w ten w�a�nie spos�b m�g� realizowa� zam�wienia.

Spr�bowa� przypraw, kt�re polubili w czasie pobytu w Mycogenie � jedynej rzeczy, kt�r� mo�na by�o polubi� w tym dziwnym, zdominowanym przez m�czyzn, przesi�kni�tym religijno�ci� i kultywuj�cym przesz�o�� sektorze.

��Co masz na my�li, m�wi�c �nietykalny�? � spyta�a Dors.

��Wiesz, kochanie, �e on potrafi zmienia� uczucia. Chyba o tym nie zapomnia�a�. Je�li Joranum naprawd� stanie si� niebezpieczny, Eto mo�e go � tu wykona� nieokre�lony gest � zmieni�, wp�yn�� na jego umys�.

Dors wygl�da�a na niezadowolon�; posi�ek up�ywa� w raczej niezwyk�ym milczeniu. Kiedy sko�czyli je��, resztki � naczynia, sztu�ce i wszystko inne � zawirowa�y i wpad�y do zbiornika na odpadki po�rodku sto�u, kt�ry niezw�ocznie nakry� si� obrusem. Dopiero wtedy Dors odezwa�a si�:

��Nie jestem pewna, czy chc� o tym m�wi�, ale nie mog� pozwoli�, by zwiod�a ci� twoja naiwno��.

��Naiwno��? � Hari zmarszczy� brwi.

��Tak. Nigdy o tym nie rozmawiali�my. Nie s�dzi�am, �e ten temat wyp�ynie, ale Demerzel ma pewne s�abe strony. Wcale nie jest nietykalny. Mo�na mu wyrz�dzi� krzywd�, a Joranum naprawd� stanowi dla niego zagro�enie.

��M�wisz powa�nie?

��Oczywi�cie. Nie rozumiesz robot�w, a ju� na pewno nie tak z�o�onych jak Demerzel. A ja je rozumiem.

Zn�w na chwil� zapad�a cisza, jednak tylko dlatego, �e my�li wymagaj� ciszy. Seldon by� niespokojny.

Tak, to by�a prawda. Jego �ona mog�a si� pochwali� naprawd� niesamowit� znajomo�ci� robot�w. Przez lata Hari my�la� o tym bardzo cz�sto, lecz w ko�cu podda� si� i zepchn�� problem do pod�wiadomo�ci. Gdyby nie Eto Demerzel, kt�ry by� robotem, nigdy nie pozna�by Dors. Dors pracowa�a u Demerzela i to w�a�nie Demerzel �wyznaczy�� j� osiem lat temu do ochrony Heliko�czyka podczas jego Ucieczki, kiedy to przemierza� r�ne sektory Trantora. Jednak nawet teraz, gdy by�a jego �on�, jego wiern� towarzyszk�, jego �lepsz� po�ow��, Hari czasami zastanawia� si� nad jej dziwnym przywi�zaniem do robota Demerzela. Czu�, �e jest to jedyna sfera �ycia Dors niedost�pna dla niego, sfera, w kt�rej by�by wr�cz niemile widziany. My�li te przywiod�y go� do najbole�niejszego pytania: Czy Dors towarzyszy�a mu wy��cznie przez wzgl�d na rozkaz Demerzela, czy te� z mi�o�ci? Chcia�by wierzy�, �e prawdziwy by� ten drugi pow�d, a jednak�

�ycie, kt�re wi�d� z Dors Venabili, by�o szcz�liwe, ale mia�o to swoj� cen� � musieli przestrzega� pewnego warunku. Przestrzegali go tym staranniej, �e nie zosta� ustalony w trakcie dyskusji ani wsp�lnych uzgodnie�, lecz powsta� na zasadzie niepisanego porozumienia.

Seldon rozumia�, �e znalaz� w osobie Dors wszystko, czego oczekiwa� od �ony. To prawda, �e nie miefi dzieci, ale nigdy si� ich nie spodziewa� ani te�, prawd� m�wi�c, zbytnio nie pragn��. Mia� Raycha, kt�rego traktowa� jak syna, tak jakby ch�opak odziedziczy� ca�y jego genotyp � a mo�e nawet wi�cej.

Ju� samo to, �e za spraw� Dors pomy�la� o tym wszystkim, naruszy�o porozumienie, dzi�ki kt�remu przetrwali tyle lat w spokoju i bez trosk � czu� si� wi�c nieco ura�ony i to uczucie wci�� narasta�o.

Jednak odepchn�� te my�li i pytania. Nauczy� si� ju� akceptowa� Dors w roli osoby, kt�ra troszczy si� o niego, i nie chcia� niczego zmienia�. W ko�cu, to przecie� z nim dzieli�a dom, st� i �o�e � z nim, nie z Eto Demerzelem.

Z rozmy�la� wyrwa� go g�os Dors.

��M�wi�am� Jeste� w z�ym nastroju, Hari?

Sp�oszy� si� nieco, bo jej g�os zabrzmia� jak refren. U�wiadomi� sobie tak�e, �e pogr��aj�c si� w my�lach, jednocze�nie oddala� si� od niej.

��Przepraszam, kochanie. Nie jestem w z�ym nastroju. Po prostu zastanawia�em si�, jak powinienem odpowiedzie� na twoje s�owa.

��Dotycz�ce robot�w? � Wygl�da�a na do�� spokojn�, kiedy wypowiedzia�a to s�owo.

��Stwierdzi�a�, �e nie wiem o nich tyle co ty. Jak mam na to odpowiedzie�? � Zrobi� pauz�, po czym doda� cicho, wiedz�c, �e jest to jego szansa: � To znaczy, nie z�oszcz�c si�.

��Nie powiedzia�am, �e nie wiesz nic o robotach. Je�li zamierzasz cytowa� moje s�owa, r�b to precyzyjnie. Powiedzia�am, �e nie rozumiesz robot�w. Jestem pewna, �e wiesz o nich bardzo du�o, by� mo�e nawet wi�cej ni� ja, ale wiedza nie musi wcale oznacza� zrozumienia.

��Wiesz co, Dors, rozmy�lnie wykorzystujesz paradoksy, by mnie rozdra�ni�. Paradoks wyrasta z dwuznaczno�ci b�d�cej nieumy�ln� b�d� zamierzon� z�ud�. Nie lubi� tego ani w nauce, ani w towarzyskiej rozmowie, chyba �e ma roz�mieszy� ludzi, ale przecie� nie o to nam teraz chodzi.

Dors roze�mia�a si� w sw�j charakterystyczny spos�b � delikatnie, prawie tak, jakby rozbawienie by�o czym� zbyt cennym, by trwoni� je tak beztrosko.

��Najwyra�niej paradoks tak ci� dr�czy, �e a� stajesz si� pompatyczny, a ty zawsze popisujesz si� dowcipem, kiedy stajesz si� pompatyczny. A jednak wyja�ni� ci to. Nie mia�am zamiaru ci� rozdra�ni�. � Pochyli�a si�, by poklepa� go po d�oni, ale ku swemu zdziwieniu, a tak�e pewnemu za�enowaniu zauwa�y�a, �e zacisn�� j� w pi��. � Bardzo du�o m�wisz o psychohistorii � stwierdzi�a. � W ka�dym razie do mnie. Masz tego �wiadomo��? Seldon odchrz�kn��.

��Je�li o to chodzi, zdaj� si� na twoj� �ask�. Ten projekt jest tajny ju� z samej swojej natury. Psychohistoria nie zadzia�a, je�li ludzie, kt�rych dotyczy, b�d� co� o niej wiedzieli, dlatego mog� o tym rozmawia� wy��cznie z tob� i z Yugo. Dla niego jest tylko intuicj�. Jest niezwykle inteligentny, ale ma te� naturaln� sk�onno�� do skakania jak oszala�y w ciemno�ciach, wi�c musz� gra� rol� stra�nika i wci�� go stamt�d wyci�ga�. Poza tym mam nieposkromione my�li i lepiej je s�ysz�, kiedy m�wi� � u�miechn�� si� � nawet je�li widz�, �e nie rozumiesz z tego ani s�owa.

��Wiem, �e jestem twoim pierwszym s�uchaczem, ale to mi wcale nie przeszkadza. Naprawd�, Hari, wi�c nie sk�adaj w duchu postanowie�, �e zmienisz swoje zachowanie. Ja oczywi�cie nie rozumiem twojej matematyki. Jestem tylko historykiem, i to nawet nie historykiem nauki. Teraz czas wype�nia mi wp�yw zmian ekonomicznych na rozw�j polityczny�

��Tak, ja r�wnie� jestem twoim pierwszym s�uchaczem, a mo�e tego nie zauwa�y�a�? Kiedy nadejdzie odpowiednia pora, b�d� potrzebowa� twoich przemy�le� dla cel�w psychohistorii, dlatego podejrzewam, �e twoja pomoc b�dzie niezast�piona.

��Doskonale! Teraz, kiedy ju� ustalili�my, dlaczego jeste� ze mn�, a wiedzia�am, �e moja eteryczna uroda nie mog�a by� tego powodem, pozw�l sobie wyja�ni� przy okazji, �e kiedy twoje rozumowanie zbacza z czysto matematycznych aspekt�w, wydaje mi si�, �e daj� si� wci�gn�� w tw�j tok my�lenia. Wielokrotnie ju� wyja�nia�e� mi, co nazywasz konieczno�ci� minimalizmu. My�l�, �e to rozumiem. Masz na my�li�

��Dobrze wiem, co mam na my�li. Dors wygl�da�a na ura�on�.

��Prosz�, nie uno� si�, Hari. Nie usi�uj� ci tego wyja�ni�. Pragn� wyja�ni� to sobie. M�wisz, �e jeste� moim pierwszym s�uchaczem, wi�c zachowuj si�, jakby� nim by�. Wzajemno�� jest chyba uczciwa, prawda?

��Owszem, ale je�li zamierzasz oskar�a� mnie o wynios�o��, skoro powiedzia�em tylko jedno ma�e�

��Do�� tego! Zamilcz!� Powiedzia�e� mi, �e minimalizm ma dla psychohistorii stosowanej najwy�sze znaczenie, �e jest sztuk� d��enia do zmian rozwoju niepo��danego w spos�b po��dany albo przynajmniej w mniej niepo��dany. Powiedzia�e�, �e zmiana musi mie� zastosowanie, nawet je�li jest male�ka, minimalna�

��Tak � przerwa� jej ochoczo Seldon � a to dlatego, �e�

��Nie, Hari, to ja usi�uj� to wyja�ni�. Oboje wiemy, �e ty to rozumiesz. Musisz pos�ugiwa� si� minimalizmem, bo ka�da zmiana, jakakolwiek zmiana, powoduje mn�stwo skutk�w ubocznych, na kt�re nie mo�na pozwoli�. Je�li zmiana jest zbyt zasadnicza i w efekcie powstaje zbyt du�o zmiennych, wtedy niemal na pewno wynik b�dzie zbyt odleg�y od zaplanowanego, a co za tym idzie ca�kowicie nieprzewidywalny.

��Masz racj� � powiedzia� Seldon. � To jest w�a�nie istota efektu chaotycznego. Problem tkwi w tym, czy dana zmiana jest dostatecznie ma�a, by jej skutki mo�na by�o przewidzie�, czy te� historia ludzko�ci jest pod ka�dym wzgl�dem nieuchronnie i niezmiennie chaotyczna. W�a�nie to sprawi�o, �e od samego pocz�tku s�dzi�em, �e psychohistorii nie da si�

��Wiem, ale nie pozwalasz mi powiedzie�, co o tym my�l�. To, czy konkretna zmiana b�dzie wystarczaj�co ma�a, nie jest wcale najwa�niejsze. Najwa�niejsze jest to, �e ka�da zmiana wi�ksza od minimalnej wprowadza chaos. Po��dane minimum mog�oby mie� warto�� zerow�, ale je�li jej nie ma, wci�� jest bardzo ma�e� tak wi�c powa�niejszym problemem b�dzie znalezienie takich zmian, kt�re s� dostatecznie ma�e, a jednocze�nie maj� warto�� wi�ksz� od zera. Podsumowuj�c, jak rozumiem, w�a�nie to uwa�asz za konieczno�� minimalizmu.

��Mniej wi�cej � rzek� Seldon. � Oczywi�cie, jak zwykle, problem jest wyra�ony �ci�lej i bardziej rygorystycznie w j�zyku matematyki. Popatrz tu�

��Oszcz�d� mi tego � powiedzia�a Dors. � Skoro wiesz tyle o psychohistorii, powiniene� te� wiedzie� wiele o Demerzelu. Masz wiedz�, ale nie rozumiesz go, bo najwyra�niej nie wydaje ci si� mo�liwe zastosowanie praw psychohistorii do Praw Robotyki.

Seldon odpowiedzia� ciszej:

��Teraz ja nie rozumiem, do czego zmierzasz.

��On te� wymaga zmian minimalnych, zgadzasz si�, Hari? Zgodnie z Pierwszym Prawem Robotyki �aden robot nie mo�e wyrz�dzi� krzywdy cz�owiekowi. To podstawowe prawo obowi�zuj�ce zwyk�e roboty, ale Demerzel jest kim� zupe�nie wyj�tkowym i dla niego rzeczywistym prawem jest Prawo Zerowe, kt�re w jego wypadku jest nawet wa�niejsze ni� Pierwsze Prawo. Prawo Zerowe stanowi, �e robot nie mo�e wyrz�dzi� krzywdy ludzko�ci. To ogranicza Demerzela w taki sam spos�b, w jaki ty jeste� skr�powany, tworz�c podstawy psychohistorii. Rozumiesz?

��Zaczynam.

��Mam nadziej�. Je�li Demerzel posiada zdolno�� zmieniania umys��w, musi to robi�, bior�c pod uwag� skutki uboczne, kt�rych sobie nie �yczy� a poniewa� jest Pierwszym Ministrem imperatora, musi si� troszczy� o skutki uboczne, kt�rych jest naprawd� mn�stwo.

��A jak to si� ma do obecnej sytuacji?

��Tylko pomy�l! Nie mo�esz powiedzie� nikomu, oczywi�cie opr�cz mnie, �e Demerzel jest robotem, bo odpowiednio wp�yn�� na ciebie. Ale jak mocny by� to wp�yw? Czy chcesz powiedzie� ludziom, �e Eto jest robotem? Czy chcesz go zniszczy�, skoro jeste� od niego zale�ny, bo chroni ci� i wspiera finansowo twoje projekty badawcze? Oczywi�cie, �e nie. Zmiana, jakiej musia� dokona� w twoim przypadku, by�a male�ka, ale wystarcza, by powstrzyma� ci� przed wygadaniem si� w chwili podniecenia czy nieuwagi. Jest tak ma�a, �e nie przynosi �adnych szczeg�lnych skutk�w ubocznych. Og�lnie rzecz bior�c, tak w�a�nie Demerzel usi�uje kierowa� Imperium.

��A przypadek Joranum?

��To oczywiste, �e zupe�nie r�ni si� od twojego. Jo-Jo jest, bez wzgl�du na motywy, niezmiennie wrogo nastawiony wobec Demerzela. Niew�tpliwie Demerzel m�g�by to zmieni�, ale za cen� gwa�townego przekszta�cenia osobowo�ci Joranum. Eto nie zdo�a�by przewidzie� wszystkich nast�pstw takiej sytuacji. Zamiast wi�c pr�bowa� skrzywdzi� Joranum, co przynios�oby skutki uboczne w postaci skrzywdzenia innych, by� mo�e nawet ca�ej ludzko�ci, musi zostawi� Jo-Jo w spokoju, dop�ki nie znajdzie jakiej� ma�ej zmiany, tak ma�ej, aby bez szk�d uratowa� ca�� sytuacj�. Dlatego w�a�nie Yugo ma racj� i dlatego Demerzel jest nara�ony na atak, przed kt�rym trudno mu si� obroni�.

Seldon wys�ucha� tego, ale nie odpowiedzia�. Wygl�da� na zatopionego w my�lach. Up�yn�a d�u�sza chwila, zanim si� odezwa�.

��Je�li Demerzel nie mo�e nic zrobi� w tej sprawie, to w takim razie ja musz� si� tym zaj��.

��Je�li on nie mo�e nic zrobi�, to czego ty mo�esz dokona�?

��Chodzi o co innego. Mnie nie ograniczaj� Prawa Robotyki. Nie musz� si� tak obsesyjnie przejmowa� minimalizmem. Na pocz�tek musz� si� zobaczy� z Demerzelem.

Dors by�a nieco zdziwiona.

��Musisz? Z pewno�ci� nie by�oby najm�drzej og�asza� wszem i wobec, �e jeste�cie powi�zani.

��W obecnej sytuacji nie mo�emy udawa�, �e nie jeste�my powi�zani. Naturalnie, nie spotkam si� z nim przy d�wi�kach fanfar i zapowiedzi w holowizji, ale musz� si� z nim zobaczy�.

Seldon zauwa�y�, �e w�cieka si� z powodu up�ywaj�cego czasu. Osiem lat wcze�niej, kiedy po raz pierwszy przyby� na Trantor, m�g� natychmiast przyst�pi� do dzia�ania. Mia� tylko pok�j w hotelu, kt�ry m�g� porzuci�, je�li zechcia� przemierza� sektory sto�ecznego �wiata Imperium.

Teraz musia� uczestniczy� w radach wydzia�u, podejmowa� decyzje i wykonywa� swoj� prac�. Nie m�g� tak �atwo zostawi� wszystkiego, kiedy tylko chcia�, by spotka� si� z Demerzelem � a nawet gdyby m�g�, Demerzel tak�e mia� ustalony plan zaj��. Nie�atwo by�o znale�� taki moment, kiedy mogliby si� spotka�.

Nie�atwo te� by�o sprawi�, by Dors przesta�a si� dziwi�.

��Nie wiem, do czego zmierzasz, Hari � powiedzia�a.

��Ja te� nie wiem, Dors � odpar� zniecierpliwiony. � Mam nadziej�, �e zrozumiem, o co mi chodzi, kiedy spotkam si� z Demerzelem.

��Twoim najwa�niejszym obowi�zkiem jest psychohistoria. On ci to powie.

��By� mo�e. Przekonam si�.

I w�a�nie wtedy, kiedy dopiero co uda�o mu si� uzgodni� termin spotkania z Pierwszym Ministrem, co mia�o nast�pi� za osiem dni, na ekranie �ciennym biura wydzia�u pojawi�a si� wiadomo��. Stylizowane litery pasowa�y do nieco archaicznego tekstu:

Jako cz�owiek dobrze wychowany Hari Seldon skin�� g�ow� na powitanie, ale z jego twarzy nie mo�na by�o wyczyta� nic pr�cz ch�odnej uprzejmo�ci. Zada� sobie wiele trudu i przejrza� r�norodne hologramy Joranum, a jednak, jak to si� cz�sto zdarza, prawdziwy osobnik, nieupozowany i dostosowuj�cy swe zachowanie do zmieniaj�cych si� warunk�w, nigdy nie jest taki jak na hologramie � cho�by nie wiadomo jak starannie si� przygotowywa�. By� mo�e, pomy�la� Seldon, to w odpowiedzi na zachowanie obserwatora �prawdziwy osobnik� zmienia swoje zachowanie.

Joranum by� wysoki � tak wysoki jak Heliko�czyk � ale pot�niejszy od niego. Nie chodzi�o tu o muskulatur�; sprawia� raczej wra�enie m�czyzny delikatnej budowy i wcale nie oty�ego. Mia� okr�g�� twarz, g�ste, bardziej piaskowe ni� ��te w�osy i b��kitne oczy. Ubrany by� w matowy kombinezon roboczy, a na jego twarzy go�ci� nik�y, pozornie przyjacielski u�miech.

��Profesorze Seldon � g�os by� g��boki, a m�wca dobrze go kontrolowa� � jestem wielce zobowi�zany, mog�c si� z panem spotka�. To mi�o z pana strony, �e zgodzi� si� pan na to spotkanie. Ufam, �e nie ma pan nic przeciwko temu, �e zabra�em ze sob� towarzysza, moj� praw� r�k�, cho� nie uprzedzi�em pana z g�ry. To Gambol Deen Namarti, ma trzy imiona, jak pan zapewne zauwa�y�. O ile wiem, ju� go pan spotka�.

��Tak, rzeczywi�cie. Dobrze pami�tam tamten incydent. Seldon popatrzy� na Namartiego z nieco sardonicznym u�miechem.

W czasie poprzedniego spotkania wsp�pracownik Joranum przemawia� na placu uniwersyteckim. Teraz, w normalnych warunkach, Hari przyjrza� si� mu dok�adnie. Namarti by� �redniego wzrostu, mia� poci�g�� twarz, blado��t� cer�, ciemne w�osy i szerokie usta. Nie u�miecha� si� tak jak Joranum; jego oblicze by�o bez wyrazu � mo�e go�ci� na nim jedynie cie� ostro�no�ci.

��M�j przyjaciel, doktor Namasti, kt�ry specjalizuje si� w literaturze staro�ytnej, znalaz� si� tu na w�asn� pro�b�, by pana przeprosi� � powiedzia� Joranum, u�miechaj�c si� nieco szerzej.

Jo-Jo rzuci� szybkie spojrzenie na Gambola, a ten b�kn�� md�awo przez zaci�ni�te usta:

��Przepraszam, profesorze, za to, co si� sta�o na platformie. Nie zdawa�em sobie sprawy ze sztywnych regu� zachowania obowi�zuj�cych na terenie uniwersytetu, a poza tym nieco poni�s� mnie entuzjazm.

��To zrozumia�e � rzek� Joranum. � Nie zdawa� te� sobie sprawy, kim pan jest. S�dz�, �e teraz mo�emy ju� o tym zapomnie�.

��Zapewniam was, panowie, �e nie zale�y mi na rozpami�tywaniu tego wydarzenia � odezwa� si� Seldon. � To m�j syn, Raych Seldon, wi�c jak panowie widz�, ja te� mam towarzysza.

Raych zapu�ci� w�sy, czarne i g�ste; u Dahlijczyk�w stanowi�y one o� m�sko�ci. Kiedy przed o�mioma laty po raz pierwszy spotka� Seldona, nie mia� jeszcze zarostu, by� zwyk�ym ulicznikiem, g�odnym obdartusem. Cho� niskiego wzrostu, by� jednak ch�opcem zwinnym i umi�nionym. Rozmy�lnie te� stara� si� przybiera� dumn� min�, by doda� kilka psychicznych centymetr�w do fizycznego wzrostu.

��Dzie� dobry, m�ody cz�owieku � powiedzia� Joranum.

��Dzie� dobry panu � odpar� Raych.

��Prosz�, usi�d�cie, panowie � rzek� Seldon. � Czy mog� zaproponowa� co� do jedzenia lub do picia?

Joranum odm�wi� uprzejmym gestem.

��Nie, prosz� pana. To nie jest spotkanie towarzyskie. � Usiad� na wskazanym miejscu. � Mam jednak nadziej�, �e w przysz�o�ci b�dzie ich wiele.

��Je�li mamy rozmawia� o interesach, to zaczynajmy.

��Dotar�y do mnie wie�ci, profesorze Seldon, o ma�ym nieporozumieniu, o kt�rym w swojej �askawo�ci zgodzi� si� pan zapomnie�. Zastanawia�em si�, dlaczego postanowi� pan zachowa� si� w ten spos�b. Musi pan przyzna�, �e du�o pan ryzykowa�.

��Wcale tak nie uwa�am.

��Ale ja tak. Dlatego pozwoli�em sobie zapozna� si� z wszystkimi danymi dotycz�cymi pa�skiej osoby, profesorze Seldon. Jest pan interesuj�cym cz�owiekiem. Odkry�em, �e pochodzi pan z Helikonu.

��Tak, tam w�a�nie si� urodzi�em. Dane m�wi� o tym jasno.

��I jest pan tu, na Trantorze, od o�miu lat.

��To tak�e nie jest tajemnic�.

��Ju� na samym pocz�tku sta� si� pan s�awny, przedstawiaj�c wyniki bada� matematycznych na temat� jak to pan nazywa?� psychohistorii?

Seldon nieznacznie pokr�ci� g�ow�. Jak�e cz�sto �a�owa� tamtej niedyskrecji. Oczywi�cie, wtedy nie wiedzia�, �e jest to niedyskrecja.

��To tylko rozwa�ania rozentuzjazmowanego m�odzie�ca. Nie doprowadzi�y do niczego konkretnego � stwierdzi�.

��Doprawdy? � Joranum rozejrza� si� przyjemnie zdziwiony. � A jednak jest pan dziekanem Wydzia�u Matematyki na jednym z najlepszych trantorskich uniwersytet�w, cho� je�li si� nie myl�, ma pan zaledwie czterdzie�ci lat. A tak nawiasem m�wi�c, ja mam czterdzie�ci dwa, wi�c nie uwa�am, �e jest pan stary. Musi pan by� niezwykle kompetentnym matematykiem, skoro obj�� pan to stanowisko.

Seldon wzruszy� ramionami.

��Nie podj��bym si� wydawania s�d�w w tej sprawie.

��Albo musi pan mie� bardzo wp�ywowych przyjaci�.

��Panie Joranum, wszyscy chcieliby�my mie� wp�ywowych przyjaci�, ale nie s�dz�, by tu ich pan znalaz�. Profesorowie uniwersyteccy rzadko miewaj� wp�ywowych przyjaci�, a czasami podejrzewam nawet, �e w og�le nie maj� przyjaci�. � U�miechn�� si�, a Jo-Jo odwzajemni� u�miech.

��Czy� nie uwa�a pan imperatora za wp�ywowego przyjaciela, profesorze?

��Rzeczywi�cie tak jest, ale co to ma wsp�lnego ze mn�?

��S�dz�, �e imperator jest pa�skim przyjacielem.

��Jestem pewien, panie Joranum, �e w�r�d informacji na m�j temat znalaz� pan i t�, �e przed o�mioma laty by�em na audiencji u Jego Imperialnej Mo�ci. Trwa�a mo�e godzin� i nie zauwa�y�em wtedy, by Cleon I okazywa� mi jakie� szczeg�lne wzgl�dy. Od tamtej pory nie rozmawia�em z nim ani nie widzia�em go, oczywi�cie poza obrazami w holowizji.

��Ale�, profesorze, nie trzeba koniecznie rozmawia� czy widzie� si� z imperatorem, by mie� w nim wp�ywowego przyjaciela. Wystarczy widywa� si� lub rozmawia� z Eto Demerzelem, Pierwszym Ministrem imperatora. Demerzel jest pa�skim protektorem i dlatego mo�emy powiedzie�, �e jest nim tak�e imperator.

��Czy to z tych samych danych dowiedzia� si� pan, �e Pierwszy Minister Demerzel protegowa� mnie gdziekolwiek? A mo�e jest w nich co� jeszcze, z czego wydedukowa� pan, �e otacza mnie szczeg�ln� opiek�?

��Po co przegl�da� zapisy, skoro wasze powi�zania s� powszechnie znane? Obaj o tym wiemy. Przyjmijmy wi�c to za pewnik i kontynuujmy. I prosz� � tu uni�s� d�onie � by nie trudzi� si� pan takimi serdecznymi zaprzeczeniami. To tylko strata czasu.

��W�a�ciwie zamierza�em zapyta�, dlaczego s�dzi pan, �e Demerzel chcia�by mnie chroni�? W jakim celu?

��Profesorze! Chce mi pan dokuczy�, udaj�c, �e uwa�a mnie za naiwnego? Wspomnia�em ju� o psychohistorii, kt�rej pragnie Demerzel.

��A ja powiedzia�em ju� panu, �e by�y to m�odzie�cze rozwa�ania, kt�re nie doprowadzi�y do niczego konkretnego.

��Profesorze, mo�e mi pan m�wi�, co tylko zechce. Aleja nie musz� przyjmowa� tego do wiadomo�ci. Dobrze, prosz� pozwoli�, �e b�d� szczery. Przeczyta�em pa�ski oryginalny tekst i pr�bowa�em go zrozumie�. Pomaga�o mi w tym kilku pracuj�cych u mnie matematyk�w. Powiedzieli, �e to zupe�nie nierealny sen szale�ca�

��Ca�kowicie si� z nimi zgadzam.

��Mam jednak wra�enie, �e Demerzel czeka, by rozwin�� pan psychohistori� i uczyni� j� dziedzin� praktyczn�. Je�li on mo�e czeka�, to i ja mog�. By�oby znacznie korzystniej dla pana, profesorze Seldon, bym mia� na co czeka�.

��A to dlaczego?

��Bo Demerzel nie utrzyma si� ju� d�ugo na swoim stanowisku. Opinia publiczna coraz bardziej si� od niego odwraca. Niewykluczone, �e imperator, znu�ony post�powaniem Pierwszego Ministra, mog�cym doprowadzi� go do utraty tronu, znajdzie kogo� na jego miejsce. Mo�e nawet moj� skromn� osob� spodoba si� imperatorowi wynie�� na to stanowisko. A pan nadal b�dzie potrzebowa� protektora, kogo�, kto dopilnuje, by m�g� pan pracowa� w spokoju i mia� fundusze na niezb�dne wyposa�enie naukowe oraz asystent�w.

��A pan by�by tym protektorem?

��Oczywi�cie. Z tego samego powodu co Demerzel. Potrzebuj� skutecznej techniki psychohistorycznej, bym m�g� efektywniej rz�dzi� Imperium.

Seldon pokiwa� g�ow� w zamy�leniu, odczeka� chwil�, po czym spyta�:

��W takim razie, panie Joranum, dlaczego mia�bym si� tym przejmowa�? Jestem tylko biednym naukowcem, wiod�cym spokojne �ycie i zajmuj�cym si� poboczn� ga��zi� matematyki. M�wi pan, �e Demerzel jest moim protektorem, a pan zajmie jego miejsce. Wobec tego nie musz� si� martwi� o moje interesy. Pan i Pierwszy Minister mo�ecie ze sob� walczy�. Bez wzgl�du na to, kto zwyci�y, i tak b�d� mia� protektora� tak przynajmniej pan powiedzia�.

Przyklejony u�miech Joranum jakby nieco zgas�. Namarti zwr�ci� ku niemu sw� ponur� twarz i wydawa�o si�, �e chce co� powiedzie�, lecz Joranum skin�� lekko d�oni�, a tamten tylko zakas�a� i nie odezwa� si� ani s�owem.

��Doktorze Seldon, czy jest pan patriot�? � spyta� Jo-Jo.

��Oczywi�cie. Dlaczego pan pyta? Imperium zapewni�o ludzko�ci tysi�ce lat pokoju, w ka�dym razie najcz�ciej pokoju, i popiera�o sta�y rozw�j.

��Rzeczywi�cie tak by�o. Przez ostatnie sto czy dwie�cie lat rozw�j nast�powa� jednak do�� powolnie.

Heliko�czyk wzruszy� ramionami.

��Nie zajmuj� si� tymi zagadnieniami.

��Nie musi pan. Dobrze pan wie, ze pod wzgl�dem politycznym ostatnie sto czy dwie�cie lat to czas niepokoj�w. Rz�dy imperator�w trwa�y kr�tko, a czasami bywa�y jeszcze skracane zab�jstwami�

��Nawet wspominanie o tym � przerwa� mu Seldon � jest bliskie zdrady stanu. Wola�bym, �eby pan nie�

��No widzi pan. � Joranum odchyli� si� do ty�u. � Prosz� zwr�ci� uwag�, jak niepewna jest pa�ska pozycja. Imperium chyli si� ku upadkowi. Ch�tnie m�wi� o tym otwarcie. Ci, kt�rzy id� w moje �lady, czyni� tak, gdy� dobrze wiedz�, �e tak jest. W roli prawej r�ki imperatora musimy mie� kogo�, kto b�dzie potrafi� kontrolowa� Imperium, st�umi ogniska rebelii, kt�re pojawiaj� si� niemal wsz�dzie, zostanie dow�dc� si� zbrojnych, zajmie si� ekonomi��

Seldon niecierpliwie machn�� r�k�.

��I to pan jest tym, kt�ry tego dokona, tak?

��Mam zamiar zosta� kim� takim. To nie b�dzie �atwe zadanie, dlatego te� w�tpi�, by by�o wielu ch�tnych� to po pierwsze. Jest oczywiste, �e Demerzel tego nie potrafi. Pod jego rz�dami Upadek Imperium post�puje w takim tempie, �e niebawem dojdzie do ca�kowitego za�amania.

��Natomiast pan potrafi�by powstrzyma� ten proces?

��Tak, doktorze Seldon. Z pana pomoc�. Pana i psychohistorii.

��By� mo�e Demerzel potrafi nie dopu�ci� do za�amania za pomoc� psychohistorii� je�li oczywi�cie ona w og�le istnieje.

��Istnieje � powiedzia� spokojnie Joranum. � Nie udawajmy, �e tak nie jest. Ale jej istnienie nie pomo�e Demerzelowi. Psychohistoria to tylko narz�dzie. Potrzebny jest rozum, by j� zrozumie�, i silne rami�, by si� ni� pos�ugiwa�.

��A pan je posiada, jak rozumiem.

��Tak. Znam swoje zalety. Potrzebuj� psychohistorii. Seldon pokr�ci� g�ow�.

��Wolno panu wyra�a� �yczenia. Ale ja jej nie mam.

��M a j� pan! Nie b�d� si� o to z panem sprzecza�. � Joranum pochyli� si� ku swemu rozm�wcy. � M�wi pan, �e jest patriot�. Musz� zaj�� miejsce Demerzela, by�my umkn�li zniszczenia Imperium. Jednak sam spos�b dokonania zamiany mo�e niezwykle os�abi� Imperium. Nie chc� do tego dopu�ci�. Pan m�g�by mi doradzi�, jak dokona� tego g�adko, subtelnie, bez rozlewu krwi czy innych szk�d. A wszystko dla dobra Imperium.

��Nie mog� � odpar� Seldon. � Przypisuje mi pan wiedz�, kt�rej nie posiadam. Chcia�bym panu pom�c, ale nie potrafi�.

Joranum nagle wsta�.

��No c�, wie pan, o czym my�l� i czego chc� od pana. Prosz� to przemy�le�. Prosz� te�, by pomy�la� pan o Imperium. Pewnie uwa�a pan, �e winien jest Demerzelowi, temu grabie�cy milion�w planet zamieszkanych przez ludzi, swoj� przyja��. Niech pan b�dzie ostro�ny. To, co pan robi, mo�e wstrz�sn�� podstawami Imperium. Prosz� pana o pomoc w imieniu kwadrylion�w ludzi �yj�cych w Galaktyce. Niech pan pomy�li o Imperium.

Jego g�os zamieni� si� w przejmuj�cy szept cz�owieka, kt�ry zna swoje wp�ywy. Seldon czu�, �e w �rodku ca�y si� trz�sie.

��Zawsze b�d� pami�ta� o Imperium � odpowiedzia�.

��W takim razie to wszystko, o co pana prosz� w tej chwili � stwierdzi� Joranum. � Dzi�kuj�, �e zgodzi� si� pan ze mn� spotka�.

Seldon obserwowa�, jak Joranum i jego towarzysz wychodz� z biura; drzwi otworzy�y si� bezg�o�nie i obaj m�czy�ni opu�cili pomieszczenie.

Zmarszczy� brwi. Co� go zaniepokoi�o, nie by� jednak pewien co.

Namarti utkwi� ciemne oczy w Joranum, kiedy usiedli w swoim starannie chronionym biurze w Sektorze Streelinga. Nie by�a to zbyt wymy�lna kwatera g��wna; w tym sektorze wci�� jeszcze byli s�abi, ale zamierzali wzmocni� sw� pozycj�.

Tempo rozwoju nowego ruchu by�o zdumiewaj�ce. Trzy lata temu zaczynali od zera, a teraz w niekt�rych miejscach na Trantorze byli ju� bardzo silni. Jednak �wiaty Zewn�trzne pozosta�y do tej pory niemal nietkni�te. Demerzel �wiadomie zostawi� je w spokoju, ale by� to jego b��d. To tu, na Trantorze, rebelie by�y niebezpieczne. Gdzie indziej mo�na je by�o kontrolowa�. W�a�nie tu Pierwszy Minister m�g� zosta� pozbawiony w�adzy. Dziwne, �e nie zdawa� sobie z tego sprawy. Nie na darmo Joranum twierdzi�, �e reputacja Demerzela jest przesadzona, �e okaza�by si� mi�czakiem, gdyby tylko ktokolwiek o�mieli� mu si� sprzeciwi�, i �e imperator zniszczy�by go szybko, gdyby jego bezpiecze�stwo zosta�o zagro�one.

Przynajmniej dotychczas wszystkie przepowiednie Joranum sprawdza�y si�. Ani razu nie musia� zboczy� z obranego kursu, poza kilkoma pomniejszymi sprawami, takimi jak �w wiec na Uniwersytecie Streelinga, kt�ry zak��ci� Seldon.

Mo�e w�a�nie dlatego Jo-Jo nalega�, by z nim porozmawia�. Nale�y zajmowa� si� starannie nawet najdrobniejszymi potkni�ciami. Joranum uwielbia� wygrywa�, a Namarti musia� przyzna�, �e wizja nieprzerwanego pasma sukces�w by�a najpewniejsz� drog� do zagwarantowania sobie nast�pnych zwyci�stw. Ludzie sk�onni s� unika� poni�enia zwi�zanego z przegran� przez do��czanie do strony, kt�ra wyra�nie wygrywa, i to nawet wbrew w�asnym pogl�dom.

Ale czy rozmowa z Seldonem okaza�a si� sukcesem, czy te� jeszcze jednym potkni�ciem: Namarti nie by� zachwycony konieczno�ci� towarzyszenia Joranum, a przepraszanie Seldona by�o dla niego upokarzaj�ce; co gorsza, nie s�dzi�, by odnios�o po��dany skutek.

Teraz Joranum siedzia� bez s�owa, najwyra�niej zatopiony w my�lach, ogryzaj�c kciuk, jakby stara� si� zaczerpn�� z niego jak�� straw� duchow�.

��Jo-Jo � odezwa� si� cicho.

By� jednym z niewielu ludzi, kt�rym wolno si� by�o zwraca� do Joranum za pomoc� zdrobnienia, publicznie wykrzykiwanego bez ko�ca przez t�umy. W ten spos�b Joranum zjednywa� sobie mi�o�� posp�lstwa, lecz w prywatnych kontaktach ��da� szacunku, robi�c wyj�tek jedynie dla tych bliskich przyjaci�, kt�rzy towarzyszyli mu od pocz�tku.

��Jo-Jo � odezwa� si� raz jeszcze. Joranum spojrza� na niego.

��Tak, G.D.? O co chodzi? � By� nieco rozdra�niony.

��Co zrobimy z Seldonem, Jo-Jo?

��Zrobimy? W tej chwili nic. Mo�e sam do nas do��czy.

��Po co czeka�? Mo�emy wywrze� na niego nacisk. Poci�gn�� za kilka sznurk�w na uniwersytecie i bardzo utrudni� mu �ycie.

��Nie, nie. Do tej pory Demerzel pozwala� nam i�� nasz� drog�. Ten g�upiec zbytnio wierzy w swoje si�y. Ale nie mo�emy zmusi� go do dzia�ania, dop�ki sami nie b�dziemy ca�kiem gotowi. A atak na Seldona m�g�by je wywo�a�. Podejrzewam, �e Demerzel przyk�ada niezwyk�� wag� do bada� tego Heliko�czyka.

��Z powodu tej psychohistorii, o kt�rej rozmawiali�cie?

��W rzeczy samej.

��Co to jest? Nigdy o tym nie s�ysza�em.

��Niewielu s�ysza�o. To matematyczna metoda analizowania zachowa� spo�ecze�stwa, kt�ra pozwoli przewidywa� przysz�o��.

Namarti zmarszczy� brwi i odsun�� si� nieco od Joranum. Zastanawia� si�, czy Jo-Jo sobie z niego �artuje. A mo�e powiedzia� to, by go roz�mieszy�? Sam nigdy nie potrafi� stwierdzi�, kiedy lub dlaczego ludzie chcieli, by si� �mia�. Nigdy te� nie mia� na to ochoty.

��Przewidywa� przysz�o��? W jaki spos�b? � spyta�.

��Ach! Gdybym to wiedzia�, po co by�by mi potrzebny Seldon?

��Szczerze m�wi�c, nie wierz� w to, Jo-Jo. Jak mo�na przewidywa� przysz�o��? Tym zajmuj� si� wr�bici.

��Wiem, ale kiedy ten Seldon przerwa� wiec, przyjrza�em mu si�. Dok�adnie. Osiem lat temu przyjecha� na Trantor i na sympozjum matematyk�w przedstawi� referat o psychohistorii. A potem wszystko ucich�o. Nigdy wi�cej nikt o tym nie wspomnia�. Nawet sam Seldon.

��Mo�e nie by�o nic do dodania.

��Ale� nie, jest wprost przeciwnie. Gdyby rozmowy o psychohistorii ucich�y powoli, gdyby by�a przedmiotem kpin, powiedzia�bym, �e nie ma w og�le o czym m�wi�. Kiedy jedna tak nagle ucina si� wszelkie dyskusje, oznacza to, �e ca�a sprawa zosta�a dok�adnie ukryta. By� mo�e w�a�nie dlatego Demerzel nie podejmuje �adnych krok�w, by nas powstrzyma�. Mo�e nie kieruje si� g�upawym samouwielbieniem; mo�e post�puje wed�ug zasad psychohistorii, kt�ra musia�a przewidzie� co�, co zamierza wykorzysta� w odpowiednim czasie, by zdoby� przewag�. Je�li tak jest, mo�emy ponie�� kl�sk�, chyba �e sami uczynimy u�ytek z psychohistorii.

��Seldon twierdzi, �e ona nie istnieje.

��A ty by� tak nie twierdzi� na jego miejscu?

��Powtarzam, �e powinni�my wywrze� na niego nacisk.

��To by si� na nic nie zda�o. Nie s�ysza�e� nigdy historii o toporze Yenna?

��Nie.

��Zna�by� j�, gdyby� pochodzi� z Nishaya, bo tam jest znan� klechd� ludow�. M�wi�c w skr�cie, Venn by� s�ynnym drwalem posiadaj�cym czarodziejski top�r, kt�ry jednym lekkim uderzeniem �cina� ka�de drzewo. Narz�dzie mia�o nieocenion� warto��, ale drwal nigdy nie troszczy� si�, by je ukry� czy zabezpieczy�. Mimo to top�r nigdy nie zosta� skradziony, bo nikt opr�cz Yenna nie m�g� go podnie�� ani obr�ci�. No c�, obecnie nikt opr�cz Seldona nie potrafi si� pos�ugiwa� psychohistori�. Gdyby stan�� po naszej stronie tylko dlatego, �e zmusiliby�my go do tego, nigdy nie mogliby�my by� pewni jego lojalno�ci. M�g�by podj�� takie dzia�ania, kt�re teoretycznie przynios�yby nam korzy�ci, ale po pewnym czasie okaza�oby si�, �e by�y tak prowadzone, �e ca�kiem niespodziewanie spowodowa�y nasz upadek. Nie, on musi przej�� na nasz� stron� z w�asnej woli i pracowa� dla nas, pragn�c, by�my zwyci�yli.

��Ale jak mo�emy go pozyska�?

��Jest jeszcze syn Seldona. Raych, chyba tak si� nazywa. Przyjrza�e� si� mu?

��Niezbyt dok�adnie.

��G.D., G.D., nie zrozumiesz najwa�niejszych spraw, je�li nie b�dziesz wszystkiego obserwowa�. Ten m�ody cz�owiek s�ucha� mnie wr�cz ca�ym cia�em. Wiem, �e wywar�em na nim du�e wra�enie. Je�li czego� jestem pewien, to wra�enia, jakie wywieram na ludziach. Wiem, kiedy kim� wstrz�sn��em i kiedy doprowadzi�em kogo� do zmiany pogl�d�w. � Joranum u�miechn�� si�, a nie by� to pseudou�miech obliczony na wkradanie si� w �aski t�umu podczas publicznych wyst�pie�. Tym razem u�miechn�� si� naprawd�: jako� ch�odno i gro�nie. � Zobaczymy, co mo�emy zrobi� z Raychem i czy przez niego zdo�amy dotrze� do Seldona.

Kiedy obaj politycy wyszli, Raych popatrzy� na Seldona, po czym podkr�ci� w�sa. Sprawia�o mu to przyjemno��. Tu, w Sektorze Streelinga, niekt�rzy m�czy�ni nosili co prawda w�sy, ale by�y one niezwykle cienkie, marne i nieokre�lonego koloru, a nawet je�li by�y ju� ciemne, te� wygl�da�y kiepsko. Wi�kszo�� m�czyzn nie zapuszcza�a ich wcale i cierpia�a z powodu go�ej g�rnej wargi. R�wnie� Seldon nie nosi� w�s�w. Przy jego kolorze w�os�w by�yby tylko parodi� zarostu.

Ch�opak przygl�da� si� uwa�nie Seldonowi, maj�c nadziej�, �e ten otrz��nie si� z zamy�lenia, po chwili zrozumia� jednak, �e nie zdo�a d�u�ej czeka�.

��Tato! � odezwa� si�. Heliko�czyk podni�s� wzrok i spyta�:

��O co chodzi?

Raych pomy�la�, �e ojciec wygl�da na nieco rozgniewanego, bo przerwa� mu rozmy�lania.

��Nie s�dz�, by spotkanie z tymi dwoma przynios�o ci co� dobrego.

��Doprawdy? A to dlaczego?

��No wiesz, ten szczup�y facet, jak mu tam, to ten sam, kt�remu przeszkodzi�e� na placu uniwersyteckim. Nie s�dz�, by mu si� to spodoba�o.

��Przecie� mnie przeprosi�.

��To nie by�y szczere przeprosiny. A ten drugi, Joranum, mo�e by� niebezpieczny. Co by si� sta�o, gdyby mieli ze sob� bro�?

��Co takiego? Tu, na terenie uniwersytetu? W moim biurze? To absurd. Uniwersytet to nie Billibotton. Poza tym gdyby spr�bowali co� zrobi�, z �atwo�ci� da�bym sobie z nimi rad�.

��No nie wiem, tato � powiedzia� Raych z pow�tpiewaniem. � Jeste� coraz�

��Nie ko�cz, ty niewdzi�czny potworze � rzek� Seldon, unosz�c karc�co palec. � M�wisz jak twoja matka, a ja mam do�� jej gadania. Wcale si� nie starzej� a przynajmniej nie tak bardzo. Poza tym by�e� ze mn�, a jeste� niemal tak sprytny jak ja.

Raych zmarszczy� nos.

��Taki spryt to za ma�o. � Nie by�o sensu sprzecza� si� z ojcem. Raych, s�ysz�c w�asne s�owa, wiedzia�, �e pomimo o�miu lat pobytu poza Dahlem wci�� u�ywa tamtejszego akcentu, co niezmiennie wi��e go z ni�sz� klas� spo�eczn�. By� r�wnie� niski, tak niski, �e czasami sam si� dziwi�. Mia� jednak swoje w�sy i ju� nikt nigdy nie b�dzie musia� si� nim opiekowa�.

��Co zamierzasz zrobi� w sprawie Joranum? � spyta�.

��W tej chwili nic.

��Wiesz, tato, par� razy widzia�em Joranum w TrantorVizji. Nagra�em nawet kilka holokaset jego przem�wie�. Wszyscy o nim m�wi�, wi�c pomy�la�em, �e musz� si� przekona�, co ma do powiedzenia. I wiesz co, m�wi ca�kiem sensownie. Nie lubi� go i mu nie ufam, ale on naprawd� gada z sensem. Chce, �eby wszystkie sektory mia�y r�wne prawa i takie same mo�liwo�ci, a w tym chyba nie ma nic z�ego, nie s�dzisz?

��Oczywi�cie, �e nie. Wszyscy cywilizowani ludzie tego chc�.

��To dlaczego u nas tak nie jest? Czy imperator te� tego chce? A Demerzel?

��Imperator i Pierwszy Minister musz� si� troszczy� o ca�e Imperium. Nie mog� skupi� wszystkich wysi�k�w na samym Trantorze. Joranum �atwo jest m�wi� o r�wno�ci, skoro za nic nie odpowiada. Gdyby zajmowa� wa�ne stanowisko, gdyby rz�dzi�, szybko zrozumia�by, �e jego wysi�ki musz� obejmowa� Imperium z�o�one z dwudziestu pi�ciu milion�w planet. Zrozumia�by te�, �e wszelkie poczynania s� hamowane przez same sektory. Ka�dy chce r�wno�ci dla siebie, ale dla innych ju� nie. Powiedz mi, Raych, czy twoim zdaniem Joranum powinien mie� szans� obj�� w�adz� tylko po to, by pokaza�, na co go sta�?

Ch�opak wzruszy� ramionami.

��Nie wiem. Niewykluczone. Ale gdyby usi�owa� ci zaszkodzi�, skoczy�bym mu do gard�a, zanim posun��by si� o centymetr.

��To znaczy, �e twoja lojalno�� wobec mnie jest wi�ksza od troski o Imperium.

��Jasne. Jeste� moim ojcem.

Seldon popatrzy� z zadowoleniem na Raycha, a jednak gdzie� w jego duszy kry� si� cie� niepewno�ci. Jak daleko mo�e si�ga� niemal hipnotyczny wp�yw Joranum?

Kiedy Hari Seldon usiad� w swoim fotelu, oparcie podda�o si� i odchyli�o nieco do ty�u. Przyj�� p�le��c� pozycj�. Za�o�y� r�ce za g�ow�, ale oczy mia� rozbiegane. Oddycha� bardzo lekko.

Dors Venabili siedzia�a po drugiej stronie pokoju � wy��czy�a w�a�nie przegl�dark� i od�o�y�a na miejsce mikrofilmy. Dokona�a do�� znacz�cej rewizji swoich pogl�d�w dotycz�cych incydentu Floriny, kt�ry wydarzy� si� we wczesnych wiekach historii trantorskiej, dlatego z przyjemno�ci� oderwa�a si� na kilka chwil od pracy i zastanawia�a, o czym rozmy�la Seldon.

Musi my�le� o psychohistorii. Prze�ledzenie bocznych �cie�ek tej na po�y chaotycznej techniki zajmie mu prawdopodobnie reszt� �ycia, a i tak jego badania pozostan� niekompletne. Z b�lem serca pozostawi wi�c to zadanie innym, cho�by Amarylowi, je�li �w m�odzieniec nie zm�czy� si� jeszcze t� dziedzin� wiedzy.

Z drugiej strony, psychohistoria nada�a sens jego �yciu. B�dzie d�u�ej �y�, maj�c problem, kt�ry tak bardzo go poch�ania � a to j� cieszy�o. Wiedzia�a, �e pewnego dnia go straci, i my�l ta sprawia�a jej b�l. Na pocz�tku wcale si� nad tym nie zastanawia�a; postawiono przed ni� proste zadanie � mia�a chroni� Hariego.

Kiedy w�a�ciwie zadanie zmieni�o si� w jej osobist� trosk�? Jak to mo�liwe, by tak bardzo by� jej potrzebny? Co takiego jest w tym m�czy�nie, �e �le si� czu�a, gdy nie by�o go w pobli�u � nawet je�li wiedzia�a, �e jest bezpieczny, i nie musia�a s�ucha� g��boko zakodowanych rozkaz�w. A te m�wi�y, �e bezpiecze�stwo Hariego to najwa�niejsze zadanie. Jak to si� sta�o, �e ow�adn�y ni� inne uczucia?

Dawno temu, gdy si� pojawi�y, rozmawia�a o tym z Demerzelem.

Popatrzy� wtedy na ni� bardzo powa�nie i powiedzia�:

��Jeste� z�o�on� istot�, Dors, a na uczucia nie ma prostej odpowiedzi. W moim �yciu by�o kilka os�b, kt�rych obecno�� sprawia�a, �e my�la�o mi si� �atwiej, a moje odpowiedzi by�y przyjemniejsze. Stara�em si� oceni� swobod� moich odpowiedzi w ich obecno�ci i trud, jaki mi sprawia�y, gdy ich nie by�o, by dowiedzie� si�, czy co� zyska�em, czy straci�em. �ledz�c ten proces, zrozumia�em jedno: przyjemno��, jak� sprawia�o mi ich towarzystwo, przewa�y�a nad smutkiem z powodu ich odej�cia. Tak wi�c lepiej jest do�wiadcza� tego, czego w�a�nie do�wiadczasz, ni� tego nie zazna�.

Pewnego dnia Hari odejdzie w nico��, a z ka�d� chwil� ten dzie� jest bli�ej. Nie wolno mi o tym rozmy�la�, stwierdzi�a w duchu. �eby odp�dzi� te nieweso�e my�li, odezwa�a si� do m�a:

��O czym tak dumasz?

��Co? � Seldon z wyra�nym wysi�kiem skupi� wzrok.

��Z pewno�ci� o psychohistorii. Pewnie w�a�nie szed�e� jeszcze jedn� �lep� �cie�k�.

��Ale� sk�d. Wcale o tym nie my�la�em. � Nagle si� roze�mia�. � Chcesz wiedzie�, o czym my�l�?� O w�osach!

��O w�osach? Czyich?

��W tej chwili o twoich. � Seldon patrzy� czule na Dors.

��Czy co� jest z nimi nie w porz�dku? Mam je ufarbowa� na inny kolor? A mo�e po tylu latach powinny posiwie�?

��Daj�e spok�j! Kto by chcia�, �eby twoje w�osy posiwia�y? Jednak przywiod�y mnie do my�li o czym� innym. Cho�by o Nishaya.

��Nishaya? A co to takiego?

��Nigdy nie by� cz�ci� przedimperialnego Kr�lestwa Trantora nie dziwi� si� wi�c, �e nie s�ysza�a� o nim. To �wiat: do�� ma�y odosobniony i pozbawiony znaczenia. Nie dostrzegany przez innych Ja wiem o mm co nieco, bo zada�em sobie trud, �eby mu si� przyjrze� Bardzo niewiele �wiat�w spo�r�d dwudziestu pi�ciu milion�w mo�e naprawd� wywo�a� sensacj�, jednak w�tpi�, by by� jeszcze jeden tak ma�o znacz�cy jak Nishaya. Ju� przez to tak wiele znaczy, rozumiesz? Dors odsun�a na bok swoje materia�y �r�d�owe i spyta�a:

��Sk�d si� wzi�a ta sk�onno�� do paradoks�w, skoro zawsze mi m�wi�e� �e nie znosisz czego� takiego? Jakie znaczenie ma co�, co nie ma znaczenia?

��Och, nie mam nic przeciwko paradoksom, kiedy sam je tworz�. Zrozum, Joranum pochodzi z Nishaya.

��Ach, to Joranum chodzi ci po g�owie.

��Tak. Przejrza�em kaset� z kilkoma jego przem�wieniami� Raych naciska�, bym to zrobi�. Nie s� zbyt sensowne, ale efekt ostateczny jest niemal hipnotyzuj�cy. Raych jest pod du�ym wra�eniem.

��S�dz�, �e ka�dy Dahlijczyk by�by. Te ci�g�e nawo�ywania Joranum w sprawie r�wno�ci sektor�w w naturalny spos�b przemawiaj� do ludzi z ni�szych warstw spo�ecznych, na przyk�ad do pracownik�w ciep�owni. Pami�tasz, jak byli�my w Dahlu?

��Pami�tam to bardzo dobrze i oczywi�cie nie obwiniam ch�opaka. Martwi mnie jedynie, �e Joranum pochodzi z Nishaya.

Dors wzruszy�a ramionami.

��No c�, Joranum musi przecie� sk�d� pochodzi�, dlaczego by wi�c nie z Nishaya. Tak jak inne �wiaty i ten musi czasami wysy�a� swoich ludzi, nawet na Trantor.

��Tak, ale jak ju� m�wi�em, zada�em sobie nieco trudu i zapozna�em si� z Nishaya. Uda�o mi si� nawet nawi�za� kontakt nadprzestrzenny z pewnym mniej znanym politykiem� za cen� poka�nej sumy kredyt�w, kt�r� nie mog� z czystym sumieniem obarcza� konta wydzia�u.

��Czy przynajmniej to, czego si� dowiedzia�e�, by�o warte tej kwoty?

��My�l�, �e tak. Wiesz, �e Joranum zawsze opowiada historyjki z mora�em, opowie�ci, kt�re s� legendami na jego macierzystej planecie. Tu, na Trantorze, s� mu wielce pomocne, bo dzi�ki nim jest odbierany jako kto� z ludu, pos�uguj�cy si� prost� ludow� filozofi�. Te opowiastki wr�cz za�miecaj� jego przem�wienia. Dzi�ki nim wygl�da na cz�owieka z ma�ego �wiata, wychowanego na odosobnionej, nieska�onej farmie. Ludzie to lubi�, szczeg�lnie Trantorczycy, kt�rzy co prawda raczej umarliby, ni� dali si� na takiej zamkn��, co jednak nie przeszkadza im o niej marzy�.

��Ale po co to wszystko?

��Najdziwniejsze jest to, �e �adna z tych opowie�ci nie jest znana cz�owiekowi z Nishaya, z kt�rym rozmawia�em.

��To o niczym nie �wiadczy, Hari. Nishaya jest mo�e ma�ym �wiatem, ale jednak �wiatem. To, co jest znane w tej cz�ci �wiata, w kt�rej urodzi� si� Joranum, nie musi by� znane w tej, z kt�rej pochodzi tw�j polityk.

��Nie, nie. Ludowe opowie�ci, w tej czy w innej formie, s� zazwyczaj podobne na ca�ym �wiecie. Poza tym mia�em powa�ne k�opoty, by zrozumie� tego m�czyzn�. M�wi� Standardowym J�zykiem Galaktycznym z silnym akcentem. Rozmawia�em te� z kilkoma innymi lud�mi z tego �wiata, �eby sprawdzi� ich akcent, i okaza� si� taki sam.

��I co z tego wynika?

��Joranum m�wi bez akcentu. Jego trantorski jest do�� dobry. Prawd� m�wi�c, jest o wiele lepszy ni� m�j. Ja, tak jak inni Heliko�czycy, stawiam akcent nad �r�. On tego nie robi. Zgodnie z tym co m�wi� dane, przyby� na Trantor w wieku dziewi�tnastu lat. Uwa�am, �e jest wr�cz niemo�liwe, by dziewi�tna�cie lat pos�ugiwa� si� t� barbarzy�sk� odmian� Standardowego J�zyka Galaktycznego, a potem przyby� na Trantor i straci� akcent. Cho�by przebywa� tu nie wiem jak d�ugo, w jego mowie pozosta�by jaki� �lad rodzimego akcentu. Zwr�� uwag� na Raycha i spos�b, w jaki m�wi, od czasu do czasu pope�niaj�c b��dy.

��Wi�c jakie wyci�gasz wnioski?

��Joranum wcale nie pochodzi z Nishaya. W gruncie rzeczy uwa�am, �e wybra� Nishaya, poniewa� jest to miejsce tak odludne i oddalone, �e nikt nawet nie pomy�li, by to sprawdzi�. By nie da� si� przy�apa� na k�amstwie, musia� przeprowadzi� dok�adne badania komputerowe. Nie tak �atwo jest znale�� takie miejsce.

��Hari, przecie� to �mieszne. Po co mia�by udawa�, �e pochodzi ze �wiata, z kt�rego tak naprawd� nie pochodzi? Potrzebowa�by do tego mn�stwa sfa�szowanych zapis�w.

��I prawdopodobnie to w�a�nie zrobi�. Pewnie ma a� tylu wyznawc�w w s�u�bach cywilnych, �e mu to umo�liwili. Pewnie nikt nie przegl�da� tych zapis�w, a wszyscy jego towarzysze s� zbyt wielkimi fanatykami, by o tym m�wi�.

��Wci�� nie rozumiem, dlaczego to zrobi�.

��Podejrzewam, �e Joranum nie chce, by ludzie wiedzieli, sk�d naprawd� pochodzi.

��Dlaczego? Wszystkie �wiaty Imperium s� sobie r�wne, tak pod wzgl�dem prawa, jak i obyczaj�w.

��Nie znam si� na tym. Te szczytne teorie nigdy nie s� wprowadzane w �ycie.

��Sk�d wi�c pochodzi? Domy�lasz si�?

��Tak. I tu wracamy do tematu w�os�w.

��A co takiego jest we w�osach?

��W czasie spotkania z Jo-Jo czu�em si� fatalnie, siedz�c i patrz�c na niego, i nie mog�em zrozumie� przyczyny tak pod�ego samopoczucia. Wreszcie u�wiadomi�em sobie, �e czuj� si� tak z powodu jego w�os�w. Jest w nich co� takiego, jakby by�y o�ywione, jaka� fa�szywa po�wiata. S� takie� perfekcyjne. Nigdy przedtem nie widzia�em czego� takiego. W pewnej chwili zrozumia�em. Jego w�osy s� sztuczne, bardzo starannie implantowane w sk�rze g�owy, kt�ra powinna by� pozbawiona czego� takiego.

��Powinna by�? � spyta�a Dors, mru��c oczy. Nagle wszystko sta�o si� dla niej jasne. � Uwa�asz, �e� |

��Owszem, tak w�a�nie uwa�am. Pochodzi z kultywuj�cego przesz�o��, przesi�kni�tego mitologi� Sektora Mycogen na Trantorze. W�a�nie to tak starannie usi�uje ukry�.

Dors Venabili przemy�la�a wszystko spokojnie. Tylko tak stara�a si� my�le� � spokojnie. Zamkn�a oczy, by si� skupi�. Up�yn�o ju� osiem lat od chwili, gdy odwiedzi�a z Harim Mycogen. Niewiele tam by�o do podziwiania, mo�e opr�cz jedzenia.

Cho� nie byli w tym sektorze od dawna, jego obraz pozosta� w jej pami�ci. Surowe, puryta�skie, zdominowane przez m�czyzn spo�ecze�stwo k�ad�ce nacisk na dokonania z przesz�o�ci; usuwanie w�os�w z ca�ego cia�a w bolesnym procesie rozmy�lnego samodoskonalenia, by Mycoge�czycy odr�niali si� od innych i by, jak podkre�lali, �wiedzieli, kim s��; ich legendy; ich wspomnienia (albo fantazje) o czasach, gdy to oni panowali w Galaktyce, gdy byli d�ugowieczni i gdy istnia�y roboty.

Otworzy�a oczy i spyta�a:

��Dlaczego, Hari?

��O co pytasz, kochanie?

��Dlaczego udaje, �e nie pochodzi z Mycogenu?

Nie s�dzi�a, by Hari pami�ta� Mycogen lepiej ni� ona; prawd� m�wi�c, by�a tego pewna, cho� jego umys� by� sprawniejszy ni� jej, a ju� z pewno�ci� pracowa� inaczej. Jej tylko zapami�tywa� i wyci�ga� oczywiste wnioski tak, jak przeprowadza si� dedukcj� matematyczn�. Natomiast umys� Hariego pracowa� nieoczekiwanymi skokami. Seldon lubi� mawia�, �e intuicja jest domen� jego asystenta, Yugo Amaryla, jednak Dors nie da�a si� na to nabra�. Lubi� te� przybiera� poz� nie-zainteresowanego �wiatem matematyka, kt�ry patrzy na otaczaj�c� go rzeczywisto�� wiecznie zdumionymi oczami, jednak i tym jej nie zwi�d�.

��Dlaczego udaje, �e nie� pochodzi z Mycogenu? � powt�rzy�a pytanie, podczas gdy Seldon wci�� siedzia� zapatrzony w g��b w�asnej duszy, co Dors zawsze kojarzy�o si� z ch�ci� lepszego wykorzystania psychohistorii.

Wreszcie si� odezwa�:

��To surowe i bardzo zamkni�te spo�ecze�stwo. Zawsze s� tam tacy, kt�rzy j�trz�, chc�c decydowa� o ka�dym jego kroku i kontrolowa� ka�d� my�l. Zawsze s� tam tacy, kt�rzy rozumiej�, �e nie mo�na ich ca�kowicie podporz�dkowa� narzuconym rygorom, i to oni pragn� wi�kszych swob�d dost�pnych w bardziej �wieckim zewn�trznym �wiecie. To zrozumia�e.

��Czy dlatego funduj� sobie sztuczne w�osy?

��Nie, nie zawsze. Przeci�tny Uciekinier, tak Mycoge�czycy nazywaj� dezerter�w i oczywi�cie pogardzaj� nimi, nosi peruk�. To znacznie prostsze, ale mniej efektywne. M�wiono mi, �e naprawd� powa�ny Uciekinier implantuje sobie sztuczne w�osy. Ten proces jest trudny i kosztowny, ale daje znakomity efekt. Nigdy przedtem si� z tym nie zetkn��em, chocia� s�ysza�em o tym. Sp�dzi�em wiele lat, zg��biaj�c wiedz� o wszystkich o�miuset sektorach Trantora i usi�uj�c wypracowa� podstawowe zasady oraz matematyczne uzasadnienie psychohistorii. Nie mam jeszcze niestety zbyt wiele do powiedzenia, ale dowiedzia�em si� co nieco.

��Ale dlaczego Uciekinierzy musz� ukrywa� fakt, �e pochodz� z Mycogenu? O ile wiem, nie s� przecie� prze�ladowani.

��Nie, rzeczywi�cie nie s�. Prawd� m�wi�c, generalnie nie uwa�a si� ich za ludzi ni�szego stanu. Jest gorzej. Mycoge�czyk�w nie traktuje si� powa�nie. Wszyscy przyznaj�, �e s� inteligentni, doskonale wykszta�ceni, pe�ni godno�ci, kulturalni, �e rewelacyjnie gotuj� i posiadaj� niemal przera�aj�c� zdolno�� zapewniania dostatku swemu sektorowi� a jednak nikt nie traktuje ich powa�nie. Ludzie mieszkaj�cy poza Mycogenem uwa�aj�, �e ich wiara jest bzdurna, �mieszna i niezwykle g�upia. Ten wizerunek przylgn�� nawet do tych Mycoge�czyk�w, kt�rzy s� Uciekinierami. Mycoge�czyk, kt�ry usi�owa�by si�gn�� po w�adz�, narazi�by si� na �miech. Mo�na �y� z l�kiem. Mo�na nawet �y� w pogardzie. Ale �y�, kiedy ci� wy�miewaj�? Tego nie potrafi� znie��. Joranum chce zosta� Pierwszym Ministrem, wi�c musi mie� w�osy, a by mie� spok�j, musi opowiada� wszystkim, �e wychowa� si� w jakim� zapad�ym �wiecie tak odleg�ym od Mycogenu, jak to tylko mo�liwe.

��Przecie� bywaj� ludzie, kt�rzy s� �ysi.

��Tak, ale oni nie depiluj� sobie w�os�w w taki spos�b, jak to robi� Mycoge�czycy. Na �wiatach Zewn�trznych nie mia�oby to wcale znaczenia, ale nie w Mycogenie. Mycoge�czycy tak bardzo staraj� si� zachowa� swoj� odr�bno��, �e niezwykle rzadko kt�ry� z nich opuszcza Trantor. Jednak tu, na Trantorze, jest inaczej. Ludzie mog� by� �ysi, lecz zazwyczaj maj� cho�by grzywk�, kt�ra okre�la ich jako nie-Mycoge�czyk�w, albo zapuszczaj� w�sy czy brod�. Ci nieliczni, kt�rzy s� zupe�nie pozbawieni w�os�w, zazwyczaj z powodu choroby, nie maj� szcz�cia. S�dz�, �e musz� si� porusza� z za�wiadczeniem lekarskim, by m�c udowodni�, �e nie s� Mycoge�czykami.

��Czy to mo�e nam pom�c? � spyta�a Dors, marszcz�c nieco brwi.

��Nie jestem pewien.

��Czy potrafi�by� udowodni�, �e on jest Mycoge�czykiem?

��Nie jestem pewien, czy by�oby �atwo tego dokona�. Musia� bardzo starannie zatrze� �lady, ale nawet gdybym by� w stanie�

��Tak?

Seldon wzruszy� ramionami.

��Nie chcia�bym, by moje dzia�ania wznieca�y fanatyzm. Sytuacja spo�eczna na Trantorze jest wystarczaj�co z�a bez wywo�ywania zagro�enia, kt�rego ani ja, ani nikt inny nie b�dzie m�g� potem kontrolowa�. Je�li b�d� musia� wyci�gn�� spraw� Mycogenu, zrobi� to w ostateczno�ci.

��To znaczy, �e i tobie jest potrzebny minimalizm.

��Oczywi�cie.

��Co w takim razie zamierzasz zrobi�?

��Ustali�em ju� termin spotkania z Demerzelem. Mo�e on b�dzie wiedzia�, co robi�.

Dors popatrzy�a surowo na Seldona.

��Hari, nie wpadasz przypadkiem w pu�apk�, oczekuj�c, �e Demerzel rozwi��e za ciebie ka�dy problem?

��Nie, ale mo�liwe, �e rozwi��e ten problem.

��A je�li tego nie zrobi?

��Wtedy b�d� musia� pomy�le� o czym� innym, prawda?

��O czym na przyk�ad?

Na twarzy Heliko�czyka pojawi� si� wyraz b�lu.

��Nie wiem, Dors. Ty r�wnie� nie mo�esz oczekiwa� ode mnie, �e rozwi��� ka�dy problem.

Nikt nie widywa� zbyt cz�sto Eto Demerzela, mo�e tylko imperator Cleon. Pierwszy Minister postanowi� pozosta� na uboczu z bardzo wielu powod�w, mi�dzy innymi dlatego, �e mimo up�ywu czasu jego wygl�d prawie si� nie zmienia�.

.Hari Seldon nie widzia� go od wielu lat, a ich ostatnia prywatna rozmowa odby�a si� w czasach, gdy Hari ko�czy� sw� podr� po sektorach Trantora.

Po spotkaniu Seldona z Laskinem Joranum i Seldon, i Demerzel czuli, �e lepiej b�dzie, je�li nie ujawni� ich zwi�zku. Wizyta Heliko�czyka w biurze Pierwszego Ministra w Pa�acu Imperialnym nie prze-sz�aby niezauwa�enie, dlatego ze wzgl�d�w bezpiecze�stwa postanowili spotka� si� w ma�ym, cho� luksusowym apartamencie hotelu Brzeg Kopu�y, po�o�onego tu� poza terenami nale��cymi do pa�acu.

Spotkanie z Demerzelem w bolesny spos�b przywiod�o wspomnienia dawnych czas�w. Ju� sam fakt, �e Eto wci�� wygl�da� dok�adnie tak jak wtedy, zwi�kszy� b�l. Jego twarz wci�� mia�a silne, regularne kszta�ty. Wci�� by� wysoki i wygl�da� na krzepkiego m�czyzn�; mia� te same ciemne w�osy z ja�niejszymi pasemkami. Nie by� przystojny, ale wygl�da� powa�nie i dystyngowanie. Dok�adnie tak, jak powinien wygl�da� Pierwszy Minister Imperium. Nigdy wcze�niej w historii Imperium nie wygl�da� tak �aden cz�owiek sprawuj�cy w�adz�. Ma sw�j styl, pomy�la� Seldon, a to daje mu po�ow� w�adzy, jak� ma nad imperatorem, a tym samym nad dworem imperialnym i � co za tym idzie � nad ca�ym Imperium.

Podchodz�c do Seldona, Demerzel u�miecha� si� delikatnie, nie zmienia�o to jednak w �aden spos�b powagi jego oblicza.

��Mi�o mi ci� widzie�, Hari � powiedzia�. � Troch� si� ba�em, �e zmienisz zdanie i odwo�asz spotkanie.

��A ja ba�em si� bardziej ni� troch�, �e pan to zrobi, Pierwszy Ministrze.

��Eto, je�li obawiasz si� u�ywa� mojego prawdziwego imienia.

��Nie m�g�bym. Pan wie, �e nie mog� go wym�wi�.

��Mo�esz, gdy zwracasz si� do mnie. Chcia�bym je us�ysze�. Seldon zawaha� si�, jakby nie wierzy�, �e z jego ust wyjdzie jakie� s�owo.

��Daneel � powiedzia� z oci�ganiem.

��R. Daneel Olivaw � rzek� Demerzel. � Tak. Zjesz ze mn� obiad, Hari. Gdybym to ja jad� z tob�, nie musia�bym je��, co sprawi�oby mi ulg�.

��Rozumiem, ale obiad dw�ch os�b, podczas kt�rego je tylko jedna, nie jest moj� ulubion� form� biesiady. Mo�e spr�bowa�by� k�s czy dwa�

��Tylko �eby ci sprawi� przyjemno��

��B�dzie mi mi�o � odpar� Seldon. � Wci�� si� jednak zastanawiam, czy m�drze robimy, spotykaj�c si�.

��Takie s� rozkazy imperatora. To on pragn��, bym si� z tob� spotka�.

��Dlaczego, Daneelu?

��Za dwa lata zn�w odb�dzie si� Zjazd Dziesi�cioletni. Wygl�dasz na zdumionego. Czy�by� zapomnia�?

��Ale� nie. Po prostu nie my�la�em o tym.

��Nie zamierzasz wzi�� w nim udzia�u? Twoje wyst�pienie by�o przebojem ostatniego zjazdu.

��Tak. Moja psychohistoria zosta�a zauwa�ona.

��Zwr�ci�e� na siebie uwag� imperatora. Nie uda�o si� to �adnemu innemu matematykowi.

��Pocz�tkowo to ty zwr�ci�e� na mnie uwag�, a nie imperator. Zaraz potem musia�em wyjecha� i pozosta� w ukryciu a� do chwili, gdy mog�em ci� zapewni�, �e rozpocz��em badania nad psychohistori�. Dopiero wtedy pozwoli�e� mi pozosta� w bezpiecznym miejscu.

��To, �e jeste� dziekanem presti�owego Wydzia�u Matematyki, ma chyba ma�o wsp�lnego z bezpiecze�stwem.

��Ma, skoro s�u�y ukryciu mojej psychohistorii.

��O, zaraz pojawi si� jedzenie. Porozmawiajmy przez chwil� o czym� innym, na przyk�ad o dobrych przyjacio�ach. Jak tam Dors?

��Jest wspania�a. Prawdziwa �ona. Zanudza mnie na �mier� swoj� trosk� o moje bezpiecze�stwo.

��Na tym polega jej praca.

��I wci�� mi o tym przypomina. Powa�nie, Daneelu, nigdy nie zdo�am wyrazi�, jak bardzo jestem ci wdzi�czny, �e pozna�e� nas ze sob�.

��Dzi�kuj�, Hari, ale prawd� m�wi�c, nie przewidywa�em, �e b�dziecie szcz�liwi, a szczeg�lnie nie spodziewa�em si� tego po Dors�

��I tak jestem ci wdzi�czny, bez wzgl�du na to, czego si� spodziewa�e�.

��Ciesz� si� niezmiernie, ale dalsze konsekwencje tego daru mog� nie by� takie przyjemne� podobnie jak konsekwencje mojej przyja�ni.

Na to Seldon nie znalaz� ju� odpowiedzi, dlatego zach�cony gestem Demerzela, zabra� si� do jedzenia. Po chwili wskaza� kawa�ek ryby, kt�ry mia� na widelcu, i powiedzia�:

��Nie wiem, co to za potrawa, ale rozpoznaj� kuchni� mycoge�sk�.

��Zgadza si�. Wiem, �e j� lubisz.

��Jest usprawiedliwieniem istnienia Mycoge�czyk�w. Jedynym usprawiedliwieniem. Nie wolno mi jednak zapomina�, �e dla ciebie maj� specjalne znaczenie.

��To specjalne znaczenie ju� si� sko�czy�o. Dawno, dawno temu ich przodkowie mieszkali na Aurorze. �yli po trzysta lat, a nawet d�u�ej i byli panami Pi��dziesi�tki, Pi��dziesi�ciu �wiat�w Galaktyki. To w�a�nie mieszkaniec Aurory zaprojektowa� mnie i zbudowa�. Nie zapomnia�em o tym; pami�tam to dok�adnie i bez przekr�cania fakt�w, tak jak to robi� ich mycoge�scy potomkowie. A jednak wtedy, dawno, dawno temu, opu�ci�em ich. Sam dokona�em wyboru, kiedy zrozumia�em, na czym polega dobro ludzko�ci, po czym poszed�em w�asn� drog� i do tej pory pracuj� dla ludzko�ci, jak potrafi� najlepiej.

��Czy kto� mo�e nas pods�uchiwa�? � zatrwo�y� si� nagle Seldon. Demerzel wygl�da� na rozbawionego.

��Je�li dopiero teraz o tym pomy�la�e�, to o wiele za p�no. Ale nie obawiaj si�, podj��em niezb�dne �rodki ostro�no�ci. Nie widzia�o ci� zbyt wiele os�b, gdy tu wchodzi�e�, niewielu ci� zobaczy, gdy b�dziesz st�d wychodzi�. A ci, kt�rzy ci� zobacz�, nie b�d� zdziwieni. Jestem znany jako matematyk amator, wielce ambitny, chocia� ma�o zdolny. Jest to �r�d�o rozbawienia tych cz�onk�w dworu, kt�rzy nie s� do ko�ca moimi przyjaci�mi. Ludzie nie zdziwi� si�, gdy zobacz�, �e staram si� przygotowa� podstawy przed nadchodz�cym Zjazdem Dziesi�cioletnim. W�a�nie w sprawie zjazdu chcia�em si� z tob� skonsultowa�.

��Nie wiem, czy potrafi� ci pom�c. Tylko o jednym m�g�bym by� mo�e m�wi� w czasie zjazdu, a o tym w�a�nie nie mog� m�wi�. Je�li w og�le wezm� w nim udzia�, to jedynie jako s�uchacz. Nie zamierzam przedstawia� �adnych prac.

��Rozumiem. Ale je�li chcesz us�ysze� co� ciekawego, to powiem ci, �e Jego Imperialna Mo�� pami�ta ci�.

��Pewnie dlatego, �e to ty o mnie pami�ta�e�.

��Nie. To nie ja si� do tego przyczyni�em. Jednak Jego Imperialna Mo�� czasami mnie zaskakuje. Zdaje sobie spraw� ze zbli�ania si� zjazdu i najwyra�niej pami�ta twoje przem�wienie na ostatnim. Musz� ci� ostrzec, �e wci�� interesuje si� psychohistori� i tym, co mo�e z niej wynikn��. Jest ca�kiem prawdopodobne, �e mo�e zechcie� ci� zobaczy�. Dw�r z pewno�ci� uzna�by to za wielki zaszczyt: uzyska� wezwanie od imperatora dwa razy w �yciu to nie byle co.

���artujesz. A na co by mu si� zda�o spotkanie ze mn�?

��W ka�dym razie, je�li zostaniesz wezwany na audiencj�, nie b�dziesz m�g� odm�wi� A jak si� miewaj� twoi m�odzi protegowani, Yugo i Raych?

��Z pewno�ci� wiesz. Domy�lam si�, �e nie spuszczasz mnie z oka.

��To prawda. Robi� to dla twojego bezpiecze�stwa, ale nie znam wszystkich szczeg��w twojego �ycia. Niestety, wi�kszo�� czasu wype�niaj� mi obowi�zki, a poza tym nie dostrzegam wszystkiego.

��Czy Dors nie sk�ada ci raport�w?

��Jedynie w sytuacjach kryzysowych. Niech�tnie odgrywa rol� szpiega w sprawach ma�ej wagi. � Zn�w u�miechn�� si� lekko.

Seldon odchrz�kn��.

��Moi ch�opcy maj� si� dobrze. Niezwykle trudno jest poskromi� Yugo. Jest bardziej psychohistorykiem ni� ja i pewnie uwa�a, �e go powstrzymuj�. Je�li chodzi o Raycha, to kochany �obuziak� zawsze nim by�. Zdoby� moje wzgl�dy ju� wtedy, gdy by� okropnym ulicznym �obuzem, a co dziwniejsze, zdoby� r�wnie� wzgl�dy Dors. Wierz�, Daneelu, �e gdyby Dors znudzi�a si� mn� i chcia�a mnie opu�ci�, i tak zosta�aby ze wzgl�du na mi�o�� do Raycha.

Demerzel pokiwa� g�ow�, a Seldon kontynuowa� ze smutkiem.

��Gdyby Rashelle z Wye nie uzna�a, �e jest godny uwagi, dzi� nie by�oby mnie tutaj. Zastrzelono by mnie. � W zachowaniu Seldona wyczuwa�o si� niepok�j. � Nie cierpi� o tym my�le�, Daneelu. To wydarzenie by�o tak ca�kowicie przypadkowe i nieprzewidywalne. Czy psychohistori� mog�aby co� na to poradzi�?

��Czy� nie m�wi�e� mi, �e psychohistori� mo�e jedynie okre�la� prawdopodobie�stwa dotycz�ce olbrzymich liczb, a nie zajmuje si� jednostkami?

��Ale je�li konkretna jednostka jest przypadkiem kluczow��

��Pewnie wkr�tce zrozumiesz, �e �adna jednostka nie jest tak naprawd� kluczow� postaci�. Nawet ja� czy ty.

��By� mo�e masz racje. Zauwa�y�em, �e bez wzgl�du na to, jak bym pracowa� nad tymi za�o�eniami, i tak my�l� o sobie jak o kim� wa�nym. Ty te� jeste� wa�n� osob� i dlatego w�a�nie przyszed�em tu z tob� porozmawia� tak szczerze, jak to tylko mo�liwi. Musz� wiedzie�.

��Musisz wiedzie�? Co?

Resztki posi�ku zosta�y uprz�tni�te, a �wiat�o w pokoju nieco przygas�o; wydawa�o si�, �e �ciany troch� si� przybli�y�y, co zapewnia�o poczucie wi�kszej prywatno�ci.

��Joranum � rzek� Seldon. Wypowiedzia� jedno s�owo, jakby uwa�a�, �e samo nazwisko powinno wszystko wyja�nia�.

��Ach, tak.

��Wiesz o nim?

��Oczywi�cie. Jak m�g�bym nie wiedzie�?

��No c�, ja te� chc� o nim wiedzie�.

��A co?

��Daj spok�j, Daneelu, nie kpij sobie ze mnie. Jest niebezpieczny?

��Oczywi�cie, �e jest niebezpieczny. Masz co do tego jakie� w�tpliwo�ci?

��Pytam, czy jest niebezpieczny dla ciebie. Czy zagra�a twojej pozycji Pierwszego Ministra.

��Dok�adnie to mam na my�li. W�a�nie na tym polega zagro�enie z jego strony.

��I pozwalasz na to?

Demerzel pochyli� si� do przodu i opar� lewy �okie� na stole.

��Hari, s� pewne sprawy, kt�re nie czekaj� na moje pozwolenie. Pofilozofujmy na ten temat. Jego Imperialna Mo�� Cleon, Pierwszy tego Imienia, zasiada na tronie od osiemnastu lat i przez ca�y ten czas to ja by�em jego szefem sztabu, a potem Pierwszym Ministrem, mimo �e s�u�y�em ju� na nieco po�ledniejszych stanowiskach w ostatnich latach panowania jego ojca. To d�ugi okres, a Pierwszy Minister rzadko pozostaje u w�adzy tak d�ugo.

��Ty, Daneelu, nie jeste� zwyk�ym Pierwszym Ministrem i sam dobrze o tym wiesz. Musisz pozosta� u w�adzy do chwili, gdy rozwiniemy psychohistori�. Nie �miej si�. To prawda. Kiedy osiem lat temu spotkali�my si� po raz pierwszy, powiedzia�e� mi, �e Imperium jest na skraju Upadku. Zmieni�e� zdanie na ten temat?

��Nie, oczywi�cie, �e nie.

��Prawd� m�wi�c, Upadek zarysowuje si� teraz wyra�niej, prawda?

��Owszem, tak w�a�nie jest, chocia� stara�em si� temu zapobiec.

��A co si� stanie bez ciebie? Joranum podburza przeciwko tobie ca�e Imperium.

��Trantor, Hari. Trantor. Jak do tej pory, mimo wyra�nych symptom�w pogarszaj�cych si� warunk�w ekonomicznych i malej�cego handlu, �wiaty Zewn�trzne s� stabilne i do�� zadowolone z moich dokona�.

��Jednak to Trantor jest miejscem, gdzie to si� liczy. Trantor � imperialny �wiat, na kt�rym �yjemy, stolica Imperium, jego serce i centrum administracyjne � mo�e sprawi�, �e b�dziesz musia� odej��. Nie m�g�by� zatrzyma� stanowiska, gdyby Trantor powiedzia� �nie�.

��Zgadzam si� z tob�.

��A je�li odejdziesz, kto zaopiekuje si� �wiatami Zewn�trznymi, zmniejszy tempo Upadku i powstrzyma Imperium przed degeneracj� prowadz�c� do anarchii?

��Rzeczywi�cie, tak si� mo�e sta�.

��Musisz wi�c co� z tym zrobi�. Yugo jest przekonany, �e znajdujesz si� w �miertelnym niebezpiecze�stwie i �e nie zdo�asz utrzyma� swojej pozycji. Podpowiada mu to intuicja. Dors m�wi to samo, a wyja�nia to za pomoc� Trzech Praw�

��Robotyki � doko�czy� Demerzel.

��Wydaje mi si�, �e m�odego Raycha bardzo poci�ga doktryna Joranum. Rozumiesz, on jest Dahlijczykiem. A ja� ja nie jestem pewny, co robi�, dlatego przyszed�em do ciebie, �eby� mnie uspokoi�. Chcia�bym us�ysze�, �e kontrolujesz sytuacj�.

��Zrobi�bym to, gdyby tak by�o. Nie mog� ci jednak powiedzie� nic, co by ci� uspokoi�o. Naprawd� jestem w niebezpiecze�stwie.

��Nie robisz nic, by temu zaradzi�?

��Przeciwnie. Robi� bardzo du�o, by powstrzyma� niezadowolenie i ograniczy� zasi�g oddzia�ywania ideologii Joranum. Gdybym tego nie robi�, prawdopodobnie ju� teraz nie sprawowa�bym mego urz�du. Jednak to, co robi�, nie wystarcza.

Seldon zawaha� si�, ale w ko�cu powiedzia�:

��Uwa�am, �e Joranum jest Mycoge�czykiem.

��Czy to mo�liwe?

��Takie jest moje zdanie. Pomy�la�em, �e mogliby�my wykorzysta� to przeciwko niemu, ale waham si�, bo wtedy mog� si� ujawni� fanatycy.

��M�drze zrobi�e�, nie podejmuj�c dzia�a�. Wiele rzeczy, kt�re mo�na by wykorzysta�, spowodowa�oby niepo��dane skutki uboczne. Zrozum, Hari, ja nie obawiam si� ust�pi� ze stanowiska. Zrobi�bym to, gdyby uda�o si� znale�� kogo�, kto po�wi�caj�c si� tak jak ja sprawom nadrz�dnym, potrafi�by mo�liwie jak najbardziej op�ni� Upadek. Z drugiej jednak strony, uwa�am, �e by�oby fatalnie, gdyby moje miejsce zaj�� Joranum.

��W takim razie cokolwiek zrobimy, �eby go powstrzyma�, i tak b�dzie to odpowiednie post�powanie.

��Nie do ko�ca, impenum mo�e ogarn�� anarcma nawet wteay, gay zniszczy si� Joranum, a ja pozostan� na stanowisku. Nie mog� wi�c zrobi� czego�, co wyeliminuje Joranum, a mi pozwoli zosta� na stanowisku, je�li tym samym przyspieszy�bym Upadek Imperium. Do tej pory nie zdo�a�em wymy�li� czego�, co na pewno zniszczy�oby Joranum, a jednocze�nie pozwoli�o unikn�� anarchii.

��Minimalizm � wyszepta� Seldon.

��S�ucham?

��Dors wyja�ni�a mi, �e b�dzie ci� kr�powa� minimalizm.

��Tak w�a�nie jest.

��Wobec tego moja wizyta u ciebie, Daneelu, nie ma sensu.

��Czy mam rozumie�, �e przyszed�e�, chc�c si� uspokoi�, i nie�fena-laz�e� tego?

��Obawiam si�, �e o to chodzi.

��Ale ja te� oczekiwa�em, �e spotkanie z tob� mnie uspokoi.

��Szuka�e� tego we mnie?

��W psychohistorii, kt�ra powinna przewidzie� bezpieczn� drog�, skoro ja tego nie potrafi�.

Seldon westchn�� ci�ko.

��Daneelu, psychohistori� nie jest jeszcze rozwini�ta w takim stopniu. Pierwszy Minister popatrzy� ponuro na Heliko�czyka.

��Mia�e� przecie� osiem lat, Hari.

��Niewa�ne, osiem czy osiemset lat. Nie jest jeszcze wystarczaj�co rozwini�ta. To problem trudny do rozwi�zania.

��Nie oczekiwa�em, �e ta technika zostanie doprowadzona do perfekcji � odpowiedzia� Demerzel. � Mog�e� przynajmniej stworzy� szkic, konstrukcj�, pewne zasady, kt�re mog�yby pos�u�y� za drogowskaz. By� mo�e niedoskona�y, ale by�oby to lepsze ni� domys�y.

��Nie mam nic wi�cej ni� osiem lat temu � rzek� Seldon z b�lem w g�osie. � Dlatego musisz zachowa� w�adz�, a Joranum trzeba zniszczy� w taki spos�b, by sytuacja Imperium pozosta�a stabilna tak d�ugo, jak to tylko mo�liwe, daj�c mi szans� na opracowanie zasad psychohistorii. Nie utrzymasz jednak w�adzy, je�li wcze�niej nie rozwin� psychohistorii. Czy o to chodzi?

��Na to wygl�da, Hari.

��W takim razie ko�o si� zamyka, a Imperium obr�ci si� w ruin�.

��Chyba �e stanie si� co� nieprzewidzianego. Albo ty zrobisz co� nieprzewidzianego.

��Ja, Daneelu? Jak mog� tego dokona� bez psychohistorii?

��Nie wiem, Hari. Zdesperowany Seldon wsta�, by wyj��.

Przez nast�pne dni Seldon zaniedbywa� swoje obowi�zki na wydziale, pracowa� za to, u�ywaj�c komputera i modemu zbieraj�cego informacje. Niewiele komputer�w mog�o sobie poradzi� z codziennym zbieraniem informacji z dwudziestu pi�ciu milion�w �wiat�w. Kilka takich urz�dze� znajdowa�o si� w najwa�niejszych instytucjach Imperium, gdzie by�y absolutnie niezb�dne. Niekt�re stolice wi�kszych �wiat�w Zewn�trznych te� je posiada�y, mimo �e wi�kszo�� z nich zadowala�a si� po��czeniem nadprzestrzennym z Centraln� Agencj� Informacyjn� na Trantorze.

Komputer na wa�nym Wydziale Matematyki � jako dostatecznie nowoczesny � m�g� by� zmodyfikowany i s�u�y� za niezale�ne �r�d�o informacji, a Seldon by� na tyle przewiduj�cy, �e zrobi� to z w�asnym. Musia� tak post�pi�, skoro mia� pracowa� nad psychohistori�, chocia� urz�dzenie zaprojektowano w ten spos�b, by s�u�y�o innym, pozornie s�usznym celom.

W idealnych warunkach komputer powinien donosi� o wszystkich niezwyk�ych zdarzeniach na ka�dym ze �wiat�w Imperium. Zapala�o si� zakodowane i dyskretne �wiat�o ostrzegawcze, kt�re Seldon m�g� z �atwo�ci� zidentyfikowa�. Pojawia�o si� ono rzadko, gdy� sama definicja �w wypadku niezwyk�ych zdarze� by�a �cis�a i precyzyjna � dotyczy�a powa�nych przewrot�w o du�ym zasi�gu.

Je�li �wiat�o ostrzegawcze nie pojawia�o si�, u�ytkownik komputera m�g� si� po��czy� z r�nymi �wiatami na chybi� trafi� � oczywi�cie, nie ze wszystkimi dwudziestoma pi�cioma milionami, a z kilkunastoma. Po��czenia takie by�y do�� przygn�biaj�ce, gdy� trudno by�o znale�� �wiat, na kt�rym nie by�oby akurat jakiej� niewielkiej cho�by katastrofy. Wybuch wulkanu tu, jaka� pow�d� tam, za�amanie ekonomiczne takiego czy innego rodzaju, no i oczywi�cie zamieszki. Przez ostatnie tysi�c lat nie by�o dnia, by na kt�rym� z setek lub wi�cej �wiat�w z tego czy innego powodu nie wybuch�y zamieszki.

Naturalnie, nie nale�y si� przejmowa� takimi zdarzeniami. Nie mo�na si� zamartwia� zamieszkami czy wybuchami wulkan�w, je�li zdarzaj� si� nieustannie na zamieszkanych �wiatach. Natomiast gdyby nadszed� taki dzie�, w kt�rym nigdzie nie odnotowano by zamieszek, by�by to sygna� tak niezwyk�y, �e usprawiedliwia�by najpowa�niejsz� trosk�.

Prawdziwym problemem by�o to, �e Seldon wcale si� tym nie przejmowa�. �wiaty Zewn�trzne, z n�kaj�cymi je niepokojami i nieszcz�ciami, przypomina�y mu wielki, �agodnie faluj�cy ocean w pogodny dzie� � ale nic poza tym. Nie znalaz� ani �ladu sytuacji, kt�re w ci�gu ostatnich o�miu, a nawet osiemdziesi�ciu lat wyra�nie pokazywa�yby chylenie si� ku upadkowi. A jednak Demerzel (o nieobecnym Demerzelu Seldon nie m�g� ju� my�le� jako o Daneelu powiedzia�, �e upadek wci�� post�puje, cho� przecie� to on trzyma� r�k� na pulsie Imperium w spos�b, kt�rego Seldon nie potrafi�by na�ladowa� � przynajmniej do czasu, gdy b�dzie dysponowa� psychohistori�.

By� mo�e Upadek post�powa� tak wolno, �e b�dzie niedostrzegalny a� do chwili, gdy osi�gnie punkt krytyczny � podobnie jak dom stopniowo chyl�cy si� ku ruinie nie zdradza �adnych oznak zagro�enia a� do chwili, gdy pewnej nocy wali si� dach.

Kiedy zawali si� dach? W�a�nie w tym tkwi� problem, a Seldon nie zna� odpowiedzi.

Przy okazji zamierza� sprawdzi� sam Trantor. Tu wiadomo�ci zawsze mia�y wi�ksz� wag�. Po pierwsze, sto�eczny �wiat by� jednym z najg�ciej zaludnionych; mieszka�o tu czterdzie�ci miliard�w ludzi. Po drugie, jego osiemset sektor�w tworzy�o swego rodzaju miniimpe-rium. Po trzecie wreszcie, nale�a�o wzi�� pod uwag� poczynania sprawuj�cych w�adz� urz�dnik�w oraz rodziny imperatora.

Jednak�e tym, co przyku�o uwag� Seldona, by� Dahl. W wyniku wybor�w pi�ciu joranumit�w znalaz�o si� w radzie sektora. Wed�ug komentarza po raz pierwszy joranumici zdobyli takie stanowiska. Nic w tym dziwnego. Dahl by� ich twierdz�, je�li mo�na tak powiedzie� o kt�rym� z sektor�w, ale Seldona zaniepokoi�y post�py demagogii Joranum. Zam�wi� mikrochip dotycz�cy tej wiadomo�ci i zabra� go wieczorem do domu.

Gdy wszed�, Raych spojrza� na niego znad komputera i chc�c si� usprawiedliwi�, oznajmi�:

��Pomagam mamie przy opracowaniu materia�u, kt�ry jest jej potrzebny.

��A co z twoj� prac�?

��Zrobi�em, tato. Wszystko.

��Doskonale. Sp�jrz na to. � Pokaza� ch�opcu chip, kt�ry trzyma� w d�oni, zanim wsun�� go do mikroprojektora.

Raych przyjrza� si� obrazowi z wiadomo�ciami, kt�ry ukaza� si� w powietrzu przed jego oczami, i powiedzia�:

��Tak, wiem o tym.

��Wiesz?

��Jasne. Zazwyczaj �ledz� wiadomo�ci z Dahla. No wiesz, to m�j ojczysty sektor.

��I co o tym my�lisz?

��Nie jestem zdziwiony. A ty? Pozostali Trantorczycy traktuj� Dahl jak chlew. Dlaczego Dahlijczycy nie mieliby podziela� pogl�d�w Joranum?

��A ty je podzielasz?

��No c� � Wida� by�o, �e Raych powa�nie si� zastanawia. � Musz� przyzna�, ze pewne pogl�dy, Kt�re g�osi, przemawiaj� do mnie. M�wi, �e pragnie r�wno�ci dla wszystkich ludzi. Co w tym z�ego?

��Absolutnie nic, je�li naprawd� tego chce. Je�li ma szczere intencje. Je�li nie u�ywa tego has�a jako chwytu, by zdoby� g�osy wyborc�w.

��Masz racj�, tato, ale wi�kszo�� Dahlijczyk�w pewnie stawia sobie pytanie �A co mam do stracenia?� Nie jeste�my r�wni innym, chocia� prawo m�wi, �e tak jest.

��Trudno okre�la� r�wno�� normami prawnymi.

��To nie jest co�, co mog�oby ostudzi� tw�j zapa�, kiedy pocisz si�, pracuj�c ponad si�y.

Seldon my�la� intensywnie. Zastanawia� si� nad tym od chwili, gdy przysz�o mu to do g�owy.

��Raych � odezwa� si� � nie by�e� w Dahlu od chwili, gdy oboje z matk� zabrali�my ci� stamt�d, prawda?

��Jasne, �e by�em, kiedy pi�� lat temu towarzyszy�em ci podczas wizyty w sektorze.

��Tak, tak � Seldon machn�� r�k� � ale to si� nie liczy. Zatrzymali�my si� w hotelu mi�dzysektorowym, kt�ry ma niewiele wsp�lnego z Dahlijczykami, a poza tym, o ile sobie przypominam, Dors ani razu nie pozwoli�a ci wyj�� samotnie na ulic�. Mia�e� przecie� zaledwie pi�tna�cie lat. Chcia�by� teraz odwiedzi� Dahl sam, zdany na w�asne si�y� teraz kiedy sko�czy�e� ju� dwadzie�cia lat?

Raych zachichota�.

��Mama nigdy na to nie pozwoli � stwierdzi�.

��Nie m�wi�, �e ciesz� si�, maj�c w perspektywie rozmow� z ni�, ale nie zamierzam prosi� jej o pozwolenie. Pytanie brzmi: Czy zechcesz zrobi� to dla mnie?

��Z ciekawo�ci? Jasne. Ch�tnie przekonam si�, co s�ycha� na starych �mieciach.

��Nie przeszkodzi ci to w studiach?

��Sk�d�e. Przecie� to nie potrwa d�u�ej ni� tydzie�. Poza tym m�g�by� mi nagrywa� wyk�ady, wi�c podgoni� materia� po powrocie. Dostan� zgod� na wyjazd. W ko�cu m�j staruszek pracuje na uniwersytecie� chyba �e ci� wyrzucili, tato.

��Jeszcze nie. Nie s�dz� jednak, by ten wyjazd przypomina� weso�e wakacje.

��Zdziwi�bym si�, gdyby� tak uwa�a�. Nie s�dz�, tato, �eby� w og�le wiedzia�, co to s� weso�e wakacje. Dziwi� si�, �e w og�le znasz to wyra�enie.

��Nie b�d� impertynentem. Chc�, �eby� spotka� si� tam z Laskinem Joranum.

Raych by� zdumiony.

��Jak mam to zrobi�? Nie wiem, gdzie b�dzie przebywa�.

��B�dzie w Dahlu. Poproszono go, by przem�wi� na forum rady sektora w imieniu jej nowych cz�onk�w, joranumit�w. Dowiemy si�, kiedy to b�dzie, a ty pojedziesz tam kilka dni wcze�niej.

��Co mam zrobi�, �eby si� z nim spotka�? Nie s�dz�, by prowadzi� dom otwarty.

��Te� tak my�l�, ale to ju� zostawiam tobie. W wieku dwunastu lat wiedzia�by�, jak tego dokona�. Mam nadziej�, �e twoje bystre zmys�y nie st�pia�y zbytnio pomimo up�ywu czasu.

Raych u�miechn�� si�.

��Mam nadziej�, �e nie. Przypu��my jednak, �e go zobacz�. Co wtedy?

��No c�, dowiedz si�, ile tylko zdo�asz. Co naprawd� planuje. O czym naprawd� my�li.

��S�dzisz, �e powie mi o tym?

��Nie zdziwi�bym si�, gdyby to zrobi�. Ty, niecny m�odzieniaszku, wzbudzasz zaufanie. Porozmawiajmy o tym.

I rozmawiali. Wielokrotnie.

My�li Seldona przepe�nione by�y b�lem. Nie by� pewien, dok�d to wszystko go zaprowadzi, ale nie o�mieli� si� podzieli� w�tpliwo�ciami z Yugo Amarylem ani z Demerzelem, ani � tym bardziej � z Dors. Mogliby go powstrzyma�. Mogliby udowodni�, �e jego pomys� jest beznadziejny, a tego nie chcia�. Jego plan wygl�da� na jedyne wyj�cie z sytuacji, wi�c nie chcia�, by mu go pokrzy�owano.

Ale czy wyj�cie w og�le istnieje? Seldon s�dzi�, �e Raych jest jedynym cz�owiekiem zdolnym wkra�� si� w �aski Joranum i zdoby� jego zaufanie; lecz czy ch�opak jest w�a�ciwym narz�dziem do wykonania tego zadania? Pochodzi� z Dahla i by� sympatykiem Joranum. Jak dalece Hari m�g� mu zaufa�?

To straszne! Raych by� jego synem� nigdy wcze�niej Seldon w niego nie w�tpi�.

Je�li Seldon w�tpi� w skuteczno�� swojego pomys�u, je�li obawia� si�, �e mo�e� zadzia�a� przedwcze�nie albo pod��y� w z�ym kierunku, je�li nurtowa�y go straszne w�tpliwo�ci co do tego, czy mo�na ca�kowicie zaufa� Raychowi i czy zdo�a on wype�ni� jak nale�y swoje zadanie, to nie mia� najmniejszych w�tpliwo�ci, jaka b�dzie reakcja Dors, kiedy wszystko jej wyja�ni. Nie by� te� rozczarowany-je�li to w�a�ciwe s�owo, by odda� stan jego emocji.

Ajednak w pewnym sensie by� rozczarowany, gdy przera�ona Dors nie podnios�a g�osu, cho� w g��bi duszy my�la�, �e b�dzie krzycza�a, i by� przygotowany na to, by si� jej przeciwstawi�. Ale sk�d mia� wiedzie�, jaka b�dzie jej reakcja. R�ni�a si� od pozosta�ych kobiet i nigdy nie widzia�, by by�a strasznie z�a. Mo�e nie umia�a si� z�o�ci�.

Po prostu spojrza�a ch�odno i wyra�aj�c dezaprobat�, przem�wi�a cicho z gorycz� w g�osie:

��Wys�a�e� go do Dahla? Samego?

Seldon zadr�a�, us�yszawszy ten cichy g�os, lecz po chwili odpar� stanowczo:

��Musia�em. To by�o konieczne.

��Pozw�l, �e spr�buj� zrozumie�. Wys�a�e� go do tego gniazda z�odziei, do tej zgrai zab�jc�w, tego skupiska kryminalist�w?

��Dors! Denerwujesz mnie, m�wi�c w ten spos�b. Tylko bigota pos�dza�bym o pos�ugiwanie si� takimi stereotypami.

��Czy�by� zaprzecza�, �e Dahl jest taki, jak go opisa�am?

��Oczywi�cie. Dobrze wiem, �e s� tam kryminali�ci i wal�ce si� rudery. Oboje dobrze o tym wiemy. Ale nie ca�y Dahl jest taki, a kryminali�ci i slumsy s� wsz�dzie, nawet w Sektorze Imperialnym i w Sektorze Streelinga.

��S� stopnie niebezpiecze�stwa, prawda? Jeden to nie dziesi��. Je�li nawet na wszystkich �wiatach i we wszystkich sektorach s� kryminali�ci, to Dahl jest po�r�d najgorszych, prawda? Masz komputer. Sprawd� statystyki.

��Nie musz�. Dahl jest najubo�szym sektorem Trantora, a pomi�dzy n�dz� i zbrodni� zachodzi korelacja. Przyznaj� to.

��Ty to przyznajesz! I wys�a�e� go samego?! Mog�e� pojecha� razem z nim, poprosi�, �ebym ja z nim pojecha�a, albo wys�a� z nim kilku jego koleg�w. Jestem pewna, �e z wdzi�czno�ci� przyj�liby dni wolne od zaj�� na uniwersytecie.

��To, o co go poprosi�em, musi zrobi� sam.

��A o co go poprosi�e�?

Seldon milcza� uparcie, wi�c Dors odezwa�a si� raz jeszcze:

��To ju� do tego dosz�o? Nie ufasz mi?

��To przypomina hazard. Sam podejmuj� ryzyko. Nie mog� anga�owa� w to ciebie czy kogokolwiek innego.

��Przecie� to nie ty podejmujesz ryzyko, tylko biedny Raych.

��On nie podejmuje �adnego ryzyka � odpar� niecierpliwie Heliko�czyk. � Ma dwadzie�cia lat, jest m�ody, sprytny i silny jak drzewo� i wcale nie mam na my�li m�odych drzewek, kt�re mamy pod szk�em na Trantorze. M�wi� o porz�dnych, solidnych drzewach z heliko�skich las�w. Poza tym potrafi wszystko doskonale rozegra�, czego nie mo�na powiedzie� o Dahlijczykach.

��Ty i te twoje rozgrywki � rzuci�a Dors r�wnie ch�odno jak przedtem. � My�lisz, �e to odpowied� na wszystko. Wszyscy Dahlijczycy nosz� no�e. Wszyscy. Jestem pewna, �e maj� te� miotacze.

��Nic nie wiem o miotaczach. Je�li o nie chodzi, prawo jest do�� surowe. Co do no�y, to jestem pewien, ze Raych tez je nosi. Nawet tu, w miasteczku uniwersyteckim, cho� to wbrew prawu. My�lisz, �e nie zabra�by ich do Dahla?

Dors milcza�a.

R�wnie� Seldon zamilk� na kilka minut, potem jednak doszed� do wniosku, �e ju� najwy�szy czas j� udobrucha�.

��Pos�uchaj, troch� mog� ci powiedzie�. Mam nadziej�, �e Raych spotka si� z Joranum, kt�ry odwiedzi Dahl.

��Ach tak?! I czego oczekujesz od Raycha? Chcesz, by sprawi�, �e Joranum zawstydzi si� z powodu swej niegodziwej polityki i wr�ci do Mycogenu?

��Och, przesta�. Je�li zamierzasz nadal ironizowa�, to lepiej ju� nie rozmawiajmy. � Seldon nie patrzy� teraz na Dors; spogl�da� przez okno na niebieskoszare niebo pod kopu��.

��Oczekuj� � wyj�ka� wreszcie � �e Raych uratuje Imperium.

��No jasne. Nic prostszego.

W g�osie Hariego s�ycha� by�o powag�.

��W�a�nie tego oczekuj�. Ty nie wiesz, jak to zrobi�. Demerzel te� nie ma pomys�u. Powiedzia� jedynie, �e rozwi�zanie spoczywa w moich r�kach. W�a�nie to staram si� osi�gn�� i dlatego chc�, by ch�opak pojecha� do Dahla. Poza tym dobrze wiesz, jak inspiruj�co Raych potrafi wp�ywa� na innych. Umia� wp�yn�� na nas i jestem przekonany, �e uda mu si� wp�yn�� na Joranum. Je�li si� nie myl�, wszystko b�dzie dobrze.

Dors patrzy�a zdumiona.

��Chcesz mi powiedzie�, �e kierujesz si� zasadami psychohistorii?

��Nie. Nie zamierzam ci� ok�amywa�. Nie osi�gn��em jeszcze tyle, bym m�g� si� kierowa� zasadami psychohistorii, ale Yugo wci�� m�wi o intuicji� a ja mam swoj�.

��Intuicja! A c� to takiego?! Zdefiniuj j�!

��To proste. Intuicja jest sztuk�, przywilejem ludzkiego umys�u, darem podawania w�a�ciwych odpowiedzi na podstawie niekompletnych b�d� nawet b��dnych danych.

��I tobie si� to uda�o?

��Tak, uda�o mi si� � odpowiedzia� Seldon z przekonaniem.

Jednak w g��bi duszy pomy�la� o czym�, czym nie �mia� si� podzieli� z Dors. Co b�dzie, je�li urok Raycha ju� nie dzia�a na innych? Albo jeszcze gorzej � je�li poczucie to�samo�ci ch�opaka pochodz�cego z Dahla stanie si� dla niego zbyt silne?

Billibotton to Billibotton � brudna, zaniedbana, ciemna i z�owroga dzielnica � obszar tchn�cy zgnilizn�, a mimo to niezwykle witalny. Raych zdawa� sobie spraw�, �e nie spos�b by�o znale�� co� takiego w �adnym innym miejscu na Trantorze. By� mo�e nawet nie spos�b by�o znale�� co� takiego nigdzie indziej w Imperium, cho� sam pozna� jedynie Trantor.

Kiedy ostatni raz widzia� Billibotton, mia� niewiele wi�cej ni� dwana�cie lat, a jednak ludzie wydawali mu si� wci�� tacy sami; wci�� stanowili zbieranin� �ajdak�w, wci�� przepe�nia�a ich sztucznie podsycana duma. M�czy�ni wyr�niali si� bujnymi ciemnymi w�sami, a kobiety workowatymi sukienkami, kt�re teraz, gdy Raych by� ju� starszy i nabra� nieco og�ady w �wiecie, wydawa�y mu si� jeszcze bardziej nieporz�dne.

Czy to mo�liwe, by kobiety w takich sukienkach by�y poci�gaj�ce? Nie, zdawa� sobie spraw�, �e to g�upie pytanie. Nawet kiedy mia� dwana�cie lat, dobrze wiedzia�, jak �atwo mo�na by�o je zdj��.

Szed� wi�c, zatopiony w my�lach i wspomnieniach. Mija� jakie� ulice i wystawy sklepowe, usi�uj�c przekona� samego siebie, �e pami�ta w�a�nie to czy inne miejsce, i zastanawiaj�c si�, czy po�r�d tych wszystkich ludzi �yj� jeszcze ci, kt�rych pami�ta�, a kt�rzy byli teraz o osiem lat starsi. By� mo�e spotka swoich przyjaci� z dzieci�stwa � martwi�o go to, �e chocia� pami�ta� cz�� przezwisk, kt�rymi wzajemnie si� obdarzali, nie potrafi� przypomnie� sobie ich prawdziwych nazwisk.

Prawd� m�wi�c, luki w jego pami�ci by�y olbrzymie. Nie sta�o si� tak dlatego, �e osiem lat to du�o czasu, ale raczej dlatego, �e osiem lat to dwie pi�te �ycia dwudziestolatka, kt�re po opuszczeniu Billibottonu zmieni�o si� tak diametralnie, i� wszystko, co prze�y� wcze�niej, wyblak�o niczym niewyra�ny sen.

Zapachy jednak pozosta�y. Stan�� przed piekarni�, ma�� i brudn�, i wci�gn�� w nozdrza zapach kokosowego lukru, kt�ry unosi� si� w powietrzu � zapach, jakiego nigdzie indziej nie dane mu by�o poczu�. Nawet je�li zatrzyma� si� gdzie�, by kupi� ciastko z tym lukrem, nawet je�li reklamowano je jako wypiek �w dahlijskim stylu� � by�o jedynie niezdarn� imitacj�.

Pokusa by�a bardzo silna. A dlaczeg� by nie? Mia� kredyty, a Dors nie sta�a obok, krzywi�c si� z niesmakiem i zastanawiaj�c g�o�no, jak czyste � a raczej jak brudne � mo�e by� to miejsce. Kto si� tam kiedy� martwi� brakiem higieny?

Up�yn�a d�u�sza chwila, zanim Raych przyzwyczai� si� do mroku panuj�cego w sklepie. Znajdowa�o si� tu kilka niskich stolik�w, a przy ka�dym z nich po kilka marnych krzese�. Ludzie niew�tpliwie mogli tu co� przek�si�, wypi� namiastk� kawy i zje�� ciastko. Przy jednym ze stolik�w siedzia� m�ody m�czyzna, ubrany w bia�� niegdy� podkoszulk�, kt�ra w lepszym �wietle wygl�da�aby prawdopodobnie jeszcze gorzej. Przed m�odzie�cem sta�a pusta fili�anka.

Piekarz, a by� mo�e kelner wynurzy� si� z pomieszczenia na zapleczu i odezwa� do�� grubia�sko:

��Czego by si� chcia�o?

��Coke-icera � odpar� Raych r�wnie grubia�sko (nie by�by billibotto�czykiem. gdyby okaza� uprzejmo��), u�ywaj�c slangowego wyra�enia, kt�re dobrze pami�ta� z dawnych czas�w.

Widocznie wyra�enie wci�� by�o w u�yciu, bo kelner poda� mu odpowiedni wypiek, cho� trzyma� go go�ymi palcami. Dawniej Raycha nie zdziwi�oby to, ale teraz poczu� si� jako� dziwnie.

��Torebk� chcesz?

��Nie � odpowiedzia� ch�opak. � Zjem na miejscu.

Zap�aci� kelnerowi, wzi�� coke-icera i wgryz� si� w ciastko, mru��c przy tym oczy. W dzieci�stwie rzadko m�g� sobie na to pozwoli� � czasami, gdy uda�o mu si� zw�dzi� kredyt, gdy dosta� k�s od chwilowo bogatego przyjaciela, najcz�ciej za�, gdy uda�o mu si� ukra�� ciastko, kiedy nikt nie patrzy�. Teraz m�g� ich sobie kupi� tyle, ile tylko chcia�.

��Hej � us�ysza� czyj� g�os.

Otworzy� oczy. To m�czyzna siedz�cy przy stoliku krzywi� si� do niego.

��M�wisz do mnie, bubku?

��Jasne. Co tu porabiasz?

��Wcinam coke-icera. A tobie o co biega? � Automatycznie przeszed� na billibotto�ski �argon. Nie musia� si� nawet do tego zmusza�.

��Co porabiasz w Billibottonie?

��Urodzi�em si� tu i wychowa�em. W ��ku, a nie na ulicy jak ty. � Wypowiedzia� obelg� tak �atwo, jakby nigdy st�d nie wyje�d�a�.

��Co ty powiesz? Niezgorzej si� ubierasz jak na billibotto�czyka. Jak jaki� strojni�. Ju� nie powiem o smrodku perfum w okolicy.

��Nie powiem, jak ty �mierdzisz. Ja zaszed�em wysoko w �wiecie.

��Wysoko w �wiecie? Tra-la-la.

Do cukierni wesz�o dw�ch m�czyzn. Raych zaniepokoi� si�, bo nie by� pewien, czy przypadkiem nie zostali tu wezwani. M�odzieniec przy stole odezwa� si� do nich:

��Ten facet zaszed� wysoko w �wiecie. M�wi, �e jest billibotto�czykiem.

Jeden z przybysz�w zasalutowa� kpi�co i wyszczerzy� si� w nieprzyjaznym u�miechu. Jego z�by by�y bezbarwne.

��No prosz�, jak �licznie. Mi�o s�ysze�, �e jaki� billibotto�czyk zrobi� �wiatow� karier�. To znaczy, �e mo�e pom�c biednym ziomkom ze swojego sektora. Chyba znajdziesz kredyta czy dwa dla biednych, co?

��Ile masz przy sobie, cwaniaku? � spyta� drugi, kt�ry ju� si� nie u�miecha�.

��Hej, wy tam! � rzuci� m�czyzna stoj�cy za kontuarem. � Wyno�cie si� st�d. Niepotrzebne mi k�opoty w moim sklepie.

��Nie b�dzie �adnych k�opot�w � oznajmi� Raych. � Ja wychodz�. Wsta�, chc�c wyj��, ale siedz�cy m�czyzna zagrodzi� mu drog� nog�.

��Gdzie si� wybierasz, kole�? B�dzie nam brakowa�o twojego towarzystwa.

M�czyzna za kontuarem, wyra�nie obawiaj�c si� najgorszego, znikn�� na zapleczu.

Raych u�miechn�� si� i powiedzia�:

��Pewnego razu, ch�opaki, kiedy mieszka�em w Billibottonie, mnie i moich staruszk�w zatrzyma�o dziesi�ciu facet�w. Dziesi�ciu. Wiem, bo ich policzy�em. Musieli�my si� nimi zaj��.

��Taa? � odezwa� si� ten, kt�ry m�wi� poprzednio. � I to tw�j staruszek zaj�� si� tymi dziesi�cioma?

��M�j staruszek? Gdzie tam. Szkoda mu by�o czasu. Zaj�a si� nimi moja stara. A ja potrafi� to robi� lepiej ni� ona. Was jest tylko trzech, wi�c dobrze wam radz�, zejd�cie mi z drogi.

��Jasne. Zostaw tylko wszystkie kredyty i cz�� �ach�w. M�odzieniec siedz�cy przy stole wsta�. W d�oni trzyma� n�.

��A wi�c o to wam chodzi � powiedzia� Raych. � Teraz wy marnujecie m�j czas.

Sko�czy� swojego coke-icera i obr�ci� si� nieco. Nast�pnie w u�amku sekundy, przytrzymuj�c si� sto�u, kopn�� praw� nog� w pachwin� m�czyzn� trzymaj�cego n�. Napastnik zgi�� si� wp�, g�o�no j�cz�c. Tymczasem st� pow�drowa� w g�r� i przygni�t� drugiego z m�czyzn do �ciany. Raych b�yskawicznie wyci�gn�� r�k� i kraw�dzi� d�oni uderzy� mocno w krta� trzeciego; billibotto�czyk zakas�a� i upad� na pod�og�.

Wszystko zaj�o dwie sekundy. Raych sta� teraz, trzymaj�c no�e w obu d�oniach.

��No, kt�ry z was chce wykona� nast�pny ruch?

Patrzyli na niego nienawistnie, ale nie ruszali si� z miejsc. Raych odezwa� si� raz jeszcze:

��W takim razie ju� p�jd�.

Jednak kelner, kt�ry uciek� na zaplecze, musia� wezwa� pomoc, bo do sklepu wesz�o w�a�nie jeszcze trzech m�czyzn. Ubrani byli podobnie, najwyra�niej w mundury, cho� Raych nigdy takich nie widzia�. Nogawki mieli wpuszczone w buty, lu�ne zielone podkoszulki spi�te pasem, a ca�o�ci dope�nia�y dziwne, niemal kuliste kapelusze do�� komicznie zatkni�te na czubkach ich g��w. Na lewym r�kawie ka�dej podkoszulki znajdowa�y si� litery �JG�.

Wygl�dali jak Dahlijczycy, ale nie mieli dahlijskich w�s�w. Ich w�sy by�y czarne, g�ste i starannie przystrzy�one na wysoko�ci ust, lecz pozwalano im rosn�� zbyt bujnie. Raych u�miechn�� si� w duchu. Tym w�som brakowa�o rado�ci �ycia typowej dla jego dzikiego zarostu, musia� jednak przyzna�, �e wygl�daj� czysto i schludnie.

��Jestem kapral Quinber � odezwa� si� przyw�dca grupy. � Co si� tu dzieje?

Pokonani bandyci z Billibottonu gramolili si�, usi�uj�c wsta�, cho� wida� by�o, �e przychodzi im to z trudem. Jeden by� wci�� zgi�ty wp�, drugi rozciera� gard�o, a trzeci zachowywa� si� tak, jakby mia� zwichni�te rami�.

Kapral przygl�da� si� im badawczo, a jego towarzysze blokowali drzwi. Quinber zwr�ci� si� do Raycha � jedynego, kt�remu chyba nic si� nie sta�o.

��Czy ty, ch�opcze, jeste� billibotto�czykiem?

��Urodzi�em si� tu i wychowa�em, ale od o�miu lat mieszkam gdzie indziej. � Usi�owa� nie m�wi� z billibotto�skim akcentem, ale i tak by�o go s�ycha�, podobnie jak w mowie kaprala. Dahl poza Billibottonem mia� i inne dzielnice, kt�rych mieszka�cy za wszelk� cen� starali si� uchodzi� za szlachetnie urodzonych.

��Panowie s� z si� bezpiecze�stwa? � spyta� ch�opak. � Nie przypominam sobie mundur�w, kt�re�

��Nie jeste�my z si� bezpiecze�stwa. W Billibottonie jest niewielu ich cz�onk�w. Jeste�my stra�� przyboczn� Joranum i utrzymujemy tutaj porz�dek. Znamy tych trzech i ju� ich ostrzegali�my. Zajmiemy si� nimi. To pan stanowi dla nas problem, m�odzie�cze. Prosz� o nazwisko i numer identyfikacyjny.

Raych poda� dane.

��Co si� tu wydarzy�o? Opowiedzia� im o wszystkim.

��W jakim celu tu przebywasz?

��Momencik � rzek� Raych. � Macie prawo mnie wypytywa�, skoro nie jeste�cie z si� bezpiecze�stwa?

��S�uchaj no, radz� ci nie kwestionowa� naszych praw � rzuci� twardo kapral. � Jeste�my najwa�niejsi w Billibottonie, a mamy prawo, bo to myje stanowimy. Wierz�, �e jak powiadasz, pokona�e� tych trzech m�czyzn, ale nas nie pokonasz. Nie wolno nam co prawda nosi� miotaczy� � co powiedziawszy, kapral powoli wyci�gn�� miotacz. � A teraz gadaj, czego tu chcesz.

Raych westchn��. Gdyby uda� si� prosto do holu sektora, jak powinien uczyni�; gdyby nie zatrzyma� si�, ogarni�ty nostalgicznymi wspomnieniami Billibottonu i coke-icera�

��Przyby�em tu w wa�nej sprawie i chc� si� widzie� z panem Joranum, wi�c skoro, jak si� zdaje, jeste�cie jego�

��Chcesz si� widzie� z przyw�dc�?

��Tak, kapralu.

��Z dwoma no�ami?

��Mam je dla samoobrony. Nie zamierza�em ich zabiera� na spotkanie z panem Joranum.

��Teraz tak m�wisz. Aresztujemy ci�. Dowiemy si�, czego naprawd� tu szukasz. Mo�e zabierze to troch� czasu, ale dowiemy si�.

��Przecie� nie macie prawa. Nie jeste�cie legalnie wybra�

��Spr�buj znale�� kogo�, kto si� na to skar�y. A p�ki co jeste� nasz. Skonfiskowano no�e, a Raycha aresztowano.

Cleon nie by� ju� ca�kiem przystojnym m�odym monarch�, jak przedstawiano go na hologramach. By� mo�e na hologramach wci�� by� w�a�nie taki, ale lustro m�wi�o mu zupe�nie co innego. Jego ostatnie urodziny obchodzono z tradycyjn� pomp� i zachowaniem rytua�u, co nie zmienia�o faktu, �e by�y to urodziny czterdzieste.

Imperator nie widzia� nic z�ego w byciu czterdziestolatkiem. Cieszy� si� doskona�ym zdrowiem. Przyty� nieco, ale nie za wiele. Jego twarz pewnie wygl�da�aby starzej, gdyby nie okresowe mikroregulacje, dzi�ki kt�rym by�a niczym zakonserwowana.

Zasiada� na tronie od osiemnastu lat � ju� teraz by�o to jedno z najd�u�szych panowa� w tym stuleciu � i czu�, �e nic nie przeszkodzi mu w zasiadaniu na nim przez nast�pne czterdzie�ci, co by�oby prawdopodobnie najd�u�szym okresem sprawowania w�adzy w historii Imperium.

Cleon raz jeszcze spojrza� w lustro i pomy�la�, �e wygl�da�by nieco lepiej, gdyby nie aktualizowa� trzeciego wymiaru.

We�my na przyk�ad Demerzela � godnego zaufania, wiernego, nieodzownego, niezno�nego Demerzela. On si� nie zmienia�. Utrzymywa� dobry wygl�d i o ile by�o wiadomo Cleonowi, nawet nie przeprowadza� mikroregulacji. Oczywi�cie, Demerzel nie puszcza� pary z ust w �adnej sprawie. Poza tym on nigdy nie by� m�ody. Wcale nie wygl�da� m�odo, gdy zacz�� s�u�y� u ojca Cleona, kiedy to obecny imperator by� jeszcze m�odziutkim ksi�ciem. Teraz te� nie wygl�da� m�odo. A mo�e lepiej jest wygl�da� staro od pocz�tku, by potem unikn�� zmiany?

Zmiana!

To przypomnia�o Cleonowi, �e wezwa� Demerzela w konkretnym celu, i to bynajmniej nie po to, by sta� tu, obserwuj�c zamy�lonego imperatora. M�g�by wzi�� jego zbytnie zamy�lenie za przejaw starzenia si�.

��Demerzelu � odezwa� si�.

��S�ucham, panie?

��Chodzi mi o Joranum. Do�� ju� mam wie�ci o nim.

��Nie ma powodu, panie, by� zaprz�ta� sobie nim g�ow�. Nale�y do tych zjawisk, kt�re chwilowo wyp�ywaj� na powierzchni� w wiadomo�ciach, po czym znikaj�.

��A jednak on jako� nie znika.

��Czasami, panie, trzeba nieco wi�cej czasu.

��A co ty o nim s�dzisz, Demerzelu?

��Jest niebezpieczny i cieszy si� pewn� popularno�ci�. W�a�nie ta popularno�� zwi�ksza zagro�enie.

��Je�li ty uwa�asz, �e jest niebezpieczny, a mnie on nu�y, to dlaczego musimy czeka�? Czy nie mo�na go po prostu uwi�zi�, straci� albo zrobi� co� innego?

��Panie, sytuacja polityczna na Trantorze jest delikatna.

��Zawsze jest delikatna. Czy kiedy� m�wi�e�, �e jest inaczej?

���yjemy w trudnych czasach, panie. Na nic by si� zda�y radykalne kroki przeciwko niemu, gdyby pogorszy�o to sytuacj� i zwi�kszy�o niebezpiecze�stwo.

��Nie podoba mi si� to. Mo�e nie jestem wszechstronnie oczytany, �aden imperator nie ma na to do�� czasu, ale znam histori� Imperium. W kilku ostatnich stuleciach zdarza�y si� przypadki takich, jak si� ich okre�la, populist�w, kt�rzy przej�li w�adz�. Za ka�dym razem spychali oni panuj�cego imperatora do roli marionetki. Nie chc� zosta� marionetk�, Demerzelu.

��Panie, to nie do pomy�lenia, by� mia� nim zosta�.

��Dojdzie do tego, je�li nic nie zrobisz.

��Podj��em ju� pewne kroki, panie, ale ostro�ne.

��Dobrze, �e jest przynajmniej jeden cz�owiek, kt�ry nie jest ostro�ny. Mniej wi�cej miesi�c temu pewien profesor uniwersytetu, profesor, bez czyjejkolwiek pomocy nie dopu�ci� do rozniecenia zamieszek przez joranumit�w. Wkroczy� mi�dzy nich i ich powstrzyma�.

��W�a�nie tak uczyni�, panie. Jak si� o tym dowiedzia�e�?

��Interesuj� si� tym profesorem. Dlaczego ty nic mi o tym nie powiedzia�e�?

��A czy powinienem ci� niepokoi� ka�dym niewa�nym szczeg�em, kt�ry pojawia si� na moim biurku? � spyta� Demerzel niemal s�u�alczo.

��Niewa�nym? Tym m�czyzn�, kt�ry wkroczy� do akcji, by� Hari Seldon.

��Rzeczywi�cie, tak si� nazywa.

��Jego nazwisko jest mi znane. Czy to nie on kilka lat temu na Zje�dzie Dziesi�cioletnim przedstawi� badania, kt�re nas zainteresowa�y?

��Tak, panie.

Cleon wygl�da� na zadowolonego.

��Jak widzisz, mam jeszcze dobr� pami��. Nie musz� we wszystkim polega� na moich wsp�pracownikach. Rozmawia�em z tym Seldonem o jego badaniach, czy� nie?

��Twoja pami��, panie, rzeczywi�cie jest doskona�a.

��Co si� sta�o z jego pomys�em? Mia� podobno pomaga� w przepowiadaniu przysz�o�ci. Moja doskona�a pami�� nie podpowiada mi, jak to nazywa�.

��To psychohistoria, panie. �ci�le rzecz bior�c, nie chodzi�o o przepowiadanie przysz�o�ci. Jego badania stanowi� teoretyczn� podbudow� okre�lania generalnych trend�w przysz�ej historii ludzko�ci.

��I co si� z ni� sta�o?

��Nic, panie. Jak ju� ci kiedy� wyja�nia�em, pomys� ten okaza� si� ca�kowicie niepraktyczny. Sama idea by�a co prawda fascynuj�ca, ale zarazem bezu�yteczna.

��A jednak Seldon potrafi� podj�� odpowiednie kroki, by nie dopu�ci� do zamieszek. Czy o�mieli�by si� to zrobi�, gdyby nie wiedzia� z g�ry, �e mu si� uda? Czy� nie jest to dow�d na to, �e ta � jak jej tam? � psychohistoria zdaje egzamin?

��Panie, to jedynie dow�d na to, �e Hari Seldon jest lekkomy�lny. Gdyby nawet psychohistoria mia�a zastosowanie w praktyce, i tak nie mo�na by jej wykorzysta� wobec pojedynczej osoby czy jednostkowego wydarzenia.

��Nie jeste� matematykiem, Demerzelu. On jest. My�l�, �e ju� czas spotka� si� z nim raz jeszcze, bo do kolejnego Zjazdu Dziesi�cioletniego pozosta�o ju� niewiele czasu.

��To si� na nic nie zda�

��Demerzelu, pragn� z nim porozmawia�. Dopilnuj tego.

��Tak, panie.

Raych s�ucha� bardzo niecierpliwie, czego stara� si� nie okazywa�. Siedzia� w g��bi Billibottonu w prowizorycznej celi, do kt�rej doprowadzono go w�skimi uliczkami. Nie pami�ta� ju� ich � on, kt�ry dawnymi czasy m�g� bezb��dnie przemyka� si� nimi i potrafi� zgubi� ka�dego prze�ladowc�.

Towarzysz�cy mu m�czyzna, ubrany w ziele� charakterystyczn� dla stra�y przybocznej Joranum, by� misjonarzem, kim� zajmuj�cym si� praniem m�zg�w, albo swego rodzaju teologiem. W ka�dym razie przedstawi� si� jako Sander Nee, a swoje d�ugie or�dzie wyg�osi� z silnym dahlijskim akcentem, kt�rego najwyra�niej nie m�g� si� pozby�.

��Je�li mieszka�cy Dahla pragn� si� cieszy� r�wno�ci� praw, musz� si� okaza� jej godni. Wymaga si� jedynie post�powania wed�ug zasad, pow�ci�gliwego zachowania i przyzwoitych rozrywek. Inni, chc�c usprawiedliwi� w�asn� nietolerancj�, oskar�aj� nas o agresywno�� i posiadanie no�y. Musimy oczy�ci� si� w oczach �wiata i�

Raych przerwa� mu:

��Zgadzam si� z panem, stra�niku Nee, z ka�dym pa�skim s�owem� ale musz� si� zobaczy� z panem Joranum.

Stra�nik wolno pokr�ci� g�ow�.

��To niemo�liwe, p�ki nie uzyskasz zezwolenia na widzenie.

��Niech pan pos�ucha, jestem synem wa�nego profesora z Uniwersytetu Streelinga, profesora matematyki.

��Nie znam �adnego profesora. O ile dobrze pami�tam, twierdzi�e�, �e pochodzisz z Dahla.

��Oczywi�cie, pochodz�.

��I masz ojczulka, kt�ry jest profesorem na wielkim uniwersytecie? To ma�o prawdopodobne.

��On jest moim przybranym ojcem. Stra�nik potrz�sn�� g�ow�.

��Znasz kogo� w Dahlu?

��Zna mnie Matka Rittah. (By�a ju� bardzo stara, kiedy go zna�a. Teraz mog�a by� zgrzybia�� staruszk�� albo nie �y�.)

��Nigdy o niej nie s�ysza�em.

(Kto jeszcze? Prawdopodobnie nigdy nie pozna� kogo�, kto przekona�by stoj�cego przed nim cz�owieka. Jego najlepszym przyjacielem by� inny m�odzieniec, Smoodgie � ale w tej chwili pami�ta� jedynie jego imi�. Nawet zdesperowany, Raych nie m�g� sobie wyobrazi�, �e m�wi: �Czy zna pan kogo� o imieniu Smoodgie?�)

W ko�cu powiedzia�:

��Jest jeszcze Yugo Amaryl.

Jaka� male�ka iskierka rozb�ys�a w oczach Nee.

��Kto taki?

��Yugo Amaryl � powt�rzy� ochoczo Raych. � Pracuje u mojego ojczyma na uniwersytecie.

��On te� pochodzi z Dahla? Czy wszyscy na tym uniwersytecie s� Dahlijczykami?

��Tylko on i ja. Yugo by� palaczem.

��A co robi na uniwersytecie?

��M�j ojciec zabra� go z Dahla osiem lat temu.

��No dobrze� wy�l� kogo�.

Raych musia� czeka�. Nawet gdyby uciek�, dok�d by si� uda�? Natychmiast by go z�apano w zawi�ych w�skich uliczkach Billibottonu.

Up�yn�o dwadzie�cia minut, zanim Nee wr�ci� z kapralem, kt�ry aresztowa� ch�opaka. W Raycha wst�pi�a pewna nadzieja; mo�e przynajmniej ten stra�nik pos�ugiwa� si� m�zgiem.

��Kto jest tym Dahlijczykiem, kt�rego znasz? � spyta� Quinber.

��Yugo Amaryl, palacz, kt�rego m�j ojciec znalaz� tu, w Dahlu, osiem lat temu i zabra� ze sob� na Uniwersytet Streelinga.

��Dlaczego to zrobi�?

��Uwa�a�, �e Yugo mo�e robi� co� wa�niejszego, ni� pracowa� w ciep�owni.

��Co na przyk�ad?

��Zajmowa� si� matematyk�. On� Kapral uni�s� d�o�.

��Na kt�rym poziomie pracowa�? Raych zastanawia� si� przez chwil�.

��By�em wtedy dzieckiem, my�l� jednak, �e na C-2.

��Prawie zgad�e�. C-3.

��W takim razie zna go pan, kapralu?

��Nie osobi�cie, ale ta historia jest s�awna w ciep�owniach, a ja te� tam pracowa�em. Mo�e w ten spos�b i ty si� o tym dowiedzia�e�. Masz jaki� dow�d na to, �e naprawd� znasz Yugo Amaryla?

��Prosz� pozwoli� mi powiedzie�, co chcia�bym zrobi�. Chc� napisa� na kartce nazwisko moje i mojego ojca. A potem napisz� jedno s�owo. Niech si� pan skontaktuje, w jaki spos�b pan chce, z jednym z oficjeli z grupy pana Joranum, kt�ry b�dzie jutro w Dahlu, i przeczyta moje nazwisko, nazwisko mojego ojca i to jedno s�owo. Je�li nic si� nie wydarzy, zostan� tu pewnie, dop�ki nie zgnij�, ale nie s�dz�, by tak si� mia�o sta�. Prawd� m�wi�c, jestem pewien, �e wydostan� mnie st�d w jednej chwili, a pan dostanie awans za przekazanie informacji. Je�li pan odm�wi, oni za� dowiedz� si�, �e tu jestem, a dowiedz� si� na pewno, znajdzie si� pan w takich opa�ach jak nigdy przedtem. Skoro wie pan, �e Yugo Amaryl wyjecha� st�d ze znanym matematykiem, to prosz� sobie wbi� do g�owy, �e ten wielki matematyk jest moim ojcem. Nazywa si� Hari Seldon.

Z miny kaprala �atwo by�o wyczyta�, �e to nazwisko jest mu znane.

��A co to za s�owo, kt�re zamierzasz napisa�? � spyta�.

��Psychohistoria.

��Co to takiego? � Kapral zmarszczy� brwi.

��To niewa�ne. Niech je pan tylko przeka�e, a zobaczy pan, co si� b�dzie dzia�o.

Quinber poda� Raychowi ma�� kartk� papieru wyrwan� z notesu.

��W porz�dku. Zapisz je i zobaczymy, co si� stanie.

Raych czu�, �e dr�y. Bardzo chcia�by wiedzie�, co si� stanie. Wszystko zale�a�o od tego, z kim porozmawia kapral i jakie wra�enie wywrze na tym kim� owo magiczne s�owo.

Hari Seldon obserwowa� krople deszczu na szybach imperialnego samochodu naziemnego. Niezno�nie dokucza�a mu nostalgia. Zaledwie po raz drugi w trakcie o�miu lat pobytu na Trantorze kazano mu stawi� si� u imperatora, na jedynym skrawku tej planety nie pokrytym kopu�� � i w obu przypadkach pogoda by�a paskudna. Za pierwszym razem, tu� po jego przyje�dzie na Trantor, okropna pogoda tylko go irytowa�a. Nie by�o to nic nowego. Przecie� na jego ojczystym �wiecie, Helikonie, szala�y burze, szczeg�lnie na obszarze, gdzie si� wychowa�.

Jednak teraz mieszka� od o�miu lat na Trantorze, gdzie pogod� ustalano komputerowo, gdzie do�� rzadko wyst�puj�cym burzom towarzyszy�o wywo�ywane przez komputery zachmurzenie, a regularne, niezbyt obfite deszcze pada�y wy��cznie w nocy. Szalej�ce wichry zast�piono tu zefirami, nie by�o te� ekstremalnych upa��w ani mroz�w � ot, niewielkie zmiany sprawiaj�ce, �e co jaki� czas rozpina�o si� guziki koszuli, a innym razem narzuca�o cienki �akiet. Pomimo tak ma�ych zmian klimatu Seldon i tak s�ysza� narzekania.

Teraz jednak Hari widzia� prawdziwy deszcz lej�cy si� ponuro z zimnego nieba � a nie do�wiadczy� czego� takiego od wielu lat � i bardzo mu si� to podoba�o. Ten deszcz przypomnia� mu o Helikonie, o m�odo�ci, o wzgl�dnie beztroskich dniach. Zastanawia� si�, czy zdo�a�by nak�oni� kierowc�, by pojecha� do pa�acu d�u�sz� drog�.

Niemo�liwe! Imperator chcia� go widzie�, a podr� samochodem naziemnym by�a i tak d�uga, nawet je�li jecha�o si� najkr�tsz� drog� i nie tkwi�o w korkach. Imperator oczywi�cie nie b�dzie czeka�.

Ten Cleon by� inny ni� w�adca, kt�rego Seldon widzia� przed o�mioma laty. Przyty� pi�� kilogram�w, a w jego twarzy by�o co� ponurego. Sk�ra doko�a oczu i na policzkach by�a naci�gni�ta i Heliko�czyk rozpozna� rezultaty zbyt wielu mikroregulacji. W pewnym sensie Seldon wsp�czu� Cleonowi � mimo pot�gi i posiadanej w�adzy imperator by� bezsilny wobec up�ywu czasu.

Cleon ponownie spotka� si� z nim w cztery oczy � w tym samym pi�knie umeblowanym pokoju, w kt�rym rozmawiali po raz pierwszy. Zgodnie ze zwyczajem Seldon czeka�, by go zapowiedziano.

Po kilku kr�tkich kurtuazyjnych zdaniach dotycz�cych wygl�du Heliko�czyka imperator odezwa� si� ca�kiem zwyczajnie:

��Mi�o mi pana widzie�, profesorze. Dajmy sobie spok�j z ceremonia�em, jak to zrobili�my poprzednim razem.

��Tak, panie � powiedzia� sztywno Seldon. Nie zawsze bezpiecznie by�o zachowywa� si� swobodnie, tylko dlatego �e imperator w przyp�ywie dobrego humoru tak w�a�nie rozkaza�.

Cleon skin�� niedostrzegalnie i natychmiast ca�y pok�j o�y�, st� si� nakry� i zacz�a si� pojawia� zastawa. Seldon, skonfundowany, nie nad��a� za szczeg�ami.

��Zjesz ze mn�, Seldon? � rzuci� imperator od niechcenia. Zdanie mia�o formalnie intonacj� pytania, jednak wyczuwa�o si�, �e jest rozkazem.

��To dla mnie zaszczyt, panie � odpar�. Rozejrza� si� ostro�nie. Wiedzia� dobrze, �e nie wolno by�o (a w ka�dym razie nie powinno si�) zadawa� imperatorowi pyta�, ale nie widzia� innego wyj�cia. Odezwa� si� wi�c raczej cicho, staraj�c si�, by zdanie nie zabrzmia�o jak pytanie:

��Pierwszy Minister nie zje z nami?

��Nie � odpar� Cleon. � Ma w tej chwili inne zadania, a ja �yczy�em sobie porozmawia� z tob� prywatnie.

Przez chwil� jedli w milczeniu. Cleon przygl�da� si� Seldonowi, a ten u�miecha� si� nie�mia�o. Imperator nie mia� reputacji okrutnika czy cho�by nawet cz�owieka nieodpowiedzialnego, a jednak m�g�, przynajmniej teoretycznie, kaza� aresztowa� Seldona pod jakim� b�ahym pozorem. Gdyby za� zapragn�� okaza� swe wp�ywy, mog�oby nigdy nie doj�� do rozprawy. Zawsze najlepiej jest pozostawa� w cieniu, ale w tej chwili Seldonowi si� to nie uda�o.

Oczywi�cie, osiem lat temu, kiedy przywieziono go do pa�acu w asy�cie uzbrojonych stra�nik�w, by�o jeszcze gorzej. A jednak wcale nie uspokoi�o to Heliko�czyka.

��Seldonie � przem�wi� Cleon � Pierwszy Minister jest mi wielce oddany, ale mimo to czasami czuj�, �e ludzie s�dz�, i� nie kieruj� si� w�asnym rozumem. Ty te� tak my�lisz?

��Nigdy, panie � powiedzia� spokojnie Hari. Nie by�o sensu zbytnio protestowa�.

��Nie wierz� ci. Zapewniam ci� wszak�e, �e kieruj� si� w�asnym rozumem. Pami�tam, �e kiedy przyby�e� na Trantor, zajmowa�e� si� psychohistori�.

��Jestem pewien, panie, �e pami�tasz r�wnie� � odezwa� si� cicho Seldon � jak wyja�nia�em wtedy, �e ta teoria matematyczna nie ma zastosowania w praktyce.

��Tak m�wi�e�. I wci�� tak twierdzisz?

��Tak, panie.

��Pracowa�e� nad tym zagadnieniem od tamtej pory?

��Czasami si� w to bawi�, ale do niczego nie doszed�em. Na nieszcz�cie chaos zak��ca wyniki, a przepowiadanie nie jest�

Imperator przerwa� mu.

��Jest pewien konkretny problem i chcia�bym, �eby� si� nim zaj��. Spr�buj deseru, Seldon. Jest bardzo smaczny.

��Co to za problem, panie?

��Joranum. Demerzel m�wi mi � och, nadzwyczaj delikatnie � �e nie mog� aresztowa� tego cz�owieka ani u�y� si� zbrojnych przeciwko jego zwolennikom. Powiada, �e to by tylko pogorszy�o sytuacj�.

��Je�li Pierwszy Minister tak m�wi, to pewnie tak jest, panie.

��Ale ja chc� si� pozby� tego Joranum� W �adnym razie nie b�d� jego marionetk�. Demerzel tymczasem nic nie robi.

��Jestem pewien, panie, �e robi co mo�e.

��Je�eli stara si� zmniejszy� problem, to z pewno�ci� nie informuje mnie o tym.

��Mo�e post�puje tak, panie, gdy� pragnie uchroni� ci� od walki. By� mo�e Pierwszy Minister s�dzi, �e je�li Joranum� je�li�

��Dokona przewrotu � doko�czy� Cleon z g��bok� odraz�.

��Tak, panie. Nie by�oby m�drze okaza�, �e osobi�cie wyst�pujesz przeciwko niemu. Wasza Wysoko�� powinna pozosta� poza wszelkimi rozgrywkami. Dla dobra zachowania trwa�o�ci ca�ego Imperium.

��Wola�bym raczej zapewni� trwa�o�� Imperium bez Joranum. Co proponujesz, Seldon?

��Ja, panie?

��Ty, Seldon � powt�rzy� niecierpliwie Cleon. � Nie wierz� ci, gdy m�wisz, �e psychohistoria to tylko zabawa. Demerzel przyja�ni si� z tob�. My�lisz, �e jestem takim idiot�, �e o tym nie wiem? Oczekuje czego� od ciebie. Oczekuje od ciebie psychohistorii, a poniewa� nie jestem g�upcem, te� jej od ciebie oczekuj�. Seldon, czy popierasz Joranum? M�w prawd�!

��Nie, panie. Nie jestem po jego stronie. Uwa�am, �e stanowi wielkie zagro�enie dla Imperium.

��Bardzo dobrze, wierz� ci. Wiem, �e sam nie dopu�ci�e�, by joranumici wszcz�li zamieszki na terenie uniwersytetu.

��Zachowa�em si� tak pod wp�ywem impulsu, panie.

��To mo�esz m�wi� g�upcom, nie mi. Post�pi�e� tak z nakazu psychohistorii.

��Panie!

��Nie protestuj. Co chcesz zrobi� z Joranum? Musisz przecie� co� robi�, skoro jeste� po stronie Imperium.

��Panie � zacz�� ostro�nie Seldon niezbyt pewien, jak du�o wie imperator. � Wys�a�em mojego syna, by spotka� si� z Joranum w Sektorze Dahl.

��Dlaczego?

��M�j syn pochodzi z Dahla� poza tym to bystry obserwator. Mo�e odkry� co�, co si� nam przyda.

��Mo�e?

��Tylko mo�e, panie.

��Poinformujesz mnie o tym?

��Tak, panie.

��I prosz� ci�, Seldon, nie m�w mi, �e psychohistoria to tylko gra ani �e nie istnieje. Nie chc� tego wi�cej s�ysze�. Oczekuj�, �e zrobisz co� w sprawie Joranum. Nie potrafi� powiedzie�, co to ma by�, ale musisz co� zrobi�. Nie mam innego wyj�cia. Mo�esz odej��.

Seldon wr�ci� na Uniwersytet Streelinga w znacznie gorszym nastroju ni� ten, w kt�rym z niego wyrusza�. W g�osie Cleona wyczu� gro�b�, �e w�adca nie �cierpi pora�ki. Teraz wszystko zale�a�o od Raycha.

Raych siedzia� w przedsionku budynku publicznego w Dahlu. Nigdy wcze�niej tu nie by� � nie ryzykowa�by, �eby tu trafi�. Prawd� m�wi�c, by� nieco zaniepokojony, jakby wdar� si� na zastrze�ony teren.

Usi�owa� wygl�da� naturalnie, zachowywa� spok�j i wzbudza� zaufanie. Ojciec powiada�, �e samym wygl�dem budzi zaufanie ludzi, on jednak nigdy nie by� tego �wiadom. Je�li wygl�da� tak naturalnie, m�g� teraz wszystko popsu�, zbyt usilnie staraj�c si� tak w�a�nie si� prezentowa�.

Pr�bowa� si� rozlu�ni�, obserwuj�c urz�dnika, kt�ry obs�ugiwa� komputer. M�czyzna nie pochodzi� z Dahla. Prawd� m�wi�c, by� to Gambol Deen Namarti. Towarzyszy� Joranum w czasie spotkania, w kt�rym uczestniczyli Seldon i Raych.

Co pewien czas Namarti rzuca� Raychowi zza biurka wrogie spojrzenie. Ch�opak czu�, �e wcale nie wywiera dobrego wra�enia na Gambolu � ten jako� nie chcia� si� na to nabra�.

Nie zamierza� odpowiada� na wrogo�� Namartiego przyjaznym u�miechem. Zbyt sztucznie by to wygl�da�o. Po prostu czeka�. I tak ju� daleko zabrn��. Je�li Joranum przyb�dzie, jak tego oczekiwano, b�dzie mia� szans� z nim porozmawia�.

Joranum rzeczywi�cie przyby�, rozdaj�c wszem i wobec sw�j publiczny u�miech, ciep�y i zjednuj�cy zaufanie. Namarti podni�s� d�o� i Jo-Jo zatrzyma� si�. Rozmawiali po cichu, a Raych obserwowa� ich bacznie, daremnie udaj�c, �e ich nie pods�uchuje. Jasne sta�o si� dla niego, �e Namarti sprzeciwia si� spotkaniu, obruszy� si� wi�c nieco z tego powodu.

Po chwili Joranum popatrzy� na Raycha, u�miechn�� si� i odsun�� Namartiego na bok. Ch�opak doszed� do wniosku, �e cho� Gambol jest m�zgiem zespo�u, to najwyra�niej Joranum ma charyzm�.

Jo-Jo podszed� do Raycha i wyci�gn�� pulchn�, nieco wilgotn� d�o�.

��Prosz�, prosz�. Synalek profesora Seldona. Co s�ycha�?

��Wszystko w porz�dku, prosz� pana.

��Jak rozumiem, mia�e� pewne k�opoty, by si� tutaj dosta�. � Niewielkie, prosz� pana.

��I, jak s�dz�, przyby�e� z wiadomo�ci� od swojego ojca. Mam nadziej�, �e rozwa�y� wszystko ponownie i postanowi� do��czy� do mnie oraz mojej wielkiej krucjaty.

��Nie s�dz�, prosz� pana.

Joranum zmarszczy� nieco brwi.

��Czy�by� znalaz� si� tu bez jego wiedzy?

��Nie, prosz� pana. To on mnie przys�a�.

��Rozumiem. Jeste� g�odny, ch�opcze?

��Nie.

��W takim razie nie b�dzie ci przeszkadza�o, je�li b�d� jad�? Nie mam zbyt wiele czasu na zwyk�e przyjemno�ci �yciowe � powiedzia�, u�miechaj�c si� szeroko.

��Mnie to nie przeszkadza, prosz� pana.

Podeszli do sto�u i usiedli. Joranum zdj�� opakowanie z kanapki i ugryz� j�. Jego g�os by� nieco st�umiony, gdy spyta�:

��A dlaczego, synu, on ci� tu przys�a�? Raych wzruszy� ramionami.

��Pewnie my�la�, �e zdo�am dowiedzie� si� czego�, co m�g�by wykorzysta� przeciwko panu. Z ca�ego serca popiera Pierwszego Ministra Demerzela.

��A ty go nie popierasz?

��Nie, panie. Ja jestem Dahlijczykiem.

��Wiem, �e tak jest, c� to jednak znaczy?

��To znaczy, �e jestem cz�owiekiem uciskanym. Dlatego stoj� po pana strome i chc� panu pom�c. Nie chcia�bym oczywi�cie, by m�j ojciec dowiedzia� si� o tym.

��Nie ma powodu, by si� dowiedzia�. Jak zamierzasz mi pom�c? � Joranum zerkn�� szybko na Namartiego, kt�ry opieraj�c si� o biurko, s�ucha� z za�o�onymi r�kami. Nie wygl�da� przy tym na zadowolonego. � Czy wiesz co� o psychohistorii?

��Nie, prosz� pana. M�j ojciec nie rozmawia ze mn� na ten temat, a nawet gdyby rozmawia�, i tak bym niczego nie zrozumia�. Nie s�dz� jednak, by odnosi� jakie� sukcesy.

��Jeste� pewien?

��Jasne, �e jestem. Pracuje z nim pewien facet, Yugo Amaryl, tak�e Dahlijczyk, kt�ry wspomina o tym czasem. Jestem pewien, �e nic si� nie dzieje.

��Ach tak! My�lisz, �e i ja m�g�bym spotka� si� niekiedy z Yugo Amarylem?

��Nie s�dz�. On nie przepada za Demerzelem, ale uwielbia mojego ojca. Nie przeciwstawi�by mu si�.

��A ty?

Raych wygl�da� na nieszcz�liwego. Wymamrota� z uporem:

��Ja jestem Dahlijczykiem. Joranum odchrz�kn��.

��W takim razie pozw�l, �e spytam ci� raz jeszcze. Jak, m�ody cz�owieku, chcesz mi pom�c?

��Chc� panu powiedzie� co�, w co by� mo�e pan nie uwierzy.

_ Doprawdy? Spr�buj. Je�li nie uwierz�, powiem ci o tym.

��To dotyczy Pierwszego Ministra Eto Demerzela.

��Tak?

Raych rozejrza� si� niespokojnie.

��Czy kto� mo�e mnie us�ysze�?

��Tylko Namarti i ja.

��Dobrze, wi�c niech pan pos�ucha. Ten facet, Demerzel, nie jest facetem. On jest robotem.

��Co takiego?! � wrzasn�� Joranum. Raych poczu� si� w obowi�zku wyja�ni�:

��Robot jest mechanicznym cz�owiekiem. Nie nale�y do rodzaju ludzkiego. On jest maszyn�.

Rozgor�czkowany Namarti wybuchn��:

��Jo-Jo, nie wierz w to. To �mieszne.

Ale Joranum uciszy� go jednym gestem. Oczy mu b�yszcza�y.

��Dlaczego mi to m�wisz?

��M�j ojciec by� kiedy� w Mycogenie. Opowiedzia� mi wszystko o tym pobycie. W Mycogenie du�o si� m�wi o robotach.

��Tak, wiem, a przynajmniej s�ysza�em o tym.

��Mycoge�czycy wierz�, �e kiedy� po�r�d ich przodk�w by�o wiele robot�w, ale zosta�y wygnane.

Namarti zmru�y� oczy.

��Ale dlaczego my�lisz, �e Demerzel jest robotem? Z tych kilku plotek, kt�re do mnie dotar�y, wynika, �e roboty s� zrobione z metalu, nieprawda�?

��Tak w�a�nie jest � potwierdzi� gorliwie Raych. � S�ysza�em jednak, �e by�o kilka robot�w, kt�re wygl�da�y tak samo jak ludzie i �y�y wiecznie�

Namarti gwa�townie pokr�ci� g�ow�.

��Legendy! �mieszne legendy! Jo-Jo, dlaczego tego s�uchamy� Lecz Joranum przerwa� mu szybko.

��Nie, G.D. Chc� tego pos�ucha�. Ja te� s�ysza�em te legendy.

��Jo-Jo, przecie� to bzdury.

��Nie m�w tak pochopnie, �e to bzdury. Zreszt� nawet gdyby tak by�o, ludzie �yj� i umieraj� z powodu bzdur. Niewa�ne, jak jest, wa�ne jest to, co ludzie my�l�. Powiedz mi, m�ody cz�owieku, odk�adaj�c na bok legendy, co sprawia, �e uwa�asz Demerzela za robota? Za��my, �e roboty istniej�. Co takiego wiesz o Demerzelu, by s�dzi�, �e jest robotem? Czy sam ci o tym powiedzia�?

��Nie � odpar� Raych.

��Czy powiedzia� ci o tym ojciec? � spyta� Joranum.

��Nie, prosz� pana. Ja sam tak uwa�am, ale jestem tego pewien.

��Dlaczego? Co sprawia, �e jeste� taki pewien?

��Co�, co jest w nim samym. Nie zmienia si�. Nie starzeje. Nie okazuje emocji. Co� w nim powoduje, �e wygl�da, jakby by� zrobiony z metalu.

Joranum usiad� na krze�le i przez d�u�sz� chwil� przygl�da� si� Raychowi. Niemal mo�na by�o us�ysze� jego k��bi�ce si� my�li. Wreszcie powiedzia�:

��Za��my, m�ody cz�owieku, �e on jest robotem. Dlaczego ci� to obchodzi? Czy to ma dla ciebie jakie� znaczenie?

��Oczywi�cie, �e tak � odpar� Raych. � Jestem cz�owiekiem. Nie chc�, by jaki� robot kierowa� Imperium.

Jo-Jo skin�� ku Namartiemu, okazuj�c zadowolenie.

��S�yszysz, G.D.? �Jestem cz�owiekiem. Nie chc�, by jaki� robot kierowa� Imperium�. Daj go do holowizji i ka� mu to powt�rzy�. Niech to powtarza tak d�ugo, a� jego s�owa zapadn� w pami�� ka�demu mieszka�cowi Trantora�

��Hola! � rzuci� Raych, �api�c wreszcie oddech. � Nie mog� tego powiedzie� w holowizji. Nie mog� pozwoli�, by m�j ojciec dowiedzia� si�

��Nie, oczywi�cie, �e nie � zapewni� go szybko Joranum. � Nie mo�emy do tego dopu�ci�. U�yjemy tylko samych s��w. Znajdziemy jakiego� innego Dahlijczyka. Kogo�, kto pochodzi z innego sektora, kto m�wi w�asnym dialektem, ale przes�anie zawsze b�dzie to samo: �Me chc�, by jaki� robot kierowa� Imperium�.

��A co si� stanie, je�li Demerzel udowodni, �e nie jest robotem? � spyta� Namarti.

��Czy�by? � powiedzia� Joranum. � A jak to zrobi? Niemo�liwe, by to zrobi�. Psychologicznie niemo�liwe. Zgadzacie si�? Wielki Demerzel, szara eminencja stoj�ca za tronem, cz�owiek, kt�ry przez te wszystkie lata poci�ga� za sznurki, steruj�c Cleonem I, a wcze�niej jego ojcem? Czy teraz si� ugnie i b�dzie skamla� publicznie, twierdz�c, �e on te� jest istot� ludzk�? To by�oby dla niego tak samo poni�aj�ce jak bycie robotem. G.D., mamy tego niegodziwca w sytuacji, z kt�rej si� nie wywinie, a wszystko to zawdzi�czamy temu oto m�dremu m�odzie�cowi.

Raych si� zaczerwieni�.

��Masz na imi� Raych, prawda? � rzek� Joranum. � Kiedy nasza partia osi�gnie to, co zamierza, nie zapomnimy, co dla nas zrobi�e�. Dahl b�dzie dobrze traktowany, a ty daleko przy nas zajdziesz. Pewnego dnia zostaniesz przyw�dc� tego sektora i nie po�a�ujesz, �e tak si� zachowa�e�. Ju� teraz nie �a�ujesz, prawda?

��Nigdy w �yciu � powiedzia� zapalczywie Raych.

��W takim razie dopilnujemy, by� wr�ci� do ojca. Przeka� mu, �e nie zamierzamy go skrzywdzi� i �e bardzo go cenimy. Jak uzyska�e� t� informacj�, wymy�l sam. A je�li dowiesz si� czego�, co mog�oby by� dla nas przydatne, szczeg�lnie o psychohistorii, daj nam zna�.

��Jasne. Ale co ma pan na my�li, m�wi�c, �e Dahl b�dzie dobrze traktowany?

��Wprowadzimy r�wno�� sektor�w, ch�opcze. R�wno�� �wiat�w. B�dziemy mieli ca�kiem nowe Imperium, kt�re oczy�cimy ze wszystkich tych starych niegodziwo�ci spowodowanych przywilejami i nier�wno�ci�.

Raych gorliwie skin�� g�ow�.

��W�a�nie tego pragn�.

Cleon I, imperator ca�ej Galaktyki, szed� szybkim krokiem przez galeri� ��cz�c� jego prywatne pomieszczenia w Ma�ym Pa�acu z biurami licznego personelu mieszkaj�cego w r�nych skrzyd�ach Pa�acu Imperialnego. Za nim kroczy�o kilku osobistych doradc�w, na kt�rych twarzach go�ci� wyraz najwy�szej troski. Imperator nie zwyk� chodzi� do innych. On ich wzywa� i to oni przychodzili do niego. Je�li ju� si� zdarzy�o, �e szed� dok�d�, nigdy si� nie spieszy� ani nie okazywa� emocji. Jak m�g�by to robi�? Jako imperator by� w wi�kszym stopniu symbolem wszystkich �wiat�w ni� istot� ludzk�.

A jednak teraz wygl�da� jak cz�owiek. Usuwa� wszystkich z drogi niecierpliwym skinieniem prawej r�ki. W lewej d�oni dzier�y� pob�yskuj�cy hologram.

��Pierwszy Minister! � rzuci� niemal zd�awionym g�osem, tak odleg�ym od beznami�tnego tonu, kt�rego u�ywa� gorliwie, podejmuj�c si� obowi�zk�w zwi�zanych z tronem. � Gdzie on jest?!

Wszyscy wysocy urz�dnicy, kt�rzy znale�li si� na jego drodze, nie mogli zrozumie�, o co chodzi. Mija� ich w�ciek�y, sprawiaj�c, �e czuli si�, jakby znale�li si� w sennym koszmarze.

Wtargn�� do prywatnego biura Demerzela, dysz�c nieco, i krzykn��, a w�a�ciwie wr�cz wywrzeszcza�:

��Demerzel!

Pierwszy Minister spojrza� na niego zdziwiony, po czym podni�s� si�, gdy� nikt nie m�g� siedzie� w obecno�ci imperatora, p�ki on sam mu na to nie zezwoli�.

��Panie? � odezwa� si�.

Cleon rzuci� hologram na biurko Demerzela i spyta�:

��Co to jest?! Mo�e mi to wyja�nisz?!

Pierwszy Minister popatrzy� na pi�kny hologram, ostry, o �ywych barwach. Niemal s�ysza�o si� ma�ego ch�opca � mo�e dziesi�ciolatka � wypowiadaj�cego s�owa, kt�re widnia�y w podpisie: �Nie chc�, by jaki� robot kierowa� Imperium�.

��Ja tak�e to otrzyma�em, panie � rzek� cicho.

��I kto jeszcze?

��Jestem g��boko przekonany, panie, �e ta ulotka jest rozrzucana na ca�ym Trantorze.

��Tak, a czy widzisz osob�, kt�rej przygl�da si� ten brzd�c? � Cleon postuka� palcem wskazuj�cym w hologram. � Czy to nie ty?

��Podobie�stwo jest uderzaj�ce, panie.

��Czy�bym si� myli�, przypuszczaj�c, �e intencj� tej, jak j� nazywasz, ulotki jest pos�dzenie, �e jeste� robotem?

��W�a�nie taka jest jej intencja, panie.

��Popraw mnie, je�li si� myl�, ale czy roboty nie s� legendarnymi mechanicznymi humanoidami, kt�re mo�na znale�� w dreszczowcach i w bajkach dla dzieci?

��Mycoge�czycy wierz�, �e roboty�

��Nie interesuj� mnie Mycoge�czycy ani ich wierzenia. Dlaczego ci ludzie zarzucaj� ci, �e jeste� robotem?

��Jestem pewien, panie, �e to tylko taka metafora. Chc� mnie przedstawi� jako cz�owieka pozbawionego serca i sumienia, kt�ry kalkuluje jak maszyna.

��To jest zbyt subtelne, Demerzel. Nie jestem g�upcem. � Cleon raz jeszcze popuka� w hologram. � Usi�uj� wm�wi� ludziom, �e naprawd� jeste� robotem.

��Chyba nie mo�emy temu zapobiec, panie. Je�li ludzie chc� w to wierzy�

��Nie mo�emy do tego dopu�ci�. To odziera z godno�ci tw�j urz�d. Gorzej, to odziera z godno�ci samego imperatora. A jaki z tego wniosek? �e ja, ja wybra�em na Pierwszego Ministra mechanicznego cz�owieka. To nie do zniesienia. Powiedz mi, Demerzel, czy nie mamy praw, kt�re zabraniaj� oczerniania urz�dnik�w Imperium?

��Tak, s� takie prawa, i to do�� surowe, panie. Ustanowiono je jeszcze przed wielkim Kodeksem Praw Aburamisa.

��A obra�anie samego imperatora jest karane �mierci�, czy� nie?

��Tak, panie.

��C�, to nie tylko oczernia ciebie, to oczernia te� mnie� a ten, kto to zrobi�, powinien zosta� niezw�ocznie stracony. Oczywi�cie, to sprawka Joranum, to on stoi za tym wszystkim.

��Bez w�tpienia, panie, ale raczej trudno b�dzie to udowodni�.

��Bzdura! Mam do�� dowod�w! Chc�, by go stracono!

��K�opot w tym, panie, �e prawa dotycz�ce oczerniania nigdy nie by�y egzekwowane. A ju� na pewno nie w tym stuleciu.

��I w�a�nie dlatego w spo�ecze�stwie panuje nie�ad, a samo Imperium dr�y w posadach. Prawa wci�� istniej� jedynie w kodeksach. Nale�y je si�� wprowadzi� w �ycie.

��Zastan�w si�, panie, czy to by�oby m�dre � powiedzia� Demerzel. � B�dzie wygl�da�o na to, �e jeste� tyranem i despot�. Twoje rz�dy by�y tak udane, gdy� post�powa�e� �agodnie i �askawie.

��Tak i zobacz, gdzie mnie to zawiod�o. Niech dla odmiany, zamiast mnie kocha�, zaczn� si� mnie ba� co� w tym stylu.

��Usilnie namawiam ci�, panie, by� tak nie post�powa�. To mo�e by� iskra, kt�ra rozpali rebeli�.

��Co w takim razie zrobisz? Staniesz przed ludem i powiesz: �Popatrzcie na mnie. Nie jestem robotem�?

��Nie, panie, poniewa� jak sam m�wisz, zniszczy�oby to moj� godno��, a co gorsza, twoj�.

��W takim razie?

��Nie jestem pewien, panie. Jeszcze nie przemy�la�em tego wszystkiego.

��Jeszcze tego nie przemy�la�e�? Skontaktuj si� z Seldonem.

��Panie?

��Czy tak trudno zrozumie� m�j rozkaz? Skontaktuj si� z Seldonem!

���yczysz sobie, panie, bym wezwa� go do pa�acu?

��Nie, nie ma na to czasu. Zak�adam, �e mo�esz za�o�y� kodowany kana�, do kt�rego nikomu nie uda�oby si� w�ama�.

��Oczywi�cie, panie.

��A wi�c zr�b to. Natychmiast!

Seldonowi, jako cz�owiekowi z krwi i ko�ci, brakowa�o opanowania charakterystycznego dla Demerzela. Wezwania, kt�re dotar�y do jego biura, oraz nag�e delikatne �arzenie i iskrzenie pola alarmowego wyra�nie wskazywa�y, �e dzieje si� co� niezwyk�ego. Ju� wcze�niej zdarza�o si�, �e rozmawia� z kim�, pos�uguj�c si� kodowanymi kana�ami, ale nigdy jeszcze tajemnicy informacji nie strzegli zaufani ludzie imperatora.

Seldon oczekiwa�, �e jacy� urz�dnicy rz�dowi zajm� si� wszystkim w imieniu samego Demerzela. Bior�c pod uwag� narastaj�c� powoli wrzaw� wywo�an� przez ulotk�, kt�ra przedstawia�a go jako robota, nie spodziewa� si� niczego innego.

Nie spodziewa� si� te� jednak niczego wi�cej. Kiedy wi�c do jego biura wszed� (by tak rzec) wizerunek samego imperatora, otoczony lekk� po�wiat� pola alarmowego, Seldon a� opad� na oparcie, szeroko otworzy� usta, po czym bezskutecznie usi�owa� wsta�.

Cleon skin�� na niego niecierpliwie, pokazuj�c, by pozosta� na miejscu.

��Musisz ju� wiedzie�, co si� dzieje, Seldon.

��Czy masz, panie, na my�li to zamieszanie spowodowane przez ulotk� przedstawiaj�c� robota?

��W�a�nie to mam na my�li. Co nale�y zrobi�? Seldon, mimo pozwolenia, wsta�.

��Chodzi o co� wi�cej, panie. Joranum organizuje na ca�ym Trantorze wiece na temat robota. A przynajmniej tak us�ysza�em w programach informacyjnych.

��Do mnie te wiadomo�ci jeszcze nie dotar�y. Oczywi�cie, �e nie. Po co imperator mia�by wiedzie�, co si� dzieje?!

��Panie, w tym wszystkim nie chodzi o imperatora. Jestem pewien, �e Pierwszy Minister�

��Pierwszy Minister nic nie robi, nawet mnie nie informuje. Zwracam si� do ciebie i twojej psychohistorii. Powiedz mi, co mam robi�?

��Panie?

��Nie zamierzam si� z tob� droczy�, Seldon. Pracowa�e� nad psychohistori� osiem lat. Pierwszy Minister m�wi, �e nie powinienem podejmowa� krok�w prawnych przeciwko Joranum. Co w takim razie mam robi�?

��P-panie! � wyj�ka� Seldon. � Nic!

��Nie masz mi nic do powiedzenia?

��Nie, panie. Nie to mam na my�li. Chcia�em powiedzie�, �e nie powiniene� nic robi�. Nic! Pierwszy Minister ma ca�kowit� racj�, m�wi�c, �e nie powiniene� podejmowa� krok�w prawnych. To by tylko wszystko pogorszy�o.

��Doskonale. A co poprawi sytuacj�?

��Ty, panie, nie r�b niczego. Pierwszy Minister te� niech niczego nie robi. Natomiast rz�d powinien pozwoli�, by Joranum robi�, co zechce.

��Jak to nam pomo�e?

��Wkr�tce si� przekonamy � powiedzia� Seldon, staraj�c si� ukry� nut� desperacji w g�osie.

Nagle imperator och�on��, jakby opu�ci�y go ca�a z�o�� i oburzenie.

��Aha! Rozumiem! � wykrzykn��. � Panujesz nad sytuacj�!

��Panie! Tego nie powiedzia�em�

��Nie musisz tego m�wi�. Us�ysza�em dostatecznie du�o. Panujesz nad sytuacj�, ale ja chc� rezultat�w. Wci�� mam Gwardi� Imperialn� i si�y zbrojne. B�d� wobec mnie lojalne, a je�li dojdzie do zamieszek, nie zawaham si� ich u�y�. Jednak najpierw daj� szans� tobie.

Holograficzny wizerunek imperatora zamigota� i znikn��, a Seldon zosta� sam i wpatrywa� si� w pust� przestrze�.

Cho� od tamtej nieszcz�snej chwili, gdy wspomnia� o psychohistorii na Zje�dzie Dziesi�cioletnim, up�yn�o ju� osiem lat, musia� stan�� twarz� w twarz z faktem, �e wci�� nie ma tego, o czym nieopatrznie m�wi�.

Mia� jedynie� Yugo Amaryl nazwa�by to intuicj�.

W dwa dni Joranum poruszy� ca�y Trantor, cz�ciowo sam, g��wnie jednak za po�rednictwem swoich zast�pc�w.

��Gdyby si� urodzi� w dawnych czasach, zosta�by admira�em. Marnuje si� jako polityk � powiedzia� Hari do Dors.

��Marnuje si�? � spyta�a Dors. � Jak wszystko p�jdzie dalej w takim tempie, to w ci�gu tygodnia, je�li tylko zechce, zostanie Pierwszym Ministrem, a w ci�gu dw�ch � imperatorem. Ju� donosz�, �e niekt�re garnizony witaj� go rado�nie.

Seldon pokr�ci� g�ow�.

��To si� za�amie, Dors.

��Co? Partia Joranum czy Imperium?

��Partia Joranum. Historia o robocie wywo�a�a pewne zamieszanie, g��wnie dzi�ki doskona�emu rozpowszechnieniu tej ulotki, ale kiedy ludzie och�on� i wszystko przemy�l�, zrozumiej�, �e jest to �mieszne oskar�enie.

��Ale�, Hari � powiedzia�a powa�nie Dors � przede mn� nie musisz udawa�. To nie jest �mieszne oskar�enie. Jak Joranum dowiedzia� si�, �e Demerzel jest robotem?

��Ach, to! C�, powiedzia� mu o tym Raych.

��Raych!

��Tak jest. Doskonale wype�ni� swoje zadanie i wr�ci� bezpiecznie z obietnic� zostania pewnego dnia przyw�dc� Sektora Dahl. Oczywi�cie uwierzono mu. Wiedzia�em, �e mu uwierz�.

��Czy to znaczy, �e to ty powiedzia�e� Raychowi, �e Demerzel jest robotem, i wys�a�e� go, by przekaza� t� wiadomo�� Joranum? � Dors wygl�da�a na okropnie przera�on�.

��Nie, nie m�g�bym tego zrobi�. Wiesz, �e nie m�g�bym powiedzie� Raychowi lub komukolwiek innemu, �e Demerzel jest robotem. Powiedzia�em mu wi�c, tak stanowczo jak tylko potrafi�em, �e Demerzel nie jest robotem� a nawet to nie przysz�o mi �atwo. Poprosi�em go jednak, by powiedzia� Joranum, �e jest inaczej. Raych wierzy g��boko, �e ok�ama� Joranum.

��Ale dlaczego, Hari? Dlaczego?

��To nie psychohistoria, pozw�l sobie wyt�umaczy�. Nie podzielaj pogl�d�w imperatora, kt�ry s�dzi, �e jestem magikiem. Chcia�em jedynie, by Joranum uwierzy�, �e Demerzel jest robotem. Joranum urodzi� si� w Mycogenie, wi�c ju� od dzieci�stwa karmiono go ludowymi opowie�ciami o robotach. Dlatego zapewne uwierzy� w to i jest przekonany, �e ludzie uwierz� jemu.

��A my�lisz, �e tak si� nie stanie?

��Raczej nie. Kiedy ju� minie pierwszy szok, zrozumiej�, �e to tylko wymys� szale�ca. Przekona�em Demerzela, �e musi wyg�osi� mow�, kt�r� subeteryczna holowizja b�dzie transmitowa�a do kluczowych cz�ci Imperium oraz do wszystkich sektor�w Trantora. Ma m�wi� o wszystkim, byle nie o robotach. Wszyscy wiemy, �e jest dostatecznie du�o kryzys�w, by mia� o czym m�wi�. Ludzie b�d� tego s�uchali, zamiast s�ucha� o robotach. A na koniec zostanie zapytany o ulotk�. Nie powinien wtedy odpowiedzie� ani s�owem. Powinien jedynie si� roze�mia�.

��Roze�mia�? Nigdy nie widzia�am, by Demerzel si� �mia�. On prawie nigdy si� nie u�miecha.

��Tym razem, Dors, b�dzie si� �mia�. Nikt nigdy nie widzia�, by robot si� �mia�. Widzia�a� roboty w wymy�lonych sytuacjach w holowizji, prawda? Zawsze przedstawia si� je jako skrajnych realist�w, istoty pozbawione uczu�, nieludzkie� W�a�nie tego ludzie si� spodziewaj�. Dlatego Demerzel powinien jedynie si� roze�mia�. Ale to nie koniec. Pami�tasz W�adc� S�o�ca Czternastego, religijnego przyw�dc� Myco-genu?

��Oczywi�cie, �e pami�tam. To realista, pozbawiony uczu� i nieludzki. On te� si� nigdy nie �mieje.

��Tym razem te� nie b�dzie. W�o�y�em wiele pracy w to, by dowiedzie� si� czego� wi�cej o Joranum od czasu tamtej ma�ej walki na placu uniwersyteckim. Znam prawdziwe nazwisko Joranum. Wiem, gdzie si� urodzi�, kim byli jego rodzice, gdzie rozpoczyna� nauk�, i wszystko to, udokumentowane, pow�drowa�o do W�adcy S�o�ca Czternastego. Nie s�dz�, by W�adca S�o�ca lubi� Uciekinier�w.

��My�la�am, �e nie chcesz roznieca� ognia fanatyzmu.

��Nie chc�. Gdybym przekaza� te informacje ludziom z holowizji, tak w�a�nie by si� sta�o, ale przekaza�em je W�adcy S�o�ca.

��I to on roznieci ogie� fanatyzmu?

��Oczywi�cie, �e nie. Nikt na Trantorze nie zwr�ci nigdy uwagi na W�adc� S�o�ca� bez wzgl�du na to, co on powie.

��O co ci w takim razie chodzi?

��No c�, to w�a�nie zobaczymy, Dors. Nie mam psychohistorycznej analizy sytuacji. Nawet nie wiem, czy jest mo�liwa. Po prostu mam nadziej�, �e nie myl� si� w moich rachubach.

Eto Demerzel roze�mia� si�.

I to nie po raz pierwszy. Siedzia� z Harim Seldonem oraz Dors Venabili w d�wi�koszczelnym pomieszczeniu i co kilka chwil na sygna� Hariego �mia� si�. Czasami odchyla� si� do ty�u i �mia� ha�a�liwie, ale wtedy Seldon kr�ci� g�ow�.

��Nie, to nigdy nie zabrzmi przekonuj�co.

Tak wi�c Demerzel u�miecha� si�, a potem �mia� z godno�ci�, Seldon za� tylko robi� miny.

��Zatka�o mnie � powiedzia� Heliko�czyk. � Nie ma sensu opowiada� ci zabawnych historyjek. Rozumiesz ich sens tylko intelektualnie. B�dziesz musia� po prostu zapami�ta� ten d�wi�k.

��Mo�na by u�y� holograficznej �cie�ki d�wi�kowej � zaproponowa�a Dors.

��Nie! To nigdy nie b�dzie Demerzel. To b�dzie przypomina�o �miech zgrai idiotycznych klakier�w. Nie o to mi chodzi. Spr�buj jeszcze raz, Demerzelu.

Eto pr�bowa� tak d�ugo, a� Hari powiedzia�:

��No dobrze, w takim razie zapami�taj ten d�wi�k i odtw�rz go, gdy us�yszysz pytanie. Musisz wygl�da� na ubawionego. Nie mo�esz si� przecie� serdecznie �mia�, maj�c ponur� min�. U�miechnij si� troszk�, tylko troszk�. Cofnij k�ciki ust.

Powoli usta Demerzela rozszerzy�y si� a� do u�miechu.

��Nie�le. Czy mo�esz sprawi�, �eby b�yszcza�y ci oczy?

��Co masz na my�li, m�wi�c ��eby b�yszcza�y�? � spyta�a oburzona Dors. � Nikt nie potrafi zmusi� oczu, �eby b�yszcza�y. To metaforyczne wyra�enie.

��Nieprawda � rzek� Seldon. � Male�ka �ezka w oku mo�e wyra�a� smutek, rado��, zdziwienie, cokolwiek, a refleks �wiat�a w niej sprawia, �e oczy b�yszcz�.

��Ty naprawd� oczekujesz, �e Demerzel wytworzy �zy? Pierwszy Minister wtr�ci� si�:

��Rzeczywi�cie potrafi� wytworzy� �zy, by oczy�ci� oczy� ale nigdy w nadmiarze. Pewnie jednak, gdybym wyobrazi� sobie, �e moje oczy s� nieco podra�nione�

��Spr�buj to zrobi� � poprosi� Seldon. � Nic nie zaszkodzi.

I tak to przebieg�o. Kiedy przem�wienie w subeterycznej holowizji dobieg�o ko�ca, a s�owa dociera�y do milion�w �wiat�w z pr�dko�ci� tysi�ckrotnie wi�ksz� od pr�dko�ci �wiat�a � s�owa powa�ne, rzeczowe, pozbawione retorycznych ozdobnik�w, a omawiaj�ce wszystko opr�cz robot�w � Demerzel sam wyrazi� gotowo��, by odpowiedzie� na pytania.

Nie musia� d�ugo czeka�. Ju� pierwsze brzmia�o:

��Panie Pierwszy Ministrze, czy jest pan robotem?

Demerzel wpatrywa� si� spokojnie w pytaj�cego, pozwalaj�c, by narasta�o napi�cie. Potem u�miechn�� si� nieznacznie, jego cia�o zadr�a�o nieco i roze�mia� si�. Nie by� to wybuch niepohamowanego �miechu, a jedynie serdeczny �miech kogo�, komu sprawia przyjemno�� czyja� fantazja. Ten �miech by� zara�liwy. Publiczno�� zachichota�a, a potem zacz�a �mia� si� razem z nim.

Demerzel poczeka�, a� �miech ucichnie, a potem odpowiedzia� z b�yszcz�cymi oczami:

��Czy naprawd� musz� odpowiada� na to pytanie? Czy to konieczne? Wci�� si� u�miecha�, gdy ekrany pociemnia�y.

��Jestem pewien, �e si� uda�o � rzek� Seldon. � Naturalnie, sytuacja nie zmieni si� natychmiast. Na to potrzeba czasu. Ale sprawy przybra�y w�a�ciwy obr�t. Zauwa�y�em to ju�, gdy przerwa�em przem�wienie Namartiego na placu uniwersyteckim. S�uchacze byli po jego stronie tylko do chwili, gdy stan��em przed nim, pokazuj�c odwa�nie, �e cho� jestem sam, nie boj� si� kilku ludzi. Zgromadzeni natychmiast zacz�li przechodzi� na moj� stron�.

��My�lisz, �e to jest analogiczna sytuacja? � spyta�a z pow�tpiewaniem Dors.

��Oczywi�cie. Skoro nie mam psychohistorii, mog� si� pos�u�y� analogi�� i rozumem. Pierwszego Ministra oskar�ano ze wszystkich stron, a on odpowiedzia� u�miechem i kpin�. Tylko kto�, kto nie jest robotem, m�g� si� tak zachowa�, wi�c ju� samo jego zachowanie stanowi�o odpowied�. Oczywi�cie, sympatia przejdzie na jego stron�. Nic tego nie powstrzyma. Ale to dopiero pocz�tek. Musimy zaczeka� na W�adc� S�o�ca Czternastego i przekona� si�, co b�dzie mia� do powiedzenia.

��Czy tego te� jeste� pewien?

��Ca�kowicie.

Jednym z ulubionych sport�w Hariego by� tenis, wola� jednak sam gra�, ni� obserwowa�, jak graj� inni. Dlatego te� patrzy� niecierpliwie, jak imperator Cleon, ubrany w sportowy str�j, przebieg� przez kort, by odbi� pi�k�. W�a�ciwie by� to tak zwany tenis imperialny, bo ta jego wersja stanowi�a ulubion� rozrywk� imperator�w. U�ywano w niej komputerowej rakiety potrafi�cej lekko modyfikowa� sw�j k�t oraz daj�cej odpowiedni nacisk na uchwyt. Hari wielokrotnie stara� si� wypracowa� sobie technik� gry, lecz perfekcyjne opanowanie komputerowej rakiety wymaga�o d�ugiej praktyki, a jego czas by� zbyt cenny, by traci� go na trywialn� rozrywk�.

Cleon odbi� decyduj�c� pi�k� tak, �e nie spos�b by�o jej odebra�, i wygra�. Opu�ci� kort przy wt�rze oklask�w obserwuj�cych gr� urz�dnik�w.

��Gratuluj�, panie � odezwa� si� Seldon. � Gra�e� wspaniale.

��Naprawd� tak uwa�asz, Seldon? � zapyta�. � Wszyscy tak bardzo si� staraj�, bym wygra�, �e tenis nie sprawia mi ju� przyjemno�ci.

��W takim razie, panie, m�g�by� rozkaza� swoim przeciwnikom, by bardziej si� przyk�adali.

��To nie pomo�e. I tak b�d� si� starali przegra�. A gdyby nawet wygrali, sprawi�oby mi to jeszcze mniejsz� przyjemno�� ni� wygrana w grze bez sensu. Stanowisko imperatora ma swoje blaski i cienie. Joranum te� by to zrozumia�, gdyby kiedykolwiek uda�o mu si� zdoby� tron.

Cleon znikn�� w swej prywatnej �a�ni, a kiedy wyszed� z niej po pewnym czasie, by� czysty, suchy i ubrany w bardziej formalny str�j.

��A teraz, Seldon � odezwa� si�, daj�c znak, by urz�dnicy zostawili ich samych � skoro jeste�my tu tylko my dwaj, a pogoda jest wspania�a, proponuj�, �eby�my nie wchodzili do budynku. Przeczyta�em informacj� W�adcy S�o�ca Czternastego o tym Mycoge�czyku. Czy to wystarczy?

��W zupe�no�ci, panie. Jak czyta�e�, Joranum zosta� og�oszony Uciekinierem i oskar�a si� go o najpowa�niejsze blu�nierstwo.

��Czy to wystarczy, by z nim sko�czy�?

��To strasznie os�abi jego pozycj�, panie. W tej chwili pozosta�o ju� niewielu, kt�rzy wierz� w t� szalon� historyjk�, jakoby Pierwszy Minister by� robotem. Co wi�cej, Joranum jest postrzegany jako k�amca i pozer, gorzej: jako ten, kt�rego przy�apano na k�amstwie.

��Przy�apano go, tak � powt�rzy� zamy�lony Cleon. � Masz na my�li, �e cios zadany z ukrycia dowodzi sprytu i mo�na go podziwia�, ale da� si� na tym przy�apa� to ju� g�upota i tego si� nigdy nie podziwia.

��Zwi�le to uj��e�, panie.

��W takim razie Joranum nie stanowi ju� zagro�enia.

��Nie mo�emy by� tego pewni, panie. Nawet teraz mo�e si� jeszcze podnie��. Wci�� ma swoj� organizacj�, a niekt�rzy z jego wyznawc�w pozostali mu wierni. Historia dostarcza nam przyk�ad�w m�czyzn i kobiet, kt�rzy wr�cili na scen� pomimo upadku tak wielkiego jak ten� a nawet wi�kszego.

��W takim razie pozw�l nam go zg�adzi�, Seldon. Heliko�czyk pokr�ci� g�ow�.

��Nie oczekuj ode mnie takiej rady, panie. Nie jest ci potrzebny m�czennik, a ty nie mo�esz by� uwa�any za despot�.

Cleon zmarszczy� brwi.

��Teraz ju� gadasz jak Demerzel � powiedzia�. � Za ka�dym razem, gdy chc� podj�� radykalne dzia�ania, mamrocze s�owo �despota�. Bywali przede mn� imperatorzy, kt�rzy dzia�ali radykalnie, a mimo to podziwiano ich i uwa�ano za w�adc�w silnych i zdecydowanych.

��Niew�tpliwie, panie, ale �yjemy w niebezpiecznych czasach. Nie potrzebujemy �adnej egzekucji. Mo�esz, panie, osi�gn�� sw�j cel tak, by jednocze�nie wygl�da� na o�wieconego i �yczliwego.

��Wygl�da� na o�wieconego?

��By� w�adc� o�wieconym, panie. Przej�zyczy�em si�. Egzekucja Joranum by�aby zemst�, a to mog�oby zosta� odebrane jako pod�o��. Jednak�e jako imperator masz, panie, pob�a�liwe, a nawet ojcowskie podej�cie do wierze� ca�ego twego ludu. Nie robisz �adnych r�nic, bo jeste� imperatorem wszystkich.

��O czym ty m�wisz?

��Uwa�am, panie, �e Joranum �wiadomie obrazi� uczucia Mycoge�czyk�w, a ty jeste� przera�ony tym �wi�tokradztwem, gdy� urodzi� si� jako jeden z nich. C� lepszego mo�esz uczyni�, ni� przekaza� go Mycogenczykom i pozwoli�, by si� nim zaj�li? Zyskasz uznanie, okazuj�c trosk� w�a�ciw� imperatorowi.

��Czy w takim razie egzekucji dokonaj� Mycoge�czycy?

��Mog� to zrobi�, panie. Ich prawa dotycz�ce blu�nierstw s� niezwykle surowe. W najlepszym razie zostanie skazany na do�ywotnie wi�zienie i ci�kie roboty.

Cleon u�miechn�� si�.

��Bardzo dobrze. Mnie obdarz� zaufaniem za humanitaryzm i tolerancj�, a sami wykonaj� brudn� robot�.

��Zrobiliby to, panie, gdyby� rzeczywi�cie przekaza� im Joranum. Ale w ten spos�b i tak zostanie m�czennikiem.

��Zn�w nie wiem, o co ci chodzi. Co mam zrobi�?

��Pozostaw Joranum wyb�r. Og�o�, �e wzgl�d na dobro wszystkich mieszka�c�w Imperium nakazuje ci przekaza� go Mycogenczykom, by go os�dzili, poniewa� jednak jeste� w�adc� humanitarnym, obawiasz si�, �e mog� z nim post�pi� zbyt surowo. Dlatego jako alternatyw� b�dzie m�g� wybra� zes�anie na Nishaya, ma�y i odosobniony �wiat, z kt�rego, jak sam twierdzi�, pochodzi. Tam sp�dzi reszt� �ycia w zapomnieniu i spokoju. Oczywi�cie, dopilnujesz, by pozostawa� pod stra��.

��I to rozwi��e problem?

��Z pewno�ci�. Joranum pope�ni�by samob�jstwo, gdyby wybra� powr�t do Mycogenu, a on nie wygl�da mi na kogo�, kto chcia�by pope�ni� samob�jstwo. Na pewno wybierze Nishaya i chocia� post�pi rozs�dnie, nie b�dzie uwa�any za bohatera. Jako uchod�ca na Nishaya nie b�dzie m�g� zosta� przyw�dc� �adnego spisku maj�cego na celu przej�cie w�adzy w Imperium. Jego zwolennicy p�jd� w rozsypk�. Poszliby za fanatycznym m�czennikiem �wi�tej sprawy, jednak doprawdy trudno by�oby im popiera� tch�rza.

��Zdumiewaj�ce! Jak zdo�a�e� tego dokona�, Seldon? � W g�osie Cleona brzmia�a wyra�na nuta podziwu.

��No c�, rozs�dne wydawa�o mi si� za�o�enie�

��Niewa�ne � przerwa� mu raptownie Cleon. � Nie s�dz�, �eby� wyjawi� mi prawd� ani �ebym j� zrozumia�, nawet gdyby� mi powiedzia�, ale o�wiadczam ci jedno: Demerzel opuszcza swoje stanowisko. Ten ostatni kryzys dowi�d�, �e przerasta jego si�y, dlatego zgadzam si�

z nim, �e nadszed� czas, by przeszed� na emerytur�. Jednak nie mog� dzia�a� bez Pierwszego Ministra i dlatego od tej chwili ty obejmujesz to stanowisko.

��Panie! � wykrzykn�� Seldon, zdumiony i przera�ony zarazem.

��Pierwszy Ministrze Hari Seldonie � powiedzia� spokojnie Cleon. � Imperator tego sobie �yczy.

��Nie denerwuj si� � powiedzia� Demerzel. � Ja to zasugerowa�em. By�em tu za d�ugo, a nast�pstwa kryzysu osi�gn�y taki stopie�, �e uwzgl�dnianie Trzech Praw parali�owa�o mnie. Jeste� najodpowiedniejszym nast�pc�.

��Wcale nie jestem odpowiednim nast�pc� � zaprotestowa� gor�co Seldon. � Co ja wiem o zarz�dzaniu Imperium? Imperator naiwnie s�dzi, �e rozwi�za�em kryzys za pomoc� psychohistorii. Jest oczywiste, �e tak nie by�o.

��To bez znaczenia, Hari. Skoro on wierzy, �e znalaz�e� psychohistoryczn� odpowied�, ch�tnie b�dzie s�ucha� twoich rad, a to wystarczy, by� by� dobrym Pierwszym Ministrem.

��On mo�e mnie doprowadzi� do zguby.

��Jestem przekonany, �e twoje wyczucie � lub te� intuicja � pozwol� ci doj�� do celu� z psychohistori� czy bez niej.

��Ale co poczn� bez ciebie, Daneelu?

��Dzi�kuj�, �e tak mnie nazywasz. Nie jestem ju� Demerzelem, jestem tylko Daneelem. A je�li chodzi o to, co poczniesz beze mnie� Przypu��my, �e spr�bujesz wprowadzi� w �ycie niekt�re z idei Joranum, te dotycz�ce r�wno�ci i sprawiedliwo�ci spo�ecznej. On pewnie nie my�la� o nich powa�nie, prawdopodobnie wykorzystywa� je jako has�a propagandowe, by pozyska� zwolennik�w, ale same w sobie te idee nie s� z�e. I zastan�w si�, jak Raych m�g�by ci w tym pom�c. Lgnie do ciebie pomimo zauroczenia ideami Joranum i pewnie musi si� czu� rozdarty, a mo�e nawet czuje si� zdrajc�. Poka� mu, �e tak nie jest. A na dodatek b�dziesz m�g� jeszcze intensywniej pracowa� nad psychohistori�, gdy� imperator b�dzie ci oddany sercem i dusz�.

��A ty, Daneelu? Co b�dziesz robi�?

��Przede mn� s� inne zadania w Galaktyce. Jest jeszcze Prawo Zerowe, a ja musz� pracowa� dla dobra ludzko�ci tak d�ugo, a� dowiem si� wreszcie, co to oznacza. I jeszcze jedno, Hari�

��Tak, Daneelu?

��Wci�� masz Dors. Seldon pokiwa� g�ow�.

��Tak, wci�� mam Dors. � Zamilk� na chwil�, a potem mocno uj�� d�o� Daneela. � �egnaj, przyjacielu.

���egnaj, Hari � odpar� Daneel.

Robot odwr�ci� si�, a ci�ka szata Pierwszego Ministra szele�ci�a, gdy wychodz�c z wysoko uniesion� g�ow�, oddala� si� pa�acowym korytarzem.

Daneel znikn��, a Seldon sta� nieruchomo przez kilka minut zatopiony w my�lach. Nagle ruszy� w kierunku apartamentu Pierwszego Ministra. Musia� co� jeszcze powiedzie� Daneelowi � co� najwa�niejszego.

Zawaha� si� na delikatnie o�wietlonym korytarzu, nim wszed� do pomieszczenia. Ale nikogo w nim nie by�o. Ciemna szata le�a�a rozpostarta na krze�le. Komnaty Pierwszego Ministra powt�rzy�y echem ostatnie s�owa Hariego skierowane do robota: ��egnaj, przyjacielu�. Eto Demerzela nie by�o; R. Daneel Olivaw znikn��.

Mandell Gruber by� szcz�liwym cz�owiekiem, a z pewno�ci� wygl�da� na takiego Hariemu Seldonowi, kt�ry zatrzyma� si� podczas porannej przechadzki dla zdrowia, by mu si� przyjrze�.

Grubera � prawdopodobnie dobiegaj�cego pi��dziesi�tki, a zatem kilka lat m�odszego od Heliko�czyka � przygarbi�a nieco wieloletnia praca na terenie Pa�acu Imperialnego, mia� jednak radosn�, g�adko ogolon� twarz zwie�czon� r�ow� sk�r� czaszki, kt�rej tylko niewielk� cz�� pokrywa�y rzadkie jasne w�osy. Pogwizdywa� sobie cicho, sprawdzaj�c li�cie krzew�w w poszukiwaniu cho�by �ladu inwazji insekt�w. Oczywi�cie, nie by� Naczelnym Ogrodnikiem, gdy� stanowisko to nale�a�o do wysoko postawionego urz�dnika, kt�rego biuro znajdowa�o si� w jednym z budynk�w olbrzymiego kompleksu imperialnego i kt�ry dowodzi� ca�� armi� m�czyzn oraz kobiet. Nie zdarza�o si�, by Naczelny Ogrodnik osobi�cie przeprowadza� inspekcj� teren�w pa�acowych cz�ciej ni� raz lub dwa razy w roku.

Gruber by� tylko jednym z pionk�w tej armii. Seldon wiedzia�, �e jest Ogrodnikiem Pierwszego Stopnia, a na awans zas�u�y� trzydziestoma latami wiernej s�u�by.

Zatrzymawszy si� na doskonale utrzymanej �wirowej �cie�ce, zawo�a�:

��Jeszcze jeden cudowny dzie�, prawda, Gruber? Gruber spojrza� w g�r� i zamruga�.

��W rzeczy samej, Pierwszy Ministrze. Wsp�czuj� tym, kt�rzy musz� t�oczy� si� w zamkni�ciu.

��My�lisz, �e i mnie to czeka.

��Pan, Pierwszy Ministrze, nie powinien si� tak przejmowa� innymi, ale skoro znika pan w tych budynkach w dzie� taki jak dzi�, to tych kilku szcz�liwc�w, kt�rzy nie musz� tam by�, wsp�czuje panu.

��Dzi�kuj� za wyrazy wsp�czucia, Gruber, wiesz jednak, �e mamy pod kopu�ami czterdzie�ci miliard�w Trantorczyk�w. Wsp�czujesz im wszystkim?

��W rzeczy samej, wsp�czuj�. Jestem wdzi�czny, �e nie pochodz� z Trantora i dlatego mog�em si� tu przyda� jako ogrodnik. Na tym �wiecie pozosta�o niewielu ludzi, kt�rzy pracuj� na otwartej przestrzeni, ale ja jestem w�r�d tych nielicznych wybra�c�w losu.

��Pogoda nie zawsze jest taka idealna.

��To prawda. Pracowa�em ju� tu w czasie ulewy i przy porywistym wietrze. A mimo to, je�li tylko ubra� si� odpowiednio� Niech pan popatrzy� � Gruber roz�o�y� ramiona tak szeroko, jak si� u�miecha�, jakby chcia� obj�� olbrzymie po�acie teren�w pa�acowych. � Mam przyjaci�: drzewa, trawniki i wszelkie gatunki zwierz�t, kt�rzy dotrzymuj� mi towarzystwa. Czy w og�le widzia� pan kiedy�, Pierwszy Ministrze, tak� geometri� teren�w?

��Patrz� na ni� teraz, nieprawda�?

��Chcia�em powiedzie�, �e tereny s� obecnie pi�kniejsze, ni� zaplanowano, wi�c naprawd� mo�na si� nimi cieszy�. Zaplanowa� je Tapper Savand ponad sto lat temu, a od tamtej pory zmieni�y si� nieco. Tapper by� doskona�ym ogrodnikiem, najlepszym� i pochodzi� z mojej planety.

��Z Anakreonu, tak?

��W rzeczy samej. To odleg�y �wiat le��cy niemal na skraju Galaktyki, gdzie przyroda jest wci�� dzika, a �ycie bywa s�odkie. Przyby�em tu, maj�c jeszcze mleko pod nosem, kiedy obecny Naczelny Ogrodnik obj�� to stanowisko za czas�w starego imperatora. Oczywi�cie, teraz m�wi si� o ponownym zaprojektowaniu teren�w. � Gruber westchn�� g��boko i pokr�ci� g�ow�. � To by�by b��d. S� dok�adnie takie jak nale�y: proporcjonalne, ciesz� oko i dusz�. Jednak prawd� jest, �e w przesz�o�ci czasami zmieniano ich projekt. Imperator�w nudzi stare i wci�� poszukuj� czego� nowego, jak gdyby to nowe zawsze mia�o oznacza� lepsze. Nasz obecny imperator, niech �yje d�ugo, razem z Naczelnym Ogrodnikiem zamierzaj� zaprojektowa� je od nowa. A przynajmniej informacja taka kr��y po�r�d ogrodnik�w. � Ostatnie s�owa wypowiedzia� szybko, jakby zawstydzony powtarzaniem pa�acowych plotek.

��Mo�e nie nast�pi to tak szybko.

��Mam nadziej�, �e nie, Pierwszy Ministrze. Prosz�, je�li znajdzie pan cho� chwil� po wyczerpuj�cych zaj�ciach, niech pan przyjrzy si� dok�adniej projektowi teren�w. S� nadzwyczajnej pi�kno�ci i gdyby to ode mnie zale�a�o, nie pozwoli�bym usun�� z tych setek kilometr�w kwadratowych cho�by jednego listka, kwiatka czy kr�lika.

Seldon u�miechn�� si�.

��Jest pan niezwykle oddanym cz�owiekiem, Gruber. Nie zdziwi�bym si�, gdyby pewnego dnia zosta� pan Naczelnym Ogrodnikiem.

��Oby los uchroni� mnie przed tym. Naczelny Ogrodnik nie oddycha �wie�ym powietrzem, nie widzi naturalnych widok�w i zapomina o wszystkim, czego nauczy� si� o naturze. Mieszka tam � Gruber wskaza� pogardliwie � i s�dz�, �e nie odr�ni�by ju� nawet krzewu od strumienia, chyba �e kt�ry� z jego podw�adnych wyprowadzi�by go z pa�acu i umie�ci� jego d�o� na krzewie lub zanurzy� j� z strumieniu.

Przez chwil� wygl�da�o na to, �e m�czyzna wyrzuci z siebie sw� pogard�, ale nie potrafi� znale�� �adnego miejsca, w kt�rym o�mieli�by si� splun��.

Seldon roze�mia� si� cicho.

��Gruber, dobrze jest z tob� porozmawia�. K�dy upadam pod ci�arem codziennych obowi�zk�w, przyjemnie jest pos�ucha� przez kilka chwil twojej filozofii �ycia.

��Ach, Pierwszy Ministrze, nie jestem filozofem. Moje wykszta�cenie by�o do�� pobie�ne.

��Nie trzeba mie� wykszta�cenia, �eby by� filozofem. Wystarczy aktywny umys� i �yciowe do�wiadczenie. Dbaj o siebie, Gruber. M�g�bym ci� awansowa�.

��By�bym panu dozgonnie wdzi�czny, Pierwszy Ministrze, gdyby pozostawi� mnie pan tu, gdzie jestem.

Seldon u�miecha� si�, odchodz�c, ale u�miech znikn�� z jego twarzy, gdy powr�ci� my�lami do bie��cych problem�w. By� Pierwszym Ministrem od dziesi�ciu lat� i gdyby Gruber wiedzia�, jak serdecznie do�� mia� swojego stanowiska, jego wsp�czucie uros�oby niebotycznie. Czy ogrodnik potrafi�by poj��, i� post�p, jaki Seldon osi�gn�� w technikach psychohistorii, wskazywa�, �e wkr�tce stanie przed dylematem nie do rozwi�zania?

Spacer zamy�lonego Seldona przez tereny pa�acowe by� typowym przyk�adem spokojnego �ycia. A� trudno by�o uwierzy�, �e tu, w samym sercu siedziby imperatora, znajdowa� si� w �wiecie, z wyj�tkiem ogrod�w, ca�kowicie przykrytym kopu�ami. Tu, w tym w�a�nie miejscu, m�g�by znajdowa� si� na swym rodzinnym Helikonie albo na rodzinnej planecie Grubera � Anakreonie.

Oczywi�cie, wra�enie spokoju, kt�re mu towarzyszy�o, by�o z�udne. Tereny by�y strze�one � zape�nia�y je stra�e.

Kiedy�, tysi�c lat temu, tereny Pa�acu Imperialnego � o wiele mniej luksusowe i o wiele mniej r�ni�ce si� od �wiata, kt�ry dopiero zaczyna� przykrywa� kopu�ami poszczeg�lne regiony � by�y otwarte dla wszystkich mieszka�c�w, a imperator m�g� spacerowa� alejkami bez obstawy i pozdrawia� obywateli.

Tak by�o kiedy�. Teraz miejsca tego pilnowa�a Gwardia Imperialna, wi�c nikt, nawet Trantorczycy, nie m�g� tu wej��. Mimo to niebezpiecze�stwo nie znikn�o. Je�li si� pojawia�o, skoro ju� o tym mowa, nadchodzi�o ze strony niezadowolonych urz�dnik�w Imperium oraz przekupnych i niesubordynowanych �o�nierzy. To w�a�nie na terenach pa�acowych imperator i jego wsp�pracownicy nara�eni byli na najwi�ksze niebezpiecze�stwo. Co bowiem sta�oby si�, gdyby dziesi�� lat temu Seldonowi nie towarzyszy�a przypadkowo Dors Venabili?

Nie up�yn�� jeszcze rok od chwili, gdy zosta� Pierwszym Ministrem, wi�c by�o ca�kiem naturalne, jak s�dzi� (po fakcie), �e jego nieoczekiwana nominacja wzbudzi u wielu zazdro��. Wielu innych, znacznie lepiej przygotowanych � przez lata s�u�by i przede wszystkim, we w�asnych oczach � przyj�o j� z gniewem. Nie wiedzieli o psychohistorii ani o wadze, jak� przyk�ada� do niej imperator, wi�c uwa�ali, �e naj�atwiej zmieni� sytuacj�, przekupuj�c kt�rego� z zaciek�ych wrog�w Pierwszego Ministra.

Dors musia�a by� bardziej podejrzliwa ni� Seldon. A mo�e inaczej, ze znikni�ciem Demerzela ze sceny instrukcje, jakie otrzyma�a w sprawie chronienia Seldona, zosta�y zaostrzone. Prawda by�a taka, �e przez pierwsze lata jego ministrowania niemal bez przerwy znajdowa�a si� u jego boku.

P�nym popo�udniem pewnego ciep�ego s�onecznego dnia Dors zauwa�y�a b�ysk zachodz�cego s�o�ca � s�o�ca, kt�rego nigdy nie widywano pod kopu�� Trantora � na metalu miotacza.

��Na ziemi�, Hari! � krzykn�a nagle i ju� bieg�a ku sier�antowi. � Daj mi ten miotacz, sier�ancie � za��da�a stanowczo.

Niedosz�y zab�jca, kt�ry znieruchomia� na chwil�, widz�c biegn�c� ku niemu kobiet�, zareagowa� szybko, podnosz�c odbezpieczony miotacz.

Ale ona ju� by�a przy nim; zacisn�a d�o� w stalowym uchwycie na prawym nadgarstku m�czyzny i podnios�a wysoko jego r�k�.

��Rzu� to � wycedzi�a przez zaci�ni�te z�by. Sier�ant skrzywi� si�, usi�uj�c wyrwa� r�k�.

��Nie pr�buj, sier�ancie � rzuci�a Dors. � Moje kolano jest trzy cale od twojej pachwiny, wi�c je�li cho�by mrugniesz okiem, to po genitaliach zostanie ci tylko wspomnienie. Radz�, �eby� si� nie rusza�. O, w�a�nie tak. W porz�dku, teraz otw�rz d�o�. Je�li natychmiast nie rzucisz miotacza, roztrzaskam ci rami�.

Jaki� ogrodnik podbieg� z grabiami. Dors skin�a, by si� odsun��. Sier�ant rzuci� miotacz na ziemi�. Seldon podszed� do nich.

��Zajm� si� nim � powiedzia� do Dors.

��Nie, nie zajmiesz si�. We� miotacz i ukryj si� w�r�d tamtych drzew. W to mog� by� zamieszani inni, gotowi do ataku.

Dors nie rozlu�ni�a u�cisku na przegubie gwardzisty.

��A teraz, sier�ancie, podasz mi nazwisko osoby, kt�ra nam�wi�a ci� do dokonania zamachu na Pierwszego Ministra� a tak�e nazwiska innych spiskowc�w.

M�czyzna milcza�.

��Nie b�d� g�upcem � odezwa�a si� Venabili. � M�w! � Wykr�ci�a mu r�k� tak, �e a� ukl�k�, i postawi�a but na jego karku. � Je�li b�dziesz milcza�, zmia�d�� ci krta� i zamilkniesz na zawsze. A jeszcze wcze�niej po�ami� ci wszystkie ko�ci. Lepiej m�w.

Sier�ant przem�wi�.

��Jak mog�a� zrobi� co� takiego, Dors? � spyta� p�niej Seldon. � Nigdy bym nie uwierzy�, �e jeste� zdolna do takiej� przemocy.

��Tak naprawd� wcale go nie skrzywdzi�am, Hari � odpar�a ch�odno Dors. � Wystarczy�o mu pogrozi�. W ka�dym razie twoje bezpiecze�stwo by�o najwa�niejsze.

��Powinna� mi pozwoli� si� nim zaj��.

��Dlaczego? By ocali� twoj� m�sk� dum�? Po pierwsze, nie by�by� dostatecznie szybki. Po drugie, jeste� m�czyzn�, wi�c mo�na by�oby przewidzie�, co zrobisz. Ja jestem kobiet�, a w powszechnym mniemaniu kobiety nie s� tak okrutne jak m�czy�ni i generalnie rzecz bior�c, nie maj� do�� si�y, by zrobi� to, co ja zrobi�am. Ta historia zostanie rozdmuchana i wszyscy b�d� si� mnie ba�. Nikt nie o�mieli si� tkn�� ciebie z obawy przede mn�.

��Z obawy przed tob� i przed egzekucj�. Wiesz, �e ten sier�ant i jego dru�yna musz� zosta� zg�adzeni.

Na te s�owa pogodna zazwyczaj twarz Dors spochmurnia�a, jak gdyby nie mog�a znie�� my�li, �e zdrajca zostanie stracony, cho� m�g� bez namys�u zabi� jej ukochanego Hariego.

��Przecie� � wykrzykn�a � nie trzeba zabija� konspirator�w! Wystarczy ich uwi�zi�!

��Nie, nie wystarczy � odpar� Seldon. � Jest za p�no. Cleon nie zechce s�ysze� o niczym innym ni� egzekucja. Je�li chcesz, mog� go zacytowa�.

��Uwa�asz, �e on ju� podj�� decyzj�?

��Natychmiast. Powiedzia�em mu, �e wystarczy�oby wi�zienie lub wygnanie, ale odpar� �nie�. Stwierdzi�: �Za ka�dym razem, gdy pr�buj� rozwi�za� problem za pomoc� odpowiednio silnych �rodk�w, najpierw Demerzel, a teraz ty m�wisz o �despotyzmie� i �tyranii�. Ale to jest m oj pa�ac. To s� moje tereny. To s� moi stra�nicy. Moje bezpiecze�stwo zale�y od bezpiecze�stwa tego miejsca i lojalno�ci moich ludzi. My�lisz, �e jakiekolwiek naruszenie absolutnej lojalno�ci zas�uguje na co� innego ni� natychmiastowa �mier�? Co innego zapewni nam bezpiecze�stwo? Jak m�g�bym si� czu� bezpieczny?� Powiedzia�em wtedy, �e musi by� jaka� rozprawa. �Oczywi�cie � odpar� � kr�tki s�d wojskowy i nie spodziewam si�, �e ktokolwiek b�dzie g�osowa� inaczej ni� za kar� �mierci. Dopilnuj�, �eby to by�o jasne dla wszystkich�.

Dors wygl�da�a na przera�on�.

��Przyjmujesz to bardzo spokojnie. Czy�by� podziela� zdanie imperatora?

��Podzielam � przyzna� niech�tnie Seldon.

��Czy dlatego, �e by� to zamach na twoje �ycie? Porzuci�e� swoje zasady na rzecz zwyk�ej zemsty?

��Nie jestem m�ciwy, Dors. Ale nie tylko ja by�em zagro�ony czy nawet imperator. Je�li jest co�, co pokazuje nam historia Imperium, to to, �e imperatorzy przychodz� i odchodz�. To psychohistori� nale�y chroni�. Niew�tpliwie, nawet je�li co� mi si� stanie, psychohistoria i tak pewnego dnia zostanie rozwini�ta, ale Imperium szybko chyli si� ku upadkowi, wi�c nie mo�emy czeka� a tylko ja posun��em si� na tyle w badaniach, by zd��y� opracowa� konieczne techniki.

��W takim razie powiniene� nauczy� tego, co wiesz, innych � stwierdzi�a powa�nie Dors.

��Robi� to. Yugo Amaryl jest odpowiednim nast�pc�, zebra�em te� grup� technik�w, kt�rzy pewnego dnia przydadz� si�, chocia� nie b�d� tak� � Umilk�.

��Dobrzy jak ty: tak m�drzy, tak poj�tni? Naprawd�?

��Przypadkowo tak my�la�em � rzek� Seldon. � I przypadkowo jestem cz�owiekiem. Psychohistoria jest moja, wi�c je�li kiedy� uporam si� z ni�, to chc� sobie przypisywa� t� zas�ug�.

��Cz�owiek � westchn�a Dors, kr�c�c g�ow� ze smutkiem. Przeprowadzono egzekucje. Takiej czystki nie widziano od ponad stu lat. Dw�ch ministr�w, pi�ciu urz�dnik�w ni�szego szczebla i czterech �o�nierzy, w tym r�wnie� nieszcz�sny sier�ant, zosta�o straconych. Ka�dy anarchista, kt�ry nie wytrzyma� presji ostrych przes�ucha�, zosta� zwolniony ze s�u�by i zes�any do najodleglejszych �wiat�w Zewn�trznych.

Od tamtej pory nie s�ysza�o si� ju� o nielojalno�ci, a troska, z jak� strze�ono Pierwszego Ministra, by�a tak znana, nie wspominaj�c ju� o �Tygrysicy� � jak wielu nazywa�o przera�aj�c� kobiet�, kt�ra go chroni�a � �e Dors nie musia�a mu d�u�ej wsz�dzie towarzyszy�. Jej niewidoczna obecno�� sta�a si� wystarczaj�c� os�on�, a imperator Cleon cieszy� si� niemal dziesi�cioletnim okresem spokoju i absolutnego bezpiecze�stwa.

Teraz jednak�e psychohistoria osi�gn�a taki stopie� rozwoju, �e mo�liwe stawa�y si� przewidywania oparte na jej zasadach. Id�c ze swego biura, gdzie by� Pierwszym Ministrem, do swej pracowni, gdzie by� psychohistorykiem, Seldon mia� niepokoj�ce wra�enie, �e okres niezak��conego spokoju dobieg� ko�ca.

Hari Seldon nie potrafi� ukry� wzbieraj�cej satysfakcji, kt�r� odczuwa�, wkraczaj�c do swego laboratorium.

Wszystko tak bardzo si� zmieni�o.

Zacz�o si� to dwadzie�cia lat temu od nieporadnych szkic�w w jego pod�ym heliko�skim komputerze. To w�a�nie wtedy przysz�y mu do g�owy pierwsze niejasne pomys�y, kt�re mia�y si� zamieni� w parachaotyczn� matematyk�.

A potem sp�dzi� kilka lat na Uniwersytecie Streelinga, gdzie wraz z Yugo Amarylem pracowali, usi�uj�c zrenormalizowa� r�wnania, pozby� si� niewygodnych niesko�czono�ci i znale�� spos�b na omini�cie najgorszych efekt�w chaotycznych. Zrobili wtedy bardzo niewielki krok naprz�d.

Teraz, po dziesi�ciu latach sprawowania urz�du Pierwszego Ministra, mia� ca�e pi�tro komputer�w najnowszej generacji i ca�y zesp� ludzi pracuj�cych nad r�norodnymi problemami.

Je�li nie by�o potrzeby, �aden z tych ludzi � oczywi�cie opr�cz Seldona i Yugo � nie wiedzia� zbyt wiele o niczym poza problemem, kt�rym si� zajmowa�. Ka�dy z nich pracowa� tylko nad ma�ym parowem czy wy�aniaj�cym si� pag�rkiem gigantycznego pasma g�rskiego psychohistorii, a tylko Seldon i Amaryl potrafili obj�� wzrokiem ca�e to pasmo � cho� nawet oni widzieli je niezbyt wyra�nie, gdy� jego szczyty kry�y si� w chmurach, a stoki spowite by�y mg��.

Dors Venabili oczywi�cie mia�a racj�. Heliko�czyk powinien zacz�� wtajemnicza� swych wsp�pracownik�w. Technika psychohistorii rozwija�a si� tak dobrze, �e potrzeba by�o wi�cej ni� dw�ch ludzi, kt�rzy by si� ni� zajmowali. Poza tym Seldon si� starza�. Je�li nawet m�g� si� spodziewa�, �e po�yje jeszcze kilkadziesi�t lat, i tak najbardziej owocne lata mia� ju� z pewno�ci� za sob�.

Nawet Amaryl sko�czy za miesi�c trzydzie�ci dziewi�� lat i cho� wci�� m�ody, nie jest zbyt m�ody jak na matematyka � przecie� zajmowa� si� psychohistori� niemal tak d�ugo jak Seldon. Jego zdolno�� nowatorskiego i niekonwencjonalnego my�lenia tak�e mog�a male�.

Amaryl dostrzeg� wchodz�cego Seldona i podszed� do niego. Heliko�czyk obserwowa� go z zadowoleniem. Yugo, podobnie jak przybrany syn Seldona Raych, by� Dahlijczykiem, a jednak mimo muskularnej sylwetki i niskiego wzrostu wcale na Dahlijczyka nie wygl�da�. Nie nosi� w�s�w, w jego mowie nie wyczuwa�o si� obcego akcentu, a wygl�da�o na to, �e brakowa�o mu te� innych cech Dahlijczyk�w. By� nawet odporny na urok Jo-Jo Joranum, kt�ry tak bardzo spodoba� si� mieszka�com Dahla.

Wszystko wskazywa�o na to, �e Amaryl nie kierowa� si� patriotyzmem sektora, patriotyzmem planetarnym ani nawet imperialnym. Nale�a� � dusz� i cia�em � do psychohistorii.

Seldon czu� tu pewien niedostatek. Pierwsze dwadzie�cia lat �ycia sp�dzi� na Helikonie i nie potrafi� my�le� o sobie inaczej ni� jako o Heliko�czyku. Zastanawia� si�, czy ta �wiadomo�� nie przeszkodzi mu w podst�pny spos�b i nie wypaczy jego przemy�le� dotycz�cych psychohistorii. Z punktu widzenia jej u�ycia by�oby idealnie, gdyby cz�owiek paraj�cy si� psychohistori� sta� ponad �wiatami i sektorami i zajmowa� si� sprawami ludzko�ci, abstrahuj�c od jednostek � a w�a�nie tak post�powa� Amaryl.

Seldon, wzdychaj�c cicho, przyzna�, �e tego nie potrafi.

��Uwa�am, �e robimy post�py, Hari � powiedzia� Amaryl.

��Tak uwa�asz, Yugo? Tylko uwa�asz?

��Nie chc� skaka� w przestrze� kosmiczn� bez skafandra. � Wypowiedzia� te s�owa ca�kiem powa�nie (Seldon wiedzia�, �e nie odznacza si� poczuciem humoru). Przeszli do ich prywatnego biura, ma�ego, lecz dobrze chronionego.

Amaryl usiad�, skrzy�owa� nogi i powiedzia�:

��Tw�j najnowszy plan unikni�cia chaosu mo�e cz�ciowo zadzia�a�, oczywi�cie kosztem dok�adno�ci wyniku.

��Oczywi�cie. To, co zyskamy poprzez uproszczenie, stracimy, id�c okr�n� drog�. Tak w�a�nie dzia�a wszech�wiat. Musimy go jako� przechytrzy�.

��Ju� go nieco przechytrzyli�my. To przypomina patrzenie przez zamarzni�t� szyb�.

��Lepsze to ni� patrzenie ca�ymi latami przez o�owian� zas�on�. Amaryl wymamrota� co� pod nosem, po czym powiedzia�:

��Mo�emy z�apa� przeb�yski �wiat�a i ciemno�ci.

��Wyja�nij to!

��Nie potrafi�, ale mam Pierwszy Radiant, kt�rym zajmowa�em si� jak�jak�

��Pewnie chcesz powiedzie�: jak lama. To zwierz� zwierz� juczne. Mamy je na Helikonie. Natomiast nie �yj� na Trantorze.

��Je�li ta lama pracuje ci�ko, to moj� prac� nad Pierwszym Ra-diantem mo�na por�wna� do jej pracy.

Amaryl nacisn�� p�ytk� zabezpieczaj�c� na blacie biurka i szuflada otworzy�a si� bezszelestnie. Wyj�� ciemny, nieprzezroczysty sze�cian, a Seldon obejrza� go uwa�nie. Sam r�wnie� pracowa� nad obwodami Pierwszego Radianta, jednak to Amaryl z�o�y� urz�dzenie.

W pokoju pociemnia�o, a r�wnania i relacje zamigota�y w powietrzu. Przed nimi pojawi�y si� liczby i zawis�y tu� nad biurkiem, niczym marionetki podtrzymywane przez niewidzialne sznurki.

��Wspaniale � oceni� Seldon. � Pewnego dnia, je�li po�yjemy dostatecznie d�ugo, b�dziemy mieli taki Pierwszy Radiant, kt�ry da nam rzek� matematycznych symboli okre�laj�cych przesz�o�� i przysz�o��. W nich znajdziemy strumienie i potoki, a wtedy opracujemy sposoby zmieniania ich biegu, tak by do��czy�y do innych, korzystnych dla nas strumieni i potok�w.

��Tak � powiedzia� oschle Amaryl. � Je�li zdo�amy �y� ze �wiadomo�ci�, �e podejmowane przez nas w jak najlepszej wierze dzia�ania mog� przynie�� jak najgorsze rezultaty.

��Wierz mi, Yugo, �e zawsze kiedy k�ad� si� spa�, ta w�a�nie my�l mnie gn�bi. Ale jeszcze tak si� nie sta�o. Zyskali�my tylko tyle, �e jak powiadasz, widzimy przez zamarzni�t� szyb� nik�e �wiat�o.

��To prawda.

��Co w takim razie widzisz, Yugo?

Seldon przygl�da� si� Amarylowi uwa�nie i nieco surowo. Matematyk przyty�, robi� si� zbyt gruby. Sp�dza� za du�o czasu przy komputerach (a teraz przy Pierwszym Radiancie), natomiast by� za ma�o aktywny fizycznie. I chocia� spotyka� si� od czasu do czasu z kobietami, Seldon wiedzia�, �e nigdy si� nie o�eni. To b��d! Nawet pracoholik musi czasem oderwa� si� od pracy, by zadowoli� partnera, by zaj�� si� potrzebami dzieci.

Heliko�czyk pomy�la� o swojej wci�� nie najgorszej sylwetce oraz o tym, jak Dors walczy�a, by j� utrzyma�.

��Co widz�? � powt�rzy� Amaryl. � Widz�, �e Imperium ma k�opoty.

��Imperium zawsze mia�o k�opoty.

��Tak, ale tym razem s� bardzo specyficzne. Niewykluczone, �e b�dziemy mieli k�opoty w samym centrum.

��Na Trantorze?

��Tak przypuszczam. Lub na Peryferiach. Albo b�dziemy tu mieli wojn� domow�, albo otaczaj�ce nas �wiaty Zewn�trzne zaczn� si� odrywa�.

��Doprawdy nie potrzeba psychohistorii, by dostrzec te zagro�enia.

��Interesuj�ce jest to, �e jedno wyklucza drugie. Albo to, albo to. Prawdopodobie�stwo wyst�pienia obu naraz jest bardzo ma�e. Popatrz tutaj! To twoja matematyka. Tylko popatrz!

Przez d�u�sz� chwil� pochylali si� nad r�wnaniami wy�wietlonymi przez Pierwszy Radiant.

Wreszcie Hari odezwa� si�:

��Nie rozumiem, dlaczego oba zagro�enia mia�yby si� wyklucza�.

��Ja te� nie rozumiem, Hari, ale na czym w takim razie polega�aby warto�� psychohistorii, gdyby pokazywa�a nam ona jedynie to, co i tak sami by�my dostrzegli? To za� pokazuje nam co�, na co nigdy by�my nie wpadli. Nie wskazuje natomiast, po pierwsze, kt�ra mo�liwo�� jest lepsza, a po drugie, co robi�, by si� pojawi�a i zminimalizowa�a prawdopodobie�stwo wyst�pienia gorszej.

Seldon zacisn�� usta, po czym rzek� powoli:

��Mog� ci powiedzie�, kt�r� mo�liwo�� bym wybra�. Pozw�lmy Peryferiom si� oderwa�.

��Naprawd�?

��Bezwzgl�dnie. Musimy utrzyma� spok�j na Trantorze, je�li ju� nie z innego powodu, to cho�by tylko dlatego, �e sami tu jeste�my.

��Nasza wygoda z pewno�ci� nie jest najwa�niejsza.

��Nie. Najwa�niejsza jest psychohistoria. Na co zdadz� si� nam nietkni�te Peryferia, je�li warunki na Trantorze zmusz� nas do wstrzymania prac nad psychohistoria? Nie m�wi�, �e zostaniemy zabici, ale mo�e nie b�dziemy mogli pracowa�. Nasz los b�dzie zale�a� od rozwoju psychohistorii. Dla Imperium, je�li Peryferia wyst�pi� ze zwi�zku, oznacza� to b�dzie jedynie pocz�tek dezintegracji, kt�ra potrwa bardzo d�ugo, zanim dotrze do jego serca.

��Nawet je�li masz racj�, Hari, jak mamy utrzyma� spok�j na Trantorze?

��Musimy o tym pomy�le�. Zamilkli; po chwili odezwa� si� Seldon:

��Tyle �e my�lenie nie poprawia mi nastroju. Co je�li Imperium znajduje si� na z�ej drodze i pod��a�o ni� od zawsze? My�l� o tym za ka�dym razem, gdy rozmawiam z Gruberem.

��A kim jest Gruber?

��Mandell Gruber. To ogrodnik.

��Ach tak. Czy to ten, kt�ry podbieg� z grabiami, by ci� broni� w czasie zamachu?

��Tak. Zawsze by�em mu wdzi�czny za to, co zrobi�. Mia� tylko grabie, a w pobli�u mogli si� czai� zamachowcy z miotaczami. To si� nazywa lojalno��. A poza tym rozmowa z nim jest jak �yk �wie�ego powietrza. Nie mog� sp�dza� ca�ego czasu na rozmowach z urz�dnikami czy z psychohistorykami.

��Dzi�kuj�.

��Daj spok�j! Wiesz, co mam na my�li. Gruber lubi otwart� przestrze�. Pragnie czu� wiatr, deszcz i przenikliwy zi�b, wszystko, co mo�e mu przynie�� pogoda. Sam czasami za nimi t�skni�.

��Ja nie. M�g�bym nigdy nie wychodzi� na zewn�trz.

��Wychowa�e� si� pod kopu��, za��my jednak, �e Imperium sk�ada�oby si� z prostych, nieuprzemys�owionych �wiat�w, utrzymuj�cych si� z pasterstwa i upraw, maj�cych niezbyt liczne populacje i puste przestrzenie. Czy wszystkim nam nie powodzi�oby si� lepiej?

��Dla mnie to, co m�wisz, jest straszne.

��Znalaz�em nieco czasu, by sprawdzi� to tak dok�adnie, jak tylko mog�em. S�dz�, �e jest to przypadek r�wnowagi niesta�ej. Taki s�abo zaludniony �wiat, jaki opisa�em, albo dogorywa i ubo�eje, staczaj�c si� do prymitywnego, niemal zwierz�cego poziomu, albo si� industrializuje. Wszystko stoi na ostrzu no�a i przechyla si� na kt�r�� ze stron. Tak si� w�a�nie sta�o, �e niemal wszystkie �wiaty w Galaktyce uleg�y uprzemys�owieniu.

��Bo tak jest lepiej.

��By� mo�e. Ale to nie mo�e trwa� wiecznie. Teraz obserwujemy rezultaty przesady w r�nych dziedzinach. Imperium nie mo�e ju� d�u�ej istnie�, bo nast�pi�o� nast�pi�o przegrzanie. Nie przychodzi mi na my�l �adne inne wyra�enie. Nie wiemy, co teraz nast�pi. Je�li dzi�ki psychohistorii zdo�amy powstrzyma� Upadek lub, co bardziej prawdopodobne, wymusimy odbudow� po Upadku, to czy tym samym spowodujemy r�wnie� nast�pny okres przegrzania? Czy�by przysz�e spo�ecze�stwo mia�o, tak jak Syzyf, pcha� g�az na szczyt wzg�rza jedynie po to, by zobaczy�, jak zn�w si� stacza?

��Kim jest Syzyf?

��To posta� z prymitywnej mitologii. Yugo, musisz wi�cej czyta�. Amaryl wzruszy� ramionami.

��Po to, �ebym dowiedzia� si� o Syzyfie? To nie jest wa�ne. By� mo�e psychohistoria poka�e nam �cie�k� wiod�c� ku ca�kiem nowemu spo�ecze�stwu, spo�ecze�stwu zupe�nie innemu ni� to, kt�re znali�my, takiemu, kt�re by�oby stabilne i odznacza�o si� po��danymi cechami.

��Mam nadziej�, �e tak b�dzie � westchn�� Seldon. � Mam nadziej�, ale do tej pory nic na to nie wskazuje. W najbli�szym czasie b�dziemy musieli wypracowa� spos�b wyj�cia Peryferi�w ze zwi�zku. To stanie si� pocz�tkiem Upadku Imperium Galaktycznego.

��Tak w�a�nie powiedzia�em � rzek� Hari Seldon. � To stanie si� pocz�tkiem Upadku Imperium Galaktycznego. I tak w�a�nie b�dzie, Dors.

Dors s�ucha�a z zaci�ni�tymi ustami. Przyj�a mianowanie Hariego na Pierwszego Ministra tak, jak przyjmowa�a wszystko � bez emocji. Mia�a jedynie chroni� Seldona i jego psychohistori�, ale wiedzia�a dobrze, �e jego stanowisko utrudnia to zadanie. Najskuteczniejsz� ochron� dawa�oby zaszycie si� gdzie� z dala od innych, ale dop�ki statek kosmiczny i s�o�ce � symbol Imperium � b�d� przy�wieca�y Seldonowi, �adna bariera nie wystarczy.

Luksusowe warunki, w jakich teraz �yli � staranne zabezpieczenie przed pods�uchem lub wtargni�ciem intruz�w i korzy�ci, jakie jej badaniom historycznym przyni�s� dost�p do niemal nieograniczonych funduszy � nie satysfakcjonowa�y jej. Ch�tnie zamieni�aby to na ich star� siedzib� na Uniwersytecie Streelinga. Albo, ch�tniej jeszcze, na nie znane nikomu mieszkanie w odleg�ym sektorze.

��Wszystko to bardzo pi�knie, drogi Hari, ale to nie wystarczy.

��Co nie wystarczy?

��Informacje, kt�re mi poda�e�. Powiedzia�e�, �e mo�emy straci� Peryferia. Jak to mo�liwe? Dlaczego?

Seldon u�miechn�� si� przelotnie.

��Jak mi�o by�oby zna� odpowied�, Dors, niestety, psychohistoria nie jest jeszcze na takim etapie, by mog�a nam jej udzieli�.

��W takim razie, co ty o tym my�lisz? Czy lokalni zarz�dcy odleg�ych terytori�w postawili sobie za punkt honoru, by og�osi� niepodleg�o��?

��Z pewno�ci� jest to jeden z czynnik�w. Wiesz znacznie lepiej ni� ja, �e to si� zdarza�o w historii, chocia� nigdy nie trwa�o d�ugo. Mo�e tym razem oderw� si� na sta�e.

��Dlatego, �e Imperium jest s�absze?

��Tak, bo handel nie jest tak swobodny jak kiedy�, bo komunikowanie si� jest utrudnione, bo zarz�dcy Peryferi�w s� tak naprawd� bli�ej wolno�ci ni� kiedykolwiek przedtem. Je�li oka�e si�, �e jeden z nich ma wi�ksze ambicje�

��Mo�esz powiedzie� kt�ry?

��To absolutnie niemo�liwe. Na tym etapie z psychohistorii mo�emy wywnioskowa� tylko to, �e je�li jaki� niezwykle zdolny i ambitny zarz�dca wychyli si�, to znajdzie warunki znacznie bardziej sprzyjaj�ce, ni� znalaz�by w przesz�o�ci. Mog� si� na to na�o�y� jeszcze inne czynniki: jaka� wi�ksza katastrofa naturalna albo niespodziewana wojna domowa mi�dzy dwiema koalicjami odleg�ych �wiat�w Zewn�trznych. �adnego z tych czynnik�w nie da si� jeszcze dok�adnie przewidzie�, mo�emy jednak stwierdzi�, �e gdyby co� takiego si� wydarzy�o, konsekwencje b�d� znacznie powa�niejsze, ni� by�yby sto lat temu.

��Ale skoro nie wiesz dok�adnie, co wydarzy si� na Peryferiach, jak mo�esz podj�� dzia�ania daj�ce pewno��, �e oderw� si� w�a�nie one, a nie Trantor?

��Musz� przygl�da� si� dok�adnie obu i stara� si� umocni� Trantor, a nie Peryferia. Dop�ki nie poznamy lepiej zasad dzia�ania psychohistorii, nie mo�emy oczekiwa�, �e automatycznie zaprogramuje ona rozw�j wydarze�. Jak na razie ci�gle musimy korzysta� z, by tak rzec, sterowania r�cznego. W przysz�o�ci techniki b�d� subtelniejsze, a zapotrzebowanie na sterowanie r�czne si� zmniejszy.

��Ale to przyniesie przysz�o��. Zgadza si�?

��To prawda. I nawet co do tego mog� mie� tylko nadziej�.

��A w�a�ciwie co dok�adnie zagra�a Trantorowi?

��To samo, o czym ju� m�wi�em: czynniki ekonomiczne i spo�eczne, katastrofy naturalne, rywalizacja ambitnych urz�dnik�w wysokiego szczebla. I co� wi�cej. Rozmawiaj�c z Yugo, opisa�em Imperium jako �przegrzane�, a Trantor jest jego najbardziej przegrzan� cz�ci�. Wygl�da na to, �e si� za�amuje. Z ca�� infrastruktur�: zbiornikami wodnymi, ogrzewaniem, wysypiskami, zasobami paliwa, z wszystkim s� powa�ne problemy. Ostatnio tylko tym si� musz� zajmowa�.

��A co ze �mierci� imperatora? Seldon roz�o�y� d�onie.

��Przyjdzie nieuchronnie, ale Cleon cieszy si� dobrym zdrowiem. Jest zaledwie w moim wieku. Co prawda sam wola�bym by� m�odszy, ale i on nie jest stary. Jego syn absolutnie nie nadaje si� na nast�pc�, b�dzie jednak dostatecznie wielu pretendent�w do tego stanowiska. A� nadto, by sprawi� k�opoty i jeszcze pog��bi� krytyczn� sytuacj� zwi�zan� z jego �mierci�, cho� nie musi si� to okaza� ca�kowit� katastrof�� w sensie historycznym.

��Za��my w takim razie, �e zostanie zamordowany. Seldon rozejrza� si� nerwowo.

��Nie m�w czego� takiego. Nawet kiedy chroni� nas os�ony, nie u�ywaj tego s�owa.

��Hari, nie b�d� g�uptasem. To ewentualno��, kt�r� nale�y bra� pod uwag�. By� czas, kiedy joranumici mogli przej�� w�adz�, a gdyby tak si� sta�o, imperator, w taki czy inny spos�b�

��Prawdopodobnie nie. By�by znacznie u�yteczniejszy jako figurant. W ka�dym razie nie my�l o tym. Joranum zmar� w ubieg�ym roku na Nishaya jako raczej do�� �a�osna posta�.

��Mia� nast�pc�w.

��Oczywi�cie. Ka�dy ma nast�pc�w. Czy studiuj�c wczesn� histori� Kr�lestwa Trantora i Imperium Galaktycznego, natkn�a� si� kiedy� na parti� globalist�w na moim rodzinnym Helikonie?

��Nie. Nie chc� urazi� twoich uczu�, Hari, ale nie pami�tam, bym kiedykolwiek zetkn�a si� z takim momentem historii, w kt�rym Helikon odgrywa�by jak�� rol�.

��Nie urazi�a� mnie, Dors. Zawsze mawiam: Szcz�liwy �wiat, kt�ry nie ma historii. W ka�dym razie dwa tysi�ce czterysta lat temu na Helikonie pojawi�a si� grupa ludzi przekonanych, �e jest on jedyn� zamieszkan� planet� we wszech�wiecie. Helikon by� wszech�wiatem, a poza nim by�a jedynie solidna sfera niebieska usiana male�kimi gwiazdkami.

��Jak oni mogli w to wierzy�? � spyta�a Dors. � Zak�adam, �e byli cz�ci� Imperium.

��Tak, ale globali�ci utrzymywali, �e wszelkie dowody na istnienie Imperium to iluzja albo rozmy�lne oszustwo, a emisariusze i urz�dnicy Imperium to Heliko�czycy graj�cy z jakiego� powodu ich rol�. Globali�ci byli absolutnie odporni na argumenty zdroworozs�dkowe.

��I co si� sta�o?

��Przypuszczam, �e zawsze przyjemnie jest my�le�, �e tw�j �wiat jest ca�ym �wiatem. U szczytu popularno�ci globali�ci nak�onili do udzia�u w swoim ruchu mo�e dziesi�� procent populacji planety. Tylko dziesi�� procent, stanowili jednak gwa�townie rosn�c� mniejszo��, kt�ra poch�on�a oboj�tn� wi�kszo��, i zagrozili przej�ciem w�adzy.

��Ale nie zrobili tego, prawda?

��Nie. Ale globalizm spowodowa� zmniejszenie obrot�w w handlu imperialnym, a co za tym idzie, zast�j w heliko�skiej gospodarce. Kiedy ideologia ta zacz�a niekorzystnie wp�ywa� na zasobno�� kieszeni spo�ecze�stwa, globali�ci gwa�townie stracili popularno��. Ich rozw�j, a potem upadek zadziwi� wtedy wielu, jestem jednak pewien, �e psychohistoria pokaza�aby, �e tak si� musia�o sta� i �e nie by�o potrzeby si� tym przejmowa�.

��Rozumiem. Ale jaki jest mora� tej opowie�ci? Zak�adam, �e ma ona jaki� zwi�zek z tym, o czym rozmawiamy.

��Chodzi o to, �e takie ruchy nigdy nie umieraj� do ko�ca, bez wzgl�du na to, jak �mieszne mog� si� wydawa� ich zasady ludziom zdrowym na umy�le. W tej chwili na Helikonie wci�� istniej� globali�ci. Jest ich niewielu, ale co jaki� czas siedemdziesi�ciu czy osiemdziesi�ciu zbiera si� na, jak to nazywaj�, Kongresie Globalnym i rozmawianie o globalizmie sprawia im olbrzymi� przyjemno��. No c�, min�o zaledwie dziesi�� lat od chwili, gdy ruch joranumit�w wydawa� si� takim strasznym zagro�eniem dla naszego �wiata, i wcale bym si� nie zdziwi�, gdyby okaza�o si�, �e wci�� jeszcze �yj� ludzie, kt�rzy o nim nie zapomnieli. Jacy� zwolennicy Joranum mog� przetrwa� nawet tysi�c lat.

��Czy to mo�liwe, by mogli by� niebezpieczni?

��W�tpi�. To charyzma Jo-Jo sprawia�a, �e ruch sta� si� niebezpieczny� a on nie �yje. Jego �mier� nie by�a heroiczna, nie by�o w niej nic szczeg�lnego; on po prostu usun�� si� w cie� i za�amany, zmar� w wi�zieniu.

Dors wsta�a i przesz�a szybko przez ca�y pok�j, wymachuj�c przy tym r�kami i zaciskaj�c d�onie. Zawr�ci�a i stan�a przed siedz�cym Seldonem.

��Hari, pozw�l, �e powiem ci, o czym my�l�. Je�li psychohistoria wskazuje na mo�liwo�� powa�nych niepokoj�w na Trantorze, a mieszkaj� tu jeszcze wyznawcy Joranum, to wci�� mog� planowa� zamach na imperatora.

Seldon roze�mia� si� nerwowo.

��Daj spok�j, Dors. Czepiasz si� cieni.

Czu� jednak, �e nie mo�e tak �atwo zlekcewa�y� jej s��w.

Sektor Wye tradycyjnie ju� przeciwstawia� si� dynastii Entun Cleona I, kt�ra od ponad dwustu lat rz�dzi�a Imperium. Opozycja datowa�a si� na czasy, gdy z linii burmistrz�w Wye wywodzili si� imperatorzy. Dynastia Wye�ska nie przetrwa�a d�ugo ani nie wyr�ni�a si� szczeg�lnie, ale mieszka�com i zarz�dcom Wye trudno by�o zapomnie�, �e kiedy� byli � cho� w spos�b niedoskona�y i tymczasowo � najwy�sz� w�adz�. Kr�tki okres, gdy osiemna�cie lat temu Rashelle, burmistrz uzurpator Wye, rzuci�a wyzwanie Imperium, by� jednocze�nie czasem dumy i frustracji.

Wszystko to sprawi�o, �e ma�a grupa przyw�dc�w spisku mog�a si� czu� w Wye r�wnie bezpiecznie jak gdziekolwiek na Trantorze.

Pi�ciu z nich siedzia�o doko�a sto�u w budynku w zrujnowanej cz�ci sektora. Pok�j, cho� �le umeblowany, by� dobrze chroniony przed pods�uchem. W najlepszym fotelu siedzia� m�czyzna, kt�rego mo�na by wzi�� za przyw�dc�. Mia� poci�g�� twarz, blado��t� cer� i szerokie usta o tak bladych wargach, �e ledwie je by�o wida�. Jego w�osy by�y przypr�szone siwizn�, ale oczy gorza�y nie daj�cym si� ugasi� p�omieniem. Przygl�da� si� m�czy�nie siedz�cemu dok�adnie naprzeciwko niego � wyra�nie starszemu i �agodniejszemu, o niemal bia�ych w�osach, kt�rego pe�ne policzki dr�a�y, gdy m�wi�.

Przyw�dca rzuci� ostro:

��No i co? To jasne, �e nic nie zrobi�e�. Wyja�nij to!

��Jestem starym joranumit�, Namarti � odezwa� si� tamten. � Dlaczego mam si� przed tob� t�umaczy�?

Gambol Deen Namarti, niegdy� prawa r�ka Laskina �Jo-Jo� Joranum, rzek�:

��Jest wielu starych joranumit�w. Niekt�rzy s� niekompetentni, inni zbyt �agodni, a jeszcze innym nie dopisuje pami��. By� starym joranumit� znaczy nie wi�cej ni� to, �e jest si� starym g�upcem.

Starszy m�czyzna wyprostowa� si� na krze�le.

��Nazywasz mnie starym g�upcem? Mnie? Kaspala Kaspalova? By�em z Jo-Jo, kiedy ty nie by�e� jeszcze cz�onkiem partii, lecz obszarpa�cem poszukuj�cym sprzymierze�c�w.

��Nie nazywam ci� g�upcem � powiedzia� ostro Namarti. � M�wi� po prostu, �e niekt�rzy starzy joranumici s� g�upcami. Masz teraz szans� pokaza� mi, �e nie jeste� jednym z nich.

��Moje zwi�zki z Jo-Jo�

��Zapomnij o tym. On nie �yje!

��Uwa�ani, �e jego duch wci�� �yje.

��Je�li ta my�l pomo�e nam w naszej walce, w takim razie jego duch �yje. Ale dla innych, nie dla nas. My wiemy, �e Jo-Jo pope�ni� b��dy.

��Nie zgadzam si� z tym.

��Nie upieraj si�, by robi� bohatera ze zwyk�ego cz�owieka, kt�ry pope�ni� b��dy. Joranum uwa�a�, �e zdo�a ruszy� Imperium z posad sam� si�� oracji, s�owami�

��Historia pokazuje, �e w przesz�o�ci s�owa przenosi�y g�ry.

��Widocznie nie s�owa Joranum, bo on pope�ni� b��dy. Zbyt nieudolnie ukry� swoje mycoge�skie pochodzenie. Gorzej, da� si� oszuka� i oskar�y� by�ego Pierwszego Ministra Eto Demerzela o to, �e jest robotem. Ostrzega�em go, by tego nie robi�, ale nie chcia� mnie s�ucha� i to go zgubi�o. Zacznijmy wi�c od pocz�tku, dobrze? Wobec obcych mo�emy wykorzystywa� pami�� o Joranum, ale nas nie powinna ona przyt�acza�.

Kaspalov siedzia�, nic nie m�wi�c. Trzej pozostali m�czy�ni spogl�dali to na niego, to na Namartiego, zadowoleni, �e to Namarti nadaje ton dyskusji.

��Zes�anie Joranum na Nishaya sprawi�o, �e ruch joranumit�w zosta� rozbity i zacz�� zanika� � powiedzia� chrapliwie Namarti. � Gdyby nie ja, znikn��by ca�kowicie. Krok po kroku i cegie�ka po cegie�ce odbudowa�em go i powsta�a sie� obejmuj�ca ca�y Trantor. Zak�adam, �e wiesz o tym.

��Wiem, szefie � wymamrota� Kaspalov. U�yty tytu� dowodzi�, �e chce pojednania.

Namarti u�miechn�� si� nieznacznie. Nie wymaga�, by zwracano si� do niego �szefie�, jednak zawsze cieszy�o go to.

��Jeste� cz�onkiem naszej siatki i masz okre�lone obowi�zki � odezwa� si�.

Kaspalov wierci� si� na krze�le. Wida� by�o, �e zastanawia si� g��boko, a� wreszcie powiedzia� powoli:

��M�wisz, szefie, �e ostrzega�e� Joranum, �eby nie oskar�a� by�ego Pierwszego Ministra. M�wisz, �e nie chcia� ci� s�ucha�, ale ty przynajmniej mog�e� co� powiedzie�. Czy mog� mie� ten sam przywilej? Chcia�bym m�c powiedzie�, co uwa�am za b��d. Czy wys�uchasz mnie, tak jak Joranum wys�ucha� ciebie, je�li nawet, podobnie jak on, nie przyjmiesz danej ci rady?

��Oczywi�cie, mo�esz si� wypowiedzie�, Kaspalov. Masz tu takie same prawa jak wszyscy. O co ci chodzi?

��Nasza nowa taktyka, szefie, jest b��dna. Znies�awi nas i zniszczy.

��Oczywi�cie! Taki jest jej cel. � Namarti wierci� si� w fotelu, z trudem opanowuj�c gniew. � Joranum pr�bowa� perswazji, ale nic nie da�a. My powalimy Trantor dzia�aniami.

��Jak d�ugo to b�dzie trwa�o? I jakim kosztem?

��Tak d�ugo, jak b�dzie konieczne� i w�a�ciwie niewielkim kosztem. Tu wstrzymamy dop�yw energii, gdzie indziej wody, zniszczymy sie� kanalizacyjn� i klimatyzacj�. Niedogodno�ci i dyskomfort, tylko tyle to oznacza.

Kaspalov pokr�ci� g�ow�.

��Te niedogodno�ci si� kumuluj�.

��Oczywi�cie, Kaspalov. Chcemy, �eby ��k i zniech�cenie ludzi si� kumulowa�y. Pos�uchaj, Kaspalov. Imperium upada. Wszyscy o tym wiedz�. W ka�dym razie wszyscy inteligentni ludzie. Awarie trafia� si� b�d� tu i �wdzie, nawet je�li nic nie zrobimy. My tylko troch� w tym pomo�emy.

��To niebezpieczne, szefie. Infrastruktura Trantora jest niewiarygodnie skomplikowana. Nieostro�ne dzia�anie mo�e j� zrujnowa�. Wystarczy poci�gn�� nieodpowiedni sznurek, a Trantor runie jak domek z kart.

��Do tej pory jako� nie run��.

��Ale mo�e w przysz�o�ci. A co b�dzie, je�li ludzie dowiedz� si�, �e to my za tym stoimy? Rozerw� nas na strz�py. Nawet nie trzeba b�dzie wzywa� stra�nik�w ani si� zbrojnych. Mot�och nas zniszczy.

��A sk�d by si� mieli dowiedzie�? Naturalnym celem atak�w b�dzie rz�d� doradcy imperatora. Ludzie nawet nie pomy�l� o kim� innym.

��A jak b�dziemy mogli �y�, wiedz�c, co zrobili�my?

To ostatnie pytanie, wyra�nie poruszony silnymi emocjami, Kaspalov wypowiedzia� szeptem. Patrzy� b�agalnie na swego przyw�dc�, m�czyzn�, kt�remu przysi�ga� pos�usze�stwo. Uczyni� tak, wierz�c, �e Namarti naprawd� b�dzie kontynuowa� d��enia wolno�ciowe Jo-Jo Joranum. Teraz Kaspalov zastanawia� si�, czy w�a�nie tak Jo-Jo chcia� spe�ni� swoje marzenia.

Namarti cmokn�� jak ojciec gani�cy dziecko, kt�re �le post�pi�o.

��Kaspalov, chyba nie oczekujesz, �e b�dziemy post�powa� sentymentalnie. Kiedy ju� przejmiemy w�adz�, pozbieramy resztki i odbudujemy Trantor. Zgromadzimy ludzi za pomoc� tej samej gadki, kt�rej u�ywa� Joranum. B�dziemy m�wili o udziale ludu w rz�dzeniu, o jego wi�kszej reprezentacji, a kiedy umocnimy swoj� pozycj�, ustanowimy pr�niejsze i silniejsze rz�dy. B�dziemy wtedy mieli lepszy Trantor i pot�niejsze Imperium. Ustanowimy jaki� system wymiany pogl�d�w, by reprezentanci innych �wiat�w mogli dyskutowa� a� do szale�stwa� ale to my b�dziemy rz�dzili.

Kaspalov siedzia� niezdecydowany. Namarti u�miechn�� si� smutno.

��Widz�, �e nie jeste� pewien. Nie mo�emy przegra�. Udawa�o si� nam i nadal b�dzie si� udawa�. Imperator nie wie, co si� dzieje. Nawet si� nie domy�la. Ale go Pierwszy Minister jest matematykiem. To prawda, �e zniszczy� Joranum, ale od tamtej pory nie dokona� niczego.

��Ma co�, co si� nazywa� zaraz�

��Zapomnij o tym. Joranum przywi�zywa� do tego wielk� wag�, poniewa� pochodzi� z Mycogenu, tak samo jak jego robotomania. Ten matematyk nie ma niczego.

��Historyczn� psychoanaliz� czy co� takiego. S�ysza�em, jak Joranum m�wi� kiedy��

��Zapomnij o tym! R�b tylko to, co do ciebie nale�y. Zajmujesz si� wentylacj� w Sektorze Anemoria, prawda? To dobrze. Spraw, by �le funkcjonowa�a, a jak to zrobisz, zale�y tylko od ciebie. Albo j� zamknij, by wzros�a wilgotno�� powietrza, albo spraw, by wydziela�a jaki� szczeg�lnie przykry zapach, albo wymy�l co� innego. To nikogo nie zabije, wi�c nie zadr�czaj si� wyrzutami sumienia. Sprawisz tylko, �e ludzie poczuj� pewien dyskomfort i wzro�nie og�lny poziom niezadowolenia. Mo�emy na tobie polega�?

��Ale to, co b�dzie jedynie pewnym utrudnieniem dla m�odych i zdrowych, mo�e by� czym� gorszym dla dzieci, starc�w i chorych�

��Zamierzasz upiera� si�, by nikomu nie sta�a si� krzywda? Kaspalov co� wymamrota�.

��Podejmuj�c takie dzia�ania, nie mo�na zagwarantowa�, �e absolutnie nikt nie ucierpi � rzek� Namarti. � Zr�b tylko to, co do ciebie nale�y. Zr�b to tak, by skrzywdzi� jak najmniej ludzi, je�li tak nakazuje ci sumienie, ale zr�b to!

��Mam jeszcze co� do powiedzenia, szefie � odezwa� si� Kaspalov.

��No to m�w � rzek� znu�ony Namarti.

��Mo�emy sp�dzi� ca�e lata, ingeruj�c w infrastruktur�. Musi nadej�� taka chwila, kiedy b�dziesz chcia� wykorzysta� niezadowolenie do przej�cia rz�d�w. Jak zamierzasz to zrobi�?

��Chcesz dok�adnie wiedzie�, jak to zrobimy?

��Tak. Im szybciej uderzymy, tym mniejsze b�d� zniszczenia i tym skuteczniej b�dziemy mogli je odbudowa�.

��Jeszcze nie zdecydowa�em, jak dokonamy �radykalnego ci�cia�. Ale taki czas nadejdzie. A do tej chwili, czy b�dziesz robi�, co do ciebie nale�y?

Zrezygnowany Kaspalov pokiwa� g�ow�.

��Tak, szefie.

��W takim razie id� � rzuci� Namarti, pokazuj�c niecierpliwym gestem, by odszed�.

Kaspalov wsta�, odwr�ci� si� i wyszed�. Namarti popatrzy� za odchodz�cym, po czym odezwa� si� do m�czyzny siedz�cego po jego prawej:

��Nie mo�emy ufa� Kaspalovowi. Sprzeda� si� naszym wrogom i tylko dlatego pyta� o moje plany na przysz�o��, �e chce nas zdradzi�. Zajmij si� nim.

Pozostali m�czy�ni pokiwali g�owami i wszyscy trzej wyszli, zostawiaj�c Namartiego samego. Wy��czy� ja�niej�ce panele na �cianach, zachowuj�c jedynie ma�y prostok�t na suficie, kt�ry dawa� tylko tyle �wiat�a, by pok�j nie pogr��y� si� ca�kiem w ciemno�ciach.

Ka�dy �a�cuch ma s�abe ogniwa, kt�re trzeba wyeliminowa�, my�la�. Ju� w przesz�o�ci musieli�my to robi�, ale w rezultacie mamy organizacj�, kt�ra pozosta�a nienaruszona.

Pogr��ony w p�mroku u�miecha� si�, wykrzywiaj�c twarz w niemal zwierz�cym grymasie rado�ci. Przecie� siatka obejmowa�a nawet pa�ac; nie by�a tam silna � ale by�a. A jeszcze si� umocni.

Nad nie pokrytym kopu�ami terenem Pa�acu Imperialnego utrzymywa�a si� ciep�a i s�oneczna pogoda. Niecz�sto si� tak zdarza�o. Hari pami�ta�, �e Dors opowiada�a mu kiedy�, jak to si� sta�o, �e w�a�nie ten obszar o srogich zimach i cz�sto padaj�cych deszczach zosta� wybrany na jego lokalizacj�.

��W�a�ciwie nie zosta� wybrany � powiedzia�a. � W pocz�tkach Kr�lestwa Trantora by�a to posiad�o�� rodzinna Morovian. Kiedy kr�lestwo przekszta�ci�o si� w Imperium, by�o wiele miejsc, w kt�rych m�g�by mieszka� imperator: kurort�w letniskowych, zimowisk, teren�w sportowych czy posiad�o�ci nadmorskich. Ale chocia� planet� powoli pokrywano kopu�ami, jeden z panuj�cych imperator�w, kt�ry mieszka� w�a�nie tutaj, polubi� to miejsce tak bardzo, �e nie pozwoli� przykry� go kopu��. A poniewa� by�o to jedyne miejsce nie os�oni�te kopu��, nabra�o specjalnego znaczenia � sta�o si� miejscem wyj�tkowym � ze wzgl�du za� na unikatowy charakter spodoba�o si� nast�pnemu imperatorowi� a potem nast�pnemu� i jeszcze jednemu� I tak oto powsta�a tradycja.

I jak zawsze, kiedy s�ucha� czego� takiego, Seldon pomy�la�: A co na to psychohistoria? Zapewne umia�aby przewidzie�, �e jedno miejsce pozostanie nie os�oni�te, ale absolutnie nie potrafi�aby wskaza� kt�re. Czy mo�na w og�le wyci�ga� tak daleko id�ce wnioski? Czy pozwoli�aby przewidzie�, �e kilku miejsc nie os�oni� kopu�y albo te� nie zostanie ani jedno takie miejsce� czy mo�na si� co do tego pomyli�? Jak to si� ma do osobistych upodoba� b�d� uprzedze� imperatora, kt�ry akurat by� wtedy na tronie i kt�ry, by� mo�e, podj�� decyzj� z czystego kaprysu? Tak powstaje chaos� i szale�stwo.

Cleona I wyra�nie cieszy�a dobra pogoda.

��Starzej� si�, Seldon � powiedzia�. � Nie musz� ci tego m�wi�. Jeste�my w tym samym wieku. Zapewne to objaw starzenia si�, skoro nie mam ochoty pogra� w tenisa czy i�� na ryby, cho� w�a�nie ponownie zarybiono jezioro, za to ch�tnie pospacerowa�bym wolno alejkami.

M�wi�c to, jad� orzechy, kt�re przypomina�y to, co na Helikonie, rodzinnej planecie Seldona, nazywano pestkami dyni, ale by�y wi�ksze i nieco mniej delikatne w smaku. Cleon obiera� ich cienkie skorupki, wsuwa� j�dra do ust i gni�t� je ostro�nie w z�bach.

Seldon niezbyt lubi� ich smak, ale oczywi�cie, pocz�stowany przez imperatora, zjad� kilka.

Imperator trzyma� w d�oni kilka �upinek i rozgl�da� si� w poszukiwaniu �mietniczki. Nie dostrzeg� �adnej, ale zauwa�y� stoj�cego niedaleko ogrodnika, wyprostowanego (jak zawsze w obecno�ci imperatora) i chyl�cego z szacunkiem g�ow�.

��Ogrodniku! � zawo�a� Cleon. M�czyzna zbli�y� si� szybko.

��Panie!

��Zabierz to � powiedzia� imperator, strz�saj�c �upinki na jego d�o�.

��Tak, panie.

��Ja te� mam kilka, Gruber � odezwa� si� Seldon. Gruber wyci�gn�� d�o� i powiedzia� nie�mia�o:

��Tak, Pierwszy Ministrze.

Oddali� si� pospiesznie, a imperator popatrzy� za nim zaciekawiony.

��Znasz tego cz�owieka, Seldon?

��Tak, panie. To m�j stary przyjaciel.

��Ogrodnik jest twoim starym przyjacielem? Jak to? Czy to jaki� kolega matematyk, kt�remu si� nie powiod�o?

��Nie, panie. By� mo�e pami�tasz t� histori�. By�o to wtedy � odchrz�kn��, szukaj�c odpowiednich s��w, by taktownie przypomnie� incydent � gdy pewien sier�ant zagrozi� memu �yciu, tu� po tym, jak dzi�ki twojej wspania�omy�lno�ci zosta�em mianowany na obecne stanowisko.

��Pr�ba zamachu. � Cleon spojrza� w niebo, jakby szuka� tam spokoju. � Nie rozumiem, dlaczego wszyscy tak si� boj� tego s�owa.

��By� mo�e � odpowiedzia� spokojnie Seldon, nieco gardz�c sob� za �atwo��, z jak� potrafi� pos�ugiwa� si� pochlebstwem � my wszyscy jeste�my bardziej poruszeni mo�liwo�ci� jakiego� niefortunnego wypadku naszego imperatora ni� ty sam, panie.

Cleon u�miechn�� si� ironicznie.

��No jasne. A co to ma wsp�lnego z Gruberem? Czy tak si� nazywa?

��Tak, panie. Mandell Gruber. Jestem pewien, �e je�li si�gniesz pami�ci�, przypomnisz sobie, panie, �e by� pewien ogrodnik, kt�ry podbieg� z grabiami, by broni� mnie przed uzbrojonym sier�antem.

��Ach, tak. Czy to w�a�nie ten cz�owiek?

��To on, panie. Od tamtej pory uwa�am go za przyjaciela i spotykam si� z nim niemal za ka�dym razem, gdy przebywam w ogrodach. My�l�, �e on mnie pilnuje, jakby to nale�a�o do jego obowi�zk�w. A ja, oczywi�cie, wyr�niam go w pewien spos�b.

��Nie obwiniam ci�. A skoro ju� o tym m�wimy, jak si� ma twoja straszna dama, doktor Venabili? Nie widuj� jej zbyt cz�sto.

��Jest historykiem, panie. Zatopionym w przesz�o�ci.

��Nie boisz si� jej? Mnie przestraszy�a. Opowiadano mi, jak potraktowa�a tego sier�anta. Niekt�rzy niemal mu wsp�czuli.

��Post�pi�a tak okrutnie w mojej obronie, panie, ale p�niej nie mia�a ju� powodu, by si� tak zachowywa�. Jest bardzo spokojnie.

Imperator spogl�da� za oddalaj�cym si� ogrodnikiem.

��Wynagrodzili�my tego cz�owieka?

��Ja to zrobi�em, panie. Ma �on� i dwie c�rki, dlatego zadba�em, by dziewczynki otrzyma�y pewn� sum� na kszta�cenie dzieci, kt�re urodz�.

��Bardzo dobrze. S�dz� jednak, �e powinno si� go awansowa� Czy jest dobrym ogrodnikiem?

��Wspania�ym, panie.

��Naczelny Ogrodnik Malcomber � nie jestem pewien, czy pami�tam jego imi� � starzeje si� i chyba nie mo�e ju� wykonywa� swojej pracy. Jest ju� dobrze po siedemdziesi�tce. My�lisz, �e ten Gruber m�g�by obj�� to stanowisko?

��Jestem pewien, �e m�g�by, panie, ale on lubi swoj� obecn� prac�. Dzi�ki niej bez wzgl�du na pogod� przebywa na otwartej przestrzeni.

��To do�� szczeg�lna rekomendacja. Jestem pewien, �e przyzwyczai si� do administracji, a ja naprawd� potrzebuj� kogo�, kto by nieco odnowi� tereny pa�acowe. No c�. Musz� to sobie przemy�le�. Tw�j przyjaciel Gruber mo�e by� cz�owiekiem, jakiego potrzebuj�. A tak nawiasem m�wi�c, Seldon, co mia�e� na my�li, gdy powiedzia�e�, �e ostatnio jest bardzo spokojnie?

��Dok�adnie to, co powiedzia�em, panie. �e ostatnio nie wida� ani �ladu niezgody na dworze imperialnym. Naturalna tendencja do snucia intryg osi�gn�a najmniejszy mo�liwy poziom.

��Nie powiedzia�by� tego, Seldon, gdyby� by� imperatorem i musia� mie� do czynienia z tymi wszystkimi urz�dnikami i ich za�aleniami. Jak mo�esz m�wi�, �e panuje spok�j, skoro niemal co tydzie� dostaj� raporty w sprawie powa�nych za�ama� na Trantorze?

��Takie wydarzenia s� nie do unikni�cia.

��Jako� nie przypominam sobie, �eby dawniej dochodzi�o do tego tak cz�sto.

��Bo pewnie nie dochodzi�o, panie. Infrastruktura starzeje si� z up�ywem lat. �eby dokona� koniecznych napraw, trzeba czasu, nak�adu pracy i olbrzymich pieni�dzy. A czasy nie sprzyjaj� podnoszeniu podatk�w, nie zosta�oby to dobrze przyj�te.

���adne czasy nie sprzyjaj� podnoszeniu podatk�w. Wnioskuj�, �e Judzie s� bardzo niezadowoleni z powodu tych niedogodno�ci. To si� musi sko�czy�, a ty, Seldon, masz tego dopilnowa�. Co na to psychohistoria?

��Podpowiada to, co m�wi nam zdrowy rozs�dek, czyli �e wszystko si� starzeje.

��Psuje mi to nieco ten tak mi�y dzie�. Zostawiam to tobie, Seldon.

��Tak, panie � odpar� spokojnie Seldon.

Imperator odszed�, a Heliko�czyk pomy�la�, �e ca�a ta sytuacja i jemu psuje ten tak mi�y dzie�. Nie chcia� niedogodno�ci dr�cz�cych centrum, ale jak mia� im zapobiec i przerzuci� kryzys na Peryferia?

Psychohistoria nie wypowiada�a si� na ten temat.

Raych Seldon by� niezwykle zadowolony z pierwszego od wielu miesi�cy rodzinnego obiadu w towarzystwie dwojga ludzi, kt�rych uwa�a� za ojca i matk�. Bardzo dobrze wiedzia�, �e nie s� jego rodzicami w sensie biologicznym, ale to si� nie liczy�o. U�miecha� si� do nich z mi�o�ci�.

Nie by�o tu tak przytulnie jak w dawnych czasach na Uniwersytecie Streelinga, gdy ich dom by� ma�y i intymny, niemal jak klejnot na terenie wielkiej uczelni. Niestety, teraz wszystko przypomina�o o wielko�ci i pot�dze pa�acu Pierwszego Ministra.

Czasami Raych patrzy� na swe odbicie w lustrze i zastanawia� si�, jak by to by�o. Nie by� wysoki, mia� tylko metr sze��dziesi�t trzy, by� wi�c wyra�nie ni�szy od rodzic�w. Raczej kr�py, ale dobrze umi�niony, i z pewno�ci� nie oty�y; mia� czarne w�osy i wyr�niaj�ce Dahlijczyk�w w�sy, o kt�re dba�, staraj�c si�, by by�y tak ciemne i g�ste, jak to tylko mo�liwe.

W lustrze wci�� widzia� �obuziaka z ulicy, kt�rym by�, zanim otrzyma� najwi�ksz� z szans � spotka� Hariego i Dors. Seldon by� wtedy znacznie m�odszy. Ch�opak mia� teraz prawie tyle samo lat co Heliko�czyk wtedy, gdy si� poznali. Co zadziwiaj�ce, Dors zmieni�a si� bardzo niewiele. By�a tak samo zgrabna jak w dniu, kiedy Raych pokaza� im drog� do Matki Rittah w Billibottonie. A on, Raych, kt�rego przeznaczeniem by�o ub�stwo, by� teraz pracownikiem administracji pa�stwowej, ma�ym trybikiem w Ministerstwie Zaludnienia.

��Co tam s�ycha� w ministerstwie? � spyta� Seldon. � Jakie� post�py?

��Niewielkie, tato. Prawa zosta�y zatwierdzone, podejmowane s� decyzje i wyg�aszane komunikaty, jednak wci�� trudno poruszy� �udzi. Mo�esz gada� o braterstwie ile tylko chcesz, ale nikt nie czuje si� bratem. Mnie porusza to, �e Dahlijczycy s� r�wnie �li jak wszyscy inni. M�wi�, �e chc�, by traktowano ich tak samo jak innych, a kiedy daje im si� szans�, nie zamierzaj� traktowa� pozosta�ych jak r�wnych sobie.

��Wiesz, Raych � wtr�ci�a si� Dors � nie mo�na zmieni� ludzkich umys��w i serc. Trzeba poprzesta� na pr�bach wyeliminowania najgorszych niesprawiedliwo�ci.

��K�opot w tym � powiedzia� Seldon � �e od bardzo dawna nikt nie zajmowa� si� tym problemem. Ludzie degenerowali w radosnej zabawie �ja-jestem-lepszy-ni�-ty�, a teraz nie�atwo po niej posprz�ta�. Je�li pozwalamy, by sprawy toczy�y si� w�asnym torem, a sytuacja pogarsza�a si� przez tysi�c lat, to nie narzekajmy, �e potrzeba, powiedzmy, stu lat na przeprowadzenie naprawy.

��Wiesz co, tato, czasami my�l�, �e da�e� mi t� prac�, by mnie ukara� � powiedzia� Raych.

Seldon uni�s� brwi.

��A za co mia�bym ci� kara�?

��Za to, �e podoba� mi si� program Joranum w sprawie r�wno�ci sektor�w i ich wi�kszej reprezentacji w rz�dzie.

��Nie winie ci� za to. To atrakcyjne has�a, ale wiesz, �e Joranum i jego towarzysze u�ywali ich tylko jako �rodka do zdobycia w�adzy. A potem�

��Jednak pozwoli�e�, bym wci�gn�� go w pu�apk�, mimo mojej fascynacji jego pogl�dami.

��Nie by�o mi �atwo poprosi� ci�, �eby� mi pom�g� � rzeki Seldon.

��A teraz ka�esz mi pracowa� przy wdra�aniu programu Joranum, by pokaza� mi, jak trudno jest go wprowadzi� w �ycie.

��I co ty na to, Dors? � spyta� Seldon. � Ten ch�opak pos�dza mnie o wykorzystywanie przewrotnych metod, kt�re po prostu nie le�� w moim charakterze.

��Z pewno�ci� � powiedzia�a Dors, a na jej ustach igra� cie� u�miechu � nie pos�dzasz ojca o stosowanie takich metod?

��Nie o to mi chodzi. W normalnych sytuacjach nikt nie post�puje tak szlachetnie jak ty, tato. Ale je�li musisz, potrafisz nieuczciwie rozda� karty. Czy nie tego oczekujesz od psychohistorii?

��Do tej pory niewiele dzi�ki niej osi�gn��em � odpar� smutno Seldon.

��To niedobrze. Wci�� mam nadziej�, �e psychohistoria mog�aby nam podpowiedzie�, jak rozwi�za� problem fanatyzmu.

��Je�li nawet jest takie rozwi�zanie, to go nie znalaz�em. Kiedy obiad si� sko�czy�, Seldon oznajmi�:

��Raych, porozmawiamy sobie teraz troch�.

��Doprawdy? � rzuci�a Dors. � Domy�lam si�, �e nie jestem zaproszona do dyskusji.

��To sprawy s�u�bowe, Dors.

��S�u�bowe nonsensy, Hari. Chcesz poprosi� ch�opca, by zrobi� co�, na co ja nie wyrazi�abym zgody.

��Na pewno nie zamierzam prosi� go o co�, na co sam by si� nie zgodzi� � powiedzia� stanowczo Seldon.

��W porz�dku, mamo � odezwa� si� Raych. � Pozw�l mi porozmawia� z tat�. Obiecuj�, �e p�niej opowiem ci o wszystkim.

��Wiem, �e obaj jeste�cie zwolennikami �tajemnicy pa�stwowej� � stwierdzi�a, spogl�daj�c w niebo.

��Prawd� m�wi�c � rzek� powa�nie Seldon � w�a�nie o tym musimy porozmawia�. To s� sprawy najwy�szej wagi. M�wi� powa�nie, Dors.

Dors wsta�a, mia�a zaci�ni�te usta. Wysz�a z pokoju, wypowiadaj�c jeszcze tylko jedno zdanie:

��Hari, nie rzucaj tego ch�opca wilkom na po�arcie.

Kiedy znikn�a, Seldon powiedzia� cicho:

��Obawiam si�, Raych, �e w�a�nie to musz� zrobi�.

Usiedli naprzeciw siebie w prywatnym biurze Seldona, w jego �samotni my�liciela�, jak nazywa� to miejsce. Wa�nie tu sp�dza� niezliczone godziny, usi�uj�c przemy�le� swe dokonania oraz z�o�ono�� imperialnych i trantorskich rz�d�w.

��Czyta�e� o ostatnich awariach infrastruktury planety, Raych? � spyta�.

��Tak, czyta�em. Ale wiesz, tato, �e to stara planeta. Powinni�my ewakuowa� st�d mieszka�c�w, wyrwa� wszystko z korzeniami, za�o�y� nowe urz�dzenia, zastosowa� ostatnie nowinki komputeryzacji i dopiero wtedy pozwoli� wszystkim tu wr�ci� albo przynajmniej po�owie. Trantor by�by znacznie milszym miejscem, gdyby mieszka�o tu tylko dwadzie�cia miliard�w ludzi.

��A kt�r� po�ow� by� tu zostawi�? � spyta� Seldon z u�miechem.

���ebym to ja wiedzia� � odpar� Raych ponuro. � K�opot w tym, �e nie mo�emy zmieni� planety, wi�c musimy wci�� j� naprawia�.

��Obawiam si�, �e masz racj�, Raych, ale jest w tym co� interesuj�cego. Ciekaw jestem, czy si� ze mn� zgodzisz, bo przemy�la�em sobie pewne rzeczy.

Wyci�gn�� z kieszeni ma�� kul�.

��Co to takiego? � spyta� Raych.

��To starannie zaprogramowana mapa Trantora. Wy�wiadcz mi przys�ug� i zr�b miejsce na biurku.

Seldon umie�ci� kul� mniej wi�cej po�rodku blatu i po�o�y� d�o� na p�ytce zabezpieczaj�cej umieszczonej w ramieniu fotela. Kiedy dotkn�� kciukiem w��cznika, lampy zgas�y, a jednocze�nie blat rozjarzy� si� delikatnym mlecznobia�ym �wiat�em daj�cym z�udzenie centymetrowej g��bi. Kula rozp�aszczy�a si� i rozpostar�a ku brzegom biurka.

�wiat�o powoli pociemnia�o w niekt�rych punktach i wy�oni� si� okre�lony wz�r. Po jakich� trzydziestu sekundach zdumiony Raych powiedzia�:

��To naprawd� mapa Trantora.

��Oczywi�cie, przecie� ci powiedzia�em. Ale nie mo�na jej kupi� w sklepie. To jeden z tych gad�et�w, kt�rymi bawi� si� si�y zbrojne. Pozwala ogl�da� Trantor w postaci kuli, ale dzi�ki pe�nemu rozwini�ciu b�d� ci m�g� pokaza� dok�adniej, o co mi chodzi.

��A co mi chcesz pokaza�, tato?

��No c�, w ostatnim roku czy dw�ch nast�pi�y pewne awarie. Jak sam powiedzia�e�, to stara planeta, mogli�my si� wi�c spodziewa� k�opot�w, ale zacz�y si� pojawia� coraz cz�ciej, niemal w r�wnych odst�pach czasu, i wygl�da na to, �e powstaj� na skutek b��du cz�owieka.

��Czy to mo�liwe?

��Tak, oczywi�cie. W pewnych granicach. Nawet w przypadku trz�sie� ziemi.

��Trz�sienia ziemi? Na Trantorze?

��Przyznaj�, �e Trantor jest niemal asejsmiczn� planet�� i jest to jego zaleta, gdy� zamykanie �wiata pod kopu�ami, kiedy m�g�by si� trz��� kilka razy w roku i strzaska� cz�� owych kopu�, by�oby wysoce niepraktyczne. Twoja matka m�wi, �e jednym z powod�w, dla kt�rych w�a�nie Trantor zosta� stolic� Imperium, jest to, �e geologicznie dogorywa�� to jej niezbyt pochlebne wyra�enie. Mo�e i dogorywa, ale jeszcze nie jest trupem. By�o kilka ma�ych trz�sie� ziemi, trzy z nich w ci�gu ostatnich dw�ch lat.

��Nie by�em tego �wiadom, tato.

��Ma�o kto jest tego �wiadom. Kopu�y s� w setkach sektor�w, a ka�d� z nich w razie trz�sienia ziemi mo�na podnie�� lub uchyli�, by zmniejszy� napr�enia i ci�nienie. Poniewa� trz�sienie ziemi, je�li ju� nast�pi, trwa najcz�ciej zaledwie od dziesi�ciu sekund do minuty, otwieranie i zamykanie kopu�y tak�e trwa bardzo kr�tko. Z regu�y dzieje si� to tak szybko, �e Trantorczycy nie s� nawet tego �wiadomi. Raczej czuj� �agodny wstrz�s i s�abe drgania ni� otwieranie i zamykanie kopu�y oraz wp�yw panuj�cych na zewn�trz warunk�w atmosferycznych, jakiekolwiek one s�.

��To chyba dobrze, prawda?

��Tak powinno by�. Wszystko jest oczywi�cie skomputeryzowane. Pocz�tek trz�sienia ziemi rejestruj� wsz�dzie urz�dzenia kontrolne uruchamiaj�ce otwieranie i zamykanie odpowiedniej cz�ci kopu�y, dlatego otwiera si� ona, zanim wibracje stan� si� na tyle silne, by mog�y j� uszkodzi�.

��No to wszystko w porz�dku.

��Tak, ale w przypadku tych trzech ma�ych trz�sie� z ostatnich dw�ch lat czujniki ostrzegawcze zawiod�y. Kopu�a nie otworzy�a si� i trzeba j� by�o potem naprawia�. To zabra�o nieco czasu, poch�on�o sporo pieni�dzy, a tak�e na pewien okres pogorszy�o prac� czujnik�w steruj�cych programowaniem pogody. Powiedz mi, Raych, jakie jest prawdopodobie�stwo, �e sprz�t zawi�d� we wszystkich trzech przypadkach.

��Niewielkie?

��Znikome. Mniejsze ni� jeden do stu. Mo�na by nawet podejrzewa�, �e kto� specjalnie tak ustawi� czujniki, by nie zarejestrowa�y trz�sienia ziemi. Co wi�cej, w przybli�eniu raz na sto lat mamy wyciek magmy, kt�ry o wiele trudniej kontrolowa�, i ju� nawet nie chc� my�le� o skutkach, je�li i on zostanie zbyt p�no spostrze�ony. Na szcz�cie nic takiego si� nie sta�o i chyba nie stanie, jednak nale�y to rozwa�y� Tu, na tej mapie, zobaczysz lokalizacj� tych nieszcz�liwych wydarze�, kt�re dotkn�y nas w ci�gu dw�ch ostatnich lat, a kt�re najprawdopodobniej s� wynikiem b��du cz�owieka, cho� ani razu nie potrafili�my powiedzie�, kto w�a�ciwie je spowodowa�.

��Pewnie dlatego, �e ci ludzie dobrze dbaj� o swoje ty�ki.

��Obawiam si�, �e masz racj�. To charakterystyczne dla ka�dej biurokracji, a w historii Trantora nie by�o dot�d wi�kszej. Ale co s�dzisz o tych miejscach?

Mapa roz�wietli�a si� ma�ymi jasnoczerwonymi punktami, kt�re przypomina�y niewielkie brodawki pokrywaj�ce powierzchni� planety.

��No c� � powiedzia� ostro�nie Raych � wygl�da na to, �e rozk�adaj� si� r�wnomiernie.

��Tak, i to w�a�nie jest interesuj�ce. Mo�na by si� spodziewa�, �e starsze sektory Trantora, d�u�ej przykryte kopu�ami, powinny mie� najbardziej zrujnowan� infrastruktur�. To tam cz�ciej powinny si� zdarza� awarie wymagaj�ce szybkiej decyzji cz�owieka, a co za tym idzie, prawdopodobie�stwo pomy�ki mog�oby wzrasta�. Pokryj� stare sektory Trantora niebieskim kolorem, a wtedy zauwa�ysz, �e te wydarzenia wcale nie s� tam cz�stsze.

��I co z tego?

��Uwa�am, Raych, �e te nieszcz�liwe wypadki nie mia�y przyczyn naturalnych. Spowodowano je w tych miejscach rozmy�lnie, by swym zasi�giem obj�y jak najwi�ksz� liczb� ludzi i wywo�a�y jak najwi�ksze niezadowolenie.

��To niemo�liwe.

��Nie? W takim razie przyjrzyjmy si� tym zdarzeniom pod k�tem czasu, a nie zwracajmy uwagi na ich umiejscowienie.

Niebieskie obszary i czerwone punkty znikn�y i przez pewien czas mapa Trantora by�a pusta, a potem oznaczenia zacz�y si� pojawia� i znika� tu i �wdzie po jednym.

��Zauwa� � powiedzia� Seldon � �e nie pojawiaj� si� jednocze�nie. Pojawia si� jedno, potem drugie i jeszcze jedno, i tak dalej z cz�stotliwo�ci� tykaj�cego metronomu.

��To tak�e uwa�asz za celow� dzia�alno��?

��Tak na pewno jest. Ten, kto to robi, chce spowodowa� jak najwi�cej zniszcze� jak najmniejszym wysi�kiem, dlatego nie robi dw�ch rzeczy naraz, gdy� jedno wydarzenie wypiera�oby inne z holowizji oraz �wiadomo�ci spo�ecze�stwa. Ka�dy incydent musi utkwi� ludziom w pami�ci i spowodowa� ich rozdra�nienie.

Mapa znikn�a i zapali�y si� �wiat�a. Seldon na powr�t uformowa� kul�, zmniejszy� j�, a nast�pnie schowa� do kieszeni.

��Kto mo�e robi� to wszystko? � spyta� Raych. Heliko�czyk zamy�li� si�.

��Kilka dni temu otrzyma�em raport dotycz�cy morderstwa w Sektorze Wye.

��To nic nadzwyczajnego � stwierdzi� Raych. � Chocia� Wye nie jest sektorem, w kt�rym panuje ca�kowite bezprawie, i tak musi by� tam codziennie wiele morderstw.

��Setki � powiedzia� Seldon, kiwaj�c g�ow�. � Mieli�my tak fatalne dni, gdy ca�kowita liczba zab�jstw na Trantorze si�ga�a miliona. Generalnie istnieje niewielka szansa na znalezienie ka�dego winowajcy, ka�dego mordercy. Zamordowany pojawia si� w ksi�gach jak liczba w statystyce. Ale ten nie by� taki zwyczajny. Tego cz�owieka zasztyletowano, lecz bardzo niewprawnie. �y� jeszcze, kiedy go znaleziono, cho� ledwo zipa�. Zanim zmar�, zd��y� wykrztusi� jedno s�owo, a s�owo to brzmia�o �szef�. To wywo�a�o pewne zaciekawienie, wi�c denata zidentyfikowano. Pracowa� w Anemorii, ale nie wiemy, co robi� w Wye. Jednak pewnemu zdolnemu oficerowi uda�o si� dogrzeba� do tego, �e by� starym joranumit�. Nazywa� si� Kaspal Kaspalov i wszyscy wiedz�, �e nale�a� do najbli�szych wsp�pracownik�w Laskina Joranum. A teraz nie �yje� zasztyletowany.

Raych zmarszczy� brwi.

��Podejrzewasz istnienie nast�pnego spisku joranumit�w, tato? Przecie� nie ma ju� joranumit�w.

��Nie tak dawno twoja matka spyta�a mnie, czy uwa�am, �e joranumici s� wci�� aktywni, a ja odpowiedzia�em, �e po wszelkich starych ruchach pozostaje pewna cz�� kadry, czasami aktywna przez stulecia. Zazwyczaj nie s� to licz�cy si� ludzie, po prostu ma�e grupki zwolennik�w. Co jednak, je�li joranumitom uda�o si� utrzyma� organizacje, je�li wzmocnili swe szeregi, je�li s� zdolni do zamordowania kogo�, kogo uwa�aj� za zdrajc�, i je�li to oni s� sprawcami tych za�ama�, kt�re traktuj� jako wst�p do przej�cia w�adzy?

��Tato, to mn�stwo potwornych �je�li�.

��Wiem. I mog� si� ca�kowicie myli�. Morderstwo, o kt�rym m�wili�my, zdarzy�o si� w Wye, a dziwnym zbiegiem okoliczno�ci w�a�nie w Wye nie by�o za�ama� infrastruktury.

��Czego to dowodzi?

��Mo�e to by� dow�d na to, �e centrum konspiracji znajduje si� w Wye, a sami konspiratorzy nie chc�, by niedogodno�ci spotka�y ich, tylko reszt� mieszka�c�w Trantora. Mo�e to tak�e oznacza�, �e to wcale nie joranumici, lecz cz�onkowie starej dynastii Wye�skiej, kt�rzy wci�� marz� o sprawowaniu w�adzy w Imperium.

��O rany, tato. Budujesz to wszystko na tak nik�ych przes�ankach.

��Wiem. Za��my jednak, �e istnieje jeszcze jeden spisek joranumit�w. Praw� r�k� Joranum by� Gambol Deen Namarti. Nie mamy wzmianki o jego �mierci czy opuszczeniu Trantora, nie ma �adnych zapis�w dotycz�cych jego �ycia przez ostatnie dziesi�� lat. Ale to nie jest zn�w takie zdumiewaj�ce. Przecie� nie tak trudno jest straci� z oczu jednego cz�owieka w�r�d czterdziestu miliard�w. W moim �yciu by� taki moment, gdy sam pr�bowa�em to zrobi�. Oczywi�cie, Namarti mo�e ju� nie �y�. To by�oby naj�atwiejsze wyja�nienie, ale mo�e te� by� inaczej.

��To co zrobimy w tej sprawie? Seldon westchn��.

��Najlepiej by�oby si� zwr�ci� do w�adz si� bezpiecze�stwa, ale nie mog� tego zrobi�. Nie posiadam takich zdolno�ci jak Demerzel. On potrafi� zastraszy� ludzi, ja tego nie potrafi� robi�. Mia� siln� osobowo��, ja jestem tylko matematykiem. W og�le nie powinienem zosta� Pierwszym Ministrem; nie nadaj� si� na to stanowisko i nie zajmowa�bym go, gdyby imperator nie przyk�ada� do psychohistorii znacznie wi�kszej wagi, ni� ona na to zas�uguje.

��Czy�by� chcia� do�o�y� samemu sobie, tato?

��Mo�e tak, ale ju� widz� siebie zwracaj�cego si� do w�adz si� bezpiecze�stwa, na przyk�ad z map�, kt�r� dopiero co ci pokaza�em � Seldon wskaza� na pusty blat biurka � i przekonuj�cego ich, �e nara�eni jeste�my na wielkie niebezpiecze�stwo ze strony nieznanych konspirator�w. Wys�uchaliby mnie, przybieraj�c uroczyste miny, a po moim wyj�ciu �mialiby si� do rozpuku z wymys��w �szalonego matematyka�. I nie skin�liby nawet palcem.

��Co w takim razie zrobimy? � spyta� Raych, wracaj�c do tematu.

��Raczej co ty zrobisz w tej sprawie, Raych. Potrzebuj� wi�cej dowod�w i chc�, by� mi ich dostarczy�. Wys�a�bym twoj� matk�, ale ona nie zostawi mnie pod �adnym pozorem. Sam w tej chwili nie mog� opu�ci� pa�acu. Poza Dors ufam tylko tobie. A prawd� m�wi�c, tobie ufam bardziej ni� Dors. Wci�� jeste� m�ody i silny i jeste� lepszym i sprytniejszym Heliko�czykiem, ni� ja kiedykolwiek by�em. Nie chc�, �eby� ryzykowa� �yciem. �adnego heroizmu ani popisywania si�. Nie m�g�bym spojrze� twojej matce w oczy, gdyby co� ci si� sta�o. Dowiedz si� tylko, czego b�dziesz m�g�. Mo�e zdob�dziesz informacje, �e Namarti �yje i dzia�a, a mo�e, �e ju� zmar�. Mo�e dowiesz si�, �e joranumici s� aktywni, a mo�e, �e poszli w rozsypk�. Mo�e zorientujesz si�, �e dynastia Wye�ska ma z�e zamiary, a mo�e, �e nie. Ka�da informacja b�dzie interesuj�ca, ale nie zdobywaj ich za wszelk� cen�. Szczeg�lnie zale�y mi na zbadaniu, czy jak podejrzewam, uszkodzenia infrastruktury spowodowa� cz�owiek, a jeszcze bardziej, czy je�li spowodowano je umy�lnie, to co jeszcze planuj� konspiratorzy. Podejrzewam, �e planuj� co� znacznie gorszego, a je�li tak jest, musz� wiedzie�, co zamierzaj� zrobi�.

��Od czego mia�bym zacz��? Masz jaki� plan? � spyta� ostro�nie Raych.

��Tak, Raych. Chcia�bym, �eby� uda� si� tam, gdzie zabito Kaspalova. Je�li zdo�asz, dowiedz si�, czy by� aktywnym joranumit�, i sprawd�, czy m�g�by� przenikn�� do jakiej� ich kom�rki.

��Mo�e da si� to zrobi�. Zawsze przecie� mog� udawa�, �e jestem starym joranumit�. Co prawda, mia�em niewiele lat, gdy Jo-Jo g�osi� swoje idee, ale by�em pod ich wra�eniem. Taka jest prawda.

��No tak, ale jest tu pewien szkopu�. Mo�esz zosta� rozpoznany. Jeste� przecie� synem Pierwszego Ministra. Pojawia�e� si� od czasu do czasu w holowizji i przeprowadzano z tob� wywiady dotycz�ce twoich pogl�d�w na spraw� r�wno�ci sektor�w.

��Jasne, ale�

���adnych ale, Raych. B�dziesz nosi� buty na obcasach, �eby doda� sobie kilka centymetr�w, przy�l� ci te� kogo�, kto poka�e ci, jak zmieni� kszta�t brwi, uwypukli� twarz i zmieni� tembr g�osu.

Raych wzruszy� ramionami.

��Po co tyle niepotrzebnego zachodu?

��A poza tym � rzek� Seldon nieco dr��cym g�osem � zgolisz w�sy.

Raych otworzy� szeroko oczy i przez chwil� siedzia�, nie odzywaj�c si� ani s�owem. Wreszcie spyta� ochryp�ym szeptem:

��Mam zgoli� w�sy?

��I to bardzo starannie. Bez nich nikt ci� nie rozpozna.

��Nie mog� tego zrobi�. To jakbym mia� sobie uci�� to jak kastracja.

Seldon pokr�ci� g�ow�.

��W�sy to tylko kulturowa ciekawostka. Yugo Amaryl te� jest Dahlijczykiem, a nie nosi w�s�w.

��Yugo to wariat! Jemu do �ycia nie jest potrzebne nic pr�cz matematyki.

��Jest wielkim matematykiem, a to, �e nie ma w�s�w, w niczym nie zmienia tego faktu. Poza tym nie mo�esz por�wnywa� zgolenia w�s�w do kastracji. One odrosn� w dwa tygodnie.

��Dwa tygodnie! Akurat! Up�yn� dwa lata, zanim osi�gn� taki� taki�

Podni�s� r�ce, jakby chcia� zakry� i ochroni� w�sy.

Seldon by� jednak nieub�agany.

��Raych, musisz to zrobi�. To ofiara, kt�r� musisz z�o�y�. Je�li b�dziesz moim szpiegiem, maj�c w�sy, stanie ci si� krzywda. Nie mog� do tego dopu�ci�.

��Wol� raczej umrze� � rzuci� Raych, poruszony do �ywego.

��Nie zachowuj si� melodramatycznie � powiedzia� powa�nie Seldon. � Wcale nie umrzesz, a poza tym musisz to zrobi�. Jednak � tu zawaha� si� � nie m�w nic o tym matce. Ja si� tym zajm�.

Raych patrzy� na ojca sfrustrowany, a potem rzek� cicho i z desperacj�:

��No dobrze, tato.

��Znajd� kogo�, kto pomo�e ci si� przeistoczy�, a potem polecisz do Wye odrzutowcem. G�owa do g�ry, Raych, to jeszcze nie koniec �wiata.

Raych u�miechn�� si� blado. Seldon z zatroskaniem patrzy�, jak odchodzi. �atwo jest odzyska� w�sy, ale nie tak �atwo syna. Heliko�czyk doskonale wiedzia�, �e wysy�a Raycha z niebezpieczn� misj�.

Wszyscy mamy swoje ma�e z�udzenia, a Cleon � Imperator Galaktyki, Kr�l Trantora, posiadaj�cy poka�n� kolekcj� innych g�rnolotnych tytu��w, kt�re przywo�ywano czasami przy odpowiednich okazjach � by� przekonany, �e w g��bi duszy jest demokrat�.

Z�o�ci� si� zawsze, gdy Demerzel czy p�niej Seldon upominali go, �e podj�cie jakiego� dzia�ania mo�e zosta� uznane za przejaw tyranii lub despotyzmu.

Z usposobienia nie by� tyranem ani despot� � tego by� pewien; chcia� jedynie podejmowa� stanowcze i zdecydowane kroki.

Wielokrotnie wspomina� z nostalgi� dawne czasy, gdy imperatorzy mogli si� swobodnie spotyka� ze swoimi poddanymi, ale teraz, kiedy historia zamach�w stanu i skrytob�jczych mord�w � udanych b�d� jedynie ich usi�owa� � sta�a si� przera�aj�cym faktem, imperator z konieczno�ci zosta� odci�ty od �wiata.

W�tpliwe, by Cleon, kt�ry poza wyj�tkowymi okoliczno�ciami nigdy w �yciu nie spotyka� si� z lud�mi, czu� si� naprawd� swobodnie w�r�d obcych, jednak zawsze wyobra�a� sobie, �e sprawi�oby mu to rado��. By� podniecony, gdy m�g� czasami porozmawia� z jedn� z podrz�dnych figur w pa�acu, u�miechn�� si� i cho� na kilka chwil porzuci� pu�apki dworskiej etykiety. Ju� to sprawia�o, �e czu� si� demokrat�.

We�my na przyk�ad tego ogrodnika, z kt�rym rozmawia� Seldon. Wypada�oby, wr�cz by�oby mi�o wynagrodzi� go w ko�cu za jego lojalno�� i odwag� � i lepiej by�oby zrobi� to osobi�cie, ni� wyda� polecenie jakiemu� urz�dnikowi.

Dlatego te� kaza� zaaran�owa� spotkanie z tym cz�owiekiem w olbrzymim ogrodzie r�anym, kt�ry by� w�a�nie w pe�nym rozkwicie. Cleon pomy�la�, �e b�dzie to odpowiednie miejsce, cho� oczywi�cie najpierw musz� tam przyprowadzi� tego ogrodnika. Nie do pomy�lenia by�o, �eby imperator musia� na kogo� czeka�. Co innego by� demokrat�, a co innego przestrzega� zasad post�powania.

Ogrodnik czeka� na niego po�r�d r�; wytrzeszcza� oczy i dr�a�y mu usta. Cleon podejrzewa�, �e nikt nie powiedzia� temu cz�owiekowi, jaki jest prawdziwy pow�d spotkania. No c�, sam b�dzie musia� go uprzejmie o�mieli� � tyle tylko �e nie m�g� sobie teraz przypomnie� nazwiska tego cz�owieka.

Zwr�ci� si� do jednego z urz�dnik�w i spyta�:

��Jak si� nazywa ten ogrodnik?

��To Mandell Gruber, panie. Jest naszym ogrodnikiem od trzydziestu lat.

Imperator skin�� g�ow� i rzek�:

��Ach, Gruber. Jak�e mi�o mi pozna� tak warto�ciowego i pracowitego ogrodnika.

��Panie � wymamrota� Gruber, dzwoni�c z�bami. � Nie jestem zbyt uzdolniony, ale zawsze robi� co w mojej mocy dla dobra Waszej Wysoko�ci.

��Oczywi�cie, oczywi�cie � potwierdzi� imperator, zastanawiaj�c si�, czy m�czyzna podejrzewa go o sarkazm. Tym ludziom z ni�szych sfer brakuje delikatniejszych uczu�, a to utrudnia ka�d� pr�b� zamanifestowania demokratycznej postawy.

��S�ysza�em od mojego Pierwszego Ministra o lojalno�ci, kt�r� okaza�e�, staj�c w jego obronie, oraz o talencie, jaki wykazujesz, dbaj�c o ogrody. Pierwszy Minister m�wi, �e jeste�cie bardzo zaprzyja�nieni.

��Panie, Pierwszy Minister jest dla mnie wielce �askawy, aleja znam swoje miejsce. Nigdy nie odzywam si� do niego, p�ki on nie odezwie si� pierwszy.

��To dobrze, Gruber. W ten spos�b dowodzisz swoich dobrych manier, ale Pierwszy Minister, podobnie jak ja, jest demokrat�, a ja ufam jego os�dowi ludzi.

Ogrodnik pok�oni� si� nisko.

��Jak wiesz, Gruber � rzek� imperator � Naczelny Ogrodnik Malcomber jest ju� do�� stary i nie mo�e si� doczeka� emerytury. Nie jest w stanie podo�a� swym obowi�zkom.

��Panie, Naczelny Ogrodnik jest wielce szanowany przez wszystkich ogrodnik�w. Powinien jak najd�u�ej pozosta� na swoim stanowisku, by�my mogli si� zwraca� do niego i czerpa� z jego m�dro�ci oraz s�d�w.

��Dobrze powiedziane, Gruber � rzuci� niedbale Cleon � ale sam dobrze wiesz, �e to tylko takie gadanie. Nie pozostanie na stanowisku, cho�by dlatego, �e brak mu ju� si�. Od roku prosi o przeniesienie na emerytur�, wi�c przyzna�em mu j�. Pozostaje tylko znale�� nast�pc�.

��Ale� panie, jest co najmniej pi��dziesi�cioro m�czyzn i kobiet, kt�rzy mogliby obj�� stanowisko Naczelnego Ogrodnika.

��Te� tak s�dz�, ale ja wybra�em ciebie � odpar� Cleon i u�miechn�� si� wspania�omy�lnie. W�a�nie na ten moment czeka�. Spodziewa� si�, �e Gruber padnie teraz na kolana w przyp�ywie ekstatycznej wdzi�czno�ci. Nic takiego nie nast�pi�o, wi�c imperator spochmurnia�.

��Panie, to zbyt wielki zaszczyt dla mnie � powiedzia� Gruber.

��Nonsens � rzek� Cleon dotkni�ty tym, �e jego postanowienie zosta�o podane w w�tpliwo��. � Ju� najwy�szy czas, by twoje przymioty zosta�y docenione. Nie b�dziesz ju� musia� przez ca�y rok wystawia� si� na dzia�anie r�nych warunk�w atmosferycznych. Dostaniesz biuro Naczelnego Ogrodnika, wspania�e miejsce, kt�re ka�� dla ciebie odnowi� i gdzie b�dziesz m�g� zamieszka� z rodzin�. Masz rodzin�, prawda, Gruber?

��Tak, panie. �on� i dwie c�rki. I zi�cia.

��Bardzo dobrze. B�dzie wam tam wygodnie, a nowe �ycie da ci wiele rado�ci. B�dziesz pracowa� w pa�acu, z dala od wp�yw�w pogody, jak prawdziwy Trantorczyk.

��Panie, zwa� prosz�, �e jestem Anakreo�czykiem.

��Wzi��em to pod uwag�, Gruber. Imperator traktuje wszystkie �wiaty jednakowo. Wszystko ju� postanowione. Zas�u�y�e� na t� now� prac�.

Ogrodnik tylko skin�� g�ow� i oddali� si�.

Cleon by� usatysfakcjonowany swoim ostatnim dobrym uczynkiem. Oczywi�cie, wola�by, by ogrodnik okaza� nieco wi�cej wdzi�czno�ci, nieco wi�cej uznania, ale przynajmniej zadanie zosta�o wykonane.

Znacznie �atwiej by�o za�atwi� t� spraw�, ni� rozwi�za� problem sypi�cej si� infrastruktury.

W chwili rozdra�nienia oznajmi�, �e je�li awarie te spowodowa� cz�owiek, to powinien on zosta� natychmiast stracony.

��Wystarczy kilka egzekucji, a zobaczycie, jak ostro�ni stan� si� wszyscy � powiedzia�.

��Obawiam si�, panie � odpar� wtedy Seldon � �e takie despotyczne post�powanie nie spe�ni twoich oczekiwa�. Prawdopodobnie doprowadzi do og�oszenia strajku, a je�li spr�bujesz zmusi� robotnik�w do podj�cia pracy, wybuchnie bunt. Je�li natomiast zechcesz zast�pi� ich �o�nierzami, zrozumiesz, �e ci nie wiedz�, jak kontroluje si� urz�dzenia, i w efekcie awarie zaczn� si� pojawia� znacznie cz�ciej.

Nic dziwnego zatem, �e Cleon z ulg� wr�ci� do tematu mianowania nowego Naczelnego Ogrodnika.

Je�li za� chodzi o Grubera, to spogl�da� na oddalaj�cego si� imperatora z przera�eniem w oczach. Miano go zes�a� z wolnego �wiata, otwartej przestrzeni w duszne wi�zienie czterech �cian. Jak�e jednak kto� m�g�by odm�wi� imperatorowi?

Raych popatrzy� ponuro w lustro w pokoju hotelowym w Wye. Pok�j by� w strasznym stanie, ale Raych nie powinien mie� przy sobie zbyt wielu kredyt�w. Nie spodoba�o mu si� to, co zobaczy�. Jego w�sy zosta�y zgolone, bokobrody skr�cone, a w�osy spi�to po bokach i z ty�u. Wydawa�o mu si�, �e wygl�da jak oskubany. Gdzie� tam � jeszcze gorzej. Po zmianie rys�w twarzy wygl�da� jak dziecko.

Patrzy� na siebie z obrzydzeniem. A poza tym nie posun�� si� ani o krok. Seldon da� mu raporty s�u�b bezpiecze�stwa dotycz�ce �mierci Kaspalova, a on dok�adnie je przestudiowa�. Niewiele w nich znalaz�. Tylko tyle, �e Kaspalov zosta� zamordowany, a miejscom funkcjonariusze nie znale�li nic wa�nego, co wi�za�oby si� z tym morderstwem. W ka�dym razie wygl�da�o na to, �e s�u�by bezpiecze�stwa nie przywi�zywa�y do tego zbytniej wagi.

Nic dziwnego. W ostatnim stuleciu na wi�kszo�ci �wiat�w nast�pi� wyra�ny wzrost przest�pczo�ci, szczeg�lnie za� na niezwykle z�o�onym Trantorze, tymczasem lokalne si�y bezpiecze�stwa jako� nie spieszy�y si�, by zrobi� co� w tej sprawie. Prawd� m�wi�c, wsz�dzie zmniejszy�a si� liczebno�� aparatu bezpiecze�stwa, a jednocze�nie (cho� trudno to udowodni�) by� on coraz bardziej nieudolny i skorumpowany. Musia�o si� tak sta�, skoro pensje funkcjonariuszy nie nad��a�y za wzrostem koszt�w utrzymania. Nale�y dobrze wynagradza� urz�dnik�w, je�li maj� by� uczciwi. W przeciwnym razie na pewno postaraj� si� w inny spos�b wyr�wna� sobie zbyt niskie pobory.

Seldon m�wi� o tym od wielu lat, ale nie na wiele to si� zda�o. Nie mo�na by�o podwy�szy� wynagrodze� bez podniesienia podatk�w, a gdyby wprowadzono wy�sze podatki, w�r�d ludno�ci wybuch�yby zamieszki. Ludzie woleli traci� nawet dziesi�ciokrotnie, wr�czaj�c �ap�wki.

Wszystko to by�o, jak utrzymywa� Seldon, cz�ci� post�puj�cej w ci�gu ostatnich dwustu lat degeneracji spo�ecze�stwa.

Co w takich warunkach m�g� zdzia�a� Raych? Znalaz� si� w tym samym hotelu, w kt�rym mieszka� Kaspalov, zanim zosta� zamordowany. Gdzie� w tym hotelu m�g� si� znajdowa� kto�, kto by� w to zamieszany albo zna� osob�, kt�ra mia�a z tym co� wsp�lnego.

Raych doszed� do wniosku, �e musi zwr�ci� na siebie uwag�. Gdy oka�e zainteresowanie �mierci� Kaspalova, kto� zainteresuje si� nimi sam do niego dotrze. By�o to niebezpieczne, ale je�li b�dzie si� zachowywa� wystarczaj�co spokojnie, mo�e nie zaatakuj� go natychmiast.

No c�

Popatrzy� na zegarek. W barze powinni ju� by� mi�o�nicy aperitif�w. M�g�by do nich do��czy� i przekona� si�, co si� stanie� je�li w og�le co� si� stanie.

Pod pewnymi wzgl�dami Wye by�o ca�kiem puryta�skim sektorem. (W�a�ciwe dotyczy�o to wszystkich sektor�w, cho� surowo�� obyczaj�w w jednym mog�a dotyczy� ca�kiem innej dziedziny �ycia ni� w drugim.) Tu, w Wye, serwowano syntetyczne, bezalkoholowe napoje. Raychowi nie smakowa�y, nie by� bowiem do nich przyzwyczajony, ale w�a�nie dlatego m�g� powoli s�czy� drinka i rozgl�da� si� doko�a.

Zauwa�y�, �e kilka stolik�w dalej siedzi m�oda kobieta, i nie m�g� oderwa� od niej wzroku. By�a bardzo atrakcyjna; najwyra�niej Sektor Wye nie by� puryta�ski pod ka�dym wzgl�dem.

Po chwili kobieta u�miechn�a si� lekko i wsta�a. Ruszy�a w kierunku stolika Raycha, a on obserwowa� j�, rozmy�laj�c. Z �alem doszed� do wniosku, �e niestety nie mo�e sobie w tej chwili pozwoli� na �adn� przygod�.

Dziewczyna zatrzyma�a si� na chwil� przy stoliku Raycha, a potem zgrabnie w�lizn�a na stoj�ce obok krzes�o.

��Cze�� � odezwa�a si�. � Nie wygl�dasz na sta�ego bywalca.

��Bo nie jestem � odpowiedzia� z u�miechem. � Znasz tu wszystkich sta�ych bywalc�w?

��Mniej wi�cej � rzuci�a, wcale nie zak�opotana. � Mam na imi� Manella. A ty?

Raych �a�owa� bardziej ni� kiedykolwiek. Dziewczyna by�a wysoka, wy�sza ni� on, gdy nie mia� but�w na obcasach. Zawsze mu si� takie podoba�y � ta mia�a jasn� cer� i d�ugie, lekko kr�cone w�osy, w kt�rych pob�yskiwa�y kasztanowe pasemka. Jej ubranie nie by�o zbyt krzykliwe i mog�aby, gdyby si� tylko bardziej postara�a, uchodzi� za szacown� kobiet� z klasy, kt�ra nie musia�a zbyt ci�ko pracowa�.

��To, jak mam na imi�, nie ma znaczenia � odpar� Raych. � Nie mam wielu kredyt�w.

��Och. To fatalnie � skrzywi�a si� Manella. � A mo�esz ich troch� zdoby�?

��Chcia�bym. Szukam pracy. Mo�e wiesz o jakiej�?

��Jakiego rodzaju? Wzruszy� ramionami.

��Nie mam zbyt wielkiego do�wiadczenia, ale nie jestem wybredny. Dziewczyna popatrzy�a na niego powa�nie.

��Powiem ci co�, Panie Bezimienny. Czasami wcale nie trzeba mie� kredyt�w.

Raycha natychmiast zmrozi�o. Mia� powodzenie u kobiet, ale wtedy, kiedy nosi� w�sy� swoje w�sy. Co mog�a zobaczy� w jego dziecinnej twarzy?

��Co� ci powiem � odezwa� si�. � Mam przyjaciela, kt�ry mieszka� tu kilka tygodni temu, i nie mog� go znale��. Skoro znasz wszystkich sta�ych bywalc�w, to mo�e pami�tasz i jego. Nazywa si� Kaspalov. Kaspal Kaspalov � doda� nieco g�o�niej.

Manella spojrza�a na niego pustym wzrokiem i pokr�ci�a g�ow�.

��Nie znam nikogo o tym nazwisku.

��To fatalnie. On jest joranumit�, tak jak i ja. � Zn�w dostrzeg� tylko puste spojrzenie. � Wiesz, kto to jest joranumita?

��N-nie. � Pokr�ci�a g�ow�. � S�ysza�am to s�owo, ale nie wiem, co oznacza. Czy to jaki� rodzaj pracy?

��Za d�ugo by wyja�nia� � odpowiedzia� rozczarowany. Zabrzmia�o to jak odprawa, wi�c po chwili wahania Manella wsta�a i odesz�a. Nie u�miecha�a si�, a Raych i tak by� nieco zdziwiony, �e tak d�ugo z nim rozmawia�a.

(C�, Seldon zawsze twierdzi�, �e Raych potrafi wzbudza� pozytywne uczucia, lecz z pewno�ci� nie dotyczy�o to kobiet tego rodzaju. Dla takich najwa�niejsza by�a zap�ata.)

Raych bezwiednie �ledzi� Manell� wzrokiem, ta za� zatrzyma�a si� przy stoliku, przy kt�rym siedzia� samotny m�czyzna. By� w �rednim wieku, mia� ��te niczym mas�o w�osy i proste plecy. Ogoli� si� bardzo starannie, ale Raychowi wydawa�o si�, �e wcze�niej nosi� brod�. Mia� zbyt wystaj�cy i nieco asymetryczny podbr�dek.

Najwyra�niej dziewczyna nie mia�a szcz�cia i u tego bezbrodego. Zamieni�a z nim tylko kilka s��w i odesz�a. Fatalnie, ale zapewne niecz�sto zdarza�o si� jej co� takiego. Niew�tpliwie podoba�a si� m�czyznom.

Raych zastanawia� si�, jaki przebieg mia�oby ich spotkanie, gdyby m�g�� i w�a�nie wtedy u�wiadomi� sobie, �e kto� do niego do��czy� � tym razem m�czyzna. Prawd� m�wi�c, by� to ten sam m�czyzna, z kt�rym przed chwil� rozmawia�a Manella. Raych by� zdziwiony, �e tak si� zamy�li�, a przez to da� si� zaskoczy�. Nie m�g� dopu�ci�, by takie sytuacje si� powtarza�y.

M�czyzna spogl�da� na niego z b�yskiem zaciekawienia.

��Rozmawia� pan przed chwil� z moj� przyjaci�k�. Raych nie potrafi� powstrzyma� u�miechu.

��To bardzo przyja�nie nastawiona osoba.

��Tak, to prawda. Jest moj� dobr� przyjaci�k�. Trudno mi by�o si� powstrzyma�, by was nie pods�uchiwa�.

��Chyba nie m�wili�my o niczym z�ym.

��Ale� sk�d, ale powiedzia� pan, �e jest joranumit�.

Raychowi gwa�townie zabi�o serce. A wi�c jednak jego rozmowa z Manell� na co� si� zda�a. Jej to nic nie m�wi�o, ale chyba m�wi�o co� jej �przyjacielowi�.

Czy znaczy�o to, �e znalaz� si� na w�a�ciwej drodze? A mo�e wpad� w tarapaty?

Raych stara� si� przyjrze� nowemu towarzyszowi, zachowuj�c jednocze�nie naiwn� min�. M�czyzna mia� przenikliwe zielonkawe oczy, a praw� d�o� le��c� na stole zacisn�� gro�nie w pi��. Raych wpatrywa� si� jak sowa w jego drug� d�o� i czeka�.

��Jak rozumiem, powiedzia� pan, �e jest joranumit� � powt�rzy� m�czyzna.

M�odzieniec robi� co m�g�, by wygl�da� na zak�opotanego; przychodzi�o mu to bez trudu.

��Dlaczego pan o to pyta?

��Bo my�l�, �e nie jeste� dostatecznie doros�y.

��Jestem dostatecznie doros�y. Ogl�da�em przem�wienia Jo-Jo Joranum w holowizji.

��Mo�esz zacytowa� jego s�owa?

��Nie, ale wiem, o czym m�wi� � odpar� Raych, wzruszaj�c ramionami.

��Jeste� odwa�nym m�odym cz�owiekiem, skoro przyznajesz si� tak otwarcie, �e jeste� joranumit�. Niekt�rzy ludzie nie lubi� tego.

��M�wiono mi, �e w Wye jest wielu joranumit�w.

��By� mo�e. Czy dlatego tu przyby�e�?

��Szukam pracy. Mam nadziej�, �e pomo�e mi jaki� inny joranumit�.

��W Dahlu te� s� joranumici. Sk�d pochodzisz?

M�czyzna niew�tpliwie rozpozna� akcent Raycha. Tego nie da�o si� zmieni�.

��Urodzi�em si� w Millimaru, ale gdy dorasta�em, mieszka�em g��wnie w Dahlu.

��Co tam robi�e�?

��Nic specjalnego. Chodzi�em do szko�y.

��A dlaczego jeste� joranumit�?

Raych da� si� nieco ponie�� wyobra�ni. Nie m�g� przecie� mieszka� w uciemi�onym i dyskryminowanym Dahlu i nie mie� oczywistych powod�w, by zosta� joranumit�.

��Bo s�dz�, �e Imperium powinno mie� bardziej reprezentatywny rz�d, z wi�kszym udzia�em ludu. Powinna te� panowa� wi�ksza r�wno�� sektor�w i �wiat�w. Czy� ktokolwiek, kto ma rozum i serce, nie podziela moich pogl�d�w?

��I chcia�by� doczeka� zniesienia urz�du imperatora?

Raych zamilk�. Odwr�cenie pewnych stwierdze� mo�e wypaczy� sens wypowiedzi, ale wypowiadanie si� przeciwko imperatorowi r�wna�oby si� przekroczeniu dozwolonych granic.

��Tego nie powiedzia�em. Wierz� w imperatora, ale zarz�dzanie ca�ym Imperium to zbyt wiele jak na jednego cz�owieka.

��To nie jest jeden cz�owiek. Istnieje ca�a imperialna biurokracja. Co s�dzisz o Harim Seldonie, Pierwszym Ministrze?

��Nic. Nie znam go.

��Twierdzisz jedynie, �e ludzie powinni by� lepiej reprezentowani w poczynaniach rz�du. Czy tak?

Raych stara� si� wygl�da� na zmieszanego.

��W�a�nie tak mawia� Jo-Jo. Nie wiem, jak pan to nazywa. S�ysza�em, jak pewnego razu kto� nazwa� to �demokracj��, ale nie wiem, co to znaczy.

��Demokracja to co�, czego pr�bowa�y niekt�re �wiaty. Pewne wci�� jej pr�buj�. Nie wiem, czy w�a�nie te s� zarz�dzane lepiej ni� inne. A wi�c jeste� demokrat�?

��Czy tak nazywacie takich jak ja? � Raych opu�ci� g�ow�, jakby si� g��boko zamy�li�. � Lepiej si� czuj� jako joranumit�.

��Oczywi�cie, jako Dahlijczyk�

��Mieszka�em tam tylko przez jaki� czas.

���jeste� za r�wno�ci� ludzi i innymi prawami. To naturalne, �e Dahlijczycy, kt�rzy s� represjonowan� grup�, my�l� w ten spos�b.

��S�ysza�em, �e w Wye idee Joranum s� do�� �ywe. Tu ludzie nie s� represjonowani.

��S� inne powody. Starzy burmistrzowie Wye zawsze pragn�li by� imperatorami. Wiedzia�e� o tym?

Raych pokr�ci� g�ow�.

��Osiemna�cie lat temu � powiedzia� m�czyzna � burmistrz Rashelle niemal uda�o si� dokona� zamachu stanu, aby to osi�gn��. Dlatego obywatele Wye s� rebeliantami, nie tyle joranumitami, ile przede wszystkim przeciwnikami Cleona.

��Nic o tym nie wiem. Ja nie wyst�puj� przeciwko imperatorowi.

��Ale zale�y ci na reprezentacji ludu, prawda? S�dzisz, �e wybrani w drodze elekcji przedstawiciele spo�ecze�stwa mogliby zarz�dza� Imperium Galaktycznym bez nurzania si� w bagnie polityki i sprzeczek stronnictw? Bez pora�ek?

��Co? � spyta� Raych. � Nie rozumiem.

��S�dzisz, �e bardzo wielu ludzi zdo�a szybko podj�� pewne decyzje w chwili zagro�enia? A mo�e raczej b�d� siedzie� i k��ci� si� ze sob�?

��Nie wiem, ale to chyba nie jest w porz�dku, by zaledwie kilku ludzi mia�o podejmowa� wszelkie decyzje dotycz�ce ca�ej Galaktyki.

��Jeste� sk�onny walczy� o swoje przekonania czy chcesz jedynie o nich gada�?

��Nikt mnie nie prosi�, bym zacz�� walczy� � odpar� Raych.

��Za��my, �e kto� by to zrobi�. Jak wa�ne s� dla ciebie twoje przekonania dotycz�ce demokracji czy te� filozofii joranumit�w?

��Walczy�bym o nie� gdybym uwa�a�, �e to przyniesie co� dobrego.

��Dzielny z ciebie ch�opak. A wi�c przyby�e� do Wye, by walczy� o swoje przekonania.

��Nie � rzek� zmieszany Raych. � Nie mog� powiedzie�, �e po to si� tu znalaz�em. Przyby�em, by poszuka� pracy, prosz� pana. Ostatnio nie jest o ni� �atwo, a ja nie mam kredyt�w. M�czyzna musi mie� na �ycie.

��Zgadzam si� z tob�. Jak si� nazywasz?

Pytanie pad�o bez ostrze�enia, ale Raych by� na nie przygotowany.

��Planchet, prosz� pana.

��To twoje imi� czy nazwisko?

��Tylko nazwisko, o ile wiem.

��Nie masz kredyt�w i jak si� domy�lam, nie jeste� wykszta�cony.

��Obawiam si�, �e tak w�a�nie jest.

��I nie masz do�wiadczenia w �adnej specjalistycznej pracy?

��Nie pracowa�em zbyt wiele, ale chcia�bym pracowa�.

��W porz�dku. Powiem ci co�, Planchet. � M�czyzna wyj�� z kieszeni ma�y bia�y tr�jk�t i nacisn�� go tak, by uaktywni� wydrukowan� informacj�. Nast�pnie potar� tr�jk�t kciukiem, chc�c wy��czy� nadawanie. � Powiem ci, dok�d p�j��. We�miesz to, a by� mo�e u�atwi ci to znalezienie pracy.

Raych wzi�� p�ytk� i przygl�da� si� jej. Sygna�y jakby fluoryzowa�y, ale nie m�g� ich odczyta�. Spojrza� podejrzliwie na m�czyzn�.

��A co b�dzie, je�li pomy�l�, �e j� ukrad�em?

��Nie mo�na jej ukra��. Jest na niej m�j podpis, a teraz tak�e twoje nazwisko.

��A je�li spytaj� mnie, kim jeste�?

��Nie spytaj�� M�wisz, �e szukasz pracy. Oto twoja szansa. Nie mog� niczego gwarantowa�, ale masz szans�. � Poda� Raychowi drug� p�ytk�. � Tu jest napisane, dok�d masz i��.

T� Raych potrafi� ju� przeczyta�.

��Dzi�kuj� � wymamrota�.

M�czyzna jednym gestem zako�czy� rozmow�.

Raych wsta� i odszed�, zastanawiaj�c si�, w co si� wpl�ta�.

Tam i z powrotem. Tam i z powrotem. Tam i z powrotem.

Gleb Andorin obserwowa� chodz�cego mozolnie Gambola Deena Namartiego. Namarti najwyra�niej nie m�g� usiedzie� spokojnie, miotany gwa�townymi uczuciami.

Andorin my�la�: On nie jest najb�yskotliwszym cz�owiekiem w Imperium ani nawet w naszym ruchu, nie jest najprzebieglejszy i z pewno�ci� nie zawsze my�li racjonalnie. Wci�� trzeba go powstrzymywa�, ale zaszed� dalej ni� kt�rykolwiek z nas. My by�my si� poddali, odpu�cili, ale nie on. Naciskaj, ci�gnij, d�gaj, kop. C�, mo�e potrzebujemy kogo� takiego? Musimy mie� kogo� takiego, bo w przeciwnym razie nic si� nigdy nie stanie.

Namarti zatrzyma� si�, jakby czu� na plecach pal�cy wzrok Andorina. Odwr�ci� si� i powiedzia�:

��Je�li zn�w zamierzasz prawi� mi kazanie na temat Kaspalova, to radz� ci, nie trud� si�.

Andorin nieznacznie wzruszy� ramionami.

��Dlaczego mia�bym ci prawi� kazanie? Wykonano zadanie. Krzywda, je�li to jest krzywda, ju� si� sta�a.

��Jaka znowu krzywda, Andorin? Jaka krzywda? Gdybym tego nie zrobi�, to nam sta�aby si� krzywda. Ten cz�owiek by� o krok od zdrady. Nie min��by miesi�c, a pobieg�by�

��Wiem. By�em tam. S�ysza�em, co powiedzia�.

��W takim razie rozumiesz, �e nie mieli�my wyboru. �adnego wyboru. Chyba nie s�dzisz, �e zabicie starego przyjaciela sprawi�o mi przyjemno��? Nie mia�em wyboru.

��Doskonale. Nie mia�e� wyboru.

Namarti zn�w zacz�� si� przechadza�, a potem raz jeszcze si� odwr�ci�.

��Andorin, czy ty wierzysz w bog�w?

��W co? � spyta� m�czyzna, patrz�c uwa�nie na Namartiego.

��W bog�w.

��Nigdy nie s�ysza�em tego s�owa. Co to takiego?

��Tego s�owa nie ma w Standardowym J�zyku Galaktycznym. Oznacza wp�yw si� nadprzyrodzonych. A wi�c?

��Och, wp�yw si� nadprzyrodzonych. Trzeba by�o od razu tak m�wi�. Nie, nie wierz� w co� takiego. Ju� z samej definicji wynika, �e je�li co� jest nadprzyrodzone, to jest ponad prawami natury, a nic nie istnieje ponad prawami natury. Zwracasz si� ku mistycyzmowi? � Andorin zada� to pytanie �artem, ale zmru�y� oczy, jakby si� czym� martwi�.

Namarti przygl�da� mu si�. Tym p�on�cym wzrokiem potrafi� przygwo�dzi� ka�dego.

��Nie b�d� g�upcem. Czyta�em o tym. Biliony ludzi wierz� w si�y nadprzyrodzone.

��Wiem � odpar� Andorin. � Ludzie zawsze w to wierzyli.

��Wierzyli w to, zanim jeszcze zacz�a si� historia. Nie jest znane pochodzenie s�owa �bogowie�. Najwyra�niej jest jedyn� pozosta�o�ci� po jakim� archaicznym j�zyku� Czy wiesz, ile jest r�nych odmian wiary i najr�niejszych bog�w?

��Powiedzia�bym, �e w przybli�eniu tyle, ilu jest g�upc�w w populacji Galaktyki.

Namarti zignorowa� te s�owa.

��Niekt�rzy uwa�aj�, �e s�owo to datuje si� na czasy, gdy ca�a ludzko�� �y�a na jednej planecie.

��To tylko pomys� zaczerpni�ty z mitologii. Jest tak samo ob��ka�czy jak poj�cie si� nadprzyrodzonych. Nigdy nie by�o tylko jednego pocz�tkowego �wiata.

��Musia� by�, Andorin � powiedzia� rozdra�niony Namarti. � Istoty ludzkie nie mog�y przechodzi� ewolucji na r�nych �wiatach, a mimo to stworzy� jeden gatunek.

��Nawet je�li to prawda, to daremnie by szuka� kolebki ludzko�ci. Nie mo�na jej zlokalizowa� ani zdefiniowa�, wi�c nie mo�na o niej sensownie m�wi�, czyli w efekcie taki �wiat nie istnieje.

��Ci bogowie � rzek� Namarti, kontynuuj�c swoje rozumowanie � mieli chroni� ludzko�� i dba� ojej bezpiecze�stwo, a przynajmniej troszczy� si� o t� cz�� ludzko�ci, kt�ra wiedzia�a, jak oddawa� im cze��. Kiedy istnia� tylko jeden �wiat zamieszkany przez ludzi, za�o�enie, �e bogowie zadbaj� o male�ki �wiat i garstk� jego mieszka�c�w, mia�o sens. Pewnie dbali o taki �wiat tak, jakby byli starszymi bra�mi albo rodzicami.

��To mi�o z ich strony. Chcia�bym ich widzie�, jak staraj� si� upora� z ca�ym Imperium.

��A gdyby mogli to zrobi�? A gdyby mieli niesko�czone mo�liwo�ci?

��A co by by�o, gdyby s�o�ce zamarz�o? Co za po�ytek z tego gdybania?

��Ja tylko spekuluj�. Po prostu g�o�no my�l�. Nigdy nie pozwalasz swemu umys�owi w�drowa� swobodnie? Zawsze trzymasz wszystko w karbach?

��Powinienem si� zastanowi� nad tym najbezpieczniejszym sposobem, nad trzymaniem wszystkiego w karbach. A co podpowiada tobie, szefie, tw�j w�druj�cy swobodnie umys�?

Namarti spojrza� na Andorina, jakby podejrzewa� go o sarkazm, ale z jego twarzy niczego nie mo�na by�o wyczyta�.

��M�j umys� podpowiada mi, �e� je�li bogowie istniej�, to musz� sta� po naszej stronie.

��To by by�o cudowne� gdyby by�o prawdziwe. A gdzie dowody na to?

��Dowody? Bez bog�w zachodzi�by jedynie zbieg okoliczno�ci, cho� bardzo korzystny.

Nagle Namarti ziewn�� i usiad�; wygl�da� na wyczerpanego. Dobrze, pomy�la� Andorin. Mo�e sko�czy�a si� galopada jego my�li i wreszcie zacznie m�wi� rozs�dnie.

��Je�li chodzi o wewn�trzne za�amania infrastruktury� � powiedzia� du�o ciszej Namarti.

Andorin przerwa� mu.

��Wiesz, szefie, Kaspalov nie myli� si� tu tak ca�kiem. Im d�u�ej prowadzimy t� dzia�alno��, tym wi�ksze s� szans�, �e imperialne si�y bezpiecze�stwa odkryj� przyczyn� niepowodze�. Ca�y program, wcze�niej czy p�niej, musi si� obr�ci� przeciwko nam.

��Jeszcze nie teraz. Do tej pory wszystko obraca�o si� przeciwko Imperium. Wyczuwam niepok�j na Trantorze. � Uni�s� r�ce i zacz�� rozciera� palce. � Czuj� to. A my prawie wykonali�my plan. Jeste�my gotowi do nast�pnego ruchu.

Andorin u�miechn�� si�, rozweselony.

��Nie pytam o szczeg�y, szefie. Kaspalov pyta�, no i zobacz, dok�d go to zaprowadzi�o. Ja nie jestem Kaspalovem.

��Mog� ci powiedzie� w�a�nie dlatego, �e nie jeste� Kaspalovem, i dlatego, �e wiem teraz o czym�, o czym nie wiedzia�em wtedy.

��Domy�lam si� � powiedzia� Andorin, kt�ry sam ledwie wierzy� w to, co m�wi � �e zamierzasz dobra� si� do Pa�acu Imperialnego.

��Oczywi�cie � rzek� Namarti, patrz�c na niego. � Co jeszcze m�g�bym zrobi�? Problem jednak w tym, jak efektywnie spenetrowa� ten teren. Mam tam swoje �r�d�a, ale to tylko szpiedzy. B�d� potrzebowa� na miejscu ludzi, kt�rzy potrafi� dzia�a�.

��Nie b�dzie �atwo pozyska� takich na najlepiej strze�onym terenie w ca�ej Galaktyce.

��Jasne, �e nie. W�a�nie to sp�dza�o mi do tej pory sen z powiek� ale na szcz�cie interweniowali bogowie.

��Nie s�dz�, by�my potrzebowali metafizycznej dyskusji � stwierdzi� spokojnie Andorin (wykorzysta� ca�e swoje opanowanie, by nie pokaza�, jak bardzo brzydzi go ta rozmowa). � Bez wzgl�du na to, co si� sta�o, pozostawmy bog�w w spokoju.

��Poinformowano mnie, �e Jego Wysoko�� Wielce Ukochany Imperator Cleon I postanowi� mianowa� nowego Naczelnego Ogrodnika. Jest pierwszym nowo mianowanym od niemal dwudziestu pi�ciu lat.

��I co z tego?

��Nie rozumiesz, jakie to ma znaczenie? Andorin zamy�li� si� na chwil�.

��Nie jestem ulubie�cem twoich bog�w. Nie widz� tu �adnego znaczenia.

��Je�li mamy nowego Naczelnego Ogrodnika, sytuacja jest taka sama, jak by�my mieli jakiegokolwiek innego nowego administratora: to tak samo, jakby mie� nowego Pierwszego Ministra albo nowego imperatora. Nowy Naczelny Ogrodnik z pewno�ci� zechce mie� w�asny personel. Zmusi do przej�cia na emerytur� tych, kt�rych uzna za �stare pr�chno�, i zatrudni setki m�odszych ogrodnik�w.

��To jest mo�liwe.

��To bardziej ni� mo�liwe. To pewne. Dok�adnie to samo sta�o si�, gdy mianowano obecnego Naczelnego Ogrodnika, a tak�e, gdy mianowano jego poprzednika, i tak dalej. Pojawi� si� setki obcych ze �wiat�w Zewn�trznych�

��Dlaczego ze �wiat�w Zewn�trznych?

��Andorin, rusz g�ow�, je�li masz j� na karku. Co Trantorczycy mog� wiedzie� o ogrodnictwie, skoro przez ca�e �ycie mieszkaj� pod kopu�ami, dogl�daj� ro�lin doniczkowych oraz starannie zaplanowanych zbior�w zb� i owoc�w? Co oni mog� wiedzie� o �yciu na wolno�ci?

��Aha. Teraz rozumiem.

��A wi�c tereny pa�acowe zaleje t�um obcych. Zak�adam, �e zostan� starannie sprawdzeni, ale nie a� tak dok�adnie, jak sprawdzono by ich, gdyby byli Trantorczykami. A to oznacza, �e b�dziemy mogli podstawi� kilku naszych ludzi, kt�rzy dzi�ki fa�szywym identyfikatorom dostan� si� na teren pa�acu. Je�li nawet kilku z�api�, to kilku innym mo�e si� uda� kilku musi si� uda�. Nasi ludzie przeciekn� tam mimo bardzo ostrej kontroli wprowadzonej po nieudanym zamachu na Pierwszego Ministra Seldona z pocz�tk�w jego panowania. � Namarti wr�cz wyplu� to nazwisko, tak jak zawsze, gdy musia� je wym�wi�. � Wreszcie b�dziemy mieli nasz� szans�.

Teraz Andorin poczu�, �e kr�ci mu si� w g�owie, jakby wpad� w wiruj�cy lej.

��Dziwnie to zabrzmi w moich ustach, szefie, ale chyba jest co� w tym gadaniu o bogach. Czeka�em, �eby powiedzie� ci co�, co jak teraz widz�, doskonale do nich pasuje.

Namarti patrzy� podejrzliwie na Andorina, rozgl�daj�c si� jednocze�nie po pokoju, jakby nagle zacz�� si� obawia� pods�uchu. Jednak takie obawy by�y bezpodstawne. Pok�j mie�ci� si� w g��bi staromodnego kompleksu rezydencjalnego i by� dobrze zabezpieczony os�onami. Nikt tu nikogo nie m�g� pods�ucha� i nawet gdyby mia� dok�adne instrukcje, nie zdo�a�by �atwo znale�� tego miejsca. Nie zdo�a�by si� te� przedrze� przez kordon ochronny, kt�ry tworzyli lojalni cz�onkowie organizacji.

��O czym ty m�wisz? � spyta�.

��Znalaz�em dla ciebie cz�owieka. M�odego i bardzo naiwnego. To ca�kiem sympatyczny facet, z tych, co to mo�na im zaufa� od pierwszej chwili. Ma szczer� twarz i bardzo szczere oczy; mieszka� w Dahlu, jest entuzjast� r�wno�ci i uwa�a, �e od wynalezienia coke-icera Joranum by� najwi�kszym cudem w historii Dahla, a poza tym jestem pewien, �e bez trudu nam�wimy go, by zrobi� wszystko dla sprawy.

��Dla sprawy? � powt�rzy� Namarti, kt�rego podejrzliwo�� bynajmniej nie zmala�a. � Czy on jest jednym z nas?

��W�a�ciwie nie jest z nikim zwi�zany. Joranum pozosta� w jego pami�ci jedynie jako symbol, jako cz�owiek, kt�ry pragn�� r�wno�ci sektor�w.

��To by�a jego przyn�ta dla ludu.

��A teraz jest nasz� przyn�t�, ale ten ch�opak naprawd� w to wierzy. M�wi o r�wno�ci i udziale ludu w rz�dach. Powiedzia� nawet co� o demokracji.

Namarti zachichota�.

��W ci�gu dwudziestu tysi�cy lat by�y okresy, gdy wprowadzano demokracj�, ale nigdy nie przetrwa�a d�ugo.

��Tak, ale to ju� nie nasze zmartwienie. Ona jest wa�na dla tego m�odzie�ca i wiesz, ju� wtedy, gdy zobaczy�em go po raz pierwszy, by�em pewny, �e mamy nasze narz�dzie, tylko nie wiedzia�em jeszcze, jak go u�yjemy. Teraz ju� wiem. Przemycimy go na tereny pa�acowe jako ogrodnika.

��W jaki spos�b? Czy on wie cokolwiek o ogrodnictwie?

��Nie. Jestem pewien, �e nie. Pracowa� tylko jako niewykwalifikowany robotnik. W tej chwili obs�uguje wyci�gark�, a i tego trzeba go by�o nauczy�. Je�li jednak uda si� nam zatrudni� go jako pomocnika ogrodnika, a on nauczy si� trzyma� sekator, to wszystko b�dziemy mie� w r�ku.

��Co b�dziemy mieli?

��B�dziemy mieli kogo�, kto nie wzbudzaj�c cienia podejrze�, dotrze do wybranej przez nas osoby, i to na tyle blisko, by uderzy�. M�wi� ci, �e on wr�cz emanuje uczciw� g�upot�, tego rodzaju bzdurn� cnot�, kt�ra wzbudza zaufanie.

��I zrobi to, co mu ka�emy?

��Oczywi�cie.

��Jak pozna�e� tego osobnika?

��To nie ja go pozna�em. Tak naprawd� nadzia�a si� na niego Manella.

��Kto?

��Manella. Manella Dubanqua.

��Och. Twoja przyjaci�ka. � Namarti skrzywi� si� z dezaprobat�.

��Jest przyjaci�k� wielu ludzi � powiedzia� tolerancyjnie Andorin. � W�a�nie dlatego jest tak u�yteczna. Potrafi bardzo szybko oceni� m�czyzn�, wcale si� przy tym nie wysilaj�c. Zacz�a z nim rozmawia�, bo wyda� si� jej atrakcyjny, a zapewniam ci�, �e w tym zazwyczaj nie schodzi poni�ej pewnego poziomu. A wi�c, jak widzisz, ten m�czyzna ma co� w sobie. Porozmawia�a z nim � tak nawiasem m�wi�c, nazywa si� Planchet � a potem powiedzia�a mi: �Mam dla ciebie odpowiedniego cz�owieka, Gleb�. Pod tym wzgl�dem mo�na jej zaufa�; codziennie potrafi znale�� odpowiedniego faceta.

��A jak s�dzisz, co to twoje wspania�e narz�dzie zrobi dla nas, kiedy si� ju� dostanie do pa�acu? � spyta� przebiegle Namarti.

Andorin odetchn�� g��boko.

��Jak to co? Je�li zrobimy wszystko jak nale�y, pozb�dzie si� naszego drogiego imperatora Cleona, Pierwszego tego Imienia.

Twarz Namartiego zap�on�a w�ciek�o�ci�.

��Co takiego?! Czy� ty oszala�?! Dlaczego mieliby�my zabi� Cleona?! Dzi�ki niemu mo�emy si� dobra� do w�adzy. Jest fasad�, zza kt�rej mo�emy rz�dzi�. Jest naszym paszportem do legalno�ci. Gdzie si� podzia� tw�j rozum? On jest nam potrzebny jako figurant. Nie b�dzie nam przeszkadza�, a my b�dziemy silniejsi dzi�ki jego istnieniu.

Twarz Andorina poczerwienia�a, a jego dobry humor ostatecznie znikn��.

��O czym w takim razie my�lisz? Co zamierzasz? Jestem ju� zm�czony tym ci�g�ym zgadywaniem.

��W porz�dku � rzek� Namarti, podnosz�c r�k�. � W porz�dku. Uspok�j si�. Nie chcia�em ci sprawi� przykro�ci. Ale pomy�l troch�, dobrze? Kto zniszczy� Joranum? Kto zniszczy� nasze nadzieje dziesi�� lat temu? To ten matematyk. I to w�a�nie on rz�dzi teraz Imperium, gadaj�c idiotycznie o psychohistorii. Cleon jest nikim. To Hariego Seldona musimy zniszczy�. To przeciwko Hariemu Seldonowi wymierzone by�y nasze akcje, to z niego kpi�em sobie tymi ci�g�ymi awariami infrastruktury. Nieszcz�cia, jakie za sob� poci�ga�y, obci��a�y jego konto. Wszystko to interpretowano jako jego nieudolno��, jego nieskuteczno��. � W k�cikach ust Namartiego pojawi� si� �lad piany. � Kiedy zostanie zg�adzony, b�dzie si� radowa� ca�e Imperium, a sprawozdania z tego b�d� pokazywane w holowizji godzinami. Nie b�dzie si� nawet liczy�o to, czy dowiedz� si�, kto to zrobi�. � Uni�s� r�k�, a potem opu�ci� j� tak, jakby wbija� n� w czyje� serce. � B�d� na nas patrze� jak na prawdziwych bohater�w Imperium, jak na zbawc�w. No, jak my�lisz? S�dzisz, �e tw�j m�odzieniec potrafi zabi� Hariego Seldona?

Andorin odzyska� opanowanie � przynajmniej na zewn�trz.

��Jestem pewien, �e potrafi � powiedzia� z wymuszon� swobod�. � Przed Cleonem m�g�by odczuwa� pewien respekt; jak wiesz, imperatora otacza jaka� mistyczna aura. (Podkre�li� �jak wiesz�, a Namarti skrzywi� si�.) � Wobec Seldona nie b�dzie mia� takich uczu�.

Jednak w �rodku Andorin by� w�ciek�y. Nie tego pragn��. Uwa�a�, �e go zdradzono.

Manella odgarn�a w�osy z oczu i u�miechn�a si� do Raycha.

��Powiedzia�am ci, �e to nie b�dzie ci� kosztowa�o ani kredyta. Raych zamruga� i podrapa� si� po nagim ramieniu.

��Ale teraz chcesz mnie o nie poprosi�?

��Po co mia�abym to robi�? � spyta�a, wzruszaj�c ramionami i u�miechaj�c si� figlarnie.

��A dlaczego by nie?

��Bo czasami pozwalam sobie na pewne przyjemno�ci.

��Ze mn�?

��Nikogo innego tu nie ma.

Przez d�u�sz� chwil� panowa�o milczenie, po czym Manella powiedzia�a �agodnie:

��A poza tym i tak nie masz dostatecznie du�o kredyt�w. Jak tam praca?

��Jest lepsza ni� bezrobocie. Znacznie lepsza. Czy to ty powiedzia�a� temu m�czy�nie, �eby mi pom�g�?

Manella powoli pokr�ci�a g�ow�.

��Masz na my�li Gleba Andorina? Niczego mu nie sugerowa�am. Powiedzia�am jedynie, �e mo�esz by� odpowiedni� dla niego osob�.

��Czy nie obrazi si�, �e ty i ja�

��Dlaczego mia�by si� obrazi�? To nie jego sprawa. Zreszt� r�wnie� nie twoja.

��Co on robi? To znaczy, przy czym pracuje?

��Nie s�dz�, �eby w og�le pracowa�. Jest bogaty. To krewny starych burmistrz�w.

��Burmistrz�w Wye?

��Tak. Nie lubi rz�du imperialnego. �aden ze starych burmistrz�w go nie lubi�. Powiada, �e Cleon powinien� � Nagle zamilk�a, a potem doda�a: � Za du�o m�wi�. Nie powtarzaj nikomu tego, co powiedzia�am.

��Ja? W og�le nie s�ysza�em, �eby� o czym� m�wi�a. Nic nie powiem.

��To dobrze.

��Ale co z Andorinem? Czy jest wysoko po�r�d joranumit�w? Jest tu kim� wa�nym?

��Tego nie wiem.

��Czy on nigdy o tym nie m�wi?

��Nie mi.

��Ach tak � powiedzia� Raych, staraj�c si� nie okaza� zmartwienia. Manella popatrzy�a na niego przenikliwie.

��Dlaczego tak si� nim interesujesz?

��Chcia�bym by� bli�ej niego. S�dz�, �e w ten spos�b m�g�bym zaj�� nieco wy�ej, a to oznacza lepsz� prac� i wi�cej kredyt�w. No wiesz.

��Mo�e Andorin ci pomo�e. Lubi ci�. Tyle wiem.

��A mo�esz sprawi�, �eby lubi� mnie bardziej?

��Mog� si� postara�. Dlaczego mia�by ci� nie polubi�? Ja ci� lubi�. Lubi� ci� bardziej ni� jego.

��Dzi�kuj�, Manello. Ja te� ci� lubi�. Bardzo.

Raych pog�adzi� d�oni� cia�o dziewczyny. Tak bardzo chcia�by si� skupi� na niej zamiast na powierzonym zadaniu.

��Gleb Andorin � powiedzia� znu�ony Hari Seldon, przecieraj�c oczy.

��A kt� to taki? � spyta�a ch�odno Dors Venabili, kt�ra od wyjazdu Raycha by�a rozdra�niona.

��Jeszcze kilka dni temu nic o nim nie wiedzia�em � oznajmi� Seldon. � W tym w�a�nie k�opot. Nie�atwo jest rz�dzi� �wiatem zamieszkanym przez czterdzie�ci miliard�w ludzi. Nigdy nic o nikim nie wiesz, mo�e poza garstk� tych, kt�rzy sami narzucili ci si� ze swoj� osob�. Mimo skomputeryzowania informacji z ca�ego �wiata Trantor pozostaje planet� anonimowo�ci. Wyci�gamy rejestry ludzi, kt�rzy maj� numer identyfikacyjny i statystyczny, ale kogo tak naprawd� wyci�gamy? Dodaj dwadzie�cia pi�� milion�w �wiat�w Zewn�trznych, a cudem wyda ci si� to, �e Imperium Galaktyczne przetrwa�o przez te wszystkie tysi�clecia. Szczerze m�wi�c, uwa�am, �e przetrwa�o tylko dlatego, �e w wielkim stopniu rz�dzi samym sob�. A teraz w ko�cu upada.

��Tyle gadania, �eby sobie pofilozofowa�, Hari � podsumowa�a Dors. � Kim jest ten Andorin?

��Kim�, kogo prawd� m�wi�c, powinienem zna�. Zdo�a�em nak�oni� pochlebstwami si�y bezpiecze�stwa do wydobycia jego akt. Jest cz�onkiem rodziny burmistrz�w Wye, najwybitniejszym cz�onkiem, wi�c wywiad ma go na oku. Uwa�aj�, �e jest ambitny, ale �e to zbyt wielki playboy, by zrobi� u�ytek ze swych ambicji.

��Jest powi�zany z joranumitami? Seldon wykona� nieokre�lony gest.

��Odnosz� wra�enie, �e wywiad niewiele wie o joranumitach. To mo�e oznacza�, �e Joranumici ju� nie istniej� albo, je�li istniej�, nie maj� znaczenia. Ale mo�e te� by� i tak, �e wywiad nie interesuje si� nimi, a ja w �aden spos�b nie potrafi� ich do tego zmusi�. Jestem w og�le wdzi�czny, �e oficerowie udost�pnili mi jakiekolwiek informacje. A przecie� jestem Pierwszym Ministrem.

��Czy to mo�liwe, �e nie jeste� dostatecznie dobrym Pierwszym Ministrem? � spyta�a oschle Dors.

��Nawet bardziej ni� mo�liwe. Prawdopodobnie od pokole� nie by�o gorszego kandydata na to stanowisko. Ale to nie ma nic wsp�lnego z wywiadem, kt�ry jest ca�kowicie niezale�ny. W�tpi�, by sam Cleon wiedzia� o nim du�o, cho� teoretycznie oficerowie wywiadu powinni sk�ada� mu raporty za po�rednictwem swego dyrektora. Wierz mi, gdyby�my tylko wiedzieli wi�cej o si�ach bezpiecze�stwa, staraliby�my si� w��czy� ich dzia�ania do naszych r�wna� psychohistorycznych.

��Czy przynajmniej oficerowie wywiadu s� po naszej stronie?

��Wierz�, �e tak, ale nie m�g�bym przysi�c.

��A dlaczego tak bardzo interesujesz si� tym, jak mu tam?

��Glebem Andorinem? Bo otrzyma�em okr�n� drog� wiadomo�� od Raycha.

Oczy Dors rozb�ys�y.

��Dlaczego mi nie powiedzia�e�? Wszystko z nim w porz�dku?

��Z tego, co wiem, tak, ale mam nadziej�, �e nie b�dzie ju� pr�bowa� przesy�a� informacji. Je�li przy�api� go na tym, zrobi� mu krzywd�. W ka�dym razie nawi�za� kontakt z Andorinem.

��Z joranumitami tak�e?

��Nie s�dz�. To by brzmia�o nieprawdopodobnie, bo taki zwi�zek nie mia�by sensu. Ruch joranumit�w jest zdominowany przez ludzi z ni�szych klas� mo�na nawet powiedzie�, �e to ruch proletariacki. A Andorin jest najznamienitszym z arystokrat�w. Co by robi� po�r�d joranumit�w?

��Je�li jest cz�onkiem rodziny burmistrz�w Wye, mo�e aspirowa� do tronu imperialnego, nie s�dzisz?

��Oni aspirowali do niego przez ca�e pokolenia. Pewnie pami�tasz Rashelle. By�a ciotk� Andorina.

��A nie s�dzisz, �e Andorin mo�e chcie� wykorzysta� joranumit�w do zdobycia w�adzy?

��Je�li oni istniej�. Je�li tak jest, to my�l�, �e Androin mo�e prowadzi� niebezpieczn� gr�. Joranumici maj� zapewne w�asne plany, wi�c w pewnej chwili mo�e si� okaza�, �e taki cz�owiek jak Andorin po prostu jedzie na greti.

��Co to jest greti?

��Pewne wymar�e ju� dzikie zwierz�. Na Helikonie wyst�puje jedynie w pewnym powiedzonku. Je�li jedziesz na greti, znaczy to, �e nie mo�esz zsi���, bo mog�oby ci� po�re�. � Seldon przerwa� na chwil�. � Jest jeszcze co�. Wygl�da na to, �e Raych zadaje si� z pewn� kobiet�, kt�ra zna Andorina i za po�rednictwem kt�rej ma nadziej� uzyska� wa�ne informacje. M�wi� ci o tym, �eby� mnie potem nie oskar�a�a o zatajenie czego�.

Dors zmarszczy�a brwi.

��Kobieta?

��Taka, kt�ra, jak s�dz�, zna bardzo wielu m�czyzn, a ci opowiadaj� Jej z g�upoty to, czego nie powinni m�wi�. Czasami w do�� intymnych okoliczno�ciach.

��Jedna z takich? � Twarz Dors spochmurnia�a jeszcze bardziej. � Przykro mi my�le�, �e Raych�

��Przesta�, przesta�. Raych ma trzydzie�ci lat i niew�tpliwie du�e do�wiadczenie. My�l�, �e nie musisz si� przejmowa� t� ani jak�kolwiek inn� kobiet�, bo to jego sprawa. � Zatroskany Seldon zwr�ci� si� do Dors i doda�: � My�lisz, �e mi si� to podoba?

Dors nie wiedzia�a ju�, co powiedzie�.

Nawet w najlepszych czasach Gambol Deen Namarti nie s�yn�� z �agodno�ci i uprzejmo�ci, a poniewa� zbli�a�a si� dziesi�ta rocznica jego dzia�alno�ci, by� coraz bardziej rozgoryczony.

Wzburzony wsta� z fotela i spyta�:

��Andorin, nie szkoda ci by�o czasu, by przyj�� tutaj? Andorin wzruszy� ramionami.

��Ale ju� tu jestem � odpowiedzia�.

��A ten tw�j m�ody cz�owiek, to cenne narz�dzie, kt�re tak ho�ubisz. Gdzie on jest?

��Znajdzie si� tu w razie potrzeby.

��Dlaczego nie teraz?

Andorin pochyli� nieco g�ow�, jakby by� zatopiony w my�lach albo chcia� podj�� jak�� decyzj�, a potem rzek� szorstko:

��Nie chc� go tu przyprowadza�, p�ki nie wiem, na czym stoj�.

��Co masz na my�li?

��Dok�adnie to, co znacz� te s�owa. Od jak dawna zamierza�e� pozby� si� Hariego Seldona?

��Zawsze tego chcia�em! Zawsze! Czy to tak trudno zrozumie�? Chyba mamy prawo zem�ci� si� za to, co zrobi� Jo-Jo. A nawet gdyby tego nie zrobi�, nale�y go usun�� z drogi, poniewa� jest Pierwszym Ministrem.

��Ale to Cleona, Cleona musimy usun��. A jeszcze lepiej obu: i jego, i Seldona.

��Dlaczego tak si� przejmujesz tym figurantem?

��Nie jeste� dzieckiem. Nigdy nie musia�em wyja�nia� ci mojej roli w tym wszystkim, bo nie jeste� takim ignorantem i g�upcem, �eby� tego nie wiedzia�. Co by mnie obchodzi�y twoje plany, gdyby nie uwzgl�dnia�y zmiany na tronie?

Namarti roze�mia� si�.

��Oczywi�cie. Od dawna wiem, �e traktujesz mnie jako szczebel, po kt�rym zdo�asz si� wspi�� na tron imperialny.

��A spodziewa�e� si� czego� innego?

��Sk�d�e znowu. To ja wszystko zaplanowa�em, ja jestem za wszystko odpowiedzialny, a potem, kiedy wszystko ju� b�dzie gotowe, ty zgarniesz nagrod�. To ma sens, prawda?

��Tak, to ma sens. bo nagroda b�dzie r�wnie� twoja. Czy� sam nie zostaniesz Pierwszym Ministrem? Czy� nie b�dziesz m�g� liczy� na pe�ne poparcie nowego imperatora, kt�rego przepe�ni wdzi�czno��? Czy� ja nie b�d� � jego twarz wykrzywi�a si� ironicznie, kiedy niemal wypluwa� te s�owa � nowym figurantem?

��Czy tym chcesz zosta�? Jakim� tam figurantem?

��Chc� zosta� imperatorem. Da�em sporo kredyt�w, kiedy nie mia�e� nic. Da�em kadr�, kiedy zosta�e� sam. Da�em szacunek, kt�rego potrzebowa�e�, by zbudowa� wielk� organizacj� tu, w Wye. Mog� wycofa� to, co wnios�em.

��Nie s�dz�.

��Czy�by� chcia� zaryzykowa�? Nie my�l, �e mo�esz mnie potraktowa� tak jak Kaspalova. Je�li co� mi si� przytrafi, ani ty, ani twoi ludzie nie b�dziecie mogli ju� d�u�ej przebywa� w Wye� a przekonasz si�. �e �aden inny sektor nie zapewni ci tego, co potrzebujesz.

Namarti westchn��.

��Wi�c upierasz si�, by imperator zosta� zabity.

��Nie powiedzia�em �zabity�. Powiedzia�em �pozbawiony tronu�. Szczeg�y pozostawiam tobie. � Ostatniemu zdaniu towarzyszy� gest, kt�rym zdawa� si� odprawia� kogo�, ot ruch przegubem, jakby Andorin ju� siedzia� na tronie imperialnym.

��A wtedy ty b�dziesz imperatorem?

��Tak.

��Nie, nie b�dziesz. Zostaniesz zg�adzony, i to wcale nie przeze mnie. Andorin, pozw�l, �e dam ci lekcj� �ycia. Je�li Cleon zostanie zabity, wyp�ynie sprawa sukcesji i by unikn�� wojny domowej, Gwardia Imperialna zabije ka�dego cz�onka rodziny burmistrz�w Wye, kt�rego uda jej si� znale�� a ciebie przede wszystkim. Z drugiej strony, je�li zginie jedynie Pierwszy Minister, b�dziesz bezpieczny.

��Dlaczego?

��Pierwszy Minister to tylko Pierwszy Minister. Jest powo�ywany i odwo�ywany. Niewykluczone, �e sam Cleon mo�e si� nim znudzi� i zaplanuje zg�adzenie go. My na pewno dopilnujemy, by rozchodzi�y si� takie pog�oski. Gwardia Imperialna b�dzie si� waha�, a to da nam szans� wprowadzenia nowego rz�du. W rzeczy samej, jest ca�kiem mo�liwe, �e i oni b�d� wdzi�czni za koniec Seldona.

��A co ja mam robi�, je�li pojawi si� nowy rz�d? Czeka�? Do ko�ca �wiata?

��Nie. Kiedy zostan� Pierwszym Ministrem, znajdzie si� jaki� spos�b, by upora� si� z Cleonem. Mo�e nawet b�d� m�g� co� zrobi� z Gwardi� Imperialn�, a nawet z wywiadem, i pos�u�y� si� nimi. Nast�pnie postaram si� znale�� jaki� bezpieczny spos�b na pozbycie si� Cleona i zast�pienie go tob�.

��Dlaczego mia�by� to zrobi�?! � wybuchn�� Andorin.

��Co masz na my�li, pytaj�c, dlaczego mia�bym to zrobi�?

���ywisz uraz� do Seldona. Osobist�. Dlaczego mia�by� podejmowa� niepotrzebne ryzyko na najwy�szym szczeblu, kiedy ju� z nim sko�czysz? Pogodzisz si� z Cleonem, a ja b�d� musia� si� zaszy� w mojej rozsypuj�cej si� posiad�o�ci, gdzie b�d� �ni� na jawie. A by� mo�e, by si� zabezpieczy�, ka�esz mnie zabi�.

��Nie! � odpar� Namarti. � Cleon urodzi� si�, by rz�dzi�. Pochodzi z dumnej dynastii Entun, kt�rej cz�onkowie od kilku pokole� zostawali imperatorami. Bardzo trudno b�dzie wzi�� go w karby, nies�ychanie trudno. Ty, z drugiej strony, obejmiesz tron jako cz�onek nowej dynastii, nieskr�powany silnymi wi�zami tradycji, tak jak poprzedni imperatorzy z Wye. Zasi�dziesz na chwiejnym tronie i b�dziesz potrzebowa� kogo�, kto m�g�by ci� wesprze�: mnie. A ja b�d� potrzebowa� kogo�, kto na mnie polega i komu tym samym mog� zaufa�: ciebie. Nie widzisz, Andorinie, �e nasz zwi�zek to nie ma��e�stwo z mi�o�ci, kt�ra mo�e wyblakn�� w ci�gu roku? To ma��e�stwo z rozs�dku, kt�re przetrwa tak d�ugo, jak d�ugo b�dziemy �yli. Zaufajmy wi�c sobie.

��Przysi�gnij, �e zostan� imperatorem.

��A na co zda ci si� przysi�ga, je�li nie potrafisz zaufa� mojemu s�owu? Powiedzmy lepiej, �e b�d� ci� uwa�a� za niezwykle u�ytecznego imperatora i b�d� chcia� zast�pi� tob� Cleona tak szybko, jak tylko si� da to bezpiecznie przeprowadzi�. A teraz przedstaw mnie temu cz�owiekowi, kt�ry jak my�lisz, b�dzie doskona�ym narz�dziem dla naszych cel�w.

��Dobrze. Ale pami�taj, dlaczego jest inny. Ja go przejrza�em. Jest niezbyt inteligentnym idealist�. Zrobi to, co mu ka�emy, nie zwracaj�c uwagi na niebezpiecze�stwo i nie zastanawiaj�c si� nad tym zbytnio. Wzbudza tak wielkie zaufanie, �e jego ofiara te� mu zaufa, nawet je�li b�dzie trzyma� miotacz.

��Doprawdy trudno mi w to uwierzy�.

��Zmienisz zdanie, gdy go poznasz � powiedzia� Andorin.

Raych spu�ci� wzrok. Wystarczy�o, �e rzuci� okiem na Namartiego. To tego cz�owieka spotka� dziesi�� lat temu, kiedy wys�ano go, by przywi�d� Jo-Jo do zguby, dlatego jedno spojrzenie wystarczy�o a� nadto.

Przez te dziesi�� lat Namarti zmieni� si� niewiele. Z�o�� i nienawi�� by�y jego dominuj�cymi cechami i wci�� rzuca�y si� w oczy, a przynajmniej tak si� zdawa�o Raychowi, bo zauwa�y�, �e nie jest bezstronnym obserwatorem. Twarz Gambola schud�a, w�osy przypr�szy�a siwizna lecz drobne wargi uk�ada�y si� w t� sam� surow� lini�, a ciemne oczy by�y r�wnie inteligentne i niebezpieczne jak zawsze.

To wystarczy�o, by Raych odwr�ci� wzrok. Czu�, �e Namarti nie jest osob�, kt�rej mo�na patrze� prosto w twarz.

Natomiast Namarti po�era� Raycha wzrokiem, ale na jego twarzy, jakby przyklejony, wci�� go�ci� szyderczy u�miech. Zwr�ci� si� do Andorina, kt�ry sta� zmieszany obok, i powiedzia� zupe�nie tak, jakby obiekt rozmowy by� nieobecny:

��A wi�c to jest ten cz�owiek. Andorin skin�� g�ow� i rzek� cicho:

��Tak, szefie.

Nagle Namarti rzuci� do Raycha:

��Twoje nazwisko.

��Planchet, prosz� pana.

��Wierzysz w nasz� spraw�?

��Tak, panie. � Wypowiedzia� te s�owa starannie, zgodnie z zaleceniami Andorina. � Jestem demokrat� i pragn� wi�kszego udzia�u ludu w procesie rz�dzenia.

Namarti spojrza� na Andorina.

��Co za m�wca.

Zn�w popatrzy� na Raycha.

��Czy podejmiesz ryzyko dla sprawy?

��Wszelkie ryzyko, prosz� pana.

��I zrobisz to, co ka�emy ci zrobi�? Bez zb�dnych pyta�? Nie wycofasz si�?

��B�d� si� �ci�le trzyma� rozkaz�w.

��Wiesz co� na temat ogrodnictwa? Raych zawaha� si�.

��Nie, prosz� pana.

��Czy to znaczy, �e jeste� Trantorczykiem? Urodzi�e� si� pod kopu��?

��Urodzi�em si� w Millimaru, prosz� pana, a wychowa�em w Dahlu.

��Bardzo dobrze � powiedzia� Namarti, a nast�pnie zwr�ci� si� do Andorina: � Wyprowad� go st�d i przeka� ludziom tam, na zewn�trz. Dobrze si� nim zaopiekuj�. Potem wr�� tu. Chc� z tob� porozmawia�.

Kiedy Andorin wr�ci�, Namarti bardzo si� zmieni�. B�yszcza�y mu oczy, a usta mia� wykrzywione w jakim� zwierz�cym grymasie.

��Andorin � odezwa� si� � nie zdawa�em sobie sprawy, �e bogowie, o kt�rych m�wili�my, s� nam tak przychylni.

��M�wi�em ci, �e ten cz�owiek nadaje si� do naszych cel�w.

��I to bardziej, ni� przypuszczasz. Znasz oczywi�cie opowie�� o tym, jak Hari Seldon, nasz szacowny Pierwszy Minister, wys�a� swego syna, czy te� raczej przybranego syna, by spotka� si� z Joranum i zastawi� na niego pu�apk�, w kt�r� Jo-Jo wpad�, gdy� nie pos�ucha� mojej rady.

��Tak � rzek� Andorin, kiwaj�c g�ow�. � Znam t� histori�. � Jego ton dowodzi�, �e a� za dobrze zna ca�� spraw�.

��Widzia�em tego ch�opca tylko raz, ale jego posta� wry�a mi si� w pami��. My�lisz, �e dziesi�� lat. podwy�szone obcasy i zgolone w�sy mog� mnie zmyli�? Ten tw�j Planchet to Raych, przybrany syn Hariego Seldona.

Andorin zblad� i na chwil� wstrzyma� oddech.

��Jeste� tego pewien, szefie?

��Tak pewien jak tego, �e stoisz przede mn� i �e wprowadzi�e� tu wroga.

��Nie mia�em poj�cia�

��Nie denerwuj si� � powiedzia� Namarti. � Uwa�am, �e to najlepsza rzecz, jak� zrobi�e� w swoim pr�niaczym arystokratycznym �yciu. Odegra�e� rol�, kt�r� przeznaczyli ci bogowie. Gdybym nie wiedzia�, kim jest, m�g�by pe�ni� funkcj�, do kt�rej niew�tpliwie go wyznaczono: by�by szpiegiem informuj�cym o naszych tajnych planach. Skoro jednak wiem, kim jest, nie uda mu si� to. Przeciwnie, teraz my mamy wszystko. � Zadowolony Namarti zaciera� d�onie, po czym, zawahawszy si�, jakby wiedzia�, jak bardzo to do niego nie pasuje, u�miechn�� si� i g�o�no roze�mia�.

��Chyba nie b�d� si� ju� mog�a z tob� widywa� � powiedzia�a zatroskana Manella.

Raych wyciera� si� po prysznicu.

��Dlaczego?

Dziewczyna wzruszy�a g�adkimi ramionami.

��Andorin m�wi, �e masz do wykonania wa�ne zadanie, wi�c nie masz ju� czasu na zabawy. Mo�e ma na my�li to, �e dostaniesz lepsz� prac�.

Raych zesztywnia�.

��Jakie zadanie? Powiedzia� co� konkretnego?

��Nie, ale wspomnia�, �e wybiera si� do Sektora Imperialnego.

��Naprawd�? Czy on cz�sto m�wi ci o takich sprawach?

��No wiesz, jak to jest, Planchet. Kiedy facet jest ze mn� w ��ku, du�o m�wi.

��Wiem � powiedzia� Raych, kt�ry zawsze bardzo si� stara�, by tego nie robi�. � Co jeszcze powiedzia�?

��Dlaczego pytasz? � Zmarszczy�a brwi. � On te� ci�gle o ciebie wypytuje. Zauwa�y�am, �e m�czy�ni s� tacy: zazdro�ni jeden o drugiego. Jak my�lisz, dlaczego tak jest?

��Co mu o mnie powiedzia�a�?

��Niewiele. Tylko, �e jeste� porz�dnym facetem. Oczywi�cie, nie powiedzia�am mu, �e lubi� ci� bardziej ni� jego. To by zrani�o jego uczucia i obr�ci�o si� przeciwko mnie.

��Wi�c to nasze po�egnanie � rzek� Raych, ubieraj�c si�.

��Mam nadziej�, �e tylko na razie. Gleb mo�e zmieni� zdanie. Oczywi�cie, te� bym chcia�a pojecha� do Sektora Imperialnego, gdyby mnie ze sob� zabra�. Nigdy tam nie by�am.

Raych o ma�o si� nie zdradzi�, ale uda�o mu si� zakas�a�. Powiedzia�:

��Ja te� nigdy tam nie by�em.

��Tam s� najwi�ksze budynki, naj�adniejsze miejsca i najlepsze restauracje, a poza tym w�a�nie tam mieszkaj� bogaci ludzie. Chcia�abym pozna� bogatych ludzi� oczywi�cie, innych ni� Gleb.

��Pewnie niewiele mo�esz dosta� od kogo� takiego jak ja � rzek� Raych.

��Jeste� w porz�dku. Nie mo�na ca�y czas my�le� o kredytach, cho� czasami trzeba. Tym bardziej �e, jak s�dz�, znudzi�am si� Glebowi.

Raych musia� powiedzie�:

��To niemo�liwe, �eby� mog�a si� komukolwiek znudzi�. � Nieco si� zmiesza�, bo naprawd� tak uwa�a�.

��M�czy�ni zawsze tak m�wi�, ale potem bywa r�nie. Tak czy inaczej, by�o nam ze sob� dobrze, prawda, Planchet? Dbaj o siebie, a kto wie, mo�e zn�w si� spotkamy.

Raych skin�� g�ow�, czuj�c, �e zabrak�o mu s��w. W �aden spos�b nie potrafi� wyrazi� swoich uczu�. Stara� si� my�le� o czym� innym. Musia� si� dowiedzie�, co planuj� ludzie Namartiego. Je�li oddzielaj� go od Manelli, znaczy to, �e moment prze�omowy zbli�a si� wielkimi krokami. Musia� si� jeszcze zastanowi�, co mog�o oznacza� to dziwne pytanie o ogrodnictwo. Niestety, nie m�g� ju� o niczym informowa� Seldona. Od spotkania z Namartim trzymano go pod �cis�� kontrol�, a wszelkie drogi zosta�y odci�te � z pewno�ci� by�a to jeszcze jedna oznaka zbli�aj�cego si� punktu zwrotnego.

Je�li jednak dowie si�, o co chodzi, ju� po fakcie i przeka�e sp�nion� wiadomo�� � przegra.

Hari Seldon nie mia� dobrego dnia. Od czasu pierwszego komunikatu nie otrzyma� wiadomo�ci od Raycha i nie mia� poj�cia, co si� dzia�o.

Opr�cz oczywistej troski o bezpiecze�stwo syna (zapewne dowiedzia�by si�, gdyby sta�o si� co� naprawd� z�ego) denerwowa� si�, gdy� nie zna� plan�w spiskowc�w. To musia�o by� co� subtelnego. Bezpo�redni atak na pa�ac absolutnie nie wchodzi� w rachub�. Tu ochrona by�a zbyt mocna. W takim razie co jeszcze mog�oby by� dostatecznie skuteczne?

Przez to wszystko nie m�g� spa� w nocy, a i w dzie� czu� si� rozbity.

Rozb�ys�o �wiat�o sygnalizacyjne.

��Pierwszy Ministrze, o drugiej ma pan um�wione spotkanie�

��Jakie znowu spotkanie?

��Z Mandellem Gruberem, tym ogrodnikiem. Ma wymagane potwierdzenie spotkania.

Seldon przypomnia� sobie.

��Tak. Wpu�� go.

Nie by� to odpowiedni moment na spotkanie z Gruberem, ale Hari zgodzi� si� na nie w chwili s�abo�ci, gdy� ogrodnik wydawa� si� wielce poruszony. Pierwszy Minister nie powinien mie� takich chwil, lecz Seldon by� Seldonem na d�ugo przed tym, kiedy zosta� Pierwszym Ministrem.

��Wejd�, Gruber � powiedzia� uprzejmie.

Gruber sta� przed nim; pochyli� g�ow� i spogl�da� tu i �wdzie. Seldon by� niemal pewien, �e ogrodnik nigdy jeszcze nie by� w tak wspania�ym pokoju jak ten, i a� korci�o go, by rzec: �Podoba ci si�? We� go sobie. Ja go nie chc�. Jednak powiedzia� tylko:

��O co chodzi, Gruber? Dlaczego jeste� taki nieszcz�liwy? Odpowied� nie nadesz�a natychmiast; Gruber jedynie u�miecha� si� nie�mia�o.

��Usi�d�, cz�owieku. Tu, w tym fotelu � powiedzia� Seldon.

��Och nie, Pierwszy Ministrze. To nie wypada. Zabrudz� go.

��Nawet je�li, �atwo go b�dzie wyczy�ci�. Zr�b, o co prosz�. Dobrze! A teraz posied� tu przez chwil� i zbierz my�li. Kiedy ju� b�dziesz got�w, powiesz mi, o co chodzi.

Gruber siedzia� jaki� czas bez s�owa, a potem zacz�� m�wi� pospiesznie.

��Pierwszy Ministrze, mam zosta� Naczelnym Ogrodnikiem. Powiedzia� mi o tym sam imperator.

��Tak, s�ysza�em o tym, ale chyba nie to ci� tak martwi. Twoje nowe stanowisko to pow�d do gratulacji, a wi�c gratuluj� ci. Mo�e nawet przyczyni�em si� do tego, Gruber. Nigdy nie zapomnia�em o twojej odwadze w tamtej chwili, gdy chciano mnie zabi�, i mo�esz by� pewien, �e wspomnia�em o tym Jego Imperialnej Mo�ci. To odpowiednia nagroda, Gruber, a tobie i tak nale�a� si� awans. Z twoich danych wynika, �e jeste� doskonale przygotowany, by obj�� to stanowisko. No dobrze, skoro mamy to ju� za sob�, powiedz mi, co ci� gn�bi.

��Pierwszy Ministrze, w�a�nie to stanowisko i awans tak mnie martwi�. Nie poradz� sobie, nie mam niezb�dnych kwalifikacji.

��Jeste�my przekonani, �e je masz.

Gruber by� coraz bardziej poruszony.

��I b�d� musia� siedzie� w biurze? Nie jestem w stanie tam siedzie�. Nie b�d� wtedy m�g� wychodzi� na otwart� przestrze� i pracowa� przy ro�linach i zwierz�tach. Znajd� si� w wi�zieniu, Pierwszy Ministrze.

��Co ty m�wisz, Gruber? � zdziwi� si� Seldon. � Nie b�dziesz musia� siedzie� w biurze d�u�ej, ni� to konieczne. B�dziesz si� m�g� swobodnie porusza� po terenie, dogl�daj�c wszystkiego. B�dziesz na zewn�trz tak d�ugo, jak tylko zechcesz, a jedynie zaoszcz�dzisz sobie ci�kiej pracy.

��Ja chc� mie� ci�k� prac�, Pierwszy Ministrze, a oni na pewno nie wypuszcz� mnie z biura. Obserwowa�em obecnego Naczelnego Ogrodnika. Nie m�g� opu�ci� biura, cho� od dawna tego pragn��. Za du�o ma spraw administracyjnych, za du�o ksi�gowo�ci. Je�li chce wiedzie�, co si� dzieje, musimy przychodzi� do jego biura i m�wi� mu. Sam ogl�da wszystko w holowizji, jakby mo�na by�o cokolwiek powiedzie� o ro�linach i zwierz�tach na podstawie film�w. To nie dla mnie, Pierwszy Ministrze.

��Przesta�, Gruber, b�d� m�czyzn�. Nie jest a� tak �le. Przyzwyczaisz si� do tego. Powoli wprowadzisz w�asne metody.

Ogrodnik pokr�ci� g�ow�.

��Po pierwsze, b�d� musia� si� zaj�� nowymi ogrodnikami. To dla mnie kl�ska. � A potem doda� o�mielony: � Nie chc� tej pracy i nie podejm� jej, Pierwszy Ministrze.

��No dobrze, Gruber. By� mo�e nie chcesz tej pracy, ale nie jeste� w tym osamotniony. Powiem ci tylko, �e ja te� nie chc� by� Pierwszym Ministrem. Ta praca mnie przerasta. Zauwa�y�em nawet, �e czasami sam imperator ma do�� szat imperialnych. Wszyscy w tej Galaktyce musz� wykonywa� swoj� prac�, a ona nie zawsze jest przyjemna.

��Rozumiem to, Pierwszy Ministrze, ale imperator musi by� imperatorem, bo urodzi� si�, by nim zosta�. A pan, Pierwszy Ministrze, musi nim by�, bo nie ma nikogo, kto m�g�by wykonywa� t� prac�. A w moim wypadku m�wimy jedynie o stanowisku Naczelnego Ogrodnika. Tu na miejscu jest co najmniej pi��dziesi�ciu ogrodnik�w, kt�rzy mog� obj�� to stanowisko, a �aden nie mia�by nic przeciwko temu. M�wi pan, �e wspomnia� imperatorowi, jak usi�owa�em panu pom�c. Czy nie m�g�by pan porozmawia� z nim raz jeszcze i wyja�ni�, �e je�li chce mnie wynagrodzi� za to, co zrobi�em, to niech pozostawi mnie na obecnym stanowisku?

Seldon odchyli� si� w fotelu i powiedzia� powa�nie:

��Gruber, zrobi�bym to dla ciebie, gdybym m�g�, musz� ci jednak cos wyja�ni� i mam nadziej�, �e to zrozumiesz. Teoretycznie imperator jest w�adc� absolutnym Imperium. Tak naprawd� jednak niewiele mo�e Zrobi�. W tej chwili ja zarz�dzam Imperium w znacznie wi�kszym stopniu ni� on, ale i ja niewiele mog� zrobi�. Na wszystkich szczeblach zarz�dzania ogromnego Imperium s� miliony, a mo�e nawet miliardy ludzi. Wszyscy podejmuj� decyzje, wszyscy pope�niaj� b��dy, niekt�rzy post�puj� m�drze i heroicznie, inni za� zachowuj� si� g�upio i tch�rzliwie. Nie ma nad nimi kontroli. Rozumiesz mnie, Gruber?

��Rozumiem, ale co to ma wsp�lnego ze mn�?

��Ma, bo jest tylko jedno miejsce, gdzie imperator jest naprawd� w�adc� absolutnym, a tym miejscem s� tereny pa�acowe. Tu jego s�owo jest prawem, a otaczaj�cych go urz�dnik�w jest stosunkowo niewielu, wi�c radzi sobie z nimi. Prosi� go o cofni�cie decyzji, kt�r� podj�� w zwi�zku z terenami otaczaj�cymi Pa�ac Imperialny, to tak, jakby wtargn�� na jedyny teren, kt�ry uwa�a za nienaruszalny. Gdybym mia� powiedzie�: �Wasza Imperialna Mo��, prosz� cofn�� decyzj� w sprawie Grubera�, to prawdopodobnie wola�by mnie zdj�� ze stanowiska, ni� zmieni� zdanie. Mo�e to by i by�o dobre dla mnie, ale tobie wcale by nie pomog�o.

��Czy to znaczy, �e niczego ju� nie mo�na zmieni�? � spyta� ogrodnik.

��Dok�adnie to mia�em na my�li. Ale nie martw si�, Gruber. Pomog� ci we wszystkim, w czym b�d� m�g�. Przepraszam, ale po�wi�ci�em ci tyle czasu, ile tylko mog�em.

Gruber wsta�. W d�oniach �ciska� zielon� czapk� ogrodnika. W jego oczach kr�ci�y si� �zy.

��Dzi�kuj�, Pierwszy Ministrze. Wiem, �e chcia�by mi pan pom�c. Pan jest� dobrym cz�owiekiem, Pierwszy Ministrze.

Odwr�ci� si� i wyszed� zasmucony.

Seldon popatrzy� za nim w zamy�leniu i pokr�ci� g�ow�. Pomn�cie pro�b� Grubera przez kwadrylion, a otrzymacie pro�by wszystkich mieszka�c�w dwudziestu pi�ciu milion�w �wiat�w ca�ego Imperium. I jak on, Seldon, mia� pom�c im wszystkim, skoro nie m�g� rozwi�za� problemu jednego tylko cz�owieka, kt�ry w�a�nie zwr�ci� si� do niego o pomoc?

Psychohistoria nie potrafi uratowa� pojedynczego cz�owieka. Czy mo�e uratowa� kwadrylion?

Seldon zn�w pokr�ci� g�ow�, sprawdzi� temat i czas nast�pnego spotkania i nagle zesztywnia�. Jak szalony wrzasn�� do przewodu komunikacyjnego, trac�c panowanie nad sob�, co niecz�sto mu si� zdarza�o.

��Zawr��cie tego ogrodnika! Sprowad�cie go tu natychmiast!

��O co chodzi z tymi nowymi ogrodnikami?! � krzykn�� Seldon. Tym razem nie poprosi� Grubera, by usiad�.

Ten gwa�townie mruga�. Nieoczekiwane ponowne wezwanie bardzo go przestraszy�o.

��N-nowi o-ogrodnicy? � wyb�ka�.

��Powiedzia�e� �wszyscy nowi ogrodnicy�. To twoje s�owa. Jacy nowi ogrodnicy?

Gruber patrzy� na Seldona zdziwiony.

��Przecie� kiedy nastaje nowy Naczelny Ogrodnik, pojawiaj� si� nowi ogrodnicy. Taki jest zwyczaj.

��Nigdy o tym nie s�ysza�em.

��Ostatnim razem, gdy mieli�my zmian� na stanowisku Naczelnego Ogrodnika, ty, panie, nie by�e� jeszcze Pierwszym Ministrem. Prawdopodobnie nie przebywa�e� nawet na Trantorze.

��Ale o co tu chodzi?

��No c�, ogrodnik�w nigdy si� nie zwalnia. Niekt�rzy umieraj�. Inni starzej� si�, dostaj� emerytur� i kto� zajmuje ich miejsce. Mimo to, zanim nowy Naczelny Ogrodnik jest got�w do podj�cia obowi�zk�w, co najmniej po�owa personelu jest ju� stara i ma za sob� swe najlepsze lata. Wobec tego wszyscy dostaj� szczodr� odpraw� i sprowadza si� nowych ogrodnik�w.

���eby odm�odzi� personel?

��Cz�ciowo, a cz�ciowo dlatego, �e do tego czasu powstaj� zazwyczaj nowe plany ogrod�w, nowe pomys�y i wytyczne. Jest tu prawie pi��set kilometr�w kwadratowych ogrod�w i park�w, a zazwyczaj potrzeba kilku lat, by je przebudowa�. To w�a�nie ja b�d� musia� tego dopilnowa�. Prosz�, Pierwszy Ministrze. � Gruber ledwie �apa� oddech. � Cz�owiek tak m�dry jak pan na pewno potrafi znale�� spos�b, by zmieni� postanowienia imperatora.

Seldon nie zwraca� na niego uwagi. Zmarszczy� czo�o i zamy�li� si�.

��Sk�d pochodz� nowi ogrodnicy? � spyta�.

��Egzaminuje si� ich na wszystkich �wiatach; zawsze s� ludzie pragn�cy s�u�y� jako nowi ogrodnicy. B�d� tu przybywali setkami w kilkunastu rzutach. Zajmie mi co najmniej rok�

��Sk�d oni pochodz�? Sk�d?

��Z wielu �wiat�w. Pragniemy mie� ludzi z r�norodn� wiedz� ogrodnicz�. Zakwalifikowa� mo�e si� ka�dy obywatel Imperium.

��Tak�e Trantorczyk?

��Nie. W�r�d ogrodnik�w nie ma �adnego Trantorczyka. � W jego g�osie zabrzmia�a pogarda. � Na Trantorze nie mo�na znale�� odpowiedniego ogrodnika. Parki, jakie tu maj� pod kopu�ami, nie zas�uguj� na to miano. To tylko zasadzone ro�liny i zwierz�ta w klatkach. Trantorczycy nie wiedz� nic o otwartej przestrzeni, wolno p�yn�cej wodzie i prawdziwej r�wnowadze w naturze.

��W porz�dku, Gruber. Dam ci teraz prac�. B�dziesz przekazywa� mi nazwisko ka�dego ogrodnika, kt�ry ma przyby� tutaj w najbli�szych tygodniach. Chc� wiedzie� o nich wszystko. Nazwisko. �wiat. Numer identyfikacyjny. Wykszta�cenie. Do�wiadczenie zawodowe. Wszystko. Chc� mie� to tu, na biurku, tak szybko jak to mo�liwe. Przy�l� ludzi, by ci pomogli. Ludzi z maszynami. Jakiego komputera u�ywasz?

��Tylko prostego, by �ledzi� losy ro�linno�ci i zwierz�t i tym podobne sprawy.

��Dobrze. Ludzie, kt�rych ci przy�l�, zrobi� wszystko, czego nie potrafisz. Nawet nie umiem ci powiedzie�, jakie to wa�ne.

��Zrobi� to, ale�

��Gruber, to nie pora na targi. Je�li mnie zawiedziesz, zostaniesz zwolniony bez odprawy.

Kiedy zn�w zosta� sam, warkn�� do przewodu komunikacyjnego:

��Odwo�aj wszystkie popo�udniowe spotkania.

Dopiero teraz pozwoli� sobie opa�� na fotel. Czu� ci�ar swych pi��dziesi�ciu lat i narastaj�cy b�l g�owy. Od wielu lat, od dziesi�tk�w lat bardzo dbano o bezpiecze�stwo teren�w otaczaj�cych Pa�ac Imperialny; kordony stra�y by�y coraz silniejsze i szczelniejsze, a wci�� je wzmacniano i dodawano nowe urz�dzenia.

I nagle co jaki� czas na tereny pa�acowe wpuszcza si� hordy obcych. Nie zadaje si� im pyta�, co najwy�ej jedno: �Czy znasz si� na ogrodnictwie?�

G�upota ta by�a zbyt kolosalna, by mo�na by�o j� poj��.

A on o ma�o nie da� si� na to nabra�. A mo�e by�o ju� za p�no?

Gleb Andorin spogl�da� na Namartiego spod przymkni�tych powiek. Nigdy nie lubi� tego cz�owieka, ale czasami nie lubi� go jeszcze bardziej ni� zwykle, i tak by�o w�a�nie teraz. Dlaczego on, Wye�czyk kr�lewskiego pochodzenia (do tego przecie� to si� sprowadza�o), musi pracowa� z tym parweniuszem, tym niemal psychotycznym paranoikiem.

Andorin wiedzia�, dlaczego musi to znosi�, nawet teraz, gdy Namarti raz jeszcze opowiada� o tym, jak przez dziesi�� lat budowa� sw�j ruch, doprowadzaj�c go a� do jego obecnej doskona�o�ci. Czy� nie powtarza� tego wszystkim w niesko�czono��? �e te� upodoba� sobie na s�uchacza w�a�nie jego.

Twarz Namartiego niemal l�ni�a, rozpromieniona z�o�liw� uciech�, gdy powtarza� swoj� opowie��, jakby to by�a wyuczona na pami�� zwrotka:

��Rok po roku pracowa�em nad tym pomimo beznadziejno�ci sytuacji, budowa�em organizacj�, podwa�a�em autorytet rz�du, robi�em wszystko, by wywo�a� i zwi�kszy� niezadowolenie ludu. Kiedy nasta� kryzys bankowy i tydzie� moratorium� � Przerwa� na chwil�. � Opowiada�em ci o tym tyle razy, �e pewnie ju� ci� to nudzi, co?

Usta Andorina wykrzywi� grymas u�miechu. Namarti nie by� przecie� takim idiot�, by nie wiedzie�, jakim jest nudziarzem.

��M�wi�e� mi ju� to wielokrotnie. � Pozwoli�, by pytanie tamtego pozosta�o bez odpowiedzi. Przecie� odpowied� mog�a by� tylko twierdz�ca. Nie musieli teraz o tym dyskutowa�.

Na blado��tej twarzy Namartiego pojawi� si� lekki rumieniec.

��Ale to wszystko mog�o p�j�� na marne, gdybym nie znalaz� odpowiedniego narz�dzia. Nawet nie musia�em nic robi�, narz�dzie samo wpad�o mi w r�ce.

��To bogowie dali ci Plancheta � rzek� pojednawczo Andorin.

��Masz racj�. Wkr�tce na tereny pa�acowe wkrocz� nowi ogrodnicy. � Umilk� na moment, jakby chcia� zebra� my�li, � M�czy�ni i kobiety. B�dzie ich do��, by mogli pos�u�y� za kamufla� dla naszych ludzi, kt�rzy b�d� im towarzyszy�. W�r�d nich znajdziecie si� ty i Planchet. Wyr�nia� was b�dzie to, �e zabierzecie miotacze.

��No jasne � powiedzia� Andorin, ukrywaj�c rozmy�ln� z�o�liwo�� pod grzecznym wyra�eniem. � Zatrzymaj� nas przy bramach i aresztuj�, by przes�ucha�. Wniesienie niedozwolonego miotacza na tereny pa�acowe�

��Nie zatrzymaj� was � rzek� Namarti, nie wyczuwaj�c z�o�liwo�ci. � Nie zostaniecie przeszukani. To jest uzgodnione. Powita was jaki� urz�dnik pa�acowy. Nie wiem, kto zwykle nadzorowa� to zadanie, prawdopodobnie trzeci zast�pca Szambelana odpowiedzialny za traw� i li�cie, ale w tym wypadku sam Seldon, wielki matematyk, pospieszy powita� nowych ogrodnik�w i przyj�� ich serdecznie na terenach pa�acowych.

��Domy�lam si�, �e jeste� tego pewien.

��Oczywi�cie, jestem pewien. Wszystko zosta�o ukartowane. Niemal w ostatniej chwili Seldon dowie si�, �e jego przybrany syn jest na li�cie nowych ogrodnik�w, wi�c nie b�dzie si� m�g� powstrzyma�, by nie przyby� i zobaczy� go. A kiedy Pierwszy Minister przyb�dzie, Planchet podniesie sw�j miotacz. Nasi ludzie zaczn� krzycze� �Zdrada!� W zamieszaniu Planchet zabije Seldona, a wtedy ty zabijesz Plancheta. Nast�pnie rzucisz miotacz i opu�cisz miejsce zbrodni. B�d� tam ludzie, kt�rzy pomog� ci uciec. Wszystko jest uzgodnione.

��Czy zabicie Plancheta jest absolutnie konieczne? Namarti uni�s� brwi.

��Dlaczego pytasz? Czy�by� zgadza� si� na jedno zab�jstwo, a by� przeciwny drugiemu? Chcesz, �eby Planchet powiedzia� w�adzom wszystko, co o nas wie? Poza tym planujemy rodow� wendet�. Nie zapominaj, �e Planchet to tak naprawd� Raych Seldon. B�dzie wygl�da�o na to, �e ci dwaj strzelili jednocze�nie albo �e Seldon wyda� rozkaz, by zabito jego syna, je�li wykona wrogi gest. Dopilnujemy, by nadano rozg�os temu w�tkowi rodzinnemu. Przypomni dawne, koszmarne czasy imperatora Manowella Krwawego. Trantorczycy na pewno b�d� uwa�ali, �e to odra�aj�cy i niegodziwy czyn. To przepe�ni czar� goryczy z powodu wszelkich niedomaga� i za�ama�, jakim musieli stawia� czo�o, podniesie si� wi�c krzyk, by wybra� nowy rz�d� i nikt nie b�dzie m�g� im odm�wi�, a ju� najmniej imperator. Wtedy wkroczymy my.

��Tak po prostu?

��Nie, nie tak po prostu. Nie �yj� w wy�nionym �wiecie. Pewnie b�dzie jaki� rz�d tymczasowy, ale upadnie. Dopilnujemy, by upad�, ujawnimy si� i od�wie�ymy stare argumenty joranumit�w, kt�rych Trantorczycy nigdy nie zapomnieli. A z czasem, ca�kiem szybko, zostan� Pierwszym Ministrem.

��A ja?

��A ty wreszcie zostaniesz imperatorem.

��Szansa, by to wszystko si� uda�o, jest ma�a � powiedzia� Andorin. � To jest uzgodnione. Tamto jest uzgodnione. Inne sprawy s� uzgodnione. Wszystko razem mo�e si� doskonale u�o�y� albo zawali�. Gdzie�, kto� mo�e to popsu�. Ryzyko jest nie do przyj�cia.

��Nie do przyj�cia? Dla kogo? Dla ciebie?

��Oczywi�cie. Oczekujesz, bym si� upewni�, �e Planchet zabije swego ojca, chcesz te�, bym zabi� Plancheta. Dlaczego ja? Czy moje �ycie nie jest zbyt cenne, by nara�a� je na niebezpiecze�stwo?

��Masz racj�, ale gdyby�my wybrali kogo� innego, niepowodzenie by�oby pewne. Kto jak nie ty mo�e w tej misji tyle zyska�, �e nie zawr�ci z drogi w ostatniej chwili?

��Ryzyko jest olbrzymie.

��Czy� nie op�aca ci si� go podj��? Grasz przecie� o tron imperialny.

��A jakie ryzyko podejmujesz ty, szefie? Pozostaniesz tu, absolutnie bezpieczny, i b�dziesz czeka� na wiadomo�ci.

Namarti wykrzywi� usta.

��Ale� jeste� g�upcem, Andorin! Jaki b�dzie z ciebie imperator?! My�lisz, �e nic nie ryzykuj�, bo b�d� tutaj? My�lisz, �e je�li gra si� nie uda, je�li intryga zawiedzie, je�li aresztuj� kilku naszych ludzi, to ci nie wy�piewaj� wszystkiego, co wiedz�? Gdyby ci� z�apano, zni�s�by� czu�e traktowanie Gwardii Imperialnej i nie powiedzia�by� im o mnie? My�lisz, �e je�li pr�ba zamachu si� nie powiedzie, nie przeczesz� Trantora, by mnie znale��? S�dzisz, �e im si� to nie uda? Jak my�lisz, czego si� mog� spodziewa�, kiedy ju� mnie znajd�? Ryzyko? Siedz�c tu bezczynnie, ryzykuj� bardziej ni� kt�rykolwiek z was. Do tego to si� sprowadza, Andorin. Chcesz czy nie chcesz by� imperatorem?

��Chc� by� imperatorem � odpowiedzia� cicho Andorin. I w ten spos�b wszystko si� zacz�o.

Raych dostrzeg� bez trudu, �e jest otoczony szczeg�ln� opiek�. Ca�a grupa potencjalnych ogrodnik�w zosta�a zakwaterowana w jednym z hoteli Sektora Imperialnego, cho� oczywi�cie nie w najlepszym.

Ogrodnicy stanowili dziwn� zbieranin� pochodz�c� z pi��dziesi�ciu r�nych �wiat�w, ale Raych nie mia� okazji porozmawia� z kt�rymkolwiek. Andorin, cho� stara� si� z tym kry�, trzyma� go z dala od innych. Raych zastanawia� si� dlaczego. To go przygn�bia�o. Prawd� m�wi�c, by� przygn�biony od chwili opuszczenia Wye. Bi� si� z my�lami, ale bezskutecznie.

Andorin nosi� proste ubrania i usi�owa� wygl�da� jak robotnik. Mia� gra� rol� ogrodnika w tym �widowisku� � cokolwiek to mog�o oznacza�.

Raych wstydzi� si�, �e nie uda�o mu si� pozna� natury owego �widowiska�. Zamkn�li go jednak i uniemo�liwili komunikacj�, nie mia� wi�c szansy ostrzec ojca. Mogli to robi� z ka�dym Trantorczykiem w tej grupie, gdy� � z tego, co wiedzia� � zachowywano nadzwyczajne �rodki ostro�no�ci. Raych oszacowa�, �e pomi�dzy ogrodnikami mo�e by� kilkunastu Trantorczyk�w, a wszyscy � zar�wno m�czy�ni, jak i kobiety � byli lud�mi Namartiego.

Zdumiewa�o go, �e Andorin podchodzi do niego niemal z uczuciem. Opiekowa� si� nim osobi�cie, nalega�, by je�� z nim ka�dy posi�ek, a traktowa� zupe�nie inaczej ni� wszystkich innych. Czy mog�o tak by� dlatego, �e dzielili si� Manell�? Raych nie wiedzia� wystarczaj�co du�o o obyczajach Sektora Wye, by m�c powiedzie� cokolwiek na temat poliandrii w�r�d jego mieszka�c�w. Je�li dw�ch m�czyzn dzieli si� t� sam� kobiet�, to czy powstaje mi�dzy nimi pewien rodzaj braterstwa? Czy tworzy si� mi�dzy nimi jaka� wi�? Raych nigdy nie s�ysza� o czym� takim, zdawa� sobie jednak spraw�, �e dotychczas pozna� zaledwie nik�� cz�� niezmierzonych subtelno�ci spo�ecze�stw Galaktyki� nawet spo�ecze�stw trantorskich.

Jednak teraz, gdy wr�ci� my�lami do Manelli, zatrzyma� si� przy niej na chwil�. T�skni� za ni� strasznie i wydawa�o mu si�, �e to uczucie jest przyczyn� jego depresji, cho� prawd� m�wi�c, gdy ko�czy� posi�ek z Andorinem, by� w rozpaczy, kt�rej przyczyn nie rozumia�.

Manella!

Powiedzia�a, �e chcia�aby odwiedzi� Sektor Imperialny. By� mo�e potrafi�a udobrucha� Andorina i przekona� go, by spe�ni� jej pro�b�. Raych by� tak zdesperowany, �e zada� g�upie pytanie:

��Panie Andorin, zastanawiam si�, czy przywi�z� pan mo�e ze sob� do Sektora Imperialnego pann� Dubanqua?

M�czyzna popatrzy� na niego zdumiony w najwy�szym stopniu. A potem roze�mia� si� �agodnie.

��Manell�? Mo�esz j� sobie wyobrazi� jako ogrodniczk�? Albo cho�by udaj�c�, �e jest ogrodniczk�? Nie, nie, Manella jest jedn� z tych kobiet, kt�re s� stworzone do umilania �ycia. Nie nadaje si� do niczego innego. Dlaczego pytasz, Planchet? Raych wzruszy� ramionami.

��Nie wiem � odpowiedzia�. � Okropnie tu nudno. Tak sobie pomy�la�em� � Jego g�os zawis� w powietrzu.

Andorin przygl�da� mu si� uwa�nie. Wreszcie rzek�:

��Chyba nie uwa�asz, �e jest wa�ne, z kt�r� kobiet� si� zadajesz? Zapewniam ci�, �e jej nie robi r�nicy, z kt�rym m�czyzn� jest zwi�zana. Kiedy to wszystko si� sko�czy, b�dziemy mieli wiele kobiet. Mn�stwo.

��A kiedy b�dzie po wszystkim?

��Wkr�tce. Ty za� odegrasz w tym bardzo wa�n� rol�. � Obserwowa� Raycha spod przymru�onych powiek.

��Jak wa�n�? � spyta� syn Seldona. � Nie b�d� tylko� ogrodnikiem? � Jego g�os brzmia� g�ucho, ale czu�, �e nie mo�e m�wi� wyra�niej.

��B�dziesz kim� znacznie wa�niejszym, Planchet. Wniesiesz tam miotacz.

��Co takiego?

��Miotacz.

��Nigdy nie mia�em w r�ku miotacza. Nigdy w �yciu.

��To bez znaczenia. Podnosisz go, celujesz, zamykasz obw�d i kto� umiera.

��Nie potrafi� nikogo zabi�.

��S�dzi�em, �e jeste� z nami, �e zrobisz wszystko dla sprawy.

��Nie mia�em na my�li� zabijania.

Raych nie m�g� pozbiera� my�li. Dlaczego musi zabi�? Jakie zadanie wyznaczyli dla niego? I jak zdo�a zaalarmowa� Gwardi� Imperialn�, nim dojdzie do zab�jstwa?

Nagle rysy Andorina stwardnia�y; porzuci� przyjacielski ton.

��Musisz zabi� � powiedzia�. Raych zebra� wszystkie si�y.

��Nie. Nikogo nie zabij�. To moja ostateczna decyzja.

��Planchet, zrobisz to, co ci ka�emy � oznajmi� Andorin.

��Nie zabij�.

��Zabijesz!

��Jak mnie do tego zmusicie?

��Po prostu ka�� ci to zrobi�.

Raychowi kr�ci�o si� w g�owie. Dlaczego Andorin jest tego taki pewny? Pokr�ci� g�ow� i powt�rzy�:

��Nie!

��Karmili�my ci�, Planchet, od kiedy opu�ci�e� Wye. Dopilnowa�em, �eby� jad� ze mn�. Nadzorowa�em twoj� diet�, a szczeg�lnie ten posi�ek, kt�ry w�a�nie zjad�e�.

Raych poczu�, �e jego przera�enie ro�nie. Nagle zrozumia�.

��Depresja!

��Dok�adnie � powiedzia� Andorin. � Jeste� twardzielem, Planchet.

��To nielegalne.

��Tak, oczywi�cie. Morderstwo r�wnie�.

Raych wiedzia� co nieco o �depresji�, chemicznej odmianie zupe�nie nieszkodliwego �rodka uspokajaj�cego. Jednak w zmodyfikowanej postaci zamiast uspokaja� wywo�ywa� depresj�. �rodek ten by� nielegalny, poniewa� stosowano go do kontrolowania umys�u, ale chodzi�y s�uchy, �e u�ywa go Gwardia Imperialna.

��Nazywa si� go depresja, bo to stare s�owo oznaczaj�ce za�amanie psychiczne. My�l�, �e czujesz si� beznadziejnie. � Andorin powiedzia� to tak, jakby potrafi� czyta� Raychowi w my�lach.

��Nigdy � wyszepta� Raych.

��Starasz si� by� �mia�y, ale nie mo�esz walczy� z chemi�. A im beznadziejniej si� czujesz, tym efektywniej dzia�a narkotyk.

��Nic z tego.

��Pomy�l o tym, Planchet. Namarti rozpozna� ci� natychmiast, nawet bez w�s�w. Wie, �e nazywasz si� Raych Seldon i �e pod moim wp�ywem zabijesz swojego ojca.

��Najpierw zabij� ciebie � wymamrota� Raych.

Wsta� z krzes�a. Z tym w og�le nie powinien mie� problemu. Andorin m�g� by� wy�szy, ale by� szczup�y i najwyra�niej niezbyt silny. Raych z�ama�by mu kr�gos�up jedn� r�k�, ale zachwia� si�. Pokr�ci� g�ow�, lecz nie odzyska� ostro�ci widzenia.

Andorin tak�e wsta� i cofn�� si�. Wyci�gn�� praw� d�o� z lewego r�kawa; trzyma� bro�.

��Przyszed�em przygotowany � rzuci� uprzejmie. � Poinformowano mnie o twojej zr�czno�ci, dlatego nie zmierzymy si�. � Popatrzy� na bro�. � To nie jest miotacz � oznajmi�. � Nie mog� sobie pozwoli�, by� zgin��, p�ki nie wykonasz zadania. To bat neuronowy. W pewnym sensie jest znacznie gorszy ni� miotacz. Wyceluj� w lewe rami� i wierz mi, b�l b�dzie tak mia�d��cy, �e nawet najwi�kszy stoik by go nie zni�s�.

Raych, kt�ry zbli�a� si� odwa�nie, cho� powoli, zatrzyma� si� gwa�townie. Mia� dwana�cie lat, gdy pozna� smak bata neuronowego. Raz uderzony, nikt nie zapomina tego b�lu do ko�ca �ycia.

��Wi�cej, u�yj� pe�nej mocy. Nerwy w g�rnej cz�ci ramienia sprawi� ci b�l nie do zniesienia, a potem zostan� zniszczone. Ju� nigdy nie b�dziesz w�ada� lew� r�k�. Oszcz�dz� praw�, by� m�g� unie�� miotacz� No dobrze, je�li usi�dziesz i zgodzisz si� na wsp�prac�, a musisz to zrobi�, zachowasz obie r�ce. Oczywi�cie, musisz zn�w zje��, by wzr�s� ci poziom depresji. Twoja sytuacja tylko si� pogorszy.

Raych czu�, �e ogarnia go depresja wywo�ana narkotykiem, i to ona w�a�nie pog��bia�a zamierzony efekt. Widzia� podw�jnie i nie m�g� powiedzie� tego, o czym my�la�. Wiedzia� tylko, �e b�dzie musia� zrobi� to, co ka�e mu Andorin. Wzi�� udzia� w grze i przegra�.

��Nie! � Hari Seldon niemal wpad� w sza�. � Nie chc�, �eby� tam sz�a, Dors.

Dors Venabili rzuci�a mu r�wnie stanowcze spojrzenie.

��W takim razie tobie te� nie pozwol� tam p�j��, Hari.

��Ja tam musz� by�.

��To nie twoje zadanie. Tych nowych ludzi musi powita� Ogrodnik Pierwszego Stopnia.

��Rzeczywi�cie tak jest, ale Gruber nie mo�e tego zrobi�. Ca�kiem si� za�ama�.

��Musi mie� przecie� jakiego� zast�pc�. Albo pozw�l to zrobi� staremu Naczelnemu Ogrodnikowi. Przecie� jego urz�dowanie ko�czy si� dopiero z ko�cem roku.

��Naczelny Ogrodnik jest zbyt chory. A poza tym � Seldon zawaha� si� � w�r�d ogrodnik�w s� podstawieni ludzie. Trantorczycy. Znale�li si� tu i maj� jaki� cel. Mam ich nazwiska.

��W takim razie aresztuj ich. Co do jednego. To proste. Dlaczego chcecie to tak skomplikowa�?

��Bo nie wiemy, dlaczego si� tu znale�li. Co� si� szykuje. Nie rozumiem, co mo�e zrobi� dwunastu ogrodnik�w, ale� Nie, pozw�l, �e ujm� to inaczej. Dostrzegam kilkana�cie mo�liwo�ci, ale nie wiem, kt�re z tych dzia�a� podejm�. Oczywi�cie, aresztujemy ich, ale musz� uzyska� wi�cej informacji, zanim to zrobimy. Musimy si� dowiedzie� dostatecznie du�o, by usun�� wszystkich konspirator�w, od szczytu po same do�y, i pozna� dostatecznie dobrze ich zamierzenia, by przygotowa� odpowiedni� kar�. Nie chc� zatrzyma� dwana�ciorga m�czyzn i kobiet jedynie za b�ahe wykroczenie. B�d� si� t�umaczyli, �e zdesperowani szukali pracy, i oskar�ali nas, �e to nie w porz�dku wyklucza� Trantorczyk�w. Zdob�d� powszechn� sympati�, a my wyjdziemy na g�upc�w. Musimy im pozwoli�, by zrobili co� wi�cej. Poza tym�

Nast�pi�a d�u�sza pauza, po czym Dors powiedzia�a gniewnie:

��A co to za nowe �poza tym�?

��Jeden z tej dwunastki to Raych. Pos�uguje si� pseudonimem Planchet � rzek� cicho Seldon.

��Co takiego?!

��Dlaczego jeste� zdziwiona? Wys�a�em go do Wye, by przenikn�� do ruchu joranumit�w i najwyra�niej uda�o mu si� to. Wierz� mu bezgranicznie. Je�li tam jest, to wie dlaczego, musi mie� jaki� plan, by wepchn�� kij w szprychy. Ale ja te� chc� tam by�. Chc� go zobaczy� i pom�c mu, je�li b�d� m�g�.

��Je�li chcesz mu pom�c, we� z pa�acu pi��dziesi�ciu gwardzist�w i ka� im stan�� rami� przy ramieniu po obu stronach twoich ogrodnik�w.

��Nie. Tak te� nic nie osi�gniemy. Gwardia Imperialna b�dzie na miejscu, ale nie b�dzie si� rzuca� w oczy. Podejrzani ogrodnicy musz� my�le�, �e maj� woln� r�k� i mog� zrobi� to, co zaplanowali. Zanim to jednak zrobi�, zdradz� swoje plany, a wtedy ich dopadniemy.

��To ryzykowne. Ryzykowne dla Raycha.

��Musimy podj�� ryzyko. To jest wa�niejsze ni� �ycie jednostki.

��To okrutne, co m�wisz.

��My�lisz, �e jestem bez serca? Nawet je�li to okropne, musz� my�le� o psycho�

��Nie m�w tego. � Dors odwr�ci�a si�, jakby s�owa Seldona j� rani�y.

��Rozumiem � rzek� Seldon � ale tobie nie wolno tam i��. Twoja obecno�� by�aby tak nie na miejscu, �e konspiratorzy podejrzewaliby, �e wiemy zbyt wiele, i zrezygnowaliby ze swojego planu. Nie chc�, �eby tak si� sta�o. � Seldon przerwa� na chwil�, a potem doda� cicho: � Dors, m�wi�a�, �e twoja praca to chronienie mnie. To wa�niejsze ni� ochrona Raycha, i ty wiesz o tym. Nie nalega�bym, ale chronienie mnie oznacza chronienie psychohistorii i ca�ego gatunku ludzkiego. To jest najwa�niejsze. Psychohistoria podpowiada mi, �e za wszelk� cen� musz� ocali� centrum, i w�a�nie to usi�uj� zrobi�. Rozumiesz mnie?

��Rozumiem � odpar�a Dors, po czym odwr�ci�a si� od niego.

Mam nadziej�, �e si� nie myl�, pomy�la� Seldon. Gdyby by�o inaczej, nigdy by mu nie wybaczy�a. Gorzej, to on nigdy by sobie nie wybaczy�� bez wzgl�du na psychohistori�.

Stali �licznie ustawieni w szeregu, nogi mieli rozstawione, r�ce trzymali z ty�u, a ka�dy ubrany by� w schludny dopasowany zielony mundur z wielkimi kieszeniami. Trudno by�o odr�ni� p�e�, mo�na si� by�o jedynie domy�la�, �e ni�sze s� kobiety. Kaptury zakrywa�y ich g�owy, niemniej ogrodnicy � bez wzgl�du na p�e� � i tak mieli obowi�zek kr�tko strzyc w�osy i goli� zarost.

Kto� m�g�by spyta� dlaczego. S�owo �tradycja� wyja�nia�o wszystko, tak jak wyja�nia�o wiele innych spraw, jedne u�yteczne, inne g�upie.

Na spotkanie wyszed� im Mandell Gruber, otoczony z obu stron przez zast�pc�w. Gruber dr�a�, a jego szeroko otwarte oczy b�yszcza�y niezdrowo.

Hari Seldon zacisn�� usta. Wystarczy�oby, gdyby Gruber zdo�a� wykrztusi�: �Ogrodnicy imperatora witaj� was wszystkich�, a reszt� zaj��by si� ju� sam. Heliko�czyk omi�t� wzrokiem nowy kontyngent i spostrzeg� Raycha. Serce zabi�o mu mocniej. To w�a�nie on, chocia� bez w�s�w, sta� bardziej spi�ty ni� pozostali, patrz�c prosto przed siebie. Nie rozgl�da� si�, by dostrzec Seldona; nie pozdrowi� go ani nie da� najmniejszego znaku, cho�by subtelnego.

Dobrze, pomy�la� Seldon. Nie powinien tego robi�. W ten spos�b si� nie zdradzi.

Gruber wymamrota� niewyra�ne powitanie, a wtedy Seldon wyskoczy� z ukrycia. Zbli�y� si� szybko i stan�wszy przed Gruberem, powiedzia�:

��Dzi�kuj�, Ogrodniku Pierwszego Stopnia. Ogrodnicy imperatora, przed wami wa�ne zadanie. B�dziecie odpowiedzialni za pi�kno i zdrowie jedynej otwartej przestrzeni na naszym wspania�ym Trantorze, stolicy Imperium Galaktycznego. Dopilnujecie, by�my mieli tu ma�y klejnot opromieniaj�cy swym blaskiem ca�e Imperium. Waszym zwierzchnikiem b�dzie Mandell Gruber, kt�ry wkr�tce zostanie Naczelnym Ogrodnikiem. W razie potrzeby to on b�dzie sk�ada� mi raporty, a ja przedstawi� je imperatorowi. To, jak sami widzicie, oznacza, �e b�dziecie oddaleni jedynie o trzy stopnie od imperatora, a co za tym idzie, pozostaniecie w zasi�gu jego �askawego wzroku. Jestem pewien, �e nawet teraz spogl�da na nas z Ma�ego Pa�acu, swojej kwatery, mieszcz�cej si� w budynku po prawej � tym z wy�o�on� opalami kopu�� � i na pewno jest zadowolony z tego, co widzi. Oczywi�cie, zanim zaczniecie prac�, przejdziecie przeszkolenie, dzi�ki kt�remu zapoznacie si� z terenami i ich potrzebami. B�dziecie�

Niemal ukradkiem Seldon zaj�� miejsce dok�adnie naprzeciw Raycha, kt�ry wci�� sta� bez ruchu, co wi�cej, do tej pory nawet nie mrugn��.

Seldon stara� si�, by jego twarz nie wygl�da�a nienaturalnie dobrotliwie, ale w pewnej chwili pojawi� si� na niej cie�. Osoba stoj�ca za Raychem wygl�da�a znajomo. Mo�e Seldon nie rozpozna�by go, ale wcze�niej przyjrza� si� dok�adnie jego hologramowi. Czy� to nie Gleb Andorin z Wye? Opiekun Raycha w Wye? Co on tu robi?

Andorin musia� zauwa�y� nag�e zainteresowanie Seldona, bo wyszepta� co�, ledwie uchylaj�c usta, a Raych si�gn�� praw� r�k� do ty�u i wyci�gn�� miotacz z szerokiej kieszeni zielonego kubraka. To samo zrobi� Andorin.

Heliko�czyk niemal dozna� szoku. Jak to mo�liwe, by pozwolono wnie�� miotacze na tereny pa�acowe? Zaskoczony, ledwie s�ysza� krzyki �Zdrada!� i nag�y ha�as wywo�any bieganiem i ostrze�eniami.

My�la� jedynie o tym, �e Raych mierzy w niego z miotacza i patrzy tak jakby w og�le go nie poznawa�. Przerazi� si�, gdy zrozumia�, �e syn zamierza wystrzeli�. Od �mierci dzieli�o go tylko kilka sekund.

Miotacz, pomimo swej nazwy, nie �miota� w dos�ownym znaczeniu tego s�owa. W�a�ciwie odparowuje i rozsadza wn�trzno�ci, doprowadzaj�c do implozji. Towarzyszy temu cichy d�wi�k podobny do westchnienia.

Hari Seldon nie spodziewa� si� tego d�wi�ku. Spodziewa� si� jedynie �mierci. A jednak, zdziwiony, �e us�ysza� odleg�y cichy d�wi�k podobny do szeptu, zamruga� gwa�townie i otworzy� usta.

�y�? (W jego my�lach by�o to pytanie, a nie stwierdzenie.)

Raych wci�� sta� w tym samym miejscu, wyci�gaj�c przed siebie miotacz. Mia� bardzo b�yszcz�ce oczy i zupe�nie si� nie porusza�, jakby znikn�a jaka� o�ywiaj�ca go dot�d si�a. Za nim le�a�o w ka�u�y krwi skr�cone cia�o Andorina, a obok martwego m�czyzny sta� ogrodnik z miotaczem w r�ku. Kaptur zsun�� mu si� z g�owy; wida� by�o, �e to kobieta, kt�ra dopiero co obci�a w�osy. Spojrza�a przelotnie na Seldona i powiedzia�a:

��Pa�ski syn zna mnie jako Manell� Dubanqua. Jestem oficerem si� bezpiecze�stwa. Chce pan pozna� m�j numer identyfikacyjny, Pierwszy Ministrze?

��Nie � odpowiedzia� cicho Seldon.

Na miejscu wypadku pojawi�a si� Gwardia Imperialna.

��M�j syn! Co si� dzieje z moim synem?

��My�l�, �e to �depresja� � powiedzia�a Manella. � To mu przejdzie. � Wyci�gn�a r�k� i wyj�a miotacz z d�oni Raycha. � Przepraszam, �e nie zareagowa�am szybciej. Musia�am zaczeka� na jawny ruch, a kiedy ju� si� wydarzy�, o ma�o go nie przegapi�am.

��Mia�em ten sam problem. Musimy zabra� Raycha do pa�acowego szpitala.

Od strony Ma�ego Pa�acu dochodzi�y jakie� dziwne ha�asy. Seldon pomy�la�, �e imperator naprawd� obserwowa� rozw�j akcji, a je�li tak by�o, to musia� wpa�� w straszny gniew.

��Prosz� si� zaopiekowa� moim synem, panno Dubanqua � powiedzia�. � Ja musz� si� spotka� z imperatorem.

Ruszy� szybko pomimo zamieszania na pi�knych trawnikach. Bez ceregieli wbieg� do Ma�ego Pa�acu. Cleon i tak nie m�g� si� ju� bardziej rozgniewa�.

W �rodku, otoczone grup� przera�onych ludzi � tu, na p�kolistych schodach � le�a�o cia�o Jego Imperialnej Mo�ci Cleona I, tak zmasakrowane, �e ledwie mo�na go by�o rozpozna�. Bogaty imperialny str�j teraz s�u�y� za ca�un. Opieraj�c si� o �cian� i gapi�c g�upio na wstrz��ni�tych wydarzeniem dworzan, sta� Mandell Gruber.

Seldon poczu�, �e ju� wi�cej nie zniesie. Podni�s� miotacz le��cy u st�p Grubera. By� pewien, �e bro� nale�a�a do Andorina.

��Gruber, co ty zrobi�e�?! � zapyta� cicho. M�czyzna, patrz�c na niego, wymamrota�:

��Wszyscy wrzeszczeli jak op�tani. Pomy�la�em sobie: �Kto si� dowie? Pomy�l�, �e to kto� inny zabi� imperatora�. Ale wtedy si� okaza�o, �e nie mog� ucieka�.

��Ale dlaczego, Gruber? Dlaczego?

���ebym nie musia� zosta� Naczelnym Ogrodnikiem. Wykrztusiwszy te s�owa, Gruber zemdla�; Seldon wpatrywa� si�

w nieprzytomnego m�czyzn�. Wszystko sta�o si� jakby gdzie� poza nim. On �y�. Raych �y�. Andorin zgin��, a uczestnik�w spisku joranumit�w trzeba b�dzie teraz usun�� ze sceny a� do ostatniej osoby.

Centrum zostanie nienaruszone, jak na to wskazywa�a psychohistoria, cho� pewien cz�owiek, z powodu tak trywialnego jak przeciwstawienie si� rozporz�dzeniu, zabi� imperatora.

I co teraz? � pomy�la� zdesperowany Seldon. Co zrobimy? Co si� teraz stanie?

Wanda Seldon mia�a prawie osiem lat, licz�c wed�ug miary Standardowego Czasu Galaktycznego. By�a ju� ma�� dam� � powa�n�, o prostych br�zowych w�osach. Mia�a niebieskie oczy, ale te ciemnia�y, wi�c r�wnie dobrze mog�y by� kiedy� br�zowe, jak oczy jej ojca.

Siedzia�a zatopiona w my�lach� Sze��dziesi�t.

W�a�nie ta liczba j� zajmowa�a. Dziadek mia� mie� urodziny, sze��dziesi�te urodziny � a sze��dziesi�t to du�a liczba. Dr�czy�o j� to, gdy� ostatniej nocy mia�a bardzo z�y sen. Uda�a si� na poszukiwanie matki; chcia�a j� o co� zapyta�. Matk� nietrudno by�o znale��. Rozmawia�a z dziadkiem � z pewno�ci� o urodzinach. Wanda zawaha�a si�. Nie by�oby �adnie pyta� o sprawy dotycz�ce dziadka w jego obecno�ci.

Matka zawsze wyczuwa�a konsternacj� Wandy.

��Chwileczk�, Hari, zobaczmy, co te� dr�czy Wand�. O co chodzi, kochanie?

Dziewczynka poci�gn�a j� za r�k�.

��Nie tutaj, mamo. Chod� gdzie� na bok. Manella odwr�ci�a si� do Hariego Seldona.

��Tylko zobacz, jak wcze�nie si� to zaczyna. Prywatne �ycie. Prywatne problemy. Oczywi�cie, Wando. P�jdziemy do twojego pokoju?

��Tak, mamo. � Wandzie najwyra�niej ul�y�o. Posz�y, trzymaj�c si� za r�ce. Wreszcie matka zapyta�a:

��Co to za problem, Wando?

��Chodzi o dziadka, mamo.

��O dziadka! Nie mog� sobie wyobrazi�, by zrobi� co�, co mog�oby ci� zaniepokoi�.

��Ale tak jest. � Nagle oczy dziewczynki wype�ni�y si� �zami. � Czy on umrze?

��Dziadek? Dlaczego o tym pomy�la�a�, Wando?

��Sko�czy sze��dziesi�t lat. B�dzie taki stary.

��To nieprawda. Nie jest ju� m�ody, ale i nie stary. Ludzie do�ywaj� osiemdziesi�ciu, dziewi��dziesi�ciu, a nawet stu lat� a tw�j dziadek jest silny i zdrowy. B�dzie �y� jeszcze d�ugo.

��Jeste� pewna? � Ma�a poci�gn�a nosem.

Manella chwyci�a c�rk� za ramiona i popatrzy�a jej prosto w oczy.

��Wszyscy kiedy� musimy umrze�, Wando. Ju� ci to wyja�nia�am. I nie musimy si� tym martwi�, dop�ki ten dzie� nie nadejdzie. � Delikatnie wytar�a oczy c�rki. � Dziadek b�dzie �y�, dop�ki nie doro�niesz i nie doczekasz si� w�asnych dzieci. Zobaczysz. A teraz chod� ze mn�. Chc� porozmawia� z dziadkiem.

Wanda zn�w poci�gn�a nosem.

Seldon popatrzy� na dziewczynk� zadowolony z jej powrotu i spyta�:

��O co chodzi, Wando? Dlaczego jeste� nieszcz�liwa? Ma�a tylko pokr�ci�a g�ow�.

Przeni�s� wzrok na matk� dziewczynki.

��No, o co chodzi, Manello?

��Sama b�dzie musia�a ci to powiedzie� � odpar�a kobieta, kr�c�c g�ow�.

Seldon usiad� i poklepa� d�oni� kolano.

��Chod� do mnie, Wando. Usi�d� i opowiedz mi, co ci� trapi. Ma�a pos�ucha�a. Usadowi�a si� na jego kolanach, a potem powiedzia�a:

��Boj� si�. Hari obj�� j�.

��Nie musisz si� ba� swojego starego dziadka. Manella skrzywi�a si�.

��To z�e s�owo.

��Dziadek? � spyta� Seldon, patrz�c na ni�.

��Nie. Stary.

To s�owo zadzia�a�o jak kropla przepe�niaj�ca czar�. Wanda wybuchn�a p�aczem.

��Jeste� stary, dziadku.

��Chyba tak. Mam sze��dziesi�t lat. � Heliko�czyk pochyli� twarz ku wnuczce i powiedzia�: � Mnie te� si� to nie podoba, Wando. W�a�nie dlatego ciesz� si�, �e ty masz nieca�e osiem.

��Masz siwe w�osy, dziadku.

��Nie zawsze tak by�o. Dopiero ostatnio mi posiwia�y.

��Siwe w�osy oznaczaj�, �e umrzesz, dziadku. Seldon by� zszokowany.

��O co jej chodzi? � spyta� Manell�.

��Nie wiem, Hari. Sama to wymy�li�a.

��Mia�am z�y sen � powiedzia�a Wanda. Heliko�czyk prze�kn�� �lin�.

��Od czasu do czasu wszyscy miewamy z�e sny. Ale to dobrze. Dzi�ki nim pozbywamy si� z�ych my�li i potem lepiej si� czujemy.

��Ale w moim umar�e�, dziadku.

��Wiem, wiem. Mo�na �ni� o umieraniu, ale to jeszcze nic nie znaczy. Popatrz na mnie. Widzisz, jak bardzo jestem �ywy, radosny i roze�miany? Czy wygl�dam na kogo�, kto mia�by umrze�? No powiedz?

��N-nie.

��Wi�c sama widzisz. A teraz pobaw si� i zapomnij o tym wszystkim. To tylko moje urodziny, wi�c wszyscy doskonale si� zabawimy. No id�, kochanie.

Wanda odesz�a w lepszym nastroju, ale Seldon skin�� na Manell�, by zosta�a.

��Jak my�lisz, sk�d si� u niej wzi�� ten dziwaczny pomys�? � spyta�.

��Daj spok�j, Hari. Mia�a kiedy� gekona, kt�ry zdech�, pami�tasz? Ojciec jednej z jej kole�anek zgin�� w wypadku, a ca�y czas widzi �mier� w holowizji. Nie spos�b uchroni� dziecko przed zetkni�ciem ze �mierci�. W�a�ciwie nawet nie chcia�abym, �eby �y�a pod kloszem. �mier� jest wa�n� cz�ci� �ycia i ona musi si� tego nauczy�.

��Nie mia�em na my�li �mierci jako takiej, Manello. Chodzi�o mi o moj� �mier�. Dlaczego w�a�nie o tym pomy�la�a?

Manella zawaha�a si�. Naprawd� bardzo lubi�a Hariego Seldona; czy� zreszt� mo�na go by�o nie lubi�? Tylko jak mia�a mu to powiedzie�? Z drugiej strony, czy mog�a mu tego nie powiedzie�? Dlatego zacz�a:

��Hari, sam wbi�e� jej to do g�owy.

��Ja?

��Oczywi�cie. Od wielu miesi�cy m�wi�e�, �e zbli�asz si� do sze��dziesi�tki, i narzeka�e� g�o�no, �e si� starzejesz. Ludzie urz�dzaj� to przyj�cie tylko po to, by ci� pocieszy�.

��Nie jest zabawnie przekroczy� sze��dziesi�tk� � zaprotestowa� Seldon. � Czekaj, czekaj! Sama zobaczysz.

��Tak� je�li b�d� mia�a szcz�cie. Niekt�rzy nie doczekaj� sze��dziesi�tki. Wci�� opowiadasz o swoim wieku i starzeniu si�, wi�c nic dziwnego, �e wystraszy�e� ma�� wra�liw� dziewczynk�.

Seldon westchn��; wygl�da� na zak�opotanego.

��Przepraszam, ale to trudne. Sp�jrz na moje d�onie. Pojawiaj� si� na nich plamy, a wkr�tce b�d� powykr�cane. Ju� nie jestem taki sprawny jak kiedy�. Nawet dziecko powali�oby mnie na kolana.

��Czy z reszt� sze��dziesi�ciolatk�w jest inaczej? Przynajmniej tw�j umys� dzia�a tak sprawnie jak zawsze. Jak cz�sto powtarza�e�, �e tylko to si� liczy?

��Wiem. Ale bardzo mi brakuje mojego cia�a.

��Zw�aszcza �e Dors najwyra�niej si� nie starzeje � powiedzia�a Manella nieco z�o�liwie.

��C�, chyba tak � rzek� zaniepokojony Seldon. Popatrzy� w bok, najwyra�niej chc�c zmieni� temat.

Manella spojrza�a na niego ponuro. Ca�y k�opot w tym, �e Seldon nie wiedzia� nic o dzieciach� czy te�, generalnie rzecz bior�c, o ludziach. Trudno by�o uwierzy�, �e jako Pierwszy Minister sp�dzi� dziesi�� lat u boku starego imperatora, a mimo to wiedzia� o ludziach r�wnie ma�o jak przedtem.

Oczywi�cie, ca�kowicie poch�ania�a go jego psychohistoria, kt�ra zajmuj�c si� kwadrylionami ludzi, nie zajmowa�a si� w og�le jednostkami. Jak m�g� si� zna� na dzieciach, skoro nie mia� kontaktu z �adnym dzieckiem opr�cz Raycha, kt�ry wszed� w jego �ycie w wieku dwunastu lat? Teraz mia� Wand�, kt�ra by�a dla niego � i prawdopodobnie pozostanie � wielk� tajemnic�.

Manella my�la�a o tym wszystkim ciep�o. Gor�co pragn�a chroni� Seldona przed �wiatem, kt�rego nie rozumia�. W tym jednym punkcie rozumia�a si� ze swoj� te�ciow� Dors Venabili � obie pragn�y chroni� Seldona.

Dziesi�� lat temu Manella ocali�a Hariemu �ycie. Dors, cho� mo�e to dziwne, uzna�a to za wtargni�cie w jej kompetencje i nigdy nie wybaczy�a Manelli.

Seldon te� uratowa� �ycie Manelli. Zamkn�a oczy i wszystko przypomnia�o si� jej, jakby zdarzy�o si� przed chwil�.

Dzia�o si� to tydzie� po zamordowaniu Cleona� a by� to straszny tydzie�. Ca�y Trantor pogr��y� si� w chaosie.

Hari Seldon wci�� piastowa� urz�d Pierwszego Ministra, ale jasne by�o, �e nie ma w�adzy. Wezwa� do siebie Manell� Dubanqua.

��Chc� ci podzi�kowa� za uratowanie �ycia mi i mojemu synowi. Nie mia�em jeszcze szansy tego zrobi�. � A potem westchn�� i doda�: � W�a�ciwie w tym tygodniu nie mia�em szansy niczego zrobi�.

��Co si� sta�o z tym szalonym ogrodnikiem? � spyta�a Manella.

��Zosta� stracony! Natychmiast! Bez procesu! Usi�owa�em go uratowa�, podkre�laj�c, �e by� szalony, ale nie chcieli mnie s�ucha�. Gdyby zrobi� cokolwiek innego, pope�ni� jakiekolwiek inne przest�pstwo, uznano by mo�e, �e oszala�, i oszcz�dzono by go. Skazano i zamkni�to, ale nie stracono. Ale zabi� imperatora� � Seldon pokr�ci� smutno g�ow�.

��I co teraz b�dzie, Pierwszy Ministrze? � spyta�a Manella.

��Powiem ci, co my�l�. Dynastia Entun si� sko�czy�a. Syn Cleona nie zasi�dzie na tronie. Nie s�dz�, by tego pragn��. Obawia si�, �e i on zostanie podst�pnie zg�adzony, a ja nie winie go za to. By�oby znacznie lepiej dla niego, gdyby uda� si� do jednej z rodzinnych posiad�o�ci na kt�rym� ze �wiat�w Zewn�trznych i wi�d� tam spokojne �ycie. Poniewa� jest cz�onkiem Domu Imperialnego, zapewne pozwol� mu to zrobi�. Ty i ja mo�emy mie� mniej szcz�cia.

��W jakim sensie? � Manella zmarszczy�a brwi. Seldon prze�kn�� �lin�.

��Mo�na powiedzie�, �e skoro zabi�a� Gleba Andorina, a on upu�ci� miotacz, umo�liwi�a� Mandellowi Gruberowi zamordowanie Cleona. Tym samym spoczywa na tobie du�a cz�� odpowiedzialno�ci za zbrodni�, a kto� mo�e nawet powiedzie�, �e wszystko zosta�o wcze�niej przygotowane.

��Przecie� to �mieszne. Jestem oficerem si� bezpiecze�stwa i wype�nia�am moje obowi�zki� robi�am, co mi kazano.

Seldon u�miechn�� si� smutno.

��Argumentujesz rozs�dnie, ale przez pewien czas rozs�dek nie b�dzie w cenie. Z braku legalnego nast�pcy tronu imperialnego b�dziemy zapewne mieli rz�dy wojskowych.

W nast�pnych latach, kiedy Manella zrozumia�a zasady psychohistorii, zastanawia�a si�, czy Seldon u�y� tej techniki, by przewidzie� wydarzenia, bo istotnie nasta�y rz�dy wojskowych. Jednak wtedy nawet nie wspomnia� o swej nowatorskiej teorii!

��Je�li do tego dojdzie � kontynuowa� Seldon � wojskowi b�d� musieli natychmiast ustanowi� twarde zasady post�powania, zgnie�� wszelkie objawy niesubordynacji, dzia�a� stanowczo i okrutnie, nawet wbrew rozs�dkowi i sprawiedliwo�ci. Je�li oskar�� pani�, panno Dubanqua, o udzia� w spisku przeciwko imperatorowi, zostanie pani stracona nie w imi� sprawiedliwo�ci, ale by zastraszy� mieszka�c�w Trantora. Je�li ju� o tym m�wimy, mog� uzna�, �e ja tak�e bra�em udzia� w spisku. Przecie� uda�em si� na spotkanie z nowymi ogrodnikami, cho� nie nale�a�o to do moich obowi�zk�w. Gdybym tego nie zrobi�, nie usi�owano by mnie zamordowa�, pani by nie strzeli�a, a imperator �y�by nadal. Widzi pani, jak to wszystko do siebie pasuje?

��Nie mog� uwierzy�, �e mogliby tak post�pi�.

��Pewnie tego nie zrobi�. Z�o�� im propozycj�, kt�rej prawdopodobnie nie zechc� odrzuci�.

��Co to b�dzie?

��Zaproponuj� rezygnacj� ze stanowiska Pierwszego Ministra. Nie chc� mnie, wi�c nie b�d� mnie mie�. Ale faktem jest, �e mam poparcie dworu imperialnego i co wa�niejsze, mieszka�c�w ze �wiat�w Zewn�trznych. To za� oznacza, �e je�li cz�onkowie Gwardii Imperialnej tylko zmusz� mnie do odej�cia, a nie strac�, b�d� mieli k�opoty. Z drugiej strony, je�li to ja zrezygnuj�, twierdz�c, �e moim zdaniem Trantorowi i Imperium potrzebne s� rz�dy wojskowych, to tym samym pomog� im, rozumie pani? � Seldon zamy�li� si� na chwil�, a potem doda�: � Poza tym chodzi jeszcze o psychohistori�.

(W�a�nie wtedy Manella po raz pierwszy us�ysza�a to s�owo.)

��Co to takiego?

��Co�, nad czym pracuj�. Cleon bardzo wierzy� w jej pot�g�, bardziej ni� ja w tym czasie, a i na samym dworze panuje przekonanie, �e psychohistoria jest, czy te� mog�aby by� pot�nym narz�dziem w r�kach rz�du� bez wzgl�du na to, jaki to b�dzie rz�d. Nie ma znaczenia, �e dworacy nie wiedz� nic o szczeg�ach tej ga��zi nauki. Nawet wol�, �eby nie wiedzieli. Brak wiedzy mo�e wytworzy� co�, co nazywamy zabobonnym aspektem sytuacji. To oznacza, �e pozwol� mi kontynuowa� badania jako prywatnej osobie. Przynajmniej mam tak� nadziej� I tu dochodzimy do ciebie.

��A jaki to ma zwi�zek ze mn�?

��Zamierzam poprosi�, by w ramach umowy pozwolili ci zrezygnowa� z funkcji w si�ach bezpiecze�stwa, a tak�e by nie podejmowali przeciwko tobie �adnych krok�w w zwi�zku z zab�jstwem. My�l�, �e uda mi si� to uzyska�.

��Ale m�wisz o zako�czeniu mojej kariery.

��Twoja kariera tak czy inaczej jest sko�czona. Gdyby nawet Gwardia Imperialna nie wyda�a rozkazu zg�adzenia ciebie, czy mo�esz sobie wyobrazi�, by pozwolono ci kontynuowa� prac� w si�ach bezpiecze�stwa?

��Ale co b�d� robi�? Jak zarobi� na �ycie?

��Ja si� tym zajm�, panno Dubanqua. Wed�ug wszelkiego prawdopodobie�stwa wr�c� na Uniwersytet Streelinga z poka�nym grantem na badania nad psychohistoria i jestem pewien, �e znajdzie si� tam miejsce i dla pani.

��Dlaczego mia�by pan�? � spyta�a zdziwiona Manella.

��Dziwi� si�, �e pani pyta. Uratowa�a pani �ycie Raycha i moje. Czy tak trudno zrozumie�, �e co� pani zawdzi�czam?

Sta�o si� tak, jak powiedzia�. Seldon zrezygnowa� z wdzi�czno�ci� ze stanowiska, kt�re zajmowa� przez dziesi�� lat. Dopiero co sformowany rz�d wojskowych, junta kierowana przez pewnych cz�onk�w Gwardii Imperialnej i si� zbrojnych, przes�a�a mu przesadne podzi�kowania. Wr�ci� na Uniwersytet Streelinga, a Manella Dubanqua, kt�r� zwolniono ze stanowiska oficera si� bezpiecze�stwa, uda�a si� tam razem z nim i jego rodzin�.

Raych wszed� do �rodka, rozcieraj�c r�ce.

��Zgadzam si� bez zastrze�e� na rozmy�lne zr�nicowanie pogody. Nikt nie chcia�by, �eby pod kopu�� wszystko by�o wci�� takie samo. Ale dzisiaj jest nieco zbyt zimno, a poza tym wywo�ali wiatr. My�l�, �e nadesz�a pora, by kto� z�o�y� za�alenie do punktu kontroli pogody.

��Nie wiem, czy to wina punktu kontroli pogody � powiedzia� Seldon. � Generalnie rzecz bior�c, coraz trudniej wszystko kontrolowa�.

��Wiem. Wszystko si� psuje.

Raych potar� grzbietem d�oni swe g�ste czarne w�sy. Cz�sto tak robi�, jakby wci�� nie m�g� zapomnie� tych kilku miesi�cy w Wye, kiedy to zgoli� zarost. Ostatnio przyty� te� co nieco i wreszcie wygl�da� na bardzo zadowolonego przedstawiciela klasy �redniej. Nawet jego dahlijski akcent jako� zel�a�.

Raych zdj�� lekki skafander i powiedzia�:

��A jak tam nasz jubilat?

��Poczekaj, poczekaj, m�j synu. Ju� nied�ugo sam b�dziesz obchodzi� czterdziestk�. Wtedy zobaczymy, jakie to dla ciebie �mieszne.

��Nie tak �mieszne jak sze��dziesi�tka.

��Przesta�cie �artowa� � powiedzia�a Manella, kt�ra rozciera�a d�onie Raycha, usi�uj�c je rozgrza�.

Seldon roz�o�y� r�ce.

���le robimy, Raych. Twoja �ona uwa�a, �e ca�e to gadanie o mojej sze��dziesi�tce przygn�bi�o Wand�. Ma�a s�dzi, �e mog� umrze�.

��Naprawd�? � spyta� Raych. � To by si� zgadza�o. Zatrzyma�em si�, �eby j� zobaczy�, ale zanim zd��y�em powiedzie� cho� s�owo, oznajmi�a, �e mia�a z�y sen. �ni�a o twojej �mierci?

��Widocznie � rzek� Seldon.

��Zapomni o tym. Nie spos�b powstrzyma� z�e sny.

��Ja bym tego tak nie lekcewa�y�a � powiedzia�a Manella. � Wci�� o tym rozmy�la, a to nie jest zdrowe. Zamierzam si� dowiedzie�, jaka jest tego przyczyna.

��Jak sobie �yczysz, Manello � powiedzia� zgodnie Raych. � Jeste� moj� kochan� �on�, wi�c cokolwiek powiesz, je�li dotyczy to Wandy, jestem za. � Zn�w pog�adzi� w�sy.

Jego kochana �ona! Nie tak �atwo by�o sprawi�, �eby ni� zosta�a. Raych pami�ta� reakcj� matki na sam� wzmiank� o ma��e�stwie z Manell�. Tamta rozmowa przypomina�a koszmar. I to on miewa� koszmary, w kt�rych raz jeszcze musia� stawa� twarz� w twarz z w�ciek�� Dors Venabili.

Pierwsze wspomnienie Raycha, kiedy usta�y ju� ci�kie objawy za�ycia depresji, wi�za�o si� z goleniem.

Czu� maszynk� przesuwaj�c� si� po policzku i pami�ta�, �e powiedzia� s�abo:

��Fryzjerze, nie g�l nigdzie przy mojej g�rnej wardze. Chc�, �eby odros�y mi w�sy.

M�czyzna, kt�ry otrzyma� ju� instrukcje od Seldona, uni�s� lustro, by go uspokoi�.

��Pozw�l mu si� ogoli�, Raych � powiedzia�a Dors Venabili, siedz�ca przy jego ��ku. � Le� spokojnie.

Raych spojrza� na ni� i natychmiast si� uspokoi�. Kiedy fryzjer wyszed�, Dors spyta�a:

��Jak si� czujesz, Raych?

��Paskudnie � wymamrota�. � Jestem tak przygn�biony, �e nie mog� tego znie��.

��To skutek op�nionego dzia�ania depresji, kt�r� ci� naszpikowano. Te efekty znikn�.

��Nie wierz�. Jak d�ugo to ju� trwa?

��Niewa�ne. Niestety, to jeszcze musi potrwa�. Nafaszerowano ci� tym paskudztwem okropnie.

Raych rozgl�da� si� niespokojnie.

��Czy odwiedza�a mnie Manella?

��Ta kobieta? (Raych przyzwyczaja� si� ju�, �e Dors m�wi o Manelli w ten spos�b i tym tonem.) Nie. Jeszcze nie wolno ci przyjmowa� wizyt. � Odczytawszy min� syna, szybko doda�a: � Jestem wyj�tkiem, poniewa� jestem twoj� matk�. A poza tym, dlaczego chcia�by�, �eby ta kobieta ci� odwiedza�a? Nie jeste� w takim stanie, by ci� odwiedzano.

��Tym bardziej chc� j� zobaczy� � wymamrota� Raych. � Chc�, �eby zobaczy�a mnie w najgorszym stanie. � Odwr�ci� si� na bok, przygn�biony. � Chc� spa�.

Dors Venabili pokr�ci�a g�ow�. Nieco p�niej tego dnia powiedzia�a do Seldona:

��Nie wiem, co my zrobimy z Raychem. Zachowuje si� zupe�nie nierozs�dnie.

��On si� �le czuje, Dors � odpar� Seldon. � Daj mu troch� czasu.

��Wci�� m�wi o tej kobiecie. No, jak jej tam?

��Manella Dubanqua. Nie tak trudno zapami�ta� jej nazwisko.

��My�l�, �e chce z ni� zamieszka�. �y� z ni�. Po�lubi� j�.

��Raych ma trzydzie�ci lat � rzek� Heliko�czyk, wzruszaj�c ramionami. � Jest dostatecznie doros�y, by kierowa� si� w�asnym rozumem.

��Jako jego rodzice mamy co� do powiedzenia� na pewno. Hari westchn��.

��I jestem pewien, �e mu to powiedzia�a�, Dors. A poniewa� to powiedzia�a�, jestem pewien, �e zrobi, co zechce.

��Tylko tyle masz mi do powiedzenia? Nie zamierzasz nic zrobi�, cho� on planuje po�lubi� tak� kobiet�?

��A co by� chcia�a, �ebym zrobi�? Manella uratowa�a mu �ycie. Oczekujesz, �e on o tym zapomni? Mnie te� uratowa�a, je�li chodzi o �cis�o��.

S�owa Seldona jeszcze bardziej rozgniewa�y Dors.

��Ty te� j� uratowa�e�. Rachunki zosta�y wyr�wnane.

��Ja wcale�

��A w�a�nie, �e tak. Ci wojskowi szubrawcy, kt�rzy teraz rz�dz� Imperium, zamordowaliby j�, gdyby� nie interweniowa�, sk�adaj�c rezygnacj� i u�ywaj�c swych wp�yw�w, by j� uratowa�.

��Nawet je�li wyr�wna�em rachunki, cho� wcale tak nie uwa�am, Raych ich nie wyr�wna�. A poza tym, kochana Dors, ostro�niej dobiera�bym s�owa na okre�lenie naszego rz�du. Nadchodz� trudne czasy, nie b�dzie tak �atwo jak za rz�d�w Cleona i zawsze znajdzie si� informator, kt�ry ch�tnie powt�rzy to, co us�ysza�.

��Nie dbam o to. Nie lubi� tej kobiety. Zak�adam, �e przynajmniej to mi wolno.

��Wolno, z pewno�ci�, ale to nie ma sensu.

Seldon wbi� wzrok w pod�og� i g��boko si� zamy�li�. Niezg��bione zazwyczaj czarne oczy Dors b�yszcza�y gniewnie. Hari popatrzy� na ni�.

��Wiesz, co chcia�bym zrozumie�, Dors? Chcia�bym poj��, dlaczego tak bardzo nie lubisz Manelli. Uratowa�a nam �ycie. Gdyby nie jej szybka reakcja, obaj z Raychem ju� by�my nie �yli.

��Tak, Hari! � warkn�a Dors. � Wiem o tym lepiej ni� ktokolwiek. A gdyby jej tam nie by�o, nie mog�abym zrobi� nic, by zapobiec twojej �mierci. Pewnie my�lisz, �e powinnam by� wdzi�czna. Ale za ka�dym razem, kiedy spogl�dam na t� kobiet�, przypominam sobie o mojej pora�ce. Wiem, �e te uczucia nie s� racjonalne� i nie umiem tego wyt�umaczy�. Wi�c nie pro� mnie, Hari, bym j� polubi�a. Nie potrafi�.

Jednak nast�pnego dnia nawet Dors musia�a skapitulowa�, gdy lekarz powiedzia�:

��Pani syn pragnie si� widzie� z kobiet� o imieniu Manella.

��On nie ma si�y przyjmowa� wizyt � rzuci�a.

��Przeciwnie. Szybko wraca do zdrowia. Poza tym upiera si� przy tym niezwykle zdecydowanie. Nie s�dz�, by�my m�drze post�powali, odmawiaj�c mu.

Tak wi�c sprowadzono Manell�, a Raych powita� j� wylewnie, okazuj�c po raz pierwszy, odk�d znalaz� si� w szpitalu, �e jest szcz�liwy. Drobnym gestem da� Dors do zrozumienia, by wysz�a z pokoju, a ona, zacisn�wszy usta, spe�ni�a jego pro�b�.

Nadszed� wreszcie taki dzie�, gdy Raych powiedzia�:

��Ona mnie chce, mamo.

��Chyba nie s�dzisz, �e jestem zdziwiona, g�uptasie? Oczywi�cie, �e ci� chce. Jeste� jej jedyn� szans�, teraz gdy jest w nie�asce, usuni�ta z si� bezpiecze�stwa�

��Mamo, je�li chcesz mnie straci�, to jeste� na najlepszej drodze. Prosz� ci�, nie m�w takich rzeczy.

��Chodzi mi jedynie o twoje dobro.

��Dzi�kuj� ci, ale sam potrafi� o nie zadba�. Nie jestem niczyim �rodkiem do odzyskania szacunku� tylko si� nad tym zastan�w. Nie jestem zbyt przystojny. Jestem niski i m�wi� jak ludzie z ni�szych sfer. Tata nie jest ju� Pierwszym Ministrem. Czym mia�aby si� we mnie zachwyca�? Mog�aby trafi� znacznie lepiej, ale chce w�a�nie mnie. I pozw�l, �e co� ci powiem: ja te� jej pragn�.

��Ale wiesz, kim ona jest.

��Oczywi�cie, �e wiem. Kobiet�, kt�ra mnie kocha. Kobiet�, kt�r� ja kocham. W�a�nie tym jest.

��A kim by�a, zanim si� w niej zakocha�e�? Wiesz tylko o cz�ci zada�, kt�re musia�a wykonywa� jako agentka w Wye. By�e� tylko jednym z jej �przydzia��w�. Ilu jeszcze ich by�o? B�dziesz potrafi� �y� ze �wiadomo�ci� jej przesz�o�ci? Z tym, co robi�a w imi� obowi�zku? Teraz sta� ci� na idealizm, ale pewnego dnia pok��cicie si� po raz pierwszy, drugi albo dziewi�tnasty� a ty si� za�amiesz i krzykniesz �ty ku��!

��Nie m�w tak! � krzykn�� w�ciek�y Raych. � Je�li si� posprzeczamy, znajd� milion przymiotnik�w pasuj�cych do sytuacji, a ona znajdzie w�a�ciwe s�owa na okre�lenie mnie. Ale b�d� to s�owa sensowne, kt�re mo�na odwo�a�, gdy k��tnia si� sko�czy.

��Teraz tak my�lisz� ale poczekaj do chwili, gdy co� takiego si� wydarzy.

Raych poblad�.

��Mamo, sp�dzi�a� z ojcem prawie dwadzie�cia lat. Trudno si� z nim nie zgadza�, ale bywa�y takie sytuacje, gdy si� k��cili�cie. S�ysza�em te k��tnie. Czy przez te dwadzie�cia lat ojciec u�y� kiedykolwiek epitetu kompromituj�cego twoj� rol� jako cz�owieka? A skoro ju� o tym m�wimy, czy ja tak post�pi�em? Mo�esz sobie wyobrazi�, bym teraz mia� zrobi� co� takiego� bez wzgl�du na to, jak si� w�ciekn�?

Dors walczy�a z sob�. Jej twarz nie wyra�a�a emocji w taki sam spos�b, w jaki pojawi�yby si� one na twarzy Raycha czy Seldona, ale by�o jasne, �e w pewnej chwili nie mog�a wydoby� s�owa.

��Prawd� m�wi�c � powiedzia� Raych, wykorzystuj�c z b�lem przewag� � chodzi o to, �e jeste� zazdrosna, bo to Manella uratowa�a �ycie tacie. Nie chcia�a�, by zrobi� to ktokolwiek opr�cz ciebie. Tak, wiem, nie mia�a� szansy. Czy�by� jednak wola�a, �eby Manella nie zabi�a Andorina� �eby tata zgin��? I ja tak�e?

��Upiera� si�, �eby i�� na spotkanie z ogrodnikami beze mnie � powiedzia�a zduszonym g�osem Dors. � Nie pozwoli�, bym mu towarzyszy�a.

��Ale to nie by�a wina Manelli.

��Czy dlatego chcesz j� po�lubi�? Z wdzi�czno�ci?

��Nie. Kocham j�.

Sta�o si� wi�c tak, jak chcia� Raych. Jednak po ceremonii Manella powiedzia�a:

��Twoja matka wzi�a udzia� w �lubie, bo nalega�e� na to, ale przypomina�a jedn� z tych chmur gradowych, kt�re czasami szybuj� pod kopu��.

Raych roze�mia� si�.

��Ona nawet nie umie przybra� takiego wyrazu twarzy. Zdawa�o ci si� tylko.

��Wcale nie. Jak zdo�amy j� przekona�, by da�a nam szans�?

��No c�, musimy by� cierpliwi. Ona przywyknie do tego. Tak si� jednak nie sta�o.

Dwa lata po �lubie urodzi�a si� Wanda. Stosunek Dors do dziecka by� lepszy ni� Raych i Manella mogli sobie wyobrazi�, ale matka Wandy pozosta�a dla matki Raycha �t� kobiet��.

Hari Seldon walczy� z melancholi�. Kazania prawili mu na zmian� Dors, Raych, Yugo i Manella. Zjednoczyli si�, by mu powiedzie�, �e sze��dziesi�t lat to jeszcze nie staro��.

Oni po prostu niczego nie rozumieli. Mia� trzydzie�ci lat, gdy po raz pierwszy pomy�la� o psychohistorii, trzydzie�ci dwa, gdy wyg�osi� sw�j s�awny odczyt na Zje�dzie Dziesi�cioletnim, a to poci�gn�o za sob� wszystko, co p�niej nast�pi�o. Po kr�tkiej audiencji u Cleona przemierzy� Trantor i pozna� Demerzela, Dors, Yugo oraz Raycha, nie m�wi�c ju� o mieszka�cach Mycogenu, Dahla i Wye.

Mia� czterdzie�ci lat, gdy zosta� Pierwszym Ministrem, a pi��dziesi�t, gdy zrzek� si� stanowiska. Teraz dobieg� sze��dziesi�tki.

Sp�dzi� trzydzie�ci lat, zajmuj�c si� psychohistori�. Ilu jeszcze potrzebowa�? Jak d�ugo jeszcze b�dzie �y�? Czy�by mia� umrze�, nie doko�czywszy Projektu?

Powtarza� sobie, �e nie �mier� go niepokoi. Ba� si�, �e nie uko�czy bada�.

Uda� si� na spotkanie z Yugo Amarylem. Przez ostatnie lata oddalali si� od siebie, w miar� jak Projekt Psychohistorii wci�� si� rozrasta�. Przez pierwsze lata na Uniwersytecie Streelinga Seldon i Amaryl pracowali razem � tylko oni i nikt wi�cej. A teraz�

Amaryl mia� niemal pi��dziesi�t lat � nie by� wi�c ju� m�odym cz�owiekiem � i chyba straci� zapa�. Przez ca�y ten czas nie interesowa�o go nic opr�cz psychohistorii: nie by�o w jego �yciu kobiet, towarzystwa, nie mia� hobby ani innych zaj��.

Amaryl zamruga�, patrz�c na Seldona, a ten nie m�g� nie zauwa�y� zmian w jego wygl�dzie. By�o tak po cz�ci dlatego, �e Yugo musia� podda� rekonstrukcji swoje oczy. Widzia� doskonale, ale mia�y nienaturalny wygl�d, a on mia� sk�onno�� do wolnego mrugania, przez co sprawia� wra�enie �pi�cego.

��No i jak my�lisz, Yugo? � spyta� Seldon. � Czy na ko�cu tego tunelu jest jakie� �wiat�o?

���wiat�o? My�l�, �e tak � odpowiedzia� Amaryl. � Jest pewien nowy facet, Tamwile Elar. Znasz go oczywi�cie?

��O tak. To ja go zatrudni�em. Jest bardzo przebojowy. Jak sobie radzi?

��Nie mog� powiedzie�, bym dobrze si� przy nim czu�. Jego g�o�ny �miech dzia�a mi na nerwy. Ale przyznaj�, �e jest b�yskotliwy. Nowy system r�wna� pasuje doskonale do Pierwszego Radianta i by� mo�e dzi�ki nim uda si� omin�� problem chaosu.

��By� mo�e czy na pewno?

��Za wcze�nie o tym m�wi�, ale wi��� z nimi wielkie nadzieje. Wypr�bowa�em kilka kombinacji, kt�re zniszczy�yby je, gdyby by�y bezu�yteczne, ale przetrzyma�y wszystko. Zaczynam o nich my�le� jako o �r�wnaniach achaotycznych�.

��Nie rozumiem � powiedzia� Seldon. � Czy�by�my nie mieli nic, co wykaza�oby niezbicie prawdziwo�� tych twierdze�?

��Nie, nie mamy, mimo �e zatrudni�em do tego p� tuzina ludzi, w tym oczywi�cie Elara. � Amaryl w��czy� sw�j Pierwszy Radiant, kt�ry by� r�wnie zaawansowany jak urz�dzenie Seldona, i obserwowa�, jak krzywe linie �wiec�cych r�wna� k��bi� si� po�rodku zbyt ma�e i zbyt delikatne, by je odczyta� bez powi�kszenia. � Dodaj nowe r�wnania, a mo�e b�dziemy w stanie zacz�� przewidywa� przysz�o��.

��Za ka�dym razem, gdy widz� Pierwszy Radiant � rzek� powa�nie Seldon � zadziwia mnie elektrowy�wietlacz i jego niezwyk�a umiej�tno�� dopasowywania materia�u do prostych i krzywych przysz�o�ci. Czy to tak�e pomys� Elara?

��Tak. Pomaga�a mu Cinda Monay, kt�ra zaprojektowa�a to urz�dzenie.

��Dobrze mie� w Projekcie nowych inteligentnych wsp�pracownik�w. W pewnym sensie w�a�nie dzi�ki temu mog� si� pogodzi� z up�ywem czasu i spokojnie patrze� w przysz�o��.

��My�lisz, �e pewnego dnia kto� taki jak Elar b�dzie m�g� stan�� na czele Projektu? � spyta� Amaryl, nie odrywaj�c wzroku od Pierwszego Radianta.

��By� mo�e. Gdy obaj przejdziemy ju� na emerytur� albo umrzemy.

S�owa Seldona najwyra�niej uspokoi�y Amaryla. Wy��czy� urz�dzenie.

��Chcia�bym sko�czy� nasze zadanie, zanim przejdziemy na emerytur� czy umrzemy.

��Ja te�, Yugo. Ja te�.

��Przez ostatnie dziesi�� lat psychohistoria prowadzi�a nas nie najgorzej.

Tak rzeczywi�cie by�o, ale Seldon wiedzia�, �e nie mo�na z tego powodu wpada� w zachwyt. Wszystko sz�o g�adko i bez wi�kszych niespodzianek.

Psychohistoria przepowiedzia�a, �e centrum utrzyma si� po �mierci Cleona � co prawda zrobi�a to do�� niewyra�nie i niepewnie � i si� utrzyma�o. Na Trantorze by�o ca�kiem spokojnie. Pomimo zab�jstwa i wyga�ni�cia dynastii Entun centrum trwa�o. I trwa�o dalej mimo rz�d�w wojskowych � Dors mia�a racj�, m�wi�c o juncie jako o �wojskowych szubrawcach�. Nawet gdyby posun�a si� dalej w swych oskar�eniach, nie myli�aby si�. Niemniej jednak ludzie ci trzymali Imperium w karbach, nie dopuszczaj�c do roz�amu, i zamierzali robi� to jeszcze przez jaki� czas. Zapewne dostatecznie d�ugo, by pozwoli� psychohistorii na odegranie aktywnej roli w wydarzeniach, kt�re mia�y dopiero nast�pi�.

Ostatnio Yugo m�wi� o mo�liwo�ci ustanowienia Fundacji � wydzielonych, odizolowanych i niezale�nych od Imperium � maj�cych s�u�y� jako ziarna rozwoju w nadchodz�cych mrocznych wiekach, a w przysz�o�ci mog�cych da� pocz�tek nowemu i lepszemu Imperium. Seldon sam bada� konsekwencje takich krok�w. Jednak brakowa�o mu czasu i czu� (z pewn� przykro�ci�), �e brakuje mu tak�e m�odo�ci. Jego umys�, cho� wci�� bardzo sprawny, nie by� ju� tak elastyczny i kreatywny jak wtedy, gdy mia� trzydzie�ci lat, a wiedzia�, �e z ka�dym mijaj�cym rokiem b�dzie gorzej.

Mo�e powinien przekaza� m�odemu i b�yskotliwemu Elarowi to zadanie, a zdj�� z jego bark�w wszystkie inne. Seldon przyznawa� si� przed sob� ze wstydem, �e taka mo�liwo�� nie wprawia�a go w zachwyt. Skoro to on stworzy� psychohistori�, nie chcia�, by przyszed� jaki� wyrostek i zgarn�� dla siebie owoce s�awy. Prawd� m�wi�c, najhaniebniejsze by�o to, �e by� zazdrosny o Elara, i u�wiadamia� to sobie dostatecznie wyra�nie, by si� wstydzi�.

Jednak bez wzgl�du na ma�o racjonalne uczucia b�dzie musia� zda� si� na innych m�odych ludzi � czy to mu si� podoba czy nie. Psychohistoria nie by�a ju� prywatnym poletkiem jego i Amaryla. Dziesi�� lat na stanowisku Pierwszego Ministra zmieni�o badania w wielkie, popierane przez rz�d i finansowane z bud�etu przedsi�wzi�cie, a � ku zdziwieniu Seldona � po jego rezygnacji ze stanowiska i powrocie na Uniwersytet Streelinga poparcie rz�du jeszcze si� zwi�kszy�o. Hari krzywi� si� z powodu pompatycznej i niezgrabnej oficjalnej nazwy: Projekt Psychohistorii Seldona na Uniwersytecie Streelinga. Wi�kszo�� ludzi nazywa�a go po prostu Projektem.

Junta najwyra�niej uwa�a�a Projekt za bro� polityczn�, a dop�ki tak by�o, fundusze nie stanowi�y problemu. P�yn�� strumie� kredyt�w. W zamian nale�a�o przygotowywa� sprawozdania roczne, te jednak by�y do�� m�tne. W sprawozdaniach podawano tylko ramowe za�o�enia, a nawet wtedy, bez w�a�ciwej interpretacji, matematyka ta nie by�a zrozumia�a dla wojskowych.

Wychodz�c od swego starego asystenta, Seldon rozumia�, �e przynajmniej Amaryl jest bardziej ni� zadowolony z drogi, kt�r� kroczy�a psychohistoria, a jednak czu�, �e zn�w ogarnia go depresja. Pomy�la�, �e to pewnie nadchodz�ce urodziny tak go martw�. Obchody mia�y by� radosnym �wi�tem, ale dla Hariego nie by�y nawet pocieszaj�cym gestem; uwa�a�, �e tylko podkre�laj� jego wiek.

Poza tym burzy�o to jego rutynowe zaj�cia, a Hari mia� swoje przyzwyczajenia. Jego biuro i przylegaj�ce do niego pomieszczenia uprz�tni�to, up�ynie wi�c pewnie wiele dni, nim b�dzie m�g� zacz�� normalnie pracowa�. Chciano je chyba zamieni� w pa�ac chwa�y. Tylko Amaryl absolutnie odm�wi� ruszenia si� z miejsca i uda�o mu si� pozosta� w biurze.

Strapiony Seldon zastanawia� si�, kto to wszystko wymy�li�. Oczywi�cie, nie Dors. Ona zna�a go zbyt dobrze. Nie mogli to by� Amaryl czy Raych, bo oni nie pami�tali nawet o w�asnych urodzinach. Podejrzewa� Manell� i nawet rozmawia� z ni� o tym. Przyzna�a, �e pomys� bardzo si� jej spodoba� i nawet zarz�dzi�a przygotowania, ale o�wiadczy�a, �e pomys� wydania przyj�cia urodzinowego podsun�� jej Tamwile Elar.

Spryciarz, pomy�la� Seldon. Sprytny pod ka�dym wzgl�dem.

Heliko�czyk westchn��. Gdyby tak m�g� mie� ju� z g�owy te urodziny.

��Mog� wej��? � spyta�a Dors, wsuwaj�c g�ow� przez drzwi.

��Nie, oczywi�cie, �e nie. Dlaczego niby mia�bym ci pozwoli�?

��Zazwyczaj tu nie przebywasz.

��Wiem � westchn�� Seldon. � Wyeksmitowano mnie z powodu tego g�upiego przyj�cia urodzinowego. Tak bym chcia�, �eby ju� by�o po wszystkim.

��A wi�c o to ci chodzi. Kiedy ta kobieta wbije co� sobie do g�owy, to ju� nie popu�ci, p�ki tego nie osi�gnie.

Seldon natychmiast zmieni� front.

��Wejd�, Dors. Wiesz, �e ona ma dobre intencje.

��Oszcz�d� mi gadania o dobrych intencjach � powiedzia�a Dors. � Przysz�am tu, �eby porozmawia� o czym� innym. O czym�, co mo�e by� wa�ne.

��M�w. O co chodzi?

��Rozmawia�am z Wand� ojej �nie� � Dors zawaha�a si�. Seldon wyda� gard�owy d�wi�k, a potem rzuci�:

��Nie wierz� w to. Nie zawracaj sobie tym g�owy.

��Nie. Zada�e� sobie trud i spyta�e� j� o szczeg�y tego snu?

��Dlaczego mia�bym dr�czy� ma�� czym� takim?

��Nie zrobi� tego ani Raych, ani Manella. Mnie to zostawili. � Dlaczego torturowa�a� j� pytaniami o to?

��Bo mam przeczucie, �e powinnam to zrobi� � odpar�a ponuro. � Po pierwsze, nie �ni�a w domu, w swoim ��ku.

��Wi�c gdzie wtedy by�a?

��W twoim biurze.

��Co robi�a w moim biurze?

��Chcia�a zobaczy� miejsce, w kt�rym odb�dzie si� przyj�cie, wi�c posz�a do twojego biura. Oczywi�cie, nie by�o tam nic do ogl�dania, gdy� podczas przygotowa� usuni�to wszystkie sprz�ty. Ale sta� tam jeszcze tw�j fotel. Ten wielki, zepsuty � z wysokim oparciem i pod�okietnikami � kt�rego nie pozwoli�e� mi wymieni�.

��On wcale nie jest zepsuty � westchn�� Hari, jakby przypomina� sobie, �e ju� si� o niego sprzeczali. � Nie chc� nowego. M�w dalej.

��Zwin�a si� w k��bek w twoim fotelu i zamy�li�a, podejrzewaj�c, �e by� mo�e wcale nie chcesz tego przyj�cia. Bardzo j� to zasmuci�o. A potem, jak mi powiedzia�a, musia�a chyba zasn��, bo to, co zapami�ta�a, nie jest wyra�ne. Wie tylko, �e w jej �nie by�o dw�ch m�czyzn � nie kobiety, tego jest pewna � i ci dwaj rozmawiali.

��O czym?

��Nie wie dok�adnie. Wiesz, jak trudno jest zapami�ta� szczeg�y w takich okoliczno�ciach. M�wi jednak, �e rozmawiali o �mierci, a ona my�li, �e chodzi�o o ciebie, bo jeste� tak stary. Dok�adnie pami�ta tylko dwa s�owa: �lemoniadowa �mier�.

��Co takiego?

��Lemoniadowa �mier�.

��Co to znaczy?

��Nie wiem. W ka�dym razie rozmowa si� sko�czy�a, m�czy�ni wyszli, a ona zosta�a w fotelu, zmarzni�ta i przestraszona� i od tamtej pory wci�� si� martwi.

Seldon zastanawia� si� nad s�owami Dors, a potem powiedzia�:

��Pos�uchaj, kochanie, przecie� nie mo�emy przywi�zywa� wagi do snu dziecka.

��A nie powinni�my si� najpierw zastanowi�, czy to w og�le by� sen?

��Co masz na my�li?

��Wanda wcale nie twierdzi wyra�nie, �e to by� sen. M�wi, �e �chyba musia�a zasn��. To jej s�owa. Wcale nie powiedzia�a, �e zasn�a, ale �e chyba musia�a zasn��.

��Jaki wi�c z tego wniosek?

��Mog�a si� zamy�li�, zamkn�wszy oczy, i w�a�nie wtedy us�ysze� tych dw�ch m�czyzn� dw�ch prawdziwych m�czyzn, nie wy�nionych.

��Prawdziwych m�czyzn? Rozmawiaj�cych o zabiciu mnie lemoniadow� �mierci�?

��Co� w tym stylu.

��Dors � rzek� stanowczo Seldon � wiem, �e zawsze my�lisz o gro��cym mi niebezpiecze�stwie, ale tym razem posuwasz si� za daleko. Dlaczego kto� chcia�by mnie zabi�?

��Dwa razy ju� pr�bowano.

��To prawda, ale we� pod uwag� okoliczno�ci. Do pierwszego zamachu dosz�o wkr�tce po tym, gdy Cleon mianowa� mnie Pierwszym Ministrem. Naturalnie, by�a to obrona dobrze ustawionej hierarchii dworskiej, kt�ra przyj�a mnie, �agodnie m�wi�c, niech�tnie. Kilku dworak�w s�dzi�o, �e mogliby inaczej pokierowa� sprawami, gdyby si� mnie pozbyli. Za drugim razem joranumici, kt�rzy usi�owali przej�� w�adz�, uwa�ali, �e stoj� im na drodze, a do tego dochodzi�a jeszcze nieprzeparta ��dza zemsty Namartiego. Na szcz�cie �aden z zamach�w si� nie uda�, ale dlaczego kto� mia�by planowa� ten trzeci? Ju� od dziesi�ciu lat nie jestem Pierwszym Ministrem. Jestem starzej�cym si� matematykiem, kt�ry wkr�tce przejdzie na emerytur�, i nikt nie musi si� obawia� czegokolwiek z mojej strony. Joranumici zostali wytropieni i doszcz�tnie zniszczeni, a egzekucj� na Namartim wykonano dawno temu. Absolutnie nikt nie ma powodu, by mnie zabi�. Prosz� ci� wi�c, Dors, uspok�j si�. Kiedy si� denerwujesz z mojego powodu, jeste� okropnie rozstrojona, a to ci� jeszcze bardziej denerwuje. Nie chc� by� tego przyczyn�.

Dors wsta�a i pochyli�a si� nad biurkiem Hariego.

���atwo ci m�wi�, �e nie ma powodu, by ci� zabi�, ale te� �aden nie jest potrzebny. Nasz rz�d jest teraz zupe�nie nieodpowiedzialny, wi�c je�li chc��

��Przesta�! � rozkaza� g�o�no Seldon, a potem doda� cicho: � Ani s�owa, Dors. Ani s�owa przeciwko rz�dowi. To mo�e na nas sprowadzi� okropne k�opoty.

��Przecie� rozmawiam tylko z tob�, Hari.

��W tej chwili tak, ale je�li m�wienie g�upstw wejdzie ci w nawyk, nawet nie b�dziesz wiedzia�a, kiedy co� ci si� wymknie w obecno�ci kogo�, kto potem z rado�ci� na ciebie doniesie. Naucz si�. bo to absolutnie konieczne, unika� komentarzy politycznych.

��Spr�buj�, Hari � powiedzia�a Dors, ale w jej g�osie wyczuwa�o si� oburzenie. Obr�ci�a si� na pi�cie i wysz�a.

Seldon popatrzy� za ni�. Starza�a si� z takim wdzi�kiem� �e czasami wydawa�o si�, i� wcale si� nie starzeje. Cho� by�a m�odsza od niego tylko dwa lata, przez te dwadzie�cia osiem lat jej wygl�d zmieni� si� o wiele mniej ni� Hariego. To by�o oczywiste.

Jej w�osy by�y przypr�szone siwizn�, ale wci�� b�yszcza�y. Oczywi�cie, jej cera nieco z��k�a, g�os by� odrobin� bardziej ochryp�y i ubiera�a si� odpowiednio, jak dama w �rednim wieku, jednak jej ruchy by�y tak zwinne i szybkie jak zawsze, zupe�nie jakby nic nie mog�o jej przeszkodzi� chroni� Hariego w wypadku zagro�enia.

Seldon westchn��. Sta�a ochrona � mniej lub bardziej wbrew jego woli � czasami stawa�a si� ci�arem nie do zniesienia.

Niemal natychmiast po wyj�ciu Venabili do Seldona przysz�a Manella.

��Przepraszam, Hari, ale czy mo�esz mi powiedzie�, co m�wi�a Dors? Heliko�czyk, kt�remu zn�w przerwano rozmy�lania, popatrzy� w g�r�.

��To nie by�o nic wa�nego. Chodzi�o o sen Wandy. Manella wyd�a wargi.

��Wiedzia�am. Wanda powiedzia�a mi, �e Dors wypytywa�a j� o to. Dlaczego nie zostawi dziecka w spokoju? S�dzisz, �e z�e sny to jaka� zbrodnia?

��Prawd� m�wi�c � rzek� uspokajaj�co Seldon � chodzi o to, co Wanda zapami�ta�a jako cz�� snu. Nie wiem, czy Wanda powiedzia�a ci, ale najwyra�niej w swoim �nie s�ysza�a co� o �lemoniadowej �mierci�.

��Hmm! � Manella milcza�a chwil�, a potem powiedzia�a: � To wcale nie jest istotne. Wanda jest zwariowana na punkcie lemoniady i oczekuje, �e w czasie przyj�cia b�dzie jej pod dostatkiem. Obieca�am, �e b�dzie mog�a wypi� troch� i je�� �akocie mycoge�skie, wi�c nie mo�e si� ju� tego doczeka�.

��To znaczy, �e je�li us�ysza�a co�, co przypomina�o s�owo �lemoniada�, w jej g�owie zmieni�o si� w lemoniad�.

��Tak. Dlaczego nie?

��Co w takim razie mog�o by� tematem rozmowy? Musia�a co� us�ysze�, skoro zamieni�a to na inne s�owo.

��Wcale tak nie musia�o by�. Ale dlaczego przywi�zujemy tak� wag� do snu ma�ej dziewczynki? Prosz� ci�, nie chc�, �eby ktokolwiek jeszcze rozmawia� z ni� na ten temat. To zbyt przygn�biaj�ce.

��Zgadzam si�. Dopilnuj�, by Dors przesta�a o tym m�wi� a przynajmniej z Wand�.

��W porz�dku. Nie obchodzi mnie, �e jest babci� Wandy, Hari. Jestem jej matk�, wi�c chyba moje �yczenia powinny by� respektowane w pierwszej kolejno�ci.

��To zrozumia�e � rzek� uspokajaj�co Seldon. Popatrzy� za wychodz�c� Manell�. To by� jeszcze jeden ci�ar � nie ko�cz�ca si� rywalizacja tych dw�ch kobiet.

Tamwile Elar mia� trzydzie�ci sze�� lat, a przed czterema jako starszy matematyk do��czy� do zespo�u Seldona zajmuj�cego si� psychohistori�. Ten wysoki m�czyzna, kt�ry wci�� mru�y� oczy, odznacza� si� wielk� pewno�ci� siebie. Mia� br�zowe faluj�ce w�osy, kt�re tym bardziej rzuca�y si� w oczy, �e by�y do�� d�ugie. Bywa�o, �e �mia� si� niespodziewanie, ale przy jego zdolno�ciach matematycznych nie by�o to nic nagannego.

Elara zwerbowano na Uniwersytecie West Mandanov, a Seldon nie m�g� si� powstrzyma� od �miechu, kiedy przypomina� sobie, jak podejrzliwy by� pocz�tkowo Yugo Amaryl. No c�, Amaryl by� podejrzliwy wobec wszystkich. W g��bi serca (tego Seldon by� pewien) uwa�a�, �e psychohistoria powinna pozosta� prywatn� dziedzin� jego i Hariego.

Jednak ten sam Amaryl sk�onny by� teraz przyzna�, �e uczestnictwo Elara w Projekcie przyczyni�o si� do znacz�cych post�p�w. Powiedzia�:

��Jego techniki unikania chaosu s� niezwyk�e i fascynuj�ce. �aden inny z uczestnik�w Projektu nie umia�by tego rozwi�za� tak jak on. Nic takiego na pewno nie przysz�oby mi do g�owy. Tobie, Hari, te� nie.

��No c� � stwierdzi� z�o�liwie Seldon � starzej� si�.

��Gdyby tylko nie �mia� si� tak g�o�no � rzek� Amaryl.

��Ludzie nie potrafi� zmieni� sposobu, w jaki si� �miej�.

A jednak prawda wygl�da�a tak, �e i Seldon mia� pewne k�opoty z zaakceptowaniem Elara. Raczej poni�aj�ce by�o to, �e to nie on sam doszed� do r�wna� achaotycznych, jak je teraz nazywano. Heliko�czyka nie martwi� fakt, �e nigdy nie wymy�li� zasad, na jakich skonstruowano elektrowy�wietlacz, gdy� nie by�a to jego dziedzina. Ale naprawd� powinien sformu�owa� r�wnania achaotyczne � a przynajmniej zbli�y� si� do nich.

Seldon usi�owa� si� usprawiedliwi�. Stworzy� podwaliny pod ca�� psychohistori�, a r�wnania achaotyczne wyros�y na jej bazie. Czy Elar m�g�by wykona� prac� Hariego trzydzie�ci lat wcze�niej? Seldon by� przekonany, �e nie. A poza tym, czy tak istotne by�o, �e to Elar wymy�li� zasady achaotyzmu, skoro podstawa psychohistorii by�a gotowa?

Wszystko to by�o ca�kiem sensowne i prawdziwe, a jednak Seldon wci�� czu� si� niepewnie w obecno�ci Tamwile. Troch� si� denerwowa�, jak znu�ony starzec stoj�cy przed b�yskotliwym m�odzie�cem.

A przecie� Elar nigdy nie da� mu wyra�nie do zrozumienia, �e dzieli ich r�nica wieku. Nigdy nie zdarzy�o si�, by nie okaza� Seldonowi nale�nego szacunku albo w jakikolwiek spos�b podkre�li�, �e starszy m�czyzna ma ju� za sob� swe najlepsze lata.

Oczywi�cie, Elar interesowa� si� nadchodz�cymi obchodami, a nawet, co odkry� Hari, pierwszy zaproponowa� zorganizowanie uroczysto�ci z powodu jego urodzin. (Czy mia�o to w podst�pny spos�b podkre�li� wiek Seldona? Odrzuci� t� my�l. Gdyby w to wierzy�, znaczy�oby to, �e przej�� od Dors jej podejrzenia.)

Tamwile podszed� ra�no do niego i powiedzia�:

��Mistrzu�

Seldon jak zwykle nachmurzy� si�. Znacznie bardziej wola�, gdy starsi cz�onkowie Projektu zwracali si� do niego po imieniu, ale nie chcia� z tak b�ahego powodu robi� zamieszania.

��Mistrzu � powiedzia� Elar. � Wszyscy ju� wiedz�, �e zosta� pan wezwany na narad� z udzia�em genera�a Tennara.

��Tak. Jest nowym przyw�dc� junty, wi�c jak s�dz�, chce mnie widzie�, by dowiedzie� si� czego� wi�cej o psychohistorii. Pytaj� mnie o to od czas�w Cleona i Demerzela. (Nowy przyw�dca! Junta przypomina�a kalejdoskop, w kt�rym stale jedni jej cz�onkowie tracili �aski, a inni awansowali, cho� wcze�niej nikt o nich nie s�ysza�.)

��Z tego, co rozumiem, chce pana widzie� natychmiast, w samym �rodku obchod�w urodzin.

��To nie ma znaczenia. Mo�ecie si� bawi� beze mnie.

��Nie, nie mo�emy, mistrzu. Mam nadziej�, �e nie b�dzie pan mia� nam tego za z�e, ale porozmawiali�my z kolegami i zadzwonili�my do pa�acu, by prze�o�y� pa�sk� wizyt� na przysz�y tydzie�.

��Co takiego?! � spyta� rozdra�niony Seldon. � To nierozwa�ne� poza tym ryzykowne.

��Wszystko posz�o doskonale. Prze�o�yli spotkanie, a panu przyda si� ten czas.

��A na c� to potrzebuj� tygodnia? Elar zawaha� si�.

��Czy mog� by� szczery, mistrzu?

��Oczywi�cie. Czy kiedykolwiek chcia�em, by kto� rozmawia� ze mn� inaczej ni� szczerze?

Tamwile zaczerwieni� si� lekko; jego jasna cera zar�owi�a si�, ale g�os pozosta� spokojny.

��Nie�atwo mi to powiedzie�, mistrzu. Jest pan geniuszem matematycznym. �aden uczestnik Projektu nie ma co do tego w�tpliwo�ci. �aden mieszkaniec Imperium, gdyby ludzie znali pana i rozumieli matematyk�, nie mia�by co do tego w�tpliwo�ci. Jednak nikomu nie jest dane by� geniuszem w ka�dej dziedzinie.

��Wiem o tym r�wnie dobrze jak ty, Elar.

��Wiem, �e tak jest Ale szczeg�lnie brakuje panu umiej�tno�ci post�powania ze zwyk�ymi lud�mi� powiedzmy to dosadnie, z g�upimi lud�mi. Brakuje panu pewnej przebieg�o�ci i umiej�tno�ci robienia unik�w, tak wi�c gdy styka si� pan z kim� pot�nym w rz�dzie, a zarazem troch� g�upim, mo�e pan �atwo narazi� Projekt, a prawdopodobnie r�wnie� w�asne �ycie. A wszystko dlatego, �e jest pan zbyt szczery.

��O co chodzi? Czy nagle zdziecinnia�em? Bardzo d�ugo mia�em do czynienia z politykami. Chyba pami�ta pan, �e przez dziesi�� lat by�em Pierwszym Ministrem.

��Prosz� mi wybaczy�, mistrzu, ale nie dzia�a� pan zbyt skutecznie. Wsp�pracowa� pan z Pierwszym Ministrem Demerzelem, kt�ry cokolwiek by o nim m�wi�, by� bardzo inteligentny, oraz z imperatorem Cleonem, kt�ry odnosi� si� do pana bardzo przyja�nie. Teraz za� spotyka si� pan z wojskowymi, kt�rzy nie s� ani inteligentni, ani przyja�nie nastawieni� to ca�kiem inna sytuacja.

��Z wojskowymi te� mia�em do czynienia i jako� da�em sobie rad�.

��Ale nie z genera�em Dugalem Tennarem. To ca�kiem inny cz�owiek, ni� pan my�li. Znam go.

��Zna go pan? Spotka� go pan kiedy�?

��Nie znam go osobi�cie, ale on pochodzi z Mandanov, a to, jak pan wie, m�j sektor. Tennar 37! tam wp�ywowym cz�owiekiem, zanim do��czy� do junty i wybi� si�.

��Co pan o nim wie?

��To ignorant, zabobnny i gwa�towny. Nie jest osob�, z kt�r� �atwo czy bez ryzyka pan sobie poradzi. B�dzie pan m�g� wykorzysta� ten tydzie� na przemy�lenie metod post�powania z nim.

Seldon przygryz� doln� warg�. W tym, co m�wi� Elar, co� by�o, a Hari rozumia�, �e cho� ma w�asne plany, trudno mu b�dzie manipulowa� jakim� g�upim, pysznym i ograniczonym osobnikiem, za kt�rym stoj� pot�ne si�y. Powiedzia� niespokojnie:

��Jako� dam sobie rad�. Chodzi przecie� g��wnie o to, �e junta ma dzi� na Trantorze bardzo niepewn� sytuacj�. I tak przetrwa�a o wiele d�u�ej, ni� mo�na si� by�o spodziewa�.

��Sprawdzali�my to? Nie wiedzia�em, �e sprawdzali�my sytuacj� junty.

��To tylko kilka oblicze� Amaryla, w kt�rych wykorzysta� pa�skie r�wnania achaotyczne. � Zamilk� na chwil�. � A tak nawiasem m�wi�c, w pewnych przypisach zetkn��em si� z nazw� �r�wnania Elara�.

��To nie m�j pomys�, mistrzu.

��Mam nadziej�, �e to panu nie przeszkadza, ale wola�bym, �eby ich tak nie nazywano. Elementy psychohistoryczne powinny by� opisywane funkcjonalnie, a nie personalnie. Tam gdzie wtr�cane s� sprawy osobiste, powstaj� natychmiast z�e odczucia.

��Rozumiem to i ca�kowicie zgadzam si� z panem, mistrzu.

��Prawd� m�wi�c � rzek� Seldon, czuj�c wyrzuty sumienia � zawsze uwa�a�em, �e �le si� sta�o, �e u�ywamy okre�lenia �psychohistoryczne r�wnania Seldona�. K�opot w tym, �e zacz�to je stosowa� tak dawno, �e w�a�ciwie nie da si� ju� tego zmieni�.

��Prosz� mi wybaczy�, mistrzu, ale pan jest kim� wyj�tkowym. Nikt chyba nie zaprzecza, �e to pan stworzy� psychohistori�. Je�li pan jednak pozwoli, chcia�bym wr�ci� do spotkania z genera�em Tennarem.

��A co tu jest jeszcze do om�wienia?

��Zastanawiam si�, czy nie by�oby lepiej, gdyby nie spotyka� si� pan z nim, nie rozmawia� z nim ani w og�le nie mia� z nim do czynienia.

��A jak mam tego unikn��, skoro wezwa� mnie na narad�?

��Mo�e m�g�by pan symulowa� chorob� i pos�a� kogo� w zast�pstwie.

��Kogo?

Elar milcza� przez chwil�, ale jego milczenie by�o bardzo wymowne.

��Jak si� domy�lam, pana? � powiedzia� Seldon.

��A czy nie powinienem tego zrobi�? Jestem ziomkiem genera�a, co mo�e mie� pewne znaczenie. Pan jest bardzo zapracowany i ju� nie najm�odszy, wi�c �atwo uwierzy, �e nie czuje si� pan najlepiej. Je�li spotkam si� z genera�em zamiast pana, to � prosz� mi wybaczy�, mistrzu � b�d� m�g� wi� si� i manewrowa� znacznie �atwiej ni� pan.

��Chce pan powiedzie�: k�ama�.

��Je�li b�dzie trzeba.

��We�mie pan na siebie olbrzymi� odpowiedzialno��.

��Nie tak wielk�. W�tpi�, by kaza� mnie zg�adzi�. Gdyby rozgniewa� si� na mnie, a tak mo�e si� sta�, m�g�bym b�aga�, albo pan m�g�by wstawi� si� za mn�, m�wi�c o mojej m�odo�ci i braku do�wiadczenia.

W ka�dym razie, je�li wpadn� w tarapaty, b�dzie to daleko mniej niebezpieczne, ni� gdyby pan si� w nich znalaz�. My�l� o Projekcie, kt�ry znacznie �atwiej by�oby kontynuowa� beze mnie ni� bez pana.

��Nie zamierzam chowa� si� za panem, Elar � rzek� Seldon, marszcz�c brwi. � Je�li ten cz�owiek chce mnie zobaczy�, to mnie zobaczy. Nie b�d� si� trz�s� ani dr�a� przed nim i prosi�, by mnie pan wyr�czy�. Panu si� wydaje, �e niby kim jestem?

��Szczerym i uczciwym cz�owiekiem� a tu potrzebny jest kto� przebieg�y.

��Potrafi� by� przebieg�y, je�li musz�. Chyba nie docenia mnie pan, Elar.

Tamwile wzruszy� ramionami.

��Jak pan chce. Mog� si� z panem sprzecza� tylko do pewnych granic.

��Szczerze m�wi�c, wola�bym, �eby nie odwo�ywa� pan spotkania z genera�em. Wola�bym raczej opu�ci� przyj�cie urodzinowe i spotka� si� z nim. Obchody urodzin nie by�y moim pomys�em. � Seldon umilk� wyra�nie niezadowolony.

��Przepraszam � powiedzia� Elar.

��No c�, zobaczymy, co si� stanie � rzek� zrezygnowany Seldon.

Odwr�ci� si� i wyszed�. Czasami tak bardzo pragn�� dzia�a� w spos�b zdecydowany; by�by wtedy pewien, �e wszystko idzie tak, jak sobie tego �yczy�, a jego podw�adni nie mieliby wiele albo zgo�a nic do powiedzenia. Jednak�e wprowadzenie takich rz�d�w wymaga�oby mn�stwa czasu i ogromnego wysi�ku, a to pozbawi�oby go szansy opracowania psychohistorii� a poza tym po prostu brakowa�o mu do tego temperamentu.

Westchn��. B�dzie musia� porozmawia� z Amarylem.

Seldon wszed� do Amaryla nie zapowiedziany.

��Yugo � rzuci� szorstko � spotkanie z genera�em Tennarem zosta�o prze�o�one. � Usiad� tak, i� wida� by�o, �e jest niezadowolony.

Amaryl, jak zwykle, d�u�sz� chwil� odrywa� si� od pracy. Spogl�daj�c na Seldona, spyta� wreszcie:

��Czym to uzasadni�?

��To nie on je prze�o�y�. Kilku naszych matematyk�w uzgodni�o przesuni�cie terminu o tydzie�, �eby spotkanie nie kolidowa�o z moimi urodzinami. Okropnie mnie to zdenerwowa�o.

��Dlaczego pozwoli�e�, �eby to zrobili?

��Nie pozwoli�em. Sami to wymy�lili i wszystko za�atwili � powiedzia� Seldon, wzruszaj�c ramionami. � W pewnym sensie to moja wina. Tak d�ugo narzeka�em na zbli�aj�c� si� sze��dziesi�tk�, �e wszyscy uwa�aj�, �e powinni mnie pocieszy�, urz�dzaj�c �wi�to.

��Oczywi�cie, mo�emy wykorzysta� ten tydzie� � stwierdzi� Amaryl.

Seldon pochyli� si� do przodu, natychmiast spi�ty.

��Co� jest nie w porz�dku?

��Nie, a przynajmniej ja niczego nie widz�, ale nie zaszkodzi g��biej zastanowi� si� nad sytuacj�. Pos�uchaj, Hari, po raz pierwszy od trzydziestu lat psychohistoria osi�gn�a etap, na kt�rym mo�na zacz�� przewidywa� przysz�o��. Mo�e to niewiele, tylko ma�a kropla w osi�gni�ciach ludzko�ci, ale dla nas to osi�gni�cie najwi�ksze. To prawda, �e chcemy mie� z tego korzy�ci, chcemy zobaczy�, jak dzia�a, udowodni� sobie, �e psychohistoria jest tym, czego oczekiwali�my: nauk� przewiduj�c�. Nie zaszkodzi wi�c upewni� si�, czy czego� nie pomin�li�my. Nawet tak male�ka mo�liwo�� przewidywania jest skomplikowana, dlatego z ch�ci� po�wi�ci�bym jeszcze tydzie� na badania.

��No dobrze. W takim razie skonsultuj� si� z tob� w tej sprawie, zanim p�jd� do genera�a. Mo�e niezb�dne b�d� ostatnie modyfikacje. A tymczasem, Yugo, nie pozw�l, by jakiekolwiek informacje przecieka�y do innych� absolutnie do nikogo. Je�li si� nie uda, nie chc�, by uczestnicy Projektu si� zniech�cili. Ty i ja prze�kniemy gorycz pora�ki i nadal b�dziemy pr�bowa�.

Na twarzy Amaryla pojawi� si� rzadko goszcz�cy tam u�miech.

��Ty i ja. Pami�tasz jeszcze czasy, gdy naprawd� byli�my tylko my dwaj?

��Pami�tam je bardzo dobrze i nie s�d�, �e nie t�skni� za tamtymi dniami. Nie mieli�my du�o pracy przy�

��Nawet przy Pierwszym Radiancie, je�li pomin�� elektrowy�wietlacz.

��Ale to by�y szcz�liwe dni.

��Szcz�liwe � powt�rzy� Amaryl, kiwaj�c g�ow�.

Uniwersytet zosta� od�wi�tnie udekorowany, a Hari Seldon nie m�g� si� powstrzyma�, by nie okaza� zadowolenia. Centralne pomieszczenia kompleksu zajmowanego przez uczestnik�w Projektu nagle rozb�ys�y kolorami i �wiat�em, a w powietrzu pojawia�y si� hologramy z tr�jwymiarowymi wizerunkami Seldona w r�nych miejscach i z r�nych okres�w. Byli na nich: Dors Venabili, u�miechni�ta i wygl�daj�ca jako� m�odziej; Raych jeszcze jako nastolatek; niewiarygodnie m�odzi Seldon i Amaryl, pochyleni nad komputerami. Mign�� nawet wizerunek Eto Demerzela, co przepe�ni�o serce Seldona t�sknot� za starym przyjacielem i bezpiecze�stwem, kt�re czu�, zanim tamten odszed�.

Natomiast imperator Cleon nie pojawia� si� na hologramach. Sta�o si� tak nie dlatego, �e jego wizerunki nie istnia�y, ale dlatego, �e pod rz�dami junty nie by�oby rozs�dnie przypomina� ludziom o przesz�o�ci Imperium.

Wszystko to wylewa�o si� na zewn�trz i przep�ywa�o, wype�niaj�c pok�j za pokojem i budynek za budynkiem. W jaki� spos�b znaleziono czas, by zamieni� ca�y uniwersytet w jedn� wielk� wystaw�, jakiej Seldon nigdy dot�d nie widzia� ani sobie nie wyobra�a�. Przygaszono nawet �wiat�a kopu�y, by wywo�a� sztuczn� noc, w kt�rej uniwersytet mia� b�yszcze� przez trzy dni.

��Trzy dni! � wykrzykn�� Seldon, z jednej strony zdumiony, z drugiej przera�ony.

��Trzy dni uniwersytet b�dzie si� zajmowa� tylko tym � powiedzia�a Dors Venabili, kiwaj�c g�ow�.

��Jakie to kosztowne! Ile w�o�ono w to pracy! � rzuci� Seldon, marszcz�c brwi.

��Wydatki s� minimalne w por�wnaniu z tym, co zrobi�e� dla uniwersytetu. A ca�� prac� wykonali wolontariusze. Studenci przerwali zaj�cia i zatroszczyli si� o wszystko.

W tej chwili pojawi�o si� panoramiczne uj�cie uniwersytetu z powietrza i Seldon wreszcie si� u�miechn��.

��Widz�, �e jeste� zadowolony � powiedzia�a Dors. � Przez ostatnie kilka miesi�cy tylko narzeka�e�, �e nie chcesz �adnych obchod�w na cze�� starego cz�owieka, a teraz� sp�jrz na siebie.

��No c�, wszystko to bardzo mi pochlebia. Nie mia�em poj�cia, �e zrobi� co� takiego.

��Dlaczego nie? Jeste� symbolem, Hari. Ca�y �wiat, ca�e Imperium wie, kim jeste�.

��Nie znaj� mnie � stwierdzi� Heliko�czyk, kr�c�c zdecydowanie g�ow�. � Nawet jeden na miliard mieszka�c�w nie wie nic o mnie, a ju� na pewno nie wie nic o psychohistorii. Nikt poza cz�onkami Projektu nie wie, jak dzia�a psychohistoria, a i niekt�rzy jego uczestnicy tego nie wiedz�.

��To bez znaczenia, Hari. Chodzi o ciebie. Nawet te kwadryliony ludzi, kt�rzy nie znaj� ani ciebie, ani twojej pracy, wiedz�, �e Hari Seldon jest najwybitniejszym matematykiem w Imperium.

��No c� � powiedzia� Seldon, rozgl�daj�c si� doko�a � zapewne dzi�ki nim czuj� si� tak, jak si� czuj�. Ale trzy dni i trzy noce! Przecie� to miejsce zostanie zdewastowane.

��Nie zostanie. Wszelkie zapisy umieszczono w bezpiecznym miejscu. Komputery i inne urz�dzenia tak�e zosta�y zabezpieczone. Studenci powo�ali prawdziwy zesp� stra�nik�w, kt�ry zapobiegnie zniszczeniu czegokolwiek.

��Rozumiem, �e osobi�cie tego dopilnowa�a�, Dors � rzek� Seldon, u�miechaj�c si� z dum�.

��Pracowa�o przy tym wielu, nie tylko ja. Tw�j wsp�pracownik Tamwile Elar udziela� si� z prawdziwym oddaniem.

Seldon skrzywi� si�.

��O co chodzi z Elarem? � spyta�a Dors.

��Ci�gle m�wi do mnie �mistrzu�. Dors potrz�sn�a g�ow�.

��No tak, to okropne przest�pstwo � oznajmi�a. Seldon zignorowa� jej s�owa i stwierdzi�:

��A poza tym jest m�ody.

��To dopiero jest problem. Przesta�, Hari, b�dziesz si� musia� nauczy� starze� z nieco wi�kszym wdzi�kiem. Na pocz�tek postaraj si� okaza�, �e lubisz siebie. To zadowoli innych i zwi�kszy ich rado��, a tego na pewno pragniesz. No, rusz si� troch�. Nie chowaj si� za mn�. Przywitaj wszystkich. U�miechnij si�. Spytaj ich o zdrowie. I pami�taj, �e po bankiecie masz wyg�osi� mow�.

��Nie lubi� bankiet�w, a jeszcze bardziej nie lubi� m�w.

��Co nie zmienia faktu, �e b�dziesz musia� j� wyg�osi�. No rusz si�! Seldon westchn�� dramatycznie i zrobi�, co mu kaza�a. Wygl�da� ca�kiem imponuj�co, gdy sta� w przedsionku wiod�cym do g��wnego holu. Znikn�y obfite zwoje szat Pierwszego Ministra, podobnie jak ubrania w stylu heliko�skim, kt�re tak lubi� w m�odo�ci. Teraz nosi� str�j odpowiedni do jego wysokiej pozycji: proste spodnie i cienk� fa�dowan� tunik�. Powy�ej serca mia� wyszyty srebrn� nici� napis PROJEKT PSYCHOHISTORII SELDONA NA UNIWERSYTECIE STREELINGA. Litery l�ni�y jak latarnia morska na dostojnym szarym tle jego odzienia. Oczy Seldona b�yszcza�y w twarzy pobru�d�onej zmarszczkami, ale dzi�ki temu nie wida� by�o ani jego sze��dziesi�ciu lat, ani zmarszczek, ani siwych w�os�w.

Wszed� do pokoju, w kt�rym �wi�towa�y dzieci. Pomieszczenie uprz�tni�to ca�kowicie, by� tu tylko st� z jedzeniem. Dzieci podbieg�y do niego, gdy tylko go zobaczy�y � wiedzia�y, �e to jemu zawdzi�czaj� uroczysto�� � a Seldon usi�owa� unikn�� ich obj��.

��Zaczekajcie, zaczekajcie � powiedzia�. � Odsu�cie si�. Wyci�gn�� z kieszeni ma�ego skomputeryzowanego robota i postawi� go na pod�odze. Spodziewa� si�, �e w Imperium, gdzie nie by�o robot�w, ta zabawka sprawi, �e dzieciom rozb�ysn� oczy. Robot przypomina� ma�e w�ochate zwierz�tko, ale m�g� bez ostrze�enia zmienia� kszta�t (co za ka�dym razem wywo�ywa�o wybuchy radosnego �miechu dzieci), a kiedy zmienia� wygl�d, zmienia�y si� te� jego ruchy i odg�osy.

��Popatrzcie na niego i pobawcie si�, ale spr�bujcie go nie zepsu� � powiedzia� Seldon. � P�niej ka�de z was dostanie takiego.

Seldon wymkn�� si� na korytarz wiod�cy do g��wnego holu, ale po chwili us�ysza�, �e idzie za nim Wanda.

��Dziadku � powiedzia�a.

Oczywi�cie, Wand� potraktowa� inaczej. Pochyli� si� i podni�s� j� wysoko, po czym obr�ci� i z powrotem postawi� na ziemi.

��Dobrze si� bawisz, Wando? � spyta�.

��Tak, ale nie id� do tego pokoju � odpar�a.

��Dlaczego, Wando? Przecie� to m�j pok�j. To biuro, w kt�rym pracuj�.

��W�a�nie tam mia�am z�y sen.

��Wiem, Wando, ale to si� ju� chyba sko�czy�o, prawda? � Zawaha� si�, a potem podszed� z dzieckiem do jednego z foteli stoj�cych w korytarzu. Usiad� i posadzi� sobie wnuczk� na kolanach.

��Wando, jeste� pewna, �e to by� sen?

��My�l�, �e to by� sen.

��Naprawd� spa�a�?

��My�l�, �e tak.

Ma�a by�a zaniepokojona jego pytaniami, wi�c postanowi� da� jej spok�j. Nie by�o sensu dalej jej naciska�.

��No c�, sen czy nie, by�o tam dw�ch m�czyzn, kt�rzy rozmawiali o lemoniadowej �mierci, czy tak?

Wanda skin�a niech�tnie g�ow�.

��Jeste� pewna, �e powiedzieli �lemoniada�? Dziecko raz jeszcze skin�o g�ow�.

��Czy mogli powiedzie� co� innego, a ty tylko pomy�la�a�, �e powiedzieli �lemoniada�?

��Powiedzieli �lemoniada�. Seldon musia� si� tym zadowoli�.

��No dobrze, biegnij ju� i baw si� dobrze. Zapomnij o tym �nie.

��Dobrze, dziadku.

Ma�a rozpogodzi�a si�, gdy tylko przestali m�wi� o �nie, i pobieg�a, by do��czy� do bawi�cych si� dzieci.

Hari ruszy� na poszukiwania Manelli. Zaj�o mu to bardzo du�o czasu, gdy� co krok zatrzymywano go, witano i rozmawiano z nim.

Wreszcie zobaczy� j� w oddali. Mamrocz�c �Przepraszam, przepraszam� Jest kto�, z kim musz� Przepraszam�, przedziera� si� do niej z du�ym trudem.

��Manello � powiedzia�, odci�gaj�c j� na bok, a jednocze�nie u�miechaj�c si� na wszystkie strony.

��Tak, Hari? Co� si� sta�o? � spyta�a.

��Chodzi o sen Wandy.

��Chyba nie chcesz powiedzie�, �e wci�� o nim m�wi.

��On ci�gle j� dr�czy. Pos�uchaj, mamy lemoniad� na przyj�ciu, prawda?

��Oczywi�cie, dzieci j� uwielbiaj�. Doda�am kilkadziesi�t mycoge�skich smak�w do bardzo ma�ych buteleczek o r�nych kszta�tach, a dzieci pr�buj� je teraz jedn� po drugiej, �eby sprawdzi�, kt�ra jest najsmaczniejsza. Doro�li te� j� pij�. Ja r�wnie�. Dlaczego jej nie spr�bujesz, Hari? Jest wspania�a.

��My�l�. A je�li to nie by� sen, je�li to dziecko naprawd� s�ysza�o dw�ch m�czyzn rozmawiaj�cych o lemoniadowej �mierci� � Zrobi� pauz�, jakby wstydzi� si� wypowiedzie� nast�pne s�owa.

��My�lisz, �e kto� zatru� lemoniad�? � spyta�a Manella. � Przecie� to �mieszne. Do tej pory ka�de dziecko by�oby chore albo umieraj�ce.

��Wiem � wymrucza� Seldon. � Wiem.

Oddali� si� i niemal nie zauwa�y� Dors, kiedy j� mija�. Uj�a go za �okie�.

��A co to za mina? � spyta�a. � Wygl�dasz na zmartwionego.

��My�la�em o lemoniadowej �mierci Wandy.

��Ja te�, ale wci�� nie mog� tego zrozumie�.

��Ci�gle my�l� o mo�liwo�ci u�ycia trucizny.

��Nie my�l ju�. Zapewniam ci�, �e ka�da, nawet najmniejsza odrobina jedzenia, kt�r� dostarczono na to przyj�cie, zosta�a molekularnie sprawdzona. Wiem, pewnie pomy�lisz, �e to moja typowa paranoja, ale mam za zadanie pilnowa� ci� i w�a�nie dlatego musia�am to zrobi�.

��I wszystko jest�

��Nie ma �adnej trucizny. Zapewniam ci�.

��C�, to dobrze � powiedzia� Seldon, u�miechaj�c si�. � Co za ulga. Tak naprawd�, nie s�dzi�em�

��Miejmy nadziej�, �e nie � rzuci�a sucho Dors. � Znacznie bardziej ni� mityczna trucizna niepokoi mnie to, �e jak s�ysza�am, za kilka dni chcesz si� spotka� z tym potworem Tennarem.

��Nie nazywaj go potworem, Dors. B�d� ostro�na. Otaczaj� nas uszy i j�zyki.

Venabili natychmiast zni�y�a g�os.

��Pewnie masz racj�. Rozejrzyj si� doko�a. Tyle tu u�miechni�tych twarzy, a przecie� nie wiadomo, kt�rzy z naszych �przyjaci� b�d� sk�ada� sprawozdanie swoim prze�o�onym, gdy ta noc dobiegnie ko�ca. Ach, ludzie! Pomy�le�, �e po tylu tysi�cleciach wci�� istnieje taka sk�onno�� do zdrady. Mnie si� wydaje tak niepotrzebna. A jednak wiem, ile krzywdy mo�e wyrz�dzi�. W�a�nie dlatego musz� i�� z tob�, Hari.

��Niemo�liwe, Dors. To tylko skomplikowa�oby sprawy. P�jd� sam i nie b�d� mia� �adnych k�opot�w.

��Nie masz poj�cia, jak da� sobie rad� z genera�em.

��A ty masz? � spyta� ponuro. � M�wisz dok�adnie tak jak Elar. On te� jest przekonany, �e jestem beznadziejnym starym g�upcem. Te� chce i�� ze mn�, a raczej zamiast mnie� Zastanawiam si�, ilu ludzi na Trantorze ch�tnie zaj�oby moje miejsce� � dorzuci� sarkastycznie. � Setki? Miliony?

Od dziesi�ciu lat Imperium Galaktyczne pozbawione by�o imperatora, cho� spos�b, w jaki pracowano na terenie Pa�acu Imperialnego, bynajmniej na to nie wskazywa�. Tysi�clecia dzia�ania wed�ug ustalonych zwyczaj�w sprawi�y, �e nieobecno�� w�adcy nie mia�a znaczenia.

Nie by�o oczywi�cie osoby, kt�ra przewodniczy�aby takim czy innym oficjalnym wyst�pieniom. Imperatorski g�os nie wydawa� rozkaz�w; nie by�y znane �yczenia imperatora; nie wyczuwa�o si� z�o�liwo�ci, nie by�o s�ycha� pochwa�; imperatorskie przyjemno�ci nie rozwesela�y pa�acu, a s�abo�ci nie pogr��a�y go w ponurym nastroju. Prywatne pomieszczenia Cleona w Ma�ym Pa�acu teraz sta�y puste.

A jednak armia ogrodnik�w utrzymywa�a tereny pa�acowe w doskona�ym stanie. Armia pracownik�w obs�ugi dba�a o budynki. W ��ku imperatora, w kt�rym nikt nie spa�, codziennie zmieniano po�ciel, a wszystkie pokoje sprz�tano; ca�y personel, od najwy�szego do najni�szego szczebla, pracowa� tak jak zawsze. Najwy�si rang� urz�dnicy wydawali rozkazy, jak robiliby to, gdyby �y� imperator; wiedzieli, �e w�a�nie takie rozkazy wydawa�by w�adca. W wielu wypadkach, szczeg�lnie na wy�szych szczeblach s�u�bowej drabiny, pozostali ci sami ludzie, kt�rzy pracowali tu za �ycia Cleona. Nowych przyjmowanych na s�u�b� starannie szkolono, by post�powali zgodnie z tradycj�.

Wszystko odbywa�o si� tak, jakby Imperium � przyzwyczajone do panowania imperatora � samo upiera�o si� przy tych �rz�dach ducha�, by powstrzyma� sw�j rozpad. Wiedzia�a te� o tym junta� a nawet je�li nie, to przeczuwa�a, �e tak jest. Przez dziesi�� lat �aden wojskowy, kt�rzy zarz�dza� Imperium, nie przeprowadzi� si� do prywatnych kwater Imperatora w Ma�ym Pa�acu. Bez wzgl�du na to, kim byli ci ludzie, nie pochodzili z imperatorskiego rodu, wiedzieli zatem, �e nie maj� do tego miejsca �adnych praw. Plebs, kt�ry znosi� utrat� swob�d obywatelskich, nie zni�s�by cho�by cienia braku szacunku wobec imperatora � �ywego czy zmar�ego.

Nawet genera� Tennar nie wprowadzi� si� do wspania�ych budynk�w, kt�re tak d�ugo by�y siedzib� imperator�w z kilkunastu r�nych dynastii. Urz�dzi� sobie kwater� i biuro w jednym z budynk�w stoj�cych na peryferiach teren�w pa�acowych, brzydkim, lecz zbudowanym jak forteca, dostatecznie solidna, by wytrzyma� obl�enie. Otacza�y go inne budynki, w kt�rych mieszka�o mn�stwo stra�nik�w.

Tennar by� kr�pym m�czyzn� z w�sem. Nie by� to bujny w�s typowy dla Dahlijczyk�w, ale starannie przystrzy�ony zarost przylegaj�cy do g�rnej wargi i pozostawiaj�cy pasek sk�ry pomi�dzy w�osami a lini� ust. Jego w�s by� rudawy, a oczy niebieskie i zimne. W m�odo�ci prawdopodobnie by� przystojny, ale teraz jego twarz by�a nalana, a oczy przypomina�y szparki, kt�re cz�ciej wyra�a�y z�o�� ni� jakiekolwiek inne emocje.

��Mog� ustanowi� w�asn� dynasti� � powiedzia� do Hendera Linna. Zrobi� to ze z�o�ci�, jak kto�, kto czuje si� w�adc� absolutnym milion�w �wiat�w, a jednak nie �mie nazwa� si� imperatorem. Rozgl�da� si� gro�nie doko�a. � To nie jest odpowiednie miejsce dla pana ca�ego Imperium.

��Najwa�niejsze to by� panem � powiedzia� cicho Linn. � Lepiej by� panem w pokoiku ni� marionetk� w pa�acu.

��A najlepiej by� panem w pa�acu. Dlaczego by nie?

Linna tytu�owano pu�kownikiem, cho� jest niemal pewne, �e nigdy nie bra� udzia�u w �adnych akcjach militarnych. Jego zadanie polega�o na m�wieniu Tennarowi tego, co ten chcia� us�ysze�, i na przekazywaniu jego rozkaz�w, w nie zmienionej formie, innym. Czasami � kiedy wydawa�o si� to bezpieczne � pr�bowa� sterowa� Tennarem, kieruj�c go na odpowiedniejsze tory.

Linna znano powszechnie jako �s�ugusa Tennara�, a on wiedzia�, �e tak go nazywaj�. Nie martwi�o go to. Jako s�ugus by� bezpieczny � a widzia� ju� upadki tych, kt�rzy byli zbyt dumni, �eby zosta� s�ugusami.

Oczywi�cie, m�g� nadej�� taki czas, �e Tennar zosta�by pogrzebany we wci�� zmieniaj�cym si� kalejdoskopie junty, ale Linn s�dzi�, �e w por� zauwa�y, co si� �wi�ci, i zdo�a si� uratowa�. Albo i nie. Za wszystko kiedy� trzeba zap�aci�.

��Nic nie stoi na przeszkodzie, by za�o�y� pan dynasti�, generale � powiedzia�. � W d�ugiej historii Imperium zrobi�o to wielu. Ale trzeba na to czasu. Ludzie przyzwyczajaj� si� do�� wolno. Zazwyczaj dopiero drugi lub trzeci cz�onek dynastii jest naprawd� akceptowany jako imperator.

��Nie wierz� w to. Wystarczy, �e og�osz� si� imperatorem. Kto o�mieli si� mi sprzeciwi�? Wprowadzi�em rz�dy twardej r�ki.

��Istotnie, generale. Pa�ska w�adza na Trantorze i na wi�kszo�ci �wiat�w Wewn�trznych jest niekwestionowana, a jednak niewykluczone, �e wielu mieszka�c�w dalszych �wiat�w Zewn�trznych nie zaakceptuje nowej dynastii imperialnej.

���wiaty Wewn�trzne czy Zewn�trzne� w�adza wojskowych si�ga wsz�dzie. To stara imperialna maksyma.

��Bardzo celna � powiedzia� Linn � ale wiele prowincji ma w tej chwili w�asne si�y zbrojne, kt�re nie musz� wcale stan�� po naszej stronie. Nasta�y ci�kie czasy.

��Wi�c doradzasz rozwag�.

��Ja zawsze doradzam rozwag�, generale.

��Ale pewnego dnia mo�esz mija doradzi� o jeden raz za du�o. Linn sk�oni� g�ow�.

��Mog� doradza� tylko to, co wydaje mi si� dobre i u�yteczne dla pana, generale.

��A ostatnio zawracasz mi g�ow� tym Harim Seldonem.

��On stanowi dla pana najwi�ksze zagro�enie, generale.

��Ci�gle o tym m�wisz, ale jako� tego nie widz�. To tylko profesor uniwersytecki.

��Jednak kiedy� by� Pierwszym Ministrem.

��Wiem, ale to by�o za czas�w Cleona. Czy od tamtej pory co� zawini�? Skoro czasy s� takie ci�kie, a zarz�dcy prowincji tak krn�brni, dlaczego jaki� profesor stanowi dla mnie najwi�ksze zagro�enie?

��Czasami pope�niamy wielki b��d � powiedzia� ostro�nie Linn (bo nale�a�o by� wielce ostro�nym, gdy poucza�o si� genera�a) � zak�adaj�c, �e cichy, nienarzucaj�cy si� nikomu cz�owiek nie jest niebezpieczny. Seldon by� bardzo niebezpieczny dla tych, kt�rzy mu si� przeciwstawili. Dwadzie�cia lat temu ruch joranumit�w niemal doprowadzi� do zguby pot�nego Pierwszego Ministra Cleona, Eto Demerzela.

Tennar skin�� g�ow�, ale niewielkie zmarszczki na jego czole zdradza�y, z jakim wysi�kiem przypomina sobie tamt� spraw�.

��To w�a�nie Seldon zniszczy� Joranum i zast�pi� Demerzela na stanowisku Pierwszego Ministra. Ruch joranumit�w przetrwa�, jednak Seldon spowodowa� jego rozbicie, tyle �e wcze�niej pozwoli�, by zamordowano Cleona.

��Ale Seldon to prze�y�, prawda?

��Ma pan absolutn� racj�. Seldon prze�y�.

��To dziwne. Dopuszczenie do zamordowania imperatora powinno oznacza� �mier� dla Pierwszego Ministra.

��Powinno. A jednak junta pozwoli�a mu �y�. Wtedy wydawa�o si�, �e to m�drzejsze posuni�cie.

��Dlaczego?

Linn westchn�� w g��bi duszy.

��Jest co�, co nazywaj� psychohistori�, generale.

��Nic o tym nie wiem � o�wiadczy� stanowczo Tennar.

W�a�ciwie przypomina� sobie jak przez mg��, �e Linn usi�owa� wielokrotnie porozmawia� z nim na ten temat, kt�ry jemu wydawa� si� tylko dziwn� zbieranin� sylab. Nigdy nie mia� ochoty o tym s�ucha�, a Linn dobrze wiedzia�, �e nie nale�y go naciska�. Teraz Tennar tak�e nie mia� na to ochoty, ale s�owa Linna brzmia�y tak, jakby kry�o si� w nich co� wa�nego. By� mo�e, pomy�la� genera�, powinienem go wys�ucha�.

��Prawie nikt nic o niej nie wie � powiedzia� Linn � cho� jest kilku takich� no� intelektualist�w, kt�rzy si� ni� interesuj�.

��A co to takiego?

��To skomplikowany system matematyczny. Tennar pokr�ci� g�ow�.

��Prosz� ci�, nie zawracaj mi tym g�owy. Potrafi� zliczy� moje dywizje. Tylko taka matematyka jest mi potrzebna.

��Chodzi o to, �e dzi�ki psychohistorii mo�na przewidywa� przysz�o�� � rzek� Linn.

Genera� wytrzeszczy� oczy.

��Chcesz powiedzie�, �e ten Seldon jest wr�bit�?

��Nie w potocznym znaczeniu tego s�owa. Przepowiada, pos�uguj�c si� nauk�.

��Nie wierz� w to.

��Trudno w to uwierzy�, ale tu, na Trantorze, Seldon sta� si� niemal kultow� postaci�. To samo dotyczy niekt�rych �wiat�w Zewn�trznych. Psychohistori� � gdyby da�o siej� wykorzysta� do przepowiadania przysz�o�ci lub gdyby ludzie uwierzyli, �e tak jest � mo�e by� pot�nym narz�dziem pozwalaj�cym utrzymywa� re�im. Jestem pewny, �e wie pan o tym, generale. Kto� powinien jedynie przepowiedzie�, �e nasz re�im przetrwa i przyniesie Imperium pok�j i dobrobyt. Ludzie, kt�rzy w to uwierz�, pomog� si� spe�ni� przepowiedni. Z drugiej strony, je�li Seldon chcia�by odwrotnej sytuacji, mo�e przepowiedzie� wojn� domow� i ruin�. W to tak�e ludzie uwierz�, a to spowodowa�oby destabilizacj� re�imu.

��W takim razie, pu�kowniku, musimy po prostu dopilnowa�, by przepowiednie psychohistorii by�y takie, jak chcemy.

��To Seldon musia�by je stworzy�, a on nie jest zwolennikiem re�imu. Wa�ne, generale, by�my inaczej potraktowali Projekt opracowywany na Uniwersytecie Streelinga, kt�ry ma doprowadzi� psychohistori� do perfekcji, a inaczej Hariego Seldona. Ta nauka mo�e by� wysoce u�yteczna, ale stanie si� tak wy��cznie wtedy, gdy na czele Projektu stanie kto� inny ni� Seldon.

��A s� inni, kt�rzy mogliby go zast�pi�?

��O tak. Trzeba si� tylko pozby� Seldona.

��W czym wi�c problem? Wystarczy wyda� rozkaz egzekucji� i po krzyku.

��By�oby lepiej, generale, gdyby rz�du nie kojarzono bezpo�rednio z takim posuni�ciem.

��Wyja�nij mi to!

��Zaaran�owa�em jego spotkanie z panem, generale, by dzi�ki swym umiej�tno�ciom m�g� pan oceni� jego osobowo��. B�dzie pan potem m�g� os�dzi�, czy pewne moje sugestie s� warte rozwa�enia czy nie.

��Kiedy ma si� odby� to spotkanie?

��Mia�o si� odby� ju� wkr�tce, ale przedstawiciele Projektu poprosili o kilka dni zw�oki, gdy� w�a�nie przygotowywali obchody sze��dziesi�tych urodzin Seldona. Wydawa�o mi si�, �e rozs�dnie b�dzie pozwoli� im na tydzie� op�nienia.

��Ale dlaczego? � dopytywa� si� Tennar. � Nie lubi� jakiegokolwiek okazywania s�abo�ci.

��Ma pan racj�, generale. Ma pan racj�. Jak zwykle, nie zawodzi pana instynkt. Wydawa�o mi si� jednak, �e racja stanu wymaga, by�my wiedzieli, co mog� poci�gn�� za sob� obchody jego urodzin.

��Dlaczego?

��Wszelka wiedza jest u�yteczna. Chcia�by pan, generale, obejrze� fragment obchod�w?

Tennar wci�� mia� ponur� min�.

��Czy to konieczne? � spyta�.

��To mo�e pana zainteresowa�.

Film � obraz i d�wi�k � by� doskona�y i przez d�u�sz� chwil� radosne obchody urodzin wype�nia�y do�� ponury pok�j, w kt�rym siedzia� genera�.

Linn komentowa� cicho:

��Wi�kszo�� z tego, co pan widzi, generale, odbywa si� w kompleksie budynk�w nale��cych do Projektu, ale pozosta�e tereny uniwersyteckie te� s� zaanga�owane w obchody. Przez chwil� b�dziemy mieli widok z g�ry i wtedy zobaczy pan, �e uroczysto�� odbywa si� na du�ym terenie. Prawd� m�wi�c, cho� nie mam w tej chwili danych, tu i �wdzie, na r�nych uniwersytetach i w r�nych sektorach, odbywaj� si� jednocze�nie obchody zwi�zane z g��wn� uroczysto�ci�. Imprezy wci�� trwaj� i zostan� przed�u�one co najmniej o dzie�.

��Chcesz mi powiedzie�, �e te uroczysto�ci odbywaj� si� na ca�ym Trantorze?

��W pewnym sensie. �wi�tuj� g��wnie intelektuali�ci, ale maj� one zadziwiaj�co szeroki zasi�g. Mo�na nawet powiedzie�, �e odbijaj� si� echem na innych �wiatach.

��Jak zdoby�e� ten film? Linn u�miechn�� si�.

��Nasze urz�dzenia zamontowane w budynkach Projektu s� ca�kiem dobre. Mamy te� wiarygodne �r�d�a informacji, wi�c niewiele mo�e si� sta�, o czym natychmiast nie wiedzieliby�my.

��No dobrze, Linn, do czego prowadz� twoje wnioski?

��Wydaje mi si�, generale, a jestem pewien, �e i panu wydaje si� to oczywiste, �e Hari Seldon jest przedmiotem kultu. Tak bardzo identyfikuje si� go z psychohistori�, �e gdyby�my chcieli si� go pozby� zbyt otwarcie, zniszczyliby�my ca�kowicie wiarygodno�� samej nauki. Na nic by si� nam to zda�o. Z drugiej strony, generale, Seldon si� starzeje, nietrudno wi�c sobie wyobrazi�, �e mo�e go zast�pi� inny cz�owiek, kto�, kogo sami wybierzemy i kto b�dzie przyja�nie nastawiony wobec naszych wielkich cel�w i nadziei zwi�zanych z Imperium. Gdyby da�o si� usun�� Seldona tak, by wygl�da�o to naturalnie, osi�gn�liby�my sukces.

��S�dzisz wi�c, �e powinienem si� z nim spotka�? � spyta� genera�. � Tak, �eby oceni� jego mo�liwo�ci i zdecydowa�, co powinni�my zrobi�. Musimy jednak by� ostro�ni, bo to znany cz�owiek.

��Mia�em ju� do czynienia ze znanymi lud�mi � powiedzia� ponuro Tennar.

��Tak � rzek� znu�ony Seldon � to rzeczywi�cie by� wielki triumf. Bawi�em si� znakomicie. Chyba nie b�d� si� m�g� doczeka� siedemdziesi�tki, �eby to wszystko powt�rzy�. Chocia� prawd� m�wi�c, jestem wyczerpany.

��No to prze�pij si�, tato � poradzi�, u�miechaj�c si� Raych. � Sen to najlepsze lekarstwo.

��Nie wiem, czy zdo�am si� odpr�y�, skoro za kilka dni mam si� spotka� z naszym wielkim przyw�dc�.

��Sam nie p�jdziesz na to spotkanie � rzuci�a ponuro Dors Venabili.

Seldon zmarszczy� brwi.

��Nie m�w ju� o tym, Dors. Musz� zobaczy� si� z nim sam na sam, to wa�ne.

��Sam nie b�dziesz bezpieczny. Pami�tasz, co si� sta�o dziesi�� lat temu, gdy nie pozwoli�e�, bym towarzyszy�a ci w spotkaniu z ogrodnikami?

��Nie ma obawy, �e zapomn�, skoro przypominasz mi o tym dwa razy na tydzie�. Jednak w tym wypadku zamierzam i�� sam. Co m�g�by mi zrobi�, staremu, absolutnie nieszkodliwemu cz�owiekowi, kt�ry pragnie si� dowiedzie�, czego od niego chce?

��A jak my�lisz, czego chce? � spyta� Raych, gryz�c palec.

��Domy�lam si�, �e chce tego, czego zawsze chcia� Cleon. Oka�e si�, �e w jaki� spos�b dowiedzia� si�, �e pos�uguj�c si� psychohistori�, mo�na przewidywa� przysz�o��, wi�c b�dzie chcia� jej u�y� do w�asnych cel�w. Niemal trzydzie�ci lat temu powiedzia�em Cleonowi, �e ta nauka nie jest jeszcze gotowa, i powtarza�em mu to, gdy by�em Pierwszym Ministrem� a teraz b�d� musia� powiedzie� to samo genera�owi Tennarowi.

��Sk�d wiesz, �e ci uwierzy? � spyta� Raych.

��S�dz�, �e znajd� spos�b, by go przekona�.

��Nie chc�, �eby� szed� tam sam � powiedzia�a Dors.

��Dors, kochanie, twoje �yczenia niczego nie zmieni�. W tym momencie rozmow� przerwa� Tamwile Elar.

��Jestem tu jedyn� osob� nie nale��c� do rodziny. Nie wiem, czy moje uwagi b�d� mile widziane.

��Prosz� bardzo � powiedzia� Seldon. � Skoro mo�e m�wi� jeden, niech wypowiedz� si� wszyscy.

��Chcia�bym zaproponowa� kompromis. Mo�e razem z mistrzem posz�oby kilku z nas. Niewielu. Mo�emy udawa�, �e jeste�my jego honorow� eskort�, jakby�my chcieli uczci� koniec obchod�w urodzin. Nie, nie chodzi mi o to, �e st�oczymy si� wszyscy w biurze genera�a. Nie my�l� nawet o tym, �e wejdziemy na tereny pa�acowe. Wynajmiemy jedynie pokoje w hotelu w Sektorze Imperialnym, na skraju terytori�w przylegaj�cych do pa�acu. Hotel Brzeg Kopu�y by�by odpowiedni. Zrobimy sobie dzie� odpoczynku.

��Tylko tego nam brakuje � warkn�� Seldon. � Dnia odpoczynku.

��To nie dotyczy pana, mistrzu � powiedzia� natychmiast Elar. � Pan spotka si� z genera�em Tennarem. Pozostali sprawi� jednak, �e ludzie z Sektora Imperialnego zrozumiej�, jak� cieszy si� pan popularno�ci�� a mo�e i sam genera� to zauwa�y. Je�li b�dzie wiedzia�, �e czekamy na pana powr�t, to mo�e powstrzyma si� od zrobienia panu czego� z�ego.

Po tych s�owach zapad�o znacz�ce milczenie. Wreszcie Raych stwierdzi�:

��To b�dzie wygl�da�o, jakby�my si� chcieli popisa�. �wiat zna inny wizerunek taty.

��Nie interesuje mnie wizerunek Hariego � powiedzia�a Dors. � Mnie interesuje jego bezpiecze�stwo. Skoro nie mo�emy zak��ci� spokoju genera�a ani wej�� na tereny pa�acowe, to osi�gniemy nasz cel, je�li zgromadzimy si� tak blisko Tennara, jak to mo�liwe. Dzi�kuj� za cenn� propozycj�, doktorze Elar.

��Mnie si� ona nie podoba � powiedzia� Seldon.

��Ale mi si� podoba � o�wiadczy�a Dors � wi�c je�li cho� tyle mog� zrobi�, by zapewni� ci ochron�, to b�d� si� upiera�a przy tym pomy�le.

Manella, kt�ra do tej pory tylko s�ucha�a, stwierdzi�a:

��Wizyta w Brzegu Kopu�y mo�e by� bardzo zabawna.

��Nie mia�am na my�li zabawy, ale mi�o mi b�dzie, je�li nas poprzesz � rzek�a Dors.

Sta�o si� tak, jak m�wili. Nast�pnego dnia oko�o dwudziestu pracownik�w Projektu rozgo�ci�o si� w hotelu Brzeg Kopu�y, a okna ich pokoj�w wychodzi�y na otwarte przestrzenie teren�w pa�acowych.

Dzie� p�niej, po po�udniu, uzbrojeni stra�nicy zabrali Hariego Seldona i powiedli go na spotkanie z genera�em.

Niemal w tym samym czasie znikn�a Dors Venabili, ale do�� d�ugo nie zauwa�ono jej nieobecno�ci. Kiedy si� wreszcie zorientowano, nikt si� nie domy�la�, co si� z ni� sta�o, a radosny nastr�j gwa�townie zamieni� si� w niepok�j.

Dors Venabili mieszka�a w Pa�acu Imperialnym dziesi�� lat. Jako �ona Pierwszego Ministra mia�a wsz�dzie wst�p, mog�a te� przemieszcza� si� swobodnie z teren�w pod kopu�� na te na otwartej przestrzeni. Przepustk� by�y odciski jej palc�w.

W zamieszaniu, kt�re towarzyszy�o zab�jstwu Cleona, nie anulowano przepustki, teraz wi�c, po raz pierwszy od tamtego przera�aj�cego dnia, mog�a bez przeszk�d wydosta� si� na otwart� przestrze�.

Zawsze wiedzia�a, �e �atwo uda jej si� to zrobi� tylko raz, gdy� je�li kto� j� przy�apie, przepustka zostanie anulowana� ale w�a�nie teraz nasta� ten w�a�ciwy moment.

Niebo pociemnia�o, gdy wysz�a na otwart� przestrze�, poczu�a te� nag�y spadek temperatury. W �wiecie okrytym kopu�� noc� zawsze by�o nieco ja�niej ni� w warunkach naturalnych, a za dnia �wiat�o nie by�o a� tak jasne. Oczywi�cie, r�wnie� temperatury by�y pod kopu�� nieco wy�sze, a pogoda odrobin� �agodniejsza ni� na otwartych przestrzeniach.

Wi�kszo�� Trantorczyk�w nie zdawa�a sobie z tego sprawy, gdy� ca�e �ycie sp�dzali pod kopu��. Dors spodziewa�a si� zmiany warunk�w atmosferycznych, ale nie mia�o to dla niej znaczenia.

Sz�a g��wn� alej�. W�a�nie tu otwiera�a si� kopu�a, na kt�rej skraju sta� hotel Brzeg Kopu�y. Droga by�a oczywi�cie jasno o�wietlona, tak wi�c ciemno�ci niczego nie zmienia�y.

Dors wiedzia�a, �e zostanie zatrzymana, nim pokona sto metr�w, a mo�e nawet mniej, je�li wzi�� pod uwag� obecn� paranoidaln� sytuacj� junty. Obecno�� kogo� obcego powinna by� natychmiast wykryta. I nie rozczarowa�a si�. Nagle pojawi� si� ma�y samoch�d naziemny, a stra�nik wrzasn�� przez uchylone okno:

��Co tu pani robi?! Dok�d pani idzie?! Dors zignorowa�a pytanie i sz�a dalej. Stra�nik krzykn��:

��St�j! � Nast�pnie gwa�townie zatrzyma� samoch�d i wysiad�; Dors tego w�a�nie chcia�a.

M�czyzna trzyma� miotacz swobodnie � nie zamierza� jej grozi�, po prostu demonstrowa� jego istnienie.

��Pani numer identyfikacyjny � rzuci�.

��Chc� tw�j samoch�d � powiedzia�a Dors.

��Co takiego?! � spyta� wyra�nie rozw�cieczony. � Pani numer identyfikacyjny. Natychmiast! � Podni�s� miotacz.

��Nie potrzebujesz mojego numeru identyfikacyjnego � o�wiadczy�a spokojnie Dors, a potem podesz�a do stra�nika.

M�czyzna zrobi� krok w ty�.

��Je�li si� pani nie zatrzyma i nie oka�e numeru identyfikacyjnego, zastrzel� pani�.

��Nie! Rzu� miotacz!

M�czyzna zacisn�� usta. Zbli�y� palec do spustu, ale zanim zdo�a� go dotkn��, ju� le�a� na ziemi.

P�niej nie potrafi� dok�adnie opisa�, co si� sta�o. Potrafi� jedynie wykrztusi�:

��A sk�d mia�em wiedzie�, �e to by�a Tygrysica? (Mia�y nadej�� takie czasy, �e by�by dumny z tego spotkania.) � Porusza�a si� tak szybko, �e nie widzia�em dok�adnie ani tego, co zrobi�a, ani tego, co si� sta�o. W pewnej chwili chcia�em j� zastrzeli�, gdy� by�em pewien, �e to jaka� wariatka, a nast�pnie poczu�em, �e jestem obezw�adniony.

Dors trzyma�a stra�nika w �elaznym u�cisku, a jego r�k� � t�, w kt�rej trzyma� miotacz � wykr�ci�a i unios�a wysoko.

��Albo natychmiast rzucisz miotacz, albo z�ami� ci r�k� � sykn�a. Gwardzista czu�, �e ucisk jego piersi odbiera mu oddech. U�wiadomiwszy sobie, �e nie ma wyboru, rzuci� miotacz.

Venabili pu�ci�a go, ale nim zdo�a� wykona� najmniejszy cho�by ruch, zobaczy� sw�j miotacz w d�oni Dors.

��Mam nadziej�, �e zostawi�e� detektory na miejscu. Nie pr�buj zbyt szybko sk�ada� raportu o tym, co si� sta�o� Radz� ci zastanowi� si�, co powiesz prze�o�onym. To, �e nieuzbrojona kobieta zabra�a ci miotacz i samoch�d, mo�e oznacza� koniec twojej s�u�by dla junty.

Dors uruchomi�a pojazd i pomkn�a g��wn� drog�. Po dziesi�ciu latach pobytu na terenach pa�acowych wiedzia�a doskonale, dok�d zmierza. Oficjalny samoch�d naziemny nie by� obcym obiektem na tym terenie i nie m�g� by� zatrzymany. Jednak Dors chcia�a szybko dotrze� do celu, tote� nie �a�owa�a silnika; rozp�dzi�a pojazd do dwustu kilometr�w na godzin�. Tym w ko�cu zwr�ci�a na siebie uwag�. Zignorowa�a radiowe wezwania, w kt�rych domagano si� podania przyczyny rozwini�cia takiej pr�dko�ci. Wkr�tce czujniki samochodu poinformowa�y j�, �e p�dzi za ni� inny pojazd.

Wiedzia�a, �e zostanie wys�any sygna� ostrzegawczy, a na jej przybycie b�d� czeka�y inne samochody naziemne, ale wszystkie one niewiele mog�y zdzia�a�. Raczej nie spr�buj� te� jej rozstrzela�, gdy� nikt nie chcia� si� nara�a� na przes�uchania.

Kiedy dotar�a do budynku, ku kt�remu zmierza�a, czeka�y na ni� dwa pojazdy. Wysiad�a spokojnie i ruszy�a do wej�cia. Na jej drodze natychmiast stan�o dw�ch m�czyzn, najwyra�niej zdumionych, �e kierowca nie jest stra�nikiem, a kobiet� ubran� w cywilne szaty.

��Co pani tu robi? Dlaczego pani tak gna�a?

��Mam wa�n� wiadomo�� dla pu�kownika Hendera Linna � odpar�a spokojnie.

��Doprawdy? � zapyta� szorstko stra�nik. Przy wej�ciu sta�o ju� teraz czterech m�czyzn. � Pani numer identyfikacyjny.

��Prosz� mnie nie zatrzymywa� � rzuci�a Dors.

��Powiedzia�em: numer identyfikacyjny.

��Trac� przez pana czas.

Nagle jeden z m�czyzn powiedzia�:

��Wiecie, do kogo ona jest podobna? Do �ony by�ego Pierwszego Ministra. To doktor Venabili. To� Tygrysica!

Wszyscy jako� dziwnie cofn�li si� o krok, ale jeden oznajmi�:

��Jest pani aresztowana.

��Czy�by? � odpar�a Dors. � Skoro jestem Tygrysica, powinni�cie wiedzie�, �e jestem znacznie silniejsza ni� kt�rykolwiek z was, a moje ruchy s� o wiele szybsze. Proponuj�, by�cie zaprowadzili mnie spokojnie do �rodka, a wtedy zobaczymy, co pu�kownik Linn ma mi do powiedzenia.

��Jest pani aresztowana � powt�rzy� stra�nik, a w Dors wycelowano cztery miotacze.

��No dobrze. Skoro nalegacie � powiedzia�a.

Wykona�a gwa�towny ruch i nagle dwaj stra�nicy padli z j�kiem na ziemi�. Tymczasem Dors ju� sta�a, trzymaj�c miotacze w obu d�oniach.

��Stara�am si� nie zrobi� im krzywdy, ale jest ca�kiem mo�liwe, �e z�ama�am im nadgarstki. Pozostali�cie wy dwaj, ale potrafi� strzela� szybciej ni� wy. Je�li kt�rykolwiek wykona cho�by najmniejszy ruch, powtarzam najmniejszy, b�d� musia�a z�ama� swoje zasady i zabij� was. Bardzo tego nie lubi�, wi�c b�agam, nie zmuszajcie mnie, bym musia�a to zrobi�.

Zapad�a absolutna cisza, a dwaj stra�nicy stali spokojnie i rzeczywi�cie si� nie ruszali.

��Proponuj� � powiedzia�a Dors � by�cie zaprowadzili mnie przed oblicze pu�kownika, a potem wezwali pomoc medyczn� dla koleg�w.

Propozycja okaza�a si� zbyteczna. Pu�kownik Linn wy�oni� si� w�a�nie ze swojego biura.

��Co si� tu dzieje? Co�

��Ach! Pan pozwoli, �e si� przedstawi� � zwr�ci�a si� do niego Dors. � Jestem doktor Dors Venabili, �ona profesora Hariego Seldona. Przyby�am, by zobaczy� si� z panem w wa�nej sprawie. Tych czterech usi�owa�o mnie zatrzyma� i w rezultacie dw�ch jest rannych. Prosz� ich odes�a�, �eby�my mogli porozmawia�. Nic panu nie zrobi�.

Linn popatrzy� na czterech stra�nik�w, a potem na Dors i powiedzia� spokojnie:

��Nic mi pani nie zrobi? Cho� tym czterem stra�nikom nie uda�o si� pani powstrzyma�, na moje wezwanie mog� si� tu natychmiast zjawi� cztery tysi�ce.

��To prosz� ich wezwa�. Cho�by nie wiem jak szybko przybyli, i tak nie zdo�aj� pana uratowa�, je�li postanowi� go zabi�. Prosz� odwo�a� stra�nik�w, �eby�my mogli porozmawia� prywatnie. Linn zwolni� stra�nik�w i powiedzia�:

��Dobrze, prosz� wej��. Porozmawiamy. Ale ostrzegam pani�, doktor Venabili, jestem pami�tliwy.

��Ja te� � odpowiedzia�a Dors. Weszli do siedziby Linna.

��Doktor Venabili, prosz� mi dok�adnie wyja�ni�, w jakim celu pani tu przyby�a � powiedzia� niemal kurtuazyjnie Linn.

Dors rzuci�a mu niezbyt gro�ny, ale i niezbyt przyjemny u�miech.

��Mo�e zaczniemy od tego � oznajmi�a � �e przyby�am tu, by pokaza� panu, �e mog� si� tu przedosta�, kiedy tylko zechc�.

��Tak?

��Tak. Mojego m�a zabrano na spotkanie z genera�em urz�dowym samochodem naziemnym eskortowanym przez uzbrojonych �o�nierzy. Ja opu�ci�am hotel mniej wi�cej w tym samym czasie, pieszo i nieuzbrojona. No i prosz�, stoj� tu przed panem i jak s�dz�, znalaz�am si� w pa�acu wcze�niej ni� on. �eby dosta� si� do pana, musia�am przedrze� si� przez pi�ciu stra�nik�w, wliczaj�c tego, kt�remu zabra�am pojazd. Przedar�abym si� nawet przez pi��dziesi�ciu.

Linn flegmatycznie skin�� g�ow�.

��Jak rozumiem, to pani� nazywaj� czasami Tygrysic�.

��Tak o mnie m�wiono. Ale do rzeczy. Przyby�am do pana, gdy� musz� si� upewni�, �e mojemu m�owi nie stanie si� krzywda. Udaje si� do jaskini genera�a, je�li mog� u�y� takiego dramatycznego por�wnania, wi�c chc�, by wyszed� z niej bez obra�e� i niewystraszony.

��O ile mi wiadomo, w rezultacie tego spotkania pani m�owi nic si� nie stanie. Ale co do pani, chcia�bym si� dowiedzie�, dlaczego przyby�a pani w�a�nie do mnie. Dlaczego nie posz�a pani prosto do genera�a?

��Bo z was dw�ch to pan ma rozum.

Przez chwil� panowa�o milczenie, po czym Linn stwierdzi�:

��Taka uwaga mog�aby by� wielce niebezpieczna, gdyby j� pods�uchano.

��Bardziej niebezpieczna dla pana ni� dla mnie, radz� wi�c, by upewni� si� pan, czy nas nie pods�uchuj�. No dobrze, je�li wydaje si� panu, �e mo�na mnie po prostu uciszy�, a mojego m�a uwi�zi� albo skaza� i wykona� egzekucj�, to myli si� pan. Rozczaruje si� pan, s�dz�c, �e nie b�d� mog�a nic zrobi�. � Wskaza�a dwa miotacze le��ce przed ni� na stole. � Wesz�am na tereny pa�acowe bez broni. Przed panem stan�am z dwoma miotaczami. Gdybym nie mia�a miotaczy, mia�abym no�e, a jestem ekspertem w pos�ugiwaniu si� nimi. A nawet gdybym nie mia�a ani miotaczy, ani no�y, i tak by�abym gro�na. Stolik, przy kt�rym siedzimy, jest metalowy i najwyra�niej do�� solidny.

��W rzeczy samej.

Dors unios�a d�onie i rozsun�a palce, jakby chcia�a pokaza�, �e nie trzyma broni. A potem opu�ci�a r�ce i pog�adzi�a powierzchni� stolika.

Nagle podnios�a pi��, a nast�pnie grzmotn�a w blat. G�o�ny trzask, kt�ry da� si� s�ysze�, przypomina� niemal uderzenie metalu o metal. Dors u�miechn�a si� i podnios�a d�o�.

���adnego zadrapania. �adnego b�lu � powiedzia�a. � Ale zauwa�y pan, �e tam gdzie uderzy�am, w stoliku jest ma�e wg��bienie. Gdyby ten cios spad� z t� sam� si�� na czyj�� czaszk�, ta rozpad�aby si� na kawa�ki. Prawd� m�wi�c, nigdy nie zrobi�am czego� takiego ani nikogo nie zabi�am, cho� zrani�am ju� wielu. Niemniej jednak, je�li profesorowi Seldonowi spadnie w�os z g�owy�

��Wci�� pani grozi?

��Obiecuj�. Nie zrobi� nic, je�li profesorowi Seldonowi nie stanie si� krzywda. W przeciwnym razie, pu�kowniku Linn, b�d� zmuszona okaleczy� lub zabi� pana i obiecuj� raz jeszcze, to samo zrobi� z genera�em Tennarem.

��Nie podo�a pani ca�ej armii bez wzgl�du na to, jak drapie�na z pani tygrysica. I co wtedy? � spyta� Linn.

��Znane opowie�ci bywaj� przesadzone � powiedzia�a Dors. � Wcale nie by�am a� tak drapie�na, ale opowiada si� o wiele wi�cej, ni� wydarzy�o si� naprawd�. Pa�scy stra�nicy stch�rzyli, kiedy mnie rozpoznali, i sami b�d� rozpowiadali t� histori�, dodaj�c, jak dosta�am si� do pana. Pu�kowniku Linn, nawet armia mo�e si� zawaha�, zanim mnie zaatakuje, ale gdyby �o�nierze to zrobili i zniszczyli mnie, niech si� pan strze�e gniewu ludu. Junta utrzymuje porz�dek, ale jej w�adza jest bardzo niepewna, a pan nie b�dzie chcia� pogorszy� tego stanu. Niech pan wi�c tylko pomy�li, jak proste jest alternatywne rozwi�zanie. Wystarczy nie skrzywdzi� profesora Hariego Seldona.

��Nie zamierzamy go skrzywdzi�.

��To po co to ca�e spotkanie?

��Nie ma w tym nic niezwyk�ego. Genera�a interesuje psychohistoria. Zapisy dotycz�ce rz�du pokazuj� jasno, �e interesowa� si� ni� stary imperator Cleon, a tak�e Demerzel, kiedy by� Pierwszym Ministrem. Dlaczego my nie mieliby�my by� ni� zainteresowani? Tak naprawd�, interesuje nas ona jeszcze bardziej.

��A to dlaczego?

��Bo up�yn�o ju� wiele czasu. Jak rozumiem, pocz�tkowo psychohistoria by�a do�� lu�nym pomys�em profesora Seldona. Czyst� teori�. Przez niemal trzydzie�ci lat pracowa� nad ni� z coraz wi�kszym zapa�em oraz z pomoc� coraz liczniejszych zespo��w. Robi� to niemal wy��cznie za pieni�dze rz�du, wi�c w pewnym sensie jego odkrycia i techniki s� w�asno�ci� rz�du. Zamierzamy zapyta� go o psychohistori�, kt�ra obecnie musi by� znacznie bardziej zaawansowana ni� w czasach Demerzela i Cleona, i oczekujemy, �e powie nam to, co pragniemy wiedzie�. Chcemy czego� bardziej praktycznego ni� wizja r�wna� k��bi�cych si� w powietrzu. Rozumie mnie pani?

��Tak � odpar�a Dors, marszcz�c czo�o.

��I jeszcze jedno. Prosz� nie my�le�, �e niebezpiecze�stwo grozi pani m�owi jedynie ze strony rz�du i �e gdyby sta�a mu si� krzywda, b�dzie pani natychmiast musia�a zaatakowa� w�a�nie nas. Profesor Seldon mo�e mie� ca�kiem prywatnych wrog�w. Nic mi o tym nie wiadomo, ale z pewno�ci� jest to mo�liwe.

��Zapami�tam to sobie. A teraz chc�, by tak to pan zaaran�owa�, �ebym towarzyszy�a m�owi podczas spotkania z genera�em. Chc� mie� stuprocentow� pewno��, �e jest bezpieczny.

��Trudno b�dzie tego dokona�, a poza tym potrzeba na to nieco czasu. Nie mo�na przerywa� rozmowy, ale je�li zechce pani poczeka� do ko�ca�

��Radz� to za�atwi�. Niech pan nie liczy na to, �e wystawi mnie do wiatru i pozostanie przy �yciu.

Genera� Tennar patrzy� na Hariego Seldona, wytrzeszczaj�c oczy, a palcami b�bni� cicho po biurku, przy kt�rym siedzia�.

��Trzydzie�ci lat � powiedzia�. � Trzydzie�ci lat, a pan m�wi mi, �e wci�� nie ma nic do zaprezentowania?

��W�a�ciwie dwadzie�cia osiem lat, panie generale. Tennar zignorowa� jego s�owa.

��A wszystko na koszt rz�du. Czy pan wie, profesorze, ile miliard�w kredyt�w zainwestowano w pa�ski Projekt?

��Nie mam w tej chwili dok�adnych danych, panie generale, ale mamy rejestry, na podstawie kt�rych mog� szybko uzyska� odpowied� na pa�skie pytanie.

��My te� je mamy. Rz�d, profesorze, nie ma nieprzebranych �r�de� funduszy. Stare dobre czasy ju� min�y. My nie podchodzimy do finans�w tak niefrasobliwie jak Cleon. Podnoszenie podatk�w nie jest popularne, a potrzebujemy kredyt�w na wiele spraw. Wezwa�em tu pana w nadziei, �e wynagrodzi nas pan w pewien spos�b swoj� psychohistori�. Skoro pan tego nie potrafi, to musz� powiedzie� ca�kiem szczerze, b�dziemy musieli zakr�ci� kranik. Je�li zdo�a pan kontynuowa� badani� bez funduszy rz�dowych, niech pan to robi, chyba �e poka�e mi pan co�, co uzasadni ponoszone wydatki. Tylko tyle musi pan zrobi�.

��Generale, ��da pan ode mnie rzeczy niemo�liwych. Powiem tylko tyle, �e nie udzielaj�c mi pomocy rz�dowej, odrzuca pan przysz�o��. Prosz� mi da� troch� czasu, a wtedy by� mo�e�

��R�ne rz�dy s�ucha�y ju� tego pa�skiego �by� mo�e� przez ca�e dziesi�ciolecia. Czy� nie jest prawd�, profesorze, �e pa�ska psychohistoria przepowiedzia�a, �e pozycja junty jest niepewna, �e moja w�adza jest niestabilna i �e ju� nied�ugo upadniemy?

Seldon zmarszczy� brwi.

��Technika nie jest jeszcze dostatecznie rozwini�ta, bym m�g� powiedzie�, �e tak w�a�nie twierdzi psychohistoria.

��A ja panu m�wi�, �e psychohistoria tak w�a�nie twierdzi i �e przekonanie to jest powszechne w�r�d pracownik�w Projektu.

��Nie � odpowiedzia� �arliwie Seldon. � To nieprawda. Mo�liwe, �e kilku z nas zinterpretowa�o pewne zale�no�ci, by wykaza�, �e junta mo�e by� niestabiln� form� rz�d�w, ale s� te� inne zale�no�ci, kt�re mo�na z �atwo�ci� tak zinterpretowa�, by wykaza�, �e jest odwrotnie. W�a�nie dlatego musimy kontynuowa� badania. Obecnie zbyt �atwo mo�na wykorzysta� niekompletne dane i mylne rozumowanie, by doj�� do takich wniosk�w, jakich sobie �yczymy.

��Je�li jednak postanowi pan przedstawi� wniosek, �e rz�d jest niestabilny, i powie pan, �e psychohistoria to potwierdza, cho�by wcale tak nie by�o, czy nie zwi�kszy to niestabilno�ci?

��Rzeczywi�cie, mo�e si� tak sta�, panie generale. Ale je�li og�osimy, �e rz�d jest stabilny, mo�e to zwi�kszy� jego stabilno��. Wielokrotnie rozmawia�em o tym z imperatorem Cleonem. Mo�na u�y� psychohistorii jako narz�dzia do manipulowania emocjami ludzi i osi�gania kr�tkoterminowych efekt�w. Jednak na d�u�sz� met� przepowiednie oka�� si� najprawdopodobniej niekompletne b�d� ca�kiem mylne, a wtedy psychohistoria straci pok�adane w niej zaufanie i odejdzie w zapomnienie. Jakby jej w og�le nie by�o.

��Do�� tego! Niech pan mi powie wprost! Co psychohistoria m�wi o moim rz�dzie?

��Wykazuje, jak s�dzimy, �e s� w nim pewne niestabilne elementy, ale nie jeste�my pewni, i nie mo�emy by�, jak mo�na to pogorszy� czy polepszy�.

��Innymi s�owy, psychohistoria m�wi panu po prostu to samo, co wiedzia�by pan bez niej, i w�a�nie w to rz�d zainwestowa� niezliczone stosy kredyt�w.

��Nadejd� takie czasy, �e psychohistoria powie nam to, czego nie wiedzieliby�my bez niej, a wtedy inwestycje zwr�c� si�, i to wielokrotnie.

��Jak d�ugo jeszcze trzeba b�dzie na to czeka�?

��Mam nadziej�, �e nied�ugo. Przez ostatnie lata zrobili�my bardzo obiecuj�ce post�py.

Tennar zn�w stuka� paznokciem w blat biurka.

��To za ma�o. Prosz� mi powiedzie� co�, co mog�oby pom�c. Co� u�ytecznego.

Seldon zastanowi� si�, po czym stwierdzi�:

��Mog� przygotowa� panu szczeg�owy raport, ale to zajmie troch� czasu.

��Oczywi�cie. Dni, miesi�ce, lata� i jako� nigdy nie uda si� go napisa�. Uwa�a mnie pan za g�upca?

��Nie, oczywi�cie, �e nie, generale. Ale nie chcia�bym, by i mnie uwa�ano za g�upca. Mog� panu powiedzie� co�, za co sam wezm� pe�n� odpowiedzialno��. Widzia�em to w moich badaniach psychohistorycznych, cho� mog�em to �le zinterpretowa�. Skoro jednak pan nalega�

��Nalegam.

��Przed chwil� wspomnia� pan o podatkach, m�wi�c, �e trudno je podnosi�. Oczywi�cie, zawsze trudno to zrobi�. Ka�dy rz�d musi sprawowa� w�adz�, zbieraj�c fundusze w tej czy w innej formie. S� tylko dwa sposoby na pozyskanie kredyt�w. Pierwszy to okradanie s�siada, drugi przekonanie w�asnych obywateli, by przyznali kredyty dobrowolnie i pokojowo. Poniewa� ustanowili�my Imperium Galaktyczne, kt�re od tysi�cy lat rozs�dnie prowadzi�o swoje interesy, nie ma mowy o okradaniu jakiego� s�siada, z wyj�tkiem mo�e okazjonalnych rebelii i represji za nie. To nie zdarza si� na tyle cz�sto, by mog�o wspiera� finanse rz�du, a nawet gdyby tak by�o, i tak rz�d by�by na tyle niestabilny, �e nie przetrwa�by d�ugo. � Seldon wzi�� g��boki oddech i kontynuowa�: � Tak wi�c nale�y zwi�kszy� liczb� kredyt�w, prosz�c obywateli o przekazanie cz�ci ich dochod�w na cele rz�dowe. Poniewa� rz�d b�dzie w takich warunkach pracowa� wydajnie, obywatele prawdopodobnie lepiej wydadz� w ten spos�b swoje kredyty, ni� gdyby je odk�adali, ka�dy na swoje potrzeby, �yj�c w niebezpiecznej i chaotycznej anarchii. Chocia� jednak wymagania te s� rozs�dne, a obywatele lepiej by zrobili, gdyby p�acili podatki b�d�ce cen� za utrzymanie stabilnego i wydajnego rz�du, niestety czyni� to niech�tnie. Aby prze�ama� t� niech��, rz�dy musz� wyja�ni�, �e nie zabieraj� zbyt wielu kredyt�w i �e bior� pod uwag� prawa oraz korzy�ci obywateli. Innymi s�owy, musz� obni�y� oprocentowanie pobierane od niskich dochod�w; musz� pozwoli� na r�nego rodzaju odpisy, nim zostanie oszacowany podatek, i tak dalej. W miar� up�ywu czasu sytuacja podatkowa nieuchronnie coraz bardziej si� komplikuje, gdy� r�ne �wiaty, r�ne sektory na ka�dym ze �wiat�w i r�ne dzia�y ekonomii domagaj� si� specjalnego traktowania. W rezultacie aparat podatkowy rozrasta si� niepomiernie i komplikuje, i coraz trudniej go kontrolowa�. Przeci�tny obywatel nie potrafi ju� zrozumie�, dlaczego i ile musi p�aci� podatk�w, co mu wolno, a czego nie. Rz�d i agencja podatkowa bardzo cz�sto r�wnie� tego nie wiedz�. Co wi�cej, wci�� trzeba przeznacza� coraz wi�ksze cz�ci zbieranych funduszy na prowadzenie bardzo wymy�lnej dzia�alno�ci podatkowej: na gromadzenie danych, �ciganie przest�pstw podatkowych. Tak wi�c mimo wszelkich wysi�k�w zmniejsza si� ilo�� kredyt�w przeznaczanych na dobre i u�yteczne cele. W rezultacie sytuacja podatkowa wp�ywa na wszystkie dziedziny, nawet staje si� powodem niezadowolenia i zamieszek. W ksi��kach historycznych tendencyjnie przypisuje si� te sprawy chciwym biznesmenom, skorumpowanym politykom, brutalnym wojownikom czy ambitnym wicekr�lom, ale to tylko jednostki, kt�re czerpi� korzy�ci z nadmiernego wzrostu podatk�w.

��Czy chce mi pan powiedzie�, �e nasz system podatkowy jest zbyt skomplikowany? � spyta� ostro genera�.

��Gdyby nie by�, to o ile mi wiadomo, by�by to jedyny taki przypadek w historii � stwierdzi� Seldon. � Psychohistoria m�wi mi, �e wzrost podatk�w jest nieunikniony.

��Co w takim razie mamy zrobi�?

��Tego nie umiem panu powiedzie�. W�a�nie dlatego chcia�bym przygotowa� raport, co jak pan wspomnia�, mo�e zaj�� nieco czasu.

��Dajmy sobie spok�j z raportem. To system podatkowy jest zbyt skomplikowany, prawda? Czy� nie to chcia� pan powiedzie�?

��By� mo�e tak jest � odpar� ostro�nie Seldon.

��I �eby to zmieni�, kto� musi go upro�ci�., tak bardzo jak to tylko mo�liwe.

��Musia�bym przeanalizowa�

��Nonsens. Przeciwie�stwem systemu skomplikowanego jest system maksymalnie uproszczony. Nie potrzebuj� pa�skiego raportu, by to zrozumie�.

��B�dzie, jak pan chce, generale � rzek� Seldon.

W tym momencie genera� spojrza� w g�r�, jakby go zawo�ano � i rzeczywi�cie tak by�o. Zacisn�� d�onie, a w pokoju pojawi�y si� holowizyjne wizerunki pu�kownika Linna i Dors Venabili.

Seldon, jak ra�ony piorunem, krzykn��:

��Dors! Co tu robisz?!

Genera� nie odezwa� si� ani s�owem, ale zmarszczy� brwi w ponurym grymasie.

Genera� mia� z�� noc, a co �atwo zrozumie�, r�wnie z�� noc mia� pu�kownik. Spotkali si� teraz obaj i obaj byli zak�opotani.

��Powiedz mi jeszcze raz, co zrobi�a ta kobieta � poleci� Tennar.

Linn wygl�da�, jak gdyby mia� na ramionach ogromny ci�ar.

��To Tygrysica. Tak j� nazywaj�. Nie wiem dlaczego, ale wygl�da tak, jakby nie by�a w pe�ni cz�owiekiem. Jest kim� w rodzaju niesamowicie przygotowanego wojownika, bardzo pewnego siebie� i generale, przera�aj�cego.

��Przestraszy�a ci�? Samotna kobieta?

��Prosz� mi pozwoli� zrelacjonowa� dok�adnie, co zrobi�a, i dorzuci� jeszcze kilka szczeg��w. Nie wiem, na ile prawdziwe s� wszystkie opowie�ci o niej, ale to, co si� sta�o wczoraj wieczorem, jest a� nadto prawdziwe.

Linn raz jeszcze opowiedzia� histori�, a genera� s�ucha� jej, wydymaj�c policzki.

���le � powiedzia�. � Co teraz zrobimy?

��My�l�, �e nie mamy wyboru. Chcemy psychohistorii�

��Tak, to prawda � potwierdzi� genera�. � Seldon powiedzia� mi co� o podatkach, co� Niewa�ne. W tej chwili nie o to chodzi. M�w dalej.

Linn, kt�ry w wielkim zdenerwowaniu pozwoli� sobie na okazanie cienia zniecierpliwienia, kontynuowa�:

��Jak ju� m�wi�em, chcemy psychohistorii, ale bez Seldona. On i tak jest ju� sko�czony. Im d�u�ej si� mu przygl�dam, tym wyra�niej widz� starzej�cego si� naukowca, �yj�cego tym, czego dokona� w przesz�o�ci. Mia� niemal trzydzie�ci lat, by osi�gn�� sukces w psychohistorii, ale mu si� nie uda�o. Bez niego, z nowymi lud�mi u steru, psychohistoria mo�e si� szybciej rozwin��.

��Tak, zgadzam si�. A co z t� kobiet�?

��No w�a�nie. Nie brali�my jej pod uwag�, gdy� bardzo dba�a, �eby pozosta� na drugim planie. Teraz jednak jestem prawie pewien, �e dop�ki ta kobieta pozostanie przy �yciu, dop�ty trudno b�dzie, a mo�e nawet nie spos�b usun�� Seldona po cichu, nie wci�gaj�c w to rz�du.

��Naprawd� wierzysz, �e ona mog�aby nam obu powa�nie zagrozi�, gdyby dowiedzia�a si�, �e skrzywdzili�my jej m�a? � spyta� genera�, wydymaj�c pogardliwie usta.

��Naprawd� w to wierz�. Co wi�cej, podejrzewam, �e mog�aby wszcz�� bunt. Zrobi dok�adnie to, co obieca�a.

��Stajesz si� tch�rzem.

��Prosz�, generale, ja tylko usi�uj� post�powa� rozs�dnie. Nie wycofuj� si�. Musimy si� zaj�� t� Tygrysica. � Przerwa� i zastanawia� si� przez chwil�. � Prawd� m�wi�c, moi informatorzy m�wili o tym, ale przyznaj�, �e nie przywi�zywa�em do tego wystarczaj�cej wagi.

��Jak twoim zdaniem mo�emy si� jej pozby�?

��Nie wiem � odpowiedzia� Linn, a potem wolno doda�: � Ale mo�e kto� inny wie.

Seldon tak�e mia� z�� noc, a i dzie� nie zapowiada� si� o wiele lepiej. Niecz�sto z�o�ci� si� na Dors, ale tym razem rozz�o�ci� si� okropnie.

��Jak mog�a� tak g�upio post�pi�?! � rzuci�. � Ma�o ci by�o, �e wszyscy zatrzymali�my si� w Brzegu Kopu�y? Przecie� ju� to wystarczy�o, by jaki� paranoiczny w�adca pomy�la� o spisku.

��Dlaczego? Nie byli�my uzbrojeni, Hari. Przybyli�my tam na zako�czenie obchod�w twoich urodzin. Nie stanowili�my dla nikogo zagro�enia.

��Tak, ale potem ty dokona�a� tej swojej inwazji na tereny pa�acowe. To niewybaczalne. Pogna�a� do pa�acu, by przeszkodzi� w moim spotkaniu z genera�em, chocia� wielokrotnie i wyra�nie m�wi�em, �e nie chc�, by� si� tam pojawi�a. Wiesz, �e mia�em w�asne plany.

��Twoje pragnienia, rozkazy i plany s� na drugim miejscu, je�li chodzi o twoje bezpiecze�stwo. Dla mnie to by�o najwa�niejsze.

��Nie by�em w niebezpiecze�stwie.

��Nie zak�ada�abym tego tak beztrosko. Dokonano ju� dw�ch zamach�w na twoje �ycie. Dlaczego my�lisz, �e nie b�dzie trzeciego?

��Tych dw�ch zamach�w dokonano, gdy by�em Pierwszym Ministrem. Wtedy pewnie warto by�o mnie zabi�. Kto chcia�by zabi� starzej�cego si� matematyka?

��W�a�nie tego chcia�am si� dowiedzie� i temu chcia�am zapobiec. Musz� zacz�� od zadania kilku pyta� uczestnikom Projektu.

��Nie. Tylko zmartwi�aby� moich ludzi. Zostaw ich w spokoju.

��W�a�nie tego nie mog� zrobi�. Hari, mam ci� chroni� i zajmowa�am si� tym przez dwadzie�cia osiem lat. Nie mo�esz mnie teraz powstrzyma�.

Z wyrazu jej oczu �atwo by�o wyczyta�, �e bez wzgl�du na pragnienia czy rozkazy Hariego zamierza�a robi� swoje. Najwa�niejsze by�o bezpiecze�stwo Seldona.

��Mog� ci przerwa�, Yugo?

��Oczywi�cie, Dors � powiedzia� Yugo Amaryl, u�miechaj�c si� szeroko. � Ty mi nigdy nie przeszkadzasz. Co mog� dla ciebie zrobi�?

��Usi�uj� pozna� kilka szczeg��w i zastanawia�am si�, czy m�g�by� mi w tym pom�c.

��Je�li potrafi�.

��Macie w Projekcie co�, co nazywacie Pierwszym Radiantem. S�ysz� o nim od czasu do czasu. Hari m�wi o nim, wi�c chyba sobie wyobra�am, jak wygl�da, gdy jest w��czony, ale w�a�ciwie nigdy nie widzia�am go w dzia�aniu. Chcia�abym, �eby� mi go pokaza�. Amaryl spogl�da� niepewnie.

��W�a�ciwie Pierwszy Radiant jest najbardziej strze�on� cz�ci� Projektu, a ty nie jeste� na li�cie os�b, kt�re maj� do niego dost�p.

��Wiem, ale skoro znamy si� od dwudziestu o�miu lat�

��No i jeste� �on� Hariego. My�l�, �e mo�emy nagi�� ten przepis. Mamy tylko dwa uko�czone radianty. Jeden jest w biurze Hariego, a drugi u mnie. W�a�nie tu.

Dors popatrzy�a na masywny czarny sze�cian na �rodkowym biurku. Nie wyr�nia� si� niczym szczeg�lnym.

��Czy to jest to?

��Tak. Gromadzi r�wnania opisuj�ce przysz�o��.

��Jak dostajecie si� do tych r�wna�?

Amaryl przesun�� kontakt i w pokoju natychmiast zrobi�o si� ciemno; a potem radiant o�y�, �wiec�c r�norodnymi kolorami. Doko�a Dors pojawi�y si� symbole, strza�ki, linie i r�nego rodzaju znaki matematyczne. Wydawa�o si�, �e poruszaj� si�, wiruj�, ale kiedy skupi�a wzrok na jakim� szczeg�le, wygl�da� na nieruchomy.

��I to ma by� przysz�o��? � spyta�a.

��Mo�e by� � odpowiedzia� Amaryl, wy��czaj�c urz�dzenie. � Pokaza�em ci wszystko w postaci rozszerzonej, �eby� mog�a zobaczy� symbole. Bez rozszerzenia nie wida� nic opr�cz �wietlnych wzor�w w ciemno�ci.

��Wi�c studiuj�c te r�wnania, potrafisz zrozumie�, co przyniesie nam przysz�o��?

��Teoretycznie. � Pok�j wygl�da� teraz tak jak poprzednio. � S� jednak dwa problemy.

��Och. Na czym polegaj�?

��Po pierwsze, tych r�wna� nie wymy�li� �aden cz�owiek. Po prostu sp�dzili�my dziesi�tki lat, programuj�c coraz pot�niejsze komputery, a one stworzy�y i zapisa�y te r�wnania, cho� oczywi�cie nie wiemy, czy s� one prawdziwe i znacz�ce. To zale�y ca�kowicie od tego, jak prawdziwe i znacz�ce by�o pierwotne oprogramowanie.

��W takim razie mog� by� ca�kiem nieprawdziwe.

��Mog�.

Amaryl przetar� oczy, a Dors nie mog�a si� oprze� wra�eniu, �e przez ostatnie kilka lat bardzo si� postarza�. By� m�odszy od Hariego o prawie dwana�cie lat, a wygl�da� na znacznie starszego.

��Oczywi�cie, mamy nadziej� � kontynuowa� zm�czonym g�osem � �e nie s� ca�kiem nieprawdziwe, ale tu pojawia si� druga trudno��. Chocia� obaj z Harim sprawdzali�my je i modyfikowali�my przez ca�e dziesi�ciolecia, wci�� nie jeste�my pewni, co oznaczaj�. Stworzy� je komputer, dlatego z samego za�o�enia powinny co� oznacza� ale co?

Pewne ich fragmenty opracowali�my. Prawd� m�wi�c, w tej chwili zajmuj� si� czym�, co nazywamy sekcj� A-23, szczeg�lnie zawi�ym systemem wzajemnych relacji. Do tej pory nie potrafili�my dopasowa� jej do czegokolwiek we wszech�wiecie. Jednak z ka�dym rokiem robimy post�py, dlatego z ufno�ci� patrz� w przysz�o�� i mam nadziej� na stworzenie psychohistorii, kt�ra b�dzie w�a�ciw� i u�yteczn� technik� zajmuj�c� si� przysz�o�ci�.

��Ilu ludzi ma dost�p do Pierwszych Radiant�w?

��Ma go ka�dy matematyk bior�cy udzia� w Projekcie, ale nie natychmiast. Trzeba si� zwr�ci� o pozwolenie oraz przydzia� czasu, a Pierwszy Radiant musi by� dostosowany do tego fragmentu r�wna�, kt�rym chce si� zaj�� matematyk. Nieco si� to komplikuje, gdy wszyscy chc� go u�ywa� w tym samym czasie. Obecnie jest pewien zast�j, by� mo�e dlatego, �e wci�� jeste�my pod wra�eniem obchod�w urodzin Hariego.

��Czy w planie jest skonstruowanie dodatkowych radiant�w? Amaryl wyd�� usta.

��I tak, i nie. Bardzo przyda�by si� jeszcze trzeci, ale wtedy kto� musia�by za niego odpowiada�. To nie mo�e by� wsp�lna w�asno��. Zaproponowa�em Hariemu, �eby Tamwile Elar� znasz go chyba�

��Tak, znam.

��Wi�c zaproponowa�em, �eby Elar mia� trzeci radiant. Zapisane przez niego r�wnania achaotyczne oraz elektrowy�wietlacz jego pomys�u sprawiaj�, �e po mnie i Harim jest uwa�any za trzeciego cz�owieka w Projekcie. Jednak Hari si� waha.

��Wiesz dlaczego?

��Je�li Elar dostanie radiant, to ju� oficjalnie b�dzie uwa�any za trzeciego cz�owieka w Projekcie. Wyprzedzi wtedy innych matematyk�w, starszych od niego i maj�cych mocniejsz� pozycj�. Mo�na nawet powiedzie�, �e spowodowa�oby to pewne trudno�ci natury politycznej. S�dz�, �e nie powinni�my traci� czasu na zamartwianie si� polityk� wewn�trzn�, ale Hari� No c�, przecie� znasz Hariego.

��Tak, znam go. Przypu��my, �e powiem ci, �e Linn widzia� Pierwszy Radiant � powiedzia�a nagle Dors.

��Linn?

��Pu�kownik Hender Linn z junty. S�ugus Tennara.

��Bardzo w�tpi�, Dors.

��M�wi� o r�wnaniach, kt�re obracaj� si� jak spirale, a ja w�a�nie zobaczy�am je wytworzone przez Pierwszy Radiant. Nie mog� si� oprze� wra�eniu, �e on tu by� i widzia� radiant w dzia�aniu.

Amaryl pokr�ci� g�ow�.

��Nie mog� sobie wyobrazi�, by ktokolwiek przyprowadzi� cz�onka junty do biura Hariego czy mojego.

��Powiedz mi, kt�ry z uczestnik�w Projektu m�g�by twoim zdaniem wsp�pracowa� w taki spos�b z junt�?

���aden � odpowiedzia� stanowczo Amaryl i wida� by�o, �e naprawd� wierzy w to, co m�wi. � To nie do pomy�lenia. Mo�e Linn nigdy nie widzia� radianta, a jedynie opowiedziano mu o nim.

��Kto m�g�by mu o nim opowiedzie�? Matematyk pomy�la� przez chwil�, po czym odpar�:

��Nikt.

��No dobrze, przed chwil� m�wi�e� o polityce wewn�trznej w zwi�zku z mo�liwo�ci� przekazania Elarowi trzeciego egzemplarza radianta. Przypuszczam, �e w takim projekcie jak ten, w kt�rym uczestnicz� setki ludzi, stale s� jakie� wa�nie czy k��tnie.

��O tak. Biedny Hari rozmawia ze mn� o tym co jaki� czas. Musi radzi� sobie z nimi w ten czy inny spos�b, a wyobra�am sobie, ile sprawia mu to k�opot�w.

��Czy te k��tnie s� na tyle powa�ne, �e przeszkadzaj� w pracy nad Projektem?

��Niezbyt.

��Czy s� tu ludzie k��tliwsi lub dra�liwsi ni� inni? Kr�tko m�wi�c, czy s� tacy, kt�rych mo�na by si� pozby� i by� mo�e w ten spos�b zako�czy� dziewi��dziesi�t procent wa�ni kosztem pi�ciu lub sze�ciu procent personelu?

Amaryl uni�s� brwi.

��To wygl�da na dobry pomys�, ale nie wiem, kogo mieliby�my si� pozby�. Nie znam wszystkich szczeg��w polityki wewn�trznej.

��To dziwne � stwierdzi�a Dors. � Czy w ten spos�b nie zaprzeczasz wiarygodno�ci psychohistorii?

��Jak to?

��Jak mo�ecie twierdzi�, �e osi�gn�li�cie punkt, w kt�rym potraficie przepowiada� przysz�o�� i sterowa� ni�, je�li nie potraficie analizowa� i korygowa� czego� tak dobrze poznanego i przeanalizowanego jak k��tnie w samym Projekcie, po kt�rym tak wiele sobie obiecujecie?

Amaryl zachichota� cicho. Jak na niego by�o to niezwyk�e, gdy� nie by� cz�owiekiem weso�ego usposobienia.

��Przepraszam, Dors, ale poruszy�a� problem, kt�ry rozwi�zali�my po d�u�szej dyskusji. Wiele lat temu Hari rozpozna� r�wnania przedstawiaj�ce trudno�ci, kt�re wynikaj� z tar� personalnych, a ja uzupe�ni�em je w zesz�ym roku. Odkry�em, �e s� sposoby, dzi�ki kt�rym mo�na tak zmieni� r�wnania, by wykazywa�y redukcj� tar� osobistych. Jednak w ka�dym takim wypadku redukcja tar� w jednym miejscu oznacza narastanie tar� w innym. W obr�bie zamkni�tej grupy, z kt�rej nie odchodz� starzy cz�onkowie ani nie do��czaj� do niej nowi, nigdy nie by�o jakiego� wielkiego spadku czy te� wzrostu napi�cia. Za pomoc� r�wna� achaotycznych Elara udowodni�em, �e taka jest prawda pomimo oczywistych dzia�a� podejmowanych przez kogokolwiek. Hari nazywa to �prawem zachowania problem�w osobistych�. To leg�o u podstaw pogl�du, �e dynamika spo�eczna ma swoje prawa zachowania tak samo jak fizyka, i prawd� m�wi�c, w�a�nie te prawa da�y nam najlepsze narz�dzia pozwalaj�ce rozwi�zywa� rzeczywi�cie k�opotliwe aspekty psychohistorii.

��To wszystko robi wra�enie � powiedzia�a Dors � ale co b�dzie, je�li dojdziecie do wniosku, �e absolutnie niczego nie da si� zmieni�, �e to, co jest z�e, zachowano, a �eby uchroni� Imperium od katastrofy, wystarczy jedynie zwi�kszy� poziom destrukcji innego rodzaju?

��W�a�ciwie niekt�rzy sugerowali co� takiego, ale ja w to nie wierz�.

��Bardzo dobrze. Ale wr��my do rzeczywisto�ci. Chcia�abym spyta�, czy jakiekolwiek tarcia mi�dzy cz�onkami Projektu zagra�aj� Hariemu. Mam na my�li zagro�enie fizyczne.

��Czy co� grozi Hariemu? Oczywi�cie, �e nie. Jak mo�esz sugerowa� co� takiego?

��Nie ma nikogo, kto jest niech�tny Hariemu, kto uwa�a go za zadzieraj�cego nosa aroganta i egoist�, kt�ry zbyt ch�tnie przypisuje sobie wszelkie zas�ugi? Albo czy kto� nie jest mu niech�tny tylko dlatego, �e od tak dawna jest szefem Projektu?

��Nigdy nie s�ysza�em, by kto� m�wi� co� takiego o Harim. Dors wygl�da�a na rozczarowan�.

��W�tpi� oczywi�cie, by kto� m�wi� co� takiego przy tobie. Niemniej dzi�kuj� ci, Yugo, za pomoc i za to, �e po�wi�ci�e� mi tyle czasu.

Amaryl popatrzy� za wychodz�c� Dors. Rozmowa nieco go rozstroi�a, ale po chwili wr�ci� do pracy i nie zaprz�ta� ju� sobie g�owy niczym innym.

Niewiele by�o powod�w, kt�re na jaki� czas odci�gn�yby Hariego Seldona od pracy. Wizyta w mieszkaniu Raycha, tu� poza terenami uniwersyteckimi, niew�tpliwie by�a jednym z nich i przepe�nia�a go mi�o�ci� do przybranego syna. Raych by� dobry, zdolny i lojalny, a poza tym mia� niezwyk�� umiej�tno�� wzbudzania zaufania i mi�o�ci u innych ludzi. Heliko�czyk zauwa�y� to ju� wtedy, gdy Raych by� dwunastoletnim ulicznikiem i przypad� do serca jemu oraz Dors. Pami�ta�, jak ch�opak wzruszy� Rashelle, by�ego burmistrza Wye. Pami�ta� te�, jak zaufa� mu Joranum, co doprowadzi�o go do zguby. Raych zdo�a� nawet podbi� serce pi�knej Manelli. Hari nie do ko�ca rozumia� natur� tej szczeg�lnej w�a�ciwo�ci, kt�r� uciele�nia� Raych, ale cieszy� si� z ka�dego spotkania z przybranym synem.

Wszed� do mieszkania, pytaj�c jak zwykle:

��Wszystko w porz�dku?

Raych od�o�y� materia� holograficzny, nad kt�rym pracowa�, i wsta�, by powita� ojca.

��Wszystko w porz�dku, tato.

��Nie s�ysz� Wandy.

��Bo jej tu nie ma. Robi z matk� zakupy.

Seldon usiad� i u�miechaj�c si�, spogl�da� na rozrzucone materia�y pomocnicze.

��Jak si� ma twoja ksi��ka?

��Ksi��ka doskonale, tylko ja mog� tego nie wytrzyma� � westchn��. � Ale chocia� raz uderzymy we w�a�ciwe miejsce w Dahlu. Dasz wiar�, �e nikt do tej pory nie napisa� ksi��ki po�wi�conej temu sektorowi?

Seldon zauwa�y�, �e za ka�dym razem, gdy Raych m�wi� o rodzimym sektorze, uwydatnia� si� jego dahlijski akcent.

��A co u ciebie, tato? � spyta� Raych. � Cieszysz si�, �e uroczysto�ci si� sko�czy�y?

��Niezmiernie. �al mi by�o ka�dej straconej na nie minuty.

��Jako� nikt tego nie zauwa�y�.

��Wiesz przecie�, �e musia�em przybra� odpowiedni� mask�. Nie chcia�em popsu� obchod�w innym.

��Pewnie by�e� z�y, �e mama ugania�a si� za tob� po ca�ych terenach pa�acowych. M�wi� o tym wszyscy moi znajomi.

��Jasne, �e by�em z�y. Twoja matka, Raych, jest najcudowniejsz� osob� na �wiecie, ale bardzo trudno utrzyma� j� w ryzach. Mog�a zniweczy� moje plany.

��A co to za plany, tato?

Seldon opar� si� wygodnie. Zawsze przyjemnie by�o porozmawia� z kim�, komu si� ca�kowicie ufa i kto nie wie nic o psychohistorii. Nieraz przecie� musia� przegania� my�li dotycz�ce Raycha i skupia� si� na czym� bardziej sensownym.

��Czy na pewno jeste�my zabezpieczeni przed pods�uchem?

��Ca�y czas.

��To dobrze. Musia�em skierowa� my�li genera�a Tennara na odpowiednie tory.

��Jakie tory?

��C�, om�wi�em z grubsza podatki i wykaza�em, �e je�li usi�uje si� roz�o�y� system podatkowy r�wno na obywateli, to rozrasta si� on coraz bardziej, komplikuje, staje si� niepor�czny i kosztowny. Wyp�ywa z tego oczywisty wniosek, �e system podatkowy musi zosta� uproszczony.

��To wydaje si� sensowne.

��No w�a�nie, ale mo�liwe, �e w rezultacie naszej ma�ej dyskusji Tennar przesadzi w uproszczeniach. Widzisz, system podatkowy przestaje by� efektywny w obu skrajno�ciach. Zbyt skomplikowany sprawia, �e ludzie nie potrafi� go zrozumie� i p�ac� za przerost kosztownej organizacji. Je�li natomiast nadmiernie go upro�ci�, ludzie zaczn� uwa�a�, �e to nie w porz�dku, i b�d� coraz bardziej rozgoryczeni. Najprostszym podatkiem jest pog��wne, kiedy ka�dy obywatel p�aci tak� sam� kwot�, cho� w tym wypadku nie spos�b przeoczy� niesprawiedliwo�ci, kt�ra ka�e tak samo traktowa� bogatych i biednych.

��A ty nie wyja�ni�e� tego genera�owi?

��Jako� nie mia�em okazji.

��My�lisz, �e on spr�buje wprowadzi� pog��wne?

��My�l�, �e ma taki zamiar. Je�li tak jest, nast�pi przeciek informacji, a ju� to wystarczy, by wybuch�y zamieszki, kt�re by� mo�e zachwiej� rz�dem.

��Zrobi�e� to celowo, tato?

��Oczywi�cie. Raych pokr�ci� g�ow�.

��W�a�ciwie ci� nie rozumiem � powiedzia�. � W �yciu osobistym jeste� tak s�odki i mi�y jak nikt w ca�ym Imperium. A mimo to rozmy�lnie stworzy�e� sytuacj�, kt�ra mo�e poci�gn�� za sob� zamieszki, t�umienie buntu i �mier�. Mo�e si� wydarzy� wiele z�a. Pomy�la�e� o tym, tato?

Seldon rozpar� si� wygodnie w fotelu i rzek� ze smutkiem:

��Nie mog� my�le� o niczym innym. Kiedy zaczyna�em badania nad psychohistori�, wydawa�a mi si� czysto akademick� dziedzin�. Wed�ug wszelkiego prawdopodobie�stwa mo�na jej by�o nigdy nie opracowa�, a nawet gdyby zosta�a opracowana, zastosowanie jej w praktyce wydawa�o si� w�tpliwe. Ale up�ywa�y dziesi�ciolecia, a my wiedzieli�my coraz wi�cej, a� wreszcie nadszed� czas, gdy koniecznie trzeba j� wprowadzi� w �ycie.

���eby gin�li ludzie?

��Nie, �eby zgin�o mniej ludzi. Je�li nasze analizy psychohistoryczne s� poprawne, junta nie przetrwa d�u�ej ni� par� �at i jest kilka scenariuszy jej upadku. Wszystkie b�d� do�� krwawe. Ta metoda, my�l� o sztuczce z podatkami, powinna za�atwi� spraw� �agodniej i delikatniej ni� inne. Je�li oczywi�cie, powtarzam, nasze analizy daj� poprawne wyniki.

��A co, je�li nie s� poprawne?

��W takim wypadku nie wiemy, co si� mo�e zdarzy�. A jednak psychohistori� musi osi�gn�� taki punkt, w kt�rym mo�n� j� b�dzie zastosowa�. Czekali�my na to od lat. W pewnym sensie ta sztuczka z podatkami jest naszym pierwszym wielkim eksperymentem psychohistorycznym.

��Musz� przyzna�, �e to brzmi bardzo prosto.

��Ale wcale nie jest proste. Nie masz poj�cia, jak z�o�ona jest psychohistoria. Nic nie jest �atwe. Pog��wne wprowadzano od czasu do czasu w dziejach ludzko�ci. Nigdy nie by�o popularne i nieuchronnie budzi�o takie czy inne sprzeciwy, niemniej prawie nigdy nie doprowadzi�o do gwa�townej zmiany rz�du. Mimo wszystko si�a rz�dowego ucisku mo�e by� zbyt wielka albo ludzie mog� oponowa� pokojowo i w ten spos�b osi�gn�� przywr�cenie r�wnowagi. Gdyby pog��wne przynosi�o niezmiennie lub cho�by tylko czasami fatalne skutki, �aden rz�d nie pr�bowa�by go wprowadza�. A mimo to wci�� si� do niego wraca w�a�nie dlatego, �e nie przynosi tak zgubnych skutk�w. Jednak sytuacja na Trantorze nie jest ca�kiem normalna. Istniej� pewne zak��cenia, wyra�nie widoczne w analizie psychohistorycznej, na podstawie kt�rych mo�emy wnioskowa�, �e niech�� b�dzie szczeg�lnie silna, a represje bardzo s�abe.

��Mam nadziej�, �e to si� uda � rzek� z pow�tpiewaniem Raych. � Ale czy nie s�dzisz, �e genera� powie, �e kierowa� si� rad� psychohistoryka, i poci�gnie ci� za sob�?

��Przypuszczam, �e zarejestrowa� nasze spotkanie, ale je�li upubliczni nagranie, wyra�nie b�dzie wida�, �e naciska�em, by poczeka�, a� odpowiednio przeanalizuj� sytuacj� i przygotuj� raport, a on odm�wi�.

��A co o tym wszystkim my�li mama?

��Nie rozmawia�em z ni� na ten temat � powiedzia� Seldon. � Jej my�li zaprz�ta co� ca�kiem innego.

��Naprawd�?

��Tak. Usi�uje wytropi� jaki� g��boko zakonspirowany spisek w Projekcie� wymierzony we mnie! Jak s�dz�, podejrzewa, �e w Projekcie jest wielu ludzi, kt�rzy chcieliby si� mnie pozby�. � Seldon westchn��. � Chyba sam jestem jednym z nich. Chcia�bym si� pozby� siebie jako dyrektora Projektu, bo wtedy innym pozostawi�bym odpowiedzialno�� za psychohistori�.

��Mam� dr�czy sen Wandy � rzek� Raych. � Wiesz, jak ona podchodzi do chronienia ciebie. Za�o�� si�, �e nawet sen o twojej �mierci wystarczy�by, �eby zacz�a podejrzewa� istnienie spisku maj�cego na celu zg�adzenie ci�.

��Jestem przekonany, �e nic takiego nie istnieje.

Na sam� my�l o spisku obaj m�czy�ni roze�miali si�.

W ma�ym laboratorium, w kt�rym znajdowa� si� elektrowy�wietlacz, z jakiego� powodu utrzymywano temperatur� nieco ni�sz� ni� normalna, a Dors Venabili zastanawia�a si�, dlaczego tak w�a�nie jest. Siedzia�a cicho, czekaj�c, a� jedna z pracownic sko�czy to, co robi�a.

Dors przyjrza�a si� uwa�nie szczup�ej kobiecie o poci�g�ej twarzy.

W�a�ciwie nie by�a atrakcyjna z tymi w�skimi ustami i cofni�t� szcz�k�, ale w jej piwnych oczach ja�nia�a inteligencja. Na b�yszcz�cej plakietce umieszczonej na biurku widnia�o nazwisko CINDA MONAY. W ko�cu kobieta odwr�ci�a si� do Dors i powiedzia�a:

��Przepraszam pani�, doktor Venabili, ale s� pewne procedury, kt�rych nie mo�na przerwa� nawet dla �ony dyrektora.

��By�abym rozczarowana, gdyby zaniedba�a pani obowi�zki z mojego powodu. M�wiono mi o pani w samych superlatywach.

��Mi�o mi to s�ysze�. Kto mnie tak chwali�?

��Kilku ludzi � odpar�a Dors. � O ile dobrze rozumiem, jest pani jednym z najwybitniejszych spo�r�d tych pracownik�w Projektu, kt�rzy nie s� matematykami.

Monay skrzywi�a si�.

��Istnieje tendencja do oddzielania nas od arystokracji matematyk�w. Ja uwa�am, �e skoro jestem osob� o wybitnych zdolno�ciach, to tym samym jestem wybitnym cz�onkiem Projektu. Nie ma dla mnie znaczenia, �e nie jestem matematykiem.

��Takie podej�cie wydaje mi si� rozs�dne. Jak d�ugo pracuje pani na rzecz Projektu?

��Dwa i p� roku. Wcze�niej uko�czy�am radiologi� na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Streelinga, a jednocze�nie pracowa�am kilka lat jako praktykantka w Projekcie.

��Rozumiem, �e dobrze radzi�a sobie pani w Projekcie.

��Dwukrotnie awansowa�am, doktor Venabili.

��Czy zetkn�a si� tu pani z jakimi� trudno�ciami, doktor Monay? Wszystko, co pani powie, pozostanie mi�dzy nami.

��Praca jest oczywi�cie trudna, ale je�li ma pani na my�li problemy ze wsp�pracownikami, to odpowied� brzmi �nie�. A przynajmniej nie ma ich wi�cej, ni� mo�na by si� spodziewa� w tak wielkim i z�o�onym projekcie jak ten.

��Co pani przez to rozumie?

��Okazjonalne sprzeczki czy k��tnie. Wszyscy jeste�my lud�mi.

��Ale to nic powa�nego?

��Nic powa�nego � odpowiedzia�a Monay, kr�c�c g�ow�.

��Powiedziano mi, doktor Monay, �e jest pani odpowiedzialna za rozw�j urz�dzenia wa�nego z punktu widzenia obs�ugi Pierwszego Radianta. Dzi�ki niemu do radianta mo�na wprowadzi� wi�cej informacji.

Na ustach Monay pojawi� si� radosny u�miech.

��Wie pani o tym? Tak, zajmuj� si� elektrowy�wietlaczem. Kiedy zosta� udoskonalony, profesor Seldon za�o�y� to ma�e laboratorium i postawi� mnie na czele zespo�u prowadz�cego prace dotycz�ce tej tematyki.

��Dziwi� si�, �e tak wa�ny post�p nie oznacza� automatycznie awansu na wy�szy szczebel w Projekcie.

��No c� � odpar�a Monay; wygl�da�a na nieco za�enowan� � nie chc� przypisywa� sobie wszelkich zas�ug. W�a�ciwie moja praca jest tylko technicznej natury� lubi� my�le�, �e jestem bardzo utalentowanym technikiem.

��A kto z pani� pracowa�?

��Nie wie pani? Tamwile Elar. To on opracowa� podstawy teoretyczne, dzi�ki kt�rym mog�o powsta� zaprojektowane i zbudowane przeze mnie urz�dzenie.

��Czy to oznacza, �e on przypisuje sobie zas�ug�?

��Nie, nie. Nie powinna pani tak my�le�. Doktor Elar nie jest tego typu cz�owiekiem. Bardzo podkre�la m�j udzia� w pracy. Szczerze m�wi�c, to on chcia�, by urz�dzenie okre�lono naszymi nazwiskami, ale nie m�g� tego zrobi�.

��Dlaczego?

��No wie pani, taka jest zasada profesora Seldona. Wszelkie urz�dzenia pomocnicze i r�wnania maj� mie� nazwy funkcjonalne, a nie personalne� �eby unikn�� ura�enia kogokolwiek. Dlatego nasze urz�dzenie nazwano po prostu elektrowy�wietlaczem. Kiedy jednak pracujemy razem, Elar okre�la je naszymi nazwiskami i powiem pani, doktor Venabili, wspaniale to brzmi. By� mo�e kiedy� wszyscy cz�onkowie Projektu b�d� u�ywali tego okre�lenia. Mam nadziej�, �e tak si� stanie.

��Ja te� mam tak� nadziej� � powiedzia�a uprzejmie Dors. � Z tego, co pani m�wi, wnioskuj�, �e Elar jest bardzo porz�dnym cz�owiekiem.

��Ale� tak � potwierdzi�a szczerze Monay. � Bardzo po�wi�ca si� pracy. W tej chwili pracuj� nad now� wersj� urz�dzenia, kt�re jest pot�niejsze i kt�re nie ca�kiem jeszcze rozumiem. Mam na my�li jego przeznaczenie. Jednak Elar pomaga mi, jak mo�e.

��I robi pani post�py?

��Oczywi�cie. Prawd� m�wi�c, przekaza�am doktorowi Elarowi prototyp, kt�ry zamierza przetestowa�. Je�li zadzia�a, b�dziemy posuwa� si� dalej.

��To doskonale � przyzna�a Dors. � Jak pani my�li, co by si� sta�o, gdyby profesor Seldon musia� zrezygnowa� ze stanowiska dyrektora Projektu? Gdyby musia� przej�� na emerytur�?

Monay wygl�da�a na zdziwion�.

��Czy pan profesor zamierza przej�� na emerytur�?

��Nie wiem. Przedstawiam pani jedynie hipotetyczne za�o�enie. Przypu��my, �e przejdzie na emerytur�. Kto pani zdaniem m�g�by zosta� jego nast�pc�? Z tego, co pani powiedzia�a, wnosz�, �e na stanowisku nowego dyrektora ch�tnie widzia�aby pani Tamwile Elara.

��Tak, rzeczywi�cie � odpar�a Monay po chwili wahania. � Je�li o to chodzi, jest najb�yskotliwszym z nowych ludzi w Projekcie i s�dz�, �e m�g�by najlepiej nim zarz�dza�. Tyle �e jest do�� m�ody. Jest wielu starych grzyb�w � c�, wie pani, kogo mam na my�li � kt�rzy nie dopuszcz�, by ubieg� ich taki m�ody p�tak.

��Ma pani na my�li kogo� konkretnego? Prosz� pami�ta�, �e nasza rozmowa jest poufna.

��Kilku, a w�r�d nich doktora Amaryla. Pewnie on zostanie nast�pc� profesora.

��Tak, rozumiem, co pani ma na my�li. � Dors wsta�a. � No c�, bardzo dzi�kuj� pani za pomoc. Mo�e ju� pani wr�ci� do swojej pracy.

Dors wysz�a, my�l�c o elektrowy�wietlaczu. I o Amarylu.

��Zn�w tu jeste�, Dors � powiedzia� Yugo Amaryl.

��Przepraszam, Yugo. Wiem, �e nachodz� ci� ju� drugi raz w tym tygodniu. W�a�ciwie nikogo nie widujesz zbyt cz�sto, prawda?

��Nie zach�cam ludzi do sk�adania mi wizyt � odpar� Amaryl. � Zazwyczaj przeszkadzaj� mi i przerywaj� tok my�lenia. Ale nie ty, Dors. Ty i Hari jeste�cie mi szczeg�lnie bliscy. Nie ma dnia, bym nie pami�ta�, co dla mnie zrobili�cie.

Dors machn�a r�k�.

��Daj spok�j, Yugo. Pracowa�e� tak sumiennie dla Hariego, �e to, co dla ciebie zrobili�my, ju� dawno zosta�o sp�acone. Co s�ycha� w Projekcie? Hari nigdy o tym nie m�wi� a przynajmniej nie rozmawia o tym ze mn�.

Amarylowi poja�nia�a twarz i ca�y jakby si� o�ywi�.

��Jest dobrze. Bardzo dobrze. Trudno m�wi� o tym, nie u�ywaj�c termin�w matematycznych, ale post�p, jaki osi�gn�li�my w ci�gu ostatnich dw�ch lat, jest zdumiewaj�cy. W�a�ciwie zrobili�my wi�cej ni� przez wszystkie poprzednie lata. Mo�na powiedzie�, �e po dziesi�cioleciach bezowocnych wysi�k�w wreszcie mamy co� konkretnego.

��S�ysza�am, �e sytuacj� zmieni�y te nowe r�wnania opracowane przez doktora Elara.

��R�wnania achaotyczne? Tak. Okaza�y si� niezwykle pomocne.

��Pom�g� te� elektro wy�wietlacz. Rozmawia�am z kobiet�, kt�ra go zaprojektowa�a.

��Z Cind� Monay?

��Tak. W�a�nie z ni�.

��To bardzo b�yskotliwa osoba. Mamy szcz�cie, �e dla nas pracuje.

��Powiedz mi, Yugo� w gruncie rzeczy pracowa�e� nad Pierwszym Radiantem ca�y czas, prawda?

��Tak. W�a�ciwie w mniejszym lub wi�kszym stopniu ci�gle si� nim zajmuj�.

��U�ywaj�c do tego elektrowy�wietlacza?

��Oczywi�cie.

��Nigdy nie my�la�e�, �eby zrobi� sobie wakacje?

��Wakacje? � Amaryl wpatrywa� si� w Dors jak sowa, mrugaj�c.

��Tak. Z pewno�ci� s�ysza�e� to s�owo i wiesz, co oznacza.

��Ale dlaczego mia�bym sobie robi� wakacje?

��Bo wydaje mi si�, �e jeste� okropnie zm�czony.

��Czasem jestem nieco zm�czony, ale nie chc� zostawia� pracy.

��Czy teraz czujesz si� bardziej zm�czony ni� kiedy�?

��Troch�. Starzej� si�, Dors.

��Masz zaledwie czterdzie�ci dziewi�� lat.

��Co nie zmienia faktu, �e si� starzej�.

��Nie m�wmy ju� o tym. Lepiej powiedz mi, Yugo, cho�by �eby zmieni� temat, jak Hari radzi sobie z prac�. Towarzyszysz mu od tak dawna, �e chyba nikt nie zna go lepiej ni� ty. Pewnie nawet ja nie znam go tak dobrze, przynajmniej je�li chodzi o prac�.

��Hari radzi sobie doskonale. Nie widz� w nim �adnych zmian. Wci�� jest tu najbardziej b�yskotliw� osob�. Wiek wcale go nie zmieni�� w ka�dym razie nie tak bardzo.

��Mi�o mi to s�ysze�. Obawiam si�, �e on nie my�li o sobie tak pozytywnie. Niezbyt dobrze znosi up�yw czasu. Z trudem nak�onili�my go do �wi�towania ostatnich urodzin. A tak nawiasem m�wi�c, by�e� na uroczysto�ci? Nie widzia�am ci�.

��Uczestniczy�em w cz�ci, ale jak sama wiesz, nie czuj� si� dobrze na takich przyj�ciach.

��My�lisz, �e si�y Hariego ju� si� wyczerpuj�? Nie m�wi� o jego sprawno�ci umys�owej. Pytam o jego fizyczne mo�liwo�ci. Uwa�asz, �e jest coraz bardziej zm�czony? Zbyt zm�czony, by unie�� ci�ar swych obowi�zk�w?

Amaryl wygl�da� na zdumionego.

��Co� takiego nigdy nie przysz�o mi do g�owy. Nie mog� go sobie wyobrazi� zm�czonego.

��A jednak tak mo�e by�. S�dz�, �e od czasu do czasu my�li o tym, by zrezygnowa� ze stanowiska i przekaza� obowi�zki komu� m�odszemu.

Amaryl usiad� wygodnie w fotelu i od�o�y� pi�ro �wietlne, kt�rym bawi� si� od chwili, gdy wesz�a Dors.

��Co takiego?! To �mieszne! Niemo�liwe!

��Jeste� pewien?

��Ca�kowicie. Na pewno nie podj��by takiej decyzji bez przedyskutowania jej ze mn�. A nie zrobi� tego.

��B�d� rozs�dny, Yugo. Hari jest wyczerpany. Usi�uje tego nie okazywa�, ale tak jest. Co si� stanie, je�li rzeczywi�cie postanowi przej�� na emerytur�? Co si� stanie z Projektem? I co si� stanie z psychohistori�?

Amaryl zmru�y� oczy.

��Czy ty �artujesz, Dors?

��Nie. Staram si� jedynie spojrze� w przysz�o��.

��Je�li Hari przejdzie na emerytur�, to zapewne obejm� jego stanowisko. Prowadzili�my badania na rzecz Projektu, zanim jeszcze ktokolwiek do nas do��czy�. On i ja. Nikt inny. Poza nim nikt nie zna Projektu tak jak ja. Jestem zdumiony, s�ysz�c, �e nie przyjmujesz mojej sukcesji za pewnik.

��Ani ja, ani nikt inny nie w�tpi, �e powiniene� zosta� jego nast�pc�, ale czy chcesz nim zosta�? Mo�e wiesz wszystko o psychohistorii, ale czy chcesz rzuci� si� w wir polityki z�o�ono�ci wielkiego Projektu, je�li b�dziesz musia� porzuci� swoj� prac�? Hariego najbardziej os�abia�o ci�g�e pilnowanie, by wszystko sz�o g�adko. Czy mo�esz przej�� i t� cz�� tej pracy?

��Tak, mog�, ale nie chc� o tym rozmawia�. Pos�uchaj, Dors. Czy przysz�a� tu, by powiedzie� mi, �e Hari zamierza si� mnie pozby�?

��Ale� sk�d! Jak mog�e� nawet pomy�le� co� takiego o Harim! Czy kiedykolwiek widzia�e�, by zawi�d� przyjaciela?

��No, dobrze. Dajmy temu spok�j. Przepraszam ci�, Dors, ale musz� wraca� do pracy. � Odwr�ci� si� gwa�townie i zn�w pochyli� nad biurkiem.

��Oczywi�cie. Nie chcia�am ci zabra� tyle czasu. Dors wysz�a niezbyt zadowolona.

��Daj spok�j, mamo � rzuci� Raych. � Jestem sam. Wys�a�em Manell� i Wand� na spacer.

Dors wesz�a, spojrza�a na prawo i lewo z przyzwyczajenia i usiad�a na najbli�szym krze�le. Przez chwil� po prostu siedzia�a; a wygl�da�a tak, jakby na jej barkach spoczywa� ci�ar ca�ego Imperium.

Raych odczeka� chwil�, a potem powiedzia�:

��Do tej pory nie mia�em okazji zapyta� ci� o t� szalon� wypraw� na tereny pa�acowe. Nie ka�dy facet ma matk�, kt�ra potrafi zrobi� co� takiego.

��Nie b�dziemy o tym rozmawia�, Raych.

��W takim razie powiedz mi� Nie jeste� osob�, z kt�rej twarzy �atwo cokolwiek wyczyta�, ale teraz wygl�dasz na przygn�bion�. O co chodzi?

��Czuj� si�, jak to uj��e�, przygn�biona. Prawd� m�wi�c, jestem w z�ym nastroju, bo moje my�li zaprz�taj� bardzo powa�ne sprawy, a nie ma sensu rozmawia� o tym z twoim ojcem. Jest najcudowniejszym cz�owiekiem na �wiecie, ale czasem trudno z nim wytrzyma�. Nie s�dz�, by interesowa�y go moje zmartwienia. Uwa�a, �e to tylko moje irracjonalne obawy o jego �ycie, i lekcewa�y moj� trosk� o jego bezpiecze�stwo.

��Daj spok�j, mamo. Rzeczywi�cie niepotrzebnie martwisz si� o bezpiecze�stwo taty. Je�li masz jakie� obawy, to prawdopodobnie s� bezzasadne.

��Dzi�kuj� ci. M�wisz dok�adnie to, co ojciec, jakby� chcia�, �ebym by�a jeszcze bardziej sfrustrowana.

��Wi�c zwierz mi si�, mamo. Powiedz mi, co ci� dr�czy. Zacznij od pocz�tku.

��Wszystko zacz�o si� od snu Wandy.

��Od snu Wandy! Mamo! Mo�e lepiej przesta� teraz, zanim zaczniesz na dobre. Wiem, �e tata nie chcia�by ci� s�ucha�, gdyby� zacz�a w ten spos�b. Naprawd�, przesta�. Ma�e dziecko mia�o sen, a ty przywi�zujesz do tego ogromn� wag�. To �mieszne.

��Nie s�dz�, �eby to by� sen, Raych. My�l�, �e chocia� Wanda uwa�a�a to za sen, by�o tam dw�ch ludzi, kt�rzy rozmawiali o �mierci jej dziadka.

��To tylko twoje szalone domys�y i prawdopodobnie nie maj� nic wsp�lnego z prawd�.

��A jednak za�� przez chwil�, �e s� prawdziwe. Ma�a zapami�ta�a tylko kilka s��w: �lemoniadowa �mier�. Dlaczego mia�aby o tym �ni�? Bardziej prawdopodobne jest, �e us�ysza�a co� i tylko przekr�ci�a s�owa� a w takim razie jak brzmia�y prawdziwe s�owa?

��Nie umiem odpowiedzie� � rzuci� Raych, a w jego g�osie pobrzmiewa�o niedowierzanie.

Dors wyczu�a sceptycyzm syna.

��My�lisz, �e to tylko moja chora wyobra�nia. Ale je�li mam racj�, mo�emy mie� do czynienia z nie wykrytym spiskiem przeciwko Hariemu, i to w dodatku w samym Projekcie.

��Spisek w Projekcie? Wydaje mi si� to r�wnie nieprawdopodobne jak doszukiwanie si� znaczenia w jakim� �nie.

��W ka�dym wielkim projekcie s� niesnaski, tarcia i zazdro��.

��Jasne. Jasne. Ranimy si� s�owami, robimy g�upie miny i gramy na nosie. Ale to nie ma nic wsp�lnego ze spiskiem. To nie s� rozmowy o zabiciu taty.

��Chodzi o niewielk� r�nic�. By� mo�e bardzo ma�� r�nic�.

��Tata nigdy nie uwierzy w co� takiego. Zreszt� ja te� w to nie uwierz�. � Raych przechadza� si� nerwowo po pokoju. � A ty usi�owa�a� zwietrzy� ten tak zwany spisek, prawda?

Dors skin�a g�ow�.

��I nie uda�o ci si�.

Raz jeszcze Dors skin�a g�ow�.

��A nie przysz�o ci do g�owy, �e nie uda�o ci si�, bo nie ma �adnego spisku?

Tym razem Dors pokr�ci�a g�ow�.

��Nie uda�o mi si� do tej pory, ale wci�� uwa�am, �e spisek istnieje. Czuj� to.

Raych roze�mia� si�.

��M�wisz jak zwyk�a kobieta, mamo. Oczekuj� po tobie czego� wi�cej ni� �czuj� to�.

��Jest wyra�enie, kt�re jak s�dz�, mo�na zamieni� na s�owo �lemoniada�. To �pomoc laika�[2].

��Pomoc laika? O co tu chodzi?

��S�owem �laik� matematycy w Projekcie okre�laj� wszystkich tych, kt�rzy nie s� matematykami.

��I co z tego?

��Za��my � stwierdzi�a stanowczo Dors � �e kto� m�wi� o pomocy laika w zab�jstwie, maj�c na my�li, �e mo�na by zabi� Hariego tak, aby g��wn� rol� odegra� w tym jeden lub kilku niematematyk�w.

��Chcesz mi powiedzie�, �e w prywatnym biurze taty byli jacy� obcy ludzie, kt�rzy w dodatku tam spiskowali? A tak nawiasem m�wi�c, ilu ich by�o?

��Wanda, opisuj�c sen, m�wi�a o dw�ch. Mam przeczucie, �e jednym z nich by� nie kto inny tylko pu�kownik Hender Linn, przedstawiciel junty, i �e pokazywano mu Pierwszy Radiant. Pewnie dyskutowali te� o wyeliminowaniu Hariego.

��Mamo, masz coraz bardziej szalone pomys�y. Pu�kownik Linn i ten drugi m�czyzna rozmawialiby w biurze taty o morderstwie i nie wiedzieliby, �e pods�uchuje ich ma�a dziewczynka ukryta w fotelu? Czy to chcesz powiedzie�?

��Mniej wi�cej.

��W takim razie, je�li wspomniano o laiku, jeden z tych ludzi, a zak�adamy, �e nie chodzi tu o Linna, musi by� matematykiem.

��Na to w�a�nie wygl�da.

��To absolutnie niemo�liwe. Ale nawet gdyby to by�a prawda, kt�ry z matematyk�w wchodzi�by twoim zdaniem w gr�? W Projekcie pracuje ich co najmniej pi��dziesi�ciu.

��Nie rozmawia�am ze wszystkimi. Przepyta�am kilku, a tak�e niekt�rych innych naukowc�w, ale nie znalaz�am przyw�dc�w. Oczywi�cie, nie mog�am pyta� zbyt otwarcie.

��Kr�tko m�wi�c, �aden z tych, z kt�rymi rozmawia�a�, nie wskaza� ci przyw�dcy niebezpiecznego spisku.

��Nie.

��Nie jestem zdziwiony. Nie mogli tego zrobi�, bo�

��Wiem, co chcesz powiedzie�, Raych. My�lisz, �e ludzie za�ami� si� i wydadz� innych spiskowc�w, kiedy si� ich �agodnie wypytuje? Nie mam odpowiedniej pozycji, bym mog�a pr�bowa� wycisn�� z kogokolwiek informacje. Wyobra�asz sobie, co by powiedzia� tw�j ojciec, gdybym dotkn�a kt�rego� z jego wspania�ych matematyk�w? � A potem, zmieniwszy nagle intonacj�, doda�a: � Raych, rozmawia�e� ostatnio z Yugo Amarylem?

��Nie, ostatnio nie. Wiesz, on nie jest zbyt towarzyski. Gdyby tak wyci�gn�� z niego psychohistori�, pozosta�aby tylko ma�a kupka suchej sk�ry.

Dors skrzywi�a si� nieco, wyobra�aj�c sobie ten widok, i powiedzia�a:

��Ja za to rozmawia�am z nim dwukrotnie i wydaje mi si� jaki� nieobecny duchem. Nie chodzi o to, �e jest zm�czony. Wygl�da niemal tak, jakby nie by� �wiadomy tego, co si� wok� niego dzieje.

��Tak. To ca�y Yugo.

��Czy on si� ostatnio �le czuje? Raych zastanawia� si� przez chwil�.

��By� mo�e. Wiesz, starzeje si�. Jak my wszyscy� opr�cz ciebie, mamo.

��Chcesz powiedzie�, �e Yugo przekroczy� pewien wiek i staje si� nieco niezr�wnowa�ony?

��Kto? Yugo? On nie ma powodu do zmartwie�. Zostaw go z jego psychohistori�, a do ko�ca �ycia b�dzie co� cicho do siebie mamrota�.

��Nie s�dz�. Jest co�, co go interesuje� i to bardzo. Sukcesja.

��Jaka sukcesja?

��Wspomnia�am, �e pewnego dnia tw�j ojciec mo�e przej�� na emerytur�, a wtedy okaza�o si�, �e Yugo za wszelk� cen� chce zosta� jego nast�pc�.

��Nie jestem zdziwiony. Chyba wszyscy si� zgadzaj�, �e Yugo jest jego naturalnym spadkobierc�. Jestem pewien, �e tata te� tak my�li.

��Ale wyda�o mi si�, �e Yugo nie zareagowa� ca�kiem normalnie. My�la�, �e przysz�am do niego, by powiedzie�, �e Hari odsunie go, bo faworyzuje kogo� innego. Wyobra�asz sobie, �eby kto� m�g� pomy�le� co� takiego o Harim?

��To zaskakuj�ce� � Raych przerwa� na chwil� i obrzuci� matk� uwa�nym spojrzeniem. Wreszcie odezwa� si�: � Mamo, chcesz mi powiedzie�, �e Yugo mo�e by� motorem nap�dowym spisku, o kt�rym m�wisz? �e chce si� pozby� taty i zaj�� jego miejsce?

��A czy to zupe�nie niemo�liwe?

��Ca�kowicie niemo�liwe, mamo. Je�li co� jest nie w porz�dku z Yugo, to musi to by� przepracowanie, nic innego. Wpatrywanie si� ca�ymi dniami i nocami w te r�wnania, czy co tam to jest, ka�dego doprowadzi�oby do szale�stwa.

��Masz racj� � powiedzia�a Dors, wstaj�c gwa�townie.

��O co chodzi? � spyta� zaniepokojony Raych.

��O to, co powiedzia�e�. To naprowadzi�o mnie na zupe�nie nowy trop. My�l�, �e kluczowy.

Nie powiedziawszy ju� ani s�owa, Dors odwr�ci�a si� i wysz�a.

Dors Venabili zgani�a Hariego Seldona.

��Sp�dzi�e� cztery dni w Bibliotece Galaktycznej. Nie mo�na si� by�o z tob� skontaktowa� i zn�w uda�o ci si� p�j�� beze mnie.

M�� i �ona wpatrywali si� w swoje wizerunki holograficzne. Hari w�a�nie wr�ci� z podr�y badawczej do Biblioteki Galaktycznej w Sektorze Imperialnym. Dzwoni� do Dors ze swojego biura na terenie uniwersytetu, by zawiadomi� j� o powrocie. Nawet w z�o�ci Dors jest pi�kna, pomy�la�. Gdyby m�g�, wyci�gn��by r�k� i dotkn�� jej policzka.

��Dors � zacz��, chc�c j� udobrucha�. � Nie pojecha�em tam sam. Towarzyszy�o mi kilkoro znajomych, a Biblioteka Galaktyczna jest bezpiecznym miejscem dla naukowc�w, nawet w tych niebezpiecznych latach. My�l�, �e z czasem b�d� musia� coraz cz�ciej przebywa� w bibliotece.

��I zamierzasz tam je�dzi�, nie uprzedzaj�c mnie?

��Dors, nie mog� �y�, my�l�c o �miertelnym niebezpiecze�stwie, kt�re wci�� przepowiadasz. Nie chc� te�, �eby� biega�a za mn� i straszy�a bibliotekarzy. Oni nie s� cz�onkami junty. Potrzebuj� ich i nie chc�, �eby z�o�cili si� przez ciebie. Poza tym my�l�, �e powinienem� �e powinni�my wynaj�� mieszkanie w pobli�u biblioteki.

Dors pokr�ci�a g�ow� z ponur� min� i zmieni�a temat.

��Wiesz, �e ostatnio rozmawia�am dwa razy z Yugo?

��To dobrze. Ciesz� si�, �e z nim porozmawia�a�. Potrzebuje kontaktu ze �wiatem.

��Tak, bo dzieje si� z nim co� z�ego. To nie ten sam Yugo, kt�rego znali�my przez te wszystkie lata. Patrzy b��dnym wzrokiem, odp�ywa daleko my�lami i co bardzo dziwne, o�ywia si� tylko wtedy, gdy mowa o twojej emeryturze i zaj�ciu przez niego twojego miejsca.

��To by by�o naturalne� gdyby mnie prze�y�.

��Nie spodziewasz si�, �e ci� prze�yje?

��C�, jest jedena�cie lat m�odszy, ale bior�c pod uwag� zmienne koleje losu�

��Chcesz przez to powiedzie�, �e dzieje si� z nim co� z�ego, prawda? Wygl�da i zachowuje si� tak, jakby by� starszy od ciebie, wi�c cho� w�a�ciwie zawsze tak by�o, wydaje mi si�, �e ostatnio problem si� pog��bi�. Czy on jest chory?

��Fizycznie? Nie s�dz�. Przechodzi� okresowe badania. Przyznaj� jednak, �e wygl�da na wyko�czonego. Usi�owa�em nak�oni� go, by wzi�� kilkumiesi�czny urlop, a gdyby chcia�, to nawet i roczny. Zasugerowa�em, by w og�le opu�ci� Trantor, cho�by po to, by znale�� si� mo�liwie najdalej od Projektu. Bez problem�w da�oby si� sfinansowa� jego pobyt na Getorinie, bardzo przyjemnym �wiecie wypoczynkowym po�o�onym zaledwie o kilka lat �wietlnych od nas. Dors niecierpliwie pokr�ci�a g�ow�.

��I oczywi�cie on tego nie chce. Ja te� zaproponowa�am mu wakacje, a on zareagowa� tak, jakby nie zna� znaczenia tego s�owa. Zdecydowanie odm�wi�.

��No to co mo�emy zrobi�? � spyta� Seldon.

��Mo�emy si� przynajmniej zastanowi� � odpar�a Dors. � Yugo pracowa� na rzecz Projektu dwadzie�cia pi�� lat i wydawa�o si�, �e niemal czerpie si�y z pokonywania trudno�ci, a teraz nagle os�ab�. Tu nie mo�e chodzi� o wiek. Nie ma jeszcze pi��dziesi�ciu lat.

��Czy ty co� sugerujesz?

��Tak. Od jak dawna u�ywacie z Yugo elektrowy�wietlacza w waszych Pierwszych Radiantach?

��Od dw�ch lat, mo�e troch� d�u�ej.

��Zak�adam, �e tego elektrowy�wietlacza u�ywa ka�dy, kto chce wykorzysta� Pierwszy Radiant.

��Tak w�a�nie jest.

��To znaczy g��wnie ty i Yugo.

��Tak.

��A Yugo cz�ciej ni� ty?

��Tak. Yugo zajmuje si� intensywnie radiantem i jego r�wnaniami. Ja, niestety, musz� po�wi�ca� wi�kszo�� czasu zaj�ciom administracyjnym.

��A jaki wp�yw ma elektro wy�wietlacz na ludzi? Seldon wygl�da� na zdziwionego pytaniem.

��Nie zauwa�y�em nic szczeg�lnego.

��W takim razie wyja�nij mi co�. Elektrowy�wietlacz jest w u�yciu od ponad dw�ch lat, a ty w tym czasie sta�e� si� o wiele bardziej zm�czony, rozkapryszony i nieco� rozkojarzony. Dlaczego tak jest?

��Starzej� si�, Dors.

��Nonsens. Kto ci powiedzia�, �e sze��dziesi�tka oznacza staro��? Wykorzystujesz sw�j wiek jako wym�wk�, a ja chc�, �eby� przesta� to robi�. Yugo, cho� jest m�odszy od ciebie, przebywa� w pobli�u elektrowy�wietlacza cz�ciej ni� ty i w rezultacie jest bardziej zm�czony i rozkapryszony. A moim zdaniem, jeszcze trudniej si� z nim porozumie� ni� z tob�. Na dodatek raczej dziecinnie podchodzi do sprawy sukcesji. Czy nic ci� w tym nie uderza?

��Wiek i przepracowanie. To jest uderzaj�ce.

��Nie, chodzi o elektrowy�wietlacz. To on ma od dawna wp�yw na was obu.

Seldon zastanowi� si� przez chwil�, a potem powiedzia�:

��Nie potrafi� wykaza� b��du w twoim rozumowaniu, ale nie wyobra�am sobie, jak by to mog�o by� mo�liwe. Elektrowy�wietlacz to urz�dzenie pomocnicze wytwarzaj�ce niezwyk�e pole elektromagnetyczne, ale przecie� ludzie s� wci�� wystawieni na jego dzia�anie. Nie mo�e wyrz�dzi� �adnej krzywdy. Zreszt� i tak nie mo�emy przesta� go stosowa�. Nie osi�gniemy post�pu w badaniach, nie u�ywaj�c go.

��Pos�uchaj, Hari. Musz� ci� teraz o co� poprosi�, a ty musisz ze mn� wsp�pracowa�. Nie wychod� poza biura Projektu, nie informuj�c mnie o tym, i nie r�b niczego poza codziennymi zaj�ciami, nie uprzedzaj�c mnie. Rozumiesz?

��Dors, jak mog� si� zgodzi� na co� takiego? Usi�ujesz mnie wsadzi� w kaftan bezpiecze�stwa.

��Tylko na jaki� czas. Na kilka dni. Powiedzmy, tydzie�.

��A co si� stanie za kilka dni czy za tydzie�?

��Zaufaj mi � powiedzia�a Dors. � Nied�ugo wszystko si� wyja�ni.

Hari Seldon zapuka� delikatnie, jak robi� to od wielu lat, a Yugo Amaryl podni�s� wzrok.

��Hari, jak to mi�o, �e wpad�e�.

��Powinienem to robi� cz�ciej. Za dawnych dobrych czas�w byli�my razem ca�y czas. A teraz musimy si� troszczy� o setki ludzi, kt�rzy ci�gle staj� pomi�dzy nami. S�ysza�e� nowiny?

��Jakie nowiny?

��Junta zamierza wprowadzi� pog��wne, i to do�� spore. Jutro og�osz� to w TrantorVizji. Na razie obejmie Trantor, �wiaty Zewn�trzne b�d� musia�y poczeka�. Jestem troch� rozczarowany. Mia�em nadziej�, �e to obejmie od razu ca�e Imperium, ale najwyra�niej nie jestem autorytetem dla genera�a.

��Wystarczy Trantor � powiedzia� Amaryl. � �wiaty Zewn�trzne zrozumiej�, �e wkr�tce nadejdzie ich kolej.

��Teraz b�dziemy musieli tylko poczeka� i zobaczy�, co si� stanie.

��Wiadomo, co si� stanie. W momencie og�oszenia rozlegn� si� protesty, a potem wybuchn� zamieszki poprzedzaj�ce jeszcze wprowadzenie podatku.

��Jeste� tego pewien?

Amaryl natychmiast uruchomi� sw�j Pierwszy Radiant i powi�kszy� odpowiedni fragment.

��Zobacz sam, Hari. Nie rozumiem, jak mo�na by to �le zinterpretowa�, a jest to projekcja dotycz�ca szczeg�lnych warunk�w, kt�re teraz zaistnia�y. Je�li tak si� nie stanie, b�dzie to znaczy�o, �e wszystko, co osi�gn�li�my w psychohistorii, jest mylne, a ja nie mam odwagi w to uwierzy�.

��Ja spr�buj� znale�� odwag� � powiedzia� Seldon, u�miechaj�c si�, a potem spyta�: � Jak si� ostatnio czujesz, Yugo?

��Do�� dobrze. Umiarkowanie dobrze. A przy okazji, jak ty si� czujesz? S�ysza�em pog�oski, �e my�lisz o rezygnacji ze stanowiska. Nawet Dors co� o tym m�wi�a.

��Nie zwracaj uwagi na to, co m�wi Dors. Od pewnego czasu opowiada r�ne rzeczy. Z uporem powtarza, �e Projekt jest przenikni�ty jakim� niebezpiecze�stwem.

��Jakim niebezpiecze�stwem?

��Lepiej nie pyta�. Jak zwykle post�puje wed�ug w�asnych zasad, a wtedy jest nieobliczalna.

��Widzisz, jak to dobrze, �e jestem samotny � rzek� Amaryl, a potem cicho doda�: � Je�li zrezygnujesz, Hari, to jakie masz plany na przysz�o��?

��Ty zajmiesz moje miejsce � odpar� Seldon. � Jakie inne plany m�g�bym mie�?

Amaryl tylko si� u�miechn��.

W ma�ej sali konferencyjnej w g��wnym budynku Tamwile Elar s�ucha� Dors Venabili, a na jego twarzy wida� by�o coraz wi�ksze zdumienie i z�o��. Wreszcie wybuchn��:

��Niemo�liwe! � Potar� brod� i kontynuowa� ostro�niej: � Nie chcia�bym pani obrazi�, doktor Venabili, ale pani uwagi s� �mie� nie mog� by� prawdziwe. To niemo�liwe, by kt�rykolwiek z uczestnik�w Projektu Psychohistorii �ywi� uczucia, kt�re usprawiedliwia�yby pani podejrzenia. Na pewno wiedzia�bym, gdyby tak by�o, a zapewniam pani�, �e nie jest. Niech pani o tym nie my�li.

��B�d� o tym my�la�a � oznajmi�a z uporem Dors � i znajd� dowody na to, o czym m�wi�.

��Nie wiem, jak to powiedzie�, by pani nie obrazi�, doktor Venabili, ale je�li kto� jest dostatecznie pomys�owy i zamierza co� udowodni�, zdo�a znale�� wszelkie dowody, jakich potrzebuje� albo przynajmniej to, co uwa�a za dowody.

��My�li pan, �e zwariowa�am?

��My�l�, �e troszcz�c si� o mistrza, w czym zreszt� pani� popieram, przedobrzy�a pani, je�li mog� tak to uj��.

Dors umilk�a i rozwa�a�a stwierdzenie Elara.

��Nie myli si� pan przynajmniej co do tego, �e kto� dostatecznie pomys�owy wsz�dzie potrafi znale�� dowody. Mog�abym na przyk�ad stworzy� dowody przeciwko panu.

Oczy Elara rozszerzy�y si� ze zdumienia.

��Przeciwko mnie? Chcia�bym us�ysze�, co takiego mog�aby pani mi zarzuci�.

��Prosz� bardzo. Zaraz pan us�yszy. Przyj�cie urodzinowe to by� pa�ski pomys�, czy� nie?

��Tak, wpad�em na niego, ale jestem pewien, �e inni te� o tym my�leli. Skoro mistrz tak narzeka�, �e si� starzeje, przyj�cie wydawa�o si� odpowiednim sposobem, by go pocieszy�.

��Jestem pewna, �e inni mogli o tym my�le�, ale to pan nalega�, by je wyda�, i nawet przekona� pan do tego moj� synow�. Zaj�a si� szczeg�ami, a pan nak�oni� j�, aby z urodzin zrobi� wielkie obchody. A mo�e tak nie by�o?

��Nie wiem, czy mia�em na ni� jaki� wp�yw, ale je�li nawet, to co w tym z�ego?

��W samym pomy�le nic, ale czy planuj�c obchody urodzin na tak wielk� skal� i o tak szerokim zasi�gu, nie pokazali�my do�� podejrzliwym cz�onkom junty, �e Hari jest zbyt popularny i mo�e stanowi� dla nich zagro�enie?

��Nikt nie uwierzy, �e my�la�em o czym� takim.

��Ja tylko wskazuj� mo�liwo�ci. Planuj�c obchody urodzin, nalega� pan, by opr�niono biura w budynku g��wnym.

��Tylko tymczasowo i z oczywistych powod�w.

���a tak�e nalega� pan, by przez pewien czas pozosta�y ca�kowicie puste. Nikt w tym okresie nie pracowa�� nikt opr�cz Yugo Amaryla.

��Uwa�a�em, �e kr�tki odpoczynek przed uroczysto�ci� dobrze zrobi mistrzowi. Z pewno�ci� nie ma pani o to pretensji.

��Ale to oznacza, �e m�g� si� pan zupe�nie swobodnie naradza� z innymi lud�mi w pustych biurach. A biura s� oczywi�cie chronione przed pods�uchem.

��Tak, naradza�em si� tam� z pani synow�, z dostawcami i innymi handlarzami. Musia�em to przecie� zrobi�, chyba si� pani zgadza?

��A je�li jednym z tych, z kt�rymi si� pan naradza�, by� cz�onek junty?

Elar wygl�da� tak, jakby Dors go uderzy�a.

��Zaprzeczam temu, doktor Venabili. Za kogo mnie pani bierze? Dors nie odpowiedzia�a bezpo�rednio.

��Poszed� pan porozmawia� z doktorem Seldonem o czekaj�cym go spotkaniu z genera�em � stwierdzi�a � i nalega� pan, ca�kiem zreszt� mocno, �eby pozwoli� panu zaj�� jego miejsce, �eby sam nie ryzykowa�. Rezultat by� oczywi�cie taki, �e doktor Seldon upar� si�, by osobi�cie spotka� si� z genera�em, czyli zrobi� dok�adnie to, o co panu chodzi�o.

Elar roze�mia� si� nerwowym, urywanym �miechem.

��Z ca�ym szacunkiem, pani doktor, ale to ju� zakrawa na paranoj�. Dors obstawa�a przy swoim.

��A potem, po przyj�ciu, to w�a�nie pan pierwszy zaproponowa�, by�my ca�� grup� udali si� do hotelu Brzeg Kopu�y, czy� nie?

��Tak i pami�tam, �e zgodzi�a si� pani, m�wi�c, �e to doskona�y pomys�.

��Czy nie mieli�my tam p�j��, by zaniepokoi� junt�, by da� jeszcze jeden dow�d popularno�ci Hariego? Czy nie by�o to zaaran�owane, by podsun�� mi pomys� wej�cia na tereny pa�acowe?

��Czy mog�em pani� powstrzyma�? � spyta� Elar, kt�rego sceptycyzm zamieni� si� w z�o��. � Sama pani postanowi�a to zrobi�.

Dors nie zwraca�a uwagi na jego s�owa.

��I oczywi�cie mia� pan nadziej�, �e wkraczaj�c na tereny pa�acowe, sprawi� wystarczaj�co wiele k�opot�w, by junta jeszcze bardziej zdecydowanie zwr�ci�a si� przeciwko Hariemu.

��Ale po co, doktor Venabili? Po co mia�bym to robi�?

��Kto� m�g�by powiedzie�, �e chcia� si� pan pozby� doktora Seldona i zaj�� jego miejsce na stanowisku dyrektora Projektu.

��Jak pani mo�e my�le� tak o mnie? Nie chce mi si� wierzy�, �e m�wi pani powa�nie. Robi pani jedynie to, o czym powiedzia�a na samym pocz�tku: chce mi pani pokaza�, co mo�na uzyska�, szukaj�c tak zwanych dowod�w.

��Przyjrzyjmy si� jeszcze czemu�. Powiedzia�am, �e m�g� pan wykorzysta� puste pomieszczenia do przeprowadzenia prywatnych rozm�w i �e m�g� pan by� tam z jakim� cz�onkiem junty.

��Nawet nie warto temu zaprzecza�.

��Jednak pods�uchano pa�sk� rozmow�. Pewna ma�a dziewczynka wesz�a do pokoju, zwin�a si� w k��bek w fotelu i niewidoczna dla innych, pods�ucha�a ca�� rozmow�.

Elar zmarszczy� brwi.

��Co us�ysza�a?

��Ach, zainteresowa�o to pa�sk�. Powiedzia�a, �e dw�ch m�czyzn rozmawia�o o �mierci. Jest tylko dzieckiem i nie potrafi�a wszystkiego dok�adnie powt�rzy�, ale wra�enie wywar�y na niej dwa s�owa: �lemoniadowa �mier�.

��Teraz to ju� zamienia pani, przepraszam za wyra�enie, fantazj� w szale�stwo. Co to znaczy �lemoniadowa �mier� i co to ma wsp�lnego ze mn�?

��Najpierw potraktowa�am to dos�ownie. Dziewczynka, o kt�rej m�wi�, bardzo lubi lemoniad�. Na przyj�ciu by�o mn�stwo lemoniady, ale nikt jej nie zatru�.

��Dzi�kuj�, �e zadba�a pani o nasze zdrowie.

��Potem jednak zda�am sobie spraw�, �e ma�a us�ysza�a co� innego, a poniewa� niedok�adnie zna j�zyk oraz uwielbia ten nap�j, przekr�ci�a to, co us�ysza�a, na �lemoniad�.

��A wymy�li�a ju� pani, co mia�y oznacza� przekr�cone s�owa? � warkn�� Elar.

��Wygl�da na to, �e mog�a us�ysze� �pomoc laika�.

��Co to znaczy?

��Zab�jstwo dokonane przez laika� kogo�, kto nie jest matematykiem.

Dors umilk�a i zmarszczy�a brwi. Przycisn�a d�o� do piersi.

��Czy co� si� sta�o, doktor Venabili? � spyta� Elar z nag�� trosk�.

��Nie � odpowiedzia�a Dors, wyra�nie dr��c.

Przez kilka chwil nic nie powiedzia�a, wi�c Tamwile odchrz�kn��. Na jego twarzy nie by�o ju� wida� rozbawienia.

��Pani uwagi, doktor Venabili, staj� si� coraz �mieszniejsze i prawd� m�wi�c, mam ich ju� do��. Mo�e by�my z tym sko�czyli?

��Ju� prawie sko�czyli�my, doktorze Elar. Zab�jstwo dokonane przez laika rzeczywi�cie mo�e by� �mieszne, jak pan powiedzia�. Sama zreszt� o tym pomy�la�am. To pan jest cz�ciowo odpowiedzialny za skonstruowanie i modyfikacj� elektrowy�wietlacza, prawda?

Matematyk wyprostowa� si� i powiedzia� z wyra�n� dum�:

��Ca�kowicie odpowiedzialny.

��Na pewno nie ca�kowicie. Jak rozumiem, zaprojektowa�a go Cinda Monay.

��Jest tylko projektantem. Post�powa�a wed�ug moich instrukcji.

��Jest laikiem. Elektrowy�wietlacz to urz�dzenie pomocnicze skonstruowane przez laika.

��Nie s�dz�, �ebym raz jeszcze chcia� us�ysze� co� takiego � powiedzia� gwa�townie Elar. � Ponownie proponuj�, �eby�my z tym sko�czyli.

Dors kontynuowa�a, jakby nie us�ysza�a jego ��dania.

��Cho� teraz nie przypisuje pan Cindzie zas�ugi, jej powiedzia� pan zupe�nie co innego� domy�lam si�, �e po to, by pracowa�a jeszcze gorliwiej. O�wiadczy�a mi, �e przypisuje pan jej zas�ug�, i by�a z tego bardzo dumna. Zdradzi�a, �e nawet nazwa� pan to urz�dzenie waszymi nazwiskami, cho� nie jest to nazwa oficjalna.

��Oczywi�cie, �e nie. To elektrowy�wietlacz.

��Powiedzia�a te�, �e projektuje udoskonalenia, wzmacniacze i tym podobne� i �e pan ma prototyp udoskonalonej wersji, bo chce go pan przetestowa�.

��Co to ma wsp�lnego z nasz� rozmow�?

��Ma, poniewa� odk�d doktor Seldon i doktor Amaryl zacz�li wykorzystywa� elektrowy�wietlacz, stan zdrowia obu si� pogorszy�. Yugo, kt�ry pracowa� z nim d�u�ej, ucierpia� bardziej.

��Elektrowy�wietlacz jest absolutnie nieszkodliwy. Dors przy�o�y�a d�o� do czo�a i skrzywi�a si�.

��A teraz ma pan pot�ny elektrowy�wietlacz, kt�ry mo�e spowodowa� jeszcze wi�ksze szkody, mo�e zabi� szybciej ni� tamten powolny.

��To zupe�ny nonsens.

��Rozwa�my nazw� samego urz�dzenia. Nazw�, kt�rej jak powiedzia�a projektantka, u�ywa tylko pan. Zak�adam, �e nazywa je pan wy�wietlaczem Elar-Monay.

��Nawet nie przypominam sobie, bym kiedykolwiek u�y� tej nazwy � powiedzia� niepewnie matematyk.

��Na pewno tak by�o. Obecnie za� za pomoc� nowego, pot�niejszego wy�wietlacza Elar-Monay mo�na pope�ni� morderstwo tak, by nikogo o to nie obwiniono. To b�dzie po prostu przykry wypadek spowodowany przez nowe i nie sprawdzone urz�dzenie. To mog�aby by� �Elar-Monay �mier�, a ma�a dziewczynka us�ysza�a to jako �lemoniadowa �mier�. � D�onie Dors opad�y.

��Nie czuje si� pani dobrze, doktor Venabili? � spyta� cicho Elar.

��Czuj� si� doskonale. Chyba si� nie myl� w swoich wnioskach, prawda?

��Prosz� pos�ucha�, nie ma znaczenia, jakie s�owa mo�e pani zamieni� w s�owo �lemoniada�. Kto wie, co mog�a us�ysze� ma�a dziewczynka? Wszystko to sprowadza si� do samego elektrowy�wietlacza. Prosz� mnie poda� do s�du albo wszcz�� dochodzenie naukowe i niech eksperci, ilu tylko pani zechce, sprawdz� oddzia�ywanie elektrowy�wietlacza na ludzi. Nawet tego nowego i pot�niejszego. Stwierdz�, �e nie daje �adnych efekt�w ubocznych.

��Nie wierz� w to � wymamrota�a Dors. Przyciska�a d�onie do czo�a, a oczy mia�a zamkni�te. Chwia�a si� lekko.

��Wyra�nie wida�, �e �le si� pani czuje, doktor Venabili. Chyba znaczy to, �e teraz moja kolej. Mog�?

Dors otworzy�a oczy i po prostu wpatrywa�a si� w niego.

��Bior� pani milczenie za zgod�, pani doktor. Co by mi przysz�o z tego, �e usi�owa�bym si� pozby� doktora Seldona i doktora Amaryla, by zosta� dyrektorem? Pani udaremni�aby ka�d� pr�b� dokonania zab�jstwa, tak samo jak si� pani wydaje, �e teraz to robi. Gdybym nawet zaplanowa� co� takiego i pozby� si� tych dw�ch wielkich ludzi, pani rozdar�aby mnie na strz�py. Jest pani niezwyk�� kobiet�, siln� i niewiarygodnie szybk�, wi�c dop�ki pani �yje, mistrz jest bezpieczny.

��Tak � powiedzia�a Dors, patrz�c na niego gro�nie.

��W�a�nie to powiedzia�em cz�onkowi junty. Dlaczego nie mieliby pyta� mnie o sprawy dotycz�ce Projektu? Bardzo interesuj� si� psychohistori�, zreszt� powinni si� ni� interesowa�. Trudno by�o im uwierzy� w to, co powiedzia�em im o pani, dop�ki nie wtargn�a pani na tereny pa�acowe. To ich przekona�o, mo�e by� pani pewna, i zaakceptowali m�j plan.

��Aha. A wi�c jednak � stwierdzi�a s�abo Dors.

��Powiedzia�em pani, �e elektrowy�wietlacz nie mo�e wyrz�dzi� krzywdy cz�owiekowi. Nie jest w stanie. Amaryl i pani cenny Hari po prostu si� starzej�, cho� pani nie chce przyj�� tego do wiadomo�ci. Co wi�c robi�? Oni s� doskonali� s� idealnymi lud�mi. Pole elektromagnetyczne nie dzia�a w zauwa�alny spos�b na materia�y organiczne. Oczywi�cie, mo�e dzia�a� zupe�nie inaczej na czu�e urz�dzenia elektromagnetyczne, gdyby�my wi�c potrafili wyobrazi� sobie cz�owieka zbudowanego z metalu i elektroniki, mog�oby mie� na niego wp�yw. W legendach wyst�puj� takie sztuczne humanoidy. To na nich Mycoge�czycy opierali swoj� religi� i nazywali je �robotami�. Gdyby istnia�o co� takiego jak robot, to mo�na sobie wyobrazi�, �e by�oby o wiele silniejsze i szybsze ni� zwyk�y cz�owiek i mia�oby w�a�ciwo�ci podobne do tych, kt�re ma pani, doktor Venabili. Taki robot rzeczywi�cie m�g�by by� zatrzymany, uszkodzony, a nawet zniszczony przez silny elektrowy�wietlacz, taki jaki mam tutaj i kt�ry pracuje z ma�� moc�, odk�d rozpocz�li�my rozmow�. To w�a�nie dlatego �le si� pani czuje, doktor Venabili� po raz pierwszy w �yciu, jestem pewien.

Dors jedynie wpatrywa�a si� w Elara. Wolno usiad�a w fotelu.

Matematyk u�miechn�� si� i m�wi� dalej:

��Oczywi�cie, kiedy ju� si� z pani� uporam, nie b�dzie problemu z mistrzem i z Amarylem. Bez pani mistrz natychmiast ucichnie i zrezygnuje, gn�biony zgryzot�, natomiast Amaryl jest naiwny jak dziecko. Wed�ug wszelkiego prawdopodobie�stwa �adnego z nich nie trzeba b�dzie zabi�. No i jak si� pani czuje, doktor Venabili, zdemaskowana po tylu latach? Musz� przyzna�, �e doskonale ukrywa�a pani swoj� prawdziw� natur�. W�a�ciwie to zdumiewaj�ce, �e nikt do tej pory nie odkry� prawdy. No c�, ale ja jestem b�yskotliwym matematykiem i obserwatorem i potrafi� dedukowa�. Ale nawet ja nie domy�li�bym si� tego, gdyby nie pani fanatyczne oddanie mistrzowi i okazjonalne pokazy nadludzkiej si�y, na kt�r� potrafi�a si� pani zdoby�, kiedy on by� zagro�ony. �egnam pani�, doktor Venabili. Teraz musz� jedynie nastawi� urz�dzenie na pe�n� moc i stanie si� pani histori�.

Dors, zebrawszy si�y, wsta�a z fotela i wymamrota�a:

��Mog� by� lepiej zabezpieczona, ni� pan my�li. � A potem z rozpaczliwym krzykiem rzuci�a si� na Elara.

Tamwile otworzy� szeroko oczy, wrzasn�� i skoczy� do ty�u. Ale Dors ju� go dopad�a. B�yskawicznie uderzy�a go kraw�dzi� d�oni w szyj�, przetr�caj�c kr�gi i przerywaj�c rdze� kr�gowy. Elar pad� martwy na pod�og�.

Dors wyprostowa�a si� z trudem i posz�a chwiejnym krokiem ku drzwiom. Musia�a znale�� Hariego. On przecie� musi wiedzie�, co si� wydarzy�o.

Hari Seldon wsta� z fotela przera�ony. Nigdy nie widzia� Dors w takim stanie. Twarz mia�a wykrzywion� b�lem, a pochylone cia�o zatacza�o si�, jakby by�a pijana.

��Dors! Co si� sta�o?! Co ci jest?!

Podbieg� do Dors i obj�� j� w pasie, ona za� przesta�a walczy� o ka�dy krok i osun�a si� w jego ramiona. Podni�s� j� � wa�y�a wi�cej ni� normalna kobieta jej postury, ale nie by� tego �wiadom w tej chwili � i po�o�y� na kanapie.

��Co si� sta�o? � spyta� raz jeszcze.

Opowiedzia�a mu wszystko, oddychaj�c z trudem, a jej g�os za�amywa� si� od czasu do czasu, on za� tuli� jej g�ow� i usi�owa� zrozumie�, co si� sta�o.

��Elar nie �yje � oznajmi�a. � W ko�cu zabi�am cz�owieka� Pierwszy raz� Tym gorzej.

��Jak bardzo jeste� uszkodzona, Dors?

��Bardzo. Elar w��czy� urz�dzenie� na pe�n� moc� kiedy go przycisn�am do muru.

��B�dzie mo�na ci� naprawi�.

��Jak? Na Trantorze� nie ma nikogo� kto by wiedzia�, jak to zrobi�. Potrzebny mi Daneel.

Daneel. Demerzel. W jaki� spos�b, w g��bi duszy, Hari zawsze wiedzia�. Jego przyjaciel � robot � zapewni� mu obro�c�, tak�e robota, by da� szans� psychohistorii i podwalinom Fundacji. Jedyny problem polega� na tym, �e Hari zakocha� si� w swoim obro�cy � w robocie. Teraz to wszystko nabra�o sensu. Mo�na by�o odpowiedzie� na wszelkie dr�cz�ce w�tpliwo�ci i pytania. I nie wiedzie� czemu, w og�le si� to nie liczy�o. Liczy�a si� jedynie Dors.

��Nie mo�emy pozwoli�, by to si� sta�o.

��Musi tak by� � powiedzia�a Dors. Otworzy�a oczy i spojrza�a na Seldona. � Musi. Usi�owa�am ci� ratowa�, ale nie uda�o mi si� I to w najwa�niejszej chwili� Kto ci� teraz b�dzie chroni�?

Seldon nie widzia� jej wyra�nie. Co� si� dzia�o z jego oczami.

��Nie martw si� o mnie, Dors. To ty� tylko ty�

��Nie. Ty, Hari. Powiedz Manelli� powiedz, �e jej przebaczam. Zachowa�a si� lepiej ni� ja. Wyja�nij Wandzie. Ty i Raych� dbajcie o siebie.

��Nie, nie, nie � powtarza� Seldon, kiwaj�c si� do przodu i do ty�u. � Nie mo�esz tego zrobi�. Trzymaj si�, Dors. Prosz�, kochanie, mi�o�ci moja.

Dors pokr�ci�a s�abo g�ow� i u�miechn�a si� jeszcze s�abiej. � Zegnaj, m�j kochany Hari. Pami�taj zawsze� o tym, co dla mnie zrobi�e�.

��Ja nic dla ciebie nie zrobi�em.

��Kocha�e� mnie, a twoja mi�o�� sprawi�a, �e sta�am si� cz�owiekiem.

Oczy Dors pozosta�y otwarte, ale ona sama przesta�a funkcjonowa�.

Do pokoju Seldona wpad� jak burza Yugo Amaryl.

��Hari, zaczynaj� si� zamieszki, szybciej i nawet gwa�towniejsze, ni� przy� � A potem spojrza� na Seldona i Dors i wyszepta�: � Co si� sta�o?

Seldon popatrzy� na niego w �miertelnej udr�ce.

��Zamieszki! A co mnie teraz obchodz� jakie� zamieszki? A co mnie to wszystko teraz obchodzi?

Hari Seldon wszed� do Biblioteki Galaktycznej, utykaj�c nieco, jak to si� mu coraz cz�ciej zdarza�o, i ruszy� w stron� stanowiska poduszkowc�w, ma�ych pojazd�w, kt�re przemierza�y nie ko�cz�ce si� korytarze kompleksu budynk�w. Zatrzyma� si� jednak na widok trzech m�czyzn siedz�cych w jednej z nisz galaktograficznych. Pracowali w�a�nie na jednym z galaktograf�w, kt�ry ukazywa� w trzech wymiarach ca�� Galaktyk� i oczywi�cie jej �wiaty kr���ce wolno doko�a centrum.

Z miejsca, w kt�rym sta�, Seldon m�g� dostrzec, �e graniczna Prowincja Anakreon zaznaczona zosta�a �wietlist� czerwieni�. Zajmowa�a wielk� cz�� obrze�a Galaktyki, ale by�a rzadko usiana gwiazdami. Anakreon nie wyr�nia� si� ani zamo�no�ci�, ani kultur�, natomiast by� wa�ny z powodu odleg�o�ci od Trantora � oba �wiaty dzieli�o dziesi�� tysi�cy parsek�w.

Dzia�aj�c pod wp�ywem impulsu, Seldon usiad� przy konsolecie komputera w pobli�u trzech m�czyzn i zacz�� przypadkowo przeszukiwa� dane. Wiedzia�, �e mo�e to robi�, jak d�ugo zechce. Jaki� instynkt podpowiada� mu, �e tak wielkie zainteresowanie Anakreonem musi mie� polityczn� natur� � dzi�ki swej pozycji w Galaktyce �wiat ten sta� si� jednym z mniej bezpiecznych miejsc panuj�cego re�imu imperialnego. Heliko�czyk wpatrywa� si� w ekran komputera, ale nadstawia� uszu, by s�ucha� tocz�cej si� w pobli�u rozmowy. Zazwyczaj nie s�ysza�o si� w bibliotece dyskusji politycznych, bo i prawd� m�wi�c, nie powinny si� tu odbywa�.

Seldon nie zna� �adnego z trzech m�czyzn, ale nie by�o w tym nic dziwnego. Biblioteka mia�a niewielu sta�ych bywalc�w i Hari wi�kszo�� z nich zna� z widzenia, a z niekt�rymi nawet rozmawia�, lecz generalnie by�a otwarta dla wszystkich obywateli. Bez jakichkolwiek ogranicze�. Ka�dy m�g� tu wej�� i skorzysta� z urz�dze� pomocniczych. (Oczywi�cie, przez pewien czas. Jedynie kilku wybra�com, na przyk�ad Seldonowi, pozwolono pracowa� we w�asnym �warsztacie�. Oddano mu zamykane prywatne biuro, mia� te� nieograniczony dost�p do zbior�w.)

Jeden z m�czyzn (Heliko�czyk nazwa� go w my�lach Krzywonosym � z powod�w do�� oczywistych) przem�wi� cicho, cho� natarczywie:

��Niech si� oderw� � powiedzia�. � Niech si� oderw�. Pr�ba zatrzymania ich kosztuje nas kup� kasy i nawet je�li si� nam uda, to tylko przej�ciowo. Nie mog� tam zosta� na zawsze, a kiedy wreszcie odejd�, sytuacja wr�ci do normy.

Seldon wiedzia�, o czym rozmawiaj�. Zaledwie trzy dni wcze�niej w TrantorVizji podano, �e rz�d imperialny postanowi� si�� zmusi� do uleg�o�ci opornego gubernatora Anakreonu. Psychohistoryczna analiza Hariego wskazywa�a, �e jest to dzia�anie bezcelowe, niestety rz�d zazwyczaj nie s�ucha� jego dobrych rad, gdy w gr� wchodzi�y emocje. Seldon u�miechn�� si� ponuro, us�yszawszy w�asne s�owa, a przecie� ten m�ody m�czyzna powiedzia� to, cho� nie korzysta� z dobrodziejstw psychohistorii.

��Co stracimy, je�li zostawimy Anakreon w spokoju? � kontynuowa� Krzywonosy. � Nadal b�dzie tam, gdzie si� zawsze znajdowa�, na skraju Imperium. Nie mo�e si� przenie�� do Andromedy, czy� nie? Tak wi�c nadal b�dzie zmuszony handlowa� z nami i �ycie potoczy si� dalej. A co to za r�nica, czy b�d� si� k�aniali imperatorowi czy nie? Nigdy nie b�dziecie mogli powiedzie�, na czym polega r�nica.

Drugi m�czyzna, kt�rego z powod�w jeszcze bardziej oczywistych Se�don nazwa� �ysym, powiedzia�:

��Tyle �e ca�y ten biznes nie istnieje w pr�ni. Je�li oderwie si� Anakreon, inne graniczne prowincje te� zechc� si� oderwa�. Dojdzie do rozpadu Imperium.

��No i co z tego? � wyszepta� zapalczywie Krzywonosy. � Imperium i tak nie mo�na ju� skutecznie kierowa�. Jest zbyt du�e. Niech graniczne prowincje si� oderw� i zatroszcz� o siebie� je�li jeszcze potrafi�. �wiaty Wewn�trzne b�d� wtedy silniejsze i w lepszej kondycji. Granica nie musi by� polityczna. I tak ekonomicznie b�d� nasze.

Trzeci m�czyzna � Czerwonolicy � powiedzia�:

��Chcia�bym, �eby� mia� racj�, ale to si� nie uda. Je�li graniczne prowincje og�osz� niepodleg�o��, ka�da z nich b�dzie usi�owa�a przede wszystkim wzmocni� swoj� pozycj� kosztem s�siad�w. Rozpoczn� si� wojny i konflikty, a w ko�cu ka�dy z gubernator�w b�dzie marzy�, �eby zosta� imperatorem. B�dzie tak jak w dawnych czasach przed Kr�lestwem Trantora: na tysi�ce lat zapanuje ponura era.

��Na pewno nie b�dzie a� tak �le � powiedzia� �ysy. � Imperium mo�e si� za�ama�, ale szybko dojdzie do siebie, gdy ludzie zrozumiej�, �e rozpad oznacza wojn� i zubo�enie. B�d� wspominali z�ote czasy zjednoczonego Imperium i zn�w wszystko b�dzie dobrze. Wiesz, �e nie jeste�my barbarzy�cami. Znajdziemy jaki� spos�b.

��Oczywi�cie � rzek� Krzywonosy. � Musimy pami�ta�, �e Imperium w swej historii nieraz prze�ywa�o kryzys i zawsze dawa�o sobie rad�.

Czerwonolicy pokr�ci� jednak g�ow� i powiedzia�:

��Tym razem nie chodzi o jeszcze jeden kryzys. Dzieje si� co� znacznie gorszego. Sytuacja Imperium pogarsza�a si� od pokole�. Dziesi�� lat panowania junty zniszczy�o ekonomi�. Od momentu upadku rz�du wojskowych i wybrania nowego imperatora Imperium jest tak s�abe, �e gubernatorzy Peryferi�w nie musz� nic robi�. Imperium za�amie si� pod w�asnym ci�arem.

��A pos�usze�stwo wobec imperatora� � zacz�� Krzywonosy.

��Jakie pos�usze�stwo? � spyta� Czerwonolicy. � Ca�ymi latami po zamordowaniu Cleona dawali�my sobie rad� bez imperatora i jako� to nikomu nie przeszkadza�o. A ten nowy imperator jest tylko figurantem. Nic nie potrafi zrobi�. Zreszt� nikt nic nie mo�e zrobi�. To nie jest kryzys. To jest koniec.

Dwaj pozostali wpatrywali si� w Czerwonolicego, marszcz�c brwi. �ysy stwierdzi�:

��Ty naprawd� w to wierzysz! My�lisz, �e rz�d b�dzie po prostu siedzia� i pozwoli, by to wszystko si� wydarzy�o?

��Tak! Podobnie jak wy uwierz� w to, co si� dzieje, dopiero wtedy, gdy b�dzie za p�no.

��A co by� chcia�, �eby zrobili? � spyta� �ysy.

Czerwonolicy wpatrywa� si� w galaktograf, jakby w nim m�g� znale�� odpowied�.

��Nie wiem. W odpowiednim czasie umr�, a do tej pory nie b�dzie jeszcze tak �le. Potem, kiedy sytuacja si� pogorszy, niech si� martwi� inni. Mnie ju� nie b�dzie. Nie b�dzie te� starych dobrych czas�w. Mo�e ju� nigdy nie wr�c�. A tak nawiasem m�wi�c, nie ja jeden tak uwa�am. S�yszeli�cie kiedy� o cz�owieku, kt�ry nazywa si� Hari Seldon?

��Jasne � odpar� natychmiast Krzywonosy. � Czy to nie on by� Pierwszym Ministrem za panowania Cleona?

��Tak � rzek� Czerwonolicy. � To jaki� naukowiec. S�ysza�em, jak przemawia� kilka miesi�cy temu. Mi�o si� by�o przekona�, �e nie tylko ja uwa�am, �e Imperium si� rozpada. Powiedzia��

��I powiedzia�, �e wszystko zejdzie na psy i nastan� mroczne czasy � przerwa� mu �ysy.

��C�, nie � odpar� Czerwonolicy. � On jest jednym z tych naprawd� ostro�nych ludzi. Powiada, �e to si� mo�e wydarzy�, ale myli si�. To si� wydarzy.

Heliko�czyk us�ysza� do��. Poku�tyka� do sto�u, przy kt�rym siedzieli m�czy�ni, i dotkn�� ramienia Czerwonolicego.

��Czy m�g�bym porozmawia� z panem przez chwil�? � spyta�. Zdumiony Czerwonolicy popatrzy� w g�r� i zapyta�:

��Zaraz, czy pan nie jest tym profesorem Seldonem?

��Zawsze nim by�em � o�wiadczy� Hari. Poda� m�czy�nie p�ytk� identyfikacyjn� ze zdj�ciem. � Chcia�bym spotka� si� z panem tu, w moim biurze, pojutrze o czwartej. B�dzie pan m�g� przyj��?

��Musz� pracowa�.

��Powie pan, �e jest chory, je�li b�dzie pan musia�. To wa�ne.

��C� nie jestem pewien, prosz� pana.

��Niech pan przyjdzie � rzek� Seldon. � Gdyby mia� pan z tego powodu jakie� k�opoty, pomog� panu. A tymczasem, czy pozwol� panowie, �e przez chwil� zajm� si� symulacj� Galaktyki? Dawno ju� tego nie robi�em.

M�czy�ni bez s�owa skin�li g�owami; wida� by�o, �e s� zmieszani obecno�ci� by�ego Pierwszego Ministra. Jeden po drugim odsun�li si�, umo�liwiaj�c Seldonowi dost�p do galaktografu.

Heliko�czyk wyci�gn�� palec i dotkn�� zespo�u sterowania. Znikn�a czerwie�, kt�r� zaznaczono Prowincj� Anakreon. Galaktyka by�a po�yskuj�c�, ja�niej�c� w �rodku mg�awic� spiraln�, za kt�r� znajdowa�a si� czarna dziura.

Oczywi�cie, nie mo�na by�o odr�ni� poszczeg�lnych gwiazd, dop�ki nie zosta�y powi�kszone, ale wtedy na ekranie widnia� tylko ten czy inny fragment Galaktyki, a Seldon chcia� zobaczy� ca�o�� � chcia� popatrze� na znikaj�ce Imperium.

Nacisn�� prze��cznik i na obrazie Galaktyki pojawi�o si� wiele ��tych punkt�w. Przedstawia�y dwadzie�cia pi�� milion�w zamieszkanych planet. Mo�na by�o rozr�ni� poszczeg�lne punkty w rzadkiej mgle symbolizuj�cej obrze�a Galaktyki, ale im bli�ej centrum, tym g�ciej by�y rozmieszczone. Centrum otacza�a ju� niemal jednolita ��ta obr�cz; poszczeg�lne punkty widoczne by�y dopiero w powi�kszeniu. Samo centralne �wiat�o pozostawa�o bia�e i oczywi�cie nie oznaczone. W obszarze turbulentnej energii rdzenia Galaktyki nie mog�y istnie� �adne zamieszkane planety.

Pomimo wielkiego zag�szczenia ��ci �adna z dziesi�ciu tysi�cy znanych Seldonowi gwiazd nie mia�a okr��aj�cej j� zamieszkanej planety.

By�o tak, chocia� ludzko�� stara�a si� kszta�towa� planety i przystosowywa� je do zamieszkania. Pomimo terraformowania �wiat�w i zmieniania ich w �rodowiska przyjazne cz�owiekowi nie na wszystkich planetach mo�na si� by�o wygodnie porusza� bez skafandra ochronnego.

Seldon wy��czy� inny prze��cznik. ��te punkty znikn�y, ale jeden male�ki region ja�nia� niebieskawo: Trantor i r�ne �wiaty bezpo�rednio z nim zwi�zane. Po�o�one mo�liwie blisko centrum, a mimo to pozostaj�ce w dostatecznej odleg�o�ci od linii, kt�rej przekroczenie grozi �mierci�. Powszechnie uwa�ano, �e �wiaty te znajduj� si� w �centrum Galaktyki�, cho� oczywi�cie tak nie by�o. Jak zwykle, ogromne wra�enie robi�y nieznaczne rozmiary Trantora, male�kiego miejsca w wielkim kr�lestwie Galaktyki, a zarazem najwi�kszego skupiska bogactw, kultury i o�rodk�w rz�dowych, jakie kiedykolwiek widzia�a ludzko��.

I nawet to by�o skazane na zag�ad�.

Wydawa�o si�, �e m�czy�ni potrafi� czyta� w my�lach Seldona, cho� mo�e tylko trafnie zinterpretowali jego smutn� min�.

��Czy Imperium naprawd� ulegnie zag�adzie? � spyta� cicho �ysy.

��By� mo�e. By� mo�e � odpowiedzia� jeszcze ciszej Seldon. � Wszystko si� mo�e zdarzy�.

Hari wsta�, u�miechn�� si� do m�czyzn i wyszed�, ale w g��bi duszy a� krzycza�: Tak si� stanie! Tak si� stanie!

Seldon westchn��, wsiadaj�c do jednego z poduszkowc�w stoj�cych w szeregu w wielkiej niszy. Bywa�y takie czasy, zaledwie kilka lat temu, gdy chlubi� si�, �e mo�e maszerowa� szybko nie ko�cz�cymi si� korytarzami biblioteki. Powtarza� sobie wtedy, �e cho� jest po sze��dziesi�tce, da sobie rad�.

Jednak teraz, w wieku siedemdziesi�ciu lat, jego nogi m�czy�y si� zbyt szybko i musia� korzysta� z poduszkowc�w. M�odsi ludzie u�ywali ich ci�gle, gdy� pojazdy oszcz�dza�y im problem�w, ale Seldon robi� to, bo musia�� a to wielka r�nica.

Wystuka� na komputerze pok�adowym miejsce, do kt�rego chcia� si� uda�, w��czy� starter i poduszkowiec uni�s� si� o kilka cali nad pod�og�. Ruszy� jak zwykle bardzo spokojnie i cicho, a Heliko�czyk opar� si� wygodnie i obserwowa� �ciany korytarzy, inne pojazdy oraz przypadkowych przechodni�w.

Min�� kilku bibliotekarzy i nawet po tylu latach wci�� u�miecha� si�, gdy ich widzia�. Nale�eli do najstarszego bractwa w Imperium, bractwa o najbardziej szanowanych tradycjach, kt�rego cz�onkowie z uporem zachowywali si� w spos�b odpowiedni przed setkami, a mo�e i tysi�cami lat.

Nosili jedwabne odzienie koloru z�amanej bieli. By�o tak lu�ne, �e wr�cz przypomina�o tog�, spi�te pod szyj� i sp�ywaj�ce falami w d�. Je�li chodzi o m�czyzn, na Trantorze � tak samo jak na wi�kszo�ci �wiat�w � jedni golili zarost, a inni nie. W wi�kszo�ci sektor�w Trantora m�czy�ni byli starannie ogoleni, a z tego, co Seldon wiedzia�, by�o tak od dawna. Wyj�tek stanowi�y takie anomalie jak w�sy, kt�re nosili Dahlijczycy, w tym jego przybrany syn Raych.

Jednak bibliotekarze od bardzo dawna nosili brody. Ka�dy z nich mia� do�� kr�tk�, schludn� brod� od ucha do ucha, przy czym g�rna warga by�a ogolona. To wystarcza�o, by odr�niali si� od innych, a starannie ogolony Seldon czu� si� nieco niezr�cznie w t�umie pracownik�w biblioteki.

W�a�ciwie najbardziej charakterystyczna by�a czapka, kt�r� mia� ka�dy z nich. (Pewnie nie zdejmuj� jej nawet podczas snu, pomy�la� Seldon.) Kwadratowa, uszyta by�a z welwetu, a jej cztery cz�ci schodzi�y si� u g�ry, zwie�czone pomponem. Wyst�powa�y w mn�stwie kolor�w, a ka�dy z nich mia� znaczenie. Je�li zna�o si� obowi�zuj�cy system, �atwo by�o powiedzie�, jak d�ugo bibliotekarz pracuje w zawodzie, w jakiej dziedzinie jest specjalist�, jak� ma pozycj� towarzysk� i tak dalej. Czapki pomaga�y ustali� hierarchi�. Ka�dy bibliotekarz potrafi� od razu stwierdzi�, czy ma czu� respekt (i jak g��boki), czy te� ma nad kim� przewag� (i jak wielk�).

Biblioteka Galaktyczna by�a najwi�ksz� pojedyncz� budowl� na Trantorze (a mo�e i w ca�ej Galaktyce), znacznie wi�ksz� ni� Pa�ac Imperialny, a niegdy� ja�nia�a, jakby chwali�a si� sw� wielko�ci� i pot�g�. Teraz jednak, tak jak i ca�ego Imperium, jej pi�kno wyblak�o i przemin�o. Przypomina�a star� wdow�, kt�ra wci�� nosi klejnoty swojej m�odo�ci, ale na pomarszczonym ciele.

Poduszkowiec zatrzyma� si� przed ozdobnymi drzwiami biura Naczelnego Bibliotekarza. Seldon wysiad�.

Las Zenow u�miechn�� si�, witaj�c go�cia.

��Witaj, przyjacielu � powiedzia� wysokim g�osem. (Heliko�czyk zastanawia� si�, czy za m�odych lat Zenow �piewa� tenorem, ale nigdy nie �mia� zapyta� go o to. Naczelny Bibliotekarz by� zawsze chodz�c� godno�ci�, wi�c pytanie to mog�oby by� niestosowne.)

��Uszanowanie � rzek� Seldon.

Zenow mia� niemal siw� brod�, a jego czapka by�a nieskazitelnie bia�a. Biel oznacza�a najwy�szy stopie� w hierarchii. Naczelny Bibliotekarz zatar� d�onie wyra�nie zadowolony.

��Poprosi�em ci�, Hari, bo mam dla ciebie dobre wie�ci. Znale�li�my to!

��Las, co masz na my�li, m�wi�c �to�?

��Odpowiedni �wiat. Od dawna go szuka�e�. My�l�, �e znale�li�my idealny. � U�miechn�� si� szeroko. � Wystarczy, Hari, �e zdasz si� na bibliotekarzy. Potrafimy znale�� wszystko.

��Nigdy w to nie w�tpi�em, Las. Powiedz mi, co to za �wiat.

��Pozw�l, �e najpierw poka�� ci, gdzie si� znajduje.

Cz�� �ciany rozsun�a si�, �wiat�a w pokoju przygas�y i ukaza� si� tr�jwymiarowy obraz obracaj�cej si� powoli Galaktyki. Tak jak poprzednio czerwonymi liniami oznaczono Prowincj� Anakreon, Seldon przysi�g�by wi�c niemal, �e epizod z trzema m�czyznami by� tylko pr�b� przedstawienia, kt�re tutaj zobaczy�. Nast�pnie w odleg�ym kra�cu prowincji pojawi� si� jasnoniebieski punkt.

��W�a�nie to chcia�em ci pokaza� � o�wiadczy� Zenow. � To idealny �wiat. Ma odpowiednie rozmiary, pod dostatkiem wody, atmosfer� z wymagan� ilo�ci� tlenu i oczywi�cie ro�linno��. W jego morzach istnieje bogate �ycie. Wydaje si� specjalnie stworzony do zasiedlenia. Nie wymaga terraformowania, przynajmniej do chwili, gdy zostanie zaludniony.

��Czy to nie zamieszkany �wiat? � spyta� Seldon.

��Zupe�nie nie zamieszkany. Nie ma na nim nikogo.

��Ale dlaczego, skoro ma tak dogodne warunki? Rozumiem, �e skoro znasz te wszystkie szczeg�y, musia� zosta� zbadany. Dlaczego go nie skolonizowano?

��Zosta� zbadany, ale tylko przez sondy bezza�ogowe. Nie skolonizowano go prawdopodobnie dlatego, �e znajduje si� tak daleko od wszystkiego. Ta planeta kr��y doko�a pewnej gwiazdy, kt�ra le�y dalej od centralnej czarnej dziury ni� jakakolwiek inna nie zamieszkana planeta. Jak s�dz�, zbyt daleko dla ewentualnych osiedle�c�w, ale pewnie nie za daleko dla ciebie. Sam powiedzia�e�: �Im dalej, tym lepiej�.

��Tak � rzek� Seldon, kiwaj�c g�ow�. � I wci�� tak twierdz�. Czy ta planeta ma nazw�, czy te� oznaczona jest tylko kombinacj� cyfr?

��Mo�esz wierzy� albo nie, ale ona ma nazw�. Ci, kt�rzy wys�ali tam sond�, nazwali j� Terminus. To archaiczne s�owo oznacza �koniec drogi�. I pewnie tak b�dzie.

��Czy ten �wiat jest cz�ci� terytorium Prowincji Anakreon? � spyta� Heliko�czyk.

��Niezupe�nie � odpar� Zenow. � Je�li przyjrzysz si� dok�adnie czerwonej linii i otoczce, zauwa�ysz, �e niebieska plamka oznaczaj�ca Terminus znajduje si� tu� poza nimi� �ci�le rzecz bior�c, o pi��dziesi�t lat �wietlnych dalej. Terminus nie nale�y do nikogo; szczerze m�wi�c, nie jest nawet cz�ci� Imperium.

��W takim razie masz racj�, Las. Istotnie wygl�da na idealny �wiat, kt�rego szuka�em.

��Oczywi�cie � powiedzia� powa�nie Zenow � s�dz�, �e kiedy zajmiesz Terminus, gubernator Anakreonu b�dzie utrzymywa�, �e podlega on jego jurysdykcji.

��Mo�liwe � stwierdzi� Seldon � ale tym problemem zajmiemy si� dopiero wtedy, kiedy si� pojawi.

Naczelny Bibliotekarz zn�w zaciera� d�onie.

��Jaki to wspania�y pomys�. Rozpocz�� olbrzymi projekt badawczy na ca�kiem nowym �wiecie, dalekim i zupe�nie odizolowanym, by rok po roku, dziesi�ciolecie po dziesi�cioleciu gromadzi� dane do olbrzymiej encyklopedii obejmuj�cej ca�� wiedz�, jak� posiada ludzko��. B�dzie to skr�t tego, co mamy w naszej bibliotece. Gdybym tylko by� m�odszy, ch�tnie przy��czy�bym si� do tej ekspedycji.

��Jeste� prawie dwadzie�cia lat m�odszy ode mnie � powiedzia� ze smutkiem matematyk. (Prawie wszyscy s� znacznie m�odsi ode mnie, pomy�la� z jeszcze wi�kszym smutkiem.)

��Tak, s�ysza�em, �e w�a�nie sko�czy�e� siedemdziesi�tk� � rzek� Zenow. � Mam nadziej�, �e rado�nie i godnie obchodzi�e� urodziny.

Seldon drgn��.

��Nie obchodz� moich urodzin � odpar�.

��Kiedy� obchodzi�e�. Pami�tam s�awn� opowie�� o twoich sze��dziesi�tych urodzinach.

Heliko�czyk poczu� b�l tak g��boki, jak gdyby ledwie dzie� wcze�niej straci� najdro�sz� mu osob�.

��Prosz�, nie m�wmy o tym.

��Przepraszam � rzek� zmieszany Zenow. � Porozmawiajmy o czym innym. Je�li Terminus jest rzeczywi�cie tym �wiatem, kt�rego szuka�e�, to jak si� domy�lam, przyspieszysz prace nad za�o�eniami Projektu Encyklopedii. Jak wiesz, pracownicy biblioteki ch�tnie pomog� ci we wszystkim.

��Wiem, Las, i jestem niezmiernie wdzi�czny. Oczywi�cie, b�dziemy wsp�pracowa�. � Seldon wsta�. Nie potrafi� si� jeszcze u�miechn��, gdy� wspomnienie obchod�w jego urodzin sprzed dziesi�ciu lat wywo�a�o ostry b�l w sercu. � Musz� ju� i��, by kontynuowa� moje prace � o�wiadczy�.

Wyszed� z bolesn� �wiadomo�ci�, �e znowu kogo� ok�ama�. Las Zenow nie domy�la� si� nawet prawdziwych intencji Seldona.

Hari Seldon przyjrza� si� dok�adnie wygodnemu pomieszczeniu w Bibliotece Galaktycznej, kt�re przez ostatnie kilka lat s�u�y�o mu za osobiste biuro. Podobnie jak w reszcie biblioteki, panowa�a w nim bli�ej nieokre�lona atmosfera upadku, pewien rodzaj znu�enia � uczucie, jakiego doznajemy, przebywaj�c zbyt d�ugo w jednym miejscu. A przecie� Seldon wiedzia�, �e ta atmosfera pozostanie tu przez setki, a mo�e nawet i tysi�ce lat.

Jak to si� sta�o, �e on tu przebywa?

Wielokrotnie my�la� o up�ywie czasu i o tym, co si� wydarzy�o w jego �yciu. Bez w�tpienia takie my�li wi��� si� ze staro�ci�. Tak wiele odesz�o ju� w przesz�o��, a tak ma�o mog�o si� wydarzy� w nadchodz�cych latach, �e sam umys� odwraca� si� od mglistej przysz�o�ci, by kontemplowa� bezpiecznie dawne zdarzenia.

Ale w jego wypadku zasz�a pewna zmiana. Przez ponad trzydzie�ci lat psychohistoria rozwin�a si� tak bardzo, i� mo�na by�o powiedzie�, �e �wysz�a na prost��. Post�p by� powolny, ale nieprzerwany. A� nagle sze�� lat temu nast�pi� gwa�towny i zupe�nie nieoczekiwany zwrot. Seldon wiedzia� doskonale, jak to si� sta�o, jak �a�cuch powi�zanych ze sob� wydarze� to umo�liwi�.

Oczywi�cie, wszystko zacz�o si� od Wandy, jego wnuczki. Hari zamkn�� oczy i usadowi� si� w fotelu, by przypomnie� sobie zdarzenia sprzed sze�ciu lat.

Dwunastoletnia wtedy Wanda czu�a si� bardzo samotna. Jej matka Manella urodzi�a drugie dziecko, ma�� Bellis, i od tej pory male�stwo zajmowa�o jej ca�y czas.

Ojciec Wandy Raych uko�czy� ksi��k� o rodzimym Sektorze Dahl, kt�ra sta�a si� ma�ym sukcesem, i zosta� znan� osob�. Proszono go o wyg�aszanie odczyt�w na ten temat, on za� ochoczo przyjmowa� propozycje, gdy� temat ten bardzo go absorbowa�. Powiedzia� nawet do Seldona z u�miechem: �Kiedy opowiadam o Dahlu, nie musz� ukrywa� mojego dahlijskiego akcentu. Prawd� m�wi�c, s�uchacze oczekuj�, �e b�d� go u�ywa��.

Ale w rezultacie Raych przebywa� cz�sto poza domem, a kiedy nawet by� w nim, chcia� widzie� m�odsze z dzieci.

Je�li chodzi o Dors � Dors odesz�a. Dla Hardego Seldona ta rana by�a wci�� �wie�a i bolesna. Reagowa� na ni� do�� niefortunnie. To sen Wandy poci�gn�� za sob� lawin� wydarze�, kt�re zako�czy�y si� utrat� Dors.

Heliko�czyk dobrze wiedzia�, �e Wanda nie mia�a z tym nic wsp�lnego, a jednak stroni� od jej towarzystwa. Dlatego r�wnie� on nie potrafi� pom�c ma�ej przezwyci�y� kryzysu spowodowanego narodzinami nowego dziecka.

Niepocieszona Wanda w�drowa�a do jedynej osoby, kt�r� najwyra�niej radowa�o jej towarzystwo, osoby, na kt�r� zawsze mog�a liczy�. T� osob� by� Yugo Amaryl, drugi po Harim Seldonie cz�owiek, kt�ry przyczyni� si� do rozwoju psychohistorii, ale pierwszy, kt�ry pracowa� na jej rzecz dwadzie�cia cztery godziny na dob�. Hari mia� Dors i Raycha, ale dla Yugo psychohistoria stanowi�a ca�e �ycie; nie mia� �ony ani dzieci. Kiedy wi�c Wanda pojawia�a si� w jego pracowni, gdzie� w g��bi duszy my�la� o niej jak o w�asnym dziecku i rozumia� niejasno, cho�by tylko przez chwil�, co straci�. Ten b�l koi�, okazuj�c dziecku tyle uczucia, na ile by�o go sta�. Nie wiedz�c, jak si� zachowa�, traktowa� ma�� jak doros�ego, tyle �e mniejszych rozmiar�w. Wandzie to si� najwyra�niej podoba�o.

W�a�nie sze�� lat temu Wanda zaw�drowa�a do biura Yugo. Amaryl popatrzy� na dziewczynk� swymi sowimi oczami i jak zwykle, dopiero po chwili czy dw�ch j� rozpozna�. A potem powiedzia�:

��O prosz�, moja droga przyjaci�ka Wanda. Ale dlaczego masz tak� smutn� min�? Z pewno�ci� taka atrakcyjna m�oda kobieta jak ty nigdy nie powinna by� smutna.

��Nikt mnie nie kocha � odpar�a Wanda; jej usta dr�a�y.

��Daj spok�j, to nieprawda.

��Oni kochaj� tylko nowe dziecko. O mnie ju� w og�le nie dbaj�.

��Ja ci� kocham, Wando.

��W takim razie tylko ty mnie kochasz, wujku. � I cho� nie mog�a ju� wdrapa� si� na kolana Yugo, jak to robi�a, gdy by�a dzieckiem, po�o�y�a g�ow� na jego ramieniu i zap�aka�a.

Amaryl, nie wiedz�c zupe�nie, jak si� powinien zachowa�, jedynie obj�� dziewczynk� i powiedzia�:

��Nie p�acz. Nie p�acz. � A z czystej sympatii i dlatego, �e sam mia� tak ma�o prywatnego �ycia, nad kt�rym m�g�by zap�aka�, po jego policzkach r�wnie� pop�yn�y �zy. W nag�ym przyp�ywie energii spyta�: � Chcesz zobaczy� co� �adnego, Wando?

��Co? � wychlipa�a.

Amaryl zna� tylko jedn� rzecz w �yciu i we wszech�wiecie, kt�r� uwa�a� za �adn�, zapyta� wi�c:

��Widzia�a� kiedy� Pierwszy Radiant?

��Nie. A co to takiego?

��Ja i tw�j dziadek u�ywamy go w naszej pracy. Widzisz? Jest tutaj. Wskaza� czarny sze�cian le��cy na jego biurku, a Wanda popatrzy�a na niego z nieszcz�liw� min�.

��Nie jest �adny � o�wiadczy�a.

��W tej chwili � zgodzi� si�. � Ale tylko popatrz, kiedy go w��cz�. Uruchomi� urz�dzenie. Pok�j pociemnia�, po czym wype�ni� si� kropkami �wiat�a i r�nokolorowymi b�yskami.

��Widzisz? Teraz mo�emy to powi�kszy�, a wtedy wszystkie kropki stan� si� symbolami matematycznymi.

Zrobi� to, co zapowiedzia�. Wydawa�o si�, �e dane biegn� ku nim. W powietrzu wirowa�y wszelkiego typu znaki: litery, liczby, strza�ki i kszta�ty, jakich dziewczynka nigdy przedtem nie widzia�a.

��Czy to nie jest �adne? � spyta�.

��Jest � odpar�a Wanda, wpatruj�c si� uwa�nie w r�wnania, kt�re (czego nie wiedzia�a) przedstawia�y przysz�o��. � Ale ta cz�� mi si� nie podoba. My�l�, �e jest z�a. � Wskaza�a kolorowe r�wnanie po lewej strome.

��Z�a? Dlaczego m�wisz, �e jest z�a? � spyta� Amaryl, marszcz�c brwi.

��Bo nie jest� �adna. Ja u�o�y�abym j� inaczej. Matematyk prze�kn�� �lin�.

��No c�, spr�buj� to naprawi�. � Zbli�y� si� do r�wnania, o kt�rym m�wili, i zapatrzy� si� w nie jak sowa.

��Dzi�kuj� bardzo, wujku Yugo, �e pokaza�e� mi swoje �liczne �wiat�a � powiedzia�a Wanda. � Mo�e kiedy� zrozumiem, co oznaczaj�.

��Nie ma za co � o�wiadczy� Amaryl. � Mam nadziej�, �e czujesz si� lepiej.

��Troch� lepiej, dzi�kuj�. � U�miechn�wszy si� nieznacznie, Wanda wysz�a z pracowni.

Amaryl sta� tam nieco ura�ony. Nie lubi�, gdy ktokolwiek krytykowa� r�wnania Pierwszego Radianta � nawet je�li uwag� zrobi�a dwunastoletnia dziewczynka, kt�ra nie mog�a si� na nim zna�. A stoj�c tam i wpatruj�c si� w owo r�wnanie, nie mia� poj�cia, �e w�a�nie rozpocz�a si� rewolucja psychohistoryczna.

Tego popo�udnia Amaryl wszed� do biura Hariego Seldona na Uniwersytecie Streelinga. Ju� samo to by�o niezwyk�e, gdy� Yugo nigdy nie wychodzi� z w�asnej pracowni, nawet po to, by porozmawia� z kolegami na korytarzu.

��Hari, wydarzy�o si� co� bardzo dziwnego � o�wiadczy� zaintrygowany dr��cym g�osem. � Co� szczeg�lnego.

Seldon spojrza� na Amaryla bardzo zasmucony. Jego najbli�szy przyjaciel mia� zaledwie pi��dziesi�t trzy lata, ale wygl�da� na znacznie starszego, by� przygarbiony i tak zm�czony, �e przypomina� cie� cz�owieka. Zmuszony, przeszed� badania lekarskie, a wszyscy lekarze m�wili, �e powinien porzuci� na jaki� czas prac� (niekt�rzy twierdzili, �e na zawsze) i odpocz��. Tylko to, utrzymywali, mo�e poprawi� stan jego zdrowia. W przeciwnym razie� Seldon pokr�ci� g�ow�. �Zabierzcie mu jego prac�, a umrze jeszcze szybciej� i bardziej nieszcz�liwy. Nie mamy wyboru�.

Nagle Heliko�czyk u�wiadomi� sobie, �e zatopiony w my�lach, nie s�yszy tego, co m�wi Amaryl.

��Przepraszam ci�, Yugo � powiedzia�. � Co innego zaprz�ta�o moje my�li. Zacznij jeszcze raz.

��M�wi�, �e sta�o si� co� bardzo dziwnego. Co� szczeg�lnego.

��Co takiego, Yugo?

��Chodzi o Wand�. Przysz�a zobaczy� si� ze mn�� by�a bardzo smutna.

��Dlaczego?

��Najwyra�niej z powodu nowego dziecka.

��Ach tak � rzek� Hari, a w jego g�osie s�ycha� by�o poczucie winy.

��M�wi�a o tym i p�aka�a na moim ramieniu. W�a�ciwie ja te� troch� pop�aka�em. I wtedy pomy�la�em, �e rozwesel� j�, pokazuj�c jej Pierwszy Radiant. � Tu Amaryl zawaha� si�, jakby starannie szuka� dalszych s��w.

��M�w dalej, Yugo. Co si� sta�o?

��No c�, przygl�da�a si� wszystkim �wiat�om, wi�c powi�kszy�em jeden fragment, dok�adniej sekcj� 42R254. Znasz j�?

Seldon u�miechn�� si�.

��Nie, Yugo. Nie uczy�em si� r�wna� na pami�� tak jak ty.

��A powiniene� � o�wiadczy� powa�nie Amaryl. � Jak mo�esz dobrze pracowa�, je�li� Niewa�ne. Chc� ci powiedzie�, �e Wanda wskaza�a fragment r�wnania i powiedzia�a, �e jest niedobry. A dok�adnie powiedzia�a, �e nie jest �adny.

��Co z tego? Wszyscy mamy swoje upodobania.

��Tak, oczywi�cie, ale rozmy�la�em nad tym i sp�dzi�em nieco czasu, raz jeszcze sprawdzaj�c, co si� da. I wiesz co, Hari? Rzeczywi�cie co� tam nie pasuje. R�wnanie zaprogramowano nie do�� dok�adnie i to miejsce, w�a�nie to, kt�re wskaza�a Wanda, nie by�o dobre. Rzeczywi�cie nie by�o �adne.

Seldon wyprostowa� si� i zmarszczy� brwi.

��Pozw�l, �e to podsumuj�, Yugo. Ma�a wskaza�a na co� przypadkowo, powiedzia�a, �e to nie jest dobre, i mia�a racj�?

��Tak. Wskaza�a fragment, ale nie zrobi�a tego przypadkowo; przeciwnie: ca�kiem rozmy�lnie.

��Ale� to niemo�liwe.

��A jednak tak by�o. By�em przy tym.

��Nie m�wi�, �e tak nie by�o. M�wi� jedynie, �e to zwyk�y zbieg okoliczno�ci.

��Doprawdy? S�dzisz, �e przy ca�ej twojej wiedzy o psychohistorii m�g�by� rzuci� okiem na nowy zbi�r r�wna� i powiedzie� mi, �e jedno z nich jest niedobre?

��W takim razie, Yugo, jak to si� sta�o, �e wybra�e� akurat ten zbi�r r�wna�? Co sprawi�o, �e wybra�e� w�a�nie ten fragment, by go powi�kszy�?

Amaryl wzruszy� ramionami.

��W�a�nie to zrobi�em przypadkowo. Po prostu bawi�em si� przyciskami.

��Ale� to nie m�g� by� przypadek � mrukn�� Seldon.

Na chwil� zatopi� si� w my�lach, po czym zada� pytanie, kt�re jeszcze dalej popchn�o rewolucj� psychohistoryczn� rozpocz�t� przez Wand�.

��Yugo, czy ju� wcze�niej mia�e� jakie� podejrzenia wobec tych w�a�nie r�wna�? Czy mia�e� jaki� pow�d, by wierzy�, �e co� jest z nimi nie w porz�dku?

Amaryl bawi� si� brzegiem kombinezonu; wygl�da� na za�enowanego.

��Tak, my�l�, �e tak. Widzisz�

��Tylko my�lisz, �e tak by�o?

��Wiem, �e tak by�o. Jako� utkwi�y mi w pami�ci, kiedy je porz�dkowa�em. No wiesz, to nowy zbi�r, a moje palce pewnie ze�lizn�y si� z programatora. Wtedy wydawa�o mi si�, �e wszystko jest w porz�dku, ale chyba pod�wiadomie przejmowa�em si� nimi. Pami�tam, �e my�la�em, �e wygl�daj� �le, ale mia�em inne sprawy do za�atwienia i zostawi�em je w spokoju. Kiedy jednak Wanda przypadkowo wskaza�a dok�adnie to miejsce, o kt�re si� martwi�em, postanowi�em je sprawdzi�. W przeciwnym razie da�bym sobie spok�j, uwa�aj�c, �e dziecko powiedzia�o co� ot tak sobie.

��I wybra�e� w�a�nie ten fragment r�wna�, by pokaza� je Wandzie. Zupe�nie jakby dr�czy�y twoj� pod�wiadomo��.

��Kto to wie? � powiedzia� Amaryl, wzruszaj�c ramionami.

��A tu� przedtem byli�cie blisko siebie, obejmowali�cie si� i p�akali�cie?

Amaryl zn�w wzruszy� ramionami; wygl�da� na jeszcze bardziej za�enowanego.

��My�l�, �e wiem, co si� sta�o, Yugo � rzek� Seldon. � Wanda odczyta�a twoje my�li.

Amaryl podskoczy�, jakby go uderzono.

��Ale� to niemo�liwe! Heliko�czyk powiedzia� powoli:

��Kiedy� zna�em kogo�, kto mia� niezwyk�e zdolno�ci tego rodzaju � tu pomy�la� ze smutkiem o Eto Demerzelu czy, jak go sekretnie nazywa�, Daneelu � tyle �e on by� kim� wi�cej ni� cz�owiekiem. Jednak jego dar czytania ludziom w my�lach, wyczuwania ich nastroj�w i nak�aniania ich do okre�lonych zachowa� by� umys�owy. By� mo�e Wanda ma takie same umiej�tno�ci.

��Nie mog� w to uwierzy� � powt�rzy� z uporem Amaryl.

��Ja mog� � powiedzia� Seldon � ale nie wiem, co z tym pocz��. Czu� niewyra�nie, �e zaczyna si� rewolucja w badaniach psychohistorycznych� ale tylko niewyra�nie.

��Tato � powiedzia� nieco zatroskany Raych � wygl�dasz na zm�czonego.

��Zapewne � rzek� Hari Seldon. � Czuj� si� zm�czony. A jak ty si� czujesz?

Raych mia� czterdzie�ci cztery lata i w�osy zaczyna�y mu ju� siwie�, ale jego w�sy wci�� by�y g�ste i czarne jak w�sy ka�dego Dahlijczyka. Seldon zastanawia� si�, czy Raych je farbuje, ale nie m�g� zada� tak niestosownego pytania.

��Masz przerw� w spotkaniach? � spyta�.

��Tak, kr�tk�. I ciesz� si�, �e jestem w domu, widz� dziecko, Manell� i Wand�, no i ciebie, tato.

��Dzi�kuj�. Chc� ci co� zakomunikowa�, Raych. Nie b�dzie ju� odczyt�w. Jeste� mi potrzebny tutaj.

Raych zmarszczy� brwi.

��W jakim celu?

Dwukrotnie wyje�d�a� w delikatnej misji, ale by�o to dawno temu, gdy zagro�eniem stali si� joranumici. O ile wiedzia�, po odsuni�ciu junty od w�adzy i przywr�ceniu rz�d�w imperatora panowa� spok�j.

��Chodzi o Wand� � oznajmi� Seldon.

��O Wand�? Czy co� jej si� sta�o?

��Nie, ale zamierzamy sporz�dzi� pe�en genom jej, tw�j, Manelli, a by� mo�e r�wnie� ma�ego dziecka.

��Bellis tak�e? O co tu chodzi? Seldon zawaha� si�.

��Wiesz, �e oboje z matk� zawsze uwa�ali�my, �e masz dar wyzwalania pozytywnych uczu�, co�, co wzbudza czu�o�� i zaufanie.

��Wiem, �e tak uwa�acie. Powtarza�e� to wielokrotnie, kiedy usi�owa�e� zach�ci� mnie do wykonania trudnego zadania. Ale powiem ci szczerze, �e ja nigdy nie czu�em czego� takiego.

��Nie, wzbudzi�e� zaufanie moje i� Dors. (Tak trudno mu by�o wymawia� jej imi�, cho� up�yn�y ju� cztery lata od jej zniszczenia.) Wzbudzi�e� zaufanie Rashelle z Wye, a tak�e Jo-Jo Joranum i Manelli. Jak tego dokona�e�?

��Inteligencj� i urokiem osobistym � odpar� Raych, szczerz�c z�by w u�miechu.

��A nie przysz�o ci do g�owy, �e mia�e� kontakt z ich� naszymi� umys�ami?

��Nie, nigdy nie przesz�o mi to przez my�l. A teraz, kiedy to powiedzia�e�, my�l�, �e to �mieszne� Z ca�ym szacunkiem, tato.

��A co powiesz na to, �e Wanda najprawdopodobniej odczyta�a my�li Yugo w chwili jego s�abo�ci?

���e to przypadek albo wyobra�nia.

��Raych, zna�em kiedy� kogo�, kto panowa� nad umys�ami ludzi tak �atwo, jak my obaj nad konwersacj�.

��Kto to by�?

��Nie mog� o nim m�wi�. Uwierz mi na s�owo.

��No c� � powiedzia� z pow�tpiewaniem Raych.

��By�em w Bibliotece Galaktycznej i sprawdzi�em dane na ten temat. Jest pewna ciekawa historia dotycz�ca tego tematu, ma prawie dwadzie�cia tysi�cy lat, a tym samym nawi�zuje do odleg�ych pocz�tk�w podr�y nadprzestrzennych. Dotyczy m�odej kobiety, niewiele starszej od Wandy, kt�ra potrafi�a nawi�za� kontakt z ca�� planet� okr��aj�c� s�o�ce zwane Nemezis.

��To zapewne bajka.

��Zapewne. A przy tym niekompletna. Jednak podobie�stwo tamtej kobiety i Wandy jest zdumiewaj�ce.

��Tato, co ty planujesz? � spyta� Raych.

��Nie jestem pewien, Raych. Musz� pozna� genom i znale�� innych ludzi takich jak Wanda. My�l�, �e od czasu do czasu rodz� si� ludzie obdarzeni takimi zdolno�ciami umys�owymi, ale to najcz�ciej wp�dza ich tylko w k�opoty, wi�c ucz� si� je ukrywa�. A kiedy dorastaj�, te zdolno�ci i talent s� g��boko ukryte w ich umys�ach, jakby w pewnym sensie pod�wiadomie bronili si� przed sob�. Z pewno�ci� w Imperium, a mo�e nawet po�r�d czterdziestu miliard�w obywateli Trantora musi by� wi�cej os�b takich jak Wanda. Gdybym wi�c zna� potrzebny mi genom, m�g�bym zrobi� im testy.

��I co by� z nimi zrobi�, gdyby� ich znalaz�?

��Mam przeczucie, �e to w�a�nie oni s� mi potrzebni, by dalej rozwija� psychohistori�.

��A Wanda jest pierwsz� tak� osob� i zamierzasz uczyni� z niej psychohistoryka?

��By� mo�e.

��Takiego jak Yugo� O nie, tato!

��Dlaczego?

��Poniewa� chc�, �eby dorasta�a jak normalna dziewczynka i sta�a si� normaln� kobiet�. Nie pozwol�, �eby� posadzi� j� przed Pierwszym Radiantem i zamieni� w �yj�cy pomnik psychohistorycznej matematyki.

��Wcale nie musi do tego doj��, Raych, ale musimy mie� jej genom. Wiesz, �e od tysi�cy lat sugerowano, �e ka�dy cz�owiek ma zapis swojego genomu. Tylko ze wzgl�du na koszty jego badania nie s� powszechnie stosowane, bo nikt nie w�tpi w ich u�yteczno��. Ty na pewno widzisz wyp�ywaj�ce z nich korzy�ci. Przynajmniej poznasz sk�onno�ci Wandy do r�nych zaburze� fizjologicznych. Jestem pewien, �e gdyby�my znali genom Yugo, to teraz by nie umiera�. Tyle chyba mo�emy zrobi�.

��By� mo�e, tato, ale nic wi�cej. Mog� si� za�o�y�, �e Manella b�dzie w tej sprawie o wiele bardziej stanowcza ni� ja.

��No dobrze � odpar� Seldon. � Ale pami�taj, nie wyje�d�aj z prelekcjami. Jeste� mi potrzebny tu, w domu.

��Zobaczymy � powiedzia� Raych i wyszed�.

Zak�opotany Seldon zosta� sam. Eto Demerzel, jedyna osoba, kt�ra potrafi�a manipulowa� umys�ami innych ludzi, wiedzia�by, co zrobi�. Dors, ze swoj� nadludzk� wiedz�, te� by pewnie wiedzia�a. On sam mia� jedynie mglist� wizj� nowej psychohistorii � ale nic poza tym.

Uzyskanie genomu Wandy nie by�o �atwym zadaniem. Po pierwsze, niewielu biofizyk�w mia�o odpowiednie laboratoria, a ci, kt�rzy nimi dysponowali, byli wiecznie zaj�ci. Seldon nie m�g� te� otwarcie rozmawia� z biofizykami, by ich zainteresowa�. Czu�, �e prawdziwe powody jego zainteresowania umys�owymi zdolno�ciami Wandy nale�y koniecznie utrzyma� w tajemnicy przed ca�� Galaktyk�. A jakby nie do�� by�o tych k�opot�w, badania okaza�y si� piekielnie kosztowne.

Seldon pokr�ci� g�ow� i zapyta� Miana Endeleckiego, biofizyka, z kt�rym si� konsultowa�:

��Dlaczego to jest takie kosztowne, doktorze Endelecki? Nie jestem ekspertem w tej dziedzinie, ale wiem, �e proces jest ca�kowicie skomputeryzowany, a do otrzymania analizy genomu i przeprowadzenia bada� w ci�gu kilku dni potrzebne s� jedynie wycinki sk�ry.

��To prawda. Nie wystarczy jednak, profesorze Seldon, wyizolowa� spo�r�d miliard�w nukleotyd�w cz�steczk� DNA tak, by wszystkie pier�cienie purynowe i pirymidynowe znajdowa�y si� na odpowiednich miejscach. Ka�d� z nich nale�y dok�adnie przebada� i por�wna� z odpowiednim wzorcem. Prosz� wzi�� pod uwag�, �e chocia� mamy rejestry kompletnych genom�w, stanowi� one jedynie male�ki u�amek wszystkich istniej�cych genom�w, dlatego tak naprawd� nie wiemy, czy mo�emy traktowa� je jako wzorcowe.

��Dlaczego mamy ich tak ma�o? � spyta� Heliko�czyk.

��Powod�w jest wiele. Podstawowym problemem s� koszty. Tylko niewielu ludzi chce wydawa� kredyty na badania, je�li nie maj� uzasadnionych powod�w, by my�le�, �e ich genom mo�e by� uszkodzony. Je�li za� nie maj� takich podstaw, niech�tnie poddaj� si� analizom z obawy, �e dowiedz� si� czego� z�ego. Czy pan naprawd� chce, by�my wykonali badania genomu pa�skiej wnuczki?

��Tak. To dla mnie strasznie wa�ne.

��Dlaczego? Czy co� wskazuje, �e ma zaburzenia metaboliczne?

��Nie. Raczej przeciwnie. Uwa�am, �e jest niezwyk�� osob�, i chc� si� dowiedzie�, co sprawia, �e jest taka.

��W jakim sensie niezwyk��?

��Chodzi ojej umys�, ale niestety nie mog� m�wi� o tym szczeg�owo, gdy� sam nie ca�kiem wszystko rozumiem. Mo�e zrozumiem, kiedy przeprowadzimy badanie jej genomu.

��Ile ona ma lat?

��Dwana�cie. Wkr�tce b�dzie mia�a trzyna�cie.

��W takim razie b�dzie mi potrzebna zgoda jej rodzic�w. Seldon prze�kn�� �lin�.

��Z tym mog� by� problemy. Czy moja zgoda nie wystarczy, skoro jestem jej dziadkiem?

��Mnie by wystarczy�a. Rozumie pan jednak, �e m�wimy o prawie. Nie chc� straci� licencji i pozosta� bez pracy.

Seldon musia� raz jeszcze przekona� Raycha. Nie by�o to �atwe, gdy� ten zn�w protestowa�, twierdz�c, �e i on, i Manella chc�, by Wanda �y�a jak normalna dziewczynka. A co b�dzie, je�li jej genom oka�e si� nienormalny? Czy zostanie zamkni�ta w odosobnieniu, gdzie b�d� j� k�uli i badali jak jakie� zwierz� laboratoryjne? Czy Hari, oddany fanatycznie Projektowi Psychohistorii, zmusi Wand�, by �y�a jedynie prac�, nie da si� jej bawi� i odseparuje od m�odych ludzi w jej wieku? Jednak Seldon nalega�.

��Zaufaj mi, Raych. Nigdy nie skrzywdzi�bym Wandy. Ale te badania trzeba koniecznie wykona�. Musz� zna� genom Wandy. Je�li jest tak, jak podejrzewam, mo�emy sta� w obliczu prze�omu w psychohistorii, a mo�e nawet zdo�amy zmieni� przysz�o�� ca�ej Galaktyki!

Raych da� si� wreszcie przekona� i w jaki� spos�b uzyska� tak�e zgod� Manelli. We troje zabrali Wand� do biura doktora Endeleckiego.

Mian Endelecki powita� ich w drzwiach. Pomimo ca�kiem siwych w�os�w wygl�da� bardzo m�odo. Popatrzy� na dziewczynk�, na kt�rej twarzy wida� by�o zaciekawienie, ale ani �ladu strachu, a potem spojrza� na towarzysz�cych jej doros�ych.

��Matka, ojciec i dziadek, nie myl� si�, prawda? � spyta�, u�miechaj�c si�.

��Nie myli si� pan � odpar� Seldon.

Raych mia� ponur� min�, Manella za�, kt�rej twarz by�a nieco spuchni�ta, a oczy zaczerwienione, wygl�da�a na zm�czon�.

��A ty masz na imi� Wanda, prawda?

��Tak, prosz� pana � odpowiedzia�a cicho dziewczynka.

��Wyja�ni� ci dok�adnie, co chc� zrobi�. Jak s�dz�, jeste� prawor�czna?

��Tak, prosz� pana.

��Dobrze. Spryskam �rodkiem znieczulaj�cym ma�y skrawek twojego lewego przedramienia. Poczujesz tylko, jakby powia� ch�odny wiatr. Tylko tyle. Potem pobior� ma�y wycinek sk�ry� naprawd� male�ki. Nie poczujesz b�lu, nie b�dzie krwi ani �adnego �ladu. Kiedy sko�cz�, spryskam to miejsce �rodkiem dezynfekuj�cym. To wszystko zajmie jedynie kilka minut. Zgadzasz si�?

��Jasne � powiedzia�a Wanda, wyci�gaj�c r�k�.

Kiedy by�o ju� po wszystkim, doktor Endelecki oznajmi�:

��Umieszcz� wycinek pod mikroskopem, wybior� odpowiedni� kom�rk� i uruchomi� m�j komputerowy analizator gen�w. Zaznaczy ka�dy nukleotyd, ale s� ich miliardy, wi�c prawdopodobnie zajmie to wi�ksz� cz�� dnia. Oczywi�cie, wszystko jest skomputeryzowane, wi�c nie b�d� tu siedzia� i obserwowa�. Nie ma te� sensu, by pa�stwo tu pozostawali. Kiedy genom zostanie ju� przygotowany, jeszcze wi�cej czasu zabierze przeanalizowanie go. Otrzymanie kompletnych wynik�w mo�e zabra� kilka tygodni. Dlatego jest to tak kosztowna procedura. Praca jest ci�ka i wymaga du�o czasu. Zadzwoni� do pa�stwa, kiedy wszystko b�dzie gotowe. � Odwr�ci� si�, jakby dawa� do zrozumienia, �e rodzina jest ju� wolna, i zaj�� si� b�yszcz�cymi przyrz�dami stoj�cymi na stole.

��Czy je�li natknie si� pan na co� niezwyk�ego, skontaktuje si� pan ze mn� natychmiast? � spyta� Seldon. � Bardzo prosz�, �eby nie czeka� pan na kompletne wyniki, je�li znajdzie pan co� ju� w pierwszej godzinie. Prosz� nie kaza� mi czeka�.

��Szansa na znalezienie czego� w pierwszej godzinie jest niewielka. Poza tym b�dziemy w kontakcie i obiecuj� panu, profesorze Seldon, �e je�li to b�dzie konieczne, zawiadomi� pana natychmiast.

Manella z�apa�a Wand� za r�k� i wyprowadzi�a j� triumfalnie. Raych poszed� za nimi, pow��cz�c nogami. Heliko�czyk pochyli� si� i powiedzia�:

��To jest wa�niejsze, ni� pan my�li, doktorze. Endelecki skin�� g�ow� i odpar�:

��Bez wzgl�du na powody, profesorze, zrobi�, co w mojej mocy. Seldon wyszed�, zaciskaj�c mocno usta. Nie mia� poj�cia, dlaczego s�dzi�, �e uda si� sporz�dzi� zapis genomu w ci�gu pi�ciu minut, a rzuciwszy na niego okiem, w ci�gu nast�pnych pi�ciu otrzyma� odpowied� na dr�cz�ce go pytania. Teraz b�dzie musia� czeka� wiele tygodni, nie wiedz�c, co uda si� znale��.

Zazgrzyta� z�bami. Czy jego najnowszy pomys�, Druga Fundacja, zostanie kiedy� zrealizowany, czy te� jest z�udzeniem i na zawsze pozostanie tylko w jego marzeniach?

Hari Seldon wszed� do biura doktora Endeleckiego, u�miechaj�c si� nerwowo.

��Powiedzia� pan �kilka tygodni�, doktorze. A min�� ju� miesi�c. Biofizyk skin�� g�ow�.

��Przykro mi, profesorze Seldon, ale chcia� pan mie� bardzo dok�adne wyniki, wi�c stara�em si� je uzyska�.

��No i co pan znalaz�? � Z twarzy matematyka nie znikn�� wyraz zaniepokojenia.

��Oko�o setki uszkodzonych gen�w.

��Co takiego?! Uszkodzone geny? M�wi pan powa�nie, doktorze?

��Ca�kiem powa�nie. Zawsze tak post�puj�. Nie ma genom�w bez co najmniej stu uszkodzonych gen�w, a zazwyczaj jest ich znacznie wi�cej. Nie jest tak �le, jak pan my�li, rozumie pan?

��Nie, nie rozumiem. To pan jest ekspertem, doktorze, nie ja. Naukowiec westchn��, kr�c�c si� niespokojnie w fotelu.

��Nie zna si� pan na genetyce, prawda, profesorze?

��Nie, nie znam si�. Cz�owiek nie mo�e zna� si� na wszystkim.

��Ma pan ca�kowit� racj�. Ja nie znam si� na� jak to pan nazywa� na pa�skiej psychohistorii. � Wzruszy� ramionami, po czym kontynuowa�: � Gdyby chcia� pan wyja�ni� mi cokolwiek ze swojej dziedziny, musia�by pan zacz�� od samego pocz�tku, a i tak pewnie nie zrozumia�bym nawet tego. Je�li wi�c chodzi o genetyk�

��Tak?

��Uszkodzony gen zazwyczaj nie oznacza nic z�ego. Ale s� uszkodzone geny tak niepe�ne i zarazem tak wa�ne, �e powoduj� straszne zaburzenia. Zdarza si� to jednak bardzo rzadko. Wi�kszo�� uszkodzonych gen�w po prostu przekazuje nie do�� dok�adn� informacj�. S� podobne do niedok�adnie wywa�onych k�. Pojazd z takimi ko�ami b�dzie si� trz�s�, a mimo to posuwa� si� do przodu.

��Czy co� takiego dzieje si� z Wand�?

��Tak. Mniej wi�cej. A poza tym, gdyby wszystkie geny by�y doskona�e, wygl�daliby�my i zachowywali si� tak samo. To w�a�nie r�nica w genach sprawia, �e ludzie r�ni� si� mi�dzy sob�.

��Ale czy z wiekiem sytuacja si� nie pogarsza?

��Tak. W miar� starzenia pogarsza si� stan zdrowia nas wszystkich. Kiedy pan wszed�, zauwa�y�em, �e pan utyka. Dlaczego?

��Z powodu ischiasu � mrukn�� Seldon.

��Chorowa� pan na to przez ca�e �ycie?

��Sk�d�e znowu.

��No widzi pan, z czasem niekt�re pa�skie geny zwyrodnia�y i teraz pan utyka.

��A co si� stanie z czasem z Wand�?

��Nie wiem. Nie potrafi� przewidzie� przysz�o�ci, profesorze. Jak s�dz�, t� dziedzin� zajmuje si� pan. Gdybym jednak mia� zaryzykowa� prognoz�, powiedzia�bym, �e Wandzie nie przytrafi si� nic szczeg�lnego� przynajmniej je�li chodzi o zmiany genetyczne. Zestarzeje si� tylko.

��Jest pan pewien? � spyta� Seldon.

��Ma pan na to moje s�owo. Chcia� pan wiedzie�, jak wygl�da genom wnuczki, a to znaczy, �e podj�� pan ryzyko, �e dowie si� czego�, o czym czasem lepiej nie wiedzie�. Powiem panu jednak, �e nie s�dz�, by przytrafi�o si� jej co� okropnego.

��M�wi� pan o uszkodzonych genach. Czy mo�emy je naprawi�? Potrafimy to zrobi�?

��Nie. Po pierwsze, to by by�o bardzo kosztowne. Po drugie, nie wiadomo, czy przynios�oby trwa�e efekty. A poza tym ludzie s� temu przeciwni.

��Dlaczego?

��Bo, generalnie rzecz bior�c, s� przeciwni nauce. Pan, profesorze, powinien o tym dobrze wiedzie�. Obawiam si�, �e szczeg�lnie od �mierci Cleona ludzie coraz bardziej sk�aniaj� si� ku mistycyzmowi. Nie wierz�, �e dzi�ki nauce mo�na naprawia� geny. Wol� raczej pok�ada� nadziej� w r�nych b�stwach. Szczerze m�wi�c, jest mi bardzo trudno kontynuowa� prac�. Otrzymuj� bardzo niewielkie fundusze.

Seldon skin�� g�ow�.

��Naprawd� a� nadto dobrze rozumiem pa�sk� sytuacj�. Psychohistoria wyja�nia, dlaczego tak si� dzieje, cho� uczciwie przyznaj�, �e nie my�la�em, �e sytuacja pogorszy si� tak szybko. By�em zbyt zaj�ty prac�, �eby spostrzec pi�trz�ce si� wok� mnie trudno�ci. � Westchn��. � Od ponad trzydziestu lat przygl�dam si� powolnemu rozpadowi Imperium Galaktycznego, a teraz, kiedy wszystko zaczyna si� gwa�townie wali�, nie wiem, jak mogliby�my to powstrzyma�.

��Pr�buje pan tego dokona�? � Endelecki wygl�da� na ubawionego.

��Tak, pr�buj�.

���ycz� wiele szcz�cia� A je�li chodzi o pa�ski ischias, to pi��dziesi�t lat temu mo�na by mu zapobiec. Teraz ju� nie.

��Dlaczego?

��No c�, nie istniej� ju� odpowiednie urz�dzenia, a ludzie, kt�rzy potrafili je obs�ugiwa�, pracuj� nad czym innym. Wida� wyra�ny upadek medycyny.

��Tak jak i innych dziedzin � dorzuci� Seldon. � Wr��my jednak do Wandy. Czuj�, �e jest bardzo niezwyk�� m�od� osob�, a jej umys� r�ni si� od umys��w wi�kszo�ci jej r�wie�nik�w. Czy geny m�wi� panu co� ojej m�zgu?

Biofizyk usiad� wygodnie w fotelu.

��Profesorze Seldon, czy wie pan, ile gen�w bierze udzia� w funkcjonowaniu m�zgu?

��Nie.

��Przypominam panu zatem, �e je�li chodzi o cia�o cz�owieka, to funkcje m�zgu s� najbardziej z�o�one. Szczerze m�wi�c, o ile wiemy, nie ma we wszech�wiecie rzeczy bardziej skomplikowanej ni� ludzki m�zg. Nie zdziwi si� pan zatem, je�li powiem, �e w funkcjonowaniu m�zgu odgrywaj� rol� tysi�ce gen�w.

��Tysi�ce?

��Tak. Nie mo�na wi�c przyjrze� si� im wszystkim, by znale�� co� niezwyk�ego. Je�li chodzi o Wand�, wierz� panu na s�owo. Jest niezwyk�� i wybitnie inteligentn� dziewczynk�, ale jej geny nie m�wi� mi nic o jej m�zgu� jest ca�kiem normalny.

��Czy m�g�by pan znale�� innych ludzi, kt�rych geny odpowiedzialne za funkcjonowanie m�zgu s� takie same jak u Wandy?

��Bardzo w�tpi�. Nawet gdyby m�zg innej osoby przypomina� jej m�zg, to i tak by�aby pomi�dzy nimi wielka r�nica w genach. Nie ma sensu szuka� podobie�stw. Prosz� mi powiedzie�, profesorze, dlaczego my�li pan, �e m�zg Wandy jest tak niezwyk�y?

Seldon pokr�ci� g�ow�.

��Przykro mi, ale nie mog� tego zrobi�.

��W takim razie jestem pewien, �e i ja nie mog� ju� nic dla pana zrobi�. Jak odkry� pan, �e m�zg ma�ej funkcjonuje w niezwyk�y spos�b?

��Przypadkowo � mrukn�� Seldon. � To by� czysty przypadek.

��Wobec tego r�wnie� przypadkowo musi si� pan natkn�� na ludzi o takim m�zgu jak jej. Nic wi�cej nie mo�na zrobi�.

Zapanowa�o milczenie, kt�re w ko�cu przerwa� Seldon.

��Czy ma mi pan jeszcze co� do powiedzenia?

��Obawiam si�, �e nie. Z wyj�tkiem tego, �e przy�l� panu rachunek. Heliko�czyk wsta� z trudem, gdy� ischias okropnie mu dokucza�.

��C�, bardzo panu dzi�kuj�, doktorze. Prosz� mi przys�a� rachunek, a natychmiast go ureguluj�.

Wyszed� z gabinetu lekarza, zastanawiaj�c si�, co teraz powinien zrobi�.

Tak jak inni intelektuali�ci, Hari Seldon korzysta� swobodnie z Biblioteki Galaktycznej. Najcz�ciej robi� to za pomoc� poczty elektronicznej, ale od czasu do czasu odwiedza� bibliotek� osobi�cie � bardziej po to, by uciec od k�opot�w zwi�zanych z Projektem Psychohistorii, ni� z innych wzgl�d�w. W ci�gu kilku ostatnich lat, od kiedy postanowi� odnale�� ludzi podobnych do Wandy, mia� na terenie biblioteki w�asne biuro, by m�c nieprzerwanie korzysta� z wszelkich danych zgromadzonych w jej olbrzymich zbiorach. Wynaj�� nawet ma�e mieszkanie w pobliskim sektorze, by m�c chodzi� do biblioteki, gdy ogrom bada� nie pozwala� mu wr�ci� do Sektora Streelinga.

Wtedy te� jego plan nabra� nowych wymiar�w i Seldon zapragn�� pozna� Lasa Zenowa. Po raz pierwszy mia� z nim stan�� twarz� w twarz.

Nie by�o �atwo zaaran�owa� prywatne spotkanie z Naczelnym Bibliotekarzem Biblioteki Galaktycznej. Zenow bardzo sobie ceni� swoje biuro i cz�sto powiadano, �e kiedy sam imperator chce zasi�gn�� jego rady, musi osobi�cie przyby� do biblioteki i poczeka� na swoj� kolej.

Seldon pami�ta� jednak, �e nie mia� k�opot�w. Zenow zna� go dobrze, cho� nigdy si� nie spotkali.

��To dla mnie zaszczyt, Pierwszy Ministrze � powiedzia� na powitanie.

Seldon u�miechn�� si�.

��Pewnie pan wie, �e ju� od szesnastu lat nie jestem na tym stanowisku.

��Splendor zwi�zany ze stanowiskiem wci�� do pana nale�y. A poza tym to dzi�ki panu uwolniono nas od okrutnych rz�d�w junty, kt�ra wielokrotnie brutalnie �ama�a �wi�te prawo neutralno�ci biblioteki.

(Aha, pomy�la� Seldon, to dlatego tak ch�tnie si� ze mn� spotka�.)

��To tylko plotki � powiedzia�.

��A teraz niech mi pan powie, w czym mog� mu pom�c? � spyta� Zenow, kt�ry nie zdo�a� si� powstrzyma�, by nie spojrze� na zegarek.

��Naczelny Bibliotekarzu � zaczai Seldon � nie przyszed�em prosi� o co� �atwego do spe�nienia. Chcia�bym mie� wi�cej miejsca w bibliotece. Pragn� te� uzyska� zezwolenie na sprowadzenie kilku moich wsp�pracownik�w oraz przeprowadzenie d�ugotrwa�ego i szczeg�owego programu badawczego najwy�szej wagi.

Na twarzy Zenowa pojawi�a si� zgryzota.

��Prosi pan o bardzo wiele. Czy mo�e mi pan wyja�ni�, dlaczego to jest takie wa�ne?

��Tak. Imperium si� rozpada.

Na d�u�sz� chwil� zapad�o milczenie, po czym Zenow rzek�:

��S�ysza�em o pa�skich badaniach nad psychohistori�. M�wiono mi, �e ta nowa dziedzina nauki do�� obiecuj�co wypowiada si� na temat przewidywania przysz�o�ci. Czy m�wi pan w�a�nie o tych przepowiedniach?

��Nie. Nie osi�gn��em jeszcze takiego punktu, bym m�g� ze stuprocentow� pewno�ci� przepowiada� przysz�o��. Ale pan nie potrzebuje psychohistorii, by wiedzie�, �e Imperium si� rozpada. Sam pan zapewne widzi tego dowody.

Zenow westchn��.

��Profesorze Seldon, praca w bibliotece poch�ania mnie ca�kowicie. Je�li chodzi o polityk� i zagadnienia spo�eczne, jestem jak dziecko.

��Mo�e pan, je�li tylko zechce, sprawdzi� informacje gromadzone w zbiorach bibliotecznych. Je�li rozejrzymy si� cho�by po biurze, w kt�rym jeste�my, znajdziemy mn�stwo najr�niejszych danych pochodz�cych z ca�ego Imperium Galaktycznego.

��Obawiam si�, �e dowiaduj� si� o nich ostatni � powiedzia� Zenow, u�miechaj�c si� smutno. � Zna pan to stare przys�owie: �Szewc bez but�w chodzi�. Wydaje mi si� jednak, �e zacz�a si� odnowa Imperium. Zn�w mamy imperatora.

��Tylko nominalnie, Naczelny Bibliotekarzu. W wielu odleg�ych prowincjach s�owo �imperator� jest wymieniane jedynie rytualnie, i to tylko od czasu do czasu, a on sam nie odgrywa takiej roli jak jego poprzednicy. �wiaty Zewn�trzne sprawuj� w�adz� wed�ug swoich program�w, a co wa�niejsze, kontroluj� lokalne si�y zbrojne pozostaj�ce poza zasi�giem w�adzy imperatora. Gdyby imperator zechcia� narzuci� swoj� w�adz� gdziekolwiek poza �wiatami Wewn�trznymi, nie uda�oby mu si� tego dokona�. S�dz�, �e nie up�ynie nawet dwadzie�cia lat, nim niekt�re ze �wiat�w Zewn�trznych og�osz� niepodleg�o��. Zenow westchn�� raz jeszcze.

��Je�li si� pan nie myli, �yjemy w najgorszych czasach, jakie Imperium kiedykolwiek widzia�o. Ale co to ma wsp�lnego z pa�sk� pro�b� o zwi�kszenie powierzchni biurowej oraz zatrudnienie dodatkowych pracownik�w?

��Je�li Imperium si� rozpada, Biblioteki Galaktycznej mo�e nie omin�� powszechna rze�.

��Nie, to niemo�liwe � zaprzeczy� �arliwie Zenow. � Bywa�y ju� gorsze czasy, a zawsze rozumiano, �e Biblioteka Galaktyczna na Trantorze, jako skarbnica wiedzy ca�ej ludzko�ci, musi pozosta� nietkni�ta. I tak te� b�dzie w przysz�o�ci.

��Mo�e by� inaczej. Sam pan powiedzia�, �e junta pogwa�ci�a neutralno�� biblioteki.

��Nie by�o to nic powa�nego.

��Ale mo�e si� okaza� powa�niejsze nast�pnym razem, a my nie mo�emy pozwoli�, by ta skarbnica wiedzy ca�ej ludzko�ci uleg�a zag�adzie.

��A jak obecno�� pa�skich ludzi zapobiegnie temu?

��Nie zapobiegnie. Ale zapobiegnie temu projekt, kt�ry chc� przeprowadzi�. Chc� stworzy� wielk� encyklopedi� zawieraj�c� wszelk� wiedz�, jakiej b�dzie potrzebowa�a ludzko��, by odbudowa� spo�ecze�stwa, gdyby sta�o si� to, co najgorsze. Je�li pan chce, mo�emy j� nazwa� Encyklopedi� Galaktyczn�. Nie potrzebujemy wszystkich zbior�w, kt�re zawiera biblioteka. Wi�kszo�� danych nie ma specjalnego znaczenia. Biblioteki prowincjonalne, rozsiane po ca�ej Galaktyce, tak�e mog� ulec zag�adzie, a je�li do tego nie dojdzie, i tak zawsze mo�na uzyska� wi�kszo�� danych, ��cz�c si� komputerowo z Bibliotek� Galaktyczn�. Zamierzam stworzy� zupe�nie niezale�ny i mo�liwie najbardziej zwi�z�y zbi�r informacji niezb�dnych ludzko�ci.

��A je�li i on zostanie zniszczony?

��Mam nadziej�, �e tak si� nie stanie. Chc� znale�� jaki� �wiat, daleko na peryferiach Galaktyki, gdzie b�d� m�g� przenie�� moich Encyklopedyst�w, jak ich nazywam, aby mogli spokojnie pracowa�. Dop�ki nie znajd� takiego miejsca, chc�, by ludzie tworz�cy zawi�zek tej grupy pracowali tu, wykorzystuj�c urz�dzenia biblioteki. To oni zdecyduj�, jakie informacje b�d� przydatne dla cel�w projektu.

��Rozumiem pa�ski punkt widzenia, profesorze Seldon � skrzywi� si� Zenow � nie jestem jednak pewien, czy to b�dzie mo�liwe.

��Dlaczego nie, Naczelny Bibliotekarzu?

��Bo nawet pozycja Naczelnego Bibliotekarza nie czyni mnie monarch� absolutnym. Mamy tu do�� du�y zarz�d, b�d�cy swego rodzaju cia�em ustawodawczym, dlatego prosz� nie my�le�, �e sam mog� przeforsowa� Projekt Encyklopedii.

��Jestem zdumiony.

��Musi pan to zrozumie�. Nie jestem lubianym Naczelnym Bibliotekarzem. Zarz�d ju� od wielu lat walczy o ograniczenie dost�pu do zbior�w. Do tej pory opiera�em si� ich zakusom. Dra�ni ich nawet to, �e udost�pni�em panu ma�e biuro.

��Ograniczenie dost�pu?

��W�a�nie. Je�li ktokolwiek b�dzie potrzebowa� informacji, b�dzie si� musia� skontaktowa� z bibliotekarzem, a ten wyszuka mu je. Zarz�d nie �yczy sobie, by ludzie mieli wolny wst�p do biblioteki i by sami obs�ugiwali komputery. Cz�onkowie zarz�du twierdz�, �e koszty utrzymania w dobrym stanie komputer�w i innego sprz�tu staj� si� zbyt du�e.

��Ale� to niemo�liwe. Biblioteka Galaktyczna tradycyjnie od tysi�cleci jest dost�pna dla wszystkich.

��Owszem, ale w ostatnich latach kilkakrotnie okrojono bud�et biblioteki i nie mamy ju� takich funduszy jak dawniej. Coraz trudniej nam utrzyma� wyposa�enie w odpowiednim stanie.

Seldon potar� podbr�dek.

��Je�eli bud�et jest okrajany, to jak rozumiem, powinni�cie zmniejszy� wynagrodzenia pracownik�w i zwolni� ludzi albo przynajmniej nie zatrudnia� nowych.

��Ma pan racj�.

��W takim razie jak zdo�acie zrealizowa� nowe zadania, skoro pracownik�w b�dzie ubywa�o, a tych, kt�rzy pozostan�, zasypie grad pr�b o udzielenie informacji?

��Pomys� jest taki, �e nie b�dziemy udziela� wszelkich informacji, o kt�re zostaniemy poproszeni, a jedynie te, kt�re sami uznamy za wa�ne.

��Wobec tego ograniczony zostanie nie tylko wolny wst�p do biblioteki, ale i dost�p do informacji.

��Obawiam si�, �e w�a�nie tak si� stanie.

��Nie chce mi si� wierzy�, by jakikolwiek bibliotekarz m�g� tego pragn��.

��Pan, profesorze Seldon, nie zna Gennaro Mummery�ego. � Dostrzeg�szy zdumienie w oczach Seldona, Zenow doda�: � Zastanawia si� pan, kto to? Jest przyw�dc� tej cz�ci zarz�du, kt�ra pragnie zamkn�� bibliotek� dla mas. Coraz wi�cej cz�onk�w zarz�du staje po jego stronie. Gdybym pozwoli�, by pan i pa�scy wsp�pracownicy pracowali w bibliotece jako niezale�na jednostka, wielu cz�onk�w zarz�du, kt�r�y by� mo�e nie s� po stronie Mummery�ego i kt�rzy sprzeciwiaj� si�, by jakikolwiek dzia� biblioteki podlega� kontroli, chyba �e jest to kontrola ze strony samych bibliotekarzy, mog�oby go poprze�. A wtedy zmuszono by mnie do rezygnacji ze stanowiska.

��Niech pan na to spojrzy z innej strony � powiedzia� Seldon w nag�ym przyp�ywie energii. � Ju� sam pomys� zamkni�cia biblioteki, utrudnienia dost�pu do zbior�w czy te� odmowa udzielenia wszystkich informacji, �e nie wspomn� o okrojeniu bud�etu: wszystko to jest wyra�nym znakiem rozpadu Imperium. Zgadza si� pan ze mn�?

��Je�li spojrze� na to z tej strony, to mo�e pan mie� racj�.

��W takim razie prosz� mi pozwoli� porozmawia� z zarz�dem. Chcia�bym wyja�ni�, co mo�e przynie�� przysz�o�� i co pragn� zrobi�. By� mo�e uda mi si� ich przekona�, tak jak, mam nadziej�, przekona�em pana.

Zenow zastanawia� si� chwil�.

��Prosz� bardzo, niech pan spr�buje, musi pan jednak z g�ry wiedzie�, �e to si� mo�e nie uda�.

��Musz� przynajmniej spr�bowa�. Prosz� zrobi� co w pa�skiej mocy i da� mi zna�, kiedy i gdzie b�d� si� m�g� spotka� z zarz�dem.

Seldon wyszed� od Zenowa w do�� ponurym nastroju. Wszystko, co powiedzia� Naczelnemu Bibliotekarzowi, by�o prawd�, cho� banaln�. Prawdziwy pow�d jego zainteresowania bibliotek� pozosta� tajemnic�. Cz�ciowo dlatego, �e sam go jeszcze dok�adnie nie zna�.

Smutny Hari Seldon siedzia� cierpliwie przy ��ku Amaryla. Yugo by� kompletnie wyczerpany. Na nic zda�aby si� pomoc medyczna, nawet gdyby si� zgodzi�, by mu jej udzielono; a on oczywi�cie odm�wi�.

Mia� zaledwie pi��dziesi�t pi�� lat. Seldon mia� sze��dziesi�t sze��, a mimo to wci�� cieszy� si� stosunkowo dobrym zdrowiem. Dokucza� mu jedynie ischias, czy jak go tam zw�, i z tego powodu czasami utyka�.

��Wci�� tu jeste�, Hari? � spyta� Amaryl, otwieraj�c oczy. Seldon skin�� g�ow�.

��Nie opuszcz� ci�.

��Dop�ki nie umr�?

��Tak � odpar� Hari, a nast�pnie rzuci� gniewnie: � Dlaczego to zrobi�e�, Yugo? Gdyby� �y� rozwa�nie, mia�by� przed sob� jeszcze dwadzie�cia albo trzydzie�ci lat.

Amaryl u�miechn�� si� blado.

���y� rozwa�nie? Masz na my�li branie urlopu? Je�d�enie na wczasy? Zabawianie si� b�ahostkami?

��Tak. Tak.

��Albo t�skni�bym za prac�, albo polubi�bym to marnowanie czasu, tak wi�c te dwadzie�cia lub trzydzie�ci lat, o kt�rych m�wisz, nic by nie da�o. Przyjrzyj si� sobie.

��Co masz na my�li?

��Za panowania Cleona przez dziesi�� lat by�e� Pierwszym Ministrem. Jak cz�sto zajmowa�e� si� wtedy nauk�?

��Jedn� czwart� czasu po�wi�ca�em psychohistorii � powiedzia� �agodnie Seldon.

��Przesadzasz. Gdyby nie ja i moja praca w pocie czo�a, nast�pi�by regres w badaniach psychohistorycznych.

Seldon skin�� g�ow�

��Masz racj�, Yugo � przyzna�. � Jestem ci za to wdzi�czny.

��I przedtem, i teraz, gdy po�wi�ca�e� po�ow� swego czasu na obowi�zki administracyjne, kto si� zajmowa� prawdziw� prac�? Co?

��Ty, Yugo.

��No w�a�nie. � Amaryl zn�w zamkn�� oczy.

��Ale przecie� zawsze chcia�e� przej�� te obowi�zki administracyjne, gdyby� mnie prze�y�.

��Nie! Pragn��em sta� na czele Projektu, by utrzyma� odpowiedni kierunek bada�. Wszelk� administracj� powierzy�bym komu� innemu.

Oddech Amaryla sta� si� rz꿹cy, ale po chwili matematyk obr�ci� si�, otworzy� oczy i spojrza� prosto na Hariego.

��Co si� stanie z psychohistori�, gdy mnie zabraknie? My�la�e� o tym? � spyta�.

��Tak, my�la�em. I chc� z tob� o tym porozmawia�. Mo�e to ci� zadowoli. Yugo, wierz�, �e psychohistori� mo�na zrewolucjonizowa�.

Amaryl zmarszczy� lekko brwi.

��Jak? Nie podoba mi si� to s�owo.

��Pos�uchaj, przecie� to tw�j pomys�. Wiele lat temu powiedzia�e� mi, �e powinny zosta� ustanowione dwie Fundacje. Oddzielne, odizolowane od siebie i bezpieczne. Zaprojektowane tak, by ewentualnie mog�y pos�u�y� jako zal��ek Drugiego Imperium Galaktycznego. Pami�tasz? To by� tw�j pomys�.

��R�wnania psychohistoryczne�

��Wiem. Sugerowa�y takie rozwi�zanie. Jestem bardzo zaj�ty, gdy� w�a�nie nad tym pracuj�. Uda�o mi si� wycygani� biuro w Bibliotece Galaktycznej�

��Biblioteka Galaktyczna. � Amaryl jeszcze bardziej zmarszczy� brwi. � Nie lubi� ich. To banda zadowolonych z siebie idiot�w.

��Naczelny Bibliotekarz, Las Zenow, nie jest taki z�y, Yugo.

��Spotka�e� kiedykolwiek bibliotekarza o nazwisku Mummery, Gennaro Mummery?

��Nie, ale s�ysza�em o nim.

��To cz�owiek godny po�a�owania. Posprzeczali�my si� pewnego razu, gdy insynuowa�, �e co� �le od�o�y�em. Nic takiego nie zrobi�em, wi�c okropnie si� wtedy zdenerwowa�em. Nagle poczu�em si� tak, jakbym zn�w znalaz� si� w Dahlu. Je�li chodzi o kultur� Dahla, tamtejszy j�zyk przypomina kloak� pe�n� inwektyw. U�y�em kilku, zwracaj�c si� do niego, i powiedzia�em mu, �e przeszkadza w rozwoju psychohistorii, wi�c zapisze si� w dziejach jako wie�niak. Prawd� m�wi�c, doda�em do tego jeszcze kilka epitet�w. � Amaryl zachichota� cicho. � Pami�tam, �e a� zaniem�wi�.

Nagle Seldon zrozumia�, sk�d si� wzi�a niech�� Mummery�ego do obcych, a zw�aszcza do ludzi zwi�zanych z psychohistori�, ale nie skomentowa� tego ani s�owem.

��Chodzi o to, Yugo, �e chcia�e�, by powsta�y dwie Fundacje. Gdyby jedna upad�a, druga b�dzie si� nadal rozwija�a. Ale my poszli�my dalej.

��W jakim sensie?

��Pami�tasz, jak dwa lata temu Wanda zdo�a�a odczyta� twoje my�li i zauwa�y�a defekt cz�ci r�wnania w Pierwszym Radiancie?

��Tak, oczywi�cie.

��Znajdziemy innych ludzi podobnych do niej. Za�o�ymy Fundacj� sk�adaj�c� si� g��wnie z naukowc�w, kt�rzy zachowaj� wiedz� dotycz�c� ludzko�ci i pos�u�� jako zal��ek Drugiego Imperium. Ale b�dzie te� Druga Fundacja z�o�ona jedynie z psychohistoryk�w, wybitnie uzdolnionych intelektualist�w, kt�rzy b�d� potrafili pracowa� nad psychohistori� i zaj�� si� wszelkimi jej aspektami. Rozwin� j� znacznie szybciej, ni� mogliby to kiedykolwiek zrobi� pojedynczy my�liciele. B�d� grup�, kt�ra z czasem wprowadzi udoskonalenia. B�d� zawsze w tle, �ledz�c rozw�j nauki. B�d� obro�cami Imperium.

��Wspaniale! � powiedzia� s�abo Amaryl. � Wspaniale! Widzisz, wybra�em w�a�ciw� chwil�, by umrze�. Nie zosta�o mi ju� nic do zrobienia.

��Nie m�w tak, Yugo.

��Nie r�b zamieszania z tego powodu. Jestem zbyt zm�czony, by cokolwiek zrobi�. Dzi�kuj� dzi�kuj� ci� �e mi powiedzia�e� � jego g�os by� coraz s�abszy � o tej rewolucji. Sprawi�a, �e jestem szcz�liwy� szcz�liwy� szcz�

Tak brzmia�y ostatnie s�owa Amaryla.

Seldon pochyli� si� nad ��kiem. �zy nap�yn�y mu do oczu i pociek�y po policzkach.

Odszed� jeszcze jeden stary przyjaciel. Najpierw Demerzel, Cleon, Dors, a teraz Yugo� Zostawi� po sobie pustk� i samotno��, w kt�rej on ma si� starze�.

A rewolucja, dzi�ki kt�rej Amaryl umar� szcz�liwy, mo�e nigdy nie nadej��. Czy uda si� mu wykorzysta� zbiory Biblioteki Galaktycznej?

Czy znajdzie ludzi podobnych do Wandy? I najwa�niejsze, jak d�ugo to potrwa?

Seldon mia� sze��dziesi�t sze�� lat. Gdyby tylko m�g� zapocz�tkowa� t� rewolucj� w wieku trzydziestu dw�ch, gdy przyby� na Trantor�

Teraz mog�o ju� by� za p�no.

Gennaro Mummery kaza� mu czeka�. Z rozmys�em post�pi� tak nieuprzejmie, a nawet bezczelnie, lecz Hari Seldon zachowa� spok�j.

Seldon bardzo potrzebowa� pomocy Mummery�ego, gdyby wi�c rozz�o�ci� si� na bibliotekarza, obr�ci�oby si� to przeciwko niemu. Prawd� m�wi�c, Mummery by�by zachwycony, gdyby Heliko�czyk wpad� w z�o��.

Tak wi�c Seldon stara� si� opanowa� i czeka�, a� Mummery zechce wreszcie przyj��. Widzia� go ju� przedtem, ale tylko z oddali. Teraz po raz pierwszy mieli si� spotka� osobi�cie.

Gennaro by� niski i oty�y, mia� okr�g�� twarz i ciemn� ma�� brod�. Na jego twarzy go�ci� u�miech, ale Seldon podejrzewa�, �e taki przyklejony u�miech nie ma �adnego znaczenia. Ods�ania� jedynie ��tawe z�by, a nieod��czna czapka bibliotekarza mia�a podobny ��tawy odcie� i br�zowy otok.

Seldon poczu�, �e robi mu si� niedobrze. Pomy�la�, �e nie lubi�by Mummery�ego, nawet gdyby nie mia� po temu powodu.

��No c�, profesorze Seldon, w czym mog� panu pom�c? � spyta� Mummery bez �adnych wst�p�w. Popatrzy� na zegar na �cianie, ale nie przeprosi� za sp�nienie.

��Chcia�em pana prosi�, by przesta� si� pan sprzeciwia� mojej obecno�ci w bibliotece.

Bibliotekarz roz�o�y� r�ce.

��Jest pan tu od dw�ch lat. O jakim sprzeciwie pan m�wi?

��Do tej pory ta cz�� zarz�du, kt�r� reprezentuje pan oraz ci, kt�rzy podzielaj� pa�skie pogl�dy, nie mog�a odwo�a� Naczelnego Bibliotekarza, ale w przysz�ym miesi�cu odb�dzie si� nast�pne zebranie, a Las Zenow powiedzia� mi, �e nie jest pewien, jaki b�dzie jego rezultat.

Mummery wzruszy� ramionami.

��Ja te� nie jestem pewien. Pa�ska dzier�awa, je�li mo�emy to tak nazwa�, r�wnie dobrze mo�e zosta� przed�u�ona.

��Ale ja potrzebuj� czego� wi�cej. Chc� sprowadzi� do biblioteki kilku moich wsp�pracownik�w. Sam nie zdo�am zrealizowa� projektu, w kt�ry jestem zaanga�owany. Chodzi o ewentualne przygotowanie niezb�dnych danych dla potrzeb bardzo szczeg�lnej encyklopedii.

��Na pewno pa�scy wsp�pracownicy mog� pracowa�, gdzie zechc�. Trantor jest wielkim �wiatem.

��Musimy pracowa� tu, w bibliotece. Jestem ju� starym cz�owiekiem i musz� si� spieszy�.

��Kt� mo�e zatrzyma� up�yw czasu? Nie s�dz�, by zarz�d pozwoli� panu na sprowadzenie wsp�pracownik�w do biblioteki. Chcecie si� wbi� klinem pomi�dzy nas, profesorze?

(Tak, w rzeczy samej, pomy�la� Seldon, ale nic nie powiedzia�.)

��Nie uda�o mi si� powstrzyma� pana, profesorze. Na razie. S�dz� jednak, �e uda mi si� powstrzyma� pa�skich wsp�pracownik�w.

Seldon zrozumia�, �e zmierza donik�d. Pomy�la�, �e powie szczerze, co my�li.

��Panie Mummery, z pewno�ci� pa�ska wrogo�� wobec mnie nie ma charakteru osobistego. Jestem przekonany, �e rozumie pan, jak wielkie znaczenie ma praca, kt�r� wykonuj�.

��Ma pan na my�li swoj� psychohistori�. Opracowywa� pan jej zasady przez ponad trzydzie�ci lat. I do czego pan doszed�?

��W�a�nie o to chodzi. Teraz mog� do czego� doj��.

��To niech pan do tego dochodzi na Uniwersytecie Streelinga. Dlaczego musi pan pracowa� w Bibliotece Galaktycznej?

��Niech mnie pan pos�ucha. Chce pan zamkn�� bibliotek� dla ludno�ci. Chce pan zniszczy� odwieczn� tradycj�. Co na to pa�skie serce?

��Tu nie jest potrzebne serce, ale fundusze. Z pewno�ci� Naczelny Bibliotekarz wyp�aka� si� panu w rami�, opowiadaj�c o naszych zgryzotach. Dotacje s� coraz mniejsze, pensje obcinane, brakuje pracownik�w. Co mamy robi�? Musimy zmniejszy� zakres naszych us�ug, a ju� na pewno nie sta� nas na utrzymywanie pana, pa�skich wsp�pracownik�w, biura i sprz�tu pomocniczego.

��Czy t� sytuacj� przedstawiono imperatorowi?

��Ale� profesorze, jest pan marzycielem. Czy� nie jest prawd�, �e pa�ska psychohistoria powiada, �e Imperium chyli si� ku upadkowi? S�ysza�em, �e nazywa si� pana Krukiem, i jak rozumiem, wynika to z przekonania, �e �w ptak zwiastuje nieszcz�cie.

��To prawda, �e nadchodz� z�e czasy.

��A pan wierzy, �e biblioteka jest odporna na ich skutki? Profesorze, biblioteka jest moim �yciem. Pragn� jeszcze po�y�, ale nie uda mi si� to, je�li nie znajdziemy sposobu na powi�kszenie kurcz�cych si� dotacji. Przychodzi pan tu z nadziej�, �e nie zamkniemy biblioteki, i uwa�a, �e jest pan jej dobroczy�c�. To si� nie uda, profesorze. To si� po prostu nie uda.

��A gdybym znalaz� dla pana kredyty? � spyta� zdesperowany Seldon.

��Doprawdy? A w jaki spos�b?

��A gdybym porozmawia� z imperatorem? By�em kiedy� Pierwszym Ministrem, wi�c spotka si� ze mn� i wys�ucha mnie.

��I wydob�dzie pan od niego fundusze? � Mummery roze�mia� si�.

��Je�li tak si� stanie, je�li zwi�ksz� pa�ski bud�et, to czy b�d� m�g� tu sprowadzi� moich wsp�pracownik�w?

��Niech pan najpierw sprowadzi kredyty � powiedzia� bibliotekarz � a wtedy zobaczymy. W�tpi� jednak, by to si� panu uda�o.

Mummery wygl�da� na bardzo pewnego siebie. Seldon zastanawia� si�, jak cz�sto i jak bezskutecznie Biblioteka Galaktyczna zabiega�a o pomoc imperatora.

Zastanawia� si� te�, czy jego zabiegi dadz� cokolwiek.

Imperator Agis XIV nie mia� w�a�ciwie prawa do u�ywania tego imienia. Odziedziczywszy tron, przybra� je celowo, by uto�samiano go z tymi Agisami, kt�rzy rz�dzili dwa tysi�ce lat wcze�niej, w wi�kszo�ci do�� zr�cznie � szczeg�lnie z Agisem VI, kt�ry panowa� czterdzie�ci dwa lata, utrzymuj�c porz�dek w prosperuj�cym Imperium siln� r�k�, cho� nie tyrani�.

Agis XIV nie przypomina� �adnego z poprzednich Agis�w � je�li zapisy holograficzne maj� jak�� warto��. Jednak prawd� m�wi�c, imperator nie wygl�da� w og�le tak, jak na oficjalnym hologramie dla poddanych.

Tak naprawd�, pomy�la� Seldon w przyp�ywie nostalgii, tylko imperator Cleon, pomimo swych wad i s�abo�ci, wygl�da� rzeczywi�cie godnie.

Agis XIV si� tak nie prezentowa�. Heliko�czyk nigdy nie widzia� go z bliska, a te kilka hologram�w, kt�re obejrza�, zosta�o wr�cz bezwstydnie podrobione. Nadworny holografik doskonale zna� si� na robocie, pomy�la� skwaszony Seldon.

Agis XIV by� niski, mia� brzydk� twarz i nieco wy�upiaste oczy, kt�rych nie rozja�nia�a inteligencja. Do zasiadania na tronie upowa�nia�o go wy��cznie to, �e w bocznej linii by� krewnym Cleona.

Jednak by odda� mu sprawiedliwo��, trzeba przyzna�, �e nie usi�owa� gra� roli pot�nego imperatora. Lubi�, gdy nazywano go � co �atwo zrozumie� � �obywatelem imperatorem�, i tylko wytyczne protoko�u imperialnego oraz bezczelne okrzyki cz�onk�w Gwardii Imperialnej powstrzymywa�y go przed wej�ciem na tereny okryte kopu�� i w�drowaniem po drogach Trantora. Widocznie pragn�� u�cisn�� d�onie obywateli i wys�ucha� ich bol�czek.

(Punkt dla niego, pomy�la� Seldon, nawet je�li nigdy mu si� to nie uda.)

��Dzi�kuj�, panie, �e zechcia�e� mnie widzie� � powiedzia� cicho Heliko�czyk, k�aniaj�c si�.

Agis XIV mia� d�wi�czny i do�� atrakcyjny g�os, kt�ry zupe�nie nie pasowa� do jego wygl�du.

��By�y Pierwszy Minister musi mie� przecie� przywileje, cho� przyznaj�, �e zdumia�a mnie moja odwaga, gdy zgodzi�em si� pana przyj��.

W jego s�owach pobrzmiewa� humor, Seldon za� zrozumia� nagle, �e cz�owiek mo�e nie wygl�da� na inteligentnego, a mimo to nim by�.

��Odwaga, panie?

��A jak�e. Czy� nie nazywaj� pana Seldonem Krukiem?

��Po raz pierwszy us�ysza�em to okre�lenie dopiero wczoraj.

��Zapewne odnosi si� ono do pa�skiej psychohistorii, dzi�ki kt�rej przewidzia� pan Upadek Imperium.

��Panie, ona tylko wskazuje mo�liwy rozw�j wypadk�w�

��W�a�nie dlatego ��czy si� pana z mitycznym ptakiem uwa�anym za z�y omen. S�dz�, �e jest pan nim.

��Mam nadziej�, �e tak nie jest, panie.

��Dobrze, dobrze. Zapisy s� jasne. Eto Demerzel, dawny Pierwszy Minister Cleona, by� pod wra�eniem pa�skiej pracy i prosz� zobaczy�, co si� sta�o: zmuszono go do rezygnacji ze stanowiska i wygnano. Sam imperator Cleon by� pod wra�eniem pa�skiej pracy i prosz� zobaczy�, co si� sta�o: zosta� zamordowany. Junta wojskowa by�a pod wra�eniem pa�skiej pracy i prosz� zobaczy�, co si� sta�o: pozbyto si� jej. Nawet joranumici, jak powiadaj�, byli pod wra�eniem pa�skiej pracy i zostali zniszczeni. A teraz, Seldonie Kruku, przychodzi pan do mnie. Czeg� si� mog� spodziewa�?

��C�, niczego z�ego, panie.

��Te� tak s�dz�, bo w przeciwie�stwie do tamtych nie jestem pod wra�eniem pa�skiej pracy. A teraz prosz� mi powiedzie�, co pana do mnie sprowadza.

S�ucha� uwa�nie, nie przerywaj�c, gdy Seldon wyja�nia�, jak wa�ne jest rozpocz�cie nowego projektu badawczego maj�cego doprowadzi� do powstania encyklopedii, w kt�rej zostanie zapisana ludzka wiedza, na wypadek gdyby mia�o si� wydarzy� to, co najgorsze.

��No tak � powiedzia� w ko�cu Agis XIV � a wi�c jest pan rzeczywi�cie przekonany, �e Imperium upadnie.

��Wszystko na to wskazuje, panie, nie by�oby wi�c rozwa�nie nie bra� takiej mo�liwo�ci pod uwag�. W pewnym sensie chcia�bym temu zapobiec, je�li zdo�am� albo zmniejszy� skutki, je�li nie uda mi si� powstrzyma� Upadku.

��Seldonie Kruku, je�li nadal b�dzie pan wtyka� nos we wszystko, to jestem przekonany, �e Imperium istotnie upadnie i nic ju� temu nie zapobiegnie.

��Tak nie jest, panie. Ja tylko prosz� o pozwolenie na prac�.

��Och, prosz� bardzo, ale jako� nie mog� zrozumie�, czego pan chce ode mnie. Po co opowiedzia� mi pan to wszystko o encyklopedii?

��Bo chc�, panie, pracowa� w Bibliotece Galaktycznej, a dok�adniej m�wi�c, chc�, by pracowali tam ze mn� inni ludzie.

��Zapewniam, �e nie stan� panu na drodze.

��To za ma�o, panie. Potrzebuj� pomocy Waszej Imperialnej Mo�ci.

��W jakim sensie, by�y Pierwszy Ministrze?

��Chodzi o fundusze. Biblioteka musi mie� odpowiedni bud�et, gdy� w przeciwnym razie zamknie drzwi dla ludno�ci, a ja zostan� eksmitowany.

��Kredyty! � W g�osie imperatora zabrzmia�o zdziwienie. � Przyszed� pan do mnie po kredyty?

��Tak, panie.

Agis XIV wsta� zaniepokojony. Seldon tak�e wsta� natychmiast, ale imperator nakaza� mu gestem, by usiad�.

��Niech pan siada i nie traktuje mnie jak imperatora. Nie jestem imperatorem. Nie chcia�em tronu, ale zmuszono mnie, bym go obj��. By�em najbli�ej spokrewniony z dynasti�, a oni wci�� trajkotali, �e Imperium potrzebuje imperatora. Tak wi�c maj� mnie i pewnie tak jest dla nich wygodnie. Kredyty! S�dzi pan, �e mam kredyty! M�wi pan o rozpadzie Imperium. A jak pana zdaniem si� ono rozpada? My�li pan o powstaniu? A mo�e o wojnie domowej? O zamieszkach tu i tam? Nie. Niech pan pomy�li o kredytach. Czy zdaje pan sobie spraw�, �e nie mog� zebra� jakichkolwiek podatk�w z po�owy prowincji Imperium? Wci�� s� cz�ci� Imperium. Pozdrawiaj� Imperium! Oddaj� cze�� imperatorowi! Ale w og�le nie p�ac� podatk�w, a ja nie mam odpowiednich si�, by je zebra�. A skoro nie potrafi� wyegzekwowa� od nich kredyt�w, to tak naprawd� nie s� cz�ci� Imperium, zgadza si� pan? Kredyty! Imperium cierpi na chroniczny i przera�aj�cy ich deficyt. Za nic ju� nie mog� p�aci�. My�li pan, �e mam wystarczaj�ce fundusze na utrzymanie teren�w pa�acowych? Nawet na to mam ich za ma�o. Musz� wi�za� koniec z ko�cem. Musz� si� godzi� na upadek pa�acu. Musz� si� godzi�, by wielu cz�onk�w �wity umiera�o z wyczerpania. Profesorze Seldon, chce pan kredyt�w, ale ja ich nie mam. Gdzie mia�bym znale�� kredyty na utrzymanie biblioteki? Powinni by� mi wdzi�czni, �e ka�dego roku udaje mi si� wysup�a� dla nich cokolwiek. � Ko�cz�c, imperator uni�s� r�ce d�o�mi do g�ry, jakby chcia� podkre�li� pustk� imperialnej kiesy.

Hari Seldon by� zdumiony.

��Panie, je�li nawet brakuje ci kredyt�w, wci�� cieszysz si� presti�em. Czy nie m�g�by� rozkaza� bibliotekarzom, by pozwolili mi zatrzyma� biuro, a tak�e sprowadzi� wsp�pracownik�w, kt�rzy pomogliby mi w tych niezwykle wa�nych badaniach?

Agis XIV usiad�, jakby uspokoi� si�, gdy rozmowa przesia�a dotyczy� kredyt�w.

��Zdaje pan sobie spraw�, �e zgodnie z odwieczn� tradycj� Biblioteka Galaktyczna jest niezale�na od Imperium, przynajmniej je�li chodzi o zarz�dzanie. Sama ustanawia swe prawa, a czyni tak od czas�w Agisa VI, mojego imiennika � u�miechn�� si� � kt�ry usi�owa� kontrolowa� przep�yw informacji w bibliotece. Nie uda�o mu si�, a skoro nie powiod�o si� to wielkiemu Agisowi VI, s�dzi pan, �e mi si� powiedzie?

��Nie prosz�, panie, by� u�ywa� si�y. Oka� jedynie swoj� wol�. Skoro nie chodzi o podstawowe funkcje biblioteki, na pewno b�d� zadowoleni, mog�c uszanowa� imperatora i spe�ni� jego �yczenie.

��Jak ma�o wie pan o bibliotece i jej zarz�dzie, profesorze Seldon. Co prawda mog� wyrazi� �yczenie, jednak delikatnie, upewniwszy si�, �e ura�eni, nie post�pi� wbrew mej woli. S� bardzo wyczu�em na najmniejsze nawet oznaki kontroli imperialnej.

��Co w takim razie mam zrobi�? � spyta� Seldon.

��C�, mo�e co� panu podpowiem, bo przysz�a mi do g�owy pewna my�l. Jestem zwyczajnym obywatelem i je�li zechc�, mog� odwiedzi� Bibliotek� Galaktyczn�. A poniewa� le�y ona na terenach pa�acowych, nie narusz� protoko�u, je�li tam p�jd�. Pan p�jdzie ze mn� i b�dziemy si� zachowywali wobec siebie ostentacyjnie przyja�nie. O nic ich nie b�d� prosi�, ale je�li zauwa��, �e spacerujemy rami� w rami�, by� mo�e kto� z cz�onk�w ich wa�nego zarz�du spojrzy na pana przyja�niej ni� dotychczas. Niestety, tylko tyle mog� dla pana zrobi�.

G��boko rozczarowany Seldon zastanawia� si�, czy to wystarczy.

��Nie wiedzia�em, profesorze Seldon, �e jest pan tak zaprzyja�niony z imperatorem � powiedzia� Las Zenow, a w jego g�osie s�ycha� by�o podziw.

��Dlaczego mia�bym nie by�? Jak na imperatora post�puje bardzo demokratycznie, a poza tym interesuj� go moje do�wiadczenia jako Pierwszego Ministra za czas�w Cleona.

��Na wszystkich wywar�o to ogromne wra�enie. Od wielu lat w naszych progach nie go�ci� �aden imperator. Zazwyczaj, gdy imperator potrzebuje czego� z biblioteki�

��Wyobra�am sobie. Dzwoni i zanosi mu si� to przez grzeczno��.

��Kiedy� zaproponowano � powiedzia� swobodnie Zenow � by w pa�acu imperatora zainstalowa� zestaw urz�dze� komputerowych pod��czonych bezpo�rednio do systemu biblioteki, �eby nie musia� czeka� na wykonanie us�ugi. To by�o dawno temu, gdy kredyty p�yn�y szerokim strumieniem, ale wie pan, ten wniosek upad�.

��Doprawdy?

��O tak, prawie ca�y zarz�d zgodzi� si� co do tego, �e w ten spos�b imperator by�by zbyt mocno zwi�zany z bibliotek�, a to mog�oby zagrozi� naszej niezale�no�ci od rz�du.

��A czy ten zarz�d, kt�ry nie ugi�� si�, by odda� cze�� imperatorowi, zgadza si�, bym pozosta� w bibliotece?

��W tej chwili tak. Panuje przekonanie, a ja zrobi�em co w mojej mocy, by je wzmocni�, �e je�li nie b�dziemy uprzejmi dla osobistego przyjaciela imperatora, zaprzepa�cimy szans� na podwy�szenie dotacji, wi�c�

��A wi�c kredyty czy cho�by cie� szansy na nie przem�wi�y ludziom do rozs�dku.

��Chyba tak.

��I mog� sprowadzi� moich wsp�pracownik�w?

��Obawiam si�, �e nie � powiedzia� zak�opotany Zenow. � Widziano imperatora przechadzaj�cego si� tylko z panem, a nie z pa�skimi lud�mi. Przykro mi, profesorze.

Seldon wzruszy� ramionami. Ogarn�a go g��boka melancholia. I tak nie mia� wsp�pracownik�w, kt�rych m�g�by ze sob� zabra�. Przez pewien czas mia� nadziej�, �e znajdzie ludzi takich jak Wanda, ale nie uda�o mu si�. On tak�e b�dzie potrzebowa� funduszy, by przeprowadzi� odpowiednie badania. I on r�wnie� nie mia� nic.

Trantor, stolica Imperium Galaktycznego, zmieni� si� znacznie od dnia, gdy trzydzie�ci osiem lat wcze�niej Hari wysiad� ze statku nad-przestrzennego, kt�ry przylecia� z jego rodzinnego Helikonu. Czy to tylko wyblak�e wspomnienia starego cz�owieka, kt�re sprawiaj�, �e Trantor wygl�da w nich tak promiennie? � zastanawia� si� Hari. A mo�e to bujna wyobra�nia, kt�r� mamy w m�odo�ci? Czy m�odego cz�owieka z prowincjonalnego �wiata Zewn�trznego mog�y nie zachwyci� ja�niej�ce miasta, b�yszcz�ce kopu�y, t�umy �piesz�cych si� kolorowo ubranych ludzi, kt�rzy we dnie i w nocy niemal wirowali na Trantorze?

A teraz, pomy�la� ze smutkiem, chodniki s� niemal puste, nawet w pe�nym �wietle dnia. Wa��saj�ce si� gangi opanowa�y r�ne rejony miasta, rywalizuj�c ze sob� o terytoria. By�o coraz mniej policjant�w, a ci, kt�rzy pozostali, zajmowali si� za�aleniami nap�ywaj�cymi do biura centralnego. Oczywi�cie, funkcjonariuszy si� bezpiecze�stwa wysy�ano do zg�oszonych wypadk�w, ale pojawiali si� na miejscu dopiero w�wczas, gdy dokonano zbrodni, i nawet ju� nie udawali, �e chroni� mieszka�c�w Trantora. Cz�owiek wychodzi� z domu na w�asn� odpowiedzialno��, a ryzykowa� rzeczywi�cie wiele. Jednak Hari Seldon wci�� ryzykowa�; spacerowa� codziennie, jakby wyzywa� obwiesi�w niszcz�cych jego ukochane Imperium, by zniszczyli i jego.

Tak wi�c zamy�lony Heliko�czyk szed�, utykaj�c.

Nic nie uk�ada�o si� tak, jak powinno. Nic. Nie potrafi� wyizolowa� genetycznego wzorca, kt�rym wyr�nia�a si� Wanda, a bez tego nie m�g� znale�� ludzi podobnych do niej.

Zdolno�ci Wandy do odczytywania cudzych my�li zwi�kszy�y si� znacznie od czasu, gdy przed sze�cioma laty znalaz�a b��d w r�wnaniu wy�wietlonym przez Pierwszy Radiant Yugo Amaryla. Nie tylko w tej dziedzinie Wanda by�a osob� niezwyk��. Kiedy u�wiadomi�a sobie, �e od innych ludzi oddzielaj� j� zdolno�ci umys�owe, postanowi�a zrozumie� ich natur�, okie�zna� i ukierunkowa� energi�, kt�r� zosta�a obdarzona. Z up�ywem lat dojrza�a, przesta�a chichota� jak nastolatka, co czyni�o j� tak drog� Hariemu, a jednocze�nie sta�a si� mu jeszcze dro�sza, gdy� z wielk� determinacj� pomaga�a mu w pracy, wykorzystuj�c sw�j �dar�. Seldon powiedzia� wnuczce o swoim planie dotycz�cym Drugiej Fundacji, a ona po�wi�ci�a si� temu celowi razem z nim.

Ale tego dnia Seldon by� w z�ym nastroju. Doszed� do wniosku, �e zdolno�ci umys�owe Wandy nigdzie go nie doprowadz�. Nie mia� kredyt�w na kontynuowanie pracy ani na znalezienie ludzi podobnych do dziewczyny, nie mia� kredyt�w, by zap�aci� pracownikom Projektu Psychohistorii na Uniwersytecie Streelinga ani na to, by rozpocz�� tak wa�ny Projekt Encyklopedii w Bibliotece Galaktycznej.

I co teraz?

Pod��a� w kierunku Biblioteki Galaktycznej. Zrobi�by lepiej, gdyby wzi�� taks�wk� grawitacyjn�, ale chcia� si� przej��, mimo �e utyka�. Potrzebowa� czasu na przemy�lenia.

Us�ysza� krzyk �Jest tutaj!� � ale nie zwr�ci� na to uwagi.

I zn�w to us�ysza�:

��Jest tutaj! Psychohistoria!

To s�owo sprawi�o, �e podni�s� wzrok. Psychohistoria. Otoczy�a go grupa m�odych m�czyzn. Seldon odruchowo odwr�ci� si� plecami do �ciany i podni�s� lask�.

��Czego chcecie? Roze�miali si�.

��Kredyt�w, staruszku. Masz jakie�?

��Mo�e, ale dlaczego chcecie ich w�a�nie ode mnie? Powiedzia�e� �psychohistoria�. Wiesz, kim jestem?

��Jasne, jeste� Seldonem Krukiem � rzek� m�ody m�czyzna, przyw�dca grupy. Wygl�da� na zadowolonego i pewnego siebie.

��Jeste� n�dzn� kreatur�! � krzykn�� inny.

��Co zamierzacie zrobi�, je�li nie dam wam kredyt�w?

��Do�o�ymy ci � oznajmi� przyw�dca � i zabierzemy je.

��A je�li dam wam kredyty?

��I tak ci do�o�ymy! � Zarechotali. Seldon podni�s� wy�ej lask�.

��Radz� wam nie zbli�a� si� do mnie.

Zdo�a� ju� ich policzy�. O�miu. Czu�, �e ze zdenerwowania traci oddech. Kiedy� on, Dors i Raych zostali zaatakowani przez dziesi�ciu m�czyzn, a mimo to nie mieli k�opot�w. Ale mia� wtedy trzydzie�ci dwa lata, a Dors � to by�a Dors.

Teraz by�o inaczej. Machn�� lask�.

��Hej, staruszek chce nas zaatakowa� � powiedzia� przyw�dca zbir�w. � I co zrobimy?

Seldon rozejrza� si� szybko. W pobli�u nie by�o �adnych funkcjonariuszy si� bezpiecze�stwa � jeszcze jeden wska�nik rozpadu spo�ecze�stwa. Przypadkiem przesz�y obok jedna czy dwie osoby, ale wo�anie o pomoc nie mia�o sensu. Omin�li Seldona wielkim �ukiem i s�ycha� by�o tylko odg�os ich oddalaj�cych si� szybko krok�w. Nikt nie chcia� ryzykowa� wpl�tania si� w tak� awantur�.

��Pierwszemu, kt�ry podejdzie, rozwal� �eb � oznajmi� Seldon.

��Taak? � Przyw�dca grupy podszed� szybko do Hariego i chwyci� lask�. Mocowali si� przez chwil�, lecz zbir wyrwa� mu lask� i odrzuci� j� na bok. � No i co teraz, staruszku?

Seldon skuli� si�. Teraz m�g� tylko czeka� na ciosy. T�oczyli si� wok� niego, a ka�dy mia� ochot� uderzy� go raz czy dwa. Heliko�czyk podni�s� r�ce, usi�uj�c przyj�� postaw� obronn�. Wci�� potrafi� walczy�, cho� w staromodny spos�b. Gdyby mia� przed sob� jednego czy dw�ch przeciwnik�w, m�g�by si� broni�, unika� ich cios�w i kontratakowa�. Ale nie m�g� si� broni� przed o�mioma � z pewno�ci� nie przed o�mioma.

Pr�bowa� szybko przesun�� si� w bok, by unikn�� cios�w, lecz prawa noga, ta z ischiasem, ugi�a si� pod nim. Upad� i wiedzia� ju�, �e jest w beznadziejnej sytuacji.

Wtem us�ysza�, �e kto� krzyczy:

��Co si� tu dzieje?! Wyno�cie si�, �obuzy! Wynocha st�d albo was pozabijam!

��No prosz�, jeszcze jeden staruszek � powiedzia� herszt bandy.

��Nie taki znowu staruszek � rzuci� nowo przyby�y. Kraw�dzi� d�oni uderzy� tamtego w twarz, tak �e sta�a si� purpurowa.

��Raych, to ty? � spyta� zdumiony Seldon.

��Trzymaj si� od tego z dala, tato. Wsta� i odsu� si�.

��Zap�acisz nam za to � powiedzia� herszt, rozcieraj�c policzek.

��Nic mi nie zrobisz � odpar� Raych, wyci�gaj�c d�ugi, b�yszcz�cy dahlijski n�. Po chwili wyci�gn�� drugi i teraz mia� po jednym w ka�dej d�oni.

��Wci�� nosisz no�e? � zapyta� s�abo Seldon.

��Zawsze � odpar� Raych. � Nic mnie nie powstrzyma.

��Ja ci� powstrzymam � oznajmi� przyw�dca, wyci�gaj�c miotacz.

W okamgnieniu jeden z no�y Raycha poszybowa� w powietrzu i utkwi� w gardle zbira. Ten westchn�� g�o�no, zagulgota� i upada�, podczas gdy pozosta�ych siedmiu tylko si� gapi�o.

Raych podszed� do niego i powiedzia�:

��N� jest mi potrzebny. � Wyci�gn�� go z krtani bandziora i wytar� o jego koszul�. Robi�c to, nadepn�� d�o� m�czyzny, pochyli� si� i podni�s� miotacz. Wrzuci� go do jednej ze swych przepastnych kieszeni i stwierdzi�: � Nie lubi� u�ywa� miotacza, bo czasami nie trafiam. Za to nigdy nie chybiam, gdy rzucam no�em. Nigdy! Ten facet nie �yje. B�dziecie tak sta� czy odejdziecie?

��Bra� go! � wrzasn�� jeden ze zbir�w i jak na komend� wszyscy rzucili si� na niego.

Raych cofn�� si� o krok. B�ysn�� jeden, a potem drugi n� i dw�ch napastnik�w zatrzyma�o si�. W brzuchu ka�dego z nich tkwi�o ostrze.

��Oddajcie moje no�e � rzek� Raych, wyci�gaj�c je zgrabnym ruchem. � Tych dw�ch jeszcze �yje, cho� to ju� d�ugo nie potrwa. Chcecie zn�w zaatakowa� czy odejdziecie?

Zawr�cili, a Raych zawo�a� za nimi:

��Zabierzcie zabitego i umieraj�cych! Mnie nie s� potrzebni! Pospiesznie zarzucili trzy cia�a na ramiona i uciekli w pop�ochu. Raych pochyli� si�, by podnie�� lask� Seldona.

��Mo�esz i��, tato?

��Raczej nie � odpar� Heliko�czyk. � Skr�ci�em nog�.

��W takim razie wsi�d� do mojego samochodu. A tak w og�le, dlaczego tu spacerowa�e�?

��A dlaczego nie? Nigdy nie przytrafi�o mi si� nic z�ego.

��Dlatego czeka�e�, a� co� z�ego ci� spotka? Wsi�d� do mojego samochodu, zawioz� ci� na uniwersytet.

Raych zaprogramowa� tras� pojazdu, po czym powiedzia�:

��Jaka szkoda, �e nie ma z nami Dors. Mama zaatakowa�aby ich go�ymi r�kami i zabi�a wszystkich o�miu w pi�� minut.

Seldon poczu�, �e w oczach kr�c� mu si� �zy.

��Wiem, Raych, wiem. My�lisz, �e nie t�skni� za ni� ka�dego dnia?

��Przepraszam � powiedzia� cicho Raych.

��Sk�d wiedzia�e�, �e mam k�opoty? � spyta� Hari.

��Wanda powiedzia�a mi, �e kilku z�ych ludzi zaczai�o si� na ciebie. Powiedzia�a mi te�, gdzie si� ukryli, wi�c natychmiast wyruszy�em.

��A nie w�tpi�e� w to, co powiedzia�a?

��Wcale. Teraz ju� wiemy, �e ma pewnego rodzaju kontakt z twoj� �wiadomo�ci� i wyczuwa, co dzieje si� wok� ciebie.

��Powiedzia�a ci, ilu ludzi chce mnie zaatakowa�?

��Nie. Powiedzia�a jedynie �kilku�.

��Dlaczego przyszed�e� tu sam?

��Nie mia�em czasu na skrzykni�cie oddzia�u, tato. A poza tym jeden taki jak ja wystarcza.

��To prawda. Dzi�kuj� ci, Raych.

Po powrocie na Uniwersytet Streelinga u�o�ono nog� Seldona na wy�cie�anym taborecie.

Raych patrzy� ponuro na ojca.

��Tato � zacz�� � od tej chwili masz ju� nie spacerowa� sam po Trantorze.

Heliko�czyk zmarszczy� brwi.

��Dlaczego? Z powodu jednego incydentu?

��Taki incydent wystarczy. Nie mo�esz ju� sam si� broni�. Masz siedemdziesi�t lat, a prawa noga nie wesprze ci� w nag�ej potrzebie. Poza tym masz wrog�w�

��Wrog�w!

��Tak. I dobrze o tym wiesz. Te pod�e szczury nie czatowa�y na przypadkowego przechodnia. Nie czekali, �eby obrabowa� jak�� nie�wiadom� niczego osob�. Rozpoznali w�a�nie ciebie, wo�aj�c �psychohistoria�. A potem nazwali ci� n�dzn� kreatur�. Jak my�lisz dlaczego?

��Nie mam poj�cia.

��Bo �yjesz we w�asnym �wiecie, tato, i nie wiesz, co si� dzieje na Trantorze. Trantorczycy wiedz�, �e ich �wiat rozpada si� w szybkim tempie. Wiedz�, �e twoja psychohistoria przewidzia�a to ju� wiele lat temu. Czy nie przysz�o ci do g�owy, �e za z�� wiadomo�� mog� obwinia� pos�a�ca? Je�li wszystko �le si� uk�ada, ludzie staj� si� podli, jest wi�c wielu, kt�rzy uwa�aj�, �e odpowiadasz za Upadek Imperium.

��Nie mog� w to uwierzy�.

��A jak my�lisz, dlaczego w Bibliotece Galaktycznej jest grupa ludzi, kt�rzy chc� si� ciebie pozby�? Nie chc� by� w pobli�u, gdy zostaniesz zaatakowany. Dlatego musisz na siebie uwa�a�. Nie mo�esz wychodzi� sam. B�d� musia� ci towarzyszy� albo potrzebny ci b�dzie ochroniarz. Tak w�a�nie b�dzie, tato.

Seldon wygl�da� na okropnie nieszcz�liwego.

��To nie potrwa d�ugo � powiedzia� �agodniej Raych. � Dosta�em now� prac�.

��Now� prac�? Jak�? � spyta� Seldon i spojrza� w g�r�.

��Wyk�adowcy na uniwersytecie.

��Na jakim uniwersytecie?

��Santanni. Seldonowi zadr�a�y usta.

��Santanni! Przecie� to dziewi�� tysi�cy parsek�w od Trantora. To prowincjonalny �wiat po drugiej stronie Galaktyki.

��Owszem. W�a�nie dlatego chc� tam polecie�. Ca�e �ycie sp�dzi�em na Trantorze i jestem ju� tym zm�czony. �aden ze �wiat�w Imperium nie chyli si� ku upadkowi tak jak Trantor, kt�ry sta� si� siedliskiem zbrodni i na kt�rym nie ma ju� nikogo, kto by nas broni�. Ekonomia kuleje, technologia podupada. Santanni za� to porz�dny �wiat, ludzie pracuj� tam zawzi�cie, wi�c pragn� si� tam znale��, by budowa� nowe �ycie z Manell�, Wand� i Bellis. Wyje�d�amy za dwa miesi�ce.

��Wszyscy!

��Razem z tob�, tato. Nie zostawimy ci� na Trantorze. Pojedziesz z nami na Santanni.

Seldon pokr�ci� g�ow�.

��Wiesz, �e to niemo�liwe, Raych.

��Dlaczego?

��Wiesz dlaczego. Chodzi o Projekt. O moj� psychohistori�. Prosisz, �ebym porzuci� dzie�o mego �ycia?

��A dlaczego by nie? Ono porzuci�o ciebie.

��Zwariowa�e�.

��Wcale nie zwariowa�em. Co mo�esz zrobi�? Nie masz kredyt�w. Nie potrafisz ich zdoby�. Nie ma ju� na Trantorze nikogo, kto chcia�by ci� wesprze�.

��Przez prawie czterdzie�ci lat�

��Tak, przyznaj�. Ale mimo tych wszystkich lat nie uda�o ci si�, tato. To nie zbrodnia, je�li si� komu� nie uda. Bardzo si� stara�e� i zaszed�e� daleko, ale natkn��e� si� na marniej�c� ekonomi� i upadaj�ce Imperium. Przecie� ju� dawno temu przewidzia�e�, �e ci� to powstrzyma. Wi�c�

��Nie. Nic mnie nie powstrzyma. W ten czy inny spos�b, b�d� prowadzi� badania.

��Co� ci powiem, tato. Je�li si� tak upierasz, to zabierz psychohistori� ze sob�. Zacznij wszystko od nowa na Santanni. Tam mo�e by� dostatecznie du�o kredyt�w, nie m�wi�c ju� o entuzjazmie, by wesprze� badania.

��A co z tymi m�czyznami i kobietami, kt�rzy pracowali dla mnie z takim oddaniem?

��Pleciesz bzdury, tato. Opuszczaj� ci�, bo nie mo�esz im p�aci�. B�dziesz si� tu wa��sa� do ko�ca �ycia, i to w samotno�ci� Daj spok�j, tato. My�lisz, �e taka rozmowa sprawia mi rado��? Ale musz� ci to powiedzie�, bo nikt inny nie mia� odwagi: sta�e� si� cz�ci� swojej przepowiedni. Porozmawiajmy uczciwie. Spacerowa�e� ulicami Trantora i zosta�e� zaatakowany tylko dlatego, �e jeste� Harim Seldonem. Nie s�dzisz, �e ju� czas na odrobin� prawdy?

��Nie obchodzi mnie prawda. Nie zamierzam opu�ci� Trantora.

Raych pokr�ci� g�ow�.

��By�em pewien, �e b�dziesz si� upiera�, tato. Masz dwa miesi�ce na zmian� decyzji. Pomy�l o tym, dobrze?

Hari Seldon nie u�miecha� si� ju� od dawna. Kierowa� Projektem tak samo jak zawsze: wci�� rozwija� psychohistori�, robi� plany dotycz�ce Fundacji, bada� Pierwszy Radiant. Ale si� nie u�miecha�. Zmusza� si� do pracy i nie wierzy� ju� w nadej�cie sukcesu; przeciwnie, mia� poczucie nieuchronnej pora�ki w ka�dej dziedzinie.

A teraz, kiedy siedzia� w swoim biurze na Uniwersytecie Streelinga, wesz�a Wanda. Spojrza� na ni� i a� zadr�a�o mu serce. Dziewczyna zawsze by�a jego ulubienic�. Seldon nie umia�by nawet powiedzie�, kiedy zar�wno on, jak i inni zacz�li entuzjastycznie przyjmowa� jej o�wiadczenia; po prostu wydawa�o si�, jakby zawsze tak by�o. Jako ma�a dziewczynka uratowa�a mu �ycie, gdy� w jaki� niezwyk�y spos�b dowiedzia�a si� o �lemoniadowej �mierci�, a potem, przez ca�e dzieci�stwo, zawsze jako� wiedzia�a o wszystkim.

Chocia� doktor Endelecki twierdzi�, �e genom Wandy jest absolutnie normalny pod ka�dym wzgl�dem, Seldon wci�� wierzy�, �e jego wnuczka ma ponadprzeci�tne zdolno�ci umys�owe. By� tak�e pewien, �e w Galaktyce, a nawet na Trantorze s� ludzie tacy jak ona. Gdyby tylko potrafi� ich znale��, tych �mentalist�w�. Jak�e wielki wk�ad mogliby wnie�� w rozw�j Fundacji. Ca�y potencja� takiej wielko�ci uto�samia�a jego �liczna wnuczka. Seldon spogl�da� na ni�, stoj�c� w drzwiach biura, i czu�, �e p�ka mu serce. Jeszcze tylko kilka dni i Wanda wyjedzie.

Jak zniesie co� takiego? Osiemnastoletnia Wanda by�a taka �liczna, mia�a d�ugie blond w�osy i nieco za szerok�, prawie zawsze u�miechni�t� twarz. Lubi�a si� �mia�. Teraz te� si� �mia�a, a Seldon zastanawia� si�, dlaczego w�a�ciwie mia�aby si� nie �mia�. Przecie� jedzie na Santanni, gdzie rozpocznie nowe �ycie.

��C�, Wando, to jeszcze tylko kilka dni � odezwa� si�.

��Nie. Nie s�dz�, dziadku.

��Jak to? � Seldon wpatrywa� si� we wnuczk�. Wanda podesz�a i obj�a go.

��Nie jad� na Santanni � oznajmi�a.

��Czy twoi rodzice zmienili zamiary?

��Nie. Oni jad�.

��A ty nie? Dlaczego? Dok�d chcesz jecha�?

��Ja, dziadku, zamierzam zosta� tutaj. Z tob�. � U�cisn�a go. � Biedny dziadek!

��Nie rozumiem. Dlaczego? I oni na to pozwalaj�?

��Masz na my�li rodzic�w? No, niezupe�nie. K��ci�am si� z nimi o to przez wiele tygodni, ale w ko�cu wygra�am. A dlaczego by nie, dziadku? Pojad� na Santanni i b�d� mieli siebie, no i ma�� Bellis. Je�li pojad� z nimi, nie b�dziesz tu mia� nikogo. Nie s�dz�, �ebym mog�a znie�� co� takiego.

��Jak uda�o ci si� ich przekona�?

��No, wiesz� naciska�am.

��Co to znaczy?

��To si� dzieje za spraw� mojego umys�u. Wiem, o czym my�lisz, i wiem, o czym oni my�l�, a z up�ywem czasu widz� wszystko coraz wyra�niej. Potrafi� wi�c ich zmusi�, by robili to, co zechc�.

��Jak to robisz?

��Nie wiem. Ale po jakim� czasie m�cz� ich moje naciski, wi�c zgadzaj� si�, �ebym robi�a to, co chc�. Tak wi�c zamierzam zosta� z tob�.

Seldon popatrzy� na Wand� z bezgraniczn� mi�o�ci�.

��To cudownie, Wando. Ale Bellis�

��Nie martw si� o Bellis. Ona nie ma takiego umys�u jak ja.

��Jeste� pewna? � Seldon przygryz� doln� warg�.

��Ca�kowicie. A poza tym mama i tata te� musz� kogo� mie�. Heliko�czyk uradowa� si�, ale nie m�g� tego okaza� tak otwarcie.

Przecie� chodzi�o o Raycha i Manell�. Co z nimi?

��Wando, a co z twoimi rodzicami? Jak mo�esz by� wobec nich tak ozi�b�a?

��Nie jestem ozi�b�a. Oni rozumiej�. U�wiadomili sobie, �e musz� by� z tob�.

��Jak tego dokona�a�?

��Naciska�am na nich � odpar�a Wanda � i w ko�cu spojrzeli na wszystko z mojej perspektywy.

��I to te� potrafisz?

��To nie by�o �atwe.

��I zrobi�a� to, bo� � Seldon zamilk�.

��Bo ci� kocham � doko�czy�a. � To oczywiste. A poza tym�

��Tak?

��Musz� pozna� psychohistori�. W tej chwili wiem ju� o niej co nieco.

��Sk�d?

��Z twojego umys�u, a tak�e umys��w innych uczestnik�w Projektu, szczeg�lnie wujka Yugo, zanim zmar�. Ale jak dot�d mam tylko strz�py wiedzy. Pragn� wiedzy prawdziwej, dziadku, chc� mie� w�asny Pierwszy Radiant. � Twarz Wandy si� rozja�ni�a, a jej s�owa pada�y szybko, z pasj�. � Chc� bada� wszelkie zagadnienia dotycz�ce psychohistorii. Dziadku, jeste� stary i zm�czony. Ja jestem m�odsza i spragniona wiedzy. Chc� si� nauczy� wszystkiego, �ebym mog�a prowadzi� badania, gdy�

��Tak, by�oby wspaniale, gdyby� tak mog�a zrobi�, ale nie ma ju� �adnych funduszy. Naucz� ci�, czego b�d� m�g�, ale niewiele uda si� nam zdzia�a�.

��Zobaczymy, dziadku. Zobaczymy.

Raych, Manella i ma�a Bellis czekali na kosmodromie. Statek nadprzestrzenny, kt�rym mieli polecie�, przygotowywano do startu, a oni zg�osili ju� baga�e do odprawy.

��Tato, pole� z nami � nalega� Raych.

��Nie mog� � powiedzia� Seldon, kr�c�c g�ow�.

��Je�li zmienisz zdanie, zawsze b�dziesz u nas mile widziany.

��Wiem, Raych. Sp�dzili�my razem prawie czterdzie�ci lat, i to by�y dobre lata. Dors i ja mieli�my szcz�cie, �e ci� znale�li�my.

��To ja mia�em szcz�cie. � Jego oczy wype�ni�y si� �zami. � Ja te� codziennie my�l� o mamie.

��Tak. � Seldon popatrzy� ze smutkiem w dal. Wanda bawi�a si� z Bellis, gdy przez g�o�niki wezwano pasa�er�w do wej�cia na pok�ad statku nadprzestrzennego.

Po raz ostatni rodzice po�egnali si� czule z Wand� i odeszli. Raych obejrza� si� jeszcze, by pomacha� Seldonowi, i pr�bowa� si� nawet u�miechn��. Seldon r�wnie� mu pomacha�, a drug� r�k� bezwiednie obj�� Wand�. Tylko ona mu pozosta�a. Przez ca�e swoje d�ugie �ycie traci� po kolei wszystkich przyjaci� i tych, kt�rych kocha�. Demerzel odszed� i nigdy ju� nie powr�ci�; odszed� imperator Cleon; odesz�a jego ukochana Dors; nie by�o ju� jego wiernego przyjaciela Yugo Amaryla, a teraz Raych, jego jedyny syn, te� odszed�.

Zosta�a mu tylko Wanda.

��Na zewn�trz jest tak �adnie. �liczny wiecz�r � powiedzia� Hari Seldon. � Je�li wzi�� pod uwag�, �e mieszkamy pod kopu��, taka pi�kna pogoda mog�aby tu by� codziennie.

��Znudziliby�my si�, dziadku, gdyby ca�y czas by�o tak pi�knie � stwierdzi�a oboj�tnie Wanda. � Pewna odmiana co wiecz�r dobrze nam robi.

��Mo�e tobie, bo jeste� m�oda, Wando. Przed tob� jeszcze wiele, wiele wieczor�w. Przede mn� ju� nie, wi�c chcia�bym, �eby wszystkie by�y �adne.

��Ale� dziadku, nie jeste� stary � Twoja noga jest w dobrym stanie, a umys� masz tak jasny jak zawsze. Wiem, �e tak jest.

��Tak. M�w dalej, a poczuj� si� jeszcze lepiej � powiedzia�, po czym oznajmi� niezadowolony: � Chc� si� przej��. Chc� si� wyrwa� z tego male�kiego mieszkania, przespacerowa� do biblioteki i cieszy� si� pi�knym wieczorem.

��A czego szukasz w bibliotece?

��W tej chwili niczego. Chc� si� przej�� Ale�

��Ale?

��Obieca�em Raychowi, �e nie b�d� chodzi� po Trantorze bez ochrony.

��Raycha tu nie ma.

��Wiem � wyszepta� Seldon � ale obietnica jest obietnic�.

��Nie powiedzia�, kto ma by� twoim ochroniarzem, prawda? Chod�my wi�c na spacer, a ja nim b�d�.

��Ty? � Seldon wyszczerzy� z�by w u�miechu.

��Tak, ja. Zg�aszam si� na ochotnika. Przygotuj si� i p�jdziemy na spacer.

S�owa Wandy rozbawi�y Seldona. W�a�ciwie nie zamierza� zabiera� laski, gdy� ostatnio noga mniej mu dokucza�a, ale z drugiej strony, zrobiono mu now� lask�, kt�rej g��wk� wype�niono o�owiem. By�a ci�sza i mocniejsza od starej, a Seldon pomy�la�, �e skoro to Wanda ma go pilnowa�, mo�e lepiej by�oby j� zabra�.

Spacer by� wspania�y, a matematyk bardzo zadowolony, �e uleg� pokusie � p�ki nie doszli do pewnego miejsca.

Heliko�czyk, zagniewany, a jednocze�nie zrezygnowany, podni�s� lask� i powiedzia�:

��Sp�jrz na to!

Wanda spojrza�a w g�r�. Kopu�a �arzy�a si� jak zwykle wieczorem, daj�c z�udzenie zmierzchu. Wraz z nadej�ciem nocy robi�a si� oczywi�cie coraz ciemniejsza.

Seldon jednak wskazywa� na ciemny pas ci�gn�cy si� wzd�u� brzegu kopu�y. Cz�� �wiate� zgas�a.

��Kiedy przyjecha�em na Trantor, co� takiego by�o nie do pomy�lenia � stwierdzi�. � Byli ludzie, kt�rzy przez ca�� dob� pilnowali �wiate�. Miasto dzia�a�o sprawnie, a teraz chyli si� ku upadkowi w ka�dej, najmniejszej nawet dziedzinie. Najbardziej martwi mnie to, �e nikogo to nie obchodzi. Dlaczego nikt nie wysy�a petycji do Pa�acu Imperialnego? Dlaczego nie ma wiec�w protestacyjnych? Jest tak, jakby mieszka�cy Trantora oczekiwali jego upadku, a jednocze�nie z�o�cili si� na mnie, bo wyra�nie wskazuj� na przyczyny tego, co si� dzieje.

��Dziadku, za nami jest dw�ch m�czyzn � powiedzia�a cicho Wanda. Weszli na nie o�wietlony obszar, nad kt�rym nie dzia�a�y �wiat�a kopu�y.

��Czy ci ludzie znale�li si� tu przypadkiem? � spyta� Hari.

��Nie. � Wanda nie patrzy�a na m�czyzn. Nie musia�a. � �ledz� ci�.

��Nie mo�esz ich zmusi�, by si� zatrzymali?

��Pr�buj�, ale jest ich dw�ch i s� bardzo zdeterminowani. Jakbym� jakbym pcha�a mur.

��Jak daleko s� za mn�?

��Oko�o trzech metr�w.

��Zbli�aj� si�?

��Tak, dziadku.

��Powiedz mi, gdy znajd� si� metr ode mnie. � Seldon przesun�� d�o� wzd�u� laski i uj�� j� za cie�szy koniec. O�owiana g��wka zako�ysa�a si� swobodnie.

��Teraz, dziadku! � sykn�a Wanda.

Seldon odwr�ci� si�, wywijaj�c lask�. Uderzy� jednego z m�czyzn w rami�, a ten przewr�ci� si� i krzycz�c z b�lu, zacz�� si� wi� na chodniku.

��Gdzie jest drugi? � spyta�.

��Uciek�.

Heliko�czyk popatrzy� na le��cego m�czyzn� i postawi� stop� na jego piersi.

��Przeszukaj jego kieszenie, Wando � rozkaza�. � Kto� musia� mu zap�aci�, wi�c chcia�bym znale�� jego p�ytk� kredytow�. Mo�e zdo�am si� dowiedzie�, sk�d pochodz� kredyty. Chcia�em go uderzy� w g�ow� � doda� po zastanowieniu.

��Zabi�by� go, dziadku. Seldon skin�� g�ow�.

��To w�a�nie zamierza�em zrobi�. Wstyd mi. Ca�e szcz�cie, �e nie trafi�em.

��Co si� tu dzieje?! � us�yszeli ostry g�os. Jaki� cz�owiek w mundurze bieg� ku nim, dysz�c. � Hej, ty, oddaj mi lask�! � rozkaza�.

��Panie oficerze � rzek� �agodnie Seldon.

��P�niej opowiesz mi swoj� wersj� wydarze�. Musimy wezwa� karetk� dla tego biednego cz�owieka.

��Biednego cz�owieka! � rzuci� z w�ciek�o�ci� Seldon. � Chcia� na mnie napa��. Dzia�a�em w obronie w�asnej.

��Widzia�em, co si� sta�o � powiedzia� funkcjonariusz. � Nawet nie skin�� palcem w twoj� stron�. To ty odwr�ci�e� si� i uderzy�e� go bez powodu. To nie jest samoobrona. To napad z pobiciem.

��Panie oficerze, przecie� m�wi�, �e�

��Lepiej nic nie m�w. Wyt�umaczysz si� w s�dzie.

��Panie oficerze � powiedzia�a cicho i przymilnie Wanda � gdyby tylko zechcia� nas pan wys�ucha�

��Pani, m�oda damo, niech lepiej idzie do domu.

��Nie mam zamiaru � oburzy�a si� Wanda, kt�rej oczy b�yszcza�y gniewnie. � P�jd� tam, gdzie dziadek.

��W takim razie chod�cie oboje � mrukn�� funkcjonariusz.

Seldon by� w�ciek�y.

��Nigdy w �yciu mnie nie aresztowano. Kilka miesi�cy temu napad�o na mnie o�miu m�czyzn. Z pomoc� syna uda�o mi si� ich przegna�, ale czy wtedy widzia�em w pobli�u funkcjonariusza si� bezpiecze�stwa? Czy ludzie zatrzymali si�, by mi pom�c? Nie. Tym razem by�em lepiej przygotowany, wi�c powali�em cz�owieka, kt�ry chcia� na mnie napa��. Czy w pobli�u znajdowa� si� funkcjonariusz si� bezpiecze�stwa? Oczywi�cie. I aresztowa� mnie. Doko�a stali ludzie, kt�rzy obserwowali to i cieszyli si�, widz�c, �e aresztuj� starca za napad z pobiciem. W jakim �wiecie my �yjemy?!

Civ Novker, prawnik Seldona, westchn�� i powiedzia� spokojnie: � W skorumpowanym, ale nie martw si�. Nic ci si� nie stanie. Wyci�gn� ci� za kaucj�, a potem by� mo�e wr�cisz na rozpraw�. Najgorsze, co ci� mo�e spotka�, to reprymenda ze strony �awy przysi�g�ych. Tw�j wiek i reputacja�

��Daj spok�j z moj� reputacj� � rzuci� w�ciek�y Seldon. � Jestem psychohistorykiem, a w obecnej chwili jest to wstr�tne s�owo. Oni ch�tnie wsadz� mnie za kratki.

��Nie, nie zrobi� tego � powiedzia� Novker. � Mo�e i jest kilku narwa�c�w, kt�rzy ch�tnie by ci� tam widzieli, ale dopilnuj�, �eby �aden z nich nie znalaz� si� w sk�adzie �awy przysi�g�ych.

��Czy naprawd� musimy nara�a� dziadka na to wszystko? � spyta�a Wanda. � Nie jest ju� m�ody. Nie mo�emy stan�� po prostu przed s�dzi� pokoju i da� sobie spok�j z rozpraw� w s�dzie?

��To niemo�liwe � powiedzia� prawnik, zwracaj�c si� do Wandy. � Chyba �e kto� jest szalony. S�dziowie pokoju to niecierpliwi, wp�ywowi i z�o�liwi ludzie, kt�rzy potrafi� wys�a� kogo� na rok za kratki, nawet go nie wys�uchawszy. Nikt nie staje z w�asnej woli przed s�dzi� pokoju.

��My�l�, �e my powinni�my to zrobi� � stwierdzi�a Wanda.

��No c�, Wando � odezwa� si� Seldon � s�dz�, �e powinni�my pos�ucha� Civ� � M�wi�c to, poczu� jednak silny ucisk w brzuchu. To Wanda usi�owa�a wywrze� na niego nacisk. � No� je�li nalegasz.

��Ona nie mo�e nalega� � powiedzia� prawnik. � Nie pozwol� na to.

��M�j dziadek jest pa�skim klientem � o�wiadczy�a Wanda. � Musi pan post�powa� tak, jak on chce.

��Mog� odm�wi� reprezentowania go.

��To niech pan zrezygnuje � powiedzia�a szorstko Wanda � a my staniemy sami przed s�dzi� pokoju.

Novker zastanawia� si� przez chwil� i rzek�:

��Prosz� bardzo, je�li chcecie by� tacy nieugi�ci. Reprezentowa�em Hariego ca�ymi latami, wi�c teraz go nie opuszcz�. Ale ostrzegam was: jest bardzo prawdopodobne, �e otrzyma kar� wi�zienia, a ja b�d� si� musia� diabelnie napracowa�, by j� uchylono. Je�li to w og�le b�dzie mo�liwe.

��Nie boj� si� � oznajmi�a Wanda.

Prawnik zwr�ci� si� do Seldona, kt�ry przygryza� usta.

��A ty? Chcesz pozwoli� wnuczce, by wzi�a spraw� w swoje r�ce? Seldon zastanawia� si� przez chwil�, a potem przyzna� ku wielkiemu zdumieniu starego prawnika:

��Tak. Chc�.

S�dzia pokoju patrzy� kwa�no na Seldona opowiadaj�cego swoj� histori�.

��Dlaczego pan my�li, �e ten cz�owiek chcia� pana zaatakowa�? Uderzy� pana? Straszy�? W jaki� inny spos�b grozi� uszkodzeniem cia�a?

��Moja wnuczka czu�a, �e si� zbli�a, i by�a niemal pewna, �e zamierza mnie zaatakowa�.

��To z pewno�ci� nie wystarczy, �eby usprawiedliwi� pa�skie post�powanie. Czy chce mi pan powiedzie� co� jeszcze, zanim og�osz� werdykt?

��Chwileczk�, prosz� poczeka� � rzek� oburzony Seldon. � Prosz� tak szybko nie ferowa� wyroku. Kilka tygodni temu napad�o na mnie o�miu m�czyzn, kt�rych przegoni�em z pomoc� syna. Tak wi�c, jak pan widzi, mia�em pow�d, by uwa�a�, �e zn�w zostan� napadni�ty.

S�dzia pokoju zgarn�� swoje dokumenty.

��Napadni�ty przez o�miu m�czyzn. Zg�osi� to pan?

��W pobli�u nie by�o funkcjonariuszy. Ani jednego.

��Do rzeczy. Czy pan to zg�osi�?

��Nie, panie s�dzio.

��Dlaczego?

��Ba�em si�, �e zostan� zamieszany w d�ugotrwa�e �ledztwo. Skoro odparli�my atak o�miu m�czyzn, to zg�aszaj�c napad, prosiliby�my si� tylko o wi�cej k�opot�w.

��Jak uda�o si� panu i synowi pokona� o�miu m�czyzn? Seldon zawaha� si�.

��M�j syn przebywa teraz na Santanni, poza kontrol� trantorsk�. Mog� wobec tego powiedzie� panu, �e mia� przy sobie dahlijskie no�e, a jest ekspertem w pos�ugiwaniu si� nimi. Zabi� jednego m�czyzn� i powa�nie zrani� dw�ch innych. Pozostali uciekli, nios�c zabitego i rannych.

��A z�o�y� pan raport w sprawie zabicia cz�owieka i zranienia dw�ch innych?

��Nie, panie s�dzio. Z tego samego powodu, o kt�rym ju� m�wi�em. Poza tym dzia�ali�my w obronie w�asnej. Gdyby odnalaz� pan tych trzech ludzi, mia�by pan dow�d na to, �e zostali�my zaatakowani.

��Gdybym odnalaz� zmar�ego i dw�ch rannych Trantorczyk�w, kt�rych nie znamy ani z nazwisk, ani z twarzy? � rzek� s�dzia pokoju. � Czy zdaje pan sobie spraw�, �e na Trantorze znajdujemy codziennie ponad dwa tysi�ce zabitych� i to tylko tych, kt�rzy zmarli od ran zadanych no�em? Je�li zab�jstwo nie zostanie zg�oszone natychmiast, jeste�my bezsilni. Pa�ska opowie�� o tym, �e nie tak dawno napadni�to na pana, nie ma nic do rzeczy. Musimy si� zaj�� dzisiejszymi wydarzeniami, gdy� zosta�y zg�oszone, a poza tym mamy �wiadka, oficera s�u�b bezpiecze�stwa. A wi�c rozwa�my opisan� sytuacj�. Dlaczego s�dzi pan, �e tamten cz�owiek chcia� pana zaatakowa�? Tylko dlatego, �e akurat przechodzi� pan obok niego? Bo wyda� mu si� pan stary i bezbronny? Bo wygl�da� pan na kogo�, kto ma przy sobie wi�ksz� ilo�� kredyt�w? Jak pan s�dzi?

��My�l�, panie s�dzio, �e powodem jest to, kim jestem. S�dzia pokoju spojrza� na swoje dokumenty.

��Nazywa si� pan Hari Seldon, jest profesorem i cz�onkiem kadry uniwersyteckiej. Czy to jaki� szczeg�lny pow�d, by na pana napada�?

��Powodem mog� by� moje pogl�dy.

��Pa�skie pogl�dy? C� � S�dzia pokoju przejrza� pobie�nie kilka dokument�w. Nagle od�o�y� je i spojrza� uwa�niej na Seldona. � Zaraz, zaraz� Hari Seldon. � Wida� by�o, �e dopiero teraz go rozpoznaje. � To pan jest tym badaczem psychohistorii, prawda?

��Tak, panie s�dzio.

��Przepraszam, ale wiem tylko tyle, �e z t� dziedzin� ��czy si� pa�skie nazwisko, a pan g�osi wsz�dzie koniec Imperium czy co� takiego.

��Niezupe�nie, panie s�dzio. Ale moje pogl�dy sta�y si� niepopularne, bo okaza�o si�, �e s� zgodne z prawd�. Uwa�am, �e w�a�nie dlatego tamci ludzie chcieli mnie zabi�, a co jeszcze bardziej prawdopodobne, zap�acono im, by mnie zamordowali.

S�dzia pokoju przyjrza� si� Seldonowi, a potem zawo�a� w stron� funkcjonariusza, kt�ry go aresztowa�:

��Czy sprawdzi� pan tego cz�owieka, kt�ry zosta� ranny? By� ju� notowany?

M�czyzna chrz�kn��.

��Tak, panie s�dzio. Aresztowano go ju� kilkakrotnie za napady i kradzie�e.

��Wi�c jest recydywist�, tak? A czy pan profesor jest notowany?

��Nie, panie s�dzio.

��Tak wi�c mamy tu starego i niewinnego cz�owieka, kt�ry walczy� ze znanym przest�pc�, a pan aresztowa� w�a�nie tego starego i niewinnego cz�owieka. Zgadza si�?

Funkcjonariusz milcza�.

��Jest pan wolny, profesorze � oznajmi� s�dzia pokoju.

��Dzi�kuj�, panie s�dzio. Czy mog� dosta� moj� lask�?

S�dzia pstrykn�� palcami w stron� oficera, a ten poda� Seldonowi lask�.

��Tylko jedna uwaga, profesorze � rzek� s�dzia pokoju. � Je�li zn�w zechce pan u�y� laski, to prosz� si� najpierw upewni�, czy b�dzie pan w stanie udowodni�, �e wykorzysta� j� w obronie w�asnej. W przeciwnym razie�

��Tak, panie s�dzio.

Hari Seldon opu�ci� sal� magistratu, opieraj�c si� ci�ko na lasce, ale g�ow� mia� wysoko uniesion�.

Wanda p�aka�a gorzko; twarz mia�a mokr� od �ez, oczy zaczerwienione, policzki spuchni�te.

Hari Seldon stan�� obok niej i poklepa� po plecach, nie wiedz�c, jak j� uspokoi�.

��Dziadku, nic mi si� nie udaje. My�la�am, �e potrafi� wp�ywa� na ludzi� i jest tak, je�li nie maj� mi za z�e, �e to robi�, tak jak mama i tata. Ale nawet wtedy to zajmuje mn�stwo czasu. Opracowa�am nawet system warto�ciowania oparty na dziesi�ciopunktowej skali: pewnego rodzaju wzorzec, dzi�ki kt�remu oceniam m�j wp�yw na ludzi. Chyba jednak zbyt wysoko si� oceni�am. Zak�ada�am, �e mog�abym dosta� dziesi�� punkt�w, a przynajmniej dziewi��. Teraz jednak zrozumia�am, �e nale�y mi si� najwy�ej siedem.

Przesta�a p�aka� i tylko od czasu do czasu poci�ga�a nosem, gdy Hari g�adzi� j� po r�ce.

��Zazwyczaj� zazwyczaj to nie jest trudne. Je�li si� skoncentruj�, s�ysz�, o czym my�l� ludzie, a kiedy chc�, potrafi� wywrze� na nich wp�yw. Ale ci bandyci! Tak, s�ysza�am ich, ale w �aden spos�b nie potrafi�am zmusi� ich do odwrotu.

��My�l�, �e doskonale sobie poradzi�a�.

��Nieprawda. Za du�o sobie wyobra�a�am. Pomy�la�am, �e je�li p�jd� za tob�, to wyt�aj�c umys�, pchn� ich tak, �e a� poszybuj� w powietrzu. W ten spos�b chcia�am by� twoim ochroniarzem. Ale nie uda�o si� Kiedy pojawi�o si� tych dw�ch facet�w, nie mog�am nic zrobi�.

��Ale� zrobi�a�. Sprawi�a�, �e ten pierwszy si� zawaha�. Dzi�ki temu mog�em si� odwr�ci� i da� mu wycisk.

��Nie, nie. Nie mam z tym nic wsp�lnego. Ja tylko ostrzeg�am ci�, �e on tam jest, a ty sam zrobi�e� reszt�.

��Drugi m�czyzna uciek�.

��Bo do�o�y�e� temu pierwszemu. Z tym te� nie mia�am nic wsp�lnego. � Sfrustrowana Wanda zn�w zacz�a p�aka�. � A potem by� ten s�dzia pokoju. Na niego te� usi�owa�am wywrze� wp�yw i sprawi�, by natychmiast ci� wypu�ci�.

��Przecie� mnie uwolni�, i to w�a�ciwie natychmiast.

��Nie. Upokorzy� ci�, zadaj�c g�upie pytania, a rozchmurzy� si� dopiero wtedy, gdy zrozumia�, kim jeste�. I z tym nie mia�am nic wsp�lnego. W ka�dym wypadku ponios�am kl�sk�. Przeze mnie mog�e� wpa�� w powa�ne tarapaty.

��Nie, jest przeciwnie, Wando. Mo�e nie uda�o ci si� wywrze� takiego wp�ywu, jak by� chcia�a, ale sta�o si� tak tylko dlatego, �e dzia�a�a� w warunkach zagro�enia. Nic nie mog�a� na to poradzi�. Ale wiesz co, mam pewien pomys�.

Wyczuwszy podniecenie w g�osie Seldona, Wanda popatrzy�a na niego.

��Co masz na my�li, dziadku?

��Opowiem ci pokr�tce. Pewnie zdajesz sobie spraw�, �e musz� mie� kredyty. Bez nich po prostu nie mo�na kontynuowa� bada�, a ja nie mog� znie�� my�li, �e po tylu latach ci�kiej pracy wszystko mia�oby p�j�� na marne.

��Ja te� nie mog� tego znie��. Ale jak mo�emy zdoby� kredyty?

��Zamierzam raz jeszcze poprosi� o audiencj� u imperatora. Raz ju� si� z nim spotka�em. To dobry cz�owiek i lubi� go, cho� chyba nie jest zbyt zamo�ny. Je�li jednak wezm� ci� ze sob�, a ty delikatnie wp�yniesz na niego, to mo�e znajdzie jakie� �r�d�o funduszy. To pozwoli�oby mi przez jaki� czas kontynuowa� badania, p�ki nie wymy�l� czego� innego.

��Naprawd� wierzysz, �e to si� uda, dziadku?

��Bez ciebie nie. Ale z tob�� by� mo�e. Nie s�dzisz, �e warto spr�bowa�?

Wanda u�miechn�a si�.

��Wiesz, dziadku, �e dla ciebie zrobi� wszystko. A poza tym, to nasza jedyna nadzieja.

Nie by�o trudno spotka� si� z imperatorem. Agisowi b�yszcza�y oczy, gdy powita� Hariego Seldona.

��Witaj, stary przyjacielu � powiedzia�. � Czy przyszed�e�, by sprowadzi� na mnie nieszcz�cie?

��Mam nadziej�, �e nie � odpar� Seldon.

Znu�ony Agis rozpi�� wymy�lny p�aszcz i rzuci� go w k�t pokoju, m�wi�c:

��Le� tam sobie. � Popatrzy� na matematyka i pokr�ci� g�ow�. � Nienawidz� go. Jest okropnie ci�ki i diabelnie w nim gor�co. Musz� go nosi� za ka�dym razem, gdy ka�� mi wyg�asza� bezsensowne przem�wienie; stoj� wtedy wyprostowany jak rze�ba. To po prostu potworne. Cleon wygl�da� w nim tak, jakby si� urodzi�, by go nosi�. Niestety, do mnie w og�le nie pasuje. Pech chcia�, �e jestem jego trzecim kuzynem ze strony matki i z tego powodu sukcesorem tronu imperialnego. Ch�tnie bym to komu� odst�pi� za niewielk� sumk�. Chcia�by� zosta� imperatorem, Hari?

��Nie, nie, nawet nie �mia�bym o tym marzy�, wi�c nie r�b sobie, panie, nadziei � rzek� Seldon, �miej�c si�.

��No dobrze, powiedz mi w takim razie, kim jest ta prze�liczna m�oda kobieta, kt�r� dzi� ze sob� zabra�e�?

Wanda zarumieni�a si�, a imperator doda� weso�o:

��Nie powinna� si� wstydzi�, moja droga. Jeden z przywilej�w imperatora pozwala mu m�wi�, co tylko zechce. Nikt nie mo�e si� z nim sprzecza�. Poddani mog� jedynie odpowiedzie� �panie�. Ale ja nie chc�, �eby� m�wi�a do mnie �panie�. Nienawidz� tego s�owa. M�w do mnie Agis. Co prawda, nie jest to imi�, kt�re nadano mi w dniu urodzin. To imi� imperialne, a ja musia�em si� do niego przyzwyczai�. No dobrze, powiedz mi, Hari, o co chodzi? Co porabia�e� od naszego ostatniego spotkania?

��Napadni�to mnie dwukrotnie � powiedzia� kr�tko Seldon. Imperator nie by� pewien, czy Hari �artuje czy nie, spyta� wi�c:

��Dwukrotnie? Naprawd�?

Twarz Agisa pociemnia�a, gdy Heliko�czyk opowiedzia� mu o usi�owaniu zab�jstwa.

��Domy�lam si�, �e gdy tych o�miu m�czyzn napad�o na ciebie, w pobli�u nie by�o �adnego funkcjonariusza si� bezpiecze�stwa?

��Ani jednego.

Imperator wsta� z fotela, wskazuj�c gestem, by Hari i Wanda siedzieli. Spacerowa� tam i z powrotem, jakby chcia� si� uspokoi�. Nast�pnie stan�� przed Seldonem.

��Przez ca�e tysi�clecia, gdy sta�o si� co� takiego, ludzie m�wili: �Dlaczego nie zwr�cimy si� do imperatora?� albo �Dlaczego imperator czego� nie zrobi?� Bo w ko�cu imperator mo�e co� zrobi� i robi co�, nawet je�li nie jest to najm�drzejsze. Ale ja, Hari� ja jestem bezsilny. Zupe�nie bezsilny. Ach, prawda, istnieje tak zwana Komisja Bezpiecze�stwa Publicznego, ale oni raczej troszcz� si� o moje bezpiecze�stwo ni� publiczne. A� dziwne, �e w og�le pozwolili na t� audiencj�, bo ciebie komisja jako� nie lubi. Nie mog� wi�c nic zrobi�. Wiesz przecie�, co si� sta�o z pozycj� imperatora od czasu upadku junty i tak zwanego przywr�cenia w�adzy imperialnej.

��Chyba wiem.

��Za�o�� si�, �e nie wiesz wszystkiego. Teraz mamy demokracj�. Wiesz, co to jest demokracja?

��Oczywi�cie.

Agis zmarszczy� brwi.

��Za�o�� si�, �e uwa�asz j� za co� dobrego.

��S�dz�, �e mo�e by� dobra.

��I tu si� mylisz. Wcale nie jest. Przez ni� rozpada si� ca�e Imperium. Powiedzmy, �e chc� wys�a� wi�cej funkcjonariuszy na ulice Trantora. Dawniej podpisa�bym tylko odpowiedni dokument przygotowany przez sekretariat imperialny i natychmiast na ulicach znalaz�oby si� wi�cej si� bezpiecze�stwa. Teraz nie mog� zrobi� czego� takiego. Musz� przed�o�y� pro�b� cia�u ustawodawczemu. Gdy tylko co� zaproponuj�, siedem tysi�cy pi��set m�czyzn i kobiet natychmiast zaczyna g�ga� jak stado g�si. Po pierwsze, sk�d we�miemy na to fundusze? Nie mo�na mie� o dziesi�� tysi�cy funkcjonariuszy wi�cej, je�li nie da si� im dziesi�ciu tysi�cy pensji. A nawet je�li wyrazimy zgod� na co� takiego, to kto przeprowadzi selekcj� nowych oficer�w? Kto ich b�dzie nadzorowa�? Cz�onkowie cia�a ustawodawczego krzycz� na siebie, sprzeczaj� si� tak, jakby rozszala�a si� burza z piorunami� i nic nie robi�. Hari, nie mog�em si� nawet doprosi�, by naprawiono �wiat�a kopu�y. Ile by to kosztowa�o? Kto za to odpowiada? O tak, �wiat�a zostan� naprawione, ale pewnie up�ynie kilka miesi�cy, zanim to zrobi�. Tak wygl�da demokracja.

��O ile pami�tam, imperator Cleon zawsze narzeka�, �e nie mo�e zrobi� tego, co chce � powiedzia� Seldon.

��Imperator Cleon � rzuci� niecierpliwie Agis � mia� dw�ch najlepszych Pierwszych Ministr�w: Demerzela i ciebie, i obaj powstrzymywali�cie go przed zrobieniem czego� g�upiego. Ja mam siedem tysi�cy pi�ciuset Pierwszych Ministr�w, a wszyscy g�upio post�puj�. Ale domy�lam si�, Hari, �e nie przyszed�e� do mnie, by narzeka�, �e ci� zaatakowano.

��No w�a�nie, chodzi o co� gorszego. Panie� Agisie� potrzebuj� kredyt�w.

Imperator popatrzy� na niego.

��I prosisz mnie o to po tym wszystkim, co ci powiedzia�em? Nie mam kredyt�w. O tak, oczywi�cie s� kredyty na cele rz�dowe, ale by je dosta�, musz� stawi� czo�o siedmiu i p� tysi�ca cz�onk�w cia�a ustawodawczego. Jeste� szalony, je�li my�lisz, �e mog� p�j�� do nich i powiedzie�: �Potrzebne mi s� kredyty dla mojego przyjaciela Hariego Seldona�. To niemo�liwe, bym przed up�ywem dw�ch lat dosta� cho� jedn� czwart� tego, o co poprosz�. � Agis wzruszy� ramionami i doda� �agodniej: � Nie zrozum mnie �le, Hari. Pom�g�bym ci, gdybym tylko m�g�. A jeszcze ch�tniej pom�g�bym ci ze wzgl�du na twoj� wnuczk�. Kiedy patrz� na ni�, czuj� si� tak, �e chcia�bym ci da� wszystkie kredyty, jakie posiadam� ale to niemo�liwe.

��Agisie, je�li nie zdob�d� funduszy, to po prawie czterdziestu latach bada� psychohistoria zmarnieje.

��I tak nic z niej nie wynika, wi�c dlaczego si� martwisz?

��Agisie, teraz nie mog� zrobi� ju� nic wi�cej. Napadni�to na mnie w�a�nie dlatego, �e jestem psychohistorykiem. Ludzie uwa�aj� mnie za cz�owieka przepowiadaj�cego destrukcj�.

Imperator pokiwa� g�ow�.

��Przynosisz nieszcz�cie, Seldonie Kruku. Ju� ci to m�wi�em. Seldon wsta� z nieszcz�liw� min�.

��W takim razie jestem sko�czony.

Wanda, kt�ra tak�e wsta�a, czubkiem g�owy si�ga�a Seldonowi do ramienia. Wzrok utkwi�a w imperatorze. Gdy Hari odwr�ci� si�, by wyj��, Agis powiedzia�:

��Zaczekaj, zaczekaj. Jest pewien wierszyk, kt�rego si� kiedy� nauczy�em:

��Co to znaczy? � spyta� przygn�biony Seldon.

��To znaczy, �e Imperium nieprzerwanie marnieje i rozpada si�, co jednak nie przeszkadza pewnym ludziom bogaci� si�. Dlaczego nie zwr�ci� si� do kilku zamo�nych przedsi�biorc�w? Oni nie maj� nad sob� cia�a ustawodawczego i mog�, je�li tylko zechc�, wypisa� czek.

Seldon przygl�da� si� imperatorowi.

��Spr�buj� � obieca�.

��Panie Bindris � powiedzia� Hari Seldon, wyci�gaj�c r�k�, by u�cisn�� podan� mu d�o�. � Tak si� ciesz�, �e pana widz�. To mi�o, �e zechcia� si� pan ze mn� spotka�.

��Dlaczego by nie? � rzek� jowialnie Terep Bindris. � Znam pana dobrze. A raczej wiele o panu s�ysza�em.

��To mi�o. W takim razie pewnie s�ysza� pan o psychohistorii.

��O tak, kt�ry inteligentny cz�owiek o niej nie s�ysza�. Nie znaczy to, �e cokolwiek z tego rozumiem, co to, to nie. A kim jest ta m�oda dama, kt�ra panu towarzyszy?

��To moja wnuczka, Wanda.

��Jest �liczn� m�od� kobiet�. � Bindris u�miechn�� si� promiennie. � Czuj�, �e w jej r�kach zmi�k�bym jak plastelina.

��My�l�, �e pan przesadza � powiedzia�a Wanda.

��Nie, naprawd� nie. Ale prosz�, siadajcie i powiedzcie, w czym mog� wam pom�c.

Wskaza� pokryte brokatem fotele stoj�ce przed biurkiem, za kt�rym usiad�. W olbrzymim biurze Bindrisa fotele, tak jak i ozdobne biurko, imponuj�ce rze�bione drzwi, kt�re uchyli�y si� bezszelestnie na znak ich przyjazdu, oraz b�yszcz�ce pod�ogi z obsydianu � wszystko by�o najlepszej jako�ci. A jednak, mimo �e otoczenie wywiera�o imponuj�ce wra�enie, Bindris jakby tu nie pasowa�. Na pierwszy rzut oka trudno by�o wzi�� tego serdecznego cz�owieka za jednego z najwa�niejszych przedstawicieli elity finansowej Trantora.

��Przyszli�my do pana, bo tak poradzi� nam imperator.

��Imperator?

��Tak, on sam nie mo�e nam pom�c, ale pomy�la�, �e cz�owiek taki jak pan pewnie b�dzie w stanie. Chodzi oczywi�cie o kredyty.

Bindris skrzywi� si�.

��Kredyty? Nie rozumiem � stwierdzi�.

��No c� � powiedzia� Seldon � przez prawie czterdzie�ci lat badania nad psychohistori� finansowa� rz�d. Czasy si� jednak zmieni�y, a Imperium nie jest ju� takie jak kiedy�.

��Tak, wiem o tym.

��Imperatorowi brakuje kredyt�w, by nas wesprze�, a nawet gdyby je mia�, i tak nie m�g�by spe�ni� naszej pro�by bez uzyskania zgody cia�a ustawodawczego. Wobec tego zaproponowa�, by�my si� spotkali z biznesmenami, kt�rzy po pierwsze, wci�� maj� fundusze, a po drugie, mog� po prostu wypisa� czek.

Na d�u�sz� chwil� zapanowa�o milczenie, a� wreszcie Bindris powiedzia�:

��Obawiam si�, �e imperator nie wie nic o prowadzeniu interes�w. Ile kredyt�w potrzebujecie?

��Panie Bindris, m�wimy o olbrzymim przedsi�wzi�ciu. B�d� potrzebowa� kilku milion�w.

��Kilku milion�w!

��Tak.

Przedsi�biorca zmarszczy� brwi.

��M�wimy o po�yczce? Jak pan my�li, kiedy b�dzie pan m�g� zwr�ci� pieni�dze?

��No c�, panie Bindris, uczciwie powiem, �e nie s�dz�, bym m�g� je kiedykolwiek zwr�ci�. Oczekuj� darowizny.

��Gdybym nawet chcia� panu da� kredyty � a powiem, �e z jakiego� dziwnego powodu bardzo chcia�bym to zrobi� � to i tak nie m�g�bym. Imperator ma swoje cia�o ustawodawcze, a ja rad� nadzorcz�. Nie mog� zrobi� takiego podarunku bez zgody rady, a oni nigdy jej nie udziel�.

��Dlaczego nie? Pa�ska firma jest niezwykle zamo�na. Te kilka milion�w to dla niej drobnostka.

��Tak si� tylko panu wydaje � rzek� Bindris. � Obawiam si� jednak, �e w tej chwili nie wiedzie si� nam za dobrze. Jeszcze nie mamy powa�nych k�opot�w, ale i tymi, kt�re s�, si� martwimy. Skoro Imperium podupada, to samo spotyka jego poszczeg�lne cz�ci. Nie mo�emy podarowa� panu kilku milion�w. Naprawd�, bardzo mi przykro.

Seldon siedzia� bez s�owa, a Bindris wygl�da� na zmartwionego. Wreszcie przedsi�biorca pokr�ci� g�ow� i doda�:

��Profesorze Seldon, naprawd� chcia�bym panu pom�c, szczeg�lnie ze wzgl�du na m�od� dam�, kt�ra panu towarzyszy. Niestety, to niemo�liwe. Nie jeste�my wszak�e jedyn� firm� na Trantorze. Niech pan spr�buje u innych, profesorze. Mo�e tam b�dzie pan mia� wi�cej szcz�cia.

��No c� � rzek� Seldon, podnosz�c si� z wysi�kiem � przynajmniej pr�bowali�my.

Oczy Wandy wype�ni�y si� �zami, tyle �e nie by�y one oznak� smutku, ale w�ciek�o�ci.

��Dziadku � powiedzia�a � nie rozumiem tego. Po prostu nie rozumiem. Byli�my w czterech r�nych firmach. W ka�dej ludzie zachowywali si� mniej uprzejmie ni� w poprzedniej. Z czwartej zwyczajnie nas wyrzucono. A potem nikt ju� nas nawet nie przyj��.

��To nic dziwnego, Wando � rzek� �agodnie Seldon. � Kiedy spotkali�my si� z Bindrisem, nie wiedzia�, po co do niego przyszli�my, wi�c zachowywa� si� bardzo przyja�nie, dop�ki nie poprosi�em go o kilka milion�w kredyt�w. Wtedy sta� si� znacznie mniej przychylny. S�dz�, �e wszyscy biznesmeni wiedz� ju�, czego od nich chcemy, wi�c za ka�dym razem przyjmowali nas ch�odniej, a teraz w og�le nie chc� nas wpuszcza�. Po co mieliby to robi�? Nie zamierzaj� da� nam kredyt�w, po co zatem mieliby marnowa� na nas czas.

Gniew Wandy obr�ci� si� przeciwko niej.

��A co ja zrobi�am? Nic. Siedzia�am tam tylko i nic nie zrobi�am.

��Ja bym tego nie powiedzia� � stwierdzi� Seldon. � Mia�a� du�y wp�yw na Bindrisa, Wydawa�o mi si�, �e naprawd� chcia� nam da� pieni�dze, i by�a to twoja zas�uga. Naciska�a� na niego i co� jednak osi�gn�a�.

��Ale za ma�o. A poza tym obchodzi�o go tylko to, �e jestem �adna.

��Nie �adna � mrukn�� Seldon. � Pi�kna. �liczna.

��No i co teraz zrobimy, dziadku? � spyta�a Wanda. � Po tylu latach bada� psychohistoria upadnie.

��Tak przypuszczam � potwierdzi� Heliko�czyk. � W pewnym sensie nie mo�na temu zapobiec. Od niemal czterdziestu lat przepowiada�em Upadek Imperium, a teraz, kiedy nadszed�, wraz z nim upadnie tak�e psychohistoria.

��Ale psychohistoria uratuje Imperium, przynajmniej cz�ciowo.

��Wiem, �e tak b�dzie, ale nie mog� tego przyspieszy�.

��Chcesz po prostu czeka� na Upadek Imperium? Seldon pokr�ci� g�ow�.

��Spr�buj� nie dopu�ci� do tego, cho� musz� przyzna�, �e nie wiem, jak si� do tego zabra�.

��Ja zamierzam po�wiczy� � oznajmi�a. � Musi istnie� jaki� spos�b, by wzmocni� m�j wp�yw na innych, bym �atwiej mog�a zmusza� ludzi, �eby robili to, co zechc�.

��Mam nadziej�, �e ci si� to uda.

��Co chcesz zrobi�, dziadku?

��C�, nic wielkiego. Dwa dni temu, kiedy szed�em na spotkanie z Naczelnym Bibliotekarzem, zauwa�y�em w bibliotece trzech m�czyzn, kt�rzy k��cili si� na temat psychohistorii. Z jakiego� powodu jeden z nich wywar� na mnie wielkie wra�enie. Nalega�em, by si� ze mn� spotka�, a on si� zgodzi�. Ma przyj�� dzi� po po�udniu do mojego biura.

��Chcesz, �eby dla ciebie pracowa�?

��Chcia�bym, gdybym mia� do�� kredyt�w, by mu zap�aci�. Ale nie zaszkodzi z nim porozmawia�. I tak nie mamy nic do stracenia.

M�ody cz�owiek przyszed� dok�adnie o czwartej SCT (Standardowego Czasu Trantorskiego). Seldon u�miechn�� si�, gdy� lubi� punktualnych ludzi. Po�o�y� d�onie na biurku i ju� chcia� wsta�, kiedy m�odzieniec powiedzia�:

��Prosz� nie wstawa�, profesorze. Wiem, �e ma pan k�opoty z nog�.

��Dzi�kuj�, m�ody cz�owieku. Jednak to nie znaczy, �e pan nie mo�e usi���. Bardzo prosz�.

M�odzieniec zdj�� marynark� i usiad�.

��Prosz� mi wybaczy� kiedy si� poznali�my i zaprosi�em pana do siebie, nie spyta�em o nazwisko. Jak si� pan nazywa?

��Stettin Palver � powiedzia� m�czyzna.

��Aha. Palver! Palver! To brzmi jako� znajomo.

��Powinno, profesorze. M�j dziadek wiecznie si� przechwala�, �e pana zna.

��Pa�ski dziadek. No tak, oczywi�cie. Joramis Palver. O ile sobie przypominam, by� m�odszy ode mnie o dwa lata. Namawia�em go, by wzi�� udzia� w badaniach nad psychohistori�, ale odm�wi�. Powiedzia�, �e nie zdo�a tak opanowa� matematyki, by m�c z nami pracowa�. Szkoda! A jak on si� ma?

��Obawiam si�, �e Joramis odszed� tam, gdzie odchodz� starsi ludzie � rzek� powa�nie Palver. � Nie �yje.

Seldon skrzywi� si�. Dwa lata m�odszy od niego, a ju� nie �yje. W dawnych czasach byli bliskimi przyjaci�mi, a jednak do tego stopnia stracili ze sob� kontakt, �e kiedy Joramisa zabra�a �mier�, Seldon nawet si� o tym nie dowiedzia�. Siedzia� przez chwil�, nic nie m�wi�c, a� wreszcie mrukn��:

��Przykro mi.

��Mia� ciekawe �ycie � rzek� m�ody cz�owiek, wzruszaj�c ramionami.

��A pan, m�odzie�cze, gdzie si� uczy�?

��Na Uniwersytecie Langano. Heliko�czyk zmarszczy� brwi.

��Langano? Prosz� mnie poprawi�, je�li si� myl�, ale to chyba nie jest na Trantorze, prawda?

��Nie. Chcia�em sprawdzi�, jak wygl�daj� inne �wiaty. Uniwersytety na Trantorze, jak pan zapewne doskonale wie, s� bardzo zat�oczone. Chcia�em znale�� miejsce, gdzie m�g�bym studiowa� w spokoju.

��A czego si� pan uczy�?

��Och, niczego specjalnego. Historii. To nie jest dziedzina, dzi�ki kt�rej mo�na zdoby� dobr� prac�.

(Seldon znowu si� skrzywi�, jeszcze bardziej ni� poprzednio. Dors Venabili by�a historykiem.)

��A jednak wr�ci� pan na Trantor. Dlaczego?

��Potrzebuj� kredyt�w i pracy.

��Chce pan pracowa� jako historyk? Palver roze�mia� si�.

��Nie ma szansy na tak� prac�. Obs�uguj� urz�dzenia transportowe. To niezbyt ciekawe zaj�cie.

Seldon popatrzy� na Palvera z pewn� zazdro�ci�. Cienki materia� koszuli podkre�la� zarys ramion i piersi. By� dobrze umi�niony. Seldon nigdy nie mia� takiej muskulatury.

��Pewnie na uniwersytecie by� pan w dru�ynie bokserskiej.

��Kto, ja? Nigdy. Jestem zapa�nikiem.

��Zapa�nikiem! � Seldonowi a� zadr�a�o serce. � Pochodzisz z Helikonu?

��Nie trzeba koniecznie pochodzi� z Helikonu, by by� dobrym zapa�nikiem � stwierdzi� Palver, u�miechaj�c si� lekko.

Nie, pomy�la� Seldon, ale stamt�d pochodz� najlepsi. Nie powiedzia� jednak tego na g�os. Zmieniaj�c temat, odezwa� si�:

��No c�, pa�ski dziadek ju� do mnie nie do��czy. A pan?

��Mia�bym si� zajmowa� psychohistori�?

��S�ysza�em, jak rozmawia� pan z innymi, kiedy spotka�em pana po raz pierwszy, i wydawa�o mi si�, �e m�wi� pan bardzo rozs�dnie o psychohistorii. Czy zechcia�by pan ze mn� pracowa�?

��Jak ju� powiedzia�em, profesorze, mam prac�.

��Tak, ale co to za praca! Niech pan da spok�j.

��Dobrze mi p�ac�.

��Kredyty to nie wszystko.

��Ale s� potrzebne. A pan, o ile wiem, niewiele mo�e mi zap�aci�. W�a�ciwie jestem pewien, �e nie ma pan kredyt�w.

��Dlaczego pan tak m�wi?

��Zgaduj�. Ale chyba si� nie myl�, prawda? Hari zacisn�� usta; po chwili odpar�:

��Nie, nie myli si� pan. Rzeczywi�cie, nie mog� panu wiele zap�aci�. Przykro mi. To chyba ju� koniec naszej pogaw�dki.

��Zaraz, zaraz � powiedzia� Palver, unosz�c d�onie. � Niech si� pan tak nie spieszy. Jeszcze nie sko�czyli�my rozmawia� o psychohistorii. Je�li zaczn� pracowa� dla pana, b�d� si� jej uczy�, zgadza si�?

��Oczywi�cie.

��W takim razie kredyty to rzeczywi�cie nie wszystko. Zawrzemy uk�ad. Pan nauczy mnie tyle o psychohistorii, ile zdo�a, i zap�aci mi, ile b�dzie m�g�, a ja postaram si� jako� da� sobie rad�. Co pan na to?

��Wspaniale! � rzuci� rado�nie Seldon. � To mi si� podoba. Ale jest co� jeszcze.

��Co takiego?

��W ostatnich tygodniach dwukrotnie mnie zaatakowano. Za pierwszym razem obroni� mnie syn, ale potem wyjecha� na Santanni. Za drugim razem zrobi�em u�ytek z mojej laski wype�nionej o�owiem. Uda�o mi si�, ale postawiono mnie przed obliczem s�dziego pokoju i oskar�ono o napad oraz pobicie�

��Dlaczego pana zaatakowano? � przerwa� mu Palver.

��Nie jestem lubiany. Od tak dawna przepowiada�em Upadek Imperium, �e teraz, gdy nadchodzi, obwiniaj� mnie o to.

��Rozumiem. Ale co to wszystko ma wsp�lnego ze mn�?

��Chcia�bym, �eby zosta� pan moim ochroniarzem. Jest pan m�ody i silny, ale przede wszystkim jest pan zapa�nikiem. W�a�nie taki cz�owiek jest mi potrzebny.

��Mam nadziej�, �e si� nadam � powiedzia� Palver z u�miechem.

��Sp�jrz tutaj, Stettinie � powiedzia� Seldon, gdy przechadzali si� wczesnym wieczorem po jednej z dzielnic mieszkalnych w pobli�u Uniwersytetu Streelinga. Starszy m�czyzna wskaza� �mieci � zmieszane odpadki wyrzucone z okien przeje�d�aj�cych samochod�w naziemnych lub upuszczone przez beztroskich przechodni�w � kt�re wala�y si� na chodniku. � Dawno temu � kontynuowa� Seldon � nigdy nie zobaczy�by� takich �mieci. S�u�by bezpiecze�stwa czuwa�y, a s�u�by miejskie przez ca�� dob� utrzymywa�y miejsca publiczne w porz�dku. A co wa�niejsze, nikt nie pomy�la�by nawet, by wyrzuci� �mieci w taki spos�b. Trantor by� naszym domem, byli�my z niego dumni. A teraz � zrezygnowany Seldon pokr�ci� smutno g�ow� i westchn�� � jest� � Tu nagle za�ama� mu si� g�os.

��Hej ty, m�ody cz�owieku! � krzykn�� w stron� niechlujnego m�odzie�ca, kt�ry id�c w przeciwnym kierunku, min�� ich chwil� wcze�niej. �u� jaki� przysmak, kt�ry w�a�nie w�o�y� do ust, a jego opakowanie rzuci� na ziemi�, nie patrz�c nawet, gdzie polecia�o. � Podnie� to i wyrzu�, gdzie nale�y � upomnia� go Seldon.

M�ody cz�owiek spojrza� na niego ponuro.

��Sam to sobie podnie� � warkn��, po czym odwr�ci� si� i odszed�.

��To jeszcze jeden znak upadku spo�ecze�stwa, tak jak to pan przewidzia� za pomoc� psychohistorii � powiedzia� Palver.

��Tak. Wsz�dzie wok� Imperium rozpada si�, kawa�ek po kawa�ku. Prawd� m�wi�c, ju� si� rozpad�o i nie ma od tego odwrotu. Do Upadku wspania�ego niegdy� Imperium przyczyni�y si� apatia, upadek obyczaj�w i chciwo��. Co b�dziemy mieli zamiast niego? Dlaczego�?

Seldon przerwa�, dostrzeg�szy min� Palvera. Wydawa�o si�, �e m�ody cz�owiek s�ucha uwa�nie � ale nie jego g�osu. Przekrzywi� g�ow� i wida� by�o, �e my�lami jest gdzie� daleko, jakby usi�owa� us�ysze� jakie� odg�osy nies�yszalne dla innych.

Nagle jakby si� przebudzi� i ponownie znalaz� obok Seldona. Rozgl�daj�c si� uwa�nie, uj�� go za rami�.

��Hari, musimy szybko ucieka�. Zbli�aj� si�

W tej chwili wieczorn� cisz� przerwa� odg�os szybkich krok�w. Seldon i Palver zawr�cili, ale by�o ju� za p�no; otoczy�a ich banda napastnik�w. Jednak tym razem Hari Seldon by� przygotowany. Natychmiast zacz�� wywija� lask�. Widz�c to, troje nastolatk�w, dw�ch ch�opak�w i dziewczyna, roze�mia�o si�.

��Wi�c nie u�atwisz nam zadania, staruszku?! � warkn�� ch�opak, kt�ry najwyra�niej by� przyw�dc� grupy. � I tak powalimy ci� w dwie sekundy. Zro� � Nagle upad� na ziemi�, otrzymawszy celny cios w �o��dek. Pozosta�ych dwoje skuli�o si�, przygotowuj�c do ataku. Ale Palver by� szybszy. Oni tak�e le�eli na ziemi, zanim si� spostrzegli, sk�d nadszed� cios.

I ju� by�o po wszystkim � niemal tak szybko, jak si� zacz�o. Seldon sta� z boku, opieraj�c si� ci�ko na lasce, i trz�s� si�, wiedz�c, �e zn�w cudem uszed� z �yciem. Palver, dysz�c z wysi�ku, przygl�da� si� polu walki. Troje napastnik�w le�a�o na opustosza�ym chodniku pod ciemniej�c� kopu��.

��Uciekajmy st�d. Szybko! � nalega� zn�w Palver, cho� tym razem to nie przed napastnikami mieli ucieka�.

��Ale� Stettinie, nie mo�emy st�d odej�� � zaprotestowa� Seldon. Wskaza� na nieprzytomnych niedosz�ych rabusi�w. � To tylko dzieci. Mog� umrze�. Nie mo�emy tak po prostu odej��. To niehumanitarne � tak, to dobre okre�lenie � a przez te wszystkie lata usi�owa�em broni� warto�ci humanitarnych. � Uderzy� lask� w ziemi�, by podkre�li� swoje s�owa, a oczy mu b�yszcza�y.

��Nonsens � odpar� Palver. � Niehumanitarne jest post�powanie z�oczy�c�w, kt�rzy napadaj� na niewinnych obywateli takich jak pan. My�li pan, �e oni zastanawialiby si� cho� przez chwil�? Bez namys�u wbiliby panu n� w brzuch, by ukra�� ostatni kredyt, a potem kopn�liby pana i uciekli! I tak szybko dojd� do siebie i czmychn� st�d, by liza� rany. Albo kto� ich znajdzie i zadzwoni po pomoc. Niech pan tylko pomy�li! Po tym, co si� sta�o ostatnim razem, mo�e pan straci� wszystko, je�li wpl�cze si� pan w jeszcze jedn� afer�. Prosz�, Hari, uciekajmy st�d! � M�wi�c to, Palver chwyci� Seldona za rami�. Ten za�, obejrzawszy si� po raz ostatni, pozwoli� si� odprowadzi�.

Kiedy w oddali ucich�y odg�osy krok�w obu m�czyzn, zza drzew wy�oni�a si� posta�. Chichocz�c, m�odzieniec o ponurych oczach wymamrota�:

��I pan, profesorze, b�dzie mi m�wi�, co jest dobre, a co z�e. � Powiedziawszy to, obr�ci� si� na pi�cie i poszed� wezwa� si�y bezpiecze�stwa.

��Spok�j! Nakazuj� spok�j! � krzykn�a s�dzia Tejan Popjens Lih. Publiczne przes�uchanie profesora Seldona Kruka i jego m�odego towarzysza Stettina Palvera odbywa�o si� w atmosferze nagonki na zbrodniarza. Sta� tu cz�owiek, kt�ry przepowiedzia� Upadek Imperium, zniszczenie cywilizacji, kt�ry upomina� innych, by przypomnieli sobie z�oty wiek uprzejmo�ci i porz�dku � i oto on, jak zezna� naoczny �wiadek, w�a�ciwie bez powodu kaza� brutalnie pobi� troje m�odych Trantorczyk�w. O tak, zapowiada�o si� spektakularne przes�uchanie, kt�re niew�tpliwie doprowadzi do jeszcze bardziej spektakularnego procesu. S�dzia nacisn�a przycisk we wg��bieniu �awy i w zat�oczonej sali s�dowej rozleg� si� dono�ny d�wi�k gongu.

��Nakazuj� spok�j! � powt�rzy�a. � Je�li b�dzie trzeba, opr�ni� sal�. To ostrze�enie, kt�rego ju� nie powt�rz�.

Wygl�da�a imponuj�co w szkar�atnej todze. Pochodz�ca z jednego ze �wiat�w Zewn�trznych, Lysteny, Lih mia�a nieco sinaw� cer�, a odcie� ten pog��bia� si�, gdy by�a zm�czona; gdy si� zdenerwowa�a, jej twarz przybiera�a odcie� purpurowy. Kr��y�y pog�oski, �e przez wszystkie lata, kt�re sp�dzi�a w �awie s�dziowskiej � cho� uwa�ano j� za wybitn� prawniczk�, kt�ra zyska�a sobie opini� jednej z najlepszych interpretatorek prawa imperialnego � Tejan che�pi�a si� swym kolorowym wygl�dem, a jaskrawoczerwone szaty podkre�la�y delikatny turkusowy odcie� jej sk�ry.

M�wiono, �e Lih ostro traktuje tych, kt�rzy z�amali prawo imperialne; by�a jednym z niewielu s�dzi�w, kt�rzy trzymali si� kodeksu prawa cywilnego i nie wahali si� go stosowa�.

��S�ysza�am o panu, profesorze Seldon, i o pa�skich teoriach dotycz�cych nadej�cia zag�ady. Rozmawia�am te� z s�dzi� pokoju, kt�ry ostatnio prowadzi� pa�sk� spraw�. Uderzy� pan w�wczas pewnego cz�owieka lask� wzmocnion� o�owiem. Wtedy tak�e twierdzi� pan, �e by� ofiar� napadu. Jak s�dz�, pa�skie post�powanie wynika z poprzedniego, nie zg�oszonego si�om bezpiecze�stwa wypadku, kiedy to pan i pa�ski syn zostali�cie rzekomo napadni�ci przez o�miu bandyt�w. Zdo�a� pan przekona� mojego szanownego koleg�, profesorze Seldon, �e dzia�a� w obronie w�asnej, cho� naoczny �wiadek m�wi� co innego. Tym razem, profesorze, musi pan by� znacznie bardziej przekonuj�cy.

Troje napastnik�w, kt�rzy wnie�li oskar�enie przeciwko Seldonowi i Palverowi, zachichota�o nieprzyzwoicie w �awie oskar�yciela. Wygl�dali ca�kiem inaczej ni� tego wieczoru, gdy chcieli zaatakowa� Heliko�czyka: m�odzie�cy mieli na sobie czyste lu�ne kombinezony, dziewczyna cienk� pofa�dowan� tunik�. Tak wi�c wydawa�o si�, �e tych troje przedstawia uspokajaj�cy obraz trantorskiej m�odzie�y.

Prawnik Seldona Civ Novker, kt�ry reprezentowa� tak�e Palvera, zbli�y� si� do �awy s�dziowskiej.

��Wysoki S�dzie, m�j klient jest uczciwym cz�onkiem trantorskiej spo�eczno�ci. Jest by�ym Pierwszym Ministrem o wybitnych zas�ugach. Zna osobi�cie naszego imperatora Agisa XIV. C� by zyska�, atakuj�c niewinnych m�odych ludzi? Jest jednym z najzagorzalszych rzecznik�w trantorskiej m�odzie�y i to dzi�ki niemu w pracach nad Projektem Psychohistorii zatrudniono bardzo wielu student�w. Jest uwielbianym przez wszystkich cz�onkiem kadry profesorskiej Uniwersytetu Streelinga. A co wi�cej � tu Novker przerwa� na chwil�, omiataj�c wzrokiem zat�oczon� sal� s�dow�, jakby chcia� powiedzie�: �Tylko poczekajcie, a� us�yszycie, co mam wam do powiedzenia, a b�dziecie si� wstydzi�, �e cho� przez chwil� w�tpili�cie w prawdom�wno�� mojego klienta� � profesor Seldon jest jednym z bardzo niewielu ludzi, kt�rzy maj� swobodny dost�p do presti�owej Biblioteki Galaktycznej. Przyznano mu swobodny dost�p do urz�dze� biblioteki, by m�g� pracowa� nad Encyklopedi� Galaktyczn�, prawdziwym peanem na cze�� cywilizacji Imperium. Pytam was wi�c, jak to mo�liwe, �e ten cz�owiek jest przes�uchiwany w takiej sprawie?

Novker wskaza� na Seldona, kt�ry wraz ze Stettinem Palverem siedzia� w �awie obro�cy. Hari wygl�da� nie najlepiej: policzki mia� zarumienione, gdy� nie przywyk� do pochwa� (a przecie� ostatnio sta� si� raczej obiektem kpin ni� wyraz�w uznania), a d�o� dr�a�a mu lekko na rze�bionej g��wce wiernej laski.

S�dzia Lih spojrza�a na Seldona wcale nie przekonana.

��No w�a�nie, c� by zyska�, mecenasie? Sama zadawa�am sobie to pytanie. Przez ostatnie kilka nocy sp�dza�o mi ono sen z powiek. Jaki jest prawdziwy pow�d? Dlaczego cz�owiek pokroju profesora Seldona atakuje nie sprowokowany, skoro sam zdecydowanie krytykuje tak zwane za�amanie porz�dku publicznego? I nagle o�wieci�o mnie. Pewnie sfrustrowany profesor, kt�remu nikt nie wierzy, czuje, �e musi udowodni� �wiatom, �e przewidywana przez niego zag�ada rzeczywi�cie nadchodzi. Przecie� mamy przed sob� cz�owieka, kt�ry sp�dzi� ca�e �ycie zawodowe, przepowiadaj�c Upadek Imperium, a wszystko, co mo�e nam pokaza�, to kilka przepalonych �ar�wek w kopule, okresowe k�opoty z transportem publicznym, jakie� ci�cia bud�etowe� s�owem, nic zatrwa�aj�cego. Ale atak, albo dwa lub trzy, o tak, to by by�o co� powa�nego.

Lih odchyli�a si� na oparcie i splot�a przed sob� r�ce; mia�a zadowolon� min�. Seldon wsta� i wpar� si� mocno o st�. Z wielkim wysi�kiem podszed� do �awy s�dziowskiej, jakby przyci�ga� go zimny wzrok s�dziego, i da� znak swemu prawnikowi, by mu nie przeszkadza�.

��Wysoki S�dzie, prosz� mi pozwoli� powiedzie� kilka s��w w swojej obronie.

��Oczywi�cie, profesorze Seldon. Przecie� to nie rozprawa, a jedynie przes�uchanie w celu wydania postanowienia, czy rozprawa jest konieczna. Przedstawi�am tylko moj� teori�. Bardzo mnie interesuje, co ma mi pan do powiedzenia.

Seldon prze�kn�� �lin�, zanim zacz��.

��Po�wi�ci�em �ycie Imperium. S�u�y�em wiernie imperatorom. Moja nauka, psychohistoria, zamiast sta� si� zwiastunem zniszczenia, ma si� przyczyni� do odnowy. Dysponuj�c ni�, b�dziemy przygotowani na wszystko, co przyniesie cywilizacja. Je�li, jak s�dz�, Upadek Imperium b�dzie post�powa�, psychohistoria pomo�e nam odbudowa� now� i lepsz� cywilizacj�, opart� na tym wszystkim, co by�o dobre w starej. Kocham nasze �wiaty, naszych ludzi, nasze Imperium� Po co mia�bym robi� co�, co przyczyni�oby si� do niepraworz�dno�ci? Nie mam nic wi�cej do powiedzenia. Musicie mi uwierzy�. Jestem cz�owiekiem, dla kt�rego wa�ne s� intelekt, r�wnania i nauka� i m�wi� to szczerze. � Seldon odwr�ci� si� i poszed� wolno w kierunku swojego krzes�a. Zanim usiad�, odnalaz� wzrokiem Wand�, kt�ra siedzia�a na galerii dla publiczno�ci. U�miechn�a si� lekko i pu�ci�a do niego oko.

��Czy m�wi pan szczerze czy nie, profesorze Seldon, decyzja ta b�dzie wymaga�a z mojej strony g��bszego zastanowienia. Us�yszeli�my zeznania oskar�ycieli oraz wyja�nienie pana i pana Palvera. Jest jeszcze jedna strona, kt�rej �wiadectwo jest mi potrzebne. Chcia�abym wys�ucha� Riala Nevasa, kt�ry by� naocznym �wiadkiem tego incydentu. Kiedy Nevas podszed� do �awy s�dziowskiej, Seldon i Palver popatrzyli na siebie zaniepokojeni. To w�a�nie tego ch�opaka Hari upomnia� tu� przed ca�ym incydentem.

��Panie Nevas, prosz� opowiedzie� nam dok�adnie, czego to by� pan �wiadkiem tej nocy, o kt�rej m�wimy � poprosi�a s�dzia Lih.

��No wi�c � zacz�� Nevas, utkwiwszy wzrok w Seldonie � sz�em sobie i my�la�em o w�asnych sprawach, kiedy zobaczy�em tych dw�ch. � Wskaza� na Seldona oraz Palvera. � Zbli�ali si� do mnie. I wtedy zobaczy�em te dzieciaki. � Tym razem wskaza� tr�jk� siedz�c� przy stole oskar�enia. � Tych dw�ch facet�w sz�o za dzieciakami. Ale nie widzieli mnie, bo sz�em po drugiej stronie chodnika, a poza tym gapili si� na swe ofiary. I wtedy bach! Tak po prostu. Ten starszy facet do�o�y� im lask�, a m�odszy podskoczy� do nich i waln�� ich. Zanim si� spostrzegli, ju� wszyscy le�eli. Wtedy ten starszy facet i jego kumpel po prostu odeszli; nawet si� nie obejrzeli. Nie mog�em w to uwierzy�.

��To k�amstwo! � wybuchn�� Seldon. � M�ody cz�owieku, robisz sobie �arty w sprawie wa�nej dla naszego �ycia!

Nevas tylko spojrza� oboj�tnie na Seldona.

��Wysoki S�dzie � powiedzia� b�agalnie Seldon � czy nie widzi pani, �e on k�amie? Pami�tam tego cz�owieka. Z�aja�em go za to, �e �mieci�, na par� chwil przed tym, nim zostali�my zaatakowani. Powiedzia�em Stettinowi, �e to jeszcze jeden przyk�ad upadku naszego spo�ecze�stwa, apatii spo�ecznej�

��Wystarczy, profesorze Seldon! � rozkaza�a s�dzia. � Jeszcze jeden taki wybuch i ka�� panu opu�ci� sal�. A pan, panie Nevas � zwr�ci�a si� do �wiadka � co pan robi� w czasie zdarzenia, kt�re w�a�nie pan opisa�?

��Ja, no, ukry�em si�. Za jakimi� drzewami. Ukry�em si�, bo ba�em si�, �e mi te� do�o��, jak mnie zobacz�. A jak odeszli, pobieg�em i wezwa�em si�y bezpiecze�stwa.

Nevas zacz�� si� poci�; wsun�� palec pod obcis�y ko�nierzyk kombinezonu. Wierci� si� niespokojnie i przest�powa� z nogi na nog�, stoj�c na podwy�szeniu dla �wiadk�w. Czu� na sobie spojrzenia zebranych; usi�owa� nie patrze� na publiczno��, ale gdy tylko spojrza� na galeri�, napotyka� �widruj�cy wzrok jakiej� �licznej blondynki siedz�cej w pierwszym rz�dzie. Czu� si� tak, jakby zadawa�a mu jakie� pytanie i nalega�a, by odpowiedzia�, by m�wi�.

��Panie Nevas, co ma pan do powiedzenia w sprawie o�wiadczenia profesora Seldona, kt�ry stwierdzi�, �e on i pan Palver widzieli pana przed atakiem, a co wi�cej, �e profesor zamieni� z panem kilka s��w.

��No wi�c, nie, widzi pani, by�o tak, jak powiedzia�em� Sz�em sobie i� � I zn�w Nevas spojrza� w kierunku sto�u Seldona. Heliko�czyk patrzy� na m�odzie�ca ze smutkiem, jakby u�wiadomi� sobie, �e ju� przepad�. Jednak towarzysz Seldona, Stettin Palver, spojrza� pal�cym wzrokiem na Nevasa, a ten a� podskoczy�, zdumiony s�owami, kt�re us�ysza�: �Powiedz prawd�!� Zupe�nie jakby Palver to powiedzia�, cho� jego usta si� nie poruszy�y. Zmieszany m�odzieniec odwr�ci� g�ow� w kierunku blondynki; wydawa�o mu si�, �e s�yszy, jak dziewczyna m�wi: �Powiedz prawd�!� � ale ona tak�e nie porusza�a ustami.

��Panie Nevas, panie Nevas. � G�os s�dziego wyrwa� m�odzie�ca z zamy�lenia. � Panie Nevas, je�li profesor Seldon i pan Palver zbli�ali si� do pana, id�c za tr�jk� m�odych ludzi, to jak to mo�liwe, �e pan najpierw zauwa�y� pan�w Seldona i Pa�vera? Tak pan to przedstawi� w swoim o�wiadczeniu, nieprawda�?

Nevas jak szalony rozgl�da� si� po sali. Wydawa�o mu si�, �e nie ucieknie przed tymi oczami, a wszystkie oczy krzycza�y do niego �Powiedz prawd�!� Patrz�c na Hariego Seldona, Rial Nevas powiedzia� po prostu �Przepraszam� i ku zdumieniu wszystkich zebranych w s�dzie, czternastoletni ch�opiec rozp�aka� si�.

Dzie� by� �liczny � ani za gor�cy, ani za zimny, ani zbyt jasny, ani zbyt ciemny. Cho� �rodki przeznaczone na utrzymanie teren�w ju� dawno si� wyczerpa�y, tych kilka ca�orocznych ro�lin, kt�re p�o�y�y si� wzd�u� schod�w wiod�cych do Biblioteki Galaktycznej, dodawa�o rado�ci porankowi. Biblioteka zbudowana w stylu klasycznego antyku mia�a jedne z najbardziej imponuj�cych schod�w w ca�ym Imperium � �wietno�ci� ust�powa�y jedynie schodom prowadz�cym do Pa�acu Imperialnego. Jednak wi�kszo�� ludzi odwiedzaj�cych bibliotek� wola�a korzysta� z windy.

Tego dnia Seldon by� w dobrym nastroju. Od chwili gdy on i Stettin Palver zostali uwolnieni od zarzutu napadu, Hari czu� si� jak nowo narodzony. Cho� do�wiadczenie by�o bolesne, jego publiczny charakter przyspieszy� spraw� Seldona. S�dzia Tejan Popjens Lih, kt�r� uwa�ano za jedn� z najbardziej wp�ywowych, je�li nie najbardziej wp�ywow� prawniczk� na Trantorze, nag�o�ni�a zeznanie Riala Nevasa, kt�re z�o�y� nast�pnego dnia.

��Je�li nasze �cywilizowane� spo�ecze�stwo stan�o na takim rozstaju dr�g � grzmia�a ze swego miejsca � �e cz�owiek pokroju profesora Seldona musi znosi� upokorzenia, ataki i k�amstwa tylko z powodu tego, kim jest i co sob� przedstawia, to znaczy, �e dla Imperium nadesz�y prawdziwie mroczne czasy. Przyznaj�, �e pocz�tkowo ja tak�e da�am si� zwie��. Dlaczego, zastanawia�am si�, profesor Seldon ucieka�by si� do takiego podst�pu, chc�c udowodni� swoje przepowiednie? Jednak wkr�tce zrozumia�am, �e bardzo si� myli�am. � S�dzia zmarszczy�a brwi, a jej szyja i policzki zacz�y przybiera� niebieski odcie�. � Przypisywa�am profesorowi Seldonowi motywy, kt�re zrodzi�y si� w naszym spo�ecze�stwie. A jest to spo�ecze�stwo, w kt�rym uczciwo��, przyzwoito�� i dobra wola mog� si� przyczyni� do czyjej� �mierci; spo�ecze�stwo, w kt�rym jak si� wydaje, trzeba si� ucieka� do nieuczciwo�ci i oszustwa tylko po to, by przetrwa�. Jak�e daleko odeszli�my od naszych podstawowych zasad. Tym razem mieli�my szcz�cie, drodzy wsp�obywatele Trantora. Profesorowi Seldonowi nale�� si� podzi�kowania za to, �e pokaza� nam, jacy naprawd� jeste�my; we�my sobie jego przyk�ad do serca i b�d�my czujni, gdy przygl�damy si� naszej naturze.

Po zako�czeniu przes�uchania imperator przes�a� Seldonowi holodysk z gratulacjami. Wyra�a� nadziej�, �e by� mo�e teraz Hari znajdzie fundusze na sw�j Projekt.

Wje�d�aj�c wind�, Heliko�czyk zastanawia� si� nad sytuacj� Projektu Psychohistorii. Jego dobry przyjaciel, by�y Naczelny Bibliotekarz Las Zenow przeszed� na emerytur�. Zenow zawsze popiera� Seldona i jego prac�. Najcz�ciej jednak mia� zwi�zane r�ce � oponowa� zarz�d biblioteki. Ale, jak zapewni� Hariego, przychylnie nastawiony nowy Naczelny Bibliotekarz Tryma Acarnio by� cz�owiekiem post�powym i lubianym przez r�ne ugrupowania w zarz�dzie.

��Hari, m�j przyjacielu-powiedzia� Las, zanim wyjecha� na sw�j rodzinny �wiat Wencory � Acarnio to dobry cz�owiek, intelektualista o otwartym umy�le. Jestem pewien, �e zrobi wszystko, co w jego mocy, by pom�c tobie i Projektowi. Zostawi�em mu wszystkie dane dotycz�ce ciebie i twojej encyklopedii. Wiem, �e b�dzie r�wnie podekscytowany jak ja, mog�c wnie�� wk�ad w dobro ludzko�ci. Bywaj, przyjacielu, b�d� my�la� o tobie ciep�o.

Tak wi�c dzi� Hari Seldon mia� si� spotka� po raz pierwszy z nowym Naczelnym Bibliotekarzem. Zapewnienia �asa Zenowa wprawi�y go w dobry nastr�j, tote� nie m�g� si� doczeka�, kiedy przedstawi swoje plany dotycz�ce przysz�o�ci Projektu i encyklopedii.

Naczelny Bibliotekarz sta�, gdy Hari wszed� do jego biura. Wida� by�o, �e Tryma Acarnio zd��y� tu dokona� wielu zmian. Zenow wype�nia� ka�dy k�t holodyskami i tr�jwymiarowymi czasopismami z wielu sektor�w Trantora oraz mn�stwem wiruj�cych globus�w przedstawiaj�cych r�ne �wiaty Imperium. Acarnio uprz�tn�� sterty danych i wizerunk�w, kt�re tamten lubi� mie� pod r�k�. Teraz na �cianie dominowa� olbrzymi holoekran, na kt�rym, jak zak�ada� Seldon, Tryma m�g� obejrze� takie publikacje czy przekazy, jakie tylko zechcia�.

Naczelny Bibliotekarz, m�czyzna niski i oty�y, wygl�da� na nieco szalonego � mo�e z powodu przeprowadzonej w dzieci�stwie nieudanej operacji rog�wki � przez co sprawia� wra�enie zatrwa�aj�co inteligentnego i zwracaj�cego uwag� na wszystko, co dzieje si� wok� niego.

��Prosz�, prosz�. Profesor Seldon. Prosz� wej�� i usi���. � Wskaza� gestem krzes�o z prostym oparciem stoj�ce przed biurkiem, za kt�rym usiad�. � Co za przypadek, �e poprosi� pan o spotkanie ze mn�. Sam zamierza�em si� z panem skontaktowa�, gdy tylko si� urz�dz�.

Seldon skin�� g�ow�, zadowolony, �e nowy Naczelny Bibliotekarz rozwa�a� spotkanie z nim pomimo nawa�u zaj�� w pierwszych dniach po obj�ciu urz�du.

��Zanim przejdziemy do moich, bardziej prozaicznych k�opot�w, prosz� mi powiedzie�, profesorze, dlaczego chcia� si� pan ze mn� spotka�?

Seldon odchrz�kn�� i usiad� wygodniej.

��Naczelny Bibliotekarz Las Zenow opowiada� panu zapewne o mojej pracy w bibliotece oraz o idei zebrania danych do Encyklopedii Galaktycznej. Las podchodzi� do tego bardzo entuzjastycznie i bardzo mi pomaga�. Dzi�ki niemu dosta�em prywatne biuro oraz mia�em nieograniczony dost�p do olbrzymich zasob�w danych zgromadzonych w bibliotece. Prawd� m�wi�c, to w�a�nie on znalaz� ewentualn� lokalizacj� Projektu Encyklopedii, odleg�y �wiat Zewn�trzny zwany Terminusem. Ale jednego Las nie m�g� nam zapewni�. By terminowo realizowa� Projekt, musz� mie� wi�cej powierzchni biurowej oraz nieograniczony dost�p do zbior�w dla kilku moich wsp�pracownik�w. Projekt jest olbrzymim przedsi�wzi�ciem, a ju� samo zbieranie informacji, kt�re nale�y skopiowa� i przes�a� na Terminus, nim zaczniemy w�a�ciw� kompilacj� encyklopedii, zajmuje du�o czasu. Jak pan zapewne wie, Las nie by� lubiany przez cz�onk�w zarz�du biblioteki. Pana natomiast lubi�. Dlatego prosz� pana, by zechcia� wyrazi� zgod� na przyznanie odpowiednich przywilej�w moim wsp�pracownikom, �eby�my mogli kontynuowa� nasz� niezwykle wa�n� prac�. � Tu Hari przerwa�, gdy� niemal zabrak�o mu tchu. By� pewien, �e jego mowa, kt�r� poprzedniej nocy powtarza� wielokrotnie w pami�ci, przyniesie po��dany skutek. Czeka� teraz, pewien odpowiedzi Acarnia.

��Profesorze Seldon � zacz�� Tryma. U�miech Heliko�czyka jako� zblad�, gdy� w g�osie Naczelnego Bibliotekarza by� pewien dystans, kt�rego si� nie spodziewa�. � M�j wielce szanowny poprzednik przekaza� mi szczeg�owe wyja�nienia dotycz�ce pa�skiej pracy tu, w bibliotece. Bardzo entuzjastycznie wyra�a� si� o pa�skich badaniach i przychyla� si� do pomys�u, by do��czyli tu do pana jego wsp�pracownicy. Ja te� by�em za tym, profesorze Seldon � s�ysz�c, �e Acarnio przerwa�, Seldon popatrzy� na niego ostro � ale tylko pocz�tkowo. Got�w by�em zwo�a� specjalne zebranie zarz�du, by zaproponowa� przyznanie wi�kszej przestrzeni biurowej panu i pa�skiemu projektowi. Ale zmieni�em zdanie.

��Zmieni� pan zdanie! Dlaczego?

��Profesorze Seldon, dopiero co by� pan g��wnym oskar�onym we wzbudzaj�cej sensacj� sprawie o napad i pobicie.

��Przecie� mnie uniewinniono � przerwa� mu Heliko�czyk. � Nie dosz�o nawet do procesu.

��Niemniej, profesorze, pa�skie ostatnie wyczyny przysporzy�y panu w oczach spo�ecze�stwa � jak mam to uj��? � z�ej reputacji. O tak, uwolniono pana od wszelkich zarzut�w. Ale by uzyska� uniewinnienie, na oczach wszystkich �wiat�w pojawi�o si� pa�skie nazwisko, przesz�o��, przekonania i pa�ska praca. Mimo �e post�powa i prawa s�dzina og�osi�a, �e jest pan niewinny, co mamy zrobi� z miliardami, a mo�e nawet bilionami przeci�tnych obywateli, kt�rzy nie widz� pioniera psychohistorii usi�uj�cego zachowa� wspania�� cywilizacj�, ale wariata wykrzykuj�cego inwektywy pod adresem wspania�ego i pot�nego Imperium? Pan, ju� cho�by z powodu charakteru swojej pracy, zagra�a podstawowej materii samego Imperium. Nie mam tu na my�li wielkiego i bezimiennego monolitu, jakim jest Imperium. Nie, odwo�uj� si� do serca i duszy tego Imperium: jego mieszka�c�w. Kiedy m�wi im pan, �e Imperium upada, tym samym m�wi pan, �e to oni upadaj�. A tego, drogi profesorze, przeci�tny obywatel nie mo�e znie��. Profesorze Seldon, czy si� to panu podoba czy nie, sta� si� pan obiektem kpin, po�miewiskiem.

��Przepraszam, panie Acarnio, ale przez ca�e lata by�em w pewnych kr�gach obiektem kpin.

��Tak, ale tylko w pewnych kr�gach. Natomiast po ostatnim incydencie, tym bardziej �e wszystko odbywa�o si� na forum publicznym, �miej� si� z pana nie tylko tu, na Trantorze, ale i na wielu innych �wiatach. Tak wi�c, profesorze, przyznaj�c panu biuro, my, Biblioteka Galaktyczna, milcz�co aprobujemy pa�sk� prac�, a tym samym stajemy si� po�miewiskiem na innych �wiatach � Bez wzgl�du na to, �e osobi�cie wierz� w pa�sk� teori� i encyklopedi�, jako Naczelny Bibliotekarz Biblioteki Galaktycznej na Trantorze w pierwszej kolejno�ci musz� my�le� o niej. Tak wi�c, profesorze Seldon, pa�ska pro�ba, by m�g� pan sprowadzi� do biblioteki wsp�pracownik�w, zostaje oddalona.

Seldon zachwia� si� na krze�le jak uderzony.

��Co wi�cej � kontynuowa� Acarnio � powiadamiam pana o dwutygodniowym zawieszeniu wszelkich przywilej�w w bibliotece� ze skutkiem natychmiastowym. Zosta�o zwo�ane specjalne posiedzenie zarz�du. Za dwa tygodnie powiadomimy pana, profesorze Seldon, jak� decyzj� podj�li�my w sprawie wyga�ni�cia pa�skiego cz�onkostwa w bibliotece. � Tu Naczelny Bibliotekarz przerwa� i k�ad�c d�onie na b�yszcz�cej, nieskazitelnej powierzchni biurka, wsta�. � W tej chwili to wszystko, profesorze Seldon.

Hari Seldon wsta� tak�e, cho� nie porusza� si� tak szybko i zwinnie jak Tryma Acarnio.

��Czy b�d� m�g� zwr�ci� si� osobi�cie do zarz�du? � spyta�. � By� mo�e gdybym m�g� wyja�ni� cz�onkom, jak ogromne znaczenie ma psychohistoria i encyklopedia�

��Obawiam si�, �e nie, profesorze � rzek� cicho Acarnio, a Seldon zobaczy� w nim przez chwil� cz�owieka, o kt�rym m�wi� mu Las Zenow. Niestety, gdy po chwili Acarnio odprowadza� go do drzwi, zn�w wygl�da� na nieczu�ego biurokrat�.

Kiedy drzwi si� rozsun�y, Naczelny Bibliotekarz powiedzia�:

��Dwa tygodnie, profesorze Seldon. Do zobaczenia.

Hari podszed� do oczekuj�cego na niego poduszkowca, a drzwi zamkn�y si� za nim z trzaskiem.

I co ja teraz poczn�? � zastanawia� si� pos�pnie Heliko�czyk. Czy to ju� koniec mojej pracy?

��Kochana Wando, czym jeste� tak poch�oni�ta? � spyta� Hari Seldon, gdy wszed� do biura swej wnuczki na Uniwersytecie Streelinga. To samo pomieszczenie s�u�y�o wcze�niej za biuro Yugo Amarylowi, b�yskotliwemu matematykowi, kt�rego �mier� okaza�a si� wielk� strat� dla Projektu Psychohistorii. Na szcz�cie z biegiem czasu Wanda stopniowo przej�a rol� Yugo, zajmuj�c si� dalszym udoskonalaniem Pierwszego Radianta.

��Pracuj� nad r�wnaniem w sekcji 33A2D17. Widzisz, ponownie skalibrowa�am t� w�a�nie sekcj� � wskaza�a ja�niej�ce purpurowo pole zawieszone w powietrzu tu� przed jej twarz� � wzi�wszy pod uwag� standardowy iloraz i� prosz� bardzo! Jest tak, jak my�la�am. � Zrobi�a krok do ty�u i przetar�a oczy.

��Co to jest, Wando? � Hari podszed� bli�ej, by przyjrze� si� dok�adnie r�wnaniu, o kt�rym m�wili. � Dlaczego to wygl�da jak r�wnanie opisuj�ce Terminus, a jednak� Wando, to jest to samo r�wnanie, tylko zapisane w odwrotnym szyku, prawda?

��Tak, dziadku. Widzisz, te liczby nie pasowa�y do r�wnania Terminusa� popatrz. � Dotkn�a jakiego� prze��cznika we wn�ce, a wtedy po drugiej stronie pokoju o�y�o jasnoczerwone pole. Seldon i Wanda podeszli, by je sprawdzi�. � Widzisz, dziadku, jak doskonale si� to teraz uk�ada? Zaj�o mi to kilka tygodni.

��Jak to zrobi�a�? � spyta� Hari, podziwiaj�c wykresy r�wna�, ich logik� i elegancj�.

��Pocz�tkowo skupi�am uwag� tylko na tej stronie. Nic innego mnie nie interesowa�o. �eby r�wnanie opisuj�ce Terminus pasowa�o, trzeba by�o nad nim popracowa�, trudno temu zaprzeczy�, prawda? Potem jednak zrozumia�am, �e nie mog� ot tak sobie wprowadzi� tego r�wnania do systemu r�wna� Pierwszego Radianta i oczekiwa�, �e natychmiast b�dzie tam pasowa�o, jak gdyby nic si� nie sta�o. Je�li gdzie� co� dodajesz, to w innym miejscu musisz co� innego uj��. Ci�ar wymaga przeciwwagi.

��Poj�cie, do kt�rego si� odwo�ujesz, staro�ytni nazywanym yin i yang.

��Tak, mniej wi�cej o to mi chodzi. Yin i yang. A wi�c, jak widzisz, zrozumia�am, �e je�li potraktuj� r�wnanie Terminusa jako yin, to musz� znale�� jego yang. No i w�a�nie to zrobi�am. � Wanda przesz�a do purpurowego pola ja�niej�cego po drugiej stronie kulistego Pierwszego Radianta. � Kiedy tylko dopasowa�am tu liczby, r�wnanie opisuj�ce Terminus zacz�o pasowa� do ca�o�ci. Osi�gn�am harmoni�! � Wanda wygl�da�a na zadowolon� z siebie, jakby rozwi�za�a wszystkie problemy Imperium.

��To fascynuj�ce, Wando. P�niej powiesz mi, jakie to ma znaczenie dla Projektu. Teraz jednak musisz przej�� ze mn� do holoekranu. Kilka minut temu otrzyma�em piln� wiadomo�� z Santanni. Tw�j ojciec prosi, �eby�my natychmiast do niego zadzwonili.

U�miech Wandy znikn��. Zaniepokoi�y j� ostatnie doniesienia o walkach na Santanni. Ci�cia w bud�ecie Imperium sprawi�y, �e najbardziej ucierpieli obywatele �wiat�w Zewn�trznych. Mieli ograniczony dost�p do bogatszych, g�ciej zaludnionych �wiat�w Wewn�trznych, tote� z coraz wi�kszym trudem sprzedawali w�asne produkty oraz kupowali potrzebne dobra. Statki nadprzestrzenne rzadko kursowa�y pomi�dzy Santanni a centrum, tak wi�c ten odleg�y �wiat czu� si� odizolowany od reszty Imperium. Na ca�ej planecie wybuch�y zamieszki.

��Dziadku, mam nadziej�, �e wszystko jest w porz�dku � powiedzia�a, a w jej g�osie s�ycha� by�o l�k.

��Nie martw si�, kochanie. Musz� przecie� by� bezpieczni, skoro Raychowi uda�o si� wys�a� wiadomo��.

Stali przed holoekranem w biurze Seldona, czekaj�c, a� urz�dzenie si� w��czy. Seldon wystuka� kod na klawiaturze obok ekranu i zaczekali jeszcze kilka sekund na po��czenie nadprzestrzenne. Ekran powoli jakby rozci�gn�� si� na �cianie, przez co wygl�da� niczym wej�cie do tunelu � i w�a�nie z tego tunelu, pocz�tkowo niewyra�na, wy�oni�a si� sylwetka dobrze zbudowanego m�czyzny. Wreszcie po��czenie poprawi�o si�, a rysy m�czyzny sta�y si� wyra�niejsze. Kiedy w ko�cu Seldon i Wanda mogli rozpozna� g�ste dahlijskie w�sy Raycha, jego cia�o jakby o�y�o.

��Tato! Wando! � powiedzia� Raych z tr�jwymiarowego hologramu przes�anego z Santanni na Trantor. � S�uchajcie, nie mam zbyt wiele czasu. � Zadr�a�, jakby przestraszony jakim� g�o�nym ha�asem. � Wszystko si� tu pogmatwa�o. Rz�d upad�, a w�adz� przej�a tymczasowa partia. Wyobra�acie sobie, jaki panuje tu ba�agan. W�a�nie wsadzi�em Manell� i Bellis na jaki� statek nadprzestrzenny lec�cy na Anakreon. Powiedzia�em im, �eby stamt�d skontaktowa�y si� z wami. Statek nazywa si� Arcadia VII. Gdyby� widzia� Manell�, tato. By�a okropnie z�a, �e musi mnie opu�ci�. Uda�o mi si� j� zmusi� do wyjazdu tylko dlatego, �e przekona�em j�, �e robi to dla dobra Bellis. Wiem, o czym my�licie. Oczywi�cie, pojecha�bym z nimi, gdybym tylko m�g�. Niestety, nie by�o miejsc. Gdyby�cie wiedzieli, przez co musia�em przej��, �eby znalaz�y si� na statku. � Raych pos�a� jeden z czaruj�cych u�miech�w, kt�re Seldon i Wanda tak bardzo lubili, a potem kontynuowa�: � A poza tym, skoro tu jestem, musz� pom�c pilnowa� uniwersytetu. Mo�e i jeste�my cz�ci� imperialnego systemu uniwersyteckiego, ale mamy tu si� uczy� i tworzy�, a nie niszczy�. Wiecie, �e gdyby jedno z tych bezmy�lnych powsta� ogarn�o nasz teren�

��Raych � przerwa� mu Hari � jak powa�na jest sytuacja? Czy jeste� w pobli�u walk?

��Tato, czy grozi ci niebezpiecze�stwo? � spyta�a Wanda. Poczekali kilka sekund, by ich s�owa przeby�y dziewi�� tysi�cy parsek�w przez Galaktyk�.

��Ja� ja� nie ca�kiem zrozumia�em, o co pytacie � odpowiedzia� hologram. � W�a�nie troch� si� tu bij�. To nawet ciekawe � rzek� Raych, zn�w si� u�miechaj�c. � B�d� ju� ko�czy�. Pami�tajcie, dowiedzcie si�, co si� sta�o z Arcadi� VII lec�c� na Anakreon. Skontaktuj� si� z wami, gdy tylko b�d� m�g�. Pami�tajcie, ja� � Transmisja zosta�a przerwana, a hologram przyblad�. Znikn�� tunel na holoekranie, a Seldon i Wanda wci�� stali, wpatruj�c si� w pust� �cian�.

��Dziadku, jak my�lisz, co on chcia� jeszcze powiedzie�? � spyta�a Wanda.

��Nie mam poj�cia, kochanie. Wiem tylko, �e tw�j ojciec potrafi o siebie zadba�. Ju� wsp�czuj� temu rebeliantowi, kt�ry zbli�y si� dostatecznie do twojego ojca, by oberwa� solidnego kopa. Wr��my do naszego r�wnania, a za kilka godzin sprawdzimy, co si� dzieje z Arcadi� VII.

��Co za niespodzianka� m�j przyjaciel Hari! � Na holoekranie pojawi�a si� twarz Agisa u�miechaj�cego si� do Seldona. � Ciesz� si�, �e ci� s�ysz�, cho� zazwyczaj prosisz o bardziej formaln� audiencj� osobist�. Czy co� si� sta�o, �e tak nagle zapragn��e� si� ze mn� skontaktowa�?

��Panie � zacz�� Seldon � m�j syn Raych, jego �ona i c�rka mieszkaj� na Santanni.

��Ach, Santanni � rzek� imperator i przesta� si� u�miecha�. � Zgraja nieszcz�snych �ajdak�w. Gdybym�

��Panie, prosz� � przerwa� Seldon, zadziwiaj�c zar�wno imperatora, jak i siebie, gdy� post�pi� wbrew protoko�owi. � Mojemu synowi uda�o si� umie�ci� Manell� i Bellis na statku nadprzestrzennym Arcadia VII, kt�ry wyruszy� w kierunku Anakreonu. On sam musia� niestety zosta� na Santanni. To by�o przed trzema dniami. Statek nie wyl�dowa� na Anakreonie, a m�j syn chyba znikn��. Nikt nie odbiera� moich telefon�w, a teraz wszelka komunikacja z planet� zosta�a przerwana. Prosz�, panie, czy mo�esz mi pom�c?

��Hari, jak wiesz, oficjalnie wszelkie wi�zi pomi�dzy Santanni a Trantorem zosta�y zerwane. Jednak wci�� mam wp�yw na pewne wydzielone obszary tego �wiata. To znaczy, �e jest jeszcze kilku lojalnych wobec mnie ludzi, kt�rych dot�d nie znaleziono. Cho� nie mog� kontaktowa� si� bezpo�rednio z �adnym z nich, udost�pni� ci wszelkie raporty, kt�re stamt�d dostan�. Raporty s� oczywi�cie �ci�le tajne, ale bior�c pod uwag� twoj� sytuacj� i nasz� za�y�o��, pozwol� ci przegl�da� te fragmenty, kt�re mog� ci� zainteresowa�. W ci�gu godziny powinienem otrzyma� nast�pn� przesy�k�. Je�li chcesz, skontaktuj� si� z tob�, gdy nadejdzie. Tymczasem ka�� jednemu z moich podw�adnych, by przejrza� wszystkie transmisje z Santanni z ostatnich trzech dni i zwr�ci� uwag� na wszelkie informacje dotycz�ce Raycha, Manelli czy Bellis Seldon.

��Dzi�kuj�, panie. Jestem ci niezmiernie wdzi�czny. � Hari sk�oni� g�ow�, a wizerunek imperatora zaczai znika� z holoekranu.

Godzin� p�niej Hari Seldon wci�� siedzia� za biurkiem, czekaj�c na wie�ci od imperatora. By�a to najgorsza godzina, jak� kiedykolwiek prze�y�. Gorsze by�y tylko godziny po zniszczeniu Dors.

Najbardziej przyt�aczaj�cy by� brak wiedzy. Wielko�� Hariego polega�a na tym, �e wiedzia�: zna� tak samo przysz�o�� jak tera�niejszo��. A teraz nie mia� poj�cia, co si� sta�o z trojgiem najdro�szych mu ludzi.

Wreszcie holoekran zad�wi�cza� cicho, a Hari wcisn�� prze��cznik.

Pojawi� si� Agis.

��Hari � zacz�� imperator. Z cichych, wymawianych wolno i ze smutkiem s��w Heliko�czyk domy�li� si�, �e us�yszy z�e wie�ci.

��M�j syn � powiedzia�.

��Tak � odpar� Agis XIV. � Raych zgin�� wczoraj rano podczas bombardowania Uniwersytetu Santanni. Moje �r�d�o m�wi, �e wiedzia� o nadchodz�cym ataku, ale odm�wi� opuszczenia stanowiska. Wielu z rebeliant�w to studenci, wi�c Raych s�dzi�, �e skoro wiedz�, �e on znajduje si� wci�� na terenie uniwersytetu, to nigdy� Niestety, nienawi�� by�a silniejsza ni� wszelkie racje. Uniwersytet jest, jak wiesz, uniwersytetem imperialnym. Rebelianci uwa�aj�, �e musz� zniszczy� wszystko, co jest zwi�zane z Imperium, nim zaczn� budowa� od podstaw. G�upcy! Dlaczego� � Tu Agis przerwa�, jakby nagle u�wiadomi� sobie, �e Seldona nie obchodzi Uniwersytet Santanni czy te� plany rebeliant�w� a przynajmniej nie teraz. � Hari, je�li przyniesie ci to ulg�, pami�taj, �e tw�j syn zgin�� w obronie nauki. Raych nie walczy� za Imperium, zgin�� w obronie ludzko�ci.

Seldon popatrzy� na Agisa oczami pe�nymi �ez i spyta� cicho:

��A Manella i ma�a Bellis? Co z nimi? Czy znalaz�e�, panie, Arcadi� VII?

��Poszukiwania okaza�y si� bezowocne, Hari. Tak jak ci powiedziano, Arcadia VII opu�ci�a Santanni. Niestety, wygl�da na to, �e gdzie� znikn�a. By� mo�e zosta�a porwana przez rebeliant�w albo zmieni�a kurs z powodu gro��cego jej niebezpiecze�stwa. W tej chwili tego nie wiemy.

Seldon skin�� g�ow�.

��Dzi�kuj�, Agisie. Cho� przynios�e� mi tragiczne wie�ci, przynajmniej wiem, co si� sta�o. Najgorsza jest niepewno��. Jeste� prawdziwym przyjacielem.

��Ty te�, Hari � powiedzia� imperator. � Zostawiam ci� teraz samego. Pewnie chcesz to wszystko przemy�le�. � Obraz imperatora znikn�� z ekranu. Seldon skrzy�owa� r�ce na biurku, po�o�y� na nich g�ow� i zap�aka�.

Wanda Seldon �ci�gn�a nieco pasek swego kombinezonu. Chwyci�a motyk� i zaatakowa�a chwasty, kt�rymi zar�s� jej ma�y ogr�dek kwiatowy przed budynkiem Projektu Psychohistorii na Uniwersytecie Streelinga. Najcz�ciej sp�dza�a wi�kszo�� czasu w swoim biurze, pracuj�c nad Pierwszym Radiantem. Znajdowa�a pocieszenie w jego dok�adnej statystycznej elegancji; nie zmieniaj�ce si� r�wnania by�y swoistym pewnikiem w zwariowanym Imperium. Kiedy jednak my�li o ukochanym ojcu, matce i male�kiej siostrze stawa�y si� nie do zniesienia, kiedy nawet badania naukowe nie potrafi�y odci�gn�� jej my�li od okropnej straty, kt�r� ostatnio ponios�a, niezmiennie przychodzi�a tutaj i pracowa�a w ziemi, jakby posadzenie i dogl�danie tych kilku ro�lin mog�o w jaki� spos�b cho� w niewielkim stopniu z�agodzi� jej b�l. Od �mierci ojca miesi�c temu i znikni�cia Manelli oraz Bellis Wanda, kt�ra zawsze by�a szczup�a, jeszcze straci�a na wadze. Kilka miesi�cy wcze�niej Hari Seldon martwi�by si� utrat� apetytu ukochanej wnuczki, ale teraz, pogr��ony w �alu, jakby tego nie zauwa�a�.

G��boka zmiana dotyczy�a Hariego i Wandy Seldon, a tak�e kilku pozosta�ych cz�onk�w Projektu Psychohistorii. Wygl�da�o na to, �e Hari si� podda�. Wi�kszo�� czasu sp�dza� teraz w fotelu w solarium Uniwersytetu Streelinga, sk�d spogl�da� na tereny uniwersyteckie. Czasami cz�onkowie Projektu m�wili Wandzie, �e ochroniarz Seldona, cz�owiek o nazwisku Stettin Palver, zmusza Hariego do spaceru pod kopu�� albo stara si� porozmawia� z nim o przysz�ym kszta�cie Projektu.

Wanda zaszywa�a si� jeszcze g��biej w badaniach fascynuj�cych r�wna� Pierwszego Radianta. Czu�a, �e przysz�o��, nad kt�r� jej dziadek pracowa� tak ci�ko, wreszcie przybiera�a kszta�t. Seldon mia� racj�: trzeba przenie�� Encyklopedyst�w na Terminus; to oni b�d� stanowili Fundacj�.

Je�li chodzi o sekcj� 33A2D17, to w niej Wanda widzia�a to, co Hari nazywa� Drug� czy te� ukryt� Fundacj�. Ale jak to osi�gn��? Bez aktywnego udzia�u dziadka Wanda nie wiedzia�a, co powinna robi�. Smutek, kt�ry ogarn�� j� po stracie rodziny, by� tak dotkliwy, �e chyba nie mia�a si�y zastanawia� si� nad tym.

Cz�onkowie Projektu � tych mniej wi�cej pi��dziesi�ciu twardych ludzi, kt�rzy pozostali � kontynuowali prac� na miar� swoich mo�liwo�ci. Wi�kszo�� z nich stanowili Encyklopedy�ci maj�cy przeszuka� materia�y �r�d�owe, kt�re chcieli skopiowa� i skatalogowa�, by ewentualnie przenie�� je na Terminus � je�eli w og�le uzyskaj� pe�ny dost�p do Biblioteki Galaktycznej. W tej chwili pracowali, wierz�c, �e co� si� zmieni. Profesor Seldon straci� prywatne biuro w bibliotece, tak wi�c nik�a by�a nadzieja, �e inny cz�onek Projektu uzyska dost�p do danych.

Pozostali naukowcy (inni ni� Encyklopedy�ci) byli analitykami historii i matematykami. Historycy interpretowali przesz�o�� oraz obecne zachowania i wydarzenia, po czym przekazywali swoje odkrycia matematykom, kt�rzy starali si� dopasowa� je do wielkiego r�wnania psychohistorii. Pracowali d�ugo i gorliwie.

Wielu cz�onk�w Projektu odesz�o, gdy� ich wynagrodzenie by�o �a�osne: psychohistorycy stali si� na Trantorze przedmiotem kpin i wielu �art�w, a brak funduszy zmusi� Seldona do wprowadzenia drastycznych ci�� wydatk�w. Jednak sta�a, uspokajaj�ca obecno�� Hariego Seldona sprawia�a � a� do tej pory � �e zapominali o ci�kiej sytuacji, w kt�rej znalaz� si� Projekt. Ludzie, kt�rzy pozostali i pracowali na jego rzecz, robili to w gruncie rzeczy tylko z szacunku i oddania dla profesora Seldona.

A teraz, pomy�la�a gorzko Wanda, co mog�oby ich zatrzyma�? Lekki podmuch rzuci� kosmyk jej blond w�os�w na oczy; odgarn�a go, a cho� my�lami by�a gdzie indziej, kontynuowa�a pielenie.

��Panno Seldon, czy po�wi�ci mi pani chwil�?

Wanda odwr�ci�a si� i spojrza�a w g�r�. Jaki� m�ody cz�owiek � oceni�a go na dwadzie�cia kilka lat � sta� tu� obok niej na �wirowej �cie�ce. Natychmiast wyczu�a, �e jest silny i piekielnie inteligentny. Dziadek dobrze wybra�. Wsta�a, by z nim porozmawia�.

��Znam pana. Jest pan ochroniarzem mojego dziadka. Stettin Palver, jak s�dz�?

��Nie myli si� pani, panno Seldon � rzek� Palver, kt�rego policzki nieco poczerwienia�y, jakby ucieszy� si�, �e tak �adna dziewczyna zwr�ci�a na niego uwag�. � Panno Seldon, chcia�em w�a�nie porozmawia� o pani dziadku. Bardzo si� o niego martwi�. Musimy co� zrobi�.

��Co mamy zrobi�, panie Palver? Zupe�nie straci�am g�ow�. Odk�d m�j ojciec � prze�kn�a ci�ko �lin�, jakby m�wienie sprawia�o jej trudno�� � umar�, a matka i siostra zagin�y, udaje mi si� jedynie zmusi� go, by rano wsta� z ��ka. A prawd� m�wi�c, na mnie to r�wnie� bardzo �le wp�yn�o. Pan to rozumie, prawda? � Spojrza�a Palverowi w oczy i wyczyta�a w nich, �e rozumie wszystko.

��Panno Seldon � powiedzia� cicho Stettin � jest mi bardzo przykro z powodu pani straty. Ale pani i profesor Seldon �yjecie i musicie kontynuowa� prac� nad psychohistori�. Profesor chyba si� podda�. Ufam jednak, �e mo�e pani� my� mogliby�my co� zrobi�, by przywr�ci� mu nadziej�. Rozumie pani, jemu potrzebny jest jaki� pow�d, by �y�.

Ach, panie Palver, pomy�la�a Wanda, mo�e dziadek ma racj�. Sama si� zastanawia�am, czy mam po co �y�. Ale powiedzia�a:

��Przepraszam, panie Palver, ale nic nie przychodzi mi do g�owy. � Wskaza�a ziemi� i motyk�. � A teraz, jak pan widzi, musz� wraca� do tych okropnych chwast�w.

��Nie s�dz�, by pani dziadek post�powa� w�a�ciwie. My�l�, �e naprawd� jest jaki� pow�d, by kontynuowa� badania. Musimy go tylko znale��.

Te s�owa podzia�a�y na Wand� jak uderzenie. Sk�d on wiedzia�, o czym my�la�a? Chyba �e�

��Potrafi pan czyta� w my�lach, prawda? � Zada�a to pytanie, wstrzymuj�c oddech, jakby ba�a si� us�ysze� odpowied�.

��Tak, potrafi� � odpar� Palver. � My�l�, �e zawsze tak by�o. A przynajmniej, odk�d pami�tam. Cz�sto dzieje si� to zupe�nie nie�wiadomie. Po prostu wiem, o czym ludzie my�l� albo o czym my�leli. Czasami � kontynuowa� zach�cony zrozumieniem, jakie czu� ze strony Wandy � odbieram sygna�y pochodz�ce od kogo� innego. Niestety, to si� zawsze zdarza w t�umie, a ja nie potrafi� znale�� tego kogo�. Wiem jednak, �e s� w�r�d nas ludzie tacy jak ja� jak my.

Podniecona Wanda z�apa�a Palvera za r�k�; motyka le�a�a na ziemi zapomniana.

��Wie pan, co to mo�e znaczy�? Dla dziadka, dla psychohistorii? Ka�de z nas, w pojedynk�, mo�e zrobi� tylko tyle, ale razem� � Ruszy�a w kierunku budynku Projektu Psychohistorii, zostawiwszy Palvera na �cie�ce. Gdy dochodzi�a do wej�cia, zatrzyma�a si� i odwr�ci�a. Chod�my, panie Palver, musimy powiedzie� dziadkowi, rzek�a, nie otwieraj�c ust. Tak, my�l�, �e powinni�my to zrobi� � odpowiedzia� Palver, do��czaj�c do niej.

��Chcesz powiedzie�, Wando, �e szuka�em na ca�ym Trantorze kogo� o twoich umiej�tno�ciach, a on by� tu z nami przez ostatnie kilka miesi�cy, tylko o tym nie wiedzieli�my?

Hari Seldon nie dowierza� wnuczce. Drzema� w solarium, kiedy Wanda i Palver obudzili go, by podzieli� si� zdumiewaj�cymi wie�ciami.

��Tak, dziadku. Pomy�l o tym. Nigdy nie mia�am okazji pozna� Stettina. Najcz�ciej przebywa�e� w jego towarzystwie poza budynkami Projektu, a ja wi�kszo�� czasu sp�dza�am w moim biurze, pracuj�c nad Pierwszym Radiantem. Kiedy mieli�my si� spotka�? Prawd� m�wi�c, raz nasze �cie�ki skrzy�owa�y si� i rezultat by� wspania�y.

��Kiedy to by�o? � spyta� Seldon, usi�uj�c co� sobie przypomnie�.

��Kiedy przes�uchiwano ci� po raz ostatni, przed s�dzi� Lih � odpar�a natychmiast. � Pami�tasz tego naocznego �wiadka, kt�ry przysi�ga�, �e ty i Stettin zaatakowali�cie tych troje z�odziejaszk�w? Pami�tasz, jak si� w ko�cu za�ama� i wyzna� prawd� i nawet sam nie wiedzia�, dlaczego to zrobi�? To ja i Stettin zmusili�my go. Oboje wp�ywali�my na Riala Nevasa, by ci� oczy�ci�. Pocz�tkowo upiera� si� przy swoim zeznaniu. W�tpi�, by w pojedynk� kt�re� z nas mog�o go zmusi� do wyznania prawdy. Ale kiedy jeste�my razem � popatrzy�a nie�mia�o na Palvera, kt�ry sta� nieco z boku � mamy niezwyk�� si��!

Hari Seldon wys�ucha� tego i wygl�da�o na to, �e chce si� odezwa�. Jednak Wanda kontynuowa�a:

��Zamierzamy sp�dzi� to popo�udnie, sprawdzaj�c nasze zdolno�ci umys�owe, oddzielnie i razem. Z tego, co odkryli�my do tej pory, wynika, �e zdolno�ci Stettina s� nieco mniejsze ni� moje: daj� mu pi�� w mojej dziesi�ciopunktowej skali. Ale jego pi�� i moje siedem daje nam dwana�cie! Pomy�l o tym dziadku. To niezwyk�e!

��Nie widzi pan tego, profesorze? � spyta� Palver. � Wanda i ja jeste�my tym prze�omem, kt�rego pan szuka�. Mo�emy pom�c panu przekona� wszystkie �wiaty o wadze psychohistorii, mo�emy pom�c panu znale�� innych ludzi podobnych do nas. Dzi�ki nam psychohistoria mo�e wej�� na w�a�ciwe tory.

Seldon spogl�da� na tych dwoje m�odych ludzi. Ich twarze ja�nia�y blaskiem m�odo�ci, rozpiera�y ich wigor i entuzjazm, a to podzia�a�o jak balsam na jego stare serce. Mo�e jednak jeszcze nie wszystko stracone? My�la�, �e nie prze�yje tej ostatniej tragedii, �mierci syna i zagini�cia synowej oraz wnuczki, ale teraz widzia�, �e Raych �yje w Wandzie. A w Wandzie i w Stettinie, co tak�e zrozumia�, �yje przysz�o�� Fundacji.

��Tak, tak � zgodzi� si�, kiwaj�c energicznie g�ow�. � Chod�cie, pom�cie mi wsta�. Musz� wr�ci� do biura, by zaplanowa� nasz nast�pny krok.

��Prosz� wej��, profesorze Seldon � powiedzia� lodowatym tonem Tryma Acarnio.

Hari Seldon, kt�remu towarzyszyli Wanda i Stettin, weszli do imponuj�cego biura Naczelnego Bibliotekarza.

��Dzi�kuj� � powiedzia� Seldon, sadowi�c si� w fotelu naprzeciw Acarnia siedz�cego za olbrzymim biurkiem. � Chcia�bym panu przedstawi� moj� wnuczk� Wand� i mojego przyjaciela Stettina Palvera. Wanda jest jednym z najcenniejszych cz�onk�w Projektu Psychohistorii, a jej specjalno�ci� jest matematyka. Stettin za�, no c�, Stettin zamierza zosta� psychohistorykiem, kiedy nie b�dzie pe�ni� obowi�zk�w mojego ochroniarza. � Seldon zachichota� rado�nie.

��To wszystko bardzo pi�knie, profesorze � powiedzia� Acarnio zdumiony dobrym humorem Seldona. Oczekiwa�, �e profesor przyjdzie do niego na kl�czkach, b�agaj�c o jeszcze jedn� szans� i specjalne przywileje w bibliotece. � Nie rozumiem jednak, dlaczego chcia� si� pan ze mn� spotka�. Chyba rozumie pan, �e nasze stanowisko si� nie zmieni�o: nie mo�emy pozwoli�, by bibliotek� ��czono z kim� tak nielubianym przez rzesze. Jeste�my przecie� bibliotek� publiczn�, musimy wi�c bra� pod uwag� nastroje spo�eczne. � Usiad� wygodniej i pomy�la�, �e pewnie teraz Seldon zacznie go b�aga�.

��Wiem, �e nie uda�o mi si� pana przekona�. Pomy�la�em jednak, �e gdyby zechcia� pan wys�ucha� tych m�odych cz�onk�w Projektu, przysz�ych psychohistoryk�w, by� mo�e odni�s�by si� pan przychylniej do niezwyk�ej roli Projektu, a szczeg�lnie encyklopedii. Roli, jak� odegra on w przysz�o�ci. Prosz� wys�ucha� Wandy i Stettina.

Acarnio spojrza� ch�odno na dwoje m�odych ludzi siedz�cych po bokach Seldona.

��No dobrze � odpar�, spogl�daj�c niedwuznacznie na zegar �cienny. � Macie pi�� minut i ani chwili d�u�ej. Musz� si� zajmowa� bibliotek�.

��Naczelny Bibliotekarzu � zacz�a Wanda � jak zapewne m�j dziadek ju� panu wyja�nia�, psychohistoria jest najcenniejszym narz�dziem, kt�rego mo�na u�y�, by zachowa� nasz� kultur�. Tak, zachowa� � powt�rzy�a, widz�c, �e m�czyzna wytrzeszcza oczy na to s�owo. � Dotychczas zbyt wielk� wag� przyk�adano do zniszczenia Imperium. Z tego powodu nie doceniono prawdziwej warto�ci psychohistorii. A w�a�nie dzi�ki niej potrafimy przewidzie� nieuchronny Upadek naszej cywilizacji, a tym samym mo�emy podj�� odpowiednie kroki, by mu zapobiec. W tym w�a�nie celu pomy�lano o stworzeniu Encyklopedii Galaktycznej. I w�a�nie dlatego potrzebna jest nam pa�ska pomoc, a tak�e pomoc ze strony pa�skiej wspania�ej biblioteki.

Acarnio nie m�g� powstrzyma� u�miechu. Ta m�oda dama mia�a niezaprzeczalny urok. Tak powa�nie i m�drze przemawia�a. Popatrzy� na siedz�c� przed nim dziewczyn�. Jej blond w�osy, zebrane do ty�u jak u uczennicy, zamiast skrywa�, podkre�la�y pi�kno rys�w twarzy. To, co powiedzia�a, zaczyna�o mie� sens. Mo�e Wanda Seldon ma racj� � mo�e to on patrzy� na ten problem z b��dnej perspektywy. A je�li rzeczywi�cie chodzi o zachowanie, nie za� o zniszczenie?

��Naczelny Bibliotekarzu � zacz�� Stettin Palver � ta wspania�a biblioteka istnieje od tysi�cy lat. By� mo�e lepiej nawet reprezentuje ogromn� pot�g� Imperium ni� Pa�ac Imperialny, w nim bowiem mieszkaj� jedynie imperatorzy, podczas gdy w bibliotece zgromadzona jest suma wiedzy, kultury i historii Imperium. Jej warto�� jest nieoceniona. Czy� nie by�oby rozs�dnie z�o�y� ho�d tej wielkiej skarbnicy? Bo tym w�a�nie b�dzie Encyklopedia Galaktyczna: olbrzymim podsumowaniem wiedzy zgromadzonej w tych murach. Prosz� o tym pomy�le�!

Nagle wszystko wyda�o si� Acarniowi bardzo proste. Jak m�g� pozwoli�, by zarz�d (a szczeg�lnie ta skwaszona g�ba Gennaro Mummery�ego) przekona� go do odwo�ania przywilej�w Seldona? Las Zenow, cz�owiek, kt�rego zdanie tak bardzo sobie ceni�, ca�ym sercem popiera� encyklopedi� Seldona.

Acarnio popatrzy� raz jeszcze na tych troje ludzi siedz�cych przed nim i czekaj�cych na jego decyzj�. Trudno b�dzie zarz�dowi znale�� cokolwiek przeciwko cz�onkom Projektu� je�li m�odzi ludzie siedz�cy teraz w jego biurze s� typowymi przedstawicielami wsp�pracownik�w Seldona.

Naczelny Bibliotekarz wsta� i przeszed� przez biuro, marszcz�c brwi, jakby chcia� zebra� my�li. Ze sto�u podni�s� mleczn� kryszta�ow� kul� i wa�y� j� w d�oni.

��Trantor � zaczai z namys�em � to siedziba Imperium, centrum ca�ej Galaktyki. To do�� zdumiewaj�ce, kiedy si� o tym pomy�li. By� mo�e zbytnio si� pospieszyli�my, os�dzaj�c profesora Seldona. Teraz, kiedy pa�ski Projekt, ta Encyklopedia Galaktyczna, zosta�a mi przedstawiona w takim �wietle � tu skin�� w kierunku Wandy i Palvera � zrozumia�em, jak wa�ne jest, by�my pozwolili kontynuowa� panu prac� w bibliotece. A to oznacza oczywi�cie przyznanie zezwolenia kilku pa�skim wsp�pracownikom.

Seldon u�miechn�� si� i z wdzi�czno�ci� �cisn�� d�o� Wandy.

��Nie b�d� popiera� pomys�u stworzenia encyklopedii tylko dlatego, �e przyniesie ona korzy�ci ca�emu Imperium � kontynuowa� Acarnio, najwyra�niej zapaliwszy si� do (jak uwa�a�, swego) pomys�u. � Jest pan s�awny, profesorze Seldon. Czy ludzie uwa�aj� pana za szale�ca, czy za geniusza, chyba wszyscy pana znaj�. Je�li pracownik naukowy o pa�skim autorytecie jest ��czony z Bibliotek� Galaktyczn�, mo�e to jedynie zwi�kszy� nasz presti� jako bastionu intelektualnej dzia�alno�ci najwy�szego rz�du. Blask pa�skiej obecno�ci b�dzie mo�na wykorzysta� do zwi�kszenia tak bardzo potrzebnych funduszy na uaktualnienie naszych zbior�w, zwi�kszenie liczebno�ci personelu oraz otwarcie podwoi biblioteki dla ludzi� A sam pomys� powstania Encyklopedii Galaktycznej� jaki� to monumentalny projekt! Wyobra�my sobie reakcj� spo�ecze�stwa, gdy dowie si�, �e to w�a�nie Biblioteka Galaktyczna uczestniczy w przedsi�wzi�ciu maj�cym ukaza� we w�a�ciwym �wietle splendor naszej cywilizacji: naszej wspania�ej historii, b�yskotliwych osi�gni��, niezwyk�ej kultury. I pomy�le�, �e to w�a�nie dzi�ki mnie, Naczelnemu Bibliotekarzowi Trymie Acarniowi, zostanie zapocz�tkowany ten wspania�y projekt. � Rozmarzony Acarnio zapatrzy� si� w kryszta�ow� kul�. � Tak, profesorze Seldon. � Wr�ci� do rzeczywisto�ci. � Panu i pa�skim wsp�pracownikom zostan� przyznane wszelkie wewn�trzne przywileje, a tak�e odpowiednie biura. � Od�o�y� kryszta�ow� kul� na st� i szeleszcz�c szatami, wr�ci� za biurko. � Oczywi�cie, b�d� musia� w�o�y� nieco wysi�ku w przekonanie zarz�du, ufam jednak, �e poradz� sobie z nimi. Prosz� to zostawi� mi. Seldon, Wanda i Palver popatrzyli na siebie triumfalnie, a cie� u�miechu igra� w k�cikach ich ust. Tryma Acarnio da� znak, �e mog� odej��, wyszli wi�c, pozostawiaj�c Naczelnego Bibliotekarza siedz�cego w fotelu i marz�cego o chwale oraz honorze, jakimi okryje si� biblioteka pod jego rz�dami.

��To zdumiewaj�ce � powiedzia� Seldon, kiedy siedzieli ju� bezpiecznie w swoim samochodzie naziemnym. � Gdyby�cie tak mogli zobaczy� go w czasie naszego ostatniego spotkania. Powiedzia� wtedy, �e �stanowi� zagro�enie dla Imperium� i inne takie bzdury. A dzi�, po zaledwie kilku minutach z wami�

��To nie by�o takie trudne, dziadku � stwierdzi�a Wanda, naciskaj�c przycisk, by w��czy� pojazd do ruchu. Usiad�a wygodniej, gdy uruchomi� si� automatyczny nap�d. Na tablicy kontrolnej wystuka�a wsp�rz�dne miejsca, do kt�rego chcieli dojecha�. � Ten cz�owiek ma bardzo silne poczucie w�asnej warto�ci. Musieli�my jedynie podkre�li� pozytywne aspekty stworzenia encyklopedii, a jego ego zrobi�o reszt�.

��Przepad� ju� w chwili, gdy weszli�my z Wand� do jego gabinetu � odezwa� si� Palver, kt�ry siedzia� z ty�u. � Naciskali�my na niego oboje i okaza�o si� to �atwiejsze, ni� my�la�em. � Pochyli� si� do przodu i z czu�o�ci� �cisn�� rami� Wandy. Ona u�miechn�a si� i poklepa�a jego d�o�.

��Musz� jak najszybciej powiadomi� Encyklopedyst�w � powiedzia� Seldon. � Cho� pozosta�o ich zaledwie trzydziestu dw�ch, s� dobrymi i oddanymi pracownikami. Dopilnuj�, by rozlokowano ich w bibliotece, a potem zaczn� pokonywa� nast�pn� przeszkod�: kredyty. By� mo�e potrzebowali�my w�a�nie tego przymierza z bibliotek�, by przekona� ludzi do podarowania nam funduszy. Sprawd�my to� Raz jeszcze zadzwoni� do Terepa Bindrisa i zabior� was ze sob�. By� do mnie przyja�nie nastawiony� przynajmniej pocz�tkowo. Czy b�dzie w stanie oprze� si� nam teraz?

Pojazd zatrzyma� si� wreszcie przed budynkiem Projektu Psychohistorii na Uniwersytecie Streelinga. Drzwi rozsun�y si�, ale Seldon nie przesun�� si�, by wysi���. Odwr�ci� si� ku Wandzie.

��Wiesz, Wando, jak doskonale poradzili�cie sobie z Acarniem. Jestem pewien, �e r�wnie �atwo zdo�acie te� zmusi� kilku dobroczy�c�w, by przyznali nam jakie� kredyty. Wiem, jak bardzo niech�tnie pozostawiasz sw�j ukochany Pierwszy Radiant, ale te wizyty dadz� wam szans� sprawdzenia waszych umiej�tno�ci. B�dziecie wiedzieli, na co was sta�.

��Dobrze, dziadku, cho� jestem pewna, �e teraz, gdy masz imprimatur biblioteki, op�r wobec twoich pr�b zmaleje.

��Jest jeszcze jeden pow�d, dla kt�rego, jak s�dz�, powinni�cie sp�dzi� troch� czasu razem. O ile dobrze pami�tam, Stettinie, powiedzia�e�, �e w pewnych sytuacjach �wyczuwasz� kogo� o podobnym do twojego umy�le, ale nie potrafisz go zidentyfikowa�.

��Tak � odpowiedzia� Palver. � Odbiera�em takie sygna�y, ale za ka�dym razem znajdowa�em si� w t�umie. Mam dwadzie�cia cztery lata, a przypominam sobie cztery, mo�e pi�� takich sytuacji.

��Ale� Stettinie � g�os Seldona zdradza�, jak bardzo jest przej�ty � ka�dy z tych sygna��w m�g� pochodzi� od osoby takiej jak ty i Wanda: jeszcze jednego mentalisty. Wanda nigdy nie wyczu�a takich sygna��w, bo prawd� m�wi�c, ca�e �ycie chronili�my j� przed towarzystwem obcych. Gdy kilka razy znalaz�a si� w t�umie, pewnie nie by�o tam nikogo o podobnych zdolno�ciach. W�a�nie dlatego, i jest to prawdopodobnie najwa�niejszy pow�d, powinni�cie przebywa� w�r�d ludzi, ze mn� czy beze mnie. Musimy znale�� innych mentalist�w. Oboje jeste�cie na tyle silni, �e potraficie zmusi� pojedyncz� osob� do zmiany decyzji. Du�a grupa podobnych wam ludzi b�dzie mog�a poruszy� Imperium!

Sko�czywszy, Seldon wysun�� nogi i wysiad�. Wanda i Palver, kt�rzy obserwowali, jak idzie, utykaj�c, w kierunku budynku Projektu Psychohistorii, nie byli do ko�ca �wiadomi, jak olbrzymi� odpowiedzialno�� Seldon sk�ada na ich barki.

W samo po�udnie trantorskie s�o�ce l�ni�o na metalowej pow�oce okrywaj�cej wielk� planet�. Hari Seldon sta� na skraju tarasu obserwacyjnego Uniwersytetu Streelinga, usi�uj�c os�oni� oczy przed ra��cym �wiat�em. Min�o wiele lat, od kiedy po raz ostatni przebywa� poza kopu��, z wyj�tkiem kilku wizyt w pa�acu, a i te si� nie liczy�y; przebywaj�c na terenach pa�acowych, cz�owiek i tak czu� si� zamkni�ty.

Nie potrzebowa� ju� towarzystwa, by m�c podr�owa�. Po pierwsze, Palver sp�dza� wi�kszo�� czasu z Wand�, pracuj�c nad Pierwszym Radiantem, poch�oni�ty badaniami umys�u b�d� te� szukaj�c innych ludzi takich jak on i Wanda. Gdyby Hari chcia�, m�g�by znale�� innego m�odego cz�owieka � studenta lub te� cz�onka Projektu � kt�ry by�by jego ochroniarzem.

Wiedzia� jednak, �e ochroniarz nie jest mu ju� potrzebny. Odk�d og�oszono publicznie, �e jego wi�zy z Bibliotek� Galaktyczn� zn�w si� zacie�ni�y, najwyra�niej zainteresowa�a si� nim Komisja Bezpiecze�stwa Publicznego. Zdawa� sobie spraw�, �e jest �ledzony. Wielokrotnie w ci�gu ostatnich miesi�cy zauwa�y� sw�j �cie�. Nie mia� te� w�tpliwo�ci, �e zar�wno w jego domu, jak i w biurze za�o�ono urz�dzenia pods�uchowe, ale osobi�cie uruchamia� ekran statyczny, je�li chcia� porozmawia� w jakiej� delikatnej sprawie.

Nie by� pewien, co komisja o nim my�li � by� mo�e sami nie wiedzieli, co o nim my�le�. Bez wzgl�du na to, czy uwa�ali go za proroka, czy za wariata, najwyra�niej ca�y czas chcieli wiedzie�, gdzie przebywa � a to oznacza�o, �e przynajmniej na razie by� bezpieczny.

Lekki podmuch wiatru poruszy� ciemnoniebieskim p�aszczem, kt�ry Seldon narzuci� na kombinezon, i zwichrzy� kilka kosmyk�w siwych w�os�w, kt�re pozosta�y na jego g�owie. Spogl�daj�c w d� ponad barierk�, widzia� g�adk� stalow� powierzchni�. Wiedzia�, �e pod ni� dudni maszyneria niezwykle skomplikowanego �wiata. Gdyby kopu�a by�a przezroczysta, mo�na by dostrzec mkn�ce samochody naziemne, taks�wki grawitacyjne poruszaj�ce si� w zawi�ej sieci tuneli, statki nadprzestrzenne, na kt�re �adowano lub z kt�rych wy�adowywano ziarna, chemikalia oraz klejnoty, a kt�re przybywa�y tu i odlatywa�y w�a�ciwie ze wszystkich zak�tk�w Imperium.

Pod metalow� kopu�� wiod�o �ycie czterdzie�ci miliard�w ludzi, a wszystkim im towarzyszy�y b�l, rado�� i inne uczucia. Tak bardzo pokocha� ten widok, t� panoram� osi�gni�� ludzko�ci, tote� bola�o go serce � wiedzia�, �e up�ynie zaledwie kilka stuleci i to wszystko, na co patrzy�, obr�ci si� w ruin�. Pochyli� ze smutkiem g�ow�, zdawa� sobie bowiem spraw�, �e w �aden spos�b nie potrafi zapobiec tej tragedii. Oczyma wyobra�ni widzia� zniszczon� kopu��, ale wiedzia� tak�e, �e z tej ziemi, le��cej od�ogiem po ostatnich bitwach Imperium, wystrzel� nowe p�ki, a Trantor wy�oni si� ponownie jako pe�en �ycia cz�onek nowego Imperium. Mia�o si� tak sta� dzi�ki Projektowi.

Pochyli� si� ku jednej z �aw okalaj�cych taras. Noga pulsowa�a mu bole�nie, wycieczka okaza�a si� zbyt m�cz�ca. Warto by�o jednak spojrze� raz jeszcze na Trantor, poczu� wok� siebie otwart� przestrze�, a w g�rze ujrze� bezmierne niebo.

Pomy�la� rzewnie o Wandzie. Ju� bardzo rzadko widywa� wnuczk�, a i nawet wtedy zawsze towarzyszy� jej Stettin Palver. Wanda i Stettin poznali si� zaledwie trzy miesi�ce temu, a ju� wygl�dali na nieroz��cznych. Wanda zapewnia�a Seldona, �e jest to niezb�dne dla dobra Projektu, ale Hari podejrzewa�, �e chodzi�o o co� wi�cej ni� zwyk�e oddanie pracy. Pami�ta� wymowne oznaki towarzysz�ce pierwszym dniom, kt�re sp�dzi� z Dors. Tych dwoje patrzy�o na siebie w ten sam spos�b, z intensywno�ci� zrodzon� nie tylko z intelektualnego porozumienia, ale r�wnie� z uczu�.

Wanda i Stettin najwyra�niej czuli si� lepiej ze sob� ni� w towarzystwie innych ludzi. Heliko�czyk odkry�, �e nawet nie rozmawiali, gdy nikogo nie by�o w pobli�u; ich zdolno�ci umys�owe by�y wystarczaj�co rozwini�te, nie potrzebowali wi�c s��w, by si� porozumiewa�. Inni cz�onkowie Projektu nie byli �wiadomi ich unikatowego daru. Seldon uwa�a�, �e lepiej b�dzie utrzyma� w tajemnicy poszukiwanie innych mentalist�w, przynajmniej do chwili, gdy ich rola w Planie zostanie wyra�nie okre�lona. W�a�ciwie sam Plan ju� zosta� wyra�nie zdefiniowany � ale tylko w umy�le Hariego. Chcia� przemy�le� jeszcze kilka szczeg��w, a potem przedstawi� go Wandzie i Palverowi. A pewnego dnia, je�li zajdzie taka potrzeba, jeszcze jednej czy dwu innym osobom.

Zesztywnia�y Seldon wsta� powoli. Mia� wr�ci� na Uniwersytet Streelinga, by za godzin� spotka� si� z wnuczk� i Stettinem. Zostawili mu wiadomo��, �e maj� dla niego wielk� niespodziank�. Seldon mia� nadziej�, �e to kolejny fragment uk�adanki. Popatrzy� po raz ostatni na Trantor, a zanim wr�ci� do windy grawitacyjnej, u�miechn�� si� i powiedzia� cicho:

��Fundacja.

Kiedy Hari Seldon wszed� do biura, Wanda i Stettin siedzieli ju� przy stole konferencyjnym w odleg�ym kra�cu pokoju. Jak zwykle w ich przypadku w pomieszczeniu panowa�a kompletna cisza.

Heliko�czyk zatrzyma� si� jednak, gdy� zauwa�y� nowego cz�owieka. To by�o dziwne � przez wzgl�d na grzeczno�� Wanda i Palver zazwyczaj rozmawiali w towarzystwie innych ludzi, a jednak tym razem �adne z tr�jki si� nie odzywa�o.

Seldon przyjrza� si� dok�adnie obcemu. Dziwnie wygl�daj�cy m�czyzna mia� oko�o trzydziestu pi�ciu lat i spojrzenie kr�tkowidza, kogo�, kto wiele lat po�wi�ci� nauce. Gdyby nie co� szczeg�lnego w uk�adzie szcz�ki, wzi��by go za bezsilnego, ale oczywi�cie by�by to b��d. W twarzy tego cz�owieka by�y zar�wno si�a, jak i uprzejmo��. Temu obliczu mo�na zaufa�, pomy�la� Hari.

��Dziadku � powiedzia�a Wanda, wstaj�c z gracj� z krzes�a.

Seldon poczu� b�l w sercu, gdy spojrza� na wnuczk�. Tak bardzo zmieni�a si� w ci�gu kilku ostatnich miesi�cy � od czasu, gdy straci�a rodzin�. Wcze�niej zwraca�a si� do niego �dziaduniu�, teraz m�wi�a bardziej oficjalnie: �dziadku�. W przesz�o�ci nie mog�a si� powstrzyma�, by nie pokazywa� z�b�w w u�miechu i nie chichota�; ostatnio powa�ne spojrzenie tylko czasami rozja�nia� u�miech szcz�cia. Ale by�a �liczna jak zawsze, a jej urod� przewy�sza� jeszcze niezwyk�y intelekt.

Seldon uca�owa� na powitanie Wand�, a Palvera poklepa� przyja�nie po ramieniu.

��Witam � zwr�ci� si� do obcego, kt�ry wsta�. � Jestem Hari Seldon. � To dla mnie niezwyk�y zaszczyt m�c pana pozna�, profesorze � odpar� nieznajomy. � Nazywam si� Bor Alurin. � Poda� Seldonowi r�k� w do�� archaicznym i formalnym ge�cie powitania.

��Bor jest psychologiem i twoim wielbicielem, Hari � oznajmi� Palver.

��A co najwa�niejsze, dziadku � doda�a Wanda � Bor jest jednym z nas.

��Jednym z was? � Seldon spogl�da� to na jedno, to na drugie. � Chcecie powiedzie�? � Rozb�ys�y mu oczy.

��Tak, dziadku. Wczoraj spacerowali�my ze Stettinem w Sektorze Ery, rozgl�daj�c si� tu i �wdzie, tak jak radzi�e�. Szukali�my innych mentalist�w. I nagle� bach! Znale�li�my go.

��Natychmiast rozpoznali�my wzorzec my�lowy i zacz�li�my si� rozgl�da�, usi�uj�c ustali�, czyj sygna� odebrali�my � powiedzia� Palver, przejmuj�c opowiadanie. � Byli�my w centrum handlowym, w pobli�u kosmodromu, tote� chodniki pe�ne by�y kupuj�cych, turyst�w i handlowc�w ze �wiat�w Zewn�trznych. Sytuacja wygl�da�a na beznadziejn�, ale wtedy Wanda po prostu si� zatrzyma�a i nada�a sygna� �Podejd� tutaj�, a z t�umu wy�oni� si� Bor. Podszed� do nas i odpowiedzia� sygna�em �Tak?�

��Zdumiewaj�ce � stwierdzi� Seldon, u�miechaj�c si� do wnuczki. � A pan, doktorze� jest pan doktorem, prawda? Co pan o tym s�dzi, doktorze Alurin?

��No c� � rzek� psycholog po namy�le � jestem zadowolony. Zawsze czu�em, �e r�ni� si� od innych ludzi, a teraz wiem dlaczego. Je�li tylko mog� w czym� pom�c� � M�czyzna spu�ci� wzrok, jakby nagle u�wiadomi� sobie, �e m�wi jak zarozumialec. � Chcia�em tylko powiedzie�, �e je�li we troje mo�emy w jaki� spos�b wspom�c Projekt Psychohistorii, to nic nie sprawi mi wi�kszej rado�ci.

��Tak, tak. Prawd� m�wi�c, doktorze Alurin, mo�e pan bardzo wspom�c Projekt� je�li do��czy pan do mojego zespo�u. Oczywi�cie, b�dzie pan musia� porzuci� dotychczasowe zaj�cie, czy by�o to nauczanie, czy prywatna praktyka. To mo�liwe?

��Ale� tak, profesorze, oczywi�cie. Mo�e b�d� jedynie potrzebowa� pomocy, by przekona� moj� �on�. � M�wi�c to, zachichota� cicho i spojrza� nie�mia�o na pozosta�e osoby. � Ale chyba wiem, jak to zrobi�.

��W takim razie za�atwione � powiedzia� o�ywiony Seldon. � Do��czy pan do zespo�u Projektu Psychohistorii. Obiecuj�, doktorze Alurin, �e nie b�dzie pan �a�owa� swojej decyzji.