Eliasz Blaley walczy� z panik�.

Narasta�a w nim od dw�ch tygodni a nawet d�u�ej. Ros�a, odk�d wezwano go do Waszyngtonu i tam poinformowano oficjalnie, �e zosta� przeniesiony.

Ju� sam fakt wezwania go do Waszyngtonu by� wystarczaj�co wielkim wstrz�sem. By�o to zwyk�e wezwanie, Co gorsza, bez �adnych wyja�nie�. Zawiera�o bilety na przelot w obie strony, a to jeszcze pogarsza�o spraw�.

Pogarsza�o po cz�ci dlatego, �e polecenie podr�y samolotem sprawia�o wra�enie po�piechu, cz�ciowo za� chodzi�o po prostu o sam� ewentualno�� takiej podr�y. Tego rodzaju niepok�j �atwo by�o jednak st�umi�.

Przecie� Lije Baley ju� cztery razy w �yciu lata� samolotem. Raz przelecia� nawet ca�y kontynent. Chocia� wi�c podr� samolotem nie nale�a�a do przyjemno�ci, nie by�o to przynajmniej co� ca�kowicie nieznanego.

Podr� z Nowego Jorku do Waszyngtonu trwa�a przy tym tylko godzin�. Odlot mia� nast�pi� z nowojorskiego Pasa Startowego Numer 2, kt�ry jak wszystkie rz�dowe pasy startowe by� obudowany a wylot w atmosfer� otwiera� si� dopiero wtedy, gdy osi�gni�ta zosta�a pr�dko�� wzlotu. L�dowanie mia�o si� odby� na waszyngto�skim, Pasie Startowym Numer 5, kt�ry by� podobnie zabezpieczony W samolocie jak to Baley dobrze wiedzia�, nie by�o wcale okien.

By�o za to w�a�ciwe o�wietlenie, dobre jedzenie, wszystkie wygody.

Lot by� zdalnie sterowany i odbywa� si� bez zak��ce� a gdy ju� samolot wystartowa� nie odczuwa�o si� wcale, �e jest w ruchu.

Wszystko to t�umaczy� Baley sobie i swojej �onie Jessie, kt�ra nigdy nie podr�owa�a samolotem i w kt�rej podobne sprawy budzi�y groz�, � Mimo Wszystko, nie podoba mi si�, Lije, �e lecisz � powiedzia�a. � To wbrew naturze. Czemu nie pojedziesz ekspres�wk�?

��Bo zaj�oby to dziesi�� godzin � poci�g�a twarz Baleya przybra�a surowy wyraz � a tak�e dlatego, �e jako funkcjonariusz Policji Miejskiej musz� wykonywa� rozkazy zwierzchnik�w, przynajmniej je�eli chc� zachowa� swoj� klas� C-6.

Na to ju� nie by�o odpowiedzi.

Baley zaj�� miejsce w samolocie i utkwi� wzrok w rozwijaj�cym si� nieprzerwanie na poziomie jego oczu wydruku wiadomo�ci. Tego rodzaju us�ugi by�y dum� Miasta: Wiadomo�ci ciekawostki, popularyzacja nauki, czasem literatura pi�kna. M�wi�o si�, �e wkr�tce wydruki zostan� zast�pione filmami, poniewa� ekran skuteczniej odci�ga uwag� pasa�era od otoczenia.

Baley wpatrywa� si� w przesuwaj�cy si� pas papieru nie tylko, by zaj�� czym� my�li. Wymaga�y tego dobre obyczaje. Pr�cz niego w samolocie by�o jeszcze pi�ciu pasa�er�w (nie m�g� tego nie zauwa�y�) a ka�dy z nich mia� prawo do prywatnego prze�ywania strachu czy niepokoju na sw�j spos�b, stosownie do swego charakteru i wychowania.

Sam Baley z pewno�ci� mia�by za z�e innym zwracanie uwagi na to, �e by� niespokojny. Nie chcia� by czyje� oczy widzia�y jak pobiela�y mu palce gdy zaciska� d�onie na por�czach fotela albo jak wilgotne by�y te por�cze, gdy zdj�� z nich d�onie.

��Jestem w pomieszczeniu zamkni�tym � powtarza� sobie � Ten samolot to po prostu ma�e miasto.

Nie zdo�a� jednak oszuka� sam siebie. Po lewej mia� tylko calowej grubo�ci p�at stali, czu� go �okciem, a za nim by�a pustka�

��Zgoda, by�o tam powietrze, w istocie jednak � pustka.

Tysi�c mil pustki w jedn� stron�, tysi�c w d�ug�, jedna a mo�e dwie mile W dole pod nim.

Pragn�� niemal�e zobaczy� tam w dole po�yskuj�ce szczyty kopu� przykrywaj�cych miasta, nad kt�rymi przelatywa�: Nowy Jork, Filadelfia, Baltimore, Waszyngton. Wyobra�a� Sobie przesuwaj�ce si� skupiska kopu�, kt�rych nigdy nie widzia�, ale o kt�rych wiedzia�, �e tam s�. A pod nimi, na mil� g��b i na dziesi�tki mil w ka�dym kierunku rozci�ga�y Si� Miasta.

Nieko�cz�ce si�, roj�ce si� od ludzi korytarze Miast, sektory mieszkalne, sto��wki Sektorowe, fabryki, drogi ekspresowe, mi�e, drogie sercu �wiadectwa obecno�ci cz�owieka.

On za� by� odizolowany, zamkni�ty w ma�ym metalowym pocisku, mkn�cym przez pustk�, w zimnym przejrzystym powietrzu.

Dr�a�y mu r�ce. Zmusza� si� do czytania Wydruk�w na papierowej wst�dze.

By�o to opowiadanie o eksploatacji Galaktyki a bohater by� najwyra�niej Ziemianinem.

Baley pomrukiwa� z irytacj� a� wreszcie ugryz� si� w j�zyk Zak�opotany okazanym brakiem taktu.

Opowiadanie by�o jednak beznadziejnie g�upie. Dziecinne by�o Udawanie, �e Ziemianie mog� podbija� Kosmos, zasiedla� Galaktyk�.

Galaktyka by�a dla nich zamkni�ta. By�a zaj�ta przez Kosmit�w, kt�rych przodkowie byli przed wiekami Ziemianami. Ci przodkowie dosi�gn� li Zaziemskich �wiat�w, urz�dzili si� tam wygodnie a ich potomkowie ustanowili zapory dla imigracji. Zamkn�li Ziemi� i swych ziemskich kuzyn�w, a ziemska cywilizacja Miast doko�czy�a dzie�a. �ciana l�ku odgradza�a mieszka�c�w Miast od otwartej przestrzeni, od obs�ugiwanych przez roboty obszar�w rolniczych i g�rniczych ich w�asnej planety.

��A my � pomy�la� z gorycz� Baley � chocia� nam si� to nie podoba, zamiast co� zrobi� opowiadamy Sobie bajeczki.

Dobrze jednak wiedzia�, �e nic si� nie da zrobi�.

Samolot wy�adowa�. Pasa�erowie wysiedli i rozeszli si� nawet na siebie nie spojrzawszy.

Baley rzuci� okiem na zegarek i stwierdzi�, �e ma jeszcze do�� czasu by si� od�wie�y�, zanim pojedzie ekspres�wk� do Departamentu Sprawiedliwo�ci. Rad by� z tego. Wielkie, pe�ne odg�os�w �ycia hale portu lotniczego, miejskie korytarze biegn�ce na r�ne poziomy, wszystko co widzia� i s�ysza� wok� dawa�o mu poczucie bezpiecznego zamkni�cia w �onie, we wn�trzno�ciach Miasta. Niepok�j sp�yn�� z niego i do pe�ni szcz�cia wystarczy�o mu ju� tylko wzi�� natrysk � Za��dali pomocy.

��Od Ziemi? � Spyta� z niedowierzaniem Baley. Po Zaziemskich �wiatach trudno by�o spodziewa� si� czego� innego ni� wzgardy, a w najlepszym razie �askawej wy�szo�ci wobec ojczystej planety.

��Od Ziemi? � powt�rzy�.

��To dziwne � zgodzi� si� Minnim � ale tak w�a�nie jest. ��daj�, by do tej sprawy przydzielono ziemskiego detektywa. Za�atwili to kana�ami dyplomatycznymi nie najwy�szym szczeblu.

Baley usiad� � Ale dlaczego ja? Mam czterdzie�ci trzy lata. Mam �on� i dziecko. Nie mog� wyjecha� z Ziemi � To nie my wybierali�my, agencie. Prosili w�a�nie o pana.

��O mnie?

��O agenta Eliasza Baleya, B-6, z Policji Miejskiej Nowego Jorku. Wiedz�, o kogo im chodzi. Zapewne wie pan, dlaczego, � Nie jestem kompetentny � upiera� si� Baley.

Oni uwa�aj�, �e jest pan. Spos�b, w jaki rozwi�za� pan spraw� Zab�jstwa Kosmity najwyra�niej zrobi� na nich wra�enie.

��Nie by�o tak dobrze, jak si� wydaje.

Minnim wzruszy� ramionami! � W ka�dym razie prosili o pana, a my zgodzili�my si� pana wys�a�. Jest pan przeniesiony i musi pan jecha�. W czasie pana nieobecno�ci pa�ska �ona i syn b�d� mieli zapewnion� opiek� klasy C-7, jako �e t� klas� przyznano panu do czasu wywi�zania� si� z tego zadania� � zawiesi� g�os � A je�li wywi��e si� pan zadowalaj�co, pozostawi si� panu t� klas�, Wszystko to dzia�o si� zbyt szybko. Nic z tego. On nie mo�e opu�ci� Ziemi. Czy oni tego nie Rozumiej�?

Us�ysza�, jak pyta obco brzmi�cym g�osem: � Jakie s� okoliczno�ci morderstwa? Dlaczego nie mog� sami tego za�atwi�?

Minnim przestawia� jakie� drobiazgi na biurku. Pokr�ci� g�ow� Nic nie wiem o tym morderstwie. Nie znam szczeg��w.

��Wi�c kto je zna, panie sekretarzu? Nie wy�le mnie pan chyba w ciemno? � Zn�w odezwa� si� wewn�trzny g�os rozpaczy: �Przecie� nie mog� opu�ci� Ziemi�, � Nikt nic nie wie. Nikt na Ziemi. Solarianie nie powiedzieli nam niczego. Pa�skim zadaniem b�dzie dowiedzie� si� co jest tak wa�nego w tym morderstwie, �e trzeba �ci�ga� Ziemianina, by je wyja�ni�. To w�a�ciwie cz�� pa�skiego zadania, Baley. By� wystarczaj�co zdesperowany, by zapyta� � A je�li odm�wi�? � Zna�, oczywi�cie, odpowied�. Dobrze wiedzia�, co oznacza�aby de deklasyfikacja, zw�aszcza dla jego rodziny.

Minnim nie wspomina� o deklasyfikacji. Powiedzia� cicho: � Nic mo�e pan odm�wi�. Trzeba wykona� to zadanie.

��Dla Solarii? � Niech ich diabli wezm�!

��Dla nas, Baley. Dla nas � Minnim przerwa� i podj�� zn�w po chwili � Zna pan sytuacj� Ziemi. Nie musz� chyba tego wyja�nia�?

Baley zna� t� sytuacj�, jak ka�dy mieszkaniec Ziemi. Pi��dziesi�t �wiat�w Zaziemskich, licz�cych ��cznie daleko mniej mieszka�c�w ni� Ziemia, mia�o minio to stukrotn� przewag� militarn�. S�abo zaludnione �wiaty, kt�rych ekonomika opiera�a si� na pracy pozytronowych robot�w, produkowa�y tysi�ckrotnie wi�cej energii na g�ow� mieszka�ca ni� Ziemia. To decydowa�o o przewadze wojskowej, o poziomie �ycia, o Szcz�ciu, o wszystkim.

Minnim m�wi� dalej � Jednym z czynnik�w, kt�re maj� nas utrzymywa� w obecnym po�o�eniu jest brak informacji. Kosmaci wiedz� o nas wszystko. Przys�ali tu wystarczaj�co wiele przedstawicielstw. My nie wiemy o, nich niczego, pr�cz tego, co nam sami o sobie m�wi�. �aden mieszkaniec Ziemi nie postawi� nigdy stopy na Zaziemskim �wiecie, fan b�dzie pierwszy.

��Nie mog�� zacz�� Baley.

��B�dzie pan � powt�rzy� Minnim. � Pan b�dzie tam na specjalnych prawach, zaproszony przez nich, wykonuj�c prac�, kt�r� panu zlecili. Wr�ci pan z wiadomo�ciami, kt�rych Ziemia potrzebuje.

Baley patrzy� ponuro na podsekretarza � Mam szpiegowa� dla Ziemi?

��Nic ma mowy o Szpiegowaniu. B�dzie pan robi� to, o co prosz�. Wystarczy mie� oczy otwarte. Niech pan obserwuje! Analiza i interpretacja pa�skich spostrze�e� b�dzie ju� rzecz� specjalist�w � Wygl�da to na kryzys, panie sekretarzu.

��Z czego pan to wnioskuje?

Ta misja, to ryzyko. Kosmici nas nienawidz�. Mimo najlepszych ch�ci i mimo zaproszenia, mog� spowodowa� zatarg na skale, mi�dzygwiezdn�. Rz�d m�g� bez trudu si� wykr�ci� Mogli powiedzie� �e jestem chory. Kosmici panicznie boj� si� chor�b. Nigdy by mnie nie wpu�cili.

��Czy chce pan, �eby�my tego spr�bowali?

��Nie! Je�liby rz�d nie mia� powodu mnie wysy�a�, pomy�leliby sami o tym albo o czym� lepszym. Wynika z tego, �e szpiegowanie jest spraw� istotn�. A je�li tak, musi by� w tym co� wi�cej, ni� g��d informacji. To nie usprawiedliwia�oby ryzyka.

Baley liczy� si� z wybuchem gniewu jako �rodkiem nacisku, Minnim jednak tylko u�miechn�� si� ch�odno � widz�, �e nie wystarczy panu to co nieistotne. Nie spodziewa�em si� zreszt� niczego innego. Podsekretarz pochyli� si� przez biurko ku Baleyowi.

��O tym, co panu powiem, nie wolno panu z nikim rozmawia�, nawet � lud�mi z rz�du. Nasi socjologowie doszli do pewnych wniosk�w dotycz�cych stanu Galaktyki. Mamy pi��dziesi�t �wiat�w Zaziemskich, s�abo zaludnionych, zrobotyzowanych, pot�nych, z ludno�ci� zdrow� i d�ugowieczn�. My natomiast jeste�my op�nieni w rozwoju, �yjemy w t�oku, �yjemy kr�tko i pod dominacj� tamtych.

Taki uk�ad jest niestabilny.

��Wszystko jest niestabilne, na d�u�sz� met�.

��To jest niestabilne na kr�tsz� met�. Zosta�o nam najwy�ej sto lat. Nie dojdzie do tego za naszego �ycia ale mamy przecie� dzieci. Staniemy si� w ko�cu zbyt wielk� gro�b� dla Zaziemskich �wiat�w, by pozwolono nam prze�y�. Jest nas osiem miliard�w Ziemian i wszyscy nienawidz� Kosmit�w.

��A oni wypchn�li nas z Galaktyki, przej�li korzy�ci z naszego handlu, wydaj� polecenia naszemu rz�dowi i traktuj� nas z pogard�.

Czego si� spodziewaj�? Wdzi�czno�ci?

��Zgadza si�. Zaakceptowano wi�c schemat wydarze�: rewolta, st�umienie rewolty, zn�w rewolta, zn�w st�umienie i w ci�gu stulecia Ziemia przestanie istnie� jako zamieszka�y �wiat. To w�a�nie m�wi� socjologowie.

Baley poczu� si� niepewnie. Nie podaje si� w w�tpliwo�� przewidywa� socjolog�w i ich komputer�w � Je�li tak, czego spodziewa si� pan po mnie?

��S�ab� stron� prognozy socjolog�w jest brak danych o Kosmitach. Musieli przyj�� do za�o�e� darte o tych�, kt�rych nam tu przys�ali i to, co tamci zechcieli nam o sobie powiedzie�. Znamy wi�c ich si�� ale te� tylko si��. Maj� swoje roboty, s� nieliczni, s� d�ugowieczni, ale maj� te� przecie�, do licha, jakie� s�abe punkty. Mo�e istnieje jaki� czynnik albo zesp� czynnik�w, kt�ry m�g�by podwa�y� przepowiednie nieuchronnego zniszczenia Ziemi. Gdyby�my wiedzieli o czym� takim, mog�oby to pokierowa� naszymi dzia�aniami, zwi�kszy� szans� przetrwania Ziemi.

��Czy nie lepiej by�oby pos�a� socjologa, panie Sekretarzu?

Mmmm pokr�ci� g�ow� � Gdyby�my mogli wys�a� kogo chcemy, ju� dawno by�my wys�ali. Przewidywania pochodz� sprzed dziesi�ciu lat. Pierwszy raz mamy mo�liwo�� wys�ania kogo�. Prosili o detektywa i odpowiada to nam. Detektyw jest tak�e socjologiem, praktykuj�cym socjologiem, inaczej nie by�by dobrym detektywem.

Z pa�skich akt wynika, �e jest pan dobry.

��Dzi�kuj�, panie sekretarzu � odpowiedzia� odruchowo Baley � A je�li znajd� si� w k�opocie?

Minnim wzruszy� ramionami � Ryzyko nale�y do pa�skiego zawodu. � Zako�czy� spraw� machni�ciem r�ki � Tak, czy owak, musi pan lecie�. Wyznaczono termin i statek czeka.

Baley zesztywnia� � Czeka? Kiedy mam lecie�?

��Pojutrze.

��Wr�c� wi�c do Nowego Jorku. Moja �ona�

��My z ni� pom�wimy � Nie powinna wiedzie�, co pan porabia.

Uprzedzimy j�, by nie czeka�a na wiadomo�ci.

��To nieludzkie! Musz� j� widzie�. Mog� jej ju� nigdy nie zobaczy�.

��Mo�e, to co powiem wyda si� panu jeszcze bardziej (nieludzkie, ale przecie� ka�dego dnia ryzykuje pan, pe�ni�c s�u��, �e ona mo�e ju� nigdy pana nie zobaczy�. Trzeba wype�nia� swoje obowi�zki agencie!

Fajka Baleya zgas�a przed kwadransem. Nie zauwa�y� tego nawet Nie mieli mu nic wi�cej do powiedzenia. Niczego nie Wiedzieli o morderstwie. Ponaglano go tylko a� do chwili gdy stan��, wci�� nie mog� w to uwierzy�, u st�p statku kosmicznego.

Statek przypomina� gigantyczne, wymierzone w niebo dzia�o Baley dr�a� w ostrym powietrzu pod otwartym niebem. By�a noc (Baley by� za to wdzi�czny) tak g��boka jakby czarne �ciany wok� stapia�y si� z czarnym sklepieniem nad g�ow�. Niebo by�o zakryte chmurami. Bywa� ju� w planetariach ale jasna gwiazda, kt�ra przebi�a si� przez rozdarcie w chmurach, przyku�a jego uwag�.

Ma�a, odleg�a iskierka. Patrzy� na ni� bez l�ku, z ciekawo�ci�.

A przecie� wok� czego� tak nieznacznego kr��y�y planety, kt�rych mieszka�cy byli w�adcami Galaktyki.

Pomy�la�, �e i S�o�ce �wiec�ce: teraz po drugiej stronie Ziemi, by�o czym� takim, tylko znacznie bli�szym. Pomy�la� o Ziemi, o skalnej kuli pokrytej cienk� warstw� cieczy i gazu, wydanej ca�� powierzchni� na �up pustce, z miastami ledwie zarytymi w skorupie ziemskiej, niepewnie zawieszonymi mi�dzy powietrzem a ska��. Sk�ra mu �cierp�a na t� my�l.

Statek nale�a�, oczywi�cie do Kosmit�w. Handel mi�dzygwiezdny by� ca�kowicie w ich r�kach. Baley by� ju� samotny, poza granicami miasta. Wyk�pano go, wyszorowano i odka�ono, zanim wreszcie uznano �e odpowiada normom bezpiecze�stwa i mo�e wej�� na pok�ad, na powitanie wys�ano jednak robota, zachowuj�c si� jakby by� nosicielem zarazk�w setki chor�b z zab�jczego miasta, na kt�re sam by� odporny, �yj�cy za� w cieplarnianych warunkach Kosmici nie byli.

Zwalisty robot majaczy� W mroku nocy a jego oczy �arzy�y si� czerwono.

��Agent Eliasz Baley?

��Zgadza si� � powiedzia� ochryp�ym g�osem Baley i poczu�, �e w�os mu si� je�y, By� w wystarczaj�cym stopniu Ziemianinem, by dostawa� g�siej sk�rki na widok robota, wykonuj�cego ludzk� prac�. Oczywi�cie, by� jeszcze R. Daniel Olivaw, jego partner w sprawie zab�jstwa Kosmity ale to by�o zupe�nie co innego. Daniel by��

��Zechce pan i�� za mn� � powiedzia� robot. Jasne �wiat�o zala�o drog� do statku.

Baley poszed� za nim. Po trapie w g�r�, korytarzami w g��b statku i do kabiny.

Robot oznajmi� � To b�dzie pa�ska kabina, agencie Baley. Uprasza si�, by pozostawa� pan w niej w czasie trwania podr�y.

��Pewnie! � pomy�la� Baley � Zapiecz�tujecie mnie w izolatce.

Korytarze, kt�rymi przechodzi�, by�y puste. Teraz pewnie roboty zajmowa�y si� ich dezynfekcj�. Robot, stoj�cy przed nim zostanie pewnie poddany k�pieli antybakteryjnej.

Ma pan tu zapas wody � m�wi� robot � i wod� bie��c�. Jedzenie b�dzie dostarczane. Ma pan te� mo�liwo�� wygl�dania. Przes�ony iluminator�w sterowane s� z tej tablicy. S� zamkni�te ale je�li �yczy pan sobie ogl�da� kosmos�

��W porz�dku, ch�opcze � powiedzia� po�piesznie Baley. � Zostaw je zamkni�te.

Zwr�ci� si� do robota �ch�opcze� zgodnie z ziemskim zwyczajem ten jednak nie okaza� niech�ci. Oczywi�cie, nie m�g�. Zakazywa�y mu tego Prawa Robotyki.

Robot pochyli� sw�j wielki metalowy korpus, jakby k�ania� si� z szacunkiem i wyszed�. Baley zosta� sam w kabinie. Czu� si� tu w ka�dym razie lepiej ni� W samolocie. Samolot dawa� si� ogarn�� wzrokiem od ko�ca do ko�ca. Statek kosmiczny by� ogromny, by�y w nim korytarze, poziomy, pokoje. By� Miastem w miniaturze. Baley m�g� oddycha� swobodnie.

�wiat�a b�ysn�y i metaliczny g�os robota przekaza� instrukcje dotycz�ce zabezpiecze� przed skutkami przeci��enia przy starcie.

Potem zosta� wepchni�ty w sie�, zacz�� dzia�a� system hydrauliczny, gdzie� daleko z �oskotem wyrywa� si� z dysz p�omie� rozpalony w protonowym mikrostosie.

Potem by� �wist pozdzieranej atmosfery, wci�� Wy�szy, S�abn�cy, po godzinie ju� nies�yszalny.

Byli w kosmosie.

Czu� odr�twienie zmys��w, wszystko wydawa�o si� nierzeczywiste. M�wi� sobie �e z ka�d� sekund� oddala si� o tysi�ce mil Od Miasta i od Jessie ale ledwie to do niego dociera�o.

Na drugi dzie� (a mo�e na trzeci? � nie�atwo by�o oceni� up�yw czasu, chyba licz�c godziny snu i posi�k�w) nadesz�a chwila gdy poczu� jakby wszystko W nim si� wywraca�o. Baley wiedzia�, �e by� to Skok, niepoj�te, prawie mistyczne przej�cie przez nadprzestrze�, kt�re przenosi�o statek i jego �adunek z jednego punktu przestrzeni w drugi, odleg�y o ca�e lata �wietlne. Min�o troch� czasu i nast�pi� kolejny Skok, zn�w min�� czas � i zn�w nast�pi� Skok.

Baley m�wi� sobie, �e znalaz� si� o ca�e lata �wietlne od Ziemi, o dziesi�tki lat �wietlnych, setki, tysi�ce. Nie wiedzia� ile. Nikt na Ziemi nie wiedzia�, gdzie znajduje si� Solaria, m�g�by si� o to za�o�y�. Nie mieli o tym poj�cia!

Poczu� si� straszliwie samotny.

Potem by�o wra�enie zwalniania. Pojawi� si� rob�t. Jego mroczne, rubinowe oczy przyjrza�y si� siatce bezpiecze�stwa, dokr�ci� sprawnie jak�� nakr�tk� i sprawdzi� szybko system hydrauliczny.

��L�dujemy za trzy godziny. Zechce pan pozosta� w kabinie Przyjdzie tu cz�owiek, by wyj�� z panem i zabra� pana do rezydencji.

��Zaczekaj � powiedzia� z wysi�kiem Baley. Opi�ty siatk�, czu� si� ca�kiem bezradny � Jaka to b�dzie pora dnia?

Robot odpowiedzia� � W standardowym czasie galaktycznym b�dzie�

��Chodzi o czas lokalny, ch�opcze! Czas lokalny! Na Jozafata!

Robot p�ynnie recytowa� � Solaria�ski dzie� trwa trzydzie�ci osiem i trzydzie�ci pi�� setnych standardowej godziny. Godzina solaria�ska dzieli si� na dziesi�� dekad po sto centad ka�da. Pianowe przybycie nast�pi w dwudziestej centadzie pi�tej dekady�

Baley znienawidzi� robota � za jego t�pot�, za to, �e zmusza� go do pytania wprost, do ods�oni�cia s�abego punktu. Musia� jednak spyta�:

��Czy to b�dzie dzie�?

Na koniec robot odpowiedzia� � Tak, prosz� pana! � I odszed�.

To b�dzie dzie�. B�dzie musia� wyj�� w �rodku dnia na nieos�oni�t� powierzchni� planety.

Nie by� pewien jak to wypadnie. Widywa� powierzchni� swoje i planety z punkt�w widokowych w Mie�cie. By� nawet przez par� chwil na zewn�trz ale �ciany, bezpiecze�stwo, by�y zawsze na wyci�gni�cie r�ki.

Teraz nie b�dzie nawet z�udnych �cian mroku.

Poniewa� nie m�g� okaza� przed Kosmitami s�abo�ci � niech go diabli, je�li oka�e � znieruchomia� w sieci, chroni�cej go przed skutkami zwalniania, zamkn�� oczy i uparcie walczy� z panik�.

Baley przegrywa� walk�. Nie wystarcza�y ju� argumenty rozs�dku M�wi� sobie wci�� od nowa: Ludzie sp�dzaj� ca�e �ycie pod otwartym niebem. Nasi przodkowie �yli tak w przesz�o�ci. Dzi� �yj� tak Kosmici. Brak �cian nie stwarza �adnego zagro�enia. To tylko moja �wiadomo�� b��dzi, podpowiadaj�c mi co innego.

Wszystko to jednak nie pomaga�o. Co� w nim, co� innego ni� rozs�dek, ��da�o �cian i by�o przeciw otwartej przestrzeni.

Z czasem doszed� do wniosku, �e nie mo�e wygra�. W ko�cu za�amie si�, a Kosmita, kt�rego przy�l� (w r�kawiczkach i z filtrami w nosie), nie b�dzie nim nawet gardzi�, bidzie czu� jedynie niesmak.

Trzyma� si� wi�c.

Gdy statek stan�� w bezruchu, siatka bezpiecze�stwa odpi�a si� automatycznie a system hydrauliczny usun�� si� w �cian�, Baley pozosta� w fotelu, Ba� si�, ale nie zamierza� tego okaza�.

Na odg�os otwierania drzwi odwr�ci� si�. K�tem oka zauwa�y� w drzwiach wysok� ciemnow�os� posta�. Kosmita, jeden z tych pysza�kowatych potomk�w Ziemi, kt�rzy pogardzili w�asnym dziedzictwem.

��Partnerze Eliaszu! � przem�wi� Kosmita.

Baley drgn�� i obr�ci� g�ow� do m�wi�cego. Oczy rozszerzy�y mu si� ze zdumienia i mimo woli wsta�.

Patrzy� na t� twarz o szerokich ko�ciach policzkowych i doskonale regularnych rysach, w patrz�ce mu prosto w oczy, spokojne, b��kitne oczy tamtego.

��D-daniel!

��Mi�o mi, pami�tasz, partnerze Eliaszu.

��Czy ci� pami�tam? � Uczucie ogromnej ulgi ow�adn�o Baleyem. Oto by� kto�, kto stanowi� cz�stk� Ziemii, przyjaciel, pocieszycie!, wybawca. Czu�, �e musi tamtego u�ciska�, wzi�� w ramiona, klepa� po plecach, �miej�c si� i robi�c te wszystkie g�upie rzeczy, kt�re robi� starzy przyjaciele, spotykaj�c si� po d�ugiej roz��ce.

Niczego jednak nie zrobi�. Nie m�g�. M�g� tylko post�pi� ku tamtemu z wyci�gni�t� r�k� i powiedzie�:

��Nie m�g�bym ci� zapomnie�, Danielu.

��Ciesz� si� � odpowiedzia� Daniel, skin�wszy powa�nie g�ow�. � Dobrze wiesz, �e dla mnie napomnie� ci� by�oby niemo�liwo�ci�. To wspaniale, m�c ci� znowu widzie�.

Obj�� d�o� Daniela, energicznie, lecz z opanowaniem, nie �ciskaj�c mu zbyt mocno palc�w.

Baley mia� nadzieje, �e nieprzeniknione oczy tamtego nie widz�, co dzieje si� w jego umy�le, �e nie dostrzeg�y dopiero co minionej chwili gdy on, Baley, ca�y by� przyja�ni� i przywi�zaniem.

Trudno by�o �ywi� przywi�zania i przyja�� do Daniela Olivawa, kt�ry nie by� cz�owiekiem, lecz robotem.

Robot, tak bardzo przypominaj�cy cz�owieka, m�wi� � Prosi�em aby nasz pojazd po��czono ze statkiem r�kawem.

��R�kawem?

��Tak, to zwyk�a technika kosmiczna. Za�oga i materia�y � przychodz� ze statku do statku bez konieczno�ci u�ywania ekwipunku pr�niowego. Nie jeste� z tym obeznany, jak widz�

��Nie, ale widzia�em zdj�cia�

��By�o troch� komplikacji z zainstalowaniem takiego urz�dzenia mi�dzy statkiem a pojazdem, nalega�em jednak, by to zrobiono. Na szcz�cie sprawa do kt�rej nas przydzielono ma pierwsze�stwo. Trudno�ci s� szybko usuwane.

��Wiec przydzielono i ciebie do sprawy morderstwa?

��Nie wiesz o tym? Powiedzia�bym ci od razu, przepraszam! Na twarzy robota nie by�o ani �ladu zmartwienia.

��To doktor Han Fastolfe, spotka�e� go na Ziemi kiedy pracowali�my poprzednio ze sob� i chyba go pami�tasz, zaproponowa� ciebie na prowadz�cego �ledztwo. Postawi� te� warunek aby przydzielono mnie zn�w do pracy z tob�.

Baley pozwoli� sobie na u�miech. Doktor � Fastolfe pochodzi� z Aurory, najpot�niejszego z Zaziemskich �wiat�w. Zdanie przedstawiciela Aurory mia�o swoj� wag�.

��W dru�ynie, kt�ra wygrywa, nie wprowadza si� zmian, nieprawda�? (o�ywienie, kt�re poczu� na widok Daniela przygas�o, zn�w by�o mu ci�ko na sercu).

��Nie wiem, czy o to chodzi�o, Eliaszu. Z tego co mi poleci� wWnosz�, �e chcia�, by pracowa� z tob� kto� obyty z twoim �wiatem i jego dziwactwami.

��Dziwactwami? � Baley czu� sio dotkni�ty. Nie odpowiada�o mu to s�owo, kiedy chodzi�o o niego.

��Chocia�by to, �e pomy�la�em o r�kawie. Znam wasz� awersj� do otwartej przestrzeni, rezultat wychowania w miastach.

Co� kaza�o Baleyowi zmieni� temat. Mo�e po nazwaniu go dziwakiem, by�a to ch�� stawienia oporu maszynie. Mo�e po prostu d�ugie do�wiadczenie ustrzeg�o go0 przed pozostawianiem bez wyja�nienia czego�, co by�o nielogiczne.

��Na tym statku, najmowa� si� inna robot o wygl�dzie robota (to ju� by�a z�o�liwo��). Czy go pozna�e�?

��Rozmawia�em z nim przed wej�ciem na pok�ad.

��Jak si� nazywa? Chcia�bym z nim pom�wi�.

��RX-2475. Na Solarii roboty oznacza si� numerami seryjnymi � Daniel spojrza� na tablic� przy drzwiach � Przywo�uje si� go tym przyciskiem, Wskazany przycisk oznaczony by� literami RX. Baley dotkn�� go i nie min�a minuta, gdy robot o wygl�dzie robota wszed� do kabiny.

��Jeste� RX-2475.

��Tak, prosz� pana.

��M�wi�e� mi, �e kto� ma po mnie przyj��. Czy mia�e� na my�li jego? � Baley wskaza� Daniela.

Roboty wymieni�y spojrzenia. RX-2475 powiedzia�. Tak jest. Wynika�o to z dokument�w.

��Czy opisano ci jego wygl�d?

��Nie, prosz� pana. Podano mi nazwisko.

��Kto je poda�?

��Kapitan statku, prosz� pana.

��Solarianin?

��Tak, prosz� pana.

Baley zwil�y� wargi. Nast�pne pytanie rozstrzygnij.

��Jakie podano ci nazwisko? ( � spyta�.) � Daniel Olivaw, prosz� pana � odpowiedzia� RX-2475.

��W porz�dku ch�opcze, mo�esz odej��.

Robot sk�oni� si�, wykona� zwrot i wyszed�.

Baley zwr�ci� si� do partnera i rzek� z zastanowieniem � Nie powiedzia�e� mi wszystkiego, Danielu.

��W jakim sensie, Eliaszu?

��RX-2475 m�wi�, �e to cz�owiek ma mi towarzyszy�. Dobrze to pami�tam.

Daniel nie odzywa� si�.

Baley kontynuowa� � S�dzi�em, �e si� pomyli�, albo �e wyznaczonego cz�owieka zast�piono robotem nie informuj�c o tym RX-2475. Opisano jednak twoje dokumenty i podano twoje nazwisko. Niepe�ne nazwisko, nieprawda� Danielu?

��Istotnie, nie podano mojego pe�nego nazwiska � zgodzi� si� Daniel.

��Nie nazywasz si� Daniel Olivaw ale R. Daniel Olivaw, albo w pe�nym brzmieniu, Robot Daniel Olivaw.

��Masz ca�kowit� racj�, partnerze Eliaszu.

��Z tego wynika, �e RX-2475 nie zosta� poinformowany, �e jeste� robotem i pozwolono mu uwa�a� ci� za cz�owieka.

��Nie przecz�.

��Id�my wi�c dalej � Baley czu�, �e budzi si� w nim instynkt my�liwski. Wpad� na jaki� trop. Mo�e nie by�o to nic wa�nego. Tropienie by�o jednak czym�, co potrafi� robi� na tyle dobrze, �e wzywano go przez p� Wszech�wiata, by to robi�.

��Czemu mia�oby komu� zale�e� na wprowadzaniu w b��d mizernego robota? Jemu jest wszystko jedno, czy jeste� robotem, czy cz�owiekiem. Tak czy owak b�dzie pos�uszny. Logicznym wnioskiem jest, �e Solaria�ski kapitan, kt�ry informowa� robota i w�adze Solarii, kt�re powiadomi�y kapitana, nie wiedz�, �e jeste� robotem. Mo�na wyci�gn�� i inne wnioski, czy jednak ten nie jest s�uszny?

��S�dz�, �e jest.

��W porz�dku. A teraz pytanie, dlaczego doktor Han Fastolfe polecaj�c ci� na mojego partnera pozwoli� Solarianom s�dzi�, �e jeste� cz�owiekiem? Czy to nie ryzykowne? Solarianie byliby w�ciekli, gdyby si� O tym dowiedzieli. Jaki by� tego cel?

��Wyja�niono mi to, partnerze Eliaszu � odpowiedzia� humanoid � wsp�praca z cz�owiekiem z Zaziemskich �wiat�w podnios�aby tw�j presti�, wsp�praca z robotem natomiast, obni�y�aby go. Znam tw�j spos�b bycia i dobrze nam si�; pracowa�o. Solarianie wzi�li mnie za cz�owieka, wystarczy�o wi�c im na to pozwoli�, nie sk�adaj�c fa�szywych o�wiadcze�.

Baley nie wierzy� w to wyja�nienie. A� taka dba�o�� o uczucia Ziemianina nie le�a�a w naturze Kosmity, nawet tak pozbawionego uprzedze�, jak Fastolfe.

Rozwa�a� inn� mo�liwo�� � Czy przypadkiem Solarianie nie s�yn� w Zaziemskich �wiatach z produkcji robot�w?

��Rad jestem, �e zapozna�e� si� z ekonomi� Solarii.

Nic podobnego. Moja wiedza o Solarii ko�czy si� na znajomo�ci wymowy tej nazwy.

��W takim razie Eliaszu, trafi�e� W sedno, cho� nie wiem sk�d ci to przysz�o na my�l. Solaria znacznie wyprzedza�y inne �wiaty Zaziemskie w produkcji r�norodnych, wysokiej jako�ci robot�w. Eksportuje ona wyspecjalizowane modele c�o Wszystkich innych �wiat�w.

Baley skin�� g�ow� ze z�o�liw� satysfakcj�. Naturalnie, Daniel nie m�g� tego odgadn�� a on nie zamierza� t�umaczy�. Doktor Han Fastolfe i jego ludzie mogli mie� ca�kiem, osobiste i bardzo ludzkie powody, by zademonstrowa� mo�liwo�ci w�asnego robota. Nie mia�o to nic Wsp�lnego z uczuciami Ziemianina. Chcieli dowie�� Solarianom swej wy�szo�ci, pozwalaj�c im wzi�� robota z Aurory za cz�owieka.

Humor mu si� poprawi�. Argumenty rozumu nie pomog�y mu zwalczy� paniki ale poczucie satysfakcji najwyra�niej pomog�o. Pomog�o te� rozszyfrowanie pr�no�ci Kosmit�w.

��Na Jozafata, � my�la� � wszyscy jeste�my lud�mi, nawet kosmici � Odezwa� si� z nonszalancj� � Czy d�ugo jeszcze mamy czeka� na ten pojazd?

Jestem got�w!

R�kaw zdradza� oznaki niedopasowania. Cz�owiek i humanoid wyszli ze statku wyprostowani. Elastyczna siatkowa konstrukcja ugina�a si� i ko�ysa�a pod ich ci�arem. (Baley wyobra�a� sobie mgli�cie, jak to w przestrzeni, w niewa�ko�ci, ludzie przelatuj� ze statku do statku jednym susem). Na ko�cu tuba zw�a�a si�. Siatkowa konstrukcja wygl�da�a jakby j� �cisn�a r�ka olbrzyma. Daniel opad� na czworaki, Baley r�wnie�. Przebyli tak ostatnie dwadzie�cia st�p zanim weszli do pojazdu.

Daniel zasun�� starannie drzwi przesuwne. Rozleg�o si� cmokni�cie oznaczaj�ce zapewne od��czenie si� r�kawa.

Baley rozgl�da� si� z zaciekawieniem. Wn�trze nie odznacza�o si� niczym szczeg�lnym. Mie�ci�y si� w nim, jedno za drugim, dwa siedzenia, ka�de dla trzech os�b. To bokach obu siedze�. by�y drzwi. Po�yskliwe fragmenty �cian, zapewne okna, by�y czarne i nieprzejrzyste, niew�tpliwie w wyniku zastosowania polaryzacji. Baley zna� t� technik�.

Dwa koliste �r�d�a ��tego �wiat�a w suficie o�wietla�y wn�trze.

Nowo�ci� by� transmiter osadzony w �ciance przed przednim biedzeniem a tak�e zupe�ny brak urz�dze� kontrolnych, � Kierowca jest, jak s�dz�, po drugiej stronie �cianki.

��W�a�nie tak, Eliaszu � odpowiedzia� Daniel, pochyli� si� i, prze�o�y� d�wigienk�. Zamigota� czerwony punkcik �wietlny � Mo�emy rusza�. Jeste�my gotowi.

Rozleg� si� st�umiony warkot, zaraz jednak �cich�. Poczu� s�abe, przelotne pchni�cie w ty�.

��Czy ju� jedziemy? � spyta� zdziwiony Baley, � Jedziemy � odrzek� Daniel � Ten pojazd nie porusza si� na ko�ach, ale na poduszce magnetycznej. Opr�cz przy�piesze� i zwolnie�, nie poczujemy niczego.

��A zakr�ty?

��Pojazd odpowiednio si� nachyla. Przy pokonywaniu pochy�o�ci utrzymywany za� jest poziom.

��Prowadzenie musi by� do�� trudne � zauwa�y� Baley.

��W pe�ni zautomatyzowane. Kierowca jest robotem.

Baley Wiedzia� ju� wszystko, co chcia� wiedzie�.

��Jak d�ugo to potrwa?

��Godzin�. Podr� samolotem trwa�aby kr�cej, zale�a�o mi jednak na zapewnieniu ci izolacji a solaryjskie samoloty nie Umo�liwiaj� ca�kowitego zamkni�cia wn�trza, jak W poje�dzie, kt�rego u�ywamy.

Taka troskliwo�� zacz�a irytowa� Baleya. Poczu� si� jak dziecko pod opiek� nia�ki, Irytowa� go nawet spos�b m�wienia Daniela. Wydawa�o mu si�, �e zbytnia poprawno�� budowy zda� �atwo mo�e zdradzi� prawdziw� natur� robota. Przez chwal� przygl�da� si� ciekawie R. Danielowi Olivawowi. Robot patrzy� wprost przed siebie, nieporuszony i nie�wiadomy, �e mu si� przygl�daj�. Faktura sk�ry odtworzona by�a idealnie. W�osy i ich rozmieszczenie oddane jak nale�y.

Ruchy mi�ni pod sk�r� by�y absolutnie naturalne. Nie po�a�owano trudu dla cho�by najbardziej wymy�lnych. Baley z w�adnego do�wiadczenia wiedzia�, �e ko�czyny i klatka piersiowa otwieraj� si� wzd�u� niewidocznych szw�w, co umo�liwia naprawy. Wiedzia�, �e pod t� naturalnie wygl�daj�c� sk�r� kryje si� metal i silikon. Wiedzia�, �e m�zg w tej czaszce, to tylko m�zg pozytronowy a �my�li� Daniela s� tylko potokami pozytron�w p�yn�cymi wzd�u� wytyczonych przez wytw�rc� �cie�ek. Czy jednak co� mog�o to zdradzi� oku nieuprzedzonego eksperta?

Drobna nienaturalno�� mowy i zachowania? Pewien bezw�ad emocjonalny? Przesadna doskona�o�� cz�owiecze�stwa?

Szkoda by�o czasu na takie Rozwa�ania. Baley odezwa� si� � Przypuszczam, Danielu, �e przed przybyciem tu zosta�e� wprowadzony w sprawy Solarian. i � Tak, partnerze Eliaszu.

���wietnie. To wi�cej, ni�� zrobiono dla mnie. Czy to du�y �wiat?

���rednica planety wynosi 9500 mil. Jest to zewn�trzna z trzech planet i jedyna zamieszka�a. Klimat i atmosfera przypomina Ziemi�. Ziemi nadaj�cej Si� do uprawy jest tu wi�cej. Zasoby mineralne s� za� mniejsze, ale oczywi�cie mniej intensywnie eksploatowane. �wiat jest samowystarczalny a eksportowi robot�w zawdzi�cza wysoki poziom �ycia.

��A jakie jest zaludnienie?

��Dwadzie�cia tysi�cy ludzi, partnerze Eliaszu, Baley, us�yszawszy to, poprawi� grzecznie � Chcia�e� powiedzie�, dwadzie�cia milion�w, nieprawda�?

Mia� tyle poj�cia o Zaziemskich �wiatach, by wiedzie�, ze cho� niedoludnione, wed�ug ziemskich norm, mia�y �rednio 24 miliony mieszka�c�w.

��Dwadzie�cia tysi�cy ludzi, partnerce Eliaszu � powt�rzy� robot.

��Czy to �wie�o skolonizowana planeta?

��Bynajmniej. Jest niezale�na od dw�ch stuleci, a Zasiedlona od trzech albo wi�cej. Liczba ludno�ci jest utrzymywana celowo na poziomie dwudziestu tysi�cy, jaki Solarianie uwa�aj� za optymalny.

��Jaka; cz�� planety jest zamieszka�a?

��Wszystkie obszary nadaj�ce si� do uprawy.

��Ile to b�dzie w milach kwadratowych?

��Trzydzie�ci milion�w mil kwadratowych � Dla dwudziestu tysi�cy ludzi!

��I dwustu milion�w pozytronowych robot�w, partnerze; Eliaszu.

��Na Jozafata! To oznacza dziesi�� tysi�cy robot�w na jednego cz�owieka!

��To istotnie niezwykle du�o, nawet jak na �wiaty Zaziemskie.

Na nast�pnej z kolei Aurorze przypada tylko pi��dziesi�t robot�w na g�ow�.

��Co pni robi� z tak� mas� robot�w? Po co im tyle �ywno�ci? � �ywno�� nie jest najwa�niejsza. Wa�niejsze jest wydobycie surowc�w, a zw�aszcza produkcja energii.

Baley my�la� o tych wszystkich robotach i czu� si� oszo�omiony.

Dwie�cie milion�w robot�w i tak niewielu ludzi! Roboty musz� dominowa� w krajobrazie planety. Postronny obserwator m�g�by wzi�� Solari� za �wiat robot�w, nie zauwa�y� ludzi.

Czu�, �e musi to zobaczy�. Pami�ta� rozmow� z Minnimem i katastroficzne przepowiednie socjolog�w. Wydawa�y si� odleg�e i nierzeczywiste, pami�ta� jednak. To, co prze�y� po opuszczeniu Ziemi sprawi�o, �e wspomnienie g�osu Minnima, m�wi�cego z ch�odem i precyzj� o rzeczach nieprawdopodobnych, nie zatar�o si�, jednak Baley nazbyt si� ju� z�y� ze swymi obowi�zkami by w ich pe�nieniu mia�o mu przeszkadza� to, �e znalaz� si� na otwartej przestrzeni.

Dane uzyskane od Kosmit�w i ich robota by�y dost�pne ziemskim socjologom. Potrzebne by�y bezpo�rednie obserwacje i jego zadaniem, cho�by i niemi�ym, by�o ich zbieranie.

Przyjrza� si� g�rnej cz�ci pojazdu � Czy to jest kabriolet, Danielu?

��Nie wiem, co masz na my�li, Eliaszu, przykro mi.

��Czy dach pojazdu mo�e by� odsuni�ty, a pojazd otwarty ku niebu? (omal nie powiedzia� odruchowo �kopule�).

��Tak, mo�e.

��Wi�c zr�b to, Danielu. Chc� si�. rozejrze�.

��Przykro mi, ale nie mog� na to pozwoli� � odpowiedzia� powa�nie robot.

Baley os�upia� � S�uchaj, R. Danielu (po�o�y� nacisk na R). Powt�rzmy � rozkazuj� ci opu�ci� dach.

W ko�cu cz�ekokszta�tny czy nie, robot musi wype�nia� polecania Daniel nie poruszy� si� jednak. Powiedzia� � powinienem wyja�ni�, �e moim pierwszym obowi�zkiem jest ci� chroni�. Jest dla mnie oczywiste tak w �wietle moich instrukcji, jak i do�wiadczenia, �e szkodzi ci znalezienie si� na otwartej przestrzeni. Nie mog� ci na to pozwoli�.

Baley poczu�, �e krew uderza mu do g�owy i jednocze�nie u�wiadomi� sobie, �e gniew nie mia�by sensu. To by� robot, a Baley Wiedzia� co m�wi Pierwsze Prawo Robotyki.

Brzmia�o ono: �Robot nie mo�e wyrz�dzi� krzywdy cz�owiekowi ani przez sw� bezczynno�� dopu�ci� do wyrz�dzenia mu krzywdy�.

Wszystko inne w pozytronowym m�zgu robota � jakiegokolwiek robota, na kt�rymkolwiek ze �wiat�w Galaktyki, musia�o przed tym ust�pi�.

Robot musia� oczywi�cie s�ucha� rozkaz�w, z tym jedynym Wszak�e wyj�tkiem. Pos�usze�stwo rozkazom by�o Drugim z kolei Prawem Robotyki.

Brzmia�o ono: �Robot mysi wykonywa� rozkazy cz�owieka, z wyj�tkiem tych, kt�re s� sprzeczne z Pierwszym Prawem�.

Baley zmusi� si� do zachowania spokoju � S�dz�, �e jaki� czas wytrzymam, Danielu.

��Mam wra�enie, �e nie, Eliaszu.

��Pozw�l, �e sam to os�dz�, Danielu.

��Je�li to rozkaz, Eliaszu, nie mog� mu by� pos�uszny.

Baley opad� z rezygnacj� na wy�cie�ane oparcie siedzenia. Nie m�g� zmusi� robota si��. Daniel by� o wiele silniejszy. Zdo�a�by Unieruchomi� Baleya, nie robi�c mu krzywdy.

Baley by� uzbrojony, m�g� zagrozi� Danielowi blasterem, ale nic osi�gn��by niczego, poza chwilowym poczuciem przewagi. Nie by�o sensu grozi� robotowi. Troska o siebie by�a Trzecim dopiero Prawem.

Brzmia�o ono: �Robot powinien dba� o w�asne bezpiecze�stwo, dop�ki nie jest to sprzeczne z Pierwszym i Drugim Prawem�.

Daniel pozwoli�by si� zniszczy� ,gdyby alternatyw� mia�o by� z�amanie Pierwszego Prawa a Baley absolutnie nie �yczy� sobie zniszczenia Daniela.

Chcia� jednak wyjrze� z pojazdu. Czu�, �e musi to zrobi�. Nie m�g� zaakceptowa� stosunk�w typu nia�ka � dziecko.

Przez chwil� my�la� o wymierzaniu blastera we w�asn� g�ow� ,,Otw�rz dach albo si� zestrzel�. Wiedzia� jednak, �e tego nie zrobi.

By�oby to niegodne i nie odpowiada�o mu w najmniejszym stopniu.

Odezwa� si� z rezygnacj� � Czy m�g�by� spyta� kierowc�, jak daleko jeste�my od celu?

��Oczywi�cie, partnerze Eliaszu.

Daniel pochyli� si� i pchn�� d�wigienk�. W tej samej chwili Baley pochyli� si� r�wnie�, wo�anie: � Kierowco! Opu�� dach pojazdu!

Ludzka d�o� prze�o�y�a d�wigni� i pozosta�a na niej. Baley patrzy� z zapartym tchem na Daniela.

Daniel przez chwile nie porusza� si�, jakby popl�ta�y mu si� jego pozytronowe my�li, usi�uj�c dostosowa� si� do nowej sytuacji. Po chwili jego d�o� poruszy�a si�.

Baley przewidzia� ten ruch. Daniel m�g� usun�� jego d�o� z prze��cznika (nie czyni�c mu krzywdy) i zmieni� polecenia.

Odezwa� si� � Nie pozwol� ci usun�� mojej r�ki. Ostrzegam, ze b�dziesz musia� wy�ama� mi palce.

Nie by�a to prawda, Daniel jednak wstrzyma� r�k�. Pozytronowy m�zg musia� por�wna� prawdopodobie�stwa zdarze�, co Wymaga�o chwili zastanowienia.

��Ju� za p�no � powiedzia� Baley.

Wygra�. Dach cofa� si�, a do odkrytego wn�trza pojazdu wpada�o ostre bia�e �wiat�o s�o�ca Solarii. Baley chcia� zamkn�� oczy, w odruchu przera�enia, przem�g� si� jednak. Sta� w ulewie b��kitu i zieleni, w niewiarygodnych ilo�ciach tych barw. Czu� na twarzy pr�d powietrza. Nie m�g� rozr�ni� szczeg��w. Przemkn�o obok co� poruszaj�cego si�. M�g� to by� robot, zwierz�, jaki�, przedmiot uniesiony podmuchem � nie umia� tego powiedzie�. Pojazd min�� to co� zbyt Szybko.

B��kit, ziele�, powietrze, d�wi�ki, ruch � a ponad wszystko spadaj�ce z g�ry w�ciek�e, bezlitosne, przera�aj�ce bia�e �wiat�o, bij�ce z zawieszonej w niebie kuli.

Na u�amek chwili odchyli� g�ow� i spojrza� wprost w s�o�ce Solarii. Patrzy� w nie, nieprzes�oni�te rozszczepiaj�cym �wiat�o szk�em werand na g�rnych poziomach Miasta. Spogl�da� na nagie s�o�ce W tym momencie poczu� na ramionach d�onie Daniela. Poczu�, ze my�li mu si� pl�cz�. Musia� patrze�. Musia� zobaczy� wszystko, co zdo�a zobaczy�. Daniel za� musia� go przed tym powstrzyma�.

Robot nie �mia�by u�y� gwa�tu wobec cz�owieka a jednak Baley czu�, �e d�onie tamtego zmuszaj� go, by usiad�.

Uni�s� ramiona, by odepchn�� tamte bezcielesne d�onie i straci� przytomno��.

Baley zn�w by� w zamkni�tym wn�trzu. Przed oczami falowa�a mu twarz Daniela pokryta czarnymi plamami, kt�re gdy przymyka� oczy stawa�y si� czerwone.

��Co si� sta�o? � spyta�.

��Przykro mi, �e ci� nie ostrzeg�em � odpowiedzia� Danie!.

Patrzenie w s�o�ce szkodzi ludzkim oczom ale mam nadziej�, �e tak kr�tkie na�wietlenie nie sprawi�o wi�kszych szk�d. Musia�em �ci�gn�� ci� w d�, kiedy podnios�e� g�ow�, a ty straci�e� przytomno��.

Baley skrzywi� si�. Pytanie, czy zemdla� z nadmiaru wra�e� (albo ze strachu), czy te� zosta� og�uszony, pozostawa�o bez odpowiedzi.

Nic go nie bola�o.

Powstrzyma� si� od zapytania wprost. Wola� tego nie wyja�nia� � Nie by�o tak �le � powiedzia�.

��Z twego zachowania, Eliaszu, wnosi�bym, �e nie by�o ci przyjemnie.

��Bynajmniej! � upiera� si� Baley. Plamy przed oczami blad�y � �a�uj�, �e tak ma�o widzia�em, za szybko jechali�my. Czy mijali�my robota?

��Mijali�my wiele robot�w. Jedziemy przez sady posiad�o�ci Kinbalda.

��Musz� spr�bowa� jeszcze raz � o�wiadczy� Baley.

��Nie wolno ci. Nie w mojej obecno�ci � odpar� Daniel. Nawiasem m�wi�c, spe�ni�em twoje �yczenie.

��Moje �yczenie?

��Jak pami�tasz, Eliaszu, przed opuszczeniem dachu poleci�e� mi spyta�, jak daleko jeszcze. Pozosta�o dziesi�� mil. Dojedziemy za sze�� minut.

Baley mia� ochot� spyta� Daniela, czy si� nie gniewa, �e zosta� przechytrzony, by zobaczy�, jak zmieniaj� si� doskona�e rysy twarzy tamtego, ale si� powstrzyma�. Daniel odpowiedzia�by, �e nie, nie zdradzaj�c urazy ani irytacji. Pozosta�by jak zawsze ch�odny, powa�ny i niewzruszony.

��W ka�dym razie, Danielu, musz� do tego przywykn�� � powiedzia�.

Robot spojrza� na partnera � O czym m�wisz?

��Na Jozafata! O tym � o �wiecie na zewn�trz, o planecie!

��Nie b�dziesz musia� wygl�da� na zewn�trz � odpowiedzia� Daniel, jakby uwa�a� spraw� za zako�czon�, � Zwalniamy, Eliaszu.

Chyba dojechali�my. Trzeba b�dzie poczeka� na po��czenie r�kawem z mieszkaniem, kt�re b�dzie nasz� baz� operacyjn�.

��R�kaw jest niepotrzebny, Danielu. Je�li mam pracowa� na zewn�trz, im, pr�dzej b�d� to mia� za sob�, tym lepiej.

��Nie ma powodu, �eby� mia� pracowa� na zewn�trz, Eliaszu�, Robot chcia� jeszcze co� powiedzie�, ale Baley uciszy� go stanowczym ruchem r�ki.

Nie mia� ochoty by� pocieszanym, uspakajanym i zapewnianym, �e wszystko b�dzie dobrze i �e b�dzie pod dobr� opiek�. Chcia� tylko zapewnienia, �e b�dzie m�g� troszczy� si� sam o siebie i wype�nia� swe zadanie.

Trudno by�o znie�� widok otwartej przestrzeni. Mog�oby si�okaza�, �e w krytycznej chwili zabraknie mu odwagi, by stawi� temu czo�a, nawet za cen� utraty reputacji a mo�e i bezpiecze�stwa Ziemi.

Na t� my�l twarz jego przybra�a zaci�ty wyraz. Jeszcze zmierzy si� z powietrzem, s�o�cem i przestrzeni�.

Eliasz Baley czu� si�, jak mieszkaniec ma�ego Miasta, dajmy n to Helsinek, odwiedzaj�cy Nowy Jork i z l�kiem licz�cy jego poziomy. Przypuszcza�, �e �mieszkanie� to co� w rodzaju apartamentu by�o jednak inaczej. Przechodzeniu z pokoju do pokoju nie by�o ko�ca. Szczelnie zas�oni�te panoramiczne okna nie przepuszcza�y ani odrobiny �wiat�a dziennego. Pokoje, do kt�rych wchodzili, roz�wietla�y si� w ciszy i r�wnie cicho gas�y po ich wyj�ciu.

��Ile tych pokoi! � dziwi� si� Baley � To istne ma�e masto, Danielu.

��Mo�naby tak pomy�le�, Eliaszu � zgodzi� si� ze spokojem Daniel.

Wszystko tu wygl�da�o dziwnie. Po co by�o upycha� w jednym domu z nim a� tylu kosmit�w?

��Ilu b�d� mia� wsp�mieszka�c�w? � spyta�.

��B�d�, oczywi�cie, ja i roboty.

��Powinienem powiedzie� �Ja i inne roboty� � pomy�la� Baley.

Zauwa�y�, �e Daniel gra rol� cz�owieka nawet wtedy, gdy s� sami.

Ta my�l zaraz ust�pi�a innej � Roboty. � Ilu b�dzie ludzi?!

��Nie b�dzie ludzi, Eliaszu.

Weszli w�a�nie do pokoju wype�nionego od pod�ogi do sufitu ksi��kofilmami. Trzy czytniki z du�ymi dwudziestoczterocalowymi ekranami sta�y w trzech k�tach pokoju a ekran przestrzenny zajmowa� czwarty.

Baley rozgl�da� si� z irytacj� � Czy wyrzucono wszystkich mieszka�c�w, �ebym m�g� swobodnie obija� si� w tym mauzoleum?

��To mieszkanie jest przeznaczone dla ciebie. Na Solarii zwyczajowo mieszka si� samotnie.

��I wszyscy maj� takie mieszkania?

��Wszyscy.

��Po co im tyle pokoi?

��Ka�dy pok�j ma inne przeznaczenie. To jest biblioteka. Jest te� sala koncertowa, sala gimnastyczna, kuchnia, jadalnia, piekarnia, magazyn sprz�tu, warsztaty i miejsca postoju robot�w, dwie sypialnie.

��Wystarczy! Sk�d to wiesz?

��To cz�� zestawu informacji, kt�ry mi przekazano na Aurorze � odpar� bez namys�u Daniel.

��Na Jozafata! A kto si� tym wszystkim zajmuje? � Zatoczy� r�k� ko�o.

��Domowe roboty, przydzielone do twojej osoby. B�d� dba�y o twoj� wygod�.

��To wszystko nie jest mi potrzebne � powiedzia� Baley. Mia� ochot� usi���, nie i�� dalej. Mia� do�� ogl�dania pokoi.

��Mo�emy przebywa� w jednym pokoju, je�li tego sobie �yczysz, Eliaszu. Liczono si� z t� mo�liwo�ci�, niemniej jednak zdecydowano si� zbudowa� ten dom, zgodnie ze zwyczajem Solarii.

��Zbudowa�?! � Baley wytrzeszczy� oczy. � Chcesz powiedzie�, �e zbudowano to dla mnie? Specjalnie dla mnie?

��Ca�kowita robotyzacja�

��Tak, wiem, co chcesz powiedzie�! A co z tym zrobi�, kiedy zamkniemy spraw�?

��Rozbior�, jak s�dzi�.

Baley zacisn�� wargi. Oczywi�cie rozbior�. Wznosi� t� ogromn� budowl� na u�ytek jednego Ziemianina a potem zlikwidowa� wszystko, czego dotyka�. Wyja�owi� ziemi�, na kt�rej sta�, powietrze kt�rym oddycha�. Pozornie silni kosmici maj� dziecinne l�ki � Daniel wydawa� si� czyta� w jego my�lach. Powiedzia� � mo�e ci si� wydaje Eliaszu, �e zniszcz� dom by unikn�� zarazy. Nie my�l tak. Kosmici a� tak bardzo nie boj� si� chor�b. Budowa tego domu nie kosztowa�a ich wiele, k�opot z rozbi�rk� te� b�dzie niewielki. Chodzi jednak o to, �e musia�a to by� budowla tymczasowa. Stoi w posiad�o�ci Hannisa Gruera a w ka�dej posiad�o�ci wolno wznosi� tylko jeden dom � rezydencje w�a�ciciela. Ten dom zbudowano ze specjalnym pozwoleniem i w okre�lonym celu. B�dziemy tu mieszka� do czasu wype�nienia naszej misji.

��Kto to jest Hannis Gruer? � spyta� Baley, � Szef s�u�by bezpiecze�stwa Solarii. Powinni�my si� z nim zobaczy�.

��Powinni�my? Na Jozafata, Danielu, czy wreszcie czego� si� dowiem? Jak dot�d poruszam si� w pr�ni i wcale mi si� to nie podoba. R�wnie dobrze m�g�bym wraca� na ziemi�. M�g�bym.

Poczu� �e wpada w z�o��. Opanowa� si�. Daniel kt�ry czeka� spokojnie a� b�dzie m�g� Nabra� g�os powiedzia� � Przykro mi, �e ci� to zdenerwowa�o. Wygl�da na to, �e mam wi�cej wiadomo�ci o Solarii ni� ty, ale moja wiedza o morderstwie jest r�wnie ograniczona.

Dyrektor Gruer powie nam wszystko, co trzeba. Tak to zorganizowa� rz�d Solarii.

��Dobrze, jed�my do tego Gruera. Czy to daleko? � Baley skrzywi� si� na my�l o podr�y i poczu� znajomy ucisk w piersi.

��Podr� nie b�dzie konieczna Eliaszu. Dyrektor Gruer oczekuje nas w sali spotka�.

��Jest i sala spotka�! � mrukn�� Baley a g�o�no spyta� � czy ju� nas oczekuje?

��Tak s�dz�.

��Chod�my wi�c, Danielu.

Hannis Gruer by� �ysy i to zupe�nie. Nie mia� na g�owie ani jednego w�oska. Baley prze�kn�� �lin� i stara� si� niezbyt grzecznie, ale bez powodzenia, odwraca� wzrok od rozm�wcy. Ziemskie wyobra�enia o Kosmitach by�y zupe�nie inne. Kosmici, niekwestionowani w�adcy Galaktyki, byli wysocy, opaleni, ciemnow�osi, przystojni, barczy�ci i arystokratyczni. Kr�tko m�wi�c wygl�dali jak R. Daniel Olivaw, z tym, �e byli w dodatku lud�mi.

Kosmici, kt�rych przys�ano na Ziemi� najcz�ciej tak w�a�nie wygl�dali, zapewne specjalnie ich dobierano.

Oto jednak by� Kosmita, kt�ry z wygl�du m�g� by� Ziemianinem. By� �ysy. Mia� krzywy nos. Nieznacznie skrzywiony, ale u Kosmity nawet drobna nieregularno�� rzuca�a si� w oczy.

��Dzie� dobry panu � powiedzia� Baley. � Przepraszam, �e kazali�my na siebie czeka�.

Grzeczno�� nie zaszkodzi. Mieli przecie� wsp�pracowa�.

Mia� ochot� przej�� przez pok�j (�miesznie du�y i u�cisn�� r�k� tamtego, powstrzyma� si� jednak i to bez wysi�ku. Kosmita z pewno�ci� nie ucieszy�by si� z takiego powitania: mia�by d�o� pokryt� ziemskimi bakteriami.

Gruer siedzia� z powa�n� min�, tak daleko od Baleya, jak tylko m�g�. R�ce ukry� w d�ugich r�kawach a w nozdrzach mia� pewnie filtry, chocia� Baley nie dostrzega� ich.

Wydawa�o mu si� nawet, �e Gruer rzuci� na Daniela pe�ne dezaprobaty spojrzenie jakby chcia� powiedzie�, �e trzeba mie� �le w g�owie, by stawa� przy Ziemianinie.

Oznacza�oby to, �e Gruer nie by� wtajemniczony. Nagle Baley spostrzeg�, �e Daniel stoi w pewnej od niego odleg�o�ci, dalej ni� zwykle.

Ale� tak! Gdyby sta� zbyt blisko, Gruer nabra�by podejrze�. Daniel chcia�, by go wzi�to za cz�owieka.

Gruer przem�wi� przyjaznym tonem, ^wracaj�c wzrok, jakby mimowolnie, ku Danielowi � Nie czeka�em d�ugo. Witam pan�w na Solarii. Czy wygodnie panom?

��Najzupe�niej wygodnie, dzi�kuj� � odpowiedzia� Baley. Przez chwil� zastanawia� si�, czy etykieta nie wymaga by Daniel jako Kosmita m�wi� co� w imieniu ich obu, ale odrzuci� t� mo�liwo��.

Na Jozafata! To jego poproszono o prowadzenie �ledztwa. Daniela przydzielono mu do pomocy. W tym stanie rzeczy Baley nie m�g� gra� drugorz�dnej roli, zw�aszcza przy robocie, cho�by to nawet by� taki robot jak Daniel.

Daniel nie zabiega� jednak o pierwsze�stwo, a Gruer nie okaza� zdziwienia ani niezadowolenia, wr�ci� si� teraz do Baleya.

��Nie powiedziano panu dot�d niczego, agencie, o przest�pstwie, w sprawie kt�rego proszono pana o przybycie. Musia�o to chyba pana dziwi�? � Odrzuci� r�kawy, splataj�c palce r�k � Nie usi�d� panowie?

Gdy usiedli, Baley odpowiedzia� � Istotnie. Byli�my zdziwieni � Zauwa�y�, �e Gruer nie nosi r�kawiczek.

Gruer kontynuowa� � By�o to celowe, agencie. Chcieli�my, by przyby� pan tu ze �wie�� wra�liwo�ci�. Udost�pnimy panu kompletne sprawozdanie z badania szczeg��w przest�pstwa. Obawiam si�, �e przy pa�skim do�wiadczeniu uzna pan wyniki naszego dochodzenia za �miesznie ubogie. Na Solarii nie ma policji.

��Nie ma w og�le policji? � zdumia� si� Baley.

Gruer u�miechn�� si� i wzruszy� ramionami � widzi pan, tu nie ma przest�pstw. Ludno�� jest nieliczna i rozproszona. Nie ma okazji do pope�nienia przest�pstw, nie ma wi�c potrzeby utrzymywania policji.

��Rozumiem. Pope�niono jednak przest�pstwo.

��To prawda, ale jest to pierwsze od dw�ch stuleci przest�pstwo tego rodzaju.

��To pech, �e musicie zacz�� od morderstwa.

��Tak, to pech. Tym wi�kszy, �e ofiar� pad� cz�owiek nie do zast�pienia. Niepowetowana strata. Przy tym by�o to wyj�tkowo brutalne morderstwo.

��Przypuszczam, �e osoba mordercy nie jest znana � powiedzia� Baley (gdyby tak nie by�o, po co �ci�galiby ziemskiego detektywa?) Gruer mia� dziwny wyraz twarzy. Spojrza� na Daniela, kt�ry siedzia� bez ruchu, przys�uchuj�c si�. Baley wiedzia�, �e Daniel potrafi odtworzy� ka�d� us�yszan� rozmow�, oboj�tnie jak d�ugo by trwa�a. By� maszyn� rejestruj�c�, kt�ra chodzi�a i m�wi�a jak cz�owiek.

Czy Gruer o tym wiedzia�?

��Nie mog� powiedzie�, �e morderca jest nieznany. Mog�a to zrobi� w istocie tylko jedna osoba.

��Chce pan zapewne powiedzie�, �e tylko jedna osoba mo�e by� o to podejrzana?

Baley nie przepada� za mistrzami dedukcji, kt�rzy nie ruszaj�c si� z fotela i u�ywaj�c wy��cznie szarych kom�rek osi�gali ca�kowit� pewno��.

Gruer pokr�ci� g�ow� � W gr� wchodzi tylko jedna osoba. Inne mo�liwo�ci s� wykluczone.

��Wykluczone?

��Tak w�a�nie jest, zapewniam pana.

��Wi�c nie ma problemy � Przeciwnie. Jest problem. Ta jedna osoba r�wnie� nie mog�a tego zrobi�.

��Czyli nikt nie m�g� tego zrobi� � stwierdzi� ch�odno Baley � A jednak to si� sta�o. Rikain Delmarre nie �yje.

Nareszcie co�! � pomy�la� Baley � Na Jozafata! Pozna�em nazwisko ofiary.

Wyci�gn�� notes i z namaszczeniem! zaczai notowa�, cz�ciowo po to, by ukry� �e obok siedzi mechanizm rejestruj�cy.

��Jak si� pisze to nazwisko?

Gruer przeliterowa�.

��Zaw�d?

��Fetolog.

Baley zanotowa� to. � Kto m�g�by opisa� mi okoliczno�ci przest�pstwa. Wola�bym relacje z mo�liwie pierwszej r�ki.

Gruer u�miechn�� si� pos�pnie, jego spojrzenie pobieg�o ku Danielowi i wr�ci�o do Baleya � Jego �ona, agencie.

��Jego �ona?

��Tak. Nazywa si� Gladia. � Gruer wym�wi� to imi� rozdzielaj�c je na trzy sylaby.

��Czy maj� dzieci? � Baley nie s�ysz�c odpowiedzi podni�s� wzrok znad notatnika � Czy maj� dzieci?

Gruer zrobi� kwa�n� min�. Wygl�da�, jakby �le si� czu�. Wreszcie powiedzia� � Prawd� m�wi�c, nie wiem.

��Jak to?

�� W ka�dym razie � m�wi� szybko Gruer s�dz�, ze powinien pan od�o�y� dzia�anie do jutra. Wiem, prosz� pana, �e ma pan za sob� ci�k� podr�, �e jest pan zm�czony i zapewne g�odny.

Baley chcia� zaprzeczy�, u�wiadomi� sobie jednak, �e perspektywa posi�ku wydaje mu si� bardzo poci�gaj�ca. Spyta� � Czy nie zjad�by pan z nami? � Nie przypuszcza� jednak by Gruer jako Kosmita przyj�� zaproszenie (A jednak zdoby� si� na �prosz� pana!� zamiast �agencie!�, to ju� by�o co�).

���a�uj�, ale wzywaj� mnie obowi�zki � odpowiedzia�, zgodnie z oczekiwaniem Gruer � Musze pan�w opu�ci�.

Baley wsta�. Grzeczno�� wymaga�a, by odprowadzi� Gruera do drzwi. Nie by�o mu jednak pilno znale�� si� na progu otwartej przestrzeni a przy tym me wiedzia� gdzie s� drzwi. Sta� tak, nie wiedz�c co zrobi�.

��Pa�skie roboty wiedza, jak mnie znale�� gdyby chcia� pan ze mn� m�wi�. Do zobaczenia! � Gruer z u�miechem skin�� g�ow� I znikn��.

Baleyowi wydar� si� okrzyk.

Nie by�o Gruera, ani krzes�a na kt�rym siedzia�. B�yskawicznej przemianie uleg�a te� �ciana za plecami Gruera i pod�oga pod jego stopami.

Daniel odezwa� si� � Nie by� tu we w�asnej osobie. To by� tr�jwymiarowy obraz. S�dzi�em, �e wiesz. Macie takie rzeczy na Ziemi.

��Nie takie, jak to � wymamrota� Baley.

Tr�jwymiarowe obrazy na Ziemi zamyka�y si� w sze�ciennym polu si�owym, kt�re po�yskiwa�o w tle a sam obraz lekko migota� Na Ziemi nie mo�na by�o pomyli� obrazu z rzeczywisto�ci�. Tu natomiast�

Nic dziwnego, �e Gruer nie nosi� r�kawiczek. Nie by�y mu ta� potrzebne filtry w nozdrzach.

��Czy chcia�by� teraz co� zje��, Eliaszu? � spyta� Daniel.

Obiad by� nowym do�wiadczeniem. Pojawi�y si� roboty. Jeden nakry� do sto�u. Drugi przyni�s� potrawy.

��Ile ich jest w tym domu, Danielu?

��Oko�o pi��dziesi�ciu, Eliaszu.

��Czy b�d� tak sta� dop�ki nie sko�czymy obiadu? � Jeden z robot�w stan�� w k�cie a jego po�yskuj�ca twarz z �arz�cymi si� oczami zwr�cona by�a ku Baleyowi.

��To jest w zwyczaju, na wypadek gdyby�my potrzebowali jego us�ug � wyja�ni� Daniel. � Je�li sobie tego nie �yczysz, ka� mu po prostu odej��.

��Baley wzruszy� ramionami � Niech sobie stoi.

W normalnych okoliczno�ciach uzna�by jedzenie za wy�mienite, teraz jednak jad� machinalnie. Mimochodem zauwa�y�, �e Daniel r�wnie� je r�wnie beznami�tnie. P�niej b�dzie musia�, oczywi�cie opr�ni� worek w kt�rym magazynowa� �zjedzon�� �ywno��. Daniel wci�� si� maskowa�.

��Czy na zewn�trz jest ju� noc? � spyta� Baley.

��Tak, ju� noc � potwierdzi� Daniel.

Baley z pos�pn� min� przygl�da� si� ��ku. By�o zbyt du�e. Ca�a sypialnia by�a zbyt du�a. Nie by�o pled�w do przykrycia. Prze�cierad�a nie dawa�y poczucia izolacji.

Mia� ju� za sob� do�wiadczenie z k�piel� w kabinie natryskowej, do kt�rej wchodzi�o si� z sypialni � szczyt luksusu a jednak czemu� wydawa�o mu si� to niezdrowe.

��Jak zgasi� �wiat�o? � spyta�. Oparcie ��ka jarzy�o si� � �agodnym blaskiem, zapewne dla wygody przy czytaniu, nie mia� jednak nastroju.

��Zga�nie, kiedy u�o�ysz si� do snu.

��Roboty czuwaj�, nieprawda�?

��To ich zaw�d.

��Na Jozafata!, czy Solarianie robi� co� w�asnor�cznie? mrukn�� Baley � Ciekaw jestem dlaczego �aden robot nie wyszorowa� mi plec�w pod natryskiem?

��Zrobi�by to, gdyby� za��da� � odpowiedzia� z powag� Daniel.

A co do Solarian, robi�, na co maj� ochot�. Roboty nie robi� niczego, na co im nie pozwolono, z wyj�tkiem oczywi�cie czynno�ci, kt�re musz� by� wykonane dla dobra cz�owieka.

��Aha. Dobranoc Danielu.

��B�d� w drugiej sypialni, Eliaszu. Gdyby� w nocy czego� potrzebowa��

��Wiem, w stoliku jest p�ytka kontaktowa. Wystarczy jej dotkn��. Ja te� si� zjawi�.

Sen odbieg� Baleya. Wyobra�a� sobie dom, w kt�rym przebywa�, ryzykownie balansuj�cy na samej powierzchni planety i pustk� kt�ra niby jaki� potw�r czyha�a na zewn�trz, Jego mieszkanie na Ziemi � jego wygodne ciasne mieszkanie mie�ci�o si� po�r�d wielu innych. Dziesi�tki poziom�w i tysi�ce ludzi dzieli�y go od powierzchni.

M�wi� sobie, �e nawet na Ziemi ludzie �yj� na najwy�szym poziomie, w bezpo�redniej blisko�ci otwartej przestrzeni. Pewnie! Dlatego te� czynsze by�y tam niskie.

Potem pomy�la� o Jessie oddalonej o tysi�ce lat �wietlnych. Zapragn�� wyskoczy� z ��ka, zebra� si� i i�� do niej. My�li mu si� m�ci�y. Gdyby tylko by� jaki� tunel, mi�y, bezpieczny tunel wydr��ony w bezpiecznej solidnej skale miedzy Solaria a Ziemi�, m�g�by nim i�� i i��

M�g�by wr�ci� na Ziemi�, do Jessie, do wyg�d i bezpiecze�stwa.

Bezpiecze�stwa.

Baley otworzy� oczy. Mi�nie ramion napi�y si� na �okciu, nie zdaj�c sobie z tego sprawy.

Bezpiecze�stwo! Ten cz�owiek, Hannis Gruer, by�, wed�ug tego, co m�wi� Daniel, szefem s�u�by bezpiecze�stwa Solarii. Co to oznacza�o? Je�li to samo, co na Ziemi, a tak z pewno�ci� musia�o by�, Gruer odpowiada� za ochron� Solarii przed inwazj� z zewn�trz i dzia�alno�ci� wywrotow�.

Dlaczego zainteresowa� go przypadek morderstwa?

Czy dlatego, �e na Solarii nie by�o policji a Departament Bezpiecze�stwa najbardziej by� do niej podobny?

Wygl�da�o na to, �e Gruer dobrze si� czu� przy Baley, by�y jednak ukradkowe spojrzenia, rzucane na Daniela.

Czy Gruer w�tpi� w intencje Daniela?

Baleyowi kazano mie� oczy otwarte i by�o bardzo prawdopodobne, �e Daniel takie same instrukcje otrzyma�.

Podejrzenie o szpiegostwo by�oby rzecz� naturaln�. Na tym polega� zaw�d Gruera. Nie musia� przy tym nazbyt obawia� si� Baleya, Ziemianina, przedstawiciela najmniej znacz�cego �wiata Galaktyki.

Daniel jednak pochodzi� z Aurory, najstarszego, najwi�kszego i najpot�niejszego z Zaziemskich �wiat�w. To zmienia�o posta� rzeczy.

Baley przypomnia� sobie, �e Gruer nie odezwa� si� ani s�owem do Daniela.

Dlaczego przy tym Daniel tak starannie udaje cz�owieka? Baley t�umaczy� to sobie poprzednio pr�no�ci� jego projektant�w z Aurory, teraz jednak wydawa�o si� to zbyt prostym wyja�nieniem. Musia�y istnie� powa�niejsze powody.

Cz�owiek m�g� si� spodziewa� uprzejmego traktowania i uznania nietykalno�ci dyplomatycznej, robot nie m�g�. Dlaczego jednak Aurora nie przys�a�a po prostu cz�owieka? Odpowied� nasuwa�a si� natychmiast. Prawdziwy Kosmita z Aurory nie by�by zdolny przebywa� zbyt d�ugo i zbyt blisko z Ziemianinem.

Je�eli za� wszystko to by�o prawd�, czemu to pojedyncze morderstwo uznawano za tak wa�ne, �e Solaria musia�a pozwoli� na przyjazd Ziemianina i mieszka�ca Aurory?

Baley czuj si� jak w pu�apce.

Wp�dzi�a go w t� solaria�sk� pu�apk� konieczno�� � Ziemia by�a zagro�ona musia� wype�nia� obowi�zek. Trudno mu by�o znie�� nowe otoczenie, ci��y�a odpowiedzialno��. Na dodatek zosta� wpl�tany w jaki� konflikt mi�dzy Kosmitami, kt�rego natury nie rozumia�.

Zasn�� w ko�cu. Nie pami�ta� chwili, w kt�rej zapad� w sen. W jaki� czas potem my�li jego zacz�y b��dzi�, oparcie ��ka zaja�nia�o a ch�odne �wiat�o dnia zala�o sufit Spojrza� na zegarek.

Min�o wiele godzin. Prowadz�ce dom roboty uzna�y widocznie, �e pora wstawa� i podj�y stosowne dzia�ania.

Zastanawia� si�, czy obudzono te� Daniela, ale zaraz u�wiadomi� sobie, �e �Daniel nie sypia. Czy jednak udaje, �e �pi, czy si� rozbiera, wk�ada pi�am�?

��Dzie� dobry, partnerze Eliaszu � Daniel wszed� jak na � zawo�anie.

Robot by� kompletnie ubrany, twarz mia� spokojn�. � Czy dobrze spa�e�? � spyta�.

��Tak, odpowiedzia� kr�tko Baley � a ty?

Wsta� z ��ka i podrepta� do �azienki. Zawo�a� � Gdyby robot przyszed� mnie goli�, ode�lij go! Nawet kiedy ich nie widz�, dzia�aj� mi na nerwy.

Przy goleniu przygl�da� si� swej twarzy w lustrze, dziwi�c si� troch�, �e wygl�da zupe�nie tak samo, jak na Ziemi. Gdyby� ten obraz w lustrze by� drugim Ziemianinem, u kt�rego m�g�by zasi�gn�� rady! Gdyby� m�g� pogodzi� si� z tym, czego si� ju� zd��y� dowiedzie�, cho� niewiele tego by�o.

��Za ma�o, prosz� wi�cej! � mrukn�� do lustra.

Wyszed� wycieraj�c twarz. Wci�gn�� spodnie na �wie�� bielizn� (roboty pomy�la�y o wszystkim, niech je diabli).

��Czy m�g�by� mi odpowiedzie� na par� pyta�, Danielu?

��Wiesz, Eliaszu, ze robi� to zgodnie z m� najlepsz� wiedz�.

��Albo zgodnie z otrzymanymi instrukcjami � pomy�la� Baley.

Spyta� � Dlaczego na Solarii �yje tylko dwadzie�cia tysi�cy ludzi?

��Tak po prostu jest � odpowiedzia� Daniel. � To stan faktyczny, wynik oblicze�.

��Zgoda, omijasz jednak sedno sprawy. Sk�d wi�c wzi�o si� te dwadzie�cia tysi�cy? M�wi�e�, �e Solarianie uwa�aj� t� liczb� za optymaln�. Dlaczego tak uwa�aj�?

��Taki maj� spos�b �ycia.

��Masz na my�li to, �e kontroluj� liczb� urodzin?

��Tak.

��I pozwalaj� by planeta by�a niezaludniona? � Baley uczepi� si� tego punktu, bo nie bardzo mia� o co pyta�. Liczba ludno�ci nale�a�a do nielicznych udost�pnionych mu danych.

��Planeta nie jest niezaludniona � odpowiedzia� Daniel. Jest podzielona na posiad�o�ci, z kt�rych ka�d� rz�dzi Solarianin.

��Czy to znaczy, �e ka�dy �yje w swojej posiad�o�ci? Dwadzie�cia tysi�cy posiad�o�ci, a w ka�dej Solarianin?

��Posiad�o�ci jest nieco mniej. Wdowy dziedzicz� je po zmar�ych m�ach.

��I nie ma �adnych Miast? � Dreszcz przeszed� Baleya.

���adnych, Eliaszu. �yj� w rozproszeniu i nigdy si� ze sob� nie widuj�, chyba tylko w nadzwyczajnych wypadkach.

��Spo�ecze�stwo pustelnik�w?

��Tylko w pewnym sensie.

��Jak to?

��Wczoraj dyrektor Gruer odwiedzi� ci� w stereowizji. W ten w�a�nie a nie inny spos�b odwiedzaj� si� Solarianie.

Baley utkwi� wzrok w Danielu � Czy to dotyczy i nas? Spodziewaj� si�, �e tak b�dziemy post�powa�?

��Zgodnie ze zwyczajem tego �wiata.

��Jak wiec mam prowadzi� �ledztwo? A je�li zechc� z kim� si� widzie�?

��Z tego domu, Eliaszu, mo�esz po��czy� si� przez stereowizj� i ka�dym mieszka�cem planety. Nie b�dzie z tym problem�w. Oszcz�dzi ci to k�opotu z wychodzeniem z domu. Dlatego w�a�nie m�wi�em, kiedy tu przybyli�my ,�e nie b�dziesz musia� przyzwyczaja� si� do otwartej przestrzeni. Dobrze si� sk�ada, bo ka�dy inny uk�ad by�by dla ciebie gorszy.

��Sam os�dz�, co b�dzie dla mnie gorsze � o�wiadczy� Baley. Musz� przede wszystkim pom�wi� z t� Gladi�, �on� zamordowanego. Je�li ten system stereo nie wystarczy, z�o�� jej wizyt� osobi�cie. To moja nieodwo�alna decyzja.

��Zobaczymy, co b�dzie najlepsze i mo�liwe do wykonania odpowiedzia� dyplomatycznie Daniel � a teraz ka�� poda� �niadanie � odwr�ci� si� by wyj��.

Baley patrzy� za nim z rozbawieniem. Daniel Olivaw odgrywa� szefa. Mo�e mia� instrukcje, by nie pozwoli� Baleyowi dowiedzie� si� za wiele, ale to Baley mia� w r�kawie asa atutowego.

Tamten by� w ko�cu tylko R. Danielem. Wystarczy�oby powiedzie� Gruerowi, czy komukolwiek innemu, �e Daniel nie jest cz�owiekiem a robotem.

Z drugiej strony to, �e Dan Lei udawa� cz�owieka mog�o by� u�yteczne. Nie musi zaraz zagrywa� asem. Czasem lepiej mie� go w r�ku.

��Patrz i czekaj! � powiedzia� sobie i poszed� na �niadanie za Danielem.

��I co z nasz� stereowizyt�? � spyta� Baley.

��Za�atwione, Eliaszu � odpowiedzia� Daniel, dotykaj�c jednej z p�ytek kontaktowych. Natychmiast pojawi� si� robot.

Baley zastanawia� si� ,sk�d si� one bior�. Gdy w�drowa�o si� labiryntem niezamieszka�ych pomieszcze� tego domu, nie spotyka�o si� �adnych robot�w. Czy usuwa�y si� z drogi przy zbli�aniu si� cz�owieka? A mo�e ostrzega�y si� wzajemnie? W ka�dym razie, na ka�de wezwanie, kt�ry� z nich pojawia� si� bezzw�ocznie.

Baley przyjrza� si� nowoprzyby�emu robotowi. Na jego g�adkiej matowo-szarej powierzchni tylko szachownica na prawym ramieniu by�a kolorowa. Bia�e i ��te kwadraty (a raczej srebrne i z�ote, bo metalowe) rozmieszczone by�y w jakim� skomplikowanym porz�dku.

��Zaprowad� nas do sali zebra� � poleci� Daniel.

Robot sk�oni� si� i bez s�owa zawr�ci�.

��Chwileczk�, ch�opcze! Jak ci na imi� � zapyta� Baley.

Robot zwracaj�c si� do Baleya, odpowiedzia� natychmiast. � Nie mam imienia, panie. M�j numer seryjny � dotkn�� metalowym paltem p�ytki na ramieniu � jest ACX-2745.

Daniel i Baley przeszli do du�ej sali,, w kt�rej dzie� przedtem Siedzia� na swym krze�le Gruer. Czeka� tam na nich z mechaniczn� cierpliwo�ci� kolejny robot. Pierwszy uk�oni� si� i wyszed�.

Baley mia� okazj�, by por�wna� naramienne p�ytki obu robot�w, gdy pierwszy z nich pochyla� si� w uk�onie. Srebrno-z�oty wz�r by� odmienny. Szachownica liczy�a trzydzie�ci sze�� p�l. Liczba mo�liwych uk�ad�w wynosi�a wi�c 236 czyli siedemdziesi�t miliard�w.

Wi�cej, ni� trzeba.

��Najwyra�niej ka�dy robot wykonuje tylko jedn� czynno��.

Jeden nas tu przyprowadzi�, drugi obs�uguje aparatur�.

��Specjalizacja robot�w jest na Solarii daleko posuni�ta, Eliaszu � Nic dziwnego, je�li ich tyle jest. � Baley spojrza� na drugiego robota. Niczym, opr�cz p�ytki naramiennej nie r�ni� si� od pierwszego � Tw�j numer seryjny?

��ACC-1129, panie.

��B�d� ci m�wi� �ch�opcze�. Chce rozmawia� z pani� Gladi� Delmarre, wdow� po zmar�ym Rikainie Delmarre � czy mamy jej adres, Danielu?

��Nie s�dz�, �eby dodatkowe informacje by�y potrzebne � odpowiedzia� uprzejmie Daniel. � Je�li wolno mi zapyta� robota�

��Zostaw to mnie � rzek� Baley � Czy wiesz, ch�opcze, jak si� skontaktowa� z t� dam�? � Tak, panie. Znam kody ��czno�ci wszystkich pa�stwa. W tym o�wiadczeniu nie by�o dumy. By�o to proste stwierdzenie faktu, jak na przyk�ad: .,Jestem z metalu, panie�.

��To nic niezwyk�ego, Eliaszu. Wystarczy wprowadzi� do pami�ci dziesi�� tysi�cy numer�w, a to niewielka liczba.

Baley skin�� g�ow� � A je�li przypadkiem istnieje wi�cej ni� jedna Gladia Delmarre? Mo�e zaj�� pomy�ka.

��Co pan rozka�e? � Robot, zadawszy to pytanie sta� w bezruchu.

��Ten robot nie zrozumia� chyba twego pytania � zauwa�y� Daniel � S�dz�, �e na Solarii nazwiska si� nie powtarzaj�. Rejestruje si� je przy narodzinach i nie mo�na ich przybra�, dop�ki s� u�ywane.

��W porz�dku � zgodzi� si� Baley � Z ka�d� minut� uczymy si� czego� nowego. A teraz ch�opcze, wyt�umacz mi, jak dzia�a ten sprz�t, podaj mi kod ��czno�ci, czy jak to tam nazywasz i zmykaj.

Robot przyswaja� to sobie przez chwil�, zanim odezwa� si� � Czy �yczy pan sobie nawi�za� ��czno�� osobi�cie, prosz� pana?

��Zgadza si�.

Daniel dotkn�� r�kawa Baleya � Pozw�l Eliaszu�

��O co znowu chodzi?

��My�l�, �e robotowi �atwiej uda si� nawi�za� ��czno��. To jego specjalno��.

��Nie w�tpi�, �e zrobi�by to lepiej. Ja mog� co� popl�ta� � Baley zmierzy� spojrzeniem Daniela � mimo to wol� nawi�za� ��czno�� osobi�cie. Wyda�em polecenie, czy nie?

��Wyda�e�, Eliaszu. Twoje polecenie zgodne z Pierwszym Prawem b�d� wykonywane. Je�li jednak pozwolisz chcia�bym ci udzieli� stosownej informacji o robotach Solaria�skich. S� one daleko bardziej wyspecjalizowane ni� roboty innych �wiat�w. Chocia� ich psychika pozwala na wykonywanie wielu r�nych czynno�ci, s� one ukierunkowane na jeden ich rodzaj. Wykonywanie czynno�ci nie zwi�zanych z ich specjalno�ci� powoduje powstawanie silnych napi�� zwi�zanych z zastosowaniem Trzech Praw. Z kolei nie wykonywanie obowi�zk�w do kt�rych s� powo�ane, wprowadza r�wnie� w u�ycie Trzy Prawa.

��M�j bezpo�redni rozkaz uruchamia Drugie Prawo � nieprawda�?

��To prawda. Powstaj�ce napi�cie jest jednak �nieprzyjemne� dla robota. Solarianin prawie nigdy nie wtr�ca si� do sta�ych czynno�ci robot�w. Nie interesuje go to i nie odczuwa takiej potrzeby.

��Czy pr�bujesz mi wm�wi�, Danielu, �e uczucia robota zostan� zranione gdy cz�owiek wykona jego prac�?

��Wiesz Eliaszu, ze b�l w ludzkim rozumieniu tego s�owa nie stosuje si� do reakcji robot�w.

��A wi�c o co chodzi?

��Wra�enie, kt�rego doznaje robot jest jednak dla niego r�wnie dezorganizuj�ce jak b�l dla cz�owieka, o ile mog� s�dzi�.

��Ale ja nie jestem Solarianinem. Jestem Ziemianinem. Nie znosz�, gdy robot robi to, co chc� zrobi� sam.

��We� jednak pod uwag�, �e takie potraktowanie robota mog� nasi gospodarze uzna� za niegrzeczne. W spo�ecze�stwie takim, jak to musz� istnie� mniej lub bardziej sztywne zasady post�powania z robotami. Obra�anie gospodarzy nie u�atwi nam zadania.

��W porz�dku � powiedzia� Baley � Niech robot robi swoje.

Wycofa� si�. By� to pouczaj�cy incydent, pouczaj�cy jako przyk�ad jak bezwzgl�dne mo�e by� zrobotyzowane spo�ecze�stwo. Skoro ju� powo�ano do �ycia roboty, nie tak �atwo by�o si� ich pozby�.

Cz�owiek kt�ry chcia�by obywa� si� bez nich cho�by tylko przez jaki� czas, przekona�by si�, �e to niemo�liwe.

Zmru�ywszy oczy przygl�da� si� jak robot zbli�a si� do �ciany.

Ziemscy socjologowie mog� sobie wyci�ga� wnioski z tego, co zasz�o przed chwil�. On sam ma ju� zdanie na ten temat.

Po�owa �ciany przesun�a si� w bok. Ukaza�a si� tablica kontrolna, kt�rej nie powstydzi�aby si� sektorowa si�ownia w ziemskim Mie�cie.

Baley zat�skni� do fajki. Pouczono go, �e w �wiecie niepal�cych palenie by�oby niewybaczalnym naruszeniem dobrych obyczaj�w.

Nie pozwolono mu zabra� przybor�w. By�y chwile, w kt�rych ustnik fajki w z�bach, g��wka fajki w d�oni, by�yby niezmiernie krzepi�ce.

Robot uwija� si� dostrajaj�c szybkimi dotkni�ciami palc�w aparatur�. Daniel wyja�ni� � Trzeba si� najpierw zapowiedzie�. Robot odbierze sygna� i je�li wywo�ywana osoba jest osi�galna i wyra�a ch�� rozmowy nawi�zany zostaje pe�en kontakt.

��Czy te wszystkie przyciski s� potrzebne? Robot wi�kszo�ci z nich nie dotkn��.

��W tej sprawie, Eliaszu, moje informacje s� niezadowalaj�ce.

Bywa, jednak konieczne zorganizowanie wielu po��cze� jednocze�nie albo ��czno�ci z poruszaj�cymi si� obiektami, co wymaga ci�g�ego dostrajania.

Zabra� g�os robot � Prosz� pan�w, po��czenie zosta�o nawi�zane i zaakceptowane. Kiedy b�d� panowie gotowi�

��Jeste�my gotowi! � warkn�� Baley i jak na komend� �wiat�o zala�o drug� po�ow� sali.

Daniel rzek� po�piesznie � Nie za��da�em, by tamtejszy robot zas�oni� okna. Bardzo mi przykro. Musimy�

��Mniejsze o to � skrzywi� si� Baley � Dam sobie rad�. Nie przeszkadzaj.

Ogl�da� wn�trze �azienki, tak mu si� przynajmniej wydawa�o.

Cze�� pomieszczenia zajmowa�o wyposa�enie gabinetu kosmetycznego. Baley wyobrazi� sobie robota, czy mo�e roboty, pracuj�ce szybko j precyzyjnie nad uczesaniem kobiety i jej powierzchowno�ci�.

Nie zwraca� uwagi na drobiazgi. Nie zdo�a�by ich rozpozna�. �ciany by�y pokryte zawi�ym mozaikowym wzorem, kt�ry �udzi� oko wra�eniem przedstawienia czego� znanego i rzeczywistego, co po chwili umyka�o w abstrakcje, koj�cym i przyci�gaj�cym z hipnotyczn� si��.

Zas�ona w du�ej kabinie natryskowej nie by�a materialn�, by�a to jaka� �wietlna sztuczka, migocz�ca, nieprzejrzysta �ciana �wiat�a. Nie by�o wida� nikogo.

Baley spojrza� na posadzk�. Gdzie ko�czy� si� jego pok�j a zaczyna� inny? Nietrudno by�o si� domy�li�. R�nica o�wietlenia by�a wyra�na. To musia�o by� tam. Post�pi� ku tej linii i z wahaniem uni�s� r�k�.

Czu� to samo, co kiedy wk�ada� r�k� w ziemski stereosystem. Tam jednak ci�gle widzia� r�k�, cho� s�abiej. Tu znik�a. Zdawa�o si�, �e ko�czy si� w przegubie.

A gdyby przekroczy� t� lini�? Zapewne przesta�by widzie� cokolwiek, znalaz�by si� w ciemno�ci. My�l o tym sprawi�a mu nawet przyjemno��.

Jaki� g�os wyrwa� go z zamy�lenia. Cofn�� si� po�piesznie, podnosz�c wzrok.

G�os nale�a� do Gladii Delmarre. To musia�a by� ona. G�rna cz�� �wietlnej zas�ony znik�a i wida� by�o jej g�ow�.

U�miechn�a si� do Baley � witam ponownie. Przepraszam, �e musia� pan czeka�. Zaraz b�d� gotowa.

Mia�a tr�jk�tn� twarz o szerokich ko�ciach policzkowych (wida� to by�o przy u�miechu), pe�ne usta i drobny podbr�dek. Nie by�a zbyt wysoka, pi�� st�p i dwa cale (zgodnie z powszechn� opinia kosmitki powinny by� wysokie i majestatyczne). Nie by�a te� szatynk�. W�osy mia�a rudawe, prawie blond i niezbyt d�ugie Rozwiewa� je strumie� ciep�ego powietrza. Widok by� wcale mi�y.

Baley, nieco zmieszany, powiedzia� � Je�li wola�aby pani od�o�y� rozmow� na p�niej�

��Ale� nie! Jestem prawie gotowa. Mo�emy rozmawia�. Hannis Gruer uprzedzi� mnie, �e chcia� pan ze mn� m�wi�. S�ysza�am, �e pochodzi pan z Ziemi � Wpatrywa�a si� w niego wr�cz �akomie.

Baley sk�oni� si� i usiad� � M�j towarzysz pochodzi z Aurory.

U�miechn�a si�, wci�� wpatruj�c si� w Baleya jakby interesowa� j� tylko on. By�o to zupe�nie zrozumia�e.

Unios�a ramiona rozczesuj�c w�osy palcami jakby chcia�a przy�pieszy� ich wysychanie. Mia�a pi�kne ramiona. � Bardzo powabna � pomy�la� Baley.

Potem pomy�la� z niepokojem, �e nie spodoba�oby si� to Jessie. Wtr�ci� si� Daniel � Czy mog�aby pani kaza� zas�oni� to okno, pani Delmarre? M�j towarzysz �le znosi �wiat�o dzienne. Na Ziemi jak pani zapewne wiadomo�

M�oda kobieta (Baley da�by jej jakie� dwadzie�cia pi�� lat. cho� z �alem pomy�la�, �e wygl�d kosmit�w mo�e nie odpowiada� ich wiekowi) podnios�a r�ce do ust, wykrzykuj�c � Ale� tak! Wiem! Jak to g�upio z mojej strony! Zaraz wezw� robota�

Wysz�a spod suszarki i wyci�gn�a r�k� do p�ytki kontaktowej Ci�gle powtarzam, �e przyda�oby si� tu wi�cej tych p�ytek. Je�li dom ma by� wygodny, powinny by� zawsze pod r�k�, nie dalej ni� o pi�� st�p. Ale � czy co� si� sta�o?

Patrzy�a ze zdumieniem na Baleya, kt�ry zerwa� si� na nogi zaczerwieniony a� po uszy, wywracaj�c krzes�o i odwracaj�c si� po�piesznie.

Daniel wyja�ni� ze spokojem � By�oby lepiej prosz� pani, gdyby wr�ci�a pani do kabiny, albo zechcia�a w�o�y� na siebie co� z ubrania.

Gladia ze zdziwieniem spojrza�a w d� na w�asn� nago�� � Ale�, naturalnie.

��Przecie� to by�o tylko ogl�danie � m�wi�a ze skruch� Gladia. Owin�a si� szlafrokiem, pozostawiaj�c odkryte ramiona i nogi do p� uda. Baley doszed� ju� do siebie i czuj�c, �e zrobi� z siebie g�upca, po stoicku ignorowa� ten widok.

��Zaskoczy�o mnie to, prosz� pani, nic wi�cej�

��Prosz�, niech mnie pan nazywa Gladia, chyba �e wasze zwyczaje nie pozwalaj� na to.

��Ale� nie, Gladia. Chce te� ci� zapewni�, �e tamta scena nie sprawi�a mi przykro�ci, by�em jedynie zaskoczony � Wystarczy, �e zachowa� si� g�upio, nie musi jeszcze dawa� biedaczce do zrozumienia, �e jej wygl�d by� mu niemi�y. W rzeczywisto�ci by�o ca�kiem, � ca�kiem�

Nie znalaz� w�a�ciwych s��w, pewien by� jednak, �e nie potrafi opowiedzie� o tym Jessie.

��Widz�, �e urazi�am ci� � m�wi�a Gladia � ale sta�o si� to niechc�cy, przez brak zastanowienia. Wiem, oczywi�cie, �e trzeba pami�ta� o zwyczajach innych planet ale te zwyczaje s� czasem takie dziwaczne � to znaczy nie dziwaczne � poprawi�a si� po�piesznie � ale dziwne i tak �atwo o nich zapomnie� Zapomnia�am te� i o zaciemnieniu okien.

��Ale� wszystko w porz�dku � wymamrota� Baley. Gladia by�a teraz w pokoju, w kt�rym wszystkie okna by�y zas�oni�te a �agodne o�wietlenie by�o niew�tpliwie sztuczne.

��Co do tamtej sceny � ci�gn�a z powag� � to by�o przecie� tylko ogl�danie. Ostatecznie nie mia�e� nic przeciw rozmowie ze mn�, kiedy by�am pod suszark� i r�wnie� nie mia�am nic na sobie.

��No c� � powiedzia� Baley, �ycz�c sobie w skryto�ci, by ten temat wreszcie j� znu�y� � s�ysze� to jedno, a widzie� to co innego.

��Ale� wcale nie chodzi o widzenie � zarumieni�a si� i spu�ci�a wzrok � Nie s�dzisz chyba, �e zrobi�abym co� takiego � my�l� o wyj�ciu spod suszarki � gdyby kto� mnie widzia�. To by�o tylko ogl�danie.

��To przecie� jedno i to samo, nieprawda�?

��To wcale nie to samo! W tej chwili ogl�dasz mnie. Nie mo�esz mnie dotkn��, ani pow�cha�, ani zrobi� niczego w tym rodzaju, nieprawda�? Gdyby� mnie widzia�, m�g�by� to zrobi�. Jestem jednak oddalona od ciebie przynajmniej o dwie�cie mil. Jak mo�esz m�wi�, ze to jedno i to samo?

To zainteresowa�o Baleya � A jednak widz� ci� na w�asne oczy.

��Nie, nie widzisz mnie. Widzisz m�j obraz. Mnie ogl�dasz � wi�c to nie to samo?

��To zupe�nie r�ne rzeczy.

��Rozumiem � I rozumia�, do pewnego stopnia. Rozr�nienie nie przychodzi�o mu �atwo ale by�a w tym jaka� logika.

��Czy naprawd� rozumiesz? � spyta�a, przechylaj�c g�ow�.

��Naprawd�.

��A wi�c nie mia�by� nic przeciw temu, �ebym zdj�a z siebie ten szlafrok? � za�mia�a si�.

��Droczy si� ze mn� � pomy�la� a g�o�no powiedzia� � To by mnie rozprasza�o, ale wr�cimy jeszcze do tego tematu.

��A czy nie przeszkadza ci, �e mam na sobie szlafrok a nie co� bardziej formalnego? Pytam serio.

��Nie mam nic przeciw temu.

��Czy mog� zwraca� si� do ciebie po imieniu?

��Prosz�, korzystaj z okazji.

��A jak masz na imi�?

��Eliasz.

���wietnie � wtuli�a si� w fotel na poz�r twardy, wygl�daj�cy wr�cz jak wyr�b ceramiczny, kt�ry jednak ugi�� si�, gdy usiad�a i obj�� j� �agodnie.

��Przejd�my teraz do sprawy � rzek� Baley.

��Przejd�my.

Baley przekona� si�, �e b�dzie mia� olbrzymie trudno�ci. Nie wiedzia� jak zacz��. Na Ziemi pyta�by o nazwisko, klas�, miasto, sektor mieszkalny, mia�by setki pyta� pod r�k�. Gdyby nawet z g�ry zna� odpowied� na wst�pne pytania, u�atwia�yby jednak one przej�cie do decyduj�cej fazy przes�uchania. S�u�y�yby poznaniu przes�uchiwanej osoby i decydowa�y o dalszej taktyce.

Tutaj nie m�g� by� pewien niczego. Nawet s�owo �widzie� znaczy�o dla ka�dego z ich dwojga co innego. Ile jeszcze by�o takich s��w? Ile razy nie b�d� si� rozumieli, a on nie b�dzie tego �wiadomy?

��Jak d�ugo by�a� zam�na, Gladia?

��Dziesi�� lat, Eliaszu.

��A ile masz lat?

��Trzydzie�ci trzy.

Baleyowi mi�o by�o to us�ysze�. Mog�a przecie� z powodzeniem mie� i sto trzydzie�ci trzy.

��Czy by�a� szcz�liwa w ma��e�stwie?

To zaniepokoi�o Gladi� � Co masz na my�li?

��No c� � Baley zmiesza� si�. Jak zdefiniowa� szcz�cie ma��e�skie? Co mogli uwa�a� za szcz�liwe ma��e�stwo Solarianie?

Spyta� � Czy cz�sto si� widywali�cie?

��Co takiego?! Oczywi�cie, �e nie! Nie jeste�my przecie� zwierz�tami.

Baley skrzywi� si� � mieszkali�cie w tym samym domu. My�la�em�

��Oczywi�cie, �e mieszkali�my w tym samym domu! Byli�my przecie� ma��e�stwem. Ja mia�am jednak swoje apartamenty, a on swoje. On mia� swoje sprawy zawodowe (zajmowa�y mu mn�stwo czasu), a ja swoje zaj�cia.

��Czy m�� ci� widywa�?

��Nie wypada o tym m�wi�, ale owszem, widywa� mnie.

��Czy macie dzieci?

Gladia poderwa�a si� z oburzeniem � Tego ju� za wiele! Ze wszystkich nieprzyzwoito�ci�

��Chwileczk�! Chwileczk�! � Baley uderzy� pi�ci� w por�cz fotela � Nie utrudniaj mi! To jest �ledztwo w sprawie morderstwa. Morderstwa, czy to rozumiesz? Zamordowano twojego m�a. Chcesz by wykryto i ukarano morderc�, czy nie?

��Wi�c pytaj o morderstwo a nie o� o�

��Musz� pyta� o najr�niejsze rzeczy. Przede wszystkim chcia�bym wiedzie�, czy �al ci m�a � ta brutalno�� by�a zamierzona. � Nie wida� tego po tobie.

Popatrzy�a na mnie wynio�le � Zawsze mi �al kogo�, kto umiera, zw�aszcza, je�li jest m�ody i m�g�by by� z niego po�ytek.

��Czy nie �al ci go jednak troch� i dlatego, �e by� twoim m�em?

��By� mi przeznaczony i, c�, widywali�my si� zgodnie z planem, i � zacz�a m�wi� szybko � je�li musisz to wiedzie�, nie mamy dzieci, bo nie mamy jeszcze przydzia�u. Nie widz�, co to wszystko ma wsp�lnego z odczuwaniem �alu po czyjej� �mierci.

��Mo�e i nie ma � pomy�la� Baley � to zale�y od � uwarunkowa� spo�ecznych, kt�rych nie dane mi by�o pozna� � zmieni� temat � M�wiono mi, �e znasz okoliczno�ci morderstwa.

Wyczu�, �e ro�nie w niej napi�cie � To ja� znalaz�am cia�o, czy tak powinnam si� wyrazi�?

��Wi�c w�a�ciwie nie by�a� �wiadkiem morderstwa?

��Ach, nie � powiedzia�a s�abym g�osem.

��Odpowiedz mi jednak swoimi s�owami, co si� zdarzy�o � usiad� wygodniej i nadstawi� ucha.

Zacz�a � By�a wtedy trzydziesta druga pi�tej�

��A w standardowym czasie? � spyta� szybko Baley.

��Nie jestem pewna. Nie wiem naprawd�. My�l�, �e mo�na to sprawdzi�.

G�os jej dr�a�, oczy si� rozszerzy�y. Pomy�la�, �e s� nieco zbyt szare by mo�na by�o nazwa� je niebieskimi.

��Przyszed� do mnie. Wiedzia�am, �e przyjdzie. To by� � wyznaczony dzie�.

��Czy zawsze przychodzi� wyznaczonego dnia?

��O tak, by� bardzo sumienny, prawdziwy Solarianin. Nigdy na opu�ci� wyznaczonego dnia i zawsze przychodzi� o tej samej porze.

Oczywi�cie nie bawi� d�ugo. Nie mamy przydzia�u na dz�

Nie doko�czy�a. Baley skin�� g�ow�.

��Tak, czy inaczej � powiedzia�a � przychodzi� zawsze o tej samej porze, to by�o wygodne. Rozmawiali�my troch�. Widzenie jest ci�k� pr�b�, ale zachowywa� si� ca�kiem zwyczajnie. Taki mia� spos�b bycia. Potem wyszed�, �eby zaj�� si� jakim� projektem, nad kt�rym pracowa�, nie wiem dok�adnie, o co chodzi�o. Mia� w moich apartamentach laboratorium, do kt�rego m�g� si� wycofa� w dniach widze�. W swoich apartamentach mia� znacznie wi�ksze.

Baley zastanawia� si� czym zajmowa� si� m�� Gladii w tym laboratoriach. Zapewne fetologi�, cokolwiek to by�o.

��Czy nie wygl�da� inaczej ni� zwykle? Nie robi� wra�enia zmartwionego?

Nie. Nigdy nie robi� takiego wra�enia � by�a bliska �miechu nie st�umi�a t� ch��. � By� zawsze doskonale opanowany, zupe�nie tw�j przyjaciel � wskaza�a d�oni� Daniela, kt�ry ani drgn��.

��Rozumiem. Id�my dalej.

Gladia jednak spyta�a � Czy pozwolisz, �e si� czego� napij�?

��Ale�, prosz�!

D�o� Gladii przesun�a sio po por�czy fotela i nie min�a nawet minuta, gdy robot wni�s� gor�cy nap�j (Baley widzia� unosz�c� si� par�). Gladia popija�a ma�ymi �yczkami, potem odstawi�a nap�j.

��Teraz mi lepiej. Czy mog� zada� ci osobiste pytanie?

��Pytaj, kiedy tylko masz ochot� � odpowiedzia� Baley.

��Ot� du�o czyta�am o Ziemi. Zawsze mnie interesowa�a. To taki cudaczny �wiat � Tu zabrak�o jej tchu i niezw�ocznie doda�a � Wiesz, co chc� powiedzie�.

Baley zmarszczy� brwi � Ka�dy �wiat wydaje si� cudaczny temu kto w nim nie mieszka.

��Chcia�am powiedzie� �inny�. W ka�dym razie chce ci zada� niegrzeczne pytanie. Mam nadziej�, �e nie wyda si� takie Ziemianinowi. Solarianina nie mog�abym o to spyta�.

��Co to za pytanie, Gladio?

��Chodzi o ciebie i twojego przyjaciela, pana Olivawa, tak si� nazywa, prawda?

��Tak.

��Wy dwaj chyba nie ogl�dacie si�?

��Jak to rozumiesz?

���e nie ogl�dacie si� nawzajem. Wy si� widzicie.

��Tak. Jeste�my blisko siebie, fizycznie.

��M�g�by� go dotkn��, gdyby� chcia�?

��Zgadza si�.

Popatrzy�a na nich kolejno i powiedzia�a �ach� Co mog�o to oznacza�? Niesmak? Zmian� zdania.

Baley wyobrazi� sobie siebie jak wstaje, podchodzi do Daniela i g�adzi go po twarzy. Jej reakcja mog�aby by� interesuj�ca.

��Opowiada�a�, jak m�� przyszed� widzie� si� z tob� � by� pewien �e dygresja, cho� istotnie mog�a by� dla niej interesuj�ca podyktowana by�a ch�ci� unikni�cia odpowiedzi.

Chwil� zn�w popija�a sw�j nap�j. � Nie ma wiele do opowiadania. Widzia�am, �e by� zaj�ty, wi�c wr�ci�am do swoich zaj��. Jakie� pi�tna�cie minut p�niej us�ysza�am krzyk.

Przerwa�a i Baley ponagli� j� � Jaki krzyk?

��Rikaina, mojego m�a. Po prostu krzyk, bez s��w. Krzyk strachu albo raczej zdziwienia, zaskoczenia, czego� w tym rodzaju. Nigdy nie s�ysza�am go krzycz�cego.

Podnios�a d�onie jakby chcia�a zas�oni� uszy przed wspomnieniem tego krzyku. Szlafrok powoli zsun�� si� jej a� do pasa. Nie zwr�ci�a na to uwagi, Baley za� patrzy� niezachwianie w sw�j notes.

��I co zrobi�a�? � spyta�.

��Pobieg�am. Bieg�am. Nie wiedzia�am gdzie on jest.

��M�wi�a�, �e poszed� do laboratorium w twojej cz�ci domu.

��Poszed� tam, Eliaszu, ale nie wiedzia�am gdzie to jest. Nigdy tam nie by�am. Wiedzia�am, �e to gdzie� w zachodnim skrzydle ale by�am tak rozstrojona �e nie pomy�la�am o wezwaniu robota. Zaprowadzi�by mnie, ale oczywi�cie �aden nie zjawi� si� bez wezwania Kiedy tam w ko�cu dotar�am � jako� znalaz�am drog� � on ju� nie �y�.

Przerwa�a i ku za�enowaniu Baleya pochyli�a g�ow� i zap�aka�a Nie usi�owa�a ukry� twarzy. Zamkn�a po prostu oczy, a �zy ciek�y jej po policzkach. P�aka�a bezg�o�nie. Ramiona jej dr�a�y.

Potem otworzy�a oczy i spojrza�a przez �zy na Baleya � Nigdy nie widzia�am umar�ego. By� ca�y we krwi a jego g�owa by�a� Ca�kiem� Zdo�a�am jako� wezwa� robota a on przywo�a� inne. Zaj�a si� mn� i Rikainem. Nie pami�tam�

��Jak to, zaj�y si� Rikainem?

��Wynios�y go stamt�d i posprz�ta�y � powiedzia�a g�osem oburzonej pani domu. � By� straszny ba�agan.

��A co sta�o si� z cia�em?

Pokr�ci�a g�ow� � Nie wiem. Chyba je spalono, jak to si� robi z cia�ami.

��Nie wezwa�a� policji?

Patrzy�a na niego t�pym wzrokiem. Przypomnia� sobie: tu nie ma policji. � Kogo� chyba jednak wezwa�a�, je�li zaj�to si� t� spraw�? � Roboty wezwa�y doktora, ja zawiadomi�am pracowni� Rikaina.

Jego roboty musia�y dowiedzie� si�, �e nie wr�ci.

��Doktora wezwano zapewne do ciebie?

Skin�a g�ow�. Teraz dopiero zauwa�y�a szlafrok spowijaj�cy jej biodra. � Podci�gn�a go mrucz�c ze smutkiem � przepraszam!

�al by�o patrze� na ni�, jak siedzi dr��c, z wyrazem zgrozy na twarzy. Przywo�a�y go wspomnienia. Nigdy nie widzia�a zw�ok. Nigdy nie widzia�a krwi ani roztrzaskanej g�owy. Je�li nawet ma��e�skie uczucia nie bywa�y na Solarii zbyt g��bokie, by�o to jednak dla niej spotkanie z martw� istot� ludzk�.

Baley nie wiedzia�, co pocz��. Mia� ochot� przeprasza�, ale przecie� jako policjant spe�nia� tylko sw�j obowi�zek.

Czy jednak ona to zrozumie? W jej �wiecie nie by�o policji.

Spyta� �agodnie � Czy opr�cz krzyku m�a, Gladio, nie s�ysza�a� niczego?

Podnios�a wzrok. Na jej pi�knej twarzy malowa�o si� strapienie � Niczego.

���adnych krzyk�w, �adnych g�os�w?

Pokr�ci�a g�ow� � Niczego nie s�ysza�am.

��Czy m�� by� sam, kiedy go znalaz�a�? Byli�cie tam tylko wy dwoje?

��Tak.

���adnych oznak czyjej� obecno�ci?

��Niczego nie zauwa�y�am. Nie mog�o tam zreszt� by� nikogo � Dlaczego?

Zaskoczy�o j� to pytanie. Potem z przygn�bieniem wyja�ni�a Zapominam, �e jeste� z Ziemi. Po prostu nikogo tam by� nie mog�o.

M�� nigdy nie widzia� nikogo poza mn�. To nie w jego stylu.

By� bardzo akuratny. Przestrzega� zwyczaj�w.

A je�li kto� przyby� bez zaproszenia, nie uprzedzaj�c twego m�a? Nie unikn��by widzenia z tym kim�, mimo dba�o�ci o formy.

��Wezwa�by roboty i kaza� odprawi� tamtego. Zrobi�by to! Nikt zreszt� nie pr�bowa�by widzie� si� z nimi bez zaproszenia. Nie wyobra�am sobie tego. A Rikain z pewno�ci� nie zaprosi�by nikogo. Co za pomys�!

��Zgin�� od uderzenia w g�ow�. Zgadzasz si� z tym?

��Tak s�dz�. By�� ca�kiem�

��Nie chodzi mi o szczeg�y. Czy mo�na by�o rozbi� mu g�ow� jakim� zdalnie sterowanym przyrz�dem?

��Niczego takiego nie zauwa�y�am.

��A zauwa�y�aby�, gdyby tam by�o. Czyli jaka� r�ka trzyma�a narz�dzie zbrodni i opu�ci�a je na g�ow� m�a. Kto� musia� sia� o cztery stopy od niego. Kto� widzia� si� z nim.

��Niemo�liwe � powiedzia�a stanowczo. � Solarianin nie zni�s�by niczyjego widoku.

��Solarianin zdolny do morderstwa m�g�by si� mo�e na to zdoby�, (Nie by� tego pewien. Zetkn�� si� kiedy� na Ziemi ze spraw� szczeg�lnie bezwzgl�dnego mordercy, kt�ry zosta� uj�ty tylko dlatego, �e nie m�g� zdoby� si� na zak��ceni^ ciszy w �azienkach publicznych).

Gladia kr�ci�a g�ow�. � Ty nie rozumiesz, co to znaczy widzie� kogo�. Ziemianie widuj� innych nieustanni^, nie rozumiej� wi�c.

Wida� by�o, �e walczy z ciekawo�ci�. Oczy jej zab�ys�y � Dla ciebie to normalne widzie� kogo�.

��Zawsze uwa�a�em to za oczywiste.

��Nie wprawia ci� to w zak�opotanie?

��Dlaczego mia�oby wprawia�?

��Nie dowiedzia�am si� o pewnej rzeczy z film�w, a zawsze chcia�am to wiedzie� Czy mog� o co� spyta�?

��Pytaj � rzek� flegmatycznie Baley.

��Masz wyznaczon� �on�, prawda?

��Jestem �onaty. Nie wiem, o co chodzi z tym wyznaczaniem.

��Widujesz �on�, kiedy tylko zechcesz a ona ciebie i nie zastanawiacie si� nad tym.

Skin�� g�ow�.

��Przypu��my, �e zechcesz, widzie� j�� � unios�a d�onie jakby szukaj�c s��w. Zn�w zacz�a � Czy mo�esz� Zawsze � pytanie zawis�o w powietrzu.

Baley nie stara� si� jej pom�c.

��Zreszt�, mniejsza o to. Nie b�d� ci zawraca� g�owy. Czy ju� sko�czyli�my? � Wygl�da�a, jakby zbiera�o si� jej na p�acz.

��Jeszcze tylko jedno, Gladio. Zapomnij na chwil�, ze nikt nie 4n�g� widzie� m�a. Wyobra� sobie, �e kto� go widzia�. Kto to m�g� by�?

��Nikt. Nie warto si� zastanawia�.

��Musia� by� kto� taki. Dyrektor Gruer wspomnia� o jedne] podejrzanej osobie, sama wi�c widzisz.

Po jej dziewcz�cej twarzy przemkn�� nieweso�y u�miech � Wiem, kogo mia� na my�li.

��Kogo?

Dotkn�a d�oni� piersi � Mnie.

��Powiedzia�bym, partnerze Eliaszu � odezwa� si� znienacka Daniel � �e to oczywisty wniosek.

Baley spojrza� ze zdziwieniem na robota.

��Dlaczego oczywistty?

��Ta pani sama o�wiadczy�a � odpowiedzia� Daniel � �e by�a jedyn� osob� kt�ra widzia�a albo mog�a widzie� si� z jej m�em. Spos�b �ycia mieszka�c�w Solarii ka�e odrzuci� inne mo�liwo��. Dyrektor Gruer uzna� za rozs�dne a nawet za konieczne przyj��, �e tylko �ona mo�e widzie� Solarianina. Je�li tylko jedna osoba mo�e znale�� si� w zasi�gu wzroku, tylko jedna te� mo�e by� morderc�, czy raczej morderczyni�. Gruer m�wi�, jak pami�tasz, �e mog�a to zrobi� tylko jedna osoba.

��Powiedzia� te� � przypomnia� Baley � �e i ta jedna osoba nie mog�a tego zrobi�.

��Mia� pewnie na my�li to, �e na miejscu zbrodni nie znaleziono broni. Pani Delmarre potrafi nam to chyba wyja�ni�.

Sk�oni� si� z ch�odn� uprzejmo�ci� Gladii, kt�ra siedzia�a z opuszczonymi oczami i zaci�ni�tymi ustami.

��Na Jozafata � pomy�la� Baley � zapominamy o damie.

Chyba to irytacja sprawi�a, �e o niej zapomnia�, a przyczyn� irytacji by� Daniel ze swym pozbawionym emocji podej�ciem do sprawy. A mo�e on sam ze swym emocjonalnym podej�ciem? Nie zamierza� si� w to zag��bia�.

��To na razie by�oby wszystko, Gladio. Gdyby kto� chcia� ci� niepokoi�, przerwij po��czenie. �egnaj!

Odpowiedzia�a cichym g�osem � Tu si� m�wi �koniec ogl�dania� ale wol� s�owo ��egnaj�! Wydajesz si� zaniepokojony, Eliaszu. Przymi. Przywyk�am, �e ludzie my�l�, �e to zrobi�am. Niech ci� to denerwuje.

��A czy zrobi�a� to, Gladio?

��Nie! � odpowiedzia�a z gniewem.

��A wi�c �egnaj!

Wci�� mia�a w twarzy gniew, znikaj�c. Baley za� wci�� jeszcze odczuwa� nap�r tych niezwyk�ych szarych oczu.

Mog�a m�wi� �e przywyk�a do tego, i� uwa�aj� j� za morderczyni�, by�a to jednak najwyra�niej nieprawda. Jej gniew j� zdradza�.

Baley zastanawia� si� do jakich jeszcze k�amstw by�aby zdolna.

��Gdyby zostali sami, powiedzia� � Danielu, nie jestem zupe�nym g�upcem!

��Nigdy tak nie uwa�a�em, Eliaszu.

��Wyja�nij mi wi�c, dlaczego twierdzi�e�, �e na miejscu zbrodni nie znaleziono broni. Nie us�yszeliby�my dot�d niczego co pozwoli�by wysnu� taki wniosek.

��Masz racj�. Otrzyma�em dodatkowe informacje z kt�rymi si� jeszcze nie zapozna�e�.

��Tak my�la�em. Co to za informacje?

��Dyrektor Gruer obieca� przys�a� nam kopi� sprawozdania z dochodzenia. Przys�ano j� dzi� rano.

��Czemu mi jej nie pokaza�e�?

��My�la�em, �e lepiej b�dzie, je�li pozwol� ci przeprowadzi� w�asne dochodzenie. Nie sugerowa�e� si� wnioskami ludzi, kt�rzy, jak sami przyznali, do niczego nie doszli. Dlatego te�, czuj�c �e ich wnioski mog� wp�ywa� na moj� logik�, nie bra�em udzia�u w rozmowie.

��Logika! Mimo woli przypomnia� sobie Baley dawn� rozmow� z robotykiem. Tamten m�wi�: roboty s� logiczne, ale nie s� rozs�dne.

��W��czy�e� si� jednak w ko�cu w rozmow�.

��Zrozumia�em to Eliaszu, bo znalaz�em dow�d potwierdzaj�cy podejrzenia Gruera.

��Jaki to dow�d?

��Wnioski wyci�gni�te z zachowania pani Delmarre.

�� A dok�adniej, Danielu?

��Zauwa�, �e je�li ta dama jest winna a usi�uje udowodni� sw� niewinno��, by�oby jej na r�k� przekona� o swej niewinno�ci prowadz�cego �ledztwo�

��I co dalej?

��Mo�e zdo�a�aby to osi�gn��, wykorzystuj�c jego s�abe punkty � To tylko przypuszczenie.

��Wcale nie � pad�a ch�odna odpowied� � Zauwa�y�e� chyba, �e skupi�a sw� uwag� wy��cznie na tobie?

��Bo prowadzi�em rozmow�.

��Tak by�o od samego pocz�tku, kiedy nale�a�o raczej oczekiwa� �e to ja � przedstawiciel Aurory b�d� prowadzi� �ledztwo. Mimo to skoncentrowa�a si� na tobie.

��Jaki st�d wniosek?

���e zwi�za�a swe nadzieje z tob�, Eliaszu. Jeste� Ziemianinem.

��I co z tego?

��Zdoby�a pewn� wiedze o Ziemi. Da�a tego dowody. Wiedzia�a o co chodzi, kiedy prosi�em o zas�oni�cie okien. Nie by�a te� zdziwiona a gdyby nie zna�a warunk�w �ycia na Ziemi, by�oby inaczej.

��Co dalej?

��Nale�y przypu�ci�, �e studiuj�c sprawy Ziemi odkry�a s�aby punkt Ziemian. Musia�a wiedzie�, �e nago�� stanowi tabu i �e robi wra�enie na Ziemianach.

��Wyja�ni�a przecie�, �e ogl�danie�

��Tak m�wi�a, ale czy to ci� przekona�o? Dwukrotnie pozwoli�a ogl�da� si� w stroju niezupe�nie kompletnym, jak m�g�by� to uj�� � Z czego wnosisz, �e pr�bowa�a mnie uwie��, nieprawda�?

��Odwie�� ci� od zawodowej bezstronno�ci. Na to mi wygl�da�o.

Nie reaguj� na tego rodzaju bod�ce jak cz�owiek, mog� jednak s�dzi� na podstawie zakodowanych danych, �e ta dama odpowiada wszelkim standardom atrakcyjno�ci. Z twego zachowania wynika�o, �e odpowiada ci jej wygl�d. S�usznie wi�c uwa�a�a, �e zachowuj�c si� tak a nie inaczej, dzia�a na w�asn� korzy��.

��Pos�uchaj � powiedzia� Baley. � Niezale�nie od wra�enia, jakie na mnie zrobi�a, pozostaj� przedstawicielem prawa �wiadomym, czego wymaga etyka zawodowa. Chc�, �eby to by�o jasne. Zobaczymy teraz to sprawozdanie.

Czyta� je w milczeniu. Sko�czy�, odwr�ci� i przeczyta! jeszcze raz.

��Mamy tu nowy element. Tego robota � powiedzia�.

Daniel Olivaw skin�� g�ow�.

��Nie wspomnia�a o nim � zauwa�y� z namys�em Baley.

��Postawi�e� niew�a�ciwe pytanie. Pyta�e�, czy by�a sama kiedy cia�o, czy nie by� obecny kto� jeszcze. Robot nie jest �kim��.

Baley zgodzi� si� z tym. Gdyby to on by� podejrzanym, na pytanie, kto jeszcze by� na miejscu zbrodni nie odpowiedzia�by � tylko st�.

��Widz�, �e powinienem spyta�, czy by�y tam jakie� roboty. Na nie wa�ne jest �wiadectwo robota. Danielu?

��Co masz na my�li?

��Czy robot mo�e by� na Solarii �wiadkiem? Czy mo�e dostarczy� dowodu?

��Czemu w to w�tpisz?

��Bo robot nie jest cz�owiekiem, Danielu. Na Ziemi nie m�g�by �wiadczy� w �adnej sprawie.

��Za� odcisk stopy m�g�by o czym� �wiadczy�, cho� jest daleko mniej ludzki, ni� robot. W tej kwestii post�pujecie nielogicznie. Na Solarii �wiadectwo robota jest dopuszczalne, o ile jest w danej sprawie kompetentny.

Baley nie zamierza� si� spiera�. Podpar� podbr�dek r�k� i zastanawia� si� nad problemem tamtego robota.

Stoj�c nad cia�em m�a, Gladia wezwa�a w skrajnym przera�eniu Roboty. Zanim przyby�y, straci�a przytomno��.

Roboty znalaz�y j� le��c� obok zabitego. By� tam r�wnie� robot, kt�ry nie zosta� wezwany. Nie by� to robot domowy. �aden z robot�w nie widzia� go przedtem, nie zna� te� jego zada� ani przydzia�u.

Od robota nie mo�na by�o dowiedzie� si� niczego. Nie funkcjonowa�. Jego ruchy by�y bez�adne. Jego pozytronowy m�zg by� w stanie chaosu. Nie reagowa� na polecenia. Robot po przebadaniu przez ekspert�w zosta� uznany za zniszczonego.

Jedynym znakiem zorganizowanej aktywno�ci by� nieustanne powtarzanie: � Chcesz mnie zabi� chcesz mnie zabi� chcesz mnie zabi�

Nie znaleziono broni zdolnej strzaska� czaszk� zabitego.

��Zamierzam co� zje��, Danielu, a potem chc� si� widzie� z Gruerem czy raczej ogl�da� go.

Zastali Hannisa Gruera przy stole. Jad� nie spiesz�c si�, wybieraj�c starannie k�ski z r�nych p�misk�w, jakby szuka� jakiej� najbardziej go zadowalaj�cej kombinacji.

��Ten m�g�by mie� i par�set lat � pomy�la� Baley. � Jedzenie zaczyna go nudzi�.

��Witam pan�w! � przem�wi� Gruer � Zapewne otrzymali panowie nasze sprawozdanie? � Si�gn�� po jaki� smako�yk, �ysina zal�ni�a.

��Tak jest. Odbyli�my te� rozmow� z pani� Delmarre � odpowiedzia� Baley.

��To �wietnie. I do jakich wniosk�w panowie doszli?

���e jest niewinna.

��Gruer podni�s� wzrok � Doprawdy?

Baley skin�� g�ow�.

��A jednak nikt pr�cz niej nie m�g� widzie� si� z nim, zbli�y� si� do niego.

��Niezale�nie od tego, jak �ci�le na Solarii przestrzega si� zwyczaj�w, nie wydaje mi si� to rozstrzygaj�ce. Czy mog� wyja�ni�, o co mi chodzi?

��Ale� oczywi�cie � Gruer wr�ci� do swego obiadu.

��Morderstwo opiera si� na trzech elementach: motywie, �rodkach, sposobno�ci. Wszystkie one s� jednakowo wa�ne. Zgadzam si�, �e pani Delmarre mia�a sposobno��. Nie us�ysza�em jednak nic o motywach.

��Bo nie znamy motyw�w � wzruszy� ramionami Gruer. Oczy jego na chwil� spocz�y na milcz�cym Danielu.

��Podejrzana nie mia�a wi�c motywu, mo�e jednak by� patologiczn� morderczyni�. Za��my, �e tak jest i zastan�wmy si�. Jest z m�em w laboratorium. Ma jaki� pow�d by go zabi�. Wymachuje jakim� ci�kim przedmiotem. Tamten ju� po chwili zdaje sobie spraw� z jej zamiar�w. Wo�a �chcesz mnie zabi�!� i gdy rzuca si� do ucieczki, dosi�ga go cios, kt�ry mia�d�y mu czaszk�. Nawiasem m�wi�c, czy lekarz zbada� cia�o?

��Tak � i nie. Roboty wezwa�y lekarza aby zaj�� si� pani� Delmarre i, oczywi�cie, obejrza� cia�o zabitego.

��W sprawozdaniu o tym si� nie wspomina.

��Uznano to za nieistotne. Prawd� m�wi�c, zanim lekarz zd��y� obejrze� cia�o, zosta�o ono rozebrane, umyte i zgodnie ze zwyczajem przygotowane do kremacji.

��Innymi s�owy, roboty zniszczy�y dowody rzeczowe � powiedzia� Baley z irytacj�. � Ale m�wi pan �obejrze� cia�o�. Czy lekarz nie widzia� cia�a?

��Wielki Kosmosie! � wykrzykn�� Gruer � A c� to za pomys�? Oczywi�cie, �e obejrza� cia�o, ze wszystkich stron i z bliska.

Lekarze nie mog� czasem unikn�� widzenia pacjent�w nie ma jednak powodu �eby musieli widzie� zw�oki. Medycyna to paskudny fach ale nawet tam s� pewne granice.

��Chodzi mi o nast�puj�c� rzecz: czy lekarz wspomnia� jakiego rodzaju obra�enia by�y przyczyn� �mierci?

��Rozumiem do czego pan zmierza. Przypuszcza pan, �e obra�enia by�y zbyt powa�ne, by mog�a je zada� kobieta?

��Kobieta jest s�absza od m�czyzny a pani Delmarre jest drobnej budowy.

��Jest jednak ca�kiem sprawna fizycznie, agencie. Dajmy jej tylko odpowiedni� bro�, a prawa fizyki zrobi� swoje. Kobieta zreszt� mo�e w furii dokona� zadziwiaj�cych rzeczy.

Baley wzruszy� ramionami � M�wi pan o broni. Gdzie jest ta bro�?

Gruer poruszy� si�. Si�gn�� po szklank� a wtedy w polu widzenia pojawia� si� robot i nape�ni� j� prze�roczystym p�ynem, zapewne wod�.

Gruer podni�s� szklank�, zaraz jednak odstawi� j�, jakby si� rozmy�li� � Nie uda�o nam si� jej odnale��, jak to zaznaczyli�my w sprawozdaniu.

��Wiem, co m�wi sprawozdanie. Chc� si� upewni�. Czy szukano broni?

��Bardzo starannie.

��Czy to pan jej szuka�?

��Roboty pod moim nadzorem. Nie uda�o si� znale�� niczego, co mog�o pos�u�y� jako bro�.

��To os�abia oskar�enie przeciw pani Delmarre, nieprawda�?

��Os�abia � zgodzi� si� ze spokojem Gruer � To jedna z rzeczy, kt�rych nie rozumiem i jeden z powod�w, �e nie oskar�ono pani Delmarre. Dlatego te� m�wi�em panu, �e nie mog�a pope�ni� tej zbrodni.

��Powinienem mo�e powiedzie� ,ze oczywi�cie nie mog�a�

��Oczywi�cie?

��Musia�aby jako� pozby� si� broni. Jak dot�d nie zdo�ali�my ustali� jak.

��Czy rozwa�ali�cie wszystkie mo�liwo�ci? � pyta� Baley z uporem.

��Tak mi si� zdaje.

��W�tpi�. Zastan�wmy si�. Bro�, kt�rej u�yto, by strzaska� czaszk� cz�owiekowi nie zosta�a odnaleziona na miejscu zbrodni. J�drn� mo�liwo�ci� jest, �e zosta�a wyniesiona. Nie m�g� tego zrobi� Rikain Delmarre, bo nie �y�. Czy mog�a j� wynie�� Gladia Delmarre?

��Tak musia�o by� � odpowiedzia� Gruer.

��Ale jak to zrobi�a? Kiedy przyby�y roboty, le�a�a nieprzytomna na pod�odze. Mo�e udawa�a, w ka�dym razie jednak by�a tam.

Ile up�yn�o czasu od momentu zab�jstwa do przybycia pierwszego robota?

��Nie wiemy, kiedy dokonano zab�jstwa.

��Czyta�em sprawozdanie, panie dyrektorze. Jeden z robot�w s�ysza� szamotanin� i krzyk doktora Delmarre�a. Najwidoczniej by� najbli�ej. W pi�� minut p�niej zabrzmia� sygna� wzywaj�cy roboty.

Robotowi nie trzeba nawet minuty, by przyby� na wezwanie (Baley pami�ta�, jak b�yskawicznie si� zjawia�y). Jak daleko mog�a zanie�� bro� pani Delmarre by zd��y� wr�ci� i udawa� nieprzytomn�?

��Mog�a zniszczy� bro� w dezintegratorze.

��Nie by� u�ywany od poprzedniego dnia. Zbadano nat�enie szcz�tkowego promieniowania gamma.

��Wiem o tym � powiedzia� Gruer � Poda�em tylko przyk�ad na to � co mog�a zrobi�.

��S�usznie, wyt�umaczenie mo�e by� nawet prostsze. Domowe roboty Delmarre�a zosta�y zapewne dok�adnie sprawdzone?

��O, tak.

��I wszystkie s� sprawne.

��Tak.

��Czy kt�ry� z nich nie m�g� wynie�� broni, nie zdaj�c sobie sprawy, co to jest?

���aden z nich niczego nie wyni�s� ani nawet niczego nie dotyka�.

��Niezupe�nie. Przenios�y przecie� cia�o i przygotowa�y je do kremacji.

��Tak, oczywi�cie � ale to si� nie liczy. Tego si� po nich � spodziewano.

��Na Jozafata � Baley zmusza� si� do zachowania spokoju, powiedzia� � Przypu��my wi�c, �e by� tam kto� inny.

��Niemo�liwe! Jak m�g�by kto� nachodzi� doktora Delmarre�a?

��Przypu��my to � wykrzykn�� Baley � Roboty mog�y o tym nie pomy�le�. Nie s�dz�, by przeszuka�y teren wok� domu. Sprawozdanie nic o tym nie wspomina.

��Nie zrobiono tego, dop�ki szukali�my broni, ale nied�ugo potem tak.

��Czy nie znaleziono �lad�w postoju pojazdu albo �adowania?

��Nie.

��Je�li wiec kto� zdoby� si� na naj�cie doktora Delmarre�a, jak to pan uj��, m�g� z �atwo�ci� oddali� si�. Nikt by go nie zatrzyma� a nawet nikt by go nie widzia�. Wszyscy byliby pewni, �e nie mog�o tam by� nikogo z zewn�trz.

��I nie mog�o � o�wiadczy� Gruer.

��Jeszcze tylko jedno. W t� spraw� wmieszany jest robot. Robot by� przy tym obecny.

Po raz pierwszy w��czy� si� w rozmow� Daniel � Robot nie by� przy tym obecny. Gdyby tam by�, zbrodnia nie zosta�aby pope�niona.

Baley odwr�ci� si� zaskoczony a Gruer kt�ry zn�w podni�s� szklank� do ust, odstawi� ja i utkwi� wzrok w Danielu.

��Czy nie mam racji? � spyta� Daniel.

��Ca�kowit�! � zgodzi� si� Gruer � Robot powstrzyma�by ka�dego przed wyrz�dzeniem komu� krzywdy. To Pierwsze Prawo.

��Zgoda. Musia� jednak by� blisko, mo�e w s�siednim pokoju.

Gdy morderca zbli�y� si� do Delmarre�a a ten krzykn�� �Chcesz mnie zabi�.�� inne roboty nie s�ysza�y tych s��w, jedynie krzyk, nie przyby�y wi�c, nie wzywane. Ten robot s�ysza� i Pierwsze Prawo kaza�o mu zjawi� si� bez wezwania. Sp�ni� si�. By� mo�e widzia�, jak dokonano zab�jstwa.

��M�g� widzie� ko�cowe momenty � zgodzi� si� Gruer � To go w�a�nie rozstroi�o. Widzie� jak cz�owiekowi dzieje si� krzywda i nie zapobiec temu, to naruszenie Pierwszego Prawa, powoduj�ce uszkodzenie pozytronowego m�zgu. W tym przypadku bardzo powa�ne uszkodzenie.

��A wi�c robot by� �wiadkiem zab�jstwa. Czy go przes�uchano?

��A po co? By� niesprawny. Zdo�a� wypowiedzie� s�owa �Chcesz mnie zabi�. Zgadzam si� z pa�sk� ocen� przebiegu wydarze�. Ostatnie s�owa Delmarre�a wypali�y si� w �wiadomo�ci robota gdy wszystko inne zgin�o.

��Wiem, �e robotyka to tutejsza specjalno��. Czy nie mo�na jako� naprawi� tego robota?

��Nie � odrzek� sucho Gruer.

��A gdzie on teraz jest?

��Poszed� na z�om.

Baley uni�s� brwi � Ale� to sprawa! �adnych motyw�w, �adnych �wiadk�w, �adnych dowod�w, a to od czego mo�na by�o zacz�� � zniszczone. Ma pan osob� podejrzan�, wszyscy s� prze�wiadczeni, ze ona jest winna, a przynajmniej, �e nikt inny nie mo�e by� winny.

Po co wi�c mnie tu �ci�gano?

Gruer zachmurzy� si� � Denerwuje si� pan. � Zwr�ci� si� do Daniela � Nie zechcia�by pan sprawdzi� czy wszystkie okna s� zas�oni�te? Agent Baley odczuwa, by� mo�e dzia�anie otwartej przestrzeni.

Baley os�upia�. W pierwszym odruchu chcia� nakaza� Danielowi, by zosta� na miejscu, us�ysza� jednak nut� paniki w g�osie Gruera i spostrzeg� niem� pro�b� w jego oczach. Pozwoli� Danielowi wyj�� Maska spokoju opad�a z twarzy Gruera. � Posz�o �atwiej ni� my�la�em. Zastanawia�em si�, jakby to zrobi�, by zosta� z panem sam na sam. Nie mia�em wielkiej nadziei, �e nasz go�� z Aurory wyjdzie, je�li go poprosz�, ale nie wymy�li�em nic lepszego.

��I teraz jeste�my sam na sam.

��Nie mog�em przy nim m�wi� swobodnie. Zale�a�o nam na panu, wi�c musieli�my zgodzi� si� i na niego � Solarianin pochyli� si�; � Chodzi nie tylko o morderstwo. Uj�cie sprawcy to nie jedyny cel.

Na Solarii istnieje tajne stowarzyszenie�

��W tej sprawie nie mog� panu pom�c.

��Ale� mo�e pan. Prosz� tylko pos�ucha�: doktor Delmarre nale�a� do Tradycjonalist�w. Wierzy� w stare, dobre metody. Nowe si�y d��y�y jednak do zmian i Delmarre zosta� zmuszony do milczenia.

��Przez pani� Delmarre?

��Musia�a by� narz�dziem, ale to bez znaczenia. Wa�na jest stoj�ca za ni� organizacja.

��Czy ma pan dowody?

��Niezbyt pewne. Rikain Delmarre by� na jakim� tropie. Kiedy mnie zapewni�, �e znalaz� dow�d, uwierzy�em. Zna�em go na tyle.

by wiedzie�, �e nie jest ani naiwny, ani g�upi. Niestety, niewiele mi powiedzia�. Chcia�, oczywi�cie zako�czy� dochodzenie przed przekazaniem sprawy w r�ce w�adz. Musia� by� bliski ko�ca, inaczej tamci nie odwa�yliby si� na jawne morderstwo. Delmarre powiedzia� mi jedno: zagro�ona jest ca�a ludzko��.

To wstrz�sn�o Baleyem. Przez chwil� czul si� jakby s�ucha� zn�w Minnima. Czy wszyscy b�d� zwraca� si� do niego w sprawach kosmicznej wagi?

��Czemu pan s�dzi, �e mog� w tym pom�c?

��Bo jest pan Ziemianinem. Rozumie pan? My tu na Solarii nie mamy do�wiadczenia w podobnych sprawach. Nie rozumiemy zbiorowo�ci. Jeste�my zbyt nieliczni. Tak w�a�nie my�l�, chocia� koledzy �miej� si� ze mnie. Wydaje mmi si�, �e Ziemianie musz� rozumie� ludzi daleko lepiej ni� my, po prostu dlatego, �e s� ich takie t�umy. Zgadza si� pan ze mn�?

Baley skin�� w milczeniu g�ow�.

��Z tym morderstwem w pewnym sensie, dobrze si� z�o�y�o.

Nie �mia�em wspomina� nikomu o dochodzeniu Delmarre�a, p�ki nie wiedzia�em, kto bierze udzia� w spisku. Delmarre nie chcia� przekaza� �adnych informacji przed ko�cem dochodzenia. Gdyby nawet je zako�czy�, co mieliby�my robi� dalej? Jak post�powa� z przeciwnikami? Nie wiedzia�em. Od pocz�tku czu�em, �e potrzeba nam Ziemianina, odk�d za� us�ysza�em o pa�skiej dzia�alno�ci w sprawie morderstwa w Kosmopolu na Ziemi wiedzia�em, �e to pan jest nam potrzebny. Skontaktowa�em si� z Auror� � wsp�pracowa� pan z ich cz�owiekiem � a za ich po�rednictwem z rz�dem Ziemi. Wtedy zdarzy�o si� morderstwo. Przedtem trudno mi by�o przekona� koleg�w. Szok by� tak wielki, �e si� zgodzili. Zgodziliby si� na wszystko.

��Nie�atwo jest prosi� Ziemianina o pomoc, ale musia�em to zrobi�. Zagro�ona jest ca�a ludzko��. Ziemia tak�e.

Gruer by� niew�tpliwie szczery. Ziemia by�a wi�c podw�jnie zagro�ona.

Je�li jednak to w�a�nie morderstwo pozwoli�o Gruerowi przeforsowa� swoje propozycje, czy by� to wy��cznie przypadek? Przed Baleyem otwiera�o si� nowe pole dla domys��w.

��Zrobi� co b�d� m�g�, aby pom�c � o�wiadczy�.

Gruer podni�s� sw� wielokrotnie odstawian� szklank� i spojrza� na Baleya � To �wietnie. Ani s�owa tamtemu prosz�. O cokolwiek tu chodzi, Aurora mo�e by� w to wmieszana. Z pewno�ci� ta sprawa niezwykle ich zainteresowa�a. We�my cho�by to, �e nalegali by pan Olivaw zosta� w��czony do sprawy. T�umaczyli, �e to dlatego i� pracowa� z panem poprzednio ale mo�e to te� oznacza�, �e chcieli mie� w sprawie swego cz�owieka. Aurora jest pot�na, trzeba przyzna�.

Poci�gn�� �yk, patrz�c na Baleya.

Baley przesun�� palcami po policzku � Je�li to� Nie doko�czy�.

Zerwa� si� z krzes�a i rzuci� ku tamtemu, zapominaj�c, �e patrzy na obraz.

Gruer, wytrzeszczaj�c oczy chwyci� si� za gard�o szepcz�c ochryple � Pali� pali�

Szklanka wypad�a mu z r�ki. Zawarto�� wyla�a si�. Gruer upad� obok szklanki z twarz� wykrzywion� b�lem.

W drzwiach .stan�� Daniel � Co si� sta�o, Eliaszu?

Wyja�nienia by�y zbyteczne. G�os Daniela przeszed� w dono�ny krzyk � Roboty Hannisa Gruera! Wasz pan jest ranny! Roboty!

Metalowa posta� wkroczy�a do sali jadalnej a w ci�gu nast�pnej minuty pojawi�o si� kilkana�cie. Trzy roboty wynios�y ostro�nie Gruera, inne zaj�y si� uprz�taniem ba�aganu i zbieraniem porozrzucanej po pod�odze zastawy.

��Hej tam, roboty! � zawo�a� Daniel � Mniejsza o porcelan�.

Szukajcie cz�owieka! Przeszuka� dom! Przeszuka� teren posiad�o�ci!

Je�li znajdziecie cz�owieka, zatrzymajcie go nie robi�c mu krzywdy (ta uwaga by�a zbyteczna), nie pozw�lcie mu tylko odej��. Je�li nie znajdziecie nikogo dajcie mi zna�. B�d� pod tym samym numerem.

Roboty rozbieg�y si�. Eliasz mrukn�� do Daniela � To dopiero pocz�tek. Mamy niew�tpliwie do czynienia z trucizn�.

��Tak, to oczywiste, partnerze Eliaszu � Daniel usiad� w jaki� dziwny spos�b, jakby ugi�y si� pod nim kolana. Baley nigdy dot�d nie widzia� go w takim stanie.

��Widok cz�owieka, kt�remu dzieje si� krzywda bardzo �le dzia�a na m�j mechanizm � wyja�ni� Daniel.

��Nie mog�e� nic na to poradzi�.

��Wiem, a jednak w moich �cie�kach my�lowych powsta�y jakie� zatory. Mo�naby to nazwa� szokiem.

��Je�li tak, to nic powa�nego � Baley nie mia� lito�ci ani wsp�czucia dla wra�liwego robota. � Musimy zastanowi� si�, kto jest winien. Nie ma trucizny bez truciciela.

��Przypadkowe zatrucie? W tak doskonale funkcjonuj�cym �wicie? Niemo�liwe. Poza tym trucizna by�a w napoju a objawy zatrucia wyst�pi�y nagle i wszystkie naraz. Danielu, p�jd� to sobie przemy�le�. Po��cz si� z pani� Delmarre. Upewnij si� �e jest u siebie i sprawd�, jaka odleg�o�� dzieli posiad�o�ci jej i Gruera.

��Czy my�lisz, �e ona�

Baley uni�s� r�k� � Po prostu sprawd� to, zgoda?

Wyszed�. Chcia� by� sam. Z pewno�ci� nie by�y to dwa niezale�ne od siebie usi�owania morderstwa, tak zbie�ne w czasie, w �wiecie takim jak Solaria. Je�li za� istnia� mi�dzy nimi zwi�zek, najpro�ciej by�o przyj��, �e opowiadanie Gruera o konspiracji by�o prawd�.

Baley czu�, jak ro�nie w nim znajoma gor�czka. Przyby� tu z g�owa pe�n� k�opot�w Ziemi i w�asnych. Morderstwo wydawa�o si� spraw� odleg�� ale oto zacz�y si� �owy. Zacisn�� z�by. Niezale�nie od wszystkiego innego morderca czy te� mordercy (albo morderczyni) uderzyli w jego obecno�ci i to go ubod�o. Czy tak ma�o si� z nim liczono? Zraniono jego dum� zawodow�. Musia� przyj�� to do wiadomo�ci. Wreszcie mia� wyra�ne podstawy by uzna� to za zwyk�y przypadek morderstwa, niezale�nie od powi�za� z gro��cym Ziemi niebezpiecze�stwem.

Pojawi� si� Daniel � zrobi�em, o co prosi�e�, Eliaszu. Ogl�da�em pani� Delmarre. Jest u siebie, to jest ponad tysi�c mil od posiad�o�ci dyrektora Gruera.

��Zobacz� si� z ni� p�niej, to jest obejrz� j� � powiedzia� � Baley. Spojrza� z namys�em na Daniela � Czy my�lisz, �e jest w to wmieszana?

��Bezpo�rednio oczywi�cie nie, Eliaszu.

��Czy to ma sugerowa� zwi�zek po�redni?

��Mog�a nak�oni� kogo�, by to zrobi�.

��Kogo�? � spyta� szybko Baley. � Kogo?

��Je�li kto� dzia�a� w jej imieniu, musia� by� na miejscu zbrodni.

��Tak. Kto� musia� wla� trucizn� do tego p�ynu.

��Czy mo�liwe jest, by zrobiono to wcze�niej, mo�e nawet du�o wcze�niej?

��My�la�em o tym, Eliaszu. Dlatego w�a�nie u�y�em s�owa �oczywi�cie� gdy o�wiadczy�em, �e pani Delmarre nie jest bezpo�rednio zwi�zana ze zbrodni�. Mog�a jednak by� na miejscu zbrodni wcze�niej. Nale�a�oby sprawdzi� jej ruchy.

��Wi�c zr�bmy to! Sprawd�my, czy kiedykolwiek by�a tu we w�asnej osobie!

Baley podejrzewa� ju� uprzednio, �e robocia logika musi mie� kr�tki zasi�g i oto przekonywa� si� o tym. By�o tak, jak m�wi� robotyk: s� logiczne ale nie s� rozs�dne.

��Wracajmy do sali spotka� � powiedzia� � i obejrzyjmy jeszcze raz posiad�o�� Gruera.

Pomieszczenie l�ni�o czysto�ci� i porz�dkiem. �aden �lad nie wskazywa�, �e przed godzin� wi� si� tu w bole�ciach cz�owiek.

Trzy roboty sta�y pod �cian� w zwyk�ej postawie uni�onego szacunku.

��Co s�ucha� z Waszym panem? � spyta� Baley.

�rodkowy robot odpowiedzia� � Zajmuje si� nim lekarz, prosz� pana.

��Czy to ogl�danie, czy widzenie?

��Ogl�danie, prosz� pana.

��Co m�wi lekarz? Czy wasz pan b�dzie �y�?

��To jeszcze nie jest pewne, prosz� pana.

��Czy dom zosta� przeszukany?

��Starannie przeszukany, prosz� pana.

��Czy by�y oznaki obecno�ci kogo� innego ni� Wasz pan?

��Nie, prosz� pana.

��A oznaki takiej obecno�ci w przesz�o�ci.

���adnych, prosz� pana.

��Czy przeszukano teren?

��Tak, prosz� pana.

��Czy s� jakie� wyniki?

��Nie, prosz� pana.

Baley skin�� g�ow� � Chc� m�wi� z robotem, kt�ry podawa� dzi� wiecz�r do sto�u.

��Czeka na zbadanie ,prosz� pana. Reaguje nieprawid�owo.

��Czy mo�e m�wi�?

��Tak, prosz� pana.

��Wi�c sprowad�cie mi go bez zw�oki!

Nast�pi�a jednak chwila zw�oki i Baley zacz��:

��M�wi�em�

Daniel wpad� mu w s�owo � Te solaria�skie roboty porozumiewaj� si� mi�dzy sob� przez radio. Ju� wezwano robota, o kt�rego ci chodzi�o. Op�nieniu winien jest wstrz�s jaki mu si� przytrafi�. Baley skin�� g�ow�. M�g� si� domy�li� istnienia tego radia. W �wiecie tak ca�kowicie zale�nym od robot�w musia�y one jako� komunikowa� si� ze sob� je�li system nie mia� si� za�ama�. Wyja�nia�o to, czemu gdy wezwa�o si� jednego robota zjawia� si� ich tuzin, oczywi�cie tylko wtedy, kiedy by�o to potrzebne.

Wszed� robot. Kula�, poci�gaj�c nog�. Co by�o tego powodem?

Baley wzruszy� ramionami. Nawet u prymitywnych ziemskich robot�w nie mo�na by�o przewidzie� reakcji na uszkodzenia pozytronowych �cie�ek. Przerwanie obwodu mog�o, jak w tym przypadku sko�czy� si� parali�em. Dla robotyka mog�o to znaczy� wiele, dla laik�w zupe�nie nic.

Baley spyta� ostro�nie � Czy pami�tasz p�yn, kt�ry wlewa�e� do szklanki twego pana?

��Thak, prosz� pana.

A wi�c mamy i wad� wymowy.

��Co to by� za p�yn?

��To by�a woda, prosz� phana.

��Tylko woda? Nic poza tym?

��Thylko woda, prosz� phana.

��Sk�d j� wzi��e�?

��Ze zbhiornika, prosz� pana.

��Czy przed przyniesieniem sta�a w kuchni?

��M�j phan nie lubi� zimnej, prosz� phana. Khaza� j� nalewa� godzin� przed posi�kiem.

Baley pomy�la�, �e mog�o to by� na r�k� komu�, kto o tym wiedzia�.

��Kiedy tylko b�dzie to mo�liwe, niech jeden z was po��czy mnie z lekarzem, kt�ry ogl�da waszego pana. Tymczasem, niech mi kt�ry� wyja�ni, jak dzia�a zaw�r zbiornika. Chc� wiedzie�, jak wygl�da u was zaopatrzenie w wod�.

Lekarz ju� wkr�tce by� osi�galny. By� to najstarszy kosmita, jakiego Baley kiedykolwiek widzia�, m�g� mie� ponad trzysta lat. �y�y wyst�powa�y mu na d�oniach a g�adko zaczesane w�osy by�y ca�kiem siwe. Mia� zwyczaj stukania paznokciem w przednie z�by, co dra�ni�o Baleya. Nazywa� si� Olthim Thool.

��Szcz�ciem, wi�ksz� cz�� dawki zwr�ci� � m�wi� lekarz wci�� jednak istnieje gro�ba, �e nie wy�yje. C� za tragedia � westchn�� ci�ko.

��Co to by�a za trucizna, doktorze? � spyta� Baley.

��Obawiam si�, �e nie wiem. (klik � klik � klik) � Jak to? Jak wiec go pan leczy?

��Pobudzaj�c bezpo�rednio system nerwowo-mi�niowy a poza tym pozwalam by natura zrobi�a, co do niej nale�y � Jego po��k�a twarz, przypominaj�ca znoszony wyr�b ze sk�ry dobrego gatunku mia�a zadowolony z siebie wyraz � Mamy niewielkie do�wiadczenie w takich sprawach. Nie przypominam sobie drugiego takiego przypadku w ci�gu z g�r� dwustu lat praktyki.

Baley patrzy� na niego z politowaniem � Ma pan przecie� jakie� wiadomo�ci na temat trucizn, nieprawda�?

��O, tak � (Klik � klik) � Wiedz� og�ln�.

��Macie ksi��kofilmy, z kt�rych m�g�by pan zaczerpn�� wiadomo�ci.

��To zaj�oby par� dni. Istnieje bardzo wiele trucizn mineralnych. U�ywamy �rodk�w owadob�jczych i nie by�oby niemo�liwo�ci� uzyskania toksyn bakteryjnych. Nawet pos�uguj�c si� wzorami z film�w trzebaby wiele czasu na zgromadzenie wyposa�enia i przygotowanie technik testowania.

��Je�eli nikt na Solarii nie zna si� na tym, � doradzi� pos�pnie Baley � proponowa�bym skontaktowanie si� z innymi �wiatami.

Tymczasem m�g�by pan sprawdzi� zaw�r zbiornika na obecno�� trucizny. Niech si� pan tam uda osobi�cie, je�li to konieczne i zrobi to.

Baley ostro pogania� czcigodnego Kosmit� rozkazuj�c mu niczym robotowi i zupe�nie si� nad tym nie zastanawiaj�c. Kosmita zreszt� nie protestowa�.

Doktor Thool mia� jednak w�tpliwo�ci Jak mo�na zatru� zaw�r zbiornika? Jestem pewien, �e to niemo�liwe.

��Prawdopodobnie nie, � zgodzi� si� Baley, � ale tak czy inaczej prosz� to dla pewno�ci sprawdzi�.

By�o to rzeczywi�cie ma�o prawdopodobne. Z wyja�nie� robot�w wynika�o, �e zaw�r by� typowym produktem solaria�skiej zapobiegliwo�ci.

Woda wp�ywaj�ca do zbiornika by�a uzdatniana. Zapewniano jej w�a�ciw� ilo�� tlenu, a tak�e najr�niejszych jon�w, nawet w �ladowych ilo�ciach, o ile organizm cz�owieka ich potrzebowa�. By�o wysoce nieprawdopodobne by jakakolwiek trucizna nie zosta�a wychwycona przez kt�re� z urz�dze� kontrolnych.

Je�liby zbiornik zosta� uznany za bezpieczny znacznie ogranicza�oby to mo�liwy czas. Mog�o chodzi� wy��cznie o t� godzin�, kiedy karafka (niezakorkowana, pomy�la� Baley z gorycz�) mia�a si� wolno nagrzewa�, zgodnie z zachciank� Gruera.

Doktor Thool spyta� marszcz�c czo�o � Ale jak mam to sprawdzi�?

��Na Jozafata! We�mie pan ze sob� jakie� zwierz� i wstrzyknie mu troch� tej wody albo zmusi je pan do wypicia. Rusz�e g�ow�, cz�owieku! To samo zrobi pan z zawarto�ci� karafki i je�li zosta�a zatruta, a musia�o tak by�, przeprowadzi pan kilka najprostszych test�w, opisywanych w filmach. Niech�e pan cokolwiek zrobi!

��Chwileczk�! O jakiej karafce pan m�wi?

��O karafce z wod�, t� z kt�rej robot nape�ni� szklank� trucizn�.

��Ale�, zosta�a ju� umyta, jak s�dz�. Z pewno�ci� sprz�tni�to ]� rutynowo.

Baley j�kn��. Oczywi�cie: Zachowanie dowod�w by�o niemo�liwo�ci� gdy t�um pracowitych robot�w niszczy� je starannie w imi� porz�dku. Powinien by� wyda� odpowiedni rozkaz ale to nie by� przecie� jego �wiat. Nigdy nie nauczy si� tu post�powa� jak nale�y.

��Na Jozafata!

Nadesz�a w ko�cu wiadomo��, �e przeszukano posiad�o�� Gruera i nie wykryto �adnych �lad�w nieproszonych go�ci.

��To raczej utrudnia rozwi�zanie, Eliaszu. Wygl�da na to, �e nikt nie mo�e by� trucicielem � zauwa�y� Daniel.

Baley, pogr��ony w my�lach, nie s�ucha� uwa�nie. � Co takiego?

�Wcale nie. Wcale nie. Wcale nie. To rozja�nia spraw� � Nie wyja�ni� tych s��w, wiedz�c, �e Daniel nie zrozumia�by ani nie wierzy� w to, co dla niego samego by�o ju� niew�tpliwa prawd�.

Daniel nie prosi� zreszt� o wyja�nienia. Takie wdzieranie si� w my�li cz�owieka, nie by�oby w jego stylu.

Baley chodzi� tam i z powrotem. Obawia� si� nadej�cia nocy gdy budzi� si� w nim lek przed otwart� przestrzenia i ros�a t�sknota za Ziemi�. Pragn��, by co� si� dzia�o.

��Mo�e by�my zobaczyli si� zn�w z pani� Delmarre? Ka� � robotom nawi�za� ��czno�� � zwr�ci� si� do Daniela.

Przeszli do sali spotka�. Baley przygl�da� si� jak robot wywija swymi zwinnymi metalowymi palcami. Jakie� niejasne my�li przes�ania�y mu ten obraz, pierzch�y jednak na widok sto�u, nakrytego do obiadu, kt�ry zaj�� nagle po�ow� sali.

Powita� ich g�os Gladii a w chwile p�niej poka��.�?, si� ona sama � Niech ci� to nie dziwi, Eliaszu. Jest w�a�nie pora obiadu. Jak widzisz, jestem odpowiednio ubrana.

Tak te� by�o. Mia�a na sobie jasnob��kitn� sukni� z d�ugimi r�kawami, sp�ywaj�ca jej a� do kostek. Do szyi i ramion przylega�a ��ta kreza odrobin� ja�niejsza od jej u�o�onych w fale w�os�w.

��Nie chcia�bym ci przeszkadza� przy jedzeniu.

��Jeszcze nie zacz�am. Mo�e chcia�by� rai towarzyszy�? � Towarzyszy� ci? � Baley spojrza� na ni� podejrzliwie.

Za�mia�a si� � Wy, Ziemianie, jeste�cie zabawni. Nie mia�am na my�li ciebie we w�asnej osobie. To przecie� by�oby niemo�liwe. Id� do swojej jadalni a wtedy b�dziecie mogli obaj zje�� ze mn� razem.

��Ale je�li st�d wyjd�

��Tw�j technik b�dzie utrzymywa� ��czno��.

Daniel skin�� g�ow�. Baley ruszy� niepewnie ku drzwiom. Gladia jej st� i otoczenie ruszy�y wraz z nim. Gladia u�miecha�a si� zach�caj�co � widzisz? Tw�j technik utrzymuje po��czenie.

Baley i Daniel podr�owali ruchomym chodnikiem, kt�rego Baley zupe�nie sobie nie przypomina�. Najwyra�niej sale w tej nieprawdopodobnej budowli po��czone by�y r�nymi przej�ciami, z kt�rych on zna� nieliczne, Daniel za�, oczywi�cie wszystkie.

Gladia i jej zastawiony st� towarzyszyli im przez ca�y czas, przenikaj�c �ciany, czasem unosz�c si� nad posadzk�, a czasem nieco si� w niej pogr��aj�c.

Baley zatrzyma� si�, mrucz�c � To si� zaczyna robi� mecz�ce�

��Czy nie kr�ci ci si� w g�owie? � spyta�a natychmiast Gladia.

��Troch�.

��Wi�c ka� swojemu technikowi zatrzyma� m�j obraz i po��cz nas na nowo, kiedy znajdziesz si� w jadalni.

��Ka�� to zrobi�, Eliaszu � powiedzia� Daniel.

Czeka� na nich nakryty st�. W talerzach parowa�a jaka� brunatna zupa, w kt�rej p�ywa�y kawa�ki mi�sa pokrojonego w kostki, a po�rodku sto�u kr�lowa� przygotowany do krojenia jaki� wielki pieczony ptak. Daniel pom�wi� z us�uguj�cym robotem i oba rozstawione nakrycia umieszczono w jednym ko�cu sto�u.

Jak na dany znak �ciana usun�a si�, st� pozornie wyd�u�y�, a w jego przeciwleg�ym ko�cu pojawi�a si� Gladia. Obie sale i oba sto�y po��czy�y si� z tak� precyzj�, �e gdyby nie odmienny styl zastawy sto�owej i r�ne wzory �cian i posadzek mo�na by uwierzy�, �e jedz� razem.

��No prosz�! � powiedzia�a z zadowoleniem Gladia � Czy tak nie jest wygodniej?

��Jest bardzo wygodnie � zgodzi� si� Baley. Skosztowa� zupy, stwierdzi� �e jest wy�mienita i nie �a�owa� sobie � Czy s�ysza�a� o agencie Gruerze?

Troska pojawi�a si� w jej twarzy. Od�o�y�a �y�k� � Czy to nie okropne? Biedny Hannis.

��M�wisz mu po imieniu? Znajomy?

��Znam prawie ka�dego, kto znaczy co� na Solarii. Tu zreszt� wszyscy wszystkich znaj�.

��Oczywi�cie! Ilu ich w ko�cu jest? � pomy�la� Baley.

��Znasz wi�c chyba doktora Althima Thoola? Opiekuje si� Gruerem.

Gladia za�mia�a si�. Us�uguj�cy robot ukroi� jej p�at mi�sa i do�o�y� kilka ma�ych brunatnych ziemniaczk�w i nieco marchewki � Oczywi�cie, �e go znam. Mnie te� leczy�.

��Kiedy to by�o?

��Po tym� tych k�opotach z moim m�em.

��Czy na tej planecie jest tylko jeden lekarz? � spyta� zdumiony Baley.

��Och, nie! � Przez chwil� porusza�a wargami, jakby co� � liczy�a � Jest ich co najmniej dziesi�ciu. I jeden m�ody cz�owiek, o kt�rym wiem, �e studiuje medycyn�. Doktor Thool nale�y do najlepszych. Ma najwi�ksze do�wiadczenie. Biedny doktor Thool.

��Dlaczego biedny?

��Ach, wiesz co mam na my�li. To takie okropne zaj�cie by� lekarzem. Kiedy si� nim jest, trzeba widywa� ludzi i nawet dotyka� ich! Doktor Thool ju� si� z tym pogodzi�. Nie uchyla si� od widzenia si� z pacjentem, je�li uwa�a to za konieczne. Leczy� mnie odk�d by�am dzieckiem. Zawsze by� mi�y i przyjacielski i zawsze mia�am wra�enie, �e nie mia�by nic przeciw widzeniu mnie. Widzia� mnie, na przyk�ad, ostatnio.

��Po �mierci twego m�a?

��Tak. Mo�esz sobie wyobrazi�, co czu� widz�c cia�o mojego meta i mnie le��c� obok.

��M�wiono mi, �e ogl�da� cia�o.

��Cia�o tak. Kiedy jednak upewni� si�, �e �yj� i nic mi nie grozi, kaza� robotom pod�o�y� mi poduszk� pod g�ow�, zrobi� mi zastrzyk z czego� tam i wyruszy�. Przylecia� tu odrzutowcem. Naprawd�! Zaj�o mu to nieca�e p� godziny. Zaopiekowa� si� mn� i upewni�, �e wszystko w porz�dku. By�am tak zamroczona kiedy przysz�am do siebie, �e narobi�am wrzasku kiedy mnie dotkn��, bo my�la�am, �e go tylko ogl�dam. By� strasznie zak�opotany, biedak, ale wiem, �e chcia� jak najlepiej.

Baley skin�� g�ow� � lekarze nie maj� chyba wiele do roboty na Solarii?

��Spodziewam si�!

��Wiem, �e o chorobach zaka�nych nie ma mowy, ale co z zaburzeniami przemiany materii, mia�d�yc�, cukrzyc� i tak dalej?

��To si� zdarza i wtedy jest naprawd� okropnie. Lekarze mog� zapewni� takim ludziom zno�ne �ycie, przynajmniej je�li chodzi o ich stan fizyczny ale to najmniej wa�ne.

��Czy�by?

��Oczywi�cie. To oznacza, �e analiza genetyczna by�a � niedoskona�a. Nie s�dzisz chyba, �e pozwoliliby�my rozwija� si� cukrzycy?

Ka�dy u kt�rego wykryto co� takiego musi podda� si� bardzo szczeg�owym ponownym badaniom. Cofni�ty zostaje przydzia� ma��e�ski, co jest strasznie k�opotliwe dla wsp�ma��onka. To r�wnie� oznacza, �e nie� �adnych� � jej g�os przeszed� w szept � dzieci.

���adnych dzieci? � Spyta� g�o�no Baley.

Gladia zaczerwieni�a si� � Nie wypada wymawia� tego s�owa! � Dz� dzieci.

��Mo�na si� przyzwyczai� � powiedzia� Baley szorstko.

��Tak, ale je�li do tego przywykn�, mo�e mi si� zdarzy�, �e powiem to w towarzystwie, a wtedy nic tylko pod ziemi� si� zapa��

W ka�dym razie, je�li ma��e�stwo mia�o dzieci (widzisz powt�rzy�am to s�owo) trzeba je odnale�� i przebada� � to by�o jedno z zaj�� Rikaina, nawiasem m�wi�c � i to dopiero k�opot.

Baley pomy�la� o Thoolu. Niekompetencja lekarza by�a naturalnym nast�pstwem uwarunkowa� spo�ecznych i nie oznacza�a niczego z�ego. Nie musia�a oznacza�. � Mo�na go skre�li�, ale cienk� kresk� � pomy�la�.

Przygl�da� si� jedz�cej Gladii. Jej ruchy by�y zgrabne i eleganckie, apetyt mia�a normalny. Jego w�asny ptak by� wy�mienity.

Gdy chodzi�o o jedzenie, Zaziemskie �wiaty potrafi�yby rozpie�ci� Baleya.

��Co s�dzisz, Gladio, o tym otruciu? � spyta�.

Podnios�a wzrok � Staram si� o tym nie my�le�. Mo�e to nie by�o otrucie.

��To by�o otrucie.

��Ale przecie� nikogo tam nie by�o.

��Sk�d wiesz?

��Tam nikogo nie mog�o by�. Nie mia� �ony, odk�d wyczerpa� sw�j limit dz� � wiesz o co mi chodzi. A skoro nie by�o tam nikogo, kto m�g�by poda� mu trucizn�, jak m�g� zosta� otruty?

��A jednak zosta� otruty. To fakt, z kt�rym trzeba si� pogodzi�.

Zachmurzy�a si� � Czy s�dzisz, �e sam to zrobi�?

��W�tpi�. Dlaczego mia�by to robi�, i to jeszcze publicznie?

��A wiec to si� nie mog�o zdarzy�, Eliaszu. Nie mog�o!

��Przeciwnie, Gladio! �atwo mo�na by�o tego dokona�. Chyba odgad�em ,jak to by�o.

Gladia wstrzyma�a oddech � Ja nie mog� zgadn��. Czy wiesz kto to zrobi�?

Baley skin�� g�owa � Ten, kto zabi� twego m�a.

��Jeste� pewien?

��A ty nie? Morderstwo twojego m�a by�o pierwsze w historii Solarii. W miesi�c p�niej mamy nast�pne morderstwo. Czy to mo�e by� przypadek? Dwaj mordercy w jednym miesi�cu w �wiecie, kt�ry nie zna zbrodni? Przy tym druga ofiara prowadzi�a �ledztwo w sprawie pierwszej zbrodni, stanowi�a zagro�enie dla mordercy.

��Wi�c dobrze! � Gladia zaj�a si� swoim deserem, m�wi�c miedzy jednym a drugim �ykiem � Je�li tak, jestem niewinna.

��Jak to, Gladio?

��No jak�e, Eliaszu! W �yciu nie by�am nawet w pobli�u posiad�o�ci Gruera, nie mog�am go wi�c otru�, a je�li nie � no to c�.

nie zabi�am te� m�a.

Baley jednak milcza�. Dobry humor Gladii znikn�� i opad�y jej k�ciki ust � Czy tak nie uwa�asz, Eliaszu?

��Nie mam pewno�ci � odpowiedzia� Baley � Jak ci m�wi�em.

znam spos�b, kt�rego u�yto by otru� Gruera. Ka�dy m�g�by si� nim pos�u�y�, czy by� kiedy� u Gruera, czy nie.

Gladia zacisn�a pi�ci � Chcesz powiedzie�, �e to zrobi�am?

��Tego nie m�wi�.

��Ale dajesz do zrozumienia � wargi jej zbiela�y z gniewu, na policzkach wyst�pi�y plamy � Czy dlatego chcia�e� mnie ogl�da�?

Z�by mi zadawa� podchwytliwe pytania, z�apa� mnie w pu�apk�?

��Chwileczk�

��Udawa�e�, �e mi wsp�czujesz, �e mnie rozumiesz. Ty� ty Ziemianinie!

Ostatnie s�owa wym�wi�a ju� ochryp�ym g�osem.

Daniel odezwa� si� zwracaj�c ku Gladii sw� idealnie spokojn� twarz � Prosz� wybaczy�, pani Delmarre ale tak pani �ciska n�, ze mo�e si� skaleczy�. Prosz� uwa�a�.

Gladia spojrza�a z w�ciek�o�ci� na kr�tki, t�py i niew�tpliwie ca�kiem nieszkodliwy n�, kt�ry trzyma�a w r�ku. Unios�a go raptownie.

��Nie mo�esz mnie dosi�gn��, Gladio � rzek� Baley.

��A kto by ci� chcia� dosi�gn��? Uch � wzdrygn�a si� z przesadnym wstr�tem i zawo�a�a � Przerwa� po��czenie!

Ostatnie s�owa musia�y by� skierowane do niewidocznego robota i oto jej po�owa sali znik�y. Zn�w pojawi�a si� �ciana.

��Czy si� myl�, czy te� uwa�asz j� za winn� � spyta� Daniel.

��Mylisz si� � odpowiedzia� Baley. � Ktokolwiek to zrobi�, potrzebowa� zupe�nie innych cech ni� je ma ta biedaczka.

��Ma temperament.

��I co z tego? Wi�kszo�� ludzi go ma. Pami�taj, �e ona �yje w sta�ym napi�ciu. Gdyby kto� naskoczy� na mnie tak, jak na ni�, nie sko�czy�oby si� na wywijaniu g�upim ma�ym no�em.

��Nie mog� wydedukowa�, jak mo�na otru� kogo� na odleg�o��.

��Wiem, �e nie mo�esz � powiedzia� z satysfakcj� Baley. Rozwi�zanie tej akurat �amig��wki nie jest w twojej mocy.

Daniel przyj�� te s�owa ze zwyk�ym spokojem.

��Mam dla ciebie dwa zadania, Danielu � rzek� Baley.

��Jakie to zadania, Eliaszu?

��Po pierwsze, skontaktuj si� z doktorem Thoolem i spytaj o stan pani Delmarre po tym, jak zabito jej m�a, jak d�ugiego leczenia wymaga�a i tak dalej�

��Czy zale�y ci na czym� szczeg�lnym?

��Nie, po prostu gromadz� dane. W tym �wiecie to nie�atwa sprawa. Po drugie: dowiedz si�, kto zast�pi Gruera na stanowisku dyrektora s�u�by bezpiecze�stwa i za�atw mi po��czenie z nim jutro rano. Co do mnie � powiedzia�, nie usi�uj�c ukry� niech�ci � id� spa� i mam nadziej�, �e w ko�cu zasn�.

��Czy my�lisz � spyta� z rozdra�nieniem � �e maj� tu jakie� przyzwoite ksi��kofilmy.

��Radzi�bym wezwa� robota � bibliotekarza � odpowiedzia� Daniel.

Rozmowa z robotem zirytowa�a Baleya. Wola�by sam wybiera� ksi��ki.

��Nie, � m�wi� � nie chodzi o klasyk�. Chodzi mi o powie�ci z �ycia wsp�czesnej Solarii. Przynie� mi ich z p� tuzina.

Robot podporz�dkowa� si� (bo musia�) ale nawet si�gaj�c manipulatorami, by wydoby� ksi��kofilmy z przegr�dek, pl�t� co� z uni�ono�ci� o innych dzia�ach biblioteki.

��Mo�e panu spodoba�yby si� powie�ci przygodowe z czas�w pionierskich, a mo�e znakomite przegl�dowe opracowania z dziedziny chemii z ruchomymi modelami atom�w, a mo�e co� z fantasy, a mo�e z galaktografii? � Ta lista me mia�a ko�ca.

Baley czeka� w ponurym milczeniu na swoje p� tuzina ksi��ek, powiedzia� � Wystarczy � Si�gn�� (w�asnymi rakami) po czytnik i wyszed�.

Gdy robot poszed� za nim, pytaj�c � Czy �yczy pan sobie pomocy przy dostrajaniu, prosz� pana? � Baley odwr�ci� si� i warkn�� � Nie! Zosta�, gdzie jeste�.

Robot sk�oni� si� i przystan��.

Le��c potem w ��ku, kt�rego szczyt jarzy� si� �wiat�em, Baley po�a�owa� lej decyzji. Czytnik by� nieznanego mu typu. Zawzi�� si� jednak i metod� cofania si� i posuwania drobnymi kroczkami naprz�d zdo�a� przecie� co� osi�gn��. Je�eli nawet ostro�� by�a nienajlepsza, nie by�a to wysoka cena niezale�no�ci od robot�w.

W ci�gu godziny przejrza� cztery z sze�ciu film�w. Rozczarowa�y go.

Mia� swoj� teori�. S�dzi�, �e nie ma lepszego sposobu poznania �ycia i pogl�d�w w te sprawy, je�li mia� prowadzi� �ledztwo.

�Trzeba by�o jednak porzuci� teori�. Pobie�na lektura ukaza�a mu ludzi, kt�rzy mieli �mieszne problemy, zachowywali g�upio i reagowali w niezrozumia�y spos�b. Dlaczego jaka� kobieta mia�aby porzuca� prac� dowiedziawszy si�, �e jej dziecko obra�o ten sam zaw�d?

Dlaczego odmawia�a wyja�nienia powod�w, dop�ki nie wynik�y z tego przykre i �mieszne komplikacje? Dlaczego lekarz i artystka mieliby si� wstydzi� tego, �e przydzielono ich sobie? Co by�o tak szlachetnego w upieraniu si� lekarza przy prowadzeniu bada� nad robotami?

Wprowadzi� pi�t� powie�� do czytnika i ustawi� ostro��. By� piekielnie zm�czony. By� tak zm�czony, �e nie zapami�ta� z niej (by�a to powie�� sensacyjna) niczego, opr�cz pocz�tku, w kt�rym nowy w�a�ciciel posiad�o�ci wchodzi do domu i przegl�da sprawozdania i rachunki, kt�re pokazuje mu pe�en szacunku robot.

Zasn�� zapewne z czytnikiem przy oczach i przy zapalonych �wiat�ach a robot wszed�, wyj�� mu z r�k czytnik i zgasi� �wiat�o.

W ka�dym razie zasn�� i �ni� o Jessie. Wszystko by�o po staremu. Nigdy nie opuszcza� Ziemi. W�a�nie udawali si� do komunalnej sto��wki a potem mieli ogl�da� z przyjaci�mi jaki� spektakl subeteryczny. Czeka�a ich przeja�d�ka drog� ekspresow�. Przygl�dali si� ludziom i nie martwili o losy �wiata. Baley by� szcz�liwy.

A Jessie by�a pi�kna. Straci�a nieco na wadze. Dlaczego by�a a� tak szczup�a? I tak pi�kna?

I jeszcze co� by�o nie tak. �wieci�o nad nimi s�o�ce. Gdy spojrza� w g�r�, zobaczy� tylko sklepienie, podstaw� g�rnych poziom�w, a jednak s�o�ce �wieci�o zalewaj�c wszystko jasnym blaskiem i nikogo to nie przera�a�o.

Baley obudzi� si� wstrz��ni�ty. Kaza� robotom podawa� �niadanie a do Daniela nawet si� nie odezwa�. Nic nie m�wi�, o nic nie pytaj, wypi� znakomit� kaw�, nie czuj�c jej smaku.

Dlaczego �ni� o tym s�o�cu, widzialnym i niewidzialnym zarazem? M�g� zrozumie� to, �e �ni o Ziemi i o Jessie ale co mia�o do tego s�o�ce? Tak czy inaczej, dlaczego mia�by si� tym martwi�?

��Partnerze Eliaszu! � odezwa� si� cicho Daniel.

��Co takiego?

��Za p� godziny mamy mie� po��czenie z Corwinem Attlebishem. Jeste�my um�wieni.

��Kto to, u diab�a jest ten Corwin Jaki� tam � spyta� ostro i dola� sobie kawy.

��By� zast�pc� Gruera, Eliaszu, a obecnie jest dyrektorem s�u�by bezpiecze�stwa.

��Daj mi go!

��Spotkanie � jak m�wi�em, ma si� odby� za p� godzin.

��Nie szkodzi. Daj mi go zaraz. To rozkaz!

��Spr�buj�, Eliaszu. On jednak mo�e nie przyj�� wezwania.

��Zaryzykujmy, Danielu. Zr�b to.

Dyrektor s�u�by bezpiecze�stwa przyj�� wezwanie i po raz pierwszy na Solarii ujrza� Baley Kosmit�, kt�ry wygl�da� tal:, jak sobie Ziemianie wyobra�ali Kosmit�. Attlebish by� wysoki, szczup�y i opalany. Mia� piwne oczy i wydatny podbr�dek.

Przypomina� nieco Daniela, o ile jednak Daniel mia� twarz idealn�, prawie olimpijsk�, w twarzy Corwina Attlebisha by�y cechy cz�owiecze�stwa.

Attlebish goli� si�. Ma�y o��wek abrazyjny wyrzuca� strumie� czas.?????-, kt�ry unosi� i rozpyla� zarost. Baley rozpozna� ten znany mu tylko ze s�yszenia przyrz�d.

��Pan jest tym Ziemianinem? � spyta� Attlebish, ledwie otwieraj�c usta, gdy chmurka py�u przelatywa�a mu przed nosem.

��Eliasz Baley, agent C-7. Pochodz� z Ziemi.

��Zjawia si� pan za wcze�nie � Attlebish wy��czy� sw� maszynk� do golenia i rzuci� j� gdzie� poza zasi�g widoczno�ci. � Co pan sobie my�li?

Taki ton nie spodoba�by si� Baleyowi nawet gdyby by� w lepszym humorze. Teraz go to rozw�cieczy�o. Spyta� � Jak si� czuje dyrektor Gruer?

��Jeszcze �yje. Chyba b�dzie �y� � odpowiedzia� Attlebish.

Baley skin�� g�ow� � Wasi truciciele nie maj� poj�cia o dawkowaniu. Brak im do�wiadczenia. Podali Gruerowi zbyt du�� dawk�, no i zwr�ci� j�. Po�owa tej ilo�ci zabi�aby go.

��Truciciele? Nie ma dowod�w, �e to by�o otrucie.

Baley wytrzeszczy� oczy � Na Jozafata! Co to mog�oby by� innego?

��Wiele rzeczy mo�e si� cz�owiekowi przytrafi� � Attlebish sprawdza� palcami dok�adno�� golenia. � Nie�atwo powiedzie� co� o przemianie materii u kogo�, kto ma ponad dwie�cie pi��dziesi�t.

��Czy zasi�gn�� pan opinii lekarzy?

��Sprawozdanie doktora Thoola�

To wystarczy�o. Gniew kipi�cy w Baleyu wybuchn��. Krzykn�� na ca�e gard�o � Nie obchodzi mnie doktor Thool. M�wi� o kompetentnych lekarzach! Wasi lekarze tak samo nie znaj� si� na niczym jak wasi detektywi. Musieli�cie sprowadza� detektywa z Ziemi, Sprowad�cie te� lekarza.

Solarianin patrzy� na Baleya lodowatym wzrokiem � Czy chce mnie pan poucza�?

��Tak, mniejsza o rang�. Mo�e pan by� moim go�ciem. Gruer zosta� otruty. By�em tego �wiadkiem. Wypi�, zemdli�o go, zacz�� j�cze�, �e go pali gard�o. Bior�c pod uwag�, �e prowadzi� dochodzenie�

��Baley urwa�.

��Jakie dochodzenie? � spyta� Attlebish.

Baley u�wiadomi� sobie, �e o dziesi�� st�p od niego siedzi jak zwykle Daniel. Gruer nie chcia� aby przedstawiciel Aurory dowiedzia� si� o dochodzeniu. Powiedzia� bez przekonania � By�y pewne implikacje polityczne.

Attlebish skrzy�owa� ramiona. Mia� nieobecny, znudzony i troch� nieprzyjazny wyraz twarzy � Na Solarii nie ma polityki. Hannis Gruer jest dobrym obywatelem ale ma za du�o wyobra�ni. Us�yszawszy o panu, upiera� si� by pana sprowadzi�. Zgodzi� si� nawet na pa�skiego towarzysza z Aurory, bo taki by� warunek. Nie uwa�a�em tego za konieczne. Wszystko jest jasne. Rikaina Delmarre zabi�a �ona. Dowiemy si� jak i dlaczego. Nawet zreszt�, gdyby�my si� nie dowiedzieli i tak zostanie poddana analizie genetycznej i podejmiemy odpowiednie kroki. Co do Gruera, pa�skie fantazje o otruciu s� bez znaczenia.

Baley z niedowierzaniem spyta� � Chce pan powiedzie�, �e jestem tu zb�dny?

��Tak w�a�nie uwa�am. Mo�e pan wraca� na Ziemie. Doradza�bym nawet po�piech.

Baley by� zaskoczony w�asn� reakcj�. Krzykn�� � Nie prosz� pana! Ja si� st�d nie rusz�!

��Wynaj�li�my pana, agencie. Mo�emy pana zwolni�. Wr�ci pan na swoj� planet� � Nie! Radz� s�ucha�! Pan jest Kosmit� a ja Ziemianinem, ale musz� stwierdzi�, �e pan si� po prostu boi.

��Prosz� cofn�� te s�owa! � Attlebish patrzy� wynio�le na Ziemianina z wysoko�ci sze�ciu st�p.

��Boi si� pan jak wszyscy diabli. S�dzi pan, �e je�li b�dzie si� pan wg��bia� w t� spraw�, przyjdzie kolej i na pana. Ust�puje im pan, by pozostawili pana w spokoju, darowali panu pa�skie marne �ycie � Baley nie mia� poj�cia, kim byli �oni�. Uderza� na o�lep i cieszy� si�, �e d�wi�k tych s��w wyprowadzi� tamtego z r�wnowagi.

��Wyjedzie pan � Attlebish wskaza� palcem z w�ciek�o�ci� i to w ci�gu godziny. Nie b�dzie �adnych dyplomatycznych wzgl�d�w zapewniam pana!

��Mo�e pan sobie darowa� te gro�by, Kosmito! Wiem, �e ma pan Ziemi� za nic, ale nie jestem sam. M�j partner. Daniel Olivaw jest z Aurory. Niewiele m�wi, nie po to tu jest. M�wienie to moja sprawa.

Potrafi jednak diabelnie dobrze s�ucha�. Nie zapomina ani s�owa!

��Kr�tko m�wi�c panie Attlebish � Baley z przyjemno�ci� pomin�� tytu�y � Auror� i czterdzie�ci par� innych �wiat�w interesuje, jakie to ma�pie figle stroicie tu, na Solarii. Je�li wyrzuci pan nas, nast�pna delegacja odwiedzi Solari� na okr�tach wojennych.

Przekonali�my si� ju� na Ziemi, jak dzia�a ten schemat. Ura�ona duma oznacza okr�ty wojenne w rewan�u.

Attlebish spojrza� na Daniela z namys�em. Spu�ci� nieco z tonu � Nie dzieje si� tu nic, co zas�ugiwa�oby na uwag�.

��Gruer my�la� inaczej i m�j partner o tym wie.

Daniel przeni�s� przy tych s�owach wzrok na Ziemianina, ale Baley nie zwa�a� na to. � Zamierzam kontynuowa� to �ledztwo.

Normalnie zrobi�bym wszystko by m�c wr�ci� na Ziemie. Nie mog� o tym my�le� spokojnie. Gdybym by� w�a�cicielem tego zarobocianego pa�acu odda�bym go razem z robotami, z panem i pa�skim ohydnym �wiatem w dodatku, za bilet powrotny na Ziemi�.

��Nie zamierzam jednak odchodzi� na pa�ski rozkaz. Nie odejd� dop�ki nie zako�cz� powierzonej mi sprawy. Niech pan spr�buje si� mnie pozby� wbrew mej woli a zajrzy pan w lufy kosmicznej artylerii!

��Poza tym, od tej chwili to �ledztwo b�dzie prowadzone po mojemu. Ja nim b�d� kierowa�. B�d� widzia� ludzi kt�rych zechc� zobaczy�, widzia�, a nie ogl�da�. ��dam na to oficjalnej zgody pa�skiego urz�du.

��To niemo�liwe, to nie do przyj�cia�

��Danielu, wyt�umacz mu!

Humanoid przem�wi� beznami�tnym tonem � Jak poinformowa� pana, dyrektorze Attlebish m�j partner, zostali�my tu skierowani by przeprowadzi� �ledztwo w sprawie morderstwa. To sprawa zasadniczej wagi. Nie zamierzamy oczywi�cie, narusza� kt�regokolwiek z waszych zwyczaj�w. By� mo�e widywanie ludzi nie b�dzie konieczne. by�oby jednak pomocne, gdyby udzieli� pan zgody na te widzenia, kt�re oka�� si� niezb�dne, jak tego ��da� agent Baley, Co do opuszczenia tej planety wbrew naszej woli, nie doradzaliby�my tego, chocia� by�oby nam przykro gdyby nasz dalszy pobyt wyda� si� panu, czy komukolwiek na Solarii, uci��liwy.

Baley s�ucha� tych napuszonych zda�, z zimnym zaci�ciem ust, kt�re nie by�o u�miechem. Dla kogo�, kto wiedzia�, �e Daniel jest robotem, jasne by�o ze usi�uje on nie urazi� nikogo, Baleya ani Attlebisha. Dla kogo� jednak, kto bra� Daniela za przedstawiciela Aurory, najstarszego i najpot�niejszego z Zaziemskich �wiat�w, brzmia�o to jak seria zawoalowanych gr�b.

Attlebish dotkn�� palcami czo�a � Pomy�le o tym.

��Byle nie za d�ugo � powiedzia� Baley � bo chc� z�o�y� komu� wizyt� w ci�gu godziny i to nie w stereowizji. Koniec ogl�dania.

Da� zna� robotowi by przerwa� po��czenie i przez chwil� jeszcze patrzy� z niedowierzaniem w miejsce, kt�re zajmowa� Attlebish. Nie zaplanowa� niczego z tego, co zasz�o. By� to odruch, u przyczyn kt�rego le�a� jego cen � i niepotrzebna arogancja Attlebisha. Cieszy i si� jednak ze ta�; si� sta�o. Mia�, czego chcia�. Przej�� ster.

��Tak w�a�nie nale�y rozmawia� z tym parszywym Kosmit�! pomy�la� Gdyby tak ca�a ludno�� Ziemi mog�a tego pos�ucha�! Przy tym tamten wygl�da� jak typowy Kosmita. Tym lepiej.

Nie rozumia� jednak, dlaczego tak gwa�townie pragn�� tych widze�. Widzenie (nie ogl�danie) by�o cz�ci� jego planu. M�wi� jednak o tym w takim uniesieniu, �e got�w by� rozwali� �ciany tego domu, cho� by�o to, oczywi�cie bezcelowe.

��Dlaczego?

By�o co� opr�cz tej sprawy, co go pobudzi�o, co� co nie mia�o nic wsp�lnego z bezpiecze�stwem Ziemi. Dziwne, ale przyszed� mu na my�l sen o s�o�cu �wiec�cym poprzez wszystkie nieprzejrzyste poziomy olbrzymich podziemnych miast Ziemi.

Daniel powiedzia� z namys�em (o ile dawa�o si� to odczyta� z jego g�osu) � Czy to aby bezpieczne, Eliaszu? Zastanawiam sio nad tym.

��W ka�dym razie to poskutkowa�o. Nie by� to zreszt� bluff.

My�l�, �e dla Aurory jest naprawd� wa�ne wykrycie tego co si� dzieje na Solarii i �e Aurora o tym wie. Przy okazji, dzi�kuje �e� nie sprostowa� moich s��w.

��To ca�kiem naturalne. Zaprzeczy� ci znaczy�oby zaszkodzi� ci, Attlebish za� poni�s� szkod� raczej nieznaczna. Powtarzam jednak, �e twoja nowa propozycja jest niebezpieczna.

��O jakiej propozycji m�wisz?

��O twoim zamiarze widywania ludzi. Chodzi o przeciwie�stwo ogl�dania. Nie aprobuj� tego.

��Rozumiem, o co chodzi, Nie prosz� o aprobat�.

��Otrzyma�em instrukcje, partnerze Eliaszu. Nie wiem, co ci powiedzie! dyrektor � Gruer podczas mojej nieobecno�ci zesz�ego wieczoru. Ze zmiany twego podej�cia do sprawy wynika jedno, �e co� ci powiedzia�. Je�libym mia� zgadywa�, musia� ci� uprzedzi� o mo�liwym zagro�eniu innych planet wynikaj�cymi z rozwoju sytuacji na Solarii.

Baley si�gn�� po fajk�. Robi� to od czasu do czasu i zawsze wtedy irytowa� si�, nie znajduj�c jej i przypominaj�c sobie, �e nie mo�e pali�. Powiedzia� � Jej s, ich tylko dwadzie�cia tysi�cy. Jakie mog� stanowi� zagro�enie?

��Moich zwierzchnik�w na Aurorze niepokoi od pewnego czasu Solaria. Nie powiedzieli mi wszystkiego�

���A i tego, co ci powiedzieli, nie wolno ci powt�rzy�, nieprawda�?

��Trzeba b�dzie wiele wyja�ni�, zanim b�dziemy mogli m�wi� o tym swobodnie � odpowiedzia� Daniel.

��Wi�c dobrze, jakie mog� by� dokonania Solarian? Nowe bronie? Op�acanie dzia�alno�ci wywrotowej? Kampania indywidualnych zab�jstw? Co mo�e zdzia�a� dwadzie�cia tysi�cy przeciw setkom milion�w Kosmit�w?

Daniel milcza� � Wiesz, ze zamierzam to wyja�ni� � Ale chyba nie w spos�b, jaki proponujesz. Eliaszu? Mam polecenie, by jak najtroskliwiej strzec twego bezpiecze�stwa.

��Tak czy inaczej musia�by� to robi� Pierwsze Prawo!

��A nawet co� wi�cej. Gdyby zaistnia� konflikt miedzy bezpiecze�stwem twoim a czyim�, mam broni� twojego � Wiem, dlaczego. Gdyby mi si� co� sta�o, me m�g�by� pozosta� na Solarii. Wynik�yby komplikacje, kt�rych nie �yczy sobie Aurora. P�ki za� �yj�, jestem tu na pro�b� Solarii i mo�emy u�y� tego argumentu, by ich zmusi� do zatrzymania nas. Moja �mier� zmienia wszystko, masz wia� rozkaz zachowania mnie przy �yciu. Czy me mam racji?

��Nie o�mielam si� poddawa� w w�tpliwo�� otrzymanych rozkaz�w.

��W porz�dku. Mo�esz si� nie martwi� Je�li uznam za konieczne widzie� kogo�, nie zabije mnie otwarta przestrze�. Prze�yje i chyba nawet przywykn�.

��Chodzi me tylko o otwart� przestrze�, Eliaszu. Nie pochwalam zamiaru widywania Solarian.

��Chodzi o to, ze tego nie lubi�.

��Tym gorzej dla nich. Niech wk�adaj� r�kawice i nosz� filtry w nosie. Niech odka�aj� powietrze, a je�li widzenie mnie we w�asnej osobie jest dla nich obraza moralno�ci, mech si� krzywi� i niech si� rumieni�. Uwa�am widywanie ich za konieczne i b�d� to robi�.

��Nie mog� ci na to pozwoli�.

��Ty nie mo�esz pozwoli� mnie?

��Chyba rozumiesz, Eliaszu, dlaczego?

��Nie rozumiem!

��We� pod uwag,., �e dyrektor Gruer, g��wna solaria�ska osobisto�� w tym �ledztwie, zosta� otruty. Je�li pozwol� ci post�powa� wed�ug twego planu, b�dzie to oznacza�o nara�enie twej osoby. B�dziesz nieuchronnie nast�pna ofiar�. Jak wi�c m�g�bym ci pozwoli� opu�ci� ten niebezpieczny dom?

��A jak mo�esz mnie zatrzyma�. Danielu?

��Sil.,, je�li to b�dzie konieczne, partnerze Eliaszu � powiedzia� ch�odno Daniel. � Nawet gdybym musia� ci� zrani�. Zginiesz z pewno�ci�, je�li tego me zrobi�.

��Zranisz mnie, by mnie zachowa� przy �yciu, Danielu?

��Nie s�dz�, by to by�o konieczne, Eliaszu. Wiesz, �e jestem silniejszy i nie b�dziesz si� Opiera� W razie konieczno�ci jednak b�d� musia� ci� zrani�.

��M�g�bym ci� zaraz na miejscu zastrzeli� � powiedzia� Baley.

Mnie nic nie powstrzymuje � Przewidzia�em to. �e m�g�by� zaj�� takie stanowisko w jakim� momencie naszych obecnych stosunk�w, partnerze Eliaszu.

Przysz�o mi to na my�l, kiedy zacz��e� zachowywa� si� agresywnie!

w poje�dzie. Kiedy wi�c zasn��e�, moja pierwsz� czynno�ci� by�o roz�adowanie twojego blastera.

Baley zagryz� wargi. Si�gn�� do kabury, wydoby� bro� i spojrza� na licznik. Wskazywa� zero.

Przez chwil� wa�y� w roku bezu�yteczny kawa� metalu. M�g�by cisn�� nim w g�ow� Daniela, ale po co? Robot zd��y�by si� uchyli�.

Schowa� blaster. Na�aduje go przy pierwszej okazu � Nie uda ci si� racje! oszuka�, Danielu!

��Jak to, Eliaszu?

��Zachowujesz sio nazbyt w�adczo. Ca�kowicie mnie zneutralizowa�e�. Czy jeste� robotem?

��Mia�e� ju� kiedy� co do tego w�tpliwo�ci.

��Przed rokiem na Ziemi, mia�em w�tpliwo�ci czy R. Daniel Olivaw jest robotem okaza� D si�, ze jest Teraz jednak pytani� czy ty jeste� R. Danielem?

��Jestem nim.

��Doprawdy? Daniela zaprojektowano by dok�adnie na�ladowa� Kosmit�. Czemu nie mia�by istnie� Kosmita, j dok�adnie na�laduj�cy Daniela?

��Jaki mia�oby to cel?

��Prowadzenie tego �ledztwa wymaga wi�cej inicjatywy i zdolno�ci ni� m�g�by ich mie� robot. Przyjmuj�c! role Daniela i pozwalaj�c mi uwa�a� si� za szefa, mia�by� mnie pod kontrola,, daj�c mi fa�szywe poczucie wy�szo�ci. W ko�cu mnie zawdzi�czasz t� prace, wiec powinienem pozosta� uleg�y.

��Wcale tak nie jest, Eliaszu.

��Czemu wi�c wszyscy Solarianie, z kt�rymi mieli�my do czynienia uznali ci� za cz�owieka? S� przecie� biegli w robotyce. Czy tak �atwo ich oszuka�? Wydaje mi si�, �e oni wszyscy nie mog� si� myli�. Du�o bardziej prawdopodobne jest, �e to ja si� myli�em.

��Wcale nie, partnerze Eliaszu.

��Udowodnij to � powiedzia� Baley, zbli�aj�c si� do sto�u. Nie b�dziesz mia� z tym trudno�ci, je�eli jeste� robotem. Poka�, �e masz metal pod sk�r�!

��Zapewniam ci� � zacz�� Daniel.

��Poka� ten metal! � rzek� szorstko Baley � To rozkaz. A mo�e nie musisz s�ucha� rozkaz�w?

Daniel rozpi�� koszul�. Ukaza�a si� g�adka, br�zowa sk�ra. Palce Daniela nacisn�y mocno tu� pod praw� brodawk�. Sk�ra i mi�nie rozszczepi�y si� bezkrwawo na ca�ej d�ugo�ci klatki piersiowej i spod spodu b�ysn�� metal.

W tym momencie palce Baleya oparte na kraw�dzi sto�u przesun�y si� o p� cala, popychaj�c p�ytk� kontaktow�. Natychmiast pojawi� si� robot.

��Nie ruszaj si� Danielu! � krzykn�� Baley. � To rozkaz!

Daniel sta� nieruchomo, jakby ulecia�o z j niego �ycie. Baley spyta� robota � Czy mo�esz sprowadzi� jeszcze! paru ch�opc�w nie wychodz�c samemu?

��Tak, prosz� pana � odpowiedzia� robot. Pojawi�y si� jeszcze dwa roboty. Ca�a tr�jka ustawi�a si� w szeregu.

��Ch�opcy! � przem�wi� do nich Baley. � Czy widzicie ten tw�r, kt�ry uwa�ali�cie za cz�owieka?

Sze�cioro p�on�cych oczu zwr�ci�o si� ku Danielowi. Roboty odpowiedzia�y uni�ono � Widzimy, prosz� pana.

��Czy widzicie, �e ten niby cz�owiek jest w istocie robotem, tak jak wy, �e jego wn�trze jest z metalu, �e tylko wygl�da jak cz�owiek?

��Tak, prosz� pana!

��Nie musicie wykonywa� jego rozkaz�w, rozumiecie?

��Tak, prosz� pana!

��Ja natomiast jestem naprawd� cz�owiekiem�

Roboty zawaha�y si�. � Teraz pewnie niczego, co wygl�da jak cz�owiek, nie b�d� uwa�a�y za cz�owieka � pomy�la� Baley.

Potem jednak jeden z robot�w o�wiadczy� � Pan jest cz�owiekiem, prosz� pana. � Baley odetchn��.

��Mo�esz si� ju� rusza�, Danielu.

Daniel przyj�� swobodniejsz� pozycj� i powiedzia� ch�odno A wi�c twoje w�tpliwo�ci co do mojej to�samo�ci to by� po prostu podst�p u�o�ony aby wyjawi� moj� natur� tamtym!

��Baley odwr�ci� wzrok. � To tylko maszyna. Nie oszukuje si� maszyny!, nie m�g� jednak pozby� si� uczucia wstydu. W Danielu, nawet kiedy sta� tak, z otwart� klatk� piersiow� by�o co� ludzkiego, co� co mog�o by� zdradzone.

��Danielu, zaniknij to i pos�uchaj. Nie jeste� silniejszy od tych trzech robot�w. Zgadzasz si�?

��To oczywiste, partnerze Eliaszu.

��W porz�dku! Co do was ch�opcy, � Baley zwr�ci� si� do trzech robot�w � nie wolno wam nikomu m�wi�, �e Daniel jest Robotem.

Nigdy i nikomu, chyba �e otrzymacie ode mnie i tylko ode mnie inne polecenie.

��Dzi�kuj�! � wtr�ci� Daniel cicho.

��Temu robotowi o ludzkim wygl�dzie nie wolno jednak mi przeszkadza�. Je�li b�dzie tego pr�bowa� macie go powstrzyma�, uwa�aj�c by go nie uszkodzi�. Nie wolno mu ogl�da� ani widzie� nikogo z ludzi, opr�cz mnie, ani �adnych robot�w, opr�cz was. Ma przebywa� w tej sali. Wy te� tu pozosta�cie. Zwalniam was z innych obowi�zk�w. Czy to jasne?

��Tak, prosz� pana � odezwa� si� Ch�r g�os�w.

��Daniel sta� z opuszczonymi r�kami � Nie wolno mi przez sw� bezczynno�� dopu�ci� do wyrz�dzenia ci krzywdy, Eliaszu, ale w tych okoliczno�ciach pozosta�a mi tylko bezczynno��. Nie mog� nic zrobi�.

Mam nadziej�, �e wyjdziesz z tego zdr�w i ca�y.

��Ot� to � pomy�la� Baley. � To przyk�ad robociej logiki.

Logika m�wi Danielowi, ze znalaz� si� w szachu. Rozs�dek, gdyby go mia�, powiedzia�by mu �e trudno wszystko przewidzie� i �e druga strona mo�e si� pomyli�. Nic z tego jednak. Robot jest logiczny ale nie jest rozs�dny.

Baley zn�w poczu� uk�ucie wstydu. Nie m�g� si� powstrzyma� przed pr�b� pocieszenia tamtego � Danielu, gdyby mi nawet grozi�o niebezpiecze�stwo, a tak nie jest, � doda� szybko, spojrzawszy na inne roboty � wykonywa�bym jedynie swoje obowi�zki. P�ac� mi za to. Mam obowi�zek nie dopu�ci�, by ludzko�� ponios�a szkod�. To tak jak z twoim obowi�zkiem ochrony pojedynczego cz�owieka. Rozumiesz?

��Nie rozumiem, partnerze Eliaszu.

��Nie jeste� do tego stworzony. Daj� ci s�owo, �e gdyby� by� cz�owiekiem, rozumia�by� to.

Daniel skin�� przyzwalaj�co g�ow� i pozosta� na miejscu gdy Baley ruszy� ku drzwiom. Roboty rozst�pi�y si� by go przepu�ci�. Ich fotoelektryczne oczy utkwione by�y w Danielu.

Baley szed� ku swobodzie. Serce bi�o mu szybciej. Nagle podskoczy�o. Z drugiej strony drzwi sta� robot.

Czy�by co� by�o nie w porz�dku?

��O co chodzi, ch�opcze? � warkn��.

��Przesy�ka do pana. Z biura dyrektora s�u�by bezpiecze�stwa Attlebisha.

Baley wzi�� do r�ki kapsu�k�, kt�ra natychmiast si� otworzy�a.

Nie zaskoczy�o go to. Solaria mia�a w aktach jego odciski palc�w (kapsu�a otwiera�a si� przy zetkni�ciu z jego liniami papilarnymi).

Przeczyta� pismo. By�a to oficjalna zgoda na widywanie os�b, kt�re zechce przes�ucha�, za zgod� tych os�b, kt�re jednak zobowi�zano do udzielenia �agentom Baleyowi i Olivawowi� wszelkiej mo�liwej pomocy.

Attlebish skapitulowa� tak ca�kowicie, �e jako pierwsze wypisa� nazwisko Ziemianina. Wr�y�o to �ledztwu jak najlepiej. Wreszcie b�dzie prowadzone tak, jak powinno.

Baley zn�w lecia� samolotem jak niedawno z Nowego Jorku do Waszyngtonu. Tym razem by�o jednak inaczej. Okna w tym samolocie by�y ods�oni�te i l�ni�y b��kitem. By� pi�kny, s�oneczny dzie�.

Baley pr�bowa� nie zwija� si� w k��bek. Kry� g�ow� w kolanach tylko wtedy gdy naprawd� ju� nie m�g� wytrzyma�. Mia�, czego sam chcia�. Poczucie wolno�ci, wra�enie triumfu po zwyci�stwie nad Attlebishem i Danielem, wymuszenie na Kosmitach uznania godno�ci Ziemi, wszystko to zobowi�zywa�o. Zacz�� od tego, �e przeszed� pod go�ym niebem do samolotu. Lekki zawr�t g�owy wyda� mu si� zabawny. W przyp�ywie pewno�ci siebie poleci� nie zas�ania� okien.

��Musz� do tego przywykn�� � my�la�, wpatruj�c si� w b��kit, dop�ki serce nie zacz�o mu bi� gwa�townie a �ciskanie w gardle sta�o si� trudne do zniesienia.

Musia� zamyka� oczy i chowa� g�ow� w ramiona w coraz kr�tszych odst�pach czasu. Jego pewno�ci siebie z ka�d� chwil� ubywa�o i nawet dotyk �wie�o na�adowanego blastera nie m�g� tego zahamowa�.

Pr�bowa� skupi� si� na swoich planach. Musi najpierw pozna� zwyczaje tej planety, narysowa� t�o do kt�rego wszystko inne b�dzie pasowa�, albo straci sens.

Zobaczy� socjologa!

Spyta� robota o nazwisko najbardziej znanego socjologa na Solarii. Dobr� strona kontakt�w z robotami by�o to, �e nie stawia�y pyta�. Robot poda� nazwisko i zauwa�y�, �e jest w�a�nie pora lunchu, zapewne wi�c socjolog poprosi o przesuni�cie spotkania.

Pora lunchu? Nie b�d� �mieszny! � powiedzia� ostro Baley. Do po�udnia jeszcze dwie godziny.

��U�ywam czasu lokalnego, prosz� pana.

Baley wytrzeszczy� oczy, ale po chwili zrozumia�, o co chodzi W Miastach Ziemi dzie� i nie nast�powa�y po sobie stosowanie do wymaga� spo�ecze�stwa. Na planecie za�, jak ta wystawionej ku s�o�cu dzie� i noc nie by�y wcale spraw� wyboru. Trzeba by�o przyj��, chc�c nie chc�c, narzucon� kolejno�� ich Nast�powania po sobie.

Baley spr�bowa� wyobrazi� sobie �wiat jako kul� o�wietlan� w miar� obracania si�. Nie�atwo mu to przysz�o i poczu� co� w rodzaju pogardy dla pysza�kowatych kosmit�w, kt�rzy w tak podstawowej kwestii jak up�yw czasu zdali si� na kaprysy planet.

��Tak czy owak, skontaktuj si� z nim.

Kiedy samolot wy�adowa� roboty wysz�y na spotkanie. Baley przekona� si�, ?� ca�y si� trz�sie.

��Podaj | mi ramie, ch�opcze � mrukn�� do najbli�szego robota.

Socjolog czeka� w hallu. U�miechn�� si� p�g�bkiem � Pan Baley!

Dobry wiecz�r!

��Dobry wiecz�r panu! Czy by�by pan uprzejmy kaza� zas�oni� okna? � poprosi� Baley goni�c resztkami tchu.

��S� ju� zas�oni�te. Wiem co� nieco� o ziemskich zwyczajach.

Prosz� za mija.

Baley radzi� ju� sobie bez pomocy robota. Szed� za gospodarzem przez labirynt korytarzy a kiedy w ko�cu usiad� w wielkiej stylowej komnacie, rajd by�, �e mo�e odpocz��.

W niszach �ciennych sta�y r�owo-z�ote abstrakcyjne rze�by.

Przyjemnie by�o na nie patrze�. Nie nasuwa�y zbyt oczywistych skojarze�. Wielkie pud�o z wisz�cymi bia�ymi cylindrami i licznymi peda�ami wygl�da�o na instrument muzyczny.

Kosmita wygl�da� dok�adnie tak samo, jak podczas seansu ��czno�ci tego dnia. By� wysoki, szczup�y, siwow�osy. Mia� tr�jk�tn� twarz, wydatny nos, g��boko osadzone bystre oczy.

Nazywa� si� Anzelmo Quemot.

Przygl�dali si� sobie a� w ko�cu Baley poczu� �e musi ju� polega� na swym g�osie. Jego pierwsze s�owa, zupe�nie niezaplanowane, nie mia�y nic! wsp�lnego ze �ledztwem.

��Czy m�g�bym si� czego� napi�?

��Napi�? My�li pan o wodzie? � Spyta� socjolog nieco zbyt wysokim g�osem?

��Wola�bym co� mocniejszego.

Socjolog zrobi� tak� min�, jakby nie s�ysza� o obowi�zkach go�cinno�ci. � I pewnie tak by�o � my�la� Baley. W �wiecie gdzie jedynie ogl�dano si�! nawzajem, nie by�o zwyczaju cz�stowania go�ci.

Robot przyni�s� emaliowany pucharek. Nap�j w nim by� jasnor�owy. �Baley pow�cha� ostro�nie i jeszcze ostro�niej skosztowa�.

Pierwszy �yk wyparowa�, pozostawiaj�c mi�e wra�enie gor�ca. Nast�pny by� ju� bardziej materialny.

��Mo�e i jeszcze troch�?

��Mo�e | p�niej, dzi�kuj�. Bardzo to uprzejmie, �e zgodzi� si� pan mnie widzie�.

Quemot usi�owa� si� u�miechn�� ale nie zdo�a�. � Min�o wiele czasu odk�d robi�em takie rzeczy! � A� si� skr�ca�, m�wi�c to.

��Musi to panu sprawia� k�opot.

��Owszem � Quemot odszed� w drugi koniec sali i obr�ci� stoj�cy tam fotel tak, �e kiedy usiad� nie patrzy� na Baleya. Zaciska� ur�kawiczone d�onie. Nozdrza mu dr�a�y.

Baley wypiwszy czu� mi�e ciep�o i odzyska� nieco pewno�ci siebie.

��Co pan w�a�ciwie czuje w mojej obecno�ci, doktorze?

��To bardzo osobiste pytanie � mrukn�� socjolog.

��Wiem. Jak panu m�wi�em prowadz� �ledztwo w sprawie morderstwa i musze stawia� wiele pyta�, tak�e osobistych.

��Mam nadzieje, �e b�d� przyzwoita � Quemot nie patrzy� na Bak�a � a je�li ju� spotyka� jego wzrok, umyka� spojrzeniem.

��Nie pytam z czystej ciekawo�ci, co �pan czuje. To wa�ne dla �ledztwa.

��Nie rozumiem dlaczego.

��Musz� wiedzie� jak najwi�cej o tym �wiecie, rozumie� uczucia Solarian.

Quemot nie patrzy� ju� wcale na Baleya, gdy m�wi� wolno Moja �ona zmar�a przed dziesi�ciu laty. Nie by�o mi �atwo j� widywa� ale mo�na do tego przywykn��. Nie narzuca�a rei si�. Nowej �ony mi nie przydzielono. Nie jestem ju� w wieku� � patrzy� na Baley �a jakby spodziewa� si� �e doko�czy ja a gdy ten milcza� ci�gn�� zni�aj�c g�os � p�odzenia. Z braku �ony odwyk�em od widzenia ludzi.

��Czy odczuwa pan panik�? � Baley pomy�la� o samolocie.

��Nie � Quemot obr�ci� g�ow� b� spojrze� na Baleya, po czym odwr�ci� wzrok. Szczerze m�wi�c wydaje mi si�, �e czuje pa�ski zapach.

��M�j zapach? � Baley odchyli� si� do tylu.

��To oczywi�cie, sprawa wyobra�ni. Nie wiem, czy wydziela pan jak�� wo�, bo nawet gdyby tak by�o, filtry by jej nie przepu�ci�y.

Wyobra�nia jednak� � wzruszy� ramionami.

��Rozumiem.

��Jest i co� wi�cej. Prosz�, mi wybaczy� ale w obecno�ci drugiego cz�owieka mam wra�enie, �e dotyka mnie co� �liskiego, co�, przed czym si� wzdrygam. To bardzo nieprzyjemne.

Baley poskroba� si� za uchem. Stara� si� pow�ci�ga� irytacj�. By�a to, mimo wszystko, chorobliwa reakcja tamtych na co� zupe�nie normalnego.

��Je�li tak, dziwi� si�, �e zgodzi� si� pan widzie� si� ze mn�. Musia� pan przewidywa� nieprzyjemno�ci.

��Zgadza si� ale, wie pan, by�em ciekaw. Pan jest Ziemianinem.

Baley pomy�la�, �e chyba powinno to by� argumentem przeciw widzeniu ale spyta� tylko � I c� st�d.?

Co� w rodzaju entuzjazmu zabrzmia�o w g�osie Quemota � To nie tak �atwo wyja�ni�. Zajmuj� si� socjologi� od dziesi�ciu lat. Wysun��em par� nowych twierdze�. W zwi�zku z jednym z nich zainteresowa�em si� Ziemi� i Ziemianami. Ot�, je�li przyjrze� si� spo�ecze�stwu i zwyczajom Solarii staje si� oczywiste, �e to spo�ecze�stwo i te zwyczaje wywodz� si� z Ziemi.

��Co takiego? � Baley nie m�g� si� powstrzyma� od okrzyku.

Quemot spojrza� przez rami� � Nie chodzi Q obecn� kultur� Ziemi.

��Ach tak?

��Chodzi o przesz�o��, o histori� staro�ytn�. Zna j� pan, oczywi�cie, jak Ziemianin.

��Ogl�da�em ksi��ki � powiedzia� wymijaj�co Baley.

��A wiec wie pan, co mam na my�li.

Baley, kt�ry tego nie widzia�, rzek� � Chcia�bym, �eby mi pan wyt�umaczy�, doktorze, dlaczego Solaria tak si� r�ni od innych Zaziemskich �wiat�w, sk�d tu tyle robot�w, dlaczego wasze zwyczaje s� takie, jakie s�. Przepraszam, je�li to wygl�da na zmian� tematu.

Zale�a�o mu na zmianie tematu. Dyskusja o r�nicach i podobie�stwach kultur Ziemi i Solarii by�aby strata czasu. M�g�by tu sp�dzi� ca�y dzie�, nie dowiedziawszy si� niczego u�ytecznego.

Quemot u�miechn�� si� � Woli pan por�wnywa� Solari� z innymi Zaziemskimi �wiatami, ni� Solari� z Ziemi�?

��Ziemie znam, prosz� pana.

��Jak pan woli � Solarianin zakas�a�. � Nie obrazi si� pan, je�li si� odwr�c�? Tak b�dzie mi wygodniej � Jak pan sobie �yczy � rzek� sucho Baley.

���wietnie � robot obr�ci� fotel. Cho� oparcie zas�oni�o socjologa ca�kowicie, jego g�os nabra� �ycia, pog��bi� si� nawet i okrzep�.

��Solaria zosta�a zasiedlona przed trzystu laty. Pierwsi osadnicy byli Neksonianami. Zna pan Nekson?

��Niestety nie.

��To niedaleko, zaledwie dwa parseki st�d. Solaria i Nekson s� par� najbli�szych sobie zamieszka�ych �wiat�w w Galaktyce. Solaria by�a nosicielk� �ycia. Zanim jeszcze zamieszkali na niej ludzie, znakomicie nadawa�a si� do zasiedlenia. Przyci�ga�a zamo�nych Neksonian. kt�rym coraz trudniej by�o �y� na poziomie do kt�rego nawykli w miar�, jak zape�nia�a si� ich planeta.

��Zape�nia�a si�? � My�la�em �e Kosmici praktykuj� kontrol� urodze� � wtr�ci� Baley.

��Solaria, tak ale �wiaty Zaziemskie w og�le � raczej rzadko.

W czasie, o kt�rym m�wi� liczba ludno�ci Neksonu osi�gn�a dwa miliony. By�o wystarczaj�co ciasno, by sta�o si� konieczne ograniczenie liczby robot�w, kt�re mog�a posiada� jedna rodzina. Kto wi�c tylko m�g�, budowa� sobie letni dom na Solarii, �yznej, pozbawionej drapie�nik�w, z umiarkowanym klimatem.

��Osadnicy mogli �y� na Solarii wed�ug swych upodoba�. Mogli mie� tyle robot�w na ile ich by�o sta�. Posiad�o�ci mog�y by� dowolnie du�e. Na pustej planecie nie by�o problemu z przestrzeni� a przy nieograniczonej liczbie robot�w nie by�o problem�w z upraw� ziemi.

Liczba robot�w wzros�a tak znacznie, �e trzeba je by�o wyposa�y� w system ��czno�ci radiowej i takie by�y pocz�tki naszych sukces�w w robotyce.

��Zacz�li�my wytwarza� nowe modela o nowych zdolno�ciach.

Rozw�j kultury matk� wynalazk�w � to moje! � zachichota� Quemot.

Robot przyni�s� mu co� do picia. Baleyowi tym razem nie podano niczego i zdecydowa� si� nie prosi�.

Quemot m�wi� dalej � Solaria stawa�a si� modna. Coraz wi�cej Neksonian budowa�o tam domy a� sta�a si� �planet� willow���. Osadnicy coraz cz�ciej zamieszkiwali tu na sta�e pozostawiaj�c swe interesy na Neksonie w r�kach pe�nomocnik�w. Na Solarii ros�y fabryki robot�w a rozw�j g�rnictwa i rolnictwa umo�liwi� eksport.

��Kr�tko m�wi�c sta�o si� oczywiste, �e w ci�gu stulecia Solaria b�dzie r�wnie zat�oczona jak Nekson. Oszcz�dz� panu politycznych zawi�o�ci, powiem tylko, �e Solaria zdo�a�a bez wojny uzyska� niezale�no��. By�a u�yteczna jako wytw�rca wyspecjalizowanych robot�w, co zdoby�o nam przyjaci� w �wiatach Zaziemskich i to nam, oczywi�cie, pomog�o.

��Po uzyskaniu niezale�no�ci nasz� pierwsz� troska by�o ustanowienie granic wzrostowi ludno�ci. Wprowadzono regulacj� urodzin i ograniczono imigracj�.

��A dlaczego Solarianie nie chc� widywa� si� nawzajem? � spyta� Baley, troch� podra�niony sposobem jaki wybra� Quemot by m�wi� o socjologii.

Quemot zerkn�� ponad oparciem fotela � To by�o nieuniknione.

Nasze posiad�o�ci s� bardzo wielkie. Posiad�o�� o powierzchni dziesi�ciu tysi�cy mil kwadratowych nie jest niczym niezwyk�ym, chocia� te najwi�ksze sk�adaj� si� w znacznej cz�ci z nieu�ytk�w. Moja w�asna ma dziewi�� i p� tysi�ca mil kwadratowych ale to wy��cznie ziemia uprawna.

��Wielko�� posiad�o�ci decyduje o pozycji w�a�ciciela. W�a�ciwo�ci� du�ej posiad�o�ci jest to, ze kiedy si� po niej w�druje nie ryzykuje si� wej�cia na teren s�siada i spotkania go, rozumie pan?

��Tak s�dz� � wzruszy� ramionami Baley.

��Solarianin ma za punkt honoru nie spotyka� s�siad�w. Posiad�o�ci� zajmuj� si� roboty, jest ona samowystarczalna i nie ma powodu do spotkania kogokolwiek. Chc�c tego unikn�� udoskonalono stereowizj� a im by�a doskonalsza tym bardziej zb�dne by�o widzenie s�siad�w. To samonap�dzaj�cy si� system, rozumie pan?

��Nie musi pan a� tak wszystkiego upraszcza�, doktorze. Nie jestem, socjologiem ale mia�em na uczelni zaj�cia z socjologii. By�a to, oczywi�cie, zZiemska uczelnia � doda� skromnie Baley uprzedzaj�c ewentualne uszczypliwe uwagi � Matematyk� jednak zrozumiem.

��Matematyk�?

��Nie m�wi� o takiej matematyce, jaka stosuje si� w robotyce z tym bym sobie me poradzi�, ale z socjologi� dam sobie rade. Zale�no�� Teramina, na przyk�ad�

��Co takiego prosz� pana?

��Mo�e u�ywacie tu innej nazwy? Znoszenie niedogodno�ci i korzystanie z przywilej�w: �Di� podstawiamy �J� podniesiono do n-tej�

��O czym pan m�wi, do licha? � spyta� ostro Kosmita, a zdumiony Baley zamilk�.

Z pewno�ci� zale�no�� miedzy przyznanymi przywilejami a niedogodno�ciami kt�re nale�a�o znosi� le�a�a u podstaw sztuki kierowania lud�mi. Chocia�by prywatka w �a�ni komunalnej i kolejka X os�b czekaj�cych cierpliwie � do czasu! Warto�� X zale�a�a od warunk�w w kt�rych przysz�o im czeka� i od temperamentu oczekuj�cych a wszystko to wyczerpuj�co opisywa�a Zale�no�� Teramina.

Mo�e jednak wybra� z�y przyk�ad. W tym �wiecie przywilej�w nie istnia�y niedogodno�ci.

Spr�bowa� jeszcze raz � zale�a�oby mi na wyja�nieniu wzrostu uprzedze� do widywania si�. Chcia�bym pozna� analizy tego zjawiska by m�c mu stawi� czo�a. Chc� przekonywa� ludzi, by widywali si� ze mn�.

��Nie mo�e pan traktowa� uczu� ludzkich, jak proces�w zachodz�cych w m�zgu pozytronowym.

��Wcale tego nie m�wi�. Robotyka jest wiedza dedukcyjn�, a socjologia indukcyjn� ale matematyka znajduje zastosowanie w obu przypadkach.

Na chwil� zapad�a cisza. Potem Quemot spyta� dr��cym g�osem M�wi� pan, �e nie jest pan socjologiem?

��Tak. A mnie powiedziano, �e pan nim jest. Najlepszym na tej planecie.

��Jedynym na tej planecie. Mo�naby powiedzie�, �e stworzy�em te nauk�.

��Ach tak? � Baley szuka� sposobu, by nast�pne pytanie nie wypad�o impertynencko � Czy ogl�da� pan ksi��ki z tej dziedziny.

��Wydane na Aurorze, tak.

��A wydane na Ziemi?

��Na Ziemi? � Quemot za�mia� si� zak�opotany. � Nie zdarzy�o mi si� czyta� �adnego z dzie� Ziemskiej nauki. Bez urazy.

��No c�, szkoda! Mia�em nadziej�, ze uzyskam informacje, kt�re pozwol� mi rozmawia� twarz� w twarz�

Quemot wda� z siebie jaki� nieartyku�owany d�wi�k. Fotel, w kt�rym siedzia� wywr�ci� si� z ha�asem. Baley us�ysza� co� jakby �prosz� mi wybaczy�!, zobaczy� te� jak Quemot biegnie do drzwi i znika.

Uni�s� brwi. Co takiego, u diab�a, powiedzia�?

Na Jozafata! Jaki zn�w niew�a�ciwy guzik nacisn��?

Wszed� robot � Mam pana poinformowa�, �e m�j pan za chwile si� z panem zobaczy.

��Zobaczy ze mn�, ch�opcze?

��Tak, prosz� pana.

Przyniesiono kolejny pucharek r�owego p�ynu i jakie� s�odycze, gor�ce i aromatyczne. Baley usiad�, spr�bowa� ostro�nie napoju i odstawi� go. S�odycze, twarde w dotyku dawa�y si� �atwo rozgryza�.

Nie rozpoznawa� smaku, musia�y to by� jakie� miejscowego pochodzenia korzenie lub przyprawy.

Pomy�la� o skromnej dro�d�owej diecie Ziemian. Odmiany dro�d�y na�laduj�ce smak produkt�w Zaziemskich �wiat�w mia�yby na pewno powodzenie.

Raptowne pojawienie si� socjologa przerwa�o te rozmy�lania. Tym razem patrzy� mu w twarz. Tamten siedzia� w fotelu w jakim� pokoju o �cianach i posadzce wyra�nie niepodobnych do wystroju komnaty Baleya. U�miecha� si�, co pog��bia�o zmarszczki na jego twarzy a jednak odm�adza�o go. Oczy mu b�yszcza�y.

��Najmocniej przepraszam. Spodziewa�em si�, �e to wytrzymam, ale by�em w b��dzie. By�em ju� bliski za�amania a pa�skie ostatnie s�owa przepe�ni�y czar�, �e si� tak wyra��.

��Jakie s�owa, prosz� pana? � M�wi� pan co� o rozmowie twarz� w� Wola�bym tego nie powtarza�. Te s�owa wywo�a�y obraz ludzi, kt�rych oddech miesza si� ze sob�� � Solarianin zadr�a� � Nie s�dzi pan. �e to ohydne?

��Nigdy si� nad tym nie zastanawia�em.

��Kiedy to sobie wyobrazi�em, zda�em sobie spraw� �e przecie� przebywamy w t* m samym pokoju i powietrze, kt�rym pan oddycha� musi dociera� i do moich p�uc. W moim stanie umys�u�

��Ale� wszystkie moleku�y solaria�skiej atmosfery przesz�y przez tysi�ce p�uc. Na Jozafata! Przesz�y i przez rybie skrzela i przez p�uca zwierz�t.

��To prawda, nie pomy�la�em o tym. Odczucie, �e oddychamy tym samym powietrzem by�o tak nagle� To zadziwiaj�ce, jak� ulg� przynosi ogl�danie.

��Wci�� jestem w tym samym domu co i pan, doktorze.

��To prawda i dlatego to takie zadziwiaj�ce. Zastosowanie stereowizji zmienia wszystko. Wiem wreszcie, co to znaczy widzie� kogo�.

Nie b�d� wi�cej pr�bowa�.

��Brzmi to, jakby przeprowadza� pan eksperyment.

��Tak w pewnym sensie by�o. Rezultaty by�y ciekawe. Powinienem to zarejestrowa�.

��Co zarejestrowa�?

��Moje wra�enia � Quemot odpowiedzia� zdziwionym spojrzeniem na zdziwione spojrzenie Baley�a.

��Czy rozporz�dza pan jakimi� urz�dzeniami mierz�cymi emocje, elektroencefalogramem czy czym� podobnym? � Rozejrza� si� � nie dostrzegaj�c niczego.

��Potrafi� opisa� swe uczucia bez pomocy przyrz�d�w. S� wystarczaj�co wyra�ne.

��Oczywi�cie, ale analiza ilo�ciowa�

Quemot przerwa� � Nie wiem, do czego pan zmierza. Chcia�bym jednak przedstawi� panu moj� teorie. Nie znajdzie pan tego w ksi��kach. Jestem z niej naprawd� dumny.

��Co to za teoria, prosz� pana?

��Chodzi o to, �e kultura Solarii wzoruje si� na jednej z dawnych kultur Ziemi.

Baley westchn��. Je�li me pozwoli tamtemu si� wygada�, nie b�dzie m�g� liczy� na jego wsp�prace.

��Co to, za kultura?

��Sparta! � Quemot uni�s� g�ow� a jego siwe w�osy rozb�ys�y jak aureola � Musia� pan s�ysze� o Sparcie! Baley poczu� ulg�. W m�odo�ci interesowa� si� przesz�o�ci� Ziemian. Ch�tnie s�uchano o supremacji Ziemi, o Ziemianach, ponad kt�rymi nie by�o jeszcze kosmit�w. By�a to jednak obszerna dziedzina.

Quemot m�wi� o czym� z czym Baley nie by� obeznany.

��Ogl�da�em filmy� � powiedzia� ostro�nie.

���wietnie. Ot� w Sparcie w okresie jej rozkwitu �y�o wzgl�dnie niewielu spartiat�w. pe�noprawnych obywateli, i nieco wi�cej periojk�w, obywateli drugiej kategorii. Ogromna wi�kszo�� ludno�ci byli to pozbawieni praw niewolnicy, heloci. Liczba belot�w dwudziestokrotnie przewy�sza�a liczb� spartiat�w a przecie� heloci byli lud�mi, z ludzkimi s�abo�ciami i uczuciami.

��Aby zyska� pewno��, �e ewentualne powstanie helot�w nie b�dzie mimo ich przewagi liczebnej udane, spartiaci �wiczyli si� w sztuce walki. Wszyscy do�ywotnio s�u�yli w armii. Cel zosta� osi�gni�ty.

Nigdy nie dosz�o do udanego powstania helot�w.

��My, Solarianie, jeste�my kim� w rodzaju spartiat�w. Mamy swoich belot�w, tyle �e nie s� oni lud�mi a maszynami. Nie mog� si� zbuntowa�, nie musimy wi�c si� ich obawia� chocia� tysi�ckrotnie przewy�szaj� nas liczebnie. Korzystamy z przywilej�w Spartiat�w a nie musimy poddawa� si� rygorom ich �ycia. Mo�emy �y� tak wsp�cze�ni Spartanom Ate�czycy, kt�rzy�

��Ogl�da�em te� filmy o Ate�czykach � powiedzia� Baley.

Quemot m�wi� z coraz wi�kszym zapa�em � Ka�da cywilizacja zbudowana jest na kszta�t piramidy. Ci bliscy szczytu, maj� wiece i czasu dla siebie, wi�cej mo�liwo�ci ubiegania si� o szcz�cie. Kto pnie si� ku szczytom, przekonuje si�, �e im wi�cej mo�liwo�ci tym mniej ludzi z nich korzysta. Liczebna przewaga wydziedziczonych jest elementem sta�ym. Nie ma znaczenia, na jakim poziomie bezwzgl�dnym posadowiono piramid�. Najbiedniejsi mieszka�cy Aurory �yj� lepiej ni� arystokraci Ziemi ale wobec arystokrat�w Aurory s� wydziedziczeni, a z nimi si� przecie� por�wnuj�. W zwyczajnym spo�ecze�stwie zawsze wyst�puj� podzia�. D��enie do rewolucji spo�ecznych, pr�by zwalczania takich rewolucji, wszystko to powodowa�o ogrom nieszcz��. Historia jest pe�na przyk�ad�w na to.

��I oto na Solarii mamy po raz pierwszy wy��cznie wierzcho�ek piramidy. Miejsce wydziedziczonych zaj�y roboty. Zbudowali�my nowe spo�ecze�stwo, pierwsze naprawd� nowe od czas�w gdy rolnicy Sumeru i Egiptu zacz�li budowa� miasta.

Siedzia�, u�miechaj�c si� z zadowoleniem.

��Czy pan to opublikowa�? � spyta� Baley.

��Jak dot�d nie, � powiedzia� niedbale Quemot � ale pewnego dnia opublikuj�. To moja trzecia praca.

��A tamte dwie?

��Nie by�y to prace z socjologii. By�em w swoim czasie rze�biarzem. To moja robota � wskaza� posagi. � By�em te� kompozytorem. Rikain Delmarre namawia� mnie zawsze bym zaj�� si� sztuka stosowan�. Zdecydowa�em si� na socjologi�.

��Czy przyja�ni� si� pan z Delmarrem?

��Cz�owiek w moim wieku zna tu wszystkich. Nie przecz� � jednak, �e byli�my bliskimi znajomymi.

��Co to by� za cz�owiek? � O dziwo w my�li Baley�a pojawi� si� obraz Gladii, takiej jak widzia� j� ostatnio, w�ciek�ej, z twarz� wykrzywion� gniewem.

Quemot zastanawia� si� � By� to cz�owiek oddany Solarii i je] obyczajom�

��Idealista, inaczej m�wi�c?

��Zdecydowanie tak. Musi pan wiedzie�, �e do swej pracy zg�osi� si� na ochotnika.

��Czy to co� niezwyk�ego?

��A pan tak nie uwa�a? � ale zapominam, �e pan jest Ziemianinem. Tak, to niezwyk�e.

To jedno z tych zaj��, kt�re musz� by� wykonywane a nikt nie chce tego robi�. Zwykle wyznacza si� kogo� na okre�lony czas. Delmarre zg�osi� si� na ochotnika do�ywotnio. Uwa�a� �e to zbyt wa�ne zaj�cie by je powierza� ludziom niech�tnym tej pracy. Mnie te� namawia� ale nie nadaje si� do po�wi�ce�.

��Chyba nie do�� si� orientuj� w charakterze tej pracy.

Policzki Quemota zar�owi�y si� � Czy nie lepiej by�oby o tyra pom�wi� z jego asystentem?

��Z pewno�ci� ju� bym to zrobi�, gdyby kto� pofatygowa� si� powiedzie� mi, �e mia� asystenta!

��Przykro mi, �e nie powiedziano tego panu. Delmarre uwa�a�, �e powinien wykszta�ci� swego nast�pc�, zanim odejdzie na emerytur� � albo umrze.

Stary Solarianin westchn�� ci�ko � By� o tyle m�odszy, a jednak przysz�o mi go prze�y�. Cz�sto grywali�my w szachy.

��Jakim sposobem?

��Zwyczajnie � zdziwi� si� Quemot.

��Widzieli si� panowie?

��A c� to za pomys�! Mo�e ja bym to zni�s� ale Delmarre na pewno nie. Fetologia nie st�pi�a jego wra�liwo�ci. By� wr�cz przeczulony.

��A wi�c jak�

��Z u�yciem dw�ch szachownic. To proste.

��Czy zna� pan pani� Delmarre?

��Ogl�da�em j� czasami. Jest pejza�ystk�. Ogl�da�em jej prace.

Doskona�a robota, chocia� to raczej ciekawostki, ni� dzie�a sztuki.

��Czy mog�aby zabi� m�a, zdaniem pana?

��Nie zastanawia�em si� nad tym. Kobiety to zadziwiaj�ce istoty. Czy. jednak jest si� nad czym zastanawia�? Tylko pani Delmarre by�a na tyle blisko Rikaina, by m�c go zabi�. Rikain nigdy nie zgodzi�by si� widzie� kogokolwiek. By� nazbyt drobiazgowy, mo�e to zreszt� nieodpowiednie s�owo. Nie by�o w nim cienia odchyle� od normy. By� dobrym Solarianinem.

��To, �e pozwoli� mi pan na widzenie nazwa�by pan odchyleniem od normy?

��Mo�naby tak powiedzie�.

��Czy Delmarre m�g� zgin�� z powod�w politycznych?

��Co takiego?

��S�ysza�em �e by� tradycjonalist�.

��Wszyscy jeste�my tradycjonalistami.

��Czy to znaczy, �e na Solarii nie istniej� inne ugrupowania? Quemot odpowiedzia� ostro�nie � S� tacy, kt�rzy uwa�aj�, �e zbytni tradycjonalizm jest niebezpieczny. S� przeczuleni na punkcie naszej ma�ej liczebno�ci i przewagi liczebnej innych �wiat�w. Uwa�aj� �e wobec mo�liwej agresji jeste�my bezbronni � oczywisty nonsens. Nie s�dz�, by stanowili realn� si��. Nie ma ich wielu.

��Czemu uwa�a pan, �e to nonsens? Czy Solaria mo�e jako� zr�wnowa�y� przewag� liczebna tamtych? Czy macie jak�� now� bro�?

��Mamy bro�, chocia� wcale nie now�. Jest ju� w u�yciu i nie spos�b jej si� oprze�.

Oczy Baley�a zw�zi�y si� � M�wi pan serio?

��Oczywi�cie.

��I pan wie, co to za bro�?

��Wszyscy to wiemy. Pan te�, je�li si� pan zastanowi. Ta bro� nie zabija i nie rani a jednak jest nie do odparcia, tym bardziej, �e nikt nie dostrzega jej istnienia.

��I c� to za niezab�jcza bro� � spyta� zirytowany Baley.

��Robot pozytronowy � odrzek� Quemot.

Baley milcza�. Robot pozytronowy by� symbolem przewagi Kosmit�w i ju� przez to mia� charakter broni.

��To bro� ekonomiczna � powiedzia�. � Solaria dostarcza nowych modeli �wiatom Zaziemskim i to j� przed nimi chroni.

��To oczywiste � powiedzia� Quemot oboj�tnie.

��Pomog�o to nam uzyska� niepodleg�o��. My�l� jednak o czym� innym, czym� na kosmiczn� skal�

��Czy to jeszcze jedna z pa�skich teorii socjologicznych?

Quemotowi prawie si� uda�o nie okaza� dumy, pozwoli� sobie jednak na u�miech politowania.

��Teoria jest istotnie moja. O ile wiem, nikt jeszcze na to nie wpad�, chocia� rzecz powinna by� oczywista dla ka�dego, kto zapozna�by si� z danymi o zaludnieniu Zaziemskich �wiat�w. Zacznijmy od tego, �e odk�d mamy roboty pozytronowe, korzystamy z ich pracy � Nie na Ziemi � wtr�ci� Baley.

��Chwileczk�, agencie! Niewiele wiem o pa�skiej Ziemi, wiadomo mi jednak, �e i wasza gospodarka zaczyna korzysta� z robot�w.

�yjecie w Miastach, pozostawiaj�c wi�ksz� cz�� powierzchni planety niezamieszka��. A kto pracuje w kopalniach i na farmach?

��Roboty � zgodzi� si� Baley. � Ale je�li ju� o tym mowa, to w�a�nie Ziemianie zbudowali pierwszego pozytronowego robota, doktorze.

��Czy jest pan tego pewien?

��Taka jest prawda. Mo�na to sprawdzi�.

��To ciekawe, bo w zastosowaniu robot�w jeste�cie na ostatnim miejscu � zastanawia� si� socjolog. � Mo�e sprawia to wielka liczba ludno�ci. A jednak i w Miastach s� roboty?

Baley przytakn��.

��I jest ich obecnie wi�cej, ni� przed p� wiekiem?

Baley potwierdzi�, nieco zniecierpliwiony.

��A wi�c wszystko si� zgadza. To tylko kwestia czasu. Praca robot�w zast�puje prac� ludzi. Wi�cej robot�w, mniej ludzi, tak to w�a�nie wygl�da. Przestudiowa�em bardzo dok�adnie dane demograficzne, sporz�dzi�em wykresy i � w�a�ciwie by�o to zastosowanie matematyki w socjologii, nieprawda�?

��Zgadza si� � powiedzia� Baley.

��Mo�e wi�c co� w tym jest? Powinienem to sobie przemy�le�.

W ka�dym razie moje wnioski, nie w�tpi� �e prawid�owe, s� nast�puj�ce w gospodarce, kt�ra korzysta z pracy robot�w, stosunek liczby robot�w do liczby zatrudnionych ludzi zmienia si� na korzy�� robot�w, niezale�nie od regulacji prawnych usi�uj�cych temu zapobiec. Mo�na ten proces op�ni�, nie mo�na go jednak powstrzyma�.

Liczba robot�w ro�nie szybciej ni� liczba ludno�ci. Osi�gni�ty zostaje punkt krytyczny�

Quemot zrobi� przerw� � Zastanawiam si�, czy Mo�naby dok�adnie okre�li� ten punkt. Przyda si� tu pa�ska matematyka.

��A co si� stanie, doktorze, gdy ten punkt zostanie osi�gni�ty?

spyta� niespokojnie Baley.

��Liczba ludno�ci zaczyna male� i wreszcie planeta dochodzi do stanu r�wnowagi spo�ecznej. Czeka to Auror�, czeka to r�wnie� i Ziemi�. Na Ziemi mo�e to potrwa� kilka stuleci, ale rzecz jest nieunikniona.

��Co pan nazywa stanem r�wnowagi spo�ecznej?

��Sytuacje tak� jak na Solarii. �wiat w kt�rym ludzie stanowi� klas� wy�sz�. Nie ma powodu, by obawia� si� Zaziemskich �wiat�w.

Wystarczy poczeka� sto lat a wszystkie one zmieni� si� w Solari�.

B�dzie to w pewnym sensie koniec historii ludzko�ci, jej dope�nienie. Wszyscy otrzymaj� w ko�cu wszystko, czego im trzeba, czego pragn�. Istnieje jakie� powiedzenie, nie wiem sk�d wzi�te, o swobodzie ubiegania si� o szcz�cie�

��Stw�rca obdarzy� wszystkich pewnymi nienaruszalnymi prawami a w sk�ad tych praw wchodzi �ycie, wolno�� i swoboda ubiegania si� o szcz�cie � powiedzia� Baley.

��Trafi� pan! Z czego to jest?

��Z pewnego starego dokumentu�

��Czy nie widzi pan, �e na Solarii jest inaczej? Tak w ko�cu b�dzie w ca�e] Galaktyce. Koniec z ubieganiem si� o szcz�cie. Rodzaj ludzki dziedziczy� b�dzie prawa do �ycia, wolno�ci i szcz�cia, po prostu do szcz�cia.

��Mo�e i tak b�dzie � powiedzia� szorstko Baley � ale na razie na pa�skiej Solarii zabito cz�owieka, a kolejny mo�e umrze�.

Po�a�owa� tych s��w, ledwie je wypowiedzia�. Quemot wygl�da� jak uderzony w twarz. Zwiesi� g�ow� � Odpowiedzia�em na pa�skie pytania jak umia�em najlepiej. Czy �yczy pan sobie czego� jeszcze?

��To wystarczy, dzi�kuj� panu. Przykro mi, �e zak��ci�em panu �a�ob� po stracie przyjaciela.

Quemot powoli podni�s� wzrok � Nie�atwo b�dzie znale�� takiego partnera do szach�w. Nigdy nie opu�ci� partii i prowadzi� niezwykle wyr�wnan� gr�. By� dobrym Solarianinem.

��Rozumiem pana � rzek� cicho Baley. � Czy mog� skorzysta� z pa�skiego sprz�tu, by po��czy� si� z kolejnym rozm�wc�?

��Moje roboty s� do pa�skich us�ug � odpowiedzia� Qu0mot.

��A teraz po�egnam ju� pana. Koniec ogl�dania.

Nie min�o p� minuty od znikni�cia Quemota a przy Baleyu sta� ju� robot. Baley zn�w nie m�g� si� nadziwi�. Widzia� tylko, za Quemot dotyka przycisku. By� to zapewne sygna� o charakterze og�lnym: ,,R�bcie swoje!�. Zapewne roboty, kt�re s�ucha�y rozmowy, wiedzia�y czego w danym momencie mo�e za��da� cz�owiek i je�li nie by�y w stanie spe�ni� ��dania do akcji wkracza� w�a�ciwy robot wezwany przez radio.

Na chwil� nawiedzi�a Baleya wizja Solarii jako zrobotyzowanej sieci o wci�� zmniejszaj�cych si� okach, w kt�rych tkwili ludzie.

Pomy�la� o nakre�lonym przez Quemota obrazie �wiat�w zmieniaj�cych si� w Solarie, o sieciach wi���cych coraz cia�niej Ziemi� a� do�

Rozmy�lania przerwa� mu z mechaniczn� pewno�ci� siebie robot.

��Jestem got�w s�u�y� pomoc�, prosz� pana.

��Czy wiesz, jak si� po��czy� z miejscem pracy Rikaina Delmarrea?

��Tak, prosz� pana.

Baley wzruszy� ramionami. Zn�w niepotrzebne pytanie. Robot wie. Kropka. U�wiadomi� sobie, �e trzeba by� ekspertem, kim� w rodzaju robotyka, by skutecznie kierowa� robotami. Jak sobie z tym radzi� przeci�tny Solarianin? Zapewne o tyle, o ile�

��Po��cz roni� z asystentem Delmarre�a. Je�li go nie ma w pracy, znajd� go, gdziekolwiek jest.

��Tak, prosz� pana.

Robot odchodzi� ju�, gdy Baley zawo�a� � Chwileczk�! Kt�ra godzina jest tam teraz?

��06.30, prosz� pana.

��Rano?

��Tak, prosz� pana.

Baleya zn�w zdj�a irytacja na ten �wiat, kt�ry zrobi� z siebie ofiar� wschod�w i zachod�w s�o�ca. Takie s� skutki �ycia na nieos�oni�tej powierzchni planety!

Pomy�la� o Ziemi, ale zaraz wzi�� si� w gar��. Pogr��anie si� w t�sknocie za domem nie wysz�oby mu na dobre.

��Wywo�aj tego asystenta, ch�opcze. Powiedz mu, �e to sprawa wagi pa�stwowej i ka� kt�remu� z ch�opc�w przynie�� mi co� do jedzenia. Wystarczy szklanka mleka i kanapka.

Jad� kanapk� z w�dlin� i my�la�, �e po tym co przytrafi�o si� Gruerowi, Daniel Olivaw uzna pewnie wszystko co jadalne za podejrzane i mo�e mie� w tym racj�. Sko�czy� jednak jedzenie i popi� mlekiem bez �adnych z�ych nast�pstw (przynajmniej natychmiastowych).

Czego� przecie� dowiedzia� si� od Quemota, chocia� nie tego, po co przyby�. Nie dowiedzia� si� wiele o morderstwie ale do�� du�o o sprawach og�lniejszych.

Wr�ci� robot � Wezwanie zosta�o przyj�te, prosz� pana.

Przed Baleyem pojawi�a si� nagle siedz�ca w ��ku posta�.

Wyraz twarzy mia�a do�� nieprzychylny.

Odskoczy�, jakby wpad� bez uprzedzenia na pole si�owe. Zn�w nie zosta� nale�ycie poinformowany! Zn�w nie postawi� w�a�ciwego pytania.

Nikt go nie uprzedzi�, �e asystent Rikaina Delmarre�a to kobieta.

Jej bujne w�osy, obecnie w nie�adzie, by�y ciemniejsze ni� u wi�kszo�ci Kosmit�w. Mia�a owaln� twarz, wydatny podbr�dek i nieco kartoflowaty nos. Podrapa�a si� w rami� a Baley modli� si�, by prze�cierad�o pozosta�o na swoim miejscu. Jeszcze mia� w pami�ci beztroskie podej�cie Gladii do tego, na co pozwala ogl�danie. Pomy�la� te�, �e oto pozbywa si� z�udze�. Ziemianie wyobra�ali sobie, �e wszystkie Kosmitki s� pi�kno�ciami. Gladia z pewno�ci� odpowiada�a tym wyobra�eniom. Ta jednak by�a taka sobie, nawet jak na ziemskie Standardy.

Przekona� si� jednak, �e ma poci�gaj�cy g�os, gdy spyta�a � Czy zdaje pan sobie spraw�, kt�ra jest godzina?

��Wiem, � odpowiedzia� � ale powinienem pani� uprzedzi�, ze mam zamiar widzie� si� z pani�.

��Widzie� si� ze mn�? Wielkie nieba! � jej oczy rozszerzy�y si� i unios�a d�o� do twarzy (Baley zauwa�y�, �e nosi pier�cionek) � Czy nie jest pan przypadkiem moim nowym asystentem?

��Nie, nie jestem nikim takim. Badam spraw� �mierci Rikaina Delmarrea.

��Ach tak? C�, niech pan bada.

��Jak si� pani nazywa?

��Klorissa Cantoro.

��Jak d�ugo pracowa�a pani z doktorem Delmarrem?

��Trzy lata.

��Przypuszczam, �e obecnie przebywa pani w miejscu pracy?

��Baley nie mia� poj�cia, jak nazwa� miejsce pracy fetologa.

��Chodzi panu o ��obek? Tak, oczywi�cie. Nie ruszam si� st�d, odk�d zabito staruszka i wygl�da na to, �e si� st�d nie rusz�, p�ki mi nie przydziel� asystenta. Przy okazji, mo�e pan m�g�by mi to za�atwi�?

��Niestety, prosz� pani, nie mam tu �adnych wp�yw�w.

��Spyta� nigdy nie zaszkodzi�

Klorissa odrzuci�a prze�cierad�o i nie zastanawiaj�c si� d�ugo wsta�a z ��ka. Mia�a na sobie nocn� koszul�. Si�gn�a do zapi�cia pod szyj�.

��Chwileczk� � powiedzia� pospiesznie Baley. � Je�li zgadza si� pani na widzenie, to na razie by�oby wszystko. Mo�e si� pani ubiera� na osobno�ci.

��Na osobno�ci? � wysun�a doln� warg� patrz�c ze zdziwieniem na Baleya. � Pan jest drobiazgowy � nieprawda�? Zupe�nie jak szef.

��Czy zgadza si� pani na widzenie? Chcia�bym si� troch� rozejrze�.

��Nie bardzo wiem o co chodzi z tym widzeniem ale je�li chce pan obejrze� ��obek, mog� pana oprowadzi�. Je�li pozwoli mi pan umy� si� i doj�� troch� do siebie, b�dzie to nawet mi�a odmiana.

��Nie chc� niczego ogl�da�! Chc� widzie�!

Kobieta przechyli�a g�ow� a w jej spojrzeniu pojawi� si� b�ysk zawodowej ciekawo�ci � Czy jest pan mo�e odchyle�cem? Kiedy robi� pan ostatnio analiz� genetyczn�?

��Na Jozafata! � wymamrota� Baley. � Prosz� pos�ucha�. Nazywam si� Eliasz Baley. Jestem Ziemianinem.

��Ziemianinem! � wykrzykn�a. � Wielkie nieba! Co pan tu robi? Czy to jaki� g�upi �art?

��Nie �artuj�, prosz� pani. Wezwano mnie, bym przeprowadzi� �ledztwo w sprawie �mierci Delmarre�a. Jestem detektywem.

��Ach, wiec to o takie badania chodzi�o. S�dzi�am jednak, ze jest oczywiste, i� zrobi�a to jego �ona.

��Mam co do tego w�tpliwo�ci, prosz� pani. Czy pozwoli mi pani widzie� si� z pani�? Pojmuje pani, �e jako Ziemianin nie przywyk�em do ogl�dania. Mam pozwolenie szefa s�u�by bezpiecze�stwa na widywanie ludzi, kt�rzy mogliby mi pom�c. Mog� pokaza� pani odpowiedni dokument.

��C�, zobaczymy ten dokument.

Baley pokaza� jej urz�dowe pismo.

Pokr�ci�a g�ow� � Widzenia! Co za ohyda. Co prawda, wielkie nieba, ca�e to moje zaj�cie jest ohydne, wi�c co za r�nica? Niech si� pan tylko do mnie nie zbli�a. B�dzie pan sta� w przyzwoitej odleg�o�ci. Mo�emy do siebie wo�a� albo przekazywa� wiadomo�ci przez roboty, w razie potrzeby. Czy to jasne?

��Jasne.

Jej nocna koszula rozpi�a si� wzd�u� szwu w�a�nie w chwili gdy ��czno�� si� przerwa�a. Us�ysza� jeszcze jak wymamrota�a � Ziemianin!

��To wystarczaj�ca odleg�o�� � powiedzia�a Klorissa.

Baley, oddalony od niej o jakie� dwadzie�cia pi�� st�p odrzek�:

��Zgoda, chcia�bym jednak wej�� ju� do �rodka.

Tym razem nie by�o tak �le. Ledwie zauwa�y� przelot, ale przeci�ganie tego nie mia�o sensu. Powstrzyma� si� od rozpi�cia ko�nierzyka, by m�c oddycha� swobodniej.

��Co si� z panem dzieje? � spyta�a Klorissa. � Marnie pan wygl�da.

��Nie jestem przyzwyczajony do otwartej przestrzeni.

��Zgadza si�! Ziemianin! Wy przecie� �yjecie zapuszkowani, czy co� w tym rodzaju. Wielkie nieba! � obliza�a usta, jakby skosztowa�a czego�, co jej nie smakowa�o. � Dobrze, niech pan wchodzi, odsun� si� tylko. Ju�!

W�osy mia�a upi�te w dwa grube warkocze, kt�re owija�y jej g�ow�, tworz�c skomplikowany wz�r geometryczny. Baley zastanawia� si�, ile czasu zajmowa�o jej zaplatanie warkoczy, po czym przypomnia� sobie, �e prace te wykona�y z pewno�ci� nieomylne palce robota.

Uczesanie dodawa�o jej uroku, je�li nie urody. Nie malowa�a twarzy. Mia�a na sobie codzienny str�j, ciemnoniebieski je�li nie liczy� d�ugich liliowych r�kawiczek, nie pasuj�cych do reszty.

Baley zauwa�y� zgrubienie na palcu, na kt�rym nosi�a pier�cionek.

Stali, patrz�c na siebie z dw�ch ko�c�w sali.

��Nie lubi pani tego, nieprawda�?

Klorissa wzruszy�a ramionami. � Dlaczego mia�abym to lubi�?

Nie jestem przecie� zwierz�ciem. Mog� to jednak wytrzyma�. Cz�owiek nabiera odporno�ci, kiedy ma do czynienia z� z� � zadar�a podbr�dek, jakby zdecydowa�a si� wreszcie to powiedzie� � z dzie�mi. � Wym�wi�a to s�owo bardzo wyra�nie.

��Zabrzmia�o to, jakby nie lubi�a pani swego zawodu.

��To wa�ne i potrzebne zaj�cie, ale rzeczywi�cie nie lubi� go.

��A czy Rikain Delmarre je lubi�?

��My�l�, �e nie, chocia� nigdy tego nie okaza�. By� dobrym Solarianinem.

��I by� drobiazgowy.

Klorissa zrobi�a zdziwion� min�.

��Sama pani to powiedzia�a. Kiedy wspomnia�em o ubieraniu si� na osobno�ci, powiedzia�a pani, �e jestem drobiazgowy jak szef.

��Aha. C�, by� drobiazgowy. Nawet kiedy ogl�da� kogo� dba� o formy.

��Czy to co� niezwyk�ego?

��W�a�ciwie nie. Formy nale�y zachowa�, ale nikt tego nie robi.

Nie podczas ogl�dania. Tak naprawd� nie ma nas tam, wi�c po co sobie utrudnia� �ycie? Nie s�dzi pan? Ja si� tam nie przem�czam, chyba �e chodzi�o o szefa. Przy nim trzeba by�o dba� o formy.

��Podziwia�a go pani?

��By� dobrym Solarianinem.

��Nazwala pani to miejsce ��obkiem i wspomnia�a o dzieciach.

Czy tu si� wychowuje dzieci?

��Od miesi�ca wzwy�. Ka�dy p��d z Solarii trafia tutaj.

��P��d?

��Tak. Sprawdza si� je w miesi�c po pocz�ciu. Czy to pana wprawia w zak�opotanie?

��Nie! � uci�� Baley. � Czy mo�e mnie pani oprowadzi�?

��Mog�. Prosz� zachowa� odleg�o��.

Baley z kamiennym wyrazem twarzy patrzy� z g�ry w g��b wielkiej sali oddzielonej od nich szklan� przegrod�. Z pewno�ci� sala by�a sterylna a temperatura i wilgotno�� kontrolowane.

Mie�ci�y si� w niej ca�e rz�dy zbiornik�w a w ka�dym z nich w podobnym do wody p�ynie unosi�a si� drobna istotka. Rozwija�o si� �ycie.

Drobne, skulone stworzonka z wielkimi g��wkami, male�kimi ko�czynami i zanikaj�cymi ogonkami by�y czasem mniejsze ni� p� pi�ci Baleya.

��Jak si� to panu podoba, agencie? � spyta�a z odleg�o�ci dwudziestu st�p Klorissa.

��Ile ich tu jest? � odpowiedzia� pytaniem Baley.

��Sto pi��dziesi�t dwa. Co miesi�c trafia do nas pi�tna�cie do dwudziestu.

��Czy to jedyne takie miejsce na planecie?

��Tak. To wystarcza, przy za�o�eniu, �e d�ugo�� �ycia wynosi trzysta lat a liczba ludno�ci dwadzie�cia tysi�cy. Budynek jest nowy.

Doktor Delmarre nadzorowa� budow� i sporo rzeczy ulepszy�. �miertelno�� jest praktycznie zerowa.

Mi�dzy zbiornikami chodzi�y roboty i przygl�daj�c si� embrionom sprawdza�y przyrz�dy, skrupulatnie, bez znu�enia.

��Kto przeprowadza operacje? � spyta� Baley. � Doktor Delmarre?

��Oczywi�cie, �e nie! Lekarze. Nie my�li pan chyba, �e doktor Delmarre zbli�y�by si� Zreszt� mniejsza o to.

��Dlaczego nie u�ywa si� robot�w?

��W chirurgii? Pierwsze Prawo ogromnie to utrudnia, Robot m�g�by usun�� wyrostek robaczkowy aby uratowa� cz�owiekowi �ycie ale potem nadawa�by si� ju� tylko do kapitalnego remontu. Dla pozytronowego m�zgu to wstrz�saj�ce do�wiadczenie.

��Widz�, �e roboty opiekuj� si� p�odami. Czy pani albo doktor Delmarre czasem si� tym zajmowali?

��Kiedy rzeczy id� �le, musimy. Gdy chodzi o �ycie, nie mo�na zda� si� na roboty.

��Zbyt du�e ryzyko fa�szywej oceny, jak sadz�?

��Wcale nie. Zbyt du�e ryzyko przeceniania warto�ci �ycia.

Kobieta spochmurnia�a � Obowi�zkiem fetologa jest dba� o to, aby rodzi�y si� zdrowe dzieci. Nawet najstaranniejsza analiza genetyczna nie daje pewno�ci, �e wszystkie mo�liwe kombinacje gen�w b�d� korzystne, nie m�wi�c ju� o mutacjach. Mutacje, to nasza najwi�ksza troska.

Szed� za ni� wzd�u� galerii.

��Poka�� panu ��obek i dormitoria dzieci. S� du�o wi�kszym problemem, ni� noworodki. Je�li chodzi o nie, nie mo�emy polega� na robotach. Czy pr�bowa� pan kiedy� nauczy� robota dyscypliny?

Pierwsze Prawo uniemo�liwia to i dzieci �wietnie o tym wiedz� Widzia�am, jak trzylatek unieruchomi� tuzin robot�w j�cz�c �Boli!�

Krzywdzisz mnie!�. Tylko najnowocze�niejsze modele s� w stanie zrozumie�, �e dziecko mo�e z rozmys�em k�ama�.

��A jak radzi� sobie z dzie�mi Delmarre? Wbija� im rozum do g�owy?

��Mia�by ich dotyka�? Wielkie nieba! Potrafi� jednak z nimi m�wi� i odpowiednio u�ywa� robot�w. Widzia�am, jak kiedy� przea kwadrans przygl�da� si� dziecku trzymaj�c robota w gotowo�ci by da� mu klapsa Klaps! klaps! Po kilku takich lekcjach dziecko nie ryzykowa�o wi�cej. Szef by� w tym tak bieg�y, �e wystarczy�o tylko dostroi� zn�w robota.

��A pani? Czy wychodzi pani czasem do dzieci?

��B�d� musia�a. Daleko mi do szefa. Mo�e kiedy� poradz� sobie z tym zdalnym wychowaniem ale dzi� poniszczy�abym roboty. Kiedy jednak o tym my�l� Chodzi� w�r�d dzieci! Ma�e zwierz�ta!

��Przypuszczam, �e pan nie mia�by nic przeciw widzeniu ich � powiedzia�a, ogl�daj�c si� na Baleya.

��Nie sprawi�oby mi to przykro�ci.

Wzruszy�a ramionami z rozbawieniem � Ziemianin! � Posz�a dalej.

��A w og�le, po co to wszystko? Musi pan doj�� do wniosku, �e to Gladia Delmarre jest morderczyni�. Musi pan.

��Nie jestem tego pewien � rzek� Baley.

��Jak pan mo�e nie by� pewien? Kto jeszcze m�g�by to zrobi�?

��C�, na przyk�ad pani.

Reakcja Klorissy zaskoczy�a Baleya.

Wybuchn�a �miechem.

�mia�a si� do utraty tchu, a� jej okr�g�a twarz poczerwienia�a.

Opar�a si� o �cian�, �api�c oddech.

��Nie, niech si� pan nie zbli�a, prosz�. Wszystko w porz�dku.

��Czy ta mo�liwo�� jest a� tak zabawna? � spyta� pos�pnie Baley.

Pr�bowa�a co� powiedzie�, ale zn�w wybuchn�a �miechem. Wyszepta�a wreszcie.

��Ach, z pana prawdziwy Ziemianin! Jak mog�abym to by� ja?

��Dobrze go pani zna�a. Zna�a pani jego zwyczaje. Mog�a pani to uplanowa�.

��My�li pan, �e mog�abym widzie� si� z nim? �e mog�abym podej�� do niego na tyle blisko, by zdzieli� go czym� w g�ow�? Pan po prostu nie ma o tym poj�cia!

Baley poczu�, ze si� czerwieni � Dlaczego nie mia�aby pani do niego podej��? Jest pani przyzwyczajona do przebywania z lud�mi.

��Z dzie�mi.

��Jedno umo�liwia drugie. Jest pani w stanie znie�� moj� obecno��.

��Z odleg�o�ci dwudziestu st�p � powiedzia�a z lekcewa�eniem.

��W�a�nie odwiedzi�em kogo�, kto prawie zemdla�, bo nie m�g� tego znie��.

Klorissa spowa�nia�a � To co innego.

��Moim zdaniem to wystarczy. Przyzwyczajenie do przebywania z dzie�mi umo�liwia widzenie Delmarre�a.

Klorissa nie by�a ju� rozbawiona � Chcia�abym zauwa�y�, �e to, co ja mog� wytrzyma�, me ma tu znaczenia. To doktor Delmarre by� przeczulony na tym punkcie, prawie jak sam Liebig. Prawie tak!

Gdybym nawet mog�a znie�� jego widok, on nigdy nie zni�s�by mojego. Pani Delmarre by�a jedyn� osob�, kt�rej wolno by�o si� do niego zbli�y�.

��Kto to jest ten Liebig, o kt�rym pani wspomnia�a?

Klorissa wzruszy�a ramionami � Jeden z tych zwariowanych geniuszy, wie pan co mam na my�li. Pracowa� z szefem przy programowaniu robot�w.

Baley zanotowa� to w pami�ci i wr�ci� do tematu. � Mo�na le� powiedzie� ,�e pani mia�a pow�d.

��Jaki pow�d?

��Jego �mier� da�a pani pozycj�. Kieruje pani tym zak�adem.

��Pan to nazywa powodem? Wielkie nieba! A kt�by pragn�� takiej pozycji? Na Solarii? To by�by pow�d, by go utrzymywa� przy �yciu, by go chroni�. Musi pan wymy�li� co� lepszego.

Baley poskroba� si� za uchem. Mia�a racje.

��Czy zauwa�y� pan m�j pier�cionek? � spyta�a Klorissa.

��Zauwa�y�em.

��A czy zna pan jego znaczenie?

��Nie znam.

��Co by pan powiedzia� na ma�y wyk�ad?

��Je�li pomo�e mi to zrozumie� ten przekl�ty �wiat. � wypali� Baley � zgodz� si� na wszystko.

��Wielkie nieba! � u�miechn�a si� Klorissa. � Widz�, �e lubi pan nas tak samo, jak my Ziemie. Wyobra�am sobie! O, tu jest pusta sala. Usi�d�my. Nie, tu jest za ma�o miejsca. Zrobimy tak: pan usi�dzie a ja zostan� tutaj.

Odst�pi�a, robi�c mu przej�cie a potem stan�a pod �ciana, tak by go widzie�.

Baley usiad�, zawahawszy si� tylko przez chwile.

��Dlaczego nie?

Niech sobie Kosmitka stoi! � pomy�la�.

Klorissa skrzy�owa�a muskularne ramiona � Kluczowa rol� odgrywa w naszym spo�ecze�stwie analiza genetyczna. Badamy, oczywi�cie nie same geny ale enzymy, kt�rymi rz�dz� geny. Ich znajomo�� pozwala pozna� chemi� organizmu, to znaczy pozna� cz�owieka.

Czy to jasne?

Teori� rozumiem � odpowiedzia� Baley. � A jak si� j� stosuje?

��W ko�cowej fazie rozwoju p�odu pobieramy pr�bki krwi. To pozwala nam uzyska� pierwsze przybli�enie. Teoretycznie powinni�my wtedy wy�apa� wszystkie mutacje i decydowa�, czy ryzykowa� narodziny. W rzeczywisto�ci za ma�o jeszcze wiemy, by unikn�� pomy�ek. Mo�e kiedy�� Po narodzinach robimy biopsje, prowadzimy badania p�yn�w ustrojowych. Na d�ugo przed osi�gni�ciem dojrza�o�ci wiemy, co si� kryje w naszych ch�opcach i dziewczynkach.

(�Cukier i przyprawy�� z g��bi pami�ci Baley�a wyp�yn�� dziecinny wierszyk).

��Kod genetyczny ka�dego zapisany jest w jego pier�cieniu m�wi�a Klorissa. � To stary zwyczaj, pozosta�o�� z czas�w, gdy nie by�o jeszcze selekcji eugenicznej. Dzi� wszyscy Solarianie s� zdrowi.

��Ale pani wci�� nosi sw�j pier�cie�. Dlaczego?

��Bo jestem kim� wyj�tkowym � powiedzia�a z dum� Klorissa, bynajmniej nie zak�opotana. � Doktor Delmarre po�wi�ci� wiele czasu na wyszukanie sobie asystenta. Szuka� kogo� wyj�tkowego je�li idzie o umys�, kogo� bystrego, pracowitego, zr�wnowa�onego. To ostatnie by�o najwa�niejsze. Ten kto� musia� nauczy� si� przestawa� z dzie�mi i unikn�� za�amania.

��On sam tego nie potrafi�, nieprawda�? Czy to dow�d braku r�wnowagi?

��W pewnym sensie, � odpowiedzia�a Klorissa � ale w normalnych okoliczno�ciach to po��dane. Myje pan r�ce, nieprawda�?

Baley spojrza� na swe d�onie. By�y nale�ycie czyste � Myj�.

��Ot� gdyby komu� l�k przed pobrudzeniem r�k uniemo�liwi� napraw� mechanizmu w razie konieczno�ci, by�oby to dowodem braku r�wnowagi psychicznej. Jest natomiast po��dane utrzymywanie r�k w czysto�ci w normalnych okoliczno�ciach.

��Rozumiem. Id�my dalej.

��To ju� wszystko .M�j kod genetyczny jest trzeci w historii Solarii pod wzgl�dem doskona�o�ci. Przyjemnie jest nosi� taki pier�cie�.

��Gratuluj� pani!

��Prosz� si� z tego nie �mia�. Nie ma w tym mojej zas�ugi. To przypadkowa przemiana gen�w rodzic�w ale mo�na by� z tego dumnym. Nikt nie uwierzy�by, �e by�abym zdolna do morderstwa. Nie z takim kodem genetycznym. Oskar�a� mnie to daremny trud.= Baley wzruszy� ramionami. Ta dama najwyra�niej uwa�a kod genetyczny za dow�d. Tak samo my�li pewnie ca�a Solaria.

��Czy chce pan zobaczy� dzieci? � spyta�a Klorissa.

��Dzi�kuj� pani. Tak.

Wydawa�o si�, �e korytarze nie maj� ko�ca. Budowla musia�a by� kolosalna. Nie przypomina�o to olbrzymich blok�w mieszkalnych w Miastach Ziemi ale ten pojedynczy, uczepiony powierzchni planety budynek musia� mie� rozmiary g�ry.

By�y tam setki ��eczek z r�owiutkimi niemowl�tami, wrzeszcz�cymi albo �pi�cymi. Potem by�y sale zabaw dla raczkuj�cych.

��W tym wieku nie sprawiaj� k�opot�w � powiedzia�a Klorissa.

��Trzeba im tylko olbrzymiej ilo�ci robot�w. Praktycznie ka�de musi mie� swego robota, p�ki nie zacznie chodzi�.

��Dlaczego?

��Je�li nie maj� w�asnego opiekuna, choruj�.

Baley skin�� g�ow� � Potrzeba uczucia. Nie mo�na ich tego pozbawi�.

Klorissa zmarszczy�a brwi i powiedzia�a szorstko � Dzieciom potrzeba opieki.

��Dziwie si� troch�, �e t� potrzeb� uczucia mog� zaspokoi� roboty.

Wida� by�o, �e jest niezadowolona � Je�li chce mnie pan zaszokowa�, u�ywaj�c takich s��w, nie uda si� to panu. Wielkie nieba!

Niech pan nie b�dzie dziecinny!

��Zaszokowa� pani�?

��Ja te� potrafi� u�y� tego s�owa! Uczucie! Mo�e chce pan us�ysze� inne s�owo w tym rodzaju? Mog� je r�wnie� wym�wi�. Mi�o��.

Mi�o��! A teraz prosz� si� zachowywa� przyzwoicie!

Baley nie zamierza� dyskutowa� o tym, co jest przyzwoite a co nie. Spyta� � Wi�c czy roboty potrafi� zapewni� dzieciom opiek�?

��Oczywi�cie, w przeciwnym razie ten ��obek nie m�g�by funkcjonowa�. Roboty wyg�upiaj� si� z dzie�mi. Nia�cz� je i przytulaj�.

Dzieciom nie przeszkadza fakt, �e to tylko roboty. Gorzej jest p�niej, mi�dzy trzecim a dziewi�tym rokiem �ycia.

��Czy tak?

��Dzieci w tym wieku upieraj� si�, ca�kiem na o�lep, by bawi� Si� z innymi.

��Spodziewam si�, �e pozwalacie im na to?

��Musimy, nie zapominaj�c jednak, �e naszym zadaniem jest przygotowanie ich do wymaga� �ycia doros�ych. Ka�de dziecko ma w�asny pok�j w kt�rym mo�e si� zamyka�. Od pocz�tku �pi� same, �ci�le tego przestrzegamy. Dalej, z up�ywem lat wyd�u�a si� codzienna pora izolacji. Kiedy dziecko ko�czy dziesi�� lat, potrafi przez tydzie� zadowala� si� ogl�daniem. Warunki ogl�dania s�, oczywi�cie odpowiednio dobierane Mo�e to trwa� ca�y dzie�, na dworze, w ruchu�

��Dziwie si�, �e tak liczycie si� z instynktem, bo �e liczycie si�, to wida�.

��O jakim instynkcie pan m�wi?

��O instynkcie stadnym. Jest taki. Sama pani powiedzia�a, �e obstaj� przy tym, by si� ze sob� bawi�.

Klorissa wzruszy�a ramionami � Wi�c to pan nazywa instynktem? I c� st�d? Dziecko instynktownie boi si� upadku, ale doros�y mo�e si� przyzwyczai� do pracy na wysoko�ciach, gdzie niebezpiecze�stwo upadku stale istnieje. Ogl�da� pan chyba akrobat�w na linie? S� �wiaty, w kt�rych ludzie mieszkaj� w wysokich budynkach.

Dzieci boj� si� te� instynktownie ha�as�w, a czy pan si� ich boi?

��Nie, je�li nie ma powodu.

��Za�o�� si�, �e ludzie na Ziemi nie mog� zasn��, je�li wok� jest naprawd� cicho. Nie ma takiego instynktu, kt�ry uniemo�liwia�by wychowanie, przynajmniej nie u ludzi. Przy odpowiednim podej�ciu z ka�dym pokoleniem jest �atwiej. To sprawa ewolucji.

��Jak to?

��Ka�da istota rozwijaj�c si� powtarza histori� ewolucji swego gatunku. P�ody, kt�re ogl�dali�my, maj� do pewnego momentu skrzela i ogonki. Nie mo�na tych etap�w przeskoczy�. Podobnie dziecko musi przej�� przez �Zwierz�c�� faz� rozwoju spo�ecznego. Doktor Delmarre by� zdania, �e z ka�dym pokoleniem trwa to kr�cej.

��A czy tak jest?

��Zak�ada�, �e przy obecnym tempie, w ci�gu trzech tysi�cy lat dojdziemy do tego, i� dzieci b�d� od samego pocz�tku zadowala� si� ogl�daniem. Szef mia� te� inne pomys�y. Interesowa� si� udoskonalaniem robot�w. Chcia� umo�liwi� im, bez szkody dla ich r�wnowagi umys�owej, wpajanie dzieciom dyscypliny. I dlaczego nie? Dyscyplina dzi� dla lepszego �ycia jutro, to w�a�ciwa wyk�adnia Pierwszego Prawa, je�li tylko robot zdo�a to zrozumie�.

��Czy istniej� ju� takie roboty?

Klorissa pokr�ci�a g�ow� � Chyba nie. Doktor Delmarre i Liebig pracowali usilnie nad jakimi� modelami do�wiadczalnymi.

��Czy Doktor Delmarre wypr�bowywa� te nowe modele w swojej posiad�o�ci? Czy by� bieg�y w robotyce?

��O, tak. Cz�sto przeprowadza� pr�by z robotami.

��Czy wie pani, �e by� przy nim robot, kiedy go zamordowano?

��S�ysza�am o tym, � Nie wie pani, co to by� za model?

��Musi pan spyta� o to Liebiga. To robotyk, kt�ry pracowa� z doktorem Delmarrem.

��Pani nie wie nic na ten temat?

��Nie.

��Prosz� mi da� zna�, gdyby przysz�o co� pani na my�l.

��Zrobi� to. Prosz� nie my�le�, �e doktor Delmarre interesowa� si� tylko nowymi modelami robot�w. Lubi� powtarza�, �e nadejdzie czas, gdy w swego rodzaju bankach, w odpowiednich warunkach gromadzone b�d� niezap�odnione jajeczka, wykorzystywane do sztucznego zap�odnienia. To b�dzie rzeczywiste zastosowanie zasad eugeniki. Przestanie istnie� ostatni pow�d, dla kt�rego konieczne by�o widzenie. Nie wiem, czy odwa�y�abym si� posun�� a� tak daleko. To by� cz�owiek o szerokich horyzontach, prawdziwy dobry Solarianin.

Zmieni�a temat � Czy chce pan teraz wyj�� na zewn�trz? Grupa od pi�ciolatk�w do o�miolatk�w bawi si� na dworze i mo�e pan ich zobaczy� w dzia�aniu.

��Spr�buj� � powiedzia� ostro�nie Baley. � Mo�e b�d� musia� pr�dko wraca�.

��Ach tak. Zapomnia�am. Mo�e nie chce pan wychodzi� wcale?

Baley zmusi� si� do u�miechu � Staram si� przywykn�� do przebywania na dworze.

Wiatr by� taki, �e trudno by�o oddycha�. Nie by�o zimno, ale uczucie, �e ubranie przylega mu do cia�a, przyprawia�o Baley�a o dreszcze.

Kiedy spr�bowa� co� powiedzie�, z�by tak mu szczeka�y, �e musia� m�wi� kr�tkimi zdaniami. Oczy go bola�y od wpatrywania si� W odleg�y horyzont, zamglony, zielono-niebieski. Pewn� ulg� przynosi�o patrzenie pod nogi, na �cie�k�. Przede wszystkim za� unika� Baley patrzenia w b��kitn� pustk�, w kt�rej pi�trzy�y si� tylko przypadkowe bia�e ob�oki i l�ni�o nagie s�o�ce.

By� jednak w stanie zwalczy� ch�� ucieczki w zamkni�cie.

Id�c za Kloriss�, min�� drzewo i wyci�gn�� r�k�, bo go dotkn��.

Pie� by� szorstki i twardy. Palmiaste li�cie szele�ci�y mu nad g�ow�, nie podni�s� jednak oczu, by im si� przyjrze�. �ywe drzewo!

��Jak si� pan czuje? � zawo�a�a Kloriss�.

��W porz�dku!

��Ju� wida� grup� dzieci. Bawi� si�. Roboty organizuj� im zabawy i pilnuj�, �eby ma�e bestie nie powybija�y sobie nawzajem oczu.

Nietrudno o to przy osobistym kontakcie Baley podni�s� powoli oczy, spogl�daj�c wzd�u� betonowej �cie�ki, ponad trawnikiem, w d� zbocza i dalej � ostro�nie � got�w cofn�� wzrok, gdyby zdj�� go strach.

Ma�e figurki ch�opc�w i dziewczynek biega�y tam jak szalone, nie dbaj�c o to, �e biegaj� tak po zewn�trznej powierzchni ich �wiata, maj�c nad g�ow� tylko powietrze i przestrze�. B�ysn�� poruszaj�cy si� �wawo w�r�d dzieci robot. W powietrzu rozlega�y si� odleg�e, bez�adne krzyki.

��Przepadaj� za tym � powiedzia�a Klorissa. � Za popychaniem si� i poci�ganiem, przewracaniem si� i wstawaniem i w og�le za dotykaniem si�. Wielkie nieba! Jak im si� udaje z tego wyrosn��?

��A co robi� te starsze? � Baley. wskaza� stoj�c� na uboczu grupk�. � Ogl�daj�. Nie s� tu obecne. Mog�, ogl�daj�c si�, spacerowa�, rozmawia�, bawi� si�, wszystko pr�cz dotykania.

��A dok�d udaj� si� dzieci opuszczaj�c ten zak�ad?

��Do swoich posiad�o�ci. �miertelno�� �rednio r�wna jest liczbie dorastaj�cych.

��Do posiad�o�ci rodzic�w?

��Wielkie nieba, nie! To by�by dziwny traf, gdyby ojciec zmar� akurat w chwili, gdy dziecko dorasta. Zajmuj� wolne miejsca. Nie by�yby chyba specjalnie szcz�liwe zajmuj�c dom, kt�ry nale�a� do rodzic�w, zak�adaj�c, �e znaj� swoich rodzic�w.

��A nie znaj�?

��Unios�a brwi � Czemu mia�yby zna�?

��Czy rodzice ich nie odwiedzaj�?

��Te� pomys�? Komu by na tym zale�a�o?

��Pozwoli pani, �e co� sobie wyja�ni�? Czy to nietakt pyta� kogo� o dzieci?

��To osobiste pytanie, nie s�dzi pan?

��W pewnym sensie.

��Ja jestem z tym obyta. Dzieci to m�j zaw�d. Inni nie s�.

��A czy pani ma dzieci?

Klorissa najwyra�niej z trudem prze�kn�a �lin� � Nale�a�o mi si�. A panu nale�y si� odpowied�. Nie mam.

��Czy jest pani zam�na?

��Tak. i mam w�asn� posiad�o��, w kt�rej bym przebywa�a, gdybym nie musia�a by� tutaj. Nie potrafi� po prostu pilnowa� tych wszystkich robot�w na odleg�o��.

Odwr�ci�a si� ze zmartwiona min� � Teraz jedno si� przewr�ci�o i oczywi�cie p�acze.

Robot nadbiega� wielkimi krokami.

��Podniesie je i przytuli a je�li co� mu si� sta�o, wezwie mnie.

��Mam nadziej�, �e si� bez tego obejdzie.

Baley nabra� tchu. Upatrzy� sobie trzy drzewa, rosn�ce w ma�ym tr�jk�cie o pi��dziesi�t st�p w lewo. Poszed� w ich kierunku po paskudnie mi�kkiej murawie, brzydz�c si� troch� t� mi�kko�ci�. (By�o to jak chodzenie po rozk�adaj�cych si� zw�okach. A� go zemdli�o na sam� my�l o tym).

By� ju� w�r�d drzew. Opar� si� plecami o pie�. Czu� si� prawie jak po�r�d �cian. S�o�ce niegro�nie przeb�yskiwa�o poprzez li�cie.

Klorissa patrzy�a na niego ze �cie�ki. Powoli zbli�y�a si� do po�owy dziel�cej ich odleg�o�ci.

��Nie ma pani nic przeciw temu, �e troch� tu postoje?

��Niech pan sobie nie przeszkadza.

��Jakie mo�liwo�ci chodzenia ze sob� maj� dzieci opuszczaj�c zak�ad?

��Chodzenia ze sob�?

��Poznania si� wzajemnie, � Baley nie by� pewien, jakich s��w wolno mu u�y� � by m�c si� pobra�.

��To nie ich sprawa � odpar�a Klorissa. � Kojarzy si� je w wyniku analizy genetycznej, zwykle we wczesnej m�odo�ci. To chyba rozs�dne?

��A czy zawsze tego chc�?

��Czy chc� si� pobra�? Nigdy tego nie chc�? To straszna robota, przekona� je do tego. Musza najpierw oswoi� si� ze sob�. Widuj� si� po trochu co dzie�, a kiedy mija pocz�tkowe skr�powanie, mo�na z nimi dokazywa� cud�w.

��A je�li partner im si� nie podoba?

��Jak to? Czy to nie wszystko jedno, je�li ju� analiza genetyczna wskaza�a partnera?

��Rozumiem � powiedzia� po�piesznie Baley i westchn��, pomy�lawszy o Ziemi.

��Czy ma pan jeszcze jakie� pytania?

Baley zastanawia� si�, czy ma sens przed�u�anie tej wizyty. Nie mia�by nic przeciw rozstaniu si� z Klorissa i fetologi� i przej�ciu do kolejnego etapu.

W�a�nie otwiera� usta, by to powiedzie�, gdy Klorissa krzykn�a do kogo� � Hej ty, dziecko! Ty tam! Co robisz!? � A do Baley�a Uwaga! Ziemianinie, uwa�aj!

Nuta pop�ochu w jej g�osie sprawi�a, �e Baley�a zawiod�y nerwy.

Ogarn�a go panika. Zwali�a si� na� groza otwartej przestrzeni i niesko�czonego przestworu niebios.

Zachwia� si�. S�ysza�, �e wydaje jakie� d�wi�ki Czu�, �e pada i wolno przewraca si� na bok. Mia� wra�enie, �e patrzy na to z dala.

Z dala te� dobieg� go przeszywaj�cy powietrze nad jego g�owa �wist, zako�czony ostrym uderzeniem.

Baley zamkn�� oczy, jego palce zacisn�y si� na cienkim korzeniu wystaj�cym z gruntu, a paznokcie zary�y si� w ziemi.

Otworzy� oczy (musia�a min�� ledwie chwila). Klorissa ostro karci�a stoj�cego w pewnej odleg�o�ci dzieciaka. Bli�ej sta� milcz�cy robot. Baley zd��y� tylko zauwa�y�, �e ch�opiec trzyma jaki� przedmiot z napi�t� strun� � i oczy uciek�y mu w bok. Dysz�c ci�ko stan�� na* nogach. Przyjrza� si� l�ni�cemu metalowemu pr�towi, tkwi�cemu w pniu, pod kt�rym sta� przed chwil�. Chwyci� za pr�t i bez trudu go wyci�gn��. Nie by� g��boko wbity. Spojrza� na czubek, nie dotykaj�c go. By� przyt�piony, zdo�a�by jednak rozci�� mu sk�r�.

Dopiero za drug� pr�b� uda�o mu si� poruszy� nogami. Post�pi� ku Klorissie, wo�aj�c � Hej ty, dzieciaku!

Klorissa odwr�ci�a si� z zaczerwienion� twarz� � To by� przypadek, Czy jest pan ranny?

��Nie! Co to za przedmiot?

��To strza�a. Wystrzeliwuje si� j� z �uku, dzi�ki pracy napi�te] ci�ciwy.

��O, tak! zawo�a� zuchwale dzieciak i wypu�ci� w powietrze drug� strza�� a potem roze�mia� si�.

��Zostaniesz ukarany. Odejd�! � powiedzia�a Klorissa.

��Chwileczk�! � zawo�a� Baley. Potar� kolano, kt�rym uderzy� o kamie�, padaj�c. � Mam kilka pyta�. Jak si� nazywasz?

��Bik � powiedzia� ch�opak niedbale.

��Czy strzela�e� do mnie, Biku?

��Zgadza si� � odpowiedzia� ch�opiec.

��Czy zdajesz sobie spraw�, �e mog�e� mnie trafi�, gdybym nie zosta� ostrze�ony?

Bik wzruszy� ramionami � Strzela�em po to, �eby trafi�.

Klorissa zacz�a z po�piechem m�wi� � Niech mi pan pozwoli wyja�ni�. �ucznictwo jest zalecanym sportem. Zach�ca do rywalizacji a przy tym nie wymaga kontaktu osobistego. Urz�dzamy zawody z u�yciem techniki ogl�dania. Obawiam si�, �e niekt�rzy ch�opcy strzelaj� do robot�w. Ich to bawi a robotom nie szkodzi. Jestem w tej posiad�o�ci jedyn� doros�� osob�, ch�opiec musia� wiec wzi�� pana za robota.

Baley s�ucha�. Odzyskiwa� jasno�� umys�u. Jego twarz przybra�a zwyk�y zaci�ty wyraz � Czy my�la�e� Biku, �e jestem robotem? spyta�.

��Nie � odpowiedzia� dzieciak. � Pan jest Ziemianinem.

��W porz�dku. Uciekaj.

Bik odbieg� pogwizduj�c a Baley zwr�ci� si� do robota � Sk�d ch�opak wiedzia�, �e jestem Ziemianinem? Czy to nie ty by�e� przy nim, kiedy strzela�?

��Ja, prosz� pana. To ja powiedzia�em mu, �e jest pan Ziemianinem.

��Czy m�wi�e� mu, co to takiego Ziemianin?

��Tak, prosz� pana.

��I co m�wi�e�?

��Ziemianin to gorszy gatunek cz�owieka. Nie powinno si� go wpuszcza� na Solari�, bo roznosi choroby zaka�ne, prosz� pana.

��Kto ci to powiedzia�, ch�opcze?

Robot milcza�.

��Czy wiesz, kto ci to powiedzia�?

��Nie wiem, prosz� pana. To by�o w moim banku pami�ci.

��Powiedzia�e� mu ch�opcze, ze roznosz� choroby zaka�ne a on bez wahania strzeli� do mnie. Czemu go nie powstrzyma�e�?

��Powinienem to zrobi�, prosz� pana. Nie powinienem pozwoli� mu pr�bowa� skrzywdzi� cz�owieka, cho�by to by� Ziemianin. Nie by�em wystarczaj�co szybki.

��Mo�e zawaha�e� si�, bo pomy�la�e�, �e jestem tylko Ziemianinem?

��Nie, prosz� pana.

Baley zacisn�� usta. Robot m�g� zaprzecza� w dobrej wierze, on jednak by� pewien, �e ten czynnik odegra� swoje role.

��Co robi�e� przy tym ch�opcu?

��Nosi�em mu strza�y, prosz� pana.

��Czy mog� im si� przyjrze�?

Wyci�gn�� r�k�. Robot zbli�y� si� i wr�czy� mu tuzin strza�. Baley po�o�y� ostro�nie na ziemi strza��, kt�ra trafi�a w drzewo i obejrza� po kolei inne. Odda� je robotowi i podni�s� strza��.

��Dlaczego poda�e� ch�opcu w�a�nie t� strza��?

��Nie wybiera�em jej, prosz� pana. Poprosi� o strza�� i ta mi si� trafi�a pierwsza. Szuka� celu, zobaczy� pana, spyta�, kto to jest teru dziwny cz�owiek, wyja�ni�em mu�

��Wiem, co mu wyja�ni�e�. Strza�a, kt�r� mu wr�czy�e� ma szare lotki. Wszystkie inne maj� czarne lotki.

Robot patrzy� bezmy�lnie.

��Czy przyprowadzi�e� tu tego dzieciaka? celowo?

��Chodzili�my bez celu, prosz� pana.

Ziemianin spojrza� w luk� mi�dzy dwoma drzewami, przez kt�r� wpad�a strza�a zmierzaj�ca do celu. Spyta� � Czy przypadkiem ten dzieciak, Bik, nie jest najlepszym �ucznikiem, jakiego tu macie?

��Robot pochyli� g�ow� � On jest najlepszy, prosz� pana.

Klorissa gapi�a si� na Baley�a � Jak pan na to wpad�?

��Ano tak � rzek� szorstko Baley. � Prosz� por�wna� strza�� z szarymi lotkami z innymi. Tylko ta ma naoliwiony koniec. Mo�e to zabrzmi melodramatycznie, prosz� pani, ale uratowa�a mi pani �ycie.

Strza�a, kt�ra mnie min�a jest zatruta.

��To niemo�liwe! Wielkie nieba! Absolutnie niemo�liwe!

��Tak w�a�nie jest, ponad wszelk� w�tpliwo��. Czy macie tu jakie� zwierz�, na kt�rego strat� mo�ecie sobie pozwoli�? Wystarczy zadrasn�� je t� strza�a a zobaczy pani, co si� stanie.

��Czemu kto� mia�by�

��Wiem, czemu � przerwa� szorstko Baley. � Pytanie tylko, kto?

��Nikt!

Baley poczu�, �e zawr�t g�owy powraca. Wpad� w gniew. Rzuci� strza�� w stron� Klorissy.

��Niech j� pani podniesie. Je�li nie chce pani jej bada�, prosz� j� zniszczy�. Je�eli podnios� j� dzieci, dojdzie do wypadku.

Po�piesznie podnios�a strza�� trzymaj�c j� dwoma palcami.

Baley pop�dzi� ku najbli�szemu wej�ciu do budynku. Klorissa posz�a za nim trzymaj�c ostro�nie strza��.

Pod dachem Baley poczu� �e wraca do r�wnowagi.

��Kto zatru� strza��? � zastanawia� si�.

��Nie mam poj�cia.

��Chyba nie zrobi� tego sam ch�opiec. Czy mog�aby pani ustali�, kim s� jego rodzice?

��Mo�emy sprawdzi� rejestry � powiedzia�a bez entuzjazmu Klorissa. � Potrzebujemy ich analiz genetycznych.

��Czy ten dzieciak m�g� dowiedzie� si� kim s� jego rodzice?

��W �adnym razie � zaprzeczy�a energicznie Klorissa � Musia�by w�ama� si� do archiwum. To niemo�liwe.

��A je�liby doros�y odwiedzi� ten zak�ad i dowiadywa� si� o swoje dziecko?

��To bardzo ma�o prawdopodobne.

��Przypu��my jednak. Czy powiedziano by mu?

��Nie wiem. To nie jest zabronione ale po prostu nie jest przyj�te.

��Czy pani powiedzia�aby?

��Stara�abym si� nie powiedzie�. Wiem �e doktor Delmarre nie zrobi�by tego. Uwa�a� �e te informacje winny s�u�y� tylko analizie genetycznej. Jego poprzednik m�g� post�powa� inaczej. Czemu pan pyta?

��Nie widz�, jaki pow�d m�g�by mie� ten dzieciak. Mo�e mieli go jego rodzice.

��Wszystko to jest takie okropne � Wstrz�s sprawi�, �e Klorissa zbli�y�a si� do Baleya bardziej ni� kiedykolwiek przedtem. Wyci�gn�a nawet ku niemu r�k�. � Jak to si� mog�o sta�? Szef zabity. Pan omal nie zgin��. Nie ma na Solarii powod�w, by robi� takie rzeczy. Mamy wszystko, czego mo�emy zapragn��.

Jej twarz rozja�ni�a si� � Ta strza�a nie mo�e by� zatruta. Nie powinnam da� si� panu przekona�.

��Sk�d ta nag�a pewno��?

��Robot, kt�ry by� z Bikiem nie pozwoli�by na to. Nie m�g�by zrobi� niczego, co mog�o wyrz�dzi� szkod� cz�owiekowi. Gwarancj� jest Pierwsze Prawo Robotyki.

��Zastanawiam si�, czym w�a�ciwie jest Pierwsze Prawo�

��Co pan ma na my�li?

��Nic. Je�li zbada pani strza��, przekona si�, �e jest zatruta. Baleya ju� to nie interesowa�o. Nie mia� w�tpliwo�ci co do trucizny.

��Czy nadal uwa�a pani, �e to pani Delmarre winna jest �mierci ma��onka?

��Tylko ona by�a przy tym obecna.

��A pani by�a jedyn� doros�� osob�, obecn� tu w chwili gdy strzelano do mnie zatrut� strza��.

��Nie mia�am z tym nic wsp�lnego.

��By� mo�e. By� mo�e te� pani Delmarre jest tak samo niewinna. Czy mog� skorzysta� z pani sprz�tu ��czno�ci.

��Tak, oczywi�cie.

Baley wiedzia�, kto chce kogo zobaczy� i wcale nie by�a to Gladia. Z zaskoczeniem us�ysza�, jak m�wi � Po��cz mnie z Gladi� Delmarre!

Robot wykona� polecenie bez �adnych uwag a Baley, os�upia�y przygl�da� si� jego manipulacjom, zachodz�c w g�ow�, czemu wyda� takie polecenie.

Mo�e dlatego, �e dopiero co by�a o niej mowa, a mo�e martwi� go spos�b, w jaki zako�czy�a si� ich ostatnia rozmowa a mo�e potrzebowa� czego� innego ni� krzepkiej przyt�aczaj�co rzeczowej Klorissy.

(� Mo�na rozegra� sprawy k��c�c si� � pomy�la�) Pojawi�a si� przed nim w mgnieniu oka. Siedzia�a w du�ym fotelu z wysokim oparciem przez co sprawia�a wra�enie mniejszej i bardziej bezbronnej ni� zwykle. W�osy mia�a �ci�gni�te ku ty�owi i zwi�zane w lu�ny zw�j. Kamienie w jej kolczykach wygl�da�y na diamenty. Prostego kroju suknia podkre�la�a tali�.

��Mi�o mi ci� ogl�da�, Eliaszu. Pr�bowa�am si� z tob� skontaktowa� � powiedzia�a cicho.

��Dzie� dobry, Gladio! (Dobry wiecz�r? Nie wiedzia�, jaka by�a u niej pora dnia i nie umia� tego odgadn�� z jej stroju). Dlaczego pr�bowa�a� skomunikowa� si� ze mn�?

���eby ci powiedzie�, jak mi przykro �e zawiod�y mnie nerwy, kiedy ci� ogl�da�am ostatnio. Pan Olivaw nie wiedzia� gdzie ci� mo�na znale��.

Baley wyobrazi� sobie Daniela pod stra�� robot�w i powstrzyma� u�miech � Wszystko w porz�dku. Chcia�bym widzie� si� z tob� w najbli�szym czasie.

��Ale�, prosz� urwa�a. � Widzie� si� ze mn�?

��Osobi�cie � powiedzia� Baley z powag�.

��Czy jest po temu jaki� pow�d? � Jej oczy rozszerzy�y si� a palce zacisn�y na por�czy fotela.

��To konieczne.

��Nie s�dz�

��Czy pozwoli�aby� na to?

Odwr�ci�a wzrok.

��Je�li to absolutnie konieczne.

��To jest konieczne. Przedtem jednak musz� widzie� si� z kim� jeszcze. Tw�j ma� interesowa� si� robotami. Sama mi o tym m�wi�a� a s�ysza�em to i od innych. Nie by� jednak robotykiem, nieprawda�?

��Nie by�a to jego specjalno��, Eliaszu � Wci�� unika�a jego wzroku.

��Czy wsp�pracowa� z robotykiem?

��Z Jothanem Leebigiem � odpowiedzia�a bez namys�u. � To m�j stary przyjaciel.

��Doprawdy? � spyta� �ywo Baley. Zaskoczy�o j� to.

��Czy nie powinnam tego m�wi�?

��Dlaczego nie, je�li to prawda?

��Wci�� si� boj�, �e powiem co�, co zrobi ze mnie� Nie wiesz, jak to jest, kiedy wszyscy s� przekonani, �e co� zrobi�e�.

��Nie przejmuj si�. Jak to si� sta�o, �e zaprzyja�ni�a� si� z Leebigiem?

��Ach, nie pami�tam. On mieszka w s�siedniej posiad�o�ci. Swobodne ogl�danie prawie nie zu�ywa energii. Mo�na pozostawa� stale w ��czno�ci, bez �adnych problem�w. Du�o razem spacerujemy, czy raczej spacerowali�my.

��Nie przypuszcza�em, �e by�aby� zdolna spacerowa� z kimkolwiek.

Gladia zaczerwieni�a si� � m�wi�am o ogl�daniu. Wci�� zapominam, ze jeste� Ziemianinem. Swobodne ogl�danie oznacza, �e mo�na i�� dok�d si� chce, nie trac�c kontaktu wzrokowego. Ja chodzi�am po swojej posiad�o�ci a on po swojej i tak spacerowali�my razem.

Zadar�a podbr�dek � To mo�e by� wcale mi�e.

Potem zachichota�a � Biedny Jothan!

��Czemu tak o nim m�wisz?

��My�la�e�, �e chodzimy razem bez ogl�dania. Chybaby umar�, gdyby si� dowiedzia�, �e kto� m�g� tak .o nim pomy�le�.

��Dlaczego?

��Jest na tym punkcie okropnie dra�liwy. M�wi� mi, �e od pi�tego roku �ycia przesta� widywa� ludzi. Upiera� si� przy ogl�daniu.

To si� zdarza. Rikain m�wi� mi, kiedy rozmawiali�my raz o Jothanie, �e takich dzieci jest coraz wi�cej. M�wi�, �e to swego rodzaju ewolucja spo�eczna, kt�ra faworyzuje ogl�danie. A co ty o tym s�dzisz?

��Nie mam zdania w tej sprawie � odpar� Baley.

��Jothan nie chcia� si� nawet o�eni�. Rikain z�o�ci� si� o to.

M�wi�, �e �spo�ecze�stwu potrzebne s� cechy genetyczne Jothana, ale on po prostu odm�wi� wzi�cia tego pod uwag�.

��A czy ma prawo odm�wi�?

��Nie-e � powiedzia�a z wahaniem Gladia � ale, wiesz jak to jest. On jest bardzo wybitnym robotykiem, a tych si� na Solarii ceni. My�l�, �e zrobiono odst�pstwo. Tyle ze Rikain zamierza� przerwa� wsp�prac� z Jothanem. Powiedzia� mi raz, �e Jothan jest z�ym Solarianinem.

��Czy m�wi� to te� Jothanowi?

��Nie wiem. Pracowa� z nim do ko�ca.

��Czy uwa�a� go za z�ego Solarianina, bo tamten nie chcia� si� �eni�?

��Rikain powiedzia� mi kiedy�, �e ma��e�stwo jest najci�szym z �yciowych do�wiadcze�, ale �e trzeba to przecierpie�.

��A co ty o tym s�dzisz?

��O czym, Eliaszu?

��O ma��e�stwie. Czy te� uwa�asz, �e to najci�sze z �yciowych do�wiadcze�.

Jej twarz straci�a wszelki wyraz, jakby zmyto z niej uczucia.

��Nigdy o, tym nie my�la�am.

��Powiedzia�a�, ze stale chodzisz na spacery z Jothanem Leebigiem a potem poprawi�a� si� m�wi�c �e chodzi�a� dawniej. Ju� z nim nie spacerujesz?

Potrz�sn�a g�ow�. Jej twarz zn�w nabra�a wyrazu smutku Nie. Tylko raz, czy dwa razy go ogl�da�am. Robi� wra�enie zapracowanego, a ja nie lubi� Rozumiesz?

��Czy tak by�o od �mierci twego m�a?

��Nawet wcze�niej. Kilka miesi�cy wcze�niej.

��Czy nie my�lisz, �e to doktor Delmarre kaza� mu przesta� Zaskoczy�o j� to � Jak m�g�by nam co� kaza�? Nie jeste�my robotami, Jothan ani ja. I czemu mia�by to robi�?

Baley nie usi�owa� tego wyja�nia�. M�g�by to zrobi� tylko w kategoriach ziemskich poj�� a nie u�atwia�oby to jej zrozumienia.

��Jeszcze tylko jedno, Gladio. Zobacz� ci� zn�w, kiedy sko�cz� z Leebigiem, a jaka to pora dnia?

Ledwie spyta�, ju� tego po�a�owa�. Robot odpowiedzia�by u�ywaj�c ziemskich miar czasu, ale Gladia mog�a u�y� miar Solaria�skich.

Baley mia� ju� do�� popisywania si� ignorancj�.

Gladia jednak powiedzia�a po prostu � popo�udnie.

���wietnie. Zobaczymy si� zn�w, by um�wi� si� na widzenie.

Zn�w si� zawaha�a � Czy to konieczne?

��Tak.

��Dobrze wi�c � odpowiedzia�a cicho.

Pr�by nawi�zania ��czno�ci z Leebigiem przeci�ga�y si�. Baley wykorzysta� czas, zjadaj�c drug� kanapk�, kt�r� przyniesiono mu w oryginalnym opakowaniu. Przez ostro�no�� sprawdzi� piecz�� przed otwarciem opakowania a potem starannie obejrza� zawarto��. Otworzy� za pomoc� w�asnych z�b�w plastikowy pojemnik z mlekiem, prosto z lod�wki i wypi� mleko wprost z pojemnika. Przemkn�a mu ponura my�l o bezwonnych i pozbawionych smaku truciznach o op�nionym dzia�aniu, kt�re mo�na by�o wprowadzi� do pojemnika u�ywaj�c igie� albo strzykawek automatycznych ale odrzuci� t� my�l jako dziecinn�.

Jak dot�d morderstwa pope�niano b�d� usi�owano pope�ni� w mo�liwie najprostszy spos�b. Cios w g�ow�, porcja trucizny zdolna zabi� dwunastu ch�opa, zatruta strza�a � to nie by�y wyszukane �rodki.

Potem pomy�la� �e dop�ki b�dzie skaka� z jednej strefy czasu do drugiej, nie mo�e liczy� na regularne posi�ki ani na to, �e si� wy�pi.

Pojawi� si� robot � Doktor Lebieg radzi, aby pan spr�bowa� po��czy� si� z mm jutro. Jest bardzo zaj�ty.

Baley zerwa� si� na r�wne nogi i rykn�� � Powiedz temu�

Urwa�. Krzycze� na robota nie mia�o sensu. Taki sam rezultat osi�gnie si� m�wi�c szeptem.

Normalnym ju� tonem powiedzia� � Powiedz doktorowi Leebigowi albo jego robotowi, je�li inaczej si� nie da, �e prowadz� �ledztwo w sprawie morderstwa jego wsp�pracownika, dobrego Solarianina. Powiedz mu, �e nie mog� czeka�, a� sko�czy prace i �e je�li nie zobacz� go za pi�� minut, wsi�d� w samolot i za godzin� b�d� si� z nim widzia� w jego posiad�o�ci. U�yj s�owa widzie�, to nie pomy�ka.

Potem zaj�� si� zn�w swoj� kanapk�.

Nie min�o pi�� minut a Leebig, czy raczej Solarianin, kt�ry musia� nim by�, patrzy� ju� z w�ciek�o�ci� na Baleya. Baley nie pozosta� mu d�u�ny. Leebig by� szczup�y. Trzyma� si� prosto. Jego oczy mia�y wyraz roztargnienia pomieszanego z gniewem. Jedna z powiek nieco opada�a.

��To Pan jest tym Ziemianinem?

��Eliasz Baley, agent C-7, prowadz�cy �ledztwo w sprawie morderstwa doktora Rikaina Delmarre�a. Pa�skie nazwisko?

��Jestem doktor Jothan Leebig. Czemu pozwala pan sobie przeszkadza� mi w pracy?

��Przyczyna jest prosta. To m�j obowi�zek.

��Wi�c niech si� pan z nim zabiera gdzie indziej.

��Przedtem zadam panu kilka pyta�, doktorze. By� pan bliskim wsp�pracownikiem doktora Delmarre�a. Zgadza si�?

Leebig zacisn�� pi�ci i podszed� do kominka na kt�rego gzymsie niewielkie mechaniczne urz�dzenia porusza�y si� w skomplikowanym cyklu, hipnotycznie przyci�gaj�c wzrok.

Obraz pod��y� za Leebigiem, kt�ry id�c by� w jego �rodku. Pok�j stanowi�cy t�o przesun�� si� w rytmie krok�w w ty�.

��Je�eli jest pan tym cudzoziemcem, kt�rego sprowadzenie zapowiada� Gruer�

��Jestem nim.

��Je�li tak, znalaz� si� pan tutaj wbrew memu �yczeniu. Koniec ogl�dania!

��Jeszcze nie. Nie przerywa� po��czenia! � Baley podni�s� g�os � i palec, kt�ry wycelowa� w robotyka. Leebig cofn�� si� z wyrazem niesmaku na twarzy.

��Je�li m�wi� o widzeniu si� z panem, nie s� to puste s�owa.

��Tylko bez tych ziemskich grubia�stw, wypraszam sobie.

��Stwierdzam tylko fakt. B�d� musia� widzie� si� z panem, je�li nie uda mi si� nak�oni� pana do wys�uchania mnie. Przytrzymam pana za ko�nierz.

��Jest pan plugawym zwierz�ciem!

��Mo�e pan sobie my�le�, co pan chce. Zrobi� to.

��Je�li spr�buje pan wtargn�� do mojej posiad�o�ci to ja � ja pana�

Baley uni�s� brwi � Zabije mnie pan? Cz�sto rzuca pan takie gro�by?

��Nie rzucam �adnych gr�b.

��Wi�c porozmawiajmy! Mo�na by�o sporo za�atwi� w tym czasie, kt�ry pan zmarnowa�. By� pan bliskim wsp�pracownikiem doktora Rikaina Delmarre�a. Zgadza si�?

Robotyk opu�ci� g�ow�, gdy podni�s� wzrok, panowa� ju� nad sob�. Zdoby� si� nawet na przelotny zdawkowy u�miech.

��By�em.

��Delmarre interesowa� si�, o ile wiem, nowymi rodzajami robot�w.

��Tak by�o.

��Jakimi rodzajami?

��Czy pan jest robotykiem?

��Nie. Prosz� to wyja�ni� laikowi.

��Nie wiem, czy potrafi�.

��Prosz� spr�bowa�. Przypuszczam, �e chodzi�o mu o roboty, zdolne do utrzymania dzieci w pos�uchu. Jakie by�y z tym problemy?

Leebig odrzek�, unosz�c brwi � Ujmuj�c to jak najpro�ciej, bez wdawania si� w szczeg�y, trzeba wzmocni� ca�k� C, rz�dz�c� reakcj� tandemu Sikorowicza na poziomie W-65.

��To niezrozumia�e.

��Ale tak jest.

��Dla mnie to niezrozumia�e. Czy m�g�by pan uj�� to inaczej?

��Oznacza to pewne os�abienie Pierwszego Prawa.

A to czemu? Dziecko jest przecie� utrzymywane w pos�uchu dla swego przysz�ego dobra. Taka jest teoria.

��Ach, przysz�e dobro! � oczy Leebiga zap�on�y.

Wydawa� si� zapomina�, kto go s�ucha. Zrobi� si� wymowny My�li pan, �e to takie proste? A ilu� to ludzi zgodzi�oby si� na drobne cho�by niewygody w imi� znacznych korzy�ci w przysz�o�ci? Ile� to czasu trzeba uczy� dziecko, �e to, co mu smakuje teraz, oznacza b�l brzucha potem, a to co mu nie smakuje teraz, wyleczy go z b�lu brzucha potem. A pan chce, by robot to zrozumia�? Je�liby robot sprawi� dziecku przykro��, spowodowa�oby to powstanie w pozytronowym m�zgu pot�nych niszcz�cych napi��. Przeciwdzia�anie temu poprzez umo�liwienie robotowi zrozumienia owego przysz�ego dobra wymaga�oby uruchomienia tylu dodatkowych �cie�ek, �e masa m�zgu wzros�aby o po�ow�, chyba �e zrezygnowa�oby si� z innych po��cze�.

��Nie uda�o si� wi�c panu zbudowa� takiego robota?

��Nie i nie zanosi si� na to.

��Czy doktor Delmarre wypr�bowywa� model takiego robota zanim zgin��?

��Nie takiego robota. Zajmowali�my si� te� innymi.

��Doktorze Leebig, chcia�bym pana prosi� o udzielenie mi lekcji. Chc� dowiedzie� si� czego� wi�cej o robotyce.

Leebig pokr�ci� g�ow� a powieka opad�a mu przy tym w upiornym zmru�eniu oka � To chyba oczywiste, �e wyk�ad robotyki nie jest spraw� paru chwil. Nie mam a� tyle czasu.

��Mimo to musi mnie pan poinformowa�. Ca�a Solaria � przesi�kni�ta jest woni� robot�w. Je�li to wymaga czasu, tym bardziej musz� widzie� si� z panem. Nie umiem pracowa� ani my�le� korzystaj�c z ogl�dania.

Nie wydawa�o si� mo�liwe by Leebig m�g� przybra� jeszcze bardziej sztywn� postaw�, a jednak uda�o mu si� to.

��Nie interesuj� mnie pa�skie ziemskie fobie. Widzenie nie wchodzi w gr�.

��Mo�e zmieni pan zdanie, gdy dowie si� pan o czym chc� z panem m�wi�.

��To nie ma znaczenia.

��Ach tak? Prosz� wi�c pos�ucha�. Jestem pewien, �e w dziejach robotyki omijano celowo Pierwsze Prawo.

��Omijano? Czy pan zwariowa�? Po co?

��Aby ukry� fakt � odpowiedzia� ca�kiem spokojnie Baley �e robot mo�e pope�ni� morderstwo.

Leebig wykrzywi� usta w grymasie, kt�ry by�, jak to po chwili zrozumia� Baley, nieudan� pr�b� u�miechu.

��Prosz� tak nie m�wi�. Niech pan nigdy tego nie m�wi.

��Dlaczego?

��Bo wszystko, co podwa�a zaufanie do robot�w, jest szkodliwe.

Brak zaufania do nich to choroba.

Zachowywa� si� jakby poucza� dziecko. M�wi� �agodnym tonem, maj�c ochot� krzycze�. Stara� si� przekonywa� kogo�, kto jego zdaniem zas�ugiwa� na najwy�szy wymiar kary.

��Czy zna pan histori� robotyki?

��Troch�.

��A powinien pan, jako Ziemianin. Czy wie pan, �e roboty zaczyna�y od walki z kompleksem Frankensteina? Ludzie nie ufali im i obawiali si� ich. Robotyka by�a wr�cz tajn� nauk�. Trzy Prawa wbudowano w roboty, by przezwyci�y� t� nieufno�� a mimo to Ziemia nigdy nie pozwoli�a rozwin�� si� zrobotyzowanemu spo�ecze�stwu. Pierwsi pionierzy opuszczali Ziemi� by kolonizowa� Galaktyk� tworz�c spo�ecze�stwa, w kt�rych pozwolono robotom wyzwoli� ludzi z ub�stwa i uwolni� ich od ci�kiej pracy. I wtedy nawet pozosta�o niezbyt g��boko u�pione podejrzenie.

��Czy spotyka� si� pan z tym uprzedzeniem?

��Nieraz � powiedzia� pos�pnie Leebig.

��Czy dlatego pan i inni robotycy przekr�caj� fakty by nie budzi� na nowo, podejrze�?

��Niczego nie przekr�camy.

��Czy na przyk�ad Trzy Prawa nie s� przytaczane w niepe�nym brzmieniu?

��Nie!

��Mog� udowodni�, �e tak jest i je�li nie przekona mnie pan, �e jest inaczej udowodni� to przed ca�� Galaktyk�.

��Oszala� pan. Pa�skie argumenty s� fa�szywe, zapewniam pana.

��Czy nie powinni�my tego om�wi�?

��Je�li to zbyt d�ugo nie potrwa�

��Twarz� w twarz? Widz�c si� nawzajem?

Grymas wykrzywi� twarz tamtego � Nie.

���egnam pana, doktorze! Wys�ucha mnie kto inny.

��Chwileczk�! Na Galaktyk�, niech�e pan poczeka.

��Widz�c si�?

Robotyk uni�s� r�ce do twarzy. Przygryz� wielki palec i znieruchomia� w tej pozycji. Patrzy� t�po na Baley�a.

Baley zastanawia� si�, czy tamten nie cofa si� w my�lach do wieku kiedy jeszcze m�g�by widzie� si� z nim.

Leebig pokr�ci� g�ow� � Nie mog�. Nie mog� � m�wi� niewyra�nie, bo z palcem w ustach � Nie mog�. Niech pan robi co pan chce.

Baley patrzy� jak tamten odwraca si� twarz� do �ciany. Patrzy� na pochylone plecy i trz�s�ce si� r�ce ,zakrywaj�ce twarz. � Dobrze wi�c, ogl�danie mi wystarczy � powiedzia�.

��Przepraszam na chwil�. Zaraz wracam � odrzek� Leebig, wci�� odwr�cony.

Baley skorzysta� z przerwy i oto przygl�da� si� swej twarzy w lustrze w �azience. Czy zaczyna� rozumie� Solari� i Solarian? Nie by� pewien.

Westchn��, nacisn�� przycisk, pojawi� si� robot. Baley, nie odwracaj�c si�, spyta� � Czy macie tu jeszcze inne urz�dzenia ��czno�ci, poza tym, z kt�rego korzystam.

��S� trzy inne ko�c�wki, prosz� pana.

��Powiedz wi�c Klorissie Cantoro, swojej pani, �e a� do odwo�ania b�d� korzysta� z tego i prosz�, �eby mi nie przeszkadzano.

��Tak, prosz� pana.

Baley wr�ci� na swoje miejsce. W centrum obrazu miejsce Leebiga wci�� by�o puste, usiad� wiec, by czeka�.

Nie czeka� d�ugo. Wszed� Leebig a pok�j zn�w zata�czy� w rytm jego krok�w. Najwyra�niej obraz zogniskowa� si� na cz�owieku. Baley przypomnia� sobie z�o�ono�� tablicy kontrolnej i odczu� co� w rodzaju uznania dla tego, w czym uczestniczy�.

Leebig panowa� ju� nad sob�. Poprawi� uczesanie, zmieni� ubranie. Nowy, lu�ny str�j by� z drogiego, po�yskuj�cego materia�u. Usiad� w wysokim krze�le, kt�re wysun�o si� ze �ciany. Rzeczowym tonem spyta� � Jakie wiec ma pan uwagi, odno�nie Pierwszego Prawa?

��Czy mo�emy by� pods�uchani?

��Nie. Zadba�em o to.

��Baley skin�� potakuj�co g�ow� � Pozwoli pan, �e zacytuj� Pierwsze Prawo?

��To nie jest konieczne.

��Wiem, pozwoli pan jednak� �Robot nie mo�e wyrz�dzi� krzywdy cz�owiekowi ani przez sw� bezczynno�� dopu�ci� do wyrz�dzenia mu krzywdy�.

��I c�?

��Ot�, kiedy wyl�dowa�em na Solarii, podr�owa�em do wyznaczonej mi posiad�o�ci w zamkni�tym poje�dzie. Chodzi�o o ochron� przed otwart� przestrzeni�. Jako Ziemianin�

��Wiem � powiedzia� Leebig niecierpliwie. � Co to ma do rzeczy?

��Robot, kt�ry prowadzi� pojazd nie wiedzia� o tym. Poprosi�em go o ods�oni�cie wn�trza i pos�ucha�. Drugie Prawo, musia� wykona� rozkaz. Poczu�em si�, oczywi�cie nieswojo i omal nie zemdla�em. Czy ten robot nie wyrz�dzi� mi krzywdy?

��Na pa�ski rozkaz � warkn�� Leebig.

��Zacytuj� Drugie Prawo: .Robot musi wykonywa� rozkazy cz�owieka z wyj�tkiem tych, kt�re s� sprzeczne z Pierwszym Prawem�. M�j rozkaz powinien wi�c by� zignorowany.

��Nonsens. Robot nie m�g� wiedzie�

Baley pochyli� si� w fotelu � Ot� to! Jak wi�c powinno brzmie� Pierwsze Prawo? �Robot nie mo�e zrobi� niczego co zgodnie z jego wiedz� mo�e wyrz�dzi� krzywd� cz�owiekowi ani przez sw� bezczynno�� �wiadomie dopu�ci� do wyrz�dzenia mu krzywdy�.

��To oczywiste!

��Nie dla przeci�tnego cz�owieka. Przeciwnie, przeci�tny cz�owiek jest w stanie zrozumie�, �e robot mo�e pope�ni� morderstwo.

Leebig zblad� � Pan jest szale�cem! To ob��d!

Baley przygl�da� si� ko�com swoich palc�w.

��Robot mo�e wykona� jak�� niewinn� czynno��, nie przynosz�c� szkody cz�owiekowi.

��Tak, oczywi�cie. Je�li otrzyma polecenie. A drugi robot mo�e wykona� inn�, r�wnie niewinn� czynno��, kt�ra r�wnie� nie mo�e zaszkodzi� cz�owiekowi, je�li otrzyma polecenie.

��Tak.

��A je�li te dwie najzupe�niej niewinne czynno�ci zostan� po��czone otrzymamy w rezultacie morderstwo.

��Jak to? � Leebig spogl�da� spode �ba.

��Chcia�bym us�ysze� pa�sk� opini�, jako eksperta � m�wi Baley. � Rozwa�my hipotetyczny przypadek. Cz�owiek m�wi do robota: Wlej troch� tego p�ynu do szklanki z mlekiem, kt�r� znajdziesz lam i tam. P�yn jest nieszkodliwy .Chc� zbada� jego wp�yw na mleko a potem zostanie wylany. Po wykonaniu polecenia zapomnij o nim�.

Leebig milcza� z gro�n� min�.

Baley m�wi� dalej � Gdybym kaza� robotowi wla� do mleka jaki� tajemniczy p�yn i poda� go cz�owiekowi, Pierwsze Prawo kaza�oby mu spyta� �Co to za p�yn? Czy nie zaszkodzi cz�owiekowi?�. Nawet gdyby go zapewni�, �e p�yn jest nieszkodliwy, Pierwsze Prawo wci�� jeszcze mog�oby kaza� mu zawaha� si� i odm�wi� podania mleka. M�wimy jednak, �e mleko b�dzie wylane.

Pierwsze Prawo nie ma zastosowania. Czy robot nie zrobi�by tego, co mu kazano?

Leebig patrzy� z w�ciek�o�ci� na Baley�a.

��Teraz drugi robot bierze mleko, nie wiedz�c, �e je z czym� zmieszano. W nie�wiadomo�ci podaje mleko cz�owiekowi i cz�owiek umiera.

��Nie! � krzykn�� Leebig.

��Dlaczego nie? Obie czynno�ci s� same w sobie niewinne. Tylko ich po��czenie daje w wyniku morderstwo. Zgodzi si� pan ze mn�, �e to si� mo�e zdarzy�?

��Morderc� b�dzie cz�owiek, kt�ry wyda� polecenie!

��Z filozoficznego punktu widzenia, tak. Roboty by�y tylko narz�dziami zbrodni.

��Nikt nie wyda�by takiego polecenia.

��Wyda�by i wyda�. Dok�adnie w taki spos�b usi�owano zamordowa� doktora Gruera. S�dz�, �e s�ysza� pan o tym?

��Na Solarii s�yszy si� o wszystkim � mrukn�� Leebig.

��Wie pan wi�c, �e Gruer zosta� otruty przy stole, na oczach moich i mojego partnera, pana Olivawa z Aurory. Czy zna pan mo�e inny spos�b w jaki mo�na go by�o otru�? Pr�cz niego nie by�o tam nikogo. Jako Solarianin musi pan uzna� znaczenie tego faktu.

��Nie jestem detektywem. Nie mam �adnego pomys�u.

��Jeden panu przedstawi�em. Chc� wiedzie�, czy to mo�liwe, czy dwa roboty nie mog�y wykona� dw�ch oddzielnych czynno�ci, kt�rych po��czenie dawa�o w rezultacie morderstwo. Pan jest ekspertem, doktorze. Czy to mo�liwe?

I oto Leebig, zn�kany i przyparty do muru, prawie nies�yszalnym g�osem powiedzia� � Tak.

��Dobrze wi�c. Tyle o Pierwszym Prawie.

Leebig utkwi� wzrok w Baley�u a jego opadaj�ca powieka mrugn�a raz i drugi. Roz��czy� splecione d�onie, palce jednak pozosta�y zgi�te, jakby ka�da d�o� wci�� �ciska�a drug�. Rozlu�ni� palce dopiero gdy opar� d�onie na kolanach.

Baley nie zwraca� na to uwagi.

��Teoretycznie, tak � powiedzia� Leebig � Teoretycznie! Niech pan nie lekcewa�y Pierwszego Prawa, Ziemianinie. Trzeba wielkiej zr�czno�ci w post�powaniu z robotami, by obej�� Pierwsze Prawo.

��To oczywiste � odrzek� Baley. � Ja jestem tylko Ziemianinem i nie wiem prawie nic o robotach. Kiedy wydaj� im polecenia, na�laduj� tylko innych. Solarianin by�by o wiele zr�czniejszy, zrobi�by to z pewno�ci� o wiele lepiej.

Leebig zdawa� si� nie s�ucha�. M�wi� g�o�no � Je�li robotem mo�na pos�u�y� si� dla wyrz�dzenia cz�owiekowi szkody, oznacza to tylko, �e trzeba rozszerzy� mo�liwo�ci pozytronowego m�zgu. Kto� m�g�by powiedzie�, �e nale�a�oby uczyni� lepszymi ludzi. To niemo�liwe, musimy wi�c lepiej zabezpieczy� roboty.

Wci�� idziemy naprz�d. Nasze roboty s� bardziej r�norodne, wyspecjalizowane, zr�czniejsze i bardziej odporne ni� te sprzed stulecia.

Za sto lat b�dziemy jeszcze dalej. Po c� ma robot manipulowa� przy tablicy kontrolnej, skoro mo�na wbudowa� m�zg pozytronowy w sam� t� tablic�. To przyk�ad specjalizacji ale mo�na to uog�lni�. Czemu robot nie m�g�by mie� od��czanych i wymiennych ko�czyn? Czemu nie? Je�eli�

Baley przerwa� � Czy jest pan jedynym robotykiem na Solarii?

��Niech pan nie robi z siebie g�upca!

��Po prostu przysz�o mi to na my�l. Doktor Delmarre by� jedynym� in�ynierem fetologiem, je�li nie liczy� jego asystentki.

��Na Solarii jest ponad dwudziestu robotyk�w.

��Czy pan jest najlepszy z nich?

��Jestem najlepszy � odpowiedzia� Leebig bez skr�powania.

��Delmarre wsp�pracowa� z panem?

��Zgadza si�.

��S�ysza�em jednak, �e zamierza� przerwa� t� wsp�prac�

��Pierwsze s�ysz�. Sk�d ten pomys�?

��Nie podoba�o mu si�, �e jest pan nie�onaty.

��Mo�liwe. By� prawdziwym Solarianinem, nie wp�ywa�o to jednak na nasze kontakty zawodowe.

��Zmie�my temat. Czy pr�cz projektowania zajmowali si� panowie wytwarzaniem i naprawami?

��Wytwarzaniem i napraw� zajmuj� si� roboty. Mam w swej posiad�o�ci wielk� fabryk� robot�w i sklep � stacj� obs�ugi.

��Czy roboty cz�sto si� psuj�?

��Bardzo rzadko.

��Czy to znaczy, �e nie jeste�cie biegli w naprawie robot�w?

��Bynajmniej � odrzek� cierpko Leebig.

��A co z robotem, kt�ry by� obecny przy zab�jstwie doktora Delmarre�a?

Leebig �ci�gn�� brwi, jakby chcia� zamkn�� umys� przed jak�� bolesn� my�l� � Zupe�nie zniszczony.

��Czy naprawd� zupe�nie? Nie b�dzie w stanie odpowiada� na pytania?

��Absolutnie nie. Jest do niczego. Ma spalony m�zg. Nie ocala�a �ni jedna �cie�ka. Niech si� pan zastanowi! By� �wiadkiem morderstwa, kt�remu nie m�g� zapobiec.

��Dlaczego nie m�g�, nawiasem m�wi�c?

��Kt� to mo�e wiedzie�? Doktor Delmarre prowadzi� do�wiadczenia z tym robotem. M�g� na czas sprawdzania jakiego� obwodu kaza� mu zawiesi� wszystkie funkcje. Je�li niepodejrzany podj�� nagle morderczy atak, mog�o wyst�pi� op�nienie reakcji zanim uruchomiony potencja� Pierwszego Prawa prze�ama� nakaz zawieszenia funkcji. Wielko�� op�nienia nale�y od charakteru tego nakazu i od rodzaju napa�ci. Mog� wymy�li� tuzin innych przyczyn, dla kt�rych robot nie zapobieg� morderstwu. Takie pogwa�cenie Pierwszego Prawa spali�o wszystkie �cie�ki pozytronowego m�zgu.

��Je�li jednak robot nie m�g� zapobiec morderstwu, czemu ma ponosi� odpowiedzialno��? Czy Pierwsze Prawo ��da niemo�liwo�ci?

Leebig wzruszy� ramionami � Pierwsze Prawo chroni cz�owieka z ca�� mo�liw� energi�. Nie dopuszcza �adnych usprawiedliwie�. Je�eli naruszono Pierwsze Prawo, robot jest zniszczony.

��Czy tak jest zawsze i wsz�dzie?

��Tak samo jak zawsze i wsz�dzie u�ywa si� robot�w.

��Nie dowiedzia�em si� wi�c niczego.

��Powinien si� pan dowiedzie�, �e teoria morderstwa, jako szeregu niewinnych czynno�ci, wykonanych przez roboty, nie sprawdza si� w przypadku �mierci doktora Delmarre�a.

��Bo zadano mu cios w g�ow�, a nie otruto. �aden robot nie m�g�by rozbi� g�owy cz�owiekowi. Ludzkie rami� musia�o kierowa� narz�dziem zbrodni.

��Przypu��my jednak, �e robot nacisn��by jaki� niewinny guzik, powoduj�c upadek jakiego� ci�aru �

Leebig u�miechn�� si� kwa�no � Ogl�da�em miejsce zbrodni i wys�ucha�em wszystkich wiadomo�ci. Morderstwo to na Solarii, rzecz niezwyczajna. Wiedzia�bym o jakim� ci�arze albo o jakim� mechanizmie.

��Albo o t�pym narz�dziu � doda� Baley.

��To pan jest detektywem. Niech je pan znajdzie.

��Je�li jednak przyjmiemy, �e robot nie jest winien �mierci Delmarre�a, kto jest winien?

��Wszyscy wiedz�, kto jest winien! � krzykn�� Leebig. Jego �ona Gladia!

��Taka przynajmniej jest powszechna opinia � pomy�la� Baley a g�o�no powiedzia� � A kto kierowa� robotami, kt�re otru�y Gruera?

��Przypuszczam� � Leebig zwleka� z odpowiedzi�.

��Nie s�dzi pan chyba, �e by�o dw�ch morderc�w? Je�li Gladia odpowiada za jedn� zbrodni�, odpowiada te� za drug�.

��Tak. Ma pan racj�. � G�os Leebiga nabra� pewno�ci. � Nie ma w�tpliwo�ci.

��Nie ma w�tpliwo�ci?

��Nikt inny nie m�g� zbli�y� si� do Delmarre�a. Tak jak ja, nie pozwala� na osobiste kontakty, tyle �e robi� wyj�tek dla �ony, a ja nie robi� �adnych wyj�tk�w. O tyle jestem m�drzejszy � za�mia� si� szorstko robotyk.

��S�dz�, �e zna j� pan � rzek� sucho Baley.

��Kogo?

��M�wimy tylko o jednej kobiecie. O Gladii.

��Kto panu powiedzia�, �e znam j� lepiej, ni� innych? � Leebig rozlu�ni� o cal zapi�cie pod szyj�.

��Sama Gladia. Chodzili�cie razem na przechadzki.

��I c� st�d? Byli�my s�siadami. To normalne. Robi�a mi�e wra�enie.

��Nie mia� pan nic przeciw jej towarzystwu.

Leebig wzruszy� ramionami � Rozmowa z ni� by�a jak�� odmian�.

��O czym rozmawiali�cie?

��O robotyce � w tej odpowiedzi by� akcent zdziwienia, jakby pytanie by�o zb�dne.

��Czy i ona m�wi�a o robotyce?

��Tylko s�ucha�a. Nie wiedzia�a nic o robotyce. Sama zabawia�a si� eksperymentami z polami si�owymi. Nazywa�a to kolorystyk� p�l. S�ucha�em jej, chocia� niezbyt uwa�nie.

��Czy podoba�a si� panu?

��Jak to?

��Czy uwa�a� pan j� za poci�gaj�c�? Poci�gaj�c� fizycznie?

Teraz nawet opadaj�ca powieka Leebiga unios�a si�. Wargi mu dr�a�y. Mrukn�� � Plugawe zwierz�.

��Mo�e wi�c spytam inaczej. Kiedy Gladia przesta�a robi� na panu mi�e wra�enie?

��O co panu chodzi?

��M�wi� pan ,�e robi�a mi�e wra�enie. Teraz my�li pan, �e zabi�a m�a. To nie �wiadczy o mi�ym charakterze.

��Myli�em si� co do niej.

��Doszed� pan jednak do tego wniosku zanim zabi�a m�a, o ile to zrobi�a. Przesta� pan przechadza� si� z ni� jaki� czas przedtem. Dlaczego?

��Czy to wa�ne?

��Wszystko jest wa�ne, dop�ki nie dowiedzie si�, �e jest inaczej.

��Je�li pan szuka informacji u robotyka, prosz� o to pyta�. Nie b�d� odpowiada� na pytania osobiste.

��By� pan bliskim znajomym zar�wno zamordowanego jak i g��wnej podejrzanej. Czy nie rozumie pan, �e pytania osobiste s� nieuniknione. Czemu przesta� pan przechadza� si� z Gladi�?

��Nadszed� czas, kiedy przesta�o mi to odpowiada�, kiedy by�em zbyt zaj�ty, kiedy nie by�o powodu, by kontynuowa� przechadzki�

��Kiedy przesta�a robi� na panu mi�e wra�enie, innymi s�owy.

��Niech i tak b�dzie.

��Dlaczego przesta�a robi� mi�e wra�enie?

��Bez �adnego powodu! � krzykn�� Leebig.

Baley pu�ci� to mimo uszu � Jest pan kim�, kto dobrze zna� Gladi�. Jaki mog�a mie� pow�d?

��Pow�d?

��Nikt dot�d nie wspomnia� o motywie. Gladia nie pope�ni�aby morderstwa bez powodu.

��Na Galaktyk�! � Leebig mia� zamiar za�mia� si�, ale zrezygnowa� � Nikt panu nie m�wi�? Mo�e nie wiedzieli. Ja wiedzia�em.

M�wi�a mi o tym. Cz�sto m�wi�a.

��Co panu m�wi�a, doktorze?

��No, przecie�, �e k��ci�a si� z m�em. K��ci�a si� ostro i cz�sto.

Nienawidzi�a go, Ziemianinie. Czy nikt panu o tym nie m�wi�? Czy ona nie m�wi�a panu?

Cios by� dobrze wymierzony.

�yj�c po swojemu, Solarianie uwa�ali zapewne �ycie osobiste za �wi�to��. Pytania o ma��e�stwo i dzieci by�y w z�ym tonie. Ma��onkowie mogli k��ci� si� ca�ymi latami i nikomu nie wypada�o zwraca� na to uwagi.

Czy jednak i wtedy, gdy chodzi�o o morderstwo? Czy nikt nie spyta� podejrzanej o k��tnie z m�em? Czy nikt nie wspomnia�by o tym, gdyby wiedzia�?

No c�, Leebig wspomnia�.

��O co si� k��cili?

��My�l�, �e powinien pan j� sam� o to zapyta�.

��Powinienem � pomy�la� Baley wstaj�c. � Dzi�kuj� za wsp�prac�, doktorze. Mo�e b�d� pana jeszcze potrzebowa�. Mam nadziej�, �e b�dzie pan osi�galny.

��Koniec ogl�dania � powiedzia� Leebig i nagle, wraz ze swoj� cz�ci� pokoju, znik�.

Baley po raz pierwszy nie mia� nic przeciw podr�y samolotem.

Czu� si� jak w swoim �ywiole.

Nie pomy�la� nawet o Ziemi ani o Jessie. By� poza Ziemi� dopiero drugi tydzie� a r�wnie dobrze mog�y to by� lata. Na Solarii przebywa� od trzech dni, a wydawa�o si�, �e od zawsze.

Czy mo�na tak szybko przywykn�� do koszmaru?

Czy sprawi�a to Gladia? Ju� wkr�tce b�dzie j� widzia� a nie ogl�da�. Czy st�d p�yn�a pewno�� siebie i uczucia zrozumienia i oczekiwania?

Czy ona to wytrzyma? Czy nie wymknie si� po paru chwilach, jak to zrobi� Quemot?

Kiedy wszed�, sta�a w odleg�ym ko�cu sali. Wygl�da�a jak blade odbicie siebie samej.

Usta ledwie mu�ni�te czerwieni�, ledwie podkre�lone brwi, blady b��kit w muszlach uszu, nic poza tym. By�a blada, wystraszona, bardzo m�oda.

Ciemnoblond w�osy by�y �ci�gni�te z ty�u g�owy a szaroniebieskie oczy mia�y sp�oszony wyraz. Mia�a na sobie granatow�, prawie czarn� sukni� z d�ugimi r�kawami, z cienk� bia�� lam�wk� po bokach, bia�e r�kawiczki, pantofelki na p�askich obcasach. Pr�cz twarzy, ani cal sk�ry nie by� ods�oni�ty. Nawet szyj� zakrywa�a nie rzucaj�ca si� w oczy kryza.

Baley zatrzyma� si� � Czy to nie za blisko, Gladio?

Oddech mia�a szybki i p�ytki � Zapomnia�am ju�, jak to jest. To ca�kiem jak ogl�danie, je�li nie my�li si� o tym, jako widzeniu, nieprawda�?

��Dla mnie to zupe�nie normalne � odpowiedzia� Baley.

��Tak, na Ziemi � przymkn�a oczy. � Pr�buj� czasem wyobrazi� to sobie, te t�umy ludzi dooko�a. Idzie si� drog�, inni id� obok, a jeszcze inni naprzeciw. Dziesi�tki�

��Setki � powiedzia� Baley. � Czy ogl�da�a� sceny z �ycia na Ziemi w ksi��kofilmach? A mo�e ogl�da�a� powie�ci, kt�rych akcja rozgrywa si� na Ziemi?

��Prawie nie mamy takich, ale ogl�da�am powie�ci, kt�rych akcja rozgrywa si� w innych �wiatach Zaziemskich, gdzie ludzie widuj� si� nieustannie. W powie�ciach nie robi to wra�enia. Wygl�da to jak spotkania w stereowizji.

��Czy w tych powie�ciach ludzie si� ca�uj�?

Mocno si� zaczerwieni�a � Nie czytam powie�ci tego rodzaju.

��Nigdy?

��C�, zawsze mo�na trafi� na jakie� nieprzyzwoite filmy, wi�c czasem, z ciekawo�ci� To obrzydliwe, naprawd�.

��Naprawd�?

��Ziemia jest taka inna � m�wi�a z o�ywieniem Gladia. � Tylu ludzi. Wyobra�am sobie, Eliaszu, �e mo�na tam dotkn�� kogo� przechodz�c? Mam na my�li przypadkowe dotkniecie.

Baley u�miechn�� si� � Mo�na nawet kogo� niechc�cy przewr�ci� � Pomy�la� o t�umach na drogach ekspresowych, t�umach ludzi popychaj�cych si�, wskakuj�cych i zeskakuj�cych z pas�w i nieuchronnie zdj�a go t�sknota za domem.

��Nie st�j tam � powiedzia�a Gladia.

��Czy mog� podej��?

��Chyba tak. Powiem ci, jaka odleg�o�� b�dzie odpowiednia.

Baley podchodzi� krok za krokiem a Gladia patrzy�a rozszerzonymi oczami.

��Czy chcia�by� obejrze� moje malarstwo p�l? � spyta�a.

Baley by� o sze�� st�p od niej. Zatrzyma� si� i popatrzy� na ni�.

Wydawa�a si� tak drobna i krucha. Spr�bowa� wyobrazi� j� sobie, jak godzi, czym� trzymanym w r�ku (czym?) w g�ow� swego m�a Spr�bowa� wyobrazi� j� sobie jako szalon� z w�ciek�o�ci, pe�n� nienawi�ci morderczyni�.

Musia� przyzna�, �e by�o to mo�liwe. Nawet drobnej budowy kobieta mog�aby strzaska� czyj�� czaszk�, je�liby mia�a odpowiednia bro� i by�a wystarczaj�co w�ciek�a. Baley zna� morderczynie (oczywi�cie na Ziemi), kt�re normalnie wygl�da�y niewinnie jak kr�liczki � Co to jest malarstwo p�l, Gladio?

��To nowy rodzaj sztuki.

Baley przypomnia� sobie wzmiank� Leebiga. Skin�� potakuj�co g�ow�.

��Chcia�bym to zobaczy�.

��Wi�c chod�my.

Baley zachowywa� sze�ciostopow� odleg�o��. I tak by�o to mniej ni� jedna trzecia odleg�o�ci, jakiej za��da�a Klorissa.

Sala, do kt�rej weszli rozb�ys�a �wiat�em. Jarzy� si� ka�dy jej k�t i ka�da �ciana. Gladia z min� dumnej w�a�cicielki patrzy�a wyczekuj�co na Baleya. Jego reakcja musia�a by� zgodna z jej oczekiwaniami, chocia� nic nie powiedzia�. Obracaj�c si� powoli, pr�bowa� zrozumie�, co w�a�ciwie ogl�da. Nie by�y to przedmioty materialne, tworzywem by�o �wiat�o. �wietlne formy tkwi�y na podtrzymuj�cych je coko�ach. By�y �yw� geometri�, prostymi i krzywymi liniami kolorowego �wiat�a ��cz�cymi si� w ca�o�ci, wyra�nie jednak rozpoznawanymi. Nie by�o tam dw�ch podobnych do siebie kszta�t�w.

Baley szukaj�c w�a�ciwych s��w, spyta� � Czy to ma co� przedstawia�?

Gladia za�mia�a si� m�wi�c swym mi�ym niskim g�osem � Co si� komu podoba. Te �wietlne formy maj� po prostu sprawia�, ze czujesz si� wes�, albo zagniewany, albo zaciekawiony, jak ja, kiedy je tworzy�am. Mog�abym stworzy� jedn� dla ciebie, co� w rodzaju portretu. Mo�e nie by� zbyt udany, bo b�dzie to improwizacja�

��Mog�aby�? Bardzo mnie to ciekawi?

��Dobrze � powiedzia�a i pobieg�a do �wietlnej postaci w k�cie sali mijaj�c o kilka cali Baleya. Wyda�a si� tego nie zauwa�a�. Dotkn�a czego� przy cokole i ca�a �wietno�� ponad nim zgas�a jak zdmuchni�ta.

Baley westchn�� � Nie r�b tego!

��To nic. ta mi si� ju� opatrzy�a. Inne tylko przyciemni�, �eby mnie nie rozprasza�y � Ods�oni�a tablice kontroln� w �cianie i przesun�a opornik.

��Czy robot nie m�g�by tego zrobi�?

��Pst � powiedzia�a niecierpliwie. � Nie wpuszczam tu robot�w. Tu jestem tylko ja � patrzy�a na niego w skupieniu. � K�opot w tym, �e znam ci� niezbyt dobrze.

Nie patrzy�a na cok�, dotyka�a tylko palcami jego g�adkiej powierzchni. Palce by�y zgi�te, napi�te w oczekiwaniu. Jeden poruszy� si�, opisuj�c p�kole nad powierzchni� coko�u. �wietlna przegroda o g��bokiej ��tej barwie unios�a si� i zawis�a uko�nie. Palec cofn�� si� nieco. �wiat�o poja�nia�o. Unios�a wzrok. � To chyba to. Niematerialna si�a.

��Na Jozafata! � powiedzia� Baley.

��Czujesz si� ura�ony? � unios�a palce a z�ocista pochy�a p�aszczyzna znieruchomia�a.

��Ale� nie. Co to jest? Jak to robisz?

��To nie�atwo wyja�ni� � powiedzia�a Gladia. � Sama nie bardzo to rozumiem. Pola si�owe o r�nych poziomach energii daj� takie w�a�nie efekty optyczne. W istocie mamy tu do czynienia z przenikaniem nadprzestrzeni w zwyk�� przestrze�. Odcienie �wiat�a zalez� od poziomu energii, kszta�t i kolor, od promieniowania moich palc�w, odbieranego przez czujniki ukryte w cokole.

��Wi�c je�li tego dotkn� � Baley post�pi� naprz�d. Gladia ust�pi�a mu miejsca. Dotkn�� ostro�nie coko�u i poczu� lekkie mrowienie w palcu.

��Dalej. Porusz palcem, Eliaszu.

Baley zrobi� to i brudnoszary strz�p �wiat�a uni�s� si� przebijaj�c ��t� p�aszczyzn�. Baley cofn�� szybko palec. Gladia roze�mia�a si�, zaraz jednak przybra�a skruszon� min�.

��Nie powinnam si� �mia�. To trudne nawet dla kogo�, kto ma d�ugi trening. � Zrobi�a lekki ruch d�oni� zbyt szybki, by m�g� go zapami�ta� i potworno��, kt�r� stworzy�, znik�a. Zn�w by�o tylko ��te �wiat�o.

��Jak si� tego nauczy�a�?

��Pr�bowa�am wci�� na nowo. To nowy rodzaj sztuki i tylko par� os�b to potrafi�

��A ty jeste� najlepsza � powiedzia� ponuro Baley. � Na Solarii ka�dy jest najlepszy, albo jedyny, albo jedno i drugie naraz.

��Nie �miej si�. Moje prace maj� powodzenie. Mia�am ju� par� wystaw. � Zadar�a dumnie podbr�dek.

��Tw�j portret czeka � powiedzia�a.

Jej palce zn�w si� poruszy�y. Pojawi�o si� kilka rosn�cych �wietlnych krzywych o ostrych k�tach. Kolor niebieski przewa�a�.

��To Ziemia � Gladia przygryz�a doln� warg� � zawsze my�la�am o Ziemi w tym kolorze. Wszyscy ci ludzie i to ca�e widywanie ich� Ogl�danie jest raczej r�owe, me uwa�asz?

��Na Jozafata! Nie umiem my�le� o rzeczach, jak o kolorach.

��Nie? � spyta�a roztargnionym tonem � Kiedy m�wisz �na Jozafata!�, to dla mnie kropla fioletu, ma�y kleks o ostrych konturach.

I ma�y kleks pojawi� si� w samym �rodku.

��A teraz zako�czenie � sp�aszczony, matowo szary sze�cian pojawi� si�, by zamkn�� wszystko inne. Przenika�o przeze� �wiat�o, by�o jednak przy�mione, uwi�zione. Baley posmutnia�, jakby to co� zamkn�o jego samego, odcinaj�c go od czego�, czego pragn�� � Co to by�o, to ostatnie?

Gladia odpowiedzia�a � To przecie� �ciany kt�re ci� otaczaj� tak, �e nie mo�esz wyj�� na zewn�trz, musisz by� w �rodku, jeste� w �rodku. Czy tego nie czujesz?

Baley czu� i nie podoba�o mu si� to.

��Nie jestem ca�kiem zamkni�ty. Wyszed�em na zewn�trz.

Nie m�g� si� oprze� ch�ci stawiania oporu.

��To, �e ci� widz�, �e mo�esz to znie��.

Spojrza�a na niego z namys�em � Czy chcia�by� przej�� si� troch� ze mn�.

Mia� ochot� powiedzie� � Na Jozafata, nie!

��Nigdy jeszcze nie spacerowa�em tak z nikim. Jest jeszcze dzie� i pi�kna pogoda.

Baley spojrza� na sw�j portret � A je�li p�jd�, czy wyma�esz t� szaro��?

U�miechn�a si� � Zobaczymy, jak si� b�dziesz sprawowa�.

Gdy wychodzili z sali, �wietlisty kszta�t pozosta� tam, wci�� unosz�c dusz� Baleya szczelnie zamkni�t� w szaro�ci Miast.

Baley dygota�. Ruch powietrza wok� niego przyprawia� go o dreszcze.

��Czy ci nie zimno? � spyta�a Gladia?

��Przedtem by�o cieplej.

��Jest schy�ek dnia, ale nie jest zimno. Je�li chcesz w�o�y� p�aszcz, robot przyniesie go za chwil�.

��Nie. Tak jest dobrze. � Zacz�li i�� w�sk�, wy�o�on� p�ytami �cie�k�. � Czy tu przechadzali�cie si� z doktorem Leebigiem?

��O, nie. Chodzili�my po polach, gdzie mo�na co najwy�ej zobaczy� robota przy pracy i mo�na us�ysze� g�osy zwierz�t. My, na wszelki wypadek, nie odejdziemy daleko od domu.

��Na wypadek czego?

��Na wypadek, gdyby� chcia� wej�� do �rodka.

��Albo gdyby� ty mia�a do�� widzenia.

��Widzenie wcale mi nie przeszkadza � powiedzia�a Gladia z nut� brawury w g�osie.

Nad nimi szumia�y li�cie. Zielono�� i ��to�� by�y wsz�dzie dooko�a. W powietrzu rozlega�y si� ostre, Wysokie krzyki. S�ycha� by�o brz�czenie. I by�y cienie.

Cienie przyci�ga�y uwag� Baleya. Ten zw�aszcza kszta�tem S przypominaj�cy cz�owieka, kt�rego ruchy by�y upiornym na�ladownictwem jego w�asnych ruch�w. Baley s�ysza� oczywi�cie o cieniach, wiedzia� czym by�y, ale nie zauwa�y� ich w rozproszonym �wietle Miast.

Za plecami mia� s�o�ce Solarii. Stara� si� nie patrze� na nie, ale wiedzia�, �e ono tam jest.

Poci�ga�a go ogromna pusta przestrze�. W my�li przemierza� powierzchni� planety a doko�a niego by�y tysi�ce mil i lata �wietlne przestrzeni. Dlaczego poci�ga�a go ta my�l? Nie pragn�� przecie� samotno�ci. Pragn�� Ziemi, ciep�a, przyjacielskiej atmosfery Miast.

Pr�bowa� wyczarowa� w my�li Nowy Jork z ca�ym jego t�okiem i ha�asem i stwierdzi�, �e widzi tylko spokojny krajobraz Solarii.

Nie�wiadomie zbli�y� si� do Gladii i dopiero gdy by� o dwie stopy od niej, zauwa�y� jej wyraz twarzy. � Przepraszam � powiedzia�, odsuwaj�c si�. Zaczerpn�a tchu � Nic nie szkodzi. Mo�e p�jdziemy t�dy? Kwietniki powinny ci si� spodoba�.

S�o�ce �wieci�o im w plecy. Baley poszed� w milczeniu za Gladi�.

��P�niej b�dzie tu naprawd� pi�knie � powiedzia�a. � Kiedy jest ciep�o mog� sobie zbiec do jeziora i p�ywa� albo biec po prostu przed siebie a� w ko�cu padam i le�� na trawie.

Spojrza�a po sobie � Ten str�j jest nieodpowiedni. W nim trzeba porusza� si� z godno�ci�.

��A jak chcia�aby� by� ubrana?

��W stanik i szorty, najwy�ej � wykrzykn�a unosz�c r�ce jakby odczu�a t� wyobra�on� swobod�. � Czasem mniej. Czasem nosz� tylko sanda�y i czuj� jak ka�dy cal sk�ry styka si� z powietrzem. Przepraszam, pewnie ci� urazi�am?

��Nie, wcale nie. Czy tak si� ubiera�a�, spaceruj�c z Leebigiem?

��To zale�a�o od pogody. Czasem mia�am na sobie naprawd� niewiele, ale to przecie� by�o tylko ogl�danie. Mam nadziej�, �e to rozumiesz?

��Rozumiem. A co z doktorem Leebigiem? Czy on te� tak lekko si� ubiera�?

��Jothan? � Gladi� b�ysn�a u�miechem � O nie. On jest zawsze bardzo uroczysty. � Zrobi�a powa�n� min� i zmru�y�a oko, znakomicie uchwyciwszy podobie�stwo. Baley wyda� pomruk uznania.

��Rozmowa z nim wygl�da�a tak: �Moja droga Gladio, je�li we�mie si� pod uwag� oddzia�ywanie wy�szego rz�du potencja�u na strumie� pozytron�w�� � O tym z tob� rozmawia�? O robotyce?

��Najcz�ciej o tym. On to bierze strasznie serio. Pr�bowa� nauczy� mnie czego� i nie dawa� za wygran�.

��I nauczy�a� si� czego�?

��Niczego. Wszystko mi si� pl�ta�o. Czasem z�o�ci� si� ale kiedy zaczyna� zrz�dzi�, a byli�my nad jeziorem, wskakiwa�am do wody, tak by go ochlapa�.

��Ochlapa�? My�la�em, �e to by�o ogl�danie?

Za�mia�a si� � Ale� z ciebie Ziemianin! Ochlapa�am tylko obraz.

By� w swojej posiad�o�ci. Woda nic mog�a go dosi�gn��, ale i tak si� kuli�. Sp�jrz!

Baley spojrza�. Obeszli k�p� drzew i weszli na polan� z malownicza sadzawk� po�rodku. W�skie �cie�ki dzieli�y polan�. Mi�dzy nimi bujnie ros�y kwiaty.

Baley zna� kwiaty z ksi��kofilm�w. Przypomina�y w jaki� spos�b �wietlice konstrukcje Gladii, kt�re by�y chyba konstruowane z my�l� o kwiatach. Dotkn�� ostro�nie kwiatu i rozejrza� si� wko�o. Przewa�a�y kwiaty ��te i czerwone. Mign�o mu s�o�ce.

��S�o�ce stoi nisko � powiedzia� z niepokojem.

��Jest p�ne popo�udnie � zawo�a�a Gladia, kt�ra tymczasem podbieg�a do sadzawki i usiad�a na kamiennej �awie przy brzegu Chod� tu � wo�a�a go, kiwaj�c r�k�, � Nic musisz siada�, je�li nie chcesz, � Czy ono obni�a si� tak codziennie? � spyta� Baley podchodz�c i zaraz tego po�a�owa�. Je�li planeta si� obraca�a, s�o�ce tylko w po�udnie mog�o sta� wysoko.

Wiedzia� przecie�, �e w nocy ca�a �rednica planety oddziela�a go bezpiecznie od s�o�ca. Wiedzia�, �e chmury i zmierzch zakrywaj� to co by�o najgorszego w otwartej przestrzeni. Gdy pomy�la� jednak o powierzchni planety widzia� blask, �wiat�o wysoko nad g�ow�.

Zerkn�� na s�o�ce, pr�buj�c jednocze�nie oceni� odleg�o�� od domu na wypadek, gdyby zdecydowa� si� wraca�.

Gladia wskazywa�a drugi koniec kamiennej �awki.

��To ca�kiem blisko ciebie � zauwa�y�.

Roz�o�y�a r�ce � Zaczynam si� przyzwyczaja�.

Usiad� zwr�cony do niej twarz�, by unikn�� widoku s�o�ca. Nachyli�a si� nad wod� i zerwa�a ��ty, bia�o pr��kowany wewn�trz, kielichowaty kwiatek, nic nadzwyczajnego.

��To ro�lina miejscowego pochodzenia. Wi�kszo�� kwiat�w pochodzi z Ziemi.

Woda kapa�a z przerwanej �ody�ki, gdy poda�a ostro�nie kwiat Baleyowi. Wyci�gn��, r�wnie ostro�nie r�k� � Zabi�a� go � powiedzia�.

��To tylko kwiat. S� ich tysi�ce � I nagle, nim zd��y� uj�� kwiat, porwa�a go z powrotem. Oczy jej zap�on�y � Czy chcesz da� mi do zrozumienia, �e mog�abym zabi� cz�owieka, bo zerwa�am kwiat?

Baley powiedzia� pojednawczo � Niczego nie daj� do zrozumienia. Czy mog� go obejrze�?

W�a�ciwie nie mia� ochoty dotyka� kwiatu. Wyr�s� on w wilgotnym gruncie i nosi� jeszcze �lady b�ota. Jak mogli ci ludzie, tak ostro�ni w kontaktach z Ziemianami i nawet ze sob�, by� tak niedbali, stykaj�c si� ze zwyk�ym brudem?

Wzi�� jednak �ody�k� w dwa palce i przyjrza� si� kwiatowi. � Kilka cienkich bibulastych p�atk�w zakrzywiaj�cych si� wok� wsp�lnego �rodka tworzy�o kielich. Wewn�trz kry�a si� bia�a wypuk�o��, wilgotna, pokryta czarnymi w�oskami, kt�re dr�a�y na wietrze.

��Nie pow�chasz? � spyta�a Gladia.

Baley u�wiadomi� sobie, �e kwiat pachnie. Nachyli� si�: � Pachnie jak perfumy.

Gladia klasn�a w d�onie rozbawiona � To w twoim stylu. Przecie� to perfumy pachn� jak kwiaty.

Baley skin�� smutno g�ow�. Otwarta przestrze� zaczyna�a dawa� mu si� we znaki. Cienie wyd�u�a�y si� i otoczenie pomrocznia�o. Nie mia� jednak zamiaru si� poddawa�. Zale�a�o mu, jakkolwiek romantycznie by to wygl�da�o, na tym by z jego portretu znik�y szare �wietlne �ciany.

Gladia zabra�a kwiat, bez oporu ze strony Baleya. Powoli rozchyla�a p�atki � My�l�, �e ka�da kobieta pachnie inaczej�

��To zale�y jakich perfum u�ywa � zauwa�y� Baley oboj�tnie.

��Wyobra�am sobie, �e z bliska mo�na to oceni�. Ja nie u�ywam perfum, bo nikt nie zbli�a si� do mnie, nie licz�c ciebie, w tej chwili.

Przypuszczam, �e cz�sto stykasz si� z zapachem perfum. Na Ziemi twoja �ona jest zawsze przy tobie, nieprawda�? � Skupi�a ca�� uwag� na kwiatku starannie odbywaj�c p�atki.

��Nie przez ca�y czas, nie bezustannie � odpar�.

��Ale przez wi�kszo�� czasu. I kiedy zechcesz�

Baley przerwa� � Dlaczego doktor Leebig tak usilnie stara� si� nauczy� ci� robotyki?

Z kwiatu zosta�a ju� tylko �ody�ka z wewn�trzn� wypuk�o�ci�.

Gladia obraca�a j� w palcach a potem wrzuci�a do sadzawki. � My�l�, �e chcia� bym zosta�a jego asystentk�.

��Czy ci to powiedzia�, Gladio?

��To by�o na samym ko�cu, Eliaszu. S�dz�, �e si� zniecierpliwi�. W ka�dym razie spyta�, czy praca robotyka nie wydaje mi si� zajmuj�ca. Powiedzia�am, naturalnie, �e nie wyobra�am sobie, co mo�e by� nudniejsze. By� bardzo z�y.

��I potem ju� si� z tob� nie przechadza�?

��Chyba w�a�nie odt�d � nic. Chyba zrani�am jego uczucie, ale co mog�am zrobi� innego?

��A przedtem m�wi�a� mu o swoich k��tniach z doktorem Delmarrem?

Zacisn�a pi�ci. Cia�o jej zesztywnia�o. Przechyli�a g�ow� i nienaturalnie wysokim g�osem spyta�a � O jakich k��tniach?

��O k��tniach z twoim m�em. Podobno go nienawidzi�a�.

Patrzy�a na niego z w�ciek�o�ci�. Twarz mia�a wykrzywion�, plamy na policzkach � Kto ci to powiedzia�? Jothan?

��Doktor Leebig wspomnia� o tym. To chyba prawda?

To ni� wstrz�sn�o � Wci�� pr�bujesz udowodni�, �e go zabi�am. Mia�am ci� za przyjaciela a jeste� tylko� detektywem.

Unios�a pi�ci w g�r�.

��Wiesz, �e nie zdo�asz mnie dotkn�� � powiedzia�.

Opu�ci�a r�ce i zacz�a p�aka�. Odwr�ci�a g�ow�.

Baley pochyli� g�ow� i zamkn�� oczy by nie ogl�da� niepokoj�co d�ugich cieni. Spyta� � Doktor Delmarre nie by� zbyt uczuciowy, nieprawda�?

��By� bardzo zaj�ty � odpowiedzia�a zd�awionym g�osem.

��A ty jeste� uczuciowa. M�czy�ni ci� poci�gaj�.

��Nic na to nie poradz�. Wiem, �e to wstr�tne. Nie powinno si� nawet m�wi� o tym.

��M�wi�a� jednak o tym z doktorem Leebigiem.

��Jothan by� pod r�k� i wydawa�o si�, �e mnie rozumie a ja czu�am si� lepiej, m�wi�c o tym.

��Czy to by� pow�d k��tni. Mia�a� m�owi za z�e, �e nie by� dla ciebie czu�y?

��Czasami go nienawidzi�am. By� dobrym Solarianinem, a �e nie mieli�my zgody na dz� na dz� � urwa�a.

Baley czeka�. Kiedy Gladia uspokoi�a si� spyta�, naj�agodniej jak umia� � Czy go zabi�a�, Gladio?

��N-nie!. � A potem jakby opu�ci�a j� ch�� oporu doda�a Nie powiedzia�am ci wszystkiego.

��Wi�c zr�b to teraz, prosz�.

��K��cili�my si� wtedy, kiedy zgin��. Krzycza�am na niego On na mnie nigdy nie krzycza�. Prawie mi nie odpowiada� a to tylko pogarsza�o spraw�. By�am po prostu w�ciek�a. Niczego nie pami�tam�

��Na Jozafata! � Baley zachwia� SHJ i wbi� wzrok w kamienn� �awk� � Czego nie pami�tasz?

��By� martwy, krzycza�am, zjawi�y si� roboty�

��Zabi�a� go?

��Nie pami�tam tego Eliaszu a pami�ta�abym, gdybym to zrobi�a, prawda? Tak si� ba�am� Pom� mi, Eliaszu!

��Pomog� ci Gladio, b�d� spokojna. � My�li, Baleya skupi�y si� na narz�dziu zbrodni. Co si� z nim sta�o? Musia�o zosta� usuni�te.

M�g� to zrobi� tylko morderca. Gladi� znaleziono na miejscu zbrodni zaraz po dokonaniu morderstwa, nie mog�a wi�c tego zrobi�. Morderc� musia� by�. kto� inny.

Baley poczu�, �e musi wraca� pod dach. Robi�o mu si� niedobrze.

��Gladio�

Spojrza� na s�o�ce. By�o ju� nad horyzontem. Obr�ci� g�ow� i patrza� na nie z jak�� chorobliw� fascynacj�. Nigdy nie widzia� takiego s�o�ca. By�o szerokie, czerwone, nieco przy�mione. Mo�na by�o na me patrze�. Nie o�lepia�o. Wida� by�o cienkie krwawe pasma chmur ponad nim. Jedno cienkie pasmo niczym czarna sztaba przecina�o tarcz�.

��S�o�ce jest takie czerwone � wymamrota�.

Us�ysza� zd�awiony g�os Gladii, m�wi�cej ze smutkiem � Zawsze jest takie o zachodzie, czerwone i gasn�ce.

Baley wyobra�a� sobie, jak s�o�ce zapada za horyzont a powierzchnia planety ucieka od niego z pr�dko�ci� tysi�ca mil na godzin�, jak po obracaj�cej si� powierzchni niczym mikroby biegaj� ludzie, a ona wiruje, szale�czo, bez ko�ca.

To jego g�owa wirowa�a, a kamienna �awka nachyli�a si�. Ciemnoniebieskie niebo ci��y�o, s�o�ce znik�o. Zapami�ta� zamieniaj�ce si� miejscami traw� i wierzcho�ki drzew, krzyk Gladii i jaki� inny g�os.

Baley u�wiadomi� sobie, �e jest w zamkni�tym pomieszczeniu i �e kto� pochyla si� nad nim.

Przez chwile nie m�g� rozpozna� twarzy � Daniel!

W twarzy robota nie by�o ulgi ani �adnego zreszt� rozpoznawalnego uczucia � Ciesz� si�, �e odzyska�e� przytomno��, Eliaszu. Nie ucierpia�e� chyba zbyt powa�nie?

��Wszystko w porz�dku � powiedzia� Baley, tytu�em pr�by unosz�c si� przy tym na �okciach. � Na Jozafata? Jestem w ��ku? Dlaczego?

��By�e� dzi� wiele razy poddany dzia�aniu otwartej przestrzeni a skutki tego nak�ada�y si� na siebie. Musisz odpocz��.

��Ty musisz najpierw odpowiedzie� mi na kilka pyta�. � Baley rozejrza� si�. Troch� kr�ci�o mu si� w g�owie. Nie poznawa� pokoju.

Zas�ony by�y zaci�gni�te, �wiat�o by�o sztuczne. Poczu� si� lepiej.

��Na przyk�ad, gdzie; jestem?

��W pokoju, w domu pani Delmarre.

��Nast�pnie wyja�nij mi, co tu robisz? Jak si� wydosta�e� spod opieki robot�w?

��Wiedzia�em, �e nie spodoba ci si� taki obr�t sprawy, maj�c jednak na wzgl�dzie twoje bezpiecze�stwo i moje instrukcje, nie mia�em innego wyboru�

��Co zrobi�e�, na Jozafata!

��Pani Delmarre usi�owa�a przed kilku godzinami zobaczy� si� z tob�.

��Tak � Baley przypomnia� sobie, �e Gladia m�wi�a mu o tym � Wiem o tym.

��Kaza�e� robotom trzyma� mnie pod stra��: �Nie wolno mu (to znaczy mnie) nawi�za� ��czno�ci, ogl�da� ani widzie� nikogo z ludzi ani robot�w�. Nie m�wi�e� jednak partnerze Eliaszu, �e nikomu z ludzi ani robot�w nie wolno nawi�za� ��czno�ci ze mn�. Dostrzegasz t� r�nic�?

Baley j�kn��.

��Nie przejmuj si�, Eliaszu. To niedopatrzenie pomog�o zachowa� ci� przy �yciu. Gdy ju� pani Delmarre za zgoda moich stra�nik�w zobaczy�a si� ze mn�, spyta�a o ciebie, a ja odpowiedzia�em zgodnie z prawd�, �e nie znam twego miejsca pobytu, ale mog� spr�bowa� ci� odszuka�, a ona mog�aby tymczasem kaza� przeszuka� dom robotom, kt�re s� przy mnie.

��Czy nie zdziwi�o jej, �e sam im tego nie rozka�esz?

��Da�em jej do zrozumienia, Eliaszu, �e jako przybysz z Aurory nie jestem tak obznajomiony z robotami jak ona i �e jej rozkazy znajd� wi�kszy pos�uch i zostan� szybciej wykonane. Solarianie dumni s� ze swej bieg�o�ci w pos�ugiwaniu si� robotami i lekcewa�� umiej�tno�ci mieszka�c�w innych �wiat�w.

��Kaza�a wi�c im odej��?

��Nie bez trudu. Powo�ywa�y si� na wcze�niejsze rozkazy, ale nie mog�y ich oczywi�cie przytoczy�, bo nie pozwoli�e� im ujawni� kim naprawd� jestem. Zmusi�a je w ko�cu do pos�usze�stwa, chocia� musia�a na nie nawrzeszcze�.

��A potem wyszed�e�?

��Wyszed�em, Eliaszu.

Szkoda, pomy�la� Baley, �e Gladia nie uzna�a tego incydentu za godny wzmianki � D�ugo mnie szuka�e�, Danielu.

��Solaria�skie roboty korzystaj� z subeterycznej sieci � informacyjnej. Bieg�y Solarianin mo�e �atwo uzyska� informacje ale maj�c do czynienia z milionami podobnych do mnie maszyn i nie maj�c W tym do�wiadczenia potrzebowa�em czasu by wygrzeba� t� konkretn� informacj�. Ponad godzin� dowiadywa�em si� o twoje miejsce pobytu. Sporo czasu zaj�a mi te� wizyta w miejscu pracy doktora Delmarre�a.

��Co tam robi�e�?

��Prowadzi�em poszukiwania na w�asn� r�k�. Szkoda, �e ci� tam nie by�o. Ale wymogi �ledztwa nie pozostawia�y mu wyboru.

��Czy widzia�e� si� z Kloriss� Cantoro?

��Ogl�da�em j�, ale ju� z jej zak�adu, nie z naszej posiad�o�ci.

Musia�em zobaczy� rejestry zak�adu. Wystarczy�oby zapewne obejrzenie ich, ale pozostawanie w posiad�o�ci mog�o by� ryzykowne skoro ju� trzy roboty wiedzia�y kim jestem i mog�y mnie bez trudu uwi�zi�.

Baley czu� si� prawie dobrze. Usiad� i z niesmakiem stwierdzi�, �e ma na sobie noc� koszul�.

��Podaj mi moje ubranie.

Daniel poda� je.

Ubieraj�c si� Baley spyta� � Gdzie jest pani Delmarre?

��W areszcie domowym, Eliaszu.

��Co takiego? Z czyjego rozkazu?

��Z mojego rozkazu. Nie opuszcza swojej sypialni, kt�re] pilnuj� roboty a jej polecenia, o ile nie dotycz� potrzeb osobistych, zosta�y zneutralizowane.

��Przez ciebie?

��Roboty w tej posiad�o�ci nie wiedz�, kim jestem.

Baley sko�czy� si� ubiera� � Wiem, o co oskar�a si�. Gladi�. Mia�a sposobno�� dokonania zbrodni i to wi�ksz� ni� s�dzili�my. Nie pobieg�a na miejsce zbrodni, us�yszawszy krzyk m�a, jak to m�wi�a na pocz�tku. By�a tam ca�y czas.

��Czy by�a �wiadkiem morderstwa i widzia�a morderc�?

��Nie, nie pami�ta niczego z decyduj�cych chwil. To si� zdarza. Okaza�o si�, �e mia�a te� pow�d:

��Jaki pow�d, Eliaszu?

��Od pocz�tku bra�em t� mo�liwo�� pod uwag�. M�wi�am sobie, �e gdyby to by�o na Ziemi i gdyby doktor Delmarre by� taki jak go opisuj�, a Gladia Delmarre taka, na jak� wygl�da powiedzia�bym, �e ona kocha go albo kocha�a, a on kocha tylko siebie. Trudno powiedzie�, czy Solarianie kochaj� jak Ziemianie. M�j s�d o ich uczuciach m�g� by� b��dny. Dlatego musia�em widzie� kilkoro z nich, nie ogl�da�, lecz widzie�.

��Nie nad��am, partnerze Eliaszu, za biegiem twoich my�li.

��Nie wiem, czy zdo�am to wyja�ni�. Ot� tym ludziom dobrano przed urodzeniem mo�liwo�ci genetyczne a rzeczywisty uk�ad gen�w sprawdzany jest po urodzeniu.

��Wiem o tym.

��Geny to jednak nie wszystko. Licz� si� te� wp�ywy otoczenia. Otoczenie mo�e wp�dzi� w rzeczywist� psychoz�, gdy uk�ad gen�w dopuszcza tylko tak� mo�liwo��. Czy zauwa�y�e�, �e Gladia interesuje si� Ziemi�?

��Wspomina�em o tym, Eliaszu. Przyj��em, �e interesuje si� tym by m�c wp�ywa� na twoje opinie.

��Przypu��my, �e to prawdziwe zainteresowanie a nawet fascynacja. Przypu��my, �e w ziemskich t�umach jest co�, co j� podnieca, �e poci�ga ja wbrew jej woli co� co nauczono j� uwala� za obrzydlistwo. Mo�e by�a anormalna. Musia�em to sprawdzi� widuj�c Solarian i obserwuj�c ich reakcj� na widzenie. Dlatego musia�em roz��czy� si� z tob�, Danielu i porzuci� ogl�danie jako metod� prowadzenia �ledztwa.

��Nie wyja�ni�e� mi tego, partnerze Eliaszu.

��A czy wyja�nienie pomog�oby w zetkni�ciu z tym co uwa�asz za sw�j obowi�zek wobec Pierwszego Prawa?

Daniel milcza�.

��Eksperyment rozwija� si�. Widzia�em si� albo pr�bowa�em si� widzie� z kilkorga osobami. Pewien stary socjolog pr�bowa� i da� za wygran� w po�owie. Pewien robotyk odm�wi� widzenia w og�le, nawet w obliczu zagro�enia. Sama tylko mo�liwo�� wp�dzi�a go w jako� dziecinne przera�enie, ze szlochami i z palcem w ustach. Asystentka doktora Delmarre�a by�a zawodowo przyzwyczajona do kontakt�w osobistych i znosi�a moj� obecno��, ale z odleg�o�ci dwudziestu st�p. Gladia natomiast�

��Tak, partnerze Eliaszu.

��Gladia natomiast zgodzi�a si� mnie widzie� po kr�tkim zaledwie wahaniu. Znosi�a moja obecno�� � a napi�cie wyra�nie s�ab�o z biegiem czasu. Wszystko to pasuje do schematu psychozy. Nie mia�a nic przeciw widzeniu si� ze mn�, interesowa�a si� Ziemi�, wykazywa�a nienormalne zainteresowanie m�em. Mo�na to wyja�ni� siln� sk�onno�ci� do kontakt�w osobistych z osobami przeciwnej p�ci. Doktor Delmarre natomiast nie zach�ca� jej do tego i nie podziela� tych uczu�. Musia�o to by� dla niej gorzkim rozczarowaniem.

Daniel skin�� potakuj�co g�ow� � Rozczarowaniem do�� wielkim, by w chwili gniewu zabi�.

��Mimo wszystko, nie jestem tego zdania Danielu.

��Jeste� chyba pod wp�ywem nie zwi�zanych ze sprawa okoliczno�ci, Eliaszu. Pani Delmarre jest atrakcyjn� kobiet�, a ty jako Ziemianin nie masz jej za z�e sk�onno�ci do kontakt�w osobistych.

��Mam lepsze powody � powiedzia� z zak�opotaniem Baley (ch�odne, przenikliwe spojrzenie Daniela zdawa�o si� si�ga� wg��b jego duszy. Na Jozafata, ten stw�r by� przecie� tylko maszyn�).

��Je�li zamordowa�a m�a musi te� by� winna usi�owania zab�jstwa Gruera. � Ju� chcia� wyja�ni� jak mo�na by�o tego dokona�, pos�uguj�c si� robotami ale powstrzyma� si� w por�. Nie mia� pewno�ci jak zareaguje Daniel na teori�, kt�ra czyni z robot�w nie�wiadomych morderc�w.

��I zamachu na twoje �ycie � doda� Daniel.

Baley nachmurzy� si�. Nie mia� zamiaru wspomina� o zatrutej strzale. Nie zamierza, dawa� argument�w swojemu vis-à-vis.

��Co ci powiedzia�a Klorissa? � spyta� gniewnie. Powinien j� uprzedzi�, by trzyma�a j�zyk za z�bami ale czy m�g� przewidzie�, �e Daniel zacznie kr��y�, zadaj�c pytania?

��Pani Cantoro nie ma z tym nic wsp�lnego � odpar� ch�odno Daniel. � Sam by�em �wiadkiem usi�owania morderstwa.

��Przecie� ci� tam nie by�o!

��Sam przed godzin� podnios�em ci� i przynios�em tutaj.

��O czym ty m�wisz?

��Nie pami�tasz, Eliaszu? To by�o prawie morderstwo doskona�e. Czy to nie pani Delmarre zaproponowa�a wyj�cie na zewn�trz?

Nie by�em �wiadkiem ale jestem prawie pewien, �e tak by�o.

��Tak, zaproponowa�a to.

��Mog�a nawet zach�ca� ci� do opuszczenia domu.

Baley pomy�la� o swoim �portrecie� i zamykaj�cych go szarych �cianach. Czy m�g� to by� sprytny chwyt psychologiczny? Czy Solarianka mog�a do tego stopnia wczu� si� w psychik� Ziemianina?

��Nie � powiedzia�.

��Czy to nie ona zaproponowa�a zej�cie do sadzawki i zaprasza�a by� usiad� na �awce?

��No c�, tak by�o.

��Nie s�dzisz, �e musia�a zauwa�y�, jak pogarsza si� tw�j stan?

��Pyta�a raz i drugi, czy chc� wraca�.

��Mog�a nie m�wi� o tym serio. Przygl�da�a ci si� kiedy zas�ab�e� tam, na �awce a mo�e i popchn�a ci�, chocia� nie by�o to chyba konieczne. Zd��y�em chwyci� ci� w chwili gdy spada�e� z �awki w g��bok� na trzy stopy wod�, w kt�rej z pewno�ci� by� uton��.

Teraz dopiero przypomnia� sobie Baley ostatnie, umykaj�ce �wiadomo�ci wra�enia � Na Jozafata!

��Ponadto � m�wi� nieub�aganie Daniel � pani Delmarre siedzia�a obok ciebie, widzia�a tw�j upadek i nie ruszy�a si�, by go powstrzyma�. Nie usi�owa�aby te� wyci�gn�� ci� z wody. Pozwoli�aby ci uton��. Wezwa�aby robota, ten z pewno�ci� przyby�by za p�no, a ona mog�aby si� t�umaczy� tym �e nie by�a W stanie ci� dotkn��, nawet by ratowa� ci �ycie.

��Ca�kiem mo�liwe � pomy�la� Baley � Nikt nie podda�by w w�tpliwo�� tego, �e nie mog�a dotkn�� innej istoty ludzkiej. Co najwy�ej dziwiono by si�, �e w og�le mog�a by� tak blisko mnie.

��Jak widzisz, partnerze Eliaszu, trudno W�tpi� w to, �e jest winna. O�wiadczy�e�, �e musia�aby r�wnie� by� niedosz�a morderczyni� Gruera tak jakby to by� argument na jej korzy��, a to przecie� musia�a by� ona. W obu przypadkach mamy ten sam pow�d: ch�� pozbycia si� k�opotliwego i upartego badacza pierwszego morderstwa.

��Ca�y ten �a�cuch wydarze� m�g� by� dzie�em przypadku. Mog�a nie zdawa� sobie sprawy z tego jak otwarta przestrze� podzia�a na mnie.

��Studiowa�a przecie� obyczaje Ziemian i zna�a ich s�abo�ci.

��Zapewnia�em j� jednak, �e zaczynam przyzwyczaja� si� do przebywania na dworze.

��Mog�a wiedzie� lepiej.

Baley uderzy� pi�ci� w d�o�. � Przypisujesz jej zbyt wiele sprytu. To do niej niepodobne. W ka�dym razie nie mo�na postawi� oskar�enia o morderstwo, jak d�ugo nie mo�na wyt�umaczy� braku narz�dzia zbrodni.

Daniel z niewzruszon� powag� rzek� � Mog� to wyt�umaczy�, partnerze Eliaszu.

Baley patrzy� z os�upieniem na robota � Jak?

��Jak pami�tasz, twoje rozumowanie wygl�da�o tak: je�li pani Delmarre by�a morderczyni�, bro� musia�a pozosta� na miejscu zbrodni. Roboty, kt�re zjawi�y si� prawie natychmiast, nie znalaz�y nawet �ladu broni, musia�a wi�c zosta� usuni�ta z miejsca zbrodni, musia� j� wi�c usun�� morderca, st�d � morderc� nie mo�e by� pani Delmarre. Czy to si� zgadza?

��Zgadza si�.

��A jednak, � ci�gn�� robot � by�o jedno miejsce, gdzie roboty nie szuka�y broni�

��Jakie miejsce?

��Pod pani� Delmarre, kt�ra le�a�a zemdlona, zakrywaj�c swym cia�em bro�.

��Znaleziono by wi�c bro�, gdy tylko j� przeniesiono.

��Tak jest � potwierdzi� robot � ale roboty jej nie przenosi�y. M�wi�a nam wczoraj przy obiedzie, �e doktor Thool kaza� robotom pod�o�y� jej poduszk� pod g�ow� i zostawi� j� w spokoju. Pierwszy dotkn�� jej sam doktor Altin Thool, kiedy przyby� j� zbada�.

��I c�?

��Wynika z tego, partnerze Eliaszu, �e pojawia si� nowa mo�liwo��. Pani Delmarre jest morderczyni� a bro� by�a na miejscu zbrodni ale doktor Thool zabra� j� i zniszczy�, by chroni� pani� Delmarre.

Baley poczu� rozczarowanie. Spodziewa� si� us�ysze� co� bardziej rozs�dnego. � Ca�kowicie brak tu motyw�w. Dlaczego doktor Thool mia�by co� takiego robi�?

��Mia� pierwszorz�dny pow�d. Pami�tasz, co m�wi�a o nim pani Delmarre? �Leczy� mnie, odk�d by�am dzieckiem. Zawsze by� mi�y i przyja�nie usposobiony�. Zastanawia�em si�, czy m�g� istnie� pow�d jego szczeg�lnej troski o ni�. Dlatego w�a�nie odwiedzi�em ��obek i sprawdzi�em rejestry. Moje przypuszczenia okaza�y si� prawd�.

��Co takiego?

��Doktor Thool jest ojcem Gladii Delmarre i, co wi�cej, wie o tym.

Baleyowi ani przez my�l nie przesz�o by podawa� te s�owa w w�tpliwo��. �a�owa� tylko, �e to robot pani Olivaw, a nie on sam, przeprowadzi� te logiczn� analiz�. Tak, czy inaczej, nie wszystko jeszcze zosta�o wyja�nione.

��Czy m�wi�e� z doktorem Thoolem?

��Tak. Jego r�wnie� zanikn��em w areszcie domowym.

��A co on m�wi?

��Przyznaje, �e jest ojcem Gladii Delmarre. Przedstawi�em mu zapisy jego bada� jej zdrowia w okresie dzieci�stwa. Jako lekarz mia� w tym wzgl�dzie wi�ksze mo�liwo�ci ni� inni.

��Dlaczego mia�by interesowa� si� jej zdrowiem?

��Zastanawia�em si� i nad tym, Eliaszu. By� ju� starym cz�owiekiem, kiedy uzyska� pozwolenie na dodatkowe dziecko i uda�o mu si� zosta� ojcem. Jego zdaniem, zawdzi�cza to swym genom i swojej dobrej formie. Jest z tego bardziej dumny, ni� to w jego �wiecie jest przyj�te. Ponadto jego zaw�d, niezbyt ceniony na Solarii, bo wymagaj�cy kontakt�w osobistych, pozwala� mu na niezak��cony kontakt z latoro�l�.

��Czy Gladia wiedzia�a o tym?

��Zdaniem doktora Thoola nie wiedzia�a.

��Czy doktor Thool przyznaje si� do tego, �e usun�� bro�?

��Nie, do tego si� nie przyznaje.

��Niczego wi�c nie osi�gn��e�, Danielu.

��Niczego?

��Jak d�ugo nie jeste� w stanie znale�� broni i udowodni�, �e j� usun��, a przynajmniej uzyska� przyznanie si�, nie masz dowodu. Zgrabny �a�cuch dedukcji, to nie dow�d.

��Ten cz�owiek nie przyzna�by si�, chyba w krzy�owym ogniu pyta�, do czego nie jestem zdolny. C�rka jest mu droga.

��Ot� nie. Jego uczucia dla c�rki nie s� takie, jakich si� spodziewamy. Solaria jest inna.

Baley przeszed� tam i z powrotem po pokoju, by och�on��. � Danielu, to co zrobi�e� jest logiczne ale nie jest rozs�dne (logiczny ale nierozs�dny � czy to nie definicja robota?) Ci�gn�� dalej � Doktor Thool jest starym cz�owiekiem, maj�cym za sob� swe najlepsze lata, bez wzgl�du na to, �e przed trzydziestu laty sp�odzi� c�rk�. Nawet Kosmici bywaj� s�dziwi. Czy mo�esz wyobrazi� go sobie jak bada zemdlon� c�rk� i ogl�da zw�oki zi�cia? Czy widzisz jak niezwyk�a to sytuacja? Czy s�dzisz, �e a� tak nad sob� panowa�, by podj�� ca�� seri� dzia�a�?

��Po pierwsze, musia� spostrzec bro�, tak ukryt� pod cia�em jego c�rki, �e nie zauwa�y�y jej roboty. Po drugie, je�li co� dostrzeg�, musia� u�wiadomi� sobie, �e to bro� i natychmiast poj��, �e je�li zdo�a niespostrze�enie j� wynie��, nie b�dzie mo�na oskar�y� jego c�rki o morderstwo. Rozumowa� bardzo jasno jak na starego cz�owieka ogarni�tego panik�. Po trzecie musia� wykona� sw�j plan, a to r�wnie� nie�atwa rzecz dla przera�onego starego cz�owieka. A w ko�cu musia�by zdecydowa� si� na dalsze pogr��anie samego siebie poprzez upieranie si� przy k�amstwie. Wszystko to mo�na logicznie uzasadni� ale nie wydaje si� to rozs�dne.

��A czy masz inne rozwi�zanie, partnerze Eliaszu?

Baley usiad� w trakcie swej przemowy a teraz spr�bowa� zn�w si� podnie�� ale stan�y mu na przeszkodzie zm�czenie i g��boko�� fotela. Wyci�gn�� rozdra�niony, d�o� � Czy m�g�by� mi poda� r�ko, Danielu?

Daniel przyjrza� si� swojej r�ce � S�ucham ci�, Eliaszu? Baley, kln�c w duchu dos�owno�� tamtego, powiedzia� � Pom� mi wsta� z fotela.

Silne rami� Daniela podnios�o go bez trudu.

��Dzi�ki! Nie, nie mam innego rozwi�zania, a raczej mam, ale ca�a rzecz zale�y od znalezienia broni.

Podszed� do ci�kich zas�on, zakrywaj�cych jedn� ze �cian i nie zastanawiaj�c si� nad tym, co robi odsun�� skraj zas�ony. Gapi� si� na czarn� tafl� szk�a, zanim poj��, �e to okno, a za oknem noc. Wypu�ci� zas�on� w�a�nie w chwili, gdy zbli�aj�cy si� Daniel wyj�� mu j� z palc�w.

W tym u�amku sekundy, gdy Baley przygl�da� si� r�ce robota, odbieraj�cego mu zas�on� z troskliwo�ci� matki chroni�cej dziecko przed ogniem, nast�pi� decyduj�cy zwrot.

Porwa� zn�w zas�on�, wydzieraj�c j� z uchwytu Daniela.

��Eliaszu! � powiedzia� spokojnie Panie � Wiesz przecie�, czym ci grozi otwarta przestrze�.

��Wiem, � odpowiedzia� Baley � ile jej zawdzi�czam!

I ci�gn�c z ca�ej si�y, zdar� zas�on� z okna.

Patrzy� w nie. Widzia� tylko ciemno��, ta ciemno�� jednak by�a otwart� przestrzeni�. By�a to nieprzerwana, nieograniczona mroczna przestrze�, a on si� w ni� wpatrywa�.

Po raz pierwszy patrzy� w przestrze� Z w�asnej ch�ci. Nie brawura by�a powodem ani niezdrowa ciekawo��, ani poszukiwanie rozwi�zania zagadki morderstwa! Przestrze� by�a mu potrzebna. Wszystko si� zmieni�o.

�ciany, mrok, t�umy, by�y podporami kalectwa! Musia� tak o nich pod�wiadomie my�le� nawet wtedy, gdy s�dzi�, �e ich potrzebuje, �e darzy je mi�o�ci�. Czemu a� tak bardzo go dotkn�� gest Gladii, okrywaj�cej jego portret szaro�ci�?

Przepe�nia�o go uczucie tryumfu. Wtem nadlecia�a nowa my�l, niemal eksploduj�c w g�ow� Baleya.

Odwr�ci� si� chwiejnie do Daniela � Wiem � wyszepta�. � Na Jozafata! Wiem!

��Co wiesz, Eliaszu?

��Wiem, co si� sta�o z broni�. Wiem, kto jest winien. Wszystko pasuje do siebie.

Daniel nie dopu�ci� do rozpocz�cia akcji natychmiast.

��Jutro! � powiedzia� z szacunkiem, ale stanowczo � Taka jest moja rada, partnerze Eliaszu. Ju� p�no, a ty potrzebujesz odpoczynku.

Baley musia� przyzna� mu racjo, trzeba tez by�o poczyni� przygotowania. By� pewien, �e zna rozwi�zanie zagadki morderstwa. To rozwi�zanie by�o jednak w tym samym stopniu oparte na dedukcji, co teoria Daniela i r�wnie ma�o warte jako dow�d. Solarianie musieliby mu pom�c.

Je�eli za� mia� wyst�pi� samotnie przeciw p� tuzinowi Solarian, musia� by� w dobrej formie. To oznacza�o wypoczynek i przygotowania.

Nie m�g� jednak spa�. By� pewien, �e nie za�nie. By� pewien, �e nie pomog� mu w tym mi�kkie go�cinne ��ko, ani s�odki zapach, ani cicha muzyka wype�niaj�ca go�cinny pok�j w domu Gladii.

Daniel usiad� skromnie w ciemnym k�cie.

��Obawiasz si� Gladii? � spyta� Baley.

��My�l�, �e nie by�oby m�drze pozwoli� ci zasn�� bez ochrony � odpowiedzia� robot.

��R�b, Jak uwa�asz. Wiesz, czego si� po tobie spodziewam, Danielu.

��Wiem, partnerze Eliaszu.

��Mam nadziej�, �e Pierwsze Prawo nie podsuwa ci jakich� zastrze�e�.

��Mam pewne obawy co do uczestnik�w zebrania, kt�re chcesz zwo�a� � czy b�dziesz mia� bro� i czy b�dziesz na siebie uwa�a�?

��Zapewniam ci�, �e b�d�.

Westchnienie Daniela by�o tak bardzo ludzkie, ze Baley przy�apa� si� na pr�bie odczytania wyrazu twarzy tamtego.

��Widywa�em ju� ludzi post�puj�cych wbrew logice � powiedzia� Daniel.

��Przyda�yby si� nam Trzy Prawa � odpar� Baley � ale ciesz� si�, �e ich nie mamy.

Patrzy� w sufit. Chocia� tak wiele zale�a�o od Daniela, me m�g� wyjawi� mu ca�ej prawdy. Roboty by�y wmieszane w t� spraw�.

Aurora mia�a swoje powody by wys�a� robota jako swego przedstawiciela, ale okaza�o si� to pomy�k�.

Je�li jednak dobrze p�jdzie, za dwadzie�cia cztery godziny b�dzie po wszystkim. Za dwadzie�cia cztery godziny b�dzie wraca� z now� nadziej� na Ziemi. Sam jeszcze nie bardzo w to wierzy�, ale istnia�o wyj�cie z sytuacji, w jakiej znalaz�a si� Ziemia.

Ziemia! Nowy Jork! Jessie i Ben! Wygodny, przytulny, drogi dom!

Na tym zatrzyma� si� w p�nie, ale my�l o Ziemi nie zdo�a�a wyczarowa� oczekiwanej pociechy. Uczucie, kt�re �ywi� dla Miast, os�ab�o. W ko�cu wszystko przyblad�o i zasn��.

Kiedy obudzi� si� i umy� i ubra�, fizycznie by� got�w do dzia�ania. Nie czu� si� jednak pewnie. Jego rozumowanie nie wydawa�o mu si� mniej przekonywuj�ce w �wietle poranka. Chodzi�o raczej o spotkanie z Solarianami.

Czy m�g� by� pewien tego, jak si� zachowaj�?

Pierwsza Zjawi�a si� Gladia. By�a oczywi�cie najbli�ej, w tym samym domu, co on. Blada, w bia�ej sukni, wygl�da�a jak pos�g.

Patrzy�a bezradnie na Baleya. U�miechn�� si� do niej. Poprawi�o to troch� jej nastr�j.

Teraz pojawiali si�, jeden po drugim, inni.

Attlebish, szef S�u�by Bezpiecze�stwa, zjawi� si� jako drugi po Gladii, szczup�y, z wyrazem wy�szo�ci i dezaprobaty na twarzy. Po nim Leebig, robotyk, zniecierpliwiony i z�y, mrugaj�cy sw� chor� powiek�. Socjolog Quemot robi� wra�enie zm�czonego, spojrza� Jednak na Baleya z u�miechem w g��boko osadzonych oczach, jakby m�wi�:

�Widzieli�my si�, jeste�my sobie bliscy�.

Klorissa Cantoro wygl�da�a, jakby czul� si� nieswojo w towarzystwie pozosta�ych. Kiedy spojrza�a na Gladi�, da�o si� s�ysze� prychni�cie. Potem patrzy�a ju� w posadzk�. Na ko�cu zjawi� si� lekarz, doktor Thool. Wygl�da� mizernie.

Byli wi�c wszyscy, z wyj�tkiem Gruera, kt�ry powoli wraca� do zdrowia i nie m�g� uczestniczy� w zebraniu (Trudno, pomy�la� Baley, poradzimy sobie bez niego). Wszyscy mieli na sobie od�wi�tne stroje i wszyscy siedzieli w pokojach o szczelnie zas�oni�tych oknach.

Daniel doskonale to wszystko zorganizowa�.

Oby r�wnie dobrze wype�ni� swoj� cz�� zadania, modli� si� w duchu Baley.

Przenosi� wzrok z jednej osoby na drug�. Kr�ci�o mu si� w g�owie od nie zgranych ze sob� �wiate� i widoku wn�trz o r�nym wystroju.

Zaczai m�wi� � Zamierzam om�wi� spraw� zab�jstwa doktora Rikaina Delmarre�a zajmuj�c si� kolejno motywem, sposobno�ci� i �rodkami�

Attlebish przerwa� � Czy to b�dzie d�ugie przem�wienie?

��By� mo�e � odpowiedzia� ostro Baley � Wezwano mnie tu bym zbada� spraw� morderstwa, poniewa� jestem w tym specjalist�.

To m�j zaw�d. Wiem najlepiej, jak to si� robi. (Na nic im nie pozwoli�, my�la�, inaczej wszystko we�mie w �eb. Wzi�� nad nimi g�r�).

Ci�gn�� dalej, u�ywaj�c s��w mo�liwie kr�tkich i ostrych � Najpierw motyw. To najmniej pewna kwestia z wszystkich trzech. Sposobno�� i �rodki to sprawy obiektywne. Wystarczy zbada� stan faktyczny. Motyw jest rzecz� subiektywn�. Mo�e by� zauwa�alny na przyk�ad zemsta za publiczn� zniewag�, mo�e by� te� ca�kowicie niedostrzegalny, jak irracjonalna, mordercza nienawi�� kt�r� skrycie �ywi kto� pozornie zr�wnowa�ony.

Prawie wszyscy obecni m�wili przy tej czy innej okazji, �e pos�dzaj� o pope�nienie tej zbrodni Gladi� Delmarre. Nikt nie mia� innych podejrze�. Czy Gladia mia�a pow�d? Doktor Leebig podsun�� mi jeden. Powiedzia�, �e Gladia cz�sto k��ci�a si� z m�em, co potem przyzna�a sama Gladia w rozmowie ze mn�. Gniew mo�e przypuszczalnie popchn�� do morderstwa. Pozostaje jednak pytanie, czy jedynie ona mia�a pow�d. Zastanawiam si�, czy sam doktor Leebig�

Robotyk omal�e podskoczy� i wyci�gn�� r�k� w stron� Baleya Niech pan si� liczy, Ziemianinie, ze s�owami�

��Rozwa�am tylko mo�liwo�ci � odpar� ch�odno Baley. � Pan, doktorze, pracowa� z doktorem Delmarrem nad nowymi modelami robot�w. Jest pan najlepszym robotykiem na Solarii. To pana w�asne s�owa, a ja si� z tym zgadzam.

Leebig u�miechn�� si� z jawnym zadowoleniem.

��S�ysza�em jednak, � ci�gn�� Baley � �e doktor Delmarre bliski by� zerwania stosunk�w, z powod�w dotycz�cych pana.

��To fa�sz! To fa�sz!

��By� mo�e. Je�eli to jednak prawda? Czy nie by�by to pow�d by si� go pozby� zanim zrywaj�c z panem zniewa�y� pana publicznie? Mam wra�enie, �e nie zni�s�by pan �atwo takiej zniewagi?

Baley zmieni� raptownie przedmiot, by nie da� Leebigowi okazji do odpowiedzi.

��Pani Cantoro �mier� doktora Delmarre�a umo�liwi�a obj�cie kierownictwa zak�adu, da�a jej pozycj�.

��Wielkie nieba! Przecie� ju� O tyra m�wili�my! � wykrzykn�a z gorycz� Klorissa.

��Wiem, �e m�wili�my, ale trzeba bra� pod uwag� i t� mo�liwo��. Co do doktora Quemota, grywa� w szachy z doktorem Delmarre. By� mo�e zirytowa�y go zbyt cz�ste przegrane.

Socjolog zauwa�y� ze spokojem � Przegrana w szachy, to oczywi�cie niewystarczaj�cy pow�d, agencie.

��To zale�y od tego, jak powa�nie traktuje pan szachy. Pow�d mo�e w oczach mordercy przes�ania� ca�y �wiat a by� bez znaczenia dla innych. Zreszt�, mniejsza o to. Mam na my�li to, �e nie wystarcza sam pow�d. Ka�dy m�g� mie� pow�d, by zabi� kogo� takiego, jak doktor Delmarre.

��Co pan przez to rozumie? � spyta� Quemot z oburzeniem.

��Tylko to, �e doktor Delmarre by� �dobrym Solarianinem�.

Wszyscy pa�stwo tak go opisywali. �ci�le przestrzega� obyczaj�w Solarii. By� cz�owiekiem idealnym, omal�e abstrakcj�. Czy takiego cz�owieka mo�na darzy� uczuciem, czy cho�by tylko lubi�? Cz�owiek doskona�y przypomina wszystkim o ich w�asnej niedoskona�o�ci .

��Nikt nie zabi�by cz�owieka, za to, �e by� zbyt dobry � powiedzia�a Klorissa.

��Niewiele pani wie � o�wiadczy� Baley, po czym m�wi� dalej � Doktor Delmarre wiedzia�, albo s�dzi� �e wie, o istnieniu na Solarii spisku zwi�zanego z my�l� o podboju reszty Galaktyki. Stara� si� temu zapobiec, dlatego spiskowcy mogli uzna�, �e trzeba go usun��. Uczestnikiem spisku m�g�by by� ka�dy z obecnych, nawet pani Delmarre i nawet szef S�u�by Bezpiecze�stwa Corwin Attlebish.

��Ja? � spyta� Attlebish.

��Z pewno�ci� usi�owa� pan zako�czy� �ledztwo gdy tylko obj�� pan stanowisko po Gruerze.

Baley poci�gn�� kilka �yk�w swego napoju (prosto z oryginalnego opakowania, nietkni�tego przez ludzkie czy robocie r�ce). Jak dot�d gra� na zw�ok� i cieszy� si�, �e Solarianie pozostawali na miejscach. Jako Ziemianin mia� wi�cej od nich do�wiadczenia w kontaktach z lud�mi w czterech �cianach. Nie umieli walczy� w zwarciu.

��Teraz kwestia sposobno�ci � powiedzia�. � Uwa�a si� powszechnie, �e tylko pani Delmarre mia�a t� sposobno��, bo tylko ona mog�a zbli�y� si� we w�asnej osobie do swego m�a.

��Czy to jednak pewne? Przypu��my, �e kto� inny ni� pani Delmarre postanowi� zabi� doktora Delmarre�a. Czy taka desperacja nie usun�aby sprawy fizycznego kontaktu na drugi plan? Czy gdyby kto� z pa�stwa zdecydowa� si� na morderstwo, nie zni�s�by czyjej� obecno�ci przez czas dostatecznie d�ugi by wykona� sw�j zamiar.

Czy nie zakrad�by si� do domu Delmarre�a�

Attlebish przerwa� ch�odno � Nie ma znaczenia, co mogliby�my zrobi� a czego nie mogli. To doktor Delmarre nie pozwoli�by na widzenie si� z nim, zapewniam pana. Gdyby ktokolwiek spr�bowa� si� do niego zbli�y�, to bez wzgl�du na szacunek czy przyja�� ��cz�c� ich, Delmarre kaza�by mu odej�� i w razie potrzeby wezwa�by na pomoc roboty.

��To prawda � powiedzia� Baley � o ile doktor Delmarre by�by �wiadom tego, �e ma miejsce kontakt osobisty.

��Co pan przez to rozumie? � spyta� ze zdziwieniem doktor; Thool.

��Kiedy ni�s� pan pomoc pani Delmarre � odpar� Baley, � patrz�c wprost na pytaj�cego � nie by�a �wiadoma, �e widzi pana, dop�ki jej pan nie dotkn��. Ja ze swej strony przywyk�em tylko do widzenia. Kiedy przyby�em na Solari� i spotka�em si� z dyrektorem S�u�by Bezpiecze�stwa Gruerem, zak�ada�em �e go widz� i gdy po zako�czeniu rozmowy znik�, by�em ca�kowicie zaskoczony.

��Przyjmijmy wi�c, �e by�o odwrotnie. Przypu��my, �e kto� przez ca�e doros�e �ycie ogl�da tylko innych i nigdy nikogo, opr�cz �ony nie widuje. Przypu��my, �e zbli�a si� do niego we w�asnej osobie kto� inny ni� �ona. Czy nie pomy�la�by automatycznie, �e ogl�da tylko tego kogo�, zw�aszcza gdyby robotowi kazano zapowiedzie� po��czenie?

��Ani przez chwil� � rzeki Quemot � identyczno�� t�a zdradzi�aby wszystko.

��Mo�liwe, ale czy kto� z pa�stwa zastanawia si� w tej chwili nad tym, jakie widzi t�o? Zanim doktor Delmarre zauwa�y�, �e co� jest nie w porz�dku, mog�a up�yn�� minuta a tymczasem jego przyjaci�, kimkolwiek by�, m�g� podej�� do niego i zada� cios.

��Niemo�liwe � upiera� si� Quemot.

��Nie s�dz� � o�wiadczy� Baley � S�dz�, �e sposobno�� nie mo�e by� dowodem przeciw pani Delmarre. Mia�a sposobno�� ale inni mogli j� tak�e mie�.

Baley zwleka�. Czu�, �e pot wyst�pi� mu na czole, ale otarcie czo�a by�oby oznak� s�abo�ci. Nie m�g� utraci� kontroli nad biegiem wydarze�. Osoba, o kt�r� mu chodzi�o, musi by� przekonana o jego przewadze. Nie jest �atwo Ziemianinowi przekona� o tym Kosmit�.

Z wyrazu ich twarzy wnosi�, �e sprawy tocz� si� tak, jak powinny. Nawet Attlebish robi� wra�enie zatroskanego.

��Tak, oto doszli�my � powiedzia� � do sprawy �rodk�w i to najtrudniejsza �amig��wka. Bro�, kt�r� dokonano morderstwa, nie zosta�a odnaleziona.

��Wiemy � rzek� Attlebish. � Gdyby nie to, uwa�aliby�my spraw� Gladii Delmarre za zamkni�t�. Nie prosiliby�my o przeprowadzenia �ledztwa. w � Zapewne � odrzek� Baley. � Zbadajmy wi�c spraw� �rodk�w. S� dwie mo�liwo�ci. Albo morderstwo pope�ni�a pani Delmarre, albo kto� inny. Je�li to pani Delmarre je pope�ni�a, bro� musia�aby pozosta� na miejscu zbrodni, chyba �e usuni�to j� p�niej. M�j partner pan Olivaw z Aurory, chwilowo nieobecny, podsun�� mi my�l, �e doktor Thool mia� mo�liwo�� usuni�cia broni. Pytam wi�c przy wszystkich doktora Thoola, czy to zrobi�, czy usun�� bro� podczas badania nieprzytomnej pani Delmarre?

Doktor Thool by� wstrz��ni�ty � Nie, nie. Przysi�gam. Prosz� mnie przes�uchiwa�. Przysi�gam, �e niczego nie usuwa�em.

��Czy kto� uwa�a, ze doktor Thool k�amie?

Zapad�a cisza. Leebig spojrza� na jaki� przedmiot poza polem widzenia Baleya i mrukn�� co� o stracie czasu.

��Drug� mo�liwo�ci� jest, �e kto� inny pope�ni� zbrodni� i zabra� bro�. Je�li tak, nale�a�oby spyta�, po co by to robi�? Potwierdza to niewinno�� pani Delmarre. Je�li morderc� by� kto� z zewn�trz, by�by g�upcem, nie pozostawiaj�c broni, by obci��y� pani� Delmarre. W ka�dym wi�c przypadku bro� musia�a tam by�, a jednak jej nie zauwa�ono.

��Ma nas pan za g�upc�w, czy za �lepc�w? � spyta� Attlebish.

��Za Solarian, kt�rzy nie potrafi� rozpozna� pewnego rodzaju broni.

��Nic nie rozumiem � mrukn�a z �alem Klorissa.

Nawet Gladia, kt�ra dot�d si� nie poruszy�a, spojrza�a ze zdziwieniem na Baleya.

��Martwy m�� i nieprzytomna �ona nie byli sami. By� tam jeszcze ten rozstrojony robot.

��I c� st�d? � spyta� ze z�o�ci� Leebig.

��Czy to nie oczywiste? Je�li wykluczy si� to, co niemo�liwe, pozostanie prawda, cho�by by�a niepodobna do prawdy. Ten robot by� narz�dziem zbrodni, a wam si�a przyzwyczajenia nie pozwoli�a tego rozpozna�.

Teraz wszyscy zacz�li m�wi� jednocze�nie, wszyscy z wyj�tkiem Gladii, kt�ra wpatrywa�a si� w Baleya.

Baley uni�s� r�ce � Prosz� przesta�. Cisza! Pozw�lcie mi wyja�ni� � I jeszcze raz opowiedzia� o zamachu na �ycie Gruera i o sposobie, w jaki m�g� zosta� przeprowadzony. Tym razem opowiedzia� te� o zamachu na w�asne �ycie.

��Przypuszczam � powiedzia� niecierpliwie Leebig � ze mo�na by�o kaza� jednemu robotowi zatru� strza��, nie m�wi�c mu o truci�nie, a drugiemu robotowi, kt�ry nie wiedzia� �e strza�a jest zatruta, kaza� wr�czy� j� ch�opcu i powiedzie�, �e jest pan Ziemianinem.

��Co� w tym rodzaju. Trzebaby odpowiednio pouczy� roboty.

��Bardzo to naci�gane � powiedzia� Leebig.

Quemot poblad�, jakby robi�o mu si� niedobrze � �aden Solarianin nie m�g�by u�y� robot�w na szkod� ludzi.

��Mo�e i nie � wzruszy� ramionami Baley. � Wa�ne jest, �e mo�na u�y� do tego robot�w. Prosz� spyta� doktora Leebiga. Jest robotykiem.

��Nie da si� to zastosowa� do morderstwa doktora Delmarre�a � powiedzia� Leebig. � Wczoraj to panu m�wi�em. Jak mo�na u�y� robota do strzaskania czaszki cz�owiekowi?

��Czy mam to wyja�ni�?

��Prosz� to zrobi�, je�li pan potrafi.

��Doktor Delmarre wypr�bowywa� robota nowego rodzaju.

Znaczenie tego nie by�o dla mnie jasne a� do wczoraj. Wieczorem prosi�em robota o pomoc w podniesieniu si� z fotela. �Podaj mi r�k� powiedzia�em. Robot patrzy� zdezorientowany na swoj� r�k�, jakby my�la�, �e chc� by j� od��czy�. Musia�em powt�rzy� polecenie u�ywaj�c innych s��w. Przypomnia�o mi to jednak co�, co wcze�niej m�wi� mi doktor Leebig. Ot� prowadzono do�wiadczenia z robotami o wymiennych ko�czynach.

��Przypu��my, �e robot, kt�rego wypr�bowywa� doktor � Delmarre, m�g� u�ywa� wymiennych ko�czyn do wykonywania r�nych zada�. Przypu��my, �e morderca wie o tym i m�wi robotowi �Daj mi r�k�. Robot od��czy�by rami� i poda� mu, a rami� robota mo�e by� �wietn� broni�. Po �mierci za� doktora Delmarre�a wr�ci�oby na swoje miejsce.

Os�upienie s�uchaczy ust�pi�o miejsca sprzeciwom. Baley musia� wykrzycze� ostatnie zdanie a i tak prawie je zag�uszono.

Attlebish podni�s� si� z fotela z poczerwienia�� twarz� � Je�li nawet tak by�o, morderczyni� jest pani Delmarre. By�a tam, mog�a wiedzie� o od��czonych ko�czynach, w co nie wierz�, nawiasem m�wi�c. Wszystko wskazuje na ni�, Ziemianinie, cokolwiek by pan zrobi�.

Gladia zacz�a cicho p�aka�.

Baley nawet na ni� nie spojrza�. � Wprost przeciwnie. �atwo wykaza�, �e ktokolwiek pope�ni� t� zbrodni�, nie by�a to pani Delmarre.

Jothan Leebig skrzy�owa� r�ce, a na jego twarzy pojawi�o si� lekcewa�enie.

Baley spostrzeg� to � Doktor Leebig mi pomo�e. Jako robotyk Wie pan, �e wpl�tanie robot�w w morderstwo wymaga wielkiej zr�czno�ci. Wczoraj pr�bowa�em zamkn�� kogo� w areszcie domowym. By�a to prosta rzecz, ja jednak nie umiem post�powa� z robotami. W moich instrukcjach by�y niedom�wienia i m�j wi�zie� uciek�.

��Kto to by�? � spyta� Attlebish � To nie ma znaczenia � odpowiedzia� niecierpliwie Baley. Ma znaczenie to, ze amator nie potrafi odpowiednio pos�ugiwa� si� robotami. Niekt�rzy za� Solarianie mog� by� zupe�nymi amatorami, jak na Solarian. Co, na przyk�ad wie o robotyce Gladia Delmarre, doktorze?

��Co takiego? � Leebig wytrzeszczy� oczy.

��Pr�bowa� pan nauczy� pani� Delmarre robotyki. Jak� by�a uczennic�? Czy nauczy�a si� czego�?

Leebig rozejrza� si� niepewnie � Nie nauczy�a si�

��By�a ca�kiem do niczego, nieprawda�? A mo�e woli pan nie odpowiada�?

��Mog�a udawa� ignorancj� � odpowiedzia� Leebig.

��Czy, jako robotyk, by�by pan got�w o�wiadczy�, �e uwa�a pani� Delmarre za zdoln� do wmanewrowania robot�w w morderstwo?

��Jak mam na to odpowiedzie�?

��Podejd�my do tego inaczej. Ktokolwiek pr�bowa� zabi� mnie w ��obku, musia� mnie przedtem odszuka�, pos�uguj�c si� systemem ��czno�ci mi�dzy robotami. Nie m�wi�em nikomu, dok�d si� udaj� i tylko eskortuj�ce mnie roboty zna�y moje miejsce pobytu. M�j partner Daniel Olivaw, usi�owa� mnie p�niej odnale�� i mia� z tym sporo trudno�ci. Morderca musia� jednak �atwo do tego doj�� je�li zdo�a� przygotowa� zatrucie i wystrzelenie strza�y zanim opu�ci�em zak�ad. Czy pani Delmarre zdo�a�aby to zrobi�?

Corwin Attlebish pochyli� si� w fotelu � Kto, zdaniem pana, Ziemianinie, mia�by do�� wiedzy na to?

��Doktor Jothan Leebig sam przyznaje, �e jest na tej planecie najlepszym specem od robot�w.

��Czy to oskar�enie? � krzykn�� Leebig.

��Tak! � zawo�a� Baley.

Furia w oczach Leebiga przygas�a. Zast�pi�o j� powstrzymywane napi�cie. Powiedzia� � Ogl�da�em po morderstwie tego robota Delmarre�a. Nie mia� �adnych wymiennych ko�czyn. Jego ko�czyny mog�y by� od��czone tylko przy u�yciu specjalnych narz�dzi i pod nadzorem Delmarre�a.

��Kto mo�e potwierdzi� prawdziwo�� tego o�wiadczenia?

��Moich s��w si� nie kwestionuje.

��W�a�nie ma to miejsce. Oskar�am pana, wi�c to co pan m�wi, jest bez warto�ci. Co innego, gdyby kto� potwierdzi� pa�skie s�owa.

Nawiasem m�wi�c, szybko pozby� si� pan tego robota. Dlaczego?

��Nie by�o go po co trzyma�. By� ca�kiem rozstrojony. By� do niczego.

��Dlaczego?

Leebig pogrozi� palcem Baleyowi � Ju� mnie pan o to pyta�, Ziemianinie i powiedzia�em panu, dlaczego. Robot by� �wiadkiem morderstwa, kt�remu nie m�g� zapobiec.

��Powiedzia� mi pan te�, �e zawsze powoduje to ca�kowit� zapa�� i �e to zasada. A jednak kiedy Gruer zosta� otruty, robot kt�ry poda� mu trucizn� troch� si� tylko potem j�ka� i pow��czy� nog�.

By� on w istocie sprawc�, a nie tylko �wiadkiem morderstwa, a jednak pozosta� do�� sprawny, by mo�na go by�o przes�ucha�.

��Ten robot, robot ze sprawy Delmarre�a, musia� by� bardziej zaanga�owany w morderstwo, ni� robot Gruera. Jego rami� musia�o by� narz�dziem zbrodni.

��Same nonsensy � Leebig �apa� oddech. � Pan nie ma poj�cia o robotach.

��By� mo�e. Radz� jednak, by dyrektor S�u�by Bezpiecze�stwa Attlebish zaj�� rejestry pa�skiej wytw�rni robot�w. Da si� zapewne sprawdzi�, czy budowa� pan roboty z wymiennymi ko�czynami a je�li tak, czy pos�a� pan kt�rego� z nich do Delmarre�a i kiedy to by�o.

��Nikt mi nie b�dzie grzeba� w rejestrach � krzykn�� Leebig.

��Dlaczego, je�li nie ma pan nic do ukrycia?

��Dlaczego, na Solari�, mia�bym zabija� Delmarre�a? Prosz� mi powiedzie�. Jaki mia�bym pow�d?

��Przychodz� mi na my�l dwa powody � powiedzia� Baley. By� pan z pani� Delmarre zaprzyja�niony, zbyt zaprzyja�niony. Solarianie tak�e s� lud�mi. Pan nigdy nie zadawa� si� z kobietami ale nie uczyni�o to pana odpornym na, powiedzmy, zwierz�ce bod�ce.

Widywa� pan pani� Delmarre, � to jest, przepraszam, ogl�da� j� Pan � ubran� raczej nieformalnie i�

��Nie! krzykn�� rozdzieraj�co Leebig.

Gladia tak�e szepn�a z naciskiem � Nie!

��Mo�e nie rozpozna� pan natury pa�skich uczu�, albo je�li mgli�cie zdawa� pan sobie z nich spraw� gardzi� pan W�asn� s�abo�ci� i nienawidzi� pani Delmarre. M�g� pan te� znienawidzi� Delmarre�a. Prosi� pan pani� Delmarre, by zosta�a pa�sk� asystentk�. Odm�wi�a, co zwi�kszy�o pa�sk� nienawi��. Zabijaj�c doktora Delmarre�a tak by rzuci� podejrzenie na jego �on�, m�g� pan zem�ci� si� naraz na obojgu.

��Kto uwierzy w te melodramatyczne plugastwa? � spyta� chrapliwie Leebig. � Mo�e inny Ziemianin, inne zwierz�. �aden Solarianin.

��To nie jedyny pow�d � powiedzia� Baley � Ten tkwi� pewnie w pana pod�wiadomo�ci ale mia� pan powa�niejszy. Doktor Rikain Delmarre sta� na drodze pa�skim planom i dlatego musia� by� usuni�ty.

��Jakim planom?

��Planom podboju Galaktyki, doktorze.

��Ziemianin oszala�, to jasne! � krzykn�� Leebig zwracaj�c si� do pozosta�ych.

Wpatrywali si� bez s��w, jedni w Leebiga, inni w Baleya.

Baley nie pozostawi� im czasu do namys�u � Pan wie najlepiej, czy to jasne, doktorze. Doktor Delmarre chcia� z panem zerwa�.

Pani Delmarre s�dzi�a, �e powodem by�a pa�ska niech�� do ma��e�stwa. Ja tak nie s�dz�. Sam doktor Delmarre snu� plany takiej przysz�o�ci, w kt�rej mo�liwa b�dzie ektogeneza i zbyteczne b�dzie ma��e�stwo. Doktor Delmarre wsp�pracowa� jednak z panem. M�g� wiedzie� wi�cej, ni� ktokolwiek inny o niebezpiecznych do�wiadczeniach, kt�re pan prowadzi� i pr�bowa� pana powstrzyma�. Napomkn�� o tym dyrektorowi Gruerowi, bez szczeg��w jednak, bo nie mia� jeszcze pewno�ci. Pan odkry� jego podejrzenia i zabi� go.

��Szaleniec! � krzykn�� zn�w Leebig � Nie b�d� tego s�ucha�.

��Wys�uchaj go, Leebig � uci�� Attlebish.

Baley przygryz� warg� by nie zdradzi� satysfakcji z wyra�nego braku sympatii w g�osie szefa S�u�by Bezpiecze�stwa. Powiedzia� � W tej samej rozmowie, w kt�rej wspomnia� pan, doktorze, o � robotach z wymiennymi ko�czynami, napomkn�� pan te� o statkach kosmicznych z w�asnymi m�zgami pozytronowymi. By� pan wtedy stanowczo zbyt rozmowny. Mo�e uzna� pan, �e jako Ziemianin nie b�d� w stanie zrozumie� nast�pstw takiego zastosowania robotyki.

Mo�e by�a to euforia po ust�pieniu gro�by osobistego kontaktu ze mn�, W ka�dym razie, doktor Quemot m�wi� mi ju� wcze�niej, �e robot pozytronowy jest tajn� broni� Solarii�

Quemot, tak niespodziewanie wymieniony, poderwa� si� i krzykn�� � Chodzi�o mi�

��Chodzi�o panu o socjologi�, wiem o tym. Da�o mi to jednak do my�lenia. Por�wnajmy tylko statek kosmiczny z wbudowanym m�zgiem pozytronowym ze statkiem kosmicznym z za�og� ludzk�.

Statek za�ogowy nie m�g�by u�y� w walce robot�w. Robot nie by�by zdolny do niszczenia ludzi w nieprzyjacielskich statkach lub �wiatach. Nie odr�nia�by przyjaci� od wrog�w.

��Mo�naby, oczywi�cie, powiedzie� robotowi, �e nieprzyjacielski statek nie ma ludzi na pok�adzie, albo �e planeta jest niezamieszka�a, by�yby z tym jednak trudno�ci. Robot wiedzia�by, �e jego w�asny statek ma ludzi na pok�adzie, �e ludzie zamieszkuj� jego w�asny �wiat. M�g�by przyj��, �e jest tak i w przypadku wrogich statk�w i �wiat�w. Trzebaby prawdziwego eksperta od robotyki, takiego jak doktor Leebig by m�c pos�u�y� si� robotami, ale takich ekspert�w jest niewielu.

��Statek kosmiczny z w�asnym pozytronowym m�zgiem atakowa�by natomiast ochoczo ka�dy statek, kt�ry kazanoby mu atakowa�. Zak�ada�by naturalnie, �e wszystkie statki s� bezza�ogowe.

Mo�naby uniemo�liwi� mu odbi�r sygna��w z nieprzyjacielskich statk�w. Statek, w kt�rym m�zg pozytronowy prowadzi ogie�, by�by o wiele sprawniejszy ni� zwyk�e statki za�ogowe. Nie potrzebuj�c przestrzeni dla za�ogi, zapas�w, odtwarzaczy wody i powietrza, m�g�by taki statek unie�� silniejszy pancerz, silniejsze uzbrojenie, by� odporniejszy od zwyk�ego statku. Jeden statek z m�zgiem pozytronowym m�g�by pokona� ca�e floty zwyk�ych statk�w. Czy si� myl�?

Ostatnie pytanie pad�o pod adresem doktora Leebiga, kt�ry podni�s� si� z fotela i sta� wyprostowany, prawie zesztywnia�y � z gniewu?, z przera�enia?

Nie by�o odpowiedzi, �adna odpowied� nie zosta�aby us�yszana.

Co� si� prze�ama�o i pozostali maczali wrzeszcze� jak szaleni. Klorissa mia�a twarz Furii, nawet Gladia zerwa�a si�, potrz�saj�c w powietrzu pi�stkami. Wszyscy zwr�cili si� przeciw Leebigowi.

Baley przymkn�� oczy. Spr�bowa� cho� na par� chwil rozlu�ni� mi�nie.

A wi�c uda�o si�. Nacisn�� wreszcie w�a�ciwy guzik. Quemot por�wnywa� roboty Solarii do helot�w Sparty, z t� r�nic�, �e roboty nie podnios� buntu, wi�c Solarianie mog� spa� spokojnie.

Gdyby jednak znalaz� si� cz�owiek, kt�ry o�mieli�by si� nauczy� roboty dzia�ania na szkod� ludzi, by�oby to podburzenie do buntu.

Czy nie by�aby to zdrada g��wna? Czy w �wiecie takim jak Solaria, gdzie liczba robot�w mia�a si� do liczby ludzi jak dwadzie�cia tysi�cy do jednego, wszyscy do ostatniego nie obr�ciliby si� przeciw podejrzanemu o popychanie robot�w przeciw ludziom?

��Jest pan aresztowany! � krzycza� Attlebish � Nie wolno panu rusza� pa�skich ksi�g i zapis�w, zanim nie wejrzy w nie rz�d � ledwie by�o go s�ycha� w tym pandemonium.

Do Baleya zbli�y� si� robot � Wiadomo�� od pana Olivawa, prosz� pana! Baley zapozna� si� z wiadomo�ci� � Chwileczk�! � zawo�a�.

Jego g�os mia� niemal magiczne dzia�anie. Wszyscy obr�cili si� ku niemu a na wszystkich twarzach, opr�cz twarzy Leebiga, malowa�a si� napi�ta uwaga.

Zacz�� m�wi� � Nie by�oby rozs�dne oczekiwa�, �e doktor Leebig pozostawi swe zapisy nietkni�te i zaczeka a� przejmie je jaki� urz�dnik. Zanim wi�c zacz�o si� to zebranie, m�j partner, Daniel Olivaw uda� si� do posiad�o�ci doktora Leebiga. W�a�nie otrzyma�em wiadomo�� od niego. Jest ju� na miejscu i za chwil� b�dzie u doktora Leebiga z nakazem uwi�zienia go.

��Uwi�zienia! � zaskowycza� w zwierz�cym prawie � przera�eniu Leebig � Kto� tu jest? Fizycznie? Nie, nie! � Drugie �Nie� by�o ju� piskiem � Nic panu nie grozi � powiedzia� ch�odno Baley � je�li b�dzie pan sk�onny do wsp�pracy. .

��Ale ja nie mog� go widzie�, nie mog� go widzie� � Robotyk upad� na kolana, najwyra�niej nie zdaj�c sobie z tego sprawy. Z�o�y� d�onie w rozpaczliwym ge�cie b�agania � Czego pan chce? Chce pan przyznania si�? Tak, robot Delmarre�a mia� wymienne ko�czyny.

Tak, to ja zorganizowa�em otrucie Gruera. To ja sprawi�em, �e strzelano do pana. Projektowa�em te� statki, o kt�rych pan m�wi�. Nie mia�em w tym sukces�w, ale projektowa�em je. Niech pan go tylko powstrzyma! Nie pozw�lcie mu podej��, zatrzymajcie go!

S�owa zmieni�y si� w be�kot.

Baley skin�� g�ow�. Nast�pny w�a�ciwy guzik. Zagro�enie fizyczn� obecno�ci� wymog�o przyznanie si� skuteczniej ni� tortury.

Nagle na jaki� d�wi�k czy ruch poza granic� obrazu g�owa Leebiga obr�ci�a si�. Uni�s� r�ce jakby co� odpycha�.

��Odejd� � prosi�. � Odejd�. Nie podchod�. Nie podchod�, prosz�! Prosz�

Odczo�ga� si� na r�kach i kolanach i nagle si�gn�� r�k� do kieszeni kurtki, wyj�� co� i podni�s� b�yskawicznie do ust. Zako�ysa� si� i upad� twarz� w d�.

Baley chcia� krzykn�� �G�upcze! To nie cz�owiek si� zbli�a, to tylko jeden z twych kochanych robot�w!�.

Daniel Olivaw wpad� w pole widzenia i przez chwil� patrzy� z g�ry na skr�con� posta�.

Baley wstrzyma� oddech. Gdyby Daniel zda� sobie spraw�, �e to w�a�nie jego pseudocz�owiecze�stwo zabi�o Leebiga, skutki tego by�yby straszne dla m�zgu podleg�ego Pierwszemu Prawu.

Daniel jednak przykl�kn�� tylko a jego czu�e palce dotkn�y w kilku miejscach cia�a Leebiga. Potem uni�s� g�ow� Leebiga niby co� niesko�czenie cennego, ko�ysz�c j� i g�aszcz�c.

Jego pos�gowa twarz zwr�ci�a si� do patrz�cych i wyszepta�: Cz�owiek jest martwy.

Baley spodziewa� si� jej, prosi�a o ostatnie spotkanie a jednak oczy rozszerzy�y mu si�, kiedy wesz�a.

��Widz� ci�!

��Tak � potwierdzi�a Gladia. � Sk�d to wiesz?

��Nosisz r�kawiczki.

��Ach � spojrza�a na swe d�onie zmieszana. Spyta�a cicho � Czy ci to nie przeszkadza?

��Nie, oczywi�cie, �e nie. Czemu jednak zdecydowa�a� si� widzie� mnie a nie ogl�da�?

��No c�, � u�miechn�a si� s�abo � powinnam przyzwyczaja� si� do tego, nieprawda� Eliaszu? Mam na my�li wyjazd na Auror�.

��A wi�c wszystko ju� za�atwione?

��Pan Olivaw usun�� wszelkie przeszkody. Wszystko za�atwione. Nie wr�c� tu ju� nigdy.

��To dobrze! B�dziesz tam szcz�liwsza, Gladio. Wiem, �e � b�dziesz.

��Troch� si� boj�.

��Wiem, to oznacza widywanie si� z lud�mi. Brak ci te� b�dzie wyg�d Solarii. Przywykniesz jednak i co najwa�niejsze, zapomnisz o ca�ym tym koszmarze, przez kt�ry przesz�a�.

��Nie chc� o niczym zapomnie� � rzek�a cicho Gladia.

��Zapomnisz � Baley patrzy� na stoj�c� przed nim. wiotk� dziewczyn� i ze �ci�ni�tym sercem powiedzia� � I pewnego dnia po�lubisz kogo�. Naprawd� po�lubisz.

��Jako� � powiedzia�a pos�pnie � nie wydaje mi si� to teraz poci�gaj�ce.

��Zmienisz zdanie.

Przez chwil� patrzyli na siebie w milczeniu.

��Nic podzi�kowa�am ci nawet � powiedzia�a Gladia.

��Spe�ni�em tylko sw�j obowi�zek � odpowiedzia� Baley.

��A teraz wracasz na Ziemi�, nieprawda�?

��Tak.

��Ju� ci� wi�cej nie zobacz�.

��Prawdopodobnie nie, ale nie bierz sobie tego do serca. Za jakie� czterdzie�ci lat mnie ju� nie b�dzie, a ty nie zmienisz si� ani na jot�.

��Nie m�w tak! � Twarz jej wykrzywi�a si� b�lem.

��To prawda.

Zacz�a m�wi�, zmieniaj�c szybko temat � Wiesz, �e w sprawie Leebiga wszystko si� potwierdzi�o?

��Wiem. Robotycy, kt�rzy przejrzeli jego zapisy, trafili na �lady do�wiadcze� z bezza�ogowymi my�l�cymi statkami. Znaleziono te� roboty o wymiennych ko�czynach.

Gladia zadr�a�a � Jak my�lisz, czemu zrobi� t� straszn� rzecz?

��Bal si� ludzi. Zabi� si�, by unikn�� czyjej� obecno�ci. By� te� got�w zniszczy� inne �wiaty, by mie� pewno��, �e Solaria i jej tabu nie b�d� z�amane.

��Jak m�g� tak my�le�? � szepn�a. � Przecie� czyja� obecno�� mo�e by� bardzo�

Zn�w patrzyli na siebie w milczeniu z odleg�o�ci dziesi�ciu krok�w.

Potem Gladia wykrzykn�a � Ach Eliaszu, co sobie o tym pomy�lisz?

��O czym, Gladio?

��Czy mog� ci� dotkn��? Nie zobacz� ci� ju� nigdy, Eliaszu.

��Je�li tylko chcesz.

Zbli�a�a si� krok za krokiem z iskrz�cymi si� oczami, cho� by�a w nich te� obawa. Zatrzyma�a si� o trzy stopy od niego i powoli, jak w transie zacz�a zdejmowa� r�kawiczk�.

��To nierozs�dne, Gladio.

��Nie boj� si� � odpowiedzia�a.

R�ka dr�a�a, gdy j� wyci�ga�a ku Baleyowi.

Dr�a�a te� r�ka Baleya, gdy ujmowa� jej d�o� swoj�. Stali tak przez chwil�, a jej sp�oszona, przestraszona d�o� spoczywa�a w jego d�oni. Pu�ci� j� i nagle, bez uprzedzenia d�o� jej pomkn�a ku jego twarzy a� ko�ce palc�w, lekkie jak pi�rka, musn�y jego policzek.

��Dzi�kuj� ci, Eliaszu. Zegnaj!

���egnaj, Gladio! � spogl�da� w �lad za odchodz�c�.

Nawet �wiadomo��, �e czeka na� statek, kt�ry zawiezie go na Ziemi� nie zatar�a poczucia dotkliwej straty.

Mina podsekretarza Alberta Minnima wyra�a�a serdeczno�� a� do przesady � Rad jestem pana widzie� zn�w na Ziemi. Pa�ski raport wyprzedzi� pana i w�a�nie jest przedmiotem studi�w. Zrobi� pan dobr� robot�. Ta sprawa dobrze si� zapisze w pa�skiej karierze.

��Dzi�kuj� � odpowiedzia� Baley. Nie m�g� zdoby� si� na wi�cej. Po powrocie na Ziemi�, do bezpiecznych Stalowych Jaski�, do Jessie (ju� z ni� rozmawia�) wci�� mia� poczucie dziwnej pustki.

��Jednak�e, � m�wi� Minnim � raport pa�ski dotyczy tylko �ledztwa w sprawie morderstwa. Pytali�my o co� jeszcze. Chcia�bym us�ysze� sprawozdanie.

Baley zawaha� si�, si�gaj�c raka do kieszeni, w kt�rej zn�w by�a fajka.

��Niech pan pali � rzek� natychmiast Minnim.

Baley jak m�g� przeci�ga� czynno�� zapalania. W ko�cu powiedzia�.

��Nie jestem socjologiem.

��Nie jest pan? � Minnim u�miechn�� si� przelotnie � Wydaje mi si�, �e ju� o tym rozmawiali�my. Dobry detektyw musi by� w praktyce socjologiem, nawet je�li nigdy nie s�ysza� o r�wnaniu Hacketta. S�dz�c po pa�skim zachowaniu, dowiedzia� si� pan czego� o Zaziemskich �wiatach, nie jest pan jednak pewien, jak to przyjm�.

��Je�li ujmuje to pan w ten spos�b, panie sekretarzu� Kiedy mnie pan wysy�a� na Solari�, postawi� pan pewne pytanie. Pyta� pan o s�abe punkty �wiat�w Zaziemskich. Ich si�� mia�y by� ich roboty, ma�a liczba ludno�ci, d�ugowieczno��, jakie jednak maj� s�abo�ci?

��I c�?

��S�dz�, �e znam s�abe strony Solarian, panie sekretarzu.

��Zna pan odpowied� na pytanie? �wietnie! Prosz� m�wi�!

��Ich s�abe strony, panie sekretarzu, to roboty, ma�a liczba ludno�ci, d�ugowieczno��.

Minnim wpatrywa� si� w Baleya z niezmienionym wyrazem twarzy a jego r�ce kre�li�y jakie� zygzaki po papierach le��cych na biurku.

��Co pan chce przez to powiedzie�?

Baley uk�ada� to sobie w my�lach ca�ymi godzinami, wracaj�c z Solarii. W wyobra�ni spotyka� si� z lud�mi z rz�du, rozporz�dzaj�c wywa�onymi, dobrze uzasadnionymi argumentami. Teraz by� w k�opocie.

��Nie jestem pewien, czy potrafi� to wyja�ni�.

��Mimo wszystko chc� to us�ysze�.

Baley zacz�� � Solarianie utracili co�, co ludzko�� mia�a przez miliony lat, co� co jest warte wi�cej ni� energia atomowa, miasta, rolnictwo, narz�dzia, ogie� i wszystko inne, poniewa� to co� umo�liwia wszystko inne.

��Nie chc� zgadywa�, Baley. Co to takiego?

��Wsp�lnota, panie sekretarzu. Wsp�praca jednostek. Solaria ca�kiem z niej zrezygnowa�a. To �wiat oddzielonych od siebie jednostek, czym zachwyca si� jedyny socjolog tej planety. Ten socjolog, nawiasem m�wi�c nie s�ysza� nawet o socjomatematyce. Sam buduje swoj� nauk�. Nie ma nikogo, kto by go pouczy�, pom�g� mu albo wskaza� pomy�ki. Jedyna nauk�, kt�ra naprawd� kwitnie na Solarii jest robotyka ale zajmuje si� ni� garstka ludzi, a kiedy trzeba analizowa� stosunki mi�dzy ludami i robotami musz� prosi� o pomoc Ziemianina.

��Sztuka Solarii to sztuka abstrakcyjna, panie sekretarzu. Na Ziemi to tylko jeden z rodzaj�w sztuki, na Solarii jedyny. Nie czuje si� w tym ludzkiej r�ki. Sw� przysz�o�� widza w ektogenezie i ca�kowitej izolacji od urodzenia.

��Brzmi to okropnie. Czy mo�e nam to jednak szkodzi�?

��Tak s�dz�. Tam, gdzie nie ma wzajemnych oddzia�ywa� mi�dzy lud�mi zanika zainteresowanie �yciem, zanika wi�kszo�� wy�szych warto�ci, zanika uzasadnienie �ycia. Ogl�danie nie jest w stanie zast�pi� widzenia, cho� Solarianie traktuj� je jak nowy rodzaj zmys�u. Izolacja nie spowodowa�a dot�d stagnacji. To zas�uga ich d�ugowieczno�ci. My tu na Ziemi mamy ci�g�y dop�yw m�odych, z natury skorych do zmian, bo nie maj� do�� czasu by przywykn��. To chyba najkorzystniejsze. �yjemy wystarczaj�co d�ugo, by czego� dokona� ale i na tyle kr�tko, by ust�pi� w por� miejsca m�odym. Na Solarii trwa to zbyt d�ugo.

Minnim wci�� rysowa� co� ko�cem palca � Ciekawe! Ciekawe!

��Kiedy podni�s� wzrok, wydawa�o si�, �e zdj�� mask� z twarzy.

Oczy �wieci�y mu weso�o. � Ma pan bystre oko, agencie!

��Dzi�kuj� � odrzek� sztywno Baley.

��Czy wie pan, czemu zach�ca�em pana by opisa� pan swe wra�enia? � Nie czeka� na odpowied� � Pa�ski raport zosta� ju� wst�pnie oceniony przez naszych socjolog�w. Zastanawia�em si�, czy rozumie pan, jak wspania�e nowiny przywi�z� pan Ziemi. Widz�, �e pan rozumie.

��Chwileczk�, � powiedzia� Baley � jest co� jeszcze.

��Istotnie � zgodzi� si� ochoczo Minnim. � Solaria nie zdo�a zapobiec stagnacji. Min�a ju� punkt zwrotny. Zbyt daleko posun�a si� ich zale�no�� od robot�w. Pojedynczy robot nie zdo�a utrzyma� dziecka w pos�uchu, chocia� wysz�oby to dziecku na dobre. Rzesza robot�w nie zdo�a uratowa� planety, bo pozwoli rozpada� si� jej strukturom spo�ecznym, kiedy te zaczn� si� wyradza�. Zaziemskie �wiaty czeka wi�c stagnacja a Ziemia wyzwoli si� spod ich dominacji. Nie musimy si� buntowa�. Wolno�� przyjdzie sama.

��Chwileczk� � powiedzia� Baley, ju� g�o�niej. � M�wimy tylko o Solarii, nie o pozosta�ych �wiatach Zaziemskich.

��To wszystko jedno. Pa�ski Solaria�ski socjolog� Kmiot�

��Quemot, panie sekretarzu.

��A wi�c Quemot. Powiedzia�, �e inne Zaziemskie �wiaty zmierzaj� w tym samym kierunku, co Solaria, nieprawda�?

��Tak m�wi�, ale on sam niczego nie wic o innych Zaziemskich �wiatach i �aden z niego socjolog. My�la�em, �e wy�o�y�em to do�� jasno.

��Nasi ludzie to sprawdz�.

��Im te� brak danych. Niczego nie wiemy o naprawd� wielkich �wiatach Zaziemskich, cho�by o Aurorze, �wiecie Daniela. Nierozs�dne by�oby spodziewa� si�, �e wszystkie b�d� podobne do Solarii.

W Galaktyce jest w istocie tylko jeden �wiat podobny do Solarii�

Minnim przerwa�, machaj�c z zadowoleniem sw� zadban� d�oni� � Nasi ludzie to sprawdz�. Jestem pewien, �e zgodz� si� z Quemotem.

Baley spochmurnia�. Ziemscy socjologowie zgodz� si� z Quemotem, je�li b�dzie im na tym zale�a�o. W liczbach mo�na znale�� wszystko, je�li szuka si� odpowiednio d�ugo i pomija niewygodne informacje.

Zastanawia� si�, czy lepiej b�dzie m�wi� teraz, gdy s�ucha go przedstawiciel rz�du, czy te��

Zastanawia� si� odrobin� za d�ugo. Minnim, przesun�wszy kilka papier�w, odezwa� si� rzeczowym tonem � Jeszcze par� drobiazg�w, agencie, zwi�zanych ze spraw� Delmarre�a, i jest pan wolny.

Czy chcia� pan aby Leebig pope�ni� samob�jstwo?

��Chcia�em zmusi� go do przyznania si�, panie sekretarzu. Nie przewidywa�em samob�jstwa i to spowodowanego zbli�aniem si� kogo�, kto, o ironio, by� tylko robotem, nie m�g� wi�c naruszy� tabu.

Nie �a�uj� jednak, �e zgin��, prawd� m�wi�c. By� niebezpiecznym cz�owiekiem. Up�ynie sporo czasu zanim kto� inny po��czy geniusz z szale�stwem, jak on.

��Zgadzam si� z tym � rzek� sucho Minnim � i uwa�am jego �mier� za szcz�liwy traf. Czy jednak bra� pan pod uwag� ryzyko, �e Solarianie zrozumiej�, i� Leebig nie m�g�by zapewne zabi� Delmarre�a?

Baley wyj�� fajk� z ust i milcza�.

��Wie pan, agencie, �e tego nie zrobi�. Trzeba by�o zbli�y� si� fizycznie do zamordowanego a on by� do tego niezdolny. Wola�by umrze�, ni� pozwoli� na to i umar� a nie pozwoli�.

��Ma pan s�uszno��, panie sekretarzu. Liczy�em na to, �e Solarianie b�d� tak wstrz��ni�ci nadu�yciem, kt�rego si� dopu�ci� w sprawie robot�w, �e przestan� o tym my�le�.

��Wi�c kto zabi� Delmarre�a?

Baley odpowiedzia� powoli � Je�li chodzi panu o to, kto zada� cios, zrobi�a to osoba, o kt�rej wszyscy to wiedzieli, Gladia Delmarre, �ona zabitego.

��I pan pozwoli� jej odej��?

��Moralnie nie ona za to odpowiada. Leebig wiedzia�, �e Gladia k��ci si� za�arcie z m�em. Musia� wiedzie�, w jak� furi� wpada w gniewie. Leebig pragn��, by okoliczno�ci �mierci m�a obci��a�y �on�. Robot, kt�rego pos�a� do Delmarre�a, by� jak s�dz� pouczony, by wr�czy� Gladii, gdy ta wpadnie w furi�, jedn� ze swych wymiennych ko�czyn. Maj�c bro� w r�ku, w ca�kowitym za�mieniu umys�u zrobi�a to, zanim Delmarre i robot zdo�ali j� powstrzyma�. Gladia by�a w r�ku Leebiga tak samo nie�wiadomym instrumentem, jak robot.

��Rami� robota musia�o wi�c by� zakrwawione � zauwa�y� Minnim .

��I zapewne by�o � odpowiedzia� Baley � ale to Leebig zajmowa� si� robotem. M�g� z �atwo�ci� kaza� innym robotom, kt�re to zauwa�y�y, aby zapomnia�y o tym. M�g�by to r�wnie� spostrzec doktor Thool, ale zajmowa� si� wy��cznie zmar�ym i nieprzytomn� kobiet�. B��dem Leebiga by�o przekonanie, �e wina Gladii jest oczywista, i� nie uratuje jej brak narz�dzia zbrodni. Nie m�g� te� przewidzie�, �e do pomocy w �ledztwie wezwany zostanie Ziemianin.

��Kiedy za� Leebig ju� nie �y�, za�atwi� pan Gladii opuszczenie Solarii. Czy po to, by j� ratowa�, gdyby jacy� Solarianie zacz�li zastanawia� si� nad t� spraw�?

Baley wzruszy� ramionami � Dosy� si� nacierpia�a. By�a ofiar� ich wszystkich, m�a, Leebiga, ca�ej Solarii.

��Czy nie by�o to naginanie prawa dla osobistego kaprysu?

Nieprzyst�pna twarz Baleya przybra�a nieugi�ty wyraz � To nie by� kaprys. Nie obowi�zuj� mnie prawa Solarii. Dobro Ziemi ponad wszystko i dla jej dobra musia�em upora� si� z Leebigiem, kt�ry stanowi� dla niej niebezpiecze�stwo. Co do pani Delmarre, spojrza� w twarz Minnimowi, czuj�c �e robi decyduj�cy krok. Musia� to powiedzie� � Co do pani Delmarre, by�a dla mnie przedmiotem eksperymentu.

��Jakiego eksperymentu?

��Chcia�em� si� przekona�, czy pogodzi�aby si� ze �wiatem, gdzie dozwolone s� kontakty osobiste, czy ma do�� odwagi by ogl�da� �amanie wpojonych jej zwyczaj�w. Ba�em si�, �e odm�wi wyjazdu i wybierze raczej pozostanie, ni� porzucenie solaria�skiego sposobu �ycia. Wybra�a jednak zmian� i by�em rad, �e to zrobi�a.

Dla mnie mia�o to znaczenie symboliczne. Wyda�o mi si� to drog� ratunku dla nas.

��Dla nas? � spyta� �ywo Minnim. � O czym pan, u diab�a, m�wi?

��Nie dla pana i dla mnie, panie sekretarzu, � rzek� Baley z powag� � ale dla ca�ej ludzko�ci. B��dnie ocenia pan Zaziemskie �wiaty. Maj� niewiele robot�w, przestaj� ze sob� nawzajem i bacznie �ledz� to, co dzieje si� na Solarii. Wie pan, �e R. Daniel Olivaw by� tam ze mn� i wr�ci� z raportem. Grozi im przemiana w Solari� ale rozpoznaj� z pewno�ci� to niebezpiecze�stwo, zachowaj� r�wnowag�, zachowaj� przyw�dztwo ludzko�ci.

��Takie jest pa�skie zdanie � powiedzia� wyczekuj�co Minnim.

��Jest co� jeszcze. Istnieje �wiat podobny do Solarii i jest to Ziemia.

��Agencie Baley!

��Tak w�a�nie jest, panie sekretarzu. Jeste�my odwrotno�ci� Solarii. Oni odizolowali si� od siebie nawzajem, my od Galaktyki.

Oni znale�li si� w �lepym zau�ku w swych nienaruszalnych posiad�o�ciach, my w �lepym zau�ku w swych podziemnych Miastach. Oni s� przyw�dcami bez na�ladowc�w. Maj� tylko roboty, kt�re nie mog� si� sprzeciwi�. My tylko na�ladujemy. Nie mamy przyw�dc�w.

Mamy tylko zamykaj�ce nas Miasta � Baley zacisn�� pi�ci.

Minnim by� niezadowolony � Agencie, wiele pan przeszed�. Trzeba panu wypoczynku i dostanie go pan. Miesi�c urlopu a potem awans.

��Dzi�kuj�, ale chcia�bym, �eby mnie pan wys�ucha�. Z tego �lepego zau�ka jest jedno wyj�cie, na zewn�trz, w przestrze� kosmiczn�. S� tam miliony �wiat�w a tylko pi��dziesi�cioma z nich w�adaj� Kosmici. Jest ich niewielu. S� d�ugowieczni. Nas jest wielu. �yjemy kr�tko. B�d� z nas lepsi od nich odkrywcy i kolonizatorzy. Robi nam si� ciasno a dzi�ki cz�stej zmianie pokole� nie brakuje nam m�odych zuch�w. To przecie� nasi przodkowie kolonizowali Zaziemskie �wiaty.

��Tak, zgoda, obawiam si� jednak, ze m�j czas si� ko�czy�

Baley czu�, �e tamtemu pilno si� go pozby� ale nie ruszy� si� z miejsca � Gdy pierwsza kolonizacja stworzy�a przewy�szaj�ce nas technik� �wiaty, uciekli�my w �ono Ziemi. Kosmici dali nam odczu� nasza ni�szo��, kryjemy si� wi�c przed nimi. To �adna odpowied�. By wyj�� z kr�gu rewolt i represji musimy zmierzy� si� z tamtymi, na�ladowa� ich, je�li trzeba, przewodzi� im, je�li zdo�amy. By m�c to robi� trzeba spojrze� w twarz otwartej przestrzeni.

Je�li dla nas za p�no na nauk�, uczmy nasze dzieci. To sprawa najwy�szej wagi.

��Potrzebuje pan wypoczynku, agencie.

��Prosz� pos�ucha�, panie sekretarzu. Je�li Kosmici s� silni a my b�dziemy sta� w miejscu, Ziemia zostanie zniszczona w ci�gu stulecia. To pewne, sam pan mi to m�wi�. Je�li Kosmici s� s�abi, mo�emy ocale� ale kto nam zar�czy, �e s� s�abi? Wiemy to tylko o Solarianach.

��Ale�

��Jeszcze nie sko�czy�em. Czy kosmici s� silni, czy nie, mo�emy jedno zmieni� � spos�b �ycia. Rozle�my si� po naszych w�asnych nowych �wiatach, a sami staniemy si� Kosmitami. Je�li pozostaniemy st�oczeni tu na Ziemi, rewolta b�dzie nieunikniona, zw�aszcza gdy ludzie opr� swe nadzieje na domniemanej s�abo�ci Kosmit�w.

Niech pan zapyta socjolog�w przedstawiaj�c im moje argumenty.

Gdyby mieli w�tpliwo�ci, prosz� znale�� spos�b, by mnie pos�a� na Auror�. Wr�c� z raportem o prawdziwych Kosmitach a pan b�dzie wiedzia�, co musi zrobi� Ziemia.

��Minnim skin�� potakuj�co g�ow� � Tak, tak. Do widzenia, agencie!

Baley odszed� w podnios�ym nastroju. Nie oczekiwa� oczywistego zwyci�stwa. Zwyci�stwo nad zakorzenionym sposobem my�lenia nie jest spraw� dnia ani roku. Zauwa�y� jednak, jak zaduma i niepewno�� na moment star�y z twarzy Minnima wcze�niejsz� naiwn� rado��.

Wiedzia�, co nast�pi. Minnim spyta socjolog�w. Jeden czy dw�ch nie b�dzie mia�o pewno�ci. Zasi�gn� opinii Baleya.

Jeszcze rok, my�la� Baley, wystarczy rok, a b�d� w drodze na Auror�. Wystarczy jedno pokolenie a b�dziemy zn�w w przestrzeni kosmicznej.

Baley wsiad� do ekspres�wki jad�cej na p�noc. Wkr�tce zobaczy Jessie. Czy ona zrozumie? A ich syn, siedemnastoletni Bentley?

Gdy sam Ben b�dzie mia� siedemnastoletniego syna, czy b�dzie w jakim� nowym �wiecie budowa� lepsze �ycie?

By�a to zatrwa�aj�ca my�l. Baley wci�� jeszcze l�ka� si� otwartej przestrzeni. Nie ucieka� jednak, walczy� z tym l�kiem. By�a w tym szczypta szale�stwa. Otwarta przestrze� dziwnie go poci�ga�a od samego pocz�tku, od dnia gdy przechytrzy� Daniela, kaza� opu�ci� dach pojazdu i wsta�.

Nie rozumia� jeszcze wtedy wszystkiego. Daniel my�la�, �e to niezdrowa ciekawo��. Sam uwa�a�, �e to jego obowi�zek, �e mu to pomo�e w wyja�nieniu sprawy. Dopiero ostatniego wieczoru na Solarii, gdy zerwa� z okna zas�on�, u�wiadomi� sobie, �e przestrze� jest mu potrzebna, �e go poci�ga, obiecuje wolno��.

Miliony Ziemian podzieli�yby pewnie to uczucie, gdyby podsun�� im te my�l, pom�c zrobi� pierwszy krok.

Rozejrza� si�. Ekspres�wka przyspiesza�a. W blasku sztucznego �wiat�a przesuwa�y si� wstecz bloki mieszkalne, po�yskuj�ce reklamy i wystawy sklep�w, fabryki, �wiat�a, ha�as i ludzie, ludzie. By�o to wszystko, co kiedy� kocha�, czego l�ka� si� opu�ci�, za czym t�skni�, jak mu si� zdawa�o, na Solarii.

Wszystko to by�o mu obce. Nie m�g� ju� znale�� sobie miejsca.

Wyjecha�, by wyja�ni� spraw� morderstwa i wr�ci� odmieniony.

Powiedzia� Minnimowi, �e Miasta s� �onem ludzko�ci � i tak by�o.

Co najpierw musi zrobi� cz�owiek, by m�c si� sta� cz�owiekiem?

Opu�ci� �ono, gdy za� raz je opu�ci, nie ma powrotu.

Baley opu�ci� Miasto i nie by�o ju� powrotu. Miasto nie by�o ju� jego Miastem. Stalowe Jaskinie by�y mu obce. Tak musia�o by�. Tak b�dzie i z innymi a wtedy Ziemia odrodzi si� i si�gnie w przestrze�.

Serce bi�o mu tak mocno, �e prawie nie s�ysza� ha�asu wok� siebie.

Przypomnia� sobie sw�j sen, �niony na Solarii. Zrozumia� go wreszcie. Podni�s� g�ow�. M�g�by przez ca�� t� stal i beton i ludzi ponad sob� zobaczy� �wiat�o, wabi�ce ludzi w przestrze�. M�g�by widzie�, jak �wieci nagie s�o�ce!