W ostatnich dniach ostatniego cyklu ksi�yca Jesieni nad gin�cymi lasami Askatewaru wia� zimny wiatr z p�nocnych kres�w, przesycony zapachem dymu i �niegu. M�oda Rolery, podobna do dzikiego zwierz�tka w swym jasnym futrzanym okryciu, przemyka�a zwinnie i niemal niepostrze�enie mi�dzy drzewami, przez kurhany zesch�ych li�ci, zostawiaj�c za sob� wznoszone kamie� po kamieniu mury na stokach Tewaru i krz�tanie przy ostatnich zbiorach na polach. Nikt za ni� nie wo�a�. Sz�a samotnie na zach�d ledwie przetart� �cie�k�, pooran� niezliczonymi bruzdami przez ci�gn�ce na po�udnie ryjce, tu i tam zatarasowan� pniami powalonych drzew i wielkimi zaspami opad�ych li�ci.

Na rozstajach, tam gdzie �cie�ka rozwidla�a si� u podn�a Wzg�rz Granicznych, posz�a prosto, ale nie zd��y�a zrobi� nawet dziesi�ciu krok�w, kiedy nadci�gaj�cy z ty�u rytmiczny szelest kaza� jej si� szybko obejrze�.

Szlakiem z p�nocy p�dzi� biegacz, ubija� nagimi stopami przyb�j li�ci, powiewaj�c za sob� d�ug� przepask� zwi�zuj�c� mu w�osy. Bieg� z p�nocy r�wnym, wytrwa�ym, rozrywaj�cym p�uca krokiem; nie spojrzawszy nawet na Rolery, przemkn�� ze st�umionym tupotem obok niej i tyle go by�o. Wiatr poni�s� go do Tewaru, jego i wie�ci, z jakimi spieszy�: o burzy, o katastrofie, o Zimie, o wojnie� Rolery bez zaciekawienia odwr�ci�a si� i ruszy�a w swoj� stron� ledwie widoczn� �cie�k�, pn�c� si� zakosami po�r�d wielkich, martwych, poj�kuj�cych pni, a� wreszcie ze szczytu wzg�rza ujrza�a w oddali skrawek czystego nieba, a pod nim morze.

Zachodni stok Wzg�rz oczyszczono z martwego lasu. Przycupn�wszy pod os�on� pot�nego pnia, mog�a si�gn�� wzrokiem a� po najdalszy opromieniony zach�d, bezkresne po�acie r�wniny przyp�ywowej i�� nieco poni�ej miejsca, w kt�rym siedzia�a, i odrobin� w prawo�� otoczone murami, przykryte czerwonymi dachami, roz�o�one na nadmorskim urwisku, miasto farborn�w.

Wysokie, barwnie pomalowane domy z kamienia sia�y zam�t w g�owie mnogo�ci� wyrastaj�cych, jedne ponad drugimi, okien i dach�w, opadaj�cych wzd�u� pochy�o�ci szczytu urwiska po sam jego brzeg. Na zewn�trz mur�w i u st�p klifu, tam gdzie na po�udnie od miasta by� on znacznie ni�szy, ci�gn�y si� milami pastwiska i pola, wszystkie otoczone groblami, wszystkie poci�te w tarasy, schludne jak wzorzyste kobierce. Od mur�w miasta na kraw�dzi urwiska, nad groblami i wydmami, prosto ponad brzegiem morza i po�yskliw� g�adzi� piask�w zalewowych bieg�a na przestrzeni p� mili wsparta na gigantycznych, kamiennych, �ukowych prz�s�ach droga ��cz�ca miasto z dziwaczn� czarn� wysp� po�r�d piask�w�� ogromn�, niedost�pn� morsk� ska��. Stercza�a spo�r�d l�ni�cych r�wnin i b�yszcz�cych p�achci piasku smolista i k�ad�ca smolisty cie�, sroga i nieub�agana, o szczycie wyrze�bionym w arkady i wie�yce bardziej fantastyczne ni� jakiekolwiek dzie�o wiatru i morza. Czym by�a�� domem, fortem, pomnikiem, kurhanem? Jaka mroczna si�a wydr��y�a t� ska�� i zbudowa�a ten niesamowity most, dawno w przedczasie, gdy farborni byli pot�ni i toczyli wojny.

Rolery nigdy nie bra�a sobie do serca pos�dze� o czary, kt�re nieod��cznie towarzyszy�y ka�dej opowie�ci o farbornach. Teraz, patrz�c na t� czarn� wysp� po�r�d piask�w, poj�a, �e jest to co� rzeczywi�cie dziwnego�� pierwsza naprawd� dziwna rzecz, jak� widzia�a w swoim �yciu: zbudowana w zamierzch�ym przedczasie, kt�ry by� jej zupe�nie obcy, r�kami istot z obcej krwi i cia�a, wymy�lona przez obce umys�y. By�o w niej co� z�owieszczo tajemniczego, co� co bardzo j� poci�ga�o. Z fascynacj� zacz�a obserwowa� male�k� posta� id�c� tym podniebnym wiaduktem, karze�ka w zestawieniu z jego ogromn� d�ugo�ci� i szeroko�ci�; kropeczk�, ciemn� plamk� pe�zn�c� ku czarnym wie�ycom bij�cym w niebo spo�r�d rozmigotanych piask�w.

Z tej strony Wzg�rz wiatr nie by� tak przejmuj�co zimny. S�o�ce, �wiec�ce z bezkresnego zachodu przez szczelin� w grubej warstwie chmur, z�oci�o ulice i dachy dom�w u jej st�p; miasto wabi�o j� nieznanym. Ulegaj�c nag�emu impulsowi, bez chwili wahania, zbieg�a lekko i szybko po zboczu g�ry, przekroczy�a wielk� bram�.

Znalaz�szy si� w murach miasta, sz�a dalej�� lekko jak przedtem, dziarsko-niedbale, bo tak nakazywa�a jej duma�� ale kiedy pod stopami poczu�a szare, idealnie g�adkie kamienie bruku ulicy obcych, serce zacz�o jej wali� w piersi. Zerka�a ukradkiem na lewo i prawo, na wysokie domy ze spiczastymi dachami i oknami z przezroczystego kamienia�� wi�c jednak ta opowie�� okaza�a si� prawd�!�� ca�e zbudowane nad powierzchni� ziemi, i w�ziutkie poletka przed niekt�rymi z nich, gdzie jaskrawopurpurowe i pomara�czowe li�cie kellem i hadun pi�y si� w g�r� po malowanych na niebiesko i zielono �cianach, tryskaj�c barwami po�r�d szarej monotonii jesiennego krajobrazu. W pobli�u wschodniej bramy wiele dom�w sta�o pustych, nie mia�y b�yszcz�cych okien, a farba na ich kamiennych �cianach �uszczy�a si� i odpada�a. Ale to tylko kilka ulic i ci�g�w schod�w; dalej domy by�y ju� zamieszkane. Zacz�a mija� pierwszych farborn�w.

Patrzyli na ni� zupe�nie otwarcie. Rolery s�ysza�a, �e farbornowie potrafi� spojrze� cz�owiekowi prosto w oczy, ale nie zdecydowa�a si� tego teraz sprawdzi�. Najwa�niejsze, �e nikt jej nie zatrzymywa�. Ubraniem niewiele si� od niej r�nili, a niekt�rzy z nich�� co wypatrzy�a swymi ukradkowymi zerkni�ciami�� nie mieli wcale sk�ry wiele ciemniejszej ni� ludzie. Ale w twarzach, na kt�re nie podnosi�a wzroku, wyczuwa�a nieziemsk� ciemno�� oczu.

Nagle ulica zako�czy�a si� szerokim otwartym placem, przestronnym i p�askim, poci�tym przez chyl�ce si� ku zachodowi s�o�ce w pasy cienia i z�ota. Z czterech stron sta�y cztery domy wielko�ci ma�ych pag�rk�w ozdobione od przodu ci�gami wielkich arkad, a powy�ej�� p�ytami na przemian szarego i przezroczystego kamienia. Prowadzi�y tu tylko cztery ulice i wszystkie cztery mo�na by�o zamkn�� bramami, kt�rych skrzyd�a wisia�y wkute w �ciany czterech wielkich dom�w. W ten spos�b plac tworzy� co� w rodzaju fortu w forcie czy te� miasta w mie�cie. Ponad tym wszystkim strzela�a prosto w niebo cz�� jednego z budynk�w i g�rowa�a nad ca�ym placem ja�niej�c w promieniach s�o�ca.

By�o to warowne miejsce, lecz niemal zupe�nie pozbawione mieszka�c�w.

W jednym z rog�w placu, wysypanym piaskiem, wielkim jak pole, bawi�o si� kilku ma�ych farborn�w. Dw�ch najstarszych toczy�o z zaci�to�ci� i wielk� wpraw� walk� zapa�nicz�, a grupka m�odszych ch�opc�w w ochronnych watowanych kurtkach i czapkach zawzi�cie trenowa�a pchni�cia i ci�cia drewnianymi mieczami. Zapa�nicy przedstawiali sob� cudowny widok, gdy tak obchodzili si� nawzajem w powolnym, gro�nym ta�cu, po czym z zaskakuj�c� zwinno�ci� i wdzi�kiem przechodzili do zwarcia. Nie mog�c oderwa� od nich wzroku, Rolery przystan�a obok jakiej� pary wysokich i milcz�cych farborn�w w futrach. Kiedy nagle wi�kszy z zapa�nik�w przekozio�kowa� w powietrzu i wyl�dowa� p�asko na obu muskularnych �opatkach, zapar�o jej dech w piersi, niemal tak samo jak jemu i natychmiast roze�mia�a si� ze zdumienia i podziwu.

���wietny rzut, Jonkendy!�� zawo�a� stoj�cy obok niej farborn, a kobieta po przeciwnej stronie areny zaklaska�a w r�ce. M�odsi ch�opcy, poch�oni�ci sw� walk�, nie widz�cy poza ni� �wiata, ani na chwil� nie przestawali m�ynkowa�, ci�� i parowa�.

Nie wiedzia�a, �e magowie wychowuj� swoich syn�w na wojownik�w ani �e ceni� sobie zr�czno�� i si��. Co prawda s�ysza�a o tych ich zapasach, ale zawsze wyobra�a�a ich sobie mgli�cie jako paj�kowatych garbus�w, przesiaduj�cych w mrocznych piwnicach nad ko�ami garncarskimi i wyrabiaj�cych te delikatne naczynka z bia�ego i przezroczystego kamienia, kt�re trafia�y do namiot�w ludzi. Poza tym kr��y�y o nich bajdy, pog�oski i strz�py poda�. My�liwy miewa� �szcz�cie jak farborn�, pewien rodzaj rudy nazywano rud� mag�w, bo czarownicy bardzo j� sobie cenili i ch�tnie si� na ni� wymieniali. Ale te strz�py to by�o wszystko, co wiedzia�a. Na d�ugo przed jej przyj�ciem na �wiat M�owie Askatewaru przew�drowali we wschodnie i p�nocne rejony swojej dziedziny. Nigdy nie posy�ano jej ze zbiorami do spichrz�w pod Tewarem, tote� w og�le nigdy nie by�a na tym zachodnim pograniczu, a� do tego cyklu ksi�yca, kiedy to M�owie Dziedziny Askatewaru przeci�gn�li ze swymi stadami i rodzinami, by nad ukrytymi w ziemi zapasami zbudowa� Zimowe Miasto. Prawd� m�wi�c, nie wiedzia�a o obcych zupe�nie nic. Kiedy u�wiadomi�a sobie, �e zapa�nik, kt�ry wygra� walk�, szczuplejszy od swego przeciwnika ch�opiec, nazwany przez farborna Jonkendym, patrzy jej prosto w twarz, szarpn�a g�ow� w bok i odskoczy�a do ty�u ze strachu i zgorszenia.

Podszed� do niej, nagi, czarny i l�ni�cy od potu.

��Jeste� z Tewaru, prawda?�� spyta� w j�zyku ludzi, ale przekr�caj�c po�ow� s��w. Szcz�liwy z odniesionego zwyci�stwa, otrzepa� piasek ze swych gibkich ramion i u�miechn�� si� do niej.

��Tak.

��Co mo�emy dla ciebie zrobi�? Czy masz do nas jak�� spraw�?

Oczywi�cie nie mog�a spojrze� na niego z tak bliska, ale ton jego g�osu by� jednocze�nie przyjazny i �artobliwy. By� to g�os m�odego ch�opca. Pomy�la�a, �e jest pewnie m�odszy od niej. Nie mog�a pozwoli�, �eby sobie z niej �artowa�.

��Tak�� odpar�a ch�odno.�� Chc� obejrze� t� czarn� ska�� na piaskach.

��Prosz� bardzo, mo�esz i��. Wiadukt jest otwarty. Odnios�a wra�enie, �e ch�opiec pr�buje jej zajrze� w spuszczon� twarz. Odwr�ci�a j� jeszcze bardziej.

��Gdyby kto� pr�bowa� ci� zatrzyma�, powiedz, �e przysy�a si� Jonkendy Li. Czy te� mo�e mam tam i�� z tob�? Na to w og�le nie godzi�o si� odpowiada�. Z podniesion� wysoko g�ow� i wzrokiem wbitym w ziemi� pod nogami ruszy�a w stron� ulicy prowadz�cej do wiaduktu. �aden z tych u�miechaj�cych si� pod nosem, czarnych niby-ludzi nie b�dzie sobie my�la�, �e si� boi�

Nikt za ni� nie szed�. Tych kilku farborn�w, kt�rych min�a na kr�tkiej ulicy, chyba w og�le nie zwr�ci�o na ni� uwagi. Dotar�a do ogromnych filar�w wiaduktu, zerkn�a z ukosa przez rami�, po czym spojrza�a z powrotem przed siebie i zastyg�a w bezruchu.

Most by� ogromny�� ogromny To by�a droga dla olbrzym�w! Ze wzg�rza wygl�da� zwiewnie, sadzi� ponad polami, wydmami i piaskami, lekkimi, miarowymi susami swych prz�se�. Z tego miejsca zobaczy�a, �e jest do�� szeroki, by mog�o nim przej�� pier� w pier� dwudziestu ludzi i �e prowadzi wprost do majacz�cych w oddali czarnych wr�t ska�y-wie�y. �adna por�cz nie oddziela�a tej gigantycznej drogi od powietrznej otch�ani po obu jej stronach. Pomys�, �eby wej�� na ten most, by� zupe�nie niedorzeczny. Po prostu nie mog�a tego zrobi�; to nie by�a droga dla ludzkich st�p.

Jaka� boczna uliczka zaprowadzi�a j� do jednej z zachodnich bram miasta. Przesz�a spiesznie obok d�ugich, pustych zagr�d i ob�r i wymkn�a si� przez bram� z zamiarem obej�cia wok� mur�w miasta i powrotu do domu.

W tym miejscu urwisko by�o znacznie ni�sze; wyci�to w nim wiele schod�w wiod�cych na sam d�, gdzie w popo�udniowym s�o�cu ��ci�y si� tchn�ce spokojem, wzorzyste pola. A dalej, tylko jeden krok przez wydmy i pojawia si� szeroka pla�a, gdzie mo�na znale�� wiecznie zielone morskie kwiaty, kt�re kobiety Askatewaru trzyma�y w swoich komodach i wplata�y sobie we w�osy w dni �wi�t. Poczu�a w powietrzu nieznany zapach morza. Jeszcze nigdy w �yciu nie chodzi�a po pla�y. S�o�ce wci�� sta�o do�� wysoko. Zesz�a d�ugimi, kamiennymi schodami wykutymi w �cianie klifu, pu�ci�a si� p�dem przez pola, przez groble i wydmy i na koniec wybieg�a na idealnie p�ask� r�wnin� rozmigotanych piask�w, ci�gn�c� si� jak daleko si�gn�� wzrokiem na po�udnie, p�noc i zach�d.

Wia� wiatr, �wieci�o s�abe s�o�ce. Gdzie� z ogromnej dali na zachodzie dobiega� nieustannie jaki� odg�os�� pot�ny, ko�ysz�cy, koj�cy pomruk. Pod stopami mia�a twardy, g�adki, bezkresny piasek. Zacz�a biec dla samej rado�ci p�dzenia przed siebie. Po chwili przystan�a, roze�mia�a si� upojona biegiem i spojrza�a na ogromne prz�s�a wiaduktu krocz�ce z powag� tu� obok cieniutkiej, nier�wnej kreseczki odcisk�w jej st�p. Zn�w pobieg�a i zn�w si� zatrzyma�a, �eby nazbiera� srebrzystych muszli na wp� zakopanych w piasku. Barwne niczym gar�� kolorowych kamyk�w miasto farborn�w rozsiad�o si� za jej plecami na brzegu urwiska jak ptak na grz�dzie. Nim sprzykrzy� si� jej s�ony wiatr, bezmiar przestrzeni i samotno��, dotar�a a� do wielkiej ska�y, kt�ra teraz wyros�a czarn� �cian� mi�dzy ni� a s�o�cem.

W jej d�ugim cieniu czai� si� ch��d. Wzdrygn�a si� i by wydosta� si� z tego cienia, zn�w zacz�a biec, trzymaj�c si� jak najdalej od czarnej bry�y ska�y. Chcia�a sprawdzi�, czy s�o�ce stoi ju� bardzo nisko i ile jeszcze musia�aby biec, �eby zobaczy� pierwsze fale morza.

Nagle z poszumu wiatru wy�owi�a uchem jakie� s�abe i niskie wo�anie, wo�anie tak dziwne i natarczywe, �e stan�a jak wryta, obejrza�a si� ze strachem na wielk� czarn� wysp� wyrastaj�c� spo�r�d piask�w. Czy to gniazdo czarownik�w przyzywa�o j� do siebie?

Z pozbawionego por�czy wiaduktu, sponad jednego z filar�w, kt�ry wspiera� si� ju� na samej skale wyspy, hen, z daleka i wysoka wo�a�a do niej jaka� male�ka, czarna posta�.

Okr�ci�a si� na pi�cie i rzuci�a do ucieczki, gdy nagle co� kaza�o jej si� zatrzyma� i odwr�ci�. Ow�adn�� ni� paniczny strach. Chcia�a ucieka�, ale nie mog�a zrobi� ani kroku. By�a �miertelnie przera�ona. Sta�a dr��c na ca�ym ciele, s�ysz�c w uszach narastaj�cy ryk. Czarownik z czarnej ska�y omotywa� j� paj�czyn� uroku. Z wyci�gni�tymi r�kami powtarza� raz po raz coraz bardziej nagl�ce, niezrozumia�e s�owa, z trudem przebijaj�ce si� przez szum wiatru, s�owa jak krzyk morskich ptak�w: �ska, ska, ska!� Ryk rozbrzmiewaj�cy jej w uszach przybra� na sile tak bardzo, �e przypad�a ze strachu do ziemi.

I raptem, zupe�nie jasno i wyra�nie, w samym �rodku g�owy us�ysza�a: �Biegnij! Wsta� i biegnij! Do wyspy�� szybko!� I nim si� spostrzeg�a, sta�a ju� na nogach i bieg�a przed siebie. Wyra�ny g�os odezwa� si� znowu, �eby wskaza� jej drog�. Nie widz�c nic na oczy, chwytaj�c �apczywie powietrze, dopad�a czarnych schod�w wyr�banych w skale i ostatkiem si� zacz�a si� po nich wspina�. Na pierwszym pode�cie ujrza�a biegn�c� ku niej czarn� posta�. Wyci�gn�a r�k�, posta� chwyci�a j� za ni� i na wp� prowadz�c, na wp� nios�c, pomog�a jej pokona� jeszcze jedne schody i tam j� pu�ci�a. Rolery zatoczy�a si� pod �cian�, bo nogi odm�wi�y jej pos�usze�stwa. Czarna posta� podtrzyma�a j�, pomog�a wsta� i powiedzia�a tym samym g�osem, kt�ry przemawia� przedtem wewn�trz jej g�owy:�� Patrz! Nadci�ga!

Spieniona woda run�a na ska�� pod nimi z rykiem, od kt�rego zatrz�s�a si� ca�a wyspa. Zmuszone do rozst�pienia si� na boki fale zwar�y si� za ni� z w�ciek�ym sykiem i bulgoc�c pop�dzi�y dalej, by rozbi� si� na d�ugiej �awie wydm i tam dopiero uspokoi� si� i rozla� w bezmiar l�ni�cych, rozko�ysanych fal.

Rolery sta�a dr��ca, przytrzymuj�c si� kurczowo kamiennej �ciany. W �aden spos�b nie mog�a opanowa� tego dr�enia.

��Przyp�yw nadci�ga tutaj akurat troch� szybciej ni� biegn�cy cz�owiek�� us�ysza�a za plecami �agodny g�os.�� A kiedy si� uspokoi, woda przy Skale ma oko�o dwudziestu st�p g��boko�ci� Chod�my t�dy� Dlatego w�a�nie w dawnych czasach tu mieszkali�my. Na p� dnia i nocy ta Ska�a zmienia si� w wysp�. Wywabiali�my wrog�w na te piaski tu� przed przyp�ywem i� Oczywi�cie tych, kt�rzy nie bardzo wiedzieli, co to przyp�yw� Wszystko w porz�dku?

Rolery wzruszy�a lekko ramionami, a poniewa� obcy wydawa� si� nie pojmowa� tego gestu, doda�a:�� Tak.�� Rozumia�a, co m�wi�, ale u�ywa� wielu s��w, kt�rych nigdy przedtem nie s�ysza�a, a prawie wszystkie pozosta�e �le wymawia�.

��Jeste� z Tewaru?

Ponownie wzruszy�a ramionami. Mdli�o j� i chcia�o jej si� p�aka�, ale nie pozwoli�a sobie na to. Wchodz�c na kolejne schody, zagarn�a sobie w�osy na czo�o i spod ich zas�ony zerkn�a na jedno mgnienie oka z ukosa w g�r� na twarz farborna. By�a to silna, szorstka twarz o ciemnych, gro�nych, roziskrzonych oczach, mrocznych oczach obcych.

��Co� ty robi�a na tych piaskach? Czy nikt ci� nie ostrzeg� przed przyp�ywem?

��Nic nie wiedzia�am�� szepn�a.

��Przecie� wasi Starsi wiedz�. Albo przynajmniej wiedzieli ostatniej Wiosny, kiedy wasz szczep mieszka� u tego wybrze�a. Macie jednak piekielnie kr�tk� pami��.�� To, co m�wi�, nie by�o przyjemne, ale ani na chwil� nie podni�s� g�osu, kt�ry wcale nie by� taki nieprzyjemny.�� Teraz t�dy. Nic si� nie b�j�� tu nie ma �ywego ducha. Ju� bardzo dawno noga �adnego z was nie posta�a na Skale�

Przeszli jakimi� drzwiami, potem ciemnym tunelem i znale�li si� w sali, kt�ra wydawa�a jej si� ogromna, dop�ki nie ujrza�a nast�pnej. Mijali bramy i dziedzi�ce pod go�ym niebem, d�ugie, zdobione arkadami galerie wysuni�te daleko nad powierzchni� morza, pokoje i �ukowato sklepione hole. Wszystkie by�y zupe�nie puste i ciche�� prawdziwa siedziba morskich wiatr�w. Pomarszczone srebro powierzchni morza ko�ysa�o si� teraz daleko w dole pod nimi. Rolery poczu�a si� oszo�omiona i tak male�ka, jakby zupe�nie przesta�a istnie�.

��Czy tu kto� mieszka?�� spyta�a cichutko.

��Teraz nie.

��To jest wasze Zimowe Miasto?

��Nie, my Zim� mieszkamy tam gdzie teraz. To zosta�o zbudowane jako fort. W dawnych czasach mieli�my wielu wrog�w� Co robi�a� na piaskach?

��Chcia�am zobaczy�

��Co zobaczy�?

��Piaski. Ocean. Najpierw by�am w waszym mie�cie� Ja tylko chcia�am zobaczy�

��Dobrze, ju� dobrze! Nic w tym z�ego.�� Poprowadzi� j� galeri� tak wysok�, �e zakr�ci�o jej si� w g�owie. Pod strzelistymi, spiczastymi arkadami przefruwa�y morskie ptaki. Potem jeszcze jeden w�ski korytarz i znalaz�szy si� wreszcie za bram� wyszli po dzwoni�cym mo�cie z metalu. z jakiego robi si� miecze, na wiadukt.

Szli w milczeniu, od wie�y ku miastu, zawieszeni mi�dzy niebem a ziemi�, wychyleni pod wiatr, kt�ry spycha� ich nieustannie w prawo. Rolery by�o zimno, czu�a si� onie�mielona wysoko�ci� i dziwno�ci� tej drogi i obecno�ci� ciemnego niby-cz�owieka id�cego krok w krok tu� obok niej.

��Nie b�d� ju� wi�cej do ciebie przemawia��� powiedzia� nagle, kiedy weszli do miasta.�� Wtedy nie mia�em innego wyj�cia.

��Kiedy kaza�e� mi biec��� zacz�a i urwa�a, nie bardzo wiedz�c, o czym on m�wi ani co takiego w�a�ciwie wydarzy�o si� tam, na piaskach.

��My�la�em, �e jeste� jedn� z nas�� powiedzia� jakby z gniewem, ale natychmiast si� opanowa�.�� Nie mog�em sta� z za�o�onymi r�kami i przygl�da� si�, jak toniesz. Nawet je�li sobie na to zas�u�y�a�. Ale nie masz si� czego martwi�. Wi�cej tego nie zrobi�. I nie da�o mi to �adnej w�adzy nad tob��� bez wzgl�du na to, co ci powiedz� twoi Starsi. Mo�esz ju� i��, wolna jak wiatr i ciemna jak przedtem.

Szorstko�� w jego g�osie nie by�a udawana i wystraszy�a Rolery. Zirytowana w�asnym strachem, g�osem dr��cym, ale i zuchwa�ym, spyta�a:

��A czy wr�ci� tak�e mog�?

Na to pytanie farborn przyjrza� jej si� uwa�niej. Wyczu�a, bo oczywi�cie nie mog�a na niego spojrze�, �e wyraz jego twarzy uleg� zmianie.

��Oczywi�cie, mo�esz. Czy wolno mi pozna� twoje imi�, c�rko Askatewaru?

��Rolery z rodu Wolda.

��To Wold jeszcze �yje? Jeste� jego wnuczk�? C�rk�?�� Wold zamyka Kamienny Kr�g�� odpar�a dumnie, chc�c utrze� mu nosa. Jak jaki� farborn, niby-cz�owiek, kto� nie nale��cy do �adnego rodu i stoj�cy poza prawem m�g� j� traktowa� tak ostro i wynio�le?

��Przeka� mu pozdrowienia od Jacoba Agata Alterry. Powiedz mu, �e przyjd� jutro do Tewaru, �eby z nim porozmawia�. Bywaj, Rolery.�� I wyci�gn�� r�k� w ge�cie po�egnania r�wnych sobie, a ona bez chwili namys�u zrobi�a to samo, przyk�adaj�c otwart� d�o� do jego d�oni.

Potem odwr�ci�a si� i odesz�a spiesznie stromymi ulicami i schodami, naci�gaj�c futrzany kaptur na oczy i odwracaj�c twarz, gdy mija�a nielicznych farborn�w. Dlaczego oni tak si� na cz�owieka gapi�? Jak jakie� ryby albo trupy. Ciep�okrwiste zwierz�ta i ludzie nie wyba�uszaj� tak na siebie oczu. Kiedy wreszcie znalaz�a si� za bram� od strony l�du, dozna�a wielkiej ulgi. W ostatnich czerwonawych promieniach s�o�ca wdrapa�a si� szybko pod g�r�, potem zbieg�a przez umieraj�cy las i wysz�a na �cie�k� do Tewaru. Gdy zmrok zacz�� stapia� si� z noc�, po drugiej stronie �ciernisk dojrza�a male�kie gwiazdy ognisk przed namiotami wok� nie uko�czonego jeszcze Zimowego Miasta na wzg�rzu. Wyd�u�y�a krok, bo spieszno jej by�o do ciep�a, obiadu i towarzystwa ludzi. Ale nawet wtedy, gdy znalaz�a si� ju� w wielkim kobiecym namiocie swego rodu, gdy kl�cz�c przy ognisku w�r�d reszty kobiet i dzieci zajada�a duszone mi�so, nie mog�a zapomnie� tamtego dziwnego uczucia. W zwini�tej prawej r�ce zaciska�a gar�� mroku, tam gdzie czu�a na niej dotyk jego d�oni.

��Ta breja jest zimna�� warkn�� i odsun�� misk�, po czym, napotkawszy cierpliwe spojrzenie, z jakim stara Kerly zabra�a jedzenie do odgrzania, zwymy�la� si� w duchu od zrz�d i starych durni�w. �adna z jego wielu �on�� dzi� pozosta�a mu ju� tylko ta jedna�� �adna z jego c�rek, �adna ze wszystkich jego kobiet nie umia�a ugotowa� miski bhanu tak jak Shakatany. C� to by�a za kucharka! I taka m�oda�� jego ostatnia m�oda �ona. Ale umar�a, tam, na wschodzie dziedziny, umar�a bardzo m�odo, a on �y� i �y� i czeka� na nadej�cie srogiej zimy.

Do namiotu podesz�a jaka� dziewczyna w sk�rzanej tunice z tr�jlistnym znakiem jego klanu, pewnie kt�ra� z wnuczek. Troch� podobna do Shakatany. Odezwa� si� do niej, cho� nie m�g� sobie przypomnie� jej imienia.

��Czy to ty sp�ni�a� si� wczoraj wieczorem, kobieto z mego rodu?

Rozpozna� to pochylenie g�owy i ten u�miech. To ta, z kt�r� tak si� przekomarza�, ta krn�brna i bezczelna, taka mi�a i taka samotna. Dziecko urodzone nie w por�. Jak�e ona, u licha, ma na imi�?

��Przynosz� wiadomo��, Najstarszy.

��Od kogo?

��Nazwa� siebie wielkim imieniem�� Jakat-abat-bolter-ra? Nie zapami�ta�am tego wszystkiego.

��Alterra? Farbornowie nazywaj� tak swoich wodz�w. Gdzie spotka�a� tego cz�owieka .

��To nie by� cz�owiek, Najstarszy, tylko farborn. Przesy�a pozdrowienia i wiadomo��, �e przyjdzie dzisiaj do Tewaru porozmawia� z Najstarszym.

��Co ty powiesz��� mrukn�� i skin�� leciutko g�ow� z podziwu dla jej zuchwalstwa.�� I to ciebie uczyni� swoim pos�a�cem?

��Tak si� przypadkiem z�o�y�o, �e rozmawiali�my ze sob� i�

��Tak, tak. Czy wiesz, kobieto z mego rodu, �e u M��w Dziedziny Pernmek niezam�na kobieta, kt�ra by rozmawia�a z farbornem, zostaje� ukarana?

��Jak?

��Mniejsza z tym.

��M�owie Pernmek to kloobo�ercy i gol� sobie g�owy. Co oni w og�le mog� wiedzie� o farbornach? Nigdy nie przenosz� si� na wybrze�e� S�ysza�am kiedy� w kt�rym� z namiot�w, �e Najstarszy mego rodu mia� za �on� farbornk�. W dawnych dniach.

��To prawda� w dawnych dniach.�� Dziewczyna sta�a czekaj�c, a Wold cofn�� si� daleko wstecz, g��boko w inny czas. W przedczas, a� do Wiosny. Dawno wyblak�e barwy i zapachy, kwiaty, kt�re nie kwit�y ju� od czterdziestu cykli ksi�yca, niemal zapomniane brzmienie g�osu��� By�a m�oda�� mrukn�� w ko�cu.�� M�odo umar�a. Jeszcze przed nastaniem Lata.�� A po chwili doda�:�� A poza tym to zupe�nie co innego ni� kiedy niezam�na kobieta rozmawia z farbornem. To jest r�nica, kobieto z mego rodu.

��Niby jaka?

Cho� taka bezczelna, zas�ugiwa�a na odpowied�.�� Mo�na by to wyja�nia� na wiele sposob�w, lepiej albo gorzej. G��wnie taka, �e farborn bierze sobie tylko jedn� �on�, wi�c gdyby prawdziwa kobieta wysz�a za niego za m��, nie mog�aby mie� syn�w.

��Dlaczego by nie mog�a, Najstarszy?

��Czy w kobiecym namiocie ju� si� zupe�nie o niczym nie rozmawia? Czy wszystkie jeste�cie a� tak ciemne?! Dlatego, �e ludzie nie mog� mie� dzieci z farbornami! Nigdy o tym nie s�ysza�a�? To zwi�zek albo zupe�nie ja�owy, albo s� z tego tylko same przedwczesne po�ogi, niedonoszone, zdeformowane potworki. Moja �ona, Arilia, kt�ra by�a farbornk�, umar�a w przedwczesnym po�ogu. Jej rasa nie zna �adnych zasad�� kobiety s� u nich jak m�czy�ni, wychodz� za m�� za kogo chc�. Ale ludzie maj� swoje prawa: nasze kobiety pok�adaj� si� z lud�mi, wychodz� za m�� za ludzi, rodz� ludzkie dzieci!

Wydawa�a si� przybita tym, co us�ysza�a, i zasmucona. Przesun�a spojrzeniem po rozgardiaszu i krz�taninie przy murach Zimowego Miasta i po d�u�szej chwili powiedzia�a:�� To dobre prawo dla kobiet, kt�re maj� si� z kim pok�ada�

Wygl�da�a na jakie� dwana�cie cykli ksi�yca, co znaczy�o, �e to w�a�nie ona by�a t�, kt�ra przysz�a na �wiat po czasie, w samym �rodku Letniego Od�ogu, kiedy nikt nie rodzi ju� dzieci. Synowie Wiosny byli ju� dwa albo i trzy razy starsi od niej, mieli �ony, mo�e nawet po kilka, i wiele potomstwa. Wszyscy urodzeni Jesieni�, to wci�� jeszcze dzieci. Ale przecie� jaki� wiosenniak we�mie j� jeszcze za trzeci� czy czwart� �on�; nie mia�a si� na co skar�y�. Mo�e nawet m�g�by co� w tej sprawie zrobi�, ale to zale�a�o od jej koligacji rodzinnych.

��Kto jest twoj� matk�, kobieto mego rodu? Spojrza�a mu prosto w klamr� u pasa i powiedzia�a:

��Moj� matk� by�a Shakatany. Czy Najstarszy ju� o niej zapomnia�?

��Nie, Rolery�� odpar� po chwili.�� Nie zapomnia�em� S�uchaj, moja c�rko, gdzie rozmawia�a� z tym Alterr�? Czy on mia� na imi� Agat?

��Taka by�a cz�� jego imienia.

��To znaczy, �e zna�em jego ojca i ojca jego ojca. On pochodzi z rodu tej kobiety� tej farbornki, o kt�rej rozmawiali�my. Jest pewnie synem jej siostry albo synem jej brata.

��A zatem twoim siostrze�cem. I moim kuzynem�� powiedzia�a dziewczyna i zupe�nie niespodziewanie roze�mia�a si�. Wold tak�e si� u�miechn�� rozbawiony groteskow� logik� tego wywodu pokrewie�stwa.

��Spotka�am go, kiedy posz�am zobaczy� ocean-wyja�ni�a.�� Tam, na tych piaskach. A przedtem widzia�am biegacza z p�nocy. �adna kobieta nic o tym nie wie. Czy by�y jakie� wie�ci? Czy trek na po�udnie zaraz si� zacznie?

��Mo�e, mo�e��� mrukn�� Wold. Zn�w ulecia�o mu z pami�ci, jak ona ma na imi�.�� Biegnij, dziecko, pom� siostrom w polu�� powiedzia� i zapomniawszy zar�wno o niej, jak i o misce bhanu, na kt�r� czeka�, podni�s� si� ci�ko i obszed� sw�j wielki czerwony namiot, by rzuci� okiem na mrowie robotnik�w kopi�cych ziemne domy i wznosz�cych mury Zimowego Miasta i popatrze� ponad ich g�owami na p�noc. Niebo nad nagimi wzg�rzami by�o tego ranka wyj�tkowo b��kitne, czyste i mro�ne.

Przed oczami od�y� mu nagle obraz �ycia w tych ziemiankach o spiczastych dachach: skulone cia�a setki �pi�cych, czuwaj�ce stare kobiety, rozniecanie ognia, kt�rego ciep�o i dym wciska�y si� we wszystkie pory sk�ry, zapach gotowanej zimowej trawy, ha�as, smr�d, duszne ciep�o Zimy sp�dzanej w tych norach pod zamarzni�t� ziemi�. I mro�ny, lodowaty spok�j �wiata ponad nimi, ch�ostanego wiatrem lub pokrytego �niegiem, kiedy wraz z reszt� m�odych my�liwych wyprawia� si� daleko od Tewaru, by zapolowa� na �nie�ne ptaki, korio i t�uste wespry ci�gn�ce wzd�u� zamarzni�tych rzek z najdalszej p�nocy. A tam, dok�adnie po przeciwnej stronie doliny, wyr�s� nagle tu� przed nim zza jakiej� wielkiej zaspy przekrzywiony na bok �eb �niego�aka� A przedtem, przed nastaniem �nieg�w i lodu, i bia�ych bestii Zimy, by�a ju� raz taka pi�kna pogoda�� jasny dzie� z�ocistego wiatru i b��kitnego nieba, niebieszcz�cego si� ponad wzg�rzami zapowiedzi� ch�odu. I tamtego dnia on, nie m�czyzna, ale berbe� po�r�d innych berbeci i kobiet, zadziera� wzrok na p�askie bia�e twarze, czerwone pi�ra i derki z dziwnego, pierzastego, szarawego futra. S�ysza� niezrozumia�e s�owa rzucane warkliwym g�osem le�nych bestii i stanowcze odpowiedzi Starszych Askatewaru i m�czyzn z jego rodu nakazuj�ce p�askog�bym odej��. A jeszcze przedtem zjawi� si� biegacz z p�nocy z osmalon� i zakrwawion� twarz� wo�aj�c: �ghale, ghale! Przeszli przez nasz ob�z w Peknie!�

Przez ca�e �ycie, przez te wszystkie sze��dziesi�t cykli ksi�yca dziel�ce go od tamtego berbecia patrz�cego z zapartym tchem na p�askog�bych i s�uchaj�cego ich szczekni��, dziel�ce tamten pi�kny dzie� od tego pi�knego dnia, to chrapliwe wo�anie d�wi�cza�o mu w uszach wyra�niej ni� jakikolwiek g�os, kt�ry s�ysza� w tej chwili. Gdzie si� podzia�a Pekna? Znikn�a pod �niegami, rozmy�y j� deszcze; a wiosenne roztopy star�y z powierzchni ziemi ko�ci zmasakrowanych, szcz�tki zbutwia�ych namiot�w, pami��, nazw�.

Tym razem, kiedy ghalowie przeci�gn� na po�udnie przez Dziedzin� Askatewaru, nie b�dzie �adnych rzezi i masakry. Dopilnowa� tego. To, �e przetrwa� ponad sw�j czas i pami�ta� minione zagro�enia, mia�o pewne dobre strony. Ani jeden klan, ani jedna rodzina nie zosta�a na terenach letnich, by da� si� zaskoczy� ghalom albo pierwszej �nie�nej zamieci. Wszyscy �ci�gn�li tutaj. Dwadzie�cia setek doros�ych z ma�ymi jesienniakami t�u�ciutkimi jak li�cie, pl�cz�cymi si� wsz�dzie pod nogami: kobiety plotkuj�ce na polach jak stado w�drownych ptak�w i m�czy�ni krz�taj�cy si� przy budowie dom�w i mur�w Zimowego Miasta ze starych kamieni i na starych fundamentach, poluj�cy na ostatni� w�drown� zwierzyn�, wycinaj�cy bez ko�ca drewno w lasach i bry�y torfu z Suchego Bagniska, sp�dzaj�cy haynny do wielkich ob�r, gdzie b�dzie si� je karmi�, dop�ki nie wzejdzie zimowa trawa. I przy tej pracy, kt�ra trwa�a ju� p� cyklu ksi�yca, wszyscy byli mu pos�uszni, tak jak on by� pos�uszny prastarym Zwyczajom Cz�owieka. Kiedy nadci�gn� ghale, zamknie si� bramy Miasta; kiedy nastan� zawieje, zamknie si� drzwi ziemnych dom�w. I przetrwaj� do Wiosny. Przetrwaj�.

Usiad� powoli za namiotem, osuwaj�c si� ci�ko na ziemi�, i wystawi� do s�o�ca poskr�cane, pokryte bliznami nogi. Male�kie i blade wydawa�o si� to s�o�ce, chocia� niebo by�o nieskazitelnie czyste�� jak p� wielkiego s�o�ca Lata, mniejsze nawet od ksi�yca. �S�o�ce skurczy�o si� do ksi�yca, wkr�tce nadejdzie zimnica�� Ziemia podsi�k�a wod� od d�ugich deszczy, kt�re n�ka�y ich przez ca�y ten cykl, tu i tam poora�y j� bruzdami ci�gn�ce na po�udnie ryjce. O co to pyta�a go ta dziewczyna? Aha, o farborn�w i biegacza. Zjawi� si� wczoraj�� czy to aby na pewno by�o wczoraj?�� z wie�ci�, �e ghalowie zaatakowali Zimowe Miasto Tlokna, le��ce dalej na p�nocy, ko�o G�r Zielonych. Ale ta jego powiastka to bujda albo zwyk�e panikarstwo. Ghalowie nigdy nie porywali si� na mury z kamienia. Ci barbarzy�cy o p�askich nosach, brudni i wystrojeni w te swoje pi�ropusze, pierzchaj�cy na po�udnie przed nadchodz�c� Zim� jak bezdomne zwierz�ta, nie potrafili zdobywa� miast. Pekna by�a tylko ma�ym obozem my�liwskim, a nie otoczonym murami miastem. Biegacz k�ama�. Wszystko jest jak by� powinno. Prze�yj�. Gdzie ta g�upia baba ze �niadaniem? Tu, w s�o�cu, by�o teraz tak ciep�o�

�sma �ona Wolda podesz�a do niego z misk� paruj�cego bhanu, zobaczy�a, �e �pi, westchn�a gderliwie i odnios�a j� cicho z powrotem na ognisko do warzenia strawy.

Po po�udniu, kiedy w asy�cie gro�nie wygl�daj�cej eskorty i przy akompaniamencie wrzask�w, szyderstw i drwin ci�gn�cej za nimi dzieciarni w jego namiocie zjawi� sig ten farborn, Wold przypomnia� sobie wypowiedziane ze �miechem s�owa tej dziewczyny: �Tw�j siostrzeniec, m�j kuzyn�. Tote� d�wign�� si� oci�ale i wsta� na jego powitanie, odwracaj�c twarz i wyci�gaj�c przed siebie r�k� w ge�cie powitania r�wnych sobie.

I jak r�wny z r�wnym przywita� si� z nim ten obcy, nawet si� nie zawahawszy. Zawsze mieli w sobie t� but�, ten demonstracyjny spos�b okazywania, �e uwa�aj� si� za nie gorszych od ludzi, bez wzgl�du na to, czy rzeczywi�cie w to wierzyli, czy nie. Ten by� wysoki, dobrze zbudowany, wci�� jeszcze m�ody; trzyma� si� jak w�dz. Gdyby nie ciemna sk�ra i czarne, nieziemskie oczy, mo�na by�oby go wzi�� za cz�owieka.

��Jestem Jacob Agat, Najstarszy.

��Witaj w moim namiocie i namiotach mego rodu, Alterro.

��S�ucham ci� ca�ym sercem�� odpar� farborn, wywo�uj�c lekki u�miech na twarzy Wolda. Od czas�w jego ojca nikt ju� tak nie m�wi�. Dziwne, jak ci farborni zawsze pami�taj� stare zwyczaje, odkopuj� rzeczy pogrzebane w zamierzch�ym przedczasie. Sk�d taki m�ody m�czyzna mo�e zna� zwrot, kt�rego poza Woldem i mo�e jeszcze kilkoma najstarszymi mieszka�cami Tewaru nikt ju� nie pami�ta? To by�a w�a�nie jedna z tych niepoj�tych cech farborn�w, przypisywanych czarom i nape�niaj�cych ludzi strachem przed Ciemnymi. Ale Wold nigdy si� ich nie ba�.

��Kobieta z twego szlachetnego rodu mieszka�a w moich namiotach, a Wiosn� ja sam wiele razy chodzi�em ulicami waszego miasta. Do dzi� to pami�tam. I dlatego powiadam, �e p�ki mego �ycia �aden mieszkaniec Tewaru nie z�amie pokoju mi�dzy nami.

��A p�ki ja �yj�, nie z�amie go tak�e �aden mieszkaniec Landinu.

Stary w�dz wzruszy� si� ma�� mow�, kt�r� sam przed chwil� wyg�osi�; �zy zakr�ci�y mu si� w oczach, a siadaj�c na wielkiej skrzyni z malowanej sk�ry, odchrz�kn�� i zamruga� oczami. Agat sta� sztywno wyprostowany, odziany ca�y na czarno, z czarnymi oczami w ciemnej twarzy. M�odzi my�liwi z jego eskorty przest�powali nerwowo z nogi na nog�, dzieci strzela�y z ukosa oczami, szepc�c i przepychaj�c si� pod uniesion� p�acht� z boku namiotu. Na jeden gest Wolda znikn�y, jakby je wymiot�o. Opuszczono bok namiotu, stara Kerly roznieci�a wewn�trz ogie� i natychmiast wymkn�a si� z powrotem, zostawiaj�c go sam na sam z obcym.

��Siadaj�� powiedzia� do swego go�cia. Farborn nie usiad�.

��Ja ciebie s�ucham�� odpar�, nie ruszaj�c si� z miejsca. Skoro Wold nie zaproponowa� mu tego w obecno�ci innych ludzi, to nie mia� zamiaru siada�, kiedy nikt tego nie widzia�. Wold nie m�g� oczywi�cie o tym wiedzie�, nie by� to te� �aden jasno wysnuty wniosek�� po prostu wyczu� to intuicyjnie przez sk�r� uwra�liwion� wieloma latami przewodzenia i rz�dzenia lud�mi.

Westchn�� i tym samym �ami�cym si� ze staro�ci basem zawo�a�:

���ono!

Stara Kerly zjawi�a si� ponownie w wej�ciu do namiotu ze wzrokiem wbitym nieruchomo przed siebie.

��Siadaj�� powt�rzy� do Agata, kt�ry tym razem us�ucha� i usiad� ze skrzy�owanymi nogami przy ognisku.�� Odejd��� warkn�� na �on�, kt�ra natychmiast znikn�a.

Milczenie. Mozolnie i z namaszczeniem rozsup�a� ma�y sk�rzany mieszek, kt�ry nosi� u pasa tuniki, wydoby� z niego grudk� zakrzep�ego olejku gezinowego, od�ama� z niej jeszcze mniejszy kawa�ek, schowa� bry�k� z powrotem do mieszka i po�o�y� male�ki okruszek �ywicy na roz�arzonych w�glach na brzegu ogniska. W powietrze wzbi�a si� wiruj�ca smu�ka cierpkiego zielonkawego dymu. Wold i obcy przymkn�li oczy i zaci�gn�li si� g��boko dymem. Stary w�dz wyprostowa� si�, opar� plecami o wielki smo�owany kosz na uryn� i powiedzia�:

��Ja ciebie s�ucham.

��Otrzymali�my wie�ci z p�nocy, Najstarszy.

��My te�. Wczoraj przyby� biegacz.�� Czy to aby na pewno by�o wczoraj?

��Czy m�wi� wam o Zimowym Mie�cie Tlokna?

Wold zapatrzy� si� w ogie�, wdychaj�c g��boko powietrze, jakby nie chcia� uroni� ani odrobiny ostatnich smu�ek gezinowego dymu i �uj�c wargi, z twarz��� doskonale zdawa� sobie z tego sprawꠗ jak kloc drewna, pozbawion� wszelkiego wyrazu, starcz�, zgrzybia��.

��Nie chcia�bym by� zwiastunem z�ych nowin�� doda� po chwili obcy tym swoim spokojnym, powa�nym g�osem.�� Nie jeste�. Ju� je znamy. Widzisz, Alterro, w wie�ciach z dalekich stron, od innych plemion zamieszkuj�cych odleg�e dziedziny, bardzo trudno odr�ni�, co jest prawd�, a co nie. Z Tlokny do Tewaru jest osiem dni drogi nawet dla biegacza, a z namiotami i haynnami dwa razy tyle. Kto wie, jak tam by�o naprawd�? Kiedy wielki jesienny trek na po�udnie dotrze tu do nas, bramy Tewaru b�d� gotowe do zamkni�cia. A w tym waszym mie�cie, mie�cie, kt�rego nigdy nie opuszczacie, nie trzeba chyba niczego naprawia�?

��Najstarszy, tym razem b�d� wam potrzebne bardzo pot�ne bramy. Tlokna mia�a mury, bramy i wojownik�w. Teraz nie ma tam ju� nic. To nie plotka. M�owie z Landinu byli tam dziesi�� dni temu; wypatrywali na granicach pojawienia si� pierwszych plemion ghal�w. Ale ghalowie nadci�gn�li nagle wszyscy razem�

��Alterro, ja ciebie s�ysza�em� teraz ty pos�uchaj mnie. Ludzie popadaj� czasami w panik� i uciekaj�, zanim jeszcze wr�g w og�le si� pojawi. S�yszeli�my i jego opowie��, i twoj�. Ale ja jestem ju� stary, prze�y�em dwie Jesienie i widzia�em, jak ghalowie ci�gn� na po�udnie. Powiem ci, jak to wygl�da naprawd�.

��Ja ciebie s�ucham�� odpar� obcy.

��Ghalowie zamieszkuj� na p�nocy, poza najdalszymi dziedzinami ludzi m�wi�cych naszym j�zykiem. Jak g�osz� podania, maj� tam wielkie trawiaste tereny letnie u podn�a g�r, z kt�rych szczyt�w sp�ywaj� rzeki lodu. W po�owie Jesieni z najdalszej p�nocy, gdzie zawsze panuje Zima, zaczyna na ich ziemie nadci�ga� mr�z, a z nim �nie�ne bestie, i tak jak nasza zwierzyna ghalowie ruszaj� na po�udnie. Zabieraj� ze sob� namioty, ale nie buduj� miast i nie robi� zapas�w ziarna. Przeci�gaj� przez Dziedzin� Tewaru na prze�omie Jesieni i Zimy, gdy gwiazdozbi�r Drzewa wschodzi r�wno z zachodem s�o�ca, ale zanim po raz pierwszy pojawi si� na niebie Gwiazda �niegu. Je�li natkn� si� po drodze na rodziny w�druj�ce bez ochrony, na obozy my�liwych, nie strze�one stada lub pola�� morduj� i kradn�. Ale kiedy widz� wzniesione z kamienia Zimowe Miasto i wojownik�w na jego murach, omijaj� je, wymachuj�c tylko dzidami i wrzeszcz�c wniebog�osy, a my posy�amy za nimi kilka strza�, w zadki ostatnim maruderom� Ci�gn� dalej i dalej na po�udnie i zatrzymuj� si� dopiero hen, daleko st�d; niekt�rzy powiadaj�, �e tam, gdzie zimuj� ghalowie, jest cieplej ni� tu, ale kto to mo�e wiedzie�. Tak w�a�nie wygl�da wielki jesienny trek, Alterro. Ja to wiem, bo widzia�em ich na w�asne oczy. I widzia�em, jak z pierwszymi roztopami przeci�gali t�dy z powrotem na p�noc, w porze wschodzenia las�w. Ghalowie nie napadaj� na miasta z kamienia. S� jak woda, co rwie z ha�asem przed siebie, ale rozbija si� o g�az, kt�ry ani drgnie. Tewar jest w�a�nie takim g�azem.

M�ody farborn siedzia� z pochylon� g�ow�, rozmy�laj�c nad tym, co us�ysza�, tak d�ugo, �e Wold zdecydowa� si� spojrze� mu na jedn� chwil� prosto w twarz.

��Wszystko, co m�wisz, Najstarszy, to prawda, szczera prawda, prawda wszystkich minionych Lat. Ale teraz� Czasy si� zmieni�y� Jestem w swoim mie�cie jednym z wodz�w, tak jak ty jeste� wodzem w swoim. Przychodz� do ciebie jak w�dz do wodza. Przychodz� po pomoc. Uwierz mi, wys�uchaj mnie�� tym razem musimy si� nawzajem wesprze�. W�r�d ghal�w pojawi� si� wielki m��, wielki w�dz; zw� go Kubban czy te� Kobban. Zjednoczy� wszystkie ich plemiona i utworzy� z nich wielk� armi�. Ghalowie nie kradn� ju� zb��kanych haynn, na kt�re przypadkiem natkn� si� po drodze. Oblegaj� i zdobywaj� Zimowe Miasta we wszystkich dziedzinach wzd�u� ca�ego wybrze�a; m�czyzn wycinaj� w pie�, kobiety bior� w niewol� i w ka�dym mie�cie zostawiaj� swoich wojownik�w, �eby je utrzymali przez Zim�. Kiedy nadejdzie Wiosna i ghalowie poci�gn� z powrotem na p�noc, nie pow�druj� ju� dalej, lecz zostan� tutaj. Te ziemie stan� si� ich ziemiami, te lasy, pola, tereny letnie i wszyscy ludzie�� ci, kt�rzy prze�yj��� b�d� nale�e� do nich�

Starzec patrzy� przez chwil� w bok, po czym odpar� ponuro, ze z�o�ci�:

��Ty m�wisz, ja ciebie nie s�ucham. M�wisz, �e zostaniemy pobici, wymordowani, �e p�jdziemy w niewol�. Ale ludzie to ludzie, a ty jeste� farbornem. Zachowaj sobie swoj� czarn� mow�, �eby swoim przepowiada� ten czarny los!

��Je�li ludziom grozi niebezpiecze�stwo, to nam tym bardziej ono grozi. Czy wiesz, Najstarszy, ilu nas w Landinie zosta�o? Mniej ni� dwa tysi�ce.

��Tak ma�o? A co z innymi miastami? Za mojej m�odo�ci wasze plemi� mieszka�o wzd�u� ca�ego wybrze�a a� na p�noc.

��Tych miast ju� nie ma. Resztki ich mieszka�c�w przenios�y si� do nas.

��Wojna? Choroba? Przecie� was choroby si� nie imaj��� jeste�cie farbornami.

��Trudno �y� na �wiecie, do kt�rego nie jest si� stworzonym�� odpar� Agat, lakonicznie i ponuro.�� Tak czy inaczej, zosta�o nas niewielu i stajemy si� coraz mniej liczni. Prosimy Tewar, aby zechcia� by� naszym sprzymierze�cem, kiedy nadci�gn� ghalowie. A nadci�gn� nie p�niej ni� za trzydzie�ci dni.

��Je�li s� ju� w Tloknie, to nawet szybciej. I tak si� sp�niaj�. �nieg spadnie teraz ju� lada dzie�. Musz� si� spieszy�.

��Oni si� nie spiesz�, Najstarszy. Ci�gn� powoli, bo zebrali si� wszyscy razem�� jest ich pi��dziesi�t, sze��dziesi�t, siedemdziesi�t tysi�cy!

Nagle z przera�aj�c� wyrazisto�ci� Wold ujrza� to, o czym m�wi� farborn�� nie ko�cz�c� si� hord� naje�d�c�w, p�yn�c� szereg za szeregiem przez g�rskie prze��cze, prowadzon� przez wysokiego p�askonosego wodza; ujrza� trupy mieszka�c�w Tlokny�� czy te� mo�e by� to Tewar? za�cie�aj�ce pola wok� zburzonych mur�w miasta, i ka�u�e krwi �cinane igie�kami lodu� Potrz�sn�� g�ow�, �eby uwolni� si� od tych obraz�w. Co si� z nim dzieje? Nie odpowiada� d�u�sz� chwil�, �uj�c w milczeniu wargi.

��Wys�ucha�em ci�, Alterro.

��Nie do ko�ca, Najstarszy.�� To by�o barbarzy�skie grubia�stwo, ale farborn to nie cz�owiek, a do tego ten tutaj by� w ko�cu po�r�d swoich wodzem. Wold pozwoli� mu ci�gn�� dalej.�� Mamy czas, �eby si� przygotowa�. Je�li m�owie Askatewaru, Allakskatu i Pernmeku zawr� przymierze i przyjm� nasz� pomoc, mo�emy stworzy� w�asn� armi�. Je�li w pe�nej sile, gotowi na przyj�cie ghal�w, staniemy na p�nocnej granicy waszych trzech Dziedzin, to mo�e, zamiast stawia� czo�o takiej pot�dze, ghalowie b�d� woleli skr�ci� w bok i zej�� z g�r szlakami na wsch�d. Nasze archiwa powiadaj�, �e w poprzednich latach dwa razy wybrali t� w�a�nie drog�. Jest ju� p�no, robi si� coraz zimniej i zosta�o bardzo niewiele zwierzyny, wi�c je�li napotkaj� na swej drodze gotowych do walki wojownik�w, mog� skr�ci� i ruszy� spiesznie dalej. Moim zdaniem, jedyna taktyka, jak� stosuje Kubban, to zaskoczenie i przygniataj�ca przewaga. Mo�emy go zmusi�, �eby nas omin��.

��M�owie Pernmeku i Allakskatu przenie�li si� ju� do swoich Zimowych Miast, tak jak my. Czy do tej pory nie poznali�cie jeszcze Zwyczaj�w Ludzi? Zim� nie toczy si� wojen!

��Powiedz to ghalom, Najstarszy! Zrobisz, co uwa�asz, ale uwierz moim s�owom!�� Farborn zerwa� si� na r�wne nogi, daj�c si� ponie�� nami�tno�ci swej pro�by i swego ostrze�enia. Wold poczu� dla niego lito��, jaka cz�sto go ogarnia�a w obecno�ci m�odych, kt�rzy nie widzieli jeszcze, jak wszelkie nami�tno�ci i plany bez ko�ca obracaj� si� wniwecz, nie rozumieli, �e marnotrawi� �ycie i czyny szarpani z jednej strony ��dz�, a z drugiej strachem.

��Ja ciebie wys�ucha�em�� odpar� z niezm�con� uprzejmo�ci�.�� Starsi mego plemienia us�ysz�, co powiedzia�e�.�� Czy w takim razie mog� przyj�� jutro, �eby si� dowiedzie�

��Jutro, pojutrze�

��Trzydzie�ci dni, Najstarszy! Co najwy�ej trzydzie�ci dni!

��Alterro, ghalowie przyjd� i odejd�, a Zima nadci�gnie i ju� pozostanie. Co by da�o zwyci�stwo w bitwie, gdyby wojownik mia� z niej wr�ci� do nie uko�czonego domu, a tymczasem ziemi� sku� l�d? Jak b�dziemy gotowi na nadej�cie Zimy, pomartwimy si� o ghal�w� A teraz usi�d�.�� Jeszcze raz si�gn�� do swego mieszka po kawa�ek geziny na zako�czenie rozmowy.�� Czy tw�j ojciec te� mia� na imi� Agat? Zna�em go jako m�odzie�ca. A jedna z tych niecnot, moich c�rek, m�wi�a mi, �e spotka�a ci�, kiedy posz�a na piaski.

Farborn jakby nieco zbyt spiesznie podni�s� wzrok.

��Tak, tam si� poznali�my�� powiedzia�.�� Na piaskach mi�dzy przyp�ywami.

Co wywo�ywa�o te przyp�ywy wzd�u� wybrze�a, to pot�ne wdzieranie si� i wycofywanie od pi�tnastu do pi��dziesi�ciu st�p wody? �aden ze starszych Miasta Tewaru nie umia� odpowiedzie� na to pytanie. W Landinie umia�o na nie odpowiedzie� ka�de dziecko�� to ksi�yc wywo�ywa� przyp�ywy, przyci�ganie ksi�yca�

Ksi�yc i ziemia okr��a�y si� nawzajem, a jeden ich pe�ny, stateczny obr�t wok� siebie trwa� ca�e czterysta dni�� jeden cykl ksi�yca. Wsp�lnie, jako podw�jna planeta, obiega�y s�o�ce, w wielkim, powa�nym wirowym ta�cu po�r�d bezmiernej pustki. Sze��dziesi�t cykli ksi�yca trwa� ten taniec, dwadzie�cia cztery tysi�ce dni, ca�e jedno ludzkie �ycie�� Rok. A �rodek tego ta�ca�� s�o�ce nazywa�o si� Eltatin, gamma Smoka.

Przed zapuszczeniem si� pod szar� kopu�� ga��zi lasu Jacob Agat podni�s� wzrok na rozjarzon� kul� pogr��aj�c� si� w mgie�ce nad �a�cuchem g�r na zachodzie i nazwa� j� w my�lach prawdziwym imieniem. Imi� to znaczy�o, �e nie by�a ona po prostu S�o�cem, a tylko jednym ze s�o�c�� gwiazd� po�r�d innych gwiazd.

Z ty�u, ze zboczy Tewaru dobieg� go d�wi�czny g�os rozbawionego dziecka. Zn�w przypomnia�y mu si� drwi�ce, ukradkowe spojrzenia, szydercze, podszyte strachem szepty i okrzyki za plecami: �Farborn, patrzcie, farborn! Chod�cie zobaczy�!� Mi�dzy drzewami lasu, nareszcie sam, wyd�u�y� krok, by jak najszybciej zostawi� za sob� wspomnienie poni�enia. Bo mi�dzy namiotami Tewaru dozna� poni�enia i uczucia bolesnego osamotnienia. Od urodzenia �y� wy��cznie w�r�d swoich, w ma�ej spo�eczno�ci, gdzie ka�dy zna� ka�dego z imienia, twarzy i serca, i zupe�nie nie potrafi� znale�� si� w�r�d obcych. Zw�aszcza w�r�d wrogo nastawionych obcych innej rasy, w t�umie, na ich w�asnym terenie. Strach i uczucie poni�enia ow�adn�y nim nagle z tak� moc�, �e a� przystan�� w p� kroku. �Niech mnie szlag trafi, je�li tam jeszcze wr�c�!�� pomy�la�.�� Niech ten stary dure� robi, co mu si� podoba, niech siedzi i w�dzi si� w tym swoim �mierdz�cym namiocie, a� nadci�gn� ghalowie. T�pe, uprzedzone, k��tliwe wify! Mam po dziurki w nosie tych ich bia�ych g�b i ��tych �lepi�w! Niech ich wszystkich szlag trafi!�

��Alterro�

Przysz�a za nim z Tewaru. Sta�a na �cie�ce kilka jard�w w tyle, oparta r�k� o rowkowany, bia�y pie� basuki. ��te oczy w jednolicie bia�ej twarzy sypa�y iskierkami podniecenia i kpiny. Agat nie ruszy� si� z miejsca.

��Alterro?�� powt�rzy�a d�wi�cznie i �piewnie, patrz�c w bok.

��Czego chcesz?

To j� troch� speszy�o.�� Ja jestem Rolery�� powiedzia�a.�� Tam na piaskach�

��Wiem, kim jeste�. Ale czy ty wiesz, kim ja jestem? Niby-cz�owiekiem, farbornem. Je�li twoi wsp�plemie�cy zobacz� nas razem, to jedno z dwojga: albo wykastruj� mnie, albo ceremonialnie zgwa�c� ciebie�� nie wiem, kt�re rozwi�zanie stosujecie. Wi�c lepiej wracaj do domu!

��U nas tak si� nie robi. A poza tym ty i ja jeste�my ze sob� spokrewnieni�� odpar�a z uporem, ale ju� nie tak pewna siebie.

Odwr�ci� si�, �eby odej��.

��Siostra twojej matki umar�a w naszych namiotach��� Na wieczn� nasz� ha�bꠗ przerwa� jej i ruszy� dalej. Nie posz�a za nim.

Skr�caj�c w lewo na rozwidleniu u podn�a g�r, na �cie�k� wiod�c� na szczyt grzbietu, obejrza� si� za siebie. Nic nie m�ci�o spokoju gin�cego lasu, poza jednym zap�nionym ryjcem, kt�ry teraz dopiero pe�z� na po�udnie, mozolnie, z pierwotnym uporem ni�szej ro�liny, znacz�c przebyt� drog� cienk� lini� bruzdy.

Honor rasy zag�uszy� w nim poczucie wstydu z powodu tego, w jaki spos�b potraktowa� t� dziewczyn�; szczerze m�wi�c, dozna� raczej ulgi i odzyska� pewno�� siebie. B�dzie musia� przywykn�� do zniewag ze strony wif�w i przesta� zwraca� uwag� na ich rasowe uprzedzenia. To by�o silniejsze od nich; taki rodzaj w�asnego pierwotnego uporu, p�yn�cy z samej ich natury. Ten stary w�dz okaza� mu, na sw�j w�asny spos�b, naprawd� ogromn� uprzejmo�� i wyrozumia�o��. On, Jacob Agat, musi by� r�wnie wyrozumia�y i r�wnie uparty. Albowiem los jego rasy, los przedstawicieli ludzko�ci na tym �wiecie zale�a� od tego, co te plemiona wif�w zrobi�, a czego nie zrobi� w ci�gu najbli�szych trzydziestu dni. Przed nast�pnym nowiem ksi�yca historia jego rasy, historia licz�ca sze��set cykli ksi�yca, dziesi�� Lat, dwadzie�cia pokole�, historia nieustaj�cej walki i zmaga� mo�e dobiec ko�ca. Je�li nie b�dzie mia� szcz�cia, je�li zabraknie mu cierpliwo�ci.

Uschni�te, pozbawione li�ci, pr�chniej�ce od ga��zi ogromne drzewa t�oczy�y si� d�ugimi na mile nawami wok� tych wzg�rz, wczepione jeszcze butwiej�cymi korzeniami w ziemi�. Ale pierwszy silniejszy podmuch p�nocnego wiatru i run� wszystkie, by przele�e� pod lodem i �niegiem tysi�ce dni i nocy, zgni� w czasie d�ugich, bardzo d�ugich wiosennych roztop�w i u�y�ni� ogromem swej �mierci po�acie tej ziemi dla nasion, kt�re spoczywa�y ju� pod jej powierzchni�, pogr��one w g��bokim �nie. Cierpliwo�ci, cierpliwo�ci�

W podmuchach wiatru zszed� brukowanymi jasnym kamieniem ulicami Landinu na Rynek, min�� dzieci ze szko�y, �wicz�ce si� w zapasach na arenie, i wszed� do wysokiego, zwie�czonego wie�� budynku nosz�cego nadal prastar� nazw� Gmachu Ligi.

Tak jak pozosta�e budynki wok� Rynku, zbudowano go przed pi�ciu Laty, kiedy Landin by� stolic� silnego i kwitn�cego pa�stewka�� w czasach pot�gi. Ca�y parter zajmowa�a przestronna sala spotka�. Wok� jej szarych �cian bieg�y szerokie pasy delikatnych z�otych ornament�w. Stylizowanemu s�o�cu w otoczeniu dziewi�ciu planet, zdobi�cemu wschodni� �cian�, odpowiada� na �cianie zachodniej rysunek siedmiu planet, kr���cych wok� swego s�o�ca po silnie wyd�u�onych elipsach. Trzecia planeta w obu uk�adach by�a podw�jna i wysadzono j� kryszta�ami. Nad drzwiami i na przeciwleg�ej �cianie sali okr�g�e cyferblaty z delikatnymi i misternie rze�bionymi wskaz�wkami obwieszcza�y, �e ten dzie� jest trzysta dziewi��dziesi�tym pierwszym dniem czterdziestego pi�tego cyklu ksi�yca dziesi�tego lokalnego Roku Kolonii Gamma Smoka III. Wskazywa�y tak�e, �e jest to dwie�cie drugi dzie� roku 1405 Ligi Wszystkich �wiat�w; i �e w domu jest dwunasty sierpnia.

Wielu w�tpi�o, by Liga Wszystkich �wiat�w jeszcze istnia�a, a kilku paradoksykalist�w lubi�o podawa� w w�tpliwo��, czy w og�le kiedykolwiek istnia� jaki� dom. Ale zegary pracuj�ce bez chwili przerwy od sze�ciuset ligowych lat tu�� w Sali Zgromadzenia i w Sali Archiw�w w podziemiach�� swym pochodzeniem i niezawodno�ci� zdawa�y si� potwierdza�, �e jaka� Liga musia�a istnie� i �e mimo wszystko musia� tak�e istnie� jaki� dom, miejsce narodzin rasy istot ludzkich. Cierpliwie i wytrwale odmierza�y czas p�yn�cy na planecie zagubionej w otch�ani ciemno�ci i lat. Cierpliwo�ci, cierpliwo�ci�

Pozostali Alterrowie czekali ju� na niego w bibliotece na pi�trze lub nadeszli wkr�tce po nim. Zebrali si� wok� kominka, na kt�rym p�on�o drewno wyrzucone na brzeg przez fale; razem by�o ich dziesi�cioro. Seiko i Alla Pasfal w��czy�y lampy gazowe i przykr�ci�y p�omienie. Mimo �e Agat nie odezwa� si� jeszcze ani s�owem, jego przyjaciel Huru Pilotson podszed� do niego do kominka i powiedzia� p�g�osem:

��Nie daj im si�, Jacob. Banda g�upich, upartych koczownik�w�� nigdy nie nabior� rozumu.

��Czy�bym nadawa�?

��Nie, oczywi�cie, �e nie�� roze�mia� si� cicho Huru. By� to bystry, szczup�y i nie�mia�y m�czyzna, absolutnie oddany Jacobowi Agatowi. O tym, �e Huru by� homoseksualist�, a Jacob Agat nie, wiedzieli doskonale zar�wno oni obaj, jak i wszyscy ich znajomi�� prawd� m�wi�c, wiedzieli o tym dok�adnie wszyscy mieszka�cy Landinu. W Landinie wszyscy wiedzieli o wszystkim i jedynym rozwi�zaniem tego problemu, nadmiaru kontakt�w mi�dzyludzkich, cho� trudnym i m�cz�cym, by�a otwarto�� i zupe�na szczero��.�� Po prostu za wiele spodziewa�e� si� po tej wizycie, to wszystko. Wida� po tobie rozczarowanie. Ale nie bierz sobie tego tak do serca, Jacobie. To tylko wify.

Widz�c, �e pozostali przys�uchuj� si� ich rozmowie, Agat zwr�ci� si� do wszystkich zebranych.

��Powiedzia�em temu staremu wszystko, co mia�em mu do powiedzenia. Odpar�, �e powt�rzy to Radzie. Ile z tego zrozumia� i w co uwierzy��� nie mam poj�cia.

��Je�li ci� w og�le wys�ucha�, to i tak jest lepiej ni� s�dzi�am�� powiedzia�a Alla Pasfal, krucha kobieta o granatowoczarnej sk�rze i koronie siwych w�os�w nad pokryt� zmarszczkami, wyrazist� twarz�.�� Wold patrzy na ten �wiat r�wnie d�ugo jak ja�� a nawet d�u�ej. Trudno oczekiwa�, �e z rado�ci� powita zapowied� wojen i zmian.

��Ale akurat on powinien by� przychylnie do nas nastawiony�� powiedzia� Dermat.�� W ko�cu jedna z nas by�a jego �on�.

��Owszem, moja kuzynka Arilia, ciotka Agata�� egzotyczny okaz w jego kobiecym zwierzy�cu. Pami�tam te jego zaloty�� odpar�a Alla Pasfal z tak piek�cym sarkazmem, �e Dermatowi zrzed�a mina.

��Nie podj�� �adnych decyzji w sprawie udzielenia nam pomocy? Czy przedstawi�e� mu sw�j plan wyj�cia ghalom naprzeciw na granic�?�� spyta� Jonkendy Li, j�kaj�c si� z przej�cia i rozczarowania. By� jeszcze bardzo m�ody i pali� si� do �wietnej wojny z szumnymi przemarszami i graniem tr�b. W czym niewiele si� r�ni� od wszystkich pozosta�ych. Lepsze to ni� da� si� zag�odzi� na �mier� albo �ywcem spali�.

��Daj im troch� czasu�� odpowiedzia� ch�opcu z powag� Agat.�� Zdecyduj� si�.

��Jak ci� Wold przyj��?�� spyta�a Seiko Esmit. By�a ostatni� przedstawicielk� wielkiego rodu. Tylko potomkowie pierwszego przyw�dcy Kolonii nosili nazwisko Esmit. Na niej r�d ten mia� wygasn��. R�wie�niczka Agata, pi�kna i delikatna, nerwowa, �atwo wpadaj�ca w rozdra�nienie i zamkni�ta w sobie, w czasie spotka� Alterr�w ani na chwil� nie spuszcza�a wzroku z Agata. Oboj�tnie kto zabiera� g�os, ona patrzy�a na Agata.

��Przyj�� mnie jak r�wnego sobie.

Alla Pasfal skin�a z aprobat� i wtr�ci�a:�� Zawsze mia� wi�cej rozumu w g�owie ni� ca�a reszta tych ich m��w.�� Ale Seiko ci�gn�a dalej:

��A inni? Dali ci spokojnie przej�� przez ob�z?�� Seiko zawsze potrafi�a wydoby� na �wiat�o dzienne ka�de poni�enie, jakie go spotka�o, cho�by nie wiem jak g��boko je skry� i jak bardzo pr�bowa� je zapomnie�. Po dziesi�ciokro� z nim spokrewniona, siostra, kole�anka, kochanka, towarzyszka �ycia natychmiast wyczuwa�a ka�d� jego s�abo��, ka�dy zadany mu b�l i zamyka�a go w swym zrozumieniu, w swym wsp�czuciu jak w pu�apce. Byli sobie zbyt bliscy. Huru, stara Alla, Seiko�� wszyscy byli sobie zbyt bliscy. Poczucie wyizolowania, kt�re wytr�ci�o go tego dnia z r�wnowagi, b�ysn�o mu tak�e przed oczami powabem dystansu, samotno�ci, obudzi�o w nim mo�e jak�� u�pion� t�sknot�. Seiko ani na chwil� nie spuszcza�a z niego przenikliwego spojrzenia czu�ych, ciemnych oczu, reaguj�cego na ka�d� zmian� jego nastroju, na ka�de jego s�owo. Ta ma�a Rolery nie spojrza�a na niego jeszcze ani razu, nigdy jeszcze nie spotka� jej wzroku. Zawsze patrzy�a gdzie� w bok, w dal, zerkaj�c na niego tylko ukradkiem, na jedno mgnienie�� z�ocistooka, obca.

��Nie pr�bowali mnie zatrzyma栗 odpar� lakonicznie.�� By� mo�e jutro podejm� decyzj� w sprawie naszej propozycji. A mo�e pojutrze. Jak tam dzisiaj sz�o uzupe�nianie zapas�w Ska�y?

Wywi�za�a si� og�lna dyskusja, lecz mimo to ani na chwil� nie przesta�a koncentrowa� si� wok� Agata. Ka�dy zabieraj�cy g�os odruchowo zwraca� si� w�a�nie do niego. Jacob Agat by� m�odszy od kilkorga z nich, a wszyscy Alterrowie wybrani na swoje dziesi�cioletnie kadencje w radzie mieli r�wne prawa, ale wyra�nie i w pe�ni �wiadomie uwa�ali Jacoba Agata za swego przyw�dc�, za centrum, wok� kt�rego si� skupiali. Trudno to by�o przypisa� jakiejkolwiek widocznej przyczynie, chyba �eby uzna� za ni� energi�, z jak� si� porusza� i m�wi�-czy w�adz� wida� po cz�owieku, kt�ry j� posiada, czy te� po ludziach z jego otoczenia? Natomiast skutki tego wyra�nie odcisn�y si� na jego twarzy w postaci pewnego napi�cia i powagi, efekt�w brzemienia odpowiedzialno�ci, jakie d�wiga� od d�ugiego ju� czasu i kt�re z dnia na dzie� stawa�o si� coraz ci�sze.

��Pope�ni�em jeden b��d�� powiedzia� do Pilotsona, kiedy Seiko z pozosta�ymi kobietami z rady zabra�y si� do parzenia i podawania ma�ych, ceremonialnych fili�anek gor�cego napoju z li�ci basuki, zwanego ti.�� Tak bardzo stara�em si� przekona� tego starego o niebezpiecze�stwie gro��cym ze strony ghal�w, �e chyba na chwil� zacz��em nadawa�. Nie werbalnie, ale wygl�da�, jakby zobaczy� upiora.

��Masz pot�n� zdolno�� projekcji dozna� zmys�owych, a w sytuacjach napi�cia kiepsko nad ni� panujesz. Pewnie rzeczywi�cie zobaczy� upiora.

��Od tak dawna nie mieli�my �adnych kontakt�w z wifami, tak bardzo tu wro�li�my, �yjemy w takiej izolacji, �e nie potrafi� si� ju� kontrolowa�. Najpierw przemawia�em do tej dziewczyny na pla�y, zaraz potem nadaj� do Wolda� Jak tak dalej p�jdzie, zn�w nas okrzykn� czarownikami czy magami, jak w pierwszych Latach. A przecie� musimy zdoby� sobie ich zaufanie. I to w tak kr�tkim czasie. Och, ile bym da�, �eby�my dowiedzieli si� o tych ghalach wcze�niej!

��Moim zdaniem�� odpar� Pilotson, ostro�nie jak to on�� i tak tylko twojej zdolno�ci przewidywania zawdzi�czamy to, �e w og�le zostali�my ostrze�eni. Przecie� to ty uzna�e�, �e skoro nie ma ju� �adnych innych ludzkich osad wzd�u� wybrze�a, trzeba wys�a� zwiad na p�noc. Twoje zdrowie, Seiko�� doda�, bior�c od niej male�kie naczynko paruj�cej ti.

Agat wzi�� ostatni� fili�ank� z tacy i wypi� duszkiem. �wie�o zaparzona ti podwy�sza�a nieco wra�liwo�� zmys��w, tote� wyra�nie poczu� w gardle jej czyst�, gor�c� goryczk�, zacz�� silniej odbiera� badawcze spojrzenie Seiko, pustk� wielkiego, rozja�nianego ogniem z kominka pokoju i zapadaj�cy za oknami zmierzch. Fili�anka z b��kitnej porcelany, kt�r� trzyma� w r�ku, by�a bardzo stara�� wytw�r pi�tego Roku. Stare by�y ksi�gi w r�cznej oprawie stoj�ce w szklanych gablotach. Nawet szyby w oknach by�y stare. Wszystkie przedmioty zbytku, wszystko, co czyni�o z nich istoty cywilizowane, wszystko, dzi�ki czemu pozostali jeszcze Alterranami, by�o stare. Za czas�w Agata, a i na d�ugo przed jego narodzinami, nie starcza�o ju� energii i wolnych chwil na zawi�� i z�o�on� afirmacj� uzdolnie� i intelektu cz�owieka. Dzi� ledwie byli w stanie zachowa� to, co ju� mieli�� trwa�.

Z Roku na Rok, od co najmniej dziesi�ciu pokole�, by�o ich coraz mniej; bardzo powoli, lecz systematycznie, mala�a liczba nowo narodzonych dzieci. Zwarli szeregi, zwr�cili si� ku samym sobie. Dawne marzenia o dominacji posz�y w zapomnienie. �ci�gn�li z powrotem�� je�li Zimom i wrogim plemionom wif�w nie uda�o si� wcze�niej wykorzysta� ich s�abo�ci�� do starego centrum, pierwszej kolonii, do Landinu. Uczyli dzieci starych zwyczaj�w i przekazywali im wiedz�, ale te� tylko star�, �adnej nowej. Z Roku na Rok �yli odrobin� biedniej, coraz cz�ciej przedk�adali prostot� nad zdobnictwo, spok�j nad zmagania, odwag� nad zwyci�stwo. Zamkn�li si� w sobie.

Zagl�daj�c do fili�anki trzymanej w r�ku, ujrza� w jej czystej, nieskazitelnej p�przejrzysto�ci niedo�cigniony artyzm jej tw�rc�w i krucho�� materia�u, z jakiego j� wykonano-co� w rodzaju kwintesencji warto�ci duchowych swojej rasy. Za strzelistymi oknami niebo mia�o ten sam odcie� przejrzystego b��kitu. Tyle �e zimny. Zapada� zmierzch, b��kitny, bezgraniczny i zimny. Ogarn�� go dawny strach, strach z czas�w dzieci�stwa, kt�ry po wkroczeniu w doros�e �ycie t�umaczy� sobie tak: ten �wiat, na kt�rym urodzi� si� on i jego ojciec, �wiat, na kt�rym urodzi�y si� dwadzie�cia trzy pokolenia jego dziad�w i pradziad�w, nie by� jego domem. Jego rasa by�a tu obca. Gdzie� w g��bi duszy zawsze mieli tego �wiadomo��. Byli �farbornami�, �zrodzonymi daleko st�d�. I krok za krokiem, z majestatyczn� powolno�ci� i pierwotnym uporem procesu ewolucji, ten �wiat ich zabija��� odrzuca� przeszczep.

By� mo�e ze zbytni� uleg�o�ci� podporz�dkowali si� temu procesowi, zbyt ochoczo godzili si� na wymarcie. Ale ten rodzaj uleg�o�ci-�elaznego przestrzegania Praw Ligi-by� od samego pocz�tku �r�d�em ich si�y; nadal byli silni�� ka�dy z osobna. Ale nie posiadali dostatecznej wiedzy ani umiej�tno�ci, �eby walczy� z bezp�odno�ci� i poronieniami, kt�re z pokolenia na pokolenie zmniejsza�y ich liczebno��. Bo Ksi�gi Ligi nie zawiera�y ca�ej m�dro�ci, a z dnia na dzie� i Roku na Rok tracono kolejne jej cz�stki, wypierane przez informacje dotycz�ce bardziej bezpo�rednio nagl�cych potrzeb, informacje dotycz�ce codziennego �ycia tu i teraz. I w ko�cowym efekcie nawet to, co ksi�gi im m�wi�y, nie zawsze potrafili ju� zrozumie�. Co tak naprawd� pozosta�o im jeszcze z Dziedzictwa? Czy gdyby kiedy��� jak przepowiada�y to stare wierzenia i podania�� rzeczywi�cie z gwiazd opad� na s�upach ognia kosmiczny statek, to czy ludzie, kt�rzy by z niego wysiedli, rozpoznaliby w nich jeszcze ludzi?

Ale �aden statek nigdy nie przylecia� i nigdy nie przyleci. A oni w ko�cu wymr� do ostatniego; ich obecno�� tutaj, ich d�ugie wygnanie, ich walka o przetrwanie na tym �wiecie dobiegnie ko�ca, rozpry�nie si� jak naczynko z gliny.

Odstawi� ostro�nie fili�ank� na tac� i otar� pot z czo�a. Seiko nie spuszcza�a z niego wzroku. Gwa�townym szarpni�ciem odwr�ci� od niej g�ow� i zacz�� przys�uchiwa� si� rozmowie Jonkendy'ego z Dermatem i Pilotsonem. Spoza zalewu ponurych przeczu� b�ysn�o mu na jedno mgnienie oka, na poz�r w zupe�nym oderwaniu, a jednak stanowi�c jakby i wyja�nienie, i znak, wspomnienie ma�ej Rolery wyci�gaj�cej do niego r�k� z ciemnych, zatapianych przez morze g�az�w.

Odg�os uderzania kamieniem o kamie�, twardy i bezd�wi�czny, ni�s� si� spomi�dzy dach�w i nie uko�czonych mur�w Zimowego Miasta a� do rozbitych wok� niego wysokich, czerwonych namiot�w. D�ugo rozlega� si� pojedynczym ak ak ak ak, gdy wtem do��czy� do niego w zgrzytliwym kontrapunkcie drugi stukot�� kadak ak ak kadak. Potem nast�pny, wy�szy, wprowadzaj�cy k��tliwy rytm, i jeszcze jeden, i jeszcze, a� wielka miarowo�� uderze� zagubi�a si� w jednej lawinie nieustaj�cego grzechotu, wysokim �oskocie kamieni grzmoc�cych o kamie�, w kt�rym wszystkie indywidualne rytmy uderze� uleg�y zupe�nemu zatraceniu, sta�y si� nie do odr�nienia.

Kiedy ot�piaj�ce d�wi�ki toczy�y si� ju� niepowstrzyman� lawin�, Najstarszy z M��w Dziedziny Askatewaru stan�� w wej�ciu do swego namiotu i ruszy� wolnym krokiem mi�dzy namiotami i ogniskami do warzenia strawy, bij�cymi dymem w chyl�ce si� ku wieczorowi p�ne popo�udnie i p�nojesienne niebo. Przeszed� sztywno i oci�ale przez ob�z swego plemienia, przekroczy� bram� Zimowego Miasta i w�sk� �cie�k� czy te� uliczk� wij�c� si� mi�dzy zbudowanymi na kszta�t namiot�w, drewnianymi dachami dom�w o �cianach skrytych ca�kowicie pod ziemi�, dotar� na otwart� przestrze� po�rodku pola spiczastych sto�k�w. Szerokim kr�giem siedzia�o tu w kucki, z kolanami pod brod�, oko�o stu m��w. Ka�dy z nich uderza� kamieniem o kamie�, bi� w zapami�taniu, w hipnotycznym transie g�uchego dudnienia. Wold usiad� na ziemi, zamykaj�c Kr�g. Wzi�� do r�ki mniejszy z dw�ch le��cych przed nim sporych, wyg�adzonych przez wod� kamieni, zwa�y� w d�oni jego przyjemny ci�ar i trzasn�� nim w ten wi�kszy: klak klak klak! Na prawo i na lewo od niego rozlega� si� nadal poprzedni �oskot, jazgotliwy harmider przygodnych d�wi�k�w, z kt�rego co jaki� czas dawa�o si� wy�owi� cie� jakiego� rytmu. Rytm ten zanika� i powraca�, niczym zupe�nie przypadkowe wsp�brzmienie ton�w. Kiedy zn�w si� pojawi�, Wold podchwyci� go, wzmocni� i podtrzyma�. Dla niego zdominowa� on teraz og�ln� ha�a�liw� kakofoni�. Chwil� p�niej ten sam rytm podj�� s�siad po lewej i oba ich kamienie zacz�y wznosi� si� i opada� dok�adnie w tej samej chwili. Teraz s�siad po prawej. Teraz ju� i inni po drugiej stronie kr�gu wybijali ten sam rytm, uderzali wszyscy razem. Wyp�yn�� wyra�nie ponad og�lny �oskot, pokona� go, zmusi� wszystkie przeciwstawne g�osy do podchwycenia swej prostej, nieprzerwanej miary, do zgody. Dudni� twardym pulsem serca M��w Askatewaru, coraz g�o�niej i pot�niej�� bez ko�ca.

To by�a ca�a ich muzyka, ca�y ich taniec.

W ko�cu jeden z m��w poderwa� si� z ziemi i stan�� wewn�trz kr�gu. By� nagi do pasa, r�ce i nogi zdobi�y mu namalowane czarn� farb� pr�gi, twarz okala�a mu chmura czarnych w�os�w. Rytm os�ab�, przycich� i zamar�. Cisza.

��Biegacz z p�nocy przyni�s� wie�ci, �e ghalowie ci�gn� szlakiem wzd�u� wybrze�a, i to w wielkiej sile. Dotarli ju� do Tlokny. Czy wszyscy o tym s�yszeli?

Pomruk potwierdzenia.

��S�uchajcie wi�c tego, kt�ry zwo�a� ten Kamienny Kr�g�� zakrzykn�� szaman-herold. Wold podni�s� si� z trudem z ziemi. Stan�� w miejscu ze wzrokiem wbitym wprost przed siebie, pot�ny, poorany bliznami, zastyg�y w bezruchu: cz�owiek-g�az.

��Do mego namiotu przyszed� farborn�� odezwa� si�

w ko�cu niskim, starczym g�osem.�� Tam, w Landinie, jest w�r�d swoich wodzem. Powiedzia�, �e farbornowie stali si� nieliczni i chc� prosi� ludzi o pomoc.

Pomruk wszystkich g��w rod�w i rodzin, siedz�cych ko�em z kolanami pod brod�, w zupe�nym bezruchu. Wysoko ponad kr�giem m��w, wysoko ponad drewnianymi dachami wok� nich, wysoko w ch�odnym, z�ocistym blasku s�o�ca zatoczy� ko�o jaki� �nie�nobia�y ptak, zwiastun Zimy.

��Farborn ten powiedzia�, �e ghalowie ci�gn� na po�udnie nie rodami i plemionami, jak dawniej, ale jedn� wielk� hord� prowadzon� przez jednego wielkiego wodza.

��A sk�d on to wie?�� rykn�� kt�ry� z m��w. Podczas Kamiennego Kr�gu w Tewarze nie przestrzegano zbyt rygorystycznego ceremonia�u; Tewarem nigdy nie rz�dzili szamani, jak to bywa�o u niekt�rych innych plemion.

��Wys�a� zwiad na p�noc!�� odkrzykn�� mu Wold.�� Powiedzia�, �e ghalowie oblegaj� Zimowe Miasta i je zdobywaj�. Dok�adnie to samo m�wi� biegacz o Tloknie. Farborn powiada, �e wojownicy Tewaru powinni po��czy� si� z farbornami oraz wojownikami Pernmeku i Allakskatu, wyruszy� na p�nocn� granic� naszej dziedziny i zepchn�� ghal�w w bok, na szlak przez g�ry. To wszystko powiedzia�, a ja tego wys�ucha�em. Czy wy tak�e tego wys�uchali�cie?

Tym razem pomruk potwierdzenia by� nier�wny, burzliwy i nie zd��y� jeszcze przebrzmie�, gdy jeden z przyw�dc�w klan�w zerwa� si� na r�wne nogi.�� Najstarszy! Z twoich ust zawsze s�yszymy prawd�. Ale kiedy to prawd� m�wi� jaki� farborn? Od kiedy to ludzie s�uchaj� farborn�w? Ja nie s�ysz� niczego, co ten farborn powiedzia�! Nawet gdyby ghalowie mieli zdoby� ich miasto�� no to co? Przecie� tam nie ma ludzi. Niech je sobie zdobywaj� i pl�druj�. Wtedy my b�dziemy mogli przej�� dziedzin� farborn�w.

M�wc� by� Walmek, wysoki, ciemnow�osy m�czyzna, dla kt�rego ka�da okazja by�a dobra, �eby popisa� si� swoim krasom�wstwem. Wold nigdy go nie lubi� i t� niech�� da�o si� s�ysze� w jego odpowiedzi.

��S�ysza�em, co powiedzia� Walmek�� nie pierwszy ju� raz. Czy farbornowie s� lud�mi, czy nie� Kto to mo�e wiedzie�? Mo�e naprawd� spadli z nieba, jak g�osi podanie. A mo�e nie. �aden z nich nie spad� z nieba w tym Roku� Wygl�daj� jak ludzie, walcz� jak ludzie. Ich kobiety s� jak prawdziwe kobiety�� ja wam to m�wi�! Maj� swoj� m�dro��. Lepiej ich wys�ucha�

Na wzmiank� o kobietach farborn�w siedz�cy z powag� w kr�gu m�owie u�miechn�li si� pod nosem, a Wold poniewczasie ugryz� si� w j�zyk. G�upio zrobi� przypominaj�c im w takim momencie o swoich starych zwi�zkach z farbornami. A i nie wypada�o tego robi� W ko�cu by�a jego �on��

Zmieszany, usiad� z powrotem na ziemi, oznajmiaj�c w ten spos�b, �e nie ma ju� nic wi�cej do powiedzenia. Ale kilku innych m�czyzn, na kt�rych wie�ci przyniesione przez biegacza i ostrze�enia Agata zrobi�y spore wra�enie; wda�o si� w dyskusj� z tymi, kt�rzy w nie nie wierzyli i sk�onni byli je zlekcewa�y�. Jeden z syn�w Wolda urodzonych na wiosn�, uwielbiaj�cy zbrojne zaczepki i wypady Umaksuman, wypowiedzia� si� wprost za przyj�ciem propozycji Agata, by wyruszy� na granic� Askatewaru.

��To zwyk�y podst�p! Damy si� wys�a� na p�noc dziedziny i tam zaskoczy� pierwszym �niegom, a tymczasem oni tutaj rozkradn� nam nasze stada, kobiety i zapasy! To nie s� ludzie! Im �le z oczu patrzy!�� perorowa� Walmek. Rzadko trafia� mu si� tak dobry temat do wyg�aszania peror.

��Tylko o to im zawsze chodzi�o�� o nasze kobiety! Nic dziwnego, �e jest ich coraz mniej i powoli wymieraj�; Przecie� rodz� im si� same potworki. Chc� si� dobra� do naszych kobiet, �eby m�c wychowywa� ludzkie dzieci na swoje w�asne!�� Popiera� go z przej�ciem jeden z m�odszych przyw�dc�w rodzin.�� Agh!

Wold zazgrzyta� z�bami, roze�lony tym pomieszaniem z popl�taniem plotek i bzdurnych informacji, ale nie ruszy si� z miejsca, zostawiaj�c usadzenie ciemniaka Umaksuma nowi.

��A je�li farborn m�wi� prawd�?�� zaripostowa� Umaksuman.�� Co b�dzie, je�li ghalowie nadci�gn� tutaj wszyscy razem, jedn�, wielotysi�czn� hord�? Czy jeste�my w stanie ich pokona�?

��Ale mury jeszcze nie uko�czone, bramy nie zamkni�te, zbiory nie zwiezione z p�l�� wtr�ci� jaki� starszy m�czyzna. Raczej w�a�nie to, a nie nieufno�� wobec obcych, stanowi�o sedno sprawy. Je�li sprawni m�czy�ni pomaszeruj� na p�noc, to czy kobiety, dzieci i starcy dadz� rad� doprowadzi� do ko�ca przygotowania Miasta do Zimy przed nastaniem �nie�yc i mrozu? Mo�e tak, a mo�e nie. Podj�cie takiej decyzji na podstawie s�owa farborna by�o mocno ryzykowne.

Sam Wold nie mia� zamiaru jej podejmowa�, wola� zda� si� w tej sprawie na Starszych. Lubi� farborna Agata i nie s�dzi�, by �atwo go by�o wprowadzi� w b��d lub te� by m�g� sam �wiadomie k�ama栗 ale czy to w og�le mo�na by� czego� pewnym? Czasami i cz�owiek cz�owiekowi bywa obcy, a co tu m�wi� o istotach obcych naprawd�. Nigdy nic nie wiadomo. Mo�e to i prawda, �e ghalowie nadci�gaj� jedn� wielk� armi�. Ale Zima nadci�ga na pewno. I kt�ry wr�g gro�niejszy?

Starsi zacz�li sk�ania� si� ku temu, �eby nie podejmowa� �adnych dzia�a�, ale frakcja Umaksumana zdo�a�a odnie�� pewien sukces. Uda�o jej si� przeforsowa� decyzj� o wys�aniu go�c�w do s�siednich Dziedzin, Allakskatu i Pernmeku, z misj� wysondowania opinii ich m��w na temat wsp�lnej obrony. I to by�a jedyna decyzja, jak� podj�to. Szaman pu�ci� wolno wychud�� haynn�, schwytan� na wypadek powzi�cia postanowienia o wojnie�� kt�re wymaga przypiecz�towania rytualnym ukamienowaniem�� i Starsi rozeszli si� do namiot�w.

Wold zasiada� w�a�nie z m�ami swego rodu do miski dobrego, gor�cego bhanu, kiedy na dworze wybuch�o jakie� zamieszanie. Umaksuman wyszed� na zewn�trz, rykn��, �eby si� wszyscy natychmiast rozeszli� i wr�ci� do wielkiego namiotu z farbornem Agatem.

��Witaj, Alterro�� powiedzia� starzec, zerkaj�c z ukosa na swoich dw�ch wnuk�w.�� Czy si�dziesz z nami do jedzenia?

Lubi� szokowa� ludzi; zawsze to robi�. Dlatego w�a�nie za dawnych dni tak cz�sto biega� do farborn�w. A tym gestem uwolni� si� od skrytego poczucia wstydu, jakie go n�ka�o od chwili, gdy w obecno�ci innych m�czyzn wspomnia� o dziewczynie, kt�ra dawno, dawno temu by�a jego �on�.

Agat przyj�� zaproszenie z tym samym spokojem i powag� co zawsze i jad� na tyle d�ugo, by zademonstrowa�, �e wzi�� sobie do serca ten dow�d go�cinno�ci. Odczeka�, a� wszyscy uko�cz� posi�ek, a �ona Ukweta wyjdzie z namiotu z resztkami bhanu, i dopiero wtedy powiedzia�:

��Ja s�ucham, Najstarszy.

��Nie bardzo jest czego�� odpar� Wold z g�o�nym bekni�ciem.�� Wy�lemy biegaczy do Pernmeku i Allakskatu. Ale za wojn� ma�o kto si� opowiada�. Teraz ju� z dnia na dzie� robi si� coraz zimniej. Bezpiecze�stwo nakazuje zamkn�� si� wewn�trz mur�w, pod dachami. My nie, w�drujemy po przedczasie tak jak wy, ale znamy Zwyczaje Ludzi, wiemy, jakie by�y i s�, i ich nie odst�pujemy.

��Macie dobre zwyczaje�� odpar� farborn.�� Nawet tak dobre, �e ghalowie je od was przej�li. W poprzednie Zimy byli�cie silniejsi od nich, bo wszystkie wasze rody wyst�powa�y przeciwko nim wsp�lnie. Ale teraz oni tak�e si�: nauczyli, �e si�a w jedno�ci.

��Je�li te wie�ci s� rzeczywi�cie prawdziwe�� odezwa� si� Ukwet, jeden z wnuk�w Wolda, ale starszy od Umaksumana, jego syna.

Agat popatrzy� na niego bez s�owa. Ukwet natychmiast umkn�� wzrokiem przed tym bezpo�rednim, ciemnym spojrzeniem.

��Je�li to nieprawda, to dlaczego ghalowie tak bardzo si� sp�niaj�?�� spyta� Umaksuman.�� Co ich zatrzymuje? Czy kiedykolwiek do tej pory czekali, a� plony zostan� zwiezione z p�l?

��A kto to mo�e wiedzie�?�� powiedzia� Wold.�� Ostatniego Roku nadci�gn�li na d�ugo przed wzej�ciem Gwiazdy �niegu�� to pami�tam. Ale kt� mo�e pami�ta�, co by�o jeszcze Rok wcze�niej?

��Mo�e poszli szlakiem przez g�ry�� podsun�� drugi wnuk�� i w og�le nie pojawi� si� w Askatewarze.

��Biegacz m�wi�, �e zdobyli Tloknꠗ odparowa� ostro Umaksuman�� a Tlokna le�y na p�noc od Tewaru na szlaku wzd�u� wybrze�a. Dlaczego mu nie wierzymy? Dlaczego oci�gamy si� z dzia�aniem?

��Bo kto walczy Zim�, ten nie do�ywa Wiosny�� warkn�� Wold.

��Ale je�li nadejd��

��Je�li nadejd�, to b�dziemy walczy�.

Zapad�a chwila milczenia. Przynajmniej raz farborn nie patrzy� na �adnego z nich, lecz spu�ci� swe mroczne spojrzenie jak cz�owiek.

��Ludzie powiadaj��� przerwa� cisz� Ukwet z nut� drwiny w g�osie, wietrz�c zwyci�stwo�� �e farbornowie maj� dziwne moce na swe us�ugi. Ja nic o tym nie wiem, urodzi�em si� na terenach letnich i do tego cyklu ksi�yca nigdy nie widzia�em �adnego farborna, nie m�wi�c ju� o siedzeniu z nim przy posi�ku. Ale je�li naprawd� s� czarownikami i maj� tak� w�adz�, to po co im nasza pomoc w walce z ghalami?

��Ja tego nie s�ysza�em!�� zgromi� go Wold, dysz�c ci�ko, czerwony na twarzy. Ukwet ukry� twarz w d�oniach. Rozsierdzony tym zniewa�eniem go�cia, kt�rego podejmowa� w swoim namiocie i w�asnym niezdecydowaniem nie pozwalaj�cym mu opowiedzie� si� po �adnej ze stron, Wold wbi� rozognione, za�zawione oczy w swego wnuka i d�u�sz� chwil� patrzy� mu prosto w zas�oni�t� r�kami twarz.

��Teraz ja m�wiꠗ przerwa� w ko�cu milczenie dono�nym, tubalnym g�osem wolnym na chwil� od chropawo�ci, jakim zmatowi�a go staro��.�� Teraz ja m�wiꠗ s�uchajcie! Szlakiem wzd�u� wybrze�a pobiegn� biegacze i b�d� biegli dot�d, a� napotkaj� ghal�w. A w dwa dni po nich, ale tylko do granicy naszej dziedziny wyprawi� si� wojownicy�� wszyscy m�czy�ni urodzeni mi�dzy �r�dwio�niem a Letnim Od�ogiem. Je�li ghalowie nadci�gn� jedn� hord�, wojownicy zepchn� ich na wsch�d, na szlak przez g�ry. Je�li nie, wr�c� do Tewaru.

Umaksuman roze�mia� si� g�o�no i zawo�a�:�� Tylko ciebie nam s�ucha�, Najstarszy!

Wold burkn�� co� pod nosem, czkn�� i opad� z powrotem na pi�ty.

��Ale wojownicy s�ucha� b�d� ciebie�� odpar� ponuro.�� My mo�emy wys�a� trzystu pi��dziesi�ciu m�czyzn�� powiedzia� spokojnie jak zwykle Agat, kt�ry ju� do�� d�ugo nie zabiera� g�osu.�� Pomaszerujemy star� drog� wzd�u� pla�y i po��czymy si� z wami na granicy Askatewaru.�� Wsta� i wyci�gn�� przed siebie r�k�. Stary w�dz, kt�ry jeszcze nie och�on�� z gniewu, a ju� zaczyna� by� z�y, �e zmuszono go do podj�cia tego zobowi�zania, uda�, �e tego nie widzi. Umaksuman w jednej chwili zerwa� si� z ziemi i przy�o�y� d�o� do d�oni farborna. Stali tak naprzeciw siebie w �wietle ogniska niczym dzie� i noc. Agat ciemny, ocieniony, mroczny�� Umaksuman jasnosk�ry, jasnooki, promienny.

W ten spos�b decyzja zapad�a, a Wold wiedzia�, �e zdo�a j� narzuci� Starszym. Wiedzia� tak�e, �e to ostatnia decyzja, jak� podj�� w swoim �yciu. On, Wold, m�g� ich wys�a� na wojn�, ale to Umaksuman z niej powr�ci jako w�dz wojownik�w, a tym samym najpot�niejszy przyw�dca M��w Askatewaru. Podj�cie przez niego tej decyzji r�wna�o si� abdykacji. Nowym wodzem zostanie m�ody Umaksuman. To on b�dzie zamyka� Kamienny Kr�g, to on poprowadzi polowania Zim�, zwiady Wiosn�, wielkie w�dr�wki d�ugich dni Lata. Jego Rok si� w�a�nie rozpoczyna��

��Id�cie ju��� warkn�� na wszystkich obecnych.�� Zwo�aj na jutro Kamienny Kr�g, Umaksuman. Powiedz szamanowi, �eby wybra� jak�� haynn�, tylko t�ust�, �eby mia�a troch� krwi.�� Do Agata nie mia� ju� ochoty si� odzywa�. Wyszli z namiotu, wszyscy smukli i m�odzi. Zostawili go przykucni�tego na zdr�twia�ym zadku, wpatrzonego w �ar w�gli ogniska, niby w j�dro minionego blasku, bezpowrotnie utracony p�omie� Lata.

Farborn wyszed� z namiotu Umaksumana i przystan�� jeszcze na chwil� porozmawia� z m�odym wodzem. Obaj patrzyli na p�noc, mru��c oczy przed porywistym wiatrem. Agat przesuwa� wyci�gni�t� r�k�, jakby m�wi� o g�rach. Podmuch wiatru doni�s� s�owo czy dwa do miejsca, z kt�rego Rolery ich obserwowa�a, na �cie�k� prowadz�c� do bramy Miasta. Kiedy us�ysza�a g�os Agata, w ca�ym ciele poczu�a delikatne mrowienie, nag�y przyp�yw mrocznego strachu w �y�ach, przywodz�cy wspomnienie tamtego g�osu, kt�ry przem�wi� wewn�trz jej my�li, wewn�trz jej cia�a, wo�aj�c j� do siebie.

Zaraz potem, niby zniekszta�conym echem, powr�ci� do niej z pami�ci ostry rozkaz, niedwuznaczny jak policzek, kiedy na �cie�ce w lesie naskoczy� na ni�, �eby sobie posz�a i zostawi�a go w spokoju.

Ni st�d, ni zow�d postawi�a na ziemi koszyki, kt�re nios�a. Przeprowadzali si� w�a�nie z czerwonych namiot�w jej koczowniczego dzieci�stwa do mrowiska spiczastych dach�w, podziemnych sal, tuneli i uliczek Zimowego Miasta i wszystkie jej kuzynki, ciotki i siostrzenice krz�ta�y si� jak w ukropie, przekrzykuj�c si� nawzajem i biegaj�c w t� i z powrotem od namiot�w do bram Miasta z futrzanymi derkami, pud�ami, sakwami, koszykami i garnkami. Postawi�a swoje kosze tam, gdzie sta�a, tu� obok �cie�ki, i ruszy�a pewnym krokiem w kierunku lasu.

��Rolery! Ro-o-olery!�� rozleg�o si� za ni� jazgotliwe nawo�ywanie, to samo, kt�re �ciga�o j� zawsze i wsz�dzie, oskar�ycielskie, ponaglaj�ce, zrz�dne. Nawet si� nie obejrza�a. Kiedy znalaz�a si� ju� dobrze w g��bi lasu, pu�ci�a si� biegiem. Zwolni�a dopiero wtedy, gdy wszystkie inne d�wi�ki zag�uszy�a szumliwa, j�kliwa cisza powyginanych wiatrem drzew i nic nie przypomina�o o istnieniu obozu jej plemienia poza nik�ym, gorzkawym zapachem dymu z palonych drew.

Tu i tam tarasowa�y teraz �cie�k� wielkie pnie powalonych drzew. Szarpa�y j� sztywnymi, zeschni�tymi ga��ziami za kaptur i rozdziera�y ubranie, gdy mozolnie drapa�a si� przez nie g�r� lub przepe�za�a pod nimi do�em. W tak� wichur� las nie by� bezpiecznym miejscem; teraz te� gdzie� dalej na wzg�rzach rozleg� si� st�umiony �oskot drzewa padaj�cego pod naporem wiatru. Ale Rolery nic to nie obchodzi�o. Chcia�a tylko jak najszybciej znale�� si� z powrotem na tych szarych piaskach, stan�� w bezruchu, absolutnym bezruchu, i patrze�, jak spada na ni� trzydziestostopowa �ciana spienionej wody� I tak nagle jak przedtem zacz�a i��, tak teraz nagle zatrzyma�a si� i stan�a po�rodku �cie�ki w zapadaj�cym zmroku.

Wiatr d��, cich� i d�� od nowa. Sk��bione, sine chmury sun�y nisko ponad paj�czyn� bezlistnych ga��zi. W miejscu, gdzie sta�a, by�o ju� niemal zupe�nie ciemno. W jednej chwili opu�ci�a j� ca�a z�o�� i zapomniawszy o swym postanowieniu, zastyg�a sparali�owana strachem, kul�c si� przed wiatrem. Co� bia�ego mign�o ledwie kilka krok�w przed ni�. Krzykn�a przera�ona, ale nie ruszy�a si� z miejsca. Jeszcze raz to samo migni�cie, po czym na u�amanej ga��zi nad jej g�ow� znieruchomia�a jaka� bia�a plama�� wielkie zwierz� czy ptak, skrzydlate, idealnie bia�e, bia�e z wierzchu i od spodu, z kr�tkim, ostrym, k�api�cym dziobem zamiast pyska i wy�upiastymi, srebrzystymi �lepiami. Trzymaj�c si� ga��zi czterema nagimi szponami, stw�r wpatrywa� si� w Rolery, a ona w niego. �adne si� nie poruszy�o. Srebrzyste �lepia nawet nie mrugn�y. Nagle stw�r rozpostar� wielkie bia�e skrzyd�a, szerzej ni� na wysoko�� cz�owieka, i zacz�� t�uc nimi o ga��zie, �ami�c je z suchym trzaskiem. �opota� bia�ymi skrzyd�ami, wydaj�c z siebie przeci�g�y krzyk, po czym jak podmuch wiatru wzbi� si� oci�ale w powietrze i odfrun�� rozp�ywaj�c si� mi�dzy dachem ga��zi a sun�cymi nisko chmurami.

��Zwiastun �niegu�� rozleg� si� na �cie�ce kilka jard�w za ni� g�os Agata.�� Podobno sprowadza �nie�yce. Ogromny srebrzysty stw�r �miertelnie j� przerazi�. Nag�y przyp�yw �ez, towarzysz�cy u ludzi wszystkim silnym emocjom, na moment j� o�lepi�. Mia�a zamiar wydrwi� go, wyszydzi�, widzia�a niech�� kryj�c� si� pod t� jego pe�n� arogancji swobod�, kiedy ludzie w Tewarze traktowali go z g�ry, tak jak powinni, jako istot� gorszego rodzaju. Ale ten bia�y stw�r, zwiastun �niegu, tak j� wystraszy�, �e straci�a panowanie nad sob� i patrz�c mu prosto w oczy, tak jak przedtem wpatrywa�a si� w srebrzyste �lepia, zawo�a�a:

��Nienawidz� ci�, ty nie jeste� cz�owiekiem! Nienawidz� ci�!

Wtedy �zy przesta�y jej p�yn��, odwr�ci�a wzrok i przez d�ug� chwil� stali oboje w milczeniu.

��Rolery�� us�ysza�a mi�kki g�os�� sp�jrz na mnie. Nie spojrza�a. Podszed� do niej, a ona szarpn�a si� do ty�u i z wykrzywion� twarz� krzykn�a przera�liwie jak zwiastun �niegu:

��Nie dotykaj mnie!

��Opanuj siꠗ powiedzia�.�� Masz, we� mnie za r�k�, no, bierz!�� Chwyci� j�, gdy pr�bowa�a mu si� wyrwa�, i przytrzyma� za oba nadgarstki. Zn�w zastygli w bezruchu.

��Pu�� mnie�� powiedzia�a w ko�cu normalnym g�osem. Pu�ci� j� natychmiast.

Wzi�a g��boki oddech.

��M�wi�e� do mnie�� s�ysza�am ci� wewn�trz siebie. Tam, na piaskach. Czy umia�by� to zrobi� jeszcze raz? Popatrzy� na ni� uwa�nie i spokojnie.

��Tak�� skin�� g�ow�.�� Ale obieca�em ci wtedy, �e ju� nigdy tego nie zrobi�.

��Wci�� to s�ysz�. Czuj� tw�j g�os.�� Przycisn�a r�ce do uszu.

��Wiem� i jest mi przykro. Kiedy ci� zawo�a�em, nie. wiedzia�em, �e jeste� wifem, �e przysz�a� z Tewaru. To: sprzeczne z Prawem. A poza tym w og�le nie powinno mi si�. by�o uda�

��Co to jest wif?

��Tak w�a�nie was nazywamy.

��A jak nazywacie siebie?

��Lud�mi.

Rozejrza�a si� doko�a, powiod�a spojrzeniem po mroczniej�cym, j�cz�cym lesie, szarych kolumnadach drzew, dachu k��bi�cych si� chmur. Ten szary, pe�en ruchu �wiat by� bardzo dziwny, ale nie czu�a ju� strachu. Jego dotyk,: fizyczny dotyk jego d�oni, usun�� w cie� natarczywe i nieuchwytne wra�enie jego obecno�ci i tchn�� w ni� spok�j, kt�ry w miar� tego, jak rozmawiali, coraz bardziej si� pog��bia�. Poj�a teraz, �e przez ostatni dzie� i noc chodzi�a jak na wp� ob��kana.

��Czy wy wszyscy potraficie to robi� tak m�wi�?

��Niekt�rzy. To umiej�tno��, kt�rej mo�na si� nauczy�. Tylko trzeba du�o �wiczy�. Chod� tutaj, usi�d� na chwil�. Ledwie stoisz na nogach.�� M�wi� szorstko jak zwykle, ale w jego g�osie pojawi�a si� teraz jaka� nowa nuta, cie� czego� zupe�nie innego. Jakby natarczywo��, z jak� wo�a� j� tam, na piaskach, przeobrazi�a si� w t�umione z ca�ych si� b�aganie, niesko�czenie delikatne wyci�gni�cie r�ki.

Usiedli na pniu przewr�conej basuki kilka jard�w w bok od �cie�ki. Obserwuj�c, jak si� porusza i siedzi, Rolery uzmys�owi�a sobie, �e robi to zupe�nie inaczej ni� m�czy�ni jej rasy; kszta�t jego sylwetki, suma gest�w by�y zupe�nie obce. Najsilniej uderzy�y j� splecione mi�dzy kolanami, ciemnosk�re d�onie.

��Wy tak�e mogliby�cie si� nauczy� rozmawia� w my�lach, gdyby�cie chcieli�� ci�gn��.�� Tylko �e nigdy nie chcieli�cie. Nazywacie to chyba czarami� Nasze ksi�gi: powiadaj�, �e my sami nauczyli�my si� tego dawno, dawno temu od pewnej rasy zamieszkuj�cej inny �wiat zwany Rokananem. To w r�wnej mierze umiej�tno�� co dar.

��A czy gdyby� chcia�, m�g�by� s�ucha� moich my�li?�� To zabronione�� odpar� z tak� stanowczo�ci�, �e zupe�nie wyzby�a si� obaw, kt�re nagle j� ogarn�y.

��Naucz mnie tego�� poprosi�a natarczywie jak ma�e dziecko.

��To by ci zaj�o ca�� Zim�.�� A tobie zaj�o ca�� Jesie�?

��I jeszcze troch� Lata�� odpar� z lekkim u�miechem.

��Co to znaczy wif?

��To s�owo z naszego dawnego j�zyka. Znaczy: wysoko inteligentna forma �ycia.

��Gdzie jest ten inny �wiat?

��Och, jest ich bardzo wiele. Tam. Poza s�o�cem i ksi�ycem.

��To znaczy, �e jednak naprawd� spadli�cie z nieba? Po co? Jak si� dostali�cie stamt�d, zza s�o�ca, tu, na to wybrze�e?

��Powiem ci, je�li chcesz wiedzie�, Rolery, ale to nie jest ba��. Wielu rzeczy sami nie rozumiemy, ale to, co o swojej historii wiemy, jest prawd�.

��Ja ciebie s�ucham�� wyszepta�a zwyczajow� formu��, wyra�nie pod wra�eniem jego s��w, ale niezupe�nie pokornie.

��Tam, mi�dzy gwiazdami, by�o wiele �wiat�w i zamieszkiwa�o je wiele rodzaj�w ludzi. Zbudowali statki, kt�re potrafi�y �eglowa� przez ciemno�� mi�dzy �wiatami i nieustannie podr�owali, by handlowa� i poznawa� dalsze �wiaty. Zawi�zali przymierze zwane Lig�, tak jak wasze rody zawi�zuj� przymierze; aby utworzy� Dziedzin�. Ale Liga Wszystkich �wiat�w mia�a wroga. Wroga pochodz�cego z bardzo daleka. Nie wiemy z jak daleka. Nasze ksi�gi zosta�y napisane dla ludzi, kt�rzy wiedzieli znacznie wi�cej ni� my�

Ci�gle u�ywa� s��w, kt�re brzmia�y jak s�owa, ale zupe�nie nic nie znaczy�y; Rolery zastanawia�a si�, co to znaczy �statek�, co to znaczy �ksi�ga�. Ale powa�ny, pe�en b�l ton, jakim snu� swoj� opowie��, wywiera� na niej ogromne wra�enie. S�ucha�a go jak urzeczona.

��Liga d�ugo przygotowywa�a si� do walki z wrogiem. Silniejsze �wiaty pomaga�y s�abszym uzbroi� si� i przygotowa� do wojny. Troch� na podobie�stwo tego, jak my tutaj staramy si� przygotowa� na nadej�cie ghal�w. Wiemy, �e s�uchanie my�li by�o jedn� z umiej�tno�ci, jakich w�wczas uczono, a ksi�gi powiadaj�, �e istnia�y tak�e bronie ogniste, kt�rymi mo�na pali� ca�e planety, rozsadza� gwiazdy� W tym w�a�nie czasie przybyli�my ze swego rodzinnego �wiata tutaj. Nie by�o nas wielu. Przybyli�my zawrze� z wami przyja�� i dowiedzie� si�, czy chcecie przyst�pi� do Ligi, do walki ze wsp�lnym wrogiem. Ale wr�g nagle zaatakowa�. Statek, kt�ry nas przywi�z�, wr�ci� tam, sk�d przylecia�, by wzi�� udzia� w walkach, a wraz z nim odlecia�a cz�� cz�onk�w wyprawy i� maszyna do rozmawiania na odleg�o��, za pomoc� kt�rej mo�na si� by�o porozumiewa� mi�dzy �wiatami. Ale reszta ekspedycji pozosta�a tutaj, albo te� po to, by pom�c temu �wiatu, gdyby wr�g was napad�, albo te� dlatego, �e po prostu nie mogli wr�ci栗 nie wiemy. Archiwa powiadaj� tylko, �e statek odlecia�. W��cznia: z bia�ego metalu, d�u�sza ni� ca�e miasto, wznosz�ca si� na pi�ropuszach ognia. Zachowa�y si� rysunki. Moim zdaniem; spodziewano si� jego rych�ego powrotu� To by�o dziesi�� Lat temu�

��A co z wojn� z tamtym wrogiem?

��Nie wiemy. Nie wiemy absolutnie nic, co wydarzy�o si� od dnia odlotu statku. Jedni z nas uwa�aj�, �e wojna musia�a zosta� przegrana, inni, �e wygrana, ale ledwie, ledwie, i �e w czasie jej trwania zapomniano o garstce ludzi pozostawionych tu, na tym �wiecie. Kto to jednak mo�e wiedzie�? Je�li przetrwamy, pewnego dnia dowiemy si� jak by�o; je�li nikt po nas nie przyb�dzie, sami zbudujemy statek i polecimy sprawdzi慠� W jego g�osie d�wi�cza�a i t�sknota, i gorzka ironia. Rolery czu�a zawr�t g�owy od tych niezmierzonych , przepa�ci czasu i przestrzeni, rzeczy zupe�nie niepoj�tych.

��Ci�ko �y� z czym� takim�� powiedzia�a w ko�cu. Agat roze�mia� si� jakby zaskoczony.

��Nie, to nam daje poczucie dumy�� powiedzia�.�� Ci�ko jest prze�y� na �wiecie, do kt�rego nie jest si� stworzonym. Jeszcze pi�� Lat temu byli�my pot�nym ludem. Sp�jrz na nas dzi�.

��Powiadaj�, �e farbornowie nigdy nie choruj�. Czy to prawda?

��Tak. Nie zapadamy na wasze choroby i nie przywie�li�my ze sob� �adnych w�asnych. Ale kiedy si� skaleczymy, krwawimy zupe�nie tak samo jak wy� I wyobra� sobie, �e starzejemy si� i umieramy� Jak ludzie.

��To przecie� jasne�� odpar�a z niesmakiem.

��Problem w tym, �e u nas rodzi si� za ma�o dzieci�� powiedzia�, daj�c spok�j poprzedniemu sarkazmowi.�� Jest wiele poronie�, wiele dzieci rodzi si� martwych,�� a tylko nieliczne udaje si� donosi�.

��S�ysza�am o tym. I troch� my�la�am. U was wszystko jest takie dziwne. P�odzicie dzieci o ka�dej porze Roku, nawet w czasie Zimowego Od�ogu. Dlaczego?

��Nic na to nie mo�emy poradzi栗 roze�mia� si� i spojrza� na ni� z ukosa, ale dziewczyna m�wi�a najzupe�niej powa�nie.�� Tacy ju� jeste�my.

��Ja te� urodzi�am si� nie w porꠗ powiedzia�a cicho.�� W czasie Letniego Od�ogu. To si� czasami u nas zdarza, ale bardzo rzadko. I widzisz�� kiedy Zima si� sko�czy, b�d� za stara, �eby urodzi� wiosenne dziecko. Nigdy nie b�d� mia�a syna. Pewnego dnia jaki� staruch we�mie mnie za pi�t� �on�, ale nasta�a ju� pora Zimowego Od�ogu, a na Wiosn� b�d� ju� za stara� Wi�c umr� bezdzietna. Dla kobiety lepiej si� w og�le nie urodzi�, ni� urodzi� si� nie w por� tak jak ja� Powiedz mi jeszcze: czy to prawda, �e farbornowie maj� tylko po jednej �onie?

Skin�� g�ow�. Ten gest musia� najwyra�niej oznacza� to samo co jej wzruszenie ramionami.

��No to nic dziwnego, �e wymieracie!

U�miechn�� si� rozbawiony, ale Rolery obstawa�a przy swoim.�� Du�o �on to du�o syn�w. Gdyby� by� jednym z nas, mia�by� ju� pi�cioro czy dziesi�cioro dzieci! A ty ile masz?

���adnego, nie jestem �onaty.

��A czy nigdy nie pok�ada�e� si� z kobiet�?

��No, owszem�� mrukn��, po czym odzyskuj�c pewno�� siebie doda�:�� Oczywi�cie �e tak! Ale u nas kiedy kto� chce mie� dzieci, to si� �eni.

��Gdyby� by� jednym z nas�

��Ale nie jestem�� wszed� jej w s�owo.

Zapad�o d�u�sze milczenie. Przerwa� je w ko�cu, tym razem znacznie �agodniejszym tonem:

��Rzecz nie w zwyczajach i ilo�ciach. Nie wiemy dok�adnie, o co chodzi, ale problem tkwi w nasieniu. Niekt�rzy lekarze przypisuj� to temu, �e tutejsze s�o�ce r�ni si� od tego, pod kt�rym narodzi�a si� nasza rasa, i oddzia�uje na nas w jaki� spos�b, zmieniaj�c powoli nasze nasienie. I ta zmiana zabija.

Zn�w zapad�a d�u�sza chwila milczenia.�� A jaki by� ten inny �wiat�� wasz dom?

��Mamy pie�ni, kt�re m�wi�, jaki on by��� odpar�, ale kiedy zapyta�a go nie�mia�o, co to za pie�ni, nie odpowiedzia�.

W domu �wiat le�a� znacznie bli�ej s�o�ca�� podj�� po chwili�� i ca�y rok by� tam kr�tszy ni� jeden cykl ksi�yca tutaj. Tak powiadaj� ksi�gi. Mo�esz to sobie wyobrazi�? Ca�a zima trwa�aby tylko dziewi��dziesi�t dni�

Na t� my�l oboje si� roze�mieli.

��Cz�owiek by nie zd��y� dobrze rozpali� ognia�� zawo�a�a rozbawiona.

W szar�wk� zmierzchu zasnuwaj�cego las zaczyna�a si� s�czy� prawdziwa noc. Ko�ce �cie�ki rozp�ywa�y si� w ciemno�ci, znikaj�c w czarnych szczelinach mi�dzy drzewami: po lewej w kierunku jej miasta, po prawej w kierunku jego. Tu, po�rodku, by� tylko wiatr, mrok, poczucie osamotnienia. Noc nadci�ga�a coraz szybciej. Noc, Zima i wojna, czas umierania.

��Boj� si� Zimy�� powiedzia�a cichutko.

��Wszyscy si� jej boimy�� odpar�.�� Jaka ona b�dzie? Znamy przecie� tylko s�o�ce Lata�

Nikomu z jej wsp�plemie�c�w nigdy nie uda�o si� prze�ama� jej zamkni�cia w sobie, zamkni�cia nie znaj�cego strachu ani troski o innych. Z braku r�wie�nik�w, a tak�e z w�asnego wyboru, zawsze trzyma�a si� sama, chadza�a w�asnymi drogami, nie przywi�za�a si� w�a�ciwie do nikogo. I oto teraz, kiedy z dnia na dzie� �wiat robi� si� coraz bardziej szary, kiedy nic nie nios�o �adnej obietnicy poza obietnic� �mierci, spotka�a jego, ciemn� figurk� na wie�y-skale g�ruj�cej ponad morzem i us�ysza�a g�os przemawiaj�cy do niej pulsem krwi t�tni�cej w jej w�asnych �y�ach.

��Dlaczego nigdy na mnie nie spojrzysz?�� spyta�.

��Je�li b�dziesz chcia�, to spojrzꠗ powiedzia�a cicho, ale nie podnios�a oczu, cho� czu�a na sobie jego dziwny, mroczny wzrok. W ko�cu wyci�gn�a r�k�, a on uj�� jej d�o�.

��Masz takie z�ociste oczy�� powiedzia�.�� Chcia�bym� chcia�bym� Ale gdyby oni si� dowiedzieli, �e jeste�my tu razem�

��Twoi?

��Twoi. Moich to nic nie obchodzi.

��A moi nie musz� si� o tym dowiedzie�.�� Oboje m�wili niemal szeptem, ale szybko, natarczywie, bez chwili przerwy.

��Rolery, za dwa dni wyruszam na p�noc.�� Wiem.

��Jak wr�c�

��A jak nie wr�cisz!�� krzykn�a w przyp�ywie panicznego strachu, jaki ogarn�� j� nagle na my�l o ko�cu Jesieni, mrozie i �mierci.

Przytuli� j� do siebie, t�umacz�c �agodnie, �e wr�ci. Kiedy to m�wi�, czu�a, jak im obojgu bij� serca.

��Chc� zosta� z tob��� powiedzia�a w tej samej chwili, w kt�rej on powiedzia�:�� Chc� zosta� z tob�.

Zrobi�o si� ju� ciemno. Wstali i ruszyli powoli w szaraw� noc. Sz�a z nim, w stron� jego miasta.

��Dok�d mo�emy p�j��?�� spyta� z zaprawionym gorycz� �miechem.�� Nie ma to jak kocha� si� Latem� Tam, na wzg�rzach jest sza�asik my�liwski� W Tewarze b�d� ci� szukali.

��Nie�� szepn�a�� nikt nigdy mnie nie szuka.

Zwiadowcy pobiegli na p�noc: jutro M�owie Askatewaru wymaszeruj� w �lad za nimi szerokim, ledwie przetartym szlakiem, wiod�cym przez �rodek ich Dziedziny, gdy tymczasem mniejsza grupka z Landinu wyruszy star� drog� wzd�u� wybrze�a. Umaksuman przychyla� si� do pogl�du Agata, �e a� do przededniu walki lepiej trzyma� obie armie osobno. Jednoczy� je tylko autorytet Wolda. Wielu wojownik�w Umaksumana, cho� zaprawionych w licznych potyczkach i podjazdach w okresie poprzedzaj�cym zimowy rozejm, niech�tnie wyrusza�o teraz na wypraw� w porze, gdy nie prowadzi si� wojen; a poka�na frakcja, do kt�rej nale�eli nawet cz�onkowie jego w�asnego rodu, z tak wielk� niech�ci� odnosi�a si� do przymierza z farbornami, �e gotowi byli miesza� gdzie i jak si� da. Ukwet i jego poplecznicy zapowiadali wr�cz, �e kiedy sko�cz� z ghalami, zabior� si� do mag�w. Agat zlekcewa�y� te pogr�ki, przewiduj�c, �e zwyci�stwo z�agodzi ich uprzedzenia, a kl�ska po�o�y im kres; ale Umaksumana, kt�ry nie wybiega� my�lami tak daleko w prz�d, mocno to niepokoi�o.

��Nasi zwiadowcy ca�y czas b�d� was mieli na oku. W ko�cu wcale nie jest powiedziane, �e ghalowie b�d� na nas czeka� na granicy.

��D�uga Dolina pod Bia�� Turni� by�aby wymarzonym miejscem na bitwꠗ powiedzia� Umaksuman, b�yskaj�c z�bami w u�miechu.�� Powodzenia, Alterro!

��Powodzenia, Umaksumanie.�� Rozstali si� jak przyjaciele u st�p spojonej glin� kamiennej bramy Zimowego Miasta. Kiedy Agat odwraca� si�, �eby odej��, nad �ukiem bramy zamigota�o co� na tle pochmurnego popo�udniowego nieba, zadr�a�o niepewnie w podmuchu wiatru. Zaskoczony podni�s� wzrok, po czym odwr�ci� si� z powrotem do Umaksumana.�� Popatrz!

Tewarczyk wyszed� spomi�dzy mur�w i przystan�� na chwil� obok niego, �eby po raz pierwszy w �yciu zobaczy� to, co zna� tylko z opowie�ci starc�w. Agat wyci�gn�� r�k� d�oni� zwr�con� ku g�rze. Wiruj�ca bia�a plamka osiad�a na jego palcach i znikn�a. Szeroka dolina r�ysk i spasionych pastwisk, prze��cz z ciemnym j�zykiem las�w i wszystkie wzg�rza ci�gn�ce si� dalej na zach�d i po�udnie zdawa�y si� leciutko dr�e�, wycofywa� za rzadk� przes�on� p�atk�w pr�sz�cych z niskich chmur, kr�c�cych si� wok� siebie i opadaj�cych uko�nie, cho� wiatr wyra�nie przycich�.

Spomi�dzy spiczastych, drewnianych dach�w za ich plecami dobieg�y piski podnieconych dzieci.

���nieg jest mniejszy ni� my�la�em�� powiedzia� w ko�cu Umaksuman, jakby w rozmarzeniu.

��Ja my�la�em, �e b�dzie zimniej. A tymczasem jest chyba nawet cieplej ni� przedtem��� Agat si�� wyrwa� si� spod gro�nego, urzekaj�cego czaru, jaki rzuca�y na niego wiruj�ce drobiny bieli.�� Do zobaczenia na p�nocy�� powiedzia� i otulaj�c si� szczelnie futrzanym ko�nierzem przed dziwnym, przenikliwym dotykiem male�kich p�atk�w, ruszy� �cie�k� do Landinu.

P� kiloma w g��bi lasu ujrza� s�abo oznakowan� �cie�k� prowadz�c� do sza�asu my�liwskiego i mijaj�c j� poczu� si� tak, jakby w �y�ach zat�tni�o mu p�ynne �wiat�o.�� Spok�j, przesta� si� wyg�upia栗 skarci� si� g�o�no, zirytowany tym nawrotem utraty panowania nad sob�. W ci�gu tych kilku chwil, kt�re m�g� tego dnia po�wi�ci� na rozmy�lania, wszystko sobie jasno wyt�umaczy�. Wczoraj�� to wczoraj.

W porz�dku, zasz�o co zasz�o, i tyle. I na tym koniec. Abstrahuj�c od faktu, �e ona by�a wifem, a on cz�owiekiem, i tak nie mia�o to �adnej przysz�o�ci, by�o bezsensowne z wielu innych powod�w. Od pierwszej chwili kiedy ujrza� jej twarz, tam, na stopniach wykutych w czarnej skale, nad falami przyp�ywu, my�la� o niej bezustannie, ze wszystkich si� pragn�� j� znowu ujrze�, jak jaki� wyrostek usychaj�cy z t�sknoty za sw� pierwsz� w �yciu dziewczyn�; a je�li czego� nienawidzi�, to w�a�nie og�upienia, uporczywego og�upienia, w jakie wp�dza cz�owieka nieopanowana nami�tno��. Ot�pienia, kt�re dla ulotnego zaspokojenia ��dz ka�e podejmowa� szale�cze ryzyko, zaprzepaszcza� naprawd� wa�ne sprawy, kt�re odbiera cz�owiekowi zdolno�� panowania nad swymi czynami. Tote� w�a�nie po to, �eby to panowanie zachowa�, poszed� z ni� wczoraj; to by�o jedyne sensowne wyj�cie�� mie� ten napad ju� za sob�. Id�c teraz spiesznie w ta�cz�cym wok� rzadkim �niegu, jeszcze raz powt�rzy� sobie ca�y ten wyw�d. Wieczorem zn�w si� z ni� spotka, z tego samego powodu. Na my�l o tym przez ca�e cia�o przep�yn�a mu fala ciep�ego blasku i rozpieraj�cej do b�lu rado�ci, ale Agat j� zignorowa�. Jutro wyrusza na p�noc i je�li wr�ci, b�dzie do�� czasu, by wyja�ni� dziewczynie, �e trzeba sko�czy� z tymi nocami, z tym wylegiwaniem si� obok siebie na futrzanej szubie w sza�asie w samym sercu lasu, pod wygwie�d�onym niebem� a wko�o tylko ch��d i przeogromna cisza� Nie, nie�� do�� tego! Pe�nia szcz�cia, jakie mu da�a, zala�a go niczym wezbrane fale przyp�ywu, topi�c w swym nurcie wszelkie my�li. Szed� szybko wyci�gni�tym krokiem w zasnuwaj�cym las zmroku i nie zdaj�c sobie z tego sprawy, zacz�� nuci� pod nosem jak�� pie��, pradawn� pie�� mi�osn� swojej skazanej na �ycie na obczy�nie rasy.

�nieg tylko z rzadka przedostawa� si� przez dach ga��zi. Kiedy zbli�a� si� do rozwidlenia �cie�ki, przysz�o mu do g�owy, �e bardzo wcze�nie zacz�o si� �ciemnia�; by�a to ostatnia rzecz, jak� zd��y� pomy�le�, bo w tej samej chwili co� chwyci�o go w p� kroku za kostk� i run�� przed siebie jak d�ugi. Wyl�dowa� na r�kach i w�a�nie zaczyna� si� podnosi�, kiedy cie� po jego lewej stronie przeistoczy� si� w m�czyzn�, srebrzystobia�ego w panuj�cym mroku, kt�ry jednym ciosem obali� go znowu na ziemi�. Oszo�omiony dzwonieniem w uszach, zacz�� si� szamota�, �eby zrzuci� z siebie co�, co go przytrzymywa�o i jeszcze raz spr�bowa� wsta�. By� tak zdezorientowany, �e zupe�nie nie m�g� poj��, co si� dzieje. Mia� niejasne wra�enie, �e ju� si� to kiedy� zdarzy�o, a jednocze�nie, �e to, co si� dzieje, nie dzieje si� naprawd�. Zjawi�o si� jeszcze kilku srebrzystobia�ych m�czyzn z pasami na r�kach i nogach, chwycili go, przytrzymali za ramiona, wtedy podszed� do niego jeszcze jeden i uderzy� go czym� w twarz. Ciemno�� przeszy�a b�yskawica b�lu i w�ciek�o�ci. Oszala�ym i zwinnym skr�tem ca�ego cia�a wyrwa� si� srebrzystym postaciom, trafiaj�c jedn� z nich pi�ci� w szcz�k� i odrzucaj�c j� do ty�u w ciemno��, lecz napastnik�w wci�� przybywa�o. Nie by� w stanie wyswobodzi� si� po raz drugi. Zasypali go gradem cios�w, a kiedy os�oni� twarz r�kami i wtuli� j� w b�oto �cie�ki, zacz�li go kopa� po bokach. Le�a� wci�ni�ty w b�ogos�awione b�oto, pr�buj�c si� w nim ukry�, zakopa�; wtedy us�ysza� nad sob� przedziwne dyszenie; a poprzez ten d�wi�k dobieg� go g�os Umaksumana. A wi�c i on� Ale nic go to ju� nie obchodzi�o, byle tylko wreszcie odeszli, zostawili go w spokoju. Tak wcze�nie zacz�o si� �ciemnia�.

Ze wszystkich stron otacza�a go ciemno��, smolista ciemno��. Resztk� si� zacz�� pe�zn�� przed siebie na czworakach. Chcia� si� dosta� do domu, do swoich, oni mogli mu pom�c. By�o tak ciemno, �e nie widzia� w�asnych r�k. Niewidzialny w tej idealnej czerni �nieg sypa� bezg�o�nie na b�oto wok� niego i kupki zeschni�tych li�ci. By�o mu bardzo zimno. Pr�bowa� wsta�, nie m�g� si� zorientowa� gdzie wsch�d, a gdzie zach�d, lecz pokonany b�lem wtuli� g�ow� w ramiona.

�Przyjd�cie po mnie!��� zawo�a� w mowie my�li Alterran, ale wo�anie tak daleko w ciemno�� przekracza�o jego si�y �atwiej by�o po prostu le�e� bez ruchu. Naj�atwiej.

W wysokim kamiennym domu w Landinie, Alla Pasfal poderwa�a nagle g�ow� znad ksi��ki, kt�r� czyta�a przy kominku. Odnios�a wyra�ne wra�enie, �e Jacob Agat do niej przemawia, lecz nie odebra�a �adnej wiadomo�ci. Dziwne. Mowa my�li nios�a ze sob� a� nazbyt wiele dziwnych efekt�w ubocznych, nieprzewidzianych nast�pstw, niewyt�umaczalnych skutk�w; tu, w Landinie, wiele os�b w og�le jej nie opanowa�o, a ci, kt�rzy umieli si� ni� pos�ugiwa�, robili to tylko sporadycznie. Na p�nocy, w kolonii Atlantika, sk�d przyby�a z reszt� pozosta�ych przy �yciu uchod�c�w, przemawiano do siebie znacznie cz�ciej. Pami�ta�a, jak w czasie straszliwej Zimy jej dzieci�stwa bez przerwy porozumiewa�a si� z innymi w ten w�a�nie spos�b. A kiedy jej rodzice umarli z g�odu, jeszcze przez ca�y cykl ksi�yca po ich �mierci, wci�� i wci�� od nowa czu�a, �e do niej przemawiaj�, czu�a w my�lach ich obecno��; ale tylko tyle�� nie by�o �adnej wiadomo�ci, �adnych s��w, tylko milczenie.

�Jacob!��� zawo�a�a go w my�lach, przeci�gle i z ca�ych si�, ale odpowiedzi nie by�o.

W tym samym czasie w arsenale, podczas kolejnego przegl�du wyposa�enia ekspedycji, Huru Pilotson da� nagle upust niejasnemu z�emu przeczuciu, kt�re n�ka�o go ca�y dzie� i wybuchn��:

��Co ten Agat sobie wyobra�a? Co on wyprawia?!

��Rzeczywi�cie mocno si� sp�nia�� potwierdzi� ch�opak ze zbrojowni.�� Zn�w poszed� do Tewaru?

��Cementowa� przyja�� z bladymi mordami�� odpar� Pilotson z nieweso�ym �miechem, po czym zn�w si� nachmurzy�.�� No dobra, chod�, sprawdzimy futrzane p�aszcze.

Tymczasem, w pokoju wy�o�onym drewnem jak bladokremowym at�asem, Seiko Esmit wybuch�a niepohamowanym, cichym szlochem i za�amuj�c r�ce, z ca�ych si� zmaga�a si� ze sob�, �eby nie nadawa�, �eby nie przem�wi� do niego, �eby nawet najcichszym szeptem nie zawo�a�: �Jacob!�

W tym samym czasie Rolery by�a w my�liwskim sza�asie.

Jej my�li zasnu�a na chwil� zupe�na ciemno��. Po prostu przykucn�a w bezruchu tam, gdzie by�a.

Do tej pory s�dzi�a, �e w ca�ym zamieszaniu z przeprowadzk� z namiot�w do mrowiska rodowych domostw miasta nikt nie spostrzeg� jej wczorajszego bardzo p�nego powrotu do domu. Ale dzi� to zupe�nie inna sprawa. Zn�w zaprowadzono porz�dek i jej znikni�cie musia�o zosta� zauwa�one. Wysz�a zatem do lasu jeszcze dobrze za widna, tak jak to cz�sto robi�a, maj�c nadziej�, �e nikt nie zwr�ci na to szczeg�lnej uwagi. Klucz�c szerokim ko�em, dotar�a do my�liwskiego sza�asu, zwin�a si� w k��bek w swoich futrach i czeka�a a� zapadnie ciemno�� i on wreszcie nadejdzie. Zacz�� sypa� �nieg; od przygl�dania si� wiruj�cym p�atkom ogarn�a j� senno��. Przygl�da�a im si� i zastanawia�a sennie, co b�dzie jutro. Bo on pomaszeruje na p�noc. A wszyscy w ca�ym rodzie dowiedz� si�, �e ca�� noc sp�dzi�a poza domem. Ale to dopiero jutro. Samo si� jako� u�o�y. Teraz by�o dzi�, a dzi� wieczorem� Zapad�a w lekki sen, z kt�rego raptem co� j� wyrwa�o; z zupe�n� pustk� w g�owie, ciemn� pustk�, przykucn�a na chwil� na pod�odze.

Nagle zerwa�a si� na r�wne nogi i za pomoc� krzesiwa zapali�a wyplatany kaganek, kt�ry przynios�a ze sob�. Przy jego nik�ym �wietle zacz�a schodzi� ze wzg�rza, p�ki nie natkn�a si� na �cie�k�, tam zawaha�a si� na chwil�, po czym skr�ci�a na zach�d. Raz przystan�a na moment i ledwie s�yszalnym szeptem zawo�a�a:�� Alterro�!�� Otaczaj�cy las odpowiedzia� jej niezm�con� nocn� cisz�. Ruszy�a dalej. przed siebie, a� znalaz�a go le��cego w poprzek �cie�ki.

�nieg sypa� teraz g�ciej, dzieli� na smugi m�tny, przy�miony blask lampki. Nie topi� si� ju� na ziemi, lecz do niej przywiera�; oblepi� mu dok�adnie bia�ym puchem ca�y podarty p�aszcz i nawet ca�e w�osy. D�o� jej najpierw dotkn�a�� by�a zupe�nie zimna. Nie �y�. Usiad�a w mokrym, oblamowanym �niegiem b�ocie i po�o�y�a sobie jego g�ow� na kolanach.

Drgn�� i wyda� z siebie jakby dzieci�ce kwilenie, kt�re wyrwa�o Rolery z t�pego odr�twienia. Przesta�a bezmy�lnie wyczesywa� mu �nieg z w�os�w i ko�nierza, wyprostowa�a si� na moment w pe�nym skupieniu. Potem po�o�y�a go powoli z powrotem na ziemi, wsta�a, odruchowo pr�buj�c zetrze� z r�ki lepk� krew i przy �wietle kaganka zacz�a rozgl�da� si� po poboczach �cie�ki. Znalaz�a to, czego szuka�a, i zabra�a si� do roboty.

Wysoko ponad dachami p�on�a jasno gwiazda, kt�rej wzej�cie oznacza�o pocz�tek Zimy, r�wnie jasno i pos�pnie; jak przed sze��dziesi�ciu laty, w czasach dzieci�stwa Wolda. Nawet wielki, cienki sierp ksi�yca w nowiu wydawa� si� przy Gwie�dzie �niegu jaki� blady. Rozpocz�� si� nowy cykl ksi�yca i nowa pora Roku. Ale pod gwiazd�, kt�ra nie wr�y�a niczego dobrego.

Czy to prawda, co m�wili farborni, �e ksi�yc jest takim samym �wiatem jak Askatewar i inne dziedziny, tyle �e bez �ywych stworze�, �e gwiazdy tak�e s� �wiatami, na kt�rych �yj� ludzie i zwierz�ta i gdzie nastaje Lato i Zima? Jacy ludzie mogliby mieszka� na Gwie�dzie �niegu? Wyobra�nia podsuwa�a Woldowi obraz jakich� straszliwych stwor�w, bia�ych jak �nieg, o bladych, bezwargich g�bach i rozjarzonych �lepiach. Potrz�sn�� g�ow�, pr�buj�c skupi� si� na tym, co m�wili inni Starsi. Zwiadowcy wr�cili z p�nocy ju� po pi�ciu dniach, przynosz�c wiele r�nych wie�ci. Starsi kazali rozpali� ognisko na wielkim podw�rcu Tewaru i zwo�ali Kamienny Kr�g. Wold zjawi� si� ostatni i zamkn�� go, bo nikt inny nie o�mieli� si� tego zrobi�; ale to ju� nie mia�o �adnego znaczenia, by�o tylko upokarzaj�ce. Bo wojna, kt�r� og�osi�, nie wybuch�a, wojownicy, kt�rych na ni� wys�a�, nigdzie nie wyruszyli, przymierze, kt�re zawar�, zosta�o zerwane.

Obok niego, r�wnie milcz�cy jak on sam, siedzia� Umaksuman. Pozostali przekrzykiwali si� nawzajem i k��cili, co nie prowadzi�o donik�d. Bo i czego si� w�a�ciwie spodziewali? Z �oskotu kamieni uderzaj�cych o kamie� nie wy�oni� si� �aden rytm, do ko�ca pozosta� jedynie zgrzytliwym, sk��conym jazgotem. Jak�e potem mo�na by�o oczekiwa�, �e dojd� do jakiegokolwiek porozumienia? �G�upcy, g�upcy��� my�la� Wold, wpatruj�c si� ponuro w ogie�, p�on�cy zbyt daleko, �eby go ogrza�. Pozostali byli w wi�kszo�ci znacznie m�odsi, rozgrzewa�a ich m�odo�� i wrzeszczenie nawzajem na siebie. Ale on by� ju� stary i na dworze, pod p�on�c� Gwiazd� �niegu, w porywach zimowego wiatru, same futra ju� mu nie wystarcza�y. W nogach rwa�o go od zimna, w piersiach czu� przeszywaj�cy b�l i ani nie wiedzia�, ani wcale go to nie obchodzi�o, o co w�a�ciwie si� k��c�. Nagle Umaksuman zerwa� si� na r�wne nogi.

��S�uchajcie!�� rykn�� co si� w p�ucach, a jego dono�ny jak huk gromu g�os�� �Ma go po mnie�, pomy�la� Wold�� wymusi� mu pos�uch, cho� tu i tam rozleg�y si� wyra�ne pomruki i drwi�ce szepty. Do tej pory, chocia� wszyscy do�� dok�adnie wiedzieli co si� wydarzy�o, temat bezpo�redniej przyczyny czy te� wym�wki do zerwania stosunk�w z Landinem nie zosta� poruszony poza �cianami rodowego domostwa Wolda. Og�oszono po prostu, �e Umaksuman nie poprowadzi wyprawy, �e �adnej wyprawy w og�le nie b�dzie, natomiast nale�y si� spodziewa� ataku ze strony farborn�w. W tych rodach, gdzie nic nie wiedziano o Agacie i Rolery, szybko domy�lono si�, co si� za tym kryje�� s�dzono, �e s� to rozgrywki o w�adz� w �onie najpot�niejszego rodu. Przewija�o si� to w zawoalowany spos�b we wszystkich mowach wyg�aszanych teraz podczas Kamiennego Kr�gu, a odnosz�cych si� nominalnie do problemu, czy napotkanych poza murami miasta farborn�w nale�y traktowa� jak wrog�w.

��S�uchajcie, Starsi Tewaru�� odezwa� si� Umaksuman.�� M�wicie to i tamto, ale o czym tu w�a�ciwie gada�! Ghalowie nadchodz�. Za trzy dni stan� pod murami Tewaru. Zamilknijcie wi�c, id�cie ostrzy� swe w��cznie i pilnowa� bram, bo wr�g nadci�ga i lada chwila na nas uderzy!

Patrzcie!�� Wyrzutem r�ki wskaza� na p�noc, a jego retoryka i gest by�y tak sugestywne, �e wielu powiod�o wzrokiem na tamt� stron�, jakby spodziewali si� ujrze� hord� ghal�w wdzieraj�cych si� w tym w�a�nie momencie przez mury miasta.

��Trzeba ci by�o pilnowa� bramy, kiedy wymyka�a si� przez ni� kobieta z twego rodu, Umaksumanie.

Teraz ju� zosta�o powiedziane.

��To tak�e tw�j r�d, Ukwecie�� odparowa� gniewnie Umaksuman.

Jeden z nich by� jego synem, drugi jego wnukiem; rozmawiali o jego c�rce. Po raz pierwszy w �yciu Wold poczu� wstyd, nagi wstyd przed najlepszymi m�ami swego plemienia. Siedzia� nieruchomo ze spuszczon� g�ow�.

��Tak, to prawda, i dzi�ki mnie ha�ba, jak� splami�a nasz r�d, zosta�a zmazana! Ja i moi bracia wybili�my z�by tej brudnej mordzie, z kt�r� si� pok�ada�a, i ju� mieli�my go sprawi� jak si� sprawia samce, ale ty� nam w tym przeszkodzi� swoim g�upim gadaniem, Umaksumanie�

��Przeszkodzi�em wam, ty g�upcze, �eby�my opr�cz ghal�w nie mieli na karkach jeszcze i farborn�w! Ona jest ju� do�� doros�a, mo�e sobie sypia� z kim chce! To nie pow�d, �eby�my�

��Ale nie z farbornem, krewniaku! A ja nie jestem �adnym g�upcem!

��W�a�nie �e jeste�, Ukwecie, bo skorzysta�e� z pierwszej okazji, �eby sk��ci� nas z farbornami i pozbawi� jednej szansy zepchni�cia ghal�w w bok!

��Nie s�ysz� tego, co m�wisz! Ty k�amco, ty zdrajco! Chwycili za toporki i z dzikim rykiem doskoczyli do siebie po�rodku kr�gu. Wold podni�s� si� z ziemi. Siedz�cy najbli�ej spojrzeli na niego wyczekuj�co, spodziewaj�c si�, �e jako Najstarszy i g�owa rodu przerwie t� walk�. Ale on tego nie zrobi�. Odwr�ci� si� ty�em do zerwanego Kr�gu i w ciszy, jaka zapad�a, powl�k� si� sztywnym, oci�a�ym krokiem �cie�k� wij�c� si� pod wystaj�cymi okapami spiczastych, wysokich dach�w do domostwa swego rodu.

Zszed� mozolnie po wyci�tych w ziemi schodach do dusznej, ciep�ej, przesi�kni�tej dymem wielkiej izby ziemianki. Ch�opcy i kobiety obst�pili go ze wszystkich stron, pytaj�c, czy Kamienny Kr�g zosta� zako�czony i dlaczego wr�ci� sam.

��Umaksuman bije si� z Ukwetem�� odpar�, �eby dali mu spok�j, i usiad� przy ogniu, przysuwaj�c nogi do samego paleniska. Nic dobrego nie mog�o z tego wynikn��. Teraz ju� z niczego nie mog�o wynikn�� nic dobrego.

Kiedy zap�akane kobiety wnios�y cia�o jego wnuka, Ukweta, znacz�c drog� szerok� smug� krwi ciekn�cej z jego roz�upanej toporem czaszki, podni�s� wzrok bez ruchu i bez s�owa.

��Zabi� go. Umaksuman go zabi�! Swego krewniaka, swego brata!�� zawodzi�y mu przera�liwie nad g�ow� �ony Ukweta, ale Wold nawet jej nie podni�s�. Na koniec potoczy� po nich ci�ko wzrokiem, jak stare zwierz� osaczone przez my�liwych, i wychrypia� �ami�cym si� g�osem:

��Zamilknijcie� czy cho� na chwil� nie mo�ecie zamilkn��

Nast�pnego dnia zn�w zacz�� pada� �nieg. Pochowali Ukweta, pierwszego zmar�ego tej Zimy, a �nieg zasypa� zw�okom twarz, nim zd��yli przykry� je ziemi�. I wtedy, i p�niej Wold nie przestawa� my�le� o Umaksumanie, wyp�dzonym z miasta, kryj�cym si� gdzie� w g�rach, samotnie, w sypi�cym �niegu. Kt�rego z nich bardziej �a�owa�?

Nie mia� ochoty do nikogo si� odzywa�, zupe�nie jakby j�zyk stan�� mu w g�bie ko�kiem. Nie rusza� si� od ogniska i chwilami nie bardzo wiedzia�, czy to dzie�, czy noc. Spa� bardzo �le; mia� wra�enie, �e w�a�ciwie w og�le nie zasypia, tylko bez przerwy si� budzi. W�a�nie zn�w si� obudzi�, kiedy na zewn�trz, na dworze wybuch�o jakie� zamieszanie.

Z bocznych korytarzy wpad�y do izby z krzykiem jakie� kobiety, chwytaj�c na r�ce swoje ma�e jesienne dzieci.

��Ghale! Ghale!�� rozleg� si� przera�liwy wrzask. Ale zaraz inne, ze spokojem, jaki przysta� kobietom wielkiego rodu, zaprowadzi�y porz�dek i wszystkie usiad�y w oczekiwaniu.

Nikt nie przyszed� po Wolda.

Wiedzia�, �e nie jest ju� wodzem; ale czy to znaczy�o, �e przesta� by� tak�e m�czyzn�? �e musi siedzie� przy ogniu z dzieciarni� i kobietami, w wygrzebanej w ziemi norze?

Zni�s� poha�bienie przed swoimi wsp�plemie�cami, lecz utraty w�asnego poczucia godno�ci znie�� nie m�g�; wsta� trz�s�c si� troch� i zacz�� grzeba� w swojej starej, malowanej skrzyni, szukaj�c sk�rzanego kubraka i swej ci�kiej w��czni, w��czni, kt�r� dawno, dawno temu sam, w pojedynk�, zabi� �nie�nego ghala. Teraz zrobi� si� sztywny i oci�a�y, najlepsze dni mia� ju� za sob�, lecz przecie� wci�� by� tym samym cz�owiekiem, tym samym m�czyzn�, kt�ry t� w��czni� zabija� w �niegach innej Zimy. Czy tak nie by�o? Nie powinni byli zostawi� go tu, przy ognisku, kiedy nadci�gn�� wr�g.

Jego g�upie kobiety otoczy�y go z piskiem i biadoleniem, przez co wszystko zacz�o mu si� pl�ta� i jeszcze bardziej go to roze�li�o. Stara Kerly szybko je przep�dzi�a, odda�a mu w��czni�, kt�r� jedna z nich zabra�a, i zapi�a mu pod szyj� opo�cz� z futra szarych korio, kt�r� uszy�a dla niego Jesieni�. Tylko ona jedna wiedzia�a jeszcze co to m�czyzna. Przygl�da�a mu si� w milczeniu z pe�n� smutku dum�, wi�c on id�c trzyma� si� najpro�ciej jak potrafi�. Kerly by�a star� zrz�dliw� bab�, a on g�upim staruchem, ale ich duma pozosta�a. Wspi�� si� po schodach, wyszed� na dw�r i w mro�nym powietrzu jasnego dnia us�ysza� dobiegaj�ce spoza mur�w nawo�ywania obcych g�os�w.

M�czy�ni zebrali si� na prostok�tnej platformie nad dymnikiem Domu Niebycia. Rozst�pili si� przed nim, gdy z najwi�kszym trudem wdrapa� si� po drabinie. Tak si� zasapa� i trz�s� ze zm�czenia, �e przez moment nic nie widzia� na oczy. Kiedy po chwili odzyska� zdolno�� widzenia, to co ujrza� wprawi�o go w takie os�upienie, �e zapomnia� o ca�ym �wiecie.

Dolina u podn�a Tewaru, wij�ca si� z p�nocy na po�udnie a� do rzeki na wsch�d od las�w, wezbra�a po brzegi, jak g�rski potok Wiosn�, zaroi�a si�, wype�ni�a lud�mi. Ludzka ci�ba p�yn�a na po�udnie falami burej powodzi, leniwie i ospale, rozlewa�a si� szeroko i zw�a�a, przystawa�a, k��bi�a si� w miejscu i rusza�a dalej, a wszystko przy wt�rze krzyk�w i wrzask�w, skrzypienia drewna, trzask�w bat�w, ochryp�ego ryku haynn, p�aczu niemowl�t i jednostajnego nawo�ywania si� ci�gn�cych prymitywne nosze. Tu i �wdzie b�yska� kolorem zwini�ty woj�okowy namiot, malowany kobiecy naramiennik, kita pi�r, ostrze w��czni. Ten smr�d, ten zgie�k, ten ruch, ci�g�y, nieustaj�cy ruch to wielki jesienny trek. Nigdy jeszcze w ca�ym przedczasie nie by�o takiego treku, nigdy nie ci�gn�o ich tylu naraz. Wype�niali rozszerzaj�c� si� ku p�nocy dolin� a� po same jej kra�ce i wci�� wlewali si� do niej nieprzerwan� fal�, kt�rej nie by�o wida� ko�ca. A to tylko kobiety, dzieci i tabory�

Przy tej ospale tocz�cej si� ludzkiej lawinie Tewar by� nic nie znacz�cym py�kiem. Ziarnkiem piachu na brzegu rzeki w czasie powodzi.

Z pocz�tku Wold podupad� na duchu, ale ju� w nast�pnej chwili nabra� otuchy i powiedzia�:

��To cudowne��� Bo i rzeczywi�cie ta w�dr�wka wszystkich lud�w p�nocy przedstawia�a sob� cudowny widok. By� rad, �e dane mu by�o j� ujrze�. Stoj�cy obok niego m�czyzna, jeden ze Starszych, Anweld z rodu Siokmana, wzruszy� ramionami i odpar� cicho:�� Ale to nasz koniec.

��Je�li si� tu zatrzymaj�.

��Ci nie. Ale za nimi nadejd� wojownicy.

Czuli si� tak silni, tak bezpieczni w swej liczebno�ci, �e wojownicy szli nie z przodu, lecz z ty�u�

���eby nakarmi� dzi� wieczorem to mrowie, b�d� im potrzebne nasze zapasy i stada�� ci�gn�� Anweld.�� Jak tylko ci tutaj przejd�, od razu nas zaatakuj�.

��W takim razie natychmiast wy�lijcie kobiety i dzieci na Wzg�rze na zachodzie. Wobec takiej pot�gi to miasto znaczy tyle co nic.

��Ja ciebie s�ucham�� odpar� Anweld z aprobuj�cym wzruszeniem ramion.

��Tylko szybko, zanim nas okr���.

��Powiedzia�e�, a ja ci� wys�ucha�em. Ale inni obstaj�, �e nie mo�emy wysy�a� kobiet i dzieci bez �adnej ochrony, gdy sami pozostaniemy ukryci za murami miasta.

��To niech id� z nimi!�� warkn�� Wold.�� Czy m�owie Tewaru nie potrafi� ju� podj�� �adnej decyzji?

��Brak im wodza�� odpar� Anweld.�� S�uchaj� tego i tamtego i nie s�uchaj� nikogo.�� Gdyby doda� co� jeszcze, mo�na by to by�o uzna� za obwinianie Wolda i jego rodu. Tote� nic wi�cej nie powiedzia�, tylko zako�czy� ponuro:�� I dlatego siedzimy tu i czekamy, a� nas zniszcz�.

��Ja swoje kobiety wysy�am�� powiedzia� Wold, rozdra�niony spokojnym godzeniem si� Anwelda z beznadziejno�ci� sytuacji, i opu�ci� wstrz�saj�cy spektakl przemarszu ghal�w. Zszed� powoli po drabinie i ruszy� z powrotem do domu swego rodu nakaza� wszystkim, �eby ratowali si� p�ki jeszcze mo�na. Mia� zamiar opu�ci� miasto razem z nimi: Walka przy tak nier�wnych szansach nie mia�a najmniejszego sensu i trzeba by�o zrobi� wszystko, �eby cho� cz��, cho�by tylko kilku mieszka�c�w Tewaru zdo�a�o prze�y�.

Ale m�odzi m�czy�ni z jego rodu nie podzielali jego zdania i nie chcieli s�ucha� jego rozkaz�w. Chcieli zosta� i walczy�.

��Tu wszyscy zginiecie�� odpar� Wold.�� Atak przynajmniej kobiety i dzieci� mog�yby uj�� z �yciem� gdyby�cie je odes�ali.�� Zn�w poczu�, �e j�zyk dr�twieje mu jak ko�ek: Ledwie pozwolili mu sko�czy�.

��Odeprzemy ghal�w!�� zawo�a� jeden z m�odszych wnuk�w.�� Jeste�my wojownikami!

��Tewar jest warownym miastem, Najstarszy�� przekonywa� drugi, pr�buj�c wzi�� go pod w�os.�� Przecie� to ty nam pokaza�e�, sam nas nauczy�e�, jak go zbudowa�.

��To miasto mo�e si� oprze� Zimie�� odpar� Wold.�� Ale nie dziesi�ciu tysi�com wojownik�w. Wola�bym, �eby moje kobiety pomar�y z zimna po�r�d nagich wzg�rz, ni� �eby zachowa�y �ycie jako na�o�nice ghal�w.�� Ale oni wcale nie s�uchali tego co m�wi�, tylko czekali niecierpliwie, a� wreszcie sko�czy.

Ponownie wyszed� na dw�r, lecz teraz nie mia� ju� si�y, �eby jeszcze raz wdrapa� si� po drabinach na platform�. Wyszuka� sobie miejsce, gdzie m�g� spokojnie przeczeka�, nie pl�cz�c si� pod nogami biegaj�cych w t� i z powrotem, w�skimi przej�ciami wojownik�w�� ma�� nisz� obok przypory przy po�udniowym murze, niedaleko od bramy. Wdrapawszy si� po pochy�ej przyporze z glinianych cegie�, m�g� wyjrze� przez mur i obserwowa� sun�c� do�em rzek� ghal�w. A kiedy wiatr wdziera� mu si� pod opo�cz�, wystarczy�o przykucn��, wtuli� brod� w kolana i wcisn�� si� g��biej w k�t, kt�ry dawa� nieco os�ony. Przez jaki� czas pada�y tu nawet promienie s�o�ca. Usiad� wygodniej, by pogrza� si� w ich cieple, nie my�l�c w�a�ciwie o niczym. Raz czy dwa rzuci� okiem na s�o�ce, zimowe s�o�ce, stare i s�abe s�abo�ci� starczego wieku.

Ze zdeptanej ziemi pod murami strzela�y ju� w g�r� pierwsze �d�b�a zimowych traw, sezonowych, pospiesznie zakwitaj�cych ro�linek, kt�re ros�y bujnie w przerwach mi�dzy �nie�ycami a� do po�owy Zimy, kiedy to �nieg przestawa� si� ju� topi� i prze�y� mog�y tylko pozbawione korzeni �nie�niki. Tu zawsze co� �y�o, w ci�gu d�ugiego Roku ka�da istota wybiera�a sobie odpowiedni� por�, by wzej��, rozkwitn�� i zamrze� w oczekiwaniu na jej ponowne nadej�cie.

D�ugie godziny wlok�y si� bardzo powoli.

W p�nocno-wschodnim naro�niku mur�w wybuch� rwetes i zgie�k. Ulice ma�ego miasta, tak w�skie, �e m�g� nimi przej�� tylko jeden cz�owiek i tylko schylaj�c si� pod wystaj�cymi okapami, zaroi�y si� od biegn�cych wojownik�w. Chwil� p�niej podobny zgie�k rozleg� si� za plecami Wolda i za bram� po jego lewej r�ce. Wysoka drewniana brama, opuszczana i podnoszona od wewn�trz za pomoc� d�ugich lin, zatrz�s�a si� w swych o�cie�nicach. Walono w ni� grub� k�od� drewna. Wold z trudem podni�s� si� z ziemi; na tym zimnie tak ca�y zdr�twia�, �e zupe�nie nie czu� n�g. Wspar� si� na chwil� na swojej w��czni, a potem zaj�� pozycj� plecami do przypory, trzymaj�c w��czni� w pogotowiu, nie do rzutu, ale do zadania ciosu w walce wr�cz.

Ghalowie musieli u�ywa� drabin, bo s�dz�c po ha�asie dobiegaj�cym sk�d� od strony p�nocnej, wdarli si� ju� do miasta. Jaka� w��cznia poszybowa�a wysoko ponad dachami, rzucona ze zbyt du�� si��. Brama zn�w zadygota�a. W dawnych czasach nie mieli drabin i taran�w, nadci�gali nie tysi�cami, lecz pojedynczymi szczepami odartych �achmaniarzy, tch�rzliwych dzikus�w, zmykaj�cych na po�udnie przed mrozem, nie pozostaj�cych, by �y� i umrze� w ojczystej dziedzinie jak prawdziwi ludzie�

Nagle ujrza� jednego z nich; mia� szerok� bia�� g�b�, czerwone pi�ro wetkni�te w r�g wysmarowanych smo�� w�os�w i bieg� do bramy, by otworzy� j� od wewn�trz. Wold zrobi� krok do przodu i zawo�a�:�� St�j!�� Ghal obejrza� si� i w tej samej chwili stary w�dz wbi� mu czystym pchni�ciem swoj� sze�ciostopow�, okut� �elazem w��czni� dok�adnie pod �ebra. Nie zd��y� jeszcze wyrwa� jej z drgaj�cego w konwulsjach cia�a, kiedy us�ysza� za plecami trzask ust�puj�cej bramy. Widok drewnianych bali p�kaj�cych jak zbutwia�a sk�ra i wy�aniaj�cej si� z wybitej w nich dziury pot�nej k�ody tarana by� czym� potwornym. Wold zostawi� swoj� w��czni� w brzuchu ghala i rzuci� si� biegiem, sapi�c ci�ko i potykaj�c si� co krok, w stron� domostwa swego rodu.

Ca�e miasto spiczastych drewnianych dach�w sta�o w ogniu.

Najdziwniejsz� ze wszystkich dziwnych rzeczy w tym domu by� rysunek na �cianie w wielkiej sali na dole. Kiedy Agat wyszed� i wszystkie pokoje zaleg�a g�ucha cisza, stan�a przed tym rysunkiem i wpatrywa�a si� we� dot�d, a� sta� si� dla niej ca�ym �wiatem, a ona �cian�. �wiat ten by� sieci�; sieci� rozci�gaj�c� si� w g��b, jak pl�tanina ga��zi w lesie, jak przecinaj�ce si� nawzajem nurty w rzece, srebrzystoszaro-czarn� sieci�, rozb�yskuj�c� tu i tam plamami zieleni, r�u i s�onecznej ��ci. Kiedy si� cz�owiek dobrze przyjrza� tej przepastnej sieci, m�g� w niej wypatrzy�, w jej okach i nitkach, wprz�dzione w ni� i j� snuj�ce ma�e i du�e wzory i figurki�� drzew, traw, zwierz�t i jeszcze innych istot, m�czyzn i kobiet, jednych podobnych do farborn�w, a innych nie; i inne przedziwne rzeczy, pud�a na okr�g�ych nogach, ptaki, topory, srebrne w��cznie z pi�ropuszami ognia, twarze nie b�d�ce twarzami, skrzydlate kamienie i drzewa o li�ciach z gwiazd.

��Co to jest?�� spyta�a farbornki, pod kt�rej opiek� Agat j� zostawi�, kobiety z jego rodu, a ta sil�c si� na uprzejmo�� odpar�a:�� Obraz, taki rysunek� Wy przecie� te� robicie rysunki, prawda?

��Tak, czasami. O czym on opowiada?

��O innych �wiatach i naszym rodzinnym domu. Widzisz tych ludzi? Dawno, dawno temu, w pierwszym Roku naszego wygnania, namalowa� go jeden z syn�w Esmita.

��A to, co to jest?�� spyta�a, wskazuj�c palcem z pe�nego szacunku dystansu.

��Budynek� Gmach Ligi pewnego �wiata zwanego Davenant.

��A to?

��Erkar.

��S�ucham ci� jeszcze raz�� powiedzia�a grzecznie Rolery (pilnowa�a si� teraz, �eby ani na chwil� nie zapomnie� o najlepszych manierach). Widz�c jednak, �e Seiko Esmit najwyra�niej nie rozumie tego grzeczno�ciowe zwrotu spyta�a:�� Co to jest erkar?

Farbornka wyd�a lekko wargi i odpar�a oboj�tnym tonem:�� Taki pojazd� to znaczy co�, czym si� je�dzi. Jak wasze� Hm, przecie� wy nie u�ywacie jeszcze nawet k� W jaki spos�b mog�abym ci to wyt�umaczy�? Czy widzia�a� nasze ci�gnione wozy? Tak? No wi�c, erkar to taki w�z tylko do latania po niebie.

��Czy teraz tak�e potraficie robi� takie wozy?�� spyta Rolery z czystego podziwu, ale Seiko opacznie j� zrozumia�a.

��Nie�� odpar�a z uraz��� nie potrafimy. Jak�e mogliby�my zachowa� tu takie umiej�tno�ci, skoro Prawo zakazuje nam wznosi� si� ponad wasz poziom? Przecie� wy przez sze��set lat nie zdo�ali�cie nawet nauczy� si� pos�ugiwania ko�ami!

Osamotniona w tym przedziwnym domu, skazana na wygnanie przez sw�j r�d, a do tego opuszczona jeszcze teraz przez Agata, Rolery czu�a strach przed Seiko Esmit, przed ka�d� now� osob� i rzecz� jakie napotyka�a. Ale niedoczekanie, �eby szydzi�a z niej jaka� zazdrosna, stara baba.

��Pytam dlatego, �e nie wiem�� powiedzia�a.�� Ale wydaje mi si� niemo�liwe, �eby�cie byli tu od sze�ciuset Lat.�� Sze��set naszych ojczystych lat to dziesi�� Lat tutaj�� odpar�a Seiko Esmit, a po chwili ci�gn�a dalej:�� Widzisz, nie wiem zbyt wiele o erkarach i r�nych innych rzeczach, kt�rymi niegdy� si� pos�ugiwali�my, bo kiedy nasi przodkowie przybyli na t� planet�, przysi�gli przestrzega� prawa Ligi, zakazuj�cego u�ywania wszystkiego, co wyra�nie wyprzedza poziom rozwoju tubylc�w. Nazywa�o si� to Embargo Kulturowe. Z czasem mieli�my was nauczy� wytwarzania r�nych przedmiot�w�� takich jak na przyk�ad wozy. Ale statek odlecia�. Zosta�o nas tu ma�o, bez �adnej ��czno�ci z Lig�, a do tego w owych czasach wiele waszych plemion wrogo si� do nas odnosi�o. By�o nam trudno przestrzega� praw Ligi i jednocze�nie zachowa� to, co mieli�my i wiedzieli�my. Wi�c pewnie zatracili�my wiele umiej�tno�ci i wiedzy, jak� niegdy� posiadali�my. Dzi� nikt ju� nie wie, jak to by�o naprawd�.

��To dziwne prawo�� mrukn�a Rolery.

��Ustanowiono je dla waszego dobra, nie naszego�� powiedzia�a Seiko z twardym, wyra�nym akcentem farborn�w, tym samym, z jakim m�wi� Agat. Wyrzuca�a z siebie s�owa jedno za drugim, jakby si� ci�gle dok�d� spieszy�a.�� W Kodeksie Ligi, kt�rego uczymy si� ju� w dzieci�stwie, napisano: �Zakazuje si� szerzenia jakiejkolwiek religii i teorii harmonii, nauczania praw i technik wytwarzania, przenoszenia wzorc�w i zasad kulturowych; a tak�e komunikowania si� metod� parawerbaln� z jakimikolwiek nie znaj�cymi jej wysoko inteligentnymi formami �ycia. Zakaz ten dotyczy wszystkich bez wyj�tku planet kolonialnych, a uchyli� go mo�e jedynie Rada Sektora i tylko za zgod� ca�ego Plenum, uznaj�c, �e dana planeta dojrza�a do sprawowania pe�ni w�adzy na swym terenie lub do ubiegania si� o status cz�onkowski Ligi�� Widzisz, oznacza to, �e musieli�my �y� dok�adnie na takim samym poziomie jak wy. Ka�de odst�pstwo od tej zasady oznacza �amanie praw Ligi.

��Ani nam, ani wam nie przynios�o to nic dobrego�� powiedzia�a Rolery.

��Nie ty b�dziesz nas os�dza栗 osadzi�a j� z ch�odn� uraz� Seiko, po czym opanowuj�c si� jeszcze raz, doda�a:�� Czeka nas mn�stwo roboty. Idziesz ze mn�?

Potulnie uda�a si� za Seiko Esmit. Wychodz�c spojrza�a jeszcze raz ukradkiem na obraz. Nic, co do tej pory widzia�a w swoim �yciu, nie tworzy�o tak wspaniale zamkni�tej ca�o�ci. Jego mroczna, srebrzysta, niepokoj�ca pe�nia dzia�a�a na ni� podobnie jak obecno�� Agata; ale kiedy on by� przy niej, ba�a si� tylko jego, niczego wi�cej. Niczego i nikogo.

Wojownicy Landinu wyruszyli z miasta. Mieli nadziej�, �e za pomoc� zasadzek i nag�ych wypad�w uda im si� sk�oni� ghal�w, �eby zostawili Landin w spokoju i pospieszyli dalej na po�udnie na tereny zamieszkane przez mniej agresywne Ludy. By�a to jednak nadzieja bardzo nik�a, tote� kobiety przygotowywa�y miasto do obl�enia.

Seiko i Rolery zg�osi�y si� w Gmachu Ligi przy wielkim placu i zosta�y przydzielone do sp�dzania stad haynn z pastwisk ci�gn�cych si� daleko od miasta. Wys�ano po nie dwadzie�cia kobiet, przy wyj�ciu z Gmachu ka�da z nich otrzyma�a pajd� chleba i gom�k� haynniego sera, bo mia�o im to zaj�� ca�y dzie�. W miar� tego jak ubywa�o paszy, zwierz�ta zapuszcza�y si� coraz dalej na po�udnie mi�dzy pla�e i nadbrze�ne wzg�rza. Kobiety wyprawi�y si� mniej wi�cej osiem mil w t� w�a�nie stron�, po czym zawr�ci�y i przeczesuj�c ca�y teren zakosami, zacz�y zbiera� i p�dzi� w stron� miasta coraz wi�ksze stado ma�ych, cichych, kosmatych zwierz�t.

Rolery ujrza�a teraz kobiety farborn�w w zupe�nie nowym �wietle. Do tej pory ich mi�kkie, jasne stroje, �ywo�� mowy i my�li sprawia�y, �e wydawa�y si� delikatne i dziecinne. Tutaj, na oszronionych �cierniskach Wzg�rz, ubrane jak kobiety ludzi w futra i spodnie, p�dzi�y wsp�lnie powolne, kud�ate stada pod wiatr wiej�cy od p�nocy, wykazuj�c ogromny spryt i determinacj�. Fantastycznie radzi�y sobie ze zwierz�tami�� raczej wiod�y je ni� pogania�y, zupe�nie jakby mia�y nad nimi jak�� tajemn� w�adz�. By�o ju� po zachodzie s�o�ca, gdy wreszcie zbli�y�y si� do miasta drog� od Morskiej Bramy�� garstka kobiet w�r�d kosmatej rzeki biegn�cych truchtem zwierz�t o zadartych zadach. Ujrzawszy mury Landinu, jedna z kobiet podnios�a g�os i zacz�a �piewa�.

Rolery nigdy jeszcze nie s�ysza�a tej zabawy g�osu z wysoko�ci� brzmienia i rytmem. Zamruga�a oczami, poczu�a dziwny ucisk w gardle, a jej stopy podchwyci�y na ciemnej drodze takt melodii. Podj�y j� zaraz inne g�osy z przodu i z ty�u; �piewa�y o utraconym domu, kt�rego nigdy nie zna�y, o tkaniu sukna i wyszywaniu go klejnotami, o wojownikach poleg�ych na wojnie. Jedna z pie�ni m�wi�a o dziewczynie, kt�ra zakochana do szale�stwa skoczy�a do morza: �O, fale, co p�dzicie w dal przed przyp�ywu grzywaczem��

Podesz�y ze stadami do bram miasta�� dwadzie�cia kobiet nuc�cych w wietrznej ciemno�ci rzewnymi g�osami pie�� zrodzon� ze smutku. Ponad wydmami po lewej stronie ko�ysa� si� z leniwym poszumem czarny bezmiar przyp�ywu. Pochodnie na wysokich murach p�on�y jasno przed nimi, czyni�c z miasta wygnania wysp� �wiat�a.

Ca�� �ywno�� zacz�to �ci�le racjonowa�. Posi�ki jadano wsp�lnie w jednym z wielkich budynk�w przy Rynku, chyba �e kto� wola� zabra� swoje racje do domu. Kobiety, kt�re p�dzi�y stada, zjawi�y si� w tym dziwacznym budynku zwanym Thiatrem mocno sp�nione. Po zjedzonym napr�dce obiedzie Rolery posz�a z Seiko Esmit do domu Alli Pasfal. Wola�aby co prawda wr�ci� do pustego domu Agata i zosta� sama, ale robi�a wszystko co jej kazano. Nie by�a ju� m�od� dziewczyn� i nie by�a ju� wolna. By�a �on� Alterry i tolerowanym wi�niem. Po raz pierwszy w �yciu okazywa�a pe�ne pos�usze�stwo.

W kominku nie p�on�� ogie�, a mimo to w wysokim pokoju by�o ciep�o; w szklanych klatkach na �cianach pali�y si� lampy bez knot�w. W tym wielkim domu, wi�kszym ni� domostwo ca�ego rodu w Tewarze, mieszka�a samotnie tylko jedna stara kobieta. Jak oni znosili t� samotno��? I w jaki spos�b zatrzymywali w swoich domach �wiat�o i ciep�o Lata? W domach, w kt�rych mieszkali ca�y Rok, ca�e �ycie, z kt�rych nigdy nie przenosili si� do namiot�w rozbitych hen, na kra�cach dziedziny, �eby w�drowa� po rozleg�ych terenach letnich� �eby w�drowa� Poderwa�a g�ow�, kt�ra opad�a jej na piersi i zerkn�a ukradkiem na star�, na t� Pasfal, �eby sprawdzi�, czy zauwa�y�a jej senno��. Zauwa�y�a. Stara nigdy niczego nie przeoczy�a; i nienawidzi�a Rolery.

Tak jak wszyscy Alterrowie, ta starszyzna farborn�w, nienawidzi�a jej, bo kocha�a Jacoba Agata zaborcz� mi�o�ci�. Bo wzi�� j� za �on�. Bo ona by�a cz�owiekiem, a oni nie.

Jeden z nich m�wi� co� o Tewarze, co� tak dziwnego, �e nie mog�a da� temu wiary. Spu�ci�a oczy, ale jej twarz musia�a zdradzi� przestrach, bo jeden z m�czyzn, Dermat Alterra, przesta� przys�uchiwa� si� innym i spyta�:

��Rolery, nie wiedzia�a�, �e Tewar pad�?

��Ja ciebie s�ucham�� szepn�a cichutko.

��Przez ca�y dzie� n�kali�my dzi� ghal�w wypadami od zachodu�� zacz�� jej wyja�nia� farborn.�� Kiedy ghalowie zaatakowali Tewar, my uderzyli�my na ich tabory i obozy rozbijane przez kobiety na wsch�d od las�w. Odci�gn�li�my ich tym troch� i cz�ci mieszka�c�w Tewaru uda�o si� przedrze� na Wzg�rza, ale i oni, i nasi zostali rozproszeni. Niekt�rzy zdo�ali do tej pory dotrze� tu, do Landinu, ale co z reszt��� nie wiemy. Tyle tylko, �e jest mro�na noc, a oni s� gdzie� tam, w g�rach�:

Rolery milcza�a. By�a bardzo zm�czona i nic nie rozumia�a. Zimowe Miasto zdobyte, zniszczone? Czy to mo�liwe? Odesz�a od swoich, a teraz oni wszyscy nie �yli albo b��kali si� bezdomni mi�dzy wzg�rzami po�r�d mro�nej, zimowej nocy. Zosta�a sama. Twarde g�osy obcych wok� niej nie umilk�y ani na chwil�. Na moment dozna�a z�udzenia�� zdaj�c sobie jednocze�nie spraw�, �e to tylko z�udzenie�� �e jej r�ce od d�oni a� po �okcie pokrywa cienka warstewka krwi. Zrobi�o jej si� troch� niedobrze, ale poprzednia senno�� min�a bez �ladu; tylko co jaki� czas czu�a, jak na kr�ciutk� chwil� wkracza do pierwszego przedsionka Krainy Niebycia. Ta stara wied�ma Pasfal nie spuszcza�a z niej l�ni�cych, zimnych oczu. Nie by�a w stanie si� poruszy�. Nie mia�a gdzie si� podzia�. Wszyscy zgin�li.

I nagle co� si� zmieni�o. Jakby w spowijaj�cej j� kompletnej ciemno�ci ujrza�a gdzie� daleko b�yskaj�ce ma�e �wiate�ko.

��Agat tu idzie�� powiedzia�a na g�os, cho� tak cicho, �e us�yszeli j� tylko najbli�ej siedz�cy.

��Czy on do ciebie przemawia?�� spyta�a ostro Alla Pasfal.

Rolery wpatrywa�a si� przez chwil� w powietrze obok starej wied�my, kt�ra napawa�a j� takim strachem, ale wcale jej nie widzia�a.

��Idzie tutaj�� powt�rzy�a.

��On chyba nie nadaje, Allo�� powiedzia� farborn nazywany Pilotsonem.�� Oni pozostaj� w czym� w rodzaju sta�ego kontaktu.

��Bzdura, Huru.

��Dlaczego? M�wi�, �e nadawa� do niej, z ca�� moc�, tam, na pla�y, i uda�o mu si� przebi�. Ona musi mie� wrodzon� zdolno�� porozumiewania si�. To pozwoli�o im nawi�za� kontakt. Takie rzeczy ju� si� zdarza�y.

��Owszem, ale mi�dzy parami ludzi�� odpar�a stara.�� Nie szkolone dziecko nie mo�e odbiera� ani wysy�a� parawerbalnych przekaz�w, Huru; a wrodzone zdolno�ci w tej dziedzinie to najrzadsza rzecz na �wiecie. A ona jest wifem, a nie cz�owiekiem!

W czasie tej wymiany zda� Rolery wsta�a, wymkn�a si� z kr�gu siedz�cych i podesz�a do drzwi. Otworzy�a je. Na dworze by�o ciemno, pusto i zimno. Spojrza�a w g��b ulicy i po chwili wy�owi�a z mroku zarys sylwetki m�czyzny; bieg� w jej stron�, s�aniaj�c si� na nogach ze zm�czenia. Kiedy znalaz� si� w smudze ��tego �wiat�a padaj�cego z uchylonych drzwi, wyci�gn�� do niej r�ce i bez tchu wym�wi� jej imi�. Jego u�miech ods�oni� brak trzech przednich z�b�w, g�ow� pod futrzan� czapk� opasywa� mu sczernia�y banda�, twarz mia� poszarza�� z b�lu i wycie�czenia. Walczy� w g�rach od trzech dni i dw�ch nocy, od chwili wtargni�cia ghal�w do Dziedziny Askatewaru.

��Daj mi co� do picia, troch� wody�� poprosi�a cicho Rolery i dopiero wtedy wszed� do o�wietlonego domu, gdzie natychmiast wszyscy otoczyli go zwartym ko�em.

Rolery odnalaz�a kuchni�, a w niej metalow� trzcink� z kwiatkiem na g�rze, kt�ry trzeba by�o przekr�ci�, �eby z trzcinki pop�yn�a woda�� w domu Agata te� by�o takie urz�dzenie. Ale nigdzie nie widzia�a �adnych misek ani czerpak�w, wi�c nabra�a wody w lu�ny r�bek sk�rzanej bluzy i tak j� zanios�a swemu m�owi do pokoju obok. Agat z absolutn� powag� napi� si� z r�bka jej tuniki. Pozostali wytrzeszczyli tylko oczy, a wied�ma Pasfal rzuci�a ostro:�� W kredensie s� kubki.�� Ale na pr�no; utraci�a ju� ca�� swoj� z�� moc; jej z�o�liwo�� przeszy�a powietrze jak chybiona strza�a. Rolery kl�cza�a obok Agata, zas�uchana w jego g�os.

Po tamtym pierwszym �niegu zn�w si� ociepli�o. By�o s�onecznie, p�nocno-zachodni wiatr przyni�s� przelotny deszcz, a w nocy lekki szron�� niczym si� to nie r�ni�o od pogody, jaka panowa�a przez ca�y ostatni cykl ksi�yca Jesieni. Zima nie przynios�a wcale takiej wielkiej zmiany; a� trudno by�o uwierzy� w zapisy z poprzednich lat, m�wi�ce o dziesi�ciostopowych opadach �niegu i ca�ych cyklach ksi�yca, kiedy l�d w og�le nie topnia�. Mo�e to mia�o dopiero nadej��. Na razie najpowa�niejszym problemem byli ghalowie�

Mimo paskudnych wy�om�w, jakie poczynili w skrzyd�ach ich armii partyzanci Agata, plemiona z p�nocy zdawa�y si� nie zwraca� na nich niemal �adnej uwagi. Szybkim przemarszem wla�y si� do Dziedziny Askatewaru, roz�o�y�y obozem na wsch�d od las�w i teraz, trzeciego dnia, zaatakowa�y Zimowe Miasto. Ghalowie przypu�cili na nie szturm, ale nie po to, aby je zr�wna� z ziemi�; wida� by�o wyra�nie, �e staraj� si� ratowa� z po�ar�w zapasy �ywno�ci, stada haynn i chyba tak�e kobiety. Tylko m�czyzn wycinali w pie�. Mo�e, tak jak donoszono, chcieli po zdobyciu miasta obsadzi� je w�asnym garnizonem. Z nadej�ciem Wiosny powracaj�cy z po�udnia ghalowie ci�gn�liby ju� od miasta do miasta swego w�asnego imperium.

�To zupe�nie niepodobne do wif�w��� pomy�la� Agat, le��c w ukryciu pod ogromnym powalonym drzewem i czekaj�c, a� jego ma�a armia zajmie pozycje przed ich w�asnym atakiem na Tewar. Od dw�ch dni i nocy walczyli pod go�ym niebem, dokonuj�c nag�ych wypad�w i szybko wycofuj�c si� w bezpieczne miejsca. �ebro z�amane tamtej nocy, kiedy pobito go w lesie, mimo ciasnego banda�a, mocno dawa�o mu si� we znaki, tak jak i rana g�owy, kt�r� poprzedniego dnia zada� mu jaki� procarz ghal�w. Przy pe�nej odporno�ci na zaka�enia rany goi�y si� b�yskawicznie, tote� Agat niemal zupe�nie nie zwraca� na nie uwagi. Tylko krwotok z t�tnicy m�g�by by� dla niego gro�ny i tylko si�a ciosu mog�a powali� go na ziemi�.

W tej chwili m�czy�o go pragnienie i �cierp�y mu nogi od niewygodnej pozycji, ale ten kr�tki, wymuszony odpoczynek w najmniejszym stopniu nie os�abi� przyjemnej czujno�ci umys�u. To planowanie, to wybieganie my�lami w przysz�o�� by�o zupe�nie niepodobne do wif�w. Oni nie postrzegali czasu ani przestrzeni liniowo, na imperialistyczn� mod�� jego w�asnego gatunku. Dla nich czas by� jak latarnia �wiec�ca jeden krok w przodzie, jeden krok w tyle�� reszta rozp�ywa�a si� w nierozr�nialnym mroku. Dla nich czas, to by�o dzi�, to by� ten jeden bie��cy dzie� nieogarnionego umys�em Roku. Nie znali s��w na okre�lenie zasz�o�ci historycznych�� wszystko dzia�o si� albo �dzi��, albo w �przedczasie�. Je�li wybiegali my�lami w przysz�o��, to nie dalej ni� do nast�pnej pory Roku. Nie patrzyli na czas jak na co� zewn�trznego, ale tkwili wewn�trz niego, jak lampa w ciemno�ci nocy, jak serce w �ywym ciele. Podobnie by�o z przestrzeni�. Przestrze� nie by�a dla nich p�aszczyzn� s�u��c� do kre�lenia granic, ale terenem, obszarem, dziedzin� rozci�gaj�c� si� zawsze wok� miejsca, gdzie w danej chwili przebywali�� kt�re� z nich, ca�y r�d, ca�e plemi�. Wok� tej dziedziny rozci�ga�y si� tereny nabieraj�ce wyrazisto�ci, gdy si� do nich zbli�a�o, i zatracaj�ce wszelkie kontury, gdy si� od nich oddala�o. Im dalej, tym bardziej stawa�y si� rozmyte. Ale �adnych kra�c�w, �adnych granic. To budowanie plan�w, ta pr�ba utrzymania podbitych teren�w w czasie i przestrzeni by�a czym� zupe�nie nietypowym. Wskazywa�a na� W�a�ciwie na co? Czy ta zmiana wzorca kulturowych zachowa� wif�w nast�pi�a samoistnie, czy te� wzorzec ten zosta� zainfekowany poprzez kontakty z dawnymi koloniami p�nocnymi, najdalszymi zagonami Cz�owieka?

�Co za ironia�� pomy�la� Agat.�� By�by to pierwszy przypadek, kiedy czegokolwiek si� od nas nauczyli. Jeszcze troch� i zaczniemy �apa� ich przezi�bienia. I wymrzemy od nich jak muchy. A im to, czego nauczyli si� od nas, ka�e si� nawzajem wymordowa慔

W g��bi duszy i raczej pod�wiadomie czu� uraz� do mieszka�c�w Tewaru za rozbit� g�ow� i skopane boki, za zerwanie przymierza, wreszcie za to, �e musi patrze�, jak na jego oczach daj� si� wyrzyna� w pie� w tym swoim idiotycznym miasteczku z b�ota. By� bezsilny wobec ich napa�ci na siebie, teraz by� niemal r�wnie bezsilny wobec napa�ci ghal�w na nich. Nie m�g� �cierpie� tego uczucia narzuconej bezsilno�ci.

W tym momencie�� Rolery zawraca�a w�a�nie do Landinu ze stadem haynn�� z zag��bienia za plecami dobieg� go szelest zesch�ych li�ci. Nie zd��y� jeszcze przebrzmie�, gdy Agat wycelowa� w d� ze swej strza��wki.

Embargo Kulturowe, kt�re uros�o do rangi etosu wygna�c�w, zakazywa�o u�ywania materia��w wybuchowych, ale w czasie pierwszych lat walk niekt�re tubylcze plemiona pos�ugiwa�y si� zatrutymi strza�ami i dzidami. Uwolnieni tym spod zakaz�w Embarga lekarze z Landinu wyprodukowali kilka skutecznych substancji nadal stosowanych w czasie polowa� i walk. By�y w�r�d nich �rodki obezw�adniaj�ce, parali�uj�ce, trucizny zabijaj�ce powoli i szybko. Jego strza�ka mia�a ostrze pokryte tak� w�a�nie �mierteln� trucizn�, kt�ra w ci�gu pi�ciu sekund pora�a�a system nerwowy du�ego organizmu, takiego jak organizm ghala. Mechanizm strza�k�wki by� prosty i niezawodny, pozwala� zachowa� celno�� na odleg�o�� nieco powy�ej pi��dziesi�ciu metr�w.

��Wy�a�!�� zawo�a� do zag��bienia, w kt�rym nie drgn�� teraz nawet jeden li��, rozci�gaj�c opuchni�te wargi w nieprzyjemnym u�miechu. Zwa�ywszy na okoliczno�ci, by� got�w zabi� jeszcze jednego wifa.

��Alterro?

Spomi�dzy zeschni�tych szarych krzak�w porastaj�cych niewielki par�w wyros�a na pe�n� wysoko�� sylwetka wifa z r�kami opuszczonymi wzd�u� bok�w. By� to Umaksuman.

��Psiakrew!�� zakl�� Agat, opuszczaj�c bro�, ale nie do ko�ca. Pohamowana agresja wstrz�sn�a ca�ym jego cia�em spazmatycznym dreszczem.

��Alterro�� powiedzia� ochryp�ym g�osem Umaksuman�� w namiocie mojego ojca byli�my przyjaci�mi.

��A potem, w lesie?

Tubylec nic nie odpowiedzia�. Sta� w milczeniu wielki i oci�a�y, jasne w�osy klei�y mu si� od brudu, na ziemskiej twarzy malowa�o si� zm�czenie i wyg�odzenie.

��S�ysza�em tw�j g�os po�r�d g�os�w innych. Je�li ju� musieli�cie m�ci� si� za siostr�, to mogli�cie przynajmniej robi� to jeden po drugim, po kolei, a nie wszyscy naraz.�� Agat nie zdejmowa� palca ze spustu, ale kiedy Umaksuman odpowiedzia�, wyraz jego twarzy uleg� zmianie.

��Ja nie by�em jednym z nich. Poszed�em tylko za nimi, �eby ich powstrzyma�. Pi�� dni temu zabi�em Ukweta, mojego brata-siostrze�ca, kt�ry im przewodzi�. Od tamtej pory b��kam si� po wzg�rzach.

Agat zabezpieczy� bro� i spu�ci� z niego wzrok.

��Podejd� tutaj�� powiedzia� po chwili. Dopiero w tym momencie dotar�o do nich, �e stoj� i rozmawiaj� na ca�y g�os na terenie, na kt�rym a� roi si� od zwiadowc�w ghal�w. Kiedy Umaksuman w�lizn�� si� do nory pod wielkim pniem drzewa, Agat zani�s� si� bezg�o�nym �miechem.�� Wr�g, przyjaciel�� a co mi tam! Masz�� powiedzia�, podaj�c mu pajd� chleba ze swojej torby.�� Od trzech dni Rolery jest ju� moj� �on�.

Umaksuman bez s�owa wzi�� chleb i zacz�� zajada�, jak tylko g�odny potrafi zajada�.

��Na gwizd z lewej, o stamt�d, rzucamy si� wszyscy razem do tamtej wyrwy w murach przy p�nocnym naro�niku, wpadamy do Tewaru i wyprowadzamy tylu mieszka�c�w, ilu si� da. Ghalowie szukaj� nas ko�o Suchego Bagniska, gdzie byli�my dzi� rano, a nie tutaj. To nasza pierwsza i ostatnia wyprawa w obr�b mur�w miasta. Chcesz i�� z nami?

Umaksuman skin�� g�ow�.�� Masz bro�?

Podni�s� sw�j top�r. Nie odzywali si� ju� wi�cej do siebie. Przykucn�li rami� w rami� w swojej kryj�wce, obserwuj�c miasteczko na wzg�rzu na wprost nich, jego p�on�ce dachy, nag�e wybuchy ruchu i bieganiny obr�conymi w perzyn� w�ziutkimi uliczkami. Zwa�y szarych chmur przyspieszy�y nadej�cie nocy, wiatr ni�s� gryz�cy sw�d spalenizny.

Po lewej r�ce rozleg� si� przenikliwy gwizd. Zbocza wzg�rz na zach�d i p�noc od miasta zaroi�y si� lud�mi. Ma�e, rozproszone figurki zbieg�y przykulone do ziemi na dno doliny, wdrapa�y si� b�yskawicznie na stok Tewaru, wcisn�y si� hurm� w wy�om w murach i wpad�y mi�dzy zgliszcza i ruiny miasta.

Spotkawszy si� przy wyrwie w murach, wojownicy Landinu utworzyli dru�yny licz�ce od pi�ciu do dwudziestu os�b i od tej chwili cz�onkowie tych oddzia�k�w trzymali si� ju� razem, czy to atakuj�c pl�druj�ce miasto watahy ghal�w, czy zbieraj�c wszystkie kobiety i dzieci, jakie uda�o im si� znale��, i przebijaj�c si� z nimi do bramy. Sw�j wypad przeprowadzili tak b�yskawicznie i pewnie, jakby go przedtem wielokrotnie prze�wiczyli. Zaskoczenie ghal�w, zaj�tych likwidowaniem ostatnich ognisk oporu w mie�cie, by�o kompletne.

Agat i Umaksuman gnali rami� w rami� wraz z o�mioma czy dziesi�cioma innymi, kt�rzy do��czyli do nich po drodze. Przebiegli przez plac Kamiennego Kr�gu, w�skim tunelem-uliczk� wydostali si� na jaki� inny, mniejszy placyk i wpadli do jednego z wielkich domostw rodowych. Jeden po drugim zeskoczyli w d� wyci�tych w ziemi schod�w, w zalegaj�cy wn�trze mrok. W tej samej chwili z potwornym wrzaskiem zast�pi�o im drog� dw�ch wojownik�w o bia�ych twarzach, z czerwonymi pi�rami wplecionymi w przywodz�ce na my�l rogi w�osy; topory, kt�rymi wymachiwali, wyra�nie �wiadczy�y, �e nie maj� zamiaru odda� swego �upu bez walki. Strza�ka Agata trafi�a pierwszego z nich prosto w otwarte usta; Umaksuman jednym ciosem topora, jak drwal odcinaj�cy ga��� od pnia, odr�ba� r�k� drugiemu. Zapad�a martwa cisza. W ciemno�ci pod �cian� kuli�o si� w milczeniu kilka kobiet. Jakie� niemowl� zanosi�o si� p�aczem.

��Chod�cie z nami!�� zawo�a� Agat. Kobiety poderwa�y si� z ziemi i zbli�y�y, lecz ujrzawszy, kto je wo�a, stan�y jak wryte.

W m�tnej plamie �wiat�a wpadaj�cego przez otw�r wej�ciowy zamajaczy�a sylwetka Umaksumana, przygi�tego pod jakim� ci�kim �adunkiem zarzuconym na ramiona.

��Chod�cie, zabierzcie dzieci!�� rykn�� potwierdzaj�co i na ten znajomy g�os kobiety o�y�y. Agat zebra� je przy schodach, otoczy� dla ochrony w�asnymi lud�mi i da� sygna�. Wypadli z rodowego domostwa i co si� w nogach pop�dzili do bramy. �aden ghal nie pr�bowa� zatrzyma� tej dziwacznej grupki kobiet, dzieci i m�czyzn prowadzonej przez Agata, kt�ry ghalijskim toporem os�ania� Umaksumana nios�cego na ramionach du�y, bezw�adny tob󳠗 starego wodza, swego ojca Wolda.

Dopadli bramy, prze�lizn�li si� mi�dzy dwoma oddzia�ami ghal�w buszuj�cych po starym obozowisku i wraz z innymi takimi samymi lotnymi dru�ynami wojownik�w z Landinu i uciekinier�w z Tewaru p�dz�cymi przed i za nimi rozproszyli si� po lesie. Ca�y wypad w obr�b mur�w miasta nie trwa� d�u�ej ni� pi�� minut.

Lecz las nie stanowi� bezpiecznej kryj�wki. Wzd�u� ca�ej drogi do Landinu kr�cili si� zwiadowcy i wojownicy z regularnych oddzia��w ghal�w. Uciekinierzy i ich wybawcy rozsypali si� pojedynczo i parami w szeroki wachlarz i zacz�li przemyka� przez lasy w kierunku na po�udnie. Agat pozosta� z Umaksumanem, kt�ry ze starym wodzem na plecach nie by�by w stanie przed nikim si� obroni�. Przedarli si� przez g�ste poszycie. �aden wr�g nie zast�pi� im drogi przez kolumnady drzew, pag�rki, pl�tanin� powalonych pni, spr�chnia�ych ga��zi i zeschni�tych krzak�w. Sk�d� z daleka, zza plec�w dobiega� przera�liwy kobiecy krzyk, nie milkn�cy ani na chwil�.

D�ugo trwa�o, nim uda�o im si� przedrze� przez las szerokim ko�em na po�udnie i zach�d, potem przez wzg�rza i wreszcie zn�w na p�noc do Landinu. Kiedy Umaksuman ustawa�, Wold pr�bowa� i�� o w�asnych si�ach, ale ledwie pow��czy� nogami. Gdy wynurzyli si� wreszcie z las�w, ujrzeli w oddali, w targanej wiatrem ciemno�ci ponad morzem, p�on�ce jasno �wiat�a Miasta Wygnania. Na wp� wlok�c starca za sob�, przebrn�li ostatni odcinek wzd�u� stoku wzg�rza i podeszli do Bramy L�dowej.

��Wify!�� obwie�ci�y stra�e, nim znale�li si� w zasi�gu dobrej widoczno�ci, dostrzeg�szy jasne w�osy Umaksumana. Chwil� p�niej zobaczono Agata i liczne g�osy zawo�a�y:�� Alterro, Alterro!

Wyszli mu na powitanie i wprowadzili go do miasta�� wszyscy ci, kt�rzy walczyli u jego boku, wykonywali jego rozkazy, ratowali mu sk�r� przez te trzy dni wojny podjazdowej w g�rach i lasach.

Zrobili wszystko, co si� da�o, tyle, ile mog�o zdzia�a� czterystu ludzi przeciwko armii wroga licznej jak chmara w�drownych zwierz�t, nie mniej, wed�ug Agata, ni� pi�tnastotysi�cznej. Pi�tna�cie tysi�cy wojownik�w, sze��dziesi�t, siedemdziesi�t tysi�cy wszystkich razem, z namiotami, saganami, ci�gnionymi noszami, haynnami, derkami ze sk�r zwierz�t, toporami, naramiennikami, kolebkami, hubkami, krzesiwami, z ca�ym swoim sk�pym dobytkiem, z ca�ym strachem przed Zim� i g�odem. Widzia� w obozowiskach ghal�w kobiety jedz�ce suchy mech zeskrobany z pni drzew. Wydawa�o si� zupe�nie nieprawdopodobne, �e ten zalew przemocy, mordu i g�odu omin�� jak dot�d niewielkie Miasto Wygnania, �e stoi ono nadal nietkni�te, z pochodniami p�on�cymi jasno nad bramami z okutego �elazem rze�bionego drewna, i �e ma go jeszcze kto powita� w domu:

��Wczoraj po po�udniu uda�o nam si� ich obej�� i przedosta� si� na drug� stron� linii ich przemarszu�� rozpocz�� opowie��, pr�buj�c opisa� wydarzenia ostatnich trzech dni, ale uj�te w s�owa wydawa�y mu si� one zupe�nie nierzeczywiste, tak jak nierzeczywisty wydawa� mu si� ten ciep�y pok�j i znane od najwcze�niejszego dzieci�stwa twarze s�uchaj�cych go ludzi.�� Ziemia w w�skich dolinach, kt�rymi zesz�o z g�r ca�e to ich mrowie, by�a� wygl�da�a jak po obsuni�ciu si� zbocza. Czysty piach i ska�a. Nie zosta�o nic, kompletnie nic. Wszystko stratowane na py�, na proch�

��Jak oni daj� rad� posuwa� si� do przodu? Czym si� �ywi�?�� spyta� przyciszonym g�osem Huru.

��Zapasami z Zimowych Miast, kt�re zdobywaj�. Pola s� ju� zupe�nie puste, zbiory zwiezione, zwierzyna odesz�a na po�udnie. Musz� �upi� ka�de miasto, jakie napotkaj� po drodze, i dobra� si� do ka�dego stada haynn, bo inaczej wygin� z g�odu, nim wydostan� si� poza granic� opad�w �niegu.

��To znaczy, �e przyjd� i tutaj�� powiedzia� cicho kt�ry� z Alterr�w.

��Tak s�dz�. Jutro albo pojutrze.

To by�a prawda, ale i ona wydawa�a si� zupe�nie nierzeczywista. Przesun�� r�k� po twarzy, wyczuwaj�c pod palcami brud, napi�cie mi�ni i nie wygojone obrzmienie warg. Uwa�a� za sw� powinno�� z�o�enie raportu rz�dowi tego miasta, ale teraz ogarn�o go takie zm�czenie, �e nie by� w stanie powiedzie� ju� ani s�owa wi�cej i przesta�o do niego dociera�, co m�wi� inni. Odwr�ci� si� do kl�cz�cej obok niego Rolery.

��Powiniene� i�� do domu, Alterro�� powiedzia�a, nie podnosz�c swych bursztynowych oczu.

Przez ca�e trzy ci�gn�ce si� w niesko�czono�� dni i noce walk, ucieczek, strzelaniny i ukrywania si� w lasach ani razu o niej nie my�la�. Znali si� dwa tygodnie, mo�e ze trzy razy rozmawiali nieco d�u�ej, raz ze sob� spali; wczesnym rankiem przed trzema dniami poj�� j� za �on� w Gmachu Prawa, a godzin� p�niej wyruszy� z miasta ze swymi partyzantami. Prawie nic o niej nie wiedzia�, nie nale�eli nawet do tej samej rasy. A w ci�gu kilku najbli�szych dni oboje mieli pewnie zgin��. Roze�mia� si� tym swoim bezg�o�nym �miechem i uj�� j� delikatnie za r�k�.

��Tak, zabierz mnie do domu�� powiedzia�. Milcz�ca, delikatna i obca, wsta�a z pod�ogi, czekaj�c, a� po�egna si� z innymi.

Powiedzia� jej, �e Wold i Umaksuman wraz z oko�o dwustoma jej rodakami uciekli lub zostali uratowani ze zdobytego Zimowego Miasta i przebywaj� obecnie w dzielnicy uchod�c�w w Landinie. Nie zapyta�a, czy mo�e si� z nimi zobaczy�. Kiedy wspinali si� strom� uliczk� z domu Alli do domu Agata, spyta�a:

��Dlaczego poszed�e� do Tewaru ratowa� ludzi?

��Jak to dlaczego?�� Pytanie wyda�o mu si� dziwne.�� Bo sami nie mogli si� uratowa�.

��To nie jest pow�d, Alterro.

Sprawia�a wra�enie nie�mia�ej, tubylczej �ony, potulnie uleg�ej woli swego pana i w�adcy. Tymczasem zacz�� si� przekonywa�, �e kieruje si� w�asn� wol�, jest uparta i dumna. M�wi�a cicho i spokojnie, ale dok�adnie to, co chcia�a.

��To jest pow�d, Rolery. Nie mo�na siedzie� z za�o�onymi r�kami i przygl�da� si�, jak te dranie powoli wyrzynaj� wszystkich w pie�. Chc� si� broni�, walczy�, wet za wet�

��A co z twoim w�asnym miastem? Jak wykarmisz tych wszystkich ludzi, kt�rych tu sprowadzi�e�, je�li ghale przyst�pi� do obl�enia? I potem, w czasie Zimy?

��Mamy wszystkiego w br�d. O �ywno�� nie musimy si� martwi�. Potrzeba nam tylko ludzi.

Ze zm�czenia ledwie pow��czy� nogami, ale rze�ki ch��d nocy rozja�ni� mu my�li i poczu�, �e wzbiera w nim fala rado�ci, jakiej nie czu� ju� od dawna. Zdawa� sobie niejasno spraw�, �e t� ulg�, t� lekko�� ducha przynios�a mu jej obecno��. Od tak dawna d�wiga� na swych barkach odpowiedzialno�� za wszystko, co si� dzia�o w mie�cie. Ona, nieznajoma, nieznana, istota z obcej krwi i cia�a, nie wiedzia�a zupe�nie nic o jego w�adzy, sumieniu, posiadanej wiedzy, o jego tu�aczce. Nie mieli ze sob� nic wsp�lnego, a jednak poznali si� i po��czyli natychmiast i ca�kowicie poprzez otch�a� dziel�cych ich r�nic; zupe�nie jakby to w�a�nie te r�nice, ta wzajemna obco�� doprowadzi�a ich do spotkania, a po��czenie si� przynios�o im wyzwolenie.

Weszli przez nie zamkni�te frontowe drzwi. W wysokim, w�skim domu z ledwie obrobionego kamienia nie pali�y si� �adne �wiat�a. Sta� tu od trzech Lat, stu osiemdziesi�ciu cykli ksi�yca; tu przyszed� na �wiat pradziadek Agata, jego dziadek, ojciec i on sam. Zna� ten dom jak swoje w�asne cia�o. Znalezienie si� w nim z ni�, kobiet� z plemienia koczownik�w, kt�rej jedynym domem m�g� by� ten albo tamten namiot na tym czy tamtym wzg�rzu albo duszna nora pod �niegiem, dostarczy�o mu przedziwnej rado�ci. Przepe�ni�a go czu�o��, kt�rej zupe�nie nie potrafi� wyrazi�. Bez zastanowienia wym�wi� jej imi�, ale nie na g�os, lecz w my�lach. Natychmiast odwr�ci�a si� do niego w ciemno�ci zalegaj�cej hol; w tej g��bokiej ciemno�ci spojrza�a mu prosto w oczy. Dom wok� nich i ca�e miasto ton�o w ciszy. Us�ysza� w my�lach cichutko swoje w�asne imi�, niby szelest nocy, niby mu�ni�cie d�oni spoza bezdennej otch�ani.

��Przem�wi�a� do mnie�� powiedzia� na g�os, os�upia�y z podziwu. Nic nie odpowiedzia�a, ale raz us�ysza� wewn�trz siebie, we krwi, w ka�dym zwoju nerw�w, jej my�l si�gaj�c� do jego my�li: Agat, Agat, Agat�

Stary w�dz by� twardy. Prze�y� napad na Agata, utrat� w�adzy, wyczerpanie, zapomnienie i kl�sk�, zachowuj�c nienaruszon� wol� i niemal niezm�con� jasno�� umys�u.

Niekt�rych rzeczy nie rozumia�, inne co jaki� czas ulatywa�y mu z pami�ci. By� nawet rad, �e uda�o mu si� wyrwa� z dusznej ciemno�ci swego rodowego domostwa, gdzie siedzenie przy ogniu robi�o z niego tak� babꠗ tego jednego by� zupe�nie pewien. Podoba�o mu siꠗ tak samo jak zawsze�� to osadzone na ska�ach, pe�ne s�o�ca, smagane wiatrem miasto farborn�w, wzniesione przed przyj�ciem na �wiat najstarszych ludzi i trwaj�ce niezmiennie wci�� w tym samym miejscu. O ile� lepiej je zbudowano od Tewaru. Sam Tewar nie zawsze jasno rysowa� mu si� w pami�ci. Czasami stawa�y mu wyra�nie przed oczyma p�on�ce dachy, por�bane, rozprute trupy wnuk�w i syn�w, w uszach d�wi�cza�y mu przera�liwe krzyki�� a czasami nie. Wola prze�ycia by�a w nim bardzo silna.

Nadal nap�ywali nieliczni uciekinierzy, w tym kilku ze spl�drowanych Zimowych Miast le��cych dalej na p�nocy, ale w ca�ym mie�cie farborn�w nie znalaz�by wi�cej ni� trzystu ludzi z rasy Wolda. Tak dziwnie by�o nale�e� do s�abego, nielicznego plemienia, �yj�cego na �asce parias�w, �e niekt�rzy tewarczycy, zw�aszcza m�czy�ni w sile wieku, nie byli w stanie tego znie��. Siadali ze skrzy�owanymi nogami, �renice oczu kurczy�y im si� do rozmiar�w male�kiej kropki, jakby si� natarli olejkiem gezinowym i pogr��ali si� w Niebyciu. Tak�e kilka kobiet, kt�re na w�asne oczy. widzia�y, jak ich m��w rozr�bywano na kawa�ki, i kt�re straci�y wszystkie dzieci, wp�dzi�o si� z �alu w chorob� lub odesz�o do krainy pod morzem. Ale dla Wolda upadek tewarskiego �wiata by� tylko cz�ci� kl�ski jego w�asnego �ycia. Zdaj�c sobie doskonale spraw�, �e zaszed� ju� daleko na drodze ku �mierci, przyjmowa� ka�dy nowy dzie� jak szczodry dar i z wielk� �yczliwo�ci� patrzy� na wszystkich m�odszych m�czyzn, tak ludzi, jak i farborn�w�� to na nich spada� teraz ci�ar ci�gni�cia walki.

Kamienne ulice ton�y w s�o�cu k�ad�cym si� jaskrawymi plamami na malowanych frontonach dom�w, cho� ponad wydmami na p�nocy m�ci�a niebo jaka� rozmazana, brudna smuga. Na wielkim placu, przed budynkiem zwanym. Thiatrem, w kt�rym rozlokowano wszystkich ludzi, pozdrowi� Wolda jaki� farborn. Potrwa�o dobr� chwil�, nim rozpozna� w nim Jacoba Agata. Zachichota� g�o�no i powiedzia�:�� Alterro, by�e� kiedy� takim przystojnym m�czyzn�! A teraz wygl�dasz jak szaman z Pernmeku, kt�remu wyrwano przednie z�by. Gdzie jest� (zn�w zapomnia�, jak. ona si� nazywa)� ta kobieta z mego rodu?

��W moim domu, Najstarszy.

��Wstyd i ha�ba.�� Nic go nie obchodzi�o, czy obrazi Agata, czy nie. Agat by� teraz oczywi�cie panem i wodzem, ale w niczym nie zmienia�o to faktu, �e to wstyd trzyma� kochank� we w�asnym namiocie czy domu. Farborn czy nie, powinien przestrzega� fundamentalnych zasad przyzwoito�ci.

��Jest moj� �on�. Czy to w�a�nie jest t� ha�b�?

��S�abo s�ysz�, uszy mam ju� stare�� powiedzia� ostro�nie Wold.

��Jest moj� �on�.

Wold podni�s� wzrok, po raz pierwszy spogl�daj�c Agatowi prosto w twarz. Oczy Wolda by�y m�tno��te jak zimowe s�o�ce, spod sko�nych powiek nie wida� by�o ani kawa�ka bia�ek. Agata�� ciemne, ciemne tam, gdzie t�cz�wki i tam, gdzie �renice, okolone bia�ymi k�cikami w r�wnie ciemnej twarzy�� nieziemskie; ciarki chodzi�y po plecach pod spojrzeniem tych oczu.

Wold odwr�ci� wzrok. Ze wszystkich stron otacza�y go wielkie kamienne domy farborn�w, czyste, jasne i bardzo stare w promieniach s�o�ca.

��Ja wzi��em sobie za �on� jedn� z was, farbornie�� powiedzia� w ko�cu�� ale nigdy przez my�l mi nie przesz�o, �e ty we�miesz sobie �on� ode mnie� �eby c�rka Wolda posz�a mi�dzy niby-ludzi� nigdy nie urodzi� dziecka�

��Nie masz nad czym lamentowa�, Najstarszy�� odpar� m�ody farborn, nieporuszony jak ska�a.�� Jestem ci r�wny, Woldzie. We wszystkim pr�cz wieku. Mia�e� farbornk� za �on�, teraz masz farborna za zi�cia. Skoro� sam chcia� pierwszego, to mo�esz jako� prze�kn�� drugie.

��Ci�ko b�dzie�� odpar� starzec z prostot� i uporem. Zapad�a chwila milczenia.�� Nie jeste�my sobie r�wni, Jacobie Agacie. Moi ludzie wygin�li, ci, co prze�yli, s� zupe�nie za�amani. Ty jeste� wodzem, panem. Ja nie. Ja jestem cz�owiekiem, ty nie. Niby co takiego nas ��czy?

��Przynajmniej nic nas nie dzieli�� odpar� Agat, nadal nieporuszony.�� �adna uraza, �adna nienawi��.

Wold obrzuci� go przeci�g�ym spojrzeniem i na koniec lekko wzruszy� ramionami na potwierdzenie.

��Dobrze, �e si� ze mn� zgadzasz, przynajmniej w zgodzie b�dziemy mogli razem zgin�栗 powiedzia� farborn i, ni st�d, ni zow�d, roze�mia� si�. Nigdy nie wiadomo, kiedy farbornowi przyjdzie do g�owy si� �mia�.�� Wydaje mi si�, Najstarszy, �e ghalowie zaatakuj� nas w ci�gu najbli�szych godzin.

��Najbli�szych godzin?

��W ka�dym razie ju� wkr�tce. Mo�e kiedy s�o�ce stanie wy�ej.�� Stali obok pustej areny. U ich st�p le�a� lekki dysk. Agat podni�s� go i bez namys�u., jak ma�y ch�opiec, pos�a� go na drug� stron� boiska. Wiod�c za nim wzrokiem, �eby sprawdzi�, gdzie upadnie, powiedzia�:�� Przypada ich ze dwudziestu na ka�dego z nas, wi�c je�li przedr� si� przez mury albo wy�ami� bram� Wysy�am wszystkie jesienne dzieci z matkami na Ska��. Po podniesieniu zwodzonych most�w nie spos�b j� zdoby�, ma zapasy wody i �ywno�ci dla pi�ciuset ludzi na ca�y cykl ksi�yca. Ale z tym babi�cem musi p�j�� kilku m�czyzn. Czy m�g�by� wybra� trzech czy czterech swoich ludzi i kobiety z ma�ymi dzie�mi i je tam zaprowadzi�? Kto� musi im przewodzi�. Czy ten plan ci si� podoba?

��Owszem, ale ja zostan� tutaj�� odpar� starzec.

��Doskonale, Najstarszy�� powiedzia� Agat bez cienia sprzeciwu, z kamiennym wyrazem m�odej, surowej, pokrytej bliznami twarzy.�� Wska� zatem m�czyzn, kt�rzy maj� towarzyszy� waszym kobietom i dzieciom. Musz� rusza� jak najszybciej. Nasz� grup� poprowadzi Kemper.

��P�jd� z nimi�� powiedzia� Wold dok�adnie takim samym tonem co przedtem, co chyba lekko zbi�o z tropu Agata.

A wi�c jednak mo�na go by�o zbi� z tropu. Ale i tym razem nie zaprotestowa�. Odnosi� si� do Wolda niezwykle uprzejmie, na poz�r oczywi�cie�� bo z jakiego� to niby powodu mia�by okazywa� szacunek umieraj�cemu starcowi, kt�rego nawet w�asne, pokonane plemi� nie uznawa�o ju� za swego wodza?�� i trwa� w tym uparcie, bez wzgl�du na to, jak g�upio by Wold nie odpowiada�. Naprawd� by� jak ska�a. Niewielu si� takich spotyka�o.

��Panie m�j, synu m�j, bracie�� powiedzia� starzec z u�miechem, k�ad�c r�k� na ramieniu Agata�� po�lij mnie tam, gdzie uwa�asz za stosowne. Jestem ju� do niczego, jedyne, co mog� zrobi�, to umrze�. Widzia�em ju� lepsze miejsca do umierania ni� ta wasza czarna ska�a, ale mog� to zrobi� i tam, je�li sobie tego �yczysz�

��W ka�dym razie wy�lij z kobietami kilku m�czyzn�� powiedzia� Agat�� i wybierz pewnych, takich, co nie pozwol� kobietom popada� w panik�. Musz� i�� do Bramy L�dowej, Najstarszy. Chcesz p�j�� ze mn�?

Szybki i gibki odwr�ci� si� na pi�cie i tyle go by�o. Wold zacz�� powoli pi�� si� ulicami i stromymi schodami, wspieraj�c si� ci�ko na farbornskiej w��czni z jasnego metalu. Ale doszed�szy ledwie do po�owy drogi, musia� przystan�� dla zaczerpni�cia oddechu. Wtedy uprzytomni� sobie, �e powinien wr�ci� i wys�a� m�ode matki z dzie�mi na Ska��, jak go o to prosi� Agat. Zawr�ci� i ruszy� z powrotem w d�. Kiedy spostrzeg�, z jakim trudem pow��czy nogami po kamiennych p�ytach, zrozumia�, �e powinien us�ucha� Agata i uda� si� z kobietami na czarn� wysp�, bo tutaj m�g�by tylko zawadza�.

Zalane s�o�cem ulice by�y zupe�nie puste, tylko od czasu do czasu przemyka� nimi jaki� spiesz�cy dok�d� farborn. Wszyscy byli gotowi albo w�a�nie ko�czyli przygotowania do obj�cia wyznaczonych stanowisk i obowi�zk�w. Gdyby jego rodacy w Tewarze byli tak przygotowani, gdyby wyruszyli na p�noc naprzeciw ghalom, gdyby zajrzeli w prz�d, w nadchodz�cy czas, tak jak to zdawa� si� czyni� Agat� Nic dziwnego, �e ludzie mieli farborn�w za czarownik�w. Cho� z drugiej strony to z winy Agata nie wymaszerowali. Dopu�ci� do tego, �eby mi�dzy sprzymierze�cami stan�a kobieta. Gdyby on, Wold, wiedzia�, �e ta dziewczyna zamieni�a z Agatem bodaj jeszcze jedno s�owo, kaza�by j� zabi� za namiotami, a jej cia�o wrzuci� do morza, i Tewar sta�by mo�e do dzi��

Wysz�a z jednego z wysokich kamiennych dom�w i ujrzawszy Wolda, znieruchomia�a w progu. Spostrzeg�, �e cho� zwi�za�a w�osy na plecach na spos�b m�atek, nadal nosi�a sk�rzan� tunik� i spodnie z wyci�ni�tym li�ciem trzykrotki, herbem jego rodu.

Nie spojrzeli sobie w oczy. Dziewczyna milcza�a.

��Idziesz na czarn� wysp� czy zostajesz tutaj, kobieto z mego rodu?�� spyta� w ko�cu Wold, bo co by�o, to by�o, a i nazwa� przecie� Agata synem.

��Zostaj� tu, Najstarszy.

��Mnie Agat wysy�a na czarn� ska�ꠗ powiedzia� nieco enigmatycznie, przenosz�c ci�ar sztywnego cia�a z nogi na nog�. Sta� w poplamionych krwi� futrach w nie daj�cym ciep�a s�o�cu, wsparty ci�ko na w��czni.

��Agat obawia si� chyba, �e kobiety nie zechc� tam p�j��, je�li ty ich nie poprowadzisz, Najstarszy. Ty albo Umaksuman. A Umaksuman dowodzi naszymi wojownikami strzeg�cymi p�nocnego muru.

Utraci�a ca�e swoje trzpiotostwo, beztrosk�, ujmuj�c� zuchwa�o��; m�wi�a natarczywie, a zarazem �agodnie. Nagle zupe�nie wyra�nie przypomnia� j� sobie jako ma�e dziecko, jedyne dziecko na ca�ych letnich terenach�� c�reczka Shakatany, urodzona w �rodku Lata.

��A wi�c zosta�a� �on� Alterry?�� powiedzia� ni z tego, ni z owego i na�o�enie si� tej my�li na jej wspomnienie jako rozbrykanego, roze�mianego brzd�ca zrobi�o mu zn�w takie zamieszanie w g�owie, �e nie us�ysza�, co odpowiedzia�a.

��Dlaczego wszyscy nie schronimy si� na wyspie, skoro jest taka niezdobyta?

��Ma za ma�e zapasy wody, Najstarszy. Ghalowie zaj�liby miasto, a my wymarliby�my na tej skale z pragnienia.

Ponad dachami Gmachu Ligi majaczy� mu w oddali fragment wiaduktu. By� przyp�yw; za czarnym ramieniem warownej wyspy skrzy�y si� w s�o�cu fale.

��Dom zbudowany na morskich wodach to nie jest miejsce dla ludzi�� powiedzia� z chmurn� min�.�� Za blisko do podmorza� S�uchaj, mia�em co� powiedzie� Arilii, to znaczy Agatowi. Zaraz, zaraz, co to takiego by�o? Zapomnia�em. Nie s�ysz� ju� w�asnych my�li��� Za wszelk� cen� pr�bowa� sobie przypomnie�, ale nic mu z tego nie wysz�o.�� No trudno, mniejsza z tym. My�li starych s� jak py� na wietrze. Do widzenia, c�rko.

Ruszy� dalej, pow��cz�c ci�ko nogami i przystaj�c co kilka krok�w dla zaczerpni�cia oddechu. Przeci�� na ukos wielki plac i wszed� do Thiatru, gdzie rozkaza� m�odym matkom zabra� dzieci i i�� za sob�. I poprowadzi� ostatni� w swoim �yciu dru�ynꠗ stadko zastraszonych kobiet i jesiennych berbeci trzymaj�cych si� tu� za nim oraz trzech m�odszych m�czyzn, kt�rzy zamykali ten poch�d posuwaj�cy si� ogromn�, napowietrzn� drog�, gdzie od ka�dego spojrzenia w d� kr�ci�o si� w g�owie, ku czarnej, budz�cej groz� skalnej warowni.

Panowa� w niej ch��d i cisza. Do wysokich grobowc�w sal nie dociera�y �adne d�wi�ki poza szumem morza, ss�cego i �uj�cego w g�bach fal ska�y w dole. Plemi� Wolda zbi�o si� w ciasn� gromadk� w jednym wielkim pokoju. �a�owa�, �e nie ma przy sobie starej Kerly, by�aby mu wielk� pomoc�, ale stara Kerly le�a�a teraz martwa w Tewarze albo gdzie� w okolicznych lasach. Kilka odwa�niejszych kobiet poderwa�o wreszcie do �ycia ca�� reszt�. Znalaz�y ziarno bhanu i wod�, �eby je w niej ugotowa�, i drewno do rozpalenia ognia. Kiedy dziesi�ciu farbornskich wojownik�w przyprowadzi�o swoje kobiety i dzieci, tewarczycy mogli ich pocz�stowa� gor�cym posi�kiem. Wszystkich razem by�o ich teraz w forcie pi�� czy sze�� setek, niemal tyle, ile m�g� pomie�ci�, tote� rozbrzmiewa� echem licznych g�os�w, a wsz�dzie pod nogami kr�ci�y si� ma�e brzd�ce, prawie dok�adnie tak samo jak w kobiecej cz�ci rodowego domostwa w Zimowym Mie�cie. A przez w�skie okna z przezroczystego kamienia, kt�ry nie wpuszcza� do �rodka wiatru, patrzy�o si� hen, w d�, na fale roztrzaskuj�ce si� z hukiem o ska�y, zasnuwaj�ce powietrze k��bami wodnego dymu.

Wiatr zmienia� kierunek, brudna smuga na p�nocnym niebie rozp�yn�a si� w tuman mg�y, kt�ry otoczy� ma�e blade s�o�ce wielkim bladym kr�giem�� �nie�nym kr�giem.

To by�o to. To w�a�nie o tym mia� powiedzie� Agatowi�� �e idzie �nieg. Nie kilka drobnych p�atk�w, jakby kto soli� straw�, jak za ostatnim razem, ale �nieg, prawdziwy �nieg. Zimowa zawieja, �nie�yca� Na to s�owo, kt�rego nie s�ysza� i nie wymawia� od tak dawna, ogarn�o go przedziwne uczucie. A wi�c po to, �eby umrze�, musi powr�ci� przez jednostajny, lodowy krajobraz swego dzieci�stwa, wkroczy� ponownie w bia�y �wiat �nie�nych burz.

Sta� nadal przy oknie, lecz nie widzia� ju� hucz�cych w dole fal. W pami�ci od�y� mu obraz Zimy. Nie na wiele zda si� tym ghalom zdobycie Tewaru, a nawet i Landinu. Dzi�, jutro wykarmi� si� mi�sem haynn i zbo�em. Ale co poczn�, kiedy nadejdzie �nieg? Prawdziwy �nieg, kt�rego zwa�y zasypi� na r�wno lasy i doliny, gnany porywistym wiatrem, co mrozi do szpiku ko�ci? Kiedy ten wr�g na nich spadnie, b�d� czmycha� co si� w nogach! Za d�ugo mitr�yli na p�nocy. Nagle zarechota� g�o�no i odwr�ci� si� od okna, za kt�rym zacz�� zapada� zmierzch. Utraci� wodzostwo, na jego oczach wymordowano mu syn�w, nie nadawa� si� ju� do niczego i przysz�o mu umrze� tu, na skale po�rodku morza; ale mia� pot�nych sprzymierze�c�w, s�u�yli mu mocarni wojownicy, z kt�rymi ani Agat, ani nikt inny nie m�g� si� r�wna�. Walczy�y dla niego Zima i �nie�yca, jeszcze dane mu b�dzie ujrze� �mier� swoich wrog�w.

Dowl�k� si� ci�ko do kominka, rozsup�a� mieszek z gezin�, rzuci� na w�gle male�k� grudk� �ywicy i wci�gn�� trzy g��bokie oddechy. A potem rykn�� tubalnym g�osem:

��No, kobiety, czy ta breja ju� gotowa?!

Obs�u�y�y go potulnie, a on zjad�, po raz pierwszy od dawna z apetytem.

Przez ca�y pierwszy dzie� obl�enia Rolery pomaga�a tym, kt�rzy pilnowali, aby m�czyznom na murach i dachach nie zabrak�o lanc�� d�ugich, szorstkich, szablowatych li�ci trawy holn wa��cych kilka funt�w i �ci�tych z jednego ko�ca w ostry szpic. Kto celnie rzuca�, m�g� nimi zabi�, a ich grad posy�any nawet niewprawnymi r�kami skutecznie zra�a� grup� ghal�w pr�buj�cych przystawi� drabiny do wygi�tego w �uk muru od strony l�du. Nosi�a ca�e nar�cza tych lanc po niezliczonych schodach; na innych schodach sta�a w �a�cuchu podaj�cych je sobie w g�r� z r�k do r�k, biega�a z nimi smaganymi wiatrem ulicami i do tej pory nie zd��y�a wyci�gn�� z r�k ca�ej masy cieniutkich jak w�os, k�uj�cych drzazg. A dzi� od samego �witu d�wiga�a pociski do katapult, dziwacznych urz�dze� do miotania kamieni, czego� w rodzaju wielkich proc, umieszczonych nad Bram� L�dow�. Kiedy ghalowie podci�gali t�umnie do bramy, �eby u�y� swoich taran�w, wielkie kamienie lec�ce na nich z g�ry z hukiem i �wistem wci�� na nowo ich rozp�dza�y. Ale katapulty po�era�y straszliwe ilo�ci pocisk�w. Mali ch�opcy bez chwili przerwy wyrywali kamienie z bruku pobliskich ulic, a jej kobieca dru�yna wozi�a je po osiem, dziesi�� na raz wojownikom obs�uguj�cym katapulty, dziwn� skrzyni� na okr�g�ych nogach. Osiem kobiet zaprz�ga�o si� w d�ugie liny, �eby j� poci�gn��, ale za�adowana po brzegi ci�ka skrzynia wydawa�a si� nie do ruszenia. Kiedy jednak zapar�y si� ze wszystkich si�, ma�e okr�g�e n�ki zaczyna�y si� w ko�cu nagle obraca� i ca�a skrzynia rusza�a z grzechotem i turkotem pod g�r�. Wyt�aj�c si�y, �eby si� przypadkiem nie zatrzyma�a, wlok�y j� spiesznie jednym ci�giem a� do bramy, tam, jeszcze rozp�dzon�, wywraca�y do g�ry nogami, przystawa�y na chwil� dla z�apania oddechu i odgarni�cia w�os�w z czo�a, po czym wraca�y z pustym, roztrz�sionym w�zkiem po nast�pny �adunek. I tak przez ca�y ranek. Kamienie i liny rani�y r�ce do krwi. Rolery udar�a dwa kawa�ki sk�ry ze swojej cienkiej sk�rzanej sp�dnicy i przywi�za�a je sobie do d�oni rzemieniami od sanda��w. Pomog�o. Reszta kobiet posz�a w jej �lady.

��Szkoda, �e zapomnieli�cie, jak si� robi te erkary!�� krzykn�a do Seiko Esmit za kt�rym� razem, kiedy zbiega�y ulic� tu� przed turkoc�cym, trudnym do kierowania w�zkiem. Seiko nic nie odpowiedzia�a; mo�e nie us�ysza�a. Harowa�a jak wszyscy inni, bo w�r�d farborn�w trudno by�o znale�� s�abeusza, ale wida� po niej by�o napi�cie, w jakim �yli przez ostatnie dni�� pracowa�a jak w transie.

Raz, kiedy zbli�a�y si� do bramy, ghalowie rozpocz�li ostrza� p�on�cymi �agwiami, kt�re tli�y si� i dymi�y na bruku ulic i dach�wkach dom�w. Seiko szarpn�a si� w linach uprz�y jak zwierz� schwytane we wnyki i przypad�a do ziemi ze strachu przed przelatuj�cymi nad g�ow� ognistymi strza�ami.

��Zgasn�, to miasto si� nie zapali�� powiedzia�a cicho Rolery, ale Seiko tocz�c wok� niewidz�cym spojrzeniem powtarza�a tylko raz po raz:

��Boj� si� po�aru, boj� si� po�aru�

Ale kiedy jaki� m�ody kusznik trafiony w twarz kamieniem z procy ghala run�� z rozpostartymi r�kami z w�skiej p�ki na szczycie muru i roztrzaska� si� tu� obok nich, przewracaj�c dwie z ci�gn�cych w�zek kobiet i zbryzguj�c im sp�dnice w�asn� krwi� i m�zgiem, to w�a�nie Seiko podesz�a do zabitego, po�o�y�a sobie na kolanach jego zmasakrowan� g�ow� i wyszepta�a mu do ucha s�owa ostatniego po�egnania.

��To by� kto� z twego rodu?�� spyta�a Rolery, kiedy Seiko przywdzia�a na powr�t uprz�� i ruszy�y dalej.

��W tym mie�cie wszyscy jeste�my dla siebie jednym rodem�� odpar�a farbornka�� To by� Jonkendy Li, najm�odszy z Rady.

M�ody zapa�nik z areny na wielkim placu, kt�ry l�ni�c od potu i tryskaj�c rado�ci� z odniesionego zwyci�stwa pozwoli� jej chodzi� po swoim mie�cie, dok�d zechce. Pierwszy farborn, z jakim rozmawia�a w swoim �yciu.

Jacoba Agata nie widzia�a od przedostatniej nocy, bo ka�dy, kto pozosta� w mie�cie, cz�owiek czy farborn, mia� wyznaczone stanowisko i zaj�cie, a do Agata nale�a�o by� wsz�dzie naraz, utrzyma� p�toratysi�czne miasto przed nawa�� pi�tnastu tysi�cy.

W miar� up�ywu dnia g��d i zm�czenie zacz�y podkopywa� jej si�� i coraz cz�ciej widzia�a go rozci�gni�tego na zakrwawionym bruku, tam, po przeciwnej stronie miasta, przy Bramie Morskiej nad urwiskiem, w miejscu drugiego g��wnego szturmu ghal�w. Jej kobieca dru�yna przerwa�a na chwil� prac�, �eby posili� si� chlebem i suszonymi owocami przywiezionymi ma�ym w�zkiem na okr�g�ych nogach przez jakiego� roze�mianego ch�opca; ma�a powa�na dziewczynka, d�wigaj�ca wielki sk�rzany buk�ak, da�a im si� napi� wody. Posi�ek pokrzepi� troch� Rolery. By�a pewna, �e wszyscy zgin�, bo z dach�w dom�w widzia�a chmary wroga czerni�ce okoliczne wzg�rza�� nie by�o im ko�ca, tak naprawd� obl�enie wcale jeszcze si� nie rozpocz�o. Ale z t� sam� pewno�ci� wiedzia�a, �e Agat nie zostanie zabity, a skoro on b�dzie �y�, to przecie� ona te�. Co on mia� wsp�lnego ze �mierci�? By� �yciem, samym �yciem�� jej �yciem. Rozsiad�a si� wygodniej na bruku ulicy, �uj�c twardy chleb. O rzut kamieniem ze wszystkich stron otacza� j� mord, gwa�t, masakra i koszmar, a oto ona siedzia�a tutaj, zajadaj�c spokojnie chleb. Jak d�ugo b�d� si� broni� ze wszystkich si�, z ca�ego serca, tak jak to robili do tej pory, pozostan� bezpieczni przynajmniej przed strachem.

Jednak nied�ugo potem nasta�y bardzo ci�kie chwile.

Kobiety podci�ga�y w�a�nie sw�j ci�ki �adunek do bramy, gdy nagle turkot w�zka i w og�le wszystkie inne d�wi�ki uton�y w potwornym wyciu dobiegaj�cym zza bramy, w ryku dudni�cym jak �oskot trz�sienia ziemi, tak dono�nym i g��bokim, �e si� go nie s�yszy, tylko czuje szpikiem ko�ci. W nast�pnej chwili brama drgn�a na zawiasach i zadygota�a. Wtedy w�a�nie na moment zobaczy�a Agata. P�dzi� z dalszej cz�ci miasta, prowadz�c dru�yn� �ucznik�w i strza�karzy, wykrzykuj�c w p�dzie rozkazy do tych, kt�rzy stali na murach.

Kobiety otrzyma�y rozkaz schronienia si� na ulicach le��cych bli�ej centrum miasta i natychmiast si� rozproszy�y. ��uuu-u! �uu-u! �uuu-u!� dochodzi� zza bramy ryk t�umu tak pot�ny, jakby dobywa� si� z gardzieli samych g�r, jakby lada chwila mia� unie�� miasto ze szczyt�w urwiska i str�ci� je do morza. Wiatr przybra� na sile, zrobi�o si� przejmuj�co zimno. Dru�yna Rolery rozbieg�a si�, wsz�dzie panowa�o potworne zamieszanie. Nie by�o �adnej pracy, kt�r� by mog�a zaj�� r�ce. Zacz�o si� �ciemnia�. Dzie� by� jeszcze m�ody, za wczesna pora na ten zmierzch. I nagle zrozumia�a; �e jednak zginie, uwierzy�a w swoj� �mier�. Przystan�a bez ruchu na pustej ulicy, po�r�d wysokich pustych dom�w, i zanios�a si� cichym p�aczem.

W jednym z bocznych zau�k�w kilku ch�opc�w wyrywa�o kamienie z bruku i nosi�o je w stron� Rynku, by podwy�szy� barykady wzniesione na czterech prowadz�cych do niego ulicach i wzmocni� w ten spos�b zamykaj�ce je bramy. Do��czy�a do nich, �eby si� rozgrza�, �eby nie sta� bezczynnie, �eby co� robi�. Harowali w milczeniu, w pi�tk� czy sz�stk�, wykonuj�c prac� przerastaj�c� ich si�y.

���nieg�� powiedzia� naraz kt�ry� z ch�opc�w, przystaj�c obok Rolery. Oderwa�a wzrok od kamienia, kt�ry wlok�a krok za krokiem w d� ulicy, i ujrza�a tu� przed sob� zas�on� z wiruj�cych ma�ych p�atk�w, g�stniej�c� z ka�d� chwil�. Wszyscy przerwali prac�. Wiatr ucich�, potworne wycie za bram� usta�o jak no�em uci��. �nieg i zmrok spad�y razem na �wiat, przynosz�c cisz�.

��Patrzcie!�� zawo�a� z zachwytem jeden z ch�opc�w. Sypa�o ju� tak g�sto, �e koniec ulicy znikn�� im z oczu. �wiat�a Gmachu Ligi stoj�cego ledwie kawa�ek dalej zmieni�y si� w migotliwe ��te plamki.

��B�dziemy mieli ca�� Zim�, �eby si� na to napatrzy栗 powiedzia� drugi.�� Je�li prze�yjemy. No dobra, idziemy! W Gmachu wydaj� ju� pewnie kolacj�.

��Idziesz z nami?�� spyta� Rolery najm�odszy z ch�opc�w.

��Zdaje mi si�, �e my jadamy w tym drugim budynku, w Thiatrze.

��Nie, teraz wszyscy jedz� w Gmachu. W ten spos�b oszcz�dza si� wiele pracy. Chod�.�� Ch�opcy byli nie�miali, ma�om�wni, serdeczni. Posz�a z nimi.

Noc zapad�a wcze�niej ni� zwykle, dzie� nasta� p�niej. Obudzi�a si� w domu Agata, u jego boku, i otworzywszy oczy ujrza�a szare �wiat�o padaj�ce na szare �ciany, mrok s�cz�cy si� przez szczeliny w okiennicach chroni�cych szyby w oknach. Najmniejsze drgnienie nie m�ci�o absolutnej ciszy. Ani z wn�trza domu, ani z dworu nie dobiega� �aden d�wi�k. Czy to mo�liwe, �eby w obl�onym mie�cie panowa�a taka absolutna cisza? W tej t�umi�cej wszystkie d�wi�ki szar�wce brzasku i obl�enie, i sami ghalowie wydawali si� czym� bardzo odleg�ym. Tutaj by�o ciep�o, tu� obok siebie mia�a pogr��onego we �nie Agata. Zastyg�a w bezruchu, �eby go nie zbudzi�.

Pukanie na dole, walenie do drzwi, g�osy. Czar prys�: najpi�kniejsza chwila min�a. Wo�ali Agata. Zacz�a go budzi栗 trudne zadanie. W ko�cu zwl�k� si� z ��ka, wci�� jeszcze nic nie widz�c na zaspane oczy, otworzy� okno i okiennice i wpu�ci� do pokoju �wiat�o dnia. Trzeciego dnia obl�enia, pierwszego dnia �niegu. Zas�a� ju� ulice grubo na stop� i sypa� nadal, bezustannie, czasami r�wno i g�sto, najcz�ciej jednak gnany porywistym p�nocnym wiatrem. Uciszy� i zmieni� ca�y �wiat. G�ry, lasy i pola�� wszystko znikn�o. Znikn�o ca�e niebo. Szczyty najbli�szych dach�w zlewa�y si� i rozp�ywa�y w bieli. By� tylko �nieg, kt�ry spad�, i �nieg, kt�ry pada� i to jedynie na wyci�gni�cie r�ki, bo dalej nie by�o ju� zupe�nie nic.

Na zach�d od miasta cichym sztormem powraca� przyp�yw. Prz�s�a wiaduktu prowadzi�y w nico��. Ska�y nie by�o. Nie by�o nieba ani morza. Sypi�cy na ciemne urwiska �nieg skrywa� piaski w dole.

Agat zatrzasn�� okiennice i okno i odwr�ci� si� do Rolery. Twarz mia� nadal odpr�on� snem, g�os mu sennie chrypia�.�� To niemo�liwe, �eby odeszli�� mrukn��, bo tak w�a�nie wo�ano do niego z ulicy:�� Ghalowie odeszli,. odst�pili od obl�enia, uciekaj� na po�udnie�

Nie spos�b to by�o sprawdzi�. Z mur�w Landinu wida� by�o tylko �nieg. Ale ju� kilka krok�w za jego zas�on� mog�y sta� tysi�ce namiot�w rozbitych po to, �eby go przeczeka栗 albo mog�o nie by� �ywego ducha.

Z mur�w spuszczono na linach kilku zwiadowc�w. Trzech z nich powr�ci�o z wie�ci�, �e wspi�li si� na wzg�rza do granicy lasu i nie natkn�li si� na ghal�w; ale potem musieli wraca�, bo z odleg�o�ci stu jard�w nie widzieli samego miasta. A jeden w og�le nie wr�ci��� zosta� schwytany przez ghal�w czy zab��dzi� w �nie�ycy?

W bibliotece Gmachu zwo�ano narad� Alterran. Jak to by�o w zwyczaju, m�g� na niej by� obecny ka�dy, kto chcia� pos�ucha� i zabra� g�os w omawianej sprawie. Rada Alterr�w sk�ada�a si� ju� nie z dziesi�ciu os�b, lecz o�miu. Jonkendy Li i Haris, najm�odszy i najstarszy, zgin�li. Obecnych by�o tylko siedmiu, bo Pilotson pe�ni� wart� na murach, ale sala p�ka�a w szwach od milcz�cych s�uchaczy.

��Nie odeszli� Odst�pili od mur�w� Ale nie wszyscy� nie wszyscy��� Alla Pasfal m�wi�a zduszonym szeptem, �y�y wyst�pi�y jej na szyi, a twarz ziemi�cie poszarza�a. By�a najbieglejsza ze wszystkich farborn�w w sztuce nazywanej przez nich s�uchaniem my�li. Potrafi�a s�ucha� czyich� my�li na wi�ksz� odleg�o�� ni� ktokolwiek inny, i umia�a to robi� tak, �eby ten kto� wcale o tym nie wiedzia�.

��To zakazane�� powiedzia� dawno temu (przed tygodniem?) Agat, wyst�puj�c przeciwko takiej pr�bie sprawdzenia, czy ghalowie nadal obozuj� w pobli�u Landinu.�� Nigdy nie z�amali�my tego zakazu, nigdy przez ca�y czas Wygnania.�� Po czym doda�:�� Jak tylko przestanie pada� i tak dowiemy si�, gdzie s�. A do tego czasu mo�emy czuwa�.

Ale pozostali nie zgodzili si� z nim i ich g�osy przewa�y�y. Rolery poczu�a si� zdezorientowana i zagubiona, kiedy ujrza�a, �e Agat ust�puje, godzi si� z ich decyzj�. Pr�bowa� jej wyja�ni�, dlaczego musia� tak post�pi�; t�umaczy�, �e nie jest wodzem miasta czy rady, �e wszyscy dziesi�cioro Alterrowie zostali wybrani i rz�dz� wsp�lnie, ale Rolery nie potrafi�a tego poj��. Albo by� wodzem, albo nie. A je�li nie, to wszyscy byli zgubieni.

No i teraz ta stara kobieta wpatrywa�a si� przed siebie niewidz�cym spojrzeniem i dysz�c ci�ko pr�bowa�a wyrazi� s�owami to, co s�owami by�o nie do wyra�enia�� kr�tkie przeb�yski kontaktu z umys�ami obcych istot, my�l�cych w obcej mowie, nieuchwytny odbi�r zmys�em dotyku wra�e� obcych r�k trzymaj�cych jaki� przedmiot.

��Trzymam� trzymam� sz�sznur� linꅠ� wydusi�a z siebie s�owo po s�owie.

Rolery wzdrygn�a si� ze strachu i odrazy. Agat siedzia� odwr�cony ty�em do Alli, zamkni�ty w sobie.

W ko�cu Alla uspokoi�a si�, spu�ci�a g�ow� na piersi i na d�ug� chwil� zastyg�a w bezruchu.

Seiko Esmit nala�a wszystkim Alterrom i Rolery male�k� fili�aneczk� ceremonialnej ti. Ka�dy ledwie macza� usta i podawa� j� nast�pnemu, a ten dalej i dalej, a� fili�aneczka zosta�a pusta. Rolery jak urzeczona wpatrywa�a si� w miseczk�, kt�r� poda� jej Agat, nim upi�a herbaty i przekaza�a j� dalej. B��kitna, krucha jak li��, przepuszcza�a �wiat�o niczym jaki� klejnot.

��Ghalowie odeszli�� odezwa�a si� na g�os Alla Pasfal, podnosz�c um�czon� twarz.�� Wyruszyli w drog�, posuwaj� si� teraz jak�� dolin� mi�dzy dwoma pasmami wzg�rz. To odebra�am zupe�nie wyra�nie.

��Dolin� Giln-mrukn�� jeden z m�czyzn.�� To jakie� dziesi�� kilom�w na po�udnie od Suchego Bagniska.

��Uciekaj� przed Zim�. Mury miasta s� bezpieczne.�� Ale Prawo zosta�o z�amane�� przebi� si� przez og�lny szmer nadziei i rozradowania ochryp�y g�os Agata.�� Mury mo�na naprawi�. No c�, zobaczymy�

Rolery zesz�a z nim po schodach do ogromnej Sali Zgromadzenia, zastawionej teraz sto�ami i d�ugimi �awami, bo to tu w�a�nie, pod z�otymi zegarami i kryszta�owym rysunkiem planet kr���cych wok� swoich s�o�c, urz�dzono komunaln� jadalni�.

��Chod�my do domu�� powiedzia� na dole.

Na�o�yli obszerne, podbite futrem p�aszcze z kapturami, kt�re wydano wszystkim mieszka�com miasta z magazyn�w pod Starym Ratuszem, i wyszli razem w zadymk� szalej�c� na Rynku. Nie zd��yli jednak uj�� nawet dziesi�ciu krok�w, gdy ze �nie�ycy wypad�a na nich jaka� groteskowa posta� owini�ta w pasy przesi�kni�tej czerwieni� bieli.

��Ghale przy Morskiej Bramie!�� krzykn�a przera�liwie.�� Wdarli si� do miasta! Przy Morskiej Bramie. Agat pos�a� Rolery jedno jedyne spojrzenie i znikn�� w �nie�nej zawiei. W nast�pnej chwili wysoko na wie�y nad jej g�ow� rozleg�o si� hucz�ce dudnienie metalu uderzanego o metal, g��bokie, st�umione przez padaj�cy �nieg. Nazywali ten ha�as dzwonem i jeszcze przed rozpocz�ciem obl�enia wszyscy musieli si� nauczy� jego sygna��w. Cztery, pi�� uderze� cisza; zn�w pi�� i jeszcze raz to samo: �Wszyscy m�czy�ni do Morskiej Bramy! Wszyscy do Morskiej Bramy!�

Ledwie zd��y�a odci�gn�� pos�a�ca na bok, pod kolumnad� Gmachu Ligi, gdy z drzwi zacz�li wypada� wojownicy, bez szub albo szamoc�cy si�, �eby na�o�y� je w biegu, uzbrojeni i nie uzbrojeni. P�dzili co si� w nogach w kurzaw� wiruj�cego �niegu i rozp�ywali si� w niej, nim dotarli na drug� stron� Rynku.

Nie pojawi� si� nikt wi�cej. Od strony Morskiej Bramy dociera� jaki� zgie�k, tak st�umiony przez �wist wiatru i sypi�cy �nieg, �e zdawa� si� dochodzi� z ogromnej dali. Pos�aniec opar� si� na niej ci�ko w zaciszu kolumnady.

Krwawi� z g��bokiej rany na szyi i by�by upad�, gdyby go nie podtrzyma�a. Rozpozna�a rysy jego twarzy�� to by� Alterra zwany Pilotsonem. Przem�wi�a do niego tym nazwiskiem, �eby cho� troch� oprzytomnia� i stara� si� trzyma� na nogach. Zacz�a go taszczy� do wn�trza budynku. Zatoczy� si� bezw�adnie i wci�� jeszcze pr�buj�c przekaza� wiadomo��, wybe�kota�:

��Wdarli si� S� ju� w murach miasta� Ghalowie w mie�cie�

Wysokie, w�skie skrzyd�a Bramy Morskiej zatrzasn�y si� z hukiem, sztaby i rygle zaskoczy�y na swoje miejsce. Bitwa w �nie�nej zawiei zosta�a zako�czona. Ale kiedy obro�cy odwr�cili si� twarz� do miasta, ujrzeli przez sypi�cy �nieg jakie� cienie przemykaj�ce mi�dzy spryskanymi krwi� zaspami.

Zabrali swoich zabitych i rannych i pospiesznie wr�cili na Rynek. W tej zadymce nie spos�b by�o wypatrzy� drabin i wdrapuj�cych si� po nich napastnik�w�� widoczno�� zmala�a do pi�tnastu st�p w ka�d� stron� mur�w. Jaki� ghal czy mo�e nawet kilku w�lizn�o si� przez nie pod samymi nosami stra�y i otworzy�o Bram� Morsk� grupie szturmuj�cych. Szturm odparto, ale w ka�dej chwili i w ka�dym dowolnym miejscu mogli przypu�ci� nast�pny, znacznie wi�kszymi si�ami.

��Wed�ug mnie�� powiedzia� Umaksuman, id�c obok Agata w stron� barykady mi�dzy Thiatrem a Szko���� wi�kszo�� ghal�w odesz�a dzisiaj na po�udnie.

Agat skin�� g�ow�.

��Po prostu musieli. Je�li stoj� w miejscu, to g�oduj�. Teraz mamy do czynienia z oddzia�em okupacyjnym, kt�ry ma nas wyko�czy� i przetrzyma� Zim� na naszych zapasach. Jak my�lisz, ilu ich tu zostawili?

��Tam, przy bramie, by�o ich nie wi�cej ni� tysi�c�� odpar� niepewnie tewarczyk.�� Ale przecie� mo�e ich by� znacznie wi�cej. I teraz wszyscy znajd� si� w obr�bie mur�w� Patrz, tam!�� zawo�a�, wskazuj�c przytulony do ziemi, przemykaj�cy szybko cie�, kt�ry uniesione na moment kurtyny �niegu ukaza�y gdzie� w po�owie ulicy.

��Ty t�dy�� mrukn�� i znikn�� nagle po lewej. Agat okr��y� ci�g dom�w z prawej strony i spotka� si� z nim ponownie na ulicy.

��Nic z tego�� powiedzia�.

��Owszem�� odpar� lakonicznie Umaksuman i pokaza� wyk�adany ko�ci� ghalijski top�r, kt�rego nie mia� jeszcze minut� temu.

Nad ich g�owami dzwon na wie�y Gmachu Ligi s�a� wci�� sw�j st�umiony przez �nieg, monotonny sygna�: raz, dwa� raz, dwa��� �Odwr�t na Rynek! Odwr�t na Rynek!� Wszyscy, kt�rzy walczyli przy Morskiej Bramie, strzegli mur�w i Bramy L�dowej, spali w swych domach lub pr�bowali wypatrze� co� z dach�w, �ci�gali lub �ci�gn�li ju� do serca miasta, na plac mi�dzy czterema wielkimi budynkami, przepuszczani pojedynczo przez barykady. W ko�cu pod��y� tam tak�e Umaksuman z Agatem, bo pozostawanie na ulicach, kt�rymi przemyka�y cienie, by�o zwyk�ym szale�stwem.

��Idziemy, Alterro, trzeba i�栗 ponagla� go tubylec i Agat poszed�, cho� mocno si� oci�ga�. Ci�ko mu by�o porzuca� to miasto na pastw� wroga.

Wiatr wyra�nie si� uspokoi�. Czasami t�umi�ca zas�ona �niegu w jaki� niepoj�ty spos�b przepuszcza�a z kt�rej� ze spowitych w ni� ulic brz�k t�uczonego szk�a czy trzask drewna drzwi roz�upywanych uderzeniem topora. Sporo dom�w pozostawiono otwartych, nie zabezpieczonych w �aden spos�b przed spl�drowaniem, ale poza schronieniem przed �niegiem niewiele tam mo�na by�o znale��. Ju� tydzie� wcze�niej ka�dy okruch �ywno�ci przekazano do wsp�lnej jadalni tu, w Gmachu. Poprzedniej nocy odci�to dop�yw gazu i wody do wszystkich budynk�w poza czterema wok� Rynku. Fontanny Landinu sta�y suche, obwieszone soplami lodu, przywalone czapami �niegu. Wszystkie zapasy ukryte by�y pod ziemi�, w piwnicznych spichrzach wykopanych przed pokoleniami pod Starym Ratuszem i Gmachem Ligi. Domy sta�y opuszczone, puste, wyzi�bione i pozbawione �wiat�a. Nie dawa�y naje�d�com niczego.

��Samych naszych stad wystarczy im na ca�y cykl ksi�yca. I wcale nie musz� mie� dla nich paszy. Wyr�n� haynny i ususz� mi�so��� Dermat Alterra czeka� na Agata u samych drzwi Gmachu Ligi. W jego g�osie s�ycha� by�o panik� i dezaprobat�.

��Najpierw b�d� musieli je wy�apa栗 odburkn�� Agat.�� Jak to wy�apa�?

��A tak to. Kilka minut temu, kiedy byli�my przy Bramie Morskiej, otworzyli�my obory i je wypu�cili�my. Paol Pasterz nada� panik�. Pogna�y jak oszala�e, prosto w �nie�yc�.

��Wypu�cili�cie haynny? Wszystkie stada?! A co b�dziemy je�� przez ca�� Zim�, je�li ghalowie odejd�?!

��Czy ta panika, kt�r� Paol nada� do haynn, podzia�a�a i na ciebie?!�� wybuchn�� Agat.�� Czy naprawd� my�lisz, �e nie zdo�amy sp�dzi� w�asnych zwierz�t? A poza tym mamy jeszcze zapasy zbo�a, mo�emy polowa�, zbiera� �nie�n� traw�! Co si� z tob�, u diab�a, dzieje?

��Jacob�� mrukn�a cicho Seiko Esmit, staj�c mi�dzy nim a starszym m�czyzn�. Dopiero teraz dotar�o do niego, �e krzyczy na Dermata i �e musi wzi�� si� w gar��. Ale piekielnie trudno by�o wr�ci� z krwawej jatki, takiej jak obrona Morskiej Bramy i spokojnie radzi� sobie z przypadkiem m�skiej histerii. G�owa p�ka�a mu od b�lu, rana, kt�r� odni�s� w czasie jednego z wypad�w na obozowiska ghal�w, tak�e wci�� jeszcze dawa�a o sobie zna�, cho� ju� dawno powinna si� by�a zagoi�. Z bitwy pod Bram� Morsk� uda�o mu si� wyj�� bez szwanku, ale a� lepi� si� od krwi innych. Za wysokimi oknami biblioteki, za nie zamkni�tymi okiennicami �nieg sypa� bez ko�ca i szepta� cicho. By�o dok�adnie po�udnie, a wydawa�o si�, �e to ju� zmrok. W dole pod oknami le�a� Rynek i jego dobrze strze�one barykady, za nimi porzucone domy, pozbawione obro�c�w mury�� miasto �niegu i cieni.

Tego dnia, dnia odwrotu do miasta w mie�cie, czwartego dnia obl�enia, nie ruszali si� poza barykady; ale ju� tej samej nocy, kiedy �nieg na chwil� si� przerzedzi�, przez dach Szko�y wymkn�a si� pierwsza grupa zwiadowc�w. Nad rankiem zawieja zn�w przybra�a na sile, czy te� mo�e tu� po pierwszej �nie�nej burzy rozp�ta�a si� nast�pna, i pod os�on� �niegu m�czy�ni i ch�opcy Landinu rozpocz�li wojn� partyzanck� na ulicach w�asnego miasta. Wypuszczali si� po dw�ch, trzech i przemykali ulicami, dachami, przez pokoje pustych dom�w, poluj�c na sw� zdobycz�� cienie po�r�d cieni. U�ywali no�y, zatrutych strza�ek, bolo i strza�. Wdzierali si� do w�asnych dom�w i zabijali chroni�cych si� tam ghal�w albo ghalowie zabijali ich.

Agat, kt�ry nie wiedzia�, co to l�k wysoko�ci, celowa� w gonitwie po dachach. Strome i oblodzone, sta�y si� bardzo �liskie, ale pokusa trafienia kilku ghal�w zatrutymi strza�kami by�a nie do odparcia, a ryzyko �mierci nie wi�ksze ni� w innych odmianach tego sportu�� ulicznej ciuciubabce czy chowanym po domach.

Sz�sty dzie� obl�enia, czwarty �nie�ycy. Tego dnia �nieg by� drobny, rzadki, gnany wiatrem. Termometry w podziemiach Archiwum pod Starym Ratuszem, zamienionych teraz na szpital, wskazywa�y, �e na zewn�trz jest -4�C, a szybko�� wiatru w porywach znacznie przekracza sto km/h. Na dworze by�o strasznie, wichura bi�a cz�owieka w twarz tym drobnym �niegiem jak �wirem, wciska�a go przez roztrzaskane szyby w oknach, zasypuj�c nim pod�ogi us�ane drzazgami z wyrwanych na ogniska okiennic. W ca�ym mie�cie poza czterema budynkami przy Rynku nie spos�b by�o znale�� co� do jedzenia albo ciep�y k�t. Ghalowie kulili si� w pustych pokojach, palili na �rodku pod��g materace, por�bane drzwi, okiennice i skrzynie, pr�buj�c przeczeka� burz�. Nie mieli �adnych zapas�w�� ca�� �ywno�� zabra�a ze sob� ich g��wna armia. Gdyby pogoda si� zmieni�a, mogliby zapolowa�, wyko�czy� mieszka�c�w, dobra� si� do ich zimowych zapas�w i o nich przetrwa� do Wiosny. Ale p�ki �nie�yca trwa�a, przymierali g�odem.

Zaj�li wiadukt, ale niewiele im z tego przysz�o. Czujki na wie�y Gmachu Ligi widzia�y ich niepewny atak na Ska��, kt�remu szybko po�o�y� kres grad lanc i podniesienie zwodzonego mostu. Tylko bardzo nieliczni zapuszczali si� na zalewowe piaski u podn�a urwisk Landinu; pewnie widzieli nadci�gaj�cy z rykiem przyp�yw i nie mieli poj�cia, jak cz�sto si� zdarza ani kiedy nastanie nast�pny, wszak ca�e �ycie mieszkali w g��bi l�du. Tak wi�c Skale nic nie grozi�o, a kilku wprawnych parawerbalist�w z miasta pozostawa�o w sta�ym kontakcie z przebywaj�cymi na niej kobietami, dzi�ki czemu wiedziano, �e wszystko tam w porz�dku i �e ojcowie mog� by� spokojni, bo �adne dziecko nie jest chore. O Ska�� mo�na si� by�o nie martwi�. Ale samo miasto zosta�o zaatakowane, zdobyte i zaj�te, ju� ponad stu mieszka�c�w zgin�o w jego obronie, a reszt� obl�ono w kilku zaledwie budynkach, zamkni�to w potrzasku. Miasto �niegu, cieni i krwi.

Jacob Agat przykucn�� w pokoju o szarych �cianach. Pok�j by� zupe�nie pusty, tylko tu i �wdzie wala�y si� strz�py zdartego z pod��g filcu i kawa�ki rozbitych szyb przysypane warstw� mia�kiego �niegu. W ca�ym domu panowa�a zupe�na cisza. Tam, pod oknem, gdzie niegdy� le�a� jego materac, spa� jedn� noc z Rolery, tam rankiem go obudzi�a. Skulony pod �cian�, w�amywacz w swym w�asnym domu, my�la� o Rolery z czu�o�ci� zm�con� gorycz�. Kiedy��� wydawa�o si� to tak dawno, mo�e przed ca�ymi dwunastoma dniami�� w tym w�a�nie pokoju powiedzia�, �e nie mo�e bez niej �y�. A teraz ani we dnie, ani w nocy nie mia� chwili czasu, �eby o niej cho�by pomy�le�.�� Wi�c teraz daj mi o niej porozmy�la�, cho� porozmy�la�!�� warkn�� w�ciek�y do ciszy. Ale jedyna my�l, jaka t�uk�a mu si� po g�owie, to to, �e oboje urodzili si� nie w por�. Nie mo�na zaczyna� mi�o�ci, gdy nastaje czas umierania.

Wiatr �wista� ze z�o�ci� na wybitych szybach. Agat poczu�, �e chwytaj� go dreszcze. Przez ca�y dzie� albo sp�ywa� potem, albo trz�s� si� z zimna. Termometr wci�� szed� w d� i wielu z tych, kt�rzy walczyli na dachach, zaczyna�o si� uskar�a� na co�, co starzy ludzie nazywali odmro�eniami. Czu� si� lepiej, kiedy si� rusza�. Rozmy�lania �le na niego wp�ywa�y. Z wyrobionego przez ca�e �ycie nawyku skierowa� si� do drzwi, opami�ta� si� jednak w por� i podszed� cicho do okna, przez kt�re si� tu dosta�.

Na parterze domu obok koczowa�a grupa ghal�w. Jeden z nich sta� tu� przy oknie, odwr�cony do niego plecami. Byli biali i mieli jasne w�osy; czernili je sobie i usztywniali jak�� mazi� czy smo��, ale pochylona, muskularna szyja, kt�r� widzia� ze swego miejsca Agat, by�a zupe�nie bia�a. To dziwne, jak ma�o mia� w�a�ciwie okazji, �eby przyjrze� si� swoim wrogom. Strzela�o si� z daleka albo zadawa�o cios i ucieka�o, albo tak jak przy Morskiej Bramie walczy�o w zbyt du�ym �cisku i po�piechu, �eby przygl�da� si� przeciwnikom. Zastanawia� si�, czy oczy maj� ��tawe lub bursztynowe jak tewarczycy; wydawa�o mu si� jednak, �e chyba raczej szare. Nie by�a to najlepsza okazja, �eby to sprawdzi�. Wyszed� na parapet za oknem, podci�gn�� si� na r�kach i opu�ci� sw�j dom via dach.

Drog�, kt�r� zazwyczaj wraca� na Rynek, mia� odci�t��� ghalowie tak�e zacz�li si� bawi� we wspinaczk� po dachach. Do�� szybko zgubi� wszystkich �cigaj�cych poza jednym, kt�ry uzbrojony w dmuchaw� i strza�ki depta� mu niemal po pi�tach i jednym pot�nym susem przesadzi� o�miostopow� szczelin� mi�dzy dwoma domami, kt�ra powstrzyma�a wszystkich pozosta�ych. Nie pozosta�o mu nic innego, jak zeskoczy� z dachu na jak�� uliczk�, pozbiera� si� natychmiast po upadku i gna� na z�amanie karku do najbli�szej barykady.

Wartownik przy barykadzie na ulicy Esmita wypatruj�cy takich w�a�nie uciekinier�w rzuci� mu sznurow� drabink�.

Agat b�yskawicznie zacz�� si� po niej wspina�. By� ju� prawie na samej g�rze, gdy w prawej r�ce utkwi�a mu strza�ka. Zjecha� na pi�tach po wewn�trznej �cianie barykady, wyrwa� strza�k� z d�oni, wyssa� ran� i wyplu� krew. Ghalowie nie zatruwali swoich strza�ek ani strza�, ale zbierali strza�ki u�ywane przez mieszka�c�w Landinu, a w�r�d tych zdarza�y si� oczywi�cie zatrute. By�a to do�� dobitna demonstracja jednej z przyczyn wprowadzenia kanonicznego Prawa Embarga. Agat prze�y� kilka fatalnych minut w oczekiwaniu na pierwsze objawy chwytaj�cych go konwulsji; po up�ywie odpowiedniego czasu uzna�, �e jednak mia� szcz�cie, i dopiero wtedy zacz�� odczuwa� sam� do�� paskudn� ran� na r�ce. I to na tej, kt�r� strzela�.

Pod z�otymi zegarami w Sali Zgromadzenia wydawano obiad. Od �witu nie mia� nic w ustach. Kona� z g�odu do chwili, kiedy usiad� przy jednym ze sto��w z misk� gor�cego bhanu i kawa�kiem peklowanego mi�sa. Wtedy nagle poczu�, �e nie jest w stanie niczego prze�kn��. Na rozmowy tak�e nie mia� ochoty, ale wszystko by�o lepsze ni� jedzenie, wi�c wdawa� si� w pogaw�dk� z ka�dym, kto do niego podszed�, a� dzwon na wie�y zn�w og�osi� alarm przed kolejnym atakiem.

Jak zwykle przypuszczano go kolejno do wszystkich barykad; jak zwykle spe�z� na niczym. W tak� pogod� nikt nie by� w stanie d�ugo ci�gn�� natarcia. W tych lotnych atakach o szar�wce dnia chodzi�o im raczej o to, �eby przemyci� jednego czy dw�ch swoich wojownik�w przez kt�r�� chwilowo nie strze�on� barykad�, tak by znalaz�szy si� na Rynku mogli od wewn�trz otworzy� masywne, �elazne wrota na ty�ach Starego Ratusza. Z zapadni�ciem ciemno�ci napastnicy znikn�li. �ucznicy w g�rnych oknach Starego Ratusza wstrzymali ostrza� i natychmiast obwie�cili, �e ulice s� puste. Jak zwykle kilku obro�c�w zosta�o rannych lub zabitych: jeden kusznik, trafiony w swoim oknie strza�� z do�u, jeden ch�opiec, kt�ry za mocno wychyli� si� za barykad�, by mie� lepsz� pozycj� do strza�u, i dosta� w brzuch okut� �elazem dzid��� kilka l�ejszych obra�e�.

Ka�dego dnia gin�o lub odnosi�o rany kilku nast�pnych i coraz mniej zostawa�o zdolnych do walki i pe�nienia stra�y. Coraz mniej z i tak ju� niewielu�

Z tej akcji Agat powr�ci� zlany potem i z dreszczami. Wi�kszo�� tych, kt�rych og�oszenie alarmu zasta�o przy obiedzie, zasiad�a z powrotem do sto��w doko�czy� posi�ku. Agata natomiast jedzenie interesowa�o tylko o tyle, �e za wszelk� cen� chcia� unikn�� jego zapachu. R�ka zaczyna�a krwawi� od nowa za ka�dym razem, kiedy jej u�ywa�, co da�o mu wym�wk�, �eby zej�� do podziemi pod Starym Ratuszem, do Archiwum, i poprosi� nastawiacza ko�ci o jej opatrzenie.

By�o to du�e, niskie pomieszczenie, w kt�rym w dzie� i w nocy utrzymywano sta�� temperatur� i r�wne przy�mione �wiat�o�� doskona�e miejsce do przechowywania starych instrument�w, map i dokument�w i r�wnie dobrze nadaj�ce si� do opieki nad rannymi. Na pokrytej filcem pod�odze roz�o�ono prowizoryczne pos�ania, ma�e wysepki snu i b�lu rozrzucone w ciszy d�ugiej sali. Tak jak mia� nadziej�, ujrza� mi�dzy nimi podchodz�c� do niego �on�. Jej widok, prawdziwy widok, nie wzbudzi� w nim tej zaprawionej gorycz� czu�o�ci, kt�ra ogarnia�a go zawsze, kiedy o niej my�la�; zamiast tego poczu� po prostu ogromn� rado��.

��Cze��, Rolery�� wymamrota� i natychmiast odwr�ci� si� do Seiko i nastawiacza Wattocka z pytaniem o Huru Pilotsona. Nie wiedzia� ju�, co si� robi z tak wielk� rado�ci�, zupe�nie nie potrafi� nad ni� zapanowa�.

��Jego rana si� powi�ksza�� szepn�� mu nad uchem Wattock. Agat drgn��, spojrza� na niego ze zdumieniem i dopiero wtedy u�wiadomi� sobie, �e Wattock m�wi o Pilotsonie.

��Powi�ksza?�� powt�rzy�, nie pojmuj�c, co to znaczy, i podszed� do Pilotsona, �eby ukl�kn�� przy jego materacu. Pilotson wpatrywa� si� w niego z pod�ogi.

��No jak tam, Huru?

��Pope�ni�e� fatalny b��d�� odpar� ranny.

Znali si� i przyja�nili od najwcze�niejszego dzieci�stwa. Agat natychmiast i bezb��dnie domy�li� si�, o co Pilotsonowi chodzi�� o jego ma��e�stwo. Ale zupe�nie nie wiedzia�, co odpowiedzie�.

��Niewiele by zmieni�o��� zacz�� w ko�cu i urwa�; nie mia� zamiaru si� usprawiedliwia�.

��Za ma�o, za ma�o��� wybe�kota� Pilotson i dopiero w tym momencie Agat zda� sobie spraw�, �e jego przyjaciel majaczy.

��Wszystko w porz�dku, Huru!�� powiedzia� tak autorytatywnie, �e Pilotson odetchn�� z ulg� i zamkn�� oczy, jakby to og�lnikowe zapewnienie zupe�nie mu wystarcza�o. Agat wsta� i wr�ci� do Wattocka.

��Przewi�� mi to, dobrze?�� poprosi�.�� �eby przesta�o krwawi�. No, co z tym Pilotsonem?

Rolery przynios�a p��tno i plaster. Wattock kilkoma wprawnymi ruchami obanda�owa� Agatowi r�k�.

��Nie wiem, Alterro�� powiedzia�.�� Ghalowie musz� stosowa� trucizny, z kt�rymi nasze antidota nie daj� sobie rady. Pr�bowali�my ju� wszystkiego. Pilotson Alterra nie jest jedynym takim przypadkiem. Rany nie zamykaj� si�, wdaje si� opuchlizna. Sp�jrz na tego ch�opca. Dok�adnie to samo.

Ch�opiec, szesnasto- czy siedemnastoletni partyzant z dru�yny ulicznej, j�cza� i miota� si� jak w sennym koszmarze. Przebite w��czni� udo nie krwawi�o, ale rana wygl�da�a bardzo dziwnie, by�a gor�ca w dotyku i na wszystkie strony bieg�y od niej pod sk�r� jakie� czerwone pr�gi.

��Pr�bowali�cie wszystkich odtrutek?�� spyta� Agat, odrywaj�c wzrok od udr�czonej twarzy ch�opca.

��Wszystkich, Alterro. Powiem ci, �e przypomina mi to tamt� ran�, kt�r� ty sam odnios�e� wczesn� Jesieni� podczas polowania na kloisy. Pami�tasz? Mo�e oni wyrabiaj� jak�� trucizn� z krwi albo gruczo��w klois�w. Mo�e po jakim� czasie te rany same si� zagoj� tak jak twoja. Tak, to w�a�nie ta blizna� Kiedy by� m�odym ch�opakiem, jak ten tutaj�� wyja�ni� zwracaj�c si� do Seiko i Rolery�� wszed� na drzewo za kloisem, kt�ry go nie�le podrapa�. Zadrapania nie wygl�da�y zbyt gro�nie, ale spuch�y, zaogni�y si� i roz�o�y�y go na kilka dni. A potem same si� wygoi�y.

��Te si� same nie wygoj��� powiedzia�a cicho Rolery do Agata.

��Sk�d wiesz?

��Przygl�da�am si� zamawiaczce naszego rodu. Troch� si� nauczy�am� Te pr�gi, tu, na jego nodze�� nazywaj� je �cie�kami �mierci.

��Czy to znaczy, �e znasz t� trucizn�, Rolery?

��Nie wydaje mi si�, �eby to by�a trucizna. To si� mo�e zrobi� przy ka�dej g��bszej ranie. Nawet ma�ej, je�li nie krwawi albo si� zabrudzi. To z�y urok broni�

��Co za zabobon!�� Przerwa� jej gwa�townie stary nastawiacz.

��Na nas nie dzia�aj� z�e uroki, Rolery�� wtr�ci� si� pospiesznie Agat, odci�gaj�c j� obronnym gestem od zacietrzewionego starego lekarza.�� My jeste�my na nie�

��Ale na tego ch�opca i Pilotsona Alterr� on dzia�a! Patrz!�� Podprowadzi�a go do jednego z rannych tewarczyk�w, pogodnego, niskiego m�czyzny w sile wieku, kt�ry z ochot� pokaza� Agatowi miejsce, gdzie przedtem mia� ucho, nim odr�ba� mu je toporem jaki� ghal. Rana goi�a si�, ale nadal by�a opuchni�ta, rozogniona, ciek�a z niej jaka� wydzielina�

Agat odruchowo dotkn�� r�k� w�asnej pulsuj�cej, nie opatrzonej rany na g�owie.

Wattock podszed� do nich spiesznym krokiem. Piorunuj�c wzrokiem Bogu ducha winnego tubylca, powiedzia�:�� To, co miejscowe wify nazywaj� z�ym urokiem broni, to oczywi�cie infekcja bakteryjna. Uczy�e� si� o niej jeszcze w szkole, Alterro. Poniewa� istoty ludzkie s� w pe�ni odporne na zaka�enie wszystkimi miejscowymi organizmami bakteryjnymi i wirusowymi, gro�ne dla nas s� wy��cznie uszkodzenia wa�nych dla �ycia organ�w, krwotoki i zatrucia substancjami chemicznymi, na kt�re mamy odpowiednie antidota�

��Ale ten ch�opiec umiera, Starszy�� powiedzia�a Rolery cicho i nieust�pliwie.�� Jego rana nie zosta�a przed zaszyciem oczyszczona�

Stary lekarz zesztywnia� z w�ciek�o�ci.

��Wracaj do swoich! Nie b�dziesz mnie uczy�a, jak si� leczy ludzi!

��Do�� tego�� przerwa� mu Agat. Cisza.

��Rolery�� powiedzia� do swej �ony�� je�li mo�esz si� na chwil� st�d wyrwa�, pomy�la�em, �e mo�e poszliby�my��� chcia� powiedzie� �do domu��� �mo�e co� zje�栗 doko�czy� enigmatycznie.

Nie jad�a jeszcze obiadu; usiad� z ni� w Sali Zgromadzenia i podzioba� troch� w talerzu. Potem na�o�yli podbite futrem p�aszcze i przeszli razem przez nie o�wietlony, smagany wichur� Rynek do Szko�y, gdzie do sp�ki z dwoma innymi parami zajmowali jedn� z klas. Sypialnie w Starym Ratuszu by�y wygodniejsze, ale wi�kszo�� ma��e�stw, w kt�rych �ona nie odesz�a na Ska��, wola�a cho�by t� p�prywatno��, gdy przypadkiem nadarza�a si� okazja, �eby z niej skorzysta�. Jedna z kobiet spa�a twardo za rz�dem �awek, zwini�ta w k��bek na w�asnej szubie. Przewr�cone na bok sto�y zas�ania�y wybite okna, chroni�c przed kamieniami, strza�ami i wiatrem. Agat i jego �ona u�o�yli sobie na go�ej pod�odze pos�anie ze swych p�aszczy. Nim pozwoli�a mu zasn��, zebra�a z parapetu za oknem gar�� czystego �niegu i przemy�a mu nim rany na g�owie i r�ku. Bardzo go to bola�o, wi�c protestowa� gwa�townie, ze zm�czenia skory do gniewu, ale ona odpar�a �agodnie:

��Tak, tak, wiem, wiem, jeste� Alterr�, nigdy nie chorujesz� Ale to nie zaszkodzi, na pewno nie zaszkodzi�

W zimnym mroku tego pokoju Agat m�wi� co chwila na g�os przez niespokojny sen, a raz, kiedy i ona zasn�a, zacz�� j� przyzywa� jej imieniem z g��bi swego snu, spoza otch�ani bez �wiat�a, oddalaj�c si� od niej coraz bardziej i bardziej. Jego g�os wyrwa� j� z sennych marze� i obudzi�. By�o jeszcze ciemno.

Ranek wsta� wcze�niej ni� zwykle, przez szpary wok� ustawionych pod oknami sto��w wpad�o pierwsze �wiat�o, k�ad�c si� bia�ymi smugami na suficie. Kobieta, kt�r� zastali w klasie poprzedniego wieczoru, wci�� jeszcze odsypia�a ogromne zm�czenie, ale ma��e�stwo, kt�re dla unikni�cia przeci�g�w sypia�o na jednym z biurek, ju� wsta�o. Agat usiad�, potoczy� wok� oszo�omionym spojrzeniem i powiedzia� swym ochryp�ym g�osem:

���nie�yca min�a��� Odsun�wszy troch� w bok jeden ze sto��w, wyjrzeli na dw�r i zn�w stan�� im przed oczami �wiat: zdeptany Rynek, czapy �niegu na barykadach, fasady czterech wielkich budynk�w z zabitymi szczelnie okiennicami, o�nie�one dachy i przeb�ysk morza mi�dzy nimi. Bia�o-b��kitny �wiat, krystalicznie czysty, �wiat niebieskich cieni i o�lepiaj�co bia�ych plam wczesnego s�o�ca na ka�dym wy�szym punkcie, wzniesieniu i szczycie.

By�o niezwykle pi�knie; ale jednocze�nie poczuli si� tak, jakby chroni�ce ich do tej pory mury w ci�gu tej nocy run�y.

Agat musia� my�le� o tym samym co ona, bo powiedzia�:�� Lepiej wracajmy do Gmachu, nim dotrze do nich, �e mog� po prostu wle�� na dachy i wali� do nas jak do tarcz.�� Mo�emy przechodzi� z budynku do budynku piwnicami�� podsun�� kto� z pozosta�ych.

��Tak b�dziemy robi栗 skin�� g�ow� Agat.�� Ale barykady kto� musi obstawia�

Rolery zwleka�a z wyj�ciem, dop�ki nikogo ju� nie by�o w sali, po czym uda�o jej si� nak�oni� niecierpliwi�cego si� Agata, �eby jeszcze raz pozwoli� obejrze� sobie ran� na g�owie. By�o lepiej, a przynajmniej nie gorzej. Jego twarz nadal nosi�a �lady pobicia przez jej rodak�w, a i jej r�ce pokrywa�y si�ce i otarcia od kamieni i lin, j�trz�ce si� od mrozu. Po�o�y�a te swoje poobijane r�ce na jego poobijanej g�owie i wybuchn�a �miechem.

��Jak dwaj starzy, zaprawieni w bojach wojownicy�� powiedzia�a.�� Och, Jacobie Agacie, czy kiedy odejdziemy od krainy pod morzem, b�dziesz mia� z powrotem swoje przednie z�by?

Spojrza� na ni�, nie bardzo rozumiej�c, o czym m�wi, i spr�bowa� si� u�miechn��, ale nic mu z tego nie wysz�o.�� A mo�e farborni po �mierci odchodz� do gwiazd, do tamtych innych �wiat�w?�� powiedzia�a i �miech zamar� jej na ustach.

��Nie�� odpar� wstaj�c z pod�ogi.�� Nie, zostajemy tutaj. Chod�, moja �ono, trzeba i��.

Przy ca�ej o�lepiaj�cej jasno�ci, jak� zalewa�y �wiat s�o�ce, niebo i �nieg, na dworze by�o tak mro�no, �e oddychanie sprawia�o b�l. Spieszyli w�a�nie przez Rynek pod kolumnad� Gmachu Ligi, gdy us�yszeli za plecami jaki� ha�as. Przystan�li gotowi w ka�dej chwili uskoczy� w bok i rzuci� si� do ucieczki, a Agat odbezpieczy� strza�k�wk�. W tej samej chwili zza barykady wylecia�a �ukiem z potwornym wrzaskiem jaka� dziwna posta�, przekozio�kowa�a g�ow� w d� i roztrzaska�a si� nieca�e dwadzie�cia st�p od nich�� ghal z dwoma lancami stercz�cymi mu spomi�dzy �eber. Wartownicy na barykadzie wyba�uszyli oczy i natychmiast podnie�li alarm, a strzelcy zacz�li w po�piechu �adowa� swoje kusze, spogl�daj�c nerwowo na m�czyzn�, kt�ry krzycza� co� do nich z g�rnego pi�tra wschodniej cz�ci budynku tu� obok. Martwy ghal le�a� w zbryzganym krwi�, zdeptanym �niegu, w b��kitnym cieniu barykady.

Jeden z obro�c�w podbieg� do Agata, wo�aj�c:�� Alterro, to musi by� sygna� do ataku!

��Nie�� przerwa� mu jaki� inny m�czyzna, wypadaj�c z drzwi Szko�y.�� Ja to widzia�em! Widzia�em, jak go goni�o! Dlatego w�a�nie tak potwornie wrzeszcza��

��To? To znaczy co? Czy on tak sam, w pojedynk�, rzuci� si� na barykad�?

��On ucieka�! Ucieka� przed tym czym�! Pr�bowa� ratowa� �ycie! A wy tam, na barykadzie, nic nie widzieli�cie? Nic dziwnego, �e tak si� dar�. To by�o bia�e, bieg�o jak cz�owiek, a kark mia�o� wielki Bo�e, o, taki! Wypad�o za nim zza rogu, a potem zawr�ci�o.

���niego�ak�� powiedzia� Agat i spojrza� na Rolery, szukaj�c potwierdzenia. Rolery s�ysza�a opowie�ci Wolda; skin�a g�ow�.

��Bia�y, wielki i �eb mu chodzi na boki, o tak��� powiedzia�a, na�laduj�c przera�aj�cy na�ladowczy gest Wolda, na co m�czyzna, kt�ry widzia� to co� z okna, zawo�a�:�� Dok�adnie!

Agat wdrapa� si� na barykad�, chc�c sprawdzi�, czy nie uda mu si� zobaczy� bestii na w�asne oczy. Rolery zosta�a na dole, przygl�daj�c si� zabitemu, kt�rego widok �niego�aka przerazi� do tego stopnia, �e pr�bowa� ucieczki wprost na lance wroga. Nie widzia�a jeszcze ghala z tak bliska, bo ca�y czas pracowa�a pod ziemi�, przy rannych, a �adnych je�c�w nie wzi�to. By� niski i szczup�y, natarty t�uszczem, a� sk�ra, ja�niejsza ni� jej w�asna, b�yszcza�a mu jak po�e� s�oniny; w sklejonych jak�� mazi� w�osach tkwi�o kilka czerwonych pi�r. �le ubrany, w podartym filcowym �achmanie za ca�e odzienie, le�a� z rozrzuconymi r�kami, tam gdzie spotka�a go nag�a �mier�, z twarz� wtulon� w �nieg, jakby wci�� jeszcze pr�bowa� si� ukry� przed bia�� besti�, kt�ra go goni�a.

Rolery stan�a przed nim bez ruchu w jasnym, lodowatym cieniu barykady.

��Tam!�� us�ysza�a nad g�ow� krzyk Agata, wysoko na stromej wewn�trznej �cianie muru usypanego z bruku i ska� z nadmorskiego urwiska. Zbieg� do niej z b�yszcz�cymi oczyma i poci�gn�� j� szybko za sob� do Gmachu Ligi.�� Mign�� mi przed oczyma, kiedy przebiega� na drug� stron� ulicy Otake. Bieg� i ko�ysa� �bem w nasz� stron�. Czy one poluj� w stadach?

Tego nie wiedzia�a; jedyne, co s�ysza�a, to opowie�� Wolda o tym, jak to sam, w pojedynk�, zabi� �niego�aka w legendarnych �niegach zesz�ej Zimy. Obwie�cili nowin� i ponowili to pytanie w zat�oczonej jadalni. Umaksuman twierdzi� stanowczo, �e �niego�aki cz�sto zbieraj� si� w stada, ale farborni nie dowierzali s�owu wifa i pobiegli to sprawdzi� w swoich ksi�gach. Ta, kt�r� przynie�li, powiada�a, �e �nie�ne bestie widziano po pierwszej wielkiej zawiei Dziewi�tej Zimy grasuj�ce w stadach po dwana�cie, pi�tna�cie sztuk.

��W jaki spos�b te wasze ksi�gi m�wi�? Nie wydaj� przecie� �adnych d�wi�k�w. Czy w my�lach, tak jak ty przemawiasz do mnie?

Agat podni�s� wzrok. Siedzieli przy jednym z d�ugich sto��w w Sali Zgromadzenia, pili gor�c�, rzadk� zup� z trawy, kt�r� farborni tak lubili�� ti, jak j� nazywali.

��Nie� To znaczy, troch� w�a�nie tak. S�uchaj, Rolery, za chwil� wychodz�. Wr�� do szpitala. Nie zwracaj uwagi na humory Wattocka. Jest ju� stary i do tego przem�czony. Ale to bardzo m�dry cz�owiek. Nie przechod� przez Rynek; je�li b�dziesz musia�a przedosta� si� do innego budynku�� korzystaj z tuneli. Tu �ucznicy ghal�w, tam te �nie�ne stwory��� Wyda� z siebie co� w rodzaju �miechu.�� Ciekawe, co jeszcze nas czeka.

��Jacobie Agacie, chcia�am ci� o co� spyta�.

Przez ca�y kr�tki okres ich znajomo�ci nigdy nie by�a pewna, z ilu cz�ci sk�ada si� jego imi� i kt�rych z nich powinna u�ywa�.

��Ja ciebie s�ucham�� powiedzia� najzupe�niej powa�nie.�� Dlaczego nie przem�wicie do ghal�w? Dlaczego nie ka�ecie im, �eby� sobie poszli? Tak jak ty, tam na piaskach, kaza�e� mi biec do Ska�y. Tak jak wasz pasterz kaza� haynnom�

��Ludzie to nie haynny�� odpar� kr�tko; uzmys�owi�a sobie, �e ze wszystkich farborn�w tylko on jeden m�wi� i o swoich, i o tewarczykach, i o ghalach �ludzie�.

��Ale przecie� ta stara Pasfal s�ucha�a ghal�w, kiedy ich wielka armia odesz�a na po�udnie.

��Owszem. Ludzie, kt�rzy maj� ten dar, po odpowiednim treningu potrafi� s�ysze� czyje� my�li, nawet na znaczn� odleg�o�� i bez wiedzy tego kogo�. To troch� tak, jak kiedy si� jest w t�umie�� cz�owiek bez s��w wyczuwa strach czy rado�� innych. S�uchanie my�li to oczywi�cie co� wi�cej, ale tak�e odbywa si� bez s��w. Natomiast przemawianie, odbieranie mowy my�li, to zupe�nie inna sprawa. Niewyszkolony umys�, gdyby do niego przem�wi�, zatrza�nie si� przed tym, jeszcze nim si� zorientuje, �e w og�le cokolwiek s�ysza�. Zw�aszcza je�li to, co s�yszy jest sprzeczne z tym, czego sam chce lub w co sam wierzy. Istoty niekomunikatywne maj� zazwyczaj znakomite bariery obronne. Do tego stopnia, �e nauka parawerbalnego porozumiewania si� polega g��wnie na wytrenowaniu metod prze�amywania swoich w�asnych barier.

��A co ze zwierz�tami? M�wi�e� przecie�, �e one te� s�ysz�.

��Do pewnego stopnia. To tak�e odbywa si� bez s��w. S� ludzie, kt�rzy posiadaj� zdolno�� nadawania do zwierz�t. To bardzo przydatne przy polowaniu, sp�dzaniu stad. Chyba wiesz, �e my�liwi farborn�w zawsze maj� szcz�cie.

��Wiem, dlatego w�a�nie nazywamy was magami. Ale czy to znaczy, �e ja jestem jak haynna? Przecie� ci� s�ysza�am.�� Tak. I przem�wi�a� do mnie�� raz, w moim domu�

To si� czasami zdarza, �e mi�dzy dwojgiem ludzi znikaj� wszelkie mury, wszelkie bariery obronne.�� Dopi� swojej ti i spojrza� w zamy�leniu na rysunek s�o�ca i wysadzanych klejnotami �wiat�w po przeciwnej stronie sali.�� A kiedy to si� zdarzy�� powiedzia� po chwili�� to musz� si� oni kocha�. Po prostu musz�� Nie mog� nada� ghalom swego strachu czy nienawi�ci, bo oni w og�le by mnie nie us�yszeli. Ale gdybym je wys�a� tobie, Rolery, to bym ci� tym zabi�. A ty mnie�

W tym momencie przybiegli po niego z Rynku i musia� j� zostawi�. Zesz�a do szpitala, �eby zaj�� si� rannymi tewarczykami, co nale�a�o do jej obowi�zk�w, a tak�e pom�c umrze� rannemu farbornskiemu ch�opcu; to by�a straszna �mier�, kona� ca�y dzie�. Stary nastawiacz ko�ci pozwoli� jej si� nim opiekowa�, rozgoryczony i w�ciek�y, �e ca�a jego wiedza na nic si� nie zda�a.

��My, ludzie, nie umieramy wasz� paskudn� �mierci�!�� wybuchn�� w pewnej chwili.�� Ten ch�opak musi mie� jak�� wrodzon� wad� krwi!

Rolery nie zwraca�a na niego uwagi, tak jak i ranny ch�opiec, kt�ry umar� w m�czarniach, �ciskaj�c j� kurczowo za r�k�.

Przez ca�y dzie� do wielkiej, cichej sali znoszono nowych rannych, po jednym, czasami po dw�ch. Tylko po tym orientowali si�, �e tam, na g�rze, na zalanych s�o�cem �niegach musi toczy� si� za�arta walka. Jednym z rannych by� Umaksuman, nieprzytomny po trafieniu kamieniem z procy ghala. Le�a� tak dostojny i mocarny, �e Rolery popatrzy�a na niego z dum��� oto prawdziwy wojownik, jej brat. W pierwszej chwili s�dzi�a, �e jest o krok od �mierci, ale ju� wkr�tce usiad� na pos�aniu, potrz�sn�� g�ow� i wsta�.�� Sk�d ja si� tu wzi��em?�� spyta� tubalnym g�osem, a Rolery omal nie wybuchn�a �miechem, nim mu odpowiedzia�a. R�d Wolda to twarde sztuki. To w�a�nie od Umaksumana dowiedzia�a si�, �e ghalowie przyst�pili do ataku na wszystkie barykady naraz, nieprzerwanego szturmu, takiego jak tamten na Bram� L�dow�, kiedy to wszyscy jednocze�nie pr�bowali si� wedrze� na mury w�a��c sobie nawzajem na plecy.

��To strasznie g�upi wojownicy�� powiedzia� rozcieraj�c sobie wielki guz nad prawym uchem.�� Gdyby obsiedli dachy wok� Rynku i przy�o�yli si� do �uk�w i kusz, to po tygodniu nie mieliby�my kim obsadzi� barykad. Ale oni potrafi� tylko p�dzi� ca�� kup� i wy�, jakby ich kto obdziera� ze sk�ry��� Jeszcze raz potar� g�ow�, spyta�:�� Gdzie moja w��cznia?�� i poszed� walczy� dalej.

Zabitych nie znoszono na d�, lecz umieszczano ich w otwartej szopie na Rynku do czasu, kiedy b�dzie mo�na ich spali�. Gdyby Agat zgin��, w og�le by si� o tym nie dowiedzia�a. Kiedy noszowi schodzili z nowym pacjentem, spogl�da�a na nich z iskierk� nadziei�� je�li rannym by�by Agat, znaczy�oby to przynajmniej, �e �yje. Ale za ka�dym razem by� to kto� inny. Zastanawia�a si�, czy gdyby go zabili, zd��y�by przed �mierci� zawo�a� do niej w my�lach i czy to wo�anie by j� zabi�o.

Pod wiecz�r tego ci�gn�cego si� w niesko�czono�� dnia przyniesiono star� All� Pasfal. Wraz z kilkoma innymi starymi farbornami i farbornkami za��da�a przydzielenia do niebezpiecznego zaj�cia, do noszenia broni obro�com barykad, co oznacza�o konieczno�� biegania przez Rynek bez �adnej os�ony przed ogniem wroga. Lanca ghala trafi�a j� z boku w szyj� i przebi�a j� na wylot. Wattock niewiele m�g� dla niej zrobi�. Ma�a, czarna i stara, umiera�a samotnie po�r�d m�odych m�czyzn. Napotkawszy jej spojrzenie, Rolery podesz�a do niej z mis� pe�n� krwawych wymiocin. Stare oczy wpatrywa�y si� w ni� z napi�ciem, twarde, mroczne i pozbawione g��bi�� jak ska�a. I Rolery spojrza�a prosto w te oczy, cho� nie by�o to w zwyczaju jej rasy.

Z obanda�owanego gard�a doby� si� charkot, wargi poruszy�y si� bezsilnie.

Prze�ama� w�asne bariery�

��Ja ciebie s�ucham�� wypowiedzia�a dr��cym g�osem zwyczajow� formu�k�.

�Oni odejd��� rozleg� si� w jej my�lach g�os Alli Pasfal, wycie�czony i s�aby.�� B�d� pr�bowali dogoni� g��wn� armi�, kt�ra odesz�a na po�udnie. Boj� si� nas, boj� si� �niego�ak�w, boj� si� dom�w i ulic. S� przera�eni, odejd� po tym ataku. Powt�rz to Jacobowi. S�ysz� ich, s�ysz� ich� Powiedz Jacobowi, �e oni odejd�� jutro��

��Powiem mu�� odpar�a Rolery i wybuchn�a p�aczem. Umieraj�ca stara kobieta wpatrywa�a si� w ni� bez s�owa i bez ruchu, oczami jak czarne kamienie.

Rolery wr�ci�a do swojej pracy, bo ranni potrzebowali opieki, a Wattock nie mia� �adnego innego pomocnika. A poza tym, jaki sens mia�oby szukanie Agata tam, na g�rze, w zgie�ku i wrzawie, po�r�d zakrwawionych �nieg�w, by powt�rzy� mu, nim zostanie zabity, �e jaka� ob��kana stara kobieta powiedzia�a tu� przed �mierci�, �e prze�yj�.

Zabra�a si� do roboty z twarz� wci�� jeszcze mokr� od �ez. Jeden z farborn�w, ci�ko ranny, ale cierpi�cy ju� znacznie mniej po cudownym lekarstwie Wattocka, male�kiej kulce, po po�kni�ciu kt�rej b�l zmniejsza� si� lub w og�le ust�powa�, spyta�:�� Dlaczego p�aczesz?�� pyta� sennie, z zaciekawieniem, jak pytaj� si� nawzajem dzieci.�� Nie wiem�� odpar�a Rolery.�� �pij ju�.�� A jednak wiedzia�a, dlaczego p�acze, cho� tylko mgli�cie; dlatego, �e promie� nadziei przedzieraj�cy si� przez rezygnacj�, w kt�rej �y�a od tylu dni, okaza� si� niezno�nie bolesny, a b�l, jako �e by�a tylko kobiet�, wyciska� jej z oczu �zy.

Tu, na dole, nie spos�b by�o to wiedzie� na pewno, ale dzie� musia� si� chyli� ku ko�cowi, bo Seiko Esmit przynios�a na tacy gor�cy posi�ek dla Rolery, Wattocka i tych rannych, kt�rzy mogli je��. Zaczeka�a, �eby zabra� z powrotem miski, wi�c Rolery powiedzia�a jej, �e stara Pasfal Alterra nie �yje.

Seiko skin�a tylko g�ow�. Na jej twarzy malowa�o si� ogromne napi�cie, wygl�da�a bardzo dziwnie.

��Strzelaj� �agwiami�� powiedzia�a podniesionym g�osem�� i rzucaj� z dach�w p�on�ce deski. Nie mog� sforsowa� barykad, wi�c chc� spali� budynki i wszystkie nasze zapasy, �eby�my wymarli na mrozie z g�odu. Je�li Ratusz si� zajmie, to znajdziecie si� tu w pu�apce. Sp�oniecie �ywcem.

Rolery zabra�a si� do jedzenia i nic nie odpowiedzia�a.

Gor�cy bhan doprawiono sosem z mi�sa i siekanymi zio�ami. Farborni nawet podczas obl�enia gotowali lepiej ni� oni w najlepszym okresie jesiennej obfito�ci. Zjad�a ca�� swoj� porcj�, p� porcji, kt�re zostawi� jeden z rannych, wyskroba�a resztki z kilku innych misek i odnios�a tac� Seiko, �a�uj�c, �e to ju� wszystko.

Bardzo d�ugo nie pojawia� si� nikt wi�cej. Ranni spali, poj�kuj�c przez sen. By�o ciep�o; gor�ce powietrze z p�on�cego gazu bi�o w g�r� przez ruszty ogrzewaj�c du�� sal� przyjemniej ni� ognisko namiotu. Poprzez oddechy �pi�cych dochodzi�o j� czasami cichutkie tykanie okr�g�ych przedmiot�w na �cianach; i po nich, i po szklanych szafkach, i po wysokich rz�dach ksi�g pe�ga�y z�ote i br�zowe odblaski p�on�cych r�wno j�zyczk�w gazu.

��Da�a� mu �rodek przeciwb�lowy?�� spyta� szeptem Wattock. Wzruszy�a ramionami na potwierdzenie i wsta�a z pod�ogi od jednego z rannych. Siadaj�c obok niej przy stole s�u��cym im do ci�cia banda�y, stary nastawiacz ko�ci wygl�da� jakby mu przyby�o p� Roku. Rolery uwa�a�a, �e jest wspania�ym lekarzem. �eby da� mu cho� na chwil� zapomnie� o zm�czeniu i os�odzi� mu gorycz zniech�cenia, spyta�a:

��Starszy, je�li to nie od z�ego uroku broni gnij� rany, to od czego?

��Och, to przez takie ma�e stworzonka. Tak male�kie, �e wcale ich nie wida�. M�g�bym ci je pokaza� tylko przez specjalne szk�o, takie jak to w gablocie pod �cian�. Te stworzonka �yj� prawie wsz�dzie�� na broni, w powietrzu, na sk�rze. Je�li dostan� si� do krwi, organizm z nimi walczy i to w�a�nie ta walka wywo�uje opuchlizn�, zaczerwienienie i tak dalej. Tak powiadaj� ksi�gi. Mnie jako lekarza nigdy to nic nie obchodzi�o.

��A dlaczego te stworzonka nie gryz� farborn�w?

��Bo nie lubi� cudzoziemc�w�� odpar� Wattock i prychn�� �miechem z tego swego ma�ego dowcipu.�� Musisz chyba wiedzie�, �e jeste�my cudzoziemcami. Bez za�ywania co jaki� czas dawki pewnych enzymoid�w nie trawiliby�my nawet tutejszej �ywno�ci. Nasza struktura chemiczna r�ni si� odrobin� od lokalnego wzorca organicznego, co ujawnia si� w cytoplazmie� Nie wiesz, co to znaczy? Znaczy to, �e jeste�my zrobieni z nieco innego materia�u ni� wy.

��I dlatego macie ciemn� sk�r�, a my jasn�?

��Nie, to nie ma �adnego znaczenia. To zupe�nie powierzchowne wariacje�� kolor sk�ry, budowa oka i tak dalej. Nie, r�nica wyst�puje na ni�szym poziomie i jest bardzo ma�a�� jedna moleku�a w �a�cuchu dziedziczno�ci.�� Wattock zapali� si� i rozsmakowa� w swoim wyk�adzie.�� To oznacza, �e nie odbiegacie zbytnio od Og�lnego Typu Humanoidalnego. Tak napisali pierwsi koloni�ci, a oni wiedzieli. Ale r�nica ta powoduje, �e nasze organizmy nie mog� trawi� miejscowego po�ywienia organicznego bez specjalnej pomocy, �e jeste�my odporni na wasze wirusy� Cho� szczerze m�wi�c, z tymi enzymoidami to lekka przesada. Zwyk�a ch�� wiernego na�ladowania Pierwszego Pokolenia. A po cz�ci zwyk�y zabobon. Sam na w�asne oczy widzia�em ludzi powracaj�cych z d�ugich wypraw my�liwskich czy te� uchod�c�w z Atlantiki zesz�ej Wiosny, kt�rzy nie brali zastrzyk�w ani pastylek z enzymoidami przez dwa i trzy cykle ksi�yca i nie mieli �adnych k�opot�w z trawieniem. W ko�cu �ycie wykazuje zdolno�ci adaptacyjne.�� Wypowiedziawszy te s�owa, zmieni� si� nagle przedziwnie na twarzy i spojrza� na ni� szeroko otwartymi oczyma. Rolery ogarn�o poczucie winy, bo nie rozumia�a ani s�owa z tego, co jej t�umaczy�; �adne z kluczowych s��w nie pochodzi�o z jej j�zyka.

��Co �ycie wykazuje?�� spyta�a nie�mia�o.

��Zdolno�ci adaptacyjne. Przystosowuje si�. Reaguje. Zmienia! Przy odpowiedniej presji konieczno�ci i odpowiedniej liczbie pokole� zaczyna dominowa� forma o korzystniejszych zmianach dostosowawczych. Czy promieniowanie s�oneczne mo�e na d�u�sz� met� dzia�a� w kierunku dopasowania struktur biochemicznych do miejscowej normy?� W takim razie wszystkie poronienia i martwe porody by�yby wynikiem nadmiernej adaptacji albo niezgodno�ci mi�dzy matk� a przystosowanym p�odem��� Przesta� wymachiwa� no�ycami do ci�cia banda�y i pochyli� si� ponownie nad robot�, ale ju� w nast�pnej chwili podni�s� g�ow� i wpatruj�c si� na powr�t gdzie� przed siebie niewidz�cym spojrzeniem, mrukn��:�� Dziwne, dziwne, bardzo dziwne� Czy wiesz, co z tego wszystkiego wynika? �e krzy�owe zap�odnienie mo�e by� jednak mo�liwe.

��S�ucham ci� jeszcze raz�� szepn�a Rolery.�� �e ludzie i wify mog� mie� ze sob� dzieci!

To wreszcie zrozumia�a, ale nie wiedzia�a, czy Wattock stwierdza fakt, czy te� tylko wyra�a swoje nadzieje, a mo�e obawy.

��Starszy, jestem za g�upia, �eby ci� us�ysze栗 powiedzia�a.

��Rozumiesz go zupe�nie dobrze�� odezwa� si� tu� obok nich s�aby g�os. Pilotson Alterra odzyska� przytomno��.�� Wi�c uwa�asz Wattock, �e w ko�cu zmienili�my si� w takich jak oni?�� D�wign�� si� ci�ko na �okciu, oczy pa�a�y mu w wymizerowanej, rozpalonej gor�czk� twarzy.

��Je�li ty i inni macie zainfekowane rany, to ten fakt trzeba jako� wyt�umaczy�.

��Niech piek�o poch�onie takie przystosowanie! Niech poch�onie krzy�owe zap�odnienia i rodzenie dzieci!�� zawo�a� ranny, patrz�c na Rolery.�� Dop�ki sami si� p�odzili�my, ka�dy z nas by� Cz�owiekiem, Wygna�cem, Alterr�, istot� ludzk�. Pozostawali�my wierni wiedzy i Prawom Ludzi. Je�li zaczniemy si� krzy�owa� z wifami, przed up�ywem Roku kropla naszej ludzkiej krwi rozp�ynie si� i zupe�nie zaginie. Rozrzedzona, rozcie�czona tak, �e nie pozostanie po niej nawet �ladu. Nie b�dzie komu nastawia� tych instrument�w, nie b�dzie komu czyta� tych ksi�g. Wnukowie Jacoba Agata b�d� siada� w kucki, wali� kamieniem o kamie� i wy� do siebie po kres dziej�w� Niech was piek�o poch�onie, g�upi barbarzy�cy! Czy nie mo�ecie nas zostawi� samych?! Samych!!!

Dygota� z gor�czki i w�ciek�o�ci. Stary Wattock pomajstrowa� co� przy jednej ze swoich wydr��onych strza�ek, nape�ni� j�, si�gn�� wprawnym ruchem lekarza i wbi� j� biednemu Pilotsonowi w rami�.

��Po�� si�, Huru�� powiedzia�, a ranny us�ucha� z wyrazem oszo�omienia na twarzy.

��Mog� sobie umrze� na te wasze cuchn�ce infekcje�� wychrypia� z coraz wi�kszym trudem.�� Ale wasze cuchn�ce b�karty� Trzymajcie je z daleka ode mnie� trzymajcie je z daleka� od miasta�

��To go na jaki� czas uspokoi�� powiedzia� Wattock i westchn��. Zapad� w milczenie, a Rolery wzi�a si� do ci�cia banda�y. Sz�o jej to zr�cznie i szybko. Stary lekarz przygl�da� si� jej z zadum�.

Kiedy po jakim� czasie oderwa�a si� od pracy, �eby rozprostowa� plecy, zobaczy�a, �e on tak�e zasn���� ciemna kupka sk�ry i ko�ci skulona w rogu za sto�em. Zabra�a si� z powrotem do banda�y, zastanawiaj�c si�, czy dobrze zrozumia�a to, co m�wi� i czy m�wi� to powa�nie-�e b�dzie mog�a urodzi� Agatowi syna.

Zupe�nie zapomnia�a, �e przecie� Agat mo�e ju� w og�le nie �y�. Siedzia�a tam po�r�d snu rannych m�czyzn, pod zrujnowanym miastem �mierci i duma�a bez s��w nad szans� �ycia.

Z nadej�ciem nocy chwyci� jeszcze wi�kszy mr�z. Nadtopiony w s�o�cu �nieg zamarz� na �lisk� lodow� skorup�. Ukryci na pobliskich dachach i strychach ghalowie prowadzili sw�j ostrza� maczanymi w smole strza�ami, kt�re szybowa�y �ukiem w zapadaj�cym zmroku niby czerwono-z�ote ptaki ognia. Dachy czterech obleganych budynk�w by�y z miedzi, ich �ciany z kamienia. �aden nie da� si� podpali�. Ataki na barykady usta�y, przestano zasypywa� je gradem �elaznych i ognistych strza�. Ze szczytu jednej z nich Jacob Agat lustrowa� wzrokiem opustosza�e, pogr��one w ciemno�ci ulice opadaj�ce w d� mi�dzy ciemnymi domami.

Z pocz�tku na Rynku spodziewano si� nocnego ataku, bo ghalowie wyra�nie gotowi byli na wszystko, ale z chwili na chwil� robi�o si� zimniej, coraz zimniej. W ko�cu Agat rozkaza� pozostawi� na stanowiskach tylko minimaln� obsad� wartownik�w i pu�ci� ca�� reszt�, �eby opatrzyli sobie rany, zjedli co� i odpocz�li. Skoro oni byli zupe�nie wyczerpani, to i ghalowie musieli mie� dosy�, zw�aszcza �e ludzie mieli chroni�ce przed mrozem ubrania, a oni nie. Nawet najwi�ksza desperacja nie mog�a ich wygna� na dw�r, pod to straszliwie wygwie�d�one, krystalicznie czyste niebo, jedynie w strz�pach filcu i sk�r. Tak wi�c obro�cy udali si� na spoczynek, niekt�rzy na swoich stanowiskach, skuleni pod �cianami i oknami dom�w, przy ogniskach roznieconych w wysokich kamiennych salach; a ich zabici spoczywali sztywno na oblodzonym �niegu u podn�a barykad.

Agatowi nie chcia�o si� spa�. Nie m�g� wej�� do wn�trza budynku, nie m�g� opu�ci� Rynku, na kt�rym przez ca�y d�ugi dzie� walczyli o �ycie, a kt�ry le�a� teraz taki cichy pod zimowymi konstelacjami. Drzewo, Strza�a, pi�ciogwiazdowy Tor i sama Gwiazda �niegu, jarz�ca si� jaskrawo nad dachami na wschodzie�� gwiazdy Zimy. Skrzy�y si� w g��bokiej, mro�nej czerni nad g�owami jak kryszta�y.

Czu�, �e to ostatnia noc-mo�e jego w�asna, mo�e miasta, mo�e ostatnia noc obl�enia; tego ju� nie wiedzia�. Gdy godziny p�yn�y jedna za drug�, Gwiazda �niegu pi�a si� coraz wy�ej na niebo, a ciszy Rynku i s�siednich ulic nie m�ci� najdrobniejszy odg�os. Zacz�o go ogarnia� co� w rodzaju radosnego uniesienia. Wszyscy wrogowie w murach tego miasta spali, a on czu� si� tak, jakby tylko on jeden czuwa�, jakby ca�e to miasto ze wszystkimi �pi�cymi i zmar�ymi nale�a�o wy��cznie do niego. To by�a jego noc.

Nie mia� zamiaru sp�dzi� jej w potrzasku wewn�trz Rynku. Rzuciwszy s�owo do sennego wartownika, wdrapa� si� na barykad� na ulicy Esmita i zeskoczy� na ziemi� po jej drugiej stronie.�� Alterro!�� zawo�a� za nim kto� ochryp�ym szeptem, ale Agat odwr�ci� si� tylko, pokaza� na migi, �e maj� przygotowa� lin�, po kt�rej m�g�by si� wspi�� z powrotem, i ruszy� przed siebie samym �rodkiem ulicy. Mia� tak niezachwiane poczucie w�asnej nietykalno�ci, �e ka�de wahanie musia�oby przynie�� pecha. Zawierzy� mu i ruszy� ciemn� ulic� pomi�dzy swych wrog�w, jakby wybiera� si� na poobiedni spacer.

Min�� zau�ek prowadz�cy do jego domu, ale nie skr�ci� w bok. Gwiazdy znika�y za�miewane czarnymi szczytami dom�w i zn�w si� pojawia�y; ich odbicia skrzy�y si� w g�adkim lodzie pod stopami. W pobli�u g�rnego ko�ca miasta uliczka zw�a�a si�, zatacza�a lekki �uk mi�dzy domami opuszczonymi jeszcze przed narodzinami Agata, po czym wypada�a nagle na niewielki placyk przed Bram� L�dow�.

Wci�� jeszcze sta�y na nim wielkie katapulty, cz�ciowo rozbite i rozszabrowane przez ghal�w na opa�, a przy ka�dej z nich le�a�a sterta kamiennych pocisk�w. Sam� wysok� bram� po otwarciu zn�w zaryglowano pot�nymi sztabami, kt�re zamarz�y teraz na mur. Wszed� po schodach jednej z wie�yczek bramy na platform� na szczycie muru. Pami�ta�, jak z tej w�a�nie platformy, tu� przed nadej�ciem �nie�ycy, obserwowa� ca�� armi� ghal�w, rycz�cy przyp�yw ludzi, jak ten na piaskach ko�o Ska�y. Gdyby mieli wi�cej drabin, wszystko sko�czy�oby si� tamtego pierwszego dnia� Teraz nic si� tam nie porusza�o, nie dobiega� stamt�d najdrobniejszy szelest. By� tylko �nieg, cisza i po�wiata gwiazd na zboczach wzg�rz zwie�czonych koron� martwych, oblodzonych drzew.

Przeni�s� wzrok na drug� stron�, na Miasto Wygnania. Mia� je ca�e przed sob� jak na d�oni�� male�kie skupisko dach�w opadaj�cych w nie�adzie od miejsca, gdzie sta�, do mur�w na kraw�dzi nadmorskiego urwiska. Ponad t� garstk� kamienia sun�y z wolna na zach�d gwiazdy. Usiad� bez ruchu, zzi�bni�ty mimo grubej futrzanej odzie�y, i zacz�� pogwizdywa� cichutko jak�� skoczn� melodi�.

W ko�cu poczu�, �e opuszcza go zm�czenie po ca�ym ci�kim dniu i ruszy� w d� ze swego posterunku. Schody by�y zupe�nie oblodzone. Po�lizn�� si� na przedostatnim stopniu i straci� r�wnowag�; broni�c si� przed upadkiem przytrzyma� si� szorstkiej �ciany muru i w tej samej chwili dostrzeg� k�tem oka jaki� ruch po przeciwnej stronie placyku przed bram�.

W czarnej czelu�ci ulicy mi�dzy dwoma domami porusza�o si� co� bia�ego, ko�ysa�o si� lekko jak fala widziana w ciemno�ci. Agat otworzy� szeroko oczy ze zdumienia. I wtedy to co� wybieg�o w m�tn�, szar� po�wiat� gwiazd�� wysokie, chude i bia�e p�dzi�o ku niemu z szybko�ci� cz�owieka, ko�ysz�c lekko z boku na bok wielkim �bem na d�ugiej, wygi�tej szyi. Biegn�c wydawa�o z siebie ni to pomruk, ni to ciche popiskiwanie.

Strza�k�wki ani na chwil� nie wypuszcza� z r�ki, ale r�ka zdr�twia�a mu od rany, kt�r� odni�s� poprzedniego dnia, a r�kawica kr�powa�a ruchy. Strzeli� i trafi�, ale bestia ju� go dopad�a, ju� si�ga�a kr�tkimi �apami o ostrych pazurach, ju� wysun�a do przodu rozko�ysany �eb z rozwart� szeroko paszcz� o pot�nych z�bach. Agat rzuci� si� na ziemi�, pr�buj�c zbi� monstrum z n�g i umkn�� przed pierwszym ciosem tej k�api�cej paszczy, ale potw�r by� szybszy. W tym samym momencie, w kt�rym Agat pada� na ziemi�, dokona� b�yskawicznego skr�tu ca�ego cia�a i chwyci� go pazurami na poz�r s�abych przednich �ap. Jednym szarpni�ciem rozdar� wszystkie warstwy grubej sk�rzanej odzie�y Agata i przyszpili� go do ziemi. Agat poczu�, jak straszliwa si�a wygina go do ty�u, obna�aj�c mu gard�o; zd��y� jeszcze ujrze� gwiazdy wiruj�ce na niebie wysoko ponad g�ow� i straci� przytomno��.

Kiedy j� odzyska�, na oblodzonych kamiennych p�ytach tu� obok siebie zobaczy� wielki k��b cuchn�cego futra wij�cego si� w konwulsyjnych drgawkach. D�wign�� si� powoli na czworakach. Tylko pi�ciu sekund potrzebowa�a trucizna, kt�r� nas�czono czubek strza�ki, �eby zadzia�a�, i ma�o brakowa�o, a by�oby to o sekund� za d�ugo. Okr�g�a paszcza nadal otwiera�a si� i zatrzaskiwa�a, tylne �apy o p�askich, szerokich stopach, u�atwiaj�cych chodzenie po �niegu, wierzga�y, jakby �niego�ak nadal bieg�. ��niego�aki poluj� w stadach!��� odezwa�a si� nagle alarmowym dzwonkiem pami��, kiedy wsta�, pr�buj�c z�apa� oddech i odzyska� zimn� krew. ��niego�aki poluj� w stadach�� Niezdarnie, ale starannie, za�adowa� ponownie strza�k�wk� i trzymaj�c j� w pogotowiu, ruszy� z powrotem ulic� Esmita. Nie biegiem, w obawie, �eby si� nie po�lizn��, ale ju� nie spacerkiem. Ulica nadal by�a zupe�nie pusta i idealnie spokojna, lecz tym razem wyda�a mu si� bardzo d�uga. Dochodz�c do barykady zn�w pogwizdywa�.

Spa� jak zabity w swojej klasie w Szkole, kiedy nadbieg� m�ody Szevik, najlepszy �ucznik w mie�cie, i zacz�� go tarmosi� szepc�c gor�czkowo:�� Wstawaj, Alterro, no, obud� si�, wstawaj, musisz zaraz tam i�慠� Rolery nie przysz�a na noc do Szko�y, pozostali wsp�lokatorzy pogr��eni byli we �nie.

��O co chodzi? Co si� sta�o?�� wymamrota� Agat, zerwawszy si� ju� na r�wne nogi i pr�buj�c wcisn�� na siebie podart� szub�.

��Musisz natychmiast i�� na wie�ꠗ odpar� Szevik, nie wyja�niaj�c niczego wi�cej.

Agat ruszy� za nim, z pocz�tku potulnie, oszo�omiony snem, a� wreszcie rozbudzi� si� zupe�nie i co� mu zacz�o �wita� w g�owie. Przeszli na drug� stron� Rynku, szarzej�cego w pierwszych zorzach brzasku, wbiegli po kr�conych schodach na wie�� Gmachu Ligi i spojrzeli z g�ry na miasto. Brama L�dowa by�a otwarta na o�cie�.

Ghalowie t�oczyli si� do niej od wewn�trz i opuszczali Landin.

W tej szar�wce przed �witaniem ledwie ich by�o wida�. Z wie�y wydawa�o si�, �e jest ich oko�o tysi�ca, mo�e dw�ch, ale ilu dok�adnie�� nikt nie wiedzia�. Byli tylko ciemnymi plamkami ruchu k��bi�cymi si� na �niegu pod murami. Wyciekali za bram� wi�kszymi i mniejszymi grupkami, jeden po drugim znikali pod murami, by pojawi� si� ponownie dopiero du�o dalej, na zboczu pierwszego Wzg�rza, d�ug�, postrz�pion� nitk� sun�c� truchtem na po�udnie. Nim odsadzili si� od miasta na wi�ksz� odleg�o��, skry�a ich ciemno�� przed�witania i fa�dy Wzg�rz; ale Agat nie przestawa� patrzy� w �lad za nimi nawet w�wczas, gdy ca�y wsch�d rozjarzy� si� ju� brzaskiem i ch�odny blask wschodz�cego s�o�ca si�gn�� po�owy nieba.

Domy i strome uliczki miasta tchn�y w �wietle poranka niezwyk�ym spokojem.

Kto� zacz�� bi� w dzwon wisz�cy tam, na tej wie�y, tu� nad ich g�owami. Jednostajne, hucz�ce dudnienie br�zu uderzanego o br�z og�usza�o, sia�o zam�t w g�owie. Przyciskaj�c r�ce do uszu, rzucili si� biegiem w d� schod�w i w po�owie drogi napotkali grup� kobiet i m�czyzn wbiegaj�cych na wie��. Wszyscy wybuchn�li �miechem, zacz�li wo�a� za Agatem, pr�bowali go dogoni�, ale on p�dzi� dalej w d� rozko�ysanych schod�w i gnany radosnym uniesieniem bij�cego dzwonu wpad� do Gmachu Ligi. W wielkiej, zat�oczonej, przepe�nionej zgie�kiem sali, gdzie z�ote s�o�ca ko�ysa�y si� na �cianach, a z�ote zegary odmierza�y czas kolejnych Lat, zacz�� gor�czkowo rozgl�da� si� za t� obc�, nieznan�, nieznajom��� swoj� �on�. W ko�cu znalaz� j�, chwyci� za r�ce i zawo�a�:�� Odeszli, odeszli, odeszli�

Dopiero wtedy odwr�ci� si� i hukn�� co si� w p�ucach do wszystkich pozosta�ych:�� Odeszli!!!

Odpowiedzia�a mu og�lna wrzawa, wszyscy zacz�li krzycze� naraz, do niego i do siebie nawzajem, wybuchaj�c �miechem i p�aczem.

��Chod�, idziemy do Ska�y�� powiedzia� po chwili. Rozpiera�a go taka rado��, by� ni� tak oszo�omiony, �e nie m�g� usiedzie� na miejscu, musia� i��, p�dzi� przed siebie, pobiec do miasta, upewni� si�, �e naprawd� zn�w nale�y do nich. Byli pierwsi, przed nimi jeszcze nikt nie opu�ci� Rynku. Przechodz�c przez zachodni� barykad�, Agat wyci�gn�� strza�k�wk�.

��Mia�em wczoraj w nocy przygodꠗ powiedzia� do Rolery.

��Wiem�� odpar�a, wpatruj�c si� szeroko otwartymi oczami w rozdarcie jego szuby.

��Zabi�em go.

���niego�aka?

��Aha.

��W pojedynk�?

��Tak. Na szcz�cie on tak�e by� sam.

Powaga, jaka pojawi�a si� na jej twarzy, sprawi�a mu tak� rado��, �e patrz�c, jak drobi nogami, nie mog�c za nim nad��y�, roze�mia� si� na ca�y g�os.

Wyszli na wiadukt zawieszony na mro�nym wietrze mi�dzy jasnym niebem a ciemn�, spienion� wod�.

Wie�ci zosta�y ju� oczywi�cie przekazane sygna�em dzwonu i mow� my�li, tote� zwodzony most opad� natychmiast, gdy tylko Agat postawi� stop� na wiadukcie. Na spotkanie wybieg� im t�um m�czyzn, kobiet i ma�ych, zaspanych, okutanych w futra dzieci i zn�w rozleg�y si� okrzyki, posypa�y si� pytania, zn�w wszyscy rzucili si� sobie w obj�cia.

W tyle za kobietami z Landinu pojawi�y si� kobiety z Towaru, zbite w gromadk�, wyl�knione, nie okazuj�ce �adnej rado�ci. Agat zobaczy�, �e Rolery podchodzi do jednej z nich, m�odej kobiety o zmierzwionych w�osach i twarzy a� lepi�cej si� od brudu. Prawie wszystkie przyci�y kr�tko w�osy, by�y zupe�nie rozczochrane i nawet m�czy�ni wif�w, kt�rzy pozostali na Skale, wygl�dali dziwnie niechlujnie. Zdegustowany t� brudn� plam� na nieskazitelnie jasnym poranku zwyci�stwa, Agat zwr�ci� si� do Umaksumana, kt�ry zjawi� si� w �lad za nim, �eby zebra� swoich wsp�plemie�c�w. Stali na zwodzonym mo�cie, pod lit� �cian� czarnego fortu. Wifowie otoczyli ciasnym wianuszkiem Umaksumana, wi�c Agat podni�s� g�os, �eby wszyscy mogli go s�ysze�.

��M�owie Towaru bronili naszych mur�w rami� w rami� z M�ami Landinu. Mog� je dzi� opu�ci�, lecz z rado�ci� ujrzymy, �e w nich pozostaj�; mog� zamieszka� z nami albo odej��-wedle swojej woli. Bramy mojego miasta b�d� sta�y dla nich otworem przez ca�� Zim�.

��Ja ciebie s�ysza�em�� odpar� Umaksuman, pochyliwszy jasnow�os� g�ow�.

��Ale gdzie jest Najstarszy? Gdzie jest Wold? Chcia�em mu powiedzie�

I w tym momencie zrozumia� nagle, co oznaczaj� te natarte popio�em twarze, te obci�te i potargane w�osy. To by�a �a�oba. Kiedy to poj��, przed oczyma stan�� mu zast�p jego w�asnych zabitych, przyjaci�, krewnych, rodak�w�� i w jednej chwili opu�ci�a go ca�a buta triumfu.

��Najstarszy mego rodu odszed� do krainy pod morzem w �lad za swymi synami, kt�rzy zgin�li w Tewarze�� powiedzia� Umaksuman.�� Wczoraj. Wznosili w�a�nie stos, by zapali� go o brzasku dnia, gdy us�yszeli dzwon i ujrzeli ghal�w odchodz�cych na po�udnie.

��Chcia�bym by� przy zapaleniu tego stosu�� powiedzia� Agat, prosz�c Umaksumana o zgod�. Tewarczyk zawaha� si�, ale stoj�cy obok niego starszy m�czyzna odpar� stanowczo:�� C�rka Wolda jest, jego �on�. Ma do tego prawo rodu.

Tak wi�c pozwolili mu p�j��, z Rolery i t� resztk� rodu Wolda, jaka pozosta�a jeszcze przy �yciu, na ma�y taras na szczycie Ska�y za wysok� galeri� wychodz�c� na morze. Tam na stosie por�banych drew le�a�o cia�o starca, zdeformowane wiekiem i pot�ne, zawini�te w czerwone p��tno, bo czerwie� to kolor �mierci. Jakie� ma�e dziecko pod�o�y�o ogie�, czerwonoz�ote p�omienie lizn�y stos, wprawi�y w dr�enie powietrze i przyblad�y w pierwszych, ch�odnych promieniach s�o�ca. Zacz�� si� odp�yw, fale hucza�y i dudni�y na g�azach u podn�a czarnej, litej ska�y. Na wschodzie i zachodzie, nad g�rami Dziedziny Askatewaru i bezkresnym morzem, niebo by�o krystalicznie czyste. Ale na p�nocy czai�a si� w powietrzu b��kitnawa mgie�ka�� Zima.

Pi�� tysi�cy zimowych nocy, pi�� tysi�cy zimowych dni�� ca�a reszta ich m�odo�ci, a mo�e ca�a reszta ich �ycia. Wobec tej odleg�ej, b��kitnej mgie�ki ich zwyci�stwo by�o niczym. Ghalowie wydawali si� zwyk�ym robactwem, kt�re ju� uciek�o, pierzchaj�c w pop�ochu przed prawdziwym w�adc�, bia�ym w�adc� �nie�yc. Stoj�c u boku Rolery przy dogasaj�cym stosie, na szczycie obleganego przez morze fortu, Agat pomy�la� nagle, �e �mier� starca i zwyci�stwo m�odzie�ca to dok�adnie to samo. Ani �a�oba, ani duma nie by�y tak prawdziwe jak rado��, rado��, kt�r� rozedrgany by� zimny wiatr mi�dzy niebem a morzem, p�omienna i ulotna jak ogie� stosu. To by� jego fort, to by�o jego miasto, to by� jego �wiat�� to byli jego rodacy. Nie by� tu �adnym wygna�cem.

��Chod��� powiedzia� do Rolery, kiedy ostatnie w�gle stosu rozsypa�y si� w popi�.�� Chod�, wracamy do domu.