Z archiw�w Hain. Zapis astrogramu 01-01101-934-2-Gethen. Do Stabila na Ollul. Raport od Genly Ai, Pierwszego Mobila na Gethen (Zima) , cykl hainski 93, rok ekumenalny 1490�97.

Nadam mojemu raportowi form� opowie�ci, bo kiedy by�em jeszcze dzieckiem na mojej macierzystej planecie, nauczono mnie, �e prawda to kwestia wyobra�ni. Najbardziej niepodwa�alny fakt mo�e zwr�ci� uwag� lub przepa�� bez echa. W zale�no�ci od formy, w jakiej zosta� podany: jak ten jedyny w swoim rodzaju organiczny klejnot naszych m�rz, kt�ry b�yszczy na jednej kobiecie, a na innej traci blask i rozsypuje si� w proch. Fakty nie s� wcale bardziej namacalne, spoiste i realne ni� per�y. I s� r�wnie delikatne.

Nie jest to opowie�� tylko o mnie i nie tylko ja j� opowiadam. Prawd� m�wi�c nie mam jasno�ci, czyja to jest opowie��, os�dzicie to sami. Wa�ne, �e jest ona ca�o�ci� i je�eli w pewnych miejscach fakty wydaj� si� zmienia� w zale�no�ci od narratora, wybierzcie te fakty, kt�re wam najbardziej odpowiadaj�, pami�taj�c jednak, �e wszystkie s� prawdziwe i �e sk�adaj� si� na jedn� opowie��.

Zaczyna si� ona w dniu 44 roku 1491, kt�ry na planecie Zimie, w kraju o nazwie Karhid, by� odharhahad tuwa, czyli dwudziestym drugim dniem trzeciego miesi�ca wiosny roku pierwszego. Tutaj zawsze jest rok pierwszy. Za to w dniu Nowego Roku zmienia si� numeracja wszystkich przesz�ych i przysz�ych lat liczonych wstecz lub w prz�d od podstawowego Teraz. By�a wi�c wiosna roku pierwszego w stolicy Karhidu, Erhenrangu, i moje �ycie by�o w niebezpiecze�stwie, o czym nie wiedzia�em.

Uczestniczy�em w uroczystym pochodzie. Szed�em bezpo�rednio za gossiworami i tu� przed kr�lem. Pada� deszcz.

Deszczowe chmury nad ciemnymi wie�ycami, deszcz lej�cy w w�wozy ulic, wysmagane burzami kamienne miasto, przez kt�re powoli w�druje pojedyncza �y�a z�ota. Najpierw kupcy, potentaci i rzemie�lnicy miasta Erhenrang, szereg za szeregiem, ol�niewaj�co ubrani, posuwaj� si� w�r�d deszczu ze swobod� ryb p�ywaj�cych w oceanie. Ich twarze s� o�ywione i spokojne. Nie id� w nog�. To nie jest defilada wojskowa ani �adna jej imitacja.

Nast�pnie id� ksi���ta, burmistrzowie i reprezentanci, jeden albo pi�ciu, czterdziestu pi�ciu albo czterystu z ka�dej domeny Karhidu, wielka ozdobna procesja, kt�ra kroczy pod g�os metalowych rog�w, instrument�w dr��onych w ko�ci i drewnie, pod czysty d�wi�k elektrycznych flet�w. R�norakie sztandary domen pod strugami deszczu zlewaj� si� w barwny chaos z ��tymi proporcami znacz�cymi tras�, a muzyka poszczeg�lnych grup zderza si� i splata w wielo�� rytm�w odbijaj�cych si� w g��bokich kamiennych ulicach.

Dalej trupa �ongler�w z polerowanymi z�otymi kulami, kt�re podrzucaj� wysoko po �wiec�cych torach, �api� i zn�w rzucaj�, tworz�c z�ociste fontanny. Nagle, jakby dos�ownie zap�on�y, z�ote kule rozb�yskuj� ogniem: to wyjrza�o zza chmur s�o�ce.

I zaraz czterdziestu ludzi w ��tych szatach dmie w gossiwory. Gossiwor, odzywaj�cy si� wy��cznie w obecno�ci kr�la, wydaje niesamowity, pos�pny odg�os. Czterdzie�ci graj�cych razem m�ci zmys�y, wstrz�sa wie�ami Erhenrangu, str�ca ze sk��bionych chmur ostatnie krople deszczu. Je�eli taka jest kr�lewska muzyka, to nic dziwnego, �e wszyscy kr�lowie Karhidu s� szaleni.

Dalej posuwa si� orszak kr�lewski, stra� i oficjele, dygnitarze miejscy i nadworni, radni i senatorowie, kanclerz, ambasadorowie, ksi���ta dworu. Nikt nie trzyma kroku ani nie przestrzega rangi, ale wszyscy krocz� z wielk� godno�ci�, a w�r�d nich kr�l Argaven XV, w bia�ej kurcie, koszuli i kr�tkich spodniach, w nogawicach z szafranowej sk�ry i szpiczastej ��tej czapie. Jego jedyn� ozdob� i oznak� urz�du jest z�oty pier�cie�. Za t� grup� o�miu krzepkich pacho�k�w niesie wysadzan� ��tymi szafirami kr�lewsk� lektyk�, w kt�rej �aden kr�l nie siedzia� od stuleci, ceremonialny relikt zamierzch�ych czas�w. Obok lektyki kroczy o�miu gwardzist�w uzbrojonych w gar�acze, r�wnie� zabytki bardziej barbarzy�skiej przesz�o�ci, ale tym razem nie puste, bo nabite kulami z mi�kkiego metalu. Za kr�lem kroczy wi�c �mier�. Za �mierci� id� uczniowie szk� rzemios� i kolegi�w oraz dzieci Kr�lewskiego Ogniska, d�ugie szeregi dzieci i starszych ch�opc�w w bia�ych, czerwonych; z�otych i zielonych strojach. Poch�d zamyka kilka cichych, ciemnych, wolno jad�cych samochod�w.

Orszak kr�lewski, do kt�rego i ja nale�a�em, zgromadzi� si� na podwy�szeniu ze �wie�ych desek przy nie doko�czonym �uku bramy Rzecznej. Parada odbywa si� z okazji zbudowania tego �uku, ko�cz�cego Nowy Trakt i Port Rzeczny Erhenrangu, wielk� operacj� pog��biania rzeki i budowy dr�g, kt�ra zaj�a pi�� lat i mia�a wyr�nia� panowanie Argavena XV w anna�ach Karhidu. Stoimy na trybunie do�� ciasno st�oczeni w naszym przemoczonym przepychu. Deszcz usta�, �wieci na nas s�o�ce, wspania�e, ol�niewaj�ce, zdradzieckie s�o�ce Zimy.

��Gor�co. Naprawd� gor�co � m�wi� do s�siada z lewej.

S�siad, przysadzisty ciemny Karhidyjczyk z g�adkimi, mocnymi w�osami; ubrany w grub�, wyszywan� z�otem kurt� z zielonej sk�ry, grub� bia�� koszul� i grube spodnie, z �a�cuchem z ci�kich srebrnych ogniw szeroko�ci d�oni na szyi, poc�c si� obficie odpowiada: � Oj, tak.

Wok� nas, st�oczonych na trybunie, masa zwr�conych w g�r� twarzy mieszka�c�w miasta, jak �awica br�zowych, okr�g�ych kamyk�w, po�yskuj�ca niby drobinami miki tysi�cem bacznych oczu.

Teraz kr�l wkracza na pochylni� z surowego drewna, prowadz�c� z trybuny na szczyt �uku, kt�rego nie po��czone jeszcze kolumny g�ruj� nad t�umem, nadbrze�ami i rzek�. Wywo�uje to w t�umie poruszenie i pot�ny szept: Argaven! � Kr�l nie odpowiada. Gossiwory odzywaj� si� grzmi�cym, niezgodnym rykiem i milkn�. Cisza. S�o�ce �wieci na miasto, rzek�, mrowie ludzi i na kr�la. Budowniczowie pu�cili w ruch elektryczn� wind� i podczas gdy kr�l wchodzi coraz wy�ej, ostatni, zwornikowy blok �uku wje�d�a na g�r� i zostaje u�o�ony na swoim miejscu prawie bezg�o�nie, cho� wa�y ko�o tony, i zape�nia luk� mi�dzy dwiema kolumnami tworz�c z nich jeden �uk. Murarz z kielni� i cebrzykiem czeka na rusztowaniu, wszyscy pozostali robotnicy schodz� po drabinach sznurowych jak chmara pche�. Kr�l i murarz kl�kaj� wysoko na rusztowaniu mi�dzy rzek� a s�o�cem. Kr�l bierze kielni� i zaczyna murowa� ko�ce zwornika. Nie chlapie zapraw� byle jak i nie oddaje kielni murarzowi, ale na serio bierze si� do roboty. Zaprawa, kt�rej u�ywa, ma kolor r�owawy, inny ni� w ca�ej budowli, wi�c po pi�ciu czy dziesi�ciu minutach obserwacji kr�la pszcz� przy pracy pytam s�siada z lewej, czy zworniki budowli zawsze osadza si� w czerwonej zaprawie, bo ten sam kolor widz� wok� zwornik�w ka�dego �uku Starego Mostu, kt�ry tak pi�knie spina brzegi rzeki nie opodal.

Ocieraj�c pot z ciemnego czo�a m�czyzna � musz� go nazwa� m�czyzn�, skoro ju� go nazwa�em s�siadem � odpowiada:

��Bardzo dawno temu zworniki zawsze osadzano w zaprawie z t�uczonych ko�ci i krwi. Ludzkich ko�ci i ludzkiej krwi. Bez spoiwa krwi �uk m�g�by si� rozpa��. Teraz u�ywamy krwi bydl�cej.

Cz�sto tak m�wi, szczerze ale ostro�nie, ironicznie, jakby zawsze pami�ta�, �e patrz� i oceniam wszystko jako obcy: rzecz wyj�tkowa jak na przedstawiciela tak izolowanej cywilizacji i tak wysokiej rangi. To jeden z najpot�niejszych ludzi w tym kraju. Nie jestem pewien dok�adnie historycznego odpowiednika jego urz�du � wielki wezyr, premier czy kanclerz. Karhidyjski termin oznacza "ucho kr�la". Jest panem domeny i ksi�ciem dworu, sprawc� wielkich dzie�. Nazywa si� Therem Harth rem ir Estraven.

Ju� si� ucieszy�em, �e kr�l sko�czy� swoj� murarsk� robot�, ale on po paj�czynie rusztowa� przechodzi pod �ukiem i bierze si� do roboty po drugiej stronie zwornika, kt�ry przecie� ma dwa ko�ce. W Karhidzie nie wolno si� niecierpliwi�. Ludzie nie s� tu bynajmniej flegmatykami, ale s� uparci, zawzi�ci i jak muruj�, to muruj�. T�umy na nabrze�u Sess s� zadowolone z widoku kr�la przy pracy, ale ja si� nudz� i jest mi gor�co. Nigdy dot�d nie by�o mi gor�co na Zimie i nigdy ju� nie b�dzie, ale wtedy nie potrafi�em tego doceni�. Jestem ubrany na epok� lodowcow�, a nie na upa�, w wiele warstw odzie�y, tkane w��kno ro�linne, sztuczne w��kno, futro, sk�ra, mam na sobie nieprzeniknion� zbroj� przeciwko mrozowi, w kt�rej teraz wi�dn� jak li�� pietruszki. Dla rozrywki przygl�dam si� t�umom widz�w i uczestnikom procesji skupionym wok� trybuny, sztandarom domen i klan�w wisz�cym nieruchomo i jaskrawo b�yszcz�cym w s�o�cu, i z nud�w wypytuj� Estravena, czyj jest kt�ry sztandar. Zna wszystkie, o kt�re pytam, chocia� s� ich setki, niekt�re z odleg�ych domen, ognisk i szczep�w z Burzliwego Pogranicza Pering i z Kermu.

��Sam pochodz� z Kermu � m�wi, kiedy wyra�am podziw dla jego wiedzy. � Zreszt� moje stanowisko wymaga znajomo�ci domen. Karhid to domeny. Rz�dzi� tym krajem to znaczy rz�dzi� jego ksi���tami. Co nie znaczy, �e ~o si� kiedy� komu� uda�o. Czy zna pan powiedzenie: "Karbid to nie nar�d, to jedna wielka rodzinna k��tnia"? � Nie zna�em tego powiedzenia i podejrzewam, �e Estraven sam je wymy�li�. By�o w jego stylu.

W tym momencie przepycha si� przez t�um inny cz�onek kyorremy, wy�szej izby parlamentu, na kt�rej czele stoi Estraven, i zaczyna co� do niego m�wi�. To kr�lewski kuzyn Pemmer Harge rem ir Tibe. M�wi szeptem, jego postawa sugeruje brak szacunku, cz�sto si� u�miecha. Estraven, poc�c si� jak l�d na s�o�cu, odpowiada na szept Tibe'a g�o�no, tonem, kt�rego zdawkowa uprzejmo�� o�miesza rozm�wc�. S�ucham obserwuj�c jednocze�nie kr�la przy robocie, ale nic nie rozumiem poza tym, �e Tibe'a i Estravena dzieli wrogo��. Nie ma to bynajmniej nic wsp�lnego ze mn�, ciekawi mnie po prostu zachowanie tych ludzi, kt�rzy rz�dz� narodem w pradawnym sensie tego s�owa, kt�rzy trzymaj� w r�ku losy dwudziestu milion�w innych ludzi. W Ekumenie w�adza sta�a si� czym� tak trudno uchwytnym i skomplikowanym, �e tylko subtelne umys�y mog� �ledzi� jej dzia�ania. Tutaj jest ona wci�� jeszcze ograniczona i namacalna. W Estravenie, na przyk�ad, wyczuwa si� w�adz� jako przed�u�enie jego charakteru: on nie mo�e zrobi� pustego gestu ani powiedzie� s�owa, kt�re puszcza si� mimo uszu. Wie o tym i ta wiedza przydaje mu szczeg�lnej realno�ci, jakiej� materialno�ci, namacalno�ci, ludzkiej wielko�ci. Sukces rodzi sukces. Nie mam zaufania do Estravena, kt�rego pobudki s� zawsze niejasne. Nie budzi we mnie sympatii, ale odczuwam jego autorytet w spos�b r�wnie nie pozostawiaj�cy w�tpliwo�ci, jak odczuwam ciep�o s�o�ca.

Ledwo zd��y�em to pomy�le�, kiedy s�o�ce znika za ponownie zbieraj�cymi si� chmurami i wkr�tce rzadki, ale mocny deszcz przesuwa si� w g�r� rzeki skrapiaj�c t�umy na nabrze�u, zaciemniaj�c niebo. Kiedy kr�l schodzi z rusztowania, przebija si� ostatni promie� s�o�ca i bia�a posta� kr�la oraz wspania�y �uk widoczne s� przez chwil� w ca�ym blasku i wspania�o�ci na tle granatowo burzowego nieba. Gromadz� si� chmury. Zimny wiatr wdziera si� w ulic� ��cz�c� port z Pa�acem, rzeka przybiera szar� barw�, drzewa na nabrze�u dr��. Ceremonia sko�czona. W p� godziny p�niej pada �nieg.

Kiedy kr�lewski samoch�d odjecha� w stron� Pa�acu i t�um zacz�� si� porusza� jak nadmorskie kamyki popychane fal� przyp�ywu, Estraven odwr�ci� si� zn�w w moj� stron� i powiedzia�:

��Czy zechce pan dzi� zje�� ze mn� kolacj�, panie Ai? Przyj��em zaproszenie, bardziej zdziwiony ni� ucieszony. Estraven zrobi� dla mnie bardzo du�o w ci�gu ostatnich sze�ciu czy o�miu miesi�cy, ale ani nie spodziewa�em si�, ani nie pragn��em takiej demonstracji osobistej sympatii jak zaproszenie do jego domu. Harge rem ir Tibe by� nadal w pobli�u i musia� s�ysze�, zreszt� mia�em uczucie, �e o to chodzi�o. Zdegustowany tymi babskimi intrygami zszed�em z trybuny i wmiesza�em si� w t�um, garbi�c si� nieco i id�c na ugi�tych nogach. Nie jestem du�o wy�szy od gethe�skiej przeci�tnej, ale w t�umie ta r�nica bardziej rzuca si� w oczy. "To on, patrzcie, wys�annik". Oczywi�cie by�o to cz�ci� moich obowi�zk�w s�u�bowych, ale w miar� up�ywu czasu ta ich cz�� stawa�a si� coraz bardziej uci��liwa zamiast coraz �atwiejsza. Coraz cz�ciej t�skni�em za anonimowo�ci�, chcia�em by� taki jak wszyscy.

Przeszed�em kawa�ek ulic� Browarn�, skr�ci�em do swojego domu i nagle, gdy t�um ju� si� przerzedzi�, stwierdzi�em, �e idzie obok mnie Tibe.

Pi�kna uroczysto�� � odezwa� si� kr�lewski kuzyn, ukazuj�c przy tym w u�miechu d�ugie, czyste, ��te z�by w ��tej twarzy ca�ej pokrytej sieci� drobnych zmarszczek, mimo �e nie by� starym cz�owiekiem.

Dobra wr�ba dla nowego portu powiedzia�em.

��To prawda. � Zn�w porcja z�b�w.

��Ceremonia wmurowania zwornika by�a rzeczywi�cie imponuj�ca.

��To prawda. Ta ceremonia pochodzi z bardzo dawnych czas�w. Ale zapewne ksi��� Estraven wszystko to panu obja�ni�.

��Ksi��� Estraven jest niezwykle uprzejmy.

Stara�em si� m�wi� tonem oboj�tnym, ale wszystko, co si� powiedzia�o do Tibe'a, zdawa�o si� nabiera� ukrytego znaczenia.

��Och, niew�tpliwie � powiedzia� Tibe. � Ksi��� Estraven jest znany ze swojej uprzejmo�ci dla cudzoziemc�w. � U�miechn�� si� i ka�dy z�b wydawa� si� kry� jakie� znaczenie, podw�jne, wielorakie, trzydzie�ci dwa r�ne znaczenia.

��Ze wszystkich cudzoziemc�w ja jestem najbardziej cudzoziemski, ksi���. Dlatego jestem szczeg�lnie wdzi�czny za wszelk� uprzejmo��.

��Tak, niew�tpliwie, niew�tpliwie. Wdzi�czno�� jest szlachetnym, rzadkim uczuciem opiewanym przez poet�w. Rzadkim szczeg�lnie tutaj, w Erhenrangu, zapewne z braku warunk�w do jego kultywowania. Przysz�o nam �y� w ci�kich, niewdzi�cznych czasach. �wiat nie jest ju� taki jak za naszych dziad�w, prawda?

��Niewiele o tym wiem, ksi���, ale s�ysza�em podobne skargi na innych �wiatach.

Tibe przygl�da� mi si� przez chwil�, jakby ocenia� stopie� mojego szale�stwa, a potem obna�y� d�ugie ��te z�by.

��A, rzeczywi�cie, rzeczywi�cie. Stale zapominam, �e pan przyby� z innego �wiata. Ale oczywi�cie pan o tym nigdy nie zapomina. Cho� bez w�tpienia pa�skie �ycie tutaj w Erhenrangu by�oby znacznie sensowniejsze, prostsze i bezpieczniejsze, gdyby potrafi� pan o tym zapomnie�, co? Tak, tak. Ale oto i m�j samoch�d, kaza�em kierowcy tu zaczeka�, w bocznej uliczce. Ch�tnie bym pana podwi�z� na pa�sk� wysp� , ale musz� sobie odm�wi� tej przyjemno�ci, bo zaraz mam si� stawi� u kr�la, a biedni krewniacy, jak m�wi przys�owie, musz� by� punktualni. Tak, tak! � powiedzia� kuzyn kr�la wsiadaj�c do ma�ego czarnego elektrycznego pojazdu, jeszcze przez rami� obna�aj�c z�by w moj� stron�, kryj�c oczy w sieci zmarszczek.

Poszed�em na swoj� wysp�. Teraz, kiedy stopnia�y resztki zimowych �nieg�w, ukaza� si� frontowy ogr�dek i zimowe drzwi, trzy metry nad poziomem gruntu, zosta�y zamkni�te na okres kilku miesi�cy a� do powrotu g��bokich �nieg�w jesieni�. Przy bocznej �cianie budynku w�r�d b�ota, lodu i po�piesznej, mi�kkiej i bujnej wiosennej ro�linno�ci rozmawia�o dwoje m�odych ludzi. Stali trzymaj�c si� za r�ce. Byli w pierwszej fazie kemmeru. Du�e, mi�kkie p�atki �niegu ta�czy�y wok� nich, a oni stali boso w lodowatym b�ocie, ze splecionymi d�o�mi, zapatrzeni w siebie. Wiosna na Zimie.

Zjad�em obiad na mojej wyspie i kiedy gongi na wie�y Remmy wybi�y czwart�, by�em w Pa�acu, got�w do kolacji. Karhidyjczycy spo�ywaj� dziennie cztery solidne posi�ki: �niadanie, drugie �niadanie, obiad i kolacj�, nieustannie podjadaj�c i przegryzaj�c co� w przerwach. Na Zimie nie ma du�ych zwierz�t dostarczaj�cych mi�sa lub produkt�w mlecznych. Jedyne bogate w bia�ko i w�glowodany po�ywienie to r�ne jaja, ryby, orzechy i hainskie zbo�a. Niskokaloryczna dieta w surowym klimacie � wi�c trzeba cz�sto uzupe�nia� paliwo. Przyzwyczai�em si� dojadania, jak mi si� wydawa�o, co kilka minut. Jeszcze przed ko�cem tego roku mia�em si� przekona�, �e Gethe�czycy doprowadzili do perfekcji nie tylko technik� ci�g�ego opychania si�, lecz tak�e d�ugotrwa�ego �ycia na granicy �mierci g�odowej.

Wci�� pada� �nieg, �agodna wiosenna �nie�yca, znacznie przyjemniejsza ni� bezlitosne deszcze niedawnej odwil�y. Dotar�em do Pa�acu w cichym i bia�ym mroku tylko raz gubi�c drog�. Pa�ac w Erhenrangu jest w�a�ciwie wewn�trznym miastem otoczonym murami, labiryntem pa�ac�w, baszt, ogrod�w, podworc�w, klasztor�w, kru�gank�w, podziemnych przej�� i kazamat�w, wytworem wielowiekowej paranoi na wielk� skal�. Ponad tym wszystkim wznosz� si� ponure, czerwone, wymy�lne mury Kr�lewskiego Domu, kt�ry chocia� jest stale zamieszkany, ta tylko przez jedn� osob�, samego kr�la. Wszyscy inni, s�u�ba, kanceli�ci, ksi���ta, ministrowie, pos�owie, stra� i kto tam jeszcze, mieszkaj� w innych pa�acach, fortach, twierdzach, barakach czy domach w obr�bie mur�w. Dom Estravena, oznaka szczeg�lnej kr�lewskiej �aski, to Naro�ny Czerwony Dom zbudowany przed czterystu czterdziestu laty dla Harmesa, ukochanego kemmeringa Emrana III, kt�rego uroda przesz�a do legendy i kt�ry zosta� porwany, okaleczony i doprowadzony do utraty zmys��w przez najemnik�w Partii Ojczy�nianej. Emran III zmar� w czterdzie�ci lat p�niej wci�� jeszcze mszcz�c si� na swoim kraju Emran Nieszcz�sny. Tragedia jest tak dawna, �e jej okropno�ci zatar�y si� pozostawiaj�c pewn� atmosfer� podejrzliwo�ci i melancholii czaj�c� si� w �cianach i mrokach tego domu. Ogr�d by� ma�y i otoczony murem, nad skaln� sadzawk� pochyla�y si� drzewa serem. W m�tnych snopach �wiat�a z okien widzia�em p�atki �niegu i nitkowate torebki z zarodnikami drzew opadaj�ce razem z nimi do czarnej wody. Estraven czeka� na mnie z go�� g�ow� i bez p�aszcza na tym mrozie, obserwuj�c z zainteresowaniem tajn� natn� inwazj� �niegu i zarodnik�w. Przywita� mnie cichym g�osem i zaprosi� do �rodka. Nie by�o �adnych innych go�ci.

Zdziwi�o mnie to nieco, ale zaraz zasiedli�my do sto�u, a przy jedzeniu nie rozmawia si� o interesach. Zreszt� moje zdziwienie przenios�o si� na posi�ek, kt�ry by� wy�mienity, nawet wszechobecne chlebowe jab�ka uleg�y cudownej przemianie w r�kach kucharza, kt�rego sztuki nie mog�em si� nachwali�. Po kolacji pili�my przy ogniu grzane piwo. Na planecie, gdzie jednym z najpotrzebniejszych sztu�c�w jest przyrz�d do rozbijania lodu, jaki tworzy si� na powierzchni napoju w czasie posi�ku, cz�owiek uczy si� ceni� grzane piwo.

Estraven prowadzi� przy stole uprzejm� rozmow�, teraz, siedz�c naprzeciw mnie przy ogniu, zamilk�. Chocia� sp�dzi�em na Zimie ju� prawie dwa lata, wci�� by�em daleki od mo�liwo�ci spojrzenia na mieszka�c�w planety ich w�asnymi oczami. Pr�bowa�em, ale moje wysi�ki przybiera�y form� wyrozumowanego spojrzenia na Gethe�czyka najpierw jako na m�czyzn�, a potem jako na kobiet�, przez co wciska�em go w te kategorie tak nieistotne dla jego natury, a tak wa�ne dla mojej. Tak wi�c poci�gaj�c dymne, wytrawne piwo my�la�em sobie, �e przy stole zachowanie Estravena by�o kobiece, sam wdzi�k, takt i lekko��, zr�czno�� i zwodniczo��. Mo�e to w�a�nie ta mi�kka, elastyczna kobieco�� budzi�a we mnie antypati� i podejrzliwo��? Bo nie spos�b by�o traktowa� jak kobiet� tej ciemnej i ironicznej, emanuj�cej si�� postaci siedz�cej obok w roz�wietlonym ogniem mroku, a jednocze�nie, ilekro� pomy�la�em o nim jako o m�czy�nie, wyczuwa�em w tym jaki� fa�sz: w nim, czy mo�e w moim do niego stosunku? G�os mia� �agodny, do�� mocny ale nie g��boki, nie by� to g�os m�ski, ale i nie kobiecy� ale co on m�wi�?

�a�uj� m�wi� �e musia�em tak d�ugo odk�ada� przyjemno�� goszczenia pana u siebie, ale jestem zadowolony, �e nie b�dzie ju� mi�dzy nami kwestii patronatu.

To mnie zastanowi�o. Niew�tpliwie a� do dzisiaj by� moim patronem na dworze. Czy chcia� da� mi do zrozumienia, �e audiencja, jak� dla mnie wyjedna� u kr�la na jutro, oznacza zr�wnanie z nim?

��Nie bardzo pana rozumiem � powiedzia�em. Tym razem on by� widocznie zdziwiony.

��Chodzi o to � odezwa� si� po chwili � �e odt�d nie dzia�am na rzecz pana wobec kr�la.

M�wi�, jakby si� wstydzi� za mnie, nie za siebie. Widocznie fakt, �e on mnie zaprosi�, a ja zaproszenie przyj��em, mia� jakie� znaczenie, z kt�rego sobie nie zdawa�em sprawy. Ale ja narusza�em jedynie etykiet�, on � etyk�. Pocz�tkowo my�la�em tylko, �e mia�em racj� od pocz�tku nie dowierzaj�c Estravenowi. By� nie tylko zr�czny i pot�ny, by� tak�e zdradliwy. Przez ca�y czas mojego pobytu w Erhenrangu to on mnie s�ucha�, odpowiada� na moje pytania, przysy�a� lekarzy i in�ynier�w, �eby potwierdzili, �e ja i m�j statek pochodzimy z innego �wiata, przedstawia� mnie ludziom, kt�rych powinienem pozna�, a� stopniowo doprowadzi� do tego, �e awansowa�em z roli dziwol�ga z bujn� wyobra�ni� do mojej obecnej roli tajemniczego wys�annika, kt�ry ma by� przyj�ty przez kr�la. A teraz, wywindowawszy mnie na t� niebezpieczn� wysoko��, nagle z ca�ym spokojem o�wiadcza, �e wycofuje swoje poparcie.

��Przyzwyczai� mnie pan do tego, �e mog� polega�

��To niedobrze.

��Czy to znaczy, �e aran�uj�c to spotkanie nie przem�wi� pan do kr�la na rzecz mojej misji, tak jak pan� � zreflektowa�em si� i nie powiedzia�em "obieca�".

��Nie mog�em.

By�em w�ciek�y, ale w nim nie dostrzeg�em ani gniewu, ani ch�ci przeproszenia.

��Czy mog� wiedzie� dlaczego?

� Tak � odpar� po chwili i zn�w zamilk�. A ja pomy�la�em sobie, �e niekompetentny i bezbronny przybysz z innego �wiata nie powinien domaga� si� wyja�nie� od kanclerza kr�lestwa, zw�aszcza je�eli nie rozumie i prawdopodobnie nigdy nie zrozumie korzeni w�adzy i zasad jej funkcjonowania w tym kr�lestwie. Niew�tpliwie by�a to kwestia szifgrethoru � presti�u, twarzy, miejsca, honoru. nieprzet�umaczalnej naczelnej zasady autorytetu spo�ecznego w Karbidzie i wszystkich kulturach na Gethen. A je�eli tak, to nigdy jej nie zrozumiem.

��Czy s�ysza� pan, co kr�l powiedzia� do mnie podczas dzisiejszej ceremonii?

��Nie.

Estraven pochyli� si� nad paleniskiem, wyj�� dzban z piwem z gor�cego popio�u i nape�ni� m�j kufel. Poniewa� si� nie odzywa�, doda�em:

��Nie s�ysza�em, �eby kr�l co� do pana m�wi�.

��Ja te� nie � powiedzia�.

Nareszcie zrozumia�em, �e nie odebra�em innego sygna�u. Machn�wszy r�k� na jego babskie intryganctwo paln��em:

��Czy ksi��� chce mi da� do zrozumienia, �e wypad� z �ask u kr�la?

My�l�, �e wyprowadzi�em go z r�wnowagi, ale niczym tego nie okaza� i powiedzia� tylko:

��Nie chc� panu nic dawa� do zrozumienia, panie Ai.

��To wielka szkoda!

Spojrza� na mnie jako� dziwnie.

��C�, ujmijmy to wi�c w ten spos�b: S� na dworze osoby, kt�re � u�ywaj�c pa�skiego wyra�enia � s� w �askach u kr�la, i kt�re nie patrz� �askawym okiem na pa�sk� obecno�� i misj� tutaj.

I teraz spieszysz do nich do��czy� i opuszczasz mnie dla ratowania w�asnej sk�ry; pomy�la�em, ale nie powiedzia�em tego na g�os. Estraven by� dworakiem i politykiem, a ja by�em g�upcem, �e mu zawierzy�em. Nawet w spo�ecze�stwach rozdzielnop�ciowych politykom zdarza si� zmienia� front. Skoro zaprosi� mnie na kolacj�, to wida� spodziewa� si�, �e tak �atwo prze�kn� jego zdrad�, jak on j� pope�ni�. Zachowanie twarzy by�o wyra�nie wa�niejsze ni� szczero��, zmusi�em si� wi�c do powiedzenia:

��Przykro mi, �e pa�ska przychylno�� dla mnie �ci�gn�a na pana k�opoty.

Roz�arzone w�gle. Odczu�em rado�� z moralnej wy�szo�ci, ale tylko przez chwil�. Estraven by� zbyt nieobliczalny.

Odchyli� si� na oparcie i czerwony odblask ognia pad� na jego kolana, na �adne, silne, cho� drobne d�onie i srebrny kufel, podczas gdy twarz pozostawa�a w cieniu: ciemna twarz zawsze przes�oni�ta g�stymi, nisko opadaj�cymi w�osami, g�stymi brwiami i rz�sami oraz zimn� mask� uk�adno�ci. Czy mo�na odczyta� wyraz pyska kota, foki albo wydry? Niekt�rzy Gethe�czycy s� jak te zwierz�ta, my�la�em, z g��bokimi jasnymi oczami, kt�re nie zmieniaj� wyrazu, kiedy kto� m�wi.

��Sam na siebie �ci�gn��em k�opoty � odpowiedzia� dzia�aniem nie maj�cym nic wsp�lnego z panem, panie Ai. Wie pan, �e Karhid i Orgoreyn maj� sporne terytorium w wysokiej cz�ci Wy�yny P�nocnej ko�o Sassinoth. Dziad Argavena zaj�� dolin� Sinoth dla Karhidu, ale autochtoni nigdy si� z tym nie pogodzili. Du�o �niegu z ma�ej chmury i coraz go wi�cej. Pomaga�em karhidyjskim farmerom mieszkaj�cym w dolinie w przesiedleniu si� za star� granic� uwa�aj�c, �e ca�a sprawa upadnie, je�eli dolin� pozostawi si� Orgotom, kt�rzy j� zamieszkuj� od tysi�cy lat. Przed laty dzia�a�em w Zarz�dzie Wy�yny P�nocnej i pozna�em niekt�rych z tych farmer�w. Nie chcia�bym, �eby gin�li w starciach granicznych lub byli zsy�ani do ochotniczych gospodarstw rolnych w Orgoreynie. Dlaczego wi�c nie zlikwidowa� przyczyny sporu? Ale to nie by� pomys� patriotyczny. Na odwr�t, by� to akt tch�rzostwa rzucaj�cy cie� na szifgrethor samego kr�la.

Jego ironiczne uwagi i szczeg�y sporu granicznego z Orgoreynem nie interesowa�y mnie. Wr�ci�em do sprawy naszych stosunk�w. Z zaufaniem czy bez. wci�� jeszcze mog�em co� przy nim skorzysta�.

��Przykro mi � powiedzia�em � ale to wielka szkoda, �e sprawa garstki farmer�w mo�e zniszczy� szanse mojej misji w oczach kr�la. W gr� wchodz� sprawy du�o wa�niejsze ni� kilka mil granicy.

��Tak, du�o wa�niejsze, ale mo�e Ekumena, kt�ra ma sto lat �wietlnych od granicy do granicy, oka�e nam nieco cierpliwo�ci.

��Stabile Ekumeny to ludzie bardzo cierpliwi. B�d� czeka� sto albo pi��set lat, a� Karhid i reszta Gethen przedyskutuje i rozwa�y spraw� przy��czenia si� do reszty ludzko�ci. Ja wyra�am wy��cznie moj� osobist� nadziej�. I osobiste rozczarowanie. S�dzi�em, �e przy poparciu ksi�cia�

��Ja te� tak s�dzi�em. C�, lodowce nie powstaj� w ci�gu jednej nocy. � Mia� jak zawsze na podor�dziu stosowne powiedzonko, ale my�l� by� gdzie indziej. Wyobrazi�em go sobie, jak przestawia mnie jako jeden z pionk�w w grze o w�adz�.

��Przyby� pan do mojego kraju � odezwa� si� wreszcie � w dziwnym momencie. Zachodz� zmiany, przyjmujemy nowy kierunek. Nie, mo�e raczej posuwamy si� za daleko w kierunku, kt�rym szli�my. S�dzi�em, �e pa�ska obecno��, pa�ska misja powstrzymaj� nas od b��d�w, dadz� nam ca�kowicie now� opcj�. Ale we w�a�ciwym czasie i we w�a�ciwym miejscu. Wszystko to jest niezwykle delikatne, panie Ai.

Zniecierpliwiony og�lnikami spyta�em wprost:

��Sugeruje pan, �e to nie jest w�a�ciwy moment. Czy radzi�by mi pan odwo�a� t� audiencj�?

Moja gafa wypad�a jeszcze gorzej w j�zyku karhidzkim, ale Estraven nie u�miechn�� si� ani nie skrzywi�.

��Obawiam si�, �e wy��cznie kr�l ma ten przywilej powiedzia� spokojnie.

��O Bo�e, oczywi�cie. Nie to mia�em na my�li. � Przez chwil� ukry�em twarz w d�oniach. Wychowany w otwartym, pozbawionym barier spo�ecze�stwie Ziemi, nie mog�em nauczy� si� protoko�u ani pow�ci�gliwo�ci tak cenionej przez Karhidyjczyk�w. Wiedzia�em, kto to jest kr�l, historia Ziemi jest ich pe�na, ale nie mia�em najmniejszego wyczucia przywileju ani taktu. Podnios�em kufel i poci�gn��em du�y haust gor�cego p�ynu. � C�, powiem kr�lowi mniej, ni� mia�em zamiar powiedzie�, kiedy jeszcze liczy�em na pana.

��To dobrze.

��Dlaczego dobrze? � spyta�em.

��Pan, panie Ai, nie jest szalony. I ja nie jestem szalony. Ale te� �aden z nas nie jest kr�lem. S�dz�, �e mia� pan zamiar przekona� Argavena argumentami racjonalnymi, �e przyby� pan tu, �eby doprowadzi� do sojuszu mi�dzy Gethen a Ekumen�. I z racjonalnego punktu widzenia on to ju� wie, bo mu to powiedzia�em. Przedstawia�em mu pa�sk� spraw�, usi�owa�em wzbudzi� w nim zainteresowanie pa�sk� osob�. Robi�em to nieudolnie, �le wybra�em moment. Zapomnia�em, sam b�d�c zbyt zaanga�owany, �e on jest kr�lem i nie patrzy na sprawy racjonalnie, tylko jako kr�l. Wszystko, co mu m�wi�em, sprowadza si� z jego punktu widzenia do tego, �e jego panowanie jest zagro�one, �e jego kr�lestwo jest py�kiem w przestrzeni, a jego majestat �artem w oczach kogo�, kto rz�dzi setk� �wiat�w.

��Ale Ekumena nie rz�dzi, tylko koordynuje. Jej pot�ga jest pot�g� poszczeg�lnych pa�stw i planet. W sojuszu z Ekumen� Karhid b�dzie znacznie bezpieczniejszy i wa�niejszy ni� kiedykolwiek dot�d.

Estraven przez chwil� nie odpowiada�. Siedzia� zapatrzony w ogie�, kt�rego p�omienie b�yska�y odbite w jego kuflu i w szerokim srebrnym �a�cuchu znamionuj�cym jego urz�d. W starym domu panowa�a cisza. By� s�u��cy, kt�ry podawa� posi�ek, ale �e Karhidyjczycy nie znaj� instytucji niewolnictwa ani osobistego uzale�nienia i nie kupuj� ludzi, tylko us�ugi, wi�c ca�a s�u�ba posz�a ju� do swoich dom�w. Taki cz�owiek jak Estraven musia� mie� gdzie� w pobli�u ochron� osobist�, bo zamachy s� w Karhidzie popularn� instytucj�, ale ja nikogo nie widzia�em i nie s�ysza�em. Byli�my sami.

By�em sam na sam z obcym w murach mrocznego pa�acu, w obcym, zasypanym �niegiem mie�cie, w samym sercu epoki lodowcowej na obcej planecie.

Wszystko, co powiedzia�em tego wieczoru i w og�le, odk�d przyby�em na Zim�, wyda�o mi si� nagle g�upie i niewiarygodne. Jak mog�em oczekiwa�, �e ten albo jakikolwiek inny cz�owiek uwierzy moim opowie�ciom o innych �wiatach i innych rasach, o jakim� dobrodusznym superrz�dzie z nie sprecyzowanymi prerogatywami istniej�cym gdzie� tam, w kosmosie? Wszystko to by�o nonsensem. Przyby�em do Karhidu w dziwacznym poje�dzie i pod pewnymi wzgl�dami r�ni�em si� fizycznie od Gethe�czyk�w � i to wymaga�o wyja�nie�. Ale wyja�nienia, jakich udziela�em, by�y niedorzeczne. W tej chwili sam im nie wierzy�em.

��Ja panu wierz� � powiedzia� mieszkaniec obcej planety, z kt�rym by�em sam na sam, i tak g��boko pogr��y�em si� w swoim wyobcowaniu, �e spojrza�em na niego zdumiony. � Obawiam si�, �e Argaven r�wnie� panu wierzy. Ale nie ma do pana zaufania. Cz�ciowo dlatego, �e straci� zaufanie do mnie. Pope�ni�em b��dy, by�em nieostro�ny. Nie mam r�wnie� prawa do pa�skiego zaufania, bo narazi�em pana na niebezpiecze�stwo. Zapomnia�em, kto to jest kr�l, zapomnia�em, �e w oczach kr�la Karhid i on to jedno, zapomnia�em, co to jest patriotyzm i �e to on jest z definicji patriot� doskona�ym. Niech mi pan powie, panie Ai, czy wie pan z w�asnego do�wiadczenia, co to jest patriotyzm?

��Nie � odpowiedzia�em wstrz��ni�ty si�� tej intensywnej osobowo�ci, kt�ra nagle ca�a skupi�a si� na mnie. � Nie s�dz�, chyba �e przez patriotyzm rozumie pan mi�o�� do stron ojczystych, bo to znam.

��Nie, kiedy m�wi� o patriotyzmie, nie chodzi mi o mi�o��. My�l� o strachu. O strachu przed tym, co obce. Kt�ry wyra�a si� w polityce, nie w poezji. Nienawi��, rywalizacja, agresja. Ten strach ro�nie w nas. Rozrasta si� z roku na rok. Zaszli�my nasz� drog� za daleko. I pan, przybysz ze �wiata, co wzni�s� si� ponad poj�cie narodowo�ci setki lat temu, kt�ry nie bardzo wie, o czym m�wi�, kt�ry ukazuje nam now� drog� � Urwa� i po chwili kontynuowa�, ju� znowu spokojny, opanowany i uprzejmy. � To z powodu strachu rezygnuj� z popierania pa�skiej sprawy przed kr�lem. Ale nie ze strachu o siebie, panie Ai. Nie dzia�am z pobudek. patriotycznych. S� przecie� na Gethen i inne narody.

Nie wiedzia�em, do czego zmierza, ale by�em pewien, �e chodzi mu o co� innego, ni�by to wynika�o z jego s��w. Ze wszystkich mrocznych, zagadkowych, skrytych dusz, jakie spotka�em w tym ponurym mie�cie, jego by�a najciemniejsza. Nie mia�em zamiaru da� si� wci�gn�� w �adne labirynty i zmilcza�em. Po chwili kontynuowa� z ostro�no�ci�:

��Je�eli dobrze zrozumia�em, pa�ska Ekumena s�u�y interesom ca�ej ludzko�ci. Na przyk�ad Orgotowie maj� do�wiadczenie w podporz�dkowywaniu interes�w lokalnych og�lnemu, a Karhidyjczycy prawie wcale. Autochtoni z Orgoreynu to przewa�nie ludzie zdrowo my�l�cy, cho� ma�o b�yskotliwi, podczas gdy kr�l Karhidu jest nie tylko szalony, ale przy tym i do�� t�py.

By�o jasne, �e Estraven nie wie, co to lojalno��.

��W takim razie musi by� nie�atwo mu s�u�y� powiedzia�em czuj�c przyp�yw wstr�tu.

��Nie mam pewno�ci, czy kiedykolwiek s�u�y�em kr�lowi � rzek� kr�lewski pierwszy minister � albo czy mia�em taki zamiar. Nie jestem niczyim s�ug�. Cz�owiek powinien rzuca� sw�j w�asny cie�

Gongi na wie�y Remmy wybi�y sz�st�, p�noc, co wykorzysta�em jako pretekst do po�egnania. Kiedy wk�ada�em w holu futro, Estraven powiedzia�:

��Nie b�d� mia� przez jaki� czasy takiej okazji, bo przypuszczam, �e wyjedzie pan z Ertienrangu (sk�d to przypuszczenie?), ale wierz�, �e nadejdzie dzie�, kiedy b�d� jeszcze m�g� zada� panu wiele pyta�. Tylu rzeczy chcia�bym si� dowiedzie�. Zw�aszcza o waszej "mowie my�li", zd��y� mi pan o niej ledwo napomkn��.

Jego ciekawo�� wygl�da�a na zupe�nie autentyczn�. Mia� w sobie bezczelno�� mo�nych. Jego obietnice pomocy te� wygl�da�y na autentyczne. Powiedzia�em, �e tak, naturalnie, kiedy tylko zechce, i to by� koniec wieczoru. Odprowadzi� mnie przez ogr�d przysypany cienk� warstw� �niegu w blasku wielkiego, matowego, rudego ksi�yca. Przebieg� mnie dreszcz, kiedy wyszli�my na zewn�trz, by�o dobrze poni�ej zera.

��Zimno panu? � spyta� z uprzejmym zdziwieniem. Dla niego by�a to oczywi�cie �agodna wiosenna noc. Zm�czony i przygn�biony odpowiedzia�em:

��Jest mi zimno od dnia, kiedy wyl�dowa�em na tej planecie.

��Jak j� nazywacie, t� planet�, w waszym j�zyku?

��Gethen.

��Nie nadali�cie jej swojej nazwy?

��Pierwsi zwiadowcy nazwali j� Zima. Zatrzymali�my si� w bramie otoczonego murem ogrodu. Na zewn�trz budynki pa�acowe pi�trzy�y si� ciemn�, za�nie�on� mas� roz�wietlan� tu i �wdzie na r�nych wysoko�ciach z�otawymi strzelnicami okien. Stoj�c pod w�skim �ukiem spojrza�em w g�r� i zada�em sobie pytanie, czy ten zwornik te� by� wmurowany ko��mi i krwi�. Estraven po�egna� si� i zawr�ci�. Nigdy nie by� przesadnie wylewny przy powitaniach i po�egnaniach. Odszed�em przez ciche podworce i uliczki Pa�acu skrzypi�c butami po �wie�ym, o�wietlonym blaskiem ksi�yca �niegu, a potem g��bokimi ulicami miasta wr�ci�em do domu. By�o mi zimno, czu�em si� niepewnie, osaczony przez perfidi�, samotno�� i l�k.

Z ta�moteki p�nocnokarhidyjskich "opowie�ci ognisk" w archiwach Kolegium Historycznego w Erhenrangu Narrator anonimowy. Zapisane za panowania Argavena VIII.

Oko�o dwustu lat temu w ognisku Szath na Burzliwym Pograniczu Pering �yli dwaj bracia, kt�rzy �lubowali sobie kemmer. W tamtych czasach, tak jak i dzisiaj, rodzeni bracia mogli wi�za� si� w kemmerze, dop�ki kt�ry� z nich nie urodzi� dziecka, ale potem musieli si� rozdzieli� i dlatego nie wolno im by�o �lubowa� zwi�zku na ca�e �ycie. Tak si� jednak sta�o. Kiedy jeden z nich zaszed� w ci���, pan Szathu nakaza� im odst�pi� od �lubu i nigdy ju� nie spotyka� si� w czasie kemmeru. Us�yszawszy to polecenie jeden z nich, ten kt�ry nosi� dziecko, wpad� w rozpacz i nie chc�c s�ucha� rad ani pociesze� zdoby� trucizn� i pope�ni� samob�jstwo. W�wczas mieszka�cy ogniska skierowali sw�j gniew przeciwko drugiemu bratu i wyp�dzili go z ogniska i z domeny, jego obarczaj�c ha�b� samob�jstwa. A poniewa� zosta� wygnany i wsz�dzie poprzedza�a go jego historia, nikt nie chcia� go przyj�� i po trzydniowej go�cinie wyprawiano go dalej jako banit�. Tak w�drowa� od miejsca do miejsca, a� zrozumia�, �e nie ma dla niego lito�ci w jego w�asnym kraju i �e jego zbrodnia nigdy nie zostanie mu wybaczona (Naruszenie kodu ograniczaj�cego kazirodztwo sta�o si� zbrodni�, kiedy zosta�o uznane za przyczyn� samob�jstwa. ) Jako cz�owiek m�ody i niezahartowany nie przyjmowa� do wiadomo�ci, �e co� takiego mo�e si� zdarzy�. Kiedy si� przekona�, �e tak jest, wr�ci� do Szath, jako wygnaniec stan�� w drzwiach zewn�trznego ogniska i zwr�ci� si� do swoich by�ych wsp�mieszka�c�w z nast�puj�cymi s�owami: Zosta�em pozbawiony twarzy. Nikt mnie nie widzi. M�wi� i nikt mnie nie s�yszy. Przychodz� i nikt mnie nie wita. Nie ma dla mnie miejsca przy ogniu ani jedzenia na stole, ani ��ka, w kt�rym m�g�bym si� po�o�y�. Ale wci�� jeszcze mam swoje imi�, kt�re brzmi Getheren. To imi� rzucam na wasze ognisko jako przekle�stwo, a z nim moj� ha�b�. Zachowajcie je dla mnie, a ja, bezimienny, p�jd� szuka� �mierci. W�wczas niekt�rzy poderwali si� w�r�d okrzyk�w i chcieli go zabi�, bo zab�jstwo rzuca mniejszy cie� na dom ni� samob�jstwo, ale on uciek� i pobieg� na p�noc w stron� Lodu szybciej ni� ci, kt�rzy go �cigali. Wr�cili przygn�bieni do Szath, a Getheren szed� dalej i po dw�ch dniach dotar� do Lodu Pering .

Przez nast�pne dwa dni szed� dalej na p�noc po Lodzie. Nie mia� przy sobie �ywno�ci ani �adnego schronienia pr�cz swego futra. Na Lodzie nie ma �adnych ro�lin ani zwierz�t. By� to miesi�c susmy i w�a�nie nadesz�y pierwsze wielkie �niegi. Szed� sam przez zawiej�. Drugiego dnia poczu�, �e s�abnie. Drugiej nocy musia� po�o�y� si� i odpocz��. Rano odkry�, �e ma odmro�one r�ce i stopy te�, cho� nie m�g� zdj�� but�w, �eby je obejrze�, bo nie w�ada� r�kami. Zacz�� czo�ga� si� na �okciach i kolanach. Nie mia� �adnego powodu, �eby to robi�, bo by�o mu wszystko jedno, czy umrze tu, czy troch� dalej, ale co� pcha�o go na p�noc.

Po jakim� czasie �nieg wok� niego przesta� pada� i ucich� wiatr. Za�wieci�o s�o�ce. Czo�gaj�c si� nie widzia� drogi przed sob�, bo futrzany kaptur zsun�� mu si� na oczy. Nie czuj�c ju� b�lu w ko�czynach ani na twarzy my�la�, �e straci� czucie. Ale m�g� si� jeszcze porusza�. �nieg pokrywaj�cy lodowiec wyda� mu si� dziwny, wygl�da� jak bia�a trawa rosn�ca na lodzie, kt�ra k�ad�a si� pod jego dotkni�ciem, a potem wstawa�a. Zatrzyma� si� i usiad�, zsuwaj�c kaptur, �eby m�c si� rozejrze�. Jak okiem si�gn�� ci�gn�y si� po�acie �nie�nej trawy, bia�e i b�yszcz�ce. Widzia� te� k�py bia�ych drzew, na kt�rych ros�y bia�e li�cie. �wieci�o s�o�ce, nie by�o wiatru i wszystko by�o bia�e.

Getheren zdj�� r�kawice i spojrza� na swoje r�ce. By�y bia�e jak �nieg, ale odmro�enie znik�o, odzyska� w�adz� w palcach i m�g� sta� na nogach. Nie czu� b�lu, zimna ani g�odu.

Wtedy zobaczy� daleko na lodzie w kierunku p�nocnym bia��, jakby zamkow� wie�� i posta�, kt�ra sz�a z tego dalekiego miejsca w jego stron�. Po chwili Getheren zobaczy�, �e ten kto� jest nagi, �e ma bia�� sk�r� i bia�e w�osy. Jeszcze chwila i zbli�y� si� na odleg�o�� g�osu. Getheren spyta�:

��Kim jeste�?

Bia�y cz�owiek odpowiedzia�: � Jestem twoim bratem i kemmeringiem Hode.

Jego brat, kt�ry si� zabi�, mia� na imi� Hode. I Getheren zobaczy�, �e bia�y cz�owiek ma rysy twarzy i cia�o jego brata, ale w jego brzuchu nie ma �ycia, a jego g�os brzmi jak trzask lodu.

Getheren spyta�:

��Co to za miejsce'?

��To kraina w �rodku zamieci � odpowiedzia� Hode. � Tu mieszkaj� ci, kt�rzy si� sami zabili. Tutaj ty i ja dotrzymamy naszego �lubu.

Getheren przestraszy� si� i powiedzia�:

��Nie chc� tu zosta�. Gdyby� uciek� ze mn� na po�udnie, mogliby�my by� razem i dotrzyma� �lubu do ko�ca �ycia. I nikt nie wiedzia�by, �e naruszyli�my prawo. Ale ty z�ama�e� nasz �lub, zniszczy�e� go razem ze swoim �yciem. A teraz nie mo�esz wym�wi� mojego imienia.

To by�a prawda. Hode porusza� bia�ymi wargami, ale nie potrafi� wym�wi� imienia swego brata.

Podbieg� do Getherena wyci�gaj�c ramiona, �eby go zatrzyma�, i chwyci� go za lew� r�k�. Getheren wyrwa� si� i uciek�. Bieg� na po�udnie i w pewnej chwili zobaczy� przed sob� bia�� �cian� padaj�cego �niegu. Kiedy j� przekroczy�, upad� zn�w na kolana i nie m�g� biec, tylko musia� si� czo�ga�.

Dziewi�tego dnia od czasu wej�cia na L�d zosta� znaleziony przez ludzi z ogniska Orhoch, kt�re le�y na p�nocny wsch�d od Szath. Nie wiedzieli, kim jest ani sk�d przychodzi, bo znale�li go, jak pe�z� po �niegu umieraj�cy z g�odu, o�lepiony, z twarz� czarn� od s�o�ca i odmro�e�, niezdolny do powiedzenia cho� s�owa. Jednak nie dozna� �adnych trwa�ych obra�e� poza utrat� lewej r�ki, kt�ra by�a tak odmro�ona, �e trzeba j� by�o odci��. Niekt�rzy m�wili, �e to Getheren z Szath, o kt�rym s�yszeli opowie�ci, inni m�wili, �e to niemo�liwe, bo Getheren poszed� na L�d w czasie pierwszej jesiennej zamieci i na pewno nie �yje. On sam zaprzeczy�, �e �azywa si� Getheren. Kiedy wydobrza�, opu�ci� Orhoch i Burzliwe Pogranicze i poszed� na po�udnie m�wi�c tam, �e nazywa si� Ennoch.

Kiedy� Ennoch, ju� jako starzec mieszkaj�cy na r�wninie Rer, spotka� cz�owieka ze swoich stron i spyta� go, co s�ycha� w Szath. Tamten odpowiedzia� mu, �e �le s�ycha�. Nic nie udawa�o si� w domu ani na polu, wszystko by�o pora�one chorob�, wiosenny zasiew zamarza� w ziemi, a dojrza�e zbiory gni�y, i tak trwa�o ju� od wielu lat. W�wczas Ennoch powiedzia� mu, �e jest Getherenem z Szath, i opisa� mu, jak poszed� na L�d i co go tam spotka�o. Swoj� histori� zako�czy� s�owami: � Powiedz ludziom w Szath, �e bior� z powrotem swoje imi� i sw�j cie�.

Wkr�tce potem Getheren zachorowa� i umar�. Podr�ny zawi�z� jego s�owa do Szath i powiadaj�, �e od tego czasu ziemia Szath od�y�a na nowo i wszystko sz�o jak nale�y w domu i na polu.

Wsta�em p�no i sp�dzi�em reszt� przedpo�udnia przegl�daj�c w�asne notatki na temat etykiety dworskiej oraz uwagi moich poprzednik�w, zwiadowc�w, o gethe�skiej psychologii i zwyczajach. Nie dociera�o do mnie to, co czyta�em, zreszt� nie mia�o to znaczenia, bo zna�em wszystko na pami�� i czyta�em tylko, �eby zag�uszy� wewn�trzny g�os, kt�ry powtarza� nieustannie: "Wszystko stracone". A kiedy nie chcia� zamilkn��, k��ci�em si� z nim twierdz�c, �e mog� sobie poradzi� bez Estravena, mo�e jeszcze lepiej ni� z nim. Ostatecznie to, co mia�em do za�atwienia, by�o prac� dla jednego cz�owieka. Jest tylko jeden pierwszy mobil. Na ka�dym �wiecie pierwsz� wie�� o Ekumenie wypowiadaj� usta jednego cz�owieka, osobi�cie obecnego i samotnego. Mo�e zosta� zabity, jak Pellelge na Czwartej Taurusa, albo zamkni�ty w domu wariat�w, jak pierwsi trzej mobile na Gao, jeden po drugim, ale taka praktyka jest zachowywana, poniewa� si� sprawdza. Pojedynczy g�os m�wi�cy prawd� ma wi�ksz� moc ni� floty i armie, pod warunkiem �e da mu si� do�� czasu, a czas to co�, czego Ekumena ma pod dostatkiem� "Ale ty nie" � powiedzia� wewn�trzny g�os. Zmusi�em go do milczenia i poszed�em do Pa�acu na audiencj� u kr�la o drugiej godzinie, pe�en spokoju i zdecydowania. Straci�em jedno i drugie w poczekalni, zanim jeszcze ujrza�em kr�la.

Stra�nicy i oficjele prowadzili mnie do poczekalni przez d�ugie korytarze Kr�lewskiego Domu. Sekretarz poprosi� mnie, �ebym zaczeka�, i zostawi� mnie samego w wysokiej, pozbawionej okien sali. Stercza�em tam wystrojony od st�p do g��w na wizyt� u kr�la. Sprzeda�em sw�j czwarty rubin (zwiadowcy donie�li, �e Gethe�czycy ceni� drogie kamienie podobnie jak ziemianie, przyby�em wi�c na Zim� z gar�ci� rubin�w, �eby op�aci� sw�j pobyt) i wyda�em trzeci� cz�� uzyskanej sumy na stroje na wczorajsz� parad� i dzisiejsz� audiencj�: wszystko nowe, bardzo ci�kie i dobrze uszyte, jak to odzie� w Karhidzie: bia�a we�niana koszula, szare kr�tkie spodnie, d�uga lu�na bluza hieb z niebieskozielonej sk�ry, nowa czapka, nowe r�kawice zatkni�te pod w�a�ciwym k�tem za lu�ny pas hiebu, nowe wysokie buty� Przekonanie, �e jestem odpowiednio ubrany, wzmacnia�o m�j spok�j i zdecydowanie. Rozgl�da�em si� spokojnie i pewnie.

Jak wszystkie sale Kr�lewskiego Domu ta te� by�a wysoka, czerwona, stara, naga, z jakim� sple�nia�ym ch�odem w powietrzu, jakby przeci�gi wia�y nie z innych sal, lecz z innych stuleci. Na kominku trzeszcza� ogie�, ale niewiele by�o z niego po�ytku. Ogniska w Karhidzie maj� rozgrzewa� ducha, nie cia�o. Era mechaniczno-przemys�owej wynalazczo�ci trwa tu c najmniej od trzech tysi�cy lat i w czasie tych trzydziestu stuleci Karhidyjczycy stworzyli znakomite i ekonomiczne systemy centralnego ogrzewania wykorzystuj�c par�, elektryczno�� i inne �r�d�a, ale nigdy nie zak�adaj� ich w swoich domach. Mo�e gdyby to zrobili, straciliby swoj� fizjologiczn� odporno�� na zimno, jak arktyczne ptaki trzymane w ogrzewanych namiotach, kt�re po wypuszczeniu odmra�aj� sobie nogi. Ja by�em ptakiem tropikalnym i marz�em. Inaczej marz�em na ulicy i inaczej marz�em w domu, ale by�em stale mniej lub bardziej zmarzni�ty. Chodzi�em, �eby si� rozgrza�. Opr�cz mnie i ognia w d�ugim przedpokoju nie by�o wiele: zydel i st�, na kt�rym sta�o naczynie z "kamiennymi palcami" i zabytkowe radio pi�knej roboty z rze�bionego drzewa, wyk�adane ko�ci� i srebrem. Gra�o bardzo cicho, podkr�ci�em je wi�c nieco g�o�niej, akurat kiedy jak�� monotonn� recytacj� przerwa� Biuletyn Pa�acowy. Karhidyjczycy z zasady nie lubi� czyta�, wol� wiadomo�ci i literatur� odbiera� s�uchem ni� wzrokiem. Ksi��ki i odbiorniki telewizyjne s� mniej popularne ni� radio, a gazety s� nieznane. Przegapi�em poranny biuletyn w domu i teraz s�ucha�em jednym uchem my�l�c o czym� innym, dop�ki kilkakrotne powt�rzenie nazwiska Estravena nie wyrwa�o mnie z zadumy. Co to by�o? Proklamacj� odczytano powt�rnie.

"Therem Harth rem ir Estraven, pan na Estre w Ziemi Kermskiej, niniejszym zostaje pozbawiony tytu��w i miejsca w Zgromadzeniu i rozkazuje mu si� opu�ci� kr�lestwo i wszystkie ziemie Karhidu w ci�gu trzech dni. Je�eli nie opu�ci Karhidu w tym terminie lub kiedykolwiek w �yciu spr�buje tu wr�ci�, ma by� zabity bez s�du przez ka�dego, kto go spotka. �aden mieszkaniec Karbidu nie b�dzie z nim rozmawia� i nie udzieli mu schronienia pod swoim dachem ani na swojej ziemi pod kar� wi�zienia, �aden mieszkaniec Karbidu nie da mu pieni�dzy lub innych d�br ani nie sp�aci mu d�ug�w pod kar� wi�zienia i grzywny. Niech wszyscy mieszka�cy Karbidu wiedz� i g�osz�, �e zbrodnia, za kt�r� Harth rem ir Estraven zostaje wygnany, to zbrodnia zdrady, jako �e prywatnie i publicznie, w Zgromadzeniu i Pa�acu, pod pozorem lojalnej s�u�by Kr�lowi g�osi�, �e lud Karbidu powinien zrezygnowa� z suwerenno�ci i pot�gi po to, by jako drugorz�dny i podporz�dkowany nar�d wej�� w sk�ad tak zwanej Unii Narod�w, w kt�rej to sprawie niech wszyscy wiedz� i g�osz�, �e taka unia nie istnieje, ale jest czystym wymys�em okre�lonych zdrajc�w i spiskowc�w d���cych do os�abienia autorytetu Kr�la i pa�stwa Karbidu w interesie rzeczywistych wrog�w naszego kraju. Odguyrny tuwa, godzina �sma, Pa�ac w Erhenrangu, Argaven Harge".

Rozkaz zosta� wydrukowany i rozlepiony na bramach i s�upach og�oszeniowych, st�d tekst powy�szy jest dos�ownym t�umaczeniem.

Pierwszy odruch by� bardzo prosty. Wy��czy�em radio, jak gdybym chcia� przerwa� tok obci��aj�cych mnie zezna� i po�pieszy�em do drzwi. Tam si�, oczywi�cie, zatrzyma�em. Wr�ci�em do sto�u przy kominku. Nie by�em ju� ani spokojny, ani zdecydowany. Korci�o mnie, �eby otworzy� moj� walizeczk�, uruchomi� astrograf i nada� do Hain rozpaczliwe wezwanie o rad�. Zdusi�em w sobie i ten impuls, jeszcze g�upszy od pierwszego. Na szcz�cie nie dano mi czasu na dalsze pomys�y. Otworzy�y si� podw�jne drzwi na ko�cu poczekalni i stan�� w nich sekretarz, bokiem, �eby mnie przepu�ci�. Zaanonsowa� mnie: � Genry Ai (moje imi� brzmi Genly, ale Karhidyjczycy nie wymawiaj� "L") � i zostawi� mnie w Czerwonej Sali sam na sam z kr�lem Argavenem XV.

C� to za ogromne, wysokie i d�ugie pomieszczenie, ta Czerwona Sala w Kr�lewskim Domu! P� kilometra do komink�w. P� kilometra w g�r� do belkowanego sufitu zawieszonego czerwonymi, zakurzonymi draperiami, a mo�e zetla�ymi ze staro�ci sztandarami. Okna s� tylko szczelinami w grubych �cianach, lampy nieliczne, s�abe i wysoko umieszczone. Moje nowe buty stukaj�, kiedy odbywam p�roczn� chyba w�dr�wk� �rodkiem sali do kr�la.

Argaven sta� na niewielkim podwy�szeniu przed �rodkowym i najwi�kszym z trzech komink�w. W czerwonawym p�mroku przysadzista posta� z zarysowuj�cym si� brzuchem, bardzo prosta, ciemna i pozbawiona szczeg��w poza rozb�yskiem pier�cienia z piecz�ci� kr�lestwa na kciuku.

Zatrzyma�em si� przed podwy�szeniem i, jak mnie instruowano, nie odzywa�em si� i nic nie robi�em.

��Niech pan podejdzie, panie Ai. Prosz� siada�.

Pos�usznie usiad�em w fotelu po prawej stronie g��wnego kominka. Wszystko to mia�em prze�wiczone. Argaven nie siada�. Sta� o kilka krok�w ode mnie maj�c za plecami hucz�ce jaskrawe p�omienie i wreszcie powiedzia�:

��Niech mi pan powie, co ma mi pan do powiedzenia, panie Ai. Podobno jest pan pos�em.

Twarz, kt�ra zwr�ci�a si� ku mnie, czerwona w blasku ognia i z g��bokimi cieniami, by�a p�aska i okrutna jak tutejszy ksi�yc, matowordzawy satelita Zimy. Argaven by� mniej kr�lewski, mniej imponuj�cy, ni� wydawa� si� z odleg�o�ci w�r�d swojego orszaku. G�os mia� wysoki i swoj� zawzi�t� g�ow� szale�ca trzyma� w spos�b znamionuj�cy jak�� groteskow� arogancj�.

��Wasza Kr�lewska Wysoko��, to, co mia�em do powiedzenia, ulecia�o mi z g�owy, gdy przed chwil� dowiedzia�em si�, �e pan Estraven popad� w nie�ask�.

Argaven u�miechn�� si� przeci�gni�tym u�miechem wpatruj�c mi si� w oczy. Potem za�mia� si� piskliwie jak w�ciek�a kobieta udaj�ca rozbawienie.

��Do diab�a z nim � powiedzia�. � Pysza�kowaty kr�tacz i zdrajca! By� pan u niego na kolacji wczoraj wieczorem, prawda? I pewnie opowiada� panu, co to on mo�e, jak kr�ci kr�lem i jak wszystko panu �atwo p�jdzie, skoro on ze mn� o panu porozmawia. Czy nie tak by�o, panie Ai?

Zawaha�em si�.

��Powiem panu, co on m�wi� o panu, je�eli to pana interesuje. Radzi� mi, �ebym panu odm�wi� audiencji, trzyma� pana w niepewno�ci, mo�e odes�a� pana do Orgoreynu albo na Wyspy. Powtarza� mi to od p� miesi�ca z w�a�ciw� sobie bezczelno�ci�. Tymczasem to jego wys�a�em do Orgoreynu, cha cha cha! � Zn�w piskliwy, fa�szywy �miech, przy kt�rym klasn�� w d�onie. Mi�dzy kotarami na ko�cu podwy�szenia natychmiast pojawi� si� milcz�cy stra�nik. Argaven warkn�� co� do niego i stra�nik znikn��. Wr�ciwszy do �miechu Argaven podszed� do mnie �widruj�c mnie wzrokiem. W ciemnych �renicach jego oczu migota�y pomara�czowe ogniki. Budzi� we mnie znacznie wi�kszy l�k, ni� przypuszcza�em.

Wobec tych niekonsekwencji nie widzia�em przed sob� innej drogi jak szczero��.

��Mog� tylko zapyta� Wasz� Wysoko�� � powiedzia�em � czy mam uwa�a�, �e wi��e si� moj� osob� ze zbrodni� Estravena?

��Pana? Nie. � Przyjrza� mi si� jeszcze baczniej. � Nie wiem, kim pan do diab�a jest, panie Ai, dziwol�giem seksualnym, sztucznym potworem czy przybyszem z Kr�lestwa Pustki, ale wiem, �e nie jest pan zdrajc�, by� pan tylko narz�dziem w r�ku zdrajcy. Nie karz� narz�dzi. Szkodz� tylko w r�ku z�ego rzemie�lnika. Dam panu jedn� rad�. � Argaven powiedzia� to z dziwnym naciskiem i satysfakcj�, i od razu wtedy pomy�la�em sobie, �e od dw�ch lat nikt inny nie udzieli� mi rady. Odpowiadano na moje pytania, ale nikt nigdy nie udzieli� mi rady, nawet Estraven w okresie, gdy demonstrowa� najwi�ksz� przyja��. Musia�o si� to wi�za� z poj�ciem szifgrethoru. � Niech pan si� nie pozwoli wykorzystywa�, panie Ai � m�wi� kr�l. � Niech pan si� trzyma z dala od wszelkich frakcji. Niech pan g�osi swoje w�asne k�amstwa, pope�nia swoje w�asne czyny. I nigdy nikomu nie wierzy. Rozumie pan? Nikomu. Niech diabli porw� tego za�ganego, zimnego zdrajc�. Wierzy�em mu. Zawiesi�em srebrny �a�cuch na jego przekl�tej szyi. Powinienem go na nim powiesi�. Nigdy mu nie dowierza�em. Nigdy. Niech pan nie wierzy nikomu. Niech zdechnie z g�odu szukaj�c resztek w kloakach Misznory, niech zgnije za �ycia, nigdy� � Kr�l Argaven zatrz�s� si�, zakas�a�, z�apa� powietrze z rz꿹cym odg�osem i odwr�ci� si� do mnie plecami. Kopn�� k�ody w wielkim ognisku, a� iskry strzeli�y mu w twarz, posypa�y si� na jego w�osy i czarn� kurt�, i musia� je t�umi� otwart� d�oni�.

Nie odwracaj�c si� przem�wi� wysokim, przepojonym b�lem g�osem:

��Niech pan m�wi, co pan ma do powiedzenia, panie Ai.

��Czy mog� zada� jedno pytanie, Wasza Wysoko��?

��Tak. � Ko�ysa� si� na nogach stoj�c twarz� do ognia. Musia�em m�wi� do jego plec�w.

��Czy Wasza Wysoko�� wierzy, �e jestem tym, kim m�wi�, �e jestem?

��Estraven kaza� mi przysy�a� ca�e g�ry ta�m od lekarzy, kt�rzy pana badali, a tak�e od mechanik�w z warsztat�w, kt�rzy maj� pa�ski pojazd. Wszyscy oni m�wi�, �e nie jest pan istot� ludzk�, a wszyscy nie mog� k�ama�. I c� z tego?

��To, Wasza Wysoko��, �e s� inni tacy jak ja. I �e jestem reprezentantem�

��Tej tam unii, tej w�adzy, bardzo dobrze. Po co pana tutaj przys�ali, chce pan pewnie, �ebym o to zapyta�? Mo�liwe, �e Argaven nie by� zdrowy na umy�le ani szczeg�lnie inteligentny, ale mia� d�ugoletnie do�wiadczenie w unikach, wyzwaniach, retorycznych subtelno�ciach stosowanych w rozmowach przez tych wszystkich, dla kt�rych g��wnym celem w �yciu jest osi�gni�cie lub utrzymanie szifgrethoru na najwy�szym poziomie. Ca�e strefy tego �wiata by�y dla mnie nadal bia�ymi plamami, ale mog�em zrozumie� atmosfer� wsp�zawodnictwa i szukania presti�u oraz rodz�ce si� z niej nieustanne pojedynki s�owne. To, �e nie toczy�em z Argavenem pojedynku, a usi�owa�em si� z nim porozumie�, by�o samo przez si� niezrozumia�e.

��Nigdy nie robi�em z tego tajemnicy, Wasza Wysoko��. Ekumena pragnie sojuszu z narodami Gethen.

��Po co?

��Korzy�ci materialne. Rozszerzenie wiedzy. Wzrost intensywno�ci i z�o�ono�ci pola rozumnego �ycia. Wzbogacenie harmonii i przysporzenie chwa�y Bogu. Ciekawo��. Przygoda. Przyjemno��.

Nie m�wi�em j�zykiem tych, kt�rzy rz�dz� lud�mi, kr�l�w, zdobywc�w, dyktator�w, genera��w. W tym j�zyku na jego pytanie nie by�o odpowiedzi. Ponury i nie przekonany, Argaven wpatrywa� si� w ogie� ko�ysz�c si� z nogi na nog�.

��Jak wielkie jest to kr�lestwo w pustce, ta Ekumena?

��W zasi�gu Ekumeny znajduj� si� osiemdziesi�t trzy zamieszkane planety, a na nich oko�o trzech tysi�cy narod�w, czyli grup antropotypicznych�

��Trzy tysi�ce? Rozumiem. I niech mi pan teraz powie, dlaczego my, jeden nar�d przeciwko trzem tysi�com, mieliby�my zadawa� si� ze wszystkimi tymi narodami potwor�w mieszkaj�cymi w pustce? � Odwr�ci� si�, �eby na mnie spojrze�, bo nadal prowadzi� pojedynek i zada� retoryczne pytanie, w�a�ciwie zakpi�. Ale ten �artobliwy ton by� powierzchowny. Kr�l, jak mnie ostrzeg� Estraven, by� zaniepokojony, przestraszony.

��Trzy tysi�ce narod�w na osiemdziesi�ciu trzech planetach, Wasza Wysoko��, ale najbli�sza oddalona jest od Gethen o siedemna�cie lat podr�y statkiem, kt�ry leci prawie z pr�dko�ci� �wiat�a. Je�eli Wasza Wysoko�� obawia si�, �e Gethen mog� zagra�a� najazdy i inne k�opoty ze strony s�siad�w, to prosz� pomy�le� o odleg�o�ciach wchodz�cych w gr�. W kosmosie najazdy nie s� warte zachodu. Nie wspomnia�em o wojnie i nie bez kozery, bo w j�zyku karhidzkim nie ma takiego s�owa. � Wymiana natomiast jest op�acalna. Wymiana my�li i technik dokonywana za pomoc� astrografu. Wymiana towar�w i produkt�w za pomoc� za�ogowych i bezza�ogowych statk�w. Wymiana ambasador�w, uczonych i kupc�w, niekt�rzy z nich mogliby przyby� tutaj, niekt�rzy wasi mogliby uda� si� na inne �wiaty. Ekumena nie jest kr�lestwem, lecz tylko, koordynatorem, gie�d� wymiany towar�w i wiedzy. Gdyby nie ona, komunikacja mi�dzy �wiatami cz�owieka by�aby przypadkowa, a handel wielce ryzykowny. �ycie cz�owieka jest za kr�tkie w stosunku do podr�y mi�dzy �wiatami, gdyby nie by�o scentralizowanej sieci, kontroli, ci�g�o�ci. Dlatego �wiaty przyst�puj� do Ekumeny� Wszyscy jeste�my lud�mi, Wasza Wysoko��. Wszyscy. Wszystkie zamieszkane �wiaty zosta�y zasiedlone niezliczone wieki temu przybyszami z jednej planety, Hain. R�nimy si� od siebie, ale wszyscy jeste�my dzie�mi tego samego ogniska.

Nic z tego, co m�wi�em, nie wzbudzi�o ciekawo�ci kr�la ani go nie przekona�o. M�wi�em jeszcze, usi�uj�c zasugerowa�, �e jego i Karhidu szifgrethor uleg�by wzmocnieniu, a nie os�abieniu przez zwi�zek z Ekumen�, ale bez rezultatu. Argaven sta� ponury jak stara wydra w klatce, przest�puj�c z nogi na nog� i obna�aj�c z�by w bolesnym u�miechu. Przesta�em m�wi�.

��Czy wszyscy s� czarni tak jak pan?

Gethe�czycy s� z regu�y ��tobr�zowi albo czerwonobr�zowi, ale widzia�em wielu r�wnie ciemnosk�rych jak ja.

��S� i ciemniejsi � powiedzia�em. � Mamy r�ne kolory sk�ry � i otworzy�em walizeczk� (czterokrotnie zrewidowan� przez stra� pa�acow�, zanim dotar�em do Czerwonej Sali); mie�ci�a m�j astrograf i nieco materia�u ilustracyjnego. Filmy, fotografie, reprodukcje i troch� kostek holograficznych sk�ada�o si� na ma�� galeri� cz�owieka: mieszka�cy Hain, Chiffewaru, Cete�czycy, ludzie z S, Terry i Alterry, z Kapteyn, Ollul, Czwartej Taurusa, Rokanan, Ensbo, Cime, Gde i Sziszel� Niekt�re zwr�ci�y uwag� kr�la.

��Co to jest?

��Osoba z planety Cime, kobieta. � Musia�em u�y� s�owa, kt�rym Gethe�czycy okre�laj� tylko osob� w kulminacyjnej fazie kemmeru, bo do wyboru mia�em jeszcze s�owo oznaczaj�ce samic� zwierz�cia.

��Na sta�e?

��Tak.

Wypu�ci� z r�ki kostk� i sta� przest�puj�c z nogi na nog�, patrz�c na mnie albo tu� nad moj� g�ow�, odblask ognia igra� na jego twarzy.

��Czy oni wszyscy s� tacy� tacy jak pan?

To by�a bariera, kt�rej wie mog�em dla nich obni�y�. Musz� w ko�cu nauczy� si� j� przekracza�.

��Tak. Z tego, co wiemy, fizjologia seksualna Gethe�czyk�w jest unikalna w�r�d istot ludzkich.

��Zatem wszyscy oni na tych wszystkich planetach s� w nieustannym kemmerze? Spo�ecze�stwo zbocze�c�w? Pan Tibe tak twierdzi�, ale my�la�em, �e to �arty. C�, mo�e to i prawda, ale to odra�aj�ce, panie Ai, i nie rozumiem, dlaczego ludzie tej ziemi mieliby sobie �yczy� albo dopuszcza� jakiekolwiek kontakty z takimi odmie�cami. Ale pan zapewne chce mi powiedzie�, �e nie mam w tej sprawie �adnego wyboru.

��Wyb�r w imieniu Karbidu nale�y do Waszej Wysoko�ci.

��A je�eli panu te� ka�� si� st�d zabiera�?

��C�, to wyjad�. Mo�e spr�buj� jeszcze raz w nast�pnym pokoleniu.

To go ruszy�o.

��Czy jest pan nie�miertelny? � rzuci�.

��Nie, Wasza Wysoko��. Ale przeskoki czasowe maj� swoje dzia�ania uboczne. Gdybym wyruszy� teraz z Gethen na najbli�szy �wiat, Ollul, sp�dzi�bym siedemna�cie lat czasu planetarnego w drodze. Przeskoki czasowe s� funkcj� podr�owania z pr�dko�ci� pod�wietln�. Gdybym natychmiast wsiad� na statek i wr�ci�, kilka godzin sp�dzonych na pok�adzie oznacza�oby tutaj trzydzie�ci cztery lata i m�g�bym pr�bowa� od nowa. � Ale idea przeskoku czasowego sugeruj�cego pseudonie�miertelno��, kt�ra fascynowa�a ka�dego, kto o niej us�ysza�, od rybaka z wyspy Horden do kanclerza, na nim nie zrobi�a wra�enia.

��Co to jest? � spyta� ostrym, przenikliwym g�osem.

��Astrograf, Wasza Wysoko��.

Radio?

��Astrograf nie wykorzystuje fal radiowych ani �adnej innej formy energii. Zasada, na jakiej dzia�a, sta�a r�wnoczesno�ci, jest pod wieloma wzgl�dami analogiczna do grawitacji� � Zn�w zapomnia�em, �e nie rozmawiam z Estravenem, kt�ry przeczyta� wszystkie raporty na m�j temat i s�ucha� wnikliwie i inteligentnie wszystkich moich wyja�nie�, ale ze znudzonym kr�lem. � Astrograf przekazuje wiadomo�� w tym samym momencie, w kt�rym zosta�a nadana. Niezale�nie od odleg�o�ci. Jeden punkt musi by� umiejscowiony na planecie o okre�lonej masie, ale drugi jest ruchomy. To jest w�a�nie ko�c�wka. Nastawi�em koordynaty na macierzysty �wiat, Hain. Statek kosmiczny leci z Gethen do Hain sze��dziesi�t siedem lat, ale je�eli wystukam na tej klawiaturze wiadomo�� do Hain, zostanie odebrana w tym samym momencie, w kt�rym j� nadaj�. Czy jest co�, co Wasza Wysoko�� chcia�by przekaza� stabilom na Hain?

��Nie znam j�zyka pustki � odpar� kr�l z t�pym, z�o�liwym u�miechem.

��Uprzedzi�em ich i maj� w pogotowiu cz�owieka znaj�cego karhidyjski.

��Jak? W jaki spos�b?

��Jak Wasza Wysoko�� wie, nie jestem pierwszym obcym przybyszem na Gethen. Poprzedzi� mnie zesp� zwiadowc�w, kt�rzy nie og�aszali swojej obecno�ci, ale udaj�c Gethe�czyk�w w�drowali przez rok po Karhidzie, Orgoreynie i Archipelagu. Potem odlecieli i z�o�yli sprawozdanie Radzie Ekumeny przesz�o czterdzie�ci lat temu, za panowania dziada Waszej Wysoko�ci. Ich sprawozdanie by�o wyj�tkowo przychylne. Potem przestudiowa�em zebrane przez nich informacje i zapisane przez nich j�zyki i przylecia�em. Czy Wasza Wysoko�� chcia�by zobaczy�, jak to urz�dzenie dzia�a?

��Nie lubi� sztuczek, panie Ai.

��To nie jest sztuczka, Wasza Wysoko��. Uczeni Waszej Wysoko�ci przebadali�

��Nie jestem uczonym.

��Wasza Wysoko�� jest monarch�. Ludzie r�wni rang� Waszej Wysoko�ci na macierzystym �wiecie Ekumeny czekaj� na wiadomo�� od Waszej Wysoko�ci.

Spojrza� na mnie z w�ciek�o�ci�. Usi�uj�c pochlebi� mu i wzbudzi� jego zainteresowanie wp�dzi�em go w pu�apk� presti�ow�. Wszystko wychodzi�o nie tak.

��Bardzo dobrze. Prosz� spyta� swojej maszyny, co czyni cz�owieka zdrajc�.

Powoli stuka�em po klawiszach przerobionych na karhidyjskie znaki. "Kr�l Karhidu Argaven zapytuje stabil�w na Hain, co czyni cz�owieka zdrajc�". Litery zap�on�y na ma�ym ekranie i zgas�y. Argaven zapatrzy� si� i przez chwil� przesta� ko�ysa� si� na nogach.

Nast�pi�a przerwa, d�uga przerwa. W odleg�o�ci siedemdziesi�ciu dw�ch lat �wietlnych kto� bez w�tpienia gor�czkowo zasypywa� komputer pytaniami w kwestii j�zyka karhidyjskiego, a mo�e i filozofii. Wreszcie ekran zap�on�� jasnymi literami, kt�re trwa�y na nim przez chwil� i powoli zgas�y. "Dla kr�la Karhidu na Gethen Argavena pozdrowienia. Nie wiem, co czyni cz�owieka zdrajc�. Trudno to stwierdzi�, bo nikt nie uwa�a si� za zdrajc�. Z szacunkiem G.F. Spimolle za stabil�w w mie�cie Sair na Hain, 93/1491/45".

Wr�czy�em kr�lowi ta�m� z wydrukowanym tekstem. Rzuci� j� na st�, podszed� zn�w do �rodkowego kominka, prawie wszed� do niego i kopn�� p�on�ce k�ody, a potem gasi� d�oni� iskry na ubraniu.

��R�wnie u�yteczn� odpowied� m�g�bym otrzyma� od pierwszego lepszego wieszcza. Odpowiedzi to za ma�o, panie Ai. Pa�skie pude�ko, ta machina, te�. Pa�ski statek te�. Kilka sztuczek i jeden magik. Chce pan, �ebym panu uwierzy�, �ebym uwierzy� pa�skim opowie�ciom i pos�aniom. Tylko dlaczego mia�bym wierzy� i s�ucha�? Je�eli tam, w�r�d gwiazd, jest osiemdziesi�t tysi�cy �wiat�w zaludnionych zwyrodnialcami, to co z tego? Nie chcemy mie� z nimi nic wsp�lnego. Wybrali�my w�asn� drog� i szli�my ni� przez d�ugie wieki. Karhid stoi w przededniu nowej epoki, nowego okresu �wietno�ci. P�jdziemy dalej nasz� drog�. � Zawaha� si�, jakby straci� w�tek swojego wyk�adu, zapewne zreszt� nie swojego. Je�eli Estraven nie by� ju� Kr�lewskim Uchem, by� nim kto� inny. � I je�eli ci Ekume�czycy chcieliby czego� od nas naprawd�, to nie wys�aliby pana w pojedynk�. To jaki� �art, oszustwo. Obcy nadci�gn�liby tu tysi�cami.

��Nie potrzeba tysi�ca ludzi, �eby otworzy� drzwi, Wasza Wysoko��.

��Mog� by� potrzebni, �eby nie pozwoli� ich zamkn��.

��Ekumena b�dzie czeka�, a� Wasza Wysoko�� otworzy je sam. Nie b�dzie niczego wymusza�. Wys�ano mnie samego i pozostan� tutaj sam, �eby uniemo�liwi� powstanie jakichkolwiek obaw.

��Obaw? � powiedzia� kr�l odwracaj�c u�miechni�t�, pokryt� szramami cienia twarz. M�wi� g�osem podniesionym i zaskakuj�co wysokim. � Ale� ja si� pana i tak boj�, panie wys�anniku. Boj� si� tych, kt�rzy pana przys�ali. Boj� si� k�amc�w, boj� si� magik�w, a nade wszystko boj� si� gorzkiej prawdy. 1 dzi�ki temu rz�dz� moim krajem dobrze. Bo tylko strach rz�du lud�mi. Nic innego si� nie sprawdza. Nic innego nie dzia�a wystarczaj�co d�ugo. Pan jest tym, za kogo si� pan podaje, a jednak jest pan �artem, oszustwem. W�r�d gwiazd nie ma nic, tylko pustka, strach i ciemno��, a pan przyby� stamt�d w pojedynk�, �eby mnie nastraszy�. Ale ja jestem ju� przestraszony i jestem kr�lem. Strach jest kr�lem! A teraz niech pan zabiera swoje sztuczki i pu�apki i idzie sobie. To wszystko. Wyda�em rozkazy zezwalaj�ce panu na pobyt w Karbidzie.

Tak rozsta�em si� z kr�lewskim majestatem. Szed�em stukaj�c obcasami po niesko�czonej czerwonej posadzce w czerwonym p�mroku sali audiencyjnej, a� oddzieli�y mnie od niego ostatnie podw�jne drzwi.

Zawiod�em. Zawiod�em ca�kowicie. Jednak tym, co mnie niepokoi�o, kiedy opuszcza�em Dom Kr�lewski i szed�em przez dziedziniec Pa�acu, by�a nie tyle moja kl�ska, ile udzia� w niej Estravena. Dlaczego kr�l wyp�dzi� go za dzia�anie na rzecz Ekumeny (to jakby wynika�o z tekstu proklamacji), je�eli wed�ug s��w samego kr�la robi� co� wr�cz przeciwnego? Kiedy zacz�� doradza� kr�lowi, �eby nie dawa� mi pos�uchu, i dlaczego`? Dlaczego on zosta� wygnany, a mnie zostawiono w spokoju? Kt�ry z nich k�ama� bardziej i po co, u diab�a, k�amali?

Estraven, �eby ratowa� w�asn� sk�r�, uzna�em, a kr�l, �eby ratowa� twarz. Wyja�nienie by�o g�adkie, ale czy Estraven kiedy� rzeczywi�cie mnie ok�ama�? Stwierdzi�em, �e nie wiem.

Mija�em Naro�ny Czerwony Dom. Brama do ogrodu sta�a otworem. Spojrza�em na bia�e drzewa serem pochylone nad ciemn� sadzawk�, na �cie�ki z r�owej ceg�y, puste w �agodnym, szarym �wietle popo�udnia. Resztki �niegu le�a�y jeszcze w cieniu g�az�w przy sadzawce. Pomy�la�em o Estravenie, kt�ry czeka� tu na mnie zesz�ego wieczoru w padaj�cym �niegu, i poczu�em przyp�yw zwyk�ej lito�ci dla cz�owieka, kt�rego jeszcze wczoraj ogl�da�em w ca�ej wspania�o�ci, spoconego pod ci�arem paradnego stroju i w�adzy, cz�owieka u szczytu kariery, pot�nego i wspania�ego, a teraz str�conego, zdegradowanego, przegranego. �piesz�cego ku granicy, ze �mierci� �cigaj�c� go w odst�pie trzech dni, bez mo�liwo�ci odezwania si� do kogokolwiek. Kara �mierci jest bardzo rzadka w Karhidzie. �ycie na Zimie jest ci�kie i ludzie tutaj na og� pozostawiaj� �mier� naturze i gniewowi, nie prawu. Zastanawia�em si�, jak Estraven, z tym wyrokiem za plecami, podr�uje. Nie w samochodzie, bo wszystkie s� tu w�asno�ci� Pa�acu. Czy statek albo ��d� l�dowa wzi�yby go na pok�ad? Karhidyjczycy podr�uj� zazwyczaj pieszo, nie maj� zwierz�t poci�gowych ani pojazd�w lataj�cych, pogoda utrudnia poruszanie si� pojazd�w z nap�dem mechanicznym przez wi�kszo�� roku, a oni nie s� lud�mi, kt�rym si� �pieszy. Wyobrazi�em sobie tego dumnego cz�owieka id�cego na wygnanie krok za krokiem, ma�� posta� na d�ugiej drodze prowadz�cej na zach�d, ku zatoce. Wszystko to k��bi�o mi si� w g�owie, kiedy mija�em bram� Naro�nego Czerwonego Domu, a jednocze�nie snu�em gor�czkowe spekulacje na temat czyn�w i motyw�w Estravena i kr�la. Moje sprawy z nimi by�y sko�czone. Ponios�em kl�sk�. Co dalej?

Powinienem uda� si� do Orgoreynu, s�siada i rywala Karhidu. Tylko skoro raz tam pojad�, mog� mie� trudno�ci z powrotem do Karhidu, a nie sko�czy�em tu swoich spraw. Musia�em pami�ta�, �e ca�e moje �ycie mo�e by� i najprawdopodobniej b�dzie po�wi�cone dope�nieniu mojej misji dla Ekumeny. Nie ma po�piechu. Nie ma powodu, �eby �pieszy� sil do Orgoreynu, p�ki nie dowiem si� czego� wi�cej na temat Karhidu, zw�aszcza na temat stanic. Przez dwa lata odpowiada�em na pytania, teraz b�d� je zadawa�. Ale nie w Erhenrangu. Zrozumia�em wreszcie, �e Estraven mnie ostrzega� i chocia� mog�em jego ostrze�eniom nie dowierza�, to nie mog�em ich lekcewa�y�. Wprawdzie nie wprost, ale dawa� mi do zrozumienia, �e powinienem trzyma� si� z dala od miasta i od dworu. Ni z tego, ni z owego przypomnia�y mi si� z�by pana Tibe� Kr�l pozwoli� mi porusza� si� po kraju, skorzystam wi�c z tego. Jak ucz� w szkole Ekumeny: "kiedy dzia�anie nie daje korzy�ci, zbieraj informacje; kiedy informacje nie daj� korzy�ci, k�ad� si� spa�". Nie chcia�o mi si� jeszcze spa�. Odwiedz� chyba stanice na wschodzie i zbior� troch� informacji od wieszcz�w.

Wschodnioarhidyjska opowie�� zapisana w ognisku Gorinhering ze s��w Toborda Chorhawa przez G.A., 93/1492.

Pan Berosty rem in Ipe przyby� do stanicy Thangering, �eby zaofiarowa� czterdzie�ci beryli i po�ow� rocznego zbioru ze swoich sad�w jako cen� za przepowiedni�, i cena zosta�a zaakceptowana. Zada� w�wczas Tkaczowi Odrenowi pytanie o dzie� swojej �mierci.

Wieszczowie zebrali si� i wszyscy razem pogr��yli si� w ciemno��. Kiedy wyszli z ciemno�ci, Odren og�osi� odpowied�: "Umrzesz w dniu odstreth" (tj. w dziewi�tnastym dniu miesi�ca).

��W jakim miesi�cu? Za ile lat? � krzykn�� Berosty, ale kontakt zosta� ju� zerwany i nie uzyska� odpowiedzi. Wbieg� w�wczas do �rodka kr�gu, chwyci� Tkacza Odrena za gard�o i krzykn��, �e je�eli nie dostanie odpowiedzi, skr�ci mu kark. Odci�gni�to go i przytrzymano, cho� by� bardzo silny. Wyrywa� si� i krzycza�: � Dajcie mi odpowied�!

Odren rzek�:

��Otrzyma�e� odpowied�, zap�aci�e� cen�, id�!

W�ciek�y Berosty rem ir Ipe wr�ci� do Czaruthe, trzeciej domeny swojego rodu, ubogiej posiad�o�ci w p�nocnym Osnorinerze, kt�r� jeszcze zubo�y�, �eby op�aci� wyroczni�. Tam zamkn�� si� w zamku, na najwy�szym pi�trze wie�y, kt�rej nie opuszcza� ani na siewy, ani na �niwa, ani na kemmer, ani na bitw�, i tak min�� miesi�c, sze��, dziesi�� miesi�cy, a on czeka� w swojej wie�y jak skazaniec i czeka�. W dniach onnetherhad i odstreth (osiemnasty i dziewi�tnasty dzie� ka�dego miesi�ca) nie jad�, nie pi� i nie spa�.

Jego kemmeringiem z mi�o�ci i przez �luby by� Herbor z klanu Geganner�w. Ten�e Herbor przyby� w miesi�cu grende do stanicy Thangering i powiedzia� Tkaczowi:

��Chc� zada� wyroczni pytanie.

��Czym chcesz zap�aci�? � spyta� Odren, bo zobaczy�, �e pytaj�cy jest ubogo odziany, jego sanie s� stare i wszystko, co ma, wymaga naprawy.

��Daj� swoje �ycie � odpar� Herbor.

��Czy nie masz nic innego, panie? � spyta� go Odren zwracaj�c si� do niego tym razem jak do wielkiego pana. Nic, co m�g�by� zaofiarowa�?

��Nie mam nic innego � odpowiedzia� Herbor � i nie wiem, czy moje �ycie ma tu dla was jak�� warto��.

��Nie � powiedzia� Odreon � nie ma �adnej warto�ci.

W�wczas Herbor targany wstydem i mi�o�ci� pad� na kolana i zawo�a� do Odrena:

��B�agam o t� odpowied�. Nie chc� jej dla siebie!

��Dla kogo wi�c! � spyta� Tkacz.

��Dla mojego pana i kemmeringa Ashe Berosty odpowiedzia� Herbor i zala� si� �zami. � Odk�d przyby� tutaj i dosta� odpowied�, kt�ra nie by�a odpowiedzi�, nie wie, co to mi�o�� ani rado��, nie cieszy si� panowaniem. On od tego umrze.

��To umrze. Na co ma cz�owiek umrze�, jak nie na swoj� �mier�? � powiedzia� Tkacz Odren. Ale cierpienie Herbora wzruszy�o go i po chwili doda�: � Poszukam odpowiedzi, o kt�r� ci chodzi, panie, nie ��daj�c zap�aty. Ale pami�taj, �e wszystko ma swoj� cen�. Pytaj�cy zawsze p�aci tyle, ile ma zap�aci�.

W�wczas Herbor przy�o�y� d�onie Odrena do swoich oczu na znak wdzi�czno�ci i przyst�piono do wr�by. Wieszczowie zebrali si� i zeszli w ciemno��. Herbor wszed� mi�dzy nich i zada� pytanie: � Jak d�ugo b�dzie �y� Asze Berosty nem ir Ipe? � Herbor my�la�, �e uzyska ilo�� dni lub lat i w ten spos�b uspokoi serce swojego ukochanego. Wieszczowie szukali w ciemno�ci i wreszcie Odren krzykn�� w wielkim b�lu, jakby go przypiekano ogniem: � D�u�ej ni� Herbor z Geganner�w!

Nie by�a to odpowied�, na jak� Herbor liczy�, ale by�a to odpowied�, jak� dosta�, i maj�c cierpliwe serce wr�ci� z ni� przez �niegi grende do domu w Czaruthe. Przyby� do domeny, potem do zamku i wbieg� na wie��, gdzie nasta� swojego kemmeringa Berosty siedz�cego bez ruchu i bez wyrazu przy dogasaj�cym ogniu, z r�kami opartymi na stole z czerwonego kamienia i z nisko zwieszon� g�ow�.

��Asze � powiedzia� Herbor � by�em w stanicy Thangering i otrzyma�em od wieszcz�w odpowied�. Spyta�em, jak d�ugo b�dziesz �y�, i odpowiedzieli: "Berosty b�dzie �y� d�u�ej ni� Herbor".

Berosty podni�s� wolno g�ow�, jakby mu zardzewia�y zawiasy w karku i odezwa� si�:

��Czy spyta�e� ich, kiedy umr�?

��Spyta�em, jak d�ugo b�dziesz �y�.

��Jak d�ugo? G�upcze! Mia�e� prawo zada� wyroczni pytanie i nie spyta�e�, kiedy umr�, kt�rego dnia, miesi�ca, roku, ile mi zosta�o dni, tylko spyta�e�, jak d�ugo? Ty g�upcze, ty sko�czony g�upcze, d�u�ej ni� ty, tak, d�u�ej ni� ty!

Berosty porwa� du�y st� z czerwonego kamienia, jakby to by� kawa�ek blachy, i spu�ci� go na g�ow� Herbom. Herbor upad� przywalony ci�arem. Berosty sta� przez chwil� oniemia�y. Potem uni�s� st� i zobaczy�, �e roztrzaska� Herborowi czaszk�. Wtedy odstawi� kamienny st� na miejsce, a sam po�o�y� si� obok zabitego i otoczy� go ramieniem, jakby byli w kemmerze i nic si� nie sta�o. Tak znale�li ich ludzie z Czaruthe, kiedy wreszcie wywa�yli drzwi do pokoju w wie�y. Berosty oszala� i trzeba go by�o trzyma� w zamkni�ciu, bo stale szuka� Herbora uwa�aj�c, �e ten jest gdzie� w domenie. Tak �y� przez miesi�c, a� powiesi� si� w dniu odstreth, dziewi�tnastym dniu miesi�ca thern.

Moja gospodyni, osoba us�u�na, zorganizowa�a mi podr� na wsch�d.

��Je�eli kto� chce odwiedzi� stanice, musi przeby� g�ry Kargav i uda� si� do Starego Karhidu, do Rer, dawnej stolicy. Tak si� sk�ada, �e m�j brat z ogniska, kt�ry prowadzi karawany �odzi l�dowych przez prze��cz Eskar, nie dalej jak wczoraj m�wi� mi przy kubku orszu, �e tego lata wyrusz� na pierwsz� wypraw� w dniu getheny osme, bo wiosna jest wyj�tkowo ciep�a, droga jest ju� przyjezdna do Engohar i za kilka dni p�ugi utoruj� drog� przez prze��cz. Ja tam za nic nie wybra�bym si� przez Kargav, wol� Erhenrang i dach nad g�ow�. Ale ja jestem jomeszt�, niech b�dzie pochwalonych dziewi�ciuset stra�nik�w tronu i niech b�dzie b�ogos�awione mleko Mesze, a jomeszt� mo�na by� wsz�dzie. My jeste�my ludzie nowi, nasz Pan Mesze narodzi� si� dwa tysi�ce dwie�cie dwa lata temu, a Stara Droga, handdara, jest o dziesi�� tysi�cy lat starsza. Kto szuka Starej Drogi, musi i�� do Starego Kraju. Niech pan pos�ucha, panie Ai, b�d� zawsze mie� dla pana pok�j na tej wyspie, ale my�l�, �e m�drze pan robi wyje�d�aj�c na jaki� czas z Erhenrangu, bo wszyscy wiedz�, �e ten zdrajca bardzo si� obnosi� z pa�sk� przyja�ni�. Teraz, kiedy Kr�lewskim Uchem jest stary Tibe, wszystko zn�w p�jdzie dobrze. Tego mojego brata znajdzie pan w Nowym Porcie i jak mu pan powie, �e ja pana przysy�am�

I tak dalej. By�, jak wspomnia�em, us�u�ny i od kiedy odkry�, �e nie mam szifgrethoru, przy ka�dej okazji zasypywa� mnie radami, cho� maskowa� je r�nymi "je�eli" i "gdyby". By� administratorem mojej wyspy. My�la�em o nim zawsze jako o gospodyni z powodu poka�nego zadka, kt�rym kr�ci� chodz�c, a tak�e z powodu mi�kkiej nalanej twarzy i w�cibskiego, niezno�nego, ale dobrego charakteru. By� dla mnie dobry i jednocze�nie podczas mojej nieobecno�ci pokazywa� m�j pok�j za niewielk� op�at� poszukiwaczom sensacji: Zobaczcie pok�j tajemniczego wys�annika! By� tak kobiecy w wygl�dzie i zachowaniu, �e kiedy� spyta�em go, ile ma dzieci, tak jakbym pyta� matk�. Spochmurnia�. Okaza�o si�, �e nie urodzi� ani jednego, za to sp�odzi� sporo. By� to jeden z tych ma�ych wstrz�s�w, jakich doznawa�em na ka�dym kroku. Szok kulturowy by� niczym w por�wnaniu z szokiem biologicznym, kt�rego doznawa�em jako osobnik p�ci m�skiej w�r�d istot ludzkich, b�d�cych przez pi�� sz�stych czasu hermafrodytycznymi eunuchami.

Biuletyny radiowe pe�ne by�y wiadomo�ci na temat nowego premiera, Pemmera Harge rem ir Tibe'a. Wiele tych wiadomo�ci dotyczy�o spraw doliny Sinoth na p�nocy kraju. Tibe widocznie zamierza� nasili� roszczenia Karhidu w tym regionie: typowa akcja, kt�ra na ka�dej innej planecie w tym stadium rozwoju prowadzi�aby do wojny. Ale na Gethen nic nie prowadzi�o do wojny. Spory, morderstwa, walki feudalne, zajazdy, wendety, zamachy, tortury i nienawi�� � wszystko to mie�ci�o si� w repertuarze ich ludzkich dokona�, ale wojen nie :prowadzili. Brakowa�o im jakby zdolno�ci do mobilizowania si�. Zachowywali si� pod tym wzgl�dem jak zwierz�ta. Albo jak kobiety. Nie tak jak m�czy�ni albo mr�wki. W ka�dym razie nigdy dot�d tego nie zrobili. To, co wiedzia�em na temat Orgoreynu, sugerowa�o kszta�towanie si� od pi�ciu lub sze�ciu stuleci spo�ecze�stwa coraz bardziej zdolnego do mobilizacji, prawdziwego pa�stwa narodowego. Wsp�zawodnictwo presti�owe, jak na razie g��wnie ekonomiczne, mog�o zmusi� Karhid do p�j�cia w �lady wi�kszego s�siada, do stania si� narodem, a nie k��tni� rodzinn�, jak powiedzia� Estraven, do odkrycia, jak to r�wnie� uj�� Estraven, patriotyzmu. Gdyby tak si� sta�o, Gethe�czycy mieliby wielk� szans� na osi�gni�cie stanu niezb�dnego do wojny.

Mia�em zamiar uda� si� do Orgoreynu, �eby si� przekona�, czy moje podejrzenia co do tego kraju s� s�uszne, ale przedtem chcia�em sko�czy� z Karhidem, sprzeda�em wi�c na ulicy Eng nast�pny rubin jubilerowi ze szram� na twarzy � i bez baga�u, ale z pieni�dzmi, astrografem, kilkoma przyrz�dami i ubraniem na zmian� wyruszy�em w pierwszym dniu pierwszego letniego miesi�ca jako pasa�er z karawan� handlow�.

�odzie l�dowe wyruszy�y o �wicie ze smaganych wichrem dok�w za�adunkowych Nowego Portu. Przejechawszy pod �ukiem skr�ci�y na wsch�d, dwadzie�cia wielkich, cichych pojazd�w przypominaj�cych barki na g�sienicach posuwa�o si� jeden za drugim g��bokimi ulicami Erhenrangu w porannym p�mroku. Wioz�y skrzynie soczewek, szpule ta�m d�wi�kowych, drutu miedzianego i platynowego, bele materia��w tkanych z w��kna ro�linnego zbieranego na Wy�ynie Zachodniej, worki suszonych p�atk�w rybnych znad zatoki, skrzynki �o�ysk tocznych i innych cz�ci zamiennych do maszyn, a dziesi�� �odzi by�o za�adowanych ziarnem kadik z Orgoreynu. Wszystko przeznaczone do Burzliwego Pogranicza Pering, p�nocno � wschodniego kra�ca kraju. Ca�y transport na Wielkim Kontynencie odbywa si� za pomoc� tych elektrycznych pojazd�w, kt�re tam, gdzie to jest tylko mo�liwe, przewo�one s� rzecznymi barkami. W miesi�cach g��bokich �nieg�w jedynym �rodkiem transportu poza nartami i ci�gnionymi przez ludzi sankami s� powolne p�ugi �nie�ne, sanie elektryczne i niepewne �odzie lodowe na zamarzni�tych rzekach. Podczas odwil�y nie mo�na polega� na �adnych �rodkach transportu i dlatego wi�kszo�� towar�w przewozi si� pospiesznie w miesi�cach letnich. Na drogach w�wczas roi si� od karawan. Ruch podlega kontroli, ka�dy pojazd lub karawana ma obowi�zek utrzymywa� sta�y kontakt radiowy z posterunkach drogach. Wszystko to, cho� w t�oku, posuwa si� ze �redni� pr�dko�ci� trzydziestu pi�ciu kilometr�w na godzin�. Gethe�czycy mogliby budowa� szybsze pojazdy, ale tego nie robi�. Zapytani dlaczego, odpowiadaj�: "Po co?" Tak jak ziemianie zapytani, dlaczego ich pojazdy musz� je�dzi� tak szybko, odpowiedzieliby: "A dlaczego nie?" Co kto lubi. Ziemianie uwa�aj�, �e nale�y stale posuwa� si� do przodu, dzia�a� na rzecz post�pu. Dla ludzi Zimy, kt�rzy zawsze �yj� w roku pierwszym, post�p jest mniej wa�ny ni� tera�niejszo��. Ja by�em ziemianinem i przy wyje�dzie z Erhenrangu denerwowa�o mnie leniwe tempo karawany. Mia�em ochot� wysi��� i biec przed siebie. Cieszy�o mnie to, �e wydosta�em si� z tych d�ugich kamiennych ulic przyt�oczonych czarnymi, stromymi dachami i niezliczonymi wie�ami, z tego ponurego miasta, w kt�rym strach i zdrada przekre�li�y moje nadzieje.

Wspinaj�c si� na podg�rze Kargavu karawana robi�a kr�tkie, ale cz�ste postoje na posi�ki w przydro�nych zajazdach. Po po�udniu po raz pierwszy ujrzeli�my ze szczytu wzg�rza pe�n� panoram� g�r. Zobaczyli�my Kostor, kt�ry ma siedem i p� kilometra od st�p do szczytu. Olbrzymi masyw jego zachodniego zbocza kry� po�o�one na p�noc od niego szczyty, a niekt�re z nich si�ga�y dziesi�ciu tysi�cy metr�w. Na po�udnie od Kostoru na tle bezbarwnego nieba wznosi� si� szczyt za szczytem. Naliczy�em trzyna�cie, ostatni by� nieokre�lonym b�yskiem we mgle daleko na po�udniu. Kierowca wymieni� mi ich nazwy i opowiedzia� mi o lawinach, o �odziach l�dowych zmiatanych z dr�g przez g�rskie wichry, o za�ogach p�ug�w �nie�nych uwi�zionych tygodniami na niedost�pnych wysoko�ciach, i tak dalej, wszystko z czystej przyja�ni, �eby mnie przestraszy�. Opisa� mi, jak jad�cy przed nim pojazd wpad� w po�lizg i stoczy� si� w przepa�� g��boko�ci przesz�o trzystu metr�w. Najdziwniejsze by�o to, m�wi�, jak powoli spada�. Zdawa�o si�, �e p�yn�� w powietrzu przez ca�e popo�udnie i kierowca, jak twierdzi�, odczu� ulg�, kiedy wreszcie znikn�� bez d�wi�ku w kilkunastometrowym �niegu na dnie.

O trzeciej godzinie zatrzymali�my si� na obiad w du�ym, bogatym zaje�dzie z wielkimi, hucz�cymi ogniem kominkami i z rozleg�ym belkowanym sufitem, ze sto�ami zastawionymi dobrym jedzeniem, ale nie zatrzymali�my si� tam na noc. Nasza karawana �pieszy�a (w karhidyjskim tego s�owa znaczeniu) dzie� i noc, �eby przed innymi przyby� do Pering i zgarn�� �mietank� z tamtejszego rynku. Wymieniono akumulatory �odzi, nast�pi�a zmiana kierowc�w i ruszyli�my dalej. Jeden z pojazd�w w karawanie s�u�y� za wagon sypialny, ale tylko dla kierowc�w. Dla pasa�er�w nie by�o ��ek. Sp�dzi�em t� noc w zimnej kabinie na twardym siedzeniu z jedn� tylko przerw�, ko�o p�nocy, na kolacj� w ma�ym zaje�dzie wysoko w g�rach. Karhid nie jest krajem dla ludzi rozmi�owanych w wygodach. O �wicie przekona�em si�, �e zostawili�my za sob� wszystko pr�cz ska�, lodu, �wiat�a i w�skiej drogi pod naszymi g�sienicami, prowadz�cej ca�y czas pod g�r�. Trz�s�c si� z zimna pomy�la�em, �e s� rzeczy wa�niejsze ni� wygody, chyba �e si� jest star� kobiet� albo kotem.

W�r�d tych budz�cych groz� �nie�no � granitowych zboczy nie by�o ju� zajazd�w. W porach posi�k�w �odzie l�dowe zatrzymywa�y si� cicho jedna za drug� na trzydziestostopniowej �nie�nej pochy�o�ci, wszyscy wysiadali z kabin i zbierali si� wok� wozu sypialnego, z kt�rego wydawano talerze gor�cej zupy, kostki suszonych chlebowych jab�ek i gorzkie piwo w kubkach. Stali�my przytupuj�c na �niegu, jedz�c i pij�c �apczywie, zwr�ceni plecami do przenikliwego wiatru nios�cego po�yskliwy �nie�ny py�. Potem z powrotem' do �odzi i dalej w g�r�. W po�udnie na prze��czy Wehoth na wysoko�ci oko�o czterech i p� kilometra by�o przesz�o czterdzie�ci stopni ciep�a w s�o�cu i grubo poni�ej zera w cieniu. Silniki elektryczne pracowa�y tak cicho, �e s�ysza�o si� lawiny schodz�ce z pot�nych granitowych zboczy odleg�ych o trzydzie�ci kilometr�w.

P�nym popo�udniem pokonali�my najwy�szy szczyt podr�y. Spojrzawszy w g�r� na po�udniowe zbocze Kostoru, po kt�rym pe�zli�my jak mr�wki przez ca�y dzie�, ujrza�em kilkaset metr�w powy�ej drogi dziwn� grup� ska�, co� na kszta�t zamku.

��Widzi pan stanic�? � spyta� kierowca.

��Czy to budynek?

��To stanica Ariskostor.

��Przecie� tutaj nie mo�na �y�.

��O, Starzy Ludzie mog�. Je�dzi�em kiedy� w karawanie, kt�ra im dowozi�a �ywno�� z Erhenrangu p�nym latem. Oczywi�cie nie wychodz� na zewn�trz przez dziesi�� czy jedena�cie miesi�cy w roku, ale im to nie przeszkadza. Jest ich tam siedmiu albo o�miu.

Spojrza�em na skarpy litej ska�y, tak samotne w bezmiernej samotno�ci g�r, i nie mog�em uwierzy� kierowcy, ale zawiesi�em swoje niedowierzanie. Je�eli jakie� istoty ludzkie mog�y w og�le prze�y� w takim lodowym gnie�dzie, to tylko Karhidyjczycy.

Droga w d� wi�a si� szerokimi zakosami z p�nocy na po�udnie nad skrajami przepa�ci, bo wschodni stok Kargavu jest bardziej stromy ni� zachodni i schodzi ku r�wninie wielkimi uskokami. O zachodzie zobaczyli�my sznur ma�ych kropek pe�zn�cych przez ogromny bia�y cie� przesz�o dwa kilometry pod nami. By�a to karawana, kt�ra opu�ci�a Erhenrang dzie� wcze�niej. Pod koniec nast�pnego dnia osi�gn�li�my to samo miejsce i pe�zli�my po �nie�nym zboczu ostro�nie, boj�c si� kichn��, �eby nie spowodowa� lawiny. Stamt�d ujrzeli�my na chwil�, daleko w dole i na wsch�d od nas, niewyra�ne zarysy rozleg�ej krainy przes�oni�tej chmurami i cieniami chmur, poprzecinanej srebrem rzek � R�wniny Rer.

O zmierzchu czwartego dnia, licz�c od wyjazdu z Erhenrangu, dotarli�my do Rer. Te dwa miasta dzieli prawie tysi�c pi��set kilometr�w, �ciana wysoko�ci kilku kilometr�w i dwa do trzech tysi�cy lat. Karawana zatrzyma�a si� przed bram� Zachodni�, gdzie musia�a przenie�� si� na barki i pop�yn�� kana�em. �adna ��d� l�dowa kani samoch�d nie mog� wjecha� do Rer, gdy� zosta�o ono zbudowane, kiedy Karhidyjczycy nie u�ywali jeszcze pojazd�w mechanicznych, a przecie� u�ywaj� ich od przesz�o dwudziestu stuleci. W Rer nie ma ulic. S� kryte przej�cia � tunele, kt�rymi w lecie mo�na chodzi� g�r� lub do�em, zale�nie od upodobania. Domy, wyspy i ogniska wznosz� si� bez �adu i sk�adu tworz�c chaotyczny, osza�amiaj�cy labirynt, kt�ry nagle wie�czy (jak cz�sto zdarza si� z anarchi� w Karhidzie) co� wspania�ego: krwawoczerwone, pozbawione okien wielkie wie�e pa�acu Un. Wie�e te, wzniesione przed siedemnastoma stuleciami, stanowi�y siedzib� kr�l�w Karbidu przez tysi�clecie, p�ki Argaven Harge, pierwszy ze swojej dynastii, nie przekroczy� Kargavu i nie zasiedli� wielkiej doliny na Zachodniej Wy�ynie. Wszystkie budynki w Rer s� fantastycznie masywne, g��boko osadzone w gruncie, zabezpieczone przed mrozem i wod�. Zim� wiatry z r�wnin mog� nie dopuszcza� do gromadzenia si� �niegu, ale kiedy przychodz� zamiecie, ulic si� nie oczyszcza, bo ulic nie ma. Korzysta si� z kamiennych przej�� albo przekopuje si� tymczasowe tunele w zaspach. W�wczas tylko dachy wznosz� si� ze �niegu, a drzwi zimowe umieszczone s� pod okapami albo w samych dachach, jak facjaty. Odwil� jest najci�sz� por� na tej r�wninie wielu rzek. Tunele zmieniaj� si� w�wczas w kana�y burzowe, a przestrzenie mi�dzy domami � w kana�y i jeziora, po kt�rych mieszka�cy miasta p�ywaj� �odziami odpychaj�c drobne kry wios�ami. � zawsze ponad kurzem lata, labiryntem za�nie�onych dach�w w zimie i wiosennym potopem wznosz� si� czerwone wie�e, puste, niezniszczalne serce miasta.

Zamieszka�em w ponurym i drogim zaje�dzie, kt�ry przycupn�� w cieniu wie�. Wsta�em o �wicie po �le przespanej nocy, zap�aci�em zdziercy za ��ko, �niadanie oraz m�tne wskaz�wki co do drogi i wyruszy�em pieszo w poszukiwaniu Otherhordu, pradawnej stanicy w pobli�u Rer. Zab��dzi�em po przej�ciu pi��dziesi�ciu metr�w. Uwa�aj�c, �eby mie� wie�e za plecami i ogromny bia�y masyw Kargavu po prawej, wydosta�em si� z miasta w kierunku po�udniowym, a spotkane na drodze ch�opskie dziecko powiedzia�o mi, gdzie mam skr�ci� do Otherhordu.

Dotar�em tam w po�udnie. To znaczy dotar�em dok�d� w po�udnie, ale nie by�em pewien, gdzie jestem. By� to w zasadzie las, ale jeszcze staranniej utrzymany ni� wi�kszo�� las�w w tym kraju troskliwych le�nik�w. �cie�ka prowadzi�a stokiem wzg�rza prosto mi�dzy drzewa. Po chwili dostrzeg�em na prawo od �cie�ki drewnian� chat�, a zaraz potem spory drewniany budynek, nieco dalej w lewo od �cie�ki, i dolecia� mnie smakowity zapach sma�onej �wie�ej ryby.

Zwolni�em kroku nie wiedz�c, jak wyznawcy handdary odnosz� si� do turyst�w. Wiedzia�em o nich, prawd� m�wi�c, bardzo ma�o. Handlara jest religi� bez instytucji, bez kap�an�w, bez hierarchii, bez �lub�w, bez dogmat�w. Dot�d nie umiem powiedzie�, czy jest w niej B�g. Jest nieuchwytna, jest zawsze czym� innym. Jej jedynym materialnym przejawem s� stanice, w kt�rych mo�na si� schroni� na jedn� noc albo na ca�e �ycie. Nie goni�bym za tym dziwnie ulotnym kultem po jego trudno dost�pnych sanktuariach, gdyby nie intrygowa�o mnie pytanie, na kt�re nie znale�li odpowiedzi zwiadowcy. Kim s� wieszczowie i co oni w�a�ciwie robi�'? Przebywa�em ju� w Karhidzie d�u�ej ni� zwiadowcy i w�tpi�em, �eby w opowie�ciach o wieszczach i o ich przepowiedniach rzeczywi�cie kry�a si� jaka� prawda. Legendy o przepowiedniach s� wsp�lne wszystkim �wiatom zamieszkanym przez cz�owieka. M�wi� bogowie, m�wi� duchy, m�wi� komputery. Wieloznaczno�� wyroczni i statystyczne prawdopodobie�stwo umo�liwiaj� wiar�, a wiara pozwala przymkn�� oko na nie�cis�o�ci. Mimo to legendy zas�ugiwa�y na zbadanie. Nie zdo�a�em jak dot�d przekona� ani jednego Karhidyjczyka o istnieniu telepatii. Nie chcieli wierzy�, dop�ki tego nie "zobacz�": zupe�nie tak jak ja w sprawie wieszcz�w.

Posuwaj�c si� �cie�k� u�wiadomi�em sobie, �e w lesie na stoku rozrzucone jest ca�e miasteczko, r�wnie chaotyczne jak Rer, ale ciche, ukryte, spokojne. Nad wszystkimi dachami i �cie�kami zwiesza�y si� ga��zie hemmen�w, najpopularniejszych na planecie roz�o�ystych drzew iglastych o grubych jasnofioletowych ig�ach. Ig�y te pokrywa�y rozwidlaj�ce si� �cie�ki, wiatr ni�s� zapach py�ku hemmen�w i wszystkie domy zbudowane by�y z ich ciemnego drewna. D�ugo zastanawia�em si�, do kt�rych drzwi zapuka�, kiedy jaki� cz�owiek wyszed� mi naprzeciw z cienia drzew i powita� mnie uprzejmie.

��Czy szukasz mo�e schronienia?

��Przychodz� z pytaniem do wieszcz�w. � Postanowi�em, na pocz�tku przynajmniej, uchodzi� za Karhidyjczyka. Podobnie jak zwiadowcy, nigdy nie mia�em z tym k�opot�w, je�eli tylko chcia�em. W�r�d licznych karhidyjskich dialekt�w m�j akcent przechodzi� nie zauwa�ony, a moje anomalie seksualne by�y ukryte pod grub� odzie��. Nie mia�em bujnej strzechy w�os�w ani opuszczonych k�cik�w oczu typowego Gethe�czyka, by�em te� ciemniejszy i wy�szy ni� wi�kszo�� z nich, ale nie wykracza�em poza granice spotykanych odmian. M�j zarost zosta� na sta�e zlikwidowany przed wyjazdem z Ollul (w�wczas nie wiedzieli�my jeszcze o "pokrytych sier�ci�" plemionach z Perunteru, ow�osionych nie tylko na twarzy, ale na ca�ym ciele, jak biali ziemianie). Czasami pytano mnie, kiedy sobie z�ama�em nos. M�j nos jest p�aski, podczas gdy Gethe�czycy maj� nosy wydatne i w�skie, z d�ugimi kana�ami dostosowanymi do oddychania mro�nym powietrzem. Cz�owiek, kt�ry powita� mnie na �cie�ce w Otherhordzie, spojrza� na m�j nos z umiarkowanym zainteresowaniem i powiedzia�:

��Wobec tego pewnie zechcesz porozmawia� z Tkaczem? Jest na tamtej polanie, je�eli nie poszed� ju� z saniami. A mo�e wolisz najpierw pom�wi� z kt�rym� z celibant�w?

��Sam nie wiem. Jestem wyj�tkowym ignorantem� M�ody cz�owiek roze�mia� si� i sk�oni�.

��To dla mnie zaszczyt! � powiedzia�. � Mieszkam tu od trzech lat, ale nie zgromadzi�em jeszcze tyle ignorancji, �eby by�o o czym wspomina�. � By� wielce rozbawiony, ale zachowywa� si� uprzejmie, przywo�awszy wi�c na pami�� r�ne przypadkowe fragmenty nauki handdary u�wiadomi�em sobie, �e zaprezentowa�em si� jako samochwa�, zupe�nie tak, jakbym. przyszed� do niego i powiedzia�, �e jestem wyj�tkowo pi�kny�

��Chcia�em powiedzie�, �e nie wiem nic na temat wieszcz�w�

��Godne zazdro�ci � powiedzia� m�ody mnich. �eby dok�d� doj��, musimy zbruka� czysty �nieg �ladami st�p. Czy mog� wskaza� ci drog� do polany? Nazywam si� Goss.

By�o to imi�.

��Genry � powiedzia�em rezygnuj�c ze swojego "1". Wszed�em za Gossem w ch�odny cie� lasu. W�ska �cie�ka cz�sto zmienia�a kierunek, wspinaj�c si� na zbocze i zn�w schodz�c w d�. Co jaki� czas przy �cie�ce albo g��biej w�r�d pot�nych pni hemmen�w sta�y ma�e chatki w kolorze lasu. Wszystko by�o czerwone i br�zowe, wilgotne, nieruchome, �ywiczne, mroczne. Z jednej chatki dobiega� nas cichy, s�odki �wiergot karhidyjskiego fletu. Goss szed� kilka metr�w przede mn� lekkim, szybkim krokiem, z jakim� dziewcz�cym wdzi�kiem. Nagle jego bia�a koszula zal�ni�a i wyszed�em w �lad za nim z cienia w pe�ne s�o�ce na rozleg�ej zielonej polanie.

Dwadzie�cia metr�w od nas sta�a jaka� posta�, prosta, nieruchoma, wyra�nie odcinaj�ca si� od t�a, jej czerwony hieb i bia�a koszula by�y jak intarsja w jaskrawej emalii na tle zieleni wysokiej trawy. Jakie� sto metr�w za ni� druga figura, granatowo � bia�a. Ta druga ani razu nie drgn�a ani nie spojrza�a w nasz� stron� podczas ca�ej naszej rozmowy z pierwsz�. By�y pogr��one w handdarskiej praktyce obecno�ci, kt�ra jest rodzajem transu (handdarata, wyznawcy handdary, lubuj�cy si� w przeczeniach, nazywaj� to nietransem) prowadz�cym do zatraty poczucia w�asnego ja (do odnalezienia prawdziwego ja?) przez skrajne wyostrzenie zmys��w i �wiadomo�ci. Chocia� technika ta stanowi dok�adne przeciwie�stwo wi�kszo�ci technik mistycznych, jest zapewne dyscyplin� mistyczn�, zmierzaj�c� do do�wiadczenia immanencji � ale klasyfikacja jakichkolwiek praktyk handdary przekracza moje mo�liwo�ci. Goss przem�wi� do osobnika w czerwieni. Kiedy ten wyzwoli� si� ze swojego intensywnego bezruchu, spojrza� na nas i zbli�y� si� wolnym krokiem, odczu�em jaki� nabo�ny l�k. W tym po�udniowym s�o�cu �wieci� swoim w�asnym blaskiem.

By� mojego wzrostu, szczup�y, mia� jasn�, otwart� i pi�kn� twarz. Kiedy nasze oczy zetkn�y si�, odczu�em nag�y impuls do nawi�zania kontaktu telepatycznego, zastosowania my�lomowy, kt�rej nie u�ywa�em od dnia l�dowania na Zimie i kt�rej na razie u�ywa� nie powinienem. Ale impuls by� silniejszy ni� hamulce. Przem�wi�em. Odpowiedzi nie by�o. Kontakt nie nast�pi�. Przygl�da� mi si�. Po chwili u�miechn�� si� i powiedzia� �agodnym, do�� wysokim g�osem:

��Jeste� wys�annikiem, prawda?

Zaj�kn�wszy si� przyzna�em, �e tak.

��Nazywam si� Faxe. Go�ci� ci� to dla nas zaszczyt. Czy zatrzymasz si� w Otherhordzie na jaki� czas?

��Bardzo ch�tnie. Pragn� dowiedzie� si� czego� o waszej sztuce wieszczenia. I je�eli jest co�, co wam mog� w zamian powiedzie� o tym, kim jestem i sk�d przybywam�

��Cokolwiek zechcesz � powiedzia� Faxe z pogodnym u�miechem. � To bardzo mi�o, �e pokona�e� Ocean Kosmosu, a potem jeszcze odby�e� drog� przez Kargav, �eby nas tu odwiedzi�.

��Chcia�em odwiedzi� Otherhord dla s�awy waszych przepowiedni.

��Pewnie zatem chcesz zobaczy�, jak to robimy. A mo�e masz w�asne pytanie?

Jego czyste spojrzenie zmusi�o mnie do powiedzenia prawdy.

��Sam nie wiem � przyzna�em.

��Nusuth � powiedzia�. � Niewa�ne. Mo�e kiedy pob�dziesz tu troch�, dowiesz si�, czy masz pytanie, czy nie� Musisz wiedzie�, �e wieszczowie mog� si� spotyka� tylko w okre�lone dni, tak wi�c musisz u nas troch� pomieszka�.

Zrobi�em tak i by�y to bardzo przyjemne dni. Panowa�a tu pe�na swoboda poza pracami gospodarskimi, jak roboty w polu i ogrodzie, r�banie drzewa i naprawy, do kt�rych go�cie tacy jak ja byli przyzywani przez grup� najbardziej potrzebuj�c� r�k do pracy. Gdyby nie to, ca�y dzie� mo�na by sp�dzi� bez jednego s�owa. Rozmawia�em prawie wy��cznie z m�odym Gossem i Tkaczem Faxe, kt�rego niezwyk�y charakter, kryszta�owy i niezg��biony niczym studnia pe�na czystej wody, by� kwintesencj� tego miejsca. Czasem wieczorami odbywa�y si� spotkania wok� ognia w jednej z niskich, ukrytych w�r�d drzew chat. By�a rozmowa, piwo, nieraz i muzyka, pe�na wigoru karhidyjska muzyka, prosta melodycznie, ale skomplikowana rytmicznie, zawsze grana ex tempore. Kt�rego� wieczoru ta�czyli dwaj mieszka�cy stanicy, tak starzy, �e w�osy ich pobiela�y, cia�a wychud�y, a sko�ne fa�dy sk�ry do po�owy zas�ania�y ich ciemne oczy. Ich taniec by� powolny, precyzyjny, kontrolowany, fascynuj�cy dla oka i umys�u. Zacz�li ta�czy� w trzeciej godzinie po kolacji. Muzykanci w��czali si� do gry i wychodzili wed�ug uznania, wszyscy z wyj�tkiem b�bnisty, kt�ry ani na chwil� nie przestawa� wybija� subtelnego, zmiennego rytmu. Dwaj starcy ta�czyli nadal o sz�stej godzinie, czyli o p�nocy, po pi�ciu ziemskich godzinach. Po raz pierwszy by�em �wiadkiem fenomenu dothe � �wiadomego wykorzystania tego, co my nazywamy "histeryczn� si��" � i odt�d by�em bardziej sk�onny wierzy� w opowie�ci o Starych Ludziach handdary.

By�o to �ycie zwr�cone do wewn�trz, samowystarczalne, nieruchome, pogr��one w tej szczeg�lnej "ignorancji" tak cenionej przez wyznawc�w handdary i podporz�dkowane zasadzie niedzia�ania i nieinterwencji. Zasada ta (wyra�ona w s�owie nusuth, kt�re musz� przet�umaczy� jako "niewa�ne") stanowi serce kultu i nie mam zamiaru udawa�, �e j� rozumiem. Ale sp�dziwszy p� miesi�ca w Otherhordzie, zacz��em rozumie� Karhid lepiej. Za fasad� polityki, parad i pasji tego kraju kryje si� pradawny mrok, bierny, anarchistyczny, cichy i p�odny mrok handdary.

A z tej ciszy i ciemno�ci w nie wyja�niony spos�b rozlega si� g�os wyroczni.

M�ody Goss, kt�rego bawi�a rola mojego przewodnika, powiedzia� mi, �e moje pytanie do wieszcz�w mo�e dotyczy� wszystkiego i by� dowolnie sformu�owane.

��Im �ci�lej sformu�owane pytanie, tym dok�adniejsza odpowied� � m�wi�. Niejasno�� rodzi niejasno��. A na niekt�re pytania nie ma, oczywi�cie, odpowiedzi.

��Co by si� sta�o, gdybym zada� w�a�nie takie? spyta�em. Podobne zastrze�enia, cho� brzmia�y m�drze, nie by�y przecie� niczym nowym. Jednak otrzyma�em odpowied�, jakiej nie przewidzia�em.

��Tkacz nie przyjmie pytania. Pytanie bez odpowiedzi mo�e zniszczy� kr�g wieszcz�w.

��Zniszczy�?

��Czy znasz histori� pana z Szorth, kt�ry zmusi� wieszcz�w ze stanicy Asen do odpowiedzi na pytanie: "Jaki jest sens �ycia?" Zdarzy�o si� to dwa tysi�ce lat temu. Wieszczowie pozostawali w ciemno�ci przez sze�� dni i nocy. W ko�cu wszyscy celibanci zapadli w katatoni�, nawiedzeni umarli, zboczeniec zabi� pana z Szorth kamieniem, a Tkacz� Tkacz nazywa� si� Mesze.

��Tw�rca nowej religii?

��Tak � powiedzia� Goss i roze�mia� si�, jakby to by�o bardzo �mieszne, ale nie wiedzia�em, czy �mieje si� z wyznawc�w jomeszu, czy ze mnie.

Postanowi�em zada� pytanie typu tak � nie, kt�re pozwoli�oby przynajmniej stwierdzi� stopie� m�tno�ci i dwuznaczno�ci odpowiedzi. Faxe potwierdzi� to, co powiedzia� Goss, �e pytanie mo�e dotyczy� spraw, o kt�rych wieszczowie nie maj� poj�cia. Mog�em spyta�, jakie .b�d� zbiory hoolmu na p�nocnej p�kuli S, i daliby mi odpowied� nie wiedz�c wcze�niej nawet o istnieniu planety S. To zdawa�o si� przesuwa� spraw� na p�aszczyzn� czysto losow�, jak wr�enie z �odyg krwawnika albo z rzucanych monet, ale Faxe powiedzia�, �e nie, �e przypadek nie wchodzi tu w gr�. Ca�y proces jest w istocie przeciwie�stwem losowo�ci.

��W takim razie odczytujecie umys� pytaj�cego?

��Nie � odpar� Faxe z pogodnym i szczerym u�miechem.

��Mo�e wi�c czytacie z jego umys�u nie zdaj�c sobie z tego sprawy?

��C� by to da�o? Gdyby pytaj�cy zna� odpowied�, nie p�aci�by za ni�.

Wybra�em pytanie, na kt�re z ca�� pewno�ci� nie zna�em odpowiedzi. Tylko czas m�g� dowie��, czy przepowiednia by�a s�uszna, chyba �e, jak podejrzewa�em, b�dzie to jedna z tych godnych podziwu profesjonalnych przepowiedni pasuj�cych do ka�dego biegu zdarze�. Pytanie nie by�o b�ahe. Porzuci�em pomys�, �eby spyta�, kiedy przestanie pada� albo co� podobnego, kiedy dowiedzia�em si�, �e przedsi�wzi�cie jest trudne i niebezpieczne dla dziewi�ciu wieszcz�w z Otherhordu. Pytaj�cy p�aci� wysok� cen� � dwa moje rubiny pow�drowa�y do skarbca stanicy � ale ci, kt�rzy odpowiadali, p�acili jeszcze dro�ej. Poza tyra, odk�d pozna�em Faxe'a, trudno mi by�o uwierzy�, �e jest zawodowym oszustem, a jeszcze trudniej, �e jest cz�owiekiem naiwnym, oszukuj�cym samego siebie. Jego umys� by� tak twardy, niezm�cony i wypolerowany jak moje rubiny. Nie o�mieli�bym si� zastawia� na niego pu�apki. Spyta�em o to, co najbardziej chcia�em wiedzie�.

W dniu onnetherhad, czyli w osiemnastym dniu miesi�ca, dziewi�tka wieszcz�w zebra�a si� w du�ym budynku, kt�ry zwykle sta� zamkni�ty. By�o tam jedno wysokie pomieszczenie z kamienn� pod�og�, zimne, s�abo o�wietlone dwoma w�skimi oknami i ogniem w g��bokim kominku w ko�cu sali. Usiedli ko�em na go�ym kamieniu, wszyscy w habitach z kapturami, z gruba ciosane nieruchome bry�y jak kr�g dolmen�w w s�abym blasku odleg�ego ognia. Goss z dwoma jeszcze m�odymi adeptami oraz lekarz z najbli�szego dworzyszcza przygl�dali si� w milczeniu z miejsc przy ogniu, jak wkroczy�em do sali i stan��em wewn�trz kr�gu. Nie by�o w tym nic ceremonialnego, ale czu�o si� wielkie napi�cie. Jedna z zakapturzonych postaci podnios�a na mnie wzrok i ujrza�em dziwn� twarz, o grubych rysach, ci�k�, z zuchwa�ymi oczami.

Faxe siedzia� ze skrzy�owanymi nogami, nieruchomy, ale jakby na�adowany, pe�en wzbieraj�cej si�y, kt�ra sprawia�a, �e jego cichy g�os potrzaskiwa� elektryczno�ci�.

��Pytaj � powiedzia�.

Sta�em po�rodku kr�gu i zada�em pytanie:

��Czy ta planeta, Gethen, zostanie cz�onkiem Ekumeny Znanych �wiat�w w ci�gu najbli�szych pi�ciu lat?

Cisza. Sta�em zawieszony w �rodku paj�czyny utkanej z ciszy.

��Odpowied� jest mo�liwa � powiedzia� cicho Tkacz. Atmosfera zel�a�a. Zakapturzone pos�gi rozp�yn�y si� w ruchu. Ten, kt�ry spojrza� na mnie tak dziwnie, m�wi� co� szeptem do s�siada. Wyszed�em z kr�gu i przy��czy�em si� do obserwator�w przy ogniu.

Dw�ch wieszcz�w nie odzywa�o si�, trwali w bezruchu. Jeden z nich co jaki� czas unosi� lew� r�k� i uderza� ni� o pod�og� lekko i szybko od dziesi�ciu do dwudziestu razy i zn�w zamiera� w bezruchu. �adnego z nich nie widzia�em wcze�niej, byli nawiedzeni, jak powiedzia� mi Goss. Byli szaleni. Goss nazywa� ich tymi, kt�rzy dziel� czas, co mog�o oznacza� schizofrenik�w. Karhidyjscy psychologowie, cho� pozbawieni zdolno�ci telepatycznych i dzia�aj�cy jak �lepi chirurdzy, znakomicie operowali �rodkami chemicznymi, hipnoz�, wstrz�sami miejscowymi, lokalnym stosowaniem superniskich temperatur i r�nymi terapiami mentalnymi. Spyta�em, czy tych dw�ch psychopat�w nie mo�na wyleczy�.

��Wyleczy�? � zdziwi� si� Goss. � Czy leczy�by� �piewaka z jego �piewu? Pi�ciu pozosta�ych uczestnik�w kr�gu by�o mieszka�cami Otherhordu, adeptami handdarskiej sztuki obecno�ci, kt�rzy � jak wyja�ni� Goss � p�ki byli wieszczami, zachowywali celibat w okresie aktywno�ci p�ciowej. Jeden z nich musia� przechodzi� kemmer w�a�nie teraz. Mog�em go rozpozna�, gdy� nauczy�em si� zauwa�a� subtelne fizyczne wyostrzenie czy roz�wietlenie znamionuj�ce pierwsz� faz� kemmeru.

Obok kemmerera siedzia� zboczeniec.

��Przyby� ze Spreve z lekarzem � powiedzia� Goss. � Niekt�re grupy wieszcz�w sztucznie wywo�uj� zboczenia u ludzi normalnych, wstrzykuj�c im m�skie albo �e�skie hormony w dniach poprzedzaj�cych spotkanie, ale lepiej mie� autentycznego zbocze�ca. Godzi si� ch�tnie, bo pochlebia mu zwi�zana z tym s�awa.

Goss u�y� zaimka oznaczaj�cego samca zwierz�cia, nie zaimka na oznaczenie cz�owieka ujawniaj�cego cechy m�skie w kemmerze i troch� si� jakby zawstydzi�. Karhidyjczycy m�wi� o sprawach seksu bez zahamowa� i rozprawiaj� o kemmerze z szacunkiem i lubo�ci�, ale bardzo niech�tnie m�wili o zboczeniach, w ka�dym razie w mojej obecno�ci. Nadmierne przed�u�enie okresu kemmeru z trwa�ym naruszeniem r�wnowagi hormonalnej w stron� m�sk� lub �e�sk� Karhidyjczycy nazywaj� zboczeniem. Nie jest to czym� rzadkim � trzy do czterech procent doros�ych osobnik�w jest zbocze�cami, czyli z naszego punktu widzenia lud�mi normalnymi. Nie s� usuwani poza nawias spo�ecze�stwa, ale toleruje si� ich z pewn� pogard�, jak homoseksualist�w w wielu spo�ecze�stwach heteroseksualnych. Popularne ich okre�lenie to "p�trupy", jako �e s� bezp�odni.

Zboczeniec w kr�gu wieszcz�w, po tamtym pierwszym d�ugim i dziwnym spojrzeniu na mnie, nie zwraca� ju� uwagi na nikogo poza swoim s�siadem w kemmerze, kt�rego narastaj�ca seksualno�� zostanie jeszcze bardziej pobudzona, a� pod wp�ywem agresywnej, przesadnej m�sko�ci zbocze�ca osi�gnie pe�ni� kobieco�ci. Zboczeniec m�wi� co� cichym g�osem pochylaj�c si� w stron� kemmerera, kt�ry odpowiada� z rzadka i jakby niech�tnie. Nikt inny nie odzywa� si� ju� od d�u�szej chwili i jedynym d�wi�kiem by� szept zbocze�ca. Faxe uporczywie wpatrywa� si� w jednego z nawiedzonych. Zboczeniec szybkim ruchem dotkn�� d�oni kemmerera, kt�ry �achn�� si� z przestrachu lub odrazy i spojrza� na Faxe'a jakby w poszukiwaniu pomocy. Faxe nie zareagowa�. Kemmerer pozosta� na swoim miejscu i ju� si� nie poruszy�, kiedy zboczeniec dotkn�� go powt�rnie. Jeden z nawiedzonych uni�s� twarz i zani�s� si� d�ugim, nienaturalnym, zawodz�cym �miechem.

Faxe podni�s� r�k�. Natychmiast wszystkie twarze w kr�gu zwr�ci�y si� w jego stron�, jakby spl�t� ich spojrzenia w jedn� lin�.

Kiedy wchodzili�my tutaj, by�o popo�udnie i pada� deszcz. Wkr�tce szare �wiat�o zgas�o w szczelinach okien wysoko pod powa��. Teraz bia�awe pasma �wiat�a rozci�gn�y si� jak sko�ne widmowe �agle, d�ugie, w�skie tr�jk�ty, od �ciany do pod�ogi, przez twarze dziewi�ciu ludzi: matowe strz�py blasku ksi�yca wschodz�cego ponad lasem. Ogie� na kominku wypali� si� ju� dawno i jedynym �wiat�em by�y te pasy i tr�jk�ty p�mroku przesuwaj�ce si� z wolna po kr�gu, wydobywaj�ce twarz, d�o�, nieruchome plecy. Przez chwil� widzia�em w rozproszonym �wietlnym pyle profil Faxe'a jak wykuty w bladym kamieniu. Smuga ksi�ycowego blasku pe�z�a dalej i dosz�a do czarnego wzg�rka. By� to kemmerer z g�ow� opuszczon� na kolana, z d�o�mi przywartymi do pod�ogi, a jego cia�em wstrz�sa�y dreszcze w tym samym rytmie, kt�ry wybija�y d�onie szale�ca w ciemnej cz�ci kr�gu. Wszyscy byli po��czeni, jakby stanowili punkty zawieszenia niewidzialnej paj�czyny. Ja te�, chc�c nie chc�c, czu�em t� wi�, nici porozumienia bez s��w biegn�ce do Faxe'a, kt�ry stara� si� opanowa� je i uporz�dkowa�, bo to on by� �rodkiem, Tkaczem. Smuga �wiat�a rozpad�a si� i odesz�a na wschodni� �cian�. Splot si�y, napi�cia i milczenia narasta�.

Usi�owa�em nie nawi�zywa� kontaktu z umys�ami wieszcz�w. Czu�em si� nieswojo w�r�d tego milcz�cego elektrycznego napi�cia, czuj�c, �e co� mnie wci�ga, �e staj� si� punktem lub figur�, elementem jakiego� obrazu. Ale kiedy zastosowa�em os�on�, by�o jeszcze gorzej; czu�em si� odci�ty, skulony w swoim w�asnym umy�le pod ci�arem wzrokowych i dotykowych halucynacji, mieszaniny szalonych obraz�w i my�li, nag�ych wizji i odczu� groteskowo gwa�townych i zawsze zwi�zanych z seksem, czerwono � czarnej kipieli erotycznej pasji. Otacza�y mnie wielkie ziej�ce jamy w�r�d falistych warg, pochwy, rany, jakie� wrota piekie�, zakr�ci�o mi si� w g�owie, pada�em� Czu�em, �e je�eli nie potrafi� odizolowa� si� od tego chaosu, to naprawd� upadn� i oszalej�, a odizolowa� si� nie mog�em. Empatyczne i niewyra�alne s�owami si�y, nieprawdopodobnie pot�ne i nieokie�znane, zrodzone ze skrzywionego lub zahamowanego pop�du p�ciowego, z szale�stwa, kt�re odkszta�ca czas, i z budz�cej l�k sztuki ca�kowitej koncentracji i bezpo�redniego kontaktu z rzeczywisto�ci�, by�y dla mnie nie do opanowania. A jednak kto� nad nimi panowa� ���rodkiem tego wszystkiego by� wci�� Tkacz Faxe, kobieta, kobieta odziana w �wiat�o. �wiat�o by�o srebrem, srebro by�o zbroj�, kobieta w zbroi z mieczem. �wiat�o rozb�ys�o niezno�nym blaskiem, przebieg�o ogniem po jej cz�onkach, a� krzykn�a g�o�no z b�lu i przera�enia:

��Tak, tak, tak!

Rozleg� si� zawodz�cy �miech jednego z nawiedzonych, wznosi� si� coraz wy�ej przechodz�c w pulsuj�cy skowyt, kt�ry trwa� znacznie d�u�ej, ni� to by�o fizycznie mo�liwe, poza czasem. W ciemno�ciach zrodzi� si� ruch, jakie� szuranie, szamotanina, jakie� przemieszczanie odleg�ych stuleci, ucieczka widziade�. � �wiat�o, �wiat�o � zawo�a� pot�ny g�os, raz, a mo�e niezliczon� ilo�� razy.

���wiat�o. Drewno do ognia. Troch� �wiat�a.

By� to lekarz ze Spreve, kt�ry wkroczy� do ju� rozbitego kr�gu. Kl�cza� przy jednym z szale�c�w, tym w�tlejszym, kt�ry stanowi� najs�absze ogniwo. Obaj zreszt� le�eli skuleni na pod�odze. Kemmerer le�a� z g�ow� na kolanach Faxe'a ci�ko dysz�c i dr��c na ca�ym ciele. D�o� Faxe'a z automatyczn� czu�o�ci� g�adzi�a jego w�osy. Zboczeniec siedzia� osobno, ponury i odrzucony. Sesja by�a sko�czona, czas bieg� jak zwykle, sie� mocy rozpad�a si� pozostawiaj�c upokorzenie i zm�czenie. Gdzie jest moja odpowied�, zagadka wyroczni, wieloznaczna fraza albo proroctwo?

Ukl�k�em obok Faxe'a. Spojrza� na mnie jasnym wzrokiem. Przez chwil� ujrza�em go takim, jakim widzia�em go w ciemno�ci, jako kobiet� w �wietlistej zbroi, p�on�c� w ogniu i wo�aj�c�: "Tak�"

Cichy g�os Faxe'a przerwa� wizj�. � Czy otrzyma�e� odpowied�? � Tak, otrzyma�em, Tkaczu.

Rzeczywi�cie, uzyska�em odpowied�. Za pi�� lat Gethen b�dzie cz�onkiem Ekumeny, tak. �adnych zagadek i wykr�t�w. Ju� wtedy zdawa�em sobie spraw� z jako�ci tej odpowiedzi, nie tyle proroctwa, ile stwierdzenia faktu. Nie mog�em pozby� si� g��bokiego przekonania, �e odpowied� jest prawdziwa. Mia�a autorytet bezb��dnego przeczucia.

Mieli�my statki szybsze od �wiat�a, natychmiastow� transmisj� i telepati�, ale nie oswoili�my przeczucia tak, �eby bieg�o w zaprz�gu. Tej sztuki musimy si� nauczy� od Gethe�czyk�w.

��Jestem jak w��kno w �ar�wce � powiedzia� mi Faxe w kilka dni po sesji. � Energia narasta w nas i kr��y mi�dzy nami wracaj�c za ka�dym razem podwojona, a� si� wyzwala i �wiat�o jest wtedy we mnie, wok� mnie, ja sam jestem �wiat�em� Najstarszy ze stanicy Arbin powiedzia� kiedy�, �e gdyby Tkacza w chwili odpowiedzi umie�ci� w pr�ni, �wieci�by przez lata. Jomeszta wierz�, �e tak w�a�nie sta�o si� z Mesze, �e ujrza� jasno przesz�o�� i przysz�o�� nie tylko przez chwil�, ale �e od pytania Szortha widzia� ju� stale. Trudno w to uwierzy�. W�tpi�, �eby cz�owiek m�g� to wytrzyma�. Ale to niewa�ne�

Nusuth, wszechobecne i wieloznaczne s��wko wyznawc�w handdary.

Szli�my obok siebie i w pewnej chwili Faxe spojrza� na mnie. Jego twarz, najpi�kniejsza ludzka twarz, jak� kiedykolwiek widzia�em, wydawa�a si� twarda i delikatna zarazem, jak rze�ba w kamieniu.

��W ciemno�ci � powiedzia� � by�o nas dziesi�ciu, nie dziewi�ciu. By� kto� z zewn�trz.

��Tak, to prawda. Moja os�ona nie dzia�a przeciwko tobie. Jeste� "s�uchaczem", Faxe, masz wrodzony dar empatii i zapewne jeste� r�wnie� pot�nym naturalnym telepat�. Dlatego jeste� Tkaczem, tym kt�ry porz�dkuje napi�cia i impulsy grupy w samowzmacniaj�cym si� uk�adzie, a� energia rozrywa ten uk�ad i wtedy si�gasz po odpowied�. S�ucha� mnie w skupieniu.

��Dziwnie jest spojrze� na tajniki swojej sztuki z zewn�trz, twoimi oczami. Dot�d zawsze patrzy�em na nie od wewn�trz, jako adept.

��Je�eli pozwolisz, je�eli zechcesz, chcia�bym porozumie� si� z tob� w mowie my�li.

By�em teraz ju� pewien, �e Faxe jest naturalnym telepat�. Jego zgoda i kilka �wicze� powinny zlikwidowa� jego pod�wiadom� barier�.

��Czy b�d� potem s�ysza� my�li innych ludzi?

��Nie. Nie bardziej ni� dotychczas. Mowa my�li jest sposobem porozumiewania si�, wymaga dobrowolnego nadawania i odbioru.

��Czym si� to r�ni od rozmowy?

��W rozmowie mo�na sk�ama�. � A w mowie my�li nie?

���wiadomie nie.

Faxe zastanowi� si� przez chwil�.

��Ta sztuka musi budzi� zainteresowanie kr�l�w, polityk�w i ludzi interesu.

��Ludzie interesu walczyli przeciwko stosowaniu mowy my�li, kiedy po raz pierwszy stwierdzono, �e jest to umiej�tno��, kt�rej mo�na si� nauczy�. Doprowadzili do jej zdelegalizowania na ca�e dziesi�ciolecia.

Faxe u�miechn�� si�.

��A kr�lowie?

��U nas nie ma ju� kr�l�w.

��Tak. Widz� to� Dzi�kuj� ci, Genry, ale ja nie mam si� uczy�, tylko oducza� si�. I wola�bym na razie nie uczy� si� sztuki, kt�ra ca�kowicie zmienia �wiat.

��Wed�ug twojej w�asnej przepowiedni ten �wiat zmieni si� w ci�gu pi�ciu lat.

��I ja zmieni� si� razem z nim, ale nie czuj� potrzeby zmieniania go.

Pada� deszcz, d�ugotrwa�y drobny deszcz gethe�skiego lata. Przechadzali�my si� pod drzewami hemmen na zboczu nad stanic�, gdzie nie by�o �cie�ek. Szare �wiat�o przeciska�o si� mi�dzy ciemnymi ga��ziami, przezroczyste krople kapa�y z fioletowych igie�. Powietrze by�o ch�odne, ale przyjemne, pe�ne odg�os�w deszczu.

��Faxe, powiedz mi jedn� rzecz. Wy, handdarata, posiadacie dar, o kt�rym marzyli ludzie na wszystkich �wiatach. Wyto macie. Potraficie przepowiada� przysz�o��. A mimo to �yjecie tak jak my wszyscy. Jakby to by�o niewa�ne�

��A w jaki spos�b mia�oby to by� wa�ne?

��Hm. We�my cho�by t� rywalizacj� mi�dzy Karhidem a Orgoreynem, ten sp�r o dolin� Sinoth. Karhid, jak rozumiem, straci� wiele na presti�u w ostatnich tygodniach. Dlaczego wi�c kr�l Argaven nie poradzi� si� wieszcz�w i nie spyta� ich, jak post�pi� alba kogo z cz�onk�w kyorremy wybra� na premiera lub co� w tym rodzaju.

��Nie�atwo jest zada� pytanie.

��Nie rozumiem dlaczego. M�g�by zwyczajnie spyta�: "Kto b�dzie mi najlepiej s�u�y� jako premier?"

��M�g�by. Ale nie wie, co znaczy: "s�u�y� mu najlepiej". Mog�oby to znaczy�, �e wybrany kandydat odda�by dolin� Orgoreynowi albo uda� si� na wygnanie, albo dokona� zamachu na kr�la. Mog�oby to znaczy� wiele rzeczy, kt�rych si� nie spodziewa� i na kt�re nigdy by si� nie zgodzi�.

��M�g�by sformu�owa� swoje pytanie bardzo precyzyjnie.

��Tak, tylko wtedy by�oby tych pyta� wi�cej. A nawet kr�l musi p�aci�.

��Czy za��daliby�cie od niego wysokiej ceny?

��Bardzo wysokiej � stwierdzi� Faxe spokojnie. Wiesz, �e pytaj�cy p�aci tyle, na ile go sta�. Rzeczywi�cie, kr�lowie korzystali. z wyroczni, ale bardzo rzadko.

��A je�eli jeden z wieszcz�w sam jest kim�, kto ma du�� w�adz�?

��Mieszka�cy stanicy nie maj� stanowisk ani pozycji. Gdybym na przyk�ad zosta� wybrany do kyorremy w Erhenrangu i gdybym tam pojecha�, odebra�bym swoj� rang� i sw�j cie�, ale nie by�bym ju� wieszczem. Gdybym podczas swojej s�u�by w kyorremie szuka� odpowiedzi na pytanie, uda�bym si� do stanicy Orgny i zap�aci� wyznaczon� cen�. Ale my, ludzie handdary, nie chcemy zna� odpowiedzi i staramy si� ich unika�, cho� to czasem trudne.

��Chyba nie rozumiem.

��My przybywamy do stanic g��wnie po to, �eby nauczy� si�, jakich pyta� nie zadawa�.

��Ale przecie� jeste�cie tymi, kt�rzy odpowiadaj�!

��Czy nie rozumiesz jeszcze, Genry, w jakim celu rozwin�li�my sztuk� przepowiedni?

��Nie�

���eby wykaza� ca�kowit� bezu�yteczno�� odpowiedzi na niew�a�ciwe pytania.

Zastanawia�em si� nad tym przez d�u�sz� chwil�, kiedy szli�my w deszczu obok siebie pod ga��ziami ciemnego lasu. Pod bia�ym kapturem twarz Faxe'a by�a zm�czona i spokojna, jakby przygaszona. Nadal jednak budzi� we mnie podziw zmieszany z l�kiem. Kiedy spojrza� na mnie swoimi czystymi, dobrymi, szczerymi oczami, by�a w tym spojrzeniu tradycja trzynastu tysi�cy lat � spos�b my�lenia i styl �ycia tak stare, tak ugruntowane, tak logiczne i sp�jne, �e dawa�y cz�owiekowi swobod�, autorytet, perfekcj� dzikiego zwierz�cia, wielkiego i dziwnego stworzenia, kt�re przygl�da si� cz�owiekowi ze swojej wiecznej tera�niejszo�ci�

��To co nieznane � powiedzia� Faxe �agodnym tonem tam w lesie � nieprzewidziane, nie udowodnione jest istot� �ycia. Niewiedza rodzi my�l. Brak dowodu rodzi dzia�anie. Gdyby udowodniono, �e Boga nie ma, nie by�oby religii. Ani handdary, ani jomeszu, ani bog�w ogniska, nic. Ale gdyby udowodniono, �e B�g jest, religii nie by�oby r�wnie�� Powiedz mi, Genry, co my wiemy? Co jest pewne, �atwe do przewidzenia, nieuniknione, co jest jedyn� rzecz�, co do kt�rej masz pewno��, �e nas czeka?

���mier�.

��Tak. Naprawd� jest tylko jedno pytanie, Genry, na kt�re mo�emy otrzyma� odpowied� i t� odpowied� ju� znamy� Jedyn� rzecz�, kt�ra umo�liwia �ycie, jest ci�g�a i niezno�na niepewno��, niewiedza, co zdarzy si� dalej.

Obudzi� mnie kucharz, kt�ry zawsze przychodzi� bardzo wcze�nie, a �e sypiam twardo, musia� mn� potrz�sn�� i powiedzie� mi prosto w ucho:

��Niech si� pan obudzi, niech si� pan obudzi, ksi���, przyby� goniec z Domu Kr�la!

Wreszcie go zrozumia�em i jeszcze nieprzytomny ze snu i z po�piechu wsta�em i wyszed�em na pr�g sypialni, gdzie czeka� goniec. I w ten spos�b, nagi i g�upi jak nowo narodzone dziecko, wkroczy�em w swoje wygnanie.

Czytaj�c dokument, kt�ry wr�czy� mi goniec, powiedzia�em sobie w my�li, �e spodziewa�em si� tego, ale jeszcze nie teraz. Jednak kiedy musia�em przygl�da� si�, jak goniec przybija ten przekl�ty papier na drzwiach domu, poczu�em si� tak, jakby wbija� mi te gwo�dzie w oczy. Odwr�ci�em si� od niego i sta�em os�upia�y i pogr��ony w smutku, przyt�oczony b�lem, kt�rego nie oczekiwa�em.

Po tym pierwszym szoku zaj��em si� tym, co niezb�dne, i z wybiciem godziny dziewi�tej opu�ci�em Pa�ac. Nie mia�em �adnych powod�w do zw�oki. Zabra�em to, co mog�em. Nie mog�em nic sprzeda� ani podj�� pieni�dzy z banku nie nara�aj�c ludzi, z kt�rymi bym to za�atwia�. a im bli�szymi byliby przyjaci�mi, tym bardziej bym ich narazi�. Napisa�em do mojego dawnego kemmeringa Asze, jak mo�e korzystnie spieni�y� pewne warto�ciowe rzeczy dla zabezpieczenia naszych syn�w. Zapowiedzia�em mu te�, �eby nie pr�bowa� przesy�a� mi �adnych pieni�dzy, bo Tibe b�dzie pilnowa� granicy. Nie mog�em podpisa� tego listu. Zatelefonowanie do kogo� oznacza�oby pos�anie go do wi�zienia, �pieszy�em si� te�, �eby odej��, zanim kto� z przyjaci� zajrzy do mnie w nie�wiadomo�ci i w nagrod� za swoj� przyja�� straci maj�tek i wolno��.

Wyruszy�em przez miasto na zach�d. Na skrzy�owaniu ulic zatrzyma�em si� i pomy�la�em, dlaczego nie p�j�� na wsch�d, przez g�ry i r�wniny do Kermu, pieszo jak biedak, i tak doj�� do Estre, gdzie si� urodzi�em, do tego kamiennego domostwa na smaganym wichrami zboczu g�ry. Dlaczego nie i�� do domu? Trzy albo cztery razy przystawa�em i ogl�da�em si� za siebie. Za ka�dym razem w�r�d oboj�tnych twarzy przechodni�w dostrzega�em jedn�, kt�ra mog�a nale�e� do szpiega maj�cego �ledzi� moje wyj�cie z Erhenrangu, i za ka�dym u�wiadamia�em sobie szale�stwo my�li o powrocie do domu. R�wnie dobrze m�g�bym pope�ni� samob�jstwo. Widocznie urodzi�em si�, �eby �y� na wygnaniu, i jedynym dla mnie sposobem na powr�t do domu by�a �mier�. Poszed�em wi�c na zach�d i wi�cej si� nie ogl�da�em.

Trzydniowe odroczenie pozwoli mi doj�� w najlepszym wypadku do Kuseben nad zatok�, sto trzydzie�ci kilometr�w. Wi�kszo�� wygna�c�w dostaje ostrze�enie o wyroku wieczorem, dzi�ki czemu maj� szans� wykupienia miejsca na statku p�yn�cym w d� rzeki Sess, zanim kapitanowie zaczn� podlega� karze za udzielanie pomocy. Taka uprzejmo�� nie by�a jednak w stylu Tibe'a. �aden kapitan nie odwa�y�by si� wzi�� mnie na pok�ad teraz; wszyscy znali mnie w porcie, bo to ja zbudowa�em go dla Argavena. Nie we�mie mnie te� �adna ��d� l�dowa, a do granicy jest z Erhenrangu sze��set kilometr�w. Nie mia�em innego wyj�cia, jak i�� pieszo do Kuseben.

Kucharz to rozumia�. Odes�a�em go natychmiast, ale na odchodne zapakowa� mi ca�e gotowe jedzenie, jakie by�o w domu, �ebym mia� paliwo na trzydniowy wy�cig. Jego dobro� uratowa�a mi �ycie, a tak�e dodawa�a mi odwagi, bo ilekro� w drodze jad�em te owoce i chleb, my�la�em sobie: Jest kto�, kto nie uwa�a mnie za zdrajc�, bo da� mi to wszystko.

Przekona�em si�, �e ci�ko jest nosi� miano zdrajcy. Dziwne, jak ci�ko, kiedy tak �atwo jest obdarzy� innego tym mianem, kt�re si� przykleja, przylega, przekonuje. Sam by�em na p� przekonany.

Przyszed�em do Kuseben o �wicie trzeciego dnia, zdenerwowany i z obola�ymi nogami, bo przez ostatnie lata w Erhenrangu obros�em w t�uszcz i luksusy, a straci�em kondycj� marszow�; i tam w bramie miasteczka czeka� na mnie Asze.

Byli�my kemmeringami przez siedem lat i mieli�my dwoje dzieci. Jako dzieci jego �ona nosi�y jego imi� Foreth rem ir Osboth i chowa�y si� w ognisku jego klanu. Przed trzema laty poszed� do stanicy Orgny i teraz nosi� z�oty �a�cuch celibanta. Nie widzieli�my si� przez te trzy lata, a jednak, kiedy zobaczy�em jego twarz w cieniu pod kamiennym �ukiem, poczu�em przyp�yw naszej dawnej mi�o�ci, jakby�my rozstali si� zaledwie wczoraj, i doceni�em jego wierno��, kt�ra sprawi�a, �e got�w by� podzieli� m�j upadek. Czuj�c zn�w na sobie te daremne wi�zy rozgniewa�em si�, bo mi�o�� Asze zawsze zmusza�a mnie do dzia�ania wbrew moim ch�ciom.

Min��em go. Je�eli musz� by� okrutny, nie ma potrzeby ukrywania tego, udawania dobroci. � Therem � zawo�a� i ruszy� za mn�. Poszed�em szybko stromymi uliczkami Kuseben w stron� przystani. Od morza wia� po�udniowy wiatr szeleszcz�c listowiem czarnych drzew w ogrodach i przez ten ciep�y, przedburzowy letni �wit ucieka�em przed nim jak przed morderc�. Dogoni� mnie, bo mia�em zbyt obola�e nogi, �eby utrzyma� tempo.

��Therem, p�jd� z tob� � powiedzia�.

Nie odpowiedzia�em.

��Dziesi�� lat temu, w tym samym miesi�cu suwa z�o�yli�my przysi�g�

��A trzy lata temu ty j� z�ama�e� porzucaj�c mnie, co by�o m�dr� decyzj�.

��Nigdy nie z�ama�em �lubu, Therem.

��To prawda. Bo nie by�o czego �ama�. To by� fa�szywy �lub, drugi �lub. Wiesz o tym i wiedzia�e� wtedy. Jedyna prawdziwa przysi�ga na wierno��, jak� kiedykolwiek z�o�y�em, nie zosta�a nigdy wypowiedziana, bo nie mog�a by�, a cz�owiek, kt�remu przysi�ga�em, nie �yje; przysi�ga zosta�a z�amana dawno temu. Ani ty nie jeste� mi nic winien, ani ja tobie. Pozw�l mi odej��.

Kiedy m�wi�em, m�j gniew i roz�alenie zwr�ci�y si� od Asze ku mnie i mojemu w�asnemu �yciu, kt�re le�a�o za moimi plecami jak nie dotrzymana obietnica. Ale Asze tego nie wiedzia� i �zy nap�yn�y mu do oczu.

��Czy we�miesz to, Therem? � spyta�. � Nie jestem ci nic winien, ale bardzo ci� kocham. � I poda� mi ma�� paczuszk�.

��Nie. Mam pieni�dze, Asze. Zostaw mnie. Musz� i�� sam. Poszed�em, a on zosta�. Ale poszed� za mn� cie� mojego brata. �le zrobi�em, �e o nim wspomnia�em. Wszystko zrobi�em �le. /Okaza�o si�, �e na przystani nie czeka na mnie dobry los. Nie sta� tam �aden statek z Orgoreynu, na kt�ry m�g�bym wsi��� i w ten spos�b opu�ci� ziemi� Karhidu przed p�noc�, jak musia�em. Na nadbrze�ach by�o niewielu ludzi i wszyscy oni �pieszyli do domu; jedyny, do kt�rego uda�o mi si� zagada�, rybak naprawiaj�cy motor swojej �odzi, spojrza� na mnie raz i odwr�ci� si� bez s�owa plecami. To mnie przestraszy�o. Ten cz�owiek wiedzia�, kim jestem. Nie wiedzia�by, gdyby go nie ostrze�ono. Tibe wys�a� widocznie swoich pacho�k�w, �eby mi utrudni� opuszczenie Karhidu przed up�ywem mojego terminu. Czu�em b�l i w�ciek�o��, ale a� do tej chwili nie czu�em strachu; nie przypuszcza�em, �e akt banicji mo�e by� tylko pretekstem dla egzekucji. Z chwil� wybicia sz�stej godziny stawa�em si� legalnie zwierzyn� �own� dla ludzi Tibe'a i nikt nie m�g� nazwa� tego morderstwem, tylko aktem sprawiedliwo�ci.

Usiad�em na worku z balastem w wietrznym i ciemnym porcie. Morze uderza�o i cmoka�o o s�upy pomostu, �odzie rybackie ko�ysa�y si� na cumach, na ko�cu d�ugiego pomostu p�on�a latarnia. Siedzia�em zapatrzony w �wiat�o i jeszcze dalej, w kryj�c� morze ciemno��. Niekt�rzy ludzie natychmiast stawiaj� czo�o nowemu niebezpiecze�stwu, ja nie. Moim darem jest przewidywanie. Wobec bezpo�redniego zagro�enia g�upiej� i siadam na worku z piaskiem zastanawiaj�c si�, czy cz�owiek m�g�by dop�yn�� wp�aw do Orgoreynu. L�d ust�pi� z zatoki Czarisune miesi�c albo i dwa miesi�ce temu, mo�na przez pewien czas utrzyma� si� przy �yciu w takiej wodzie. Do orgockiego brzegu jest przesz�o dwie�cie kilometr�w. Nie umiem p�ywa�. Kiedy odwr�ci�em wzrok od morza ku ulicom Kuseben, stwierdzi�em, �e rozgl�dam si� za Asze. W nadziei, �e mo�e jeszcze za mn� idzie. Wstyd wyrwa� mnie z ot�pienia i zn�w mog�em my�le�.

Mia�em do wyboru przekupstwo albo przemoc, je�eli chcia�em co� za�atwi� z rybakiem nadal majstruj�cym przy �odzi w wewn�trznym doku. Zepsuty silnik nie by� chyba wart ani jednego, ani drugiego. Zatem kradzie�. Ale silniki �odzi rybackich s� zabezpieczone. Obej�� wy��czony obw�d, uruchomi� silnik, wyprowadzi� ��d� z doku w �wietle latarni z pomostu i p�yn�� do Orgoreynu, je�eli si� nigdy nie prowadzi�o �odzi motorowej, wydawa�o si� g�upio rozpaczliwym przedsi�wzi�ciem. Nigdy nie prowadzi�em �odzi motorowej, wios�owa�em tylko po jeziorze Lodowa Noga w Kermie. A ��d� wios�owa sta�a przywi�zana w zewn�trznym doku mi�dzy dwoma kutrami. Ledwo j� zobaczy�em, ju� by�a moja. Pobieg�em o�wietlonym pomostem, wskoczy�em do �odzi, odwi�za�em cumk�, osadzi�em wios�a i wyp�yn��em na rozfalowane wody zatoki, gdzie �wiat�a �lizga�y si� i po�yskiwa�y na czarnej wodzie. Kiedy by�em ju� do�� daleko, przesta�em wios�owa�, �eby poprawi� jedn� dulk�, kt�ra nie chodzi�a g�adko, a czeka�o mnie du�o wios�owania (cho� mia�em nadziej�, �e nast�pnego dnia we�mie mnie na pok�ad orgocka ��d� patrolowa albo rybacka). Schylaj�c si� nad dulk� poczu�em s�abo�� w ca�ym ciele. My�la�em, �e zemdlej�, i osun��em si� bezw�adnie na �awk�. Ow�adn�� mn� przyp�yw tch�rzostwa. Nie wiedzia�em tylko, �e tch�rzostwo k�adzie si� takim ci�arem na brzuchu. Podnios�em wzrok i zobaczy�em dwie postacie na ko�cu pomostu jak dwa podskakuj�ce czarne patyczki w dalekim elektrycznym �wietle za wod� i wtedy zacz��em podejrzewa�, �e m�j parali� nie by� wynikiem strachu, lecz u�ycia broni d�wi�kowej na du�� odleg�o��.

Widzia�em; �e jeden z ludzi trzyma gar�acz i gdyby by�o po p�nocy, na pewno by go u�y� i zabi� mnie, ale gar�acz robi wielki huk, a to wymaga�oby wyja�nie�. U�yli wi�c strzelby podd�wi�kowej. Nastawiona na strza� parali�uj�cy mo�e umiejscowi� swoje pole rezonansowe nie dalej ni� w odleg�o�ci oko�o trzydziestu metr�w. Nie wiem, jaki jest jej zasi�g w nastawieniu na strza� �miertelny, ale wida� jeszcze si� w nim mie�ci�em, bo le�a�em skulony jak niemowl� z kolk�. Trudno mi by�o oddycha�, os�abione pole musia�o mnie trafi� w pier�. Poniewa� w ka�dej chwili mogli wyp�yn�� w motor�wce, �eby mnie wyko�czy�, nie mia�em ani chwili czasu wi�cej do kulenia si� nad wios�ami i �apania powietrza. Za moimi plecami, przed dziobem �odzi, rozci�ga�a si� ciemno�� i w t� ciemno�� musia�em p�yn��. Wios�owa�em s�abymi ramionami patrz�c na d�onie, �eby si� upewni�, �e trzymam wios�a, bo nie czu�em swojego uchwytu Tak wyp�yn��em na niespokojn� wod� i w ciemno��, na otwart� zatok�. Tu musia�em przesta� wios�owa�. Z ka�dym poci�gni�ciem traci�em czucie w r�kach. Serce gubi�o rytm, a p�uca zapomnia�y, jak wci�ga� powietrze. Pr�bowa�em wios�owa�, ale nie mia�em pewno�ci, czy moje r�ce si� .ruszaj�. Pr�bowa�em wci�gn�� wios�a do �odzi, ale nie potrafi�em. Kiedy reflektor patrolowej �odzi wy�owi� mnie z nocy jak p�atek �niegu na sadzy, nie mog�em nawet odwr�ci� spojrzenia od jego blasku.

Rozwarli moje d�onie zaci�ni�te na wios�ach, wyci�gn�li mnie z �odzi i z�o�yli jak wypatroszon� czarn� ryb� na pok�adzie �odzi patrolowej. Czu�em, �e na mnie patrz�, ale nie bardzo rozumia�em, co m�wi�, poza jednym, s�dz�c z tonu kapitanem statku:

��Nie ma jeszcze sz�stej godziny � powiedzia�. I odpowiadaj�c widocznie komu�: � A co mnie to obchodzi? Kr�l go wygna� i b�d� wykonywa� rozkazy kr�la, a nie czyje� tam.

I tak wbrew radiowym poleceniom od ludzi Tibe'a na brzegu i wbrew zdaniu swojego mata, kt�ry obawia� si� konsekwencji, dow�dca �odzi patrolowej z Kuseben przewi�z� mnie przez zatok� Czarisune i wysadzi� bezpiecznie na brzeg w orgockim porcie Szelt. Czy zrobi� tak ze wzgl�du na szifgrethor, na przek�r ludziom Tibe'a, kt�rzy chcieli zabi� kogo� bezbronnego, czy z dobroci, nie wiem. Nusuth. To, co godne podziwu, nie daje si� wyja�ni�.

Wsta�em na nogi, kiedy z porannej mg�y wy�oni� si� szary brzeg Orgoreynu, zmusi�em si� do stawiania krok�w i zszed�em z pok�adu do portowej dzielnicy Szeltu, gdzie zn�w upad�em. Ockn��em si� w czym�, co si� nazywa�o Szpital Wsp�lnoty, 4 Dystrykt Nadmorski Czarisune, 24 Okr�g Sennethy. Nie mia�em co do tego w�tpliwo�ci, bo by�o to wygrawerowane i wyhaftowane orgockim pismem na wezg�owiu ��ka, na lampce przy ��ku, na stoliku nocnym, na metalowym kubku stoj�cym na stoliku nocnym, na hiebach piel�gniarzy, po�cieli i mojej koszuli nocnej. Przyszed� lekarz i powiedzia� do mnie:

��Dlaczego stawia� pan op�r dothe?

��To nie by�o dothe � odpowiedzia�em. � To by�o pole ultrad�wi�kowe.

��Mia� pan objawy kogo�, kto przeciwstawia� si� fazie wypoczynkowej dothe. � By� to nie znosz�cy sprzeciwu stary lekarz i musia�em w ko�cu zgodzi� si� z nim, �e mog�em u�y� si�y dothe na ��dce dla przezwyci�enia parali�u nie bardzo wiedz�c, co robi�. P�niej, rano, w fazie thangen, kiedy nale�y zachowa� bezruch, wsta�em i chodzi�em, co mnie omal nie zabi�o. Kiedy wszystko to zosta�o ustalone ku jego zadowoleniu, powiedzia� mi, �e za dzie�, dwa b�d� m�g� wyj�� i przeszed� do nast�pnego ��ka. Za nim szed� inspektor.

W Orgoreynie na ka�dego cz�owieka przypada jeden inspektor.

��Nazwisko?

Nie spyta�em go o jego nazwisko. Musz� nauczy� si� �y� bez cienia, jak oni tutaj w Orgoreynie. Nie obra�a� si�, nie obra�a� innych bez potrzeby. Ale nie poda�em mu nazwiska klanowego, bo to nie jest interes �adnego Orgoty.

��Therem Harth? To nie jest orgockie nazwisko. Kt�ry okr�g?

��Karhid.

��Nie ma takiego okr�gu we Wsp�lnocie Orgoreynu. Gdzie jest pa�ski dow�d osobisty i przepustka?

Gdzie s� moje dokumenty?

Poniewiera�em si� widocznie jaki� czas po ulicach Szelt, zanim kto� odwi�z� mnie do szpitala, gdzie przyby�em bez dokument�w, rzeczy, p�aszcza, but�w i pieni�dzy. Kiedy to us�ysza�em, opu�ci� mnie gniew i roze�mia�em si�; na dnie nie ma miejsca na gniew. Inspektor poczu� si� ura�ony moim �miechem.

��Czy nie rozumie pan, �e jest pan nielegalnym i pozbawionym �rodk�w cudzoziemcem? Jak pan sobie wyobra�a sw�j powr�t do Karhidu?

��W trumnie.

��Nie wolno udziela� niew�a�ciwych odpowiedzi na urz�dowe pytania. Je�eli nie chce pan wraca� do swojego kraju, zostanie pan odes�any do gospodarstwa ochotniczego, gdzie jest miejsce dla elementu kryminalnego, obcokrajowc�w i os�b .bez dokument�w. W Orgoreynie nie ma innego miejsca dla wywrotowc�w i w��cz�g�w. Niech pan lepiej zg�osi swoj� ch�� powrotu do Karhidu w ci�gu trzech dni, bo b�d�

��Zosta�em wygnany z Karhidu.

Lekarz, kt�ry odwr�ci� si� od nast�pnego ��ka na d�wi�k mojego nazwiska, teraz odwo�a� inspektora na bok i co� mu przez chwil� szepta�. Inspektor zrobi� min� kwa�n� jak stare piwo i kiedy wr�ci� do mnie, powiedzia� cedz�c s�owa i nie ukrywaj�c niech�ci:

��W takim razie zadeklaruje pan zapewne wobec mnie ch�� z�o�enia pro�by o pozwolenie na sta�y pobyt w Wielkiej Wsp�lnocie Orgoreynu, pod warunkiem uzyskania i wykonywania u�ytecznej pracy jako cz�onek wsp�lnoty miejskiej lub wiejskiej.

��Tak � powiedzia�em. Przesta�o to by� �mieszne, kiedy pad�o s�owo "sta�y", s�owo, od kt�rego powia�o groz�. Po pi�ciu dniach otrzyma�em zgod� na pobyt sta�y, wymagaj�cy rejestracji na cz�onka Wsp�lnoty Miejskiej Misznory (kt�r� sobie wybra�em), i wydano mi tymczasowy dokument osobisty na drog� do tego miasta. Przymiera�bym g�odem przez te pi�� dni, gdyby stary lekarz nie przetrzyma� mnie w szpitalu. Podoba�o mu si�, �e ma na swoim oddziale premiera Karbidu, a i premier by� bardzo z tego zadowolony.

Dojecha�em do Misznory pracuj�c jako tragarz na �odzi l�dowej w karawanie wioz�cej ryby z Szelt. Szybka i cuchn�ca podr� zako�czona na wielkim targu Po�udniowego Misznory, gdzie wkr�tce znalaz�em prac� w ch�odni. Latem zawsze jest praca w takich miejscach przy wy�adunku, pakowaniu, magazynowaniu i wysy�ce �atwo psuj�cych si� towar�w. Mia�em do czynienia g��wnie z rybami i mieszka�em na wyspie przy targu razem z innymi pracownikami ch�odni. Nazywano ten dom Rybi� Wysp�, bo tak od nas �mierdzia�o. Ale podoba�a mi si� praca, przy kt�rej wi�kszo�� dnia sp�dza�em w ch�odzonym magazynie. Misznory w lecie to istna �a�nia parowa. Drzwi pozamykane, woda w rzece wrze, ludzie ociekaj� potem. W miesi�cu ockre by�o dziesi�� dni i nocy, kiedy temperatura nie spad�a poni�ej pi�tnastu stopni, a by� dzie�, kiedy upa� doszed� do dwudziestu sze�ciu stopni. Wyp�dzony po pracy z mojego ch�odnego rybiego azylu do tego pieca ognistego, szed�em kilka kilometr�w na bulwar nad Kunderer, gdzie rosn� drzewa i sk�d mo�na popatrze� na wielk� rzek�, cho� nie ma do niej dost�pu. Tam kr�ci�em si� do p�na i wreszcie wraca�em po nocy na Rybi� Wysp�. W mojej dzielnicy Misznory t�ucze si� latarnie, �eby ukry� swoje sprawki w mroku. Ale samochody inspektor�w nieustannie kr�ci�y si� i �wieci�y reflektorami po tych ciemnych ulicach, odbieraj�c biedakom jedyn� szans� na troch� prywatno�ci, noc.

Nowe prawo o rejestracji obcokrajowc�w wprowadzone w miesi�cu kus jako krok w wojnie podjazdowej z Karhidem uniewa�ni�o moj� rejestracj�, pozbawi�o mnie pracy i zmusi�o do sp�dzenia p� miesi�ca w poczekalniach niezliczonych inspektor�w. Koledzy z pracy po�yczali mi pieni�dze i kradli dla mnie ryby, �ebym m�g� si� na nowo zarejestrowa�, zanim umr� z g�odu, ale by�a to dla mnie dobra lekcja. Polubi�em tych twardych i lojalnych ludzi, ale byli oni w pu�apce bez wyj�cia, a ja mia�em do wykonania prac� w�r�d ludzi mniej sympatycznych. Za�atwi�em telefony, z kt�rymi zwleka�em przez trzy miesi�ce.

Nast�pnego dnia pra�em sobie koszul� w pralni Rybiej Wyspy wraz z kilkoma innymi, wszyscy nadzy albo p�nadzy, kiedy przez k��by pary, szum wody, zaduch brudu i ryb us�ysza�em, jak kto� wo�a mnie moim nazwiskiem klanowym. I oto w pralni znalaz� si� reprezentant Yegey, wygl�daj�cy zupe�nie tak samo jak na przyj�ciu u ambasadora Archipelagu w Sali Paradnej pa�acu w Erhenrangu przed siedmioma miesi�cami.

��Estraven, niech pan stamt�d wyjdzie � powiedzia� wysokim, przenikliwym, nosowym g�osem g�rnych warstw Misznory. � I niech pan zostawi t� przekl�t� koszul�.

��Nie mam innej.

��To niech pan j� wy�owi z tej zupy i idzie ze mn�. Strasznie tu gor�co.

Ludzie przygl�dali mu si� z ponur� ciekawo�ci�, wiedz�c, �e to kto� bogaty, ale nie podejrzewaj�c, �e to reprezentant. Nie podoba�o mi si�, �e tu przyszed�, powinien by� kogo� przys�a� po mnie. Bardzo nieliczni Orgotowie maj� jakie takie poczucie taktu. Chcia�em jak najszybciej wyprowadzi� go st�d. Mokra koszula by�a mi na nic, powiedzia�em wi�c bezdomnemu ch�opakowi, kt�ry kr�ci� si� po podw�rku, �eby ponosi� j� do mojego powrotu. D�ug�w nie mia�em, komorne zap�aci�em, papiery mia�em w kieszeni hiebu; bez koszuli opu�ci�em wysp� przy targu i poszed�em za Yegeyem z powrotem mi�dzy mo�nych tego �wiata.

Jako jego "sekretarz" zosta�em ponownie wpisany w rejestry Orgoreynu, tym razem nie jako cz�onek wsp�lnoty, ale jako "cz�owiek zale�ny". Nazwiska tu nie wystarczaj�, oni musz� mie� etykietki, �eby wiedzie�, z kim maj� do czynienia, zanim go zobacz�. Tym razem jednak etykietka pasowa�a. By�em "cz�owiekiem zale�nym" i wkr�tce mia�em przeklina� cel, kt�ry sprowadzi� mnie tutaj i zmusi� do jedzenia cudzego chleba, bo przez miesi�c nie mia�em �adnego znaku, �e jestem bli�ej celu, ni� by�em na Rybiej Wyspie.

W deszczowy wiecz�r ostatniego dnia lata Yegey przez s�u��cego zaprosi� mnie do swojego gabinetu, gdzie zasta�em go przy rozmowie z Obsle'em, reprezentantem okr�gu Sekeve, kt�rego pozna�em, kiedy sta� na czele Orgockiej Komisji Handlu Morskiego w Erhenrangu. Niski i przygarbiony, z ma�ymi, tr�jk�tnymi oczkami w t�ustej, p�askiej twarzy kontrastowa� z Yegeyem, suchym i delikatnym. Wygl�dali jak para ze starej komedii, ale byli czym� wi�cej. Byli dwoma z Trzydziestu Trzech, kt�rzy rz�dz� Orgoreynem, nie, byli kim� wi�cej jeszcze.

Po wymianie uprzejmo�ci i wypiciu miarki sithijskiej wody �ycia Obsle westchn�� i powiedzia� do mnie:

��A teraz, Estraven, niech mi pan powie, dlaczego pan zrobi� to, co pan zrobi� w Sassinoth, bo uwa�a�em, �e je�eli istnieje kto� niezdolny do pope�nienia b��du w wyborze chwili dzia�ania albo wagi szifgrethoru, to tylko pan.

��Strach wzi�� u mnie g�r� nad ostro�no�ci�.

��Strach przed czym, u licha? Czego si� pan boi, Estraven?

��Tego, co si� dzieje teraz. Przed�u�ania si� spor�w presti�owych o dolin� Sinoth, upokorzenia Karhidu, gniewu, kt�ry zrodzi si� z upokorzenia, wykorzystania tego gniewu przez rz�d Karbidu.

��Wykorzystania? Do jakich cel�w?

Obsle nie mia� za grosz manier. Yegey, delikatny i ironiczny, musia� interweniowa�.

��Panie reprezentancie, ksi��� Estraven nie jest na przes�uchaniu, tylko u mnie w go�ciach�

��Ksi��� Estraven odpowie na te pytania, na kt�re zechce, i wtedy, kiedy uzna za stosowne, tak jak robi� zawsze � powiedzia� Obsle obna�ywszy z�by w u�miechu, ig�a ukryta w kulce t�uszczu. � Wie, �e jest tu w�r�d przyjaci�.

��Bior� takich przyjaci�, jakich znajduj�, panie reprezentancie, ale nie licz� ju� na to, �e zachowam ich na d�ugo.

��Rozumiem. Ale przecie� mo�emy wsp�lnie ci�gn�� sanki nie b�d�c kemmeringami, jak m�wimy w Eskeve, co? Do diab�a, wiem, za co zosta� pan wygnany, m�j drogi: za to, �e bardziej kocha pan Karhid ni� jego kr�la.

��Mo�e raczej za to, �e bardziej kocham kr�la ni� jego kuzyna.

��Albo za to, �e kocha pan Karhid bardziej ni� Orgoreyn � wtr�ci� Yegey. � Czy nie mam racji, ksi���?

��Nie, panie reprezentancie.

��Uwa�a pan zatem � powiedzia� Obsle � �e Tibe chce rz�dzi� Karhidem tak jak my Orgoreynem, to znaczy sprawnie?

��Tak my�l�. S�dz�, �e Tibe, u�ywaj�c sporu o dolin� Sinoth i zaostrzaj�c go w razie potrzeby, mo�e w ci�gu roku wprowadzi� w Karhidzie wi�ksze zmiany ni� te, kt�re dokona�y si� tam w ci�gu ostatniego tysi�clecia. Rozporz�dza modelem, na kt�rym mo�e si� wzorowa�, Sarfem. I umie wygrywa� l�ki Argavena. Jest to �atwiejsze ni� pr�by wzbudzenia w Argavenie odwagi, co ja usi�owa�em robi�. Je�eli Tibe dopnie swego, znajdziecie w nim, panowie, godnego przeciwnika.

Obsle kiwn�� g�ow�.

��Odrzucam szifgrethor � powiedzia� Yegey. � Do czego pan zmierza, ksi���?

��Do tego: czy na Wielkim Kontynencie jest miejsce dla dw�ch Orgoreyn�w?

��To, to, to, ta sama my�l � powiedzia� Obsle � ta sama my�l. Zasia� j� pan w moim umy�le dawno temu i od tego czasu nie mog� si� jej pozby�. Nasz cie� za bardzo si� rozszerzy� i padnie te� na Karbid. Walka mi�dzy dwoma klanami, tak; awantury mi�dzy dwoma miastami, tak; sp�r graniczny z paroma morderstwami i spalonymi stodo�ami, tak; ale walka mi�dzy dwoma narodami? Bijatyka z udzia�em pi��dziesi�ciu milion�w ludzi? Na s�odkie mleko Mesze, to jest obraz, kt�ry sprawia, �e moje sny buchaj� ogniem i budz� si� zlany potem� Nie jeste�my bezpieczni, nie jeste�my bezpieczni. Ty to wiesz, Yegey, sam to nieraz m�wi�e� na sw�j spos�b.

��Trzyna�cie razy g�osowa�em przeciwko wdawaniu si� w sp�r o dolin� Sinoth. I co z tego? Frakcja hegemonist�w ma do dyspozycji dwadzie�cia g�os�w i ka�de posuni�cie Tibe'a umacnia kontrol� Sarfu nad tymi dwudziestoma. Buduje p�ot przez dolin� i ustawia wzd�u� niego stra�nik�w z gar�aczami. Z gar�aczami! My�la�em, �e od dawna s� w muzeum. Daje hegemonistom pretekst, ilekro� oni go potrzebuj�.

��I w ten spos�b wzmacnia Orgoreyn. Ale Karbid te�. Ka�da wasza odpowied� na jego prowokacje, ka�de upokorzenie Karbidu przez was, ka�de umocnienie waszego presti�u b�dzie s�u�y� zwi�kszeniu si�y Karbidu, a� wam dor�wna, ca�y kierowany z jednego centrum jak Orgoreyn. I w Karbidzie nie trzyma si� gar�aczy w muzeum. Nosi je Stra� Kr�lewska.

Yegey nala� po nast�pnej miarce wody �ycia. Orgoccy notable pij� ten drogocenny ogie� sprowadzony przez prawie osiem tysi�cy kilometr�w zasnutych mg�ami m�rz z Sithu, jakby to by�o piwo. Obsle otar� usta i zamruga�.

��C� � powiedzia� � wszystko to zgadza si� z tym, co my�la�em i co my�l�. I s�dz�, �e mamy sanie, kt�re musimy wsp�lnie ci�gn��. Zanim jednak za�o�ymy uprz��, mam do pana jedno pytanie, ksi���. W tej sprawie mam kaptur na oczach. Prosz� mi powiedzie�, co to za kombinacje, wykr�tasy i figle � migle z tym wys�annikiem z odwrotnej strony ksi�yca?

A wi�c Genly Ai wyst�pi� o zezwolenie na wej�cie do Orgoreynu.

��Wys�annik? Jest tym, kim m�wi.

��To znaczy?

��Wys�annikiem z innego �wiata.

��Tylko prosz� bez tych waszych przekl�tych, m�tnych karhidyjskich metafor, ksi���. Odrzu�my ca�kowicie szifgrethor. Czy pan mi odpowie?

��Ju� to zrobi�em.

��Jest wi�c istot� z innego �wiata? � spyta� Obsle, a Yegey doda�:

��I by� na audiencji u kr�la Argavena?

Odpowiedzia�em twierdz�co na oba pytania. Zamilkli na chwil�, a potem obaj zacz�li m�wi� naraz, nie staraj�c si� ukry� ciekawo�ci. Yegey m�wi� ogr�dkami, ale Obsle wali� prosto z mostu.

��Jakie by�o zatem jego miejsce w pa�skich planach? Zdaje si�, �e postawi� pan na niego i przegra�. Dlaczego?

��Bo Tibe podstawi� mi nog�. Zapatrzy�em si� w gwiazdy i nie widzia�em b�ota, po kt�rym szed�em.

��Ksi��� zaj�� si� astronomi�?

��Wszyscy b�dziemy musieli zaj�� si� astronomi�, panie Obsle.

��Czy on stanowi dla nas gro�b�, ten wys�annik?

��My�l�, �e nie. Przynosi od swoich propozycje komunikacji, handlu, um�w i sojuszu, nic ponadto. Przyby� sam, bez broni, maj�c tylko sw�j �rodek ��czno�ci i statek, kt�ry odda� nam do zbadania. My�l�, �e nie nale�y si� go obawia�. A jednak w swoich pustych r�kach przynosi koniec i Kr�lestwa, i Wsp�lnoty.

��Dlaczego?

��A jak b�dziemy rozmawia� z obcymi, je�eli nie jako bracia? Jak Gethen b�dzie pertraktowa� z uni� osiemdziesi�ciu �wiat�w, je�eli nie jako jeden �wiat?

��Osiemdziesi�t �wiat�w? � powt�rzy� Yegey i za�mia� si� nerwowo. Obsle spojrza� na mnie z ukosa i powiedzia�:

��Ja wol� my�le�, �e sp�dzi� pan zbyt wiele czasu z szale�cem w jego pa�acu i sam oszala�� Na imi� Mesze! Co ma znaczy� ta gadanina o sojuszach ze s�o�cami i o traktatach z ksi�ycami? Jak on si� tu dosta�? Na komecie? Jad�c okrakiem na meteorze? Statek, jaki statek lata w powietrzu? Albo w kosmicznej pustce? A jednak nie jest pan bardziej szalony ni� zwykle, ksi���, to znaczy chytrze szalony, m�drze szalony. Wszyscy Karhidyjczycy s� pomyleni. Ksi���, prowad�! Id� za tob�. Naprz�d!

��Ja nigdzie nie id�, panie Obsle. Dok�d mam i��? Ale pan mo�e do czego� doj��. Je�eli zrobi pan ma�y krok w stron� wys�annika, on mo�e wskaza� panu drog� wyj�cia z doliny Sinoth, z fa�szywego kursu, na jakim si� znale�li�my.

��Bardzo dobrze, zajm� si� na staro�� astronomi�. Dok�d mnie on zaprowadzi?

��Do wielko�ci, je�eli b�dzie pan szed� m�drzej ni� ja. Panowie, rozmawia�em z wys�annikiem, widzia�em jego statek, kt�ry przeby� pustk�, i wiem, �e jest on rzeczywi�cie, ponad wszelk� w�tpliwo��, pos�a�cem sk�d� spoza naszej planety. Co do szczero�ci jego s��w i prawdziwo�ci jego opis�w tego innego �wiata, to nie ma �adnej pewno�ci. Mo�na go tylko ocenia� tak, jak by si� ocenia�o ka�dego innego cz�owieka. Gdyby by� jednym z nas, nazwa�bym go cz�owiekiem uczciwym. Zapewne zreszt� b�dziecie to mogli oceni� sami. Ale jedno jest pewne: w jego obecno�ci linie narysowane na ziemi przestaj� by� granicami, nie stanowi� �adnej obrony. Orgoreyn stoi wobec wi�kszego wyzwania ni� Karhid. Ludzie, kt�rzy pierwsi stawi� czo�o temu wyzwaniu, kt�rzy pierwsi otworz� drzwi naszego �wiata, zostan� przyw�dcami nas wszystkich. Wszystkich trzech kontynent�w, ca�ej planety. Nasza granica teraz to nie linia mi�dzy dwoma wzg�rzami, ale linia, jak� zakre�la nasza planeta okr��aj�c s�o�ce. Wi�za� sw�j szifgrethor z czym� mniejszym by�oby teraz g�upot�.

Mia�em Yegeya, ale Obsle zapad� si� w sw�j t�uszcz i przygl�da� mi si� ma�ymi oczkami.

��Miesi�ca nie starczy, �eby w to uwierzy� � powiedzia�. � Z gdybym to us�ysza� z jakichkolwiek innych ust, ksi���, uzna�bym to za czyste oszustwo, sie� na nasz� pych� utkan� z gwiezdnych promieni. Ale znam pa�ski sztywny kark. Zbyt sztywny, �eby dla zmylenia nas ugi�� si� w udanej ha�bie. Nie mog� uwierzy�, �e m�wi pan prawd�, a jednocze�nie wiem, �e k�amstwo stan�oby panu w gardle� No, c�. Czy on b�dzie chcia� z nami rozmawia� tak, jak, zdaje si�, rozmawia� z panem?

��To jest jego cel: m�wi� i by� s�yszanym. Tam lub tutaj. Gdyby chcia� zn�w by� s�yszanym w Karbidzie, Tibe go uciszy. Boj� si� o niego, bo chyba nie rozumie niebezpiecze�stwa.

��Czy powie nam pan wszystko, co pan wie?

��Ch�tnie, ale czy jest pow�d, dla kt�rego on nie m�g�by tu przyj�� i opowiedzie� wam wszystkiego osobi�cie?

��My�l�, �e nie � powiedzia� Yegey delikatnie gryz�c paznokie�. � Z�o�y� podanie o wej�cie do Wsp�lnoty. Karbid nie stawia przeszk�d. Jego podanie jest rozpatrywane�

Z notatek polowych Ong Tot Oppong, zwiadowcy z pierwszego desantu badawczego Ekumeny na Gethen (Zima), cykl 93 r. e. 1448.

1448, dzie� 81. Wydaje si� prawdopodobne, �e oni s� rezultatem eksperymentu. My�l niezbyt przyjemna. Ale teraz, kiedy s� dowody, �e Ziemska Kolonia by�a eksperymentem, osadzeniem grupy ludno�ci hainskiej normalnej na �wiecie maj�cym w�asnych protohominidalnych autochton�w, takiej mo�liwo�ci nie mo�na wykluczy�. Manipulacje genetyczne na ludziach by�y niew�tpliwie uprawiane przez kolonizator�w; nic innego nie wyja�nia istnienia hilf�w z S ani zdegenerowanych hominid�w z Rokanon. Czy co� innego wyja�nia gethe�sk� fizjologi� p�ci? Przypadek, mo�e; dob�r naturalny, prawie na pewno nie. Ich obup�ciowo�� ma niewielk� albo �adn� warto�� adaptacyjn�.

Dlaczego wybrano na eksperyment tak surowy �wiat? Nie ma na to odpowiedzi. Tinibossol uwa�a, �e koloni� za�o�ono w wielkim okresie mi�dzylodowcowym. Warunki mog�y by� w�wczas do�� sprzyjaj�ce przez pierwsze 40 czy 50 tysi�cy lat. Do czasu, kiedy l�d zacz�� zn�w nast�powa�, Hainowie wycofali si� ca�kowicie i koloni�ci byli zdani wy��cznie na w�asne si�y, eksperyment zosta� zarzucony.

Teoretyzuj� tutaj na temat pochodzenia gethe�skiej fizjologii seksu, a co w�a�ciwie wiemy na ten temat? Doniesienia Otie Nima z regionu Orgoreynu pomog�y mi uwolni� si� od niekt�rych wcze�niejszych b��dnych koncepcji. Najpierw ustal� wszystko, co wiem, a potem wy�o�� swoje teorie. Po kolei.

Cykl p�ciowy obejmuje od 26 do 28 dni (m�wi� tu zwykle o 26 dniach, dostosowuj�c si� do cyklu ksi�ycowego). Przez 21 lub 22 dni osobnik jest "somer", seksualnie nieczynny, u�piony. Oko�o 18 dnia przysadka inicjuje zmiany hormonalne i 22 albo 23 dnia osobnik wkracza w kemmer, czyli ruj�. W pierwszej fazie kemmeru (karh. seczer) pozostaje w pe�ni hermafrodyt�. P�e� i potencja nie ujawniaj� si� w izolacji. Gethe�czyk w pierwszej fazie kemmeru przebywaj�cy w samotno�ci albo w�r�d osobnik�w nie przechodz�cych kemmeru pozostaje niezdolny do stosunku. Jednak pop�d p�ciowy jest w tej fazie ogromnie silny i dominuje nad ca�� osobowo�ci� podporz�dkowuj�c sobie wszystkie inne instynkty. Kiedy osobnik znajduje sobie partnera w kemmerze, wydzielanie hormon�w zostaje dalej przy�pieszone (przez dotyk, zapach?), a� u jednego z partner�w ustali si� m�ska albo �e�ska dominacja hormonalna. Stosownie do tego genitalia nabrzmiewaj� albo kurcz� si�, zaloty nasilaj� si� i partner, pod wp�ywem tej zmiany, przyjmuje odmienn� rol� seksualn� (bez wyj�tku? Je�eli s� wyj�tki w postaci kemmer-partner�w tej samej p�ci, to tak rzadkie, �e mo�na je pomin��). Ta druga faza kemmeru (karh. thorharmen) to proces wzajemnego okre�lania si� p�ci i potencji, co, jak si� wydaje, nast�puje w ci�gu od dw�ch do dwudziestu godzin. Je�eli jeden z partner�w jest ju� w pe�nym kemmerze, to u nowego partnera faza ta trwa bardzo kr�tko; je�eli partnerzy wkraczaj� w kemmer jednocze�nie, zazwyczaj jest d�u�sza. Normalny osobnik nie wykazuje predyspozycji do okre�lonej roli seksualnej w kemmerze; nie wie, czy b�dzie m�czyzn�, czy kobiet�, i nie ma w tej sprawie wyboru. (Otie Nim pisa�, �e w Orgoreynie do�� powszechne jest stosowanie �rodk�w hormonalnych dla ustalenia preferowanej p�ci; nie spotka�em si� z tym na wsi karhidyjskiej). Z chwil� kiedy p�e� jest ustalona, nie ulega ju� ona zmianie w ca�ym okresie kemmeru. Kulminacyjna faza kemmeru (karh. thokemmer) trwa od dw�ch do pi�ciu dni, w czasie kt�rych pop�d i potencja p�ciowa osi�gaj� maksimum. Faza ta ko�czy si� do�� gwa�townie i je�eli nie dosz�o do zap�odnienia, osobnik wraca do fazy somer w ci�gu kilku godzin (uwaga: Otie Nim uwa�a, �e ta "czwarta faza" jest odpowiednikiem menstruacji) i cykl zaczyna si� od nowa. Je�eli osobnik wyst�powa� w roli kobiecej i zosta� zap�odniony, dzia�alno�� hormonalna trwa oczywi�cie nadal i przez okres ci��y (8,4 miesi�ca) i laktacji (6-8miesi�cy) osobnik taki pozostaje kobiet�. M�skie organy p�ciowe pozostaj� wci�gni�te (jak w somerze), piersi ulegaj� powi�kszeniu, miednica si� rozszerza. Po zako�czeniu laktacji kobieta wraca do fazy somer i staje si� na powr�t idealnym hermafrodyt�. Nie nast�puje fizjologiczny nawyk i matka kilkorga dzieci mo�e zosta� ojcem jeszcze kilkorga.

Obserwacja socjologiczna � bardzo prowizoryczna jak na razie, bo zbyt cz�sto przenosi�am si� z miejsca na miejsce, �eby poczyni� znacz�ce obserwacje tego typu.

Kemmer nie zawsze rozgrywany jest w parach. Dobieranie si� w pary wydaje si� najcz�stszym zwyczajem, ale w "domach kemmeru" w wi�kszych i mniejszych miastach mog� powstawa� grupy praktykuj�ce rozwi�z�o�� p�ciow� mi�dzy m�skimi i �e�skimi cz�onkami grupy. Najdalszym przeciwie�stwem tej praktyki jest zwyczaj �lubowania kemmeringowi (karh. oskyommer), co jest w�a�ciwie r�wnoznaczne z ma��e�stwem monogamicznym. Nie ma ono statusu prawnego, ale spo�ecznie i etycznie stanowi pradawn� i �yw� instytucj�. Niew�tpliwie ca�a struktura karhidyjskich klan�w-ognisk i domen opiera si� na tej instytucji monogamicznego ma��e�stwa. Nie jestem pewna, czy s� jakie� og�lne zasady co do rozwod�w: tutaj w Osnorinerze rozwody s�, ale nie ma powt�rnego ma��e�stwa po rozwodzie lub �mierci partnera. �lubowa� kemmeringowi mo�na tylko raz.

Pochodzenie jest ustalone na ca�ej Gethen oczywi�cie po matce, czyli "rodzicu cielesnym" (karh. amha).

Kazirodztwo jest dopuszczalne z r�nymi ograniczeniami nawet mi�dzy pe�nym rodze�stwem z pary, kt�ra �lubowa�a. Rodze�stwo jednak nie mo�e �lubowa� ani utrzymywa� zwi�zku po urodzeniu dziecka przez jedno z pary. Kazirodztwo mi�dzypokoleniowe jest surowo zabronione w Karbidzie i Orgoreynie, ale podobno dozwolone w�r�d plemion Perunteru, czyli kontynentu antarktycznego. Mo�e to tylko z�o�liwe oszczerstwo.

Czego jeszcze dowiedzia�am si� na pewno? Wydaje si�, �e to wszystko.

Jest jedna cecha tej anomalnej sytuacji, kt�ra mo�e mie� warto�� adaptacyjn�. Poniewa� kopulacja mo�liwa jest tylko w okresie p�odno�ci, szansa pocz�cia jest du�a, jak u wszystkich ssak�w przechodz�cych okres rui. W surowych warunkach, przy du�ej �miertelno�ci niemowl�t, mo�e to mie� pozytywn� warto�� dla przetrwania rasy. Obecnie w cywilizowanych okolicach Gethen ani �miertelno�� niemowl�t, ani przyrost naturalny nie s� wysokie. Tinibossol ocenia, �e ludno�� na wszystkich trzech kontynentach nie przekracza 100 milion�w, i uwa�a, �e utrzymuje si� na tym poziomie przynajmniej od tysi�clecia. Du�� rol� w utrzymaniu tej stabilno�ci wydaje si� odgrywa� rytualna i etyczna abstynencja oraz stosowanie hormonalnych �rodk�w antykoncepcyjnych.

S� aspekty dwuseksualno�ci, kt�rych zaledwie si� domy�lamy i kt�rych mo�e nigdy w pe�ni nie b�dziemy w stanie poj��. Fenomen kemmeru fascynuje oczywi�cie wszystkich nas, zwiadowc�w. Nas fascynuje, ale Gethe�czykami rz�dzi, panuje nad nimi. Struktura ich spo�ecze�stw, organizacja przemys�u, rolnictwa, handlu, rozmiary ich osiedli, tematy ich ustnej literatury, wszystko jest dopasowane do cyklu somer-kemmer. Ka�dy ma wolne raz w miesi�cu. Nikt, niezale�nie od stanowiska, nie ma obowi�zku pracy, kiedy przechodzi kemmer. Nikt, ani biedny, ani obcy, nie jest odp�dzany od drzwi "domu kemmeru". Wszystko ust�puje z drogi cyklicznej rado�ci i mi�osnemu cierpieniu. Jest to rzecz �atwa dla nas do zrozumienia. Bardzo trudne do zrozumienia jest to, �e przez cztery pi�te czasu ci ludzie s� pozbawieni motywacji seksualnej. Jest tu miejsce na seks, du�o miejsca, ale jest to jakby miejsce osobne. Spo�eczno�� gethe�ska w swoim codziennym funkcjonowaniu, w swojej ci�g�o�ci, jest aseksualna.

Uwaga: ka�dy mo�e obj�� ka�d� rol�. Brzmi to bardzo prosto, ale efekty psychologiczne tego s� nie do przewidzenia. Fakt, �e ka�dy w wieku mi�dzy siedemnastym a trzydziestym pi�tym mniej wi�cej rokiem �ycia mo�e by� (jak to uj�� Nim) "skazany na macierzy�stwo", decyduje o tym, �e nikt tu nie jest ca�kowicie "przywi�zany" pod wzgl�dem psychologicznym i fizycznym, jak jest to z kobietami gdzie indziej. Ci�ary i przywileje s� dzielone po r�wno; ka�dy podejmuje to samo ryzyko i dokonuje podobnego wyboru. Dlatego te� nikt nie jest tu tak wolny, jak wolny m�czyzna gdzie indziej.

Uwaga: Dziecko nie ma psychoseksualnego stosunku do rodzic�w. Na Zimie nie funkcjonuje mit o Edypie. Uwaga: Nie ma tu stosunku bez zgody partnera, nie ma gwa�tu. Jak u wi�kszo�ci ssak�w poza cz�owiekiem coitus mo�e si� odby� tylko przy obop�lnej ch�ci, inaczej nie jest mo�liwy. Uwiedzenie jest niew�tpliwie mo�liwe, ale musi by� ogromnie precyzyjnie wyliczone w czasie.

Uwaga: Nie istnieje podzia� ludzko�ci na siln� i s�ab� po�ow�, obro�c�w i wymagaj�cych obrony, dominuj�cych i podporz�dkowanych, w�a�cicieli i s�ugi, czynnych i biernych. W�a�ciwie ca�a sk�onno�� do dualizmu, kt�r� przepojone jest ludzkie my�lenie, mo�e si� okaza� na Zimie os�abiona lub zmieniona.

Nast�puj�ce rzeczy powinny si� znale�� w ko�cowych zaleceniach: Przy spotkaniu z Gethe�czykiem nie nale�y i nie wolno robi� tego, co rozdzielnop�ciowiec ma we krwi, to znaczy osadza� go w roli m�czyzny lub kobiety i ustawia� si� w stosunku do niego pod wp�ywem w�asnych oczekiwa� co do przyj�tych lub mo�liwych zachowa� mi�dzy osobnikami tej samej lub przeciwnej p�ci. Wszystkie nasze wzorce spo�eczno-seksualnych zachowa� s� tu nieprzydatne. Oni nie znaj� tej gry. Oni nie patrz� na siebie jak na m�czyzn� lub kobiet�, co prawie przekracza mo�liwo�ci naszej wyobra�ni. Jakie jest pierwsze pytanie, kt�re zadajemy na temat noworodka?

Jednocze�nie nie wolno my�le� o Gethe�czyku "ono". Oni nie s� eunuchami. S� potencjalni, ca�o�ciowi. Nie maj� karhidyjskiego "ludzkiego" zaimka na oznaczenie osoby w somerze, u�ywam zaimka "on" z tych samych powod�w, z kt�rych u�ywamy m�skiego zaimka, kiedy m�wimy o transcendentalnym bogu � jest mniej okre�lony, mniej specyficzny ni� �e�ski lub nijaki. Ale przez samo u�ywanie tego zaimka w my�lach stale zapominam, �e Karhidyjczyk, z kt�rym rozmawiam, nie jest m�czyzn�, lecz m�czyzno-kobiet�.

Pierwszy mobil, je�eli zostanie tu przys�any, musi by� ostrze�ony, �e je�eli nie jest bardzo pewny siebie albo bardzo stary, jego duma b�dzie nara�ona na szwank. M�czyzna pragnie szacunku dla swojej m�sko�ci, kobieta pragnie, by jej kobieco�� by�a doceniona, niezale�nie od tego, jak po�rednie lub subtelne by�yby te oznaki szacunku i doceniania. Na Zimie tego nie b�dzie. Tu jest si� ocenianym i szanowanym wy��cznie jako istota ludzka. Jest to zaskakuj�ce prze�ycie.

Wracaj�c do mojej teorii. Rozwa�aj�c motywy podobnego eksperymentu, je�eli to by� eksperyment, i mo�e usi�uj�c uwolni� hainskich przodk�w od zarzutu barbarzy�stwa, poczyni�am pewne przypuszczenia co do jego mo�liwego celu.

Cykl someru-kemmeru jest w naszych oczach czym� poni�aj�cym, powrotem do zwierz�co�ci, podporz�dkowaniem istot ludzkich mechanicznemu imperatywowi rui. Mo�liwe, �e eksperymentatorzy chcieli sprawdzi�, czy istoty ludzkie pozbawione ci�g�ej potencji p�ciowej pozostan� rozumne i zdolne do tworzenia kultury.

Z drugiej strony ograniczenie poci�gu p�ciowego do nieci�g�ych odcink�w czasu i jego hermafrodytyczne "zr�wnowa�enie" musi ogranicza� w znacznym stopniu jego wykorzystanie i eliminowa� zwi�zane z nim frustracje. Frustracje seksualne musz� istnie� (chocia� spo�ecze�stwo stara si� im zapobiega� najlepiej jak mo�e; p�ki grupa spo�eczna jest wystarczaj�co du�a, �eby wi�cej ni� jeden osobnik przechodzi� w danym czasie kemmer, zaspokojenie seksualne jest prawie pewne), ale przynajmniej nie narastaj�, bo ko�cz� si� wraz z kemmerem. W porz�dku, w ten spos�b zaoszcz�dzono im wielu niepotrzebnych zachod�w i szale�stwa, tylko co pozostaje w somerze? Co ma podlega� sublimacji? Co osi�gnie spo�ecze�stwo eunuch�w? Ale oni nie s�, oczywi�cie, eunuchami w somerze, mo�na ich raczej por�wna� do ludzi przed okresem dojrzewania, nie do kastrat�w, ale do ludzi oczekuj�cych na przebudzenie.

Inny domys� co do celu hipotetycznego eksperymentu eliminacja wojen. Czy�by staro�ytni Hainowie zak�adali, �e ci�g�a potencja seksualna i zorganizowana agresja spo�eczna, kt�re nie wyst�puj� u �adnych ssak�w pr�cz cz�owieka, s� przyczyn� i skutkiem? Albo czy�by, jak Tumass Song Angot, uwa�ali wojn� za czysto m�sk� dzia�alno�� zast�pcz�, jeden wielki gwa�t, i dlatego w swoim eksperymencie wyeliminowali m�sko��, kt�ra gwa�ci, i kobieco��, kt�ra jest gwa�cona? B�g jeden wie. Faktem jest, �e Gethe�czycy, chocia� bardzo sk�onni do wsp�zawodnictwa (czego dowodem skomplikowane kana�y spo�eczne umo�liwiaj�ce wsp�zawodniczenie o presti� itp.), nie s� zbyt agresywni; przynajmniej nie mieli jeszcze dot�d, jak si� wydaje, czego�, co mo�na by nazwa� wojn�. Zabijaj� si� bez opor�w pojedynczo i dw�jkami, rzadko dziesi�tkami i dwudziestkami, nigdy setkami i tysi�cami. Dlaczego?

Mo�e si� okaza�, �e nie ma to nic wsp�lnego z ich hermafrodytyczn� psychologi�. Ostatecznie nie jest ich zbyt wielu. Jest te� klimat. Pogoda na Zimie jest tak bezlitosna, tak bliska granic ludzkiej wytrzyma�o�ci, nawet przy ca�ym ich przystosowaniu do ch�odu, �e, co mo�liwe, zu�ywaj� ca�ego ducha bojowego w walce z zimnem. Ludy marginalne, rasy egzystuj�ce na granicy przetrwania, rzadko bywaj� wojownikami. 1 wreszcie, dominuj�cym czynnikiem w �yciu Gethe�czyk�w nie jest seks ani �adna inna rzecz zwi�zana z cz�owiekiem. Jest nim ich otoczenie, ich mro�ny �wiat. Cz�owiek ma tutaj okrutniejszego wroga ni� on sam.

Jako kobieta z pokojowego �wiata Cziffewar nie jestem specjalist� od urok�w agresywno�ci i od spraw wojny. B�dzie to musia� przemy�le� kto inny. Ale naprawd� nie wierz�, �eby kto�, kto prze�y� zim� na Zimie i stan�� oko w oko z Lodem, m�g� przywi�zywa� wi�ksz� wag� do zwyci�stwa i wojennej chwa�y.

Sp�dzi�em to lato bardziej jak zwiadowca ni� jak mobil, w�druj�c po Karhidzie od wioski do wioski, z domeny do domeny, przygl�daj�c si� i s�uchaj�c: co�, na co mobil nie mo�e sobie pozwoli� w pierwszym okresie, kiedy jeszcze jest dla ludzi nowo�ci� i dziwol�giem, kiedy musi by� stale na pokaz i got�w do wyst�p�w. M�wi�em swoim gospodarzom w ogniskach i wioskach, kim jestem. Wi�kszo�� z nich s�ysza�a co� na m�j temat przez radio i mia�a o mnie jakie takie poj�cie. Zdradzali zainteresowanie, jedni wi�ksze, inni mniejsze. Niekt�rzy obawiali si� mnie lub okazywali ksenofobiczn� odraz�. Wr�g w Karhidzie to nie jest obcy, naje�d�ca. Nieznajomy przybywaj�cy do ogniska jest go�ciem. Wrogiem jest s�siad.

W miesi�cu kus mieszka�em na wschodnim wybrze�u jako go�� klanu Gorinhering, w rozbudowanym domu � twierdzy na wzg�rzu wznosz�cym si� nad wiecznymi mg�ami oceanu Hodomin. Mieszka�o tam oko�o pi�ciuset os�b. Cztery tysi�ce lat temu zasta�bym ich przodk�w mieszkaj�cych w tym samym miejscu, w podobnym domu. W ci�gu tych czterech tysi�cleci wynaleziono elektryczno��, zacz�to u�ywa� radia, mechanicznych warsztat�w tkackich, pojazd�w i maszyn rolniczych. Wiek techniki nadszed� stopniowo, bez rewolucji technicznej ani �adnej innej. Zima nie osi�gn�a w ci�gu trzydziestu stuleci tego, co Ziemia osi�gn�a kiedy� w ci�gu trzydziestu dziesi�cioleci, ale te� nie zap�aci�a za to ceny, jak� zap�aci�a Ziemia.

Zima jest okrutnym �wiatem. Kara za przest�pstwo jest nieunikniona i szybka: �mier� z zimna albo �mier� z g�odu. �adnej kaucji, �adnego zawieszenia. Cz�owiek mo�e zawierzy� swojemu szcz�ciu, spo�ecze�stwo nie, bo przemiany kulturowe, jak przypadkowe mutacje, mog� nasili� element ryzyka. W dowolnie wybranym punkcie ich historii powierzchowny obserwator m�g�by powiedzie�, �e wszelki post�p technologiczny i dyfuzja kulturowa uleg�y tu zahamowaniu. Ale nigdy tak nie by�o. Por�wnajmy tropikaln� ulew� i lodowiec. Po swojemu ka�de dochodzi tam, dok�d zmierza.

Du�o rozmawia�em ze starymi lud�mi z Gorinhering, tak�e z dzie�mi. Po raz pierwszy mia�em okazj� zetkn�� si� bli�ej z gethe�skimi dzie�mi, bo w Erhenrangu wszystkie przebywa�y w prywatnych lub publicznych ogniskach i szko�ach. Jedna czwarta do jednej trzeciej ca�ej doros�ej populacji miast jest zatrudniona przy karmieniu i kszta�ceniu dzieci. Tutaj klan sam zajmowa� si� swoj� m�odzie��. Odpowiedzialno�� spada�a na wszystkich i na nikogo. By�a to rozhukana gromada biegaj�ca po zasnutych mg�� wzg�rzach i pla�ach. Kiedy udawa�o mi si� zatrzyma� kt�re� wystarczaj�co d�ugo, �eby porozmawia�, okazywa�o si�, �e s� nie�mia�e, dumne i jednocze�nie ogromnie ufne.

Instynkt rodzicielski wyra�a si� na Gethen bardzo r�nie, tak jak wsz�dzie. Nie matu �adnych regu�. Nigdy nie widzia�em, �eby jaki� Karhidyjczyk uderzy� dziecko. Raz widzia�em, jak kto� m�wi� do dziecka ze z�o�ci�. Ich czu�o�� w stosunku do dzieci wyda�a mi si� g��boka, racjonalna i niemal ca�kowicie pozbawiona instynktu w�adczego. Tylko pod tym ostatnim wzgl�dem r�ni�a si� od tego, co u nas nazywa si� instynktem "macierzy�skim". Podejrzewam, �e rozr�nienie mi�dzy instynktem macierzy�skim a ojcowskim nie ma uzasadnienia, �e instynkt rodzicielski, gotowo�� do obrony i pomocy, nie jest cech� przywi�zan� do p�ci�

Na pocz�tku miesi�ca hakunna wy�owili�my w Gorinhering spo�r�d trzask�w radia Biuletyn Pa�acowy og�aszaj�cy, �e kr�l Argaven spodziewa si� potomka. Nie jeszcze jednego syna z kemmeringa, kt�rych ju� mia� siedmiu, ale syna z w�asnego �ona. Kr�l by� w ci��y.

Uzna�em, �e to zabawne, i mieszka�cy Gorinhering r�wnie�, ale z innego powodu. M�wili, �e kr�l jest za stary, �eby rodzi� dzieci, i za�miewali si� robi�c nieprzyzwoite aluzje. Starzy ludzie mieli pow�d do �miechu na wiele dni. �miali si� z kr�la, ale poza tym nie bardzo si� nim interesowali. "Karhid to domeny", powiedzia� kiedy� Estraven i jak wiele z tego, co powiedzia�, s�owa te stawa�y przede mn�, w miar� jak si� uczy�em coraz to czego� nowego. Ten pozorny nar�d, zjednoczony od stuleci, stanowi� konglomerat domen, miast, wiosek, "pseudofeudalnych plemiennych jednostek gospodarczych", pstrokacizn� energicznych, kompetentnych, k��tliwych indywidualno�ci, poddanych tylko bardzo powierzchownie rygorom w�adzy. Pomy�la�em sobie, �e nic nie potrafi zjednoczy� Karhidu jako narodu. Pe�ne rozpowszechnienie �rodk�w masowego przekazu, kt�re, jak si� uwa�a, w spos�b niemal nieunikniony prowadzi do nacjonalizmu, nie dokona�o tego. Ekumena nie mo�e zwraca� si� do tych ludzi jako do spo�eczno�ci, jako do pewnej posiadaj�cej zdolno�� mobilizacji ca�o�ci. Musi raczej zwraca� si� do ich silnego, cho� nie w pe�ni rozwini�tego poczucia humanizmu, poczucia ludzkiej jedno�ci. My�l o tym bardzo mnie poruszy�a. Myli�em si�, oczywi�cie, a jednak dowiedzia�em si� o Gethe�czykach czego�, co na d�u�sz� met� okaza�o si� po�yteczne.

O ile nie chcia�em sp�dzi� ca�ego roku w Starym Karbidzie, musia�em wraca� na Zachodni� R�wnin�, p�ki prze��cze Kargavu by�y jeszcze przejezdne. Nawet tutaj, na wybrze�u, dwukrotnie spad� ma�y �nieg w ostatnim miesi�cu lata. Do�� niech�tnie wyruszy�em z powrotem na zach�d i przyby�em do Erhenrangu na pocz�tku gor, pierwszego miesi�ca jesieni. Argaven �y� teraz w odosobnieniu w letnim pa�acu w Warrever i mianowa� Pemmera Harge rem ir Tibe'a regentem na czas swojej nieobecno�ci. Tibe w pe�ni wykorzystywa� okres swojej w�adzy. Ju� po paru godzinach od przyjazdu zacz��em dostrzega� b��dy w swojej analizie Karbidu i poczu�em wok� siebie atmosfer� obco�ci, mo�e nawet zagro�enia.

Argaven nie by� cz�owiekiem normalnym. Z�owieszcza niezborno�� jego umys�u ci��y�a na nastroju jego stolicy, kr�l �ywi� si� strachem. Wszystko, co dobre za jego panowania, by�o dzie�em jego ministr�w i kyorremy, ale nie wyrz�dzi� te� wiele z�a. Jego szarpanina z trapi�cymi go zmorami nie szkodzi�a kr�lestwu. Co innego jego kuzyn Tibe, kt�rego szale�stwo mia�o logik�. Tibe wiedzia�, kiedy i jak dzia�a�. Nie wiedzia� tylko, gdzie si� zatrzyma�.

Cz�sto przemawia� przez radio. Estraven, kiedy by� u w�adzy, nigdy tego nie robi� i nie nale�a�o to do karhidyjskiego stylu. Sprawowanie w�adzy nie by�o tutaj publicznym przedstawieniem, by�o tajne i po�rednie. Tibe tymczasem tokowa�. S�ysz�c jego g�os przez radio widzia�em d�ugoz�by u�miech i twarz pod mask� sieci. drobnych zmarszczek. Jego przem�wienia by�y d�ugie i g�o�ne: pochwa�y Karbidu, obelgi pod adresem Orgoreynu, oskar�enia "nielojalnych frakcji", rozwa�ania na temat "nienaruszalno�ci granic kr�lestwa", wyk�ady z historii, etyki i ekonomii, a wszystko w pe�nym frazes�w, napuszonym stylu, w kt�rym histerycznie pobrzmiewa�y obelgi i pochlebstwa. M�wi� du�o o honorze kraju i mi�o�ci ojczyzny, ale niewiele o szifgrethorze, osobistej dumie lub presti�u. Czy�by Karbid utraci� tak wiele presti�u w sprawie doliny Sinoth, �e lepiej by�o o tym nie wspomina�? Nie, bo cz�sto porusza� spraw� doliny Sinoth. Uzna�em, �e rozmy�lnie unika tematu szifgrethoru, bo pragnie wznieci� �ywio�owe emocje ni�szego rz�du. Chcia� poruszy� co�, z czego wyros�a idea szifgrethoru, czego by�a udoskonaleniem i sublimacj�. Chcia� wzbudzi� w swoich s�uchaczach strach i gniew. Nie m�wi� wcale o dumie i mi�o�ci, cho� bez przerwy u�ywa� tych s��w. W jego ustach znaczy�y one tyle co zarozumialstwo i nienawi��. Rozwodzi� si� te� na temat prawdy, bo, jak powiedzia�, "si�ga� do niej pod mask� cywilizacji".

Jest to ponadczasowa, wszechobecna, pozornie s�uszna metafora � o masce, lakierze, farbie czy czym� tam jeszcze kryj�cym szlachetniejsz� rzeczywisto��. Potrafi ukry� za jednym zamachem dziesi�tek fa�szerstw. Jednym z najbardziej niebezpiecznych jest sugestia, �e cywilizacja jest tworem sztucznym, a wi�c nienaturalnym, �e jej przeciwie�stwem jest prymitywizm� Oczywi�cie nie ma �adnej maski ani lakieru, jest proces wzrostu, a prymitywizm i cywilizacja s� r�nymi stadiami tej samej rzeczy. Je�eli cywilizacja ma przeciwie�stwo, to jest nim wojna. Z tych dw�ch rzeczy mo�na mie� albo jedn�, albo drug�. Nigdy obie naraz. S�uchaj�c nudnych, napastliwych tyrad Tibe'a mia�em uczucie, �e strachem i perswazj� chcia� wymusi� na swoim narodzie zmian� wyboru, kt�rego ten dokona�, zanim zacz�a si� historia, wyboru mi�dzy wojn� a cywilizacj�.

Mo�liwe, �e czas do tego dojrza�. Cho� ich post�p materialny i technologiczny by� powolny, cho� niewiele sobie cenili sam� ide� "post�pu", w ostatnich pi�ciu, dziesi�ciu czy pi�tnastu stuleciach wreszcie wyprzedzili nieco Natur�. Nie byli ju� bezwzgl�dnie zdani na �ask� i nie�ask� swojego okrutnego klimatu, nieurodzaj nie prowadzi� do �mierci g�odowej ca�ej prowincji, a szczeg�lnie ostra zima nie oznacza�a izolacji miast. Na podstawie tej materialnej stabilizacji Orgoreyn stopniowo zbudowa� zjednoczone i coraz sprawniejsze scentralizowane pa�stwo. Teraz Karhid mia� zmobilizowa� si� i zrobi� to samo. A sposobem na to nie by�o rozwijanie dumy narodowej, rozwijanie handlu, ulepszanie dr�g, gospodarstw, uczelni, nic z tego, to wszystko cywilizacja, maska, kt�r� Tibe z pogard� odrzuca�. Jemu chodzi�o o co� pewniejszego, o niezawodny, szybki i d�ugo dzia�aj�cy spos�b na utworzenie z ludzi narodu, o wojn�. Jego pomys�y w tej kwestii nie mog�y by� zbyt precyzyjne, ale by�y ca�kiem sensowne. Jedynym innym sposobem na szybk� i pe�n� mobilizacj� ludzi jest nowa religia, a �e religii nie by�o na podor�dziu, pozostawa�a wojna.

Przes�a�em regentowi not�, w kt�rej cytowa�em pytanie, jakie zada�em wieszczom z Otherhordu, i otrzyman� odpowied�. Tibe nie odpowiedzia�. W�wczas poszed�em do ambasady orgockiej i poprosi�em o zezwolenie na wyjazd do Orgoreynu.

Personel biur Ekumeny na Hain jest mniej liczny ni� tutaj personel ambasady jednego ma�ego kraju w drugim ma�ym kraju, a wszyscy oni s� uzbrojeni w dziesi�tki metr�w ta�my i formularze. Byli powolni i dok�adni, �adnej niedba�ej arogancji i nag�ej �lisko�ci, tak charakterystycznych dla urz�dnik�w karhidyjskich. Czeka�em, podczas gdy oni wype�niali swoje formularze.

To czekanie stawa�o si� do�� denerwuj�ce. Ilo�� gwardzist�w i policjant�w miejskich na ulicach Erhenrangu zdawa�a si� wzrasta� z dnia na dzie�. Byli uzbrojeni, a ich ubi�r jakby si� ujednolica�. Nastr�j w mie�cie by� ponury, chocia� interesy sz�y dobrze, dobrobyt by� powszechny, a pogoda dobra. Wszyscy trzymali si� ode mnie z daleka. Moja "gospodyni" nie pokazywa�a ju� ciekawskim mojego pokoju, natomiast skar�y�a si�, �e nachodz� j� "ci z Pa�acu", i traktowa�a mnie ju� nie jako szacowne dziwowisko, lecz jako osobnika podejrzanego politycznie. Tibe mia� przem�wienie o starciu granicznym w dolinie Sinoth: "dzielni karhidyjscy rolnicy, prawdziwi patrioci" zaatakowali na po�udniu od Sassinoth orgock� wie�, spalili j�, zabili dziewi�ciu mieszka�c�w, a nast�pnie wlekli ich cia�a a� do rzeki Ey, gdzie je wrzucili. "Taki koniec � powiedzia� regent � czeka wszystkich wrog�w naszego narodu!" S�ucha�em tej audycji w sali jadalnej swojej wyspy. Niekt�rzy s�uchacze mieli miny ponure, inni znudzone. jeszcze inni zadowolone, ale we wszystkich tych r�nych twarzach by� jeden element wsp�lny, drobny tik albo skurcz, kt�rego nie by�o wcze�niej, wyraz niepokoju.

Tego wieczoru mia�em go�cia, pierwszego od mojego powrotu do Erhenrangu. By� szczup�y, nie�mia�y, mia� g�adk� sk�r� i nosi� z�oty �a�cuch wieszcza, jednego z czystych.

��Jestem przyjacielem kogo�, kto by� twoim przyjacielem � powiedzia� z bezpo�rednio�ci� w�a�ciw� ludziom nie�mia�ym. � Przyszed�em prosi� ci� o przys�ug� w jego imieniu.

��Faxe?

��Nie, Estraven.

M�j �yczliwy wyraz twarzy musia� ulec zmianie, bo po kr�tkiej przerwie nieznajomy doda�:

��Estraven Zdrajca. Pami�tasz takiego?

Miejsce nie�mia�o�ci zaj�� gniew i teraz przybysz rozpocz�� gr� w szifgrethor. Gdybym chcia� j� podj��, m�j ruch wymaga�, �ebym powiedzia� co� w rodzaju: "nie jestem pewien, powiedz mi co� o nim". Ale ja nie mia�em ochoty na gr� i zd��y�em ju� pozna� wybuchowy temperament Karhidyjczyk�w. Zlekcewa�y�em jego gniew i powiedzia�em:

��Pami�tam go, oczywi�cie.

��Ale nie z przyja�ni�. � Jego ciemne oczy o opuszczonych k�cikach wpatrywa�y si� we mnie intensywnie.

��Raczej z wdzi�czno�ci� i rozczarowaniem. Czy przys�a� ci� do mnie?

��Nie.

Czeka�em, a� powie co� wi�cej.

��Wybacz � powiedzia�. � Wysuwa�em nieuzasadnione przypuszczenia. Akceptuj� fakty.

Powstrzyma�em ma�ego obra�onego cz�owieka ju� w drzwiach.

��Prosz� ci�, nie wiem, kim jeste� ani czego chcesz. Nie zgodzi�em si� jeszcze, ale to nie znaczy, �e ci odm�wi�em. Musisz przyzna� mi prawo do ostro�no�ci. Estraven zosta� wygnany za to, �e popiera� moj� misj�

��Czy nie uwa�asz, �e jeste� w zwi�zku z tym jego d�u�nikiem?

��W pewnym sensie. Jednak moja misja tutaj jest wa�niejsza ni� wszystkie osobiste zobowi�zania i lojalno�ci. � Skoro tak � powiedzia� m�j go�� bez cienia w�tpliwo�ci � to twoja misja jest niemoralna.

To mnie zastanowi�o. Powiedzia� to jak adwokat Ekumeny i nie znalaz�em odpowiedzi.

��Nie s�dz� � odezwa�em si� wreszcie. � U�omny jest misjonarz, nie sama misja. Ale powiedz, prosz�, co chcia�e�, �ebym zrobi�.

��Mam nieco pieni�dzy z op�at i d�ug�w, kt�re uda�o mi si� uratowa� z resztek maj�tku mojego przyjaciela. S�ysz�c, �e wybierasz si� do Orgoreynu, postanowi�em prosi� ci�, �eby� przekaza� mu te pieni�dze, je�eli go odnajdziesz. Jak wiesz, by�oby to przest�pstwem. Mo�e si� te� okaza� niepotrzebne. On mo�e by� w Misznory albo w kt�rym� z ich przekl�tych gospodarstw, albo mo�e ju� nie �yje. Nie mam sposobu, �eby si� tego dowiedzie�. Nie znam nikogo w Orgoreynie, a tu nie odwa�y�bym si� pyta�. Pomy�la�em o tobie, jako o kim� stoj�cym ponad polityk�, kto nie ma zwi�zanych r�k. Nie przysz�o mi do g�owy, �e masz, oczywi�cie, swoj� w�asn� polityk�. Prosz� o wybaczenie mi mojej g�upoty.

��Dobrze, wezm� dla niego pieni�dze. Ale je�eli nie �yje albo nie b�d� m�g� go odnale��, to komu mam je odda�? Patrzy� na mnie, jego twarz przebieg� jaki� skurcz, w gardle odezwa� si� st�umiony szloch. Wi�kszo�� Karhidyjczyk�w p�acze �atwo, nie wstydz�c si� �ez bardziej ni� �miechu. Powiedzia�:

��Dzi�kuj� ci. Nazywam si� Foreth. Jestem ze stanicy Orgny.

��Czy nale�ysz do klanu Estravena?

��Nie. Jestem Foreth rem ir Osboth. By�em jego kemmeringiem.

Estraven nie mia� kemmeringa, kiedy go zna�em, ale nie potrafi�em wzbudzi� w sobie podejrzenia do tego cz�owieka. M�g� by� czyim� nie�wiadomym narz�dziem, ale on sam by� na pewno szczery. I czego� si� od niego nauczy�em: �e gr� o szifgrethor mo�na toczy� te� na poziomie etyki i �e lepszy gracz wygrywa. Dosta�em mata w dw�ch ruchach.

Przekaza� mi pieni�dze, kt�re mia� przy sobie: poka�n� sum� w kr�lewskich karhidyjskich, kt�re nie stanowi�y �adnego �ladu i kt�re, co za tym idzie, m�g�bym sobie po prostu przyw�aszczy�.

��Je�eli go znajdziesz� � zaj�kn�� si�. � Co� przekaza�?

��Nie. Chcia�bym tylko wiedzie�

��Je�eli go znajd�, postaram si� przes�a� ci wiadomo��. � Dzi�kuj� � powiedzia� i wyci�gn�� obie r�ce w ge�cie przyja�ni, kt�ry Karhidyjczykom nie przychodzi lekko. �ycz� ci powodzenia w twojej misji. On, Estraven, wierzy�, �e przyby�e� tu w dobrej sprawie. Wiem, �e wierzy� w to bardzo mocno.

Ten cz�owiek nie widzia� �wiata poza Estravenem. By� jednym z tych skazanych na to, �eby kocha� tylko raz.

��Czy chcia�by� mu co� przekaza�? � spyta�em ponownie. � Powiedz mu, �e dzieci s� zdrowe � powiedzia�, potem zawaha� si�, mrukn�� cicho: � Nusuth � i odszed�. W dwa dni p�niej wyruszy�em z Erhenrangu pieszo, tym razem drog� p�nocno � zachodni�. Moje zezwolenie na przekroczenie granic Orgoreynu nadesz�o szybciej, ni� zapowiadali urz�dnicy z ambasady, i szybciej, ni� sami si� spodziewali. Kiedy przyszed�em odebra� papiery, traktowali mnie ze zjadliwym szacunkiem, niezadowoleni, �e protok� i przepisy zosta�y na m�j u�ytek zlekcewa�one. Poniewa� w Karbidzie nie obowi�zywa�y �adne przepisy co do opuszczania kraju, wyruszy�em natychmiast. W ci�gu lata nauczy�em si�, jak przyjemnie jest podr�owa� po Karbidzie pieszo. Drogi i zajazdy s� dostosowane do ruchu pieszego r�wnie jak do pojazd�w mechanicznych, a tam, gdzie zabraknie zajazdu, mo�na niezawodnie polega� na kodeksie go�cinno�ci. Mieszka�cy miast, wiosek, pojedynczych zagr�d lub panowie domen zgodnie z kodeksem zapewniaj� podr�nemu schronienie i po�ywienie przez trzy dni, a w praktyce znacznie d�u�ej, najwa�niejsze za�, �e jest si� zawsze przyjmowanym bez kwas�w, serdecznie, jakby si� by�o oczekiwanym go�ciem.

W�drowa�em przez wspania��, schodz�c� w d� krain� mi�dzy Sess i Ey nie �piesz�c si�, zarabiaj�c czasem na utrzymanie prac� na polach wielkich latyfundi�w, gdy� w�a�nie by�a pora �niw i ka�da para r�k, ka�de narz�dzie i maszyna trudzi�y si�, �eby zebra� plon przed zmian� pogody. Wszystko by�o z�ote i pogodne podczas tej tygodniowej w�dr�wki, i co noc przed za�ni�ciem wychodzi�em z ciemnego domu rolnika albo z roz�wietlonej sali kominkowej, w zale�no�ci od tego, gdzie mieszka�em, stawa�em na �ciernisku i patrzy�em na gwiazdy, rozjarzone jak odleg�e miasta, w�r�d wietrznych jesiennych ciemno�ci.

Prawd� m�wi�c niech�tnie rozstawa�em si� z tym krajem tak oboj�tnie przyjmuj�cym pos�a z gwiazd, ale tak �yczliwym nieznajomemu. Czu�em niech�� do zaczynania wszystkiego od pocz�tku, do powtarzania swojego pos�ania w nowym j�zyku nowym s�uchaczom i mo�e zn�w na pr�no. W�drowa�em bardziej na p�noc ni� na zach�d, powodowany ciekawo�ci� ujrzenia regionu doliny Sinoth, ko�ci niezgody mi�dzy Karbidem a Orgoreynem. Nadal by�o pogodnie, ale zacz�o si� och�adza�, i wreszcie skr�ci�em na zach�d nie dochodz�c do Sassinoth, bo przypomnia�em sobie, �e zbudowano tam p�ot wzd�u� granicy i mog� mie� trudno�ci z opuszczeniem Karbidu. Tutaj granic� stanowi�a Ey, w�ska, ale rw�ca rzeka zasilana lodowcem jak wszystkie rzeki Wielkiego Kontynentu. Zawr�ci�em kilka kilometr�w na po�udnie szukaj�c przej�cia i trafi�em na most ��cz�cy dwie wioski, Passerer po stronie karhidyjskiej i Siuwensin w Orgoreynie, przygl�daj�ce si� sobie leniwie z przeciwnych brzeg�w rw�cej Ey.

Karhidyjski stra�nik spyta� mnie tylko, czy zamierzam wraca� jeszcze tego wieczoru, i machn�� mi r�k�. Po stronie orgockiej przywo�ano inspektora, �eby dokona� kontroli mojego paszportu i papier�w, co robi� przez godzin�, w dodatku karhidyjsk�. Zatrzyma� paszport m�wi�c mi, �e mam si� po niego zg�osi� nast�pnego dnia rano, i da� mi zamiast niego zlecenie na posi�ki i nocleg w Granicznym Domu Podr�nych Wsp�lnoty w Siuwensin. Sp�dzi�em nast�pn� godzin� w biurze kierownika domu, kt�ry wertowa� moje papiery i sprawdza� autentyczno�� mojego zlecenia telefonuj�c do inspektora Punktu Granicznego Wsp�lnoty, z kt�rego dopiero co przyszed�em.

Nie potrafi� odpowiednio zdefiniowa� orgockiego s�owa, kt�re t�umacz� tu jako "wsp�lnota". Jego rdze� stanowi s�owo oznaczaj�ce wsp�lne spo�ywanie posi�ku. Jego u�ycie obejmuje wszystkie narodowe i pa�stwowe instytucje Orgoreynu, od pa�stwa jako ca�o�ci, przez trzydzie�ci trzy okr�gi do mniejszych jednostek, miast, komunalnych gospodarstw, kopal�, fabryk itp. Jako przymiotnik stosuje si� do wszystkich powy�szych przypadk�w. W formie "wsp�lnota" chodzi zwykle o rz�dz�ce cia�o Wielkiej Wsp�lnoty Orgoreynu z w�adz� wykonawcz� i ustawodawcz�, z�o�one z trzydziestu trzech naczelnik�w okr�g�w, ale mo�e to tak�e oznacza� og� obywateli. sam nar�d. W tym dziwnym braku rozr�nienia mi�dzy og�lnym a specyficznym u�yciem s�owa, w stosowaniu go na oznaczenie zar�wno cz�ci jak ca�o�ci, w tym braku precyzji kryje si� jego najbardziej precyzyjny sens.

Moje papiery, a wraz z nimi i moja obecno�� zosta�y wreszcie zaaprobowane i o czwartej godzinie otrzyma�em m�j pierwszy tego dnia od wczesnego �niadania posi�ek, kolacj� z�o�on� z gotowanego kadiku i plastr�w zimnego jab�ka chlebowego. Przy ca�ym nagromadzeniu urz�dnik�w Siuwensin by�o ma��, zapad�� dziur�, g��boko pogr��on� w prowincjonalnej apatii. Dom Podr�nych Wsp�lnoty Orgoreynu okaza� si� mniejszy ni� jego nazwa. Sala jadalna, bez kominka, sk�ada�a si� ze sto�u i pi�ciu krzese�, jedzenie przynoszono ze wsi. W drugim pomieszczeniu by�a sypialnia � sze�� ��ek, du�o kurzu, troch� wilgoci. Mia�em j� ca�� dla siebie. Poniewa� wygl�da�o na to, �e w Siuwensin wszyscy id� do ��ek prosto po kolacji, zrobi�em to samo. Zasn��em w tej przejmuj�cej wiejskiej ciszy, kt�ra d�wi�czy w uszach. Spa�em przez godzin� i obudzi�em si� duszony koszmarem o wybuchach, inwazji, mordach i po�arach.

By� to szczeg�lnie m�cz�cy sen, z tych, w kt�rych biegnie si� w ciemno�ciach nieznan� ulic� w�r�d t�umu ludzi bez twarzy, a za plecami domy staj� w p�omieniach i s�ycha� krzyk dzieci.

Zatrzyma�em si� na �ciernistym polu przy czarnym �ywop�ocie. Przez chmury prze�wieca� matowoczerwony p�ksi�yc i kilka gwiazd. Wia� przenikliwy zimny wiatr. W pobli�u majaczy�a w ciemno�ci wielka stodo�a albo spichlerz, a w tle za ni� tryska�y w niebo miotane wiatrem snopy iskier.

By�em boso, bez spodni, Niebu i p�aszcza, tylko w koszuli, ale mia�em sw�j plecak, kt�rego u�ywa�em jako poduszki w swoich podr�ach, a w nim nie tylko zapasowe ubranie, lecz tak�e moje rubiny, pieni�dze, dokumenty, papiery i astrograf. Widocznie pilnowa�em go nawet w z�ych snach. Wyj��em buty, spodnie, podbity futrem zimowy hieb i ubra�em si� w tej mro�nej, ciemnej ciszy, maj�c za plecami p�on�ce Siuwensin. Zacz��em szuka� drogi, kt�r� wkr�tce znalaz�em, a na niej innych ludzi. Byli uciekinierami, podobnie jak ja, ale wiedzieli, dok�d id�. Poszed�em za nimi nie maj�c �adnego w�asnego planu, poza tym, �eby znale�� si� jak najdalej od Siuwensin, kt�re � jak si� domy�la�em zosta�o napadni�te z Passerer po drugiej stronie mostu.

Tamci napadli, pod�o�yli ogie� i wycofali si� � walki nie by�o. Nagle w ciemno�ciach przed nami zap�on�y reflektory i zbici w gromadk� na poboczu ujrzeli�my sznur ci�kich pojazd�w, kt�re na pe�nej szybko�ci nadjecha�y z zachodu w stron� Siuwensin, min�y nas z b�yskiem �wiate� i odg�osem k� powt�rzonym dwadzie�cia razy, a potem zn�w cisza i ciemno��.

Wkr�tce dotarli�my do komunalnego gospodarstwa rolnego, gdzie nas zatrzymano i przes�uchano. Usi�owa�em trzyma� si� grupy, z kt�r� przyby�em, ale nie uda�o mi si�. Im te�, je�eli nie mieli przy sobie dokument�w osobistych. Zar�wno oni jak i ja, cudzoziemiec bez paszportu, zostali�my od��czeni od reszty i umieszczeni na noc w magazynie, rozleg�ej kamiennej p�piwnicy bez okien i z jedynym wej�ciem zamkni�tym od zewn�trz. Co jaki� czas drzwi si� otwiera�y i miejscowy policjant uzbrojony w gethe�sk� akustyczn� "strzelb�" wpycha� nast�pnego uciekiniera. Po zamkni�ciu drzwi ciemno�� by�a absolutna, �adnego �wiat�a. Przed oczami pozbawionymi jakiegokolwiek widoku wirowa�y gwiazdy i ogniste plamy na czarnym tle. Zimne powietrze przesycone by�o kurzem i zapachem ziarna. Nikt nie mia� latarki, ci ludzie, podobnie jak ja, zostali wyrwani ze snu, dwoje z nich by�o dos�ownie jak ich Pan B�g stworzy� i po drodze dostali od innych koce. Nie mieli nic. Gdyby zdo�ali wzi�� cokolwiek, by�yby to ich papiery. W Orgoreynii lepiej by� go�ym ni� nie mie� papier�w.

Siedzieli rozproszeni w tej pustce, wielkiej, zakurzonej ciemno�ci. Czasem kto� odzywa� si� do kogo� szeptem. Ani �ladu solidarno�ci wsp�wi�ni�w, �adnej skargi.

Z lewej strony us�ysza�em szept:

��Widzia�em go na ulicy, tu� ko�o moich drzwi. Urwa�o mu g�ow�.

��U�ywaj� strzelb z metalowymi kulami. To bro� szturmowa.

��Tiena m�wi�, �e oni nie byli z Passerer, tylko z Ovordu i przyjechali ci�ar�wk�.

��Ale przecie� mi�dzy Ovordem a Siuwensin nie ma �adnych spor�w�

Nie rozumieli i nie skar�yli si�. Nie protestowali przeciwko temu, �e zostali zamkni�ci w piwnicy przez swoich rodak�w po tym, jak do nich strzelano i spalono im domy. Nie szukali wyja�nienia tego, co im si� przydarzy�o. Rzadkie i ciche g�osy w ciemno�ci, w melodyjnym j�zyku orgockim, przy kt�rym karhidyjski brzmia�, jakby kto� potrz�sa� kamykami w puszce, stopniowo ucich�y ca�kowicie. Ludnie zasn�li. Przez chwil� gdzie� w odleg�ych ciemno�ciach kwili�o dziecko, p�acz�ce na d�wi�k echa w�asnego p�aczu.

Potem skrzypn�y drzwi i by� jasny dzie�, blask s�o�ca jak no�em po oczach, ostry i przera�aj�cy. Potykaj�c si� wyszed�em za wszystkimi i szed�em z nimi automatycznie, kiedy us�ysza�em swoje nazwisko. Nie pozna�em go pocz�tkowo, bo Orgotowie wymawiaj� "I". Kto� wywo�ywa� mnie od chwili otwarcia drzwi.

��Prosz� za mn�, panie Ai � powiedzia�a zaaferowana osoba w czerwonym stroju i ju� nie by�em uciekinierem. Zosta�em oddzielony od tych bezimiennych, z kt�rymi ucieka�em w ciemno�ciach i z kt�rymi by�em z��czony bezimienno�ci� przez ca�� noc sp�dzon� w ciemnicy. Teraz mia�em imi�, by�em znany, urz�dowo potwierdzony istnia�em. Co za ulga! Ch�tnie uda�em si� za moim przewodnikiem.

W biurze Lokalnego Zarz�du Gospodarstw Rolnych Wsp�lnoty panowa� ruch i zamieszanie, ale znaleziona czas, �eby mnie odnale�� i przeprosi� za przykro�ci ubieg�ej nocy.

��Jaka szkoda, �e postanowi� pan przyby� do Wsp�lnoty akurat przez Siuwensin! � biadoli� gruby inspektor. �e te� nie skorzysta� pan z normalnej trasy!

Nie wiedzieli, kim jestem ani dlaczego jestem tak przyjmowany, ich niewiedza by�a oczywista, ale nie robi�o to najmniejszej r�nicy. Genly Ai, wys�annik, mia� by� traktowany jak kto� wa�ny. I by�. Wczesnym popo�udniem by�em ju� w drodze do Misznory, w samochodzie przydzielonym do mojej dyspozycji przez Zarz�d Gospodarstw Rolnych Wsp�lnoty Wschodniego Homsvaszom, Okr�g �smy. Mia�em nowy paszport i kart� wst�pu do wszystkich dom�w podr�nych po drodze oraz telegraficzne zaproszenie do rezydencji pierwszego komisarza Wsp�lnoty do spraw punkt�w granicznych i port�w, pana Utha Szusgisa.

Radio w ma�ym samochodzie w��cza�o si� razem z silnikiem i gra�o przez ca�y czas jego pracy; w ten spos�b ca�e popo�udnie jad�c przez rozleg�e p�askie tereny uprawne wschodniego Orgoreynu, bez p�ot�w (bo nie ma tu byd�a), poci�te tylko strumieniami, s�ucha�em radia. Powiedzia�o mi o pogodzie, zbiorach, warunkach na drogach, ostrzeg�o mnie, �ebym jecha� ostro�nie, przekaza�o mi r�ne wiadomo�ci ze wszystkich trzydziestu trzech okr�g�w, wyniki produkcyjne r�nych fabryk, sprawozdanie z prze�adunk�w w r�nych rzecznych i morskich portach, od�piewa�o kilka pie�ni kultu jomesz i zn�w opowiedzia�o o pogodzie. Wszystko to by�o bardzo spokojne w por�wnaniu z tyradami, jakie s�ysza�em w radio w Erhenrangu. O napadzie na Siuwensin ani s�owa. Widocznie rz�d orgocki chcia� uspokaja�, a nie podburza�. Kr�tkie oficjalne wiadomo�ci powtarzane do�� cz�sto stwierdza�y tylko. �e porz�dek wzd�u� wschodniej granicy jest i b�dzie utrzymany. Podoba�o mi si� to. Budzi�o zaufanie nie prowokuj�c przeciwnika i mia�o w sobie t� spokojn� twardo��. kt�r� tak podziwia�em u Gethe�czyk�w: porz�dek b�dzie utrzymany� By�em teraz zadowolony. �e wydosta�em si� z Karhidu, rozwichrzonego kraju popychanego w stron� wojny przez szalonego kr�la w ci��y i op�tanego mani� wielko�ci regenta. By�em zadowolony, �e jad� spokojnie z pr�dko�ci� trzydziestu paru kilometr�w na godzin� przez rozleg��. r�wno zaoran� r�wnin� pod jednostajnym szarym niebem ku stolicy, kt�rej w�adze wierzy�y w porz�dek.

Droga by�a g�sto oznakowana (nie tak jak w Karhidzie, gdzie trzeba pyta� lub zda� si� na los szcz�cia), z napisami uprzedzaj�cymi, �e nale�y zatrzyma� si� w punktach kontrolnych takiego to a takiego okr�gu lub regionu Wsp�lnoty. Na tych wewn�trznych punktach celnych sprawdzane s� dokumenty i przejazd zostaje odnotowany. Moje dokumenty by�y wsz�dzie respektowane i po kr�tkiej kontroli uprzejmie przepuszczano mnie i r�wnie uprzejmie informowano o odleg�o�ci do najbli�szego domu podr�nych, gdybym chcia� co� zje�� albo odpocz��. Przy tej szybko�ci podr� z P�nocnej Wy�yny do Misznory by�a ca�� wypraw� i sp�dzi�em w drodze dwie noce. Posi�ki w domach podr�nych by�y jednostajne, ale obfite, a noclegi przyzwoite, cho� zawsze w salach zbiorowych. Rekompensowa�a to w pewnej mierze pow�ci�gliwo�� wsp�towarzyszy podr�y. Nie nawi�za�em �adnej znajomo�ci ani nie odby�em prawdziwej rozmowy na �adnym z postoj�w, mimo �e kilkakrotnie pr�bowa�em.

Mieszka�cy Orgoreynu nie okazywali wrogo�ci, raczej brak zainteresowania. Byli oboj�tni, bezbarwni, przygaszeni. Podobali mi si�. Mia�em za sob� dwa lata koloru, temperamentu i pasji w Karhidzie. Zmiana by�a mile widziana.

Jad�c wzd�u� wschodniego brzegu wielkiej rzeki Kunderer, na trzeci dzie� rano od przekroczenia granic Orgoreynu dotar�em do Misznory, najwi�kszego miasta na tej planecie.

W s�abym s�o�cu mi�dzy dwiema jesiennymi ulewami miasto wygl�da�o dziwnie � same kamienne mury z nielicznymi w�skimi oknami umieszczonymi za wysoko, szerokie ulice przyt�aczaj�ce przechodni�w, latarnie o �miesznie wysokich s�upach, dachy strome jak r�ce z�o�one do modlitwy, daszki gank�w wystaj�ce ze �cian dom�w na wysoko�ci wielu metr�w niczym jakie� bezsensowne wielkie p�ki na ksi��ki � nieproporcjonalne, groteskowe miasto w blasku s�o�ca. Ale te� nie by�o ono zbudowane dla s�o�ca. By�o zbudowane na zim�. W zimie, kiedy ulice pokrywa�a kilkumetrowa warstwa ubitego �niegu, strome dachy by�y obwieszone fr�dzlami sopli, pod daszkami gank�w sta�y sanie, a w�skie szczeliny okien p�on�y ��tym blaskiem w zacinaj�cym mokrym �niegu, ujawnia�a si� logika i pi�kno tego miasta. Misznory by�o czystsze, wi�ksze, ja�niejsze ni� Erhenrang, przestronniejsze i bardziej imponuj�ce. Dominowa�y w nim wielkie budynki z ��tawobia�ego kamienia, proste, proporcjonalne bry�y zbudowane wed�ug wsp�lnego wzorca, w kt�rych mie�ci�y si� biura i urz�dy w�adz Wsp�lnoty oraz wi�ksze �wi�tynie kultu jomesz, popieranego przez w�adze. Nie by�o tu ha�asu i t�oku, uczucia, �e jest si� zawsze w cieniu czego� wysokiego i ponurego jak w Erhenrangu. Wszystko tu by�o proste, �wietnie zaplanowane i uporz�dkowane. Czu�em si�, jakbym wyrwa� si� z mrok�w �redniowiecza, i �a�owa�em dw�ch lat zmarnotrawionych w Karbidzie. To tutaj wygl�da�o na kraj dojrza�y do wkroczenia w Wiek Ekumenalny.

Poje�dzi�em troch� po mie�cie, potem zwr�ci�em samoch�d do w�a�ciwego biura regionalnego i uda�em si� pieszo do rezydencji pierwszego komisarza Wsp�lnoty do spraw punkt�w granicznych i port�w. W�a�ciwie nigdy nie by�em pewien, czy to jest zaproszenie, czy uprzejme polecenie. Nusuth. Przyby�em do Orgoreynu, �eby m�wi� o Ekumenie, i mog� zacz�� r�wnie dobrze tu jak gdzie indziej.

Moje wyobra�enia o flegmie i opanowaniu Orgot�w zosta�y podwa�one przez komisarza Szusgisa, kt�ry podbieg� do mnie z okrzykiem rado�ci, chwyci� obie moje r�ce gestem w Karbidzie zarezerwowanym na okazje demonstracji g��boko osobistych emocji, potrz�sn�� moimi r�kami z tak� energi�, jakby zapuszcza� silnik, i wykrzycza� powitanie ambasadora Ekumeny Znanych �wiat�w na Gethen.

By�em zaskoczony, bo ani jeden z dwunastu, a mo�e czternastu inspektor�w, kt�rzy studiowali moje papiery, nie okaza�, �e m�wi mu co� moje nazwisko albo terminy Ekumena czy wys�annik, co z grubsza wiedzieli wszyscy napotkani przeze mnie mieszka�cy Karbidu.

��Nie jestem ambasadorem, panie Szusgis � poprawi�em. � Tylko wys�annikiem.

��A wi�c przysz�ym ambasadorem. Tak, na Mesze! � Szusgis, krzepki, jowialny cz�owiek, obejrza� mnie od st�p do g��w i zn�w si� roze�mia�. � Jest pan inny, ni� si� spodziewa�em, panie Ai. Zupe�nie inny. Wysoki jak latarnia, m�wili, cienki jak p�oza sa�, czarny jak sadza i sko�nooki. Spodziewa�em si� jakiego� �nie�nego trolla, potwora! A tu ni� z tych rzeczy. Jest pan tylko ciemniejszy ni� wi�kszo�� z nas. � Ziemista cera � powiedzia�em.

��I by� pan w Siuwensin w noc napadu? Na piersi Mesze, w jakim my �wiecie �yjemy! Po takich odleg�o�ciach, jakie pan przeby�, �eby tu dotrze�, m�g� pan zosta� zabity przechodz�c przez most na Ey. No, ale jest pan tutaj i wiele os�b chce pana zobaczy�, us�ysze� i powita� wreszcie w Orgoreynie.

Bez �adnych dyskusji zainstalowa� mnie natychmiast w swoim domu. Jaki wysoki urz�dnik i cz�owiek bogaty mieszka� w stylu nie spotykanym w Karhidzie, nawet w�r�d wielkich pan�w. Dom Slusgisa by� ca�� wysp� z przesz�o setk� pracownik�w, s�u�b� domow�, urz�dnikami, doradcami technicznymi i tak dalej, ale bez �adnych krewniak�w. System rozbudowanych klan�w rodzinnych, ognisk i domen, kt�rego resztki mo�na by�o dostrzec jeszcze w strukturze Wsp�lnoty, zosta� tutaj ,.znacjonalizowany" przed kilkuset laty. �adne dziecko powy�ej jednego roku �ycia nie mieszka z rodzicem lub rodzicami, wszystkie s� wychowywane w ogniskach Wsp�lnoty. Nie ma stanowisk dziedzicznych. Prywatne testamenty s� nielegalne: umieraj�c cz�owiek pozostawia sw�j maj�tek pa�stwu. Wszyscy maj� r�wny start, ale widocznie nie pozostaj� r�wni. Szusgis by� bogaty i hojny. W moich pokojach znajdowa�y si� luksusy, kt�rych istnienia na Zimie nie podejrzewa�em � na przyk�ad prysznic. By� tu r�wnie� elektryczny grzejnik i kominek z du�ym zapasem drewna.

��Powiedziano mi � roze�mia� si� Szusgis � �ebym trzyma� wys�annika w cieple, bo pochodzi on z gor�cego jak piec �wiata i nie wytrzymuje naszych ch�od�w. Traktuj go, powiedziano mi, jakby by� w ci��y, daj mu futrzane przykrycie do ��ka, grzejniki do pokoju, podgrzewaj mu wod� do mycia i szczelnie zamknij okna! Czy jest pan zadowolony? Czy b�dzie panu wygodnie'' Prosz� powiedzie�, co jeszcze chcia�by pan tu mie�?

Wygodnie! W Karhidzie nikt nigdy w �adnej sytuacji nie spyta� mnie, czy jest mi wygodnie.

��Panie Szusgis powiedzia�em szczerze � czuj� si� tu jak w domu.

Nie uspokoi� si�, p�ki nie da� mi jeszcze jednego okrycia z futra pesthry na ��ko i jeszcze wi�cej polan do kominka. � Wiem, jak to jest powiedzia�. � Kiedy by�em w ci��y, stale mi by�o zimno, nogi mia�em jak l�d i ca�� zim� przesiedzia�em przy ogniu. Dawno temu, oczywi�cie, ale dobrze pami�tam!

Gethe�czycy zazwyczaj maj� dzieci w m�odym wieku. Wi�kszo�� z nich po przekroczeniu dwudziestu czterech lat u�ywa �rodk�w antykoncepcyjnych, a w swojej fazie kobiecej traci p�odno�� po przekroczeniu czterdziestki. Szusgis przekroczy� pi��dziesi�tk�, st�d to: "dawno temu, oczywi�cie". Faktycznie, trudno go sobie by�o wyobrazi� jako m�od� matk�. By� twardym, przebieg�ym, jowialnym politykiem, kt�ry uprzejmo�ci� pos�ugiwa� si� dla swoich cel�w, a jego celem by� on sam. Typ wsp�lny dla ca�ej ludzko�ci. Spotyka�em go na Ziemi, na Hain i na Ollul. Spodziewam si� spotka� go w piekle.

��Jest pan doskonale poinformowany co do mojego wygl�du i moich upodoba�, panie Szusgis. To mi pochlebia, nie przypuszcza�em, �e moja s�awa mnie wyprzedza.

��Nie � powiedzia�, rozumiej�c mnie doskonale. Na pewno woleliby trzyma� pana pod �niegiem tam w Erhenrangu, co? Ale pu�cili pana, pu�cili i wtedy zrozumieli�my tutaj, �e nie jest pan jednym wi�cej karhidyjskim szale�cem, ale jest pan autentyczny.

��Obawiam si�, �e nie rozumiem.

��Argaven i jego zausznicy bali si� pana, panie Ai, bali si� i byli zadowoleni widz�c pana plecy. Bali si�, �e je�eli panu co� zrobi� albo ucisz� pana, spotka ich kara. Najazd z kosmosu! I dlatego bali si� pana tkn��. I pr�bowali utrzyma� pa�sk� misj� w tajemnicy. Bo bali si� pana i tego, co pan przynosi naszemu �wiatu.

By�a to przesada. Nie mo�na powiedzie�, �e przemilczano mnie w karhidyjskich wiadomo�ciach, w ka�dym razie dop�ki Estraven by� u w�adzy. Ale mia�em wra�enie, �e z jakiego� powodu w Orgoreynie wiadomo�ci na m�j temat by�y bardzo sk�pe i Szusgis potwierdzi� moje podejrzenia.

Wi�c wy nie boicie si� tego, co ja przynosz� waszemu �wiatu'?

Nie, prosz� pana, ani troch�. � Czasami ja sam si� boj�.

Postanowi� roze�mia� si� jowialnie w odpowiedzi. Nie z�agodzi�em swoich s��w. Nie jestem komiwoja�erem, kt�ry sprzedaje post�p dzikusom. �eby moja misja mog�a si� w og�le rozpocz��, musimy spotka� si� jak r�wny z r�wnym, z pewn� doz� wzajemnego zrozumienia i szczero�ci.

��Panie Ai, wiele os�b chce si� z panem spotka�. S� w�r�d nich grube ryby i p�otki, tak�e osoby, z kt�rymi powinien pan rozmawia�, bo wiele od nich zale�y. Poprosi�em o zaszczyt goszczenia pana, poniewa� mam du�y dom i jestem znany jako cz�owiek neutralny. ani hegemonista, ani wolnohandlowiec, po prostu zwyk�y komisarz, kt�ry wykonuje swoj� prac� i nie narazi pana na plotki wynikaj�ce z tego, �e zatrzyma� si� pan w tym, a nie innym domu. Roze�mia� si�. � Ale to oznacza, �e b�dzie pan musia� du�o je��. Mam nadziej�, �e nie ma pan nic przeciwko temu.

��Jestem do pa�skiej dyspozycji, panie Szusgis.

��Zatem dzisiaj b�dzie kolacyjka z Vanakiem Slose.

��Reprezentantem z Kuwery, Trzeciego Okr�gu, prawda? Oczywi�cie zanim tu przyby�em, odrobi�em prac� domow�. Komisarz rozwodzi� si� nad tym, �e �askawie zechcia�em dowiedzie� si� czego� o jego kraju. Tutejsze maniery niew�tpliwie r�ni�y si� od karhidyjskich. Tam jego zdziwienie pomniejszy�oby jego w�asny szifgrethor albo obrazi�o m�j, nie jestem pewien, jak by to by�o, ale prawie wszystko obra�a�o tam czyj� szifgrethor.

Potrzebowa�em jakiego� ubrania odpowiedniego na wiecz�r, bo sw�j wyj�ciowy str�j z Erhenrangu straci�em w napadzie na Siuwensin, pojecha�em wi�c pa�stwow� taks�wk� do �r�dmie�cia i sprawi�em sobie szaty orgockiego eleganta. Hieb i koszula by�y bardzo podobne do karhidyjskich, ale zamiast letnich kr�tkich spodni noszono tu przez ca�y rok wypchane na kolanach i niezgrabne nogawice. Dominuj�cymi kolorami by�y jaskrawy niebieski i czerwony, a materia� i kr�j pozostawia�y nieco do �yczenia. Typowa produkcja masowa. Ta odzie� unaoczni�a mi, czego brak temu imponuj�cemu, wielkiemu miastu � elegancji. Elegancja jest niewielk� cen� za o�wiecenie i ch�tnie godzi�em si� j� zap�aci�. Wr�ci�em do domu Szusgisa i rozkoszowa�em si� gor�cym prysznicem, tryskaj�cym naraz ze wszystkich stron k�uj�c� mg��. My�la�em o zimnych blaszanych wannach, w kt�rych szcz�ka�em z�bami i trz�s�em si� zesz�ego lata we wschodnim Karhidzie, o oblodzonych miednicach w moim pokoju w Erhenrangu. Czy to by�a elegancja`? Niech �yje wygoda! Wystroi�em si� w moje nowe jaskrawe czerwienie i wraz z Szusgisem zosta�em odwieziony jego prywatnym samochodem na wieczorne przyj�cie. W Orgoreynie jest wi�cej s�u��cych i wi�cej obs�ugi ni� w Karbidzie. Wynika to st�d, �e wszyscy Orgotowie s� zatrudnieni przez pa�stwo. Pa�stwo ma obowi�zek zapewnienia pracy wszystkim obywatelom i robi to. Takie jest przynajmniej og�lnie akceptowane wyja�nienie, chocia� jak wi�kszo�� wyja�nie� w sprawach ekonomicznych przy bli�szym badaniu wydaje si� gubi� to, co najwa�niejsze.

Jaskrawo o�wietlony, wysoki, bia�y salon reprezentanta Slose'a mie�ci� dwudziestu, mo�e trzydziestu go�ci. Trzech z nich by�o reprezentantami, a reszta te� notablami r�nego rodzaju. Stanowili co� wi�cej ni� grup� Orgot�w chc�cych obejrze� "obcego". Nie by�em tu ciekawostk�, jak przez ca�y rok w Karbidzie, nie by�em odmie�cem ani zagadk�. By�em, jak si� zdawa�o, kluczem.

Jakie drzwi mia�em otworzy�? Niekt�rzy z tych witaj�cych mnie m��w stanu i urz�dnik�w wiedzieli, ja nie. Nie by�o mi s�dzone dowiedzie� si� tego podczas kolacji. Na ca�ej Zimie, nawet w skutym lodem barbarzy�skim Perunterze, m�wienie o interesach przy jedzeniu uwa�a si� za co� nieopisanie wulgarnego. A �e kolacj� podano prawie natychmiast, od�o�y�em pytania i zaj��em si� g�st� zup� rybn� oraz moim gospodarzem i wsp�biesiadnikiem. Slose by� delikatn� m�od� osob� z niezwykle jasnymi, �ywymi oczami i st�umionym, wyrazistym g�osem. Sprawia� wra�enie cz�owieka oddanego jakiej� idei. Podoba�o mi si� to, ale zastanawia�em si�, czemu jest oddany. Po mojej prawej siedzia� inny reprezentant, osobnik z p�ask� twarz� imieniem Obsle. By� gruby, jowialny i dociekliwy. Przy trzeciej �y�ce zupy spyta� mnie, czy to u licha prawda, �e pochodz� z jakiego� innego �wiata i jak tam jest � wszyscy m�wi�, �e cieplej ni� na Gethen � jak ciep�o?

��C�, na tej samej szeroko�ci geograficznej na Ziemi nigdy nie pada �nieg.

��Nigdy nie pada �nieg. Nigdy nie pada �nieg? roze�mia� si� z autentyczn� rado�ci�, jak dziecko �mieje si� z dobrego k�amstwa zach�caj�c do dalszych.

��Wasza strefa zamieszkana przypomina nasz� stref� subarktyczn�. Oddalili�my si� bardziej ni� wy od ostatniej epoki lodowcowej, ale nie odeszli�my od niej jeszcze ca�kiem. Zasadniczo Ziemia i Gethen s� bardzo podobne. Jak wszystkie zamieszkane �wiaty. Cz�owiek mo�e �y� tylko w do�� w�skim przedziale warunk�w i Gethen wyznacza jedn� ich granic�

��S� wi�c �wiaty gor�tsze ni� pa�ski?

��Wi�kszo�� jest cieplejsza, niekt�re s� gor�ce. Gde, na przyk�ad, to g��wnie piaszczysta i skalna pustynia. Planeta by�a ciep�a od pocz�tku, a potem bezmy�lna eksploatacja zniszczy�a pi��dziesi�t czy sze��dziesi�t tysi�cy lat temu naturaln� r�wnowag�, lasy wyci�to na opa�. Nadal mieszkaj� tam ludzie, ale przypomina to � je�eli dobrze rozumiem tekst kultu jomesz � miejsce, gdzie id� po �mier� z�odzieje.

Ta uwaga wywo�a�a u�miech na twarzy Obsle'a, spokojny, aprobuj�cy u�miech, kt�ry nagle sk�oni� mnie do zmiany spojrzenia na tego cz�owieka.

��Pewni sekciarze twierdz�, �e te przej�ciowe �wiaty po�miertne znajduj� si� faktycznie i fizycznie na innych planetach rzeczywistego wszech�wiata. Czy zetkn�� si� pan z tym pogl�dem, panie Ai''

��Nie. R�nie mnie ju� opisywano, ale nikt jeszcze nie uzna� mnie za ducha. W tym momencie spojrza�em w prawo i m�wi�c o duchu zobaczy�em ducha. Ciemny, w ciemnym stroju, nieruchomy i nie rzucaj�cy si� w oczy, siedzia� przy mnie jak upi�r na uczcie.

Uwag� Obsle'a zaj�� jego s�siad z drugiej strony, 'a wi�kszo�� go�ci s�ucha�a Slose'a siedz�cego u szczytu sto�u. Odezwa�em si� cicho:

Nie spodziewa�em si� zobaczy� pana tutaj, ksi���. Niespodzianki sprawiaj�, �e �ycie jest mo�liwe odpowiedzia�.

��Powierzono mi pos�anie do pana. Spojrza� pytaj�co.

��Ma ono form� pieni�dzy, cz�ciowo pa�skich w�asnych. Przesy�a je Foreth rem ir Osboth. Mam je w domu pana Szusgisa. Zajm� si� tym, �eby do pana dotar�y.

��Jest pan bardzo dobry, panie Ai.

By� cichy, przygaszony, pomniejszony, wygnaniec szukaj�cy dla siebie miejsca w obcym kraju. Nie okazywa� zbytniej ch�ci do rozmowy ze mn� i by�em z tego zadowolony. Jednak podczas tej d�ugiej, m�cz�cej, wype�nionej rozmowami kolacji, mimo i� ca�a moja uwaga by�a skupiona na mo�nych i przemy�lnych Orgotach, kt�rzy chcieli zaprzyja�ni� si� ze mn� albo mnie wykorzysta�, odczuwa�em co pewien czas dotkliwie jego obecno��, jego milczenie, jego ciemn�, odwr�con� twarz. I cho� odrzuci�em t� my�l jako bezpodstawn�, przysz�o mi do g�owy, �e nie z w�asnej woli przyby�em do Misznory, �eby je�� sma�on� czarny ryb� w towarzystwie reprezentant�w, i �e to nie oni mnie tu �ci�gn�li. �e on to zrobi�.

Wschodniokarhidyjska opowie�� zapisana w Gorinhering ze s��w Toborda Czarchawy przez G. A. Opowie�� jest szeroko znana w r�nych wersjach, a oparta na niej sztuka "habben" znajduje si� w reperuarze w�drownych teatr�w na wsch�d od Kargavu.

Dawno temu, przed czasami kr�la Argavena I, kt�ry zjednoczy� Karhid w jedno kr�lestwo, trwa�a wa�� rodowa mi�dzy domenami Stok i Estre w ziemi kermskiej. Najazdy i pu�apki urz�dzano od trzech pokole�, a wa�ni nie by�o ko�ca, bo sp�r szed� o ziemi�. Dobrej ziemi w Kermie jest ma�o, ka�da domena szczyci si� d�ugo�ci� swoich granic, a panowie w Kermie s� lud�mi dumnymi i krewkimi, kt�rzy rzucaj� czarne cienie.

Zdarzy�o si�, �e potomek z �ona pana na Estre, m�odzieniec, �cigaj�c na nartach pesthry na jeziorze Lodowa Noga w miesi�cu irrem wjecha� na cienki l�d i wpad� do jeziora. Chocia� wydosta� si� z wody u�ywaj�c jednej narty do oparcia si� o twardszy l�d, nie na wiele poprawi� swoj� sytuacj�, bo by� przemoczony do nitki, powietrze by�o kurem i zbli�a�a si� noc. Nie widzia� szans na pokonanie kilkunastu kilometr�w pod g�r� do Estre, wyruszy� wi�c ku wsi Ebos na p�nocnym brzegu jeziora. Z nastaniem nocy z lodowca przysz�a mg�a i zasnu�a ca�e jezioro, tak �e nie widzia� drogi przed sob�. Szed� powoli z obawy przed s�abym lodem, ale i w po�piechu, bo mr�z przenika� go do ko�ci, i wiedzia�, �e nied�ugo zamarznie. Wreszcie przez noc i mg�� dojrza� �wiat�o. Odrzuci� narty. bo brzeg jeziora by� skalisty i w wielu miejscach nie pokryty �niegiem, i ledwo trzymaj�c si� na nogach ostatkiem si� wl�k� si� do �wiat�a. Zab��dzi� daleko od Ebos. By�a to ma�a samotna chata w lesie drzew thore, jedynych, jakie rosn� w Kermie, i drzewa otacza�y j� ze wszystkich stron nie si�gaj�c wy�ej ni� jej dach. M�odzieniec uderzy� w drzwi pi�ci� i g�o�no zawo�a�; kto� otworzy� mu drzwi i zaprowadzi� go do kominka.

W chacie nie by�o nikogo wi�cej, tylko ten jeden cz�owiek. Zdj�� z Estravena odzie�, kt�ra zamarz�a i by�a jak blaszana, nagiego przykry� futrami i ciep�em w�asnego cia�a wyp�dza� mr�z z r�k, n�g i twarzy Estravena, a potem napoi� go grzanym piwem. W ko�cu m�odzieniec doszed� do siebie i przyjrza� si� temu, kt�ry go piel�gnowa�.

By� to nieznajomy r�wnie m�ody jak on sam. Popatrzyli na siebie. Obaj byli przystojni, mieli silne cia�a i szlachetne rysy, byli pro�ci i smagli. Estraven ujrza�, �e w twarzy drugiego p�onie ogie� kemmeru.

��Jestem Arek z Estre � powiedzia�.

��Jestem Therem ze Stok � odpowiedzia� drugi. Wtedy Estraven roze�mia� si�, bo by� wci�� jeszcze s�aby, i rzek�:

��Czy przywr�ci�e� mnie do �ycia po to, �eby mnie zabi�, Stokven?

��Nie � odpar� drugi. Wyci�gn�� r�k� i dotkn�� d�oni Estravena, jakby chcia� si� upewni�, czy ju� odtaja�. Pod tym dotkni�ciem Estraven poczu�, �e budzi si� w nim ogie�, mimo �e jeszcze dzie� lub dwa dzieli�y go od jego kemmeru. Przez chwil� siedzieli bez ruchu dotykaj�c si� d�o�mi.

��S� takie same � powiedzia� Stokven i na potwierdzenie po�o�y� swoj� d�o� na d�oni Estravena. Mia�y t� sam� d�ugo�� i kszta�t, pasowa�y palec w palec jak z�o�one d�onie jednego cz�owieka.

��Nigdy dot�d ci� nie widzia�em przem�wi� Stokven.

��Jeste�my wrogami na �mier� i �ycie. � Wsta�, do�o�y� do ognia i z powrotem usiad� obok Estravena.

��Jeste�my wrogami na �mier� i �ycie � powiedzia� Estraven. � Ch�tnie �lubowa�bym ci kemmer.

��I ja tobie � odpowiedzia� tamten. Wtedy z�o�yli sobie przysi�g� kemmeringow�, kt�ra w Kermie, tak wtedy jak i teraz, nie mo�e by� z�amana ani odwo�ana. T� noc, nast�pny dzie� i jeszcze jedn� noc sp�dzili w le�nej chacie nad zamarzni�tym jeziorem. Nast�pnego ranka przyby�a do chaty grupa ludzi ze Stok. Jeden z nich zna� z widzenia m�odego Estravena. Bez s�owa ostrze�enia wydoby� n� i na oczach Stokvena pchn�� Estravena w pier� i w gard�o, i m�ody cz�owiek pad� zalany krwi� na wystyg�e ognisko, martwy.

��By� dziedzicem Estre ��powiedzia� morderca.

��Po��cie go na swoje sanki i odwie�cie do Estre rozkaza� Stokven. Sam wr�ci� do Stok. Jego ludzie odjechali z cia�em Estravena, ale zostawili je daleko w lesie thore dzikim zwierz�tom na po�arcie i wr�cili w nocy do Stok.

Therem stan�� przed swoim rodzicem, panem Hariszem rem ir Stokvenem, i spyta� swoich ludzi:

��Czy zrobili�cie tak, jak wam kaza�em?

Odpowiedzieli: � Tak.

��K�amiecie � powiedzia� Therem � bo nigdy by�cie nie wr�cili �ywi z Estre. Ci ludzie z�amali m�j rozkaz i sk�amali, �eby ukry� swoje niepos�usze�stwo. ��dam ich wygnania.

Pan Harisz zgodzi� si� na ��danie syna i ludzie ci zostali wygnani z ogniska i wyj�ci spod prawa.

Wkr�tce potem Therem opu�ci� swoj� domen� m�wi�c, �e pragnie sp�dzi� pewien czas w stanicy Rotherer, i nie wr�ci� przed up�ywem roku.

Tymczasem w domenie Estre poszukiwano Areka w g�rach i na r�wninach. a potem go op�akano. Op�akiwano go przez ca�e lato i jesie�, bo by� jedynym dzieckiem z �ona ksi�cia. A pod koniec miesi�ca thern, kiedy sroga zima obj�a kraj w swoje w�adanie, przyby� do Estre w�drowiec na nartach i wr�czy� stra�nikowi przy bramie co� zawini�tego w futro m�wi�c: � To jest Therem, syn syna Estre. � Po tych s�owach pomkn�� na nartach w d� stoku jak kamyk odbijaj�cy si� od powierzchni wody i znik�, zanim komu� przysz�o do g�owy, �eby go zatrzyma�.

W zawini�tku z futra le�a�o p�acz�c nowo narodzone dziecko. Przyniesiono dziecko przed oblicze pana Sorve'a i przekazano mu s�owa nieznajomego, a stary pan, pogr��ony w smutku, ujrza� w dziecku swojego zaginionego syna Areka. Rozkaza�, �eby dziecko wychowywano jako syna wewn�trznego ogniska i �eby nazywano go Therem, chocia� klan Estre nie u�ywa� tego imienia.

Dziecko wyros�o na dorodnego, silnego m�odzie�ca, powa�nego ~ natury i milkliwego, w kt�rym wszyscy dostrzegali podobie�stwo do zaginionego Areka. Kiedy dor�s�, pan Sorve w ge�cie starczej samowoli wyznaczy� go dziedzicem Estre. Wywo�a�o to zawi�� w�r�d syn�w kemmering�w Sorve'a, silnych i w kwiecie wieku, kt�rzy d�ugo czekali na t� godno��. Urz�dzili oni zasadzk� na m�odego Therema, kiedy wyruszy� samotnie polowa� na pesthry w miesi�cu irrem, ale on by� uzbrojony i nie da� si� zaskoczy�. Dw�ch braci z ogniska zastrzeli� w g�stej mgle, kt�ra za�ciela�a jezioro podczas odwil�y, a z trzecim walczy� na no�e i zabi� go wreszcie, cho� sam zosta� zraniony g��boko w szyj� i w pier�. Stan�� nad cia�em brata we mgle nad lodem i zobaczy�, �e zapada noc. By� os�abiony z up�ywu krwi i pomy�la�, �eby uda� si� do wsi Ebos po pomoc. Jednak w g�stniej�cych ciemno�ciach zab��dzi� i doszed� do lasu thore na wschodnim brzegu jeziora. Tam zobaczy� opuszczon� chat�, wszed� do �rodka i zbyt os�abiony, �eby rozpali; ogie�, upad� na zimne kamienie ogniska i le�a� tak brocz�c krwi�.

Kto� wy�oni� si� z ciemno�ci, samotny cz�owiek. Stan�� w drzwiach i zamar� na chwil� patrz�c na cz�owieka le��cego we krwi na kamieniach ogniska. Potem wszed� w po�piechu, przygotowa� �o�e z futer, kt�re wyj�� ze starej skrzyni, rozpali� ogie�, obmy� i przewi�za� rany Therema. Kiedy zobaczy�, �e m�ody cz�owiek patrzy na niego, powiedzia�: Jestem Therem ze Stok.

��Ja jestem Therem z Estre.

Zapad�a mi�dzy nimi cisza. Po chwili m�ody cz�owiek u�miechn�� si� i powiedzia�:

Czy opatrzy�e� moje rany, �eby mnie zabi�, Stokven? Nie odpowiedzia� starszy.

Wtedy Estraven spyta�:

��Jak to si� dzieje, �e ty, pan ze Stok, jeste� sam tutaj, na spornej ziemi?

Przychodz� tu cz�sto � odpar� Stokven.

Potem zbada� puls m�odzie�ca i na moment przy�o�y� d�o� p�asko do d�oni Estravena. Pasowa�y palec w palec, jak dwie d�onie jednego cz�owieka.

��Jeste�my wrogami na �mier� i �ycie � powiedzia� Stokven.

Estraven odpowiedzia�:

��Jeste�my wrogami na �mier� i �ycie, ale nigdy dot�d ci� nie widzia�em.

Stokven odwr�ci� twarz.

��Ja ci� raz widzia�em, dawno temu � powiedzia�. Chcia�bym, �eby mi�dzy naszymi domami zapanowa� pok�j.

��Ja ci przysi�gn� pok�j � rzek� Estraven.

Z�o�yli sobie przysi�g� i wi�cej nie rozmawiali, i ranny zasn��. Rano Stokvena ju� nie by�o, ale przyszli ludzie ze wsi Ebos i odnie�li Estravena do domu, do Estre. Tam nikt ju� nie o�miela� si� przeciwstawia� woli starego ksi�cia, odk�d jej s�uszno�� zosta�a zapisana krwi� trzech ludzi na lodzie jeziora, i po �mierci Sorve'a Therem zosta� ksi�ciem Estre. W ci�gu roku zako�czy� star� wa�� oddaj�c po�ow� spornej ziemi domenie Stok. Za to i za zabicie trzech braci z ogniska nazywano go Estravenem Zdrajc�. Ale jego imi�, Therem, jest nadal nadawane dzieciom w tej domenie.

Nast�pnego ranka, kiedy w swoich apartamentach w domu Szusgisa ko�czy�em p�ne �niadanie, rozleg� si� dyskretny brz�czyk telefonu. W��czy�em go i us�ysza�em po karhidyjsku:

��Tu Therem Harth. Czy m�g�bym przyj��?

��Bardzo prosz�.

By�em zadowolony, �e za�atwi� t� spraw� od r�ki. Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e mi�dzy mn� a Estravenem nie mo�e by� mowy o �adnych bli�szych stosunkach. Mimo �e przynajmniej nominalnie popad� w nie�ask� i zosta� wygnany z mojego powodu, nie mog�em przyj�� za to na siebie odpowiedzialno�ci i poczu� si� w uzasadniony spos�b winnym. W Erhenrangu nie ujawni� przede mn� ani swojego post�powania, ani swoich motyw�w i nie mia�em powod�w, �eby mu ufa�. Wola�bym, �eby nie by� zwi�zany z tymi Orgotami, kt�rzy mnie jakby adoptowali. Jego obecno�� wprowadza�a komplikacje i niezr�czno��.

Zosta� wprowadzony do pokoju przez jednego z wielu s�u��cych. Zaprosi�em go, �eby usiad� w jednym z wielkich wy�cie�anych foteli, i zaproponowa�em mu poranny nap�j. Odm�wi�. Nie by�o po nim wida� skr�powania � dawno odrzuci� wstydliwo��, je�eli j� kiedykolwiek posiada� � ale by� pe�en rezerwy, trzyma� si� na dystans.

��Pierwszy prawdziwy �nieg � powiedzia� i widz�c moje spojrzenie na zas�oni�te ci�k� kotar� okno doda�: � Nie wygl�da� pan jeszcze?

Wyjrza�em i zobaczy�em �nieg wiruj�cy na lekkim wietrze, pokrywaj�cy biel� ulice i dachy. Przez noc spad�o ju� kilka centymetr�w. By� odarhad gor, siedemnasty dzie� pierwszego miesi�ca jesieni.

��Wcze�nie � powiedzia�em zafascynowany przez chwil�.

��Przepowiadaj� ostr� zim� tego roku.

Zostawi�em kotary ods�oni�te. Szare, rozproszone �wiat�o zza okna pad�o na jego ciemn� twarz. Postarza� si�. Prze�y� ci�kie chwile od czasu, kiedy go po raz ostatni widzia�em w Erhenrangu, przy jego w�asnym kominku w Czerwonym Naro�nym Domu.

��Tu jest to, co mia�em panu przekaza� � powiedzia�em podaj�c mu owini�t� w foli� paczk� pieni�dzy, kt�r� po�o�y�em na stole po jego telefonie. Wzi�� j� i podzi�kowa� mi z powag�. Poniewa� nie usiad�em, po chwili, wci�� jeszcze trzymaj�c pakiet w r�ku, on r�wnie� si� podni�s�.

Czu�em lekkie uk�ucia sumienia, ale nic nie zrobi�em, �eby je uspokoi�. Chcia�em go zniech�ci� do dalszych wizyt i niestety wymaga�o to poni�enia go.

Spojrza� mi prosto w twarz. By�, oczywi�cie, ni�szy ode mnie, kr�tkonogi i kr�py, ni�szy nawet ni� wi�kszo�� kobiet mojej rasy. A jednak, kiedy na mnie patrzy�, nie mia�em uczucia, �e patrzy na mnie z do�u. Nie odwzajemni�em mu si� spojrzeniem przygl�daj�c si� z abstrakcyjnym zainteresowaniem stoj�cemu na stole radioodbiornikowi.

��Nie nale�y wierzy� wszystkiemu, co si� tutaj s�yszy przez radio � powiedzia� mi�ym g�osem. � Tymczasem wydaje mi si�, �e tu, w Misznory, b�dzie panu potrzebna informacja i rada.

��Odnosz� wra�enie, �e jest tu du�o os�b gotowych z nimi po�pieszy�.

��A du�o to dobrze, co? Dziesi�ciu budzi wi�ksze zaufanie ni� jeden. Przepraszam, zapomnia�em, �e nie powinienem u�ywa� j�zyka karhidyjskiego. � I dalej m�wi� ju� po orgocku. � Banici nie powinni nigdy u�ywa� swojego ojczystego j�zyka, brzmi on w ich ustach gorzko. Poza tym my�l�, �e ten j�zyk bardziej przystoi zdrajcy, bo sp�ywa z warg jak syrop. Panie Ai, mam prawo wyrazi� panu wdzi�czno��. Odda� pan przys�ug� zar�wno mnie, jak i mojemu staremu przyjacielowi i kemmeringowi Asze Forethowi, dlatego we w�asnym i jego imieniu skorzystam z tego prawa. Moje podzi�kowanie b�dzie mia�o form� rady. � Zamilk� i ja te� si� nie odezwa�em. Nigdy nie s�ysza�em z jego ust tego rodzaju cierpkiej, wyszukanej uprzejmo�ci i nie mia�em poj�cia, co to oznacza. � Jest pan w Misznory kim� ci�gn�� dalej � kim nie by� pan w Erhenrangu. Tam m�wiono, �e pan jest, tutaj b�d� m�wi�, �e pana nie ma. Jest pan narz�dziem w r�kach okre�lonej frakcji. Powinien pan uwa�a� na to, w jaki spos�b pozwoli si� pan wykorzystywa�. Radz� panu dowiedzie� si�, kto jest w przeciwnej frakcji, i nigdy nie da� si� wykorzysta� przez nich, bo nie zrobi� tego w dobrym celu.

Umilk�. Chcia�em za��da�, �eby sprecyzowa� swoje s�owa, ale on powiedzia� tylko: � Do widzenia, panie Ai odwr�ci� si� i wyszed�. Sta�em os�upia�y. Ten cz�owiek by� jak pora�enie pr�dem elektrycznym: nie wiadomo by�o, co si� sta�o i co robi�.

Niew�tpliwie zepsu� mi nastr�j pogodnego samozadowolenia, w jakim jad�em �niadanie. Podszed�em do w�skiego okna i wyjrza�em. �nieg pada� teraz jakby mniej g�sto. Przep�ywa� bia�ymi ob�okami i wirowa� jak p�atki kwiat�w wi�ni z sad�w mojej ojczyzny, kiedy wiosenny wiatr wieje wzd�u� zielonych zboczy Borlandu, gdzie si� urodzi�em. Na Ziemi, ciep�ej Ziemi, gdzie drzewa okrywaj� si� na wiosn� kwiatami. W jednej chwili opad�o mnie przygn�bienie i t�sknota za domem. Dwa lata sp�dzi�em na tej przekl�tej planecie, i teraz zacz�a si� trzecia zima, zanim jeszcze odesz�a jesie�. D�ugie miesi�ce nieustannego zimna, lodu, wiatru, deszczu, �niegu, �niegu z deszczem, zimna w �rodku, zimna na zewn�trz, zimna przenikaj�cego do ko�ci i do szpiku ko�ci. I ca�y czas zdany tylko na siebie, obcy i izolowany, bez jednego cho�by cz�owieka, kt�remu m�g�bym ufa�. Biedny Genly, mo�e si� rozp�aka�? Zobaczy�em, jak tam, w dole, Estraven wychodzi z domu na ulic�, ciemna, skr�cona perspektyw� posta� w jednostajnej, zacieraj�cej kontury szarobia�o�ci �niegu. Rozejrza� si�, poprawi� pas swojego hiebu (by� bez p�aszcza) i ruszy� ulic� krokiem zdecydowanym, pe�nym zr�czno�ci i wdzi�ku, z energi�, kt�ra sprawia�a, �e w tej chwili zdawa� si� jedyn� �yw� istot� w ca�ym Misznory.

Odwr�ci�em si� od okna do ciep�ego pokoju. Jego luksusy wyda�y mi si� zat�ch�e i gnu�ne, grzejnik, mi�kkie fotele, ��ko zarzucone futrami, dywany, draperie, narzuty.

W�o�y�em zimowy p�aszcz i wyszed�em na spacer, w ponurym nastroju, w ponury �wiat.

Mia�em tego dnia je�� obiad z reprezentantami Obsle'em, Yegeyem i innymi poznanymi poprzedniego wieczoru, a tak�e mia�em pozna� kilku nowych. Wczesny obiad jest zwykle spo�ywany przy bufecie na stoj�co, mo�e �eby cz�owiek nie mia� uczucia, �e sp�dzi� ca�y dzie� siedz�c za sto�em. Tym razem jednak uroczy�cie nakryto st�, bufet za� by� osza�amiaj�cy, osiemna�cie lub dwadzie�cia da� zimnych i gor�cych, g��wnie z jaj sube i chlebowych jab�ek. Przy bufecie, zanim zacz�o obowi�zywa� tabu co do rozm�w, Obsle nak�adaj�c sobie na talerz g�r� jajecznicy powiedzia�:

��Ten go�� nazwiskiem Mersen jest szpiegiem z Erhenrangu, a ten tam, Gaum, jest jawnym agentem Sarfu. Powiedzia� to tonem swobodnym, roze�mia� si�, jakbym zrobi� dowcipn� uwag�, i przesun�� si� do p�miska z marynowan� ryb�.

Nie mia�em poj�cia, co to jest Sarf.

Kiedy zacz�to siada� do sto�u, wszed� jaki� m�ody cz�owiek i szepn�� co� gospodarzowi przyj�cia Yegeyowi, kt�ry zaraz odwr�ci� si� do nas.

��Nowo�ci z Karhidu � powiedzia�. � Kr�l Argaven urodzi� dzi� rano dziecko, kt�re zmar�o po godzinie. Zapanowa�a cisza, potem podni�s� si� gwar i przystojny m�ody cz�owiek nazwiskiem Gaum podni�s� w g�r� kufel. � Oby wszyscy kr�lowie Karhidu �yli tak d�ugo! zawo�a�.

Niekt�rzy wypili z nim, wi�kszo�� nie.

��Na imi� Mesze, �mia� si� ze �mierci dziecka powiedzia� t�usty starzec w purpurze siadaj�c ci�ko obok mnie z wyrazem pot�pienia na twarzy.

Rozgorza�a dyskusja, kt�rego ze swoich syn�w od kemmering�w Argaven mo�e mianowa� nast�pc� tronu, bo b�d�c ju� dobrze po czterdziestce nie m�g� liczy� na potomka z w�asnego �ona, i jak d�ugo pozostawi Tibe'a na stanowisku regenta. Jedni uwa�ali, �e regencja sko�czy si� natychmiast, inni wyra�ali co do tego w�tpliwo�ci.

��A co pan s�dzi, panie Ai � spyta� cz�owiek nazwiskiem Mersen, kt�rego Obsle zidentyfikowa� jako agenta karhidyjskiego, a wi�c zapewne jednego z ludzi Tibe'a. Przybywa pan �wie�o z Erhenrangu, co si� tam m�wi w zwi�zku z plotkami, �e Argaven w�a�ciwie abdykowa� bez og�aszania tego faktu i przekaza� sanie kuzynowi?

��Tak, dotar�y do mnie te plotki.

��Czy s�dzi pan, �e maj� one jakie� podstawy?

��Nie mam poj�cia � odpowiedzia�em i w tym momencie wkroczy� gospodarz z uwag� o pogodzie, bo zacz�to ju� je��.

Kiedy wreszcie s�u�ba sprz�tn�a talerze oraz g�r� resztek pieczeni i marynat z bufetu, zasiedli�my wszyscy za d�ugim sto�em i podano w ma�ych naczy�kach pal�cy p�yn zwany, podobnie jak w wielu innych miejscach, wod� �ycia, po czym zacz�to zadawa� mi pytania.

Od czasu bada� przez lekarzy i uczonych w Erhenrangu nie znajdowa�em si� przed grup� ludzi, kt�rzy chcieli, �ebym odpowiada� na ich pytania. Niewielu Karhidyjczyk�w, nawet spo�r�d rybak�w i rolnik�w, w�r�d kt�rych sp�dzi�em pierwsze miesi�ce, �pieszy�o zaspokoi� swoj�, cz�sto pal�c�, ciekawo�� przez proste zadawanie pyta�. Byli zamkni�ci w sobie, pe�ni rezerwy, nie lubili pyta� i odpowiedzi. Pomy�la�em o stanicy Otherhord, o tym, co Tkacz Faxe powiedzia� mi na temat odpowiedzi� Nawet eksperci ograniczali swoje pytania do problem�w �ci�le fizjologicznych, takich jak funkcjonowanie gruczo��w i uk�adu kr��enia r�ni�ce mnie najbardziej od gethe�skiej normy. Nigdy nie przysz�o im do g�owy spyta� na przyk�ad, jak nieprzerwana seksualno�� mojej rasy wp�ywa na nasze instytucje spo�eczne, jak sobie radzimy z naszym "permanentnym kemmerem". S�uchali, je�eli im m�wi�em, psychologowie s�uchali, kiedy opowiada�em o my�lomowie, ale nikt nie zdecydowa� si� na postawienie og�lnych pyta� pozwalaj�cych na wytworzenie sobie pe�niejszego obrazu spo�ecze�stwa Ziemi lub Ekumeny � mo�e z wyj�tkiem Estravena.

Tutaj ludzie nie byli tak skr�powani wzgl�dami presti�u i honoru, a pytania nie obra�a�y ani pytaj�cych, ani pytanego. Wkr�tce jednak zorientowa�em si�, �e niekt�re pytania mia�y za cel przy�apanie mnie na k�amstwie i wykazanie, �e jestem oszustem. To mnie na chwil� zbi�o z tropu. W Karhidzie spotyka�em si� oczywi�cie r niedowiarstwem, ale rzadko ze z�� wol�. Tibe urz�dzi� wprawdzie wymy�lny pokaz pod tytu�em "udaj�, �e wierz� w t� komedi�" w dniu parady w Erhenrangu, ale, jak teraz wiedzia�em, by�a to cz�� jego gry maj�cej na celu dyskredytacj� Estravena i, jak s�dz�, Tibe w g��bi duszy wierzy� mi. Widzia� przecie� m�j statek, ma�y l�downik, kt�ry sprowadzi� mnie na powierzchni� planety, mia� te� podobnie jak wszyscy dost�p do raport�w in�ynier�w z badania statku i astrografu. W Orgoreynie nikt nie widzia� statku. M�g�bym pokaza� im astrograf, ale nie stanowi� on zbyt przekonywaj�cego "dzie�a obcych", gdy� by� tak niezrozumia�y, �e m�g� r�wnie dobrze potwierdza� teori� oszustwa. Stare prawo kulturalnego embarga zabrania�o przywozu na tym etapie urz�dze� zrozumia�ych i nadaj�cych si� do kopiowania, nie mia�em wi�c przy sobie nic poza statkiem i astrografem, pude�kiem ze zdj�ciami, niew�tpliw� osobliwo�ci� mojego cia�a i niemo�liw� do udowodnienia osobliwo�ci� mojego umys�u. Zdj�cia, kt�re pu�ci�em w obieg, by�y ogl�dane z oboj�tnym wyrazem twarzy, z jakim ogl�da si� cudze fotografie rodzinne. Pytaniom nie by�o ko�ca. Obsle spyta�, co to jest Ekumena � �wiat, liga �wiat�w, jakie� miejsce czy rz�d?

��Hm, ka�da z tych rzeczy i �adna. Ekumena to ziemskie s�owo, w j�zyku powszechnym nazywa si� j� Wsp�lnym Gospodarstwem. karhidyjskim odpowiednikiem by�oby ognisko. Co do orgockiego, to nie jestem pewien, za s�abo jeszcze znam wasz j�zyk. Wsp�lnota chyba nie, cho� niew�tpliwie istniej� podobie�stwa mi�dzy rz�dem Wsp�lnoty a Ekumen�. Ale Ekumena w zasadzie nie jest wcale rz�dem. By�a to pr�ba po��czenia mistyki z polityk� i jako taka musia�a by� skazana na niepowodzenia. Ale ta kl�ska przynios�a ludzko�ci wi�cej dobra ni� powodzenie jej poprzednich pr�b. Jest to spo�ecze�stwo i ma, przynajmniej potencjalnie, w�asn� kultur�. Jest to forma kszta�cenia, z pewnego punktu widzenia jest to jedna wielka szko�a, rzeczywi�cie bardzo wielka. Jej podstaw� s� d��enia do wymiany informacji i wsp�pracy, i dlatego z innego punktu widzenia jest to liga czy te� unia �wiat�w, posiadaj�ca pewne cechy konwencjonalnej, scentralizowanej organizacji. I ten w�a�nie ostatni aspekt Ekumeny reprezentuj�. Ekumena jako organizm polityczny dzia�a poprzez koordynacj�, a nie przez nakazy, nie wymusza praw, do decyzji dochodzi drog� kompromis�w i porozumie�. Jako organizm ekonomiczny Ekumena jest niezwykle aktywna, nadzoruj�c wymian� mi�dzy�wiatow�, utrzymuj�c r�wnowag� handlow� mi�dzy osiemdziesi�cioma �wiatami. Osiemdziesi�cioma czterema �ci�le m�wi�c, je�eli Gethen do��czy do Ekumeny�

��Co to znaczy, �e Ekumena nie wymusza praw? spyta� Slose.

��Bo nie ma �adnych praw. Pa�stwa cz�onkowskie maj� swoje w�asne prawa, a kiedy zachodzi mi�dzy nimi konflikt, Ekumena po�redniczy, stara si� przeprowadzi� prawn� lub etyczn� zmian� przez uzgodnienie stanowisk lub wyb�r jednego. Oczywi�cie, je�eli Ekumena jako eksperymentalny nadorganizm zawiedzie ca�kowicie, to b�dzie musia�a narzuca� pok�j si��, stworzy� jak�� policj� i tak dalej. Na razie jednak nie ma takiej potrzeby. �wiaty centralne nadal dochodz� do siebie po niszczycielskiej epoce sprzed kilku stuleci, odtwarzaj� utracone umiej�tno�ci i wiedz�, ucz� si� na nowo rozmawia� � Jak mia�em wyt�umaczy� Wiek Wrogo�ci i jego skutki ludziom, kt�rzy nie maj� s�owa na oznaczenie wojny?

��To niezwykle fascynuj�ce, panie Ai � powiedzia� gospodarz, reprezentant Yegey, drobny, zgrabny, cedz�cy s�owa osobnik o bystrych oczach. � Ale nie widz�, czego oni mog� chcie� od nas. Chodzi o to, �e c� takiego dobrego mo�e im da� osiemdziesi�ty czwarty �wiat? 1 to, powiedzmy sobie, niezbyt rozwini�ty, bo przecie� nie mamy gwiezdnych statk�w jak wszyscy inni.

��Nikt ich nie mia� do czasu przybycia ludzi z Hain i Cetia�czyk�w. A niekt�rym �wiatom zabraniano ich budowy przez ca�e stulecia, p�ki Ekumena nie ustali�a zasad tego, co u was, jak s�dz�, nazywa si� wolnym handlem. � Tu wszyscy si� roze�miali, bo by�a to nazwa partii czy te� frakcji Yegeya. � Wolny handel to jest w�a�nie to, co pr�buj� tu zapocz�tkowa�. Handel nie tylko towarami, lecz tak�e wiedz�, technologi�, my�l�, filozofi�, sztuk�, medycyn�, nauk�, teori�� W�tpi�, czy Gethen kiedykolwiek b�dzie utrzymywa� jakie� �ywsze kontakty fizyczne z innymi �wiatami. Dzieli nas tu siedemna�cie lat �wietlnych od najbli�szego �wiata Ekumeny, Ollul, na planecie gwiazdy, kt�r� wy nazywacie Asyomse. Do najdalszego jest dwie�cie pi��dziesi�t lat �wietlnych i nawet nie wida� st�d jego gwiazdy. Za pomoc� astrografu mogliby�cie rozmawia� z tym �wiatem jak przez radio z s�siednim miastem, ale nie s�dz�, �eby�cie kiedy� spotkali si� z jego mieszka�cami� Ten rodzaj handlu, o kt�rym m�wi�, mo�e by� bardzo zyskowny, ale polega on g��wnie na porozumiewaniu si�, nie za� na transporcie d�br. Moje zadanie tutaj polega w gruncie rzeczy na tym, �eby dowiedzie� si�, czy pragniecie porozumiewa� si� z reszt� ludzko�ci.

��"Pragniecie" � powt�rzy� Slose pochylaj�c si� z napi�ciem. � Czy to znaczy Orgoreyn, czy te� Gethen jako ca�o��?

Zawaha�em si� przez chwil�, bo nie by�o to pytanie, kt�reg� oczekiwa�em.

��Tutaj i teraz znaczy to Orgoreyn. Ale umowa nie mo�e nikogo wyklucza�. Je�eli Sith albo Narody Wyspowe, albo Karhid zechc� przyst�pi� do Ekumeny, to maj� drog� otwart�. Jest to za ka�dym razem sprawa indywidualnego wyboru. P�niej z regu�y na planetach r�wnie wysoko rozwini�tych jak Gethen r�ne rasy, regiony albo narody dochodz� do wy�onienia wsp�lnego przedstawicielstwa, kt�re koordynuje sprawy planetarne i stosunki z innymi �wiatami, co nazywa si� w naszej terminologii "lokaln� stabilno�ci�". W ten spos�b oszcz�dza si� mas� czasu i pieni�dzy, bo dzieli si� wydatki. Gdyby�cie postanowili na przyk�ad zbudowa� w�asny gwiazdolot�

��Na mleko Mesze! � wykrzykn�� gruby Humery obok mnie. � Chce pan, �eby�my wystrzelili si� w pustk�? Fuj! � Na dow�d rozbawienia i obrzydzenia wyda� z siebie d�wi�k jak wysoka nuta akordeonu.

��A gdzie jest pa�ski statek, panie Ai? � spyta� Gaum. Powiedzia� to cicho, z p�u�miechem, jakby by�o to co� niezwykle podchwytliwego i chcia�, �eby to zosta�o zauwa�one. By� niezwykle pi�knym okazem istoty ludzkiej wed�ug ka�dych kryteri�w dla obu p�ci, tak �e nie mog�em nie gapi� si� na niego, kiedy odpowiada�em, zastanawiaj�c si� jednocze�nie, co to jest ten Sarf.

��C�, to �adna tajemnica. M�wiono o tym sporo w karhidyjskim radio. Rakieta, w kt�rej wyl�dowa�em na wyspie Horden, znajduje si� obecnie w Kr�lewskich Warsztatach Metalurgicznych w Szkole Rzemios�. W ka�dym razie wi�ksza jej cz��, bo zdaje si�, �e r�ni eksperci zabrali sobie po kawa�ku.

��Rakieta? � zdziwi� si� Humery, bo u�y�em orgockiego okre�lenia na fajerwerk.

��To zwi�le oddaje rodzaj nap�du �odzi l�duj�cej. Humery zn�w wyda� dziwny odg�os. Gaum u�miechn�� si� tylko i zauwa�y�:

��Zatem nie ma pan drogi powrotu na� no, tam sk�d pan przyby�?

��Mam. M�g�bym porozumie� si� przez astrograf z Ollul i poprosi�, �eby przys�ali po mnie statek. Przyby�by tutaj za siedemna�cie lat. Mog� te� po��czy� si� ze statkiem, kt�rym przylecia�em do waszego uk�adu. Jest teraz na orbicie oko�os�onecznej. By�by tutaj za par� dni.

Sensacja by�a widoczna i s�yszalna, i nawet Gaum nie potrafi� ukry� zdumienia. Co� si� tutaj nie zgadza�o. By� to jeden istotny fakt, z kt�rym si� nie zdradzi�em w Karhidzie, nawet przed Estravenem. Je�eli, tak jak mi to przedstawiono, Orgotowie wiedzieli o mnie tylko to, co postanowili im przekaza� Karhidyjczycy, w�wczas powinna to by� tylko jedna z wielu niespodzianek. Okaza�o si�, �e to by�a jedyna niespodzianka, za to wielka.

��Gdzie jest teraz ten statek? � spyta� Yegey.

��Kr��y wok� s�o�ca, gdzie� mi�dzy Gethen a Kuhurnem.

��Jak si� pan z niego tu dosta�?

��Na fajerwerku � wtr�ci� stary Humery.

��Dok�adnie tak. Nie l�dujemy gwiazdolotem na zaludnionej planecie, dop�ki nie ma ustalonych kontakt�w lub nie zosta� zawarty sojusz. Dlatego przyby�em na ma�ej �odzi i wyl�dowa�em na wyspie Horden.

��Czy mo�e si� pan porozumie� z tym� z tym wielkim statkiem przez zwyk�e radio, panie Ai? To by� Obsle.

��Tak. � Nie wspomnia�em na razie o ma�ym satelicie przeka�nikowym, kt�rego umie�ci�em na orbicie. Nie chcia�em, �eby odnie�li wra�enie, �e ich niebo jest pe�ne mojego �elastwa. � Potrzebny by�by do�� mocny nadajnik; ale przecie� macie ich pod dostatkiem.

��Zatem mogliby�my skontaktowa� si� drog� radiow� z pa�skim statkiem.

��Tak, gdyby�cie znali w�a�ciwy sygna�. Ludzie na pok�adzie znajduj� si� w stanie stasis lub, inaczej m�wi�c, hibernacji, �eby nie marnowali �ycia w oczekiwaniu, a� za�atwi� tutaj swoje sprawy. W�a�ciwy sygna� na w�a�ciwej d�ugo�ci fali uruchomi aparatur�, kt�ra wyprowadzi ich ze stasis. W�wczas skontaktuj� si� ze mn� za pomoc� radia albo astrografu, wykorzystuj�c Ollul jako stacj� przeka�nikow�.

��Ilu ich jest? � spyta� kto� z niepokojem.

��Jedenastu.

To wywo�a�o westchnienie ulgi, lekki �miech. Napi�cie nieco zel�a�o.

��A co si� stanie, je�eli pan nigdy nie wy�le sygna�u? spyta� Obsle.

��Zostan� obudzeni automatycznie za oko�o cztery lata.

��Czy w�wczas przybyliby tu po pana?

��Tylko na moje wezwanie. Porozumieliby si� za pomoc� astrografu ze stabilami na Ollul i na Hain. Najprawdopodobniej postanowiliby spr�bowa� jeszcze raz i skierowaliby tu nowego wys�annika. Drugiemu wys�annikowi cz�sto jest �atwiej ni� pierwszemu. Mniej musi wyja�nia� i ludzie ch�tniej mu wierz��

Obsle u�miechn�� si� szeroko. Wi�kszo�� go�ci nadal by�a zamy�lona i pe�na rezerwy. Gaum kiwn�� nieznacznie g�ow� w roj� stron�, jakby gratulowa� mi szybko�ci odpowiedzi: gest konspiratora. Slose pe�en napi�cia zapatrzy� si� jasnym wzrokiem w jak�� wewn�trzn� wizj�, od kt�rej wr�ci� do mnie.

��Dlaczego, panie Ai, nigdy nie wspomnia� pan o tym drugim statku podczas swego dwuletniego pobytu w Karbidzie?

��Sk�d mo�emy wiedzie�, �e nie wspomnia�? � wtr�ci� Gaum z u�miechem.

��Doskonale wiemy, �e nie, panie Gaum � odpar� Yegey r�wnie� z u�miechem.

��Nie m�wi�em o tym � powiedzia�em. � A dlaczego? My�l o statku czekaj�cym tam w g�rze mo�e budzi� niepok�j. S�dz�, �e niejeden z was mo�e to potwierdzi�. W Karbidzie nigdy nie doszed�em do takiego stopnia wzajemnego zaufania z moimi rozm�wcami, �ebym m�g� zaryzykowa� poruszenie sprawy statku. Wy mieli�cie wi�cej czasu do namys�u, jeste�cie gotowi s�ucha� mnie otwarcie, w wi�kszym gronie, nie jeste�cie tak sp�tani strachem. Zdecydowa�em si� powiedzie� o statku, bo my�l�, �e nadesz�a po temu chwila, �e Orgoreyn jest odpowiednim do tego miejscem.

��Racja, panie Ai, racja! � powiedzia� Slose gwa�townie. � W ci�gu tego miesi�ca po�le pan po ten statek i powitamy go w Orgoreynie jako widomy znak i piecz�� nowej epoki. Otworz� si� oczy tych, kt�rzy nie chc� widzie� teraz!

Tak si� to ci�gn�o do chwili, kiedy podano nam kolacj�. Zjedli�my, wypili�my i rozeszli�my si� po domach. Nie wiem jak inni, ale ja, cho� zm�czony, wyszed�em og�lnie rzecz bior�c zadowolony. By�y, oczywi�cie, pewne znaki ostrzegawcze i niejasno�ci. Slose chcia� zrobi� ze mnie religi�. Gaum chcia� zrobi� ze mnie oszusta. Mersen chcia� chyba udowodni�, �e nie jest agentem Karhidu, sugeruj�c, �e to ja nim jestem. Ale Obsle, Yegey i kilku innych dzia�a�o na wy�szym poziomie. Chcieli porozumie� si� ze stabilami i doprowadzi� do l�dowania gwiazdolotu w Orgoreynie, �eby przekona� albo zmusi� Wsp�lnot� Orgoreynu do zwi�zania si� z Ekumen�. Wierzyli, �e w ten spos�b Orgoreyn osi�gnie wielkie, d�ugotrwa�e w skutkach zwyci�stwo presti�owe nad Karbidem i �e ci reprezentanci, kt�rzy b�d� ojcami tego zwyci�stwa, zdob�d� odpowiedni presti� i wp�ywy w swoim rz�dzie. Ich frakcja Wolnego Handlu, mniejszo�� w �onie Wsp�lnoty Trzydziestu Trzech, przeciwstawia�a si� kontynuacji sporu o dolin� Sinoth, reprezentuj�c polityk� konserwatywn�, nieagresywn� i nienacjonalistyczn�. Od d�ugiego ju� czasu byli odsuni�ci od w�adzy i liczyli na to, �e przy pewnym ryzyku mog� j� odzyska� na drodze wskazanej przeze mnie. Dalej ich wzrok nie si�ga�, ale w fakcie, �e moja misja dla nich stanowi�a �rodek, a nie cel, nie by�o nic z�ego. Gdy raz znajd� si� na tej drodze, zaczn� si� mo�e orientowa�, dok�d mo�na ni� doj��. Na razie pomimo kr�tkowzroczno�ci byli przynajmniej realistami.

Obsle chc�c przekona� pozosta�ych powiedzia�:

��Karbid albo b�dzie si� ba� si�y, jak� nam da ten zwi�zek, a pami�tajmy, �e Karbid zawsze boi si� wszystkiego co nowe, i pozostanie na uboczu, albo rz�d w Erhenrangu zbierze si� na odwag� i przy��czy si� jako drugi, po nas. W ka�dym przypadku szifgrethor Karhidu ucierpi i w ka�dym przypadku my b�dziemy prowadzi� sanie. Je�eli starczy nam m�dro�ci, �eby wykorzysta� t� przewag� teraz, b�dzie to przewaga sta�a i pewna! � W tym momencie zwr�ci� si� do mnie.

��Ale Ekumena musi chcie� nam pom�c, panie Ai. Musimy mie� do pokazania naszemu narodowi co� wi�cej ni� tylko pana, jednego cz�owieka znanego ju� w Erhenrangu.

��Rozumiem, panie reprezentancie. Chcia�by pan mie� dobry, widowiskowy dow�d, a ja chcia�bym go przedstawi�. Ale nie mog� sprowadzi� tu statku, p�ki nie b�d� mia� uzasadnionej pewno�ci co do jego bezpiecze�stwa i dobrej woli z waszej strony. Potrzebne mi jest do tego publiczne og�oszenie zgody i gwarancji waszego rz�du, co, jak s�dz�, oznacza zgod� ca�ej rady reprezentant�w.

��To zrozumia�e � powiedzia� Obsle z ponur� min�. Jad�c do domu z Szusgisem, kt�rego udzia� w rozmowach tego popo�udnia ogranicza� si� do dobrodusznego u�miechu, spyta�em:

��Panie Szusgis, co to jest ten Sarf?

��Jeden z wydzia��w administracji wewn�trznej. Zajmuje si� fa�szywymi dokumentami, nielegalnymi podr�ami i zmian� pracy, fa�szerstwami i podobnym �mieciem. To jest w�a�nie znaczenie s�owa "sarf" w ulicznym �argonie, jest to nazwa nieoficjalna.

Zatem inspektorzy s� agentami Sarfu?

��Niekt�rzy z nich.

��I policja te� im podlega do pewnego stopnia? � Sformu�owa�em pytanie ostro�nie i otrzyma�em tak� sam� odpowied�.

��S�dz�, �e tak. Zajmuj� si� sprawami zagranicznymi i nie mam pe�nego rozeznania w strukturze administracji wewn�trznej.

��Jest niew�tpliwie skomplikowana. Czym, na przyk�ad, zajmuje si� Wydzia� Wodny? � Wycofa�em si�, najlepiej jak umia�em, z tematu Sarfu. To, czego Szusgis nie powiedzia� w tej sprawie, mog�o nic nie znaczy� dla kogo� z Hain albo dla szcz�liwego Cziffewarczyka, ale ja urodzi�em si� na Ziemi. Posiadanie przodk�w z przesz�o�ci� kryminaln� ma swoje dobre strony. Po dziadku podpalaczu mo�na odziedziczy� nos czu�y na dym.

Znalezienie na Gethen rz�d�w tak przypominaj�cych dawn� histori� Ziemi by�o zabawne i fascynuj�ce. Monarchia i autentyczna, rozro�ni�ta biurokracja. To drugie by�o r�wnie fascynuj�ce, ale mniej zabawne. Dziwne, �e w bardziej rozwini�tym spo�ecze�stwie pobrzmiewa�y bardziej ponure tony.

Zatem Gaum, kt�ry chcia�, �ebym wyszed� na k�amc�, by� agentem tajnej policji Orgoreynu. Czy wiedzia�, �e Obsle wie, kim on jest? Zapewne tak. Czy by� wi�c prowokatorem? Czy dzia�a� oficjalnie po stronie frakcji Obsle'a, czy przeciwko niej? Kt�ra z frakcji w obr�bie Rady Trzydziestu Trzech kontrolowa�a lub by�a kontrolowana przez Sarf? Powinienem zorientowa� si� w tych sprawach, ale mo�e to nie by� �atwe. Moja linia post�powania, kt�ra przez jaki� czas wydawa�a si� tak oczywista i pe�na nadziei, teraz stawa�a si� r�wnie kr�ta i naje�ona zagadkami jak w Erhenrangu. Wszystko sz�o dobrze, pomy�la�em, p�ki zesz�ego wieczoru nie pojawi� si� przy mnie jak cie� Estraven.

��Jakie stanowisko zajmuje tutaj, w Misznory, ksi��� Estraven?�� spyta�em Szusgisa, kt�ry jakby w p�nie opad� na oparcie bezszelestnie jad�cego samochodu.

��Estraven? Tutaj nazywa si� Harth. My tutaj nie u�ywamy tytu��w, odrzucili�my je wraz z nastaniem Nowej Epoki. Zdaje si�, �e jest podw�adnym reprezentanta Yegeya.

��Mieszka u niego?

��Chyba tak.

Chcia�em powiedzie�, �e to dziwne, i� by� zesz�ego wieczoru u Slose'a, a nie by� dzi� na przyj�ciu u Yegeya, ale u�wiadomi�em sobie, �e w �wietle naszej kr�tkiej porannej rozmowy nie wydawa�o si� to takie dziwne. Ale sama my�l, �e celowo trzyma si� ode mnie z daleka, budzi�a niepok�j.

��Znaleziono go � m�wi� Szusgis przemieszczaj�c swoje szerokie biodra na wy�cie�anym siedzeniu � na Po�udniu w fabryce kleju, konserw rybnych czy w jakim� takim miejscu i wyci�gni�to go z rynsztoka. Zrobili to ludzie z frakcji Wolnego Handlu. Oczywi�cie pom�g� im swego czasu jako premier i cz�onek kyorremy, i teraz mu si� odwdzi�czaj�. G��wnie robi� to, jak my�l�, �eby dokuczy� Mersenowi. Cha, cha! Mersen jest szpiegiem Tibe'a i my�li, �e nikt o tym nie wie, ale naturalnie wszyscy wiedz�, a on nie mo�e znie�� widoku Hartha, bo nie wie, czy on jest zdrajc�, czy podw�jnym agentem, i nie mo�e narazi� na szwank swojego szifgrethoru, �eby si� dowiedzie�. Cha, cha!

��A co pan s�dzi, panie Szusgis?

��Zdrajca, panie Ai. Czystej wody zdrajca. Sprzeda� prawa swojego kraju do doliny Sinoth, �eby nie dopu�ci� Tibe'a do w�adzy, ale noga mu si� powin�a. Na cycki Mesze! Tutaj spotka�oby go co� gorszego ni� wygnanie. Kto gra przeciwko swojej w�asnej stronie, musi przegra� wszystko. Ale ci jegomo�cie dbaj�cy tylko o siebie i wyprani z patriotyzmu nie potrafi� tego zrozumie�. Zreszt� my�l�, �e Harth nie dba, gdzie jest, byle tylko m�g� jako� przepycha� si� ku w�adzy. Zrobi� w ci�gu pi�ciu miesi�cy nie tak ma�o, jak pan widzi.

��Owszem, niema�o.

��Pan te� mu nie dowierza, co?

��Nie.

��Ciesz� si�, �e to s�ysz�, panie Ai. Nie rozumiem, dlaczego Yegey i Obsle trzymaj� z tym osobnikiem. Jest jawnym zdrajc� dzia�aj�cym dla w�asnej korzy�ci, kt�ry usi�uje czepia� si� pa�skich sani, panie Ai, jak d�ugo b�dzie to dla niego korzystne. Tak ja to widz�. I nie wiem, czy pozwoli�bym mu czepia� si� moich sani, gdyby mnie o to przyszed� prosi�! � Szusgis sapn��, skin�� energicznie g�ow� na znak zgody z w�asn� opini� i u�miechn�� si� do mnie porozumiewawczym u�miechem ludzi nieskazitelnej prawo�ci. Samoch�d jecha� bezszelestnie szerokimi, dobrze o�wietlonymi ulicami. Poranny �nieg stopnia� zostawiaj�c tylko brudne pryzmy wzd�u� rynsztok�w, teraz pada� zimny, drobny deszcz.

Wielkie gmachy �r�dmie�cia Misznory, budynki rz�dowe, szko�y, �wi�tynie kultu jomesz, przes�oni�te deszczem w p�ynnym blasku wysokich latar� zdawa�y si� topnie�. Ich naro�niki by�y nieostre, frontony rozlane, zamazane. Co� p�ynnego, niematerialnego kry�o si�'za masywno�ci� tego miasta zbudowanego z monolit�w, tego monolitycznego pa�stwa, kt�re tym samym s�owem nazywa�o cz�� i ca�o��. A Szusgis, m�j jowialny gospodarz, cz�owiek ci�ki i masywny, te� mia� rozmazane kontury, by� jakby�, nieco nierealny.

Od chwili kiedy cztery dni temu wyruszy�em samochodem przez rozleg�e z�ote pola Orgoreynu rozpoczynaj�c swoj� podr� do samego serca Misznory, czego� mi brakowa�o. Tylko czego? Czu�em si� izolowany. Od pewnego czasu nie odczuwa�em ch�odu. Pokoje tutaj by�y przyzwoicie ogrzewane. Od pewnego czasu jedzenie nie sprawia�o mi przyjemno�ci. Kuchnia orgocka by�a nijaka i nic w tym strasznego. Tylko dlaczego wszyscy ludzie, jakich tu spotka�em, wszystko jedno, �yczliwie czy wrogo do mnie usposobieni, te� wydawali mi si� nijacy? By�y w�r�d nich barwne osobowo�ci � Obsle, Slose, pi�kny i odra�aj�cy Gaum � a jednak wszystkim im czego� brakowa�o, jakiego� wymiaru istnienia, byli jacy� nieprzekonywaj�cy. Nie byli ca�kiem materialni.

Jest tak, pomy�la�em, jakby nie rzucali cienia.

Tego rodzaju do�� abstrakcyjne rozwa�ania s� istotn� cz�ci� mojej pracy. Bez pewnych szczeg�lnych uzdolnie� nie mia�bym szans na zostanie mobilem, potem przeszed�em formalne przeszkolenie w tym kierunku na Hain, gdzie nadaj� temu dumnie brzmi�cy tytu� "my�lenia dalekosi�nego". Chodzi w nim o co�, co mo�na by okre�li� jako intuicyjny ogl�d pewnej moralnej ca�o�ci, i jego wynikiem nie jest zestaw racjonalnych symboli, lecz metafora. Nigdy nie wyr�nia�em si� w tym "my�leniu dalekosi�nym", a tego dnia szczeg�lnie nie ufa�em swoim przeczuciom, bo by�em bardzo zm�czony. Gdy tylko znalaz�em si� z powrotem w swoich apartamentach, natychmiast poszuka�em ulgi pod gor�cym natryskiem. Ale nawet tam towarzyszy� mi niejasny niepok�j, jakby gor�ca woda te� nie by�a ca�kiem realna i jakby nie mo�na by�o na niej polega�.

Misznory. Streth susmy. Nie jestem optymist�, chocia� wszystkie wydarzenia daj� podstawy do nadziei. Obsle targuje si� i handryczy z reprezentantami, Yegey stosuje pochlebstwa, Slose nawraca i si�a ich zwolennik�w ro�nie. S� zr�cznymi politykami i pewnie kieruj� swoj� frakcj�. Tylko siedmiu z Trzydziestu Trzech to pewni zwolennicy Wolnego Handlu. Co do reszty, to Obsle liczy na poparcie dziesi�ciu, a to da�oby mu minimaln� przewag�.

Jeden z nich wydaje si� przejawia� autentyczne zainteresowanie wys�annikiem. Reprezentant Ithepen z okr�gu Eynyen, kt�ry interesowa� si� przedstawicielstwem obcych, gdy� z ramienia Sarfu cenzurowa� audycje nadawane z Erhenrangu. Wydaje si�, �e ta dzia�alno�� ci��y mu na sumieniu. Zaproponowa� Obsle'owi, �eby Trzydziestu Trzech og�osi�o zaproszenie statku gwiezdnego nie tylko w imieniu swoich rodak�w, lecz tak�e w imieniu Karbidu, sugeruj�c Argavenowi, �eby przy��czy� g�os Karbidu do zaproszenia. Szlachetny projekt, kt�ry nie zostanie przyj�ty. Nie zaprosz� Karbidu do wsp�pracy w �adnej sprawie.

Ludzie Sarfu w gronie Trzydziestu Trzech oczywi�cie przeciwstawiaj� si� obecno�ci wys�annika i jego misji. Co do tych niezdecydowanych, to podejrzewam, �e boj� si� wys�annika podobnie jak Argaven i wi�kszo�� dworu, z t� r�nic�, �e Argaven uwa�a� go za szale�ca, jak on sam, ci za� uwa�aj� go za k�amc�, jak oni sami. Boj� si�, �e dadz� si� publicznie z�apa� na wielkie oszustwo, oszustwo odrzucone ju� przez Karhid, a mo�e nawet spreparowane przez Karbid. Je�eli wysun� zaproszenie i og�osz� je publicznie, to gdzie b�dzie ich szifgrethor, gdy gwiezdny statek nie wyl�duje?

Doprawdy, Genly Ai wymaga od nas niezwyk�ej �atwowierno�ci.

Widocznie dla niego nie jest ona niezwyk�a.

Obsle i Yegey uwa�aj�, �e wi�kszo�� Trzydziestu Trzech da si� przekona� i uwierzy mu. Nie wiem, dlaczego jestem mniejszym optymist� ni� oni; mo�e w g��bi serca nie chc�, �eby Orgoreyn okaza� si� bardziej o�wiecony ni� Karbid, �eby podj�� ryzyko, zyska� s�aw� i zostawi� Karbid w cieniu. Je�eli jest to zazdro�� patriotyczna, to przychodzi zbyt p�no, bo skoro tylko zrozumia�em, �e Tibe wkr�tce doprowadzi do mojej dymisji, zrobi�em wszystko, �eby wys�annik przyby� do Orgoreynu i ju� jako wygnaniec zrobi�em wszystko, �eby ich do niego przekona�.

Dzi�ki pieni�dzom, kt�re przywi�z� mi od Asze, mieszkam zn�w sam, jako "jednostka", a nie jako "osoba zale�na". Nie chodz� ju� na bankiety, nie pokazuj� si� publicznie z Obsle'em ani z innymi zwolennikami wys�annika i nie widzia�em si� z samym wys�annikiem od p� miesi�ca, od drugiego dnia jego pobytu w Misznory.

Da� mi pieni�dze od Asze tak, jak si� daje zap�at� najemnemu mordercy. Niecz�sto udaje si� komu� tak mnie rozgniewa� i w odpowiedzi celowo go zniewa�y�em. Wiedzia�, �e jestem z�y, ale nie mam pewno�ci, czy zrozumia� zniewag�; wygl�da�o, �e akceptuje moj� rad� mimo sposobu, w jaki mu jej udzieli�em. Zrozumia�em to, kiedy och�on��em z gniewu, i zacz��em si� zastanawia�. Czy to mo�liwe, �e przez ca�y czas w Erhenrangu szuka� u mnie rady i nie wiedzia�, jak mi to da� do zrozumienia? Je�eli tak, to musia� fa�szywie zrozumie� po�ow� i nie zrozumie� w og�le reszty z tego, co mu powiedzia�em przy moim ognisku w Pa�acu, tego wieczoru po ceremonii wmurowania zwornika. Jego szifgrethor jest widocznie oparty na czym� zupe�nie innym ni� nasz i musi by� zupe�nie inaczej podtrzymywany. Kiedy uwa�a�em, �e jestem najbardziej szczery i brutalny, on m�g� uwa�a�, �e m�wi� szczeg�lnie m�tnie i zawile.

Jego t�pota wynika z ignorancji. Jego arogancja wynika z ignorancji. Nie wie nic o nas, a my o nim. Jest niesko�czenie obcy, a ja g�upi, �e pozwoli�em, �eby m�j cie� pad� na �wiat�o nadziei, kt�re on nam przynosi. Musz� pow�ci�gn�� swoj� �wieck� pr�no��. B�d� si� trzyma� z dala od niego, bo tego sobie niew�tpliwie �yczy. Ma racj�. Wyp�dzony karhidyjski zdrajca nie dodaje blasku jego sprawie.

Zgodnie z orgockim prawem, �e ka�da "jednostka" musi by� zatrudniona, pracuj� od �smej do po�udnia w fabryce wyrob�w plastykowych. �atwa praca: dogl�dam maszyny, kt�ra dopasowuje i zgrzewa kawa�ki plastyku w ma�e przezroczyste pude�ka. Nie wiem, do czego s�u�� te pude�ka. Po po�udniu, stwierdziwszy, �e t�piej�, podj��em �wiczenia, kt�rych nauczy�em si� w Rotherer. Z zadowoleniem przekona�em si�, �e nie zatraci�em umiej�tno�ci przywo�ywania si�y doth albo wchodzenia w nietrans, ale z samego nietransu mam niewiele po�ytku, za� co do umiej�tno�ci zachowywania bezruchu i postu, to tak jakbym si� ich nigdy nie uczy�, musz� wszystko zaczyna� od pocz�tku, jak dziecko. Po�ci�em przez jeden dzie�, a m�j �o��dek krzyczy: "Tydzie�! Miesi�c!"

W nocy jest teraz mr�z. Dzisiaj silny wiatr przyni�s� �nieg z deszczem. Przez ca�y wiecz�r my�la�em o Estre i odg�os wiatru przypomina� mi tamtejsze wiatry. Napisa�em dzi� d�ugi list do syna. Pisz�c go mia�em powracaj�ce poczucie obecno�ci Areka, tak jakby wystarczy�o odwr�ci� si�, �eby go zobaczy�. Po co prowadz� te zapiski? Czy dla syna? Co mu one dadz�? Mo�e po prostu pisz�, �eby pisa� w swoim j�zyku.

Harhahad susmy. W radio nadal �adnej wzmianki o wys�anniku, ani s�owa. Zastanawiam si�, czy Genly Ai dostrzega, �e w Orgoreynie, mimo rozleg�ego widocznego aparatu w�adzy, niczego nie robi si� w spos�b jawny, niczego nie m�wi si� na g�os. Ta machina maskuje machinacje.

Tibe chce nauczy� Karhid k�amstwa. Uczy si� od Orgoreynu, to dobra szko�a. Ale my�l�; �e trudno nam b�dzie si� tego nauczy�, bo mamy zbyt d�ug� praktyk� w obchodzeniu prawdy: bez popadania w k�amstwo, ale i bez dochodzenia do prawdy.

Wczoraj wielki wypad Orgot�w za Ey. Spalili spichlerze w Tekember. Dok�adnie to, czego potrzebuje Sarf i czego potrzebuje Tibe. Ale do czego to prowadzi?

Slose, kt�remu s�owa wys�annika na�o�y�y si� na jego jomesza�ski mistycyzm, interpretuje przybycie Ekumeny na nasz �wiat jako nadej�cie Kr�lestwa Mesze i traci z oczu nasz cel. "Musimy zako�czy� t� rywalizacj� z Karbidem � m�wi � zanim nadejdzie Nowy Cz�owiek. Musimy oczy�ci� nasze serca na jego przyj�cie. Musimy zapomnie� o szifgrethorze, zabroni� wszelkich akt�w zemsty i zjednoczy� si� bez nienawi�ci, jak bracia z jednego ogniska".

Ale jak to zrobi�, zanim oni przyb�d�? Jak przerwa� ten kr�g?

Guyrny susmy. Slose stoi na czele komitetu, kt�ry zabiega o zakaz wystawiania w tutejszych publicznych domach kemmeru obscenicznych sztuk; musz� przypomina� karhidyjskie huhuth. Slose zwalcza je jako trywialne, wulgarne i blu�niercze.

Zwalcza� co� to znaczy to co� podtrzymywa�.

M�wi� tutaj, �e "wszystkie drogi prowadz� do Misznory". Rzeczywi�cie, je�eli cz�owiek stanie plecami do Misznory i zacznie si� od niego oddala�, nadal b�dzie na drodze do Misznory. Walcz�c z wulgarno�ci� nieuchronnie pogr��amy si� w wulgarno�ci. Trzeba p�j�� w inn� stron�, trzeba znale�� inny cel, w�wczas mo�na i�� inn� drog�.

Yegey dzisiaj w Izbie Trzydziestu Trzech: "Jestem niezmiennie przeciwny blokadzie eksportu zbo�a do Karbidu i duchowi rywalizacji, kt�ry jest jej przyczyn�". S�usznie, ale id�c w t� stron� nigdy nie zejdzie z drogi do Misznory. Musi zaproponowa� jak�� alternatyw�. Orgoreyn i Karbid musz� zej�� z drogi, kt�r� si� posuwaj�, wszystko jedno w jakim kierunku; musz� p�j�� gdzie indziej i przerwa� kr�g. Yegey, moim zdaniem, powinien m�wi� o wys�anniku i o niczym wi�cej.

By� ateist� to znaczy podtrzymywa� wiar� w Boga. Jego istnienie albo nieistnienie, na p�aszczy�nie dowodu rzecz sprowadza si� do tego samego. Dlatego "dow�d" jest s�owem niecz�sto u�ywanym przez wyznawc�w handdary, kt�rzy postanowili nie traktowa� Boga jako faktu podlegaj�cego dowodowi (lub wierze), i w ten spos�b z�amali kr�g, wyrwali si� z niego.

Zrozumie�, na jakie pytania nie ma odpowiedzi, i nie odpowiada� na nie � oto umiej�tno�� najpotrzebniejsza w czasach napi�� i ciemno�ci.

Tormenbod susmy. M�j niepok�j narasta. Centralny Urz�d Radiowy dot�d nie nada� ani s�owa o wys�anniku. Ani jedna wiadomo�� na jego temat nadana przez nas w Erhenrangu nie zosta�a przekazana tutaj, a plotki wynikaj�ce z nielegalnego odbioru audycji zagranicznych oraz opowie�ci kupc�w i podr�nik�w nie rozesz�y si� zbyt daleko. Sarf ma pe�niejsz� kontrol� nad �rodkami przekazu, ni� s�dzi�em, i wi�ksz�, ni� uwa�a�em za mo�liw�. Wnioski s� do�� przera�aj�ce. W Karbidzie kr�l i kyorrema maj� spor� kontrol� nad tym, co ludzie robi�, ale niewielk� nad tym, czego s�uchaj�, i �adnej nad tym, co m�wi�. Tutaj rz�d mo�e kontrolowa� nie tylko czyny, ale i my�li. To pewne, �e �aden cz�owiek nie powinien mie� takiej w�adzy nad drugim cz�owiekiem.

Szusgis i inni otwarcie pokazuj� si� wsz�dzie z Genlym Ai.

Zastanawiam si�, czy on widzi, �e ta ostentacja kryje fakt, i� jest on ukrywany. Nikt nie wie, �e on tu jest. Pytam koleg�w robotnik�w z fabryki, ale nie wiedz� nic, my�l�, �e m�wi� o jakim� szalonym sekciarzu jomeszcie. �adnej informacji, �adnego zainteresowania, niczego, co mog�oby posun�� jego spraw� lub zapewni� mu bezpiecze�stwo.

Szkoda, �e jest tak do nas podobny. W Erhenrangu ludzie cz�sto pokazywali go sobie na ulicy, bo znali cz�� prawdy, s�yszeli o nim i wiedzieli, �e jest w mie�cie. Tutaj, gdzie jego obecno�� jest trzymana w tajemnicy, nikt na niego nie zwraca uwagi. Widz� go zapewne tak, jak i ja go zobaczy�em po raz pierwszy: jako bardzo wysokiego, krzepkiego i ciemnego m�odzie�ca w�a�nie zaczynaj�cego kemmer. Ale w zesz�ym roku studiowa�em raporty lekarzy na jego temat. On r�ni si� od nas zasadniczo, to nie s� �adne powierzchowne r�nice. Trzeba go pozna�, �eby zrozumie�, �e jest obcym.

Dlaczego zatem trzymaj� go w ukryciu? Dlaczego �aden z reprezentant�w nie postawi sprawy na ostrzu no�a i nie powie o nim w jakim� publicznym wyst�pieniu albo przez radio? Dlaczego nawet Obsle milczy? Ze strachu.

M�j kr�l ba� si� wys�annika; ci tutaj boj� si� jeden drugiego.

My�l�, �e ja, cudzoziemiec, jestem jedyn� osob�, kt�rej Obsle ufa. Znajduje pewn� przyjemno�� w moim towarzystwie (z wzajemno�ci�) i kilkakrotnie odrzuci� szifgrethor otwarcie pytaj�c mnie o rad�. Kiedy jednak namawiam go, �eby wyst�pi� publicznie, rozbudzi� zainteresowanie spraw� dla obrony przed intrygami frakcji przeciwnej, nie s�ucha mnie.

��Je�eli ca�a Wsp�lnota zwr�ci oczy na wys�annika � m�wi�em � Sarf nie odwa�y si� go tkn��. Ani pana. Obsle wzdycha.

��Tak, tak, ale nie mo�emy tego zrobi�. Radio, drukowane wiadomo�ci, czasopisma naukowe, wszystko to jest w r�kach Sarfu. Co mam robi�, wyg�asza� przem�wienia na rogach ulic jak jaki� fanatyczny kaznodzieja?

��Mo�na rozmawia� z lud�mi, puszcza� w obieg plotki. Musia�em robi� co� podobnego zesz�ego roku w Erhenrangu. Niech ludzie zadaj� pytania, na kt�re pan ma odpowied� w postaci samego wys�annika.

��Szkoda, �e nie sprowadzi� tutaj tego swojego przekl�tego statku, �eby�my mieli ludziom co pokaza�! Ale w tej sytuacji�

��On nie sprowadzi statku, dop�ki nie b�dzie mia� pewno�ci, �e dzia�acie w dobrej wierze.

��A czy tak nie jest? � krzykn�� Obsle nadymaj�c si� jak wielka ryba hob. � Czy nie po�wi�ci�em ka�dej chwili ubieg�ego miesi�ca na t� spraw�? Dobra wiara! Oczekuje od nas, �eby�my wierzyli we wszystko, co nam opowiada, a potem sam nam nie wierzy!

��A powinien?

Obsle sapie i nie odpowiada.

Jest niew�tpliwie najuczciwszym ze wszystkich znanych mi orgockich postaci oficjalnych.

Odgetheny susmy. �eby zosta� wy�szym urz�dnikiem Sarfu, trzeba, jak si� wydaje, reprezentowa� pewn� skomplikowan� form� g�upoty. Przyk�adem tego jest Gaum. Widzi we mnie karhidyjskiego agenta usi�uj�cego doprowadzi� Orgoreyn do ogromnej kl�ski presti�owej przez wci�gni�cie jego w�adz w oszustwo z wys�annikiem Ekumeny i uwa�a, �e przygotowywa�em to oszustwo jeszcze na stanowisku premiera. B�g mi �wiadkiem, �e mam na g�owie wa�niejsze sprawy ni� gra w szifgrethor z szumowinami. Ale to jest prosta prawda, kt�rej on nie jest w stanie zrozumie�. Teraz, kiedy mo�na by s�dzi�, �e Yegey odsun�� mnie od siebie, Gaum uzna�, �e jestem do kupienia, i przygotowa� si� do transakcji w swoim stylu. �ledzi� mnie albo kaza� mnie �ledzi� i zorientowa� si�, �e powinienem rozpocz�� kemmer w posthe albo tormenbod, i zesz�ego wieczoru pojawi� si� w pe�ni kemmeru, niew�tpliwie hormonalnie przyspieszonego, z zamiarem uwiedzenia mnie. Przypadkowe spotkanie na ulicy Pyenefen.

��Harth! Nie widzia�em pana od p� miesi�ca, gdzie si� pan ostatnio ukrywa�? Mo�e wypijemy po kuflu piwa? Wybra� piwiarni� s�siaduj�c� z publicznym domem kemmeru wsp�lnoty. Zam�wi� nie piwo, ale wod� �ycia. Postanowi� nie traci� czasu. Po pierwszej miarce po�o�y� d�o� na mojej i zbli�ywszy twarz do mojej szepn��:

��Nie spotkali�my si� przypadkiem, czeka�em na ciebie, chcia�em by� z tob� tej nocy � i nazwa� mnie po imieniu. Nie obci��em mu j�zyka, bo odk�d opu�ci�em Estre, nie nosz� przy sobie no�a. Powiedzia�em mu, �e postanowi�em powstrzyma� si� od stosunk�w podczas wygnania. Szczebiota� co� i szepta� trzymaj�c mnie za r�k�. Bardzo szybko osi�ga� pe�ni� kemmeru jako kobieta. Gaum jest bardzo pi�kny w kemmerze, bardzo wi�c liczy� na swoj� urod� i si�� oddzia�ywania wiedz�c, jak s�dz�, �e jako handdarata najpewniej nie stosuj� �rodk�w antykemmerowych i wbrew wszystkiemu stara�bym si� zachowa� pow�ci�gliwo�� bez ich pomocy. Zapomnia�, �e pogarda dzia�a lepiej ni� wszelkie �rodki. Uwolni�em si� od jego dotyku, kt�ry, oczywi�cie, dzia�a� na mnie, i poradzi�em mu, �eby spr�bowa� w publicznym domu kemmeru tu� obok. Spojrza� na mnie z budz�c� lito�� nienawi�ci�, bo niezale�nie od swoich kombinacji by� w autentycznym kemmerze.

Czy rzeczywi�cie my�la�, �e sprzedam si� tak tanio? Musia� uwa�a�, �e jestem w trudnej sytuacji, co rzeczywi�cie mo�e stanowi� pow�d do niepokoju.

Do diab�a z tymi kombinatorami. Naprawd� nie ma w�r�d nich ani jednego uczciwego cz�owieka.

Odsordny susmy. Dzi� po po�udniu Genly Ai przemawia� w Izbie Trzydziestu Trzech. Nie dopuszczono publiczno�ci i nie nadano sprawozdania, ale p�niej Obsle zaprosi� mnie i da� mi przes�ucha� ta�m� z posiedzenia. Wys�annik m�wi� dobrze, z ujmuj�c� szczero�ci� i przekonaniem. Jest w nim naiwno��, kt�r� uwa�a�em za co� obcego i g�upiego, ale s� chwile, kiedy ta pozorna naiwno�� ods�ania dyscyplin� wiedzy i szeroko�� horyzont�w, kt�re budz� m�j podziw. Przemawia przez niego m�dra i wielkoduszna kultura czerpi�ca z m�dro�ci g��bokich, starych i niewyobra�alnie r�nych do�wiadcze�. Ale on sam jest m�ody, niecierpliwy i niedo�wiadczony. Stoi wy�ej od nas, widzi dalej, ale on sam jest tylko wzrostu cz�owieka.

M�wi teraz lepiej ni� w Erhenrangu, pro�ciej i subtelniej, nauczy� si� swojego rzemios�a, jak my wszyscy.

Jego wyst�pienie by�o cz�sto przerywane przez cz�onk�w frakcji hegemonistycznej ��daj�cych, �eby przewodnicz�cy przerwa� szale�cowi, usun�� go z sali i wr�ci� do porz�dku obrad. Reprezentant Yemenbey by� najbardziej krzykliwy i najprawdopodohniej robi� to szczerze. "Chcecie nam wcisn�� to giczy-mirzy?", rycza� ponad g�owami do Obsle'a. Planowa obstrukcja, stanowi�ca trudno zrozumia�� cz�� ta�my, by�a kierowana, jak twierdzi Obsle, przez Kaharosile'a. Z pami�ci:

Alszel (przewodnicz�cy): Panie wys�anniku, uwa�amy t� informacj� oraz wnioski pan�w Obsle'a, Slose'a, Ithepena, Yegeya i innych za niezwykle interesuj�ce, daj�ce du�o do my�lenia� Chcieliby�my jednak mie� co� konkretniejszego. (�miech). Skoro kr�l Karhidu trzyma pa�ski� pojazd, na kt�rym pan przyby�, w ukryciu i nie mo�emy go zobaczy�, czy by�oby mo�liwe, jak to kto� zaproponowa�, �eby pan sprowadzi� sw�j� statek gwiezdny? Czy tak si� to nazywa?

Ai: Statek gwiezdny to dobra nazwa, panie przewodnicz�cy.

Alszel: Czy tak? A jak wy go nazywacie?

Ai: Technicznie jest to za�ogowy mi�dzygwiezdny NAFAL-20 typu cetia�skiego.

G�os: Jest pan pewien, �e to nie s� sanie �wi�tego Pethethe'a? (�miech).

Alszel: Prosz� o spok�j. Tak. Gdyby m�g� pan sprowadzi� ten statek na ziemi� tutaj, na twardy grunt, �e tak powiem, �eby�my uzyskali jaki� namacalny�

G�os: Namacalne rybie ucho!

Ai: Bardzo chcia�bym sprowadzi� ten statek, panie Alszel, jako dow�d i gwarancj� naszej obustronnej dobrej woli. Czekam tylko na wst�pn� publiczn� zapowied� tego wydarzenia.

Kaharosile: Czy nie widzicie, panowie reprezentanci, o co w tym wszystkim chodzi? To nie jest zwyk�y g�upi �art: Jest to w swoim zamiarze publiczne szyderstwo z naszej �atwowierno�ci, naszej naiwno�ci, naszej g�upoty, przygotowane z niewiarygodn� bezczelno�ci� przez tego, kt�ry tu dzi� przed nami stoi. Wiecie, �e przybywa z Karhidu. Wiecie, �e jest karhidyjskim agentem. Widzicie, �e jest jednym z tych zwyrodnialc�w seksualnych, kt�rzy w Karbidzie pod wp�ywem Ciemnego Kultu nie s� poddawani leczeniu, a czasem nawet s� sztucznie produkowani dla udzia�u w orgiach ich wr�bit�w. A mimo to, kiedy ten cz�owiek opowiada, �e przybywa z przestrzeni kosmicznej, niekt�rzy z was zamykaj� oczy, wy��czaj� rozum i wierz�. Nigdy bym nie pomy�la�, �e co� takiego jest mo�liwe itd., itd.

S�dz�c po g�osie z ta�my Ai znosi� obelgi i drwiny ze spokojem. Obsle m�wi, �e zachowa� si� dobrze. Kr�ci�em si� przed Izb� Trzydziestu Trzech, �eby zobaczy�, jak b�d� wychodzi� po posiedzeniu. Ai by� pos�pny i zamy�lony. Nie bez powodu.

Moja bezsilno�� jest niezno�na. To ja pu�ci�em w ruch t� maszyn�, a teraz nie mam �adnego wp�ywu na jej bieg. Snuj� si� po ulicach z kapturem naci�gni�tym na twarz, �eby ukradkiem spojrze� na wys�annika. Dla tego bezu�ytecznego �ycia w cieniu odrzuci�em w�adz�, maj�tek i przyjaci�. Jeste� wielkim g�upcem, Therem.

Dlaczego zawsze musz� stawia� sobie cele nieosi�galne''

Odeps susmy. Urz�dzenie nadawczo-odbiorcze, kt�re Genly Ai przekaza� Trzydziestu Trzem na r�ce Obsle'a, nikogo nie przekona. Niew�tpliwie dzia�a ono tak, jak on m�wi, �e dzia�a, ale je�eli kr�lewski rachmistrz Szorst powiedzia� o nim jedynie: "Nie rozumiem zasady", to �aden orgocki matematyk ani in�ynier nic tu nie zwojuje i tym samym nic nie zostanie ani udowodnione, ani obalone. Wspania�y wynik, gdyby ten �wiat by� jedn� wielk� stanic� handdary, ale niestety musimy i�� przed siebie brukaj�c dziewiczy �nieg, dowodz�c i obalaj�c, pytaj�c i odpowiadaj�c.

Po raz kt�ry� t�umaczy�em Obsle'owi, �e Ai powinien nada� sygna� do gwiezdnego statku, obudzi� za�og� i sk�oni� ich, �eby odbyli rozmow� z reprezentantami przez radio pod��czone do sali posiedze� Trzydziestu Trzech. Tym razem Obsle mia� gotowy pow�d, �eby tego nie robi�.

��Niech pan s�ucha, drogi Estraven, radio jest ca�kowicie w r�kach Sarfu, teraz ju� pan to wie. Nawet ja nie mam poj�cia, kto z pracownik�w jest cz�owiekiem Sarfu. Niew�tpliwie wi�kszo��, bo wiem na pewno, �e obs�uguj� stacje przeka�nikowe na wszystkich szczeblach, w��cznie z technikami i konserwatorami. Na pewno by zatrzymali ka�d� transmisj� albo, gdyby�my j� us�yszeli, by�aby sfa�szowana. Czy wyobra�a pan sobie t� scen� w sali posiedze�? My�� "kosmici" � jako ofiary naszego w�asnego oszustwa, s�uchaj�cy z zapartym tchem szumu aparatury i na tym koniec, �adnej odpowiedzi, �adnego przes�ania?

��A nie macie pieni�dzy, �eby zap�aci� jakim� lojalnym technikom albo przekupi� kogo� z ich ludzi? spyta�em, ale wszystko n a pr�no. Boi si� o sw�j w�asny presti�. Jego zachowanie w stosunku do mnie ju� uleg�o zmianie. Je�eli odwo�a dzisiejsze przyj�cie na cze�� wys�annika, to znaczy, �e sprawy stoj� �le.

Odarhad susmy. Odwo�a� przyj�cie.

Dzi� rano poszed�em na spotkanie z wys�annikiem w czysto orgockim stylu. Nie otwarcie, w domu Szusgisa, gdzie w�r�d s�u�by musi si� roi� od agent�w Sarfu, nie m�wi�c o samym Szusgisie, ale na ulicy, niby przypadkowo, w stylu Gauma, skrycie i ukradkiem.

��Panie Ai, czy mogliby�my chwilk� porozmawia�

Obejrza� si� zaskoczony, a poznawszy mnie przestraszy� si�:

Co to da, panie Harth � powiedzia� po chwili. � Pan wie, �e nie mog� polega� na pa�skich radach� od czasu Erhenrangu�

By�a w jego s�owach szczero��, je�eli nie zdolno�� przewidywania. Cho� zdolno�� przewidywania r�wnie�: wiedzia�, �e chc� mu udzieli� rady, a nie prosi� go o co�, i chcia� mi oszcz�dzi� upokorzenia.

��Tu jest Misznory, a nie Erhenrang � odpowiedzia�em � ale niebezpiecze�stwo, jakie panu zagra�a, jest takie samo. Je�eli nie zdo�a pan przekona� Obsle'a albo Yegeya, �eby pozwolili panu na kontakt radiowy ze statkiem, �eby jego za�oga pozostaj�c poza zasi�giem niebezpiecze�stwa mog�a uwiarygodni� pa�skie wyst�pienia, to s�dz�, �e musi pan u�y� swojego aparatu, astrografu, i �ci�gn�� tu statek jak najszybciej. Ryzyko z tym zwi�zane b�dzie mniejsze ni� to, na jakie jest pan nara�ony obecnie, dzia�aj�c w pojedynk�.

��Posiedzenie reprezentant�w w mojej sprawie by�o tajne. Sk�d pan wie o moich "wyst�pieniach", panie Harth? � Wiedzie� takie rzeczy to dla mnie sprawa zawodowa�

��Ale to nie s� ju� pa�skie sprawy, ksi���. Teraz to sprawa reprezentant�w Orgoreynu.

��M�wi� panu, �e pa�skie �ycie jest w niebezpiecze�stwie, panie Ai � powiedzia�em. Nic nie odpowiedzia�, wi�c odszed�em.

Powinienem by� porozmawia� z nim wiele dni temu. Teraz jest ju� za p�no. Strach raz jeszcze staje na drodze jego misji i moich nadziei. Nie strach przed obcym, nieziemskim, to nie tutaj. Ci Orgotowie s� zbyt g�upi i ma�oduszni. �eby ba� si� tego, co jest prawdziwie i niewyobra�alnie obce. Oni nie s� nawet w stanie tego dostrzec. Oni patrz� na istot� z innego �wiata i co widz�? Szpiega Karhidu, zbocze�ca, agenta, �a�osny trybik z politycznej machiny, jak oni sami.

Je�eli nie �ci�gnie tego statku natychmiast, b�dzie za p�no. Mo�e ju� jest za p�no.

Wszystko to moja wina. Zawiod�em ca�kowicie.

Z Nauk Arcykap�ana Tuhulme, ksi�gi z kanonu jomesz, spisanej w p�nocnym Orgoreynie przed oko�o 900 laty.

Mesze jest �rodkiem Czasu. Ta chwila Jego �ycia, w kt�rej zobaczy� rzeczy, jakimi s�, zdarzy�a si�, kiedy �y� na �wiecie lat trzydzie�ci, i po niej �y� na �wiecie jeszcze lat trzydzie�ci. Przejrzenie przypad�o wi�c na �rodek Jego �ycia. I wszystkie wieki do Przejrzenia by�y tak d�ugie, jak liczne b�d� wszystkie wieki po Przejrzeniu, kt�re przypad�o na �rodek Czasu. I w tym �rodku nie ma czasu przesz�ego ani czasu, kt�ry przyjdzie. Jest w nim ca�y czas miniony i ca�y czas, kt�ry przyjdzie. Nie by�o go ani nie b�dzie. On jest. Jest wszystkim.

Nie ma rzeczy niewidzialnych.

Pewien ubogi cz�owiek z Szeney przyszed� do Mesze skar��c si�, �e nie ma jedzenia dla dzieci ze swego �ona ani ziarna, kt�re m�g�by posia�, bo deszcze zepsu�y ziarno w ziemi i wszyscy z jego ogniska przymieraj� g�odem. Wtedy Mesze powiedzia�: "Szukaj w kamienistych polach tuerresz i wykopiesz tam skarb sk�adaj�cy si� ze srebra i drogich kamieni, bo widz� kr�la, kt�ry go tam zakopuje dziesi�� tysi�cy lat temu, kiedy napad� na niego s�siedni kr�l".

Ubogi cz�owiek kopa� w morenie tuerresz i w miejscu, kt�re wskaza� mu Mesze, znalaz� wielki skarb staro�ytnych drogocenno�ci i na ich widok zakrzykn�� g�o�no ze szcz�cia. Ale stoj�cy obok Mesze zap�aka� m�wi�c: "Widz� cz�owieka, kt�ry zabija swojego brata z ogniska dla jednego z tych szlifowanych kamieni. Dzieje si� to za dziesi�� tysi�cy lat, a ko�ci zamordowanego spoczn� w tym samym grobie, w kt�rym le�y skarb. Cz�owieku z Szeney, wiem te�, gdzie jest tw�j gr�b, widz� ci�, jak w nim le�ysz".

�ycie ka�dego cz�owieka znajduje si� w �rodku Czasu, bo Mesze widzia� wszystkich i wszyscy s� w Jego Oku. Jeste�my �renicami Jego Oka. Nasze czyny s� Jego Widzeniem, nasze istnienie Jego Wiedz�.

W sercu lasu Ornem kt�ry ma sto staja� d�ugo�ci i sto szeroko�ci, ros�o stare, roz�o�yste drzewo hemmen o stu konarach, a z ka�dego konaru wyrasta�o sto ga��zi, a na ka�dej ga��zi ros�o sto li�ci. 1 drzewo w swojej zakorzenionej istocie powiedzia�o: "Wszystkie moje li�cie s� widoczne pr�cz jednego, kt�ry jest ukryty w cieniu wszystkich innych. Ten jeden li�� jest wy��cznie moj� tajemnic�. Kto go dostrze�e w cieniu wszystkich moich li�ci? I kto je wszystkie policzy?"

Mesze w swoich w�dr�wkach przechodzi� przez las Ornen i zerwa� ten jeden jedyny li��.

Ka�da kropla jesiennego deszczu pada tylko raz i deszcz pada�, pada i b�dzie pada� ka�dej jesieni przez wszystkie lata. Mesze widzi ka�d� kropl�, kt�ra spad�a, spada i spadnie.

W Oku Mesze s� wszystkie gwiazdy i ciemno�ci pomi�dzy gwiazdami, i wszystko jest jasne.

Odpowiadaj�c na pytanie pana Szorth, w chwili widzenia, Mesze ujrza� ca�e niebo jako jedno s�o�ce. Ponad ziemi� i poni�ej ziemi ca�a sfera nieba by�a jasna jak powierzchnia s�o�ca i ciemno�ci nie by�o. Bo ujrza� nie to, co by�o, i nie to, co b�dzie, ale to, co jest. Gwiazdy, kt�re uciekaj�, zabieraj�c swoje �wiat�o, by�y w Jego Oku, a z nimi ca�e ich �wiat�o.

Ciemno�� widzi tylko oko �miertelne, kt�re my�li, �e widzi, ale nie widzi. Dla Wzroku Mesze nie ma ciemno�ci.

Dlatego ci, kt�rzy odwo�uj� si� do ciemno�ci , s� g�upcami i b�d� wypluci z Ust Mesze, bo to, czego nie ma, nazywaj� �r�d�em i Celem.

Nie ma ani �r�d�a, ani Celu, bo wszystkie rzeczy s� w �rodku Czasu. Tak jak wszystkie gwiazdy mog� si� odbi� w kropli deszczu padaj�cego w nocy, tak wszystkie gwiazdy odbijaj� kropl� deszczu. Nie ma ani ciemno�ci, ani �mierci, bo wszystkie rzeczy s� w �wietle Chwili, a ich koniec i pocz�tek s� jednym.

Jeden �rodek, jedno przejrzenie, jedno prawo, jedno �wiat�o. Sp�jrz teraz w Oko Mesze!

Zaniepokojony nag�ym pojawieniem si� Estravena, jego znajomo�ci� moich spraw oraz pal�c� gwa�towno�ci� jego ostrze�e�, zatrzyma�em taks�wk� i pojecha�em prosto na wysp� Obsle'a, chc�c spyta� reprezentanta, sk�d Estraven tyle wie i dlaczego wyskoczy� ni st�d, ni zow�d z ��daniem, �ebym zrobi� dok�adnie to, co Obsle wczoraj tak mi odradza�. Reprezentanta nie by�o w domu, od�wierny nie wiedzia�, gdzie jest ani kiedy wr�ci. Odwiedzi�em Yegeya z takim samym skutkiem. Pada� �nieg, najwi�kszy tej jesieni, i kierowca nie chcia� jecha� dalej ni� do domu Szusgisa, bo nie mia� �a�cuch�w na oponach. Tego wieczoru nie uda�o mi si� dodzwoni� do Obsle'a, Yegeya ani do Slose'a.

Przy obiedzie Szusgis wyja�ni�, o co chodzi: odbywa�y si� uroczysto�ci religijne ku czci �wi�tych Obro�c�w Tronu i wysocy urz�dnicy Wsp�lnoty powinni si� na nich pokaza�. Wyt�umaczy� mi te�, bardzo przekonywaj�co, zachowanie Estravena, kogo� ongi� pot�nego, kto chwyta si� ka�dej okazji, �eby wp�yn�� na ludzi lub wydarzenia, coraz mniej racjonalnie, coraz rozpaczliwiej, w miar� jak czuje, �e zapada si� w bezsiln� anonimowo��. Zgodzi�em si�, �e to wyja�nia�oby nerwowo��, niemal rozgor�czkowanie Estravena, jednak jego zdenerwowanie udzieli�o si� i mnie. Podczas ca�ego tego d�ugiego i obfitego posi�ku dr�czy� mnie nieokre�lony niepok�j. Szusgis m�wi� i m�wi�, do mnie i do licznych swoich podw�adnych, doradc�w i zausznik�w, kt�rzy co wiecz�r zasiadali przy jego stole. Nigdy nie widzia�em go tak rozgadanego, tak jowialnego. Po obiedzie by�o ju� za p�no, �eby wychodzi� na miasto po raz drugi, zreszt� wszyscy reprezentanci, jak powiedzia� Szusgis, s� i tak jeszcze na uroczysto�ciach a� do p�nocy. W tej sytuacji postanowi�em zrezygnowa� z kolacji i p�j�� wcze�niej do ��ka. Gdzie� mi�dzy p�noc� a �witem obudzili mnie jacy� nieznajomi, kt�rzy poinformowali mnie; �e jestem aresztowany, i pod stra�� przewie�li do wi�zienia Kunderszaden.

Jest to jeden z niewielu bardzo starych budynk�w, jakie pozosta�y w Misznory. Widzia�em go nieraz podczas w�dr�wek po mie�cie, d�ugi, ponury, naje�ony wie�ami i budz�cy nieprzyjemne my�li gmach wyr�nia� si� spo�r�d monotonnych gmaszysk Wsp�lnoty. Wygl�da na to, czym jest, i tak si� nazywa. Jest wi�zieniem. Nie jest fasad� czego� innego, mask�, pseudonimem. Jest czym� prawdziwym, rzecz� zgodn� ze s�owem.

Stra�nicy, masywni i bardzo realni, przeprowadzili mnie korytarzami do ma�ego pokoju, bardzo brudnego i bardzo jasno o�wietlonego. Po paru minutach wkroczy�a inna grupa stra�nik�w eskortuj�cych otoczonego aur� w�adzy cz�owieka o suchej twarzy. Kaza� odej�� wszystkim poza dwoma. Spyta�em go, czy b�dzie mi wolno przes�a� wiadomo�� reprezentantowi Obsle.

��Reprezentant wie o pa�skim aresztowaniu.

��Wie? � spyta�em g�upio.

��Moi prze�o�eni dzia�aj� oczywi�cie z rozkazu Trzydziestu Trzech. Zostanie pan teraz przes�uchany. Stra�nicy chwycili mnie pod ramiona. Stawia�em op�r m�wi�c gniewnie:

��Odpowiem na pa�skie pytania, mo�e pan zrezygnowa� z pr�b zastraszania!

Cz�owiek o suchej twarzy nie zwracaj�c na mnie uwagi wezwa� trzeciego stra�nika. We tr�jk� rozebrali mnie, przywi�zali do rozk�adanego sto�u i dali mi zastrzyk jakiego�, jak s�dz�, serum prawdy.

Nie wiem, jak d�ugo trwa�o przes�uchanie ani czego dotyczy�o, bo by�em przez ca�y czas pod wp�ywem narkotyku i nic nie pami�tam. Kiedy odzyska�em przytomno��, nie mia�em poj�cia, ile czasu sp�dzi�em w Kunderszaden, cztery lub pi�� dni s�dz�c po moim stanie fizycznym, ale nie mog�em by� pewien. Przez jaki� czas potem nie wiedzia�em, jaki mamy dzie� miesi�ca ani nawet jaki to miesi�c, i prawd� m�wi�c bardzo powoli dociera�o do mnie, gdzie si� w og�le znajduj�.

By�em w ci�ar�wce, bardzo podobnej do tej, kt�r� jecha�em przez Kargav do Rer, tyle �e teraz nie w szoferce, ale w pudle. Razem ze mn� znajdowa�o si� tu dwadzie�cia do trzydziestu os�b, trudno powiedzie� ile, bo nie by�o okien i jedyne �wiat�o wpada�o przez szpar� w tylnych drzwiach zas�oni�tych jeszcze poczw�rn� warstw� stalowej siatki. Widocznie jechali�my ju� od pewnego czasu, kiedy odzyska�em przytomno��, bo ka�dy mia� ju� swoje mniej wi�cej okre�lone miejsce, a wo� ka�u, wymiocin i potu osi�gn�a sta�y poziom. Nikt tu nie zna� nikogo. Nikt nie wiedzia�, dok�d nas wioz�. Rozm�w by�o niewiele. Po raz drugi zosta�em zamkni�ty w ciemno�ci z nie skar��cymi si� na nic i na nic nie licz�cymi mieszka�cami Orgoreynu. Zrozumia�em teraz znak, jaki otrzyma�em podczas mojej pierwszej nocy w tym kraju. Zignorowa�em tamt� czarn� piwnic� i szuka�em ducha Orgoreynu nad ziemi�, w �wietle dnia. Nic dziwnego, �e wszystko wydawa�o mi si� nierealne.

Mia�em uczucie, �� nasza ci�ar�wka zmierza na wsch�d, i nie potrafi�em si� od niego uwolni�, nawet kiedy sta�o si� jasne, �e jedziemy na zach�d, w g��b Orgoreynu. Nasze magnetyczne i kierunkowe podzmys�y na obcych planetach ca�kowicie zawodz�. Je�eli intelekt nie mo�e albo nie chce zrekompensowa� ich pomy�ek, rezultatem jest g��boka dezorientacja, poczucie, �e wszystko dos�ownie si� rozsypuje.

W nocy zmar� jeden z naszej ci�ar�wki. Bito go widocznie pa�k� albo kopano w brzuch, i zmar� na skutek krwotoku z ust i odbytu. Nikt nic dla niego nie zrobi�, zreszt� w niczym nie mo�na mu by�o pom�c. Wepchni�ty mi�dzy nas plastykowy pojemnik z wod� od wielu godzin by� ju� pusty. Umieraj�cy le�a� na prawo ode mnie. Wzi��em jego g�ow� na kolana, �eby mu u�atwi� oddychanie, i tak umar�. Byli�my wszyscy nadzy, ale odt�d mia�em na sobie jego krew � suchy, sztywny, brunatny str�j nie daj�cy ciep�a.

W nocy zapanowa� dotkliwy ch��d i musieli�my zbi� si� w gromad� dla ciep�a. Nieboszczyk nie maj�c nic do zaoferowania zosta� wypchni�ty, wy��czony z grupy. Ca�a reszta, ciasno st�oczona, przez ca�� noc podskakiwa�a i trz�s�a si� w jednym rytmie. Wewn�trz stalowego pud�a panowa�y absolutne ciemno�ci. Znajdowali�my si� na jakiej� wiejskiej drodze i nic nie jecha�o za nami. Nawet przyciskaj�c twarz do siatki nie widzia�o si� nic, tylko ciemno�� i niejasno majacz�c� mas� �niegu. Padaj�cy �nieg, �wie�o spad�y �nieg, stary �nieg, �nieg, na kt�ry spad� deszcz, zamarzni�ty �nieg� W j�zyku orgockim i karhidyjskim ka�dy z nich ma swoj� nazw�. W karhidyjskim (kt�ry znam lepiej ni� orgocki) maj� wed�ug mojego rachunku sze��dziesi�t dwa s�owa na r�ne rodzaje �niegu w zale�no�ci od jego stanu, wieku, jako�ci. Mam na my�li �nieg le��cy, bo jest inny zestaw s��w okre�laj�cy odmiany �niegu padaj�cego, inny dla lodu, dwadzie�cia lub wi�cej s��w okre�laj�cych wsp�lnie temperatur�, si�� wiatru i rodzaj opadu. Tej nocy siedzia�em i stara�em si� zestawia� w g�owie listy tych s��w. Ilekro� przypomnia�em sobie nowe okre�lenie, powtarza�em ca�� list� wstawiaj�c je we w�a�ciwe miejsce wed�ug alfabetu.

Po wschodzie s�o�ca ci�ar�wka stan�a. Ludzie zacz�li krzycze� przez szpar�, �e mamy w �rodku nieboszczyka i �eby go zabra�. Coraz to kto� inny podnosi� krzyk. T�ukli�my razem pi�ciami w �ciany i drzwi robi�c tak piekielny ha�as w stalowym pudle, �e sami ledwo mogli�my wytrzyma�. Nikt nie przychodzi�. Ci�ar�wka sta�a nieruchomo przez kilka godzin. Wreszcie na zewn�trz rozleg�y si� g�osy, samoch�d zako�ysa� si�, ko�a zabuksowa�y na lodzie i ruszyli�my dalej. Przez szpar� w drzwiach mo�na by�o dostrzec, �e jest p�ne s�oneczne przedpo�udnie i �e jedziemy w�r�d zalesionych wzg�rz.

Tak jechali�my przez nast�pne trzy doby, razem cztery, licz�c od mojego przebudzenia. Nasza ci�ar�wka nie zatrzymywa�a si� na punktach kontrolnych i chyba ani razu nie przejechali�my przez znaczniejsz� miejscowo��. Podr� nasza by�a nieregularna. Mieli�my postoje na zmian� kierowc�w i �adowanie akumulator�w. By�y te� jakie� inne, d�u�sze postoje, kt�rych przyczyn nie mo�na by�o odgadn�� z wn�trza ci�ar�wki. Przez dwa dni stali�my od po�udnia do zmroku, jakby nasz pojazd zosta� porzucony, potem ruszali�my w nocy. Raz dziennie, ko�o po�udnia, przez klap� w drzwiach dawano nam du�e naczynie z wod�.

Licz�c nieboszczyka by�o nas dwadzie�cioro sze�cioro, dwie trzynastki. Gethe�czycy cz�sto my�l� trzynastkami, dwudziestkami sz�stkami i pi��dziesi�tkami dw�jkami, niew�tpliwie z powodu dwudziestosze�ciodniowego cyklu ksi�ycowego, kt�ry stanowi ich niezmienny miesi�c i odpowiada ich cyklowi seksualnemu. Trupa odsuni�to pod stalowe drzwi tworz�ce tyln� �cian� naszego pud�a, gdzie by�o najzimniej. Pozostali z nas siedzieli, le�eli lub kucali, ka�dy na swoim w�asnym miejscu, na swoim terytorium, w swojej domenie a� do nocy, kiedy ch��d stawa� si� tak dotkliwy, �e stopniowo zbli�ali�my si� do siebie i zbijali�my w jedn� ca�o�� zajmuj�c� jedno miejsce, ciep�e w �rodku, zimne na obrze�ach.

By�a i dobro�. Ja i kilku innych, jak starzec z rw�cym kaszlem, zostali�my uznani za mniej odpornych na zimno i ka�dej nocy znajdowali�my si� w �rodku grupy, tej z dwudziestu pi�ciu cz�ci z�o�onej ca�o�ci, gdzie by�o najcieplej. Nie walczyli�my o to ciep�e miejsce, po prostu znajdowali�my si� w nim co noc. To straszliwa rzecz, ta dobro�, kt�rej ludzie nie zatracaj�. Straszliwa, bo kiedy jeste�my nadzy, w ciemno�ci i na mrozie, jest to wszystko, co nam zostaje. My, tacy bogaci i silni, zostajemy w ko�cu z tak drobn� monet�. Nie mo�emy da� nic wi�cej.

Mimo st�oczenia i tego przytulania si� w nocy, my, ludzie z ci�ar�wki, byli�my sobie dalecy. Jedni byli og�upieni narkotykami, inni byli mo�e niedorozwini�ci, wszyscy byli sponiewierani i zastraszeni, a jednak, co dziwne, nikt z tej dwudziestki pi�tki nie odezwa� si� do wszystkich pozosta�ych jako do grupy, cho�by �eby im nawymy�la�. Dobro�, tak, i cierpliwo��, ale w milczeniu, zawsze w milczeniu. �ci�ni�ci w cuchn�cych ciemno�ciach naszej wsp�lnej �miertelno�ci nieustannie wpadali�my na siebie, zderzali�my si�, dyszeli�my sobie w twarz, ��czyli�my ciep�o naszych cia� w jedno ognisko, ale pozostawali�my sobie obcy. Nie pozna�em imienia �adnego z tych ludzi z ci�ar�wki.

Kt�rego� dnia, chyba trzeciego, kiedy ci�ar�wka sta�a nieruchomo przez wiele godzin i zastanawia�em si�, czy nie zostawiono nas zwyczajnie na jakim� odludziu, �eby�my tu zdechli, jeden z nich zacz�� ze mn� rozmawia�. Opowiedzia� mi d�ug� histori� o m�ynie na po�udniu Orgoreynu, gdzie pracowa�, i o swoim konflikcie z nadzorc�. M�wi� i m�wi� swoim cichym, bezbarwnym g�osem i co jaki� czas dotyka� mojej d�oni swoj�, jakby chcia� si� upewni�, �e go s�ucham. S�o�ce przesuwa�o si� na zach�d i kiedy stali�my ty�em do niego na poboczu drogi, smuga �wiat�a przenikn�a do �rodka i nagle, nawet w ko�cu pud�a, zrobi�o si� widno. I wtedy zobaczy�em dziewczyn�, brudn�, �adn�, g�upi�, zm�czon� dziewczyn�, patrz�c� na mnie z do�u, u�miechaj�c� si� nie�mia�o w poszukiwaniu pocieszenia. Ta m�oda istota by�a w fazie kemmeru i ci�gn�o j� do mnie. Jedyny raz, kiedy kto� z nich chcia� czego� ode mnie, ja nie mog�em tego da�. Wsta�em i podszed�em do szczeliny, jakby chc�c zaczerpn�� powietrza i wyjrze�, a potem d�ugo nie wraca�em na swoje miejsce.

Tej nocy ci�ar�wka wje�d�a�a na d�ugie zbocza, zje�d�a�a i zn�w wje�d�a�a. Co jaki� czas zatrzymywa�a si� w nie wyja�nionym celu. Przy ka�dym postoju wok� stalowych �cian naszego pud�a czu�o si� lodowat�, nienaruszon� cisz�, cisz� rozleg�ych pustkowi i wysoko�ci. Orgotczyk w kemmerze nadal trzyma� si� blisko mnie i szuka� kontaktu fizycznego. Sta�em d�ugo z twarz� przyci�ni�t� do stalowej siatki wdychaj�c �wie�e powietrze, kt�re rani�o gard�o i p�uca jak brzytwa. Straci�em czucie w r�kach dotykaj�cych metalu drzwi. Po chwili zrozumia�em, �e mog� je sobie odmrozi�. M�j oddech utworzy� lodowy mostek mi�dzy moimi wargami a siatk�. Musia�em z�ama� go palcami, zanim mog�em si� odwr�ci�. Kiedy do��czy�em do grupy, zacz��em si� trz��� z zimna w spos�b, jakiego nigdy dot�d nie do�wiadczy�em, podryguj�c i wstrz�saj�c si� jak w konwulsjach. Ruszyli�my. Odg�os silnika i ruch stwarza�y poz�r ciep�a, naruszaj�c absolutn�, lodowcow� cisz�, ale i tak nie mog�em z zimna zasn��. Podejrzewa�em, �e jeste�my na do�� du�ej wysoko�ci przez wi�kszo�� tej nocy, ale trudno by�o o pewno��, bo oddech, puls i poziom energii nie stanowi�y dobrych wska�nik�w w naszej sytuacji.

Jak si� dowiedzia�em p�niej, tej nocy przekraczali�my pasmo Sembensyenu i musieli�my znale�� si� na wysoko�ci przesz�o sze�ciu tysi�cy metr�w.

Nie odczuwa�em g�odu. Ostatni posi�ek, jaki pami�ta�em, to by� d�ugi i obfity obiad w domu Szusgisa. Karmiono mnie pewnie w Kunderszaden, ale tego nie pami�ta�em. Jedzenie widocznie nie by�o cz�ci� bytowania w tym stalowym pudle i niecz�sto sobie o nim przypomina�em. Pragnienie natomiast by�o sta�ym elementem �ycia. Raz dziennie na postoju otwierano klap� umieszczon� specjalnie w tym celu w tylnych drzwiach. Jeden z nas wysuwa� plastykowe naczynie, kt�re wkr�tce wraca�o nape�nione wraz z kr�tkim powiewem lodowatego powietrza. Nie spos�b by�o rozdzieli� wod� mi�dzy nas. Naczynie przechodzi�o z r�k do r�k i ka�dy wypija� trzy albo cztery dobre �yki, zanim wyci�gn�a si� po naczynie nast�pna para r�k. �adna osoba ani grupa nie dzia�a�a jako rozdzielcy czy str�e wody. Nikt nie zadba� o to, �eby zachowa� j� dla kaszl�cego starca, kt�ry dosta� wysokiej gor�czki. Zaproponowa�em to raz i ci stoj�cy najbli�ej skin�li g�owami, ale nic z tego nie wysz�o. Pito mniej wi�cej po r�wno, nikt nie pr�bowa� wypi� du�o wi�cej, ni� na niego przypada�o, i wkr�tce by�o po wodzie. Raz ostatnia tr�jka spod przedniej �ciany nie dosta�a nic, naczynie dotar�o do nich puste. Nast�pnego dnia dwaj z nich za��dali pierwsze�stwa w kolejce i uzyskali je. Trzeci le�a� skulony w przednim rogu i nikt nie zatroszczy� si� o to, �eby dosta� sw�j przydzia�. Dlaczego ja nie pr�bowa�em? Nie wiem. By� to nasz czwarty dzie� w ci�ar�wce. Gdyby to mnie pomini�to, nie wiem, czy zdoby�bym si� na wysi�ek, �eby si� upomnie� o swoje. Zdawa�em sobie spraw� z jego pragnienia i cierpienia, zar�wno tego chorego jak i wszystkich innych, w tym samym stopniu, w jakim odczuwa�em w�asne cierpienie. Ale nie mog�em zrobi� nic, �eby ul�y� czyjemu� cierpieniu i dlatego biernie je akceptowa�em, tak jak wszyscy.

Wiem, �e ludzie mog� zachowywa� si� bardzo r�nie w tych samych warunkach. Tutaj mia�em przed sob� Orgot�w, ludzi �wiczonych od dzieci�stwa w dyscyplinie wsp�pracy, pos�usze�stwa, podporz�dkowania celowi grupowemu wyznaczonemu z g�ry. Os�abiono w nich niezale�no�� i zdolno�� do podejmowania decyzji. Nie bardzo potrafili si� z�o�ci�. Tworzyli ca�o��, ja z nimi te�. Ka�dy to czu� i by�a to ucieczka i prawdziwa pociecha w nocy, ta ca�o�� skulonej grupy, w kt�rej ka�dy czerpa� �ycie z blisko�ci innych. Ale nie mieli jednego przedstawiciela tej ca�o�ci, by�a ona bierna, bezg�owa.

Ludzie, kt�rych wola by�aby ostrzej zahartowana, mogliby zachowa� si� du�o lepiej: wi�cej by by�o rozm�w, wod� dzielono by sprawiedliwiej, lepiej opiekowano by si� chorymi, panowa�by lepszy duch. Nie wiem. Wiem tylko, jak by�o w ci�ar�wce.

Na pi�ty dzie� rano, je�eli si� nie myl�, od mojego ockni�cia si� ci�ar�wka stan�a. Us�yszeli�my z zewn�trz rozmowy i nawo�ywania. Wkr�tce stalowe drzwi z hukiem otwar�y si� na o�cie�.

Jeden za drugim dowlekli�my si� do tego otwartego boku stalowego pud�a, niekt�rzy na czworakach, i zeskakiwali�my albo osuwali�my si� na ziemi�. Dwadzie�cioro czworo z nas. Dwa trupy, stary i nowy, tego, kt�ry przez dwa dni nie dosta� pi�, musiano wywlec na zewn�trz.

Na dworze by�o zimno, tak zimno i tak o�lepiaj�co bia�o od blasku s�o�ca na �niegu, �e wyj�cie z naszego smrodliwego schronu by�o bardzo trudne i niekt�rzy z nas p�akali. Stali�my zbici w gromadk� obok wielkiej ci�ar�wki, wszyscy nadzy i cuchn�cy, nasza ma�a ca�o��, nasza nocna jedno�� wystawiona na jasne, okrutne �wiat�o dzienne. Nasz� gromad� rozbito, kazano nam utworzy� rz�d i zaprowadzono nas do odleg�ego o kilkaset metr�w budynku. Metalowe �ciany i pokryty �niegiem dach, �nie�na r�wnina wok� nas, wielkie pasmo g�r, nad kt�rym wschodzi�o s�o�ce, i rozleg�a przestrze� nieba � wszystko zdawa�o si� dr�e� i mieni� si� od nadmiaru �wiat�a.

Ustawiono nas w kolejce do mycia przy wielkim korycie w baraku. Wszyscy zaczynali od picia wody z koryta. Potem zaprowadzono nas do g��wnego budynku, gdzie wydano nam podkoszulki, szare filcowe koszule, kr�tkie spodnie, nogawice i filcowe buty. Stra�nik sprawdza� nasze nazwiska na li�cie, kiedy przechodzili�my pojedynczo do sto��wki, gdzie wraz z setk� innych szarych ludzi usiedli�my za przy�rubowanymi do pod�ogi sto�ami i dostali�my �niadanie: rozgotowane ziarno i piwo. Potem wszystkich wi�ni�w, nowych i starych, podzielono na grupy po dwunastu. Moja zosta�a zabrana do tartaku, kilkaset metr�w za g��wnym budynkiem w obr�bie ogrodzenia. Na zewn�trz ogrodzenia, w niewielkiej od niego odleg�o�ci zaczyna� si� las ci�gn�cy si� na p�noc, jak okiem si�gn��. Pod nadzorem stra�nika nosili�my deski z tartaku i uk�adali�my je w wielkiej szopie, w kt�rej przechowywano tarcic� przez zim�.

Nie�atwo by�o chodzi�, schyla� si� i podnosi� ci�ary po tych dniach w ci�ar�wce. Nie pozwalano nam sta� bezczynnie, ale te� i nie poganiano nas zbytnio. W po�owie dnia wydano nam po kubku orszu, niefermentowanego naparu z ziarna, a przed zmierzchem odprowadzono nas do barak�w, gdzie dostali�my jak�� papk� z jarzynami i piwo. Na noc zamkni�to nas w sypialni, w kt�rej przez ca�y czas pali�o si� �wiat�o. Spali�my na pi�trowych pryczach wzd�u� �cian pomieszczenia. Starzy wi�niowie walczyli o g�rne prycze, bo w g�rze jest cieplej. Przy drzwiach ka�dy otrzymywa� �piw�r. By�y szorstkie, ci�kie i przesycone cudzym potem, ale dobrze izolowa�y od zimna. Dla mnie by�y za kr�tkie. Przeci�tny Gethe�czyk m�g� �atwo wej�� do �rodka z g�ow�, ale ja nie, nie mog�em nawet wyci�gn�� n�g na pryczy.

Miejsce, gdzie si� znale�li�my, nazywa�o si� Trzecie Ochotnicze Gospodarstwo Agencji Przesiedle�czej, Wsp�lnota Pulefen. Pulefen, dystrykt trzydziesty, zajmuje p�nocno-zachodni skraj nadaj�cej si� do zamieszkania strefy Orgoreynu mi�dzy g�rami Sembensyen, rzek� Esagel i brzegiem morza. Jest to s�abo zaludniona kraina bez wi�kszych miast. Najbli�sza miejscowo��, po�o�ona na po�udniowy zach�d, nazywa si� Turuf, ale nigdy jej nie widzia�em. Nasze gospodarstwo le�a�o na skraju wielkiego, nie zaludnionego obszaru le�nego o nazwie Tarrenpeth. Tak daleko na p�nocy nie rosn� wi�ksze drzewa jak hemmen, serem czy czarny rat i las sk�ada si� z jednego gatunku drzewa zwanego thore, poskr�canego, o wysoko�ci trzech do czterech metr�w, z szarymi ig�ami. Ilo�� rodzimych gatunk�w flory i fauny na Zimie jest niezwykle ma�a, ale za to ilo�� osobnik�w w ka�dym gatunku jest ogromna. Ten las sk�ada� si� z tysi�cy kilometr�w kwadratowych prawie wy��cznie drzewa thore. Nawet przyroda jest tu troskliwie zagospodarowana i cho� ten las dostarcza� drewna od stuleci, nie by�o w nim miejsc spustoszonych, krajobrazu �ci�tych pni i zerodowanych zboczy. Zdawa�o si�, �e ka�de drzewo jest zewidencjonowane i �e ani jedna drobina trocin nie zostaje zmarnowana. Na terenie gospodarstwa by� ma�y zak�ad i kiedy pogoda nie pozwala�a na wyj�cie do lasu, pracowali�my w tartaku albo w tym zak�adzie przerabiaj�c i prasuj�c �cinki, kor� i trociny w r�ne kszta�ty oraz wydobywaj�c z suszonych igie� thore �ywic� do produkcji plastyku.

Praca tu by�a prawdziw� prac�, a nie katorg�. Gdyby dawano troch� wi�cej jedzenia i troch� lepsze ubranie, praca by�aby nawet przyjemna, ale przez wi�kszo�� czasu g��d i zimno wyklucza�y jak�kolwiek przyjemno��. Stra�nicy rzadko okazywali brutalno��, nigdy okrucie�stwo. Byli raczej flegmatyczni, niechlujni, oci�ali i jak na moje oko zbabiali, nie w sensie delikatno�ci i tak dalej, ale wprost przeciwnie, w sensie jakiej� krowiej ospa�o�ci i bezmy�lno�ci. R�wnie� w�r�d swoich wsp�wi�ni�w po raz pierwszy na Zimie poczu�em si� m�czyzn� mi�dzy kobietami lub mi�dzy eunuchami. Wi�ni�w charakteryzowa�a ta sama gnu�no�� i pospolito��. Trudno ich by�o rozr�ni�, niewiele w nich by�o emocji, rozmawiali o sprawach trywialnych. Pocz�tkowo s�dzi�em, �e ten brak �ycia i indywidualno�ci jest skutkiem braku �ywno�ci, ciep�a i wolno�ci, ale wkr�tce odkry�em, �e chodzi o co� bardziej konkretnego. By� to skutek �rodka chemicznego podawanego wszystkim wi�niom, �eby nie dopu�ci� do kemmeru.

Wiedzia�em, �e istniej� �rodki mog�ce zredukowa� albo prawie wyeliminowa� faz� potencji seksualnej w cyklu biologicznym Gethe�czyk�w. Stosowano je, kiedy wygoda, medycyna lub moralno�� przemawia�y za pow�ci�gliwo�ci�. Mo�na by�o w ten spos�b przeskoczy� jeden albo kilka okres�w kemmeru bez skutk�w negatywnych. Dobrowolne stosowanie takich �rodk�w by�o powszechnie akceptowane, ale nie przysz�o mi na my�l, �e mo�na je stosowa� przymusowo.

Istnia�y ku temu powody. Wi�zie� w fazie kemmeru stanowi�by element rozk�adowy w swojej brygadzie. A gdyby go zwolni� od pracy, to co z nim pocz��? Zw�aszcza gdyby �aden inny wi�zie� nie przechodzi� w tym czasie kemmeru, co by�o mo�liwe przy zaledwie stu pi��dziesi�ciu wi�niach. Przebycie kemmeru bez partnera jest dla Gethe�czyka niezwykle uci��liwe, lepiej zatem po prostu uwolni� go od cierpie�, nie marnowa� czasu pracy i ca�kowicie wyeliminowa� kemmer. Wi�c go wyeliminowano.

Wi�niowie, kt�rzy sp�dzili tu wiele lat, przystosowali si� psychicznie i do pewnego stopnia. jak s�dz�, r�wnie� fizycznie do tej chemicznej kastracji. Byli wyprani z seksu jak wa�achy. Byli pozbawieni wstydu i po��dania jak anio�y. Ale to nie jest ludzkie, �eby nie zna� wstydu i po��dania.

Poci�g p�ciowy Gethe�czyk�w jest tak �ci�le okre�lony i ograniczony przez przyrod�, �e spo�ecze�stwo prawie ju� w te sprawy nie interweniuje. Jest tu mniej zasad, mniej sublimacji i t�umienia seksu ni� w jakimkolwiek znanym mi spo�ecze�stwie heteroseksualnym. Pow�ci�gliwo�� jest ca�kowicie dobrowolna, rozwi�z�o�� w pe�ni akceptowana. L�ki i frustracje na tle seksualnym s� niezwykle rzadkie. Tutaj po raz pierwszy zetkn��em si� z sytuacj�, w kt�rej cel spo�eczny sta� w sprzeczno�ci z ich pop�dem p�ciowym. Poniewa� jest to eliminacja, nie za� t�umienie, nie wywo�uje frustracji, ale co� na d�u�sz� met� mo�e gro�niejszego � bierno��.

Na Zimie nie ma owad�w spo�ecznych. Gethe�czycy w odr�nieniu od ziemian nie dziel� swojej planety z tymi starszymi spo�ecze�stwami, z niezliczonymi miastami ma�ych bezp�ciowych robotnik�w maj�cych tylko jeden instynkt � pos�usze�stwa grupie, ca�o�ci. Gdyby na Zimie �y�y mr�wki, Gethe�czycy mogliby pr�bowa� na�ladownictwa dawno temu. Ochotnicze gospodarstwa s� stosunkowo �wie�ym wynalazkiem ograniczonym do jednego kraju na planecie i zupe�nie nie znanym gdzie indziej. Ale jest to gro�ny sygna� kierunku, w jakim mo�e p�j�� spo�ecze�stwo tak podatne na kontrol� pop�du p�ciowego.

W gospodarstwie Pulefen byli�my, jak ju� wspomnia�em, niedo�ywieni w stosunku do pracy, jak� wykonywali�my, a nasza odzie�, zw�aszcza buty, by�a ca�kowicie nie przystosowana do warunk�w tutejszej zimy. Stra�nicy, przewa�nie warunkowo zwolnieni wi�niowie, mieli si� niewiele lepiej. Celem tego miejsca i jego regulaminu by�o karanie ludzi, a nie ich likwidacja i s�dz�, �e mog�oby to by� ca�kiem zno�ne, gdyby nie narkotyzowanie i przes�uchania.

Cz�� wi�ni�w by�a im poddawana w grupach po dwunastu. Recytowali co� w rodzaju wyznania grzech�w i katechizmu, dostawali zastrzyk antykemmerowy i wracali do pracy. Innych wi�ni�w, politycznych, co pi�� dni poddawano przes�uchaniu z zastosowaniem narkotyk�w.

Nie mam poj�cia, jakich �rodk�w u�ywano. Nie wiem, czemu s�u�y�y przes�uchania. Nie wiem, o co mnie pytano. Odzyskiwa�em przytomno�� w sypialni po kilku godzinach, le��c na pryczy obok kilku innych wi�ni�w. Jedni budzili si� podobnie jak ja, inni byli jeszcze we w�adzy narkotyku, bezw�adni i nieprzytomni. Kiedy wszyscy mogli�my ju� utrzyma� si� na nogach, stra�nicy zabierali nas do pracy, ale po trzecim czy czwartym badaniu nie mog�em si� podnie�� w og�le. Zostawili mnie i nast�pnego dnia mog�em wyj�� ze swoj� brygad�, cho� czu�em si� jeszcze s�abo. Po nast�pnym badaniu le�a�em przez dwa dni. Albo serum prawdy, albo hormony antykemmerowe dzia�a�y toksycznie na m�j system nerwowy nie-Gethe�czyka i efekty te narasta�y.

Pami�tam, jak planowa�em, co powiem inspektorowi przy nast�pnym badaniu. Mia�em zacz�� od obietnicy. �e odpowiem zgodnie z prawd� na wszystkie pytania bez narkotyk�w. A potem powiedzia�bym: "Czy nie rozumie pan, jak bezu�yteczne jest zna� odpowied� na niew�a�ciwe pytanie?" Wtedy inspektor zmieni�by si� w Faxe'a ze z�otym �a�cuchem wieszcza na szyi i odby�bym z nim d�ug� rozmow�, bardzo przyjemn�, jednocze�nie wypuszczaj�c narkotyk, kropla za kropl�, do pojemnika ze sprasowanych odpadk�w drewna. Oczywi�cie, kiedy wszed�em do pokoiku, w kt�rym nas przes�uchiwano, pomocnik inspektora odci�gn�� m�j ko�nierz i da� mi zastrzyk, zanim zdo�a�em otworzy� usta, i wszystko, co pami�tam z tej sesji, to inspektor, m�ody, z brudnymi paznokciami, powtarzaj�cy zm�czonym g�osem: "Musisz odpowiada� na moje pytania po orgocku, nie wolno ci m�wi� w �adnym innym j�zyku. Masz m�wi� po orgocku".

Izby chorych nie by�o. Obowi�zywa�a zasada "pracuj albo umieraj", ale w praktyce istnia�y pewne ulgi, szczeliny mi�dzy prac� a �mierci� pozostawiane przez stra�nik�w. Jak wspomnia�em, nie byli okrutni. Nie byli te� mi�osierni. Byli niedbali i nie zale�a�o im na niczym, dop�ki sami nie czuli si� zagro�eni. Pozwolili mnie i jeszcze jednemu wi�niowi pozosta� w sypialni. Po prostu, kiedy okaza�o si�, �e nie utrzymamy si� na nogach, zostawili nas w naszych �piworach jakby przez niedopatrzenie. Ja czu�em si� bardzo �le po ostatnim badaniu, ten drugi, starszy cz�owiek, mia� co� z nerkami i umiera�. Poniewa� nie m�g� umrze� od razu, dano mu na to troch� czasu i miejsce na pryczy.

Pami�tam go wyra�niej ni� wszystko inne z gospodarstwa Pulefen. Fizycznie by� typowym Gethe�czykiem z Wielkiego Kontynentu, kr�py, z kr�tkimi nogami i r�kami, z solidn� warstw� tkanki t�uszczowej nadaj�cej jego cia�u nawet w chorobie pewn� g�adk� okr�g�o��. Mia� drobne d�onie i stopy, do�� szerokie biodra i dobrze sklepion� klatk� piersiow�, a same piersi nie bardziej rozwini�te ni� u m�czyzn mojej rasy. Jego sk�ra by�a ciemnomiedziana, a czarne w�osy delikatne, jak futro. Twarz mia� szerok�, z drobnymi, wyrazistymi rysami, ko�ci policzkowe mocno zaznaczone. Podobny typ spotyka si� w izolowanych grupach ludzkich zamieszkuj�cych strefy arktyczne. Nazywa� si� Asra i by� cie�l�.

Rozmawiali�my. Asra, jak s�dz�, nie mia� nic przeciwko temu, �eby umrze�, ale ba� si� umierania i szuka� czego�, co by zaj�o jego my�li.

Niewiele nas ��czy�o poza blisko�ci� �mierci, ale o tym nie chcieli�my rozmawia�, i w ten spos�b przez wi�kszo�� czasu nie rozumieli�my si� zbyt dobrze. On si� tym nie przejmowa�. Ja, m�odszy i bardziej sceptyczny, szuka�em zrozumienia i wyja�nienia. Ale wyja�nienia nie by�o. Wi�c rozmawiali�my.

W nocy barak sypialny by� o�wietlony, zat�oczony, ha�a�liwy. W dzie� �wiat�a wy��czano i wielka sala by�a ciemnawa, pusta, cicha. Le�eli�my blisko siebie i rozmawiali�my p�g�osem. Asra najbardziej lubi� snu� d�ugie i zawi�e opowie�ci o swoich m�odych latach w gospodarstwie Wsp�lnoty w dolinie Kunderer, tej pi�knej rozleg�ej r�wninie, przez kt�r� przeje�d�a�em w drodze od granicy do Misznory. M�wi� z silnym akcentem i sypa� nazwami ludzi, miejsc, zwyczaj�w i narz�dzi, kt�rych znaczenia nie rozumia�em i rzadko mog�em z�apa� co� wi�cej ni� og�lny sens jego wspomnie�. Kiedy czu� si� lepiej, zwykle ko�o po�udnia, prosi�em go o mit albo przypowie��. Wi�kszo�� Gethe�czyk�w jest nimi naszpikowana. Ich literatura, chocia� istnieje w formie pisanej, jest �yw� tradycj� ustn� i w tym sensie wszyscy maj� do niej dost�p. Asra zna� orgocki kanon: kr�tkie przypowie�ci o Mesze, histori� o Parsidzie oraz fragmenty wielkich epos�w i powie�ciowej sagi o morskich kupcach. Opowiada� mi je wraz z lokalnymi przypowie�ciami zapami�tanymi z dzieci�stwa swoj� mi�kk�, przeci�g�� gwar�, a zm�czywszy si� prosi� mnie o jak�� opowie��. � A co opowiadaj� w Karbidzie? � pyta� rozcieraj�c nogi, w kt�rych odczuwa� dotkliwe b�le, zwracaj�c do mnie twarz z nie�mia�ym, cierpliwym u�miechem.

Kiedy� powiedzia�em:

��Znam histori� o ludziach mieszkaj�cych na innym �wiecie.

��Co to za �wiat?

��Podobny do tego, tylko nie kr��y wok� S�o�ca. Kr��y wok� gwiazdy, kt�r� wy nazywacie Selemy. Jest to ��ta gwiazda tak jak S�o�ce, i na tej planecie, pod tym s�o�cem mieszkaj� inni ludzie.

��Jest o tym mowa w naukach Sanovy, o tych innych �wiatach. Kiedy by�em ch�opcem, przyszed� do naszego ogniska stary szalony g�osiciel nauk Sanovy i opowiada� o tym nam, dzieciom. Dok�d id� po �mierci k�amcy, dok�d id� samob�jcy i dok�d id� z�odzieje. My te� tam idziemy, ty i ja, do jednego z tych �wiat�w?

��Nie, ten, o kt�rym ci opowiadam, nie jest �wiatem duch�w. Jest realny. Zamieszkuj� go prawdziwi, �ywi ludzie, tacy jak tutaj. Ale oni dawno temu nauczyli si� lata�.

Asra u�miechn�� si� szeroko.

��Nie tak jak ptaki. Latali w maszynach takich jak samochody. � Trudno to by�o wyrazi� w j�zyku orgockim, w kt�rym brakuje s�owa na "latanie". Najbli�sze s�owo oznacza raczej "szybowanie". � Nauczyli si� budowa� maszyny, kt�re �lizga�y si� w powietrzu jak sanie po �niegu. Potem nauczyli si� robi� coraz szybsze maszyny, kt�re wyskakiwa�y jak kamie� z procy ponad chmury, ponad powietrze a� do innych �wiat�w kr���cych wok� innych s�o�c. A kiedy przybywali do innego kraju �wiata, znajdowali tam te� ludzi�

���lizgaj�cych si� w powietrzu?

��Czasem tak, czasem nie� Kiedy przybyli na m�j �wiat, umieli�my ju� podr�owa� w powietrzu. Ale oni nauczyli nas podr�owa� na inne �wiaty, takich maszyn jeszcze nie mieli�my.

Asra by� zdziwiony wprowadzeniem narratora do opowie�ci. Mia�em gor�czk�, dokucza�y mi wrzody, kt�re na skutek �rodk�w chemicznych wyskoczy�y mi na piersi i na ramionach, i zapomnia�em, jak zamierza�em snu� swoj� histori�.

��M�w dalej � powiedzia� staraj�c si� co� z tego zrozumie�. � Co jeszcze robili poza �lizganiem si� w powietrzu?

��Mniej wi�cej to samo co ludzie tutaj. Tyle �e s� przez ca�y czas w kemmerze.

Za�mia� si�. Oczywi�cie w tych warunkach nie mo�na by�o niczego ukry�, tote� w�r�d wsp�wi�ni�w i stra�nik�w by�em znany jako "zboczeniec". Ale tam, gdzie nie ma po��dania ani wstydu, nikt, cho�by najwi�kszy odmieniec, nie bywa odepchni�ty i my�l�, �e Asra nie wi�za� tego poj�cia ze mn� i z moimi osobliwo�ciami. Widzia� je tylko jako wariacj� na stary temat, za�mia� si� wi�c i powiedzia�:

��Przez ca�y czas w kemmerze� Czy jest to miejsce nagrody, czy kary?

��Nie wiem, Asra. A ten �wiat?

��Ani jedno, ani drugie, dziecko. Tutaj po prostu jest �wiat taki, jaki jest. Cz�owiek si� tu rodzi i� jest tak, jak jest. � Ja si� tu nie urodzi�em. Ja tu przyjecha�em. Wybra�em ten �wiat.

Cisza i mrok zawis�y wok� nas. Z oddali, zza �cian baraku dobiega�o nas jedno drobne uk�ucie d�wi�ku, odg�os r�cznej pi�y, i nic wi�cej.

��No, c� No, c� � mrukn�� Asra, westchn�� i roztar� nogi wydaj�c ciche j�ki, z kt�rych sam nie zdawa� sobie sprawy. � My nie mamy wyboru � powiedzia�.

W dzie� czy dwa p�niej zapad� w �pi�czk� i wkr�tce umar�. Nie dowiedzia�em si�, za co zes�ano go do ochotniczego gospodarstwa, za jak� zbrodni�, wykroczenie albo b��d w papierach. Wiedzia�em tylko, �e by� w Pulefen nieca�y rok.

W dzie� po �mierci Asry wezwano mnie na badanie. Tym razem musieli mnie nie�� i nic wi�cej nie pami�tam.

Kiedy Obsle i Yegey wyjechali z miasta, a od�wierny Slose'a nie wpu�ci� mnie za pr�g, zrozumia�em, �e czas zwr�ci� si� do moich wrog�w, bo przyjaciele nic ju� dla mnie nie zrobi�. Uda�em si� do komisarza Szusgisa i zaszanta�owa�em go. Nie maj�c do�� pieni�dzy, �eby go przekupi�, musia�em po�wi�ci� swoj� reputacj�. W�r�d ludzi perfidnych nazwisko zdrajcy jest kapita�em samym w sobie. Powiedzia�em mu, �e przyby�em do Orgoreynu z Karbidu jako agent frakcji dworskiej planuj�cej zamach na Tibe'a i �e on sam zosta� wybrany jako m�j kontakt z Sarfem. Gdyby odm�wi� potrzebnych mi informacji, mia�em powiedzie� znajomym w Erhenrangu, �e jest podw�jnym agentem na us�ugach frakcji Wolnego Handlu, i ta wiadomo��, oczywi�cie, dotar�aby do Misznory i do Sarfu. Dure� uwierzy� mi i natychmiast powiedzia�, co chcia�em wiedzie�, spyta� nawet, czy si� zgadzam.

Nie by�em bezpo�rednio zagro�ony przez moich przyjaci� Obsle'a, Yegeya i innych. Kupili sobie bezpiecze�stwo po�wi�caj�c wys�annika i uwa�ali, �e nie b�d� �ci�ga� k�opot�w na nich i na siebie. Dop�ki nie poszed�em do Szusgisa, nikt w Sarfie poza Gaumem nie uwa�a�, �e warto na mnie zwraca� uwag�, ale od tej chwili zacz�li depta� mi po pi�tach. Nale�a�o za�atwi� swoje sprawy i znikn��. Nie mog�c zawiadomi� bezpo�rednio nikogo w Karbidzie, jako �e listy by�y czytane, a telefon i radio pods�uchiwane, poszed�em po raz pierwszy do Ambasady Kr�lewskiej. W jej sk�ad wchodzi� Sardon rem ir Czenewicz, kt�rego dobrze zna�em z dworu. Zgodzi� si� natychmiast przekaza� Argavenowi wiadomo�� o tym, co sta�o si� z wys�annikiem i gdzie ma by� wi�ziony. Mog�em wierzy� Czenewiczowi, osobie inteligentnej i uczciwej, �e przeka�e wiadomo�� w spos�b tajny, cho� nie mia�em poj�cia, jak j� wykorzysta i jak post�pi Argaven. Chcia�em, �eby Argaven wiedzia�, w razie gdyby nagle z chmur sp�yn�� gwiezdny statek Ai. Wtedy jeszcze mia�em nadziej�, �e zd��y� zawiadomi� statek, zanim Sarf go aresztowa�.

By�em teraz w niebezpiecze�stwie, a je�eli widziano mnie, jak wchodz� do ambasady, niebezpiecze�stwo by�o natychmiastowe. Prosto stamt�d poszed�em do portu karawanowego w Dzielnicy Po�udniowej i przed po�udniem tego dnia, odstreth susmy, wyjecha�em z Misznory tak, jak przyjecha�em, jako tragarz w karawanie. Mia�em swoje stare pozwolenia, lekko zmienione, �eby pasowa�y do nowej pracy. Podrabianie papier�w jest ryzykowne w Orgoreynie, gdzie si� je sprawdza pi��dziesi�t dwa razy na dzie�, ale do�� pospolite i moi dawni znajomi z Rybiej Wyspy pokazali mi, jak si� to robi. Denerwuje mnie wyst�powanie pod cudzym nazwiskiem, ale nic innego nie mog�o mnie uratowa� ani przenie�� na drugi koniec Orgoreynu, na wybrze�e Morza Zachodniego.

My�lami by�em ju� tam, kiedy karawana z hukiem toczy�a si� przez most na Kunderer. Mia�o si� ju� ku zimie i musia�em dotrze� na miejsce, zanim drogi zostan� zamkni�te dla szybkiego ruchu i p�ki by�o jeszcze po co tam jecha�. Widzia�em takie ochotnicze gospodarstwo w Komsvaszom, kiedy by�em w okr�gu Sinth, i rozmawia�em z by�ymi wi�niami. To, co widzia�em i s�ysza�em, sp�dza�o mi sen z powiek. Wys�annik tak wra�liwy na ch��d, �e nosi� p�aszcz nawet w ciep�e dni, nie mia� szans na prze�ycie zimy w Pulefen. Tak wi�c gnany konieczno�ci� rwa�em si� do przodu, a tymczasem karawana jecha�a wolno, od miasta do miasta, zbaczaj�c raz na p�noc. raz na po�udnie, roz�adowuj�c cz�� towar�w i zabieraj�c inne. W ten spos�b up�yn�o p� miesi�ca, nim dotar�em do Ethwen u uj�cia rzeki Esagel.

W Ethwen dopisa�o mi szcz�cie. Rozmawiaj�c z lud�mi w domu podr�nych us�ysza�em o handlu futrami w g�rze rzeki, o tym, jak licencjonowani traperzy je�d�� saniami albo �odziami lodowymi wzd�u� rzeki przez las Tarrenpeth prawie do samego Lodu. Z ich rozm�w o sid�ach zrodzi� si� m�j plan ucieczki. W krainie Kerm, podobnie jak na wy�ynie Gobrin, �yj� bia�e pesthry, kt�re lubi� okolice, gdzie czuje si� oddech lodowca. Polowa�em na nie za m�odu w kermskich lasach thore, dlaczego mia�bym nie spr�bowa� tego w lasach thore ko�o Pulefen?

Na tym dalekim p�nocnym zachodzie Orgoreynu, w rozleg�ej i dzikiej krainie na zach�d od Sembensyenu, ludzie podr�uj� do�� swobodnie, bo niewielu tu jest inspektor�w, kt�rzy mogliby ich kontrolowa�. Jaka� cz�� dawnej wolno�ci przetrwa�a tu Now� Epok�. Ethwen jest szarym portem zbudowanym na szarych ska�ach zatoki Esagel, gdzie ulicami wieje mokry wiatr od morza, a ludzie s� surowymi, prostolinijnymi �eglarzami. Zawsze dobrze wspominam Ethwen, gdzie m�j los si� odmieni�.

Kupi�em narty, rakiety, sid�a i zapasy na drog�, za�atwi�em licencj� trapera oraz niezliczone zezwolenia i za�wiadczenia w Urz�dzie Wsp�lnoty, i wyruszy�em pieszo w g�r� Esagel z grup� my�liwych prowadzon� przez starego cz�owieka imieniem Mavriva. Rzeka jeszcze nie zamarz�a i trwa� ruch ko�owy na drogach, bo tu na tych przybrze�nych zboczach nawet w ostatnim miesi�cu roku cz�ciej pada� �nieg ni� deszcz. Wi�kszo�� my�liwych czeka�a na zim�, �eby w miesi�cu thern uda� si� w g�r� rzeki �odzi� lodow�, ale Mavriva chcia� wcze�niej dotrze� daleko na p�noc, �eby polowa� na pesthry, kiedy b�d� schodzi� w lasy w swojej dorocznej w�dr�wce. Mavriva zna� te tereny, P�nocny Sembensyen i P�on�ce Wzg�rza, jak nikt inny, i podczas tej wyprawy w g�r� rzeki nauczy�em si� od niego wielu rzeczy, kt�re mi si� potem przyda�y.

W miejscowo�ci Turuf od��czy�em si� od grupy pozoruj�c chorob�. Oni poci�gn�li dalej na p�noc, a ja wyruszy�em samotnie na p�nocny wsch�d, w wysokie pog�rze Sembensyenu. Sp�dzi�em kilka dni na zapoznawaniu si� z terenem, a nast�pnie schowa�em wi�kszo�� swoich rzeczy w ukrytej dolince oko�o dwadzie�cia kilometr�w od Turufu i wr�ci�em do miasta. Wszed�em zn�w od po�udnia i zatrzyma�em si� w domu podr�nych. Jakby zaopatruj�c si� na wypraw� trapersk� kupi�em jeszcze raz narty, rakiety i �ywno��, futrzany �piw�r i zimow� odzie� oraz piecyk, namiot i lekkie sanki do wo�enia tego wszystkiego. Potem pozostawa�o mi ju� tylko czeka�, a� deszcz zmieni si� w �nieg, a b�oto w l�d; nied�ugo, bo droga z Misznory do Turufu zaj�a mi przesz�o miesi�c. W dniu arhad thern nadesz�a zima i spad� �nieg, na kt�ry czeka�em.

Wczesnym popo�udniem przeszed�em przez elektryczny p�ot gospodarstwa Pulefen, �nieg szybko zasypywa� wszelkie �lady. Zostawi�em sanki w w�wozie potoku, g��boko w lesie na wsch�d od gospodarstwa, i tylko z plecakiem, na rakietach �nie�nych wr�ci�em na drog�, kt�r� otwarcie doszed�em do g��wnej bramy gospodarstwa. Tam pokaza�em swoje papiery, kt�re zn�w przerobi�em podczas oczekiwania w Turufie. Mia�y teraz "niebieski stempel" i opiewa�y na Thenera Bentha, zwolnionego skaza�ca, i do��czony do nich by� rozkaz zameldowania si� do Trzeciego Ochotniczego Gospodarstwa Wsp�lnoty w Pulefen celem odbycia dwuletniej s�u�by wartowniczej. Ka�demu bystrookiemu inspektorowi te wymi�toszone dokumenty wyda�yby si� podejrzane, ale tutaj niewiele by�o bystrych oczu.

Nic �atwiejszego ni� dosta� si� do wi�zienia. Co za� do wydostania si�, to by�em do�� pewien swego.

Dow�dca warty zbeszta� mnie za zg�oszenie si� o dzie� p�niej, ni� nakazywa�y mi moje papiery, i odes�a� mnie do barak�w. By�o ju� po obiedzie i na szcz�cie zbyt p�no, �eby wyda� mi regulaminowe buty i umundurowanie, a skonfiskowa� moje dobre ubranie. Nie wydano mi te� pistoletu, ale zdoby�em bro�, kiedy kr�ci�em si� ko�o kuchni, �eby wyprosi� u kucharza co� do jedzenia. Kucharz wiesza� sw�j pistolet na gwo�dziu za piecem. Ukrad�em mu go. By�a to bro� nie przystosowana do �miertelnego ra�enia, mo�liwe, �e wszyscy stra�nicy mieli takie pistolety. W gospodarstwach nie zabija si� ludzi, pozostawia si� to zadanie g�odowi, zimie i rozpaczy:

Stra�nik�w by�o trzydziestu do czterdziestu, wi�ni�w oko�o stu pi��dziesi�ciu i nikt z nich nie mia� si� zbyt dobrze. Wi�kszo�� spa�a jak zabita, mimo �e by�o niewiele po czwartej godzinie. Przydzielono mi m�odego stra�nika, kt�ry mia� mnie oprowadzi� po gospodarstwie i pokaza� �pi�cych wi�ni�w. Zobaczy�em ich w jaskrawym �wietle wielkiej sypialni i omal nie porzuci�em nadziei wykorzystania tej pierwszej nocy, p�ki jeszcze nie �ci�gn��em na siebie podejrze�. Wszyscy le�eli ukryci w swoich �piworach jak dzieci w �onach matek, niewidoczni, nie do rozr�nienia. Wszyscy pr�cz jednego, zbyt wysokiego, �eby m�g� si� schowa�, ciemna twarz jak trupia czaszka, przymkni�te zapad�e oczy, strzecha d�ugich zmierzwionych w�os�w.

Ko�o fortuny, kt�re obr�ci�o si� w Ethwen, teraz obraca�o ca�y �wiat pod moj� r�k�. Zawsze mia�em tylko jeden talent, wiedzia�em, kiedy wielkie ko�o da si� popchn��, kiedy mo�na dzia�a�. S�dzi�em, �e utraci�em ten dar przed rokiem w Erhenrangu i �e nigdy go nie odzyskam. Sprawia�o mi wielk� przyjemno�� zn�w poczu�, �e mog� kierowa� losem swoim i �wiata jak saniami na stromym, niebezpiecznym zje�dzie. Poniewa� nadal kr�ci�em si� i rozpytywa�em o wszystko graj�c rol� ciekawskiego g�upka, wpisano mnie na p�n� wart�. O p�nocy poza mn� i jeszcze jednym wsp�wartownikiem wszyscy w barakach spali. Nadal udawa�em, �e nie mog� usiedzie� na miejscu, i co jaki� czas przechodzi�em mi�dzy rz�dami prycz. Ustali�em plan i przygotowywa�em cia�o i umys� na wej�cie w dothe, bo moja w�asna si�a, nie wspomagana przez si�y z ciemno�ci, nie wystarcza�a. Na kr�tko przed �witem wszed�em jeszcze raz do sypialni i z pistoletu kucharza pos�a�em do m�zgu Genly Ai najkr�tszy impuls parali�uj�cy, a potem zarzuci�em go sobie na rami� wraz ze �piworem i zanios�em na wartowni�.

��Co si� dzieje? � spyta� rozespany drugi wartownik. � Zostaw go!

��On nie �yje!

��Jeszcze jeden? Na wn�trzno�ci Mesze, a to dopiero sam pocz�tek zimy. � Odwr�ci� g�ow�, �eby spojrze� na twarz wys�annika zwisaj�c� na moich plecach. � A, to ten, zboczeniec. Nigdy nie wierzy�em w to, co m�wi� o Karhidyjczykach, dop�ki go nie zobaczy�em. Paskudny odmieniec. Od tygodnia st�ka� i wzdycha� na pryczy, ale nie my�la�em, �e umrze. No id�, wyrzu� go przed barak, niech tam pole�y do rana, nie st�j tak jak tragarz z workiem �ajna�

W korytarzu zatrzyma�em si� przy biurze inspekcji. Nie zatrzymany przez nikogo wszed�em i rozgl�da�em si�, a� znalaz�em tablic� rozdzielcz� system�w alarmowych. Nie by�y oznakowane, ale stra�nicy wydrapali litery przy wy��cznikach, �eby dopom�c pami�ci w sytuacjach wymagaj�cych po�piechu. Uznawszy, �e "O" oznacza ogrodzenie, przekr�ci�em ten wy��cznik, �eby odci�� dop�yw pr�du do najbardziej zewn�trznego systemu obronnego gospodarstwa, a potem poszed�em dalej ci�gn�c cia�o Ai pod ramiona. Przechodz�c obok wartownika przy drzwiach uda�em, �e z wielkim trudem d�wigam nieboszczyka, gdy� przepe�nia�a mnie si�a dothe i nie chcia�em zdradzi�, z jak� �atwo�ci� mog� nie�� cz�owieka ci�szego od siebie.

��Zmar�y wi�zie� � powiedzia�em. � Kazali mi go zabra� z sypialni. Gdzie mam go da�?

��Nie wiem. We� go na zewn�trz. Pod dach, �eby go nie zasypa� �nieg, bo jak go przysypie �nieg, to wyp�ynie dopiero na wiosn� przy odwil�y i b�dzie �mierdzia�. Pada peditia. Mia� na my�li gruby, mokry �nieg, kt�ry my nazywamy sove, co by�o dla mnie dobr� nowin�.

��Dobrze, dobrze � powiedzia�em i wywlok�em sw�j ci�ar na zewn�trz i za r�g baraku, gdzie nie m�g� nas widzie�. Tam zarzuci�em sobie Ai z powrotem na rami�, przeszed�em kilkaset metr�w w kierunku p�nocno-wschodnim, wdrapa�em si� na wy��czony p�ot, opu�ci�em sw�j ci�ar na drug� stron�, zeskoczy�em sam, podnios�em Ai jeszcze raz i najszybciej jak mog�em ruszy�em w stron� rzeki. Nie uszed�em daleko od ogrodzenia, kiedy rozleg�y si� gwizdki i zap�on�y reflektory. Pada� �nieg wystarczaj�co g�sty, �eby mnie nie by�o wida�, ale za ma�y, �eby w ci�gu paru minut zasypa� moje �lady. Mimo to dotar�em do rzeki, a oni jeszcze nie wpadli na m�j trop. Poszed�em dalej na p�noc po r�wnym gruncie pod drzewami albo �o�yskiem rzeczki tam, gdzie nie by�o przej�cia. Rzeczka, ma�y, bystry dop�yw Esagel, nie by�a jeszcze zamarzni�ta. Rozja�ni�o si� i mog�em i�� szybciej. By�em w pe�ni dothe i wys�annik, cho� niewygodny do niesienia, nie wydawa� mi si� zbyt ci�ki. Id�c wzd�u� strumienia znalaz�em w�w�z, w kt�rym ukry�em sanki, przywi�za�em go do sanek, u�o�y�em swoje rzeczy wok� niego i na nim, a� by� dobrze ukryty, a wszystko przykry�em p�acht� przeciwdeszczow�. Potem przebra�em si� i zjad�em co� ze swoich zapas�w, bo dawa� mi si� ju� we znaki wielki g��d, jaki si� odczuwa przy d�ugotrwa�ym dothe. Wtedy ruszy�em na p�noc Le�nym Traktem. Wkr�tce dogoni�a mnie para narciarzy.

By�em ubrany i wyposa�ony jak traper, i powiedzia�em im, �e chc� dogoni� grup� Mavrivy, kt�ra wyruszy�a na p�noc w ostatnich dniach miesi�ca grende. Znali Mavriv� i rzuciwszy okiem na moj� licencj� trapera uwierzyli mi. Nie spodziewali si�, �e zbiegowie mog� i�� na p�noc, bo na p�noc od Pulefen nie ma nic, tylko las i L�d. Mo�e zreszt� nie zale�a�o im na schwytaniu zbieg�w. Dlaczego mia�oby im zale�e�? Wyprzedzili nas i po godzinie min��em ich znowu, jak wracali do gospodarstwa. Jeden z nich by� stra�nikiem, z kt�rym trzyma�em wart�. Nigdy nie widzia� mojej twarzy, cho� mia� j� przed oczami przez p� nocy.

Upewniwszy si�, �e odeszli, skr�ci�em z drogi i przez reszt� dnia zatoczy�em d�ugi �uk z powrotem przez las i podn�a g�r na wsch�d od Pulefen i wreszcie dotar�em od wschodu, od strony lasu, do mojego schowka ko�o Turufu, gdzie zostawi�em drug� cz�� ekwipunku. Nie�atwo by�o ci�gn�� wi�kszy od siebie ci�ar po tym pofa�dowanym terenie, ale pokrywa �niegu ju� twardnia�a, a ja by�em w dothe. Musia�em utrzymywa� ten stan, bo kiedy si� wyjdzie z transu, cz�owiek jest przez d�ugi czas do niczego. Nigdy dot�d nie utrzymywa�em dothe d�u�ej ni� przez godzin�, ale wiedzia�em, �e niekt�rzy Starzy Ludzie potrafi� pozostawa� w pe�nym transie przez dzie� i noc, a nawet d�u�ej, konieczno�� za� okaza�a si� dobrym uzupe�nieniem mojego treningu. W dothe cz�owiek nie przejmuje si� zbytnio i je�eli si� niepokoi�em, to tylko o wys�annika, kt�ry powinien by� ju� dawno obudzi� si� po tej lekkiej dawce wstrz�su sonicznego, jak� go pocz�stowa�em. Nie poruszy� si� ani razu, a ja nie mia�em czasu, �eby si� nim zaj��. Czy�by jego fizjologia by�a tak inna od naszej, �e to, co dla nas by�o kr�tkotrwa�ym parali�em, dla niego oznacza�o �mier�? Kiedy cz�owiek czuje, �e ko�o obraca si� pod jego r�k�, musi uwa�a�, co m�wi, a ja dwukrotnie nazwa�em go nieboszczykiem i nios�em go, jak si� niesie trupa. Pomy�la�em, �e mo�e ci�gn��em po g�rach trupa, i �e moje szcz�cie i jego �ycie posz�y na marne. Od tej my�li obla�em si� potem i zakl��em, a si�a dothe zdawa�a si� ucieka� ze mnie jak woda z p�kni�tego naczynia. Jednak szed�em dalej i si�y nie opu�ci�y mnie, p�ki nie dotar�em do kryj�wki u st�p wzg�rz, gdzie rozbi�em namiot i zrobi�em wszystko, co mog�em dla Ai. Otworzy�em pude�ko skoncentrowanej �ywno�ci i sam poch�on��em wi�kszo��, ale troch� w postaci bulionu wla�em w niego, bo wygl�da� na bliskiego �mierci g�odowej. Na ramionach i na piersi mia� wrzody zaognione od dotyku jego brudnego �piwora. Kiedy je zdezynfekowa�em i le�a� w ciep�ym �piworze ukryty tak dobrze, jak to tylko by�o mo�liwe w zimie i na otwartej przestrzeni, nic ju� wi�cej nie mog�em dla niego zrobi�. Zapad�a noc, a runie ogarnia�a jeszcze wi�ksza ciemno��, cena za �wiadome wykorzystanie ca�ej energii organizmu. Tej ciemno�ci musia�em zawierzy� siebie i jego.

Spali�my. Pada� �nieg. Ca�� noc, dzie� i nast�pn� noc w czasie mojego snu thangen musia�o pada�, nie by�a to zawieja, ale pierwszy wielki �nieg tej zimy. Kiedy wreszcie ockn��em si� i wsta�em, �eby si� rozejrze�, nasz namiot by� do po�owy zasypany. W blasku s�o�ca pokryw� �niegu znaczy�y b��kitne cienie. Daleko i wysoko na wschodzie czyste niebo zasnuwa� jeden pi�ropusz szaro�ci � dym z Udenuszreke, najbli�szego z Ognistych Wzg�rz. Wok� ma�ej piramidki namiotu le�a� �nieg, pag�rki, wzg�rza, kopczyki dziewiczego �niegu.

Nie odzyska�em jeszcze pe�ni si�, wci�� by�em s�aby i senny, ale gdy tylko mog�em si� podnie��, dawa�em Ai po trochu bulionu i wieczorem tego dnia wr�ci� do �ycia, cho� nie do przytomno�ci. Usiad� krzycz�c jak w wielkim strachu. Kiedy ukl�k�em obok niego, chcia� ucieka� i wida� by� to zbyt du�y wysi�ek, bo zemdla�. Tej nocy du�o m�wi� w nie znanym mi j�zyku. Dziwne by�o w tej ciemnej ciszy odludzia s�ysze�, jak mamrocze s�owa, kt�rych nauczy� si� na innym �wiecie. Nast�pny dzie� by� trudny, bo ilekro� chcia�em si� nim zaj��, bra� mnie za stra�nika z gospodarstwa, kt�ry chce mu da� jaki� narkotyk. Zaczyna� m�wi� �a�osn� mieszank� orgockiego i karhidyjskiego i b�aga�, �eby tego nie robi�, a potem odpycha� mnie z histeryczn� si��. Powtarza�o si� to raz za razem, a �e by�em jeszcze w thangen, okresie duchowego i fizycznego os�abienia, ba�em si�, �e nie b�d� m�g� mu w og�le pom�c. Tego dnia my�la�em, �e nie tylko dawano mu narkotyki, ale �e zrobiono z niego szale�ca albo kretyna. Wtedy �a�owa�em, �e nie umar� na sankach w drodze przez las thore, �e pocz�tkowo sprzyja�o mi szcz�cie, �e nie zosta�em aresztowany przy wyje�dzie z Misznory i wys�any do jakiego� gospodarstwa, gdzie bym pracowa� na w�asn� �mier�.

Obudzi�em si� i napotka�em jego wzrok.

��Estraven? � spyta� cichym, zdziwionym g�osem. To mnie podnios�o na duchu. Mog�em go uspokoi� i zaj�� si� nim. Tej nocy obaj spali�my dobrze.

Nast�pnego dnia czu� si� znacznie lepiej i usiad� do jedzenia. Wrzody zaczyna�y si� zalecza�. Spyta�em go, od czego je ma.

��Nie wiem. My�l�, �e od narkotyk�w. Dawali mi jakie� zastrzyki�

���eby zapobiec kemmerowi? � Tak� wersj� s�ysza�em od ludzi, kt�rzy uciekli lub zostali zwolnieni z ochotniczych gospodarstw.

��Tak. I jeszcze jakie� inne, chyba zmuszaj�ce do m�wienia prawdy. Chorowa�em po nich, a oni dawali mi je dalej. Czego ode mnie chcieli, co mog�em im powiedzie�?

��Mo�e by�o to nie tyle przes�uchanie, ile ujarzmianie.

��Jak to ujarzmianie?

��Uzyskiwanie pos�usze�stwa przez przymusowe uzale�nienie od kt�rego� z pochodnych orgrevy. Metoda znana r�wnie� w Karbidzie. Albo mo�e przeprowadzali na was eksperymenty. M�wiono, �e w gospodarstwach wypr�bowuj� na wi�niach zmieniaj�ce psychik� �rodki i techniki. Nie chcia�em w to wtedy wierzy�, teraz wierz�.

��Czy macie podobne gospodarstwa w Karbidzie?

��W Karbidzie? Nie.

Z irytacj� potar� czo�o.

��My�l�, �e w Misznory powiedzieliby mi, �e nie ma czego� takiego w Orgoreynie.

��Wprost przeciwnie. Z dum� pokazaliby ta�my i zdj�cia z ochotniczych gospodarstw, gdzie elementy aspo�eczne s� resocjalizowane, a zagro�one pozosta�o�ci grup plemiennych znajduj� schronienie. Mogliby te� oprowadza� pana po Ochotniczym Gospodarstwie Rolnym Pierwszego Okr�gu blisko Misznory, instytucji, jak wszyscy twierdz�, wzorcowej. Je�eli pan s�dzi, �e mamy takie gospodarstwa w Karbidzie, to pan nas powa�nie przecenia, panie Ai. My jeste�my ludzie pro�ci.

Le�a� przez d�u�sz� chwil� zapatrzony w rozgrzany do czerwono�ci piecyk, kt�ry w��czy�em na ca�y regulator, a� zrobi�o si� niezno�nie gor�co. Potem spojrza� na mnie.

��M�wi� mi pan dzi� rano, wiem, ale nie by�em ca�kiem przytomny. Gdzie jeste�my i sk�d si� tu znale�li�my? Opowiedzia�em mu jeszcze raz.

��Tak po prostu wyni�s� mnie pan?

��Panie Ai, ka�dy z wi�ni�w albo wszyscy razem mogliby wyj�� stamt�d pierwszej lepszej nocy. Gdyby nie byli zag�odzeni, wyczerpani, zdemoralizowani i znarkotyzowani. I gdyby mieli zimow� odzie� i mieli dok�d ucieka� W tym ca�y szkopu�. Dok�d i��? Do miasta? Bez dokument�w nie ma tam czego szuka�. W lasy? Bez dachu nad g�ow� nie ma tam czego szuka�. Pewnie na lato wzmacniaj� ochron�. W zimie sama zima jest najlepszym stra�nikiem.

S�ucha� jednym uchem.

��Pan nie przeni�s�by mnie na odleg�o�� stu metr�w. A co dopiero biec ze mn� na plecach kilka kilometr�w, po ciemku�

��By�em w dothe. Zawaha� si�.

��Z w�asnej woli? � spyta�.

��Tak.

��Jest pan wyznawc� handdary?

��Zosta�em wychowany w nauce handdary i sp�dzi�em dwa lata w stanicy Rotherer. W Kermie wi�kszo�� ludzi z wewn�trznych ognisk wyznaje handdar�.

��S�ysza�em, �e po okresie dothe wyczerpanie wszelkich rezerw organizmu powoduje konieczno�� jakby zapa�ci�

��Tak, to thangen, czarny sen. Trwa znacznie d�u�ej ni� okres dothe i jak si� ju� wejdzie w okres regeneracji, nie wolno go narusza�. Spa�em dzie� i dwie noce. Wci�� jeszcze jestem w okresie thangen i nie doszed�bym do tego pag�rka. Wi��e si� z tym tak�e uczucie g�odu. Zjad�em wi�kszo�� tego, co mia�o mi starczy� na tydzie�.

��No dobrze � powiedzia� z po�pieszn� opryskliwo�ci�. � Widz�, wierz�, zreszt� nie mam innego wyj�cia, jak wierzy� panu. Tu jestem ja, tu jest pan� Ale nie rozumiem. Nie rozumiem, po co pan to wszystko zrobi�.

Tu poczu�em, �e moje nerwy nie wytrzymuj�, i musia�em wpatrywa� si� w le��cy pod r�k� n� lodowy uwa�aj�c, �eby nie spojrze� na niego i nie odpowiedzie�, p�ki nie opanuj� gniewu. Na szcz�cie w moim sercu niewiele jeszcze by�o ognia i wyt�umaczy�em sobie, �e jest cz�owiekiem nie�wiadomym, obcokrajowcem, oszukanym i przestraszonym. W ten spos�b doszed�em do r�wnowagi i odpowiedzia�em:

��Uwa�am, �e ponosz� cz�� odpowiedzialno�ci za to, �e znalaz� si� pan w Orgoreynie, a zatem i w Pulefen. Staram si� naprawi� skutki moich b��d�w.

��Nie mia� pan nic wsp�lnego z moim przyjazdem do Orgoreynu.

��Panie Ai, ogl�dali�my te same wydarzenia innymi oczami, a ja mylnie s�dzi�em, �e widzimy je tak samo. Pozwol� sobie wr�ci� do ostatniej wiosny. Mniej wi�cej na p� miesi�ca przed uroczysto�ci� wmurowania zwornika zacz��em przekonywa� kr�la Argavena, �eby zaczeka�, �eby nie podejmowa� decyzji w sprawie pana i pa�skiej misji. Audiencja by�a ju� wyznaczona i wydawa�o si�, �e najlepiej b�dzie odby� j� nie spodziewaj�c si� jednak �adnych rezultat�w. My�la�em, �e pan to wszystko rozumie, i to by� m�j b��d. Uwa�a�em pewne rzeczy za oczywiste i nie chcia�em pana urazi� daj�c panu rady. My�la�em, �e rozumie pan niebezpiecze�stwo wynikaj�ce z nag�ego wzrostu znaczenia Harge rem ir Tibe w kyorremie. Gdyby Tibe uzna�, �e stanowi pan dla niego jakiekolwiek zagro�enie, oskar�y�by pana o polityk� frakcyjn� i Argaven, kt�ry jest powodowany strachem, prawdopodobnie kaza�by pana zlikwidowa�. Chcia�em, �eby pan usun�� si� na jaki� czas w cie� i bezpiecznie przeczeka� okres wp�yw�w Tibe'a. Tak si� z�o�y�o, �e mnie usuni�to w tym samym czasie. Zanosi�o si� na to, ale nie wiedzia�em, �e zdarzy si� to tego wieczoru, kiedy by� pan u mnie. U Argavena nie bywa si� d�ugo premierem. Po otrzymaniu aktu wyp�dzenia nie mog�em si� z panem porozumie�, bo to rzuca�oby na pana cie� mojej ha�by i zwi�ksza�o niebezpiecze�stwo, w jakim si� pan znalaz�. Przyby�em tutaj, do Orgoreynu, i stara�em si� zasugerowa� panu, �eby zrobi� pan to samo. Za�atwi�em z tymi, kt�rym najmniej nie dowierza�em spo�r�d trzydziestu trzech reprezentant�w, �eby umo�liwili panu wjazd do kraju, bez ich poparcia by�oby to niemo�liwe. Widzieli w panu, nie bez mojej sugestii, drog� do w�adzy, wyj�cie z narastaj�cego konfliktu z Karhidem i powr�t do wolnego handlu, mo�e szans� na z�amanie pot�gi Sarfu. Ale to s� asekuranci, boj� si� dzia�ania. Zamiast og�osi� pa�sk� obecno�� wszem i wobec, chowali pana, przegrali swoj� szans�, a potem wydali pana w r�ce Sarfu, �eby ratowa� w�asn� sk�r�. Za bardzo na nich liczy�em i to jest moja wina.

��Ale po co to wszystko, te intrygi, tajemnice, gra o w�adz� i spiski, czemu to wszystko mia�o s�u�y�? O co panu chodzi�o?

��Oto samo, co panu. O sojusz mojego �wiata z pa�skimi �wiatami. A co pan my�la�?

Patrzyli�my na siebie przez rozpalony piecyk jak para drewnianych lalek.

��Nawet gdyby to Orgoreyn zawar� sojusz?

��Nawet gdyby to by� Orgoreyn. Karhid wkr�tce poszed�by w jego �lady. Czy my�li pan, �e troszczy�bym si� o sw�j szifgrethor, kiedy w gr� wchodzi interes nas wszystkich, ca�ej ludzko�ci? Nie to jest wa�ne, kt�ry kraj ocknie si� pierwszy, wa�ne, �eby�my si� przebudzili.

��Sk�d, do diab�a, mam wierzy� w to, co mi pan opowiada? � wybuchn��. Os�abienie sprawi�o, �e jego gniew zabrzmia� bardziej jak skarga. � Je�eli to wszystko prawda, to m�g� mi pan to wyja�ni� wcze�niej, na wiosn�, i oszcz�dzi� nam obu drogi do Pulefen. Pa�skie starania, �eby mi pom�c�

��Zawiod�y. I narazi�em pana na cierpienia, poni�enia i niebezpiecze�stwa. Wiem o tym. Ale gdybym zacz�� walk� z Tibe'em w pa�skiej sprawie, nie znajdowa�by si� pan teraz tutaj, tylko w grobie w Erhenrangu. A tak jest troch� ludzi w Karhidzie i troch� w Orgoreynie, kt�rzy wierz� w pa�sk� histori�, bo ja ich przekona�em. Mog� si� jeszcze panu przyda�. Moim najwi�kszym b��dem by�o, jak pan powiedzia�, to, �e nie wyja�ni�em panu wszystkiego. Nie jestem do tego przyzwyczajony. Nie przywyk�em ani przyjmowa�, ani dawa� rad.

��Nie chcia�bym by� niesprawiedliwy�

��Ale jest pan. To dziwne. Jestem jedynym cz�owiekiem na ca�ej planecie, kt�ry panu uwierzy� bez zastrze�e�, i jedynym, kt�remu pan odmawia zaufania.

Ukry� g�ow� w d�oniach i po chwili powiedzia�:

��Przykro mi. � By�y to przeprosiny i potwierdzenie tego, co powiedzia�em.

��Rzecz w tym � powiedzia�em � �e nie potrafi pan, albo nie chce, uwierzy�, �e ja w pana wierz�. � Wsta�em, �eby rozprostowa� zdr�twia�e nogi i stwierdzi�em, �e dr�� ca�y z gniewu i wyczerpania. � Niech mnie pan nauczy swojej my�lomowy � poprosi�em, staraj�c si� m�wi� swobodnie i bez urazy � tego j�zyka bez k�amstwa. Niech mnie pan nauczy, a potem spyta, dlaczego zrobi�em to, co zrobi�em.

��Bardzo bym chcia�, panie Estraven.

Obudzi�em si�. Do tego czasu by�o to co� dziwnego i niewiarygodnego � budzi� si� wewn�trz przy�mionego sto�ka ciep�a i s�ysze�, jak m�j rozs�dek m�wi mi, �e to jest namiot, �e �yj� i �e nie jestem ju� w gospodarstwie Pulefen. Tym razem zbudzi�em si� bez poczucia niesamowito�ci, tylko z wdzi�czno�ci� i spokojem. Siadaj�c ziewn��em i spr�bowa�em palcami rozczesa� zmierzwione w�osy. Spojrza�em na Estravena le��cego w g��bokim �nie na swoim �piworze na odleg�o�� r�ki ode mnie. Mia� na sobie tylko spodnie, by�o mu za gor�co. Jego smag�a, skryta twarz wystawiona by�a na �wiat�o i na moje spojrzenie. Wygl�da� nieco g�upio, jak ka�dy we �nie � okr�g�a, silna twarz, rozlu�niona, nieobecna, kropelki potu na g�rnej wardze i nad mocnymi brwiami. Przypomnia�em sobie, jak sta� ociekaj�c potem na trybunie w Erhenrangu, w paradnym. stroju, w blasku s�o�ca. Teraz widzia�em go bezbronnego i p�nagiego, w innym �wietle, i po raz pierwszy zobaczy�em go takim, jaki by�.

Obudzi� si� p�no i z trudem. Wreszcie wsta� chwiejnie, ziewn��, naci�gn�� koszul�, wysun�� g�ow� na zewn�trz, �eby sprawdzi� pogod�, a potem spyta� mnie, czy mam ochot� na kubek orszu. Kiedy stwierdzi�, �e zwlok�em si� z pos�ania i zaparzy�em w garnku orsz z wod�, kt�ra zosta�a od wczoraj w naczyniu w postaci lodu, przyj�� ode mnie kubek, podzi�kowa� mi sztywno i usiad�, �eby go wypi�.

��Dok�d p�jdziemy dalej? � spyta�em.

��To zale�y, dok�d chce pan i��, panie Ai. I jak� podr� mo�e pan znie��.

��Jaka jest najkr�tsza droga z Orgoreynu?

��Na zach�d. Do wybrze�a. Nieca�e pi��dziesi�t kilometr�w.

��I co wtedy?

��Przystanie tam zamarzaj� albo ju� zamarz�y. Tak czy inaczej �aden okr�t nie wyp�ynie daleko w zimie. Trzeba by przeczeka� gdzie� w ukryciu do wiosny, kiedy statki handlowe wyrusz� do Sithu i Perunteru. �aden nie pop�ynie do Karhidu, je�eli embargo handlowe nadal obowi�zuje. Mo�e uda nam si� odpracowa� przejazd na statku. Niestety sko�czy�y mi si� pieni�dze.

��Czy jest jaka� inna mo�liwo��?

��Do Karhidu. L�dem.

��Ile to jest? P�tora tysi�ca kilometr�w?

��Tak, drog�. Ale my nie mo�emy i�� drogami. Zatrzyma�by nas pierwszy inspektor. Jedyna dla nas droga � to i�� na p�noc przez g�ry, potem na wsch�d przez Gobrin i dalej do granicy nad zatok� Guthen.

��Przez Gobrin, przez lodowiec?

Skin�� g�ow�.

��Chyba w zimie to niemo�liwe?

��My�l�, �e mo�liwe, je�eli ma si� szcz�cie. Jak przy wszystkich zimowych podr�ach. Pod pewnym wzgl�dem przej�cie przez Gobrin w zimie jest nawet �atwiejsze. Nad wielkimi lodowcami, jak pan wie, zwykle utrzymuje si� dobra pogoda, gdy� l�d odbija promienie s�o�ca i burze spychane s� na jego obrze�a. St�d legendy o krainie w �rodku zamieci. To mo�e nam sprzyja�. Nic poza tym.

Wi�c my�li pan powa�nie�

W przeciwnym razie wykradanie pana z gospodarstwa Pulefen nie mia�oby sensu.

Nadal by� sztywny, ura�ony, ponury. Wczorajsza wieczorna rozmowa wstrz�sn�a nami oboma.

��Rozumiem z tego, �e uwa�a pan przej�cie przez L�d za mniej ryzykowne ni� czekanie do wiosny na przejazd przez morze.

Kiwn�� g�ow�.

��Samotno�� � wyja�ni� lakonicznie. Zastanowi�em si� przez chwil�.

��Spodziewam si�, �e uwzgl�dni� pan moje s�abe strony. Nie jestem tak odporny na mr�z jak pan, daleko mi do tego. Nie je�d�� dobrze na nartach. I jestem w s�abej formie, cho� w znacznie lepszej ni� kilka dni temu.

Zn�w kiwn�� g�ow�.

��My�l�, �e mo�e nam si� uda� � powiedzia� z ca�kowit� prostot�, kt�r� tak d�ugo bra�em za ironi�.

��Dobrze.

Spojrza� na mnie i wypi� swoj� herbat�. Mo�na to chyba nazwa� herbat�, orsz z palonego ziarna perm jest brunatnym, s�odko-kwa�nym napojem bogatym w witaminy A i C, przyjemnie pobudzaj�c� substancj� pokrewn� lobelinie. Na Zimie wsz�dzie tam, gdzie nie ma piwa, jest orsz, a tam, gdzie nie ma ani piwa, ani orszu, nie ma ludzi.

��To b�dzie trudne � powiedzia� odstawiaj�c kubek. � Bardzo trudne. Musimy liczy� na szcz�cie.

��Wol� zgin�� na Lodzie ni� w tym szambie, z kt�rego mnie pan wyci�gn��.

Ukroi� kawa�ek suszonego chlebowego jab�ka, odda� p� mnie i �u� sw�j w zamy�leniu.

��Musimy mie� wi�cej �ywno�ci � powiedzia�. � Co b�dzie, kiedy dojdziemy do Karhidu, co b�dzie z panem? Przecie� nie ma pan tam prawa wst�pu?

Zwr�ci� na mnie swoje ciemne oczy wydry. � My�l�, �e zostan� po tej stronie.

��A je�eli ci tutaj dowiedz� si�, �e pom�g� pan uciec ich wi�niowi?

��Wcale nie musz� si� dowiedzie� � powiedzia� z bladym u�miechem. � Najpierw musimy przej�� przez L�d. Nie wytrzyma�em.

��Panie Estraven, czy przebaczy mi pan to, co powiedzia�em wczoraj�

��Nusuth.

Wsta� wci�� jeszcze �uj�c, w�o�y� hieb, p�aszcz i buty, i niczym wydra wy�lizgn�� si� przez �luz� namiotu. B�d�c ju� na zewn�trz wsun�� g�ow� do �rodka.

��Mog� wr�ci� p�no albo dopiero rano. Da pan sobie rad� sam?

��Tak.

��To dobrze.

I ju� go nie by�o. Nie spotka�em nikogo, kto by reagowa� na now� sytuacj� tak szybko i adekwatnie jak Estraven. Ja wraca�em do si� i by�em zdecydowany i��, on zako�czy� okres thangen. Z chwil� gdy sta�o si� to jasne, poszed�. Nigdy si� nie gor�czkowa� i nie �pieszy�, ale zawsze by� got�w. Stanowi�o to niew�tpliwie tajemnic� jego niezwyk�ej kariery politycznej, z kt�rej dla mnie zrezygnowa�, by�o tak�e wyja�nieniem jego wiary we mnie i oddania mojej misji. Kiedy przyby�em, on by� got�w. On jeden na ca�ej Zimie.

A sam uwa�a� si� za cz�owieka powolnego, �le sprawdzaj�cego si� w sytuacjach kryzysowych.

Kiedy� powiedzia� mi, �e b�d�c cz�owiekiem wolno my�l�cym musi kierowa� si� og�lnym wyczuciem swojego "szcz�cia" i �e to wyczucie rzadko go zawodzi. M�wi� to powa�nie i mog�o to by� prawd�. Wieszczowie ze stanic nie s� jedynymi lud�mi na Zimie, kt�rzy potrafi� przewidywa� przysz�o��. Oswoili wprawdzie i wy�wiczyli przeczucie, ale nie zwi�kszyli jego prawdopodobie�stwa. W tej sprawie jomeszta r�wnie� nie s� bez racji: bardzo mo�liwe, �e ten dar polega nie tyle i nie po prostu na przepowiadaniu, ile raczej na zdolno�ci widzenia (cho�by na mgnienie oka) wszystkiego naraz, widzenia ca�o�ci.

Podczas nieobecno�ci Estravena nastawi�em piecyk na ca�y regulator i po raz pierwszy od sam nie wiem jak dawna by�o mi ciep�o. S�dzi�em, �e jest ju� thern, pierwszy miesi�c zimy zaczynaj�cej nowy rok pierwszy, ale w Pulefen straci�em rachub� dni.

Piecyk by� jednym z tych znakomitych i wielce oszcz�dnych urz�dze� udoskonalonych przez Gethe�czyk�w podczas tysi�cletnich wysi�k�w w walce z mrozem. Chyba tylko zastosowanie baterii j�drowej mog�oby da� lepsze wyniki. Bioniczna bateria zapewnia�a czterna�cie miesi�cy nieprzerwanej pracy, promieniowanie by�o intensywne, piecyk s�u�y� do gotowania, ogrzewania, a tak�e jako lampa. Bez niego nie uszliby�my dalej ni� kilkadziesi�t kilometr�w. Musia� kosztowa� Estravena niema�o pieni�dzy, tych, kt�re mu z tak� wynios�� min� wr�czy�em w Misznory. Namiot z plastyku odpornego na tutejsze warunki klimatyczne i przynajmniej cz�ciowo likwiduj�cy problem kondensacji pary, kt�ry jest plag� namiot�w w zimie, �piwory z futra pesthry, odzie�, narty, sanki, zapasy, wszystko najwy�szej jako�ci, lekkie, trwa�e, drogie. Je�eli wybra� si� po dodatkow� �ywno��, to za co zamierza� j� kupi�?

Nie wr�ci� a� do zmroku nast�pnego dnia. Wychodzi�em kilkakrotnie na rakietach �nie�nych zbieraj�c si�y i �wicz�c si� w chodzeniu po zboczach �nie�nej doliny kryj�cej nasz namiot. Je�dzi�em jako tako na nartach; ale rakiety nie by�y moj� specjalno�ci�. Nie odwa�y�em si� wychodzi� poza dolin�, boj�c si� zab��dzi�. By�a to dzika kraina, poci�ta strumieniami i jarami, wznosz�ca si� raptownie ku zwie�czonym chmurami wierzcho�kom g�r na wschodzie. Mia�em czas na zastanowienie si�, co bym robi� w tej g�uszy, gdyby Estraven nie wr�ci�.

Zjecha� szusem ze wzg�rza w zapadaj�cym zmroku, by� znakomitym narciarzem, i zatrzyma� si� obok mnie, brudny, zm�czony i ci�ko ob�adowany. Mia� na plecach wielki czarny worek pe�en zawini�tek. Jak �wi�ty Miko�aj zakradaj�cy si� przez komin na Ziemi. Zawini�tka zawiera�y kie�ki kadiku, suszone chlebowe jab�ka i sztaby twardego, czerwonego, gliniastego w smaku cukru, kt�ry Gethe�czycy rafinuj� z miejscowej trzciny.

��Jak pan to wszystko zdoby�?

��Ukrad�em � powiedzia� by�y premier Karhidu grzej�c d�onie nad piecykiem, kt�rego nie :prze��czy� na ni�sz� temperatur�; nawet on zmarz�. � W Turufie. Ledwo mi si� uda�o. � To by�o wszystko, czego mia�em si� dowiedzie�. Nie by� dumny ze swojego wyczynu i nie potrafi� �mia� si� z niego. Kradzie� jest na Zimie ci�k� zbrodni�, w�a�ciwie jedyn� osob� bardziej pogardzan� od z�odzieja jest samob�jca.

��Zu�yjemy to w pierwszej kolejno�ci � powiedzia�, gdy stawia�em garnek ze �niegiem do stopienia na piecyku. � To jest ci�kie. � Wi�kszo�� zapas�w, kt�re zdoby� poprzednio, sk�ada�a si� z "hiperracji", wzmocnionej, odwodnionej, sprasowanej w kostki mieszanki wysokokalorycznej �ywno�ci, kt�ra po orgocku nazywa si� giczy-miczy i tak te� j� nazywali�my, cho� oczywi�cie mi�dzy sob� u�ywali�my karhidyjskiego. Mieli�my tego na sze��dziesi�t dni przy minimalnej standardowej racji: p� kilo dziennie na osob�. Kiedy si� umyli�my i zjedli�my, Estraven siedzia� do p�na przy piecyku obliczaj�c dok�adnie, co mamy oraz jak i kiedy najlepiej to wykorzysta�. Nie maj�c wagi musieli�my stosowa� przybli�enia, u�ywaj�c jako miernika standardowej paczki giczy-miczy. Estraven zna�, jak wielu Gethe�czyk�w, warto�ci od�ywcze i kaloryczne wszystkich pokarm�w, zna� te� w�asne zapotrzebowanie w r�nych warunkach i potrafi� do�� dok�adnie oceni� moje. Tego rodzaju wiedza na Zimie mo�e decydowa� o �yciu i �mierci.

Kiedy wreszcie zaplanowa� nasze �ywienie, wsun�� si� do �piwora i zasn��. W nocy s�ysza�em, jak przez sen mamrocze liczby � ci�ary, dni, odleg�o�ci�

Mieli�my z grubsza licz�c tysi�c dwie�cie kilometr�w do przej�cia. Pierwsze p�tora setki na p�noc albo p�nocny wsch�d przez lasy, w poprzek najdalej na p�noc wysuni�tych ostr�g �a�cucha Sembensyenu do wielkiego masywu lodowego pokrywaj�cego oba p�aty Wielkiego Kontynentu na p�noc od 45 r�wnole�nika, a miejscami schodz�cego a� do 35 r�wnole�nika. Jeden z takich wyst�p�w si�ga w region Ognistych Wzg�rz, ostatnich szczyt�w Sembensyenu, i ta okolica stanowi�a nasz pierwszy cel. Tam, w�r�d g�r, rozumowa� Estraven, b�dziemy mogli wej�� na pokryw� lodow� albo schodz�c na ni� ze stoku, albo wspinaj�c si� po jednym z j�zor�w lodowca. Dalej mieli�my w�drowa� ju� po Lodzie, oko�o dziewi�ciuset kilometr�w na wsch�d. W pobli�u zatoki Guthen, gdzie L�d zn�w cofa si� na p�noc, mieli�my zej�� z niego i zrobi� ostatnie sto czy sto pi��dziesi�t kilometr�w na po�udniowy wsch�d przez bagna Szenszey, kt�re w�wczas powinny by� ju� grubo przysypane �niegiem, do granicy karhidyjskiej.

Trasa ta bieg�a od pocz�tku do ko�ca z dala od zamieszkanych lub nadaj�cych si� do zamieszkania okolic. Nie grozi�o nam spotkanie z �adnymi inspektorami. By�a to niew�tpliwie sprawa najwa�niejsza. Ja nie mia�em dokument�w, Estraven za� stwierdzi�, �e jego papiery nie wytrzymaj� jeszcze jednego fa�szerstwa. Tak czy owak, cho� mog�em uchodzi� za Gethe�czyka, kiedy nikt nie spodziewa� si� czego� innego, to nie mia�em szans ukrycia si� przed okiem, kt�re mnie szuka�o. Z tego wzgl�du droga proponowana przez Estravena by�a bardzo korzystna.

Pod ka�dym innym wzgl�dem wydawa�aby mi si� czystym szale�stwem.

Zachowa�em t� opini� dla siebie, bo m�wi�em zupe�niepowa�nie o tym, �e maj�c do wyboru rodzaj �mierci wol� zgin�� w czasie ucieczki. Estraven jednak nadal rozpatrywa� inne mo�liwo�ci. Nast�pnego dnia, kt�ry sp�dzili�my na bardzo starannym pakowaniu i �adowaniu sa�, powiedzia�:

��Gdyby pan wezwa� statek gwiezdny, jak d�ugo by�my na niego czekali?

��Od o�miu dni do p� miesi�ca, w zale�no�ci od tego, gdzie by si� znajdowa� na swojej orbicie oko�os�onecznej w stosunku do Gethen. M�g�by by� po przeciwnej stronie s�o�ca.

��Nie pr�dzej?

��Nie. Nap�du pod�wietlnego nie mo�na stosowa� w obr�bie Uk�adu S�onecznego. Statek m�g�by korzysta� wy��cznie z nap�du odrzutowego, co oznacza minimum osiem dni drogi.

��A dlaczego?

Zaci�gn�� link� i zawi�za� j�, zanim odpowiedzia�.

��Zastanawia�em si�, czy nie warto prosi� o pomoc z pa�skiego �wiata, skoro m�j nie zdradza ochoty do pomocy. W Turufie jest radiostacja.

��Silna?

��Nie bardzo. Najbli�szy du�y nadajnik musi by� w Kuhumeyu, oko�o sze�ciuset kilometr�w na po�udnie st�d.

��Kuhumey to, zdaje si�, du�e miasto?

���wier� miliona mieszka�c�w.

��Musieliby�my jako� dosta� si� do nadajnika, a potem ukrywa� si� przez co najmniej osiem dni, podczas gdy Sarf zosta�by postawiony na nogi� Nie widz� szans.

Kiwn�� g�ow�.

Wynios�em z namiotu ostatni woreczek kie�k�w kadiku. umie�ci�em go w przewidzianym miejscu na sankach i powiedzia�em:

��Gdybym wezwa� statek tamtej nocy w Misznory, kiedy mi pan radzi�, tamtej nocy, kiedy mnie aresztowano� Ale m�j astrograf mia� Obsle, pewnie ma go do dzisiaj.

��Czy mo�e go u�y�?

��Nie, nawet przez przypadek, gdyby si� nim bawi�. Nastawianie jest niezwykle skomplikowane. Gdybym go wtedy u�y�!

��Gdybym wtedy wiedzia�, �e gra jest ju� sko�czona powiedzia� i u�miechn�� si�. Nie by� to cz�owiek z tych, kt�rzy �a�uj� przesz�o�ci.

��Wiedzia� pan, jak s�dz�. Tylko ja panu nie wierzy�em.

Kiedy sanie by�y za�adowane, zarz�dzi� na reszt� dnia odpoczynek dla zaoszcz�dzenia energii. Le�a� w namiocie pisz�c w ma�ym notesie swoim drobnym, szybkim, pionowo biegn�cym karhidyjskim pismem to, co zosta�o zacytowane jako poprzedni rozdzia�. W ci�gu ubieg�ego miesi�ca nie by� w stanie prowadzi� swojego dziennika i to go denerwowa�o; w tej sprawie by� bardzo skrupulatny. Prowadzenie go stanowi�o, jak s�dz�, zobowi�zanie wobec rodziny, wi� z ogniskiem Estre. Wszystkiego tego dowiedzia�em si� jednak p�niej; w�wczas nie wiedzia�em, co pisze, i siedzia�em smaruj�c narty albo pr�nuj�c. Zacz��em gwizda� melodi� taneczn� i urwa�em w po�owie. Mieli�my tylko jeden namiot i je�eli mieli�my dzieli� go nie doprowadzaj�c si� nawzajem do szale�stwa, niew�tpliwie nale�a�o zachowa� pewn� pow�ci�gliwo�� Estraven spojrza� na mnie, kiedy zagwizda�em, ale bez irytacji, raczej w zamy�leniu.

��Szkoda, �e nie wiedzia�em o pana statku w zesz�ym roku� Dlaczego przys�ano pana na ten �wiat samego?

��Pierwszy wys�annik zawsze przybywa sam. Jeden obcy to ciekawostka, dw�ch to inwazja.

���ycie pierwszego wys�annika nie ma zbyt wysokiej ceny.

��Wprost przeciwnie. Ekumena ceni ka�de �ycie i dlatego woli narazi� na niebezpiecze�stwo jednego cz�owieka ni� dw�ch albo dwudziestu. R�wnie� wysy�anie ludzi na takie odleg�o�ci jest kosztowne i czasoch�onne. Poza tym zg�osi�em si� sam do tej pracy.

��W niebezpiecze�stwie honor � powiedzia� widocznie cytuj�c przys�owie, bo doda� spokojnie: � B�dziemy naszpikowani honorem, kiedy dotrzemy do Karhidu�

S�uchaj�c go wierzy�em, �e naprawd� dojdziemy do Karhidu przez tysi�c dwie�cie kilometr�w g�r, w�woz�w, rozpadlin, lodowca, wulkan�w, zamarzni�tego bagna lub zatoki, wszystko pustynne, bezludne, w�r�d zamieci, w �rodku zimy, w �rodku epoki lodowcowej. A on siedzia� i robi� notatki z t� sam� upart�, cierpliw� skrupulatno�ci�, kt�r� obserwowa�em u szalonego kr�la wmurowuj�cego na rusztowaniu zwornik �uku, i powiedzia�: "Kiedy dotrzemy do Karbidu".

Jego "kiedy" nie by�o bynajmniej nieokre�lon� nadziej�. Planowa� dotarcie do Karbidu w czwartym dniu czwartego miesi�ca zimy, arkad anner. Mieli�my wyruszy� nazajutrz, trzynastego dnia pierwszego miesi�ca, tormenbod thern. Nasza �ywno��, o ile m�g� to obliczy�, dawa�a si� rozci�gn�� na trzy gethe�skie miesi�ce, czyli siedemdziesi�t osiem dni. mieli�my wi�c robi� po osiemna�cie kilometr�w dziennie przez siedemdziesi�t dni i doj�� do Karbidu w dniu arkad anner. To by�o ustalone. Teraz nie pozostawa�o nam nic innego jak porz�dnie si� wyspa�.

Wyruszyli�my o brzasku, na rakietach, przy bezwietrznej pogodzie i w rzadkim �niegu. Szli�my po bessa, mi�kkim, nie ule�a�ym jeszcze �niegu, kt�ry na Ziemi narciarze nazywaj� puchem. Sanki by�y ci�ko za�adowane, Estraven ocenia� ich ca�kowity ci�ar na ponad sto pi��dziesi�t kilo. Nie�atwo by�o je ci�gn�� w tym puszystym �niegu, cho� by�y por�czne jak dobrze zaprojektowana ma�a ��deczka. P�ozy stanowi�y cudo, pokryte polimerem, kt�ry zmniejsza� tarcie prawie do zera, ale to oczywi�cie nic nie pomaga�o, kiedy ca�e sanki utyka�y w grubym puchu. Po takiej powierzchni i przy ci�g�ym podchodzeniu i zje�d�aniu w d�, stwierdzili�my, �e najlepiej jest, kiedy jeden idzie w uprz�y ci�gn�c, a drugi pcha z ty�u. �nieg, drobny i rzadki, pada� przez ca�y dzie�. Zatrzymali�my si� dwukrotnie na po�pieszny posi�ek. W ca�ej tej rozleg�ej pag�rkowatej krainie panowa�a martwa cisza. Szli�my i nagle by� ju� wiecz�r. Zatrzymali�my si� w dolinie bardzo podobnej do tej, z kt�rej wyruszyli�my rano, w kotlince mi�dzy bia�ymi garbami. By�em tak zm�czony, �e ledwo sta�em na nogach, a mimo to nie mog�em uwierzy�, �e min�� dzie�. Wed�ug licznika przy sankach przeszli�my ponad dwadzie�cia dwa kilometry.

Je�eli sz�o nam tak dobrze po mi�kkim �niegu, z pe�nym �adunkiem, przez poci�ty teren, gdzie wszystkie doliny le�a�y w poprzek naszej trasy, to na pewno b�dzie jeszcze lepiej na Lodzie, po twardym �niegu i r�wnej drodze, z coraz l�ejszymi sankami. Moje zaufanie do Estravena by�o dot�d bardziej wyrozumowane ni� szczere, teraz uwierzy�em mu bez zastrze�e�. W ci�gu siedemdziesi�ciu dni dojdziemy do Karbidu.

��Czy podr�owa� ju� pan w ten spos�b? � spyta�em go.

��Z sankami? Cz�sto.

��Na d�ugich trasach?

��Kt�rej� jesieni przed laty przeszed�em trzysta kilometr�w po lodzie w Kermie.

Dolna cz�� Kermu, najdalej na po�udnie wysuni�ty g�rzysty p�wysep subkontynentu karhidzkiego, jest podobnie jak ca�a p�noc pokryta wiecznym lodem. Ludzie zamieszkuj� Wielki Kontynent Gethen w strefie mi�dzy dwiema bia�ymi �cianami. Oblicza si�, �e dalsze zmniejszenie nas�onecznienia o osiem procent doprowadzi�oby do zetkni�cia �cian. Nie by�oby ziemi ani ludzi, tylko l�d.

��W jakim celu?

��Ciekawo��, przygoda. � Po chwili wahania u�miechn�� si� lekko.�� Zwi�kszenie stopnia z�o�ono�ci i nat�enia pola rozumnego �ycia � doda� cytuj�c jedn� z moich ekumenalnych maksym.

��Rozumiem. �wiadomie �wiczy� pan ewolucyjn� tendencj� w�a�ciw� bytowi, a przejawiaj�c� si� mi�dzy innymi eksploracj�.

Obaj byli�my z siebie zadowoleni siedz�c w ciep�ym namiocie, pij�c gor�c� herbat� i czekaj�c, a� zagotuje si� posi�ek z kie�k�w kadiku.

��O to w�a�nie chodzi � powiedzia�. � By�o nas sze�ciu. Wszyscy bardzo m�odzi. Brat i ja z Estre, czterech przyjaci� z ogniska Stok. Nasza wyprawa nie mia�a celu. Chcieli�my zobaczy� Teremander, g�r�, kt�ra wznosi si� tam ponad Lodem. Niewielu ludzi ogl�da�o j� z l�du.

Jedzenie by�o gotowe, co� zupe�nie innego ni� g�sta papka z otr�b�w w gospodarstwie Pulefen. Smakowa�o jak pieczone kasztany na Ziemi i wspaniale parzy�o usta. By�o mi ciep�o i czu�em si� znakomicie.

��Najlepsze rzeczy na Gethen jad�em zawsze w pana towarzystwie � powiedzia�em.

��Nie na bankiecie w Misznory.

��Tak, to prawda� Pan chyba nienawidzi Orgoreynu.

��Ma�o kto tutaj ma poj�cie o gotowaniu. Czy nienawidz� Orgoreynu? Nie, dlaczego? Jak mo�na nienawidzi� albo kocha� kraj? Tibe o niczym innym nie m�wi, ale ja tego nie rozumiem. Znam ludzi, znam miasta, wioski, wzg�rza, rzeki i ska�y, wiem, jak jesieni� s�o�ce zachodzi za pewnym polem w g�rach, ale jaki sens ma przecinanie tego wszystkiego granic� i nadawanie temu nazwy po to, �eby przesta� to kocha� od linii, gdzie nazwa przestaje obowi�zywa�? Co to jest mi�o�� do swojego kraju? Czy to oznacza nienawi�� do innych kraj�w? W takim razie to nic dobrego. Mo�e to po prostu mi�o�� w�asna? W takim razie to nic z�ego, ale nie nale�y z tego robi� cnoty ani profesji� Kocham wzg�rza domeny Estre, tak jak kocham �ycie, ale taka mi�o�� nie zna granicy, za kt�r� zaczyna si� nienawi��. A poza tym jestem, mam nadziej�, ignorantem.

Ignorancja w rozumieniu handdary. Ignorowa� abstrakcje, trzyma� si� rzeczy. By�o w tym podej�ciu co� kobiecego, odrzucenie abstrakcji, idei, podporz�dkowanie si� temu, co dane, co�, co budzi�o moj� niech��.

Zaraz jednak sumiennie doda�:

��Cz�owiek, kt�ry nie �ywi wstr�tu do z�ej w�adzy, jest g�upcem. A gdyby na �wiecie istnia�o co� takiego jak dobra w�adza, s�u�enie jej by�oby wielk� rado�ci�.

Tutaj si� rozumieli�my.

��Wiem co� o tej rado�ci � powiedzia�em.

��Tak mi si� wydawa�o.

Op�uka�em nasze miski gor�c� wod� i wyla�em pomyje przez �luz� wej�ciow�. Na zewn�trz by�o ciemno cho� oko wykol. Pada� drobny i rzadki �nieg, widoczny w owalnym s�upie matowego �wiat�a ze �luzy. Zamkni�ci powt�rnie w suchym cieple namiotu rozwin�li�my �piwory. Estraven powiedzia�: "Prosz� mi da� te miski, panie Ai" czy co� takiego, na co spyta�em:

��Czy b�dziemy tak sobie m�wi� na "pan" przez ca�y L�d Gobry�ski?

Spojrza� na mnie i roze�mia� si�.

��Nie wiem, jak si� mam do pana zwraca�.

��Nazywam si� Genly Ai.

��Wiem, ale pan u�ywa mojego nazwiska klanowego.

��Ja te� nie wiem, jak si� do pana zwraca�.

��Harth.

��A ja jestem Ai. Do kogo m�wi si� po imieniu?

��Do braci z ogniska albo przyjaci� � powiedzia� i m�wi�c to by� odleg�y, poza moim zasi�giem, p� metra ode mnie w namiocie szeroko�ci dwu i p� metra Nie by�o na to odpowiedzi. Czy jest co� bardziej aroganckiego ni� szczero��? Zmro�ony, w�lizgn��em si� do �piwora.

��Dobranoc, panie Ai � powiedzia� cz�owiek z innej planety.

��Dobranoc, panie Harth � odpowiedzia� drugi cz�owiek z innej planety.

Przyjaciel. Kto jest przyjacielem na �wiecie, gdzie ka�dy przyjaciel mo�e po zmianie ksi�yca sta� si� kochankiem? Ja, ograniczony swoj� m�sko�ci�, nie mog� by� przyjacielem Therema Hartha ani �adnego innego cz�onka jego rasy. Ani m�czy�ni, ani kobiety, ani jedno i drugie, cykliczni, ksi�ycowi, zmieniaj�cy si� pod dotkni�ciem r�ki, podrzutki w ko�ysce ludzko�ci, nie byli z mojego cia�a, nie mog�o by� mi�dzy nami przyja�ni ani mi�o�ci.

Zasn�li�my. Obudzi�em si� raz i us�ysza�em �nieg mi�kko i grubo padaj�cy na namiot.

Estraven ju� o �wicie szykowa� �niadanie. Dzie� wstawa� pogodny. Spakowali�my si� i byli�my gotowi do drogi, kiedy s�o�ce oz�oci�o wierzcho�ki kar�owatych krzak�w rosn�cych na obrze�u kotlinki. Estraven ci�gn�� w uprz�y, a ja pcha�em i sterowa�em z ty�u. Na �niegu zaczyna�a si� tworzy� skorupa i na nie zaro�ni�tych zboczach biegli�my jak na wy�cigach psich zaprz�g�w. Tego dnia szli�my skrajem lasu granicz�cego z gospodarstwem Pulefen, a nast�pnie weszli�my do niego. By� to las kar�owatych, poskr�canych, obwieszonych soplami lodu drzew thore. Nie odwa�yli�my si� korzysta� z g��wnej drogi na p�noc, ale czasami mogli�my korzysta� z dr�g le�nych wiod�cych w tym kierunku, a �e w dobrze utrzymanym lesie nie by�o poszycia ani zwalonych drzew, sz�o nam si� dobrze. Odk�d znale�li�my si� w Tarrenpeth, mniej by�o jar�w i stromych grzbiet�w. Wieczorem licznik przy saniach pokaza� trzydzie�ci kilometr�w, a byli�my mniej zm�czeni ni� poprzedniego wieczoru.

Jedyn� zalet� zimy na Zimie s� d�ugie dni. Planeta ma zaledwie kilka stopni odchylenia od p�aszczyzny ekliptyki, zbyt ma�o, �eby wywo�a� odczuwalne r�nice p� roku w ma�ych szeroko�ciach geograficznych. Pory roku tutaj nie obejmuj� jednej p�kuli, ale ca�y glob, s� wynikiem elipsoidalnej orbity. Na dalekim i wolnym odcinku orbity, w okolicy aphelium, zmniejszenie promieniowania s�onecznego narusza ju� i tak skomplikowane uk�ady klimatyczne, och�adza to, co i tak jest ju� zimne, i zmienia wilgotne, szare lato w bia��, burzliw� zim�. Suchsza ni� reszta roku, zima mog�aby by� ca�kiem przyjemna, gdyby nie mrozy. S�o�ce, kiedy jest widoczne, stoi wysoko, nie ma tego powolnego zaniku �wiat�a jak w podbiegunowych strefach na Ziemi, gdzie ch��d i mrok chodz� w parze. Gethen ma jasne zimy, ostre, srogie, ale jasne.

Przebycie lasu Tarrenpeth zaj�o nam trzy dni. Ostatniego dnia Estraven zatrzyma� si� i rozbi� namiot wcze�nie, �eby zastawi� sid�a na pesthry. Nale�� one do najwi�kszych zwierz�t l�dowych na Zimie, s� jajorodnymi ro�lino�ercami rozmiar�w lisa ze wspania�ym szarym lub bia�ym futrem. Chodzi�o mu o mi�so, bo pesthry s� jadalne. W�a�nie odbywa�y w�dr�wk� na po�udnie. S� tak p�ochliwe i zwinne, �e widzieli�my je najwy�ej dwa albo trzy razy podczas naszej w�dr�wki, ale ka�da polanka w lesie by�a poci�ta niezliczonymi tropami i wszystkie wskazywa�y na po�udnie. Po jakich� dw�ch godzinach sid�a Estravena by�y pe�ne. Wypatroszy� i po�wiartowa� sze�� zwierzak�w, powiesi� cz�� mi�sa, �eby zamarz�o, a reszt� przeznaczy� na nasz wieczorny posi�ek. Gethe�czycy nie s� my�liwymi, bo nie bardzo jest na co polowa�; nie ma du�ych ro�lino�erc�w, nie ma wi�c i du�ych mi�so�erc�w, chyba �e w kipi�cych �yciem morzach. �owi� ryby i uprawiaj� ziemi�. Nigdy przedtem nie widzia�em Gethe�czyka z zakrwawionymi r�kami.

Estraven spojrza� na bia�e sk�rki.

��Tygodniowe mieszkanie i wikt trapera � powiedzia�. � P�jd� na marne. Poda� mi jedn�, �ebym dotkn��. Futro by�o tak grube i delikatne, �e cz�owiek nie by� pewien, czy go ju� dotkn��. Nasze �piwory, p�aszcze i kaptury by�y podszyte tym samym futrem, znakomicie chroni�cym od zimna i pi�knym.

��Szkoda ich � powiedzia�em � na zup�. Estraven rzuci� mi kr�tkie, ciemne spojrzenie.

��Potrzebujemy bia�ka � stwierdzi� i wyrzuci� sk�rki w �nieg, gdzie przez noc russy, ma�e zajad�e szczurow�e, po�r� je wraz z wn�trzno�ciami i ko��mi, a potem jeszcze wyli�� krew ze �niegu.

Mia� racj�, zazwyczaj mia� racj�. Ka�da pesthra to p� kilograma do kilograma jadalnego mi�sa. Tego wieczoru zjad�em swoj� po��wk� zupy, a mog�em bez trudu zje�� i drug�. Nast�pnego ranka, kiedy wyruszyli�my w g�ry, by�em dwa razy lepszym silnikiem do sanek ni� poprzedniego dnia.

Zacz�li�my podchodzi� w g�r�. Dobroczynny �nieg i kroxet, czyli bezwietrzna pogoda przy temperaturze umiarkowanie minusowej, kt�re nam dot�d towarzyszy�y w drodze przez las Tarrenpeth i pomaga�y wydosta� si� poza prawdopodobny zasi�g pogoni, teraz ust�pi�y miejsca paskudnej temperaturze powy�ej zera i deszczowi. Zacz��em rozumie�, czemu Gethe�czycy skar�� si�, je�eli w zimie temperatura wzrasta, a ciesz� si�, je�eli spada. W mie�cie deszcz jest uprzykrzeniem, dla podr�nego to kl�ska. Przez ca�e przedpo�udnie wci�gali�my sanki na zbocza Sembensyenu w g��bokiej, lodowatej kaszy mokrego �niegu. Po po�udniu na bardziej stromych stokach �niegu ju� prawie nie by�o. Potoki deszczu, kilometry b�ota i �wiru. Z�o�yli�my p�ozy, zamontowali�my ko�a i szli�my dalej. Sanki w roli w�zka mog�y doprowadzi� do rozpaczy, co chwila utyka�y albo przewraca�y si�. Ciemno�ci zapad�y, zanim uda�o nam si� znale�� os�oni�te miejsce pod ska�� albo grot�, gdzie mogliby�my rozbi� namiot, i mimo naszych stara� wszystko mieli�my mokre. Estraven uprzedza�, �e taki namiot jak nasz zapewni nam wygodne schronienie przy ka�dej pogodzie pod warunkiem, �e b�dzie suchy w �rodku.

��Z chwil� kiedy przemokn� �piwory, traci si� zbyt du�o cieplika w nocy i cz�owiek si� nie wysypia. Przy naszych skromnych racjach �ywno�ciowych nie mo�emy sobie na to pozwoli�. Poniewa� nie mo�emy liczy� na to, �e uda nam si� wysuszy� na s�o�cu, nie wolno nam dopu�ci� do zamoczenia rzeczy.

S�ucha�em i r�wnie skrupulatnie jak on strzeg�em wn�trza namiotu przed �niegiem i wod�. By�a w nim tylko nieunikniona para z gotowania oraz to, co wyparowa�o z naszych cia�. Ale tego wieczoru wszystko przemok�o, zanim uda�o nam si� postawi� namiot. Paruj�c kulili�my si� nad piecykiem i wkr�tce mieli�my g�st� zup� z mi�sa pesthry, gor�c� i po�ywn�, prawie rekompensuj�c� wszystko inne. Licznik przy sankach ignoruj�c ca�odzienn� mordercz� wspinaczk� pod g�r� pokazywa�, �e przebyli�my tylko trzyna�cie kilometr�w.

��Pierwszy dzie�, kiedy nie wykonali�my naszej normy � powiedzia�em.

Estraven kiwn�� g�ow� i zr�cznie roz�upa� ko�� udow�, �eby wydoby� szpik. Zda� mokr� odzie� zewn�trzn� i siedzia� tylko w koszuli i spodniach, boso, z rozpi�tym ko�nierzem. Mnie nadal by�o za zimno, �ebym m�g� zdj�� p�aszcz, hieb i buty. A on siedzia� roz�upuj�c ko�ci szpikowe, schludny, twardy, nie do zdarcia, z jego g�adkich jak futro w�os�w woda sp�ywa�a jak po pi�rach ptaka, krople jak z okapu domu spada�y mu na ramiona, a on tego jakby nie zauwa�a�. Nie wygl�da� na przygn�bionego. By� u siebie.

Pierwszy posi�ek mi�sny wywo�a� u mnie lekkie skurcze �o��dka, kt�re tej nocy nasili�y si�. Le�a�em w wilgotnej ciemno�ci w�r�d odg�os�w deszczu i nie mog�em zasn��. Przy �niadaniu powiedzia�:

��Mia� pan z�� noc.

��Sk�d pan wie? � spyta�em, bo spa� g��bokim snem, prawie bez ruchu, nawet kiedy wychodzi�em z namiotu.

Pos�a� mi swoje dziwne spojrzenie.

��Co panu jest? � spyta�.

��Biegunka. Skrzywi� si�.

��To mi�so � powiedzia� ze z�o�ci�.

��Chyba tak.

��To moja wina. Powinienem�

��Nic takiego.

��Mo�e pan i��?

��Tak.

Deszcz pada� i pada�. Zachodni wiatr od morza utrzymywa� do�� wysok� temperatur� nawet tutaj, na wysoko�ci tysi�ca-tysi�ca dwustu metr�w. W szarej mgle i strugach deszczu nie widzieli�my nigdy dalej ni� na czterysta metr�w. Nawet nie podnosi�em g�owy, �eby spojrze� na g�ry wok� nas: wida� by�o i tak tylko deszcz. Szli�my wed�ug kompasu, kieruj�c si� tak daleko na p�noc, jak tylko pozwala� kierunek i nachylenie pot�nych zboczy.

Przechodzi� t�dy lodowiec nast�puj�c i cofaj�c si� w ci�gu setek i tysi�cy lat. W granitowych zboczach wy��obione zosta�y d�ugie i proste rynny o przekroju litery "U". Czasami udawa�o nam si� ci�gn�� sanki wzd�u� tych rys jak po drodze.

Najlepiej czu�em si�, kiedy ci�gn��em: mog�em pochyli� si� w uprz�y, a wysi�ek mnie rozgrzewa�. Kiedy zatrzymali�my si� w po�udnie na ma�y posi�ek, siedzia�em chory, marz�em i nie mog�em je��. Poszli�my dalej, zn�w pod g�r�. Deszcz pada� i pada�, i pada�. W �rodku popo�udnia Estraven wybra� miejsce na post�j pod wielkim nawisem czarnej ska�y. Prawie postawi� namiot, zanim uwolni�em si� z uprz�y. Kaza� mi wej�� do �rodka i po�o�y� si�.

��Nic mi nie jest � zaprotestowa�em.

��Nieprawda � powiedzia�. � Prosz� wej�� do �rodka. Pos�ucha�em, ale nie podoba� mi si� jego ton. Kiedy wszed� do namiotu z naszymi wieczornymi racjami, usiad�em, �eby wzi�� si� do gotowania, bo by�a moja kolej. Tym samym rozkazuj�cym tonem powiedzia� mi, �ebym le�a�.

��Nie musi mi pan tak rozkazywa� � powiedzia�em. � Przepraszam � rzuci� bez przekonania odwr�cony do mnie plecami.

��Nie jestem chory, rozumie pan?

��Nie, nie rozumiem. Je�eli nie m�wi pan prawdy, musz� kierowa� si� pana wygl�dem. Nie odzyska� pan jeszcze si�, a droga by�a ci�ka. Nie wiem, gdzie s� granice pana wytrzyma�o�ci.

��Powiem, kiedy do nich dojd�.

Dra�ni�o mnie, �e mnie tak traktuje z wy�szo�ci�. By� o g�ow� ni�szy ode mnie i zbudowany bardziej jak kobieta ni� jak m�czyzna, wi�cej t�uszczu ni� mi�ni. Kiedy ci�gn�li�my razem, musia�em skraca� krok i hamowa� si�, �eby si� do niego dostosowa�, ogier w zaprz�gu z mu�em�

��Wi�c nie jest ju� pan chory?

��Nie. Jestem tylko zm�czony. Pan te�.

��Tak, to prawda � powiedzia�. � Niepokoi�em si� o pana. Mamy przed sob� d�ug� drog�.

Nie chcia� okazywa� wy�szo�ci. My�la�, �e jestem chory, a chorzy musz� s�ucha�. By� szczery i oczekiwa� ode mnie takiej samej szczero�ci, do kt�rej, by� mo�e, nie by�em zdolny. On nie mia� wyobra�e� o "m�sko�ci", kt�re komplikowa�yby jego poczucie dumy.

Z drugiej strony, je�eli on m�g� obni�y� swoje standardy co do szifgrethoru, jak to zrobi� w stosunku do mnie, to mo�e i ja m�g�bym pozby� si� cz�ci instynktu wsp�zawodnictwa wynikaj�cego z poczucia m�skiej godno�ci, z kt�rej on tyle rozumia�, co ja z jego szifgrethoru�

��Ile zrobili�my dzisiaj?

Rozejrza� si� doko�a i z �agodnym u�miechem powiedzia�:

��Dziewi�� kilometr�w.

Nast�pnego dnia przeszli�my jedena�cie kilometr�w, nast�pnego osiemna�cie, a jeszcze nast�pnego wyszli�my z deszczu, chmur i strefy, w kt�rej mo�na jeszcze napotka� ludzi. By� to dziewi�ty dzie� naszej podr�y. Znajdowali�my si� oko�o dw�ch tysi�cy metr�w nad poziomem morza, na wysokim p�askowy�u pe�nym oznak niedawnych ruch�w g�rotw�rczych i wulkanizmu. Byli�my w Ognistych Wzg�rzach pasma Sembensyenu. P�askowy� zw�a� si� stopniowo w dolin�, kt�ra przechodzi�a mi�dzy d�ugimi grzbietami. Kiedy zbli�yli�my si� do uj�cia doliny, zimny p�nocny wiatr potarga� i rozp�dzi� resztki deszczowych chmur obna�aj�c szczyty po prawej i po lewej stronie, bazalt i �nieg, mozaika czerni i jaskrawej bieli w nag�ym blasku s�o�ca z o�lepiaj�cego nieba. Przed nami, ods�oni�te tym samym pot�nym podmuchem wiatru, le�a�y w dole kr�te doliny pokryte lodem i g�azami. Doliny przegradza�a pot�na �ciana, �ciana lodu, i wznosz�c wzrok wy�ej, a� do skraju �ciany, ujrzeli�my w ca�ej okaza�o�ci L�d, lodowiec Gobrin, ol�niewaj�co bia�y, tak� biel�, kt�rej nie wytrzymywa�y oczy, ci�gn�cy si� bez ko�ca ku najdalszej p�nocy.

Tu i �wdzie z dolin zasypanych rumowiskiem, z urwisk, za�om�w i blok�w na skraju tego olbrzymiego pola lodowego wznosi�y si� czarne grzbiety. Jedna wielka masa wyrasta�a z bia�ej r�wniny do wysoko�ci szczyt�w skalnej bramy, w kt�rej stali�my, i z jej boku wyp�ywa� ci�ko przesz�o kilometrowej d�ugo�ci pi�ropusz dymu. Dalej wida� by�o nast�pne: wierzcho�ki, turnie, czarne wypalone sto�ki na bieli �niegu. Rozdziawione ogniste paszcze zia�y z lodu dymem.

Estraven sta� obok mnie w uprz�y patrz�c na to wspania�e i nieopisane pustkowie.

��Ciesz� si�, �e do�y�em chwili, kiedy mog� to zobaczy� � powiedzia�.

Czu�em to samo co on. Dobrze jest mie� cel na ko�cu podr�y, ale w ko�cu to podr� jest wa�na.

Tutaj, na p�nocnych zboczach, nie pada� deszcz. Pola �niegu rozci�ga�y si� z prze��czy ku morenowym dolinom. Spakowali�my ko�a, zdj�li�my pokrowce z p��z, za�o�yli�my narty i zjechali�my w d�, na p�noc, przed siebie, w milcz�cy bezmiar lodu i ognia, na kt�rym ogromnymi czarnymi literami na bia�ym tle przez ca�y kontynent wypisane by�o s�owo �MIER�. Sanki jecha�y same i �miali�my si� z rado�ci.

Odyrny thern. Ai pyta ze swojego �piwora:

��Co pan tam pisze, Harth?

��Sprawozdanie. �mieje si�.

��Powinienem prowadzi� dziennik dla archiwum Ekumeny, ale nie potrafi� tego robi� bez aparatu do zapisywania g�osu.

Wyja�niam, �e moje notatki s� przeznaczone dla rodu Estre, kt�ry, je�eli zechce, w��czy je do archiwum domeny. To skierowa�o moje my�li ku ognisku i synowi; pr�buj� je odwr�ci� i pytam:

��Pana rodzic� to znaczy rodzice� czy �yj�?

��Nie � odpowiada Ai � od siedemdziesi�ciu lat nie �yj�.

To mnie zdziwi�o, bo Ai nie ma jeszcze trzydziestu lat.

��Czy wasze lata s� innej d�ugo�ci ni� nasze?

��Nie. A, rozumiem. To przeskoki czasowe. Dwadzie�cia lat z Ziemi do Hain-Davenant, stamt�d pi��dziesi�t na Ollul, z Ollul tutaj siedemna�cie. �y�em poza Ziemi� tylko siedem lat, ale urodzi�em si� tam sto dwadzie�cia lat temu.

Dawno temu w Erhenrangu t�umaczy� mi, jak czas skraca si� na statkach, kt�re p�dz� mi�dzy gwiazdami prawie z szybko�ci� �wiat�a, ale jako� nie wi�za�em tego faktu z d�ugo�ci� �ycia ludzkiego albo z �yciem ludzi, kt�rych zostawia si� na rodzinnej planecie. Podczas gdy on �y� kilka godzin w jednym z tych niewyobra�alnych statk�w lec�cych od planety do planety, wszyscy, kt�rych pozostawi� w domu, starzeli si� i umierali, ich dzieci zamienia�y si� w starc�w� � My�la�em, �e to ja jestem wygna�cem � powiedzia�em po chwili.

��"Ty dla mnie, ja dla ciebie" � powiedzia� i zn�w si� roze�mia�y s�aby, podnosz�cy na duchu odg�os w tej przygniataj�cej ciszy. Ostatnie trzy dni od zej�cia z prze��czy by�y wype�nione ci�k�, daremn� prac�, ale Ai nie jest ju� ani przygn�biony, ani zbyt optymistyczny, i ma wi�cej cierpliwo�ci do mnie. Mo�e to sprawa wypocenia narkotyk�w, a mo�e nauczyli�my si� i�� w jednej uprz�y.

Ca�y dzie� zaj�o nam schodzenie z bazaltowej ostrogi, na kt�r� wczoraj ca�y dzie� wchodzili�my. Z doliny wygl�da�o to na dobr� drog� na L�d, ale im wy�ej wchodzili�my, tym bardziej �liskie i g�adkie ska�y napotykali�my, coraz bardziej strome, a� w ko�cu nie mogli�my ich pokona� nawet bez sanek. Dzisiaj jeste�my na powr�t u jej st�p na morenie, w dolinie g�az�w. Nic tu nie ro�nie. Ska�a, rumosz, g�azy, glina, b�oto. J�zor lodowca wycofa� si� z tego zbocza przed pi��dziesi�ciu czy stu laty pozostawiaj�c na wierzchu go�e ko�ci planety, bez mi�sa gleby i traw. Tu i �wdzie fumarole rozsnuwaj� ��taw� mg�� pe�zaj�c� nisko nad gruntem. W powietrzu czu� zapach siarki. 11 stopni, bez wiatru. Mam nadziej�, �e nie b�dzie du�ych opad�w �niegu, p�ki nie przejdziemy ci�kiego terenu st�d do j�zora lodowca, kt�ry widzieli�my z grzbietu skalnego w odleg�o�ci kilkunastu kilometr�w na zach�d. Wygl�da�o, �e jest to szeroka rzeka lodu sp�ywaj�ca z p�askowy�u mi�dzy dwoma sto�kami wulkanicznymi zwie�czonymi par� i dymem. Je�eli uda nam si� wej�� na ten j�zor ze zbocza bli�szego wulkanu, mo�e on nam pos�u�y� za drog� na lodow� wy�yn�. Na wsch�d od nas mniejszy j�zor schodzi do zamarzni�tego jeziora, ale ten jest kr�ty i nawet st�d wida� na nim wielkie szczeliny, nie do pokonania z naszym wyposa�eniem. Uzgodnili�my, �e spr�bujemy j�zora mi�dzy wulkanami, mimo �e id�c ku niemu na zach�d tracimy co najmniej dwa dni w stosunku do naszego celu, jeden w drodze na zach�d i drugi dla odzyskania tej odleg�o�ci.

Opposthe thern. Pada neserem .

Posuwanie si� niemo�liwe. Obaj spali�my ca�y dzie�. Ci�gniemy sanki od blisko p� miesi�ca, ten sen nam si� przyda.

Ottormenbod thern. Neserem. Dosy� snu. Ai nauczy� mnie ziemskiej gry zwanej "go", rozgrywanej ma�ymi kamieniami na polu z kwadrat�w. Znakomita, trudna gra. Jak zauwa�y�, kamieni do gry jest tu pod dostatkiem.

Znosi zimno ca�kiem dobrze, a gdyby wystarcza�a do tego sama odwaga, czu�by si� na mrozie jak �nie�ny robak. Wygl�da dziwnie opatulony w hieb i p�aszcz z naci�gni�tym kapturem, kiedy jest raptem kilka stopni poni�ej zera, ale kiedy ci�gniemy sanki i wyjrzy s�o�ce albo wiatr jest s�abszy, zaraz zdejmuje p�aszcz i poci si� jak jeden z nas. Musimy i�� na kompromis w sprawie ogrzewania namiotu. On chcia�by mie� gor�co, ja ch�odno, a wygoda jednego oznacza zapalenie p�uc u drugiego. Robimy co� po�redniego i on si� trz�sie, kiedy nie jest w �piworze, a ja si� poc�, kiedy wejd� do �piwora. Ale bior�c pod uwag�, jakie odleg�o�ci przebyli�my, zanim znale�li�my si� w tym wsp�lnym namiocie, to i tak jest to sukces.

Getheny thanern. Pogoda po zawiei, wiatr ucich�, temperatura oko�o 10 stopni przez ca�y dzie�. Znajdujemy si� w dolnej cz�ci zachodniego zbocza bli�szego wulkanu. Na mojej mapie Orgoreynu nazywa si� on Dremegole. Jego towarzysz po drugiej stronie lodowej rzeki nazywa si� Drumner. Mapa jest marna, od zachodu wida� wielki szczyt, kt�ry nie jest na niej w og�le zaznaczony, wszystkie proporcje s� zniekszta�cone. Widocznie Orgotowie niecz�sto zagl�daj� na swoje Ogniste Wzg�rza. Co prawda nie bardzo jest tu po co zagl�da�, chyba �e po wspania�e widoki. Dzisiaj zrobili�my siedemna�cie kilometr�w, ci�ka robota, ca�y czas ska�a. Ai ju� �pi. Skr�ci�em sobie stop� szarpi�c si� jak idiota, kiedy noga uwi�z�a mi mi�dzy dwoma giczami, i przez ca�e popo�udnie kula�em. Mam nadziej�, �e przez noc mi przejdzie. Jutro powinni�my stan�� na lodowcu.

Nasze zapasy �ywno�ci zdaj� si� kurczy� niepokoj�co szybko, ale to dlatego, �e jedli�my g��wnie produkty zajmuj�ce najwi�cej miejsca. Mieli�my oko�o pi��dziesi�ciu kilogram�w nie przetworzonej �ywno�ci, po�ow� z tego stanowi�o to, co ukrad�em w Turufie. Trzydzie�ci kilogram�w tego posz�o po pi�tnastu dniach podr�y. Zacz��em u�ywa� giczy-zniczy, po p� kilo dziennie, zostawiaj�c dwa worki kie�k�w kadiku, troch� cukru i skrzynk� suszonych p�at�w rybnych na p�niej, dla urozmaicenia. Ciesz� si�, �e pozbyli�my si� tych ci�kich produkt�w z Turufu, l�ej ci�gn�� sanki.

Sordny thanern. Kilka stopni poni�ej zera, pada deszcz ze �niegiem, wiatr dmie wzd�u� lodowej rzeki jak przeci�g w tunelu. Rozbili�my namiot o jakie� czterysta metr�w od skraju na d�ugim, p�askim p�acie firnu. Droga ze stoku Dremegole by�a stroma i zdradliwa, po nagich ska�ach i rumowiskach. Skraj lodowca poci�ty szczelinami i tak pokryty �wirem i kamieniami wprasowanymi w l�d, �e tu te� pr�bowali�my ci�gn�� sanki na ko�ach. Zanim przejechali�my sto metr�w, ko�o nam si� zaklinowa�o i zgi�a si� o�. Odt�d zostaj� nam tylko p�ozy. Zrobili�my dzi� tylko sze�� kilometr�w, nadal w z�ym kierunku. J�zor lodowca prowadzi, jak si� zdaje, d�ugim �ukiem na zach�d i pod g�r� na p�askowy� Gobrin. Tutaj, mi�dzy wulkanami, ma oko�o sze�ciu kilometr�w szeroko�ci i droga jego �rodkiem nie powinna by� zbyt uci��liwa, chocia� jest bardziej sp�kany, ni� na to liczy�em, a jego powierzchnia rozmi�k�a.

Drumner jest czynny. M�awka marzn�ca na wargach ma smak dymu i siarki. Od zachodu przez ca�y dzie� wisia�a w powietrzu ciemno�� widoczna nawet pod deszczowymi chmurami. Co jaki� czas wszystko wok� � chmury, marzn�cy deszcz, l�d, powietrze � przybiera barw� matowoczerwon�, a potem stopniowo wraca do szaro�ci. Lodowiec lekko dr�y pod naszymi stopami.

Eskiczwe rem ir Her wysun�� hipotez�, �e dzia�alno�� wulkaniczna w p�nocno-wschodnim Orgoreynie i na Archipelagu nasila si� od dziesi�ciu lub nawet dwudziestu tysi�cleci, co zapowiada koniec Lodu, a przynajmniej jego cofni�cie si� i okres mi�dzylodowcowy. Dwutlenek w�gla wypuszczany przez wulkany do atmosfery z czasem znowu zacznie dzia�a� jako warstwa izolacyjna zatrzymuj�ca d�ugie fale energii cieplnej odbite od powierzchni planety, ale przepuszczaj�ca bez strat bezpo�rednie promieniowanie s�oneczne. �rednia temperatura na planecie mia�aby wed�ug niego wzrosn�� w ko�cu o oko�o osiemnastu stopni, dochodz�c do dwudziestu stopni. Ciesz� si�, �e mnie ju� przy tym nie b�dzie. Ai twierdzi, �e podobne teorie by�y wysuwane przez ziemskich uczonych dla wyja�nienia niepe�nego wycofania si� u nich ostatniego okresu lodowcowego. Wszelkie tego typu teorie s� na og� nie do udowodnienia i nie do obalenia. Nikt nie wie z ca�� pewno�ci�, dlaczego l�d przychodzi i dlaczego odchodzi. �nieg naszej niewiedzy pozostaje dziewiczy.

Nad Drumnerem p�onie teraz w ciemno�ci wielka �una przy�mionego ognia.

Eps thanern. Licznik wskazuje dzisiaj dwadzie�cia pi�� przebytych kilometr�w, ale w linii prostej nie oddalili�my si� wi�cej ni� o dwana�cie kilometr�w od ostatniego noclegu. Jeste�my wci�� na lodowej prze��czy mi�dzy dwoma wulkanami. Drumner jest czynny. Ogniste w�e spe�zaj� z jego czarnych zboczy. widoczne. kiedy wiatr rozp�dza sk��bione kot�uj�ce si� chmury popio�u, dymu i bia�ej pary. Powietrze wype�nia nieustannie �wiszcz�cy odg�os tak pot�ny i przeci�g�y, �e nies�yszalny, kiedy si� przystaje, �eby go pos�ucha�, a jednak wype�niaj�cy wszystkie zakamarki istnienia. Lodowiec dr�y nieustannie, trzaska i p�ka, trz�sie si� pod naszymi nogami. Wszystkie mosty �nie�ne, jakie zawieja mog�a przerzuci� nad szczelinami, zosta�y str�cone, strz��ni�te przez te wibracje i podskoki lodu i ziemi pod lodem. Chodzimy w t� i z powrotem szukaj�c ko�ca szczeliny, kt�ra grozi po�kni�ciem naszych sa� w ca�o�ci, potem szukamy ko�ca nast�pnej szczeliny i stale zmuszani do chodzenia ze wschodu na zach�d usi�ujemy posuwa� si� na p�noc. Dremegole przez solidarno�� z b�lami porodowymi Drumnera st�ka i pierdzi cuchn�cym dymem.

Ai odmrozi� sobie powa�nie twarz dzi� przed po�udniem. Nos, uszy i brod� mia� martwo szare, kiedy przypadkiem na niego spojrza�em. Masa�em przywr�ci�em mu obieg krwi i �adnych nast�pstw nie b�dzie, ale musimy by� ostro�niejsi. Wiatr wiej�cy od Lodu jest, trzeba to sobie powiedzie�, �mierciono�ny, a wieje nam prosto w twarz, kiedy ci�gniemy.

B�d� zadowolony, kiedy zejdziemy z tego poci�tego i pomarszczonego j�zora lodu mi�dzy dwoma warcz�cymi potworami. G�ry powinno by� wida�, a nie s�ycha�.

Arkad thanern. Pada troch� sove, temperatura mi�dzy -7 a -10. Zrobili�my dzi� osiemna�cie kilometr�w, z tego oko�o siedmiu nie na darmo, i �ciana lodowca wyra�nie si� przybli�y�a na p�nocy, ponad nami. Widzimy teraz, ze nasza rzeka lodowa ma wiele kilometr�w szeroko�ci, �e to, co mi�dzy Drumnerem a Dremegole uwa�ali�my za "rami�", jest tylko jednym palcem, i teraz znajdujemy si� na grzbiecie d�oni. Ogl�daj�c si� za siebie z tego obozu widzi si� lodow� rzek� porozdzielan�, porozrywan� i sk��bion� przez czarne dymi�ce szczyty, kt�re zagradzaj� jej drog�. Patrz�c przed siebie widzimy, jak si� rozszerza, wznosi i lekko wije, olbrzymia w por�wnaniu z czarnymi grzbietami ska�, a� wreszcie spotyka si� ze �cian� lodu wysoko nad zas�on� chmur, dymu i �niegu. Razem ze �niegiem pada popi� i �u�el, kt�rego kawa�ki pokrywaj� l�d albo s� we� wtopione. Dobre pod�o�e do marszu, ale raczej ci�kie dla sanek i p�ozy wymagaj� ju� nowej warstwy ochronnej. Kilka razy wulkaniczne bomby spad�y ca�kiem blisko nas. Sycz� wtedy g�o�no i wytapiaj� sobie �o�ysko w lodzie. Drobny �u�el b�bni padaj�c ze �niegiem. Pe�zniemy niesko�czenie powoli ku p�nocy przez brudny chaos tworz�cego si� �wiata.

Niech b�dzie pochwalone wci�� trwaj�ce dzie�o Stworzenia!

Netherhad thanern. Od rana nie pada, pochmurno i wietrznie, oko�o o�miu stopni mrozu. Wielki, rozga��ziaj�cy si� j�zor lodowca, po kt�rym idziemy, wp�ywa do doliny od zachodu, a my znajdujemy si� na jej wschodnim ko�cu. Dremegole i Drumner s� ju� za nami, chocia� ostry grzbiet Dremegole nadal widoczny jest od wschodu prawie na wysoko�ci oczu. Dowlekli�my si� do miejsca, w kt�rym musimy postanowi�, czy i�� d�ugim, skr�caj�cym na zach�d �ukiem lodowej rzeki i stopniowo dosta� si� na p�askowy� lodowca, czy te� wspina� si� na lodowe urwiska o p�tora kilometra na p�noc od dzisiejszego obozu i zaoszcz�dzi� sobie trzydzie�ci do czterdziestu kilometr�w ci�gni�cia sanek za cen� ryzyka.

Ai woli ryzyko.

Jest w nim jaka� krucho��: Jest ca�y bezbronny, obna�ony, wra�liwy, w��cznie z jego organem p�ciowym, kt�ry musi stale nosi� na zewn�trz. Ale jednocze�nie jest silny, niewiarygodnie silny. Nie jestem pewien, czy mo�e ci�gn�� d�u�ej ode mnie, ale mo�e ci�gn�� mocniej i szybciej, dwukrotnie mocniej. Potrafi unie�� sanki z przodu lub z ty�u przy pokonywaniu przeszk�d. Ja nie m�g�bym unie�� i trzyma� takiego ci�aru, chyba �e by�bym w dothe. Do tej swojej krucho�ci i si�y ma odpowiedniego ducha, �atwo wpadaj�cego w rozpacz i zawsze gotowego do oporu: gwa�town�. ,niecierpliw� odwag�. Powolna, ci�ka, nieefektywna praca, jak� teraz wykonujemy, wyczerpuje jego cia�o i wol�, i gdyby by� cz�owiekiem mojej rasy, powinienem uzna� go za tch�rza, ale on wcale nie jest tch�rzem. Ma zawsze na podor�dziu brawur�, jakiej nigdy dot�d nie spotka�em. Jest got�w, wi�cej, pali si� do tego, �eby zaryzykowa� �ycie w szybkiej i bezwzgl�dnej pr�bie przepa�ci.

"Ogie� i strach to dobrzy s�udzy, ale �li panowie". U niego strach jest s�ug�. Ja pozwoli�bym, �eby strach prowadzi� mnie d�u�sz� drog�. Odwaga i rozum s� po jego stronie. Co mo�e da� szukanie bezpiecznej drogi w takiej wyprawie jak nasza? S� drogi g�upie, kt�rymi nie p�jd�, ale bezpiecznych nie ma.

Streth thanern. Nie mamy szcz�cia. Nie da�o si� wci�gn�� sanek na g�r�, cho� pr�bowali�my przez ca�y dzie�. Wiatr miecie �niegiem sove zmieszanym z popio�em. Przez ca�y dzie� by�o ciemno, bo wiatr z zachodu ni�s� na nas dym z Drumnera. Tutaj w g�rze dr�enie lodu jest mniejsze, ale kiedy usi�owali�my wspi�� si� na lodow� �cian�, przyszed� pot�ny wstrz�s, str�ci� sanki z miejsca, w kt�rym je zaklinowali�my, i ja te� osun��em si� o prawie dwa metry, ale Ai mia� dobry uchwyt i jego si�a uratowa�a nas przed stoczeniem si� na sam d�, o jakie� sze�� metr�w albo wi�cej. Je�eli jeden z nas z�amie r�k� albo nog� przy tych wyczynach, b�dzie to prawdopodobnie koniec nas obu. Tu w�a�nie kryje si� ryzyko, do�� paskudne, jak si� zastanowi�. Doln� cz�� lodowcowej doliny za nami wype�nia bia�a para, tam w dole lawa styka si� z lodem. Nie mamy odwrotu. Jutro spr�bujemy wspinaczki nieco dalej na zach�d.

Berny thanern. Nadal nie mamy Szcz�cia. Musimy i�� dalej na zach�d. Przez ca�y dzie� ciemno jak o zmroku. P�uca nas bol� nie od zimna (temperatura nie spada poni�ej minus pi�tnastu nawet w nocy przy tym zachodnim wietrze), ale od wdychania popio�u i wyziew�w wybuchu. Pod koniec tego drugiego dnia zmarnowanych wysi�k�w, wdrapywania si� na lodowe urwiska i rumowiska po to, aby zawsze utkn�� pod nag� �cian� albo przewieszk�, dalszych pr�b i kolejnych niepowodze�, Ai by� wyczerpany i w�ciek�y. Wygl�da� tak, jakby mia� si� rozp�aka�, ale nie p�aka�. Zdaje si�, �e on uwa�a p�acz za co� z�ego albo wstydliwego. Nawet kiedy by� bardzo chory i s�aby, w pierwszych dniach po ucieczce, ukrywa� przede mn� �zy. Powody osobiste, rasowe, spo�eczne, seksualne sk�d mog� wiedzie�, dlaczego Ai nie wolno p�aka�? A przecie� jego nazwisko jest okrzykiem b�lu. Kiedy po raz pierwszy odszuka�em go w Frhenrangu (teraz wydaje si�, �e to by�o dawno temu) s�ysz�c co� u "obcym", spyta�em o jego nazwisko i w odpowiedzi us�ysza�em okrzyk b�lu ludzkiego gard�a w �rodku nocy. Teraz �pi. Jego ramiona drgaj� kurczowo, zm�czenie mi�ni. �wiat wok� nas, l�d i ska�y, popi� i �nieg, ogie� i ciemno��, dr�y, wstrz�sa si� i pomrukuje. Wygl�daj�c przed minut� zobaczy�em �un� wulkanu jak matowoczerwony kwiat na brzuchu pot�nych chmur nawis�ych nad ciemno�ci�.

Orny thanern. Nadal pech. Dwudziesty drugi dzie� naszej podr�y i od dziesi�tego dnia nie posun�li�my si� ani troch� na wsch�d, co wi�cej, stracili�my trzydzie�ci albo wi�cej kilometr�w id�c na zach�d. Od osiemnastego dnia nie zrobili�my w og�le �adnego post�pu i r�wnie dobrze mogliby�my siedzie� na miejscu. Je�eli uda nam si� kiedy� dosta� na L�d, to czy starczy nam �ywno�ci, �eby go przeby�? My�l, od kt�rej trudno si� uwolni�. Mg�a i dym wulkaniczny bardzo ograniczaj� widoczno��, co nam utrudnia wyb�r drogi. Ai chce atakowa� �cian� lodowca w ka�dym miejscu, gdzie jest cho�by najmniejszy �lad p�ek. Niecierpliwi go moja ostro�no��. Musimy panowa� nad swoimi humorami. Za dzie� lub dwa zaczn� kemmer i wszystkie napi�cia wzrosn�. Tymczasem walimy g�owami w lodowy mur w zimnym p�mroku pe�nym popio�u. Gdybym pisa� nowy kanon jomeszu, tutaj posy�a�bym po �mier� z�odziei. Z�odziei, kt�rzy po nocy kradn� w Turufie worki z �ywno�ci�. Z�odziei, kt�rzy kradn� ludziom serce i nazwisko, nara�aj�c ich na ha�b� i wygnanie. G�owa mi ci��y, musz� wykre�li� ten fragment p�niej, teraz jestem zbyt zm�czony, �eby do tego wraca�.

Harhahad thanern. Na Lodzie. Dwudziesty trzeci dzie� podr�y. Jeste�my na Lodzie Gobrin. Jak tylko wyruszyli�my dzi� rano, zobaczyli�my zaledwie o kilkaset metr�w od miejsca noclegu drog� prowadz�c� wprost na L�d, szerok�. kr�t�, brukowan� popio�em i kamieniami z lodowcowych rumowisk szos� przez urwiska. Poszli�my ni� jak po bulwarze nad Sess. Jeste�my wi�c na Lodzie. Idziemy zn�w na wsch�d, ku domowi.

Udziela mi si� rado�� Ai z naszego osi�gni�cia. Trze�wo patrz�c, jest tu r�wnie �le jak dot�d. Znajdujemy si� na samym skraju lodowego p�askowy�u. Szczeliny, niekt�re tak szerokie, �e mog�yby si� w nie zapa�� ca�e wsie, nie dom po domu, ale ca�e naraz, biegn� w stron� l�du i na p�noc, jak okiem si�gn��. Wi�kszo�� z nich przecina nasz� drog�, musimy wi�c i my i�� na p�noc zamiast na wsch�d. Powierzchnia jest trudna. Przeci�gamy sanki mi�dzy wielkimi bry�ami i od�amkami lodu, wypchni�tymi przez nap�r olbrzymiej plastycznej pokrywy lodowej na Ogniste Wzg�rza. Wy�amane fragmenty maj� niesamowite kszta�ty zwalonych baszt, beznogich olbrzym�w, katapult. Gruby na p�tora kilometra L�d tutaj wypi�trza si� i pogrubia, usi�uj�c przep�yn�� nad g�rami i zdusi� ogniste paszcze. W pewnej odleg�o�ci na p�noc wyrasta z lodu szczyt, ostry, zgrabny, nagi sto�ek m�odego wulkanu, m�odszego o tysi�ce lat od lodowej p�yty, kt�ra mia�d��c wszystko wdziera si� mi�dzy pot�ne grzbiety i wierzcho�ki, nad prawie dwoma kilometrami niewidocznych pod lodem Zboczy.

W tym dniu odwracaj�c si� widzieli�my dym Drumnera wisz�cy za nami jak szarobr�zowe przed�u�enie Lodu. Przy powierzchni sta�y wiatr wieje z p�nocnego wschodu oczyszczaj�c powietrze z sadzy i smrodu wn�trzno�ci planety, kt�rymi oddychali�my przez wiele dni, przyciskaj�c dym za nami jak ciemn� pow�ok� kryj�c� lodowce, doln� cz�� g�r, kamienne doliny, ca�� reszt� ziemi. Nie ma nic pr�cz Lodu, m�wi L�d. Ale ten m�ody wulkan na p�noc od nas wydaje si� mie� na ten temat swoje zdanie.

�nieg nie pada, cienka pokrywa wysokich chmur. -21 stopni na p�askowy�u o �wicie. Pod nogami mieszanka firnu, nowego lodu, starego lodu. Nowy l�d jest zdradziecki, g�adkie b��kitne szk�o przysypane bia�ym puchem. Obaj le�eli�my po wiele razy. Raz przejecha�em na brzuchu z pi�� metr�w po takiej �lizgawce. Ai skr�ca� si� ze �miechu w uprz�y. Przeprosi� i wyt�umaczy�, �e uwa�a� siebie za jedyn� istot� na Gethen, kt�ra przewraca si� na lodzie.

Dzisiaj trzyna�cie mil, ale je�eli b�dziemy si� starali utrzyma� takie tempo w�r�d tych poci�tych, wypi�trzonych rys napi�ciowych, to zmordujemy si� tak, �e b�d� si� z nami dzia�y znacznie gorsze rzeczy ni� jazdy na brzuchu. Ksi�yc w drugiej kwadrze wisi nisko, matowy jak zaschni�ta krew; otacza go wielkie br�zowe opalizuj�ce halo.

Guyrny thanern. Troch� �niegu, narastaj�cy wiatr i spadaj�ca temperatura. Dzisiaj zn�w trzyna�cie mil, co daje odleg�o�� 384 kilometr�w od wyj�cia z naszego pierwszego obozu. Robili�my przeci�tnie 16 kilometr�w dziennie, prawie 17 i p� nie licz�c dw�ch dni, kiedy przeczekiwali�my burz� �nie�n�. 100 do I 50 z tych kilometr�w ci�gni�cia sanek nie zbli�a�o nas do celu. Jeste�my niewiele bli�ej Karhidu, ni� kiedy wyruszali�my. Ale my�l�, �e mamy wi�ksz� szans� doj�cia.

Odk�d wydostali�my si� z wulkanicznego mroku, nie �yjemy ju� wy��cznie prac� i zmartwieniami i zn�w rozmawiamy w namiocie po kolacji. Poniewa� jestem w kemmerze, �atwiej by mi by�o ignorowa� obecno�� Ai, ale jest to trudne w dwuosobowym namiocie. Problem polega oczywi�cie na tym, �e on te� na sw�j dziwny spos�b jest w kemmerze, zawsze jest w kemmerze. Musi to by� dziwne, rozcie�czone po��danie, roz�o�one na wszystkie dni roku i bez mo�liwo�ci wyboru p�ci, ale jakie jest, takie jest, a tu jestem ja. Dzi� wieczorem dojmuj�ca fizyczna �wiadomo�� jego obecno�ci by�a szczeg�lnie trudna do zignorowania, a by�em zbyt zm�czony, �eby j� skierowa� w nietrans lub zneutralizowa� jak�� inn� technik� handdary. Wreszcie spyta�, czy mnie czym� obrazi�. Z pewnym za�enowaniem wyt�umaczy�em swoje milczenie. Ba�em si�, �e mnie wy�mieje. Ostatecznie on nie jest bardziej dziwol�giem i seksualn� osobowo�ci� ni� ja. Tutaj, na Lodzie, ka�dy z nas jest czym� jedynym w swoim rodzaju, pojedynczym przypadkiem, ja jestem tu tak samo odci�ty od sobie podobnych, od mojego spo�ecze�stwa z jego zasadami, jak on od swojego. Nie ma tu milion�w innych Gethe�czyk�w, kt�rzy by wyja�niali i uzasadniali moje istnienie. Jeste�my sobie r�wni, nareszcie r�wni, obcy, samotni. Nie �mia� si�, oczywi�cie. M�wi� z �agodno�ci�, kt�rej w nim nie podejrzewa�em. Po jakim� czasie on te� zacz�� m�wi� o odosobnieniu i samotno�ci.

��Wasza rasa jest przera�aj�co osamotniona � w swoim �wiecie. �adnego innego gatunku ssak�w. �adnego innego gatunku obojnaczego. �adnego zwierz�cia wystarczaj�co inteligentnego, �eby mo�na je trzyma� w domu. Ta unikalno�� musi wp�ywa� jako� na wasze my�lenie. Chodzi mi nie tylko o my�lenie naukowe, cho� macie niezwyk�y dar budowania hipotez. To nadzwyczajne, �e doszli�cie do koncepcji ewolucji stoj�c wobec przepa�ci nie do przebycia mi�dzy wami a ca�ym �wiatem zwierz�cym. Tak�e w sensie filozoficznym i emocjonalnym: by� tak osamotnionym w tak nieprzyjaznym �wiecie. To musi wp�ywa� na ca�y wasz �wiatopogl�d.

��Jomeszta powiedzieliby, �e unikalno�� cz�owieka polega na jego bosko�ci.

��Na bog�w Ziemi, tak. Inne kulty na innych �wiatach dosz�y do tego samego wniosku. S� to zazwyczaj kulty dynamicznych, agresywnych, niszcz�cych ekologi� kultur. Orgoreyn na sw�j spos�b pasuje do tego wzorca, w ka�dym razie oni robi� wra�enie, �e s� zdecydowani zmienia� rzeczy si��. A co m�wi� handdarata?

��C�, w handdarze� jak pan wie, nie ma teorii, nie ma dogmatu� Mo�e oni s� mniej �wiadomi przepa�ci mi�dzy lud�mi a zwierz�tami, bo skupiaj� si� bardziej na podobie�stwach, wi�ziach, na ca�o�ci, kt�rej cz�ciami s� wszystkie �ywe stworzenia.

Przez ca�y dzie� chodzi�a mi po g�owie "Pie�� Tormera" i powiedzia�em te s�owa:

G�os mi dr�a�, kiedy recytowa�em te wersy, bo przypomnia�o mi si�, �e m�j brat w ostatnim li�cie przed �mierci� cytowa� te same s�owa.

Ai zamy�li� si� i po chwili powiedzia�:

��Jeste�cie izolowani i nie rozdzieleni. Mo�e wasz� obsesj� jest jedno��, tak jak nasz� dwoisto��.

��My te� jeste�my dualistami. Dwoisto�� jest przecie� czym� niezb�dnym. Dop�ki istniej� " ja" i "ten inny".

��Ja i pan � powiedzia�. � Tak, to jest przecie� co� bardziej podstawowego ni� p�e�

��Niech mi pan powie, czym r�ni si� ta druga p�e� pa�skiej rasy od pana?

Spojrza� zaskoczony i musz� powiedzie�, �e moje pytanie zaskoczy�o mnie samego, kemmer wydobywa takie rzeczy z cz�owieka. Obaj byli�my za�enowani.

��To mi nie przysz�o do g�owy � powiedzia�. � Przecie� pan nigdy nie widzia� kobiety. � U�y� s�owa ze swojego ziemskiego j�zyka, kt�re zna�em.

��Widzia�em je na pa�skich zdj�ciach. Wygl�da�y jak Gethe�czyk w ci��y, tylko z wi�kszymi piersiami. Czy bardzo si� r�ni� od pa�skiej p�ci w swoim zachowaniu i my�leniu? Czy s� jak odr�bny gatunek?

��Nie. Tak. Nie, oczywi�cie nie, nie tak naprawd�. Ale r�nica jest bardzo wa�na. Chyba najwa�niejsz� rzecz�, najbardziej znacz�cym czynnikiem w �yciu cz�owieka jest to, czy rodzi si� m�czyzn�, czy kobiet�. W wi�kszo�ci spo�ecze�stw decyduje to o oczekiwaniach, zaj�ciach, pogl�dach, etyce, manierach, prawie o wszystkim. O s�ownictwie. Znaczeniu s��w. Ubraniu. Nawet jedzeniu. Kobiety� kobiety zwykle jadaj� mniej� Ogromnie trudno jest oddzieli� r�nice wrodzone od nabytych. Nawet tam, gdzie kobiety na r�wni z m�czyznami uczestnicz� w �yciu spo�ecznym, to one rodz� dzieci i wykonuj� wi�kszo�� prac zwi�zanych z ich wychowaniem�

��R�wno�� nie jest wi�c generaln� zasad�? Czy kobiety umys�owo ust�puj� m�czyznom?

��Nie wiem. Rzadko wydaj� spo�r�d siebie matematyk�w, kompozytor�w muzyki, wynalazc�w albo abstrakcyjnych my�licieli. Ale to nie znaczy, �e s� g�upsze. Fizycznie s� mniej umi�nione, ale nieco bardziej wytrzyma�e ni� m�czy�ni. Psychicznie�

Przez d�ug� chwil� wpatrywa� si� w rozpalony piecyk, a� wreszcie potrz�sn�� g�ow�.

��Harth � powiedzia� � nie umiem powiedzie� panu, jakie s� kobiety. Nigdy nie my�la�em o tym zbyt wiele w kategoriach abstrakcyjnych, wie pan, i � na Boga! teraz ju� w�a�ciwie zapomnia�em. Jestem tutaj od dw�ch lat� Pan tego nie rozumie. W pewnym sensie kobiety s� dla mnie bardziej obce ni� pan. Z panem ��czy mnie przynajmniej jedna wsp�lna p�e�. � Odwr�ci� wzrok i roze�mia� si� za�enowany i skruszony. Ja te� mia�em sprzeczne uczucia i nie kontynuowali�my tematu.

Yrny thanern. Dzisiaj dwadzie�cia siedem kilometr�w na wschodni p�nocny wsch�d wed�ug kompasu, na nartach. Po godzinie ci�gni�cia wydostali�my si� poza stref� wypi�trze� i p�kni��. Obaj szli�my w uprz�y, ja pierwszy z tyczk�, ale nie by�o ju� potrzeby sprawdzania pod�o�a. Kilkadziesi�t centymetr�w firnu na r�wnym lodzie, a na firnie kilkana�cie centymetr�w mocnego nowego �niegu z ostatniego opadu, z dobr� powierzchni�. Ani sanki, ani my nie zapadali�my si� i sanki sz�y bardzo lekko, a� trudno by�o uwierzy�, �e na ka�dego z nas przypada po oko�o pi��dziesi�t kilo. Po po�udniu ci�gn�li�my sanki na zmian�, co by�o ca�kiem �atwe na tej wspania�ej powierzchni. Szkoda, �e najtrudniejszy odcinek, pod g�r� i po kamieniach, przypad� nam, kiedy �adunek by� najci�szy. Teraz idziemy z lekkim �adunkiem. Zbyt lekkim: cz�sto �api� si� na my�li o jedzeniu. Od�ywiamy si�, jak m�wi Ai, eterycznie. Przez ca�y dzie� szli�my lekko i szybko po r�wnej lodowej powierzchni, martwo bia�ej pod szarob��kitnym niebem, na tle kt�rego wida� by�o tylko kilka szczyt�w � nunatak�w, teraz daleko za nami, a jeszcze dalej ciemn� smug�, oddech Drumnera. Nic wi�cej: zamglone s�o�ce i l�d.

Pochodzenie tego mitu jest prehistoryczne; istniej� jego r�norodne zapisy. Ta bardzo pierwotna wersja pochodzi z przedjomesza�skiego tekstu znalezionego w jaskiniowej �wi�tyni Isenpeth w krainie Gobrin.

Na pocz�tku nie by�o nic, tylko l�d i s�o�ce. W ci�gu wielu lat s�o�ce wytopi�o w lodzie wielk� szczelin�. Szczelina nie mia�a dna, a na jej �cianach by�y wielkie lodowe figury. Z tych lodowych figur w �cianach przepa�ci sp�ywa�y w d� krople wody. Jedna z figur powiedzia�a: "Ja krwawi�". Druga powiedzia�a: "Ja p�acz�". Trzecia powiedzia�a: "Ja si� poc�".

Lodowe figury wysz�y z przepa�ci i stan�y na lodowej r�wninie. Ta, kt�ra powiedzia�a: "Ja krwawi�", si�gn�a w g�r� do s�o�ca i wyci�gn�a z jego wn�trzno�ci gar�cie �ajna i z tego �ajna zrobi�a g�ry i doliny ziemi. Ta, kt�ra powiedzia�a: "Ja p�acz�", chucha�a na l�d i topi�c go zrobi�a morza i rzeki. Ta, kt�ra powiedzia�a: "Ja si� poc�", wzi�a ziemi� i wod� i zrobi�a z nich drzewa, ro�liny, zbo�a, zwierz�ta i ludzi. Ro�liny ros�y na ziemi i w morzu, zwierz�ta biega�y po l�dzie i p�ywa�y w morzu, ale ludzie si� nie przebudzili. By�o ich trzydziestu dziewi�ciu. Spali na lodzie i nie ruszali si�.

Wtedy trzy lodowe figury usiad�y z kolanami pod brod� i pozwoli�y, �eby s�o�ce je stopi�o. A kiedy si� topi�y, p�yn�o z nich mleko, kt�re wpada�o w usta �pi�cych ludzi, i wtedy ludzie si� zbudzili. Dlatego tylko ludzkie dzieci pij� mleko, bo bez niego nie zbudzi�yby si� do �ycia.

Pierwszy obudzi� si� Edondurath. By� tak wysoki, �e wstaj�c zrobi� g�ow� w niebie dziur�, z kt�rej posypa� si� �nieg. Zobaczy�, �e inni ruszaj� si� i budz�, i przestraszy� si� ich, i pozabija� ich jednego po drugim uderzeniem pi�ci. Zabi� tak trzydziestu sze�ciu. Ale jeden z nich, przedostatni, uciek�. Nazywa� si� Haharath. Ucieka� daleko przez lodow� r�wnin� i przez krainy ziemi. Edondurath bieg� za nim i wreszcie go dogoni� i zwali� z n�g. Haharath umar�. Wtedy Edondurath wr�ci� do miejsca narodzin na Lodzie Gobrin, gdzie le�a�y cia�a pozosta�ych ludzi pr�cz ostatniego, kt�ry uciek�, kiedy Edondurath goni� Haharatha.

Edondurath zbudowa� dom z zamarzni�tych Cia� swoich braci i wewn�trz tego domu czeka� na ostatniego. Ka�dego dnia jeden z zabitych pyta�: "Czy on p�onie?" "Czy on p�onie?" Wszystkie pozosta�e trupy odpowiada�y zamarzni�tymi j�zykami: "Nie, nie". Wtedy Edondurath wszed� we �nie w kemmer i rzuca� si� i m�wi� g�o�no przez sen, a kiedy si� zbudzi�, wszystkie trupy m�wi�y: "On p�onie! On p�onie!" Ostatni, najm�odszy brat us�ysza� je i wszed� do domu z cia� i tam po��czy� si� z Edondurathem. Z tych dw�ch narodzi�y si� ludy ziemi, z cia�a Edonduratha, z jego �ona. Imi� drugiego, m�odszego brata, ojca, nie jest znane.

Ka�de z ich dzieci mia�o kawa�ek ciemno�ci, kt�ry chodzi� za nim wsz�dzie w ci�gu dnia. Edondurath powiedzia�: "Dlaczego za moimi synami chodzi ciemno��?" Jego kemmering odpowiedzia�: "Bo urodzili si� w domu z martwych cia�, dlatego �mier� chodzi za nimi krok w krok. Oni s� w �rodku czasu. Na pocz�tku by�o s�o�ce i l�d, i nie by�o cienia. Na ko�cu, kiedy nas nie b�dzie, s�o�ce poch�onie samo siebie i cie� poch�onie �wiat�o, i nie b�dzie nic, tylko l�d i ciemno��".

Czasami, kiedy zasypiam w ciemnym, cichym pokoju, mam przez chwil� wspania�e i drogie sercu z�udzenie. Nad moj� twarz� pochyla si� �ciana namiotu, niewidzialna, ale s�yszalna, uko�na p�aszczyzna cichego odg�osu: szelest niesionego wiatrem �niegu. Nie wida� nic. Promieniowanie �wietlne rozgrzanego powietrza, jako serce ciep�a. Lekka wilgo� i ograniczaj�ca ruchy blisko�� �piwora, odg�os �niegu, ledwo s�yszalny oddech �pi�cego Estravena, ciemno��. Nic wi�cej. My dwaj jeste�my wewn�trz, spoczywamy w arylu, w �rodku wszystkiego. Na zewn�trz, jak zwykle, rozpo�ciera si� wielki mrok, ch��d, samotno�� �mierci.

Zasypiaj�c w takich szcz�liwych chwilach wiem ponad wszelk� w�tpliwo��, gdzie by� najwa�niejszy moment mojego �ycia, tamten czas w przesz�o�ci, miniony, a jednak trwa�y, ta wiecznotrwa�a chwila, serce ciep�a.

Nie twierdz�, �e by�em szcz�liwy podczas tych tygodni, kiedy wlekli�my sanki przez lodowiec w samym �rodku zimy. By�em g�odny, wycie�czony i cz�sto poirytowany; a im d�u�ej to trwa�o, tym by�o gorzej. Na pewno nie by�em szcz�liwy. Szcz�cie wi��e si� z rozumem i tylko rozumem mo�na na nie zapracowa�, ja za� otrzyma�em co�, do czego nie mo�na doj�� prac� ani zatrzyma�, czego cz�sto nawet nie rozpoznajemy, kiedy nam si� przydarza. Mam na my�li rado��.

Budzi�em si� zawsze pierwszy, zwykle przed �witem. Moja przemiana materii przekracza�a nieco gethe�sk� norm�, podobnie jak m�j wzrost i waga. Estraven uwzgl�dni� te r�nice przy obliczaniu racji �ywno�ciowych ze skrupulatno�ci� uczonego albo dobrej gospodyni, w zale�no�ci od tego, jak si� na to spojrza�o, i od pocz�tku dostawa�em dziennie kilka deka �ywno�ci wi�cej ni� on. Protesty, �e to niesprawiedliwe, musia�y ust�pi� przed oczywist� sprawiedliwo�ci� tego nier�wnego podzia�u. Wszystko jedno jak dzielone, porcje by�y ma�e. By�em g�odny, stale g�odny, z ka�dym dniem g�odniejszy. Budzi� mnie g��d.

Je�eli by�o jeszcze ciemno, w��cza�em �wiat�o naszego piecyka i stawia�em na nim garnek z przyniesionym wieczorem �niegiem do stopienia. Estraven tymczasem swoim zwyczajem toczy� cich� i zaci�t� walk� ze snem, jakby walczy� z anio�em. Zwyci�ywszy siada�, patrzy� na mnie nieprzytomnie, potrz�sa� g�ow� i budzi� si�. Zanim si� ubrali�my, w�o�yli�my buty i zwin�li�my �piwory, �niadanie by�o gotowe: kubek wrz�cego orszu i jedna kostka giry v-mirzy, kt�ra w gor�cej wodzie puch�a do rozmiar�w ma�ej bu�ki. Prze�uwali�my je powoli, z namaszczeniem, podnosz�c ka�d� okruszyn�. Piecyk tymczasem styg�. Pakowali�my go razem z garnkiem i kubkami, wk�adali�my p�aszcze z kapturami i r�kawice, po czym wype�zali�my na zewn�trz. Za ka�dym razem trudno by�o uwierzy�, �e mo�e by� tak zimno. Ka�dego ranka musia�em przekonywa� si� od nowa. Je�eli by�o si� ju� raz na dworze za potrzeb�, drugie wyj�cie by�o jeszcze trudniejsze.

Czasami pada� �nieg, czasami poziome �wiat�o poranka k�ad�o si� pi�knie z�otem i b��kitem na bezmiar �niegu, najcz�ciej by�o szaro.

Brali�my na noc termometr do namiotu i, kiedy wynosili�my go na zewn�trz, ciekawie by�o patrze�, jak wskaz�wka obraca si� w prawo (gethe�skie tarcze odczytuje si� w kierunku przeciwnym do ruchu wskaz�wek zegara) w mgnieniu oka rejestruj�c spadek o dziesi��, dwadzie�cia, trzydzie�ci stopni, p�ki nie zatrzyma�a si� gdzie� mi�dzy minus dwadzie�cia a minus pi��dziesi�t stopni.

Jeden z nas sk�ada� namiot, podczas gdy drugi uk�ada� na saniach piecyk, �piwory i reszt�. Z wierzchu przywi�zywali�my namiot, po czym mogli�my zak�ada� narty i wprz�ga� si� do sanek. W naszym oporz�dzeniu prawie nie by�o cz�ci metalowych, ale uprz�� mia�a sprz�czki ze stopu aluminium, zbyt ma�e, �eby je mo�na zapi�� w r�kawicach, kt�re w tej temperaturze parzy�y, jak rozpalone do czerwono�ci. Musia�em bardzo uwa�a� na palce, kiedy temperatura zbli�a�a si� do minus trzydziestu, zw�aszcza je�eli wia� wiatr, bo mo�na by�o zadziwiaj�co szybko nabawi� si� odmro�enia. Nogi nigdy mi nie marz�y, co jest ogromnie wa�ne w czasie zimowej w�dr�wki, kiedy godzina na mrozie mo�e cz�owieka unieruchomi� na tydzie� albo i zrobi� kalek� na ca�e �ycie. Estraven musia� kupowa� mi �nie�ne buty na pami�� i kupi� mi numer za du�e, wype�nia�em wi�c r�nic� dodatkow� par� skarpet. Przypinali�my narty, szybko wprz�gali�my si� do sanek, szarpni�ciem zrywali�my je z miejsca, je�eli p�ozy przymarz�y, i ruszali�my w drog�.

Po du�ych opadach �niegu musieli�my po�wi�ca� rano troch� czasu na odkopywanie namiotu i sanek. Nie by�a to trudna praca, cho� zwa�y odgarni�tego �wie�ego �niegu wygl�da�y imponuj�co. By�y przecie� jedynymi wzniesieniami w promieniu setek kilometr�w, jedynym, co wystawa�o ponad l�d.

Szli�my za kompasem na wsch�d. Wiatr wia� tu normalnie z p�nocy na po�udnie, od �rodka lodowca, dzie� za dniem mieli�my go wi�c z lewej. Kaptur nie wystarcza� przeciwko takiemu wiatrowi i musia�em wk�ada� mask� dla ochrony nosa i lewego policzka. Mimo to kt�rego� dnia zamarz�o mi lewe oko i my�la�em, �e straci�em je na zawsze. Nawet kiedy Estraven otworzy� je za pomoc� oddechu i j�zyka, nie widzia�em na nie przez pewien czas, prawdopodobnie wi�c zamarz�o tam co� wi�cej ni� tylko rz�sy. W s�oneczne dni obaj nosili�my gethe�skie okulary ochronne z w�skimi szparkami i �aden z nas nie cierpia� na �lepot� �nie�n�. Niewiele mieli�my po temu okazji. Jak t�umaczy� Estraven, nad �rodkow� cz�ci� Lodu, gdzie tysi�ce kilometr�w kwadratowych bieli odbijaj� promienie s�o�ca, utrzymuje si� zwykle strefa wysokiego ci�nienia. My jednak nie znajdowali�my si� w tej �rodkowej strefie, ale co najwy�ej na jej skraju, mi�dzy ni� a stref� gwa�townych, brzemiennych w opady burz, kt�re L�d zsy�a systematycznie na utrapienie przyleg�ych krain. Wiatr z p�nocy ni�s� such�, s�oneczn� pogod�, ale ju� p�nocno-wschodni albo p�nocno-zachodni przynosi� �nieg lub porywa� suchy le��cy �nieg w o�lepiaj�ce, k�uj�ce k��by jak burza piaskowa. Kiedy indziej prawie ucicha� snuj�c si� kr�tymi szlakami tu� nad gruntem, a wtedy niebo by�o bia�e, powietrze bia�e, s�o�ce niewidoczne, znika�y cienie i sam L�d znika� spod naszych st�p.

Ko�o po�udnia stawali�my i, je�eli wiatr by� silny, wycinali�my kilka blok�w �niegu na �cian� ochronn�. Potem podgrzewali�my wod�, �eby rozmoczy� kostki giczy-miczy, wypijali�my gor�c� wod�, czasami lekko os�odzon�, zn�w zak�adali�my uprz�� i szli�my dalej.

Rzadko rozmawiali�my w drodze albo podczas po�udniowego posi�ku, bo wargi nam pop�ka�y, a po drugie, kiedy si� otwiera�o usta, zimno dostawa�o si� do �rodka powoduj�c b�l z�b�w, tchawicy i p�uc. Nale�a�o mie� usta zamkni�te i oddycha� przez nos, w ka�dym razie, kiedy temperatura powietrza spada�a do dwudziestu � trzydziestu stopni poni�ej zera. Je�eli spada�a ni�ej, ca�y proces oddychania komplikowa� si� jeszcze bardziej przez szybkie zamarzanie wydychanego powietrza; nozdrza mog�y zamarzn�� ca�kowicie i wtedy, �eby si� nie udusi�, cz�owiek m�g� przez usta wci�gn�� pe�ne p�uca �yletek.

W okre�lonych warunkach nasze wydechy b�yskawicznie zamarzaj�c wydawa�y cichy trzask, jak odleg�y fajerwerk, i rozsypywa�y si� w ob�oczek kryszta�k�w. Ka�dy oddech by� ma�� burz� �nie�n�.

Szli�my, dop�ki starcza�o nam si� albo p�ki nie zaczyna�o si� �ciemnia�, a wtedy rozbijali�my namiot, mocowali�my ko�kami sanki, je�eli grozi�a wichura, i szykowali�my si� do snu. Przeci�tnego dnia szli�my przez jedena�cie lub dwana�cie godzin pokonuj�c od kilkunastu do dwudziestu kilku kilometr�w.

Nie wydaje si� to dobrym tempem, ale warunki nie bardzo nam sprzyja�y. Pokrywa �niegu rzadko by�a odpowiednia, zar�wno dla nart, jak dla p��z sanek. Kiedy by�a �wie�a i puszysta, sanki jecha�y bardziej w �niegu ni� po �niegu, kiedy lekko twardnia�a po wierzchu, my na nartach szli�my bez przeszk�d, a sanki zapada�y si�, co oznacza�o, �e nieustannie byli�my szarpani do ty�u; kiedy za� by�a twarda, cz�sto pokrywa�y j� wysokie zaspy, sastrugi, miejscami si�gaj�ce p�tora metra. Musieli�my wtedy przeci�ga� sanki przez ka�dy z ostrych jak n� albo fantastycznie wyrze�bionych grzbiet�w, sprowadza� je w d� i wyci�ga� na nast�pn� zasp�, bo zdawa�o si�, �e zawsze uk�adaj� si� w poprzek naszej drogi. Wyobra�a�em sobie lodowy p�askowy� Gobrin jako jedn� tafl�, jak zamarzni�te jezioro, ale na przestrzeni setek kilometr�w przypomina� on raczej nagle zamarzni�te burzliwe morze.

Praca przy rozbijaniu obozu, zabezpieczaniu wszystkiego, otrzepywaniu odzie�y ze �niegu i tak dalej, by�a nu��ca. Czasami wydawa�o si� to niewarte zachodu. By�o tak p�no, tak zimno i byli�my tak zm�czeni, �e du�o �atwiej by�oby po�o�y� si� w �piworach pod os�on� sa� i nie zawraca� sobie g�owy namiotem. Pami�tam, jak oczywiste wydawa�o mi si� to w niekt�re wieczory i jak ostr� niech�� budzi� we mnie pedantyczny, tyra�ski up�r mojego towarzysza, �eby robi� to wszystko, i robi� to �ci�le i dok�adnie. W takich chwilach nienawidzi�em go nienawi�ci� p�yn�c� wprost ze �mierci, kt�ra przepe�nia�a moje serce. Nienawidzi�em surowych, wymy�lnych, uporczywych nakaz�w, jakimi mnie dr�czy� w imi� �ycia.

Kiedy wszystko by�o gotowe, mogli�my wej�� do namiotu, i wtedy prawie natychmiast ciep�o piecyka tworzy�o przytulny, swojski nastr�j. Otacza�o nas co� cudownego: ciep�o. �mier� i mr�z zostawa�y na zewn�trz.

R�wnie� nienawi�� zostawa�a na zewn�trz. Jedli�my i pili�my. Po posi�ku rozmawiali�my. Przy wielkim mrozie nawet znakomita izolacja namiotu nie wystarcza�a i przysuwali�my �piwory jak najbli�ej piecyka. Wewn�trzna �cianka namiotu porasta�a futrem szronu. Otwarcie �luzy oznacza�o wpuszczenie lodowatego podmuchu, kt�ry natychmiast wype�nia� namiot wiruj�c� mgie�k� kryszta�k�w lodu. Podczas zamieci ig�y mro�nego powietrza wdziera�y si� przez otwory wentylacyjne mimo ich przemy�lnego zabezpieczenia i powietrze wype�nia� niewidoczny �nie�ny py�. W takie noce panowa� niewiarygodny ha�as i, �eby si� porozumie�, musieli�my krzycze� sobie do ucha. Inne zn�w noce by�y ciche tak� cisz�, jak� mo�na sobie wyobrazi�, �e istnia�a, zanim zacz�y tworzy� si� gwiazdy, albo zapanuje wtedy, kiedy wszystko przestanie istnie�.

W jak�� godzin� po wieczornym posi�ku Estraven prze��cza� piecyk na ni�sz� temperatur�, je�eli tylko by�o to mo�liwe, i gasi� �wiat�o. Robi�c to mrucza� kr�tk� i pi�kn� modlitw�, jedyne rytualne s�owa, jakich nauczy�em si� z handdary: "Niech b�dzie pochwalona ciemno�� i wci�� trwaj�ce dzie�o Stworzenia", m�wi� i zapada�a ciemno��. Zasypiali�my. Rano zaczyna�o si� wszystko od pocz�tku. Tak przez pi��dziesi�t dni.

Estraven przez ca�y czas prowadzi� dziennik, cho� w czasie podr�y przez L�d rzadko zapisywa� co� wi�cej ni� stan pogody i ilo�� przebytych danego dnia kilometr�w. W�r�d tych zapisk�w zdarza si� uwaga na temat jego my�li lub naszych rozm�w, ale ani s�owa o g��bszych dyskusjach, na jakich sp�dzali�my czas mi�dzy kolacj� a snem w pierwszym miesi�cu podr�y przez L�d, kiedy jeszcze mieli�my do�� energii na rozmowy, a tak�e w te dni, kiedy nie mogli�my opu�ci� namiotu z powodu burzy. Powiedzia�em mu, �e u�ywanie pozas�ownego kontaktu na planetach nie stowarzyszonych nie by�o wprawdzie zakazane, ale nie by�o te� przyj�te, i prosi�em go, �eby zachowa� w tajemnicy to, czego si� nauczy, przynajmniej do czasu, a� zdo�am om�wi� spraw� z kolegami ze statku. Zgodzi� si� i s�owa dotrzyma�. Nigdy ani w mowie, ani w pi�mie nie wspomina� o naszych milcz�cych rozmowach.

My�lomowa by�a jedyn� rzecz�, jak� musia�em da� Estravenowi z ca�ej mojej cywilizacji, z mojej obcej rzeczywisto�ci, kt�r� si� tak g��boko zainteresowa�. Mog�em m�wi� i opisywa� bez ko�ca, ale to by�o wszystko, co musia�em da�. Mo�e zreszt� by�a to jedyna wa�na rzecz, jak� mieli�my do zaoferowania Zimie. Nie mog� powiedzie�, �e naruszy�em prawo kulturalnego embarga powodowany wdzi�czno�ci�. To nie by�a sprawa d�ugu. Takie d�ugi pozostaj� nie sp�acone. Po prostu Estraven i ja doszli�my do tego, �e dzielili�my wszystko, co mieli�my i co by�o warte podzia�u.

Przewiduj�, �e stosunek p�ciowy mi�dzy obup�ciowymi Gethe�czykami a jednop�ciowymi istotami stanowi�cymi hainsk� norm� oka�e si� mo�liwy, cho� niew�tpliwie b�dzie bezp�odny. Rzecz wymaga udowodnienia. My z Estravenem nie dowiedli�my niczego, poza mo�e do�� delikatn� kwesti�. Nasze instynkty seksualne by�y najbli�sze ujawnienia si� podczas naszej drugiej nocy sp�dzonej na Lodzie. Przez ca�y dzie� walczyli�my z poci�tym, pe�nym szczelin terenem na wsch�d od Ognistych Wzg�rz, gdzie cz�sto musieli�my si� cofa�. Byli�my tego wieczoru zm�czeni, ale dobrej my�li, pewni, �e wkr�tce trafimy na r�wn� drog�. Jednak po kolacji Estraven spochmurnia� i zamilk�.

��Harth � zwr�ci�em si� do niego po tak oczywistej oznace ch�odu � je�eli zn�w powiedzia�em co� z�ego, to prosz�, niech mi pan powie, o co chodzi.

Milcza�.

��Pope�ni�em pewnie jaki� b��d co do szifgrethoru. Przepraszam, nie mog� si� tego nauczy�. W�a�ciwie dot�d nie uda�o mi si� zrozumie� znaczenia tego s�owa.

��Szifgrethor? Pochodzi od starego s�owa na oznaczenie cienia.

Obaj zamilkli�my na chwil�, a potem on �agodnym wzrokiem spojrza� wprost na mnie. Jego twarz w tym czerwonawym o�wietleniu by�a mi�kka, bezbronna i odleg�a jak twarz kobiety, kt�ra patrzy z g��bi zamy�lenia i nic nie m�wi.

I wtedy zobaczy�em jeszcze raz i tym razem bez cienia w�tpliwo�ci to, co zawsze ba�em si� zobaczy� i udawa�em, �e tego w nim nie widz�: �e by� kobiet� r�wnie jak m�czyzn�. Jakakolwiek potrzeba. wyja�niania �r�de� tego strachu rozwia�a si� wraz z samym strachem. Pozosta�o mi przyj�cie go takim. jaki by�. Do tego czasu odrzuca�em go, odmawia�em mu prawa do bycia sob�. Mia� ca�kowit� racj� m�wi�c, �e jedyny cz�owiek na Gethen, kt�ry mi wierzy�, by� jedynym cz�owiekiem, do kt�rego ja nie mia�em zaufania. Bo on jeden w pe�ni zaakceptowa� mnie jako istot� ludzk�, polubi� mnie osobi�cie i zaofiarowa� mi ca�kowit� osobist� lojalno��. 1 dlatego ��da� ode mnie takiego samego uznania i akceptacji, a ja nie chcia�em mu ich okaza�. Ba�em si� tego. Nie chcia�em da� zaufania i przyja�ni m�czy�nie, kt�ry by� kobiet�, kobiecie, kt�ra by�a m�czyzn�.

Wyja�ni� mi sztywno i po prostu, �e jest w kemmerze i �e stara si� mnie unika�, o ile jest to w naszej sytuacji mo�liwe. � Nie wolno mi pana dotyka� � odezwa� si� z widocznym wysi�kiem nie patrz�c na mnie.

��Rozumiem � powiedzia�em. � Zgadzam si� w zupe�no�ci.

Czu�em, a on, jak s�dz�, te�, �e to z seksualnego napi�cia mi�dzy nami, teraz ju� nazwanego i rozumianego, zrodzi�a si� wielka i nag�a pewno�� przyja�ni, przyja�ni tak nam niezb�dnej w naszym wygna�czym losie i tak dobrze sprawdzonej podczas dni i nocy strasznej podr�y, �e mo�na j� nazwa�, teraz czy p�niej, mi�o�ci�. Ale wynika�a ona nie z podobie�stwa mi�dzy nami, lecz z r�nicy i stanowi�a most, jedyny most ponad tym wszystkim, co nas dzieli�o. Spotkanie na gruncie seksu oznacza�oby dla nas zn�w spotkanie istot z obcych �wiat�w. Zetkn�li�my si� w jedyny spos�b, w jaki mogli�my si� zetkn��; i na tym poprzestali�my. Nie wiem, czy mieli�my racj�.

Rozmawiali�my jeszcze troch� tego wieczoru i pami�tam, jak trudno mi by�o znale�� sensown� odpowied� na jego pytanie, jakie s� kobiety. Obaj byli�my do�� spi�ci i ostro�ni w stosunku do siebie przez kilka nast�pnych dni. Wielka mi�o��, mi�dzy dwojgiem ludzi ��czy si� przecie� ze zdolno�ci� i okazj� do sprawiania wielkiego b�lu. Do tego wieczoru nigdy nie przysz�oby mi do g�owy, �e mog� zada� b�l Estravenowi.

Teraz, kiedy bariery zosta�y zerwane, ograniczenia, z mojego punktu widzenia, w naszych kontaktach i rozumieniu sta�y si� dla mnie nie do zniesienia. Wkr�tce, w dwa albo trzy wieczory p�niej, kiedy ko�czyli�my kolacj� ze s�odzonego ziarna kaliko dla uczczenia trzydziestokilometrowego przemarszu, powiedzia�em:

��Zesz�ej wiosny, podczas tamtej kolacji w Czerwonym Naro�nym Domu powiedzia� mi pan, �e chcia�by dowiedzie� si� czego� wi�cej na temat porozumiewania si� bez s��w.

��Tak, to prawda.

��Je�eli pan chce, spr�buj� nauczy� pana pos�ugiwania si� my�lomow�.

Roze�mia� si�.

��Widz�, �e chce mnie pan przy�apa� na k�amstwie.

��Je�eli kiedy� mnie pan ok�ama�. to by�o to dawno temu i w innym kraju.

By� cz�owiekiem uczciwym, ale rzadko bezpo�rednim i poczu� si� mile po�echtany.

��W innym kraju mog� m�wi� inne k�amstwa powiedzia�. � Ale my�la�em, �e nie wolno panu przekazywa� tej wiedzy� krajowcom, p�ki nie przyst�pimy do Ekumeny.

��To nie jest zabronione. Po prostu nie ma takiego zwyczaju. Ja to jednak zrobi�, je�eli pan chce. I je�eli potrafi�, bo nie jestem mentorem.

��S� wi�c specjalni nauczyciele tej umiej�tno�ci?

��Tak. Nie na Starej Ziemi, gdzie cz�sto wyst�puj� naturalne zdolno�ci i gdzie, jak si� m�wi, matki przemawiaj� do nie narodzonych dzieci. Nie wiem, co te dzieci im odpowiadaj�. Ale wi�kszo�� z nas musi si� tego uczy�, tak jak j�zyka obcego. Albo raczej tak, jakby to by� nasz j�zyk ojczysty tak p�no odnaleziony.

My�l�, �e rozumia� moje pobudki, dla kt�rych proponowa�em mu nauk� my�lomowy, i bardzo chcia� si� jej nauczy�. Spr�bowali�my. Przypomnia�em sobie najlepiej jak umia�em, jak mnie uczono w wieku lat dwunastu. Powiedzia�em mu, �eby oczy�ci� umys� i pozostawi� go w ciemno�ci. Zrobi� to niew�tpliwie szybciej i dok�adniej, ni� mnie si� to kiedykolwiek uda�o, by� przecie� adeptem handlary. Wtedy przem�wi�em do niego my�lomow� najwyra�niej jak potrafi�em. Bez rezultatu. Spr�bowali�my jeszcze raz. Poniewa� nie mo�na nada�, p�ki si� nie odebra�o, p�ki zdolno�ci telepatyczne nie zostan� obudzone przez jeden cho�by czysty odbi�r, musia�em najpierw do niego dotrze�. Pr�bowa�em przez p� godziny, p�ki mi umys� nie ochryp�.

Wygl�da� na przygn�bionego.

��My�la�em, �e to b�dzie �atwe � wyzna�. Obu nas to zm�czy�o i zrezygnowali�my z dalszych pr�b tego wieczoru.

Nasze nast�pne wysi�ki te� nie by�y bardziej udane. Pr�bowa�em nadawa� do Estravena, kiedy. spa�, przypomniawszy sobie, co m�j mentor m�wi� o przypadkach "komunikat�w sennych" w�r�d lud�w przedtelepatycznych, ale nic z tego nie wysz�o.

��Mo�e moja rasa jest pozbawiona tej zdolno�ci powiedzia�. � Mieli�my wystarczaj�c� ilo�� pog�osek i poszlak, �eby stworzy� s�owo na oznaczenie tego zjawiska, ale nie znam u nas ani jednego potwierdzonego przypadku telepatii.

��To samo by�o z nami przez tysi�ce lat. Garstka naturalnych talent�w nie rozumiej�cych swojego daru i pozbawionych partnera do kontaktu. U ca�ej reszty w najlepszym wypadku zdolno�ci u�pione. M�wi�em przecie�, �e poza urodzonymi talentami zdolno�� ta, cho� wynikaj�ca z podstaw fizjologicznych, ma charakter psychologiczny, jest wytworem kultury, produktem ubocznym dzia�alno�ci umys�owej. Ma�e dzieci, osoby niedorozwini�te i cz�onkowie spo�ecze�stw prymitywnych nie mog� pos�ugiwa� si� my�lomow�. Umys� musi najpierw dzia�a� w warunkach pewnej z�o�ono�ci. Nie mo�na budowa� aminokwas�w z atom�w wodoru, wcze�niej musi doj�� do du�o wi�kszego stopnia z�o�ono�ci, ta sama sytuacja. Abstrakcyjne my�lenie, zr�nicowane oddzia�ywanie spo�eczne, zawi�e przystosowania kulturalne, wra�liwo�� estetyczna i etyczna, wszystko to musi osi�gn�� pewien poziom, zanim kontakt stanie si� mo�liwy, zanim mo�na b�dzie si�gn�� do ukrytego potencja�u.

��Widocznie my, Gethe�czycy, nie osi�gn�li�my tego poziomu.

��Znacznie go przekraczacie, ale potrzebny jest szcz�liwy przypadek, jak przy powstaniu aminokwas�w� Albo �eby si�gn�� po por�wnanie ze sfery kultury � to tylko por�wnania, ale s� one pomocne przy powstaniu metody naukowej i konkretnych, eksperymentalnych technik w nauce. S� w Ekumenie narody posiadaj�ce wysok� kultur�, z�o�on� organizacj� spo�eczn�, filozofi�, sztuk�, etyk�, styl wysoki i wielkie osi�gni�cia we wszystkich tych dziedzinach, kt�re jednak nigdy nie nauczy�y si�, jak dok�adnie zwa�y� kamie�. Teraz mog� si� ju� oczywi�cie nauczy�, tyle �e nie zrobi�y tego przez p� miliona lat� S� narody, kt�re nie maj� wy�szej matematyki, nic poza najprostsz� praktyczn� arytmetyk�. Ka�dy z nich jest w stanie zrozumie� rachunek r�niczkowy, ale �aden z nich go nie zna i nigdy nie zna�. Nawiasem m�wi�c, moja w�asna rasa, ziemianie, jeszcze trzy tysi�ce lat temu nie umia�a pos�ugiwa� si� zerem. � W tym miejscu Estraven zamruga�. � Co do Gethen, to interesuje mnie, czy reszta z nas odnajdzie w sobie zdolno�� do zagl�dania w przysz�o��, je�eli nauczycie nas techniki, i czy to r�wnie� jest cz�ci� ewolucji umys�u.

��Czy uwa�a pan to za po�yteczn� umiej�tno��?

��Sztuk� dok�adnej przepowiedni? Ale� oczywi�cie!

��Mo�e, �eby m�c j� �wiczy�, b�dzie musia� pan uzna� j� za bezu�yteczn�.

��Jestem zafascynowany wasz� handdar�, ale nieraz zastanawiam si�, czy to nie jest po prostu paradoks podniesiony do rangi stylu �ycia�

Spr�bowali�my zn�w my�lomowy. Nigdy dot�d nie nadawa�em po wielekro� do kogo� ca�kowicie niewra�liwego. Do�wiadczenie nie by�o mi�e. Zaczyna�em si� czu� jak modl�cy si� ateista. Po jakim� czasie Estraven ziewn��.

��Jestem g�uchy, g�uchy jak pie� powiedzia�. Lepiej chod�my spa�.

Zgodzi�em si�. Wy��czy� �wiat�o mrucz�c swoj� kr�tk� pochwa�� ciemno�ci. Zakopali�my si� w �piwory i po kilku minutach Estraven zag��bia� si� ju� w sen jak p�ywak w ciemn� wod�. Czu�em ten jego sen jak sw�j w�asny, czu�em te� wi� mi�dzy nami i jeszcze raz przem�wi�em do niego sennie po imieniu: "Therem".

Poderwa� si� gwa�townie, bo jego g�os zabrzmia� w ciemno�ci nad moj� g�ow�.

��Arek! Czy to ty?

"Nie, Genly Ai. Przemawiam do pana".

Wstrzyma� oddech. Cisza. Manipulowa� przy piecyku, w��czy� �wiat�o i wpatrzy� si� we mnie pe�nym l�ku wzrokiem.

��Mia�em sen. My�la�em, �e jestem w domu�

��Us�ysza� pan moj� my�lomow�.

��Zawo�a�e� mnie� To by� m�j brat. Us�ysza�em jego g�os. On nie �yje. Nazwa� mnie pan� nazwa�e� mnie Therem? Ja� To jest straszniejsze ni� my�la�em. � Potrz�sn�� g�ow� jak cz�owiek, kt�ry chce uwolni� si� od koszmarnego snu i ukry� twarz w d�oniach.

��Harth, bardzo pana przepraszam�

��Nie, zwracaj si� do mnie po imienia Je�eli potrafisz odzywa� si� wewn�trz mojej g�owy g�osem nie�yj�cego cz�owieka, to mo�esz mi m�wi� po imieniu! Czy on powiedzia�by do mnie "Harth"? Teraz rozumiem, dlaczego w my�lomowie niemo�liwe jest k�amstwo. To straszna rzecz� Dobrze, dobrze. Przem�w do mnie zn�w.

��Zaczekaj.

��Nie. M�w.

Pod jego intensywnym, przestraszonym spojrzeniem przem�wi�em: "Therem, przyjacielu, mi�dzy nami nie ma miejsca na l�k".

Patrzy� na mnie nadal, s�dzi�em wi�c, �e do niego nie dotar�em, ale dotar�em.

��Niestety jest � powiedzia�.

Po chwili, opanowawszy si�, doda� spokojnie:

��M�wi�e� moim j�zykiem.

Przecie� nie znasz mojego.

��Uprzedza�e�, �e b�d� s�owa, wiem� Ale wyobra�a�em to sobie jako� zrozumienie.

��Empatia to inna gra, cho� jest mi�dzy nimi zwi�zek. Dzi�ki niej nawi�zali�my dzi� kontakt. Ale we w�a�ciwej my�lomowie pobudzane s� w m�zgu o�rodki mowy oraz�

��Nie, nie. To mi wyt�umaczysz p�niej. Dlaczego odezwa�e� si� g�osem mojego brata? � spyta� z wyra�nym napi�ciem.

��Nie mog� ci na to odpowiedzie�, bo nie wiem. Opowiedz mi co� o nim.

��Nusuth� M�j pe�ny brat, Arek Harth rem ir Estraven by� o rok starszy ode mnie. By�by panem Estre. My� opu�ci�em dla niego dom. Nie �yje od czternastu lat.

Obaj umilkli�my. Nie wiedzia�em i nie mog�em pyta�, co kry�o si� za jego s�owami. Cho� powiedzia� tak ma�o, kosztowa�o go to i tak zbyt wiele.

Po chwili odezwa�em si�.

��Przem�w do mnie, Therem. Nazwij mnie po imieniu. � Wiedzia�em, �e mo�e to zrobi�, bo mieli�my kontakt, albo, jak m�wi� specjali�ci, nasze fazy wsp�brzmia�y, a on oczywi�cie nie umia� �wiadomie zastosowa� blokady. Gdybym by� S�uchaczem, m�g�bym teraz us�ysze� jego my�li.

��Nie � powiedzia�. � Nigdy. Jeszcze nie teraz�

Ale �aden szok czy l�k nie mog�y powstrzyma� tego nienasyconego, postukuj�cego umys�u na d�ugo. Kiedy zn�w wy��czy� �wiat�o, us�ysza�em swoim wewn�trznym s�uchem, jak niepewnie m�wi: "Genry". Nawet w my�lomowie nie potrafi� wym�wi� "1".

Odpowiedzia�em mu natychmiast. W ciemno�ci wyda� nieartyku�owany d�wi�k przestrachu, w kt�rym zabrzmia�a te� nie�mia�a nuta zadowolenia.

��Ju� wi�cej nie � powiedzia� na g�os i po chwili wreszcie zasn�li�my.

Nie sz�o mu �atwo. Nie dlatego, �eby mu brak�o zdolno�ci albo �eby nie potrafi� zdobywa� umiej�tno�ci, ale wprawi�o go to w wielki niepok�j i nie potrafi� bra� rzeczy takimi, jakie s�. Szybko nauczy� si� budowa� bariery, ale nie jestem pewien, czy mia� przekonanie, �e mo�e na nich polega�. Mo�e my te� byli�my tacy, kiedy pierwsi mentorzy przybyli wieki temu ze �wiata Rokanona, �eby nas naucza� "Ostatniej Umiej�tno�ci". Mo�e Gethe�czyk, b�d�c istot� wyj�tkowo pe�n�, odbiera telepatyczny kontakt jako. naruszenie tej pe�ni, jako trudne do zniesienia naruszenie jego ca�o�ci. A mo�e to by�a sprawa charakteru Estravena, w kt�rym szczero�� i rezerwa by�y r�wnie silne, a ka�de jego s�owo wyp�ywa�o z wewn�trznej ciszy. S�ysza� m�j g�os przemawiaj�cy do niego jako g�os cz�owieka nie�yj�cego, jako g�os brata. Nie wiem, co poza mi�o�ci� i �mierci� le�a�o mi�dzy nim a tym bratem, ale wiedzia�em, �e ilekro� do niego przem�wi�em, co� si� w nim wzdryga�o, jakbym dotkn�� rany. Tak wi�c blisko�� umys��w, jaka mi�dzy nami zaistnia�a, by�a autentyczn� wi�zi�, ale jak�� ciemn� i ubog�, nie tyle o�wiecaj�c� (jak tego oczekiwa�em), ile ukazuj�c� bezmiar ciemno�ci.

Tymczasem dzie� za dniem pe�zali�my na wsch�d po lodowej r�wninie. Planowany p�metek czasowy naszej podr�y, trzydziesty pi�ty dzie�, odorny anner, zasta� nas daleko od po�owy dystansu. Wed�ug licznika przy sankach przebyli�my oko�o sze�ciuset kilometr�w, ale pewnie nie wi�cej ni� trzy czwarte z tego zbli�y�o nas do celu i tylko z wielkim przybli�eniem mogli�my ustali�, ile nam jeszcze zosta�o do przej�cia.

��Sanki s� teraz l�ejsze � powiedzia�. � Pod koniec b�d� jeszcze l�ejsze, a je�eli b�dzie trzeba, mo�emy zmniejszy� racje. Od�ywiamy si� bardzo dobrze.

My�la�em, �e to ironia, ale myli�em si�.

Czterdziestego dnia i przez dwa nast�pne byli�my unieruchomieni przez zawiej�. W czasie tych d�ugich godzin bezczynnego le�enia w namiocie Estraven spa� prawie bez przerwy i nic nie jad�, pij�c tylko w godzinach posi�k�w orsz albo wod� z cukrem. Nalega�, �ebym ja jad�, chocia� po p� racji. Twierdzi�, �e nie mam praktyki w g�odowaniu.

Poczu�em si� tym dotkni�ty.

��A ty masz, jako ksi��� i pierwszy minister?

��Genry, my �wiczymy obywanie si� bez jedzenia, p�ki nie zostaniemy ekspertami. Mnie jako dziecko uczono g�odowa� w domu, w Estre, a p�niej w stanicy Rotherer u handdarata. To prawda, �e w Erhenrangu wyszed�em z wprawy, ale zacz��em odrabia� to w Misznory� Prosz�, przyjacielu, pos�uchaj mnie, ja wiem, co robi�.

Pos�ucha�em go i oczywi�cie wiedzia�, co robi.

Przez cztery nast�pne dni w�drowali�my w wielkim mrozie, a potem przysz�a nast�pna burza �nie�na dm�ca nam w twarz ze wschodu z si�� huraganu. Po dw�ch minutach od pierwszych podmuch�w powietrze by�o tak g�ste od �niegu, �e nie widzia�em Estravena z odleg�o�ci dw�ch metr�w. Odwr�ci�em si� plecami do niego, do sanek i do o�lepiaj�cego, dusz�cego �niegu, �eby z�apa� oddech, i kiedy po minucie odwr�ci�em si� z powrotem, nie by�o go. Nie by�o sanek. Nic nie by�o. Zrobi�em kilka krok�w w kierunku, gdzie przed chwil� znajdowa� si� Estraven, i maca�em wok� siebie r�kami. Krzycza�em i nie s�ysza�em w�asnego g�osu. By�em g�uchy i ca�kiem sam we wszech�wiecie ciasno wype�nionym ma�ymi, siek�cymi smugami szaro�ci. Wpad�em w panik� i zacz��em i�� na o�lep przed siebie wysy�aj�c w my�lomowie gor�czkowe wo�anie: "Therem!"

Kl�cz�c tu� pod moj� r�k� powiedzia�:

��Cho�, pom� mi przy namiocie.

Pomog�em mu nie wspominaj�c o chwili paniki. Nie by�o potrzeby.

Ta burza trwa�a dwa dni. Pi�� dni straconych, a b�dzie takich wi�cej. Nimmer i anner to miesi�ce wielkich burz.

��Zaczynamy kroi� coraz cieniej, co? � powiedzia�em kt�rego� wieczoru odmierzaj�c porcje giczy-miczy i wk�adaj�c je do gor�cej wody.

Spojrza� na mnie. Na jego mocnej, szerokiej twarzy wida� by�o oznaki wychudzenia, oczy mu zapad�y, pod ko��mi policzkowymi rysowa�y si� g��bokie cienie, wargi mia� spierzchni�te i pop�kane. B�g jeden wie, jak ja musia�em wygl�da�, je�eli on by� w takim stanie. U�miechn�� si�.

��Je�eli szcz�cie nam dopisze, to dojdziemy, a jak nie, to nie.

M�wi� to od pocz�tku. Przy wszystkich moich emocjach, przy poczuciu, �e podejmujemy ostatni�, rozpaczliw� pr�b�, zabrak�o mi realizmu, �eby mu uwierzy�. Nawet teraz my�la�em sobie: "Przecie� tyle wysi�ku nie mo�e p�j�� na marne�"

Ale L�d nie wiedzia� nic o naszym wysi�ku. Po co mia�by wiedzie�? Proporcja jest zachowana.

��A jak tam twoje szcz�cie, Therem? � spyta�em. Nie u�miechn�� si�. I nie odpowiedzia�. Dopiero po chwili odezwa� si�:

��My�la�em o nich wszystkich tam, w dole. � "D�" oznacza� dla nas po�udnie, �wiat poni�ej pokrywy lodu, region ziemi, ludzi, dr�g i miast, tego wszystkiego, co stawa�o si� dla nas coraz mniej realne. � Wiesz, �e wys�a�em do kr�la wiadomo�� o tobie w dniu wyjazdu z Misznory. Przekaza�em mu to, czego dowiedzia�em si� od Szusgisa, �e b�dziesz zes�any do gospodarstwa Pulefen. Wtedy nie mia�em jeszcze �cis�ego planu, ale kierowa�em si� impulsem. Jednak od tamtego czasu przemy�la�em ten impuls dok�adnie. Mo�e si� zdarzy� co� takiego: kr�l dostrze�e szans� gry w szifgrethor. Tibe b�dzie mu to odradza�, ale Argaven powinien mie� ju� troch� do�� Tibe'a i mo�e zignorowa� jego rad�. Zacznie si� pyta�. Gdzie jest wys�annik, go�� Karbidu? Misznory b�dzie k�ama�. Zmar� jesieni� na febr� horm, wyrazy wsp�czucia. W takim razie dlaczego nasza w�asna ambasada informuje nas, �e znajduje si� w gospodarstwie Pulefen? Nie ma go tam, prosz� sprawdzi�. Nie, ale� sk�d, wierzymy s�owu Wsp�lnoty Orgoreynu� Tymczasem w kilka tygodni po tej wymianie zda� wys�annik pojawia si� w p�nocnym Karbidzie po ucieczce z gospodarstwa Pulefen. Konsternacja w Misznory, oburzenie w Erhenrangu. Utrata twarzy przez Wsp�lnot� przy�apan� na k�amstwie. Staniesz si� skarbem, Genry, zaginionym bratem z ogniska kr�la Argavena. Na jaki� czas. Musisz natychmiast przy pierwszej nadarzaj�cej si� okazji wezwa� statek. Sprowad� swoich ludzi do Karbidu i za�atw swoj� spraw� jak, najszybciej, zanim Argaven b�dzie mia� czas dostrzec w tobie potencjalnego wroga, zanim Tibe albo jaki� inny cz�onek rady nastraszy go jeszcze raz, graj�c na jego szale�stwie. Je�eli zawrze z tob� umow�, dotrzyma jej, bo �ami�c j� z�ama�by sw�j w�asny szifgrethor. Kr�lowie z dynastii Harge dotrzymuj� obietnic. Ale musisz dzia�a� szybko i jak najszybciej sprowadzi� statek.

��Zrobi� tak, jak tylko otrzymam najmniejszy znak zaproszenia.

��Nie. Wybacz, �e ci daj� rady, ale nie wolno ci czeka� na zaproszenie. My�l�, �e b�dziesz �yczliwie przyj�ty. Tw�j statek te�. Karbid w ci�gu ubieg�ego p�rocza prze�y� du�e upokorzenia. Dasz Argavenowi szans� odegrania si�. My�l�, �e on skorzysta z tej szansy.

��Bardzo dobrze, ale ty tymczasem�

��Ja jestem Estraven Zdrajca. Nie mam z tob� nic wsp�lnego.

��Pocz�tkowo.

��Pocz�tkowo � zgodzi� si�.

��Czy b�dziesz m�g� si� ukry�, je�eli w pierwszym okresie b�dzie jakie� niebezpiecze�stwo?

��O tak, oczywi�cie.

Kolacja by�a gotowa i to poch�on�o nasz� uwag�. Jedzenie sta�o si� tak wa�nym i absorbuj�cym zaj�ciem, �e nigdy nie rozmawiali�my podczas posi�ku; tabu dzia�a�o teraz w pe�nej i zapewne pierwotnej formie, ani s�owa, p�ki nie zostanie zjedzona ostatnia okruszyna.

��C�, mam nadziej�, �e przewidzia�em to trafnie powiedzia�, kiedy zjedli�my. � I� �e mi przebaczysz.

��To, �e mi udzieli�e� rady? � spyta�em, bo pewne rzeczy zaczyna�em wreszcie rozumie�. � Ale� oczywi�cie, Therem. Jak mo�esz w to w�tpi�. Wiesz przecie�, �e nie mam szifgrethoru, z kt�rego musia�bym rezygnowa�. � To go rozbawi�o na chwil�, ale zaraz zn�w si� zas�pi�.

��Dlaczego � spyta� po chwili � dlaczego przyby�e� sam, dlaczego wys�ano ci� samego? Wszystko teraz b�dzie zale�a�o od tego, czy tw�j statek przyleci. Dlaczego tak wszystko utrudniono tobie i nam?

��Taki jest zwyczaj w Ekumenie i ma on swoje uzasadnienie. Chocia�, prawd� m�wi�c, zaczynam si� zastanawia�, czy kiedykolwiek rozumia�em to uzasadnienie. My�la�em, �e to ze wzgl�du na was przyby�em sam, tak wyra�nie sam, tak bezbronny, �e nie mog�em stanowi� �adnego zagro�enia ani wp�yn�� na r�wnowag� si�: nie inwazja, ale po prostu pos�aniec. Lecz jest w tym co� wi�cej. B�d�c sam nie mog� zmieni� waszego �wiata, ale za to ja mog� by� przeze� zmieniony. B�d�c sam musz� nie tylko m�wi�, ale i s�ucha�. Kontakt, jaki w ko�cu nawi���, je�eli mi si� to uda, nie b�dzie czysto polityczny, bezosobowy. B�dzie on indywidualny, osobisty, b�dzie czym� mniejszym i zarazem wi�kszym ni� kontakt polityczny. Nie "my" i "oni", nie "ja" i "to", ale "ja" i "ty". Wi� nie polityczna i pragmatyczna, ale mistyczna. W pewnym sensie Ekumena nie jest organizmem politycznym, lecz mistycznym. Uwa�a, �e pocz�tki s� ogromnie wa�ne. Pocz�tki i �rodki. Jej doktryna jest przeciwie�stwem zasady, �e cel u�wi�ca �rodki. Dlatego dzia�a sposobami subtelnymi i powolnymi, a tak�e dziwnymi i ryzykownymi, podobnie jak ewolucja, kt�ra w pewnym sensie jest dla niej wzorem� Zosta�em wi�c wys�any sam. Ze wzgl�du na was? Czy ze wzgl�du na mnie`.' Nie wiem. Tak, to niew�tpliwie skomplikowa�o sprawy. Ale z r�wnym po�ytkiem m�g�bym ci� spyta�, dlaczego nigdy nie przysz�o wam na my�l, �eby zbudowa� pojazd lataj�cy'? Jeden ma�y przemycony samolot zaoszcz�dzi�by tobie i mnie wielu trudno�ci!

��Jakiemu zdrowemu na umy�le cz�owiekowi przysz�oby do g�owy. �e mo�na lata�? powiedzia� Estraven surowo. By�a to sensowna odpowied� na planecie, gdzie nie ma �adnych istot skrzydlatych i nawet anio�y �wi�tej Hierarchii Jomesz nie lataj�, tylko opadaj� bezskrzyd�e na ziemi� jak p�atki �niegu albo jak niesione wiatrem nasiona w tym �wiecie bez kwiat�w.

W po�owie miesi�ca nimmer, po okresie wiatr�w i ostrych mroz�w, mieli�my przez wiele dni dobr� pogod�. Je�eli by�y burze, to daleko na po�udnie od nas, tam w dole, a my, w �rodku zamieci, mieli�my zachmurzenie przy prawie bezwietrznej pogodzie. Pocz�tkowo pokrywa chmur nie by�a gruba i powietrze przesyca�o r�wne. rozproszone �wiat�o s�oneczne odbite od chmur i od �niegu, z do�u i od g�ry. Przez noc pogoda si� pogorszy�a. Wszelkie �wiat�o znik�o, nie zosta�o nic. Wyszli�my z namiotu w nico��. Sanki i namiot by�y, Estraven sta� obok mnie, ale ani on, ani ja nie rzucali�my cienia. Przy�mione, matowe �wiat�o wype�nia�o wszystko. Kiedy st�pali�my po skrzypi�cym �niegu, z braku cienia nie wida� by�o odbicia stopy. Nie zostawiali�my �lad�w. Sanki, namiot, on, ja i absolutnie nic wi�cej. Nie by�o s�o�ca, nieba, horyzontu, �wiata. Bia�awoszara pustka, w kt�rej byli�my jakby zawieszeni. Z�udzenie by�o tak doskona�e, �e mia�em k�opot z utrzymaniem r�wnowagi. Moje ucho wewn�trzne przywyk�o do potwierdzania informacji o moim po�o�eniu ze strony wzroku, teraz go nie dostawa�o, jakbym o�lep�. By�o to do zniesienia, p�ki si� pakowali�my, ale marsz, kiedy ma si� przed sob� pustk�, nic, na co mo�na patrze�, nic, na czym mo�na by oko zatrzyma�, by� pocz�tkowo tylko denerwuj�cy, a potem sta� si� wyczerpuj�cy. Poruszali�my si� na nartach po dobrym, firnowym �niegu bez zasp, twardym,, tego byli�my pewni przez pierwsze dwa kilometry. Powinni�my mie� dobre tempo. Mimo to posuwali�my si� coraz wolniej szukaj�c po omacku drogi, mimo �e nic jej nie zas�ania�o, i trzeba by�o najwi�kszego wysi�ku woli, �eby i�� normalnym tempem. Ka�da najmniejsza nier�wno�� powierzchni stanowi�a szok, jak przy wchodzeniu na schody niespodziewany stopie� albo brak spodziewanego stopnia, nie byli�my na ni� przygotowani, bo brakowa�o cienia, kt�ry by j� ujawnia�. Z otwartymi oczami poruszali�my si� jak �lepcy. Trwa�o to dzie� za dniem i zacz�li�my skraca� dzienne przemarsze, ho ju� wczesnym popo�udniem ociekali�my potem i dr�eli�my z napi�cia i wyczerpania. Zacz��em t�skni� za padaj�cym �niegiem, za zawiej�, za czymkolwiek, ale co rano wychodzili�my z namiotu w pustk�, bia�� pogod�, w to, co Estraven nazywa� "bezcienieni".

W dniu odorny nimmer, sze��dziesi�tego pierwszego dnia naszej podr�y, ko�o po�udnia, ta pozbawiona wszelkich cech �lepa pustka wok� nas pop�yn�a i zafalowa�a. Uzna�em, �e zwodz� mnie oczy, jak si� to cz�sto zdarza�o, i nie zwraca�em uwagi na niejasne i niezrozumia�e ruchy powietrza, a� nagle dostrzeg�em przeb�ysk ma�ego, bladego, martwego s�o�ca nad g�ow�. A poni�ej, wprost przed nami ujrza�em olbrzymi czarny kszta�t wypi�trzaj�cy si� naprzeciw nas z pustki. Czarne macki wi�y si� i wyci�ga�y w g�r�. Zatrzyma�em si� jak wryty obracaj�c przy tym Estravena na jego nartach, bo byli�my razem wprz�gni�ci do sanek.

��Co to jest? � spyta�em.

Estraven przyjrza� si� czarnym, potwornym kszta�tom ukrytym we mgle i po chwili powiedzia�:

��Turnie� To musz� by� Turnie Eszerhoth. � I ruszy� dalej. Byli�my oddaleni o ca�e kilometry od tego, co wyda�o mi si� wznosi� tu�-tu� przed nami. Stopniowo bia�a pogoda zmieni�a si� w g�st�, nisko �ciel�c� si� mg��, a potem przeja�ni�o si� i przed zachodem s�o�ca ujrzeli�my je w ca�ej okaza�o�ci: nunataki, wielkie, sp�kane i zerodowane wierzcho�ki ska� stercz�ce z lodu, ukazuj�ce nie wi�ksz� cz�� ni� p�ywaj�ce g�ry lodowe, zatopione w lodzie g�ry, �pi�ce od eon�w.

Wskazywa�y one. �e znale�li�my si� nieco na p�noc od naszej najkr�tszej trasy, je�eli mogli�my wierzy� po amatorsku sporz�dzonej mapie, jedynej, jak� mieli�my. Nast�pnego dnia po raz pierwszy zboczyli�my nieco na po�udniowy wsch�d.

Przy pochmurnej i wietrznej pogodzie parli�my przed siebie usi�uj�c czerpa� zach�t� z widoku Turni Eszerhoth, pierwszej od siedmiu tygodni rzeczy, kt�ra nie by�a lodem, �niegiem lub niebem. Na mapie by�y zaznaczone jako niezbyt odleg�e od bagien Szenszey na po�udniu i zatoki Guthen na wschodzie. Ale mapa nie by�a dok�adna, a my byli�my coraz bardziej wyczerpani.

Musieli�my znajdowa� si� bli�ej po�udniowego skraju lodowca gobry�skiego, ni� to wynika�o z mapy, bo ju� na drugi dzie�, odk�d skr�cili�my w kierunku po�udniowym, zacz�li�my natyka� si� na stary l�d i szczeliny. L�d nie by� tu tak przeorany i pofa�dowany jak w okolicy Ognistych Wzg�rz, ale za to by� rozmok�y. Spotykali�my rozleg�e zag��bienia, kt�re pewnie w lecie zmienia�y si� w jeziora; zdradzieckie miejsca, kt�re mog�y zarwa� si� pod cz�owiekiem, z g�o�nym jakby westchnieniem, na g��boko�� kilkudziesi�ciu centymetr�w; ca�e strefy pokryte dziurami i rysami. Coraz cz�ciej tak�e zdarza�y si� wielkie szczeliny; stare kaniony w Lodzie, jedne szerokie jak g�rskie w�wozy, inne w�skie, ale g��bokie. W dniu odyrny ninmmer (wed�ug dziennika Estravena, bo ja nie prowadzi�em rachuby) �wieci�o s�o�ce i wia� silny p�nocny wiatr. Przeci�gaj�c sanki przez mosty lodowe nad w�szymi szczelinami mogli�my zajrze� w g��b b��kitnych szyb�w i przepa�ci z prawa i lewa, w kt�re kawa�ki lodu str�cone przez p�ozy spada�y z dono�nym, ale delikatnym d�wi�kiem, jakby cienkie kryszta�owe p�atki potr�ca�y o srebrne struny. Pami�tam rze�k�, nierealn�, na granicy zawrotu g�owy przyjemno�� tego porannego marszu w blasku s�o�ca nad przepa�ciami. Wkr�tce jednak niebo zacz�o biele�, powietrze g�stnie�, cienie znika�. B��kit ulatnia� si� z nieba i ze �niegu. Nie byli�my przygotowani na niebezpiecze�stwo bia�ej pogody na takiej powierzchni. Poniewa� l�d by� nier�wny, Estraven ci�gn��, a ja pcha�em. Wzrok mia�em utkwiony w sanki i szed�em my�l�c tylko o tym, jak najlepiej pcha�, kiedy nagle sanki skoczy�y do przodu omal nie wyrywaj�c si� z mojego uchwytu. Wczepi�em si� w nie instynktownie i zawo�a�em "hej!" do Estravena, �eby tak nie p�dzi�, s�dz�c, �e przy�pieszy� na r�wnej drodze. Ale sanki utkn�y w miejscu przechylone do przodu, a Estraven znik�.

Omal nie wypu�ci�em z r�k por�czy, �eby rzuci� si� na poszukiwanie go. Czysty przypadek zdecydowa�, �e tego nie zrobi�em. Trzymaj�c por�cz rozgl�da�em si� wok� og�upia�y i nagle ujrza�em skraj szczeliny, kt�ra uwidoczni�a si�, kiedy od�ama� si� i odpad� nast�pny fragment mostu �nie�nego. Estraven spad� nogami w prz�d i tylko m�j ci�ar powstrzymywa� od p�j�cia w jego �lady sanki, kt�re jedn� trzeci� d�ugo�ci p��z sta�y jeszcze na twardym lodzie. Ci�ar Estravena zwisaj�cego w uprz�y przechyla� je powoli coraz bardziej.

Ca�ym cia�em nacisn��em na tyln� por�cz i ci�gn�c, ko�ysz�c i wciskaj�c w l�d sanki usi�owa�em oddali� je od skraju szczeliny. Nie sz�o mi �atwo, ale wykorzystuj�c wszystkie si�y i szarpi�c za por�cz ruszy�em oporne sanki, kt�re nagle gwa�townie odsun�y si� od przepa�ci. Estraven si�gn�� r�kami skraju szczeliny i teraz mi pomaga�. Gramol�c si�, ci�gni�ty przez uprz��, wczo�ga� si� na r�wny l�d i pad� twarz� w d�.

Ukl�k�em obok niego i stara�em si� rozpi�� uprz�� zaniepokojony tym, jak le�a� bezw�adnie, tylko spazmatycznym oddechem zdradzaj�c, �e �yje. Wargi mia� sine, po�ow� twarzy pot�uczon� i otart� do krwi.

Po chwili usiad� niepewnie i �wiszcz�cym szeptem powiedzia�:

��B��kitne� wszystko b��kitne� Wie�e w otch�ani�

��Co ty m�wisz?

��Tam, w szczelinie. Wszystko b��kitne� roz�wietlone.

��Czy nic ci nie jest?

Zacz�� z powrotem zapina� uprz��.

��Ty id� przodem� na linie� z kijem � wykrztusi�. Wybieraj drog�.

Ca�ymi godzinami jeden z nas ci�gn��, podczas gdy drugi prowadzi� st�paj�c jak kot po wydmuszkach, sprawdzaj�c grunt kijem przed ka�dym krokiem. W bia�ej pogodzie nie wida� szczeliny, p�ki si� do niej nie zajrzy. Troch� p�no. poniewa� na skrajach gromadzi�y si� nawisy, nie zawsze pewne. Ka�dy krok by� niespodziank�, stopniem w g�r� lub w d�. �adnego cienia. R�wna, bia�a, bezg�o�na sfera, posuwali�my si� jak wewn�trz wielkiej kuli z mro�onego szk�a. W kuli nie by�o nic i na zewn�trz nie by�o nic. Ale w szkle by�y p�kni�cia. Pr�ba i krok. Pr�ba i krok. Szukanie niewidocznych p�kni��, przez kt�re mo�na wypa�� z bia�ej szklanej kuli i spada�, spada�, spada� Stopniowo moje mi�nie st�a�y w nie s�abn�cym napi�ciu. Zrobienie cho�by jednego nast�pnego kroku sta�o si� wysi�kiem ponad si�y.

��Co si� sta�o, Genry?

Sta�em po�rodku pustki. �zy nap�yn�y mi do oczu i zamarz�y zlepiaj�c powieki.

��Boj� si�, �e spadn� � powiedzia�em.

��Jeste� przecie� na linie � odpar�, ale zobaczywszy, �e w pobli�u nie ma �adnej szczeliny, zrozumia�, o co chodzi, i doda�: � Rozbijamy ob�z.

��Jeszcze nie czas, musimy i�� dalej.

Estraven ju� rozpakowywa� namiot.

P�niej, kiedy zjedli�my, powiedzia�:

��To by� w�a�ciwy czas, �eby si� zatrzyma�. Chyba nie mo�emy i�� w t� stron�. Lodowiec obni�a si� tu stopniowo i wsz�dzie b�dzie podmok�y i pop�kany. Gdyby�my mogli widzie�, to co innego, ale nie przy bezcieniu.

��Jak wi�c dojdziemy do Bagien Szenszey?

��Je�eli p�jdziemy na wsch�d zamiast na po�udnie, mo�e uda nam si� doj�� a� do zatoki Guthen po twardym lodzie. P�yn�c kiedy� statkiem po zatoce widzia�em L�d w �rodku lata. Dochodzi on tam do Czerwonych Wzg�rz i lodowymi rzekami sp�ywa do zatoki. Gdyby�my zeszli jednym z tych j�zor�w, mogliby�my p�j�� na po�udnie po zamarzni�tym morzu i wej�� do Karhidu od strony wybrze�a, a nie przez granic�, co by�oby dla nas lepsze. Wyd�u�y�oby to nasz� drog� o jakie� trzydzie�ci do siedemdziesi�ciu kilometr�w. Co o tym s�dzisz, Genry?

��S�dz�, �e nie potrafi� zrobi� dziesi�ciu krok�w, p�ki nie ust�pi ta bia�a pogoda.

��Ale je�eli wyjdziemy tam, gdzie nie ma szczelin�

��A, je�eli wyjdziemy tam, gdzie nie ma szczelin, to prosz� bardzo. A je�eli kiedy� jeszcze wyjrzy s�o�ce, to mo�esz siada� na sanki i dowioz� ci� gratis do Karhidu. By�a to typowa pr�bka �artu na tym etapie naszej podr�y. �arty by�y nieodmiennie kiepskie, ale czasami wywo�ywa�y u�miech wsp�towarzysza. � Nic mi nie jest � doda�em. � To tylko ostry przypadek chronicznego strachu.

��Strach jest bardzo po�yteczny. Jak ciemno��, jak cie�. � U�miech Estravena by� brzydk� szczelin� w �uszcz�cej si�, sp�kanej br�zowej masce, w kt�rej osadzono dwa czarne kamyki pod strzech� czarnego futra. � To dziwne, �e �wiat�o dzienne nie wystarcza. �eby i��, potrzebujemy cienia.

��Daj mi na chwil� sw�j notes.

W�a�nie odnotowa� nasz dzienny przemarsz i sko�czy� jakie� obliczenia kilometr�w i racji �ywno�ciowych. Posun�� w moj� stron� ma�y zeszyt i o��wek. Na bia�ej wyklejce tylnej wewn�trznej ok�adki przedzieli�em ko�o liter� S i zaczerni�em po��wk� in, po czym odda�em notes Estravenowi. Czy znasz ten symbol? � spyta�em.

Przygl�da� mu si� d�u�sz� chwil� z dziwnym wyrazem twarzy.

��Nie � powiedzia�.

��Spotyka si� go na Ziemi, na Hain i na Cziffewar. To in i jang. "�wiat�o jest lew� r�k� ciemno�ci�", jak to sz�o? �wiat�o i ciemno��. Strach i odwaga. Zimno i ciep�o. �e�skie i m�skie. To jeste� ty, Therem. Oba w jednym. Cie� na �niegu.

Gdzie� w notatkach, kt�re robi� podczas naszej w�dr�wki przez L�d Gobrin, Estraven zastanawia si�, dlaczego jego towarzysz wstydzi si� p�aka�. M�g�bym mu powiedzie� nawet wtedy, �e to sprawa nie tyle wstydu, ile strachu. Teraz szed�em w wiecz�r jego �mierci przez dolin� Sinoth do zimnego kraju, kt�ry le�y poza granic� strachu. Tam stwierdzi�em, �e mo�na p�aka�, ile si� chce, ale nic to nie pomaga.

Zabrano mnie do Sassinoth i zamkni�to w wi�zieniu, bo znajdowa�em si� w towarzystwie banity i pewnie te� dlatego, �e nie bardzo wiedziano, co ze mn� zrobi�. Od pocz�tku, nawet zanim jeszcze nadesz�y oficjalne rozkazy, traktowano mnie dobrze. Moje karhidyjskie wi�zienie stanowi� umeblowany pok�j w Wie�y Elektor�w w Sassinoth. Mia�em kominek, radio i dostawa�em pi�� obfitych posi�k�w dziennie. Nie by�o tu wyg�d. ��ko twarde, ko�dry cienkie, pod�oga go�a, powietrze zimne, s�owem, typowy pok�j w Karhidzie. Ale przys�ano mi lekarza, w kt�rego dotyku i g�osie by�a dobroczynna, koj�ca pociecha, kt�rej na pr�no by szuka� w ca�ym Orgoreynie. Zdaje si�, �e po jego wizycie drzwi pozostawiono otwarte. Pami�tam, �e chcia�em, �eby je zamkni�to, z powodu zimnego przeci�gu z korytarza, ale nie mia�em do�� si�y ani odwagi, �eby wsta� z ��ka i zamkn�� drzwi swojego wi�zienia.

Lekarz, powa�ny m�ody cz�owiek, w kt�rym by�a jaka� macierzy�ska troska, powiedzia� mi tonem spokojnej pewno�ci:

��By� pan niedo�ywiony i ,przepracowany w ci�gu ostatnich pi�ciu lub sze�ciu miesi�cy. Jest pan wyczerpany. Dalej nie ma ju� z czego czerpa�. Niech pan le�y i odpoczywa. Jak rzeki zamarzni�te w zimie. Niech pan le�y spokojnie. i czeka.

Ale we �nie zawsze by�em w ci�ar�wce kul�c si� wraz z innymi wi�niami, wszyscy cuchn�cy, dr��cy, nadzy, zbici w gromadk� dla ciep�a, wszyscy pr�cz jednego. Ten jeden le�a� samotnie pod zamkni�tymi drzwiami, zimny, z ustami pe�nymi zakrzep�ej krwi. To by� zdrajca. Odszed� sam, zostawiaj�c nas, zostawiaj�c mnie. Budzi�em si� w�ciek�y, bezsiln� dr��c� w�ciek�o�ci�, kt�ra zmienia�a si� w bezsilne �zy.

Musia�em by� dosy� chory, bo pami�tam niekt�re efekty wysokiej gor�czki i lekarza, kt�ry przesiedzia� przy mnie jedn�, a mo�e wi�cej nocy. Nie pami�tam tych nocy, ale przypominam sobie, jak m�wi�em do niego s�ysz�c zawodz�c�, p�aczliw� nut� we w�asnym g�osie:

��M�g� si� zatrzyma�. Widzia� stra�nik�w. Jecha� prosto pod lufy.

M�ody lekarz milcza� przez chwil�.

��Czy chce pan powiedzie�, �e to by�o samob�jstwo?

��Mo�e.

��To straszne, powiedzie� co� takiego o przyjacielu. Nie uwierz�, �e Harth rem ir Estraven m�g� to zrobi�.

Zapomnia�em o pogardzie, w jakiej ci ludzie maj� samob�jstwo. Nie jest to dla nich, podobnie jak dla nas, sprawa wyboru. Jest to rezygnacja z wyboru, akt zdrady samego siebie. Dla Karhidyjczyka czytaj�cego nasze ksi�gi zbrodnia Judasza polega nie na zdradzie Chrystusa, ale na czynie, kt�ry prowadzi do takiej rozpaczy, �e odbiera szans� przebaczenia, zmiany, �ycia � kt�ry prowadzi do samob�jstwa.

��Nie nazywa go pan Estravenem Zdrajc�?

��Nigdy go tak nie nazywa�em. Wielu jest takich, kt�rzy nigdy nie dali wiary oskar�eniom pod jego adresem, panie Ai.

Ale nie znalaz�em w tym �adnego pocieszenia i tylko krzykn��em w b�lu:

��To dlaczego go zastrzelili? Dlaczego on nie �yje? Nic mi nie odpowiedzia�, bo nie by�o na to �adnej odpowiedzi.

Nie zosta�em ani razu formalnie przes�uchany. Pytano mnie, jak wydosta�em si� z gospodarstwa Pulefen i jak dotar�em do Karhidu, a tak�e o adresata i tre�� szyfrowanego komunikatu, jaki nada�em przez ich radio. Powiedzia�em i ta informacja posz�a prosto do Erhenrangu, do kr�la. Sprawa statku by�a, jak si� zdaje, trzymana w tajemnicy, ale wiadomo�ci o mojej ucieczce z orgockiego wi�zienia, o zimowym przej�ciu przez L�d, o mojej obecno�ci w Sassinoth, by�y otwarcie rozpowszechniane i komentowane. Nie wspominano w radio o udziale w tym Estravena ani o jego �mierci. Ale i tak wszyscy wiedzieli. Tajemnica w Karhidzie jest w wielkiej mierze kwesti� dyskrecji, uzgodnionego i dobrze rozumianego milczenia, brakiem pyta�, nie brakiem odpowiedzi. Biuletyny m�wi�y tylko o wys�anniku, panu Ai, ale wszyscy wiedzieli, �e to Harth rem ir Estraven wykrad� mnie z r�k Orgot�w i przeszed� ze mn� przez L�d do Karbidu, �eby zada� k�am opowie�ciom Wsp�lnoty o mojej nag�ej �mierci na febr� horm w Misznory zesz�ej jesieni� Estraven do�� dok�adnie przepowiedzia� skutki mojego powrotu, jego jedyny b��d polega� na tym, �e ich nie doceni�. Z powodu przybysza z innego �wiata, kt�ry le�a� chory nic nie robi�c, o nic si� nie troszcz�c w swoim pokoju w Sassinoth, w ci�gu dziesi�ciu dni upad�y dwa rz�dy.

Upadek rz�du w Orgoreynie oznacza oczywi�cie tylko, �e jaka� grupa reprezentant�w zast�pi�a inn� grup� reprezentant�w na decyduj�cych stanowiskach. Jedne cienie si� skr�ci�y, inne wyd�u�y�y, jak m�wi� w Karhidzie. Frakcja Sarfu, kt�ra pos�a�a mnie do Pulefen, mimo nie pierwszego zreszt� przypadku przy�apania jej na k�amstwie utrzyma�a si� przy w�adzy, dop�ki Argaven nie og�osi� publicznie o bliskim przybyciu do Karhidu gwiezdnego statku. Tego dnia wszystkie najwa�niejsze stanowiska przesz�y w r�ce Obsle'a i jego frakcji Wolnego Handlu. W ko�cu jednak im si� przyda�em.

W Karhidzie upadek rz�du oznacza zazwyczaj dymisj� premiera i przetasowania w kyorremie, chocia� zamachy, abdykacje i insurekcje r�wnie� zdarzaj� si� do�� cz�sto. Tibe nie czyni� �adnych stara�, �eby utrzyma� si� przy w�adzy. Moja warto�� w grze o mi�dzynarodowy szifgrethor plus rehabilitacja (po�rednia) Estravena da�y mi nad nim tak mia�d��c� przewag� presti�ow�, �e zrezygnowa�, zanim jeszcze w�adze w Frhenrangu dowiedzia�y si�, �e wezwa�em sw�j statek. Tibe wykorzysta� donos Thessiczera, zaczeka� tylko na wiadomo�� u �mierci Estravena i z�o�y� rezygnacj�. To by�a jednocze�nie jego kl�ska i jego zemsta za ni�.

Z chwil� kiedy Argaven uzyska� pe�n� informacj�, przys�a� mi wezwanie, �ebym natychmiast przyby� do Frhenrangu, a wraz z listem niema�� sum� na wydatki. Miasto Sassinoth z r�wn� hojno�ci� wys�a�o ze mn� swojego m�odego lekarza. bo czu�em si� jeszcze niezbyt dobrze. Odbyli�my t� podr� na autosaniach. Pami�tam tylko jej fragmenty, by�a nie�pieszna, bez przyg�d, z d�ugimi postojami w oczekiwaniu, a� walce ubij� �nieg, z d�ugimi nocami w zajazdach. Mog�a zaj�� najwy�ej dwa albo trzy dni, ale wydawa�a si� d�uga i nie pami�tam z niej wiele a� do chwili, kiedy przez bram� P�nocn� wjechali�my w g��bokie, pe�ne �niegu i cienia ulice Erhenrangu.

Poczu�em wtedy, �e moje serce jakby si� uciszy�o, a umys� rozja�ni�. Do tego czasu by�em porozbijany, rozkojarzony. Teraz, chocia� zm�czony nawet t� �atw� podr�, odnalaz�em w sobie nieco si�y. By�a to najprawdopodobniej si�a przyzwyczajenia, bo nareszcie znalaz�em si� w znanym otoczeniu, w mie�cie, w kt�rym przesz�o rok mieszka�em i pracowa�em. Zna�em tu ulice, wie�e, mroczne podw�rce, kru�ganki i fasady Pa�acu. Wiedzia�em, co mam tu do zrobienia. I dlatego po raz pierwszy u�wiadomi�em sobie jasno, �e po �mierci przyjaciela musz� doko�czy� dzie�a, za kt�re zgin��. Musz� wmurowa� zwornik �uku.

W bramie Pa�acu czeka�o na mnie polecenie, �ebym uda� si� do jednego z dom�w dla go�ci w obr�bie mur�w Pa�acu. By�a to Okr�g�a Wie�a, co sygnalizowa�o na dworze mocny szifgrethor: nie tyle kr�lewsk� przychylno��, ile uznanie ju� istniej�cego wysokiego statusu. Umieszczano tu zazwyczaj ambasador�w pa�stw zaprzyja�nionych. Jednak po drodze musieli�my przej�� obok Czerwonego Naro�nego Domu i zobaczy�em przez w�sk� sklepion� bram� bezlistne drzewo nad sadzawk� szar� od lodu i dom, kt�ry nadal sta� pusty.

W drzwiach Okr�g�ej Wie�y powita�a mnie osoba w bia�ym hiebie i szkar�atnej koszuli ze srebrnym �a�cuchem na szyi. By� to Faxe, wieszcz ze stanicy Otherhord. Na widok jego dobrej i pi�knej twarzy, pierwszej znajomej twarzy, jak� ogl�da�em od wielu dni, przyp�yw ulgi zmi�kczy� m�j nastr�j wymuszonej determinacji. Kiedy Faxe uj�� moje d�onie w rzadkim karhidyjskim ge�cie powitania zarezerwowanym dla przyjaci�, by�em ju� w stanie odpowiedzie� na jego serdeczno��.

Wczesn� jesieni� zosta� wybrany do kyorremy ze swojego okr�gu, po�udniowego Reru. Wyb�r na cz�onka rady kogo� z handdarskiej stanicy nie jest czym� niezwyk�ym, natomiast jest czym� wyj�tkowym, �eby Tkacz przyj�� taki urz�d, i jestem przekonany, �e Faxe te� by odm�wi�, gdyby nie g��boka troska, jak� go napawa�y rz�dy Tibe'a i kierunek, w jakim spycha�y kraj. Tylko dlatego zdj�� z�oty �a�cuch Tkacza, a w�o�y� srebrny �a�cuch cz�onka rady, i nie trzeba by�o wiele czasu, �eby uwidoczni� si� jego wp�yw, bo od miesi�ca thern zosta� cz�onkiem heskyorremy, czyli �cis�ego Kr�gu, stanowi�cego przeciwwag� dla urz�du premiera, mianowany przez samego kr�la. Bardzo mo�liwe, �e czeka� go awans na stanowisko, kt�re nieca�y rok temu utraci� Estraven. Kariery polityczne w Karbidzie s� gwa�towne i ryzykowne.

W Okr�g�ej Wie�y, zimnym, pretensjonalnym ma�ym domu, mia�em okazj� porozmawia� z Faxe'em, zanim musia�em spotka� si� z kim� innym, sk�ada� jakie� o�wiadczenia czy wyst�powa� publicznie. Nie spuszczaj�c ze mnie swojego jasnego spojrzenia spyta�:

��A wi�c przybywa tu do nas statek, wi�kszy ni� ten, w kt�rym spad�e� na wysp� Horden trzy lata temu. Czy to prawda?

��Tak. To jest, wys�a�em wiadomo��, kt�ra powinna przygotowa� statek do opuszczenia si� na planet�.

��Kiedy to b�dzie?

U�wiadomi�em sobie, �e nie wiem nawet, jaki mamy dzie� miesi�ca, i wtedy dopiero dotar�o do mnie, jak �le musia�o by� za mn� ostatnimi czasy. Odliczy�em czas od dnia poprzedzaj�cego �mier� Estravena. Kiedy okaza�o si�, �e gdyby statek znajdowa� si� w minimalnej odleg�o�ci, to powinien ju� by� na orbicie planetarnej i oczekiwa� na jaki� sygna� ode mnie, prze�y�em nast�pny wstrz�s.

��Musz� porozumie� si� ze statkiem. Oni tam oczekuj� instrukcji. Gdzie kr�l sobie �yczy, �eby wyl�dowali? Powinna to by� strefa nie zamieszkana, do�� du�a. Musz� uzyska� dost�p do nadajnika�

Wszystko zosta�o zorganizowane sprawnie i bez przeszk�d. Niesko�czone meandry i rozczarowania dotychczasowych moich kontakt�w z rz�dem w Erhenrangu stopnia�y jak kra podczas wiosennego przyboru. Ko�o si� odwr�ci�o. Nast�pnego dnia mia�em audiencj� u kr�la. Estraven po�wi�ci� sze�� miesi�cy na wyjednanie mi pierwszej audiencji. I ca�� reszt� �ycia na wyjednanie tej drugiej.

Tym razem by�em zbyt zm�czony, �eby si� denerwowa�, i mia�em na g�owie wa�niejsze sprawy ni� to, jak wypadn� na audiencji. Przeszed�em d�ug� czerwon� sal� pod zakurzonymi sztandarami i stan��em przed podwy�szeniem z trzema wielkimi kominkami, na kt�rych trzaska�y i sypa�y iskrami trzy wielkie ognie. Kr�l siedzia� zgarbiony na rze�bionym zydlu przy stole obok �rodkowego kominka.

��Niech pan siada, panie Ai.

Usiad�em po drugiej stronie kominka i zobaczy�em jego twarz w �wietle p�omieni. Wygl�da� staro i niezdrowo. Wygl�da� jak kobieta, kt�ra straci�a dziecko, jak m�czyzna, kt�ry straci� syna.

��C�, panie Ai, wkr�tce wyl�duje pa�ski statek.

��Wyl�duje w Athten Fen, zgodnie z �yczeniem Waszej Wysoko�ci. Powinien zosta� sprowadzony na powierzchni� dzi� wieczorem, na pocz�tku trzeciej godziny.

��Co b�dzie, je�eli nie trafi� w wyznaczone miejsce? Czy wywo�aj� wielki po�ar?

��B�d� prowadzeni przez ca�y czas namiarem radiowym, wszystko to zosta�o uzgodnione. Pomy�ki nie b�dzie.

��I ilu ich tam jest, jedenastu? Czy to prawda?

��Tak, za ma�o, �eby by�o si� czego obawia�, Wasza Wysoko��.

D�onie Argavena drgn�y w nie doko�czonym ge�cie.

��Ju� si� pana nie boj�, panie Ai.

��Cieszy mnie to.

Odda� mi pan du�e us�ugi.

��Ale ja nie s�u�� Waszej Wysoko�ci.

��Wiem � powiedzia� oboj�tnie i zapatrzy� si� w ogie� gryz�c warg�.

��M�j astrograf znajduje si� najprawdopodobniej w r�kach Sarfu w Misznory, ale na pok�adzie statku b�dzie drugi. Odt�d, je�eli Wasza Wysoko�� wyrazi zgod�, b�d� pe�ni� funkcj� wys�annika pe�nomocnego Ekumeny, upowa�nionego do om�wienia i podpisania traktatu o wsp�pracy z Karhidem. Mo�e to by� w ka�dej chwili potwierdzone przez Hain i r�nych stabil�w za pomoc� astrografu.

��Bardzo dobrze.

Nie m�wi�em nic wi�cej, bo nie po�wi�ca� mi ca�kowitej uwagi. Popchn�� czubkiem buta k�od� na kominku, posy�aj�c w powietrze snop czerwonych iskier.

��Dlaczego, do diab�a, on mnie oszukiwa�? � spyta� wysokim, piskliwym g�osem i po raz pierwszy spojrza� wprost na mnie.

��Kto, Wasza Wysoko��? � powiedzia�em wytrzymuj�c jego spojrzenie.

��Estraven.

��Chodzi�o mu o to, �eby Wasza Wysoko�� sam si� nie oszuka�. Usun�� mnie z oczu, kiedy Wasza Wysoko�� zacz�� faworyzowa� nieprzychyln� mi frakcj�. Sprowadzi� mnie z powrotem w momencie, kiedy sam m�j przyjazd m�g� przekona� Wasz� Wysoko�� do przyj�cia misji Ekumeny i p�yn�cej z tego s�awy.

��Dlaczego nigdy nie wspomnia� o tym wi�kszym statku?

��Bo o nim nie wiedzia�. Powiedzia�em o tym dopiero w Orgoreynie.

���adne sobie wybrali�cie towarzystwo, wy dwaj, �eby o tym gada�. On chcia� nam�wi� Orgot�w do przyj�cia pa�skiej misji. Wsp�pracowa� z ich grup� Wolnego Handlu. Mo�e mi pan powie, �e to nie by�a zdrada`?

��Nie. On wiedzia�, �e je�eli jedno pa�stwo zawrze sojusz z Ekumen�, inne p�jd� wkr�tce w jego �lady, i tak te� b�dzie. Sith, Perunter i Archipelag zrobi� to samo, p�ki nie dojdziecie do wsp�lnej reprezentacji. Estraven bardzo kocha� sw�j kraj, Wasza Wysoko��, ale mu nie s�u�y�, tak jak nie s�u�y� Waszej Wysoko�ci. S�u�y� temu samemu panu, kt�remu i ja s�u��.

��Ekumenie? � spyta� Argaven zdumiony.

��Nie. Ludzko�ci.

M�wi�c to nie mia�em pewno�ci, czy to, co m�wi�, jest prawd�. Mo�e cz�ci� prawdy, jednym aspektem prawdy. Z r�wnym powodzeniem mo�na by powiedzie�, �e jego post�powanie wynika�o z czysto osobistej lojalno�ci, z uczucia odpowiedzialno�ci i przyja�ni w stosunku do jednego jedynego cz�owieka, do mnie. Ale to te� nie by�oby pe�n� prawd�.

Kr�l nie odpowiedzia�. Jego zas�piona, od�ta, pobru�d�ona twarz zn�w by�a zwr�cona do ognia.

��Dlaczego wezwa� pan ten sw�j statek, zanim zawiadomi� mnie pan o powrocie do Karhidu?

���eby postawi� Wasz� Wysoko�� wobec faktu dokonanego. Wiadomo�� wys�ana do Waszej Wysoko�ci dosz�aby tak�e do pana Tibe'a, kt�ry m�g�by mnie wyda� z powrotem Orgotom. Albo zastrzeli� mnie, tak jak to zrobi� z moim przyjacielem.

Kr�l si� nie odezwa�.

��Moje w�asne �ycie nie jest tak wa�ne, ale mam, tak jak mia�em wtedy, obowi�zek wobec Gethen i wobec Ekumeny, mam zadanie do spe�nienia. Zacz��em od zawiadomienia statku, �eby zapewni� sobie jak�� szans� wykonania tego zadania. Tak mi poradzi� Estraven i mia� racj�.

��C�, nie pomyli� si�. Tak czy inaczej oni tu wyl�duj� i my b�dziemy pierwsi� Czy oni wszyscy s� tacy jak pan? Sami zbocze�cy, zawsze w kemmerze? To dziwne, �eby zabiega� o zaszczyt przyj�cia takiej mena�erii� Prosz� powiedzie� panu Gorczern, szambelanowi, jakiego przyj�cia oni oczekuj�. Prosz� dopilnowa�, �eby nie by�o jakich� niedopatrze� albo obrazy. Zostan� umieszczeni na terenie Pa�acu, gdziekolwiek pan uzna za stosowne. Chc� ich podj�� z nale�nymi honorami. Pan mi si� dwukrotnie przys�u�y�, panie Ai. Zada� pan k�am tym ze Wsp�lnoty, a potem wystrychn�� ich pan na dudka.

��A potem zrobi�em z nich sojusznik�w, Wasza Wysoko��.

��Wiem � powiedzia� piskliwie. � Ale Karhid jest pierwszy, Karhid jest pierwszy!

Kiwn��em g�ow�.

Po chwili milczenia powiedzia�:

��Jak to by�o, w czasie tej podr�y przez L�d?

��Nie�atwo, Wasza Wysoko��.

��Estraven musia� by� dobrym towarzyszem w takiej szalonej wyprawie. By� twardy jak �elazo. I nigdy nie traci� g�owy. �a�uj�, �e on nie �yje.

Nie znalaz�em odpowiedzi.

��Przyjm� pa�skich� ziomk�w na audiencji jutro po po�udniu, o drugiej godzinie. Czy co� jeszcze wymaga om�wienia?

��Czy Wasza Wysoko�� przywr�ci dobre imi� Estravenowi i odwo�a rozkaz jego wygnania?

��Jeszcze nie teraz, panie Ai. Nie ma z tym po�piechu. Co� jeszcze?

��Nic poza tym.

��Jest pan wi�c wolny.

Nawet ja go zdradzi�em. Powiedzia�em, �e nie sprowadz� statku, p�ki jego banicja nie zostanie odwo�ana, a jego imi� oczyszczone. Nie mog�em upiera� si� przy tym warunku i odrzuci� tego, za co odda� �ycie. To by go i tak nie sprowadzi�o z jego wygnania.

Reszta tego dnia zesz�a mi na uzgadnianiu z szambelanem Gorczernem powitania i zakwaterowania za�ogi statku. O drugiej godzinie wyruszyli�my saniami motorowymi do Athten Fen, nieca�e pi��dziesi�t kilometr�w na p�nocny wsch�d od Erhenrangu. Miejsce l�dowania zosta�o wybrane na skraju nie zamieszkanego regionu, wielkiego torfowiska zbyt podmok�ego, �eby nadawa�o si� pod upraw� i zasiedlenie, a obecnie, w po�owie miesi�ca irrem, stanowi�cego zamarzni�t� p�aszczyzn� pokryt� kilkudziesi�ciocentymetrow� warstw� �niegu. Naprowadzaj�cy sygna� radiowy dzia�a� od rana i nadesz�o ju� potwierdzenie jego odbioru.

Na swoich ekranach za�oga statku musia�a widzie� lini� dnia i nocy dziel�c� Wielki Kontynent od zatoki Guthen do Czarisune, a szczyty Kargavu, jeszcze w s�o�cu, musia�y b�yszcze� jak �a�cuch gwiazd, bo by� ju� zmierzch, kiedy patrz�c w niebo zobaczyli�my jedn� spadaj�c� gwiazd�.

Statek l�dowa� w�r�d wielkiego huku i ognia. Bia�e k��by pary unios�y si� z rykiem, kiedy stabilizatory statku zag��bi�y si� w wielkie jezioro wody i b�ota utworzone przez ogie� z jego dysz. G��biej pod bagnem by�a wieczna zmarzlina, twarda jak granit, na kt�rej statek stan�� idealnie pionowo i sta� stygn�c nad zamarzaj�cym w oczach jeziorem jak balansuj�ca na ogonie wielka, delikatna ryba, ciemnosrebrna w zmierzchu Zimy.

Stoj�cy obok mnie Faxe z Otherhordu odezwa� si� po raz pierwszy od chwili grzmotu i majestatu tego l�dowania. � Ciesz� si�, �e do�y�em chwili, kiedy mog� to zobaczy� � powiedzia�. Estraven powiedzia� to samo, kiedy patrzy� na L�d, na �mier�. Powinien m�c powt�rzy� to samo dzisiejszego wieczoru. Chc�c uciec od bolesnego �alu ruszy�em po lodzie w stron� statku. By� ju� pokryty szronem pod dzia�aniem mi�dzypow�okowych p�yn�w ch�odz�cych i, kiedy podszed�em, otworzy�y si� wysokie drzwi i wysuni�to trap, kt�ry wdzi�cznym �ukiem si�gn�� lodu. Pierwsza ukaza�a si� Lang Heo Hew, nic nie zmieniona, oczywi�cie, dok�adnie taka, jak� j� widzia�em trzy lata temu w moim �yciu i dwa tygodnie temu w jej �yciu. Spojrza�a na mnie, na Faxe'a i na reszt� id�cego za mn� orszaku, po czym zatrzyma�a si� u st�p pochylni.

��Przybywamy z przyja�ni� � powiedzia�a uroczy�cie po karhidyjsku. W jej oczach wszyscy byli�my lud�mi z obcej planety. Pozwoli�em, �eby Faxe przywita� j� pierwszy.

On wskaza� jej mnie, po czym podesz�a i uj�a moj� praw� r�k� na nasz spos�b, patrz�c mi w oczy.

Och, Genly � powiedzia�a. � Nie pozna�am ci�! � Dziwnie by�o s�ysze� kobiecy g�os po tak d�ugiej przerwie. Za moj� rad� wyszli ze statku wszyscy; oznaka jakiegokolwiek braku zaufania na tym etapie by�aby upokarzaj�ca dla orszaku karhidyjskiego, uderza�aby w ich szifgrethor. Wyszli i bardzo pi�knie przywitali si� z Karhidyjczykami. Ale wszyscy wydawali mi si� jacy� dziwni, m�czy�ni i kobiety, mimo �e ich przecie� zna�em. Dziwnie brzmia�y ich g�osy, albo za niskie, albo zbyt piskliwe. Byli jak grupa wielkich, nieznanych zwierz�t dw�ch r�nych gatunk�w, jak wielkie ma�py z rozumnym spojrzeniem i wszystkie w czasie rui, w kemmerze� Bra�y mnie za r�k�, dotyka�y mnie, obejmowa�y.

Uda�o mi si� zapanowa� nad sob� i powiedzie� podczas jazdy saniami do Erhenrangu Heo Hew i Tulierowi to, co najpilniej musieli wiedzie� o sytuacji, w jakiej si� znale�li. Jednak po przyje�dzie do Pa�acu musia�em natychmiast p�j�� do swojego pokoju.

Przyszed� do mnie lekarz z Sassinoth. Jego cichy g�os i jego twarz, m�oda, powa�na twarz, ani m�ska, ani kobieca, ludzka twarz, by�y dla mnie ulg�, czym� znajomym i prawid�owym� Ale kiedy ju� zaaplikowa� mi jaki� �agodny �rodek uspokajaj�cy i kaza� mi i�� do ��ka, powiedzia�:

��Widzia�em pa�skich towarzyszy. To wspania�a rzecz, przybycie ludzi z gwiazd. I to za mojego �ycia!

Jeszcze jeden przyk�ad optymizmu i odwagi, najbardziej godnych podziwu cech ducha Karhidu i ducha ludzkiego w og�le, i chocia� nie mog�em dzieli� z nim jego entuzjazmu, to jednak psucie mu go by�oby czynem niegodnym. Powiedzia�em nieszczerze, ale absolutnie prawdziwie:

��Dla nich to te� jest co� wspania�ego, spotkanie z nowym �wiatem, z now� ludzko�ci�.