W 46 roku p.n.e. rzymski legion pod wodz� Marka Emiliusza Scaurusa podczas zwiadu w Galii natyka si� na nieprzyjacielskie oddzia�y Celt�w kierowane przez Viridoviksa. Przyw�dcy wrogich wojsk postanawiaj� sami stoczy� pojedynek. Jednak w chwili gdy krzy�uj� swe identyczne, pokryte druidzkimi runami miecze, wszyscy Rzymianie po kr�tkim o�lepieniu tajemnicz� jasno�ci� odkrywaj�, �e znajduj� si� w innym �wiecie.
S�o�ce p�nocnej Galii by�o blade, w niczym nie przypomina�o gor�cej, pe�nej �ycia pochodni, kt�ra p�on�a nad Itali�. W przy�mionym bezruchu pod drzewami jego �wiat�o wydawa�o si� wyblak�e, zielone i ruchome, niemal jak rozproszona po�wiata morskiej toni. Rzymianie brn�li w�skim le�nym duktem, poddaj�c si� nastrojowi otoczenia. Poruszali si� cicho; �adne tr�bki ani spro�ne marszowe pie�ni nie oznajmia�y ich przybycia.
Pr�buj�c przenikn�� wzrokiem le�ny g�szcz, Marek Emiliusz Skaurus �a�owa�, �e nie ma wi�cej ludzi. Cezar i g��wna armia rzymska znajdowali si� sto mil dalej na po�udniowym zachodzie, �cieraj�c si� z Wenetami na wybrze�u Atlantyku. Trzy kohorty Skaurusa�� �pot�ny zwiad�, jak nazwa� ich dow�dca�� wystarcza�y a� nadto, by przyci�gn�� uwag� Gal�w, ale mog�y sobie z ni� nie poradzi�, gdyby ju� zosta�a przyci�gni�ta.
���wi�ta racja�� odpowiedzia� Gajusz Filipus, kiedy trybun wyrazi� to g�o�no. Starszy centurion�� cz�owiek o siwych w�osach i twarzy, kt�r� sp�dzone na wojennych kampaniach �ycie wygarbowa�o na br�z i poora�o bruzdami�� ju� dawno straci� optymizm razem z pozosta�ymi z�udzeniami m�odo�ci. Cho� pochodzenie Skaurusa dawa�o mu wy�sz� pozycj�, mia� do�� rozumu, by polega� na ogromnym do�wiadczeniu �yciowym swego zast�pcy.
Gajusz Filipus zmierzy� krytycznym spojrzeniem kolumn� Rzymian.
��Zewrze� szeregi, wy tam!�� zgrzytn�� zaskakuj�co g�o�no w panuj�cej ciszy. Jego s�kata laska z krzewu winoro�li, oznaka pe�nionej funkcji, waln�a z trzaskiem o nagolennik, podkre�laj�c rozkaz. Uni�s� brew spogl�daj�c na Skaurusa.
��W ka�dym razie, ty nie musisz si� niczym martwi�, panie. Jedno spojrzenie i Galowie pomy�l�, �e jeste� jednym z nich na balu przebiera�c�w.
Trybun wojenny skin�� g�ow� z krzywym u�miechem. Jego rodzina wywodzi�a si� z Mediolanu w p�nocnej Italii. By� wysoki i jasnow�osy, jak ka�dy Celt, i przywyk� do kpin, jakie robili sobie z tego jest ziomkowie. Widz�c, �e nie uda�o mu si� wywo�a� zamierzonej reakcji, Gajusz Filipus spr�bowa� z innej strony.
��Tu nie chodzi tylko o tw�j wygl�d, rozumiesz, panie�� ten przekl�ty miecz zdradza ci� r�wnie�.
To poskutkowa�o. Marek by� dumny ze swej broni�� trzystopowego galijskiego miecza, kt�ry przed rokiem zabra� zabitemu druidowi. Mia� kling� z doskona�ej stali lepiej pasowa� do wzrostu Marka i zasi�gu ramion ni� kr�tki i szeroki rzymski
��Wiesz r�wnie dobrze jak ja, �e porz�dne ostrze zale�y od p�atnerza. Kiedy ja u�ywam miecza, nie jestem takim g�upcem, �eby nim ci��.
��Te� racja. To pchni�cia, nie ci�cia, powalaj� ludzi. Hej, co si� tam dzieje?�� doda� Gajusz Filipus, gdy czterej zwiadowcy ma�ej armii rzucili si� mi�dzy drzewa z broni� w r�ku. Wy�onili si� par� chwil p�niej; trzech z nich wlok�o niskiego, chudego Gala, podczas gdy czwarty ni�s� jego w��czni�.
Gdy zwiadowcy przywlekli je�ca do Skaurusa, ich dow�dca, podoficer o imieniu Juniusz Blisus, powiedzia�:
��Wydawa�o mi si�, �e kto� �ledzi nas przez ostatnie p� godziny, albo i d�u�ej. W ko�cu nasz przyjaciel si� pokaza�.
Skaurus przyjrza� si� Celtowi. Z wyj�tkiem zakrwawionego nosa i podbitego oka, podarunku od Rzymian, wygl�da� jak ka�dy z tysi�ca galijskich rolnik�w: workowate we�niane portki, kratkowana tunika�� teraz podarta�� d�ugie, jasne w�osy, �le ogolona twarz.
��M�wisz po �acinie?�� zwr�ci� si� do niego trybun. W odpowiedzi otrzyma� jedynie w�ciek�e spojrzenie jednego oka i potrz��niecie g�ow�. Trybun wzruszy� ramionami.
��Liscus!�� Zawo�a� i t�umacz oddzia�u podbieg� do niego truchtem. Nale�a� do Etui, klanu z po�udniowo-�rodkowej Galii, od dawna zaprzyja�nionego z Rzymem, i na jasnych, przyci�tych kr�tko wedle rzymskiej mody w�osach nosi� grzebieniasty he�m legionisty. Wi�zie� rzuci� mu jeszcze pos�pniejcie spojrzenie ni� to, kt�rym obdarzy� Skaurusa.
��Zapytaj go, po co za nami pod��a�.
��Zapytam, panie�� odpowiedzia� Liscus i prze�o�y� pytanie na melodyjn� mow� Celt�w. Jeniec zawaha� si�, a potem odpowiedzia� pojedynczym, kr�tkim zdaniem.�� M�wi, �e polowa� na dzika�� zameldowa� Liscus.
��Sam? Nikt nie by�by takim g�upcem�� rzek� Marek.
��W dodatku to nie jest w��cznia na dziki�� powiedzia� Gajusz Filipus, bior�c j� od zwiadowcy.�� Gdzie jest poprzeczka poni�ej grotu? Bez niej raniony dzik sam nadzieje si� na drzewce i wyparuje flaki z cz�owieka.
Marek zwr�ci� si� do Fiskusa.
��Powiedz mu, �e tym razem ma m�wi� prawd�. I tak wydob�dziemy j� z niego, w ten czy w inny spos�b. Wyb�r nale�y do niego: mo�e j� nam powiedzie�, albo mo�emy j� z niego wydusi�.�� Marek pow�tpiewa�, czy potrafi�by z zimn� krwi� torturowa� cz�owieka, ale nie widzia� powodu, by powiadamia� o tym Celta.
Lecz Liscus zacz�� m�wi� dopiero wtedy, kiedy wi�zie� gibkim skr�tem i szarpni�ciem wyrwa� si� trzymaj�cym go m�czyznom. Jego r�ka �mign�a do sztyletu w kszta�cie li�cia, chytrze podwieszonego pod lewym barkiem. Zanim zaskoczeni Rzymianie zdo�ali go powstrzyma�, wbi� sobie ostrze mi�dzy �ebra, dosi�gaj�c serca. Kiedy pada� na ziemi�, powiedzia� w najczystszej �acinie:�� �eby�cie zdechli.
Wiedz�c, �e to nic nie da, Skaurus krzykn�� na lekarza; Celt wyzion�� ducha nim m�czyzna zd��y� podbiec. Lekarz, pyskaty Grek imieniem Gorgidas, spojrza� na stercz�c� z piersi m�czyzny r�koje�� no�a i warkn��:
��Zbyt wiele ode mnie ��dasz. Je�li chcesz, mog� zamkn�� mu oczy.
��To nie ma znaczenia. Ju� kiedy ci� wo�a�em wiedzia�em, �e nic nie mo�esz zrobi�.�� Trybun zwr�ci� si� do Juniusza Blisusa.�� Ty i twoi ludzie zas�u�yli�cie na pochwa�� za wytropienie i pojmanie szpiega, ale nale�y wam si� nagana za to, �e nie przeszukali�cie go dok�adnie i za to, �e za s�abo go trzymali�cie. Ten Gal musia� co� wiedzie�, lecz stracili�my szans�, by si� dowiedzie�, co. Podw�j liczb� patroli i wysu� je dalej naprz�d; im wi�cej ostrze�e� o k�opotach, tym lepiej.�� Blisus zasalutowa� i oddali� si� pospiesznie wdzi�czny, �e obesz�o si� bez ostrzejszej reprymendy.
��Pe�na gotowo�� bojowa, panie?�� zapyta� Gajusz Filipus.
��Tak.�� Marek uni�s� g�ow�, spogl�daj�c na zachodz�ce s�o�ce.�� Mam nadziej�, �e przed zmierzchem uda nam si� znale�� jak�� polan� na obozowisko. Czu�bym si� bezpieczniej za sza�cami.
��I ja. A jeszcze bezpieczniej czu�bym si� maj�c za sob� par� legion�w.�� Centurion oddali� si�, by wprowadzi� odpowiednie zmiany w kolumnie marszowej Rzymian, wysuwaj�c oszczepnik�w i zmniejszaj�c odleg�o�ci pomi�dzy manipu�ami. Pe�en podniecenia szum przebieg� przez szeregi. Tu kto� pospiesznie ostrzy� miecz, tam kto� inny odcina� zbyt d�ugi pasek sk�rzanych sanda��w, kt�ry m�g� mu przeszkodzi� w walce, jeszcze kto� inny poci�ga� ostatni haust cierpkiego wina.
Gdzie� z przodu, z miejsca niewidocznego za zakr�tem �cie�ki, rozleg�y si� okrzyki. Jak�� minut� p�niej do g��wnej kolumny pobieg� wolno zwiadowca.
��Wy�ledzili�my jeszcze jednego czatownika w zaro�lach, panie. Obawiam si�, �e ten zdo�a� unikn��.
Marek gwizdn�� kr�tko przez z�by. Odprawi� zwiadowc� bez s�owa podzi�kowania, a potem spojrza� na Gajusza Filipusa pewien, �e centurion odczuwa tak� sam� nieuchronno�� nadci�gaj�cych k�opot�w, jak i on. Gajusz Filipus skinieniem g�owy odpowiedzia� na jego nie wypowiedzian� my�l.
��Tak, niew�tpliwie po to tu jeste�my.
Lecz kiedy kolejny zwiadowca z przedniej stra�y wr�ci�, by zameldowa�, �e �cie�ka wychodzi na sporych rozmiar�w polan�, trybun odetchn��. Nawet niewielki oddzia�, kt�ry prowadzi��� mniej ni� jedna trzecia legionu�� m�g� szybko zbudowa� ziemne fortyfikacje wystarczaj�co solidne, by odeprze� wielokrotnie liczniejsz� rzesz� barbarzy�c�w.
Polana by�a du�a; ��ka o �rednicy kilkuset krok�w w g��bokim lesie. Wieczorna mgie�ka zaczyna�a ju� unosi� si� nad trawami. Przez sam �rodek polany s�czy� si� strumie�; p� tuzina wystraszonych cyranek wzbi�o si� w powietrze, gdy z lasu zacz�li wy�ania� si� Rzymianie.
��Rzeczywi�cie odpowiednia�� rzek� Skaurus.�� W rzeczy samej, doskona�a.
��Obawiam si�, �e nie ca�kiem�� odezwa� si� Gajusz Filipus. Wskaza� na przeciwleg�y skraj polany, gdzie gromadzi�y si� oddzia�y Celt�w.
Marek zmarnowa� chwil� na przeklinanie; jeszcze godzina i jego ludzie byliby bezpieczni. Teraz nic ju� nie mo�na by�o poradzi�.
��Tr�bki i kornety razem!�� rozkaza� tr�baczom. Wraz z sygna�em do walki zad�wi�cza� g�os Gajusza Filipusa. Starszy centurion znajdowa� si� w swoim �ywiole, gotuj�c oddzia�y.
��Rozwija� kolumn� w miejscu!�� krzycza�.�� Trzy szeregi�� znacie musztr�! Z przodu procarze, potem wy, w��cznicy, ze swoimi
Rozwini�cie kolumny zaj�o tylko kilka minut. Poza wystawieniem dodatkowego oddzia�u procarzy i kilku przybocznych oszczepnik�w na ma�ym wzniesieniu ze swej prawej strony, Skaurus utrzyma� symetryczn� lini� frontu i czeka�, by zobaczy�, jakiej sile wroga przyjdzie stawi� mu czo�o.
��Bez ko�ca b�d� tak wychodzi�?�� mrukn�� stoj�cy u jego boku Gajusz Filipus. Szereg za szeregiem Galowie wychodzili na polan�, z wolna ustawiaj�c si� w bojowym szyku. Zakuci w zbroje i uzbrojeni po z�by szlachcice wrzeszczeli i wymachiwali r�koma, gdy pr�bowali ustawi� swoj� czelad� w szyku, lecz jak zawsze w�r�d Celt�w dyscyplina pozostawia�a wiele do �yczenia. Wi�kszo�� ludzi, kt�rych prowadzili szlachcice, by�a uzbrojona o wiele gorzej od nich: dzida albo obosieczny miecz, mo�e jeszcze du�a, pod�u�na drewniana tarcza pomalowana w jasne spirale.
Wyj�wszy szlachcic�w wielu nosi�o tylko sk�rzany kaftan albo co najwy�ej he�m. Z widocznych pancerzy, wi�kszo�� by�a dzie�em Rzymian; zdobycz z poprzednich bitew.
��I co o nich powiesz? Jakie� trzy tysi�ce, co?�� zapyta� Marek, kiedy potok Celt�w przesta� wreszcie p�yn��.
��Tak. Mniej wi�cej ich dw�ch na naszego jednego cz�owieka. Mog�o by� gorzej. Oczywi�cie�� ci�gn�� Gajusz Filipus�� ten cholerny widok m�g� by� te� lepszy.
Po drugiej stronie polany dow�dca Gal�w, wygl�daj�cy wspaniale w czarno-z�otej zbroi i narzucie z barwionych na karmazynow� czerwie� sk�r, przemawia� do swoich ludzi, doprowadzaj�c ich do bitewnego sza�u. Znajdowa� si� zbyt daleko, by Rzymianie mogli rozr�ni� s�owa, lecz dzikie okrzyki s�uchaczy i g�uchy �omot drzewc w��czni o tarcze �wiadczy�y o furii, jak� wznieca�.
G�owy zwr�ci�y si� w stron� Skaurusa, gdy wyszed� przed swoje oddzia�y. Przez chwil� nie odzywa� si�, zbieraj�c my�li i czekaj�c, by jego ludzie bez reszty skupili na nim swoj� uwag�. Cho� nigdy przedtem nie przemawia� przed bitw�, przywyk� do publicznych wyst�pie�, maj�c za sob� dwukrotne ubieganie si� o urz�d s�dziego w swoim rodzinnym mie�cie�� za drugim razem uwie�czone powodzeniem. Technika, je�li nie okoliczno�ci, wydawa�a si� podobna.
��Wszyscy s�yszeli�my Cezara�� zacz�� i wzmianka o ukochanym wodzu legionist�w wywo�a�a, na co mia� nadziej�, pochwalne okrzyki. Ci�gn�� dalej:�� Wszyscy te� wiemy, �e nie potrafi� przemawia� tak dobrze i wcale nie mam zamiaru pr�bowa�.�� Uciszy� lekki �miech wyci�gni�t� do g�ry r�k�.�� Tak czy owak, nie ma takiej potrzeby; sprawa jest zupe�nie prosta. Cezara dzieli od nas najwy�ej pi�� dni marszu. Wielokrotnie bili�my Gal�w. Jeszcze jedno zwyci�stwo tutaj, teraz, i b�d� mieli tak� sam� szans�, by przeszkodzi� nam w po��czeniu si� z nim, jak� ma �aba na biesiadzie w��w.
Rzymianie wznie�li radosne okrzyki. Galowie odpowiedzieli krzykami, potrz�saj�c pi�ciami, wymachuj�c dzidami i wywrzaskuj�c krwio�ercze gro�by we w�asnym je�yku.
��S�ysza�em gorsze�� oceni� przemow� Gajusz Filipus. W jego ustach by�a to wyj�tkowa pochwa�a, lecz Skaurus prawie go nie s�ysza�. Niemal ca�� swoj� uwag� skupi� na Celtach, kt�rzy, za swoim wysokim dow�dc�, zbli�ali si� truchtem do Rzymian. Wola�by spotka� si� z nimi przy strumyku, po�rodku polany, lecz by to zrobi�, musia�by odsun�� ca�y szyk od lasu, na kt�rym wspiera�y si� flanki.
Tylko strzelcy zareagowali na zbli�anie si� wroga. Pro-carze ciskali o�owiane pociski, kt�re ze �wistem wpada�y w szeregi Gal�w, z hukiem odbijaj�c si� od tarczy albo z mi�kkim mla�ni�ciem wchodz�c w cia�o. �ucznicy wzmogli ostrza�, naci�gaj�c ci�ciwy i opr�niaj�c ko�czany tak szybko jak mogli. Tu i tam w szyku barbarzy�c�w kto� potkn�� si� i upad�, lecz powodowa�o to znikomy uszczerbek w napieraj�cej masie.
Celtowie podnie�li radosn� wrzaw�, kiedy jeden z ich �ucznik�w przeszy� strza�� rzymskiego procarza w chwili, gdy ten zamierza� si� do rzutu. Pocisk, kt�ry mia� pos�a� w szeregi nieprzyjaci�, wzlecia� nieszkodliwie w powietrze.
Celtowie zbli�yli si�, rozbryzguj�c g��bok� po kostki wod� strumyka. Rzymscy strzelcy wypu�cili kilka ostatnich pocisk�w, a potem pierzchn�li pod os�on� w�asnej formacji.
D�ugi galijski miecz wydawa� si� w r�ku Marka lekki jak pi�rko. Druidyczne runy wybite na klindze zdawa�y si� jarzy� w�asnym blaskiem w czerwonym �wietle zachodz�cego s�o�ca. Jaka� strza�a wbi�a si� w ziemi� przy stopach trybuna. Niemal nie�wiadomie przesun�� si� na bok o kilka krok�w.
Barbarzy�cy byli ju� tak blisko, �e m�g� dostrzec gro�ne miny wykrzywiaj�ce ich w�sate twarze, m�g� stwierdzi�, �e miecz, kt�ry dzier�y� ich dow�dca, jest kopi� jego w�asnego, i niemal policzy� szprychy ko�a z br�zu, wie�cz�cego pokryty zdobieniami he�m Celta. Tupot st�p Gal�w na darni ur�s� do grzmotu.
��Na m�j rozkaz!�� krzykn�� Marek do pierwszego szeregu, unosz�c miecz wysoko nad g�ow�. Zwa�yli w d�oniach swoje
Trybun mierzy� wzrokiem nadci�gaj�c� mas�. Jeszcze chwila��� W nich!�� zawo�a�, opuszczaj�c r�k�, w kt�rej dzier�y� miecz. P� tysi�ca ramion, jak jedna r�ka, cisn�o swoje �mierciono�ne brzemi� w Gal�w.
Szeregi nieprzyjaci� zachwia�y si�. Ludzie wrzeszczeli, gdy oszczepy przeszywa�y ich cia�a. Inni, ci co mieli wi�cej szcz�cia, odbili pociski Rzymian tarczami. Jednak ich szcz�cie nie by�o pe�ne, gdy� trzonki
��W nich!�� krzykn�� znowu Skaurus. Kolejna salwa wystrzeli�a w stron� nieprzyjaci�. Lecz Galowie, tak odwa�ni jak niezdyscyplinowani, dalej parli naprz�d. Ich dzidy r�wnie� ci�y powietrze, nawet je�li nie r�wnymi salwami, to g�sto. Stoj�cy obok Marka m�czyzna upad� do ty�u, tryskaj�c krwi� z gard�a przeszytego oszczepem, kt�ry znalaz� drog� nad jego tarcz�. Legioni�ci wyci�gn�li z pochew kr�tkie miecze i run�li naprz�d, zwi�zuj�c si� z przeciwnikiem walk� wr�cz.
Galowie wznie�li tryumfalne okrzyki, gdy prowadzeni przez dw�ch olbrzymich, jasnogrzywych wojownik�w przer�bali si� przez pierwszy szereg Rzymian. W�a�nie w chwili, gdy rogi tr�baczy zatr�bi�y ostrzegawczo, manipu� drugiego szeregu przesun�� si�, zamykaj�c luk�. Ich kr�tkie miecze �miga�y spadaj�c i wznosz�c si�, szybkie i pewne jak atakuj�ce w�e; ich wysokie, wypuk�e
Marek skierowa� kolejny manipu�, by zlikwidowa� wy�om na lewym skrzydle. Powstrzymali nieprzyjaci�, lecz ta cz�� szyku wci�� si� wygina�a. Naciera� tam w�dz Celt�w, walcz�c jak demon. Jego miecz b�ysn�� czerwonym �wiat�em, gdy odr�ba� r�k� legioni�cie; kolejnym ciosem zabi� m�czyzn�, kt�ry sta� wpatruj�c si� z os�upieniem w bluzgaj�cy krwi� kikut.
Jaki� Gal zaatakowa� Marka, wymachuj�c mieczem nad g�ow�, jakby by�a to proca. Kiedy trybun pochyli� gwa�townie g�ow�, umykaj�c przed jego dzikim cieciem, poczu� dochodz�cy od m�czyzny od�r piwa. Okr�ci� si� na pi�cie, by odpowiedzie� ciosem, i ujrza�, jak Gajusz Filipus wyci�ga sw�j miecz z cia�a Gala.
Centurion splun�� pogardliwie.
��To g�upcy. Walka to zbyt powa�na sprawa, by pozwoli� sobie na picie.�� Rozejrza� si� wok�.�� Ale jest ich przekl�te mn�stwo�� doda�.
Skaurus m�g� tylko skin�� g�ow�. �rodek szyku Rzymian nie ust�powa� pola, lecz oba skrzyd�a ju� si� wygina�y. W walce wr�cz procarze na prawym skrzydle bardziej przeszkadzali ni� pomagali, poniewa� os�aniaj�cy ich oszczepnicy musieli wykona� podw�jne zadanie, by nie dopu�ci� do nich Celt�w. Co gorsza, grupki Celt�w wymyka�y si� do lasu. Marek nie s�dzi�, �e uciekaj�. Obawia� si�, �e chc� zatoczy� ko�o i zaatakowa� Rzymian od ty�u.
Lekarz Gorgidas przemkn�� obok niego, by odci�gn�� rannego legionist� z linii walki i zabanda�owa� g��bok� ci�t� ran�, jak� otrzyma�. Uchwyciwszy spojrzenie trybuna, powiedzia�:�� By�bym r�wnie szcz�liwy bez takiej mo�liwo�ci wykonywania mojego zawodu, wiesz?�� W tej gor�cej chwili przem�wi� w swej ojczystej grece.
��Wiem�� odpowiedzia� Marek w tym samym j�zyku. Niemal w tej samej chwili zaatakowa� go nast�pny Celt�� jaki� szlachcic, s�dz�c po jego spi�owym napier�niku. Zamarkowa� dzid� pchni�cie nisko, uderzy� wysoko. Skaurus odparowa� pchni�cie tarcz�. Grot dzidy min�� go, ze�lizguj�c si� po wypuk�ej powierzchni
Marek zada� pchniecie, mierz�c w szczelin� pod naramiennikiem pancerza. Nie trafi� dok�adnie, lecz pchni�cie przebi�o zbroj� przeciwnika i ostrze zag��bi�o si� w ciele. Barbarzy�ca zachwia� si�. Jasnoczerwona krew zapieni�a si� w jego nozdrzach i ustach, kiedy pada� na ziemi�.
��Dobre uderzenie!�� krzykn�� Gajusz Filipus.
Jego prawa r�ka by�a czerwona niemal do �okcia. Marek wzruszy� ramionami, nie przypuszczaj�c, by zada� a� tak silny cios. Bardziej prawdopodobne, �e to partacka robota jakiego� kowala doprowadzi�a do �mierci Gala�� cho� z drugiej strony wi�kszo�� celtyckich p�atnerzy szczyci�a si� swymi wyrobami.
Coraz szybciej robi�o si� ciemno. Marek wys�a� paru m�czyzn, dotychczas czekaj�cych w odwodzie, by przygotowali pochodnie i rozdali je legionistom. Jego �o�nierze wykorzystali je nie tylko do o�wietlania pola walki�� jaki� Celt, ze stoj�cymi w ogniu d�ugimi, t�ustymi lokami, wrzeszcz�c uciek� z pola walki.
Liscus pad�, walcz�c z ziomkami, kt�rych porzuci� dla Rzymu. Skaurus poczu� uk�ucie �alu. T�umacz by� bystrym, weso�ym i szale�czo odwa�nym cz�owiekiem�� ale z drugiej strony, o ilu walcz�cych po obu stronach mo�na by�oby powiedzie� to samo? Teraz by� po prostu martwy.
Galowie parli naprz�d na obu skrzyd�ach, tn�c, zadaj�c pchni�cia i r�bi�c. Ust�puj�c przeciwnikowi pod wzgl�dem liczebno�ci, Rzymianie musieli si� cofa�; ich linia wygina�a si�, odsuwaj�c od os�ony lasu. Wzrastaj�ca �wiadomo�� kl�ski spocz�a lodowatym ci�arem na barkach Skaurusa, gdy obserwowa�, jak s� spychani na siebie. Walczy� dalej, rzucaj�c si� to tu, to tam, gdzie tylko wrza�a najzaci�tsza walka, przez ca�y czas wykrzykuj�c do swoich ludzi rozkazy i s�owa zach�ty.
Za szkolnych lat pobiera� nauki u nauczycieli ze szko�y stoik�w. Ich nauki przyda�y mu si� teraz. Nie dopuszcza� do siebie strachu ani rozpaczy, tylko dalej walczy� ze wszystkich si�, cho� wiedzia�, �e mo�e to nie wystarczy�. Kl�ska sama w sobie nie by�a godna pot�pienia. Zaniechanie wysi�k�w, by do niej nie dopu�ci栗 z pewno�ci� tak.
Gajusz Filipus, kt�ry widzia� wi�cej m�odych, obnosz�cych si� ze swoj� wa�no�ci� oficer�w, ni� m�g� zapami�ta�, tego obserwowa� z coraz wi�kszym podziwem. Wynik walki nie zapowiada� si� korzystnie dla Rzymian, lecz przy tak mia�d��cej przewadze liczebnej Gal�w, trudno by�o spodziewa� si� czego� innego.
Rogi tr�baczy zagra�y na trwog�. Las nie stanowi� ju� os�ony; podskakuj�c, wyj�c, wypadli ze� Celtowie, atakuj�c ty�y Rzymian. Czuj�c przedsmak ofiarowanego mu pucharu zag�ady, Marek skierowa� przeciwko nim ostatnie odwody, krzycz�c:�� Tworzy� ko�o! Tworzy� ko�o!
Pospieszna obrona ty��w w jaki� spos�b powstrzyma�a atak, odpieraj�c niezgran� szar�� Celt�w na czas potrzebny Rzymianom do sformowania kolistego szyku. Lecz pu�apka zatrzasn�a si�. Otoczeni w g��bi kraju swych wrog�w, legioni�ci mogli spodziewa� si� tylko jednego losu. Noc wype�ni�a si� tryumfalnymi okrzykami Celt�w, gdy otaczali pier�cie� Rzymian, tak jak morze otacza kolumn� z twardego, czarnego kamienia, kt�r� wkr�tce poch�onie.
Druidyczne runy b�ysn�y w �wietle pochodni, gdy w�dz Gal�w skoczy� jak wilk na szeregi Rzymian. Wyr�ba� sobie drog� przez trzy szeregi legionist�w, a potem zawr�ci� i przebi� si� z powrotem do swoich ludzi.
��Maj� wojownika, z kt�rym wola�bym si� nie spotka栗 rzek� Gajusz Filipus, pos�pnie spozieraj�c na poskr�cane cia�a i potrzaskany or�, kt�re Gal zostawi� za sob�.
Marek wyrazi� swe uznanie temu, komu si� nale�a�o.
��To wielki wojownik.
Bitwa przygas�a, wojownicy z obu stron opierali si� na dzidach lub tarczach, pr�buj�c z�apa� troch� tchu. J�ki rannych pop�yn�y w noc. Gdzie� w pobli�u zagra� �wierszcz.
Marek u�wiadomi� sobie, jak bardzo jest wyczerpany. Oddech zmieni� si� w zdyszany szloch, nogi mia� z o�owiu, a jego pancerz by� ci�szy ni� brzemi�, kt�re d�wiga� Atlas. Wszystko go sw�dzi�o; wyschni�ty, zaskorupia�y pot trzeszcza�, kiedy tylko si� poruszy�. Dawno przesta� zauwa�a� jego s�ony smak w ustach i pieczenie, jakie wywo�ywa� zalewaj�c oczy.
R�k� od tak dawna zaciska� na r�koje�ci miecza, �e rozwarcie jej po to, by si�gn�� po manierk�, kt�ra zwisa�a u pasa, wymaga�o od niego ca�ej si�y woli. Ciep�e, cierpkie wino spiek�o mu gard�o, gdy prze�yka�.
Wzeszed� ksi�yc, z tarcz� zmniejszaj�c� si� kilka dni po pe�ni i czerwon�, jak gdyby odbija�y si� w niej �wiat�a tego pos�pnego pola bitwy.
I, jakby to by� jaki� sygna�, w�dz Celt�w ponownie ruszy� ku Rzymianom. Spi�li mi�nie w oczekiwaniu na jego zaciek�y atak, lecz m�czyzna zatrzyma� si�, nie podejmuj�c walki. Schowa� miecz i uni�s� pust�, praw� r�k� nad g�ow�.
��Dobrze walczyli�cie�� zawo�a� do Rzymian w poprawnej �acinie.�� Czy nie poddacie mi si� teraz, by sko�czy� z t� bezsensown� rzezi�? Uratujecie swoje �ycie, pami�tajcie.
Trybun wojenny zastanowi� si� rzetelnie nad poddaniem siebie i swoich ludzi. Z jakiego� powodu by� sk�onny uwierzy� w dobre intencje Gala, lecz w�tpi�, czy barbarzy�ca potrafi zapanowa� nad swoimi towarzyszami po tym, kiedy Rzymianie znajd� si� ju� w ich mocy. Pami�ta� a� nadto dobrze zwyczaj Gal�w, zgodnie z kt�rym z�odziei i rozb�jnik�w palono �ywcem w wiklinowych klatkach w kszta�cie cz�owieka, i wiedzia�, �e Rzymian, ju� jako je�c�w, �atwo by�oby o co� takiego obwini�.
G�os legionisty komentuj�cy propozycj� wodza Gal�w zabrzmia� g�o�no w zapad�ej ciszy.
��Pieprzy� b�karta! Je�li nas chce, niech nas sobie we�mie i zap�aci za to rachunek!
Po tym Marek nie czu� potrzeby udzielenia jakiejkolwiek wyra�nej odpowiedzi. Celt zrozumia�.
��Zatem zostanie wypisany na waszych g�owach�� ostrzeg�.
Odwr�ci� si� do swoich ludzi, wykrzykuj�c rozkazy. �o�nierze, kt�rzy postanowili usi��� na chwil�, d�wign�li si� z ziemi, mocniej zaciskaj�c r�ce na dzidach, mieczach czy maczugach. Ruszyli naprz�d i ob��dny �oskot, jakby z ku�ni szale�c�w, rozleg� si� znowu.
Pier�cie� Rzymian wygi�� si�, lecz nie zosta� przerwany. Nieruchome cia�a zabitych i zmi�te postacie rannych wstrzymywa�y natarcie Gal�w; niejeden potkn�� si� �miertelnie, pr�buj�c wspi�� si� na nie. Parli jednak dalej.
��Poddajcie si�, g�upcy, kiedy wi�kszo�� z was jeszcze �yje!�� rykn�� w�dz Celt�w do swych przeciwnik�w.
��Kiedy powiedzieli�my �nie� pierwszy raz, nie uwierzy�e� nam?�� odkrzykn�� Marek.
Gal uni�s� miecz w wyzwaniu.�� Mo�e kiedy zostaniesz zabity, nast�pny Rzymianin na twoim miejscu b�dzie mia� wi�cej rozumu!
��Twoje niedoczekanie, psiakrew!�� warkn�� Gajusz Filipus, lecz wielki Celt ju� ruszy�. �ci�� jednego Rzymianina, a dw�ch innych kopniakami odrzuci� na bok. Uchyli� si� przed ciosem z�amanej w��czni zadanym tak, jakby to by�a maczuga i uderzeniem miecza z kolana pos�a� atakuj�cego go �o�nierza na ziemi�. Kiedy znalaz� si� w szeregach Rzymian, rzuci� si� na Marka z gotowym do zadania ciosu mieczem.
Wielu legionist�w, z Gajuszem Filipusem na czele, poderwa�o si�, by zagrodzi� mu drog�, lecz Marek powstrzyma� ich machni�ciem r�ki. Walka zamar�a, gdy za obop�ln�, milcz�c� zgod�, obie armie z�o�y�y bro�, by obserwowa� pojedynek swych dow�dc�w.
U�miech rozja�ni� twarz Celta, kiedy zobaczy�, �e Marek zgadza si� na pojedynek. Uni�s� miecz w pozdrowieniu i powiedzia�:
��Jeste� odwa�nym cz�owiekiem, drogi Rzymianinie. Chcia�bym pozna� twoje imi�, na wypadek, gdybym mia� ci� zabi�.
��Nazywam si� Marek Emiliusz Skaurus�� odpar� trybun. Czu�, �e w wi�kszym stopniu wype�nia go rozpacz ni� odwaga. Wojna by�a dla Celta istot� jego �ycia, podczas gdy on sam tylko si� w ni� bawi�; bardziej dla spe�nienia swych politycznych ambicji ni� z mi�o�ci do walki.
Pomy�la� o swojej rodzinie w Mediolanie, o rodowym nazwisku, kt�re przepadnie, je�li on zginie tutaj. Jego rodzice �yli jeszcze, lecz min�� ju� czas, kiedy mogli mie� dzieci, a trzy siostry Marka nie zapewnia�y ci�g�o�ci rodowego nazwiska w przypadku jego bezpotomnej �mierci.
Mniej czasu zaj�a mu my�l o Waleriuszu Korwusie i o tym, jak�� niemal trzy stulecia wcze�niej�� wypar� armi� Celt�w ze �rodkowej Italii, zabijaj�c w pojedynku jego dow�dc�. Nie wierzy�, by ci Galowie umkn�li, nawet gdyby zwyci�y�. Lecz m�g� pohamowa� i zmiesza� ich na tyle, by uratowa� przed zgub� swoj� armi�.
Wszystko to przemkn�o mu przez g�ow�, gdy uni�s� kling�, by odwzajemni� grzeczno�� Gala.
��Czy ja r�wnie� b�d� mia� zaszczyt pozna� twoje imi�?�� zapyta�, wyczuwaj�c uroczyst� atmosfer� chwili.
��Poznasz je. Jestem Viridoviks, syn Drappesa, w�dz Lexovii.
Po dokonaniu formalno�ci, Marek zacz�� gotowa� si� na atak Viridoviksa, lecz Celt, zaskoczony, wpatrywa� si� w jego miecz.
��Jak to si� sta�o�� zapyta��� �e jaki� Rzymianin dosta� w swe r�ce kling� druida?
��Druid, kt�ry j� nosi�, pr�bowa� mi si� przeciwstawi�, lecz stwierdzi�, �e nie mo�e�� odpar� Marek zirytowany tym, �e r�wnie� jego wrogowie uwa�aj� za dziwne to, i� nosi miecz Celta.
��Ten miecz przyby� do ciebie ze swej w�asnej woli, czy� nie?�� mrukn�� Viridoviks, jeszcze bardziej zaskoczony.�� C�, rzeczywi�cie posiadasz wspania�y miecz, zobaczysz jednak, �e m�j nie jest gorszy.�� Ruszy� naprz�d w przysiadzie wytrawnego szermierza.
Celtyckie bzdury�� pomy�la� trybun; miecz jest narz�dziem i nie ma wi�cej wolnej woli ni� miot�a. Lecz kiedy wzni�s� miecz do os�ony, nagle poczu�, �e ogarnia go niepewno��. To nie z�udne �wiat�o wieczornej zorzy sprawi�o, �e druidyczne runy wybite na ca�ej d�ugo�ci ostrza migota�y i l�ni�y. Jarzy�y si� w�asnym gor�cym, z�otym �wiat�em; �wiat�em, kt�re pot�nia�o i nabiera�o �ycia z ka�dym krokiem zbli�aj�cego si� Viridoviksa.
Miecz Ga�a r�wnie� b�yszcza� migotliwym �wiat�em. Dygota� w jego r�ku jak �ywa istota, usi�uj�c dosi�gn�� ostrza, kt�re dzier�y� Rzymianin. Miecz Marka r�wnie� wykr�ca� mu si� w r�ku, pr�buj�c si� uwolni�.
Groza i przera�enie przemkn�y po d�ugiej twarzy Viridoviksa, ra��co wyra�ne w demonicznym �wietle mieczy. Marek wiedzia�, �e jego w�asne rysy maj� podobny wyraz.
Ludzie z obu armii j�kn�li i zakryli r�koma oczy, zdaj�c sobie spraw�, �e s� �wiadkami czego�, co przekracza ich mo�liwo�� pojmowania.
Dwa ostrza spotka�y si� z rykiem g�o�niejszym ni� grzmot. Czary, kt�re druidzi rzucili na nie, zakl�cia utkane po to, by nigdy obcy w�adca nie zapanowa� nad krain� Gal�w, wyzwoli�y si� w chwili, gdy si� spotka�y. To, �e jeden miecz znajdowa� si� w r�ku naje�d�cy, tylko spot�gowa�o wyzwolon� moc.
Celtowie stoj�cy na zewn�trz kr�gu Rzymian ujrzeli kopu�� czerwonoz�otego �wiat�a, kt�ra wystrzeli�a ze skrzy�owanych mieczy i otoczy�a legionist�w. Kt�ry� z Gal�w, odwa�niejszy, a mo�e tylko g�upszy od swoich towarzyszy, podbieg� i dotkn�� kopu�y. Zawy� z b�lu, odrywaj�c od kopu�y przypalon� r�k�. Kiedy �wietlista kopu�a zgas�a, przestrze� wewn�trz by�a pusta.
Rozmawiaj�c szeptem o cudzie, jakiego byli �wiadkami, Celtowie pochowali swoich poleg�ych, potem obdarli zw�oki Rzymian i pogrzebali ich w oddzielnym grobie. Pojedynczo lub dw�jkami wyruszyli w powrotn� drog� do swoich wiosek i zagr�d. Niewielu opowiedzia�o o tym, co widzieli, a jeszcze mniej w to uwierzy�o.
P�niej tego roku do kraju Lexovia przyby� Cezar i nawet cuda nie zdo�a�y uratowa� przed nim Gal�w. Jedyn� magi�, jak� uznawa�, by�a magia imperium; dla niego w zupe�no�ci wystarcza�a. Kiedy pisa� swoje pami�tniki, przypuszczalna masakra zwiadowczej kolumny wyda�a mu si� niewarta wzmianki.
Wewn�trz z�otej kopu�y ziemia znikn�a Rzymianom spod st�p, pozostawiaj�c ich zawieszonymi w nico�ci. Doznali wywo�uj�cego md�o�ci uczucia ruchu i braku r�wnowagi, cho� najl�ejszy powiew wiatru, kt�ry �wiadczy�by o tym, �e si� poruszaj�, nie dotkn�� ich twarzy. Ludzie kl�li, wrzeszczeli, wzywali swych bog�w, lecz na pr�no.
Potem, niespodziewanie, znowu stan�li na ziemi; Marek dozna� niesamowitego wra�enia, jak gdyby wystrzeli�a gdzie� z do�u i zatrzyma�a si� dotykaj�c jego sanda��w. Kopu�a �wiat�a znikn�a w mgnieniu oka. Rzymianie ponownie znale�li si� na le�nej polanie, mniejszej i ciemniejszej ni� ta, kt�r� tak nieoczekiwanie opu�cili. Otacza�a ich g��boka noc. Cho� Skaurus wiedzia�, �e niedawno wzeszed� ksi�yc, tutaj nie m�g� go dostrzec. Nie by�o te� gromady Celt�w. Za to z�o�y� losowi szczere podzi�kowania.
U�wiadomi� sobie, �e wci�� krzy�uje miecz z Viridoviksem. Cofn�� si� i opu�ci� kling�. Widz�c to, Viridoviks ostro�nie zrobi� to samo.
��Rozejm?�� zapyta� Marek. Gal by� cz�ci� magii, kt�ra sprowadzi�a ich w to miejsce. Zabicie go teraz by�oby g�upot�.
��Tak, na razie�� rzek� z roztargnieniem Viridoviks. Wydawa� si� bardziej zainteresowany rozgl�daniem si� wok� ni� walk�. Sprawia� te� wra�enie ca�kowicie oboj�tnego na niebezpiecze�stwo, w jakim si� znalaz�, otoczony przez swych wrog�w. Marek zastanawia� si�, czy ta zuchowato�� by�a prawdziwa, czy te� udawana. Otoczony przez Gal�w, on sam by� zbyt przera�ony, �eby udawa� odwag�.
Przeni�s� wzrok ze swojego miecza na miecz Viridoviksa. Teraz �aden z nich nie wydawa� si� czym� wi�cej ni� kawa�kiem zaostrzonej stali.
Wok� kr�cili si� Rzymianie, b��kaj�c si� po otwartej przestrzeni polany. Ku zaskoczeniu trybuna, �aden z nich nie przybieg� ��daj�c �mierci Viridoviksa. Mo�e�� tak jak Skaurusa�� to, co si� wydarzy�o, og�uszy�o ich tak mocno, �e nie �mieli nic mu zrobi�, a mo�e sprawi�a to pewna siebie postawa Celta.
Do Marka podszed� Juniusz Blisus. Zupe�nie nie zwracaj�c uwagi na Viridoviksa, zwiadowca zasalutowa� zgrabnie swemu dow�dcy, jak gdyby trwanie przy legionowym formalizmie mog�o pom�c mu w uporaniu si� z przera�aj�cym nieznanym, w kt�rego obliczu si� znalaz�.
��Nie s�dz�, �eby to w og�le by�a Galia, panie�� powiedzia�.�� Poszed�em na skraj polany i drzewa, kt�re tam rosn�, wydaj� si� bardziej podobne do tych, jakie mo�na spotka� w Grecji, albo w miejscu takim jak Cylicja.
��Chocia� nie mo�na powiedzie�, �eby to by�o z�e miejsce�� ci�gn��.�� Jest tutaj staw i potok, kt�ry do niego wp�ywa. Przez chwil� my�la�em, �e sko�czymy w Tar-tarze, i nigdzie indziej, tylko tam.
��Nie by�e� jedynym�� powiedzia� szczerze Marek. Potem zamruga�. Nie przysz�o mu do g�owy, �e cokolwiek si� wydarzy�o, mog�o przecie� pozostawi� ich wci�� na ziemiach znajduj�cych si� we w�adaniu Rzymu.
Salut zwiadowcy i jego domys�y podsun�y trybunowi pomys�. Rozkaza� swoim ludziom rozbi� ob�z nad stawem, kt�ry odkry� Blisus, zdaj�c sobie spraw�, �e rutynowe zaj�cie�� zadanie, kt�re wykonywali przedtem setki razy�� pomo�e obedrze� to miejsce z aury obco�ci.
Zastanowi� si�, jak zdo�a wyja�ni� swoje przybycie rzymskim w�adzom, kt�re mog�y tu by�. Niemal s�ysza� sceptyczny g�os prokonsula:�� Kopu�a �wiat�a, powiadasz? Ta-ak, oczywi�cie. Powiedz mi, ile kosztowa�a ci� ca�a droga�?
Wzniesiono sza�ce wyznaczaj�ce cztery boki kwadratu; wewn�trz, ustawione w r�wnych rz�dach, wyros�y o�mioosobowe namioty. Bez potrzeby przypominania im o tym, legioni�ci pozostawili spore miejsce, gdzie m�g� pracowa� Gorgidas. Tam w�a�nie, niedaleko od Marka, Grek bada� przy pomocy kleszczy ran� legionisty trafionego strza��. Ranny �o�nierz zagryza� wargi, by nie krzycze�, a potem westchn�� z ulg�, gdy Gorgidas wyci�gn�� haczykowaty grot.
Gajusz Filipus, kt�ry nadzorowa� zak�adanie obozu, podszed� do Skaurusa.
��Mia�e� dobry pomys��� powiedzia�.�� To nie pozwoli im my�le� o g�upstwach.
I tak te� by�o, lecz jedynie po cz�ci. Marek i Gorgidas byli wykszta�conymi lud�mi, Gajusza Filipusa twarde �ycie zahartowa�o tak, �e potrafi� poradzi� sobie niemal ze wszystkim. Jednak legioni�ci w wi�kszo�ci byli m�odymi lud�mi z gospodarstw lub male�kich wiosek, nie posiadaj�cymi ani wykszta�cenia, ani do�wiadczenia, na kt�rych mogliby si� oprze�. Cud, kt�ry przeni�s� ich w to miejsce, zbyt daleko odbiega� od codziennej har�wki, by mogli potraktowa� go z oboj�tno�ci�.
Rzymianie szemrali sypi�c sza�ce, pomrukiwali nosz�c ekwipunek, szeptali do siebie wbijaj�c ko�ki od namiot�w. Sk�adali dwa palce w znak przeciwko z�emu oku, �ciskaj�c falliczne amulety, kt�re nosili na szyjach, by ustrzec si� przed nim.
I coraz cz�ciej i cz�ciej spogl�dali w stron� Viridoviksa. Wraz z �agodz�cym skutkiem codziennych zaj��, z wolna rozprasza�a si� otaczaj�ca go atmosfera nietykalno�ci. W pomrukach narasta�a wrogo��. R�ce zacz�y kierowa� si� ku mieczom i oszczepom. Na twarzy Viridoviksa pojawi� si� wyraz pos�pnej zaci�to�ci. Wyci�gn�� swoj� d�ug� kling� z pochwy, ale nawet przy swej sile nie wytrzyma�by d�ugo naporu Rzymian.
Lecz legioni�ci, jak si� wydawa�o, chcieli czego� bardziej oficjalnego i wzbudzaj�cego groz� ni� samos�d. Wybrana przez nich delegacja zbli�y�a si� do Skaurusa; na jej czele sta� kawalerzysta imieniem Luciliusz. I w�a�nie on przem�wi� w ich imieniu:
��Panie, co powiesz na to, �eby�my podci�li gard�o Galowi, by odwr�ci� od nas gniew tego boga, kt�ry nam to uczyni�?�� Stoj�cy za nim m�czy�ni skin�li g�owami.
Trybun spojrza� na Viridoviksa, kt�ry odwzajemni� mu wolne od l�ku spojrzenie. Gdyby p�aszczy� si� ze strachu, Marek pewnie pozwoli�by swoim ludziom zrobi� to, co chcieli, lecz Celt by� cz�owiekiem, kt�ry zas�ugiwa� na co� lepszego ni� po�wi�cenie dla jakiego� przes�du.
Skaurus powiedzia� to �o�nierzom, dodaj�c:
��M�g� czeka�, dop�ki jego ludzie nie wyr�n� nas, zamiast tego jednak postanowi� walczy� ze mn� sam na sam. I bogowie uczynili mu to samo, co nam wszystkim. Mo�e mieli swoje powody.
Cz�� legionist�w skin�a g�owami, lecz wi�kszo�� dalej okazywa�a niezadowolenie. Luciliusz powiedzia�:
��Panie, mo�e pozostawili go z nami w�a�nie po to, by�my mogli z�o�y� go im w ofierze, i b�d� �li, je�li tego nie uczynimy.
Lecz im wi�cej o tym my�la�, tym bardziej pomys�, by �wiadomie z�o�y� cz�owieka w ofierze, stawa� si� Markowi nienawistny. Jako stoik nie wierzy�, by cokolwiek to da�o, a jako Rzymianin uwa�a� sk�adanie ofiar z ludzi za prze�ytek. Od czasu rozpaczliwych chwil sprzed stu pi��dziesi�ciu lat�� po tym, jak Hannibal rozbi� Rzymian pod Kartagin��� nie wracano do tego zwyczaju. W jeszcze dawniejszych czasach, podczas kl�sk g�odu, sk�adano ofiary ze starych ludzi, lecz ju� od stuleci zamiast tego wrzucano do Tybru kuk�y z sitowia.
��W�a�nie!�� powiedzia� g�o�no. Zar�wno Viridoviks jak i jego ludzie spojrzeli na niego; pierwszy ostro�nie, pozostali z wyczekiwaniem. Pami�taj�c sw�j strach wywo�any tym, co Galowie zrobiliby jego ludziom, gdyby si� poddali, ci�gn��:�� Nie pozwol�, by�my stali si� podobni do okrutnych barbarzy�c�w, z kt�rymi walczyli�my.
Nikogo to nie zadowoli�o. Viridoviks prychn�� gniewnie; Luciliusz zaprotestowa�:�� Bogowie powinni dosta� ofiar�.
��Dostan��� obieca� trybun.�� Zamiast Viridoviksa z�o�ymy w ofierze jego wizerunek, tak jak to robi� kap�ani, by wyr�ni� uroczysto�ci, podczas kt�rych zwykle sk�adano ofiary z ludzi. Je�li bogowie przyjmuj� tamte ofiary, t� r�wnie� przyjm�; a w tej dziczy, gdziekolwiek to jest, lepiej mie� si�� Gala po swojej stronie, ni� przeciwko sobie.
Luciliusz dalej by� sk�onny si� sprzeciwia�, lecz praktyczna strona argumentu Skaurusa przekona�a wi�kszo�� legionist�w. Utraciwszy poparcie, Luciliusz podda� si�. By oddzieli� zniech�conego �o�nierza od reszty, Marek odkomenderowa� go do prac zwi�zanych z przygotowaniem wizerunku; poleci� mu przygotowa� materia� i zerwa� sitowie rosn�ce na brzegu stawu. Nieco podbudowany w swym poczuciu wa�no�ci, Luciliusz oddali� si�, by wykona� rozkazy.
��Dzi�kuj� ci�� rzek� Viridoviks.
��Nie zrobi� tego dla
Nie by�o to do ko�ca prawd�, lecz Marek postanowi� nie pomniejsza� autorytetu Gajusza Filipusa sprzeciwiaj�c mu si�. To, co Gal pomy�li sobie o przyczynach, dla kt�rych go uratowa�, nie mia�o znaczenia; liczy� si� rezultat.
Viridoviks spojrza� w d� na niskiego, kr�pego centuriona.
��I co chcia�by�, �eby teraz ze mn� zrobi�? Posieka� na mi�so dla ps�w? Na�r� si� nie tylko mn�, je�li spr�bujesz to zrobi�; b�d� mia�y o wiele wi�cej �arcia, je�li po�le na mnie takich karze�k�w jak ty.
Skaurus spodziewa� si�, �e Gajusz Filipus wpadnie w mordercz� w�ciek�o��, lecz zamiast tego centurion odrzuci� g�ow� do ty�u i wybuchn�� �miechem.
��Dobrze powiedziane, ty wielkoludzie!
��Wielkolud, powiedzia�e�?�� Viridoviks zakl�� po galijsku, lecz on r�wnie� si� u�miechn��.
��C� wi�c?�� zapyta� Marek.�� Czy zamierzasz do��czy� do nas, przynajmniej dop�ki nie dowiemy si�, ladzie jeste�my? Bogowie �wiadkami, �e jeste� urodzonym i wojownikiem.
��Och, co za wstyd! Rzymianin prosi o moje towarzystwo, a ja m�wiꠗ tak. Lecz te lasy s� niego�cinnym miejscem dla biednego, samotnego Celta, a wy�� Rzymianie�� jeste�cie lud�mi, mimo ca�ej waszej t�poty.
Gajusz Filipus prychn��.
��Jest jeszcze jedna sprawa�� rzek� Viridoviks.�� Czy wasi ludzie przyjm� mnie po tym, jak niejednego z nich wys�a�em na drugi �wiat?
��Przemog� swoj� niech�栗 rzek� starszy centurion, uderzaj�c pr�tem z winoro�li w stwardnia�� d�o�.
��T�pi�� powt�rzy� Viridoviks.�� �adnej mo�liwo�ci, by powiedzie� twojemu oficerowi, �eby si� odpieprzy�. Przy okazji: dzie�, w kt�rym przyjdzie ci do g�owy rozkazywa� mi, zapami�tasz na zawsze. Do tego maszerowanie w szeregu, obozowanie w szeregu, walka w szeregu. Powiedz mi, sracie te� w szeregu?
Centurion zachowa� dyskretne milczenie pami�taj�c, �e robi� to niejeden raz.
Im wi�cej si� gryz�, pomy�la� Marek, tym szybciej przywykn� do siebie. Pacn�� r�k� komara. Musia� chybi�, poniewa� us�ysza� oddalaj�ce si� bzyczenie.
Luciliusz zbli�y� si� pospiesznie, d�wigaj�c w ramionach p�k sitowia, przewi�zany tu i tam p��ciennymi paskami. Nie bardzo przypomina�o to cz�owieka, lecz Skaurus nie mia� zamiaru krytykowa�. W zupe�no�ci wystarcza�o, je�li zadowala�o to Luciliusza.
��Co z tym zrobimy, panie?�� zapyta� kawalerzysta.�� Wrzucimy do wody, tak jak kap�ani w Rzymie zrzucaj� kuk�y z mostu Sublicjusza do Tybru?
Marek potar� szcz�k�, zastanawiaj�c si� przez chwil�. Potrz�sn�� g�ow�.
��Zwa�ywszy na kolor kopu�y �wiat�a, w kt�rej byli�my, s�dz�, �e zamiast do wody, powinienem wrzuci� to w p�omienie.
Luciliusz skin�� g�ow�, wyra�nie pod wra�eniem rozumowania trybuna.�� Prosz�, panie.�� Poda� kuk�� Skaurusowi i ustawi� si� za nim, by zapocz�tkowa� procesj�. Wi�cej m�czyzn przy��czy�o si� do niej, gdy trybun szed� wolno i uroczy�cie w stron� jednego z obozowych ognisk.
Zatrzyma� si� przed nim, tak by jeszcze wi�cej legionist�w mog�o si� zgromadzi�. Pozostali przerwali swe zaj�cia i unie�li wzrok, by obserwowa� uroczysto��. W�wczas Marek uni�s� prymitywn� kuk�� z sitowia wysoko nad g�ow�, oznajmiaj�c g�o�no:
��Kt�rykolwiek b�g, albo bogini, jest odpowiedzialny za cud, kt�ry nas spotka�, wzywany imieniem lub imionami, jakimi chce by� nazywany, niech przyjmie t� ofiar� sk�adan� dla przejednania jego gniewu!�� Cisn�� kuk�� w ogie�.
P�omienie strzeli�y, obejmuj�c wizerunek.�� Patrzcie, jak b�g przyjmuje ofiar�!�� zawo�a� Luciliusz. Marek ukry� u�miech; wygl�da�o to tak, jakby legionista uwa�a� kuk��, b�d�c� namiastk� ofiary, za cz�owieka.
Jednak trybun zastanowi� si� przez chwil�, czy Luciliusz nie zobaczy� czego�, czego on nie dostrzeg�. Kuk�a z wilgotnego sitowia powinna pali� si� wolno, a t� ogie� poch�on��, jakby by�a smoln� drzazg�. Marek skrzywi� si�, t�umi�c przes�dne my�li, kt�re go opad�y. Jeden cud na wiecz�r wystarczy�� powiedzia� sobie stanowczo. Odwr�ci� si� od ogniska i odszed�, by zobaczy�, jak Gorgidas radzi sobie z rannymi.
��Jak to wygl�da?�� warkn�� na niego Gorgidas.
��Niezbyt dobrze�� przyzna� Skaurus. Gorgidas biega� od jednego rannego do drugiego, tu banda�uj�c, tam zszywaj�c, gdzie indziej potrz�saj�c g�ow� nad ranami, kt�rych nie mia� nadziei wyleczy�. Trybun zapyta�:
��Jak mog� ci pom�c?
Grek uni�s� wzrok, jak gdyby dopiero teraz zda� sobie spraw� z obecno�ci Marka.
��Hmm? Niech pomy�l� Gdyby� rozkaza� paru �o�nierzom, �eby pracowali ze mn�, mog�oby mi to odrobin� pom�c. B�d� niezdarni, ale lepsze to ni� nic, a niekiedy cz�owiek, kt�ry tak bardzo wije si� z b�lu, musi by� przytrzymany, czy tego chce, czy nie.
��Zajm� si� tym�� odpowiedzia� trybun.�� A co si� sta�o z Attiliuszem i Publiuszem Kurtianusem?
��Z moimi pomocnikami? A jak s�dzisz, co si� z nimi sta�o?
Marek wycofa� si� pospiesznie z rozpalon� rumie�cem twarz�. Niemal zapomnia� pos�a� Gorgidasowi legionist�w.
Gajusz Filipus i Viridoviks wci�� k��cili si� na uboczu, z dala od miejsca, gdzie przebywa�a wi�kszo�� ludzi. Starszy centurion wyci�gn�� miecz. Skaurus podbieg�, by zapobiec walce. Stwierdzi�, �e niczemu nie musi zapobiega�; Gajusz Filipus pokazywa� Galowi pchni�cia.
��Wszystko pi�knie i wspaniale, drogi Rzymianinie�� rzek� Viridoviks�� dlaczego wi�c psujecie to tak kr�tkimi ostrzami? Weteran wzruszy� ramionami.
��Wi�kszo�� z nas nie jest na tyle du�a, by pos�ugiwa� si� swobodnie takim rze�nickim no�em, jakim ty wymachujesz. Poza tym, pchniecie, nawet zadane
Dwaj urodzeni wojownicy mogli by� par� piekarzy rozmawiaj�cych o tym, jak sprawi�, �eby ciasto na chleb lepiej wyrasta�o. Marek u�miechn�� si� widz�c, jak wsp�lna pasja pozwala nawet �miertelnym wrogom zapomnie� o dziel�cej ich nienawi�ci.
Jeden z m�odszych centurion�w, szczup�y m�odzieniec imieniem Kwintus Glabrio, podszed� do niego i powiedzia�:
��Prosz� o wybaczenie, panie, ale czy m�g�by� mi powiedzie�, gdzie my jeste�my, bym m�g� przekaza� to ludziom i uspokoi� ich? Spieraj� si� coraz gwa�towniej.
��Szczerze m�wi�c, nie jestem pewien. S�dz�c z terenu rosn�cych tutaj drzew, jeden ze zwiadowc�w uwa�a, �e mo�e to by� Cylicja albo Grecja. Rankiem wy�lemy zwiad, kt�ry odnajdzie jakich� wie�niak�w i wtedy dowiemy si� tego, co chcemy wiedzie�.
Glabrio gapi� si� na niego z otwartymi ustami. Nawet w nik�ym �wietle gwiazd Marek m�g� dostrzec strach na jego twarzy; strach na tyle g��boki, �e pozwala� zapomnie� mu o b�lu rozp�atanego przedramienia.
��Cylicja, panie? Grecja? Nie widzia�e��?�� J�zyk go zawi�d�. Wskaza� na niebo.
Zaintrygowany Marek uni�s� wzrok. By�a pi�kna, czysta noc. Zobaczmy�� pomy�la��� przebiegaj�c wzrokiem niebosk�on, p�noc powinna by� gdzie? Zimne palce przebieg�y mu po kr�gos�upie, gdy wpatrywa� si� w nieznane uk�ady gwiazd rozrzucone na niebie. Gdzie jest Wielka Nied�wiedzica, kt�ra wskazywa�a biegun? Gdzie gwiazdy lata; Skorpion, Orze�, Lira? Gdzie konstelacje jesieni, kt�re prowadzi�y ich przez noc; Andromeda, Pegaz? Gdzie gwiazdy zimy, albo dziwne gwiazdozbiory, kt�re wyziera�y znad po�udniowego horyzontu w tropikalnych krainach, takich jak Afryka lub Cyrenajka?
Gajusz Filipus i Viridoviks wytrzeszczali oczy razem z nim, dziel�c jego pragnienie, by okaza�o si� to nieprawd�. Gal przeklina� w swoim ojczystym j�zyku�� jednak nie tak, jak w�wczas, gdy obrzuca� przekle�stwami Gajusza Filipusa�� tylko cicho, jakby w modlitwie.�� Bogowie na Olimpie�� mrukn�� starszy centurion i Marek musia� zdusi� histeryczny �miech. To miejsce znajdowa�o si� poza kr�lestwem bog�w Olimpu. I r�wnie� poza jego w�asnym; wizj� rozgniewanego prokonsula rozwia� wiatr nieznanego.
Niewielu Rzymian wyspa�o si� tej nocy. Siedzieli przed namiotami, obserwuj�c nieczytelny kr�g niebios i pr�buj�c, tak jak zawsze b�d� to robili ludzie, okie�zna� nieznane przez u�o�enie go we wzory i nadanie im nazw: Tarcza, Balista, �wierszcz, Pedera�ci.
Kolejne nazwy rozbrzmiewa�y w nocy, w miar� jak wschodzi�y nowe gwiazdy, by zast�pi� swe zachodz�ce towarzyszki. Wsch�d wsta� blady, potem por�owia�. Las przesta� by� jednolitym ciemnym kszta�tem, zmieniaj�c si� w drzewa, krzewy i zaro�la, nie bardziej niezwyk�e ni� te w Galii, je�li nie ca�kiem takie same. Potem wzesz�o s�o�ce i by�o to po prostu s�o�ce.
A potem spomi�dzy drzew ze �wistem wylecia�a strza�a, w �lad za kt�r� rozleg�o si� w chwil� p�niej wyzwanie wypowiedziane w obcym j�zyku.
Widz�c, w jaki spos�b cz�owiek, kt�ry rzuci� im wyzwanie, rozgarnia zaro�la i kroczy w stron� Rzymian, Marek nabra� pewno�ci, �e nie jest to skradaj�cy si� le�ny rozb�jnik, lecz cz�owiek, kt�ry czuje za sob� ca�� pot�g� swego kraju. Wskazywa�a na to jego postawa, czujna podejrzliwo�� na jego twarzy, fakt, �e o�mieli� si� wyj�� sam jeden, by stawi� czo�o dwunastu setkom ludzi.
��Niew�tpliwie masz racjꠗ przytakn�� Gajusz Filipus, gdy trybun g�o�no wyrazi� swoje my�li.�� Cho� nie jest ca�kiem sam�� je�li ja by�bym na jego miejscu, z pewno�ci� nie zapomnia�bym zabra� swojego �uku. Za�o�� si�, �e jego przyjaciele os�aniaj� go z lasu.
Wszystko na to wskazywa�o, bowiem wojownik zatrzyma� si� w zasi�gu strza�u z �uku od drzew, z kt�rych wyszed�, i czeka�, z r�koma za�o�onymi na piersiach.
��Zobaczmy, co ma do powiedzenia�� rzek� Marek.�� Gajuszu, p�jdziesz ze mn�, i ty Viridoviksie�� mo�e on rozumie po celtycku. Gorgidas!
Lekarz zawi�za� ostatni zgrabny w�ze� na opatrunku, kt�ry w�a�nie zak�ada� i dopiero potem uni�s� wzrok.
��Po co
��Je�li wolisz, b�d� polega� na w�asnej grece�
��Id�, id�.
Trybun wybra� r�wnie� Adiatuna, oficera procarzy. Jak i jego ludzie, pochodzi� z Balear�w, wysp na Morzu �r�dziemnym u wybrze�y Hiszpanii, i zna� ich dziwny j�zyk jako j�zyk swego dzieci�stwa. Jeden z legionist�w, kt�ry s�u�y� na wschodzie, poduczy� si� nieco syryjskiego i aramejskiego, i ten r�wnie� zosta� wybrany. Tyle musi wystarczy�, zdecydowa� Marek. Jeszcze troch� i czekaj�cy wojownik uzna, �e chc� atakowa�, a nie pertraktowa�.
I rzeczywi�cie, czekaj�cy cofn�� si� o krok, kiedy ujrza� p� tuzina m�czyzn zbli�aj�cych si� do niego od obozu Rzymian. Lecz Marek i jego towarzysze szli wolno, z prawymi r�koma uniesionymi na wysoko�� oczu i rozwartymi d�o�mi, by pokaza�, �e s� puste. Po chwili wahania wojownik odwzajemni� gest i zbli�y� si�. Zatrzyma� si� jakie� dziesi�� st�p przed nimi, m�wi�c co�, co mia�o znaczy栗 tak jest wystarczaj�co blisko.�� Przygl�da� si� przybyszom z nieukrywan� ciekawo�ci�.
Marek odwzajemni� j�. Tubylec by� szczup�ym m�czyzn� �redniego wzrostu, mog�cym mie� trzydzie�ci par� lat. Wyj�wszy dumny nos, rysy mia� drobne i subtelne; szerokie czo�o nadawa�o jego twarzy tr�jk�tny kszta�t. Jego oliwkowa sk�ra by�a opalona i ogorza�a; mia� d�ug� blizn� na lewym policzku i jeszcze jedn� nad lewym okiem. Zarys szcz�ki podkre�la� w�ski pasek brody; ciemnej, lecz ze srebrnymi paskami po obu stronach ust.
Gdyby nie ta niegustowna broda�� pomy�la� Marek�� wygl�da�by jak ka�dy Rzymianin, a jeszcze bardziej jak Grek. Mia� na sobie kolczug� si�gaj�c� do po�owy ud. W przeciwie�stwie do rzymskich, ta mia�a r�kawy. Na niej nosi� opo�cz� z lekkiego materia�u, barwy le�nej zieleni. Jego he�m by� solidnym, �elaznym garnkiem; z ty�u przynitowano do� fartuszek kolczugi dla ochrony karku, a nosowa sztabka chroni�a twarz. Ostrogi na pi�tach jego sk�rzanych, si�gaj�cych �ydek but�w �wiadczy�y o tym, �e jest kawalerzyst�; przemawia� za tym r�wnie� pa�asz wisz�cy u pasa i ma�a, okr�g�a tarcza, zarzucona na plecy.
�o�nierz zapyta� o co�, co prawdopodobnie�� jak pomy�la� Marek�� znaczy�o:
��Kim wy jeste�cie i co tutaj robicie?
Trybun spojrza� na grup� swoich tak zwanych t�umaczy. Wszyscy potrz�sn�li g�owami. Odpowiedzia� w �acinie:
��Mamy takie samo poj�cie o tym, gdzie jeste�my, jak ty o tym, kim my jeste�my.
Tubylec roz�o�y� r�ce i wzruszy� ramionami, a potem spr�bowa� znowu w j�zyku, kt�ry wydawa� si� inny ni� poprzedni. Z nie lepszym rezultatem. Rzymianie u�ywali wszystkich j�zyk�w, jakie znali, a sam �o�nierz zdawa� si� m�wi� pi�cioma albo sze�cioma, ale nie znale�li �adnego wsp�lnego.
Wojownik skrzywi� si� w ko�cu z irytacj�. Klepn�� ziemi�, machn�� r�k�, wskazuj�c wszystko, jak daleko si�ga� wzrok.�� Videssos�� powiedzia�. Wskaza� na Marka, potem na ob�z, z kt�rego przyszli i uni�s� pytaj�co brwi.
��Rzymianie�� odpowiedzia� trybun.
��Jeste� za w��czeniem mnie do nich?�� zapyta� Viridoviks.�� Co za wstyd!
��Tak, wszyscy go odczuwamy�� odpowiedzia� mu Gajusz Filipus.
��Do��, wy tam�� rzek� Gorgidas.�� Jestem Rzymianinem nie bardziej ni� ty, m�j w�saty przyjacielu, lecz musimy przedstawi� wszystko tak prosto, jak to tylko mo�liwe.
��Dzi�kuj� ci�� powiedzia� Marek.�� Rzymianie�� powt�rzy�.
Videssa�czyk obserwowa� t� wymian� zda� z wyra�nym zainteresowaniem. Teraz wskaza� na siebie.�� Neilos Tzimiskes.
Na�laduj�c go, Skaurus i jego towarzysze wymienili swoje imiona. Viridoviks gdera�:�� Cz�owiek mo�e zad�awi� si� na �mier� tym jego �Tzimiskes��� lecz Neilosowi wcale �atwiej nie posz�o z �Viridoviks, syn Drappesa�.
Tzimiskes odpi�� sw�j pas z mieczem i po�o�y� go u swych st�p. Rozleg� si� ostrzegawczy okrzyk z lasu za nim, lecz uciszy� go kilkoma wykrzyczanymi zdaniami. Wskaza� na miecz, potem na siebie i na Marka, i gestem wyrazi� odraz�.
��Nie ma k��tni mi�dzy nami�� przytakn�� Skaurus wiedz�c, �e jego s�owa nie zostan� zrozumiane, lecz maj�c nadziej�, �e ton tak. Si�gn�� do swojej torby po racj� suchar�w i poda� je, wraz z na wp� jeszcze pe�n� manierk� z winem, Tzimiskesowi. Videssa�czyk skin�� g�ow� i u�miechn�� si�, a kiedy to zrobi�, uby�o mu kilka dobrych lat.
��Nie b�dzie taki szcz�liwy, kiedy zje to, co mu da�e��� rzek� Adiatun.��
Lecz Tzimiskes ugryz� spieczony suchar nie krzywi�c si� i poci�gn�� d�ugi �yk wina z min� cz�owieka, kt�ry kosztowa� ju� gorszych trunk�w. Klepn�� si� po brzuchu z przepraszaj�c� min�, a potem ponownie krzykn�� w stron� lasu. Par� chwil p�niej z lasu wy�oni� si� jeszcze jeden, m�odszy, Videssa�czyk. Ubrany i uzbrojony by� niemal tak samo jak Tzimiskes, cho� jego opo�cza mia�a barw� bardziej brunatn� ni� zielon�. W lewej r�ce ni�s� kr�tki �uk, a na prawym barku dynda�a mu sk�rzana sakwa.
M�ody Videssa�czyk nazywa� si� Proklos Mouzalon. Ze swojego worka wyci�gn�� suszone jab�ka i figi, oliwki, w�dzon� solon� szynk�, twardy ��ty ser, cebule i suchary, r�ni�ce si� od rzymskich tylko tym, �e by�y kwadratowe, a nie okr�g�e�� czyli zwyk�y podr�ny, �o�nierski prowiant. Wyj�� r�wnie� ma�� flaszk� g�stego, s�odkiego wina. Markowi wyda�o si� nieco md�e, bowiem przywyk� do bardziej cierpkiego wina, w jakie zaopatrywano rzymsk� armi�.
Zanim przytkn�li flaszk� do ust, obaj Videssa�czycy splun�li gniewnie na ziemi�, a potem wznie�li ramiona i oczy ku niebu, r�wnocze�nie mamrocz�c jak�� modlitw�. Marek mia� zamiar wyla� nieco wina dla bog�w, lecz zamiast tego postanowi� na�ladowa� zwyczaj kraju, w kt�rym si� znalaz�. Tzimiskes i Mouzalon skin�li z pochwa�� g�owami, gdy to zrobi�, cho� oczywi�cie nic nie zrozumieli z tego, co powiedzia�.
Na migi Neilos wyja�ni�, �e par� dni drogi na po�udnie od tego miejsca znajduje si� miasto; stosowne miejsce do handlu, kt�ry m�g�by na razie zapewni� rzymskim �o�nierzom wy�ywienie i zakwaterowanie. Wys�a� Mouzalona naprz�d, by przygotowa� miasto na ich przybycie. T�tent kopyt na le�nej �cie�ce potwierdzi�, �e Videssa�czycy s� je�d�cami.
Kiedy Tzimiskes odszed� do swego sp�tanego wierzchowca, Marek stre�ci� swoim ludziom to, co dotychczas ustalono.
��My�l�, �e b�dziemy mogli zosta� razem�� powiedzia�.�� Na tyle, na ile zrozumia�em ca�e to machanie palcami, ci ludzie najmuj� wojska zaci�ne i cz�sto maj� do czynienia z obcymi armiami. Ca�y problem polega� na tym, �e Tzimiskes nigdy przedtem nie widzia� nikogo podobnego do nas i nie wiedzia�, czy jeste�my naje�d�cami, woluntariuszami do naj�cia, czy te� lud�mi z drugiej strony ksi�yca.
Urwa� nagle, przeklinaj�c w duchu sw�j niezr�czny j�zyk; obawia� si�, �e Rzymianie s� o wiele dalej od domu ni� na Ksi�ycu.
Z pomoc� przyszed� mu Gajusz Filipus, kt�ry warkn��:
��I jeszcze jedna rzecz, moje wilki. W czasie marszu traktujemy ten kraj jako sprzymierze�ca; �adnych kradzie�y mu�a rolnika ani jego c�rki, tylko dlatego, �e kt�re� z nich wam si� spodoba�o. Na lewe jajo Wulkana, zobaczycie krzy�, je�li kt�ry� zrobi co� takiego. Dop�ki wiemy, �e mamy tutaj szans� na zaj�cie, zachowujemy si� spokojnie.
��T�pi, t�pi, t�pi�� powiedzia� Viridoviks. Centurion zignorowa� go.
��Macie zamiar sprzeda� nasze miecze tym barbarzy�com?�� zawo�a� kto�.
Gajusz Filipus w�ciek�ym wzrokiem pr�bowa� wy�owi� tego, kt�ry si� odezwa�, lecz Skaurus powiedzia�:
��To dobre pytanie. Pozw�lcie, �e odpowiem na nie w taki spos�b: nasze miecze s� wszystkim, co mamy do sprzedania. Dop�ki nie odnajdziecie drogi powrotnej do Rzymu, jeste�my tutaj w mniejszo�ci, niewielkiej, ale zawsze.�� By� to kiepski dowcip, lecz tak oczywi�cie prawdziwy, �e legioni�ci kiwali do siebie g�owami, kiedy zaczynali zwija� ob�z.
Marek nie mia� zbyt wielkiej ochoty wyst�powa� w roli najemnika, lecz zbrojny oddzia� za jego plecami dawa� mu w spotkaniu z Videssa�czykami si�� przetargow�, jakiej nie da�oby mu nic innego. Dawa�o mu to r�wnie� doskona�y pretekst, by utrzyma� Rzymian razem. W tym dziwnym obcym kraju mogli polega� jedynie na sobie.
Trybun zastanawia� si� te� nad przyczynami, kt�re sk�ania�y Videssos do najmowania obcych wojsk. Wed�ug niego by�o to odpowiednie dla upadaj�cych kr�lestw, takich jak Egipt Ptolemeuszy, nie za� dla silnych pa�stw. Lecz Tzimiskes i Mouzalon byli �o�nierzami i bez w�tpienia r�wnie� tubylcami.
Westchn��. Tylu rzeczy trzeba si� b�dzie dowiedzie�
Na pro�b� Gorgidasa, Skaurus odkomenderowa� dru�yn� do wycinania �erdzi na nosze; ponad dwudziestu Rzymian mia�o zbyt ci�kie rany, by maszerowa�.
��Cz�� dostanie gor�czki�� rzek� Grek�� lecz je�li dostan� odpowiednie jedzenie i lekarstwa w tym mie�cie, * wi�kszo�� powinna z tego wyj��.
Tzimiskes podjecha� do skraju prowizorycznych sza�c�w, jakie usypali Rzymianie. Ze swego konia m�g� zajrze� do �rodka. Wydawa�o si�, �e krz�tanina i porz�dek, z jakim zwijano ob�z, zrobi�y na nim wra�enie.
Skaurusa z kolei zdumia�o wyposa�enie siod�a i wierzchowca Videssa�czyka, cho� mia� do�� rozumu w g�owie, by tego nie wyrazi�. Nawet kr�tkie spojrzenie pozwoli�o stwierdzi�, �e zastosowano tu rozwi�zania, na kt�re Rzymianie nigdy nie wpadli. Po pierwsze, Neilos siedzia� w siodle z nogami osadzonymi w strzemionach dostosowanych do kszta�tu jego st�p i przymocowanych do siod�a za pomoc� sk�rzanych pas�w. Po drugie, kiedy wierzchowiec uni�s� przedni� nog�, trybun zobaczy�, �e jego kopyto okute jest �elazem, chroni�cym je przed kamieniami i cierniami.
��Czy to nie sprytne?�� rzek� Gajusz Filipus, podchodz�c do Marka.�� B�kart mo�e trzyma� miecz albo �uk�� albo nawet oszczep�� obur�cz i wspiera� si� na stopach. Dlaczego my nigdy o tym nie pomy�leli�my?
��Mo�e dobrze by�oby nie pozwoli�, by domy�li� si�, �e tego nie znamy.
��Nie urodzi�em si� wczoraj.
��Tak, wiem�� rzek� Marek. Centurion nawet nie spojrza� na ekwipunek Tzimiskesa, gdy o nim m�wi�. Videssa�czyk, przenosz�c wzrok z jednego na drugiego, nie m�g� domy�li� si�, o czym m�wi�.
Po jakiej� godzinie marszu w�sk� i kr�t� le�n� �cie�k�, Rzymianie wyszli z lasu i znale�li si� na skraju zagospodarowanych ziem. Horyzont poszerzy� si�, i gdy Marek wyszed� na otwarty teren, rozejrza� si� wok� siebie z zaciekawieniem. Kraj, przez kt�ry szli, tworzy�y faliste wzg�rza i doliny; na p�nocy i p�nocnym wschodzie wysokie g�ry majaczy�y purpur� na tle nieba.
Budynki gospodarstw, stada owiec i k�z c�tkowa�y zbocza wzg�rz. Niejeden wie�niak odgania� swoje zwierz�ta od drogi, gdy tylko dostrzeg� kolumn� obco wygl�daj�cych, uzbrojonych ludzi. Tzimiskes wykrzykiwa� do nich uspokajaj�co, lecz wi�kszo�� wola�a nie ryzykowa�.
��Chyba spotkali si� ju� z tym wcze�niej�� rzek� Gajusz Filipus. Marek skin�� z namys�em g�ow�.
Powietrze by�o cieplejsze i bardziej suche ni� w Galii, pomimo rze�kiego wiatru wiej�cego z zachodu. Wiatr mia� s�ony posmak; jaka� mewa zaskrzecza�a wysoko w g�rze, nim odlecia�a.
��Nie b�dziemy musieli najmowa� statku, �eby dotrze� do tego miasta, co?�� zapyta� Marka Viridoviks.
��Nie s�dz�. Dlaczego pytasz?
��Bo chocia� ca�e �ycie sp�dzi�em nad oceanem, dostaj� straszliwej choroby morskiej, kiedy �egluj�.�� Celt poblad� na sam� my�l o tym.
W�ska �cie�ka, kt�r� pod��ali, doprowadzi�a ich do szerokiego traktu biegn�cego z pomocy na po�udnie. Przyzwyczajony do wyk�adanych kamiennymi p�ytami dr�g, jakie budowali Rzymianie, Marek z niech�ci� spogl�da� na jego bit� nawierzchni�, dop�ki Gajusz Filipus nie wyja�ni�:
��To jest nar�d je�d�c�w, pami�taj. Konie nie dbaj� wiele o twarde drogi; przypuszczam, �e w�a�nie dlatego maj� �elazne okucia na kopytach. Nasze drogi nie s� przeznaczone dla zwierz�t�� s�u�� szybkiemu przemieszczeniu piechoty z jednego miejsca na drugie.
Nie do ko�ca przekona�o to trybuna. Z nadej�ciem zimy ta droga b�dzie morzem b�ota. Nawet latem mia�a swoje wady�� kaszla� od kurzu wzbijanego przez wierzchowca Tzimiskesa. Wysun�� si� naprz�d, by spr�bowa� porozmawia� z Videssa�czykiem; wskazywa� na r�ne rzeczy i uczy� si� ich nazw w j�zyku Tzimiskesa i r�wnocze�nie uczy� go �aci�skich odpowiednik�w. Ku jego rozczarowaniu, Tzimiskes o wiele szybciej oswaja� si� z �acin�, ni� on zapami�tywa� Videssa�skie s�owa.
P�nym popo�udniem min�li nisk� kamienn� budowl� o solidnej konstrukcji. Na wschodnim skraju p�askiego poza tym dachu strzela�a w powietrze drewniana, pomalowana na b��kitno iglica, zwie�czona poz�acan� kul�. M�czy�ni w b��kitnych szatach, kt�rzy golili g�owy, lecz nosili bujne, krzaczaste brody, pracowali w ogrodach otaczaj�cych budowl�. Zar�wno budynek jak i jego mieszka�cy byli tak niepodobni do wszystkiego, co dotychczas widzia�, �e Marek spojrza� pytaj�co na Tzimiskesa:
Jego przewodnik wykona� ten sam rytua� gest�w jak w�wczas, kiedy pi� wino, spluwaj�c i wznosz�c ku niebu r�ce i g�ow�. Trybun doszed� do wniosku, �e ludzie w b��kitnych szatach byli jakimi� kap�anami, cho� piel�gnowanie ogrodu wydawa�o si� dziwnym sposobem czczenia bog�w. Zastanowi� si�, czy pracuj� tak ca�y czas. Je�li tak�� pomy�la��� to w takim razie musz� powa�nie traktowa� swoj� religi�.
Na drodze panowa� niewielki ruch. Jaki� kupiec, dostrzeg�szy maszeruj�c� kolumn� ze szczytu wzniesienia jakie� p� mili dalej na po�udnie, natychmiast zawr�ci� swoje juczne konie i umkn��. Gajusz Filipus prychn�� pogardliwie.
��Co wedle niego mo�emy zrobi�? Przegoni� jego konie na piechot�?
��Nawet o tym nie my�l�� rzek� powa�nie Virido-viks.�� Moje stopy s� ca�e w p�cherzach wi�kszych ni� orzechy. My�l�, �e wy, Rzymianie, urodzili�cie si� w marszu, wiec nie odczuwacie b�lu w nogach. �ydki piek� mnie r�wnie�.
Dla Skaurusa natomiast ca�odzienny marsz by� jednym z l�ejszych. Tempo jego ludzi spowalnia�y nosze, kt�re nie�li w grupach. Wielu maszeruj�cych by�o rannych, a wszyscy do cna wyczerpani. Czterech �o�nierzy niesionych na noszach zmar�o tego dnia, co dla Gorgidasa nie by�o niespodziank�.
Tzimiskes wygl�da� na zadowolonego z tempa, jakie zdo�ali utrzyma� legioni�ci. Zafascynowany obserwowa�, jak wykorzystywali ostatnie promienie zachodz�cego s�o�ca i purpurowe �wiat�o zmierzchu, by wznie�� swoje fortyfikacje w kszta�cie kwadratu. Marek by� dumny z umiej�tno�ci i dyscypliny, jak� wykazywali jego wyczerpani �o�nierze.
Kiedy s�o�ce zanurzy�o si� za zachodni horyzont, Neilos wykona� znany ju� rytua�, cho� tym razem jego modlitwa trwa�a d�u�ej ni� ta, kt�r� odm�wi� przy winie.
��To wyja�nia t� z�ot� kul� na budynku przy drodze�� powiedzia� Gorgidas.
��Doprawdy?�� Marek my�la� o czym� innym.
��Oczywi�cie. Ci ludzie musz� by� czcicielami S�o�ca. Trybun zastanowi� si� nad tym.
��Istniej� gorsze kulty�� powiedzia�.�� Oddawanie czci s�o�cu jest do�� prost� religi�.�� Gorgidas sk�oni� g�ow� na potwierdzenie jego s��w, lecz Marek d�ugo mia� pami�ta�, jakiej naiwno�ci i niewiedzy da� dow�d swoj� uwag�.
W�ski, srebrny ro�ek rosn�cego ksi�yca ze�lizgn�� si� na niebo, wkr�tce pozostawiaj�c je niepoj�tym gwiazdom. Marek ucieszy� si� widz�c, �e przynajmniej jest tu ksi�yc, nawet je�li nie zgadza� si� w fazie z tym, kt�ry zna�. Wilk zawy� w�r�d odleg�ych wzg�rz.
Dzie� by� ciep�y, lecz po zachodzie s�o�ca zrobi�o si� zaskakuj�co zimno. Dodaj�c to do dojrza�ych zb�, jakie widzia� na polach, Marek domy�li� si�, �e panuje tutaj jesie�, cho� w Galii by�o wczesne lato. C pomy�la��� je�li ksi�yc tej krainy nie zgadza si� w fazie z moim ksi�ycem, nie ma �adnych powod�w, by zgadza�y si� pory roku. Wreszcie przesta� o tym my�le� i zasn��.
Miasto nazywa�o si� Imbros. Cho� wzrok natyka� si� na trzy lub cztery zwie�czone kulami b��kitne iglice, jego mury si�ga�y na tyle wysoko, by zas�ania� niemal wszystko. Fortyfikacje wydawa�y si� solidne i w dobrym stanie. Lecz podczas gdy w wi�kszo�ci szary kamie� mur�w by� stary i sp�owia�y, znaczna cz�� pomocnej �ciany wygl�da�a na niedawno odbudowan�. Trybun zastanawia� si�, jak dawno temu spl�drowano miasto i kim by� wr�g.
Wiedzia�, �e miejscowi przyw�dcy nie pozwol� wkroczy� do miasta �adnej wi�kszej grupie jego ludzi, dop�ki nie przekonaj� si�, �e legionistom mo�na zaufa�, lecz spodziewa� si�, �e Imbros przygotuje dla Rzymian rynek poza murami. Gdzie s� zabiegani wie�niacy, krz�taj�cy si� kupcy, dlaczego nie wida� zbli�aj�cych si� fur ze zbo�em i innymi produktami? Miasto nie wygl�da�o na zamkni�te w obawie przed obl�eniem, ale te� nie sprawia�o wra�enia, �e oczekuje przybycia przyjaznej armii.
To mog�o oznacza� k�opoty. Jego �o�nierze ju� niemal ko�czyli �elazne racje, kt�re nie�li w swoich workach, a pola i zagrody wok� Imbros wygl�da�y dostatnio. Nawet rzymska dyscyplina nie wytrzyma d�ugo w obliczu g�odu.
Przy pomocy paru s��w i mn�stwa gest�w spr�bowa� przekaza� to Tzimiskesowi. Videssa�czyk, sam b�d�c �o�nierzem, zrozumia� natychmiast; wydawa� si� zak�opotany i zatrwo�ony faktem, �e pos�aniec, kt�rego wys�a� naprz�d, zosta� zignorowany.
��To nie jest spokojny kraj�� rzek� Gajusz Filipus.�� Zastanawiam si�, czy m�ody Mouzalon nie dosta� gdzie� po g�owie, jad�c tutaj.
��Czekaj�� rzek� Viridoviks�� czy to nie �w m�odzieniec we w�asnej osobie galopuje do nas?
Mouzalon zacz�� m�wi� nim jeszcze podjecha� do Tzimiskesa. Odpowiedzi tego drugiego, pocz�tkowo kr�tkie, stawa�y si� coraz g�o�niejsze; g�o�niejsze i gniewniejsze. W ich rozmowie cz�sto powtarza�o si� s�owo lub imi� �Vourtzes�; kiedy wreszcie pad�o o raz za du�o, Tzimiskes splun�� ze wstr�tem.
��Musi by� naprawd� w�ciek�y, je�li daje upust swej furii przez parodi� modlitwy�� rzek� cicho do Marka Gorgidas. Trybun skin�� g�ow�, zgadzaj�c si� ze spostrze�eniem Greka.
W Imbros co� si� dzia�o. Zauwa�yli poruszenie przy p�nocnej bramie, zapowiadaj�ce pojawienie si� procesji. Pierwszy szed� t�usty m�czyzna ze srebrn� opask� na �ysej g�owie i w todze z kasztanowatego brokatu. Z obu jego stron dw�ch innych os�ania�o go parasolami. Musia�o tu chodzi� o podkre�lenie uroczystego charakteru procesji, bowiem niemal ju� zmierzcha�o. Tzimiskes zmierzy� t�ustego m�czyzn� jadowitym spojrzeniem�� zatem, czy by� to �w Vourtzes?
Za Vourtzesem, je�li to by� on, sz�o czterech m�odszych, szczuplejszych m�czyzn, maj�cych na sobie skromniejsze szaty. Z ich poplamionych atramentem palc�w i nerwowych, kr�tkowzrocznych spojrze�, jakie s�ali Rzymianom; Marek domy�li� si�, �e s� sekretarzami t�ustego m�czyzny.
Wraz z nimi sz�a para kap�an�w z wygolonymi g�owami. Jeden mia� na sobie prost� b��kitn� szat�; drugi, szczup�olicy m�czyzna z siwiej�c� brod� i jasnymi, p�on�cymi oczyma, mia� na wysoko�ci lewej piersi na swym stroju wyhaftowane z�ot� nici� ko�o wielko�ci d�oni.
Po obu stronach pisarzy i kap�an�w kroczy� oddzia� �o�nierzy: wielcy, jasnow�osi m�czy�ni o kamiennych twarzach, w szkar�atno-srebrnych opo�czach narzuconych na kolczugi. Nie�li piki i niebezpiecznie wygl�daj�ce lekkie toporki; na ich prostok�tnych tarczach widnia�y rozmaite god�a. Najemnicy, zdecydowa� trybun�� nie byli podobni do Videssa�czyk�w, kt�rych dotychczas widzia�.
Za �o�nierzami sz�o trzech tr�baczy, tylu� flecist�w i m�czyzna, jeszcze t�u�ciejszy ni� Vourtzes, pchaj�cy kocio� na ma�ym w�zku z ko�ami.
Vourtzes zatrzyma� si� p� tuzina krok�w przed Rzymianami. Jego gwardia honorowa znieruchomia�a jak jeden m��, wraz z ostatnim tupni�tym krokiem i niemym okrzykiem; Marek poczu�, jak jego ludzie je�� si� na ten butny pokaz. Tr�bacze i fleci�ci zagrali skomplikowany tusz. Gruby jak beka b�bnista waln�� w sw�j instrument z tak� si��, �e Skaurus odni�s� wra�enie, i� lada chwila sam kocio� albo w�zek rozpadn� si� na kawa�ki.
Kiedy fanfara ucich�a, dwaj Videssa�czycy stoj�cy z rzymsk� armi� z�o�yli prawe r�ce na piersiach i sk�onili g�owy przed pulchnym dostojnikiem, kt�ry sta� na czele procesji. Marek odda� mu rzymski salut, wyci�gn�wszy przed siebie na wysoko�� oczu praw� r�k� z zaci�ni�t� pi�ci�. Gajusz Filipus szczekn�� rozkaz i legioni�ci r�wnocze�nie powt�rzyli gest dow�dcy.
Zaskoczony Videssa�czyk cofn�� si� o krok. Spojrza� z w�ciek�o�ci� na Skaurusa, kt�ry musia� st�umi� u�miech. By ukry� swe zmieszanie, dostojnik gestem nakaza� swym kap�anom, by wyst�pili naprz�d. Starszy wskaza� ko�cistym palcem na Marka, wypaplawszy co�, co brzmia�o jak ci�g pyta�.
��Przykro mi, m�j przyjacielu, lecz nie m�wi� w twoim j�zyku�� odpar� po �acinie trybun. Kap�an warkn��, zadaj�c kilka pyta� Tzimiskesowi.
Jego odpowied� musia�a nie do ko�ca okaza� si� zadowalaj�ca, gdy� kap�an g�o�no poci�gn�� nosem. Mimo to wzruszy� ramionami i da��� jak mia� nadziej� Marek�� swe b�ogos�awie�stwo Rzymianom; jego machaj�cy kadzielnic� towarzysz co jaki� czas przy��cza� si� do recytowanej z monotonnym za�piewem modlitwy.
B�ogos�awie�stwo wydawa�o si� dla Videssa�czyk�w koniecznym wst�pem do dalszej znajomo�ci. Kiedy kap�ani wr�cili na swoje miejsce przy pisarzach, naczelnik procesji wyst�pi� naprz�d, by u�cisn�� r�ce Marka. Jego w�asne by�y pulchne, ozdobione pier�cieniami i spocone; u�miech na jego twarzy mia� niewiele wsp�lnego z tym, co naprawd� czu�, lecz by� jowialn� mask�, jak� ka�dy dobry polityk mo�e za�o�y�, kiedy tylko zechce. Trybun doskonale rozumia� t� min�, poniewa� sam mia� tak�.
Przy pomocy Tzimiskesa, przywo�uj�c ca�� swoj� cierpliwo��, Skaurus dowiedzia� si�, �e rzeczywi�cie stoi przed nim Rhadenos Vourtzes,
Dlaczego, usi�owa� zapyta� Marek,
M�ody Proklos poczerwienia� z gniewu us�yszawszy to i po�o�y� r�k� na r�koje�ci miecza. Lecz Vourtzes obdarzy� �o�nierza swoim u�miechem i uspokoi� go paroma zdaniami. W tym przypadku, jak si� wydawa�o, myli� si�; nieporozumienia wkr�tce zostan� wyja�nione.
Cho� Marek nie lubi� cz�owieka, kt�ry gra� to przedstawienie, przecie� musia� je podziwia�. Co do sk�adanych obietnic, zobaczy, jak to b�dzie.
Gorgidas poci�gn�� trybuna za rami�. Szczup�a twarz Greka by�a prze�roczysta z wyczerpania.
��Czy maj� lekarzy?�� zapyta� nagl�cym tonem.�� Potrzebuj� pomocy dla naszych rannych, albo przynajmniej makowego soku, by z�agodzi� cierpienia tych, kt�rzy i tak umr�, bez wzgl�du na to, co zrobimy.
��Mo�emy o to zapyta栗 rzek� Scaurus. Nie mia� poj�cia, jak brzmi� s�owa, kt�rych musia� u�y�, by powiedzie� to Vourtzesowi, lecz niekiedy s�owa nie s� konieczne. Gestem zwr�ci� uwag�
Na widok rannych legionist�w, Vourtzes zd�awi� w sobie okrzyk przera�enia. Mimo otaczaj�cych go �o�nierzy, pomy�la� Marek, niewiele wiedzia� o wojnie.
Ku zaskoczeniu trybuna, szczup�y kap�an, kt�ry b�ogos�awi� Rzymian, pochyli� si� nad noszami.
��A po co on tam?�� rzek� z oburzeniem Gorgidas.�� Chc� jeszcze jednego doktora, a nie zakl�� i pustych s��w.
��R�wnie dobrze mo�esz pozwoli� mu, by zrobi� to, co zamierza�� powiedzia� Gajusz Filipus.�� Sekstusowi Minucjuszowi jest to oboj�tne.
Spojrzawszy na j�cz�cego legionist�, Marek pomy�la�, �e starszy centurion ma racj�. Banda�, jakim owini�to ran� od dzidy na brzuchu Minucjusza, przesi�kni�ty by� rop� i krwi�. Z gnilnego odoru Skaurus domy�la� si�, �e jego jelita zosta�y rozerwane. Takie rany zawsze bywa�y �miertelne.
Gorgidas musia� doj�� do takich samych wniosk�w. Dotkn�� czo�a Minucjusza i cmokn��.
��Na tej gor�czce mo�na by ugotowa� mi�so. C�, zobaczmy, co ten szarlatan zrobi dla niego. Biedny b�kart nie mo�e nawet utrzyma� w sobie wody, wi�c makowy sok te� by mu nic nie da�. Przy tej czarnej ��ci, kt�r� rzyga, zosta�o mu najwy�ej kilka bolesnych dni.
Ranny �o�nierz zwr�ci� g�ow� w kierunku, z kt�rego dochodzi� g�os Greka. By� wielkim, pot�nie zbudowanym m�czyzn�, lecz jego rysy przybra�y pe�en l�ku, oszo�omiony wyraz, kt�ry Marek nauczy� si� rozpoznawa� jako min� cz�owieka, kt�ry wie, �e umrze.
Je�li chodzi o videssa�skiego kap�ana, wszyscy Rzymianie opr�cz Minucjusza mogliby znikn��. Kap�an rozsun�� cuchn�ce banda�e i wspar� r�ce na rozerwanym brzuchu legionisty, po jednej z obu stron rany. Skaurus spodziewa� si�, �e Minucjusz krzyknie pod wp�ywem nag�ego ucisku, lecz legionista milcza�. Zamiast tego przesta� wi� si� w m�ce i leg� na noszach bez ruchu. Jego powieki opad�y.
��To ju� co�, w ka�dym razie�� rzek� Marek.�� On�
��Cicho!�� przerwa� mu Gorgidas. Obserwowa� twarz kap�ana, widzia� maluj�c� si� na niej g��bok� koncentracj�.
��Uwa�aj, jak zwracasz si� do trybuna�� ostrzeg� go Gajusz Filipus, lecz bez przekonania; nie maj�c swego miejsca w ca�ym �a�cuchu dowodzenia, Gorgidas cieszy� si� wi�ksz� swobod� ni� prosty �o�nierz.
��W porz�dku�� zacz�� Skaurus. Potem przerwa� z w�asnej woli, a jego ramiona pokry�y si� g�si� sk�rk�. Dozna� tego samego wra�enia wkraczania w nieznane, jakie czu�, kiedy jego ostrze zetkn�o si� z ostrzem Viridoviksa. Ta my�l kaza�a mu wysun�� miecz z pochwy. I rzeczywi�cie, druidyczne runy jarzy�y si�; nie tak o�lepiaj�co jak w�wczas, lecz �agodnym, ��tym �wiat�em.
Kiedy my�la� o tym p�niej uzna�, �e ta magia musia�a by� s�absza od tej, kt�ra przenios�a ich do Videssos, i �e on znalaz� si� bardziej na jej skraju ni� w centrum. W ka�dym razie m�g� wyczu� energi� przechodz�c� od kap�ana do Minucjusza. Cichy gwizd Gajusza Filipusa powiedzia� mu, �e starszy centurion r�wnie� to spostrzeg�.
��Potok zdrowia�� szepn�� Gorgidas. M�wi� do siebie, lecz jego s�owa lepiej nazywa�y to, co robi� kap�an, ni� wszystko, co m�g� zaproponowa� Marek. Tak jak i nazywanie dziwnych tutejszych gwiazd�� pomy�la��� by�a to tylko etykietka do przyklejenia na niepoj�te.
Videssa�czyk cofn�� r�ce. Twarz mia� blad�; sp�ywa�y po niej krople potu, nikn�c w brodzie. Minucjusz otworzy� oczy.�� Jestem g�odny�� odezwa� si� rzeczowym tonem.
Gorgidas rzuci� si� na niego, jak wilk na jagni�. Rozerwa� banda�e, kt�re kap�an rozsun��. To, co zobaczyli sprawi�o, �e oniemia�, a Skaurus i Gajusz Filipus zdusili j�k. Wielka blizna po lewej stronie p�pka Minucjusza by�a bia�a i pomarszczona, jak gdyby znajdowa�a si� tam od pi�ciu lat.
��Jestem g�odny�� powt�rzy� legionista.
��Och, zamknij siꠗ rzek� Gorgidas. By� z�y, nie na Minucjusza, lecz na �wiat. To, czego w�a�nie by� �wiadkiem, rozbi�o w puch jego racjonalne, cyniczne podej�cie, jakie pr�bowa� stosowa� do wszelkich zjawisk otaczaj�cego go �wiata. Zwyci�stwo magii tam, gdzie bez w�tpienia zawiod�y ca�a jego wiedza i najwi�kszy wysi�ek, pozostawi�o go zmieszanym, w�ciek�ym i pe�nym nabo�nej czci, do kt�rej nie chcia� si� przyzna� nawet przed samym sob�.
Przebywa� jednak z Rzymianami wystarczaj�co d�ugo, by nauczy� si�, �e tym, co si� liczy, jest wynik. Porwa� kap�ana za rami� i poci�gn�� go do drugiego �miertelnie rannego �o�nierza�� ten mia� ran� piersi i przebite p�uco.
Videssa�czyk nacisn�� d�o�mi pier� legionisty. I znowu Marek i jego towarzysze wyczuli leczniczy pr�d przechodz�cy od kap�ana do Rzymianina, lecz tym razem kontakt trwa� o wiele d�u�ej, nim Videssa�czyk w ko�cu si� odsun��. Gdy to zrobi�, �o�nierz poruszy� si� i usi�owa� wsta�. Kiedy Gorgidas zbada� jego ran?, okaza�o si�, �e jest taka sama, jak rana Minucjusza: straszliwa blizna, lecz najwyra�niej od dawna ju� zagojona. Gorgidas drepta� w miejscu w m�ce zawodu.
��Na Asklepiosa, musz� nauczy� si� j�zyka, �eby dowiedzie� si�, jak on to robi!�� Wygl�da�, jak gdyby chcia� wydusi� odpowied� z kap�ana; nawet rozpalonym �elazem, je�li b�dzie musia�.
Zamiast tego chwyci� Videssa�czyka i powl�k� go do kolejnego rannego legionisty. Tym razem kap�an pr�bowa� si� cofn��.�� On umiera, draniu!�� krzykn��. Zawo�a� w swej ojczystej grece, lecz kiedy wskaza� na �o�nierza, kap�an musia� go zrozumie�.
Westchn��, wzruszy� ramionami i pochyli� si�. Kiedy wepchn�� r�ce pod banda�e Rzymianina, zacz�� dygota�, jak gdyby w ataku malarii. Marek dozna� wra�enia, �e zaczyna si� uzdrawiaj�ca magia, lecz nim zdo�a� si� upewni�, kap�an przewr�ci� si� i zemdla�.
��Och, zaraza!�� zaskowycza� Gorgidas. Pobieg� po drugiego m�czyzn� ubranego w niebieskie szaty i, nie zwa�aj�c na jego protesty, zaci�gn�� go do rannych �o�nierzy. Ten kap�an tylko wzruszy� ramionami i z ubolewaniem roz�o�y� r�ce. W ko�cu Gorgidas zrozumia�, �e ten nie jest uzdrowicielem. Zakl�� i cofn�� nog�, jakby maj�c zamiar kopniakiem zbudzi� nieprzytomnego kap�ana.
Gajusz Filipus pochwyci� go.
��Straci�e� rozum? Uzdrowi� dw�ch, o kt�rych nigdy nie pomy�la�by�, �e s� do uratowania. B�d� wdzi�czny za to, co masz i sp�jrz te� na tego nieszcz�nika. Tyle zosta�o w nim si�, co wina w pustym dzbanie.
��Dw�ch?�� Gorgidas pr�bowa� bez powodzenia wyswobodzi� si� z �elaznego u�cisku weterana.�� Chc�, �eby uzdrowi� ich wszystkich!
��Ja te� chcꠗ rzek� Gajusz Filipus.�� Ja te�. To dobrzy ch�opcy i zas�uguj� na co� lepszego, ni� to paskudne umieranie, kt�re sobie sprawili. Zabijesz tego kap�ana, je�li b�dziesz naciska� go dalej, a w�wczas w og�le nie b�dzie m�g� si� nimi zaj��. A je�li wypocznie, mo�e wr�ci tutaj jutro.
��Niekt�rzy umr� do tego czasu�� odpowiedzia� Gorgidas, lecz ju� mniej zapalczywie; starszy centurion, jak zwykle, okaza� zdrowy rozs�dek, kt�ry musia� zwyci�y�.
Gajusz Filipus odszed� nadzorowa� rozbijanie obozu na noc. Marek i Gorgidas pozostali przy kap�anie, dop�ki par� minut p�niej nie ockn�� si� i niepewnie powsta� na nogi.
Trybun sk�oni� si� przed nim ni�ej ni� przed Vourtzesem. By�o to a� nadto stosowne. Jak dot�d, kap�an zrobi� dla Rzymian wi�cej ni� Vourtzes.
Tego dnia wieczorem Skaurus zebra� niekt�rych ze swoich oficer�w, by przedyskutowa� to, co legioni�ci powinni robi� dalej. Po namy�le, do Gajusza Filipusa, Kwintusa Glabrio, Juniusza Blisusa i Adiatuna Iberyjczyka do��czy� te� Gorgidasa. Kiedy do namiotu wszed� Viridoviks, nie przep�dzi� go�� chcia� mie� tyle rozmaitych punkt�w widzenia, ile tylko by�o mo�liwe.
W Galii, maj�c za sob� ca�� pot�g� Rzymu, podj��by decyzj� sam, a potem przekaza� j� swoim ludziom. Zastanawia� si�, czy nie os�abi swego autorytetu, omawiaj�c teraz sprawy z nimi. Nie, zdecydowa��� ta sytuacja zbyt daleko odbiega�a od zwyk�ej, wojskowej rutyny, by mo�na by�o potraktowa� j� normalnie. Rzymianie byli republikanami; bardziej liczy�o si� g�osowanie ni� sam dow�dca.
Blisus od razu przeszed� do rzeczy.
��Nie podoba mi si�, panie, naprawd� nie podoba, �e mamy naj�� si� barbarzy�skiemu kr�lowi. Kim my jeste�my, jakimi� Fartami?
Gajusz Filipus pomrukiem wyrazi� swoje poparcie. To samo uczyni� Viridoviks; dla niego nawet Rzymianie zbyt �lepo s�uchali swych przyw�dc�w. On i starszy centurion spojrzeli na siebie z zaskoczeniem. �aden z nich nie wydawa� si� zadowolony, �e my�li podobnie jak drugi. Marek u�miechn�� si�.
��Czy zauwa�yli�cie, w jaki spos�b patrzy� na nas ten miejscowy dostojnik?�� wtr�ci� Kwintus Glabrio.�� Dla niego
��Te� to zauwa�y�em�� powiedzia� Skaurus.�� Nie spodoba�o mi si� to.
��Mog� mie� racj�.�� To by� Gorgidas.�� Sekstus Minucjusz te� by wam to powiedzia�. Widzia�em go przed jego namiotem, siedz�cego i ceruj�cego tunik�. Kimkolwiek s� ci Videssa�czycy, wiedz� rzeczy, o kt�rych my nie mamy poj�cia.
��Zauwa�yli�my to ju� z Gajuszem Filipusem�� powiedzia� Marek i w paru s�owach opisa� strzemiona oraz podkowy wierzchowca Tzimiskesa. Glabrio skin�� g�ow�; on spostrzeg� to r�wnie�. Tak samo Viridoviks, kt�ry. zwraca� szczeg�ln� uwag� na wszystko, co mia�o jakikolwiek zwi�zek z wojn�. Blisus i Adiatun wygl�dali na zaskoczonych.
��Oczywi�cie, zupe�nie innym problemem jest to, co si� z nami stanie, je�li nie do��czymy do Videssa�czyk�w�� rzek� Glabrio.
M�odszy centurion ma szczeg�lny dar trafiania w samo sedno rzeczy�� pomy�la� Skaurus.
��Nie mogliby�my pozosta� pod broni�; nie tutaj, w samym sercu ich kraju�� rzek� Gajusz Filipus, niech�tnie kiwaj�c g�ow�.�� Jestem za stary, by mog�o mnie cieszy� �ycie rozb�jnika, a najwy�ej na to mogliby�my mie� nadziej�, pr�buj�c pozosta� tutaj samodzielnymi. Jest nas zbyt ma�o, by podbi� ten kraj.
��A je�li z�o�ymy bro�, mog� za�atwi� si� z nami po trochu, zrobi� z nas niewolnik�w, czy to, co zwykle robi� z obcych�� rzek� Marek.�� Razem mamy si��, ale osobno�� �adnej.
Od czasu spotkania z Tzimiskesem pr�bowa�
��Mamy szcz�cie, �e najmuj� �o�nierzy�� powiedzia� Adiatun.�� W przeciwnym razie mieliby�my ich ju� na karku.�� Jako obcokrajowiec s�u��cy w wojskach sprzymierzonych, praktycznie by� najemnikiem; przed zwolnieniem ze s�u�by nie uzyska�by obywatelstwa rzymskiego. Nie wydawa� si� zbytnio zaniepokojony perspektyw� otrzymania zamiast tego statusu Videssa�czyka.
��Wszystkie te za�o�enia przestan� mie� jakiekolwiek znaczenie, je�li dowiemy si�, gdzie le�y Rzym�� powiedzia� Gajusz Filipus. Wszyscy skin�li g�owami, lecz z tak nik�� nadziej� i o�ywieniem, �e jeszcze kilka dni wcze�niej Skaurus uzna�by to za niemo�liwe. Widok obcych gwiazd, noc po nocy pojawiaj�cych si� na niebie, przypomina� mu bole�nie o tym, jak daleko od domu znale�li si� legioni�ci. Uzdrawiaj�ca magia videssa�skiego kap�ana wstrz�sn�a nim jeszcze bardziej; tak jak Gorgidas, trybun wiedzia�, �e �aden Grek ani Rzymianin nie zdo�a�by jej dor�wna�.
Ostatni z namiotu Skaurusa wychodzi� Gajusz Filipus. Odda� trybunowi salut prosto z placu �wicze�.
��Najlepiej zrobisz, przyzwyczajaj�c si� do tego�� powiedzia� i zachichota� na widok oszo�omienia, jakie pojawi�o si� na twarzy Marka.�� Ostatecznie,
Zaskoczony Marek wybuchn�� �miechem, lecz gdy wpe�z� do swego �piwora u�wiadomi� sobie, �e starszy centurion mia� racj�. W rzeczy samej, Gajusz Filipus okre�li� to w�a�ciwie. Nawet Cezar nigdy nie rozkazywa� wszystkim Rzymianom, jacy �yli na �wiecie. Ta my�l by�a wystarczaj�co przygn�biaj�ca, by nie da� mu zasn�� przez p� nocy.
Rynek poza murami Imbros za�o�ono w przeci�gu paru nast�pnych dni. Jako�� towar�w i produkt�w, jakie oferowa�a miejscowa ludno��, by�a wysoka, ceny za� umiarkowane. To sprawi�o, �e Marek odetchn�� z ulg�, bowiem przed wyruszeniem w ostatni�, nieszcz�sn� misj�, jego ludzie znaczn� cz�� swego maj�tku pozostawili u bankier�w legionu.
Z drugiej strony, Rzymianie nie byli jeszcze oficjalnie na s�u�bie Videssos. Vourtzes o�wiadczy�, �e za�atwi to najszybciej, jak tylko b�dzie m�g�. Wys�a� pos�a�ca na po�udnie, do stolicy, z wiadomo�ci� o ich przybyciu. Skaurus zauwa�y�, �e Proklos Mouzalon znikn�� mniej wi�cej w tym samym czasie. Roztropnie nie wspomina� o tym Tzimiskesowi, kt�ry ku niezadowoleniu Vourtzesa pozosta� z Rzymianami jako nieoficjalny ��cznik. Frakcja przeciwko frakcji�
Misja Mouzalona musia�a zako�czy� si� powodzeniem, bowiem imperialny pe�nomocnik, kt�ry przyby� do Imbros dziesi�� dni p�niej, by dokona� inspekcji dziwnych oddzia��w, nie by� cz�owiekiem, kt�ry uradowa�by serce Vourtzesa. Nie by� biurokrat�, lecz do�wiadczonym wojownikiem, kt�rego rzeczowa fachowo�� i niecierpliwo��, przy jednoczesnej pogardzie dla jakiejkolwiek etykiety, przypomina�y Markowi Gajusza Filipusa.
Pe�nomocnik, kt�ry nazywa� si� Nephon Khoumnos, przeszed� przez czasowy ob�z, kt�ry Rzymianie rozbili przed murami Imbros. Nie mia� innych s��w opr�cz podziwu dla wspania�ego porz�dku, schludno�ci i wyra�nej dba�o�ci o sprawy higieny. Kiedy sko�czy� inspekcj�, rzek� do Marka:
��Piek�o z lodu, cz�owieku, sk�d wy�cie si� wzi�li? Na �o�nierskim fachu znacie si� mo�e nawet lepiej od nas. Jeste�cie ludem, kt�rego nigdy przedtem nie widzieli�my i wygl�da na to, �e zjawili�cie si� w �rodku Imperium nie przekraczaj�c jego granic Jak to si� sta�o?
Skaurus i jego oficerowie sp�dzali ka�d� woln� chwil� ucz�c si� videssa�skiego�� od Tzimiskesa, pisarzy Vourtzesa i kap�an�w, kt�rzy wydawali si� zaskoczeni z jednej strony tym, �e trybun chce si� nauczy� czyta�, z drugiej za�, �e tak szybko nauczy� si� pisanego j�zyka. Po opanowaniu tak rzymskiego, jak i greckiego alfabetu, jeszcze jedno pismo nie by�o dla� niczym strasznym. O wiele wi�ksze trudno�ci mia� z rozmow�. Mimo wszystko, zaczyna� ju� rozumie�.
Mia� jednak niewielk� nadziej�, �e zdo�a wyt�umaczy�, w jaki spos�b znalaz� si� tutaj, a jeszcze mniejsz�, �e pe�nomocnik mu uwierzy. Jednak polubi� Khoumnosa i nie chcia� go ok�amywa�. Przy pomocy Tzimiskesa wyja�ni� to najlepiej jak potrafi� i czeka�, by na twarzy oficera pojawi� si� wyraz niedowierzania.
Wcale si� nie pojawi�. Khoumnos poci�gn�� za znak s�o�ca na swojej piersi.
��Phos!�� mrukn��, wymawiaj�c imi� boga swego ludu.�� To wielka magia, przyjacielu Rzymianinie; musicie by� narodem pot�nych czarodziei.
Zaskoczony, �e nie zosta� wy�miany, Marek musia� zaprzeczy�. Khoumnos mrugn�� do niego konspiracyjnie.
��Zatem niech to zostanie twoj� tajemnic�. Ten t�usty pr�niak Vourtzes potraktuje ci� lepiej, je�li b�dzie my�la�, �e mo�esz zmieni� go w �ab�, gdyby stan�� ci na drodze.
��My�l�, obcy przybyszu-m�wi� dalej-�e w Gwardii Imperatora mog�oby znale�� si� miejsce dla takich jak wy. Mo�e zdo�acie nauczy� Halogajczyk�w�� tak nazywali si� jasnow�osi mieszka�cy p�nocy, z kt�rych sk�ada�a si� gwardia honorowa Vourtzesa i, najwyra�niej, r�wnie� znaczna cz�� Gwardii Imperatora�� �e �o�nierka polega na czym� wi�cej ni� tylko na dzikiej szar�y na wszystko, co ci si� nie spodoba�o. I powiem ci wprost: z uwagi na tych przekl�tych Yezda�� oby Skotos porwa� ich do piek�a!�� wysysaj�cych krew z naszych zachodnich prowincji, naprawd� potrzebujemy ludzi.
Khoumnos uni�s� wzrok, spogl�daj�c na p�noc. Gromadzi�y si� tam brudnoszare chmury, zwiastuny nadchodz�cych zimowych burz. Potar� szcz�k�.
��Czy odpowiada�oby wam poczeka� do wiosny, nim przyb�dziecie do miasta?�� zapyta� Marka. Lekki nacisk po�o�ony na s�owie �miasto� da� Skaurusowi do zrozumienia, �e mia� na my�li sam� stolic� Videssos.�� To da nam czas, by w pe�ni przygotowa� si� na wasze przyj�cie�
Czas, by przygotowa� pod�o�e polityczne, zrozumia� go Marek. Propozycja Khoumnosa odpowiada�a mu i powiedzia� to. Spokojna zima w Imbros pozwoli�aby jego ludziom odzyska� pe�ni� si� i sprawno�ci oraz nauczy� si� miejscowych zwyczaj�w i j�zyka bez presji, kt�rej musieliby stawi� czo�o w stolicy. Rozstali si� z Khoumnosem w najlepszych stosunkach.
Rhadenos Vourtzes, jak zauwa�y� Marek, przez kilka nast�pnych dni by� niezwykle uprzejmy i pomocny. By� te� do�� niespokojny i przebywaj�c z Rzymianami bez przerwy ogl�da� si� przez rami�. Skaurus jeszcze bardziej polubi� Nephona Khoumnosa.
Jesienne deszcze zacz�y si� zaledwie kilka dni po zebraniu z p�l ostatnich zbior�w. Z p�nocy nadci�ga�a z �oskotem jedna burza za drug�, zrywaj�c ostatnie li�cie z drzew, zmieniaj�c ka�d� drog� i �cie�k� w nieprzebyte koryto b�ota i wydobywaj�c na �wiat�o dzienne wszystkie niedor�bki pospiesznej stolarki Rzymian. Legioni�ci przeklinali, ociekali wod� i przybijali �aty. Szorowali zbroje, narz�dzia i bro�, usuwaj�c z nich nieustannie pojawiaj�c� si� na nowo rdz�.
Kiedy nadesz�y prawdziwe ch�ody, b�otnista ziemia zamarz�a na kamie�, po to tylko, by zosta� pokryt� kobiercem �niegu tworz�cego zaspy, w kt�rych cz�owiek m�g� zapa�� si� z g�ow�. Marek zaczyna� rozumie�, dlaczego w klimacie takim jak ten, togi przywdziewano na uroczysto�ci, a spodnie noszono na co dzie�. Sam zacz�� je nosi�.
Przy tak mro�nej pogodzie musztra sta�a si� czym� upragnionym, pozwalaj�c rozgrza� zmarzni�te ko�ci, i nikt jej nie unika�. Rzymianie �wiczyli, kiedy tylko mogli. Gajusz Filipus nie pozwala� im odetchn��. Z wyj�tkiem najgwa�towniejszych zamieci, ka�dego tygodnia odbywali dwudziestomilowe marsze. Starszy centurion nale�a� do najstarszych legionist�w, lecz przedziera� si� przez �nieg jak m�odzieniec.
Pilnowa� te�, by Rzymianie mieli zaj�cie w obozie. Gdy tylko nauczy� si� videssa�skiego na tyle, by m�c otrzyma� to, czego potrzebowa�, nak�oni� miejscowych, by zrobili podw�jnie obci��one wiklinowe tarcze i drewniane miecze �wiczebne dla legionist�w. Ustawi� manekiny, na kt�rych nieustannie �wiczyli pchni�cia. Staraj�c si� podtrzyma� w swoich ludziach ochot� do �wicze� i zainteresowania, odkomenderowa� nawet Adiatuna, by nauczy� ich podstawowych zagadnie� procarstwa.
Jedynym tradycyjnym �wiczeniem legionist�w, od kt�rego ich zwolni�, by�o p�ywanie. Nawet on, przy ca�ej swej twardo�ci, wzdraga� si� podda� swoich ludzi zetkni�ciu z lodowat� wod� w zamarzni�tych potokach i stawach.
Legioni�ci walczyli w pozorowanych potyczkach, u�ywaj�c drewnianych mieczy i dzid z zawini�tymi ostrzami. Pocz�tkowo wyst�powali jedynie przeciwko sobie. P�niej mierzyli si� z Halogajczykami, kt�rzy w liczbie oko�o dwustu ludzi tworzyli zwyk�y garnizon Imbros.
Wysocy mieszka�cy pomocy byli zr�cznymi �o�nierzami, czego nale�a�o si� spodziewa� po ich fachu najemnik�w. Lecz, tak jak Galowie, walczyli pojedynczo lub klanami, nie za� w zdyscyplinowanych szeregach. Je�li pierwszym szturmem zdo�ali przerwa� lini� Rzymian, nic ich nie mog�o powstrzyma�, lecz o wiele cz�ciej du�e tarcze legionist�w i k�uj�ce oszczepy powstrzymywa�y ich do chwili, a� si� zm�czyli i Rzymianie mogli przeprowadzi� atak.
Podczas �wicze� Marek uwa�a�, by nigdy nie skrzy�owa� miecza z Viridoviksem w obawie, by oni oraz wszyscy wok� nie zostali znowu gdzie� przeniesieni przez czary zakl�te w mieczach. Jego w�asny or� wydawa� si� absolutnie zwyczajn� broni�, kiedy �wiczy� ze swoimi towarzyszami legionistami. Lecz kiedy walczy� przeciwko �o�nierzom z garnizonu, zostawia� za sob� tak� �cie�k� potrzaskanych tarcz i porozrywanych kolczug, �e zdoby� sobie opini� cz�owieka o nadludzkiej sile. To samo, jak zauwa�y�, m�wiono o Viridoviksie.
Dow�dc� garnizonu by� jednooki olbrzym, na kt�rego wo�ano Skapti, syn Modolfa. Halogajczyk nie by� m�ody, lecz w�osy mia� tak jasne, �e trudno by�o stwierdzi�, czy srebro przeziera przez z�oto. Zachowywa� si� do�� przyjacielsko, jak ka�dy wojownik z krwi i ko�ci zainteresowany sposobem walki przybysz�w, ale zawsze udawa�o mu si� zdenerwowa� Skaurusa. Ze swoimi d�ugimi, ponurymi rysami twarzy, burkliwym g�osem i umys�em skoncentrowanym jedynie na sztuce walki, a� za bardzo przypomina� Rzymianinowi wilka.
Viridoviks jednak�e polubi� Halogajczyk�w.
��To ponurzy ch�opcy�� przyzna��� i zbyt lubi�cy �mier�, jak na m�j gust, ale walcz� jak ludzie i znacznie si� o�ywiaj�, kiedy �ykn� kropelk� wina.
To akurat, jak kilka dni p�niej stwierdzi� Marek, by�o lekkim niedom�wieniem. Po pija�stwie trwaj�cym dzie� i wi�ksz� cz�� nocy, Gal i p� tuzina najemnik�w z pomocy dali pokaz wspania�ej b�jki, kt�ra znacznie uszkodzi�a gospod�, gdzie mia�a miejsce, oraz wi�kszo�� uczestnik�w.
Jednym z nast�pstw tej b�jki by�a wizyta Vourtzesa w obozie Rzymian. Marek niecz�sto widywa� go ostatnio i tej okazji te� by si� wyrzek�, lecz dowiedzia� si�, �e
��Mo�e powiniene� za�atwi� to polubownie i zaoszcz�dzi� sobie k�opot�w�� powiedzia� Gorgidas.�� O ile znam naszego celtyckiego przyjaciela, to jego udzia� w tej awanturze by� wi�kszy ni� pozosta�ych.
��Wcale by mnie to nie zaskoczy�o. Vourtzes nale�y jednak do ludzi, kt�rzy wytocz� z cz�owieka krew do ostatniej kropli, je�li im tylko na to pozwoli�. Zastanawiam siꠗ zaduma� si� Marek�� jak wygl�da�by jako �aba.
Tak jak i ca�a reszta Imperium Videssos, r�wnie� Imbros �wi�towa�o zimowe przesilenie i ponown� w�dr�wk� s�o�ca ku p�nocy. Modlitwy przeznaczone w�a�nie na t� okoliczno�� wzlatywa�y ze �wi�ty� ku niebu. Na rogach ulic p�on�y ogniska; mieszka�cy miasta skakali przez nie na szcz�cie. Rozegrano t�umny, zgie�kliwy mecz hokeja na zamarzni�tym stawie. Upadki i po�lizgi na lodzie wydawa�y si� tak samo cz�ci� gry, jak pr�by przepchni�cia kuli przez bramk�.
W g��wnym teatrze Imbros wyst�pi�a trupa mim�w. Marek zobaczy�, �e wcale nie jest jedynym Rzymianinem na widowni. Bardzo podobne przedstawienia jego ludzie ogl�dali w Italii i fakt, �e nie mia�y dialog�w, tym bardziej u�atwia� przybyszom ich zrozumienie.
Przekupnie chodzili w g�r� i w d� przej�ciami, zachwalaj�c swoje towary: przynosz�ce szcz�cie amulety, ma�e pieczone ptaszki, gor�ce korzenne wino sprzedawane w kubkach, kule piany s�odzonej syropami i wiele innych rzeczy.
Kr�tkie skecze nast�powa�y szybko jeden po drugim i dotyczy�y aktualnych, miejscowych spraw; dwa szczeg�lnie utkwi�y w pami�ci Skaurusa. Pierwszy przedstawia� imponuj�cego m�czyzn� w z�otej todze�� Imperatora Mavrikiosa, jak wkr�tce zrozumia� trybun�� jako wie�niaka usi�uj�cego powstrzyma� niezdarnego koczownika przed ucieczk� z jego owcami. Zadanie Imperatora-wie�niaka by�oby o wiele �atwiejsze, gdyby nie mia� tch�rzliwego syna, przyczepionego do jego ramienia i op�niaj�cego ka�dy jego ruch, t�ustego syna w todze z czerwonego brokatu�
Drugi skecz by� jeszcze mniej subtelny. Dotyczy� zniszczenia samego Imbros, dokonanego w ca�kowicie mimowolny i niez�o�liwy spos�b przez wysokiego, chudego m�czyzn�, kt�ry nosi� czerwon� peruk� i mia� ogromne, ogniste w�sy przyklejone nad g�rn� warg�. Viridoviks by� na widowni.�� To wcale tak nie by�o, wcale!�� krzykn�� do aktora na scenie, lecz �mia� si� tak g�o�no jak wszyscy wok� niego.
Przekupnie handluj�cy jedzeniem i piciem nie byli jedynymi sprzedawcami kr���cymi w�r�d t�umu. Cho� go�e cia�o nara�one by�o na odmro�enia, to jednak na wp� obna�one kobiety lekkich obyczaj�w wcale nierzadko wpada�y w oko. Makija�, postawa i zachowanie nie pozostawia�y w�tpliwo�ci co do ich zawodu. Marek zwr�ci� uwag� na ciemnow�os� pi�kno�� w kaftaniku z owczej sk�ry i obcis�ej, zielonej sukni. Odwzajemni�a jego u�miech i zacz�a przeciska� si� przez t�um w jego stron�, wci�gaj�c brzuch pomi�dzy par� pulchnych piekarzy.
By�a zaledwie kilka st�p od Skaurusa, kiedy nagle skr�ci�a i ruszy�a w innym kierunku. Zmieszany, mia� w�a�nie pod��y� za ni�, kiedy poczu� r�k� na swoim ramieniu. Za nim sta� �w kanciasty kap�an, kt�ry b�ogos�awi� i leczy� Rzymian w dniu ich przybycia do Imbros.
��Niez�a zabawa�� powiedzia�. Skaurus my�la� o lepszej, ale nie wspomnia� o tym. Kap�an by� wa�n� figur� w mie�cie. M�czyzna m�wi� dalej:�� Chyba nie pomyl� si� powiedziawszy, �e nie widzia�em ciebie ani twoich ludzi w naszych �wi�tyniach. Przybyli�cie z daleka i nie mogli�cie zna� naszej wiary. Teraz, kiedy nauczy�e� si� ju� nieco naszego j�zyka i naszych zwyczaj�w, czy nie zechcia�by� om�wi� ze mn� tej sprawy?
��Oczywi�cie, z przyjemno�ci��� sk�ama� Marek. Dr�czy�o go par� problem�w, kiedy szed� z hierarch� mro�nymi, kr�tymi ulicami Imbros w stron� g��wnej �wi�tyni. Po pierwsze, nie mia� najmniejszej ochoty na teologiczn� debat�. Jak wielu Rzymian, deklarowa� oddawanie czci bogom, ale w g��bi serca nie bardzo w nich wierzy�. Videssa�czycy o wiele powa�niej traktowali sw�j kult i znacznie surowiej obchodzili si� z tymi, kt�rzy w nim nie uczestniczyli.
Jego drugi problem by� jeszcze bardziej pal�cy; za nic w �wiecie nie m�g� przypomnie� sobie imienia swego towarzysza. Przez ca�� drog� do bramy sanktuarium Phosa unika� potrzeby jego wymawiania, r�wnocze�nie na pr�no przeszukuj�c swoj� pami��.
S�odki aromat kadzid�a i czyste tony ch�ru powita�y ich w wej�ciu. Skaurus by� tak oszo�omiony, �e ledwie zauwa�y� kleryka, kt�ry pok�oni� si�, kiedy do �rodka wszed� jego duchowy prze�o�ony. Potem m�ody kap�an wymrucza�:
��Phos z tob�, opacie Apsimar, oraz z tob�, obcy przyjacielu.�� Serdeczno�� i wdzi�czno��, jakie Marek w�o�y� w kla�ni�cie r�koma sprawi�y, �e drobny m�czyzna z ogolon� g�ow� zamruga� z zak�opotaniem.
Kolisty plac �wi�tyni otacza�a kolumnada; w jego jasno o�wietlonym centrum kap�ani odprawiali rytualne obrz�dy przed o�tarzem Phosa i kierowali wiernymi w ich modlitwach. Apsimar pozosta� w p�mroku poza kolumnad�. Poprowadzi� Marka wzd�u� trzeciego kr�gu kolumnady, zatrzymuj�c si� przed zawile rze�bionymi z ciemnego, g�sto pr��kowanego s�ojami drewna. Wydobywszy d�ugi na palec �elazny klucz z woreczka przy pasie, otworzy� ze szcz�kiem drzwi i odsun�� si� na bok, by przepu�ci� przed sob� Rzymianina.
Ma�� komnat� wype�nia� niemal smolisty mrok, dop�ki Apsimar nie zapali� �wieczki. W�wczas Marek zobaczy� wsz�dzie chaos tom�w, cho� wi�kszo�� z nich nie mia�a postaci d�ugich zwoj�w, do kt�rych przywyk�, lecz na videssa�sk� mod�� mia�a form� ksi��ek z ma�ymi, prostok�tnymi kartkami spi�tymi razem w ok�adkach z drewna, metalu albo sk�ry. Zastanowi� si�, w jaki spos�b Apsimar, czytaj�c przy �wieczce, cokolwiek jeszcze widzia� w swoim wieku, cho� kap�an nie zdradza� �adnych oznak, �e ma k�opoty ze wzrokiem.
�ciany komnaty zape�nione by�y religijnymi obrazami, tak jak p�ki�� ksi��kami. Przewa�a� na nich temat walki; tutaj wojownik w zbroi, kt�ra l�ni�a z�ot� blach�, powala� swego przeciwnika w kolczudze czarnej jak noc; tam ta sama obleczona w z�oto posta� wbija�a dzid� w serce rycz�cej czarnej pantery; gdzie indziej gorej�ca kula s�o�ca rozprasza�a mrok m�tnego, czarnego jak sadza zwa�u mg�y.
Apsimar usiad� na twardym, prostym krze�le za swoim zawalonym biurkiem, gestem wskazuj�c Skaurusowi wygodniejsze, stoj�ce przed biurkiem krzes�o. Kap�an pochyli� si� naprz�d.�� Opowiedz mi zatem co nieco o swoich wierzeniach�� powiedzia�.
Nie maj�c pewno�ci od czego zacz��, Rzymianin wymieni� imiona niekt�rych bog�w czczonych przez jego rodak�w i ich atrybuty: Jowisz�� kr�l niebios, jego ma��onka�� Juno, jego brat�� Neptun, kt�ry w�ada� morzami, Wulkan�� boski kowal, b�g wojny�� Mars, Ceres�� bogini p�odno�ci i rolnictwa�
Po ka�dym kolejnym imieniu i opisie szczup�a twarz Apsimara wyd�u�a�a si� coraz bardziej. W ko�cu nie wytrzyma� i waln�� r�koma w biurko. Marek zamilk�, zaskoczony.
Apsimar potrz�sn�� z przera�eniem g�ow�.
��Jeszcze jeden �mieszny panteon�� zawo�a��� nie lepszy ni� ten niewiarygodny zestaw bo�k�w-miesza�c�w, kt�rych czcz� Halogajczycy! Mia�em o tobie lepsze zdanie, Rzymianinie; ty i twoi �o�nierze sprawiacie wra�enie cywilizowanych ludzi, a nie barbarzy�c�w, kt�rych jedyn� rado�ci� w �yciu jest rze�.
Marek nie wszystko z tego zrozumia�, lecz najwyra�niej Apsimar nie mia� pochlebnego zdania o jego religijnych przekonaniach. Zastanowi� si� przez chwil�. Z jego punktu widzenia stoicyzm by� filozofi�, nie religi�, lecz mo�e jego zasady zadowol� Apsimara bardziej ni� dogmaty kultu olimpijskiego. Przedstawi� wi�c jego elementy duchowe: d��enie do czysto�ci, hartu i samokontroli oraz odrzucenie burz nami�tno�ci, na kt�re podatni s� wszyscy ludzie.
Dalej opisa�, dlaczego stoicy uwa�aj�, �e Umys�, ze wszystkich znanych �ywio��w najlepiej mo�na por�wna� z Ogniem�� oba bowiem tworz� i zawieraj� w sobie wszech�wiat wraz z rozmaitymi jego aspektami.
Apsimar skin�� g�ow�.
��Zar�wno w swych warto�ciach, jak i ideach, jest to lepsze wyznanie, i bardziej zbli�one do prawdy. Teraz wyjawi� ci prawd�.
Trybun przygotowa� si� na kr�tki kurs chwa�y boskiego s�o�ca, wyrzucaj�c sobie, �e nie wspomnia� o Appolinie. Lecz �prawda�, tak jak widzia� j� Apsimar, nie mia�a nic wsp�lnego z kultem s�o�ca.
Videssa�czycy, jak dowiedzia� si� Marek, postrzegali wszech�wiat oraz wszystko, co si� w nim mie�ci�o, jako walk� pomi�dzy dwoma b�stwami: Phosem, kt�rego natura uosabia�a dobro, a z�ym Skotosem. Odpowiednio, �wiat�o i ciemno�� by�y ich manifestacjami.
��St�d w�a�nie kula s�o�ca, kt�ra wie�czy nasze �wi�tynie�� powiedzia� Apsimar�� bowiem s�o�ce jest najpot�niejszym �r�d�em �wiat�a. Jednak jest to tylko symbol, poniewa� Phos przewy�sza jego blask tak samo, jak ono za�miewa p�omyk tej �wiecy, kt�ra stoi pomi�dzy nami.
Phos i Skotos toczyli wojn� nie tylko w widzialnym �wiecie, lecz r�wnie� w duszy ka�dego cz�owieka. Ka�da jednostka musi wybiera�, kt�remu z nich chce s�u�y�, i od tego wyboru zale�y jej los w �wiecie, w kt�rym si� znajdzie po �mierci. Ci, kt�rzy wybrali dobro, zdob�d� po �mierci �ycie pe�ne rozkoszy, podczas gdy niegodziwi wpadn� w szpony Skotosa, by cierpie� wieczne m�ki w jego lodowatych u�ciskach.
Jednak nawet wieczne szcz�cie tych dusz, kt�re na to zas�u�y�y, mo�e by� zagro�one, gdyby na tym �wiecie Skotos zwyci�y� Phosa. Opinie o mo�liwo�ci tego panuj� r�ne. Dominuj�ca w Imperium Videssos wiara wyra�a przekonanie, �e z ostatecznego starcia wyjdzie zwyci�sko Phos. Jednak�e inne sekty nie s� tego tak pewne.
��Wiem, �e macie uda� si� do miasta�� powiedzia� Apsimar.�� Tam na wschodzie spotkasz wielu ludzi; nie daj pos�uchu g�oszonym przez nich herezjom.�� Wyja�ni�, �e jakie� osiem stuleci wcze�niej barbarzy�scy koczownicy znani jako Khamorthci najechali tereny stanowi�ce wschodnie prowincje Imperium. Po dziesi�cioleciach wojen, zniszcze� i morderstw z chaosu wy�oni�y si� dwa do�� stabilne organizmy pa�stwowe Khamorth, Khatrish i Thatagush, podczas gdy w le��cym na p�noc od nich Kr�lestwie Agderu wci�� panowa�a dynastia maj�ca w swych �y�ach videssa�sk� krew.
Jednak�e wstrz�s najazd�w sprawi�, �e wszystkie te kraje pogr��y�y si� w tym, co Videssos nazywa herezj�. Ich teologowie, pami�taj�c d�ug� noc zniszcze�, jak� przesz�y ich kraje, nie uwa�ali ju� zwyci�stwa Phosa za nieuniknione, lecz twierdzili, �e walka pomi�dzy dobrem a z�em znajduje si� w absolutnej r�wnowadze.
��Utrzymuj�, �e ta doktryna pozwala cz�owiekowi w wi�kszym zakresie kierowa� si� woln� wol��� prychn�� pogardliwie Apsimar.�� W rzeczywisto�ci, umo�liwia tylko uznanie Skotosa za r�wnego Phosowi, i w konsekwencji, oddawanie mu czci. A czy ten cel wart jest zachodu?
Nie da� Markowi szansy na odpowied�, przechodz�c do opisu subtelniejszych odchyle� od kanon�w wiary, do jakich w ci�gu paru minionych stuleci dosz�o na wyspie Ksi�stwa Namdalen. Namdalen unikn�o dominacji Khamorthu, lecz zamiast tego uleg�o, o wiele p�niej, piratom z kraju Haloga, kt�rzy zazdroszcz�c Videssa�czykom ich stylu �ycia, we wszystkim go na�ladowali, nawet w�wczas, kiedy wyrwali im ich kraj.
��Ci g�upcy szukali kompromisu pomi�dzy naszymi zapatrywaniami a chorobliwymi wyobra�eniami, kt�re zwyci�y�y na wschodzie. Nie chc� uzna� zwyci�stwa Phosa za pewnik, jednak utrzymuj�, �e wszyscy ludzie powinni dzia�a� tak, jak gdyby czuli, �e jest zapewnione. Czy co� takiego jest teologi�? To raczej hipokryzja w religijnym przebraniu!
Z bezlitosn� logik� wynika�o z tego, �e je�li jakikolwiek b��d w wierze daje si�� Skotosowi, ci, kt�rzy zboczyli ze �cie�ki prawdziwej wiary�� co mog�o si� zdarzy� zawsze i wsz�dzie�� mogli i powinni by� nawr�ceni, i to si��, je�li zajdzie potrzeba. Przyzwyczajony do powszechnej tolerancji i w rzeczywisto�ci lekcewa��cy rozmaite wyznania, z jakimi spotka� si� w Rzymie, Marek stwierdzi�, �e koncepcja takiej wojuj�cej religii wzbudza w nim niepok�j.
Po om�wieniu g��wnych odmian w�asnej wiary, Apsimar opowiedzia� kr�tko i pobie�nie o innych wyznaniach znanych Videssa�czykom. O wierzeniach koczownik�w Khamorthu�� wci�� zamieszkuj�cych r�wniny Pardraji�� im mniej si� m�wi�o, tym lepiej. S�uchali szaman�w i byli niewiele wi�cej ni� czcicielami demon�w. A ich kuzyni, kt�rzy �yli w Yezd, byli jeszcze gorsi; odprawiano tam straszliwe obrz�dy, otwarcie oddaj�c cze�� Skotosowi.
Wzi�wszy wszystko razem, Halog�jczycy byli prawdopodobnie najlepszymi z pogan. Nawet je�li nies�uszne, ich wierzenia zbli�a�y ich do Phosa, bowiem sprzyja�y odwadze i sprawiedliwo�ci.
��Tych cech maj� pod dostatkiem�� przyzna� Apsimar�� lecz kosztem duchowego �wiat�a, kt�re sp�ywa tylko na tych, kt�rzy czcz� Phosa.
Potok dziwnych nazw, miejsc i idei sprawi�, �e Markowi zakr�ci�o si� w g�owie. By zyska� chwil� czasu potrzebn� na doj�cie do siebie, zapyta� Apsimara:
��Czy masz jak�� map�, bym m�g� zobaczy�, gdzie �yj� te wszystkie ludy, o kt�rych wspomnia�e�?
��Oczywi�cie�� odpar� kap�an. Tak jak swoj� teologiczn� dyskusj�, tak i teraz da� Skaurusowi wi�cej, ni� trybun si� spodziewa�. Apsimar skin�� r�k� w stron� jednej z nape�nionych ksi��kami p�ek. Jak przywo�ane szczeni�, jeden z tom�w wysun�� si� spomi�dzy swych s�siad�w i pop�yn�� przez powietrze, by spocz�� delikatnie na biurku kap�ana. Apsimar pochyli� si� nad nim, by odnale�� w�a�ciw� stron�.
Trybun potrzebowa� tych paru chwil, by przybra� oboj�tny wyraz twarzy. Wiedzia�, �e nigdy ani w Mediolanie, ani w Rzymie, ani w Galii nie zobaczy�by niczego, co mog�oby si� r�wna� z tym niedba�ym machni�ciem r�k� i tym, co nast�pi�o potem. Sama swoboda, z jak� uczyni� to Apsimar, wywar�a na nim takie wra�enie, jakiego nawet uzdrawiaj�ca magia nie zdo�a�a na nim wywrze�.
Dla Apsimara by�a to zwyk�a rzecz. Odwr�ci� ksi��k� w stron� Marka.�� Jeste�my tutaj�� powiedzia�, wskazuj�c palcem. Zbli�ywszy twarz do mapy, trybun odcyfrowa� s�owo �Imbros�, umieszczone obok kropki.
��Wybacz mi�� rzek� uprzejmie Apsimar.�� Czytanie przy �wietle �wieczki mo�e sprawia� trudno��.�� Wymrucza� modlitw�, wyci�gn�� lew� r�k� nad map� i perlista po�wiata wystrzeli�a z niej rozja�niaj�c pergamin tak samo jak �wiat�o pochmurny dzie�.
Tym razem Skaurus musia� ze wszystkich si� powstrzymywa� si�, by nie uciec. Nic dziwnego, ko�ata�o mu si� po g�owie, �e Apsimar nie martwi si� zm�czeniem oczu. Kap�an by� swoj� w�asn� lamp� do czytania.
Gdy ust�pi� pierwszy wstrz�s zdumienia i strachu, kolejny, g��bszy szok �ci�� krew w �y�ach trybuna. Map� sporz�dzono z niezmiern� dba�o�ci� o szczeg�y; lepiej, s�dz�c z wygl�du ni� te, kt�re widzia� w Rzymie. A krainy, jakie na niej widnia�y, absolutnie niczego mu nie przypomina�y. Gdzie jest Italia? Bez wzgl�du na to, jak prymitywna by�a mapa, kszta�t buta sam rzuca� si� w oczy. Tutaj nie m�g� go znale�� ani �adnej innej znanej mu krainy.
Widz�c dziwne kontury Imperium Videssos i jego s�siad�w, czytaj�c obce nazwy m�rz�� Morze �eglarzy, P�nocne Morze, niemal ca�kowicie otoczone l�dami Videssa�skie Morze, oraz ca�� resztꠗ trybun musia� uzna� to, czego obawia� si� od chwili, kiedy dwa miecze przenios�y go i jego legionist�w do tej krainy, a co podejrzewa� od czasu pierwszych czar�w Apsimara. To by� inny �wiat ni� �wiat Rzymu; �wiat, z kt�rego nigdy nie zdo�a wr�ci� do domu.
Cicho po�egna� si� z kap�anem. Gdy tylko znalaz� si� na ulicy, skierowa� si� w stron� najbli�szego zajazdu. Potrzebowa� kubka wina albo kilku, by uspokoi� nerwy. Winne grona rzuca�y w�asn� koj�c� magi�. I nawet z magi��� powiedzia� sobie�� ludzie wci�� byli lud�mi. A zdolny cz�owiek mo�e zaj�� daleko.
Jeszcze raz poci�gn�� z kubka. Niespodziewanie przypomnia� sobie spraw�, w kt�rej przeszkodzi� mu Apsimar. Zastanowi� si�, czy zdo�a jeszcze odnale�� jasnook� dziewczyn� w zielonej sukni. Roze�mia� si� cicho. M�czy�ni zawsze b�d� m�czyznami, pomy�la�.
Zbieraj�c si� do wyj�cia zastanowi� si� przez chwil�, jak w walce pomi�dzy Phosem i Skotosem oceniane jest zaspokajanie cielesnych ��dz. Zdecydowa�, �e nic go to nie obchodzi, i zamkn�� za sob� drzwi zajazdu.
Po ostatniej serii zamieci, kt�re pr�bowa�y zr�wna� Imbros z ziemi�, zima markotnie ust�pi�a miejsca wio�nie. Tak jak na pocz�tku jesieni, drogi Imperium zmieni�y si� w grz�zawiska. Marek, z niecierpliwo�ci� oczekuj�c wie�ci ze stolicy, narzeka� na zdrowy rozs�dek narodu, kt�ry chroni�c kopyta swych koni, doprowadzi� do tego, �e kopyta te przez znaczn� cz�� roku by�y prawie bezu�yteczne.
Nagie ga��zie drzew zaczyna�y okrywa� si� zieleni�, kiedy z po�udnia przyby� zbryzgany b�otem pos�aniec. Tak jak przepowiedzia� Nephon Khoumnos, i na co Marek mia� nadziej�, w swej sk�rzanej torbie pos�a�ca przywi�z�
Vourtzes nie pr�bowa� nawet udawa�, �e widok plec�w ostatniego z nich sprawi mu przykro��. Cho� Rzymianie zachowywali si� w Imbros dobrze�� jak na �o�nierzy najemnych, bardzo dobrze�� to jednak od czasu ich przybycia nie by�o ono tak do ko�ca miastem grubego rz�dcy. Mimo i� w wi�kszo�ci spe�niali jego �yczenia, to zbyt przywyk� do wydawania rozkaz�w dla samej rado�ci rozkazywania i spe�niania wszelkich zachcianek.
Ku zaskoczeniu Marka, Skapti syn Modolfa przyszed�, by si� z nim po�egna�. Zwyczajem swego narodu wysoki Halogajczyk uj�� d�o� Skaurusa w swoje. Utkwiwszy ch�odne spojrzenie w Rzymianinie, powiedzia�:
��Spotkamy si� znowu i to w mniej przyjemnym miejscu, jak s�dz�. By�oby lepiej dla mnie, gdyby�my si� nie spotkali, ale si� spotkamy.
Zastanawiaj�c si�, co te� to mo�e znaczy�, trybun zapyta� go, czy nie ma wie�ci o zbli�aj�cej si� letniej kampanii.
Skapti �achn�� si� na tak� trosk� o szczeg�y.�� B�dzie jak b�dzie�� odpar� i dumnym krokiem odmaszerowa� w stron� Imbros. Wpatruj�c si� w jego plecy, Marek zastanawia� si�, czy Halogajczycy byli tak duchowo �lepi, jak uwa�a� Apsimar.
Marsz do Videssos okaza� si� przyjemn� tygodniow� wypraw� przez krain� �agodnych, falistych wzg�rz pokrytych polami, na kt�rych uprawiano pszenic�, j�czmie�, oliwki i winoro�l. Gorgidasowi krajobraz, uprawy i emaliowob��kitna kopu�a nieba bole�nie przypomina�y ojczyst� Grecj�. Na zmian� wpada� w przygn�bienie wywo�ane t�sknot� za domem i rado��, jak� sprawia�o mu pi�kno krajobrazu.
��Sko�czysz wreszcie gada� bez przerwy te g�upstwa?�� zapyta� go Viridoviks.�� W nast�pnym miesi�cu b�dzie za gor�co, �eby cz�owiek podr�owa� za dnia, chyba �e chce wysma�y� sobie rozum. Twoja winoro�l to wspania�a ro�lina, nie przecz�, lecz lepiej mie� j� w dzbanie, ni� ogl�da� na polu, je�li rozumiesz, o co mi chodzi. A co do oliwki, to je�li spr�bujesz j� zje��, z�amiesz sobie z�by na pestce. Poza tym jej sok cuchnie i smakuje nie lepiej.
Gorgidas wpad� w tak� w�ciek�o�� odpowiadaj�c na t� potwarz, �e przez kilka nast�pnych godzin znowu by� dawnym sob�. Marek zauwa�y�, �e Viridoviks u�miecha si� za plecami skorego do gniewu lekarza. Jego szacunek dla rozumu Celta wzr�s� niepomiernie.
Na jaki� dzie� marszu od stolicy droga wiod�ca do Videssos od p�nocy zbieg�a na wybrze�e morskie. Trakt coraz cz�ciej przebiega� przez wioski i miasta, niekt�re znacznej wielko�ci. Po przej�ciu przez jedno z du�ych miast, Gajusz Filipus zauwa�y�:�� Je�li to s� peryferie, to jakie musi by� Videssos?
Marek wyobra�a� sobie stolic� Imperium jako miasto nieco po�ledniejsze, lecz podobne do Rzymu. Popo�udniem �smego dnia od opuszczenia Imbros wreszcie m�g� por�wna� swoje wyobra�enie z rzeczywisto�ci�, wobec kt�rej to pierwsze zblad�o.
Videssos mia�o wspania�e po�o�enie. Zajmowa�o tr�jk�tn� po�a� l�du wbijaj�c� si� w cie�nin�, kt�r� Tzimiskes nazywa� Ko�skim Brodem. Z trudem te� mo�na by�o uzna� t� nazw� za niew�a�ciw��� przeciwleg�y brzeg znajdowa� si� w odleg�o�ci zaledwie mili, z wyra�nie widocznymi, pomimo unosz�cej si� nad wod� mgie�ki, nabrze�ami. Najbli�sze z nich, jak dowiedzia� si� trybun, nazywano po prostu �Po Drugiej Stronie�.
Lecz maj�c przed sob� takie cudo jak Videssos, nie zwraca�o si� uwagi na drugi brzeg cie�niny. Wyznaczonej z dw�ch stron przez wod�, trzeciej, l�dowej granicy Videssos strzeg�y fortyfikacje bli�sze miana niezdobytych ni� jakiekolwiek, kt�re Marek sobie wyobra�a�, nie m�wi�c ju� o tych, kt�re widzia�.
Rozpoczyna�a je g��boka fosa, kt�ra �mia�o mog�a liczy� pi��dziesi�t st�p szeroko�ci; za ni� ci�gn�o si� z�bkowane blankami przedmurze. Za nim wznosi� si� pierwszy w�a�ciwy mur, o wysoko�ci pi�ciokrotnie przekraczaj�cej wzrost wysokiego m�czyzny, z kwadratowymi wie�ycami umieszczonymi co ka�de pi��dziesi�t do stu krok�w. Drugi mur, niemal dwukrotnie wy�szy i zbudowany z jeszcze wi�kszych kamieni, bieg� r�wnolegle do tego pierwszego, w odleg�o�ci jakich� pi��dziesi�ciu krok�w. Wie�e g��wnego muru�� nie wszystkie z nich by�y kwadratowe; niekt�re by�y okr�g�e albo nawet o�mioboczne�� wzniesiono tak, �e ostrza� z nich m�g� pokry� te skrawki ziemi, do kt�rych nie si�ga� z zewn�trznego muru.
Gajusz Filipus zamar� w bezruchu, kiedy ujrza� te niewiarygodne budowle.�� Powiedz mi�� zwr�ci� si� do Tzimiskesa�� czy to miasto kiedykolwiek zdobyto w wyniku obl�enia?
��Nigdy przez obcego wroga�� odpar� Videssa�czyk�� cho� w naszych wojnach domowych dwukrotnie zosta�o zdobyte na skutek zdrady.
Jednak pot�ne mury nie kry�y tak bardzo widoku miasta, jak czyni�y to fortyfikacje Imbros, poniewa� Videssos, tak samo jak Rzym, mia�o siedem wzg�rz. Marek dostrzega� budynki z drewna, ceg�y, pokryte stiukiem�� podobne do tych, jakie widzia� w Imbros, ale te� wspania�e budowle z granitu i wielobarwnego marmuru. Wiele z nich otacza�y parki i sady sprawiaj�c, �e ich blade kamienie l�ni�y jeszcze ja�niej. W ca�ym mie�cie migota�y poz�acane kule, kt�re wie�czy�y �wi�tynie Phosa.
W portach p�kate statki zbo�owe, kt�re karmi�y stolic�, s�siadowa�y w dokach ze smuk�ymi galerami i statkami kupieckimi ze wszystkich pa�stw znanych Imperium. Ulicami miasta przep�ywa�y fale ludzi zaj�tych swoimi sprawami. Male�cy z oddali, wydali si� Skaurusowi podobni do mn�stwa mr�wek, zaj�tych sob� i nie zwracaj�cych uwagi na przybycie Rzymian. My�l ta nie dodawa�a otuchy. Jak garstka jego ludzi mog�a mie� nadziej�, �e zdo�a si� wyr�ni� w�r�d takiego mn�stwa?
Musia� powiedzie� to g�o�no, bowiem Kwintus Glabrio zauwa�y�:�� Videssa�czycy nie naj�liby nas, gdyby s�dzili, �e nie mamy �adnego znaczenia.�� Wdzi�czny za spokojny rozs�dek Kwintusa, trybun skin�� g�ow�.
Tzimiskes przeprowadzi� Rzymian przez pierwsz� z dw�ch bram, kt�re wiod�y do miasta. Wyja�ni�:�� Od Srebrnej Bramy b�dzie eskortowa�a nas do Videssos gwardia honorowa.
Marek nie mia� poj�cia, dlaczego Srebrna Brama nosi�a tak� nazw�. Jej ogromne portale i kolczaste spuszczane kraty zbudowano z licowanego �elazem drewna; s�dz�c z tego, jak by�y pokiereszowane, musia�y do�wiadczy� wielu walk. Nad ka�dym wej�ciem wisia� tryumfalny wizerunek Phosa.
��R�wna� tam, wy pow��cz�ce nogami baranie g�owy!�� warkn�� Gajusz Filipus do ju� ustawionych w szyku legionist�w.�� To jest du�e miasto i nie chc�, �eby wzi�to nas za gamoniowatych kmiotk�w!
Tak jak obieca� Tzimiskes, honorowa gwardia kawalerzyst�w czeka�a tu� za g��wnym murem. Dowodzi� ni� Nephon Khoumnos, kt�ry z u�miechem wyst�pi� naprz�d, by u�cisn�� r�k� Skaurusa.
��To dobrze widzie� ci� znowu�� powiedzia�.�� Do waszych koszar trzeba przemaszerowa� jakie� dwie mile. Mam nadziej�, �e nie b�dziesz mia� nic przeciwko temu, je�li zrobimy z tego parad�? To da ludziom temat do gadania i przyzwyczai ich do waszego wygl�du.
��To dobry pomys��� zgodzi� si� Marek. Prawd� m�wi�c spodziewa� si� czego� takiego; Videssa�czycy wr�cz przepadali za pomp� i uroczysto�ciami. W ka�dym razie Khoumnos przyci�ga� tylko po�ow� jego uwagi. Reszt� kierowa� na �o�nierzy, kt�rymi dowodzi� imperialny oficer.
Trzy oddzia�y gwardii honorowej sprawia�y wra�enie bardziej zaj�tych obserwowaniem samych siebie ni� Rzymian. Osobistym oddzia�em Khoumnosa by� szwadron
Z ich lewej strony sta�a zgraja�� Marek odrzuca� wszelkie inne s�owa oznaczaj�ce co� bardziej uporz�dkowanego ni� to�� koczownik�w z r�wnin Pardraji. Ciemnosk�rzy, kr�pi m�czy�ni z k�dzierzawymi brodami dosiadali kosmatych stepowych kuc�w, nosili napier�niki z pra�onej w ogniu sk�ry i lisie czapki oraz dzier�yli wzmacniane rogiem podw�jnie gi�te �uki.�� Piesi �o�nierze!�� powiedzia� jeden z nich po videssa�sku z wyra�nym obcym akcentem. Splun��, by pokaza� swoj� pogard�. Marek wbi� w niego wzrok, a� koczownik zaczerwieni� si� i szybko spojrza� gdzie indziej.
O wiele trudniej przysz�o trybunowi okre�li� pochodzenie ostatniego oddzia�u eskorty. Sk�ada� si� z wielkich, postawnych m�czyzn w ci�kich zbrojach, dosiadaj�cych najwi�kszych koni, jakie Marek kiedykolwiek widzia�, i uzbrojonych w grube lance i proste, obosieczne miecze. Z wygl�du przypominali nieco Halogajczyk�w, lecz wydawali si� raczej mniej�� jakiego to okre�lenia u�y� Viridoviks?�� lubi�cy �mier� ni� pochodz�cy z p�nocy najemnicy. Poza tym mniej wi�cej po�owa z nich mia�a ciemne w�osy. Byli pierwszymi g�adko wygolonymi m�czyznami, jakich zobaczy� tutaj Skaurus. Jedynym pa�stwem, jakie mog�o ich wyda�, zdecydowa� w ko�cu, by�o Namdalen. Tam to halogajscy w�adcy mieszali krew z dawnymi poddanymi Videssos, od kt�rych zreszt� nauczyli si� wielu
Dowodzi� nimi mniej wi�cej trzydziestoletni wojownik o wyrazistych rysach twarzy, kt�rego ciemne oczy i ogorza�a cera kontrastowa�y osobliwie z grzyw� pszenicznoz�otych w�os�w. Zeskoczy� z siod�a o wysokim ��ku, by powita� Rzymian.
��Wygl�da na to, �e masz dobrych ludzi�� powiedzia� do Marka, ujmuj�c jego d�o� w swoje na halogajsk�
mod��.�� Jestem Hemond z Metepont, z Ksi�stwa.�� To potwierdzi�o domys�y Marka. Hemond ci�gn�� dalej:
��Kiedy ju� si� zakwaterujecie, wpadnij do mnie na kubek wina. Mo�emy opowiedzie� sobie o naszych ojczyznach; twoja, jak s�ysza�em, to dziwna, odleg�a kraina.
��Z przyjemno�ci��� odpar� Marek. Namdalajczyk sprawia� wra�enie przyzwoitego cz�owieka; jego ciekawo�� by�a �yczliwa i zupe�nie naturalna. Podczas zimy najr�niejsze pog�oski o Rzymianach musia�y kr��y� po Videssos.
��Dobrze, dobrze, ruszajmy ju��� powiedzia� Khoumnos.�� Hemond, twoi ludzie na czo�o; Khamorthci obejm� tyln� stra�, podczas gdy my pojedziemy z flanki.
��Dobrze.�� Hemond zasalutowa� leniwie Videssa�czykowi i wolnym krokiem wr�ci� do swego konia. Nag�y po�piech Khoumnosa zak�opota� Marka; jeszcze przed chwil� wcale mu si� nie spieszy�o. Czy�by nie chcia�, by Rzymianie zaprzyja�nili si� z Namdalajczykami? To ju� polityka, pomy�la� trybun, postanawiaj�c zachowa� ostro�no��, dop�ki nie pozna miejscowych regu� gry.
Pojedynczy Videssa�czyk dysponuj�cy pot�nym g�osem prowadzi� procesj� od miejskich mur�w do koszar. Mniej wi�cej co minut� rycza�:�� Z drogi, id� m�ni Rzymianie, dzielni obro�cy Imperium!�� Aleja, kt�r� szli, opustosza�a w mgnieniu oka; w r�wnie magiczny spos�b t�umy ludzi pojawi�y si� na chodnikach i w bocznych ulicach na ka�dym skrzy�owaniu. Niekt�rzy ludzie wiwatowali na cze�� dzielnych Rzymian, wi�cej zdawa�o si� zastanawia�, kim s� ci dziwnie wygl�daj�cy najemnicy, podczas gdy przyt�aczaj�ca wi�kszo�� wyleg�aby na ulice dla jakiejkolwiek parady; po to tylko, by przerwa� monotoni� dnia.
Z oczyma wbitymi przed siebie i z uniesionymi w salucie r�koma, legioni�ci maszerowali na zach�d. Przeszli przez dwa wielkie otwarte place, min�li targowisko, kt�rego klienci w wi�kszo�ci nie zadali sobie wysi�ku, by na nich spojrze�, oraz pomniki, kolumny i pos�gi upami�tniaj�ce dawno przebrzmia�e zwyci�stwa i Imperator�w.
Do jedynego zak��cenia procesji dosz�o pod sam jej koniec. Jaki� wychudzony mnich w podartej, brudnej sutannie wyskoczy� na drog� przed heroldem Rzymian, kt�ry z konieczno�ci zatrzyma� si�. Tocz�c p�on�cymi oczyma, mnich zaskrzecza�:
��Strze�cie si� gniewu Phosa, wszyscy frymarcz�cy z niewiernymi takimi jak ci! Biada nam, kt�rzy udzielamy im schronienia w sercu miasta Phosa!
W t�umie rozleg� si� szmer, najpierw pe�en zmieszania, potem jednak zacz�y rozbrzmiewa� w nim gniewne okrzyki. K�tem oka Marek zobaczy� cz�owieka, kt�ry pochyla� si�, by podnie�� kamie�. Pomruk t�umu zabrzmia� g�o�niej i bardziej wrogo.
Nie chc�c dopu�ci� do zamieszek, trybun utorowa� sobie �okciami drog� pomi�dzy stoj�cymi namdalajskimi je�d�cami i stan�� twarz� w twarz z mnichem. Chudy duchowny cofn�� si� ze zgroz�, jak gdyby ujrza� przed sob� demona, kre�l�c na piersi znak swego boga. Kto� w t�umie krzykn��:�� Poganie!
Wyci�gn�wszy przed siebie puste d�onie, Skaurus pok�oni� si� nisko przed mnichem, kt�ry wytrzeszczy� na niego podejrzliwie oczy. Trybun narysowa� s�oneczny kr�g na w�asnym sercu, wo�aj�c jednocze�nie:�� Niech Phos b�dzie z tob�!
Komiczny wyraz zdumienia odbi� si� na twarzy mnicha. Podbieg�, by zamkn�� Rzymianina w cuchn�cym u�cisku, kt�rego trybun z przyjemno�ci� by unikn��. Przez jedn� straszliw� chwil� Marek my�la�, �e mnich zechce go poca�owa�, lecz ten, po paru kr�tkich, szybko wymamrotanych modlitwach, znikn�� w dumie, kt�ry teraz wiwatowa� gromko.
Marek pozwoli� sobie na luksus oddechu ulgi, nim wr�ci� do swych ludzi.
��Szybko my�lisz, cudzoziemcze�� powiedzia� Hemond, gdy Marek go mija�.�� Mogli�my wpa�� tam w niez�e k�opoty.
��Nie musisz mi tego m�wi栗 odpar� z przekonaniem trybun.
��Z drogi, id� m�ni Rzymianie!�� zawo�a� herold i procesja znowu ruszy�a naprz�d.
��Nie wiedzia�em, �e zdecydowa�e� si� czci� Phosa�� rzek� Tzimiskes.
��Ani s�owa nie powiedzia�em o sobie�� odpar� Marek. Na twarzy Tzimiskesa pojawi� si� wyraz zgorszenia. Przemierzyli ostatni rynek, wi�kszy ni� oba poprzednie, min�li ogromny owalny amfiteatr i weszli do dzielnicy eleganckich budynk�w, wzniesionych w�r�d rozleg�ych po�aci kr�tko przystrzy�onych szmaragdowych trawnik�w i gustownie przyci�tych krzew�w oraz winoro�li.
��Jeszcze tylko par� chwil i wprowadz� was do waszych koszar�� powiedzia� Khoumnos.
��Tutaj?�� zapyta� zaskoczony Marek.�� To chyba zbyt pi�kne.
Teraz z kolei zdziwi� si� Videssa�czyk.
��Dlaczego? Gdzie indziej mia�by kwaterowa� oddzia� Gwardii Imperialnej, je�li nie w Pa�acach Imperatora?
Budynki u�ytkowane przez Imperator�w Videssos tworzy�y ogromny, rozleg�y kompleks, sam w sobie stanowi�cy jedn� z wielu dzielnic stolicy Imperium. Rzymianie zostali zakwaterowani w pewnej odleg�o�ci od w�a�ciwej rezydencji Imperatora, w czterech pokrytych sztukateri� salach koszar w�r�d drzew cytrusowych obsypanych pachn�cym kwieciem.
��Mia�em gorsze�� powiedzia� ze �miechem Gajusz Filipus, gdy zdj�� sw�j marszowy tornister i po�o�y� go przy nowym i czystym sienniku.
Marek doskonale rozumia� ton, z jakim powiedzia� to centurion; nie m�g� przypomnie� sobie jakichkolwiek kwater daj�cych si� por�wna� z tymi. Koszary by�y przewiewne, dobrze o�wietlone i przestronne. W pobli�u znajdowa�y si� �azienki oraz kuchnie; lepiej wyposa�one ni� niejeden wykwintny zajazd. Tylko brak prywatno�ci czyni� d�ugie sale mniej komfortowymi ni� zajazd czy gospoda. Je�li ju�, to grzeszy�y nadmiarem luksusu.
��W tak wspania�ych kwaterach ludzie mog� straci� swoj� twardo�栗 powiedzia� Marek.
Gajusz Filipus spojrza� na trybuna z wilczym u�miechem.�� Nie ma obawy, ju� ja si� tym zajm�.�� Skaurus skin�� g�ow�, lecz zastanowi� si�, jak wyszkolona jest reszta Gwardii Imperatora.
Odpowied� uzyska� na to w ci�gu paru minut, bowiem tr�bki zagrzmia�y, kiedy Rzymianie wci�� jeszcze chowali sw�j dobytek. Za�ywny urz�dnik pojawi� si� w wej�ciu i wrzasn��:
��Jego Wysoko�� Sevastos Vardanes Sphrantzes! Jego Wysoko�� Sevastokrata Thorisin Gavras! Wszyscy korz� si� przed Imperatorsk� Mo�ci�, Autokrat� Videssa�czyk�w, Mavrikiosem Gavrasem!
Tr�bki zagrzmia�y ponownie. Gajusz Filipus przekrzycza� fanfar�:�� Cokolwiek trzymacie, rzu�cie to!�� Rzymianie, przyzwyczajeni do niespodziewanych inspekcji, wypr�yli si� na baczno��.
Poprzedzani tuzinem Halogajczyk�w, w�adcy Imperium weszli do sali koszar, by przeprowadzi� inspekcj� swych nowych wojownik�w. Zanim postawili w niej stop�, Marek rzuci� ukradkowe spojrzenie na gwardzist�w i to, co ujrza�, zrobi�o na nim korzystne wra�enie. Mimo z�oce� na ich pancerzach, mimo delikatnych inkrustacji zdobi�cych ich toporki, byli prawdziwymi �o�nierzami. Ich oczy, zimne jak l�d ich p�nocnej ojczyzny, zmierzy�y koszary sprawdzaj�c, czy nie ma w nich czego� podejrzanego. Dopiero gdy uzna�, �e wszystko jest w porz�dku, ich dow�dca da� znak swym, podopiecznym, �e mog� bezpiecznie wej��.
Kiedy to uczynili, Tzimiskes ukl�kn��, a potem wyci�gn�� j si� na brzuchu w ho�dzie, jaki wszyscy Videssa�czycy oddawali swemu w�adcy. Marek, a za jego przyk�adem jego ludzie, dalej stali na baczno��. Nie przysz�o mu do g�owy, by uczyni� inaczej. Je�li Videssa�czycy chcieli poni�a� si� | przed swym panem, to niech post�puj� zgodnie z tym zwyczajem, ale Rzymianom, republikanom od czterech i p� wieku, nie�atwo przyjdzie go na�ladowa�.
Halogajski kapitan, o twarzy mro�nej jak zima, wytrzeszczy� oczy na Skaurusa. Trybun nie mia� teraz czasu, by zmierzy� si� z nim wzrokiem, bowiem ca�� swoj� uwag� skupi� na trzech m�czyznach w wej�ciu.
Pierwszy przeszed� przez nie�� je�li szli w kolejno�ci, w jakiej zapowiedzia� ich urz�dnik�� Vardanes Sphrantzes, kt�rego tytu� Sevastosa oznacza� mniej wi�cej premiera. Raczej kr�py ni� t�usty, swoje wyszywane klejnotami urz�dowe szaty nosi� z elegancj� strojnisia. W�ska linia brody okala�a jego kr�g��, rumian� twarz. Kiedy zobaczy�, �e Rzymianie wci�� stoj�, jego oczy nie rozszerzy�y, ale zw�zi�y z zaskoczenia.
Odwr�ci� si�, by powiedzie� co� do Imperatora, lecz zosta� odsuni�ty przez m�odszego brata Mavrikiosa, Sevastokrat� Thorisina Gavrasa. Dobiegaj�cy czterdziestki, Sevastokrata wygl�da�, jak gdyby czu� si� o wiele swobodniej w kolczudze ni� w jedwabiach i z�otych szatach, kt�re mia� na sobie. W�osy i brod� mia� niedbale przyci�te; miecz u jego boku nie by� od�wi�tn� broni�, lecz wys�u�onym pa�aszem w pochwie z nie ozdobionej sk�ry.
Na widok stoj�cych Rzymian zareagowa� nie zdziwieniem, lecz w�ciek�o�ci�. Jego wyryczane:�� Na �wi�te imi� Phosa, my�l� �e kim s�, te urodzone w rynsztoku obce b�karty?�� przerwa�o bardziej wywa�ony protest Sphrantzesa:�� Wasza Mi�o��, ci obcokrajowcy nie zachowuj� w�a�ciwej powagi�
Obaj m�czy�ni zamilkli zmieszani; Skaurus odni�s� wra�enie, �e ci dwaj od lat w niczym si� nie zgadzali. Zza ich plec�w po raz pierwszy us�ysza� g�os Imperatora:
��Je�li wy dwaj zejdziecie mi z drogi, sam zobacz� te potwory.�� I wypowiedziawszy t� �agodn� uwag�, Autokrata Videssa�czyk�w wszed� do �rodka, by przyjrze� si� swym nowym najemnikom.
Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e jest bratem Thorisina; mieli te same d�ugie twarze, te same silnie wygrzbiecone nosy, nawet te same br�zowe w�osy, kt�re rzed�y na skroniach. Lecz po pierwszym spojrzeniu Marek powiedzia�by, �e Mavrikios Gavras jest o jakie� pi�tna�cie lat starszy od swego brata. Jego wyraziste, pe�ne si�y usta okala�y bruzdy, takie same marszczy�y czo�o; jego oczy by�y oczyma cz�owieka, kt�ry sypia bardzo ma�o.
Kiedy Rzymianin przyjrza� si� bli�ej stwierdzi�, �e znaczna r�nica w wieku pomi�dzy bra�mi Gavras by�a z�udzeniem. Tak jak masywny z�oty diadem, kt�ry mia� na g�owie, Mavrikios d�wiga� na swych barkach ci�kie brzemi� odpowiedzialno�ci, i to pozostawi�o na nim sw�j �lad. Niegdy� pewnie dzieli� z Thorisinem jego wybuchowo�� i porywcz� bu�czuczno��, lecz w nim cechy te zosta�y okie�znane �wiadomo�ci� ceny, jak� mo�e kosztowa� b��d.
Kiedy Imperator si� zbli�y�, Tzimiskes powsta� i stan�� obok Marka, got�w s�u�y� pomoc� w t�umaczeniu. Lecz pytanie Mavrikiosa by�o wystarczaj�co jasne, by Skaurus je zrozumia�.
��Dlaczego nie oddali�cie mi ho�du?
Gdyby zapyta� go o to Sphrantzes, Marek m�g�by zby� go jak�� g�adk� odpowiedzi�, lecz ten�� czu� to instynktownie�� by� cz�owiekiem, kt�remu m�wi�o si� prawd�. Powiedzia� wiec:
��Nie nale�y do zwyczaju mojego kraju, by zgina� kolana przed jakimkolwiek cz�owiekiem.
Oczy Autokraty b��dzi�y po Rzymianach, gdy rozwa�a� odpowied� Skaurusa. Jego spojrzenie zatrzyma�o si� na powyginanej tarczy; na sztywnej, ch�opskiej twarzy m�odego legionisty; na Viridoviksie, kt�ry wyr�nia� si� z powodu swego wzrostu i celtyckiej zbroi.
Wreszcie odwr�ci� si� do czekaj�cych Sevastosa i Sevastokraty, m�wi�c cicho:�� To s� �o�nierze.�� Wydawa�o si�, �e Thorisinowi Gavrasowi wyja�ni�o to wszystko. Natychmiast rozlu�ni� si�, tak samo jak halogajscy gwardzi�ci. Je�li ich zwierzchnik ma ochot� pozwoli�, by ci obcokrajowcy dalej zachowywali si� zgodnie ze swymi grubia�skimi zwyczajami, to im to wystarcza.
Sphrantzes natomiast ju� otwiera� usta, by znowu zaprotestowa�, lecz wiedzia�, �e to nic nie da. Jego oburzony wzrok spotka� si� ze wzrokiem trybuna i Marek zrozumia�, �e ma w nim wroga. Sphrantzes by� cz�owiekiem, kt�ry nie potrafi�by znie�� tego, �e si� myli albo, �ci�lej, �wiadomo�ci tego, �e kto� dostrzeg� jego pomy�k�. Je�li pope�ni�by b��d, pogrzeba�by go� a wraz z nim pewnie i jego �wiadk�w.
Pokry� jednak zr�cznie swoje potkni�cie; skin�� przyjacielsko g�ow� Markowi i powiedzia�:
��Wst�pnie zaplanowali�my na jutrzejszy wiecz�r przyj�cie z okazji waszego przybycia w Sali Dziewi�tnastu Tapczan�w. Czy nie mia�by� nic przeciwko temu, by do��czy� do nas wraz z niewielk� grup� swoich oficer�w?
��Z przyjemno�ci�.�� Marek odpowiedzia� mu skinieniem g�owy. U�miech Sevastosa sprawi�, �e zamiast oficer�w zapragn�� przyprowadzi� tam kosztowaczy jedzenia.
Sala Dziewi�tnastu Tapczan�w by�a prostok�tnym budynkiem z zielono �y�kowanego marmuru, znajduj�cym si� niedaleko od kwater zajmowanych obecnie przez rodzin� Imperatora. Od pokole�, jak dowiedzia� si� Marek, nie by�o w niej ju� �adnych tapczan�w, a mimo to dalej j� tak nazywano. By�a najwi�ksz� i najcz�ciej wykorzystywan� z kilku pa�acowych sal przyj��.
Kiedy Skaurus i jego towarzysze�� Gajusz Filipus, Kwintus Glabrio, Gorgidas, Viridoviks i Adiatun, dow�dca procarzy�� podeszli do podw�jnych drzwi z polerowanego spi�u wiod�cych do Sali i oznajmili swe przybycie, s�u��cy sk�oni� si� i rozwar� szeroko drzwi, wo�aj�c:
��Panie i panowie, Rzyniamie!
W�r�d ju� obecnych go�ci rozleg� si� grzeczny szmer oklask�w. Skaurus pow�ci�gn�� ch�� kopni�cia s�u��cego-idioty i pogodzi� si� z tym, �e przez nast�pny rok b�dzie nazywany Rzyniaminem.
Do videssa�skiego zwyczaju nale�a�o rozmawia�, kosztowa� potraw i popija�, nim siad�o si� do prawdziwego jedzenia. Marek wzi�� kubek mro�onego wina z p�ytkiej wazy ze �niegiem, w kt�rej spoczywa�, przyj�� ma�� solon� ryb� ze srebrnej tacy podanej mu przez najbardziej znudzonego s�u��cego, jakiego kiedykolwiek widzia�, i zacz�� kr��y� w�r�d t�umu go�ci.
Wkr�tce u�wiadomi� sobie, �e go�cie dziel� si� na cztery wyra�ne grupy, a ka�da w znacznej cz�ci�� i niekiedy do�� uszczypliwie�� ignorowa�a trzy pozosta�e.
W k�cie przy p�miskach z jedzeniem cywilni urz�dnicy, wspaniali w swych jasnych togach i barwnych tunikach, chrupali przek�ski, omawiaj�c wspania�� sztuk� rz�dzenia nie si��, lecz chytro�ci�.
Rzucali lekcewa��ce spojrzenia w stron� t�umu uzbrojonych oficer�w, kt�rzy okupowali �rodek sali, jak wzi�te w�a�nie szturmem miasto. Cho� nale�eli do kilku narodowo-
�ci, oni r�wnie� mieli wsp�lny temat. Ich rozmowa by�a g�o�niejsza i bardziej zgry�liwa ni� dyskusja biurokrat�w, kt�rych szyderstwa odwzajemniali.�� Przekl�te gryzipi�rki�� mrukn�� m�ody Videssa�czyk do jakiego� Halogajczyka, �ciskaj�cego kufel z miodem niemal tak wielki, jak jego g�owa. Ju� na wp� pijany, oficer z p�nocy skin�� powa�nie g�ow�.
Niemal po�owa Rzymian roztopi�a si� w tej grupie. Gajusz Filipus i Nephon Khoumnos rozmawiali o placach �wiczebnych i technikach szkolenia. Glabrio, �ywo gestykuluj�c, wyja�nia� mieszanemu audytorium sk�adaj�cemu si� z Videssa�czyk�w, Namdalajczyk�w i Halogajczyk�w, na czym polega taktyka rzymskiej piechoty. A Adiatun pr�bowa� przekona� odzianego w str�j z jeleniej sk�ry Khamortha, �e proca jest lepsz� broni� ni� �uk. Koczownik, lepszy �ucznik ni� Adiatun m�g� sobie wyobrazi�, by� najwyra�niej przekonany, �e Rzymianin straci� rozum.
Je�li radnych por�wna� do pawi, a �o�nierzy do jastrz�bi, to ambasadorowie i pos�owie z obcych kraj�w, kt�rzy tworzyli trzeci� grup�, byli ptakami o r�nobarwnym upierzeniu. Pochodz�cy z r�wnin kr�pi, kedzierzawobrodzi Khamorthci nosili kurtki z wilczych sk�r i sk�rzane spodnie i trzymali si� z par� mieszka�c�w jeszcze odleglejszych r�wnin, ludzi jakich Marek nigdy przedtem nie widzia�: szczup�ych, �niadych, p�askolicych m�czyzn z opadaj�cymi w�sami i rzadkimi, wiotkimi brodami. Trybun dowiedzia� si�, �e nazywano ich Arshaum.
Marek rozpozna� pustynnych nomad�w z po�udniowego zachodu i innych, z odleg�ych krain po drugiej stronie Morza �eglarzy. By�o tam te� kilku pos��w w dziwnych strojach z dolin Erzerum, le��cych na pomocy i zachodzie od zachodnich granic Videssos. W grupie tej kr�ci�o si� kilku halogajskich ksi���t i jaki� m�czyzna, o kt�rym trybun powiedzia�by, �e to Videssa�czyk, gdyby nie jego p�nocny str�j i niezmiennie ponury wyraz twarzy, co kaza�o Skaurusowi kojarzy� go z Halogajczykami.
Jaki� olbrzym w pustynnych zawojach by� tak w nie zakutany, �e nawet kry� w nich swoj� twarz. Ci�gn�� wino przez s�omk� i porusza� si� w kr�gu ciszy, bo nawet jego towarzysze ambasadorowie omijali go szerokim �ukiem, Marek zrozumia� to, kiedy dowiedzia� si�, �e m�czyzna jest emisariuszem z Mashiz, stolicy �miertelnego wroga Videssos z zachodu, Yezd.
Nienasycona ciekawo�� Gorgidasa pcha�a go oczywi�cie w stron� ambasador�w. Rozmawia� teraz z przej�ciem z nie�mia�ym male�kim cz�owieczkiem, kt�ry tworzy�by doskona�y obraz videssa�skiego duchownego, gdyby nie jego twarz pokryta rozczochranym ow�osieniem Khamortha.
Zatem niemal wszyscy moi ludzie s� zaj�ci�� pomy�la� Marek, i kiedy wybuch �miechu sprawi�, �e spojrza� w lewo stwierdzi�, i� Viridoviks szybko zaskarbia sobie popularno�� w�r�d ostatniej grupy obecnej na przyj�ciu: kobiet. Wygl�daj�cy niezwykle dziarsko w swej pelerynie ze szkar�atnych sk�r, zwisaj�cej z jego szerokich ramion, wielki Gal ko�czy� w�a�nie ha�a�liwie jak�� nieprzyzwoit� opowie��, kt�r� jego obcy akcent czyni� tym �mieszniejsz�. Dwie �liczne dziewczyny zwisa�y u jego ramion; jeszcze trzy lub cztery t�oczy�y si� wok� niego. Spojrza� na Skaurusa ponad ich g�owami i pos�a� mu szcz�liwy u�miech lubie�nego kocura.
Trybun odwzajemni� u�miech, ale nie mia� ochoty wsp�zawodniczy� z Celtem. Nie poci�ga�a go te� �adna z pozosta�ych grup. Biurokraci z zasady lekcewa�yli �o�nierzy, a Skaurus sam nie by� na tyle zawodowym wojownikiem, by rozkoszowa� si� dyskusj� o zasadach ostrzenia pa�aszy. I w przeciwie�stwie do Gorgidasa, nie potrafi� skierowa� swej ciekawo�ci ku odleg�ym krainom, kiedy wci�� tak niewiele wiedzia� o Videssos. W ten spos�b, cho� tu i tam zamieni� uprzejmie par� s��w, nie min�o wiele czasu, nim opad�a go nuda.
Czuj�c si� jak dodatkowe ko�o u wozu, postanowi� napi� si� wi�cej wina i ruszy� w kierunku wazy. W�a�nie wzi�� nowy kubek i napi� si�, kiedy jaki� g�os z ty�u zapyta�:
��Wspaniale dzisiaj graj�, nie s�dzisz?
��Hmm?�� Odwr�ci� si� tak szybko, �e a� rozla� wino z kubka.�� Tak, pani, doprawdy wspaniale.�� W rzeczywisto�ci nie mia� zupe�nie s�uchu i nie zwraca� uwagi na ma�� brz�cz�c� orkiestr�, lecz zaprzeczenie zako�czy�o by rozmow�, a tego, jak si� nagle okaza�o, wcale nie chcia�.
Wzrostem dor�wnywa�a wielu obecnym na przyj�ciu m�czyznom. Swoje proste czarne w�osy nosi�a obci�te nad ramionami, co wygl�da�o o wiele pro�ciej ni� ulubione przez wi�kszo�� kobiet stosy lok�w, lecz do niej akurat! pasowa�o. Jej oczy mia�y barw� roziskrzonego b��kitu. Mia�a na sobie sukni� tego samego koloru, w nieco! ciemniejszym odcieniu, ze stanikiem z bia�ej koronki i szerokimi, zdobnymi futrem r�kawami. Pi�kna kobieta, pomy�la� Marek.
��Wy Rzymianie�� zauwa�y�, �e wypowiedzia�a t� nazw� prawid�owo, mimo przekr�conej zapowiedzi przy wej�ciu�� pochodzicie z bardzo daleka, jak m�wi�. Powiedz mi, czy muzyka waszego ojczystego kraju jest bardzo podobna do tej, jak� graj� tutaj?
Pragn�c, by znalaz�a jaki� inny temat, Skaurus zastanowi� si� nad pytaniem.�� Nie bardzo, pani�?
��Och, b�agam o wybaczenie�� powiedzia�a z u�miechem.�� Nazywam si� Helvis. Ciebie za� zw� Markiem, czy tak?
Marek przytakn��.
��Jeste� z Namdalem, prawda?�� zapyta�. By�o to uzasadnione przypuszczenie. Nie mia�a tak orlich rys�w, jak videssa�skie i z pewno�ci� nie nosi�a videssa�skiego imienia.
Skin�a g�ow� i ponownie si� u�miechn�a; usta mia�a szerokie i pe�ne.�� Sporo dowiedzia�e� si� o tej cz�ci �wiata�� stwierdzi�a, lecz potem, tak jak obawia� si� tego trybun, powr�ci�a do swej pierwotnej my�li.�� W czym wasza muzyka r�ni si� od naszej?
Skaurus si� skrzywi�. Niewiele wiedzia� o rzymskiej muzyce, a jeszcze mniej o tej, jak� grano tutaj. Co gorsza, jego s�ownictwo, cho� wystarczaj�ce w koszarach, zia�o ogromnymi dziurami, gdy chodzi�o o sprawy muzyczne.
W ko�cu powiedzia�:�� My gramy��� R�koma nakre�li� kszta�t fletu.
Helvis wymieni�a nazw� za niego.�� My r�wnie� mamy instrumenty tego rodzaju. Co jeszcze?
��Szarpiemy nasze instrumenty strunowe zamiast gra� na nich t� rzecz�, jakiej u�ywaj� wasi muzycy.
��Smyczkiem�� podpowiedzia�a Helvis.
��I nigdy nie widzia�em niczego podobnego do tej wysokiej skrzynki, w kt�r� wali ten cz�owiek.
Brwi Helvis unios�y si�.�� Nie znacie klawikordu? Jakie� to dziwne!
��Jest w mie�cie od dw�ch dni, kochanie, a ty ju� m�czysz go rozmow� o klawikordzie?�� Oficer gwardii, Hemond, podszed� i obj�� r�k� tali� Helvis z niedba�� poufa�o�ci�, kt�ra powiedzia�a Markowi, �e s� ze sob� od lat.
��Nie m�czono mnie�� rzek� Skaurus, lecz Hemond parskni�ciem odrzuci� jego protest.
��Nie m�w mi tego, przyjacielu. Je�li pozwolisz jej gada� o muzyce, to po jakim� czasie og�uchniesz. Chod�my, kochanie�� zwr�ci� si� do Helvis�� musisz spr�bowa� sma�onych krewetek. S� niewiarygodne!�� Odchodz�c wraz z He�vis, oblizywa� si�.
Marek dopi� wino jednym d�ugim �ykiem. Czu� gorycz i uraz�; tym wi�ksze, gdy� zdawa� sobie spraw� z bezzasadno�ci tych uczu�. Je�li Helvis i Hemond stanowili par�, to tak by�o i nie nale�a�o sobie zawraca� tym g�owy. Tylko �e wydawa�a si� taka przyjacielska, otwarta i zupe�nie wolna� i doprawdy by�a pi�kna.
Wielu Namdalajczyk�w, w�r�d nich Hemond, goli�o sobie czaszki z ty�u mi�dzy uszami, by ich g�owy lepiej pasowa�y do he�m�w. Wygl�da�o to obrzydliwie�� stwierdzi� Marek�� i poczu� si� odrobin� lepiej.
Sevastos Sphrantzes pojawi� si� kilka minut p�niej. Jak gdyby jego przybycie by�o jakim� sygna�em�� i prawdopodobnie by�o�� s�u��cy usun�li stoliki z zak�skami i winem, zast�puj�c je d�ugimi sto�ami i z�oconymi krzes�ami o prostych oparciach.
Pracowali z wy�wiczon� sprawno�ci� i w�a�nie ko�czyli ustawianie ostatniego krzes�a, kiedy od�wierny zawo�a�:
��Jego Wysoko�� Sevastokrator Thorisin Gavras i jego pani, Komitta Rhangawe! Jej Wysoko�� Ksi�niczka Alypia Gavra!�� Potem, na ko�cu, tak jak zas�ugiwa�a na to ranga zapowiadanego, zawo�a�:�� Jego Imperatorska Wysoko��, Autokrata Videssa�czyk�w, Mavrikios Gavras!
Marek spodziewa� si�, �e wszyscy obecni padn� na pod�og� i przygotowa� si� na wstrz�s, jaki wywo�a jego postawa. Lecz, jako �e spotkanie mia�o charakter bardziej towarzyski ni� urz�dowy, m�czy�ni w sali tylko sk�onili si� po pas�� a wraz z nimi Rzymianie�� podczas gdy kobiety dygn�y g��boko przed Imperatorem.
Towarzyszk� Thorisina Gavrasa by�a oliwkowosk�ra pi�kno�� o b�yszcz�cych czarnych oczach, doskonale pasuj�ca do gor�cokrwistego Sevastokraty. Jej uroda ca�kowicie przy�miewa�a Ksi�niczk� Alypi�, jedyne pozosta�e przy �yciu dziecko Mavrikiosa, c�rk� jego dawno zmar�ej �ony. Pochodzenie ksi�niczki prawdopodobnie t�umaczy�o fakt, dlaczego wci�� pozostawa�a niezam�na�� by�a kart� w politycznej grze; zbyt cenn�, by zagra� ni� natychmiast. Nie by�a nieatrakcyjna, ze swoj� owaln� twarz� i czystymi, zielonymi oczyma, tak rzadkimi w�r�d Videssa�czyk�w. Lecz sprawia�a wra�enie, �e ca�� swoj� uwag� kieruje do wn�trza i sz�a przez sal� przyj��, jakby prawie nie zauwa�a�a zgromadzonych tam go�ci. W przeciwie�stwie do swego ojca.
��Wy sobie tutaj plotkowali�cie podjadaj�c, a ja musia�em pracowa栗 zahucza��� i teraz jestem g�odny!
Skaurus s�dzi�, �e jemu i jego ludziom zostan� wyznaczone miejsca wraz z innymi dow�dcami najemnik�w: daleko w dole hierarchii wa�no�ci. Eunuch zarz�dca wyprowadzi� go z b��dnego mniemania.
��T� uroczysto�� zorganizowano na wasz� cze�� i by�oby bardziej ni� niew�a�ciwe, gdyby� zaj�� miejsce gdzie indziej ni� przy stole Imperatora.
Jako i� trybun niewiele wiedzia� o wytwornych manierach Videssa�czyk�w, ch�tnie zrzek�by si� tego wyr�nienia, lecz nieust�pliwy w swej �agodno�ci zarz�dca mia� oczywi�cie racj�. Tak wi�c, zamiast w�r�d �o�nierzy, trybun znalaz� si� w towarzystwie arystokrat�w i zagranicznych pos��w akredytowanych na videssa�skim dworze.
Krzes�a z prostymi oparciami okaza�y si� tak twarde, na jakie wygl�da�y.
Marek zaj�� miejsce pomi�dzy chudym ma�ym cz�owieczkiem, z kt�rym poprzednio rozmawia� Gorgidas, a wysokim srogim m�czyzn�, wygl�daj�cym jak Videssa�czyk w halogajskim stroju. Ten ostatni przedstawi� si� jako Katakolon Kekaumenos. Sadz�c z nazwiska, trybun zapyta�:�� Zatem jeste� z Videssos?
��Nie, to nie tak�� odpar� Kekaumenos z wyra�nym akcentem.�� Jestem ambasadorem Jego Wysoko�ci Kr�la Sireliosa z Agderu w Videssos; zaprawd�, w jego �y�ach p�ynie krew czystsza ni� krew wi�kszo�ci szlachty w tym mie�cie miesza�c�w.�� M�czyzna z Agderu rozejrza� si�, by zobaczy�, czy kto� sprzeciwi si� temu stwierdzeniu. Mniejszy od�amek dawnego Imperium nauczy� si� od swoich halogajskich s�siad�w czego� wi�cej ni� tylko noszenia kaftan�w ze sk�r �nie�nych panter: jego ambasador przemawia� z otwarto�ci� rzadko spotykan� w stolicy. By� r�wnie� tak samo ma�om�wny, jak wszyscy mieszka�cy p�nocy i po wyg�oszeniu swego o�wiadczenia pogr��y� si� w ponurym milczeniu. Drugi s�siad Marka szturchn�� go w �ebra.
��Mo�na by pomy�le�, �e staremu Katakolonowi wetkni�to pogrzebacz w zadek, co?�� rzek� do trybuna scenicznym szeptem, u�miechaj�c si� �obuzersko.�� Ach, prawda, nie wiesz kim jestem, by m�wi� takie rzeczy? Moje nazwisko brzmi Taso Vones, pose� Khagana Vologesa z Khatrish, tak wi�c mam przywileje dyplomaty. Poza tym, Kekaumenos od lat uwa�a mnie za stukni�tego. Nieprawda�, stary �ajdaku?
��Tak jak ty mnie�� burkn�� Kekaumenos, lecz jego surowe rysy nie zdo�a�y ukry� u�miechu. Najwyra�niej przyzwyczai� si� do takiego zachowania Vonesa.
Trajkocz�cy ambasador ponownie skierowa� swoj� uwag� na Skaurusa.�� Zauwa�y�em, �e par� minut wcze�niej podziwia�e� moj� brod�.
Rozczochrany zarost wcale nie wywo�a� w Marku takiego uczucia.�� Tak, ja�
��Straszna, prawda? M�j pan, Vologes, uwa�a, �e nadaje mi wygl�d prawdziwego Khamortha, zamiast jakiego� zgrzybia�ego Videssa�czyka. Jak gdybym m�g� tak wygl�da�!�� Wskaza� r�k� przez st� na pos�a Khaganate�a z Thatagush.�� Hej, Gawtruz, ty bary�o, ju� si� upi�e�?
��Nie, jeszcze nie�� odpar� Gawtruz, kt�ry wygl�da� raczej jak brodaty g�az. M�wi� silnie akcentowanym videssa�skim.�� Lecz pytanie brzmi, czy b�d� pijany? Ba, tak, z pewno�ci�!
��To �winia�� zauwa�y� Taso.�� Ale to mi�y rodzaj �wini i bystry cz�owiek na dodatek. Potrafi te� m�wi� doskona�ym videssa�skim, kiedy mu si� chce, co niestety niecz�sto si� zdarza.
Nieco przygnieciony potokiem wymowy ma�ego Khatrisha, Marek ucieszy� si� widz�c, �e zacz�to wnosi� jedzenie. W potrawach przewa�a�y dania z ryb, co nie mog�o dziwi� w nadmorskim mie�cie, takim jak Videssos. Podano pieczone dorsze, sma�one rekiny, homary w topionym ma�le, smakowity gulasz z mi�czak�w, krab�w i krewetek, jak r�wnie� rozmaite inne smako�yki, w�r�d nich ostrygi na po��wkach muszli.
Viridoviks, siedz�cy par� miejsc dalej od trybuna, wzi�� jedn� z nich z pokruszonego lodu, na kt�rym spoczywa�y. Obdarzy� j� d�ugim, pow�tpiewaj�cym spojrzeniem, a potem po�kn��, lecz wcale nie wydawa� si� z tego zadowolony. Spojrzawszy na siedz�c� przy nim dziewczyn�, powiedzia� do Marka:�� Je�li ju� zmusza si� cz�owieka do jedzenia czego�, co tak smakuje, to lepiej, �eby to by�o ciep�e.
Skaurus prze�kn�� z trudem, cho� sam wcale nie mia� ostrygi w ustach. Zastanawia� si�, dlaczego uwaga Celta nie przerwa�a rozm�w przy ca�ym stole, kiedy Ksi�niczka Alypia, kt�ra siedzia�a niemal na wprost niego, zapyta�a:
��Co tw�j towarzysz s�dzi o ostrygach?�� i dopiero w�wczas u�wiadomi� sobie, �e Viridoviks odezwa� si� po �acinie.
A ty, g�upcze�� powiedzia� do siebie�� my�la�e�, �e muzyka jest z�ym tematem. I jak teraz poradzisz sobie z
��Dziwne, �e taka niewinna uwaga a� tak tob� wstrz�sn�a�� odpar�a, lecz ku jego uldze nie naciska�a go dalej.
Siwow�osy s�u��cy klepn�� delikatnie Rzymianina po ramieniu. Stawiaj�c ma�y emaliowany p�misek przed Markiem, powiedzia� cicho:�� �ledzie w winnym sosie, panie, z pozdrowieniami od Jego Wysoko�ci Sevastosa. S� wspania�e, powiada.
Pami�taj�c a� nadto dobrze swoj� my�l z poprzedniego dnia o kosztowaczu jedzenia, Marek spojrza� wzd�u� sto�u! na Vardanesa Sphrantzesa. Sevastos uni�s� kielich w towarzyskim pozdrowieniu. Skaurus wiedzia�, �e musi skosztowa� smako�yku, a jednak nie m�g� zapomnie� wyrazu zawoalowanej gro�by, jaki dostrzeg� w�wczas w oczach Sphrantzesa.
Westchn�� i skosztowa�. �ledzie smakowa�y wy�mienicie.
Alypia zauwa�y�a jego wahanie.�� Patrz�c na ciebie mo�na by powiedzie�, �e ten posi�ek uwa�asz za ostatni�� powiedzia�a.
Niech diabli wezm� spostrzegawcze kobiety!�� pomy�la� czerwieniej�c. Czy nigdy nie b�d� m�g� powiedzie� jej prawdy? Z pewno�ci� jednak nie nast�pi to tutaj.
��Wasza Mi�o��, nie mog�em odrzuci� daru Sevastosa, lecz obawiam si�, i� �ledzie i moje wn�trzno�ci nie pasuj� do siebie zbytnio. To w�a�nie dlatego si� zawaha�em.�� Ze zdziwieniem odkry�, �e nie ok�ama� jej do ko�ca. Jego �o��dek, pod wp�ywem pikantnych ryb,
Ksi�niczka zamruga�a pod wra�eniem jego pozornej szczero�ci, a potem wybuch�a �miechem. Gdyby Rzymianin zauwa�y� spojrzenie, jakie spod zmru�onych powiek pos�a� w jego stron� Sphrantzes, naprawd� po�a�owa�by, �e zjad� �ledzie. To, �e doprowadzenie ksi�niczki krwi do �miechu mo�e okaza� si� niebezpieczne dla oficera najemnik�w, nie przysz�o mu jeszcze do g�owy.
Chocia� Sevastokrata Thorisin pozosta�, by dalej hula�, Imperator i jego c�rka, cho� przybyli p�no, wcze�nie opu�cili przyj�cie. Po ich wyj�ciu zabawa o�ywi�a si� znacznie.
Dwaj pustynni koczownicy, zes�ani do odleg�ego sto�u z powodu niewielkiego znaczenia ich szczep�w, nie znale�li niczego lepszego do roboty ni� pok��ci� si� ze sob�. Jeden z nich, m�czyzna o twarzy �asicy i nastroszonych w�sach, wywrzeszcza� wspania�e, gard�owe przekle�stwo i rozbi� sw�j kubek od wina na g�owie rywala. S�siedzi przy stole odci�gn�li ich od siebie, zanim zdo�ali si�gn�� po no�e.
��To haniebne zachowanie�� powiedzia� Taso Vones.�� Dlaczego swych krwawych porachunk�w nie mog� za�atwi� w domu?
Urywki pijackich pie�ni rozbrzmiewa�y w ca�ej Sali Dziewi�tnastu Tapczan�w. Viridoviks zacz�� zawodzi� po galijsku, wystarczaj�co g�o�no, by wywo�a� brz�k naczy�.�� Jak si� nie ma s�uchu, to si� nie powinno �piewa栗 warkn�� Gajusz Filipus. Celt uda�, �e go nie s�yszy.
Kilku Khamorth�w �piewa�o w dialekcie r�wnin. Uni�s�szy twarz znad kubka, Gawtruz z Thatagush spojrza� na nich ma�lanym wzrokiem i podj�� pie��.
��Haniebne�� rzek� znowu Taso; on r�wnie� rozumia� j�zyk mieszka�c�w r�wnin.�� Nie ma przyj�cia z Khamorthami, by si� nie zalali w pestk� i nie wzywali wszystkich mo�liwych demon�w. Wi�kszo�� z nich w g��bi serca czci Skotosa, rozumiesz; trwanie przy dobru jest zbyt nudne, by mogli je znie��.
Wino zacz�o i�� trybunowi do g�owy; traci� ju� rachub�, ile razy nape�nia� sw�j puchar ze stoj�cej przed nim srebrnej karafki. S�siad z lewej, Katakolon Kekaumenos, opu�ci� przyj�cie jaki� czas temu. Marek nie t�skni� za nim. Pot�piaj�ce spojrzenie pruderyjnego mieszka�ca p�nocy mog�o zmrozi� ka�de towarzystwo.
Viridoviks r�wnie� wyszed�, ale nie sam. Skaurus nie m�g� sobie przypomnie�, czy wyszed� z gadatliw� brunetk�, swoj� s�siadk� przy stole, czy te� z pos�gow� s�u��c�, kt�ra przez ca�y wiecz�r kr�ci�a si� ko�o niego. Jego w�asne kontakty z kobietami tego wieczoru by�y mniej ni� zadowalaj�ce�� z ka�dego punktu widzenia.
Powsta� powoli i po raz ostatni nape�ni� sw�j puchar, by ogrza� si� na powrotny, dziesi�ciominutowy spacer do koszar. Vones powsta� r�wnie�.
��Pozw�l mi sobie towarzyszy栗 powiedzia�.�� Chcia�bym us�ysze� co� jeszcze o waszym wodzu�� Kezarze, czy tak? Z tego, co mi dotychczas powiedzia�e�, musi to by� fascynuj�cy cz�owiek.
Marek z trudem przypomina� sobie, co m�wi�, ale towarzystwo Vonesa odpowiada�o mu. Ruszyli w stron� drugiego ko�ca sto�u Imperatora. Tam w�a�nie kt�ry� z go�ci rozla� co� t�ustego na wyk�adan� mozaik� pod�og�; trybun po�lizgn�� si�, wymachuj�c dziko r�koma dla odzyskania r�wnowagi. Utrzyma� si� na nogach, lecz wino, kt�re ni�s�, spryska�o bia�e szaty ambasadora Yezd.
��Prosz� o wybaczenie, panie��� zacz��, a potem przerwa�, zmieszany.�� Podw�jnie prosz� o wybaczenie�� nie znam twojego imienia.
��Nie znasz?�� W�ciek�o��, tym straszliwsza, �e zimna, brzmia�a w s�owach Yezdy. Powsta� p�ynnie, g�ruj�c nawet nad wysokim Rzymianinem. Welon zas�aniaj�cy jego twarz by� tak g�sty, �e Skaurus nie m�g� dojrze� jego oczu, lecz wiedzia�, �e na niego patrz�; poczu� si� jak uderzony intensywno�ci� tego ukrytego spojrzenia.�� Doprawdy nie znasz? Zatem mo�esz nazywa� mnie Avshahin.
Taso Vones wtr�ci� si� z nerwowym chichotem.
��M�j drogi pan Avshar bawi si� w gr� s��w, nazywaj�c siebie �kr�lem� w j�zyku Videssos i swoim w�asnym. Z pewno�ci� zrozumie, �e m�j przyjaciel nie chcia� go urazi�, lecz by� mo�e ogl�da� dno swego pucharu cz�ciej, ni� powinien�
Avshar zwr�ci� swe niewidoczne spojrzenie na Khatrisha.�� Cz�owieczku, to ciebie nie dotyczy. Chyba �e �yczy�by� sobie tego�?�� Dalej m�wi� uprzejmym tonem, lecz w jego g�osie rozbrzmiewa�a gro�ba, jak lodowata woda pod cienkim lodem. Vones, poblad�y, wzdrygn��
��Dobrze.�� Yezda zada� Markowi straszliwy zamaszysty cios, pod kt�rego wp�ywem trybun zatoczy� si� do ty�u, a z k�cika jego ust pop�yn�a krew.
��Psie! �winio! Nikczemny, pe�zaj�cy robaku! Czy nie wystarczy, �e musz� mieszka� w mie�cie moich wrog�w? Czy musz� te� by� celem zniewag niewolnik�w Videssos? Najemny szakalu, masz przywilej wyboru broni, kt�ra przyniesie ci �mier�.
W sali zapad�a cisza. Spojrzenie wszystkich oczu spocz�o na Rzymianinie, kt�ry nagle zrozumia� wyzwanie Avshara. W jaki� osobliwy spos�b czu� wdzi�czno�� za to, �e Yezda go uderzy�; cios i w�ciek�o��, jak� wywo�a�, wypali�y wino z jego krwi. By� zaskoczony pewno�ci� swego g�osu, kiedy odpowiada�:
��Wiesz r�wnie dobrze jak ja, �e obla�em ci� winem przez przypadek. Lecz je�li musisz bra� to do siebie, miecz i tarcza za�atwi� si� z tym doskonale.
Avshar odrzuci� g�ow� do ty�u i wybuchn�� �miechem, wype�niaj�c sal� d�wi�kiem zimniejszym i okrutniejszym ni� wycie wszystkich zimowych zamieci, kt�re spada�y na Imbros.
��Niech tak b�dzie�� w�asnymi ustami wypowiedzia�e� swoj� zag�ad�. Mebod!�� krzykn�� i s�u��cy Yezda o zal�knionej twarzy pojawi� si� przy nim.�� Przynie� bro� z moich apartament�w.�� Sk�oni� si� szyderczo przed Rzymianinem.�� Widzisz, Videssa�czykom nie spodoba�oby si�, gdyby kto�, kto
��Zupe�nie straci�e� rozum? To najbardziej morderczy szermierz, jakiego w �yciu widzia�em, zwyci�zca wielu! pojedynk�w, a poza tym czarownik. B�agaj go teraz o wybaczenie, zanim wytnie ci drugie usta w gardle.
��Prosi�em go raz, lecz wydaje si�, �e nie jest w nastroju do wybaczania. Poza tym�� rzek� Marek, my�l�c o pot�nej broni, kt�r� mia� u boku�� mo�e wiem co�, czego on nie wie.
Gajusz Filipus by� tak pijany, �e ledwo m�g� utrzyma� si� na nogach, lecz mimo to stwierdzi� ze znajomo�ci� rzeczy cz�owieka walki:
��Ten wielki syn rajfurki najprawdopodobniej b�dzie pr�bowa� wykorzysta� zasi�g swych ramion, by por�ba� ci� na kawa�ki z niedost�pnego dla ciebie dystansu. Zmniejsz wiec dystans i wypu�� z niego powietrze.
Marek skin�� g�ow�; sam postanowi� obra� tak� taktyk�.�� Po�lij kogo� po moj� tarcz�, dobrze?
��Adiatun ju� po ni� poszed�.
��Doskonale.
Kiedy wszyscy czekali na to, by przyniesiono bro� walcz�cych, paru wysokiej rangi oficer�w oraz wielu s�u��cych odsuwa�o sto�y pod �ciany, by zrobi� miejsce do walki.
Stawiano szybkie i wysokie zak�ady. Okrzyki powiedzia�y Markowi, �e nie liczono na jego zwyci�stwo. Jednak poczu� zadowolenie, kiedy us�ysza�, jak Helvis swym czystym kontraltem oznajmia:�� Trzy sztuki z�ota na Rzymianina!�� Gawtruz z Thatagush przybi� jej zak�ad.
Sevastokrata Thorisin Gavras zawo�a� do Vardanesa Sphrantzesa:�� Kt�rego wybierasz, mistrzu piecz�ci?
Niech�� na twarzy Sevastosa odnosi�a si� w r�wnej mierze do Gavrasa, Avshara jak i Skaurusa. Potar� szcz�k� okolon� schludnie przyci�t� brod�.�� Cho� m�wi� to ze smutkiem, wydaje si� a� nadto prawdopodobne, �e zwyci�y Yezda.
��Jeste� tego pewien na tyle, by postawi� sto sztuk z�ota? Sphrantzes zawaha� si� znowu, a potem skin�� g�ow�.
��Stoi!�� zawo�a� Thorisin. Marek ucieszy� si�, �e ma za sob� Sevastokrat�, lecz wiedzia�, �e brat Imperatora r�wnie szybko postawi�by na Avshara, gdyby Sphrantzes wybra� jego.
W sali rozleg� si� okrzyk, kiedy s�u��cy ambasadora Yezd powr�ci� z or�em swego pana. Marek z zaskoczeniem stwierdzi�, �e Avshar u�ywa d�ugiego, prostego miecza, a nie zakrzywionego pa�asza, zwyk�ej broni mieszka�c�w zachodu. Tarcz� mia� okr�g��, ze stercz�cym po�rodku kolcem.
Par� chwil p�niej wr�ci� Adiatun ze
��Posiekaj go na plasterki�� powiedzia�, klepn�wszy Skaurusa po ramieniu.
Rzymianin wyci�gn�� sw�j miecz, kiedy co� jeszcze przysz�o mu do g�owy.�� Czy Avshar nie b�dzie chcia�, bym �ci�gn�� zbroj�?�� zapyta� Taso Vonesa.
Vones potrz�sn�� g�ow�.�� Powszechnie wiadomo, �e sam pod tymi szatami nosi kolczug�. Rozumiesz, nie jest pos�em zaprzyja�nionego kraju.
Ostatni� chwil� przed walk� Marek sp�dzi� wyrzucaj�c sobie, �e tak si� upi�. Zastanowi� si�, ile wina ma w sobie Avshar. A potem by�o ju� za p�no na takie zmartwienia. Pozosta� tylko kr�g o�ywionych, obserwuj�cych z napi�ciem twarzy, z nim i Yezd� po�rodku�� a potem, gdy Avshar skoczy�, by powali� go jednym ciosem, zapomnia� o nich r�wnie�.
Jak na cz�owieka tak wysokiego, Yezda by� diabelnie szybki, i silny na dodatek. Marek sparowa� tarcz� jego pierwsze ciecie i zachwia� si� pod nim, zastanawiaj�c si�, czy nie z�ama�o mu r�ki. Pchn�� w g�r�, w niewidoczn� twarz Avshara. Yezda p�ynnie odskoczy�, a potem zaatakowa� znowu jeszcze jednym cieciem, zadanym z wykorzystaniem ca�ej d�ugo�ci r�ki.
Wydawa�o si�, �e ma tyle ramion co paj�k i miecz w ka�dym z nich. W ci�gu paru chwil Marek otrzyma� ciecie w g�rn� cze�� prawego ramienia i jeszcze jedno, na szcz�cie p�ytkie, tu� nad prawym nagolennikiem. Tarcz� mia� por�ban� i powyginan�. Avshar w�ada� swoim ci�kim mieczem jak witk�.
Przezwyci�ywszy rozpacz, Marek zaatakowa�. Avshar odbi� cios tarcz�. Nie p�k�a, na co Rzymianin mia� nadziej�, lecz pod wp�ywem uderzenia zaskoczony Avshar zrobi� do ty�u dwa kroki. Uni�s� kling� w szyderczym salucie.
��Masz dobry miecz, w��cz�go, ale s� zakl�cia chroni�ce przed tak� broni�.
Jednak od tej chwili walczy� ostro�niej, a gdy wysi�ek walki pom�g� wyp�dzi� wino z krwiobiegu Skaurusa, Rzymianin nabra� pewno�ci i wi�kszej wiary w siebie. Zacz�� atakowa�; jego ostrze �miga�o raz wysoko, raz nisko, a Avshar niech�tnie oddawa� pole krok po kroku.
Yezda, kt�ry dotychczas milcza�, cho� wsz�dzie wok� niego g�osy wznosi�y si� w pie�ni, zacz�� monotonnie �piewa�. �piewa� w jakim� mrocznym j�zyku, silnym, chrapliwym i mro��cym krew w �y�ach, gorszym nawet ni� jego �miech. �wiat�o pochodni przygas�o i niemal znikn�o w paj�czynie ciemno�ci wiruj�cej przed oczyma Marka.
Lecz na ca�ej d�ugo�ci klingi Rzymianina gor�cym i z�otym blaskiem zap�on�y druidyczne runy, odbijaj�c zakl�cie, kt�re rzuci� czarownik. Skaurus sparowa� cios wymierzony w jego twarz.
Mog�o to trwa� tylko chwil�, bowiem kiedy odbija� cios, jaka� kobieta w t�umie�� pomy�la�, �e to Helvis�� krzykn�a:�� Tylko bez czar�w!
��Te� co�! �adne nie s� potrzebne przeciwko robakowi takiemu jak ten!�� warkn�� Avshar, ale przesta� �piewa�. Teraz trybun zdoby� przewag�. Jeden z jego cios�w �ci�� kolec na wypuk�o�ci tarczy Avshara. Szaty pos�a Yezd zacz�y przypomina� strz�py i poczerwienia�y nie tylko od wina.
Z okrzykiem zawiedzionej w�ciek�o�ci Avshar rzuci� si� na Rzymianina, usi�uj�c po raz ostatni zgnie�� go �lep� si��. Wygl�da�o to tak, jak stawienie czo�a tr�bie powietrznej ze stali, lecz w swym gniewie Yezda zapomnia� o ostro�no�ci i wreszcie Marek zrozumia�, �e nadesz�a jego chwila.
Zamarkowa� cios w twarz Avshara i wyszed� z finty szybkim pchni�ciem mierz�cym w brzuch. Yezda z�o�y� parad� tylko po to, by zrozumie�, za p�no, �e to r�wnie� jest finta. Miecz Rzymianina uderzy� go w skro�. Parada, jak� zacz�� sk�ada�, by�a o wiele za wolna, lecz by j� omin��, Skaurus musia� skr�ci� nieco nadgarstek. St�d jego miecz uderzy� w bok g�owy Avshara p�azem, a nie ostrzem.
Yezda zachwia� si�, jak ra�one piorunem drzewo, a potem run��, upuszczaj�c miecz. Skaurus zrobi� krok naprz�d, by sko�czy� z nim, lecz zatrzyma� si� i potrz�sn�� g�ow�.
��Zabicie nieprzytomnego cz�owieka to robota rze�nika�� powiedzia�.�� To on k��ci� si� ze mn�, nie ja z nim.�� Wsun�� kling� do pochwy.
Z pe�nych wyczerpania chwil, kt�re nast�pi�y po walce, zapami�ta� jedynie drobne odpryski z potoku gratulacji, jaki sp�yn�� na niego. Komentarz Gajusza Filipusa by�, jak zwykle, kr�tki i trafny:�� To z�y cz�owiek�� powiedzia�, gdy Avshar, opieraj�c si� na swoim s�u��cym, chwiejnym krokiem opu�ci� salꠗ i powiniene� sko�czy� z nim, kiedy mia�e� t� mo�liwo��.
Z wygranym z�otem podzwaniaj�cym w d�oni, He�vis wy�ciska�a i wyca�owa�a trybuna, podczas gdy Hemond wali� go w plecy i wywrzaskiwa� do ucha pijackie gratulacje.
A Taso Vones, cho� ucieszony widokiem upokorzonego Avshara, mia� te� do trybuna s�owo przestrogi.
��Przypuszczam�� gdera� mysi cz�owieczek z Khatrish�� �e roi ci si�, i� m�g�by� teraz zdoby� Mashiz w pojedynk�, a wszystkie dziewczyny, tu i tam, b�d� rzuca�y ci si� na szyj�.
Marek skierowa� swoj� uwag� na Helvis, lecz Vones nie przestawa� m�wi�.
��Nie wierz w to!�� powiedzia�.�� Par� lat temu Avshar dowodzi� oddzia�em, kt�ry najecha� zachodnie kresy Videssos, i pewien szlachcic imieniem Mourtzouphlos obszed� si� z nim doprawdy niezwykle szorstko, by nie powiedzie� brutalnie. Nast�pnej wiosny najwi�kszy w��, jakiego kiedykolwiek widziano w tamtych stronach, po�kn�� Mourtzouphlosa.
��Przypadek�� odpar� tkni�ty nag�ym niepokojem Marek.
��C�, by� mo�e, ale r�ce Yezdy s� d�ugie. M�drej g�owie do�� dwie s�owie, �e tak powiem.�� I wyszed�, strzepuj�c jaki� py�ek z r�kawa swej br�zowej szaty, jak gdyby zdumiony, �e ktokolwiek m�g�by podejrzewa� istnienie jakiego� zwi�zku pomi�dzy nim a tym obcokrajowcem�� na tyle nierozwa�nym, by pobi� Avshara.
Kiedy Adiatun poszed� do koszar po tarcz� Marka, musia� pewnie zbudzi� �pi�cych tam Rzymian. Przez okna wydobywa� si� blask p�on�cych pochodni; wszyscy podnieceni �o�nierze byli na nogach i nim Marek wr�ci� do swej kwatery, uzbrojona po z�by spora grupa legionist�w gotowa�a si�, by go pom�ci�.
��Nie wykazali�cie zbyt wielkiego zaufania do umiej�tno�ci bojowych swego dow�dcy�� zwr�ci� si� do nich, staraj�c si� nie pokaza� po sobie, jak bardzo jest zadowolony
Gajusz Filipus przyszed� mu z pomoc�.
��Dowiedzieli�cie si� najwa�niejszego. Ca�� reszt� mo�ecie us�ysze� jutro rano; wcze�nie rano�� rzek� na po�y z pogr�k�.�� Przez ostatnie dwa dni, kiedy si� tu lokowali�cie, nie robili�cie nic innego opr�cz obijania si�, ale nie wyobra�ajcie sobie, �e tak b�dzie dalej.
Tak jak spodziewa� si� tego centurion, jego o�wiadczenie wywo�a�o ch�r gwizd�w i j�k�w, ale te� wybawi�o Skaurusa od dalszych pyta�. Zasycza�y gaszone pochodnie. Trybun, wpe�zaj�c pod gruby we�niany koc, cieszy� si� z perspektywy snu jak nigdy w �yciu.
Wydawa�o si�, �e zaledwie po paru sekundach zbudzi� si� potrz�sany, lecz przez okna wlewa�o si� ju� morelowe �wiat�o brzasku. Wci�� jeszcze maj�c za�zawione od snu oczy, zobaczy� pochylaj�cego si� nad nim z gniewn� min� Viridoviksa.
��Niech ci� diabli wezm�, po�udniowcze bez serca!�� zawo�a� Gal.
Marek uni�s� si� na �okciu.�� Co ja ci zrobi�em?�� wychrypia�. Kto�, stwierdzi� z absolutn� bezstronno�ci�, przep�dzi� stado k�z przez jego usta.
��Co ty zrobi�e�, cz�owieku? Jeste� stukni�ty? Najpi�kniejsza walka od czasu, kiedy tutaj przybyli�my, a mnie tam nie by�o, �eby j� zobaczy�! Dlaczego nie pos�a�e� po mnie kogo�, bym m�g� zobaczy� ca�� awantur� na w�asne oczy, a nie dowiadywa� si� o niej z drugiej r�ki?
Skaurus usiad� ostro�nie. Cho� nie mia� �adnych okre�lonych plan�w na ranek, nie mia� zamiaru traci� czasu na uspokajanie w�ciek�ego Celta.
��Po pierwsze�� stwierdzi� z naciskiem�� nie mia�em poj�cia, gdzie ci� szuka�. Wyszed�e� na chwil� przed tym, nim zderzy�em si� z Avsharem. Poza tym, o ile si� nie myl�, wyszed�e� nie sam.
��Och, to by�a zimna i niezdarna dziewka, mimo jej wspania�ych piersi.��
Marek wytrzeszczy� na niego oczy, u�wiadamiaj�c sobie, �e Viridoviks m�wi powa�nie. Oszo�omiony potrz�sn�� g�ow�. Nie potrafi� zrozumie� postawy Celta. Prawda, niekt�rzy Rzymianie lubowali si� w rozlewie krwi, lecz wi�kszo�栗 ��cznie z nim�� walczy�a w�wczas, kiedy zachodzi�a taka konieczno�� i ko�czy�a walk� tak szybko, jak to tylko by�o mo�liwe.
��Jeste� dziwnym cz�owiekiem, Viridoviksie�� powiedzia� w ko�cu.
��Gdyby� patrzy� moimi oczami, pewnie i ty ujrza�by� w sobie zabawne dziecko. Niegdy� pewien Grek w�drowa� przez moje ziemie, na kilka lat przedtem nim wy, Rzymianie�� kt�rzy nie macie do nich �adnego prawa�� postanowili�cie nam je odebra�. �w Grek mia� bzika na punkcie zrozumienia, w jaki spos�b dzia�aj� rzeczy. Taki w�a�nie by�. Mia� ze sob� mechanizm zegarowy; cudown� rzecz z trybami i naci�gami, i nie wiem z czym jeszcze, i bez przerwy d�uba� przy nim, by w�a�ciwie dzia�a�. Czasami zachowujesz si� nieco podobnie, tylko �e ty robisz to z lud�mi. Je�li nie rozumiesz ich, dlaczego s�dzisz, �e to oni si� myl�, a nie ty, i nie chcesz mie� z nimi nic wsp�lnego?
��Hmm,�� Marek rozwa�y� to i stwierdzi�, �e uwadze Celta nie mo�na odm�wi� s�uszno�ci.�� Co si� sta�o z tym twoim Grekiem?
��Mia�em nadziej�, �e zapytasz o to�� odpar� z u�miechem Viridoviks.�� Siedzia� pod starym, usch�ym drzewem, zabawiaj�c si� swoim zegarem spokojnie jak zawsze, kiedy konar, kt�rego nie zauwa�y�, spad� na jego biedn�, g�upi� g�ow� i zmia�d�y� go na placek, tak �e musieli�my pochowa� jego zw�oki u�o�one na drzwiach i przykryte drugimi. Biedaczyna. Uwa�aj, �eby to samo nie przytrafi�o si� tobie.
��Niech ci� zaraza! Je�li masz zamiar opowiada� historie z takimi mora�ami, mo�esz zacz�� nosi� b��kitne szaty. Krwio�erczego Celta znios�, lecz niech bogowie chroni� mnie przed Celtem-kaznodziej�!
Po robocie, jak� wykona� poprzedniej nocy, trybun stwierdzi�, �e ma prawo przekaza� prowadzenie porannej musztry Gajuszowi Filipusowi. To, co pobie�nie
Morskie ptaki wirowa�y i skwirzy�y w g�rze, gdy opu�ci� wytworny spok�j imperatorskiej dzielnicy i zanurzy� si� w zgie�k rynku Palamasa, wielkiego placu nazwanego imieniem zmar�ego przed dziewi�cioma wiekami Imperatora. Po�rodku placu sta� Kamie� Milowy, kolumna z czerwonego granitu, od kt�rego liczono odleg�o�ci do r�nych miejsc w ca�ym Imperium. U podstawy kolumny stercza�y zatkni�te na pikach dwie g�owy, niemal ju� pozbawione cia�a przez up�yw czasu i zabiegi padlino�erc�w. Umieszczone pod nimi tabliczki przedstawia�y zbrodnie, jakich ich w�a�ciciele dopu�cili si� za �ycia. Znajomo�� pisanego j�zyka Videssos, jak� posiada� Marek, wci�� pozostawia�a co nieco do �yczenia, lecz pog�owiwszy si� troch� zrozumia�, �e ci niegodziwcy byli zbuntowanymi genera�ami, na tyle w dodatku bezczelnymi, by pomocy dla rebelii szuka� w Yezd. Stwierdzi�, �e zas�u�yli sobie co najmniej na
Mieszka�cy Videssos nie zwracali uwagi na makabryczn� ozdob� kolumny. G�owy na pikach widzieli ju� przedtem i spodziewali si�, �e te nie b�d� ostatnimi.
O Skaurusie natomiast mo�na by�o powiedzie� wszystko tylko nie to, �e nie zwracano na niego uwagi. S�dzi�, �e b�dzie jednym z tysi�cy obcokrajowc�w, lecz tajemnicza sie� przekazuj�ca wie�ci, jaka istnia�a w ka�dym wielkim mie�cie, wyr�ni�a go jako cz�owieka, kt�ry pobi� wzbudzaj�cego przera�enie Avshara. Ludzie t�oczyli si�, by potrz�sn�� jego r�k�, klepn�� po plecach, albo po prostu dotkn�� go i zaraz cofn�� si� z wyrazem nabo�nej czci na twarzy. Z ich zachowania wobec siebie zacz�� u�wiadamia� sobie, jak wielki strach musia� wzbudza� Yezda.
Wydostanie si� stamt�d by�o prawie niemo�liwe. Przy ka�dym straganie, kt�ry mija�, kupcy i handlarze wciskali mu pr�bki swych towar�w; sma�one w cukrze migda�y; pieczone wr�ble nadziewane ziarnami sezamu; spi�owe skalpele; amulety przeciwko zgadze, biegunce albo op�taniu przez demona; wina i piwa ze wszystkich zak�tk�w Imperium i spoza jego granic; ksi��k� z erotycznymi wierszami, pechowo�� kierowanymi do jakiego� ch�opca. Nikt nie chcia� s�ysze� od niego s�owa �nie� i nikt nie chcia� przyj�� nawet miedziaka zap�aty.
��To dla mnie zaszczyt, wielkie wyr�nienie, �e mog� s�u�y� Rzyniaminowi�� o�wiadczy� rumianolicy piekarz z sumiastymi, czarnymi w�sami, gdy podawa� trybunowi wci�� jeszcze paruj�c�, s�odk� bu�k� ze swego pieca.
Pr�buj�c uwolni� si� przed w�asn� popularno�ci�, Marek umkn�� z rynku Palamasa w boczne uliczki i zau�ki miasta. W takim labiryncie �atwo by�o si� zgubi� i wkr�tce tak w�a�nie sta�o si� z trybunem. Jego b��kaj�ce si� bez celu stopy zaprowadzi�y go do dzielnicy pe�nej ma�ych, brudnych tawern, dom�w, niegdy� porz�dnych, lecz obecnie znajduj�cych si� w op�akanym stanie z powodu opuszczenia b�d� przeludnienia, i stragan�w zapchanych rupieciami albo podejrzanie tanimi, albo niedorzecznie drogimi. M�odzi m�czy�ni w jasno farbowanych trykotach i workowatych tunikach ulicznik�w wa��sali si� tu i tam w grupach po trzech lub czterech. By�o to tego rodzaju miejsce, gdzie nawet psy chodzi�y parami.
Trybun nie mia� zamiaru kosztowa� a� tak zje�cza�ego smaku Videssos. Zacz�� szuka� drogi do jakiej� dzielnicy, gdzie m�g�by czu� si� bezpieczny bez manipu�u �o�nierzy za plecami, kiedy poczu� palce ukradkiem zaciskaj�ce si� na jego pasie. Jako �e spodziewa� si� tego rodzaju zainteresowania sob�, spokojnie okr�ci� si� na pi�cie i zamkn�� nadgarstek niezr�cznego z�odzieja w �elaznym u�cisku.
S�dzi�, �e z�apa� jednego z u�miechaj�cych si� szyderczo m�odzie�c�w, kt�rzy w��czyli si� tutaj w poszukiwaniu �upu, lecz okaza�o si�, �e je�cem jest m�czyzna mniej wi�cej w jego wieku, ubrany w wy�wiechtany samodzia�. Niedosz�y kieszonkowiec wcale nie pr�bowa� wyrwa� si� z jego u�cisku. Zamiast tego oklap�, twarz� jak i ca�� postaw� wyra�aj�c absolutn� rozpacz.
��W porz�dku, masz mnie, przekl�ty najemniku, ale diablo ma�o mo�esz mi zrobi栗 powiedzia�.�� I tak w ci�gu paru dni umar�bym z g�odu.
Rzeczywi�cie
��Gdyby� poprosi� mnie o pieni�dze, z rado�ci� da�bym ci je�� powiedzia�, puszczaj�c r�k� swego je�ca.
��Nie chc� niczyjego mi�osierdzia, a ju� najmniej mi�osierdzia jakiego� zawszonego najemnika�� warkn�� m�czyzna.�� Gdyby nie najemnicy, nie by�oby mnie tutaj dzisiaj i zaprawd� wiele bym da�, �eby mnie nie by�o.�� Zawaha� si�.�� Nie masz zamiaru odda� mnie w r�ce zarz�dcy?
Wymiar sprawiedliwo�ci rz�dcy zwyk� stosowa� kary szybko, pewnie i dolegliwie. Gdyby Skaurus pochwyci� na pr�bie kradzie�y jednego z ulicznik�w, przekaza�by go rz�dcy bez chwili namys�u. Lecz co �w zagubiony wie�niak robi� w dzielnicy ruder Videssos, zmuszony do pope�niania drobnych kradzie�y po to, by prze�y�? I dlaczego za swoj� n�dz� wini� najemnik�w? By� z niego taki sam z�odziej, jak z Marka drwal. Trybun podj�� decyzj�.
��Mam zamiar kupi� ci jedzenie i dzban wina. Czekaj�� zapracujesz na to.�� Zobaczy�, jak r�ka m�czyzny podnosi si� w ge�cie odmowy.�� W zamian odpowiesz na moje pytania i powiesz, dlaczego nie lubisz najemnik�w. Dobili�my targu?
Grdyka wie�niaka przesun�a si� pod sk�r� chudej szyi.
��Moja duma m�wi�� nie, ale m�j brzuch m�wi�� tak, a ja nie mia�em ostatnio wielu mo�liwo�ci, by go s�ucha�. Jeste� dziwnym cz�owiekiem. Rozumiesz, nigdy nie widzia�em takiego stroju i broni jak twoje, w dodatku m�wisz �miesznie i jeste� pierwszym najemnikiem, jakiego zdarzy�o mi si� widzie�, kt�ry chce nakarmi� g�odnego cz�owieka, zamiast kopn�� go w pusty brzuch. Nazywam si� Phostis Apokavkos i bardzo ci dzi�kuj�.
By dope�ni� formalno�ci, Skaurus przedstawi� si� r�wnie�. Gospoda, do kt�rej zaprowadzi� ich Phostis, okaza�a si� ruder�, kt�rej w�a�ciciel sma�y� podejrzane kawa�ki mi�sa w zat�ch�ym oleju i podawa� je na kawa�kach j�czmiennego chleba z nie przesianej m�ki. Lepiej by�o nie my�le�, z czego zrobiono wino. Tego Apokavkos nie m�g� znie��, nawet je�li ta spelunka by�a miar� jego biedy.
Przez d�u�szy czas niewiele m�wi�, zbyt zaj�ty �uciem i po�ykaniem, lecz w ko�cu zwolni�, czkn�� pot�nie i poklepa� si� po brzuchu.�� Tak przywyk�em do tego, �e jest pusty, �e niemal zapomnia�em, jakie to mi�e uczucie, kiedy jest pe�en. Wiec chcesz us�ysze� moj� histori�, czy tak?
��Teraz jeszcze bardziej ni� przedtem. Nigdy nie widzia�em cz�owieka, kt�ry zjad�by tak du�o.
���y�ka nie wystarcza, kiedy kiszki graj� marsza.�� Poci�gn�� wina.�� To� to pomyje, czy� nie? By�em zbyt g�odny, by zauwa�y� to przedtem. Sam uprawia�em lepsze winoro�le, dawniej, na moim gospodarstwie�
��Tak, od tego chyba mog� zacz�� swoj� opowie��. Ot� mia�em gospodarstwo w prowincji Raban, niedaleko od granicy z Yezd. S�dz�, �e znasz kraj?
��Niezbyt dobrze�� przyzna� Marek.�� Jestem nowy w Videssos.
��Tak my�la�em. No wi�c, prowincja Raban le�y po drugiej stronie Ko�skiego Brodu, mniej wi�cej miesi�c drogi piechot� st�d. Wiem, bo by�em takim g�upcem, �e odby�em t� drog�. W ka�dym razie, to gospodarstwo nale�a�o do naszej rodziny d�u�ej, ni� si�gali�my pami�ci�. Nie byli�my te� tylko wie�niakami; zawsze nale�eli�my do miejscowej milicji. Na wezwanie milicji musieli�my wysy�a� cz�owieka na wojn� i trzyma� konia oraz ekwipunek w ka�dej chwili gotowe do walki, lecz w zamian wymigiwali�my si� od p�acenia podatk�w. Czasami nawet otrzymywali�my za to zap�at�, kiedy rz�d by�o na to sta�.
��W ka�dym razie tak opowiada� o tym m�j dziadek. Brzmia�o to zbyt pi�knie, by mog�o by� prawdziwe, je�li o mnie chodzi. To w�a�nie za czas�w mojego dziadunia rodzina Mankaphas wykupi�a niemal wszystkie gospodarstwa w dolinie, ��cznie z naszym. Tak wi�c s�u�yli�my Mankaphajom zamiast rz�dowi, lecz sprawy wci�� nie mia�y si� �le; dalej nie dopuszczali do nas poborc�w podatk�w.
Marek pomy�la� o tym, jak to wygl�da�o w Rzymie, gdzie przydzia� ziemi dla przechodz�cych w stan spoczynku �o�nierzy zale�a� nie od Senatu, lecz od ich genera��w. Znaj�c a� nadto dobrze problemy, z jakimi boryka� si� jego w�asny kraj, domy�li� si�, o czym b�dzie nast�pne zdanie Apokavkosa, zanim jeszcze zosta�o wypowiedziane.
��Oczywi�cie, urz�dnicy nie byli szcz�liwi z powodu utraty naszych podatk�w, a jeszcze mniej szcz�liwi byli Mankaphajowie p�ac�c podatki za nas; teraz, kiedy ca�a ziemia nale�a�a do nich. Pi�� lat temu Phostis Mankaphas�� po nim otrzyma�em swoje imiꠗ zbuntowa� si� wraz ze spor� grup� innych szlachcic�w. Dzia�o si� to na rok przedtem, nim Mavrikios Gavras rozp�ta� awantur� na tyle wielk�, �e si� powiod�a, i zostali�my zgnieceni�� powiedzia� ponuro Apokavkos. Trybun zauwa�y�, �e bez wahania stan�� po stronie swego patrona. Po raz pierwszy te� us�ysza�, �e obecnie panuj�cy Imperator zdoby� tron dzi�ki udanej rebelii.
��Gryzipi�rki rozdrapa�y maj�tek Mankaphaj�w i powiedzia�y, �e sprawy b�d� wygl�da�y tak, jak za czas�w dziadunia. Ha! Nie mogli zaufa� nam jako milicji; walczyli�my po stronie szlachty. Tak wi�c pojawili si� poborcy podatk�w, ��daj�c od razu wszystkich op�at, i to od czasu, kiedy pradziadek Phostisa kupi� nasz� ziemi�. Wytrzymywa�em to tak d�ugo, jak si� da�o, lecz gdy krwiopijcy sko�czyli, nie mia�em ju� na czym ani czego uprawia�.
��Wiedzia�em, �e tam nie mam szans, i pomy�la�em, �e mo�e nie b�dzie tak tutaj, wi�c rok temu opu�ci�em swoje rodzinne strony. Rzeczywi�cie, du�o mi to da�o. Nie potrafi� k�ama� ani oszukiwa�; znam si� tylko na �o�nierce i uprawie roli. Zacz��em g�odowa� od chwili mojego przybycia tutaj i tak ju� by�o przez ca�y czas. Ca�kiem si� te� z tym pogodzi�em, a� nagle ty si� zjawi�e�.
Skaurus pozwoli� Apokavkosowi snu� jego opowie�� nie przerywaj�c. Teraz, kiedy sko�czy�, Rzymianin stwierdzi�, �e odpowiedzi, jakie us�ysza�, zrodzi�y jeszcze wi�cej pyta�.�� Ziemie twojego pana graniczy�y z Yezd?
��W ka�dym razie le�a�y do�� blisko granicy.
��I zbuntowa� si� przeciwko Imperatorowi. Czy mia� wsparcie z zachodu?
��Od tych gnojo�erc�w? Nie, walczyli�my z nimi i r�wnocze�nie korowodzili�my si� z urz�dnikami. To jeden z powod�w, dla kt�rych przegrali�my.
Marek zamruga�; nie by�a to najwspanialsza strategia. Co� innego nie dawa�o mu spokoju.
��Ty, i przypuszczam, �e jeszcze sporo takich jak ty, tworzyli�cie milicj�, tak powiedzia�e�?
��Tak, tak w�a�nie powiedzia�em.
��Lecz kiedy si� zbuntowali�cie, milicja si� rozpad�a?
��S�uchaj, przecie� ci m�wi�em, czy nie?
��Ale jeste�cie w stanie wojny z Yezd, albo tak blisko niej, �e nie robi to �adnej r�nicy�� zaprotestowa� trybun.�� Jak mo�na rozpuszcza� wojsko w takim czasie? Kto zaj�� jego miejsce?
Apokavkos spojrza� na niego dziwnie.�� Powiniene� wiedzie�.
Mn�stwo rzeczy sta�o si� nagle jasnych dla Skaurusa. Nic dziwnego, �e Imperium mia�o k�opoty! Jego w�adcy stwierdzili, �e nie mog� ufa� miejscowym �o�nierzom widz�c, jak s� wykorzystywani przez ��dnych w�adzy arystokrat�w do walki z centralnym rz�dem. Ale Imperium wci�� mia�o wrog�w za granic�, jak r�wnie� musia�o t�umi� miejscowe rebelie. Zatem biurokraci Videssos najmowali zaci�ne wojska, by walczy�y za nich, co�� trybun by� tego pewien�� stanowi�o kuracj� gorsz� od choroby.
Najemnicy stanowili rozwi�zanie; dop�ki regularnie otrzymywali �o�d i dop�ki ich dow�dcom bardziej zale�a�o na pieni�dzach ni� na w�adzy. Je�li zdarzy�aby si� kt�ra� z tych rzeczy� najemnicy mieli trzyma� w szachu miejscow� soldatesk�, ale kto z kolei mia�by ukr�ci� ich samowol�?
Potrz�sn�� g�ow� w konsternacji.
��Co za ba�agan! Och, jaki rozkoszny ba�agan!�� A my Rzymianie w samym jego �rodku, pomy�la� z niepokojem.
��Jeste� najosobliwszym usprawiedliwieniem najemnictwa, jakie kiedykolwiek widzia�em�� zauwa�y� Apokavkos.�� Ka�dy inny z tych drani intrygowa�by, �eby dowiedzie� si�, ile z tego mo�e wycisn�� dla siebie i swoich ludzi, ale z pog�osek, jakie o tobie kr��� wynika, �e pr�bujesz ustali�, co jest najlepsze dla Imperium. Musz� przyzna�, �e tego nie rozumiem.
Marek zastanawia� si� nad tym przez minut� czy dwie i stwierdzi�, �e Apokavkos ma racj�. Jak to mu jednak wyja�ni�?
��Jestem �o�nierzem, to fakt, lecz nie zawodowym najemnikiem. Tak naprawd� nigdy nie planowa�em wojskowej kariery. Moi ludzie i ja pochodzimy z miejsca le��cego dalej ni� ktokolwiek�� ��cznie ze mn�, je�li ju� o to chodzi�� mo�e sobie wyobrazi�. Videssos przyj�� nas, cho� przecie� od razu mogli�my zosta� zabici. Je�li mamy mie� dom, to musi nim by� Imperium. Je�li zginie, my zginiemy wraz z nim.
��Wi�kszo�� z tego potrafi� zrozumie� i podoba mi si� to, co m�wisz. Jednak co mia�e� na my�li m�wi�c, �e pochodzicie z tak daleka? Ju� ci powiedzia�em, �e wydajesz si� tutaj nowy.
Tak wi�c chyba po raz dwudziesty trybun opowiedzia� o tym, jak Rzymianie�� i k��tliwy Gal�� pojawili si� w Videssos. Kiedy sko�czy�, Apokavkos wytrzeszczy� na niego oczy.
��Musisz m�wi� prawd�; nikt nie m�g�by ��da�, by mu uwierzono, je�li wymy�li�by tak� historyjk�. Phos �wiadkiem, tysi�ce ludzi mog�oby opowiedzie� tak� histori�, jak moja albo podobn�, ale odk�d �yj�, nie s�ysza�em �adnej cho� troch� podobnej do twojej.�� Nakre�li� r�k� na piersi s�oneczn� tarcz�.
��By�o jak by�o.�� Skaurus wzruszy� ramionami.�� Wci�� jednak pozostaje problem, co zrobi� z tob�.�� Zaczyna� lubi� tego tak osobliwie poznanego cz�owieka, doceniaj�c jego trze�we spojrzenie na k�opoty, w jakich si� znalaz�. Nawet je�li wiedzia�by, �e to nie wystarczy, Apokavkos da�by z siebie wszystko. W tym�� pomy�la� Marek�� jest podobny do wi�kszo�ci moich ludzi.
Ta my�l da�a mu odpowied�; zadowolony pstrykn�� palcami. Tych par� chwil, jakie po�wi�ci� na zastanawianie si�, by�o jednymi z najgorszych dla Apokavkosa, w kt�rym �wie�o rozbudzona nadzieja walczy�a z przeczuciem nieszcz�cia, jakiego nauczy� si� oczekiwa� od �ycia.
��Przepraszam�� powiedzia� Skaurus, poniewa� wszystko to odbi�o si� wyra�nie na twarzy Videssa�czyka.�� Nie chcia�em ci� martwi�. Powiedz mi, czy nie zechcia�by� zosta� Rzymianinem?
��Teraz wiem, �e za tob� nie nad��am.
��To w�a�nie masz zrobi�; pod��y� za mn�. Zaprowadz� ci� do naszych koszar, otrzymasz tam ekwipunek i kwater� wsp�ln� z moimi lud�mi. By�e� ju� przedtem �o�nierzem; takie �ycie nie b�dzie dla ciebie ci�kie. Poza tym, niezbyt ci si� powiod�o jako Videssa�czykowi, wi�c co masz do stracenia?
��Sk�ama�bym, je�li powiedzia�bym, �e wiele�� przyzna� Apokavkos. Nieszcz�liwy pobyt w stolicy zaowocowa� wielkomiejskim cynizmem, bowiem jego nast�pne pytanie brzmia�o:�� A co b�dziesz z tego mia�?
Skaurus wyszczerzy� z�by w u�miechu.
��Po pierwsze�� dobrego �o�nierza; jestem najemnikiem, pami�tasz? Jednak nie tylko o to chodzi. Szale twojej wagi przechyli�y si� na z�� stron� i to nie by�a twoja wina. Jako� mi si� wydaje, �e je�li pomog� je nieco wyr�wna�, to b�dzie to sprawiedliwe.
Rolnik-wygnaniec uj�� d�onie Marka w u�cisku, kt�ry wci�� zawiera� w sobie obietnic� wielkiej si�y.
��Jestem twoim cz�owiekiem�� powiedzia�, a jego oczy dziwnie zal�ni�y.�� Wszystko, czego kiedykolwiek pragn��em, to r�wne szans�, i nigdy ich nie mia�em, a� do tej chwili. Kto by pomy�la�, �e da mi je jaki� obcokrajowiec? Po zap�aceniu rachunku w tawernie�� bezczelnie wyg�rowanego, jak na tak pod�e jedzenie i picie�� trybun pozwoli�, by Apokavkos wyprowadzi� go z cuchn�cego labiryntu, do kt�rego si� zab��ka�. Zaraz potem Videssa�czyk powiedzia�:
��Teraz twoja kolej. To szczurze gniazdo jest jedyn� cz�ci� miasta, kt�r� naprawd� znam. Nigdy nie mia�em pieni�dzy, by zobaczy� reszt�.
Po kr�tkim b��dzeniu i przy pomocy przechodni�w dotarli na rynek Palamasa. Tam Marek, ku swej irytacji, natychmiast zosta� ponownie rozpoznany. Apokavkosowi opad�a szcz�ka, kiedy dowiedzia� si�, �e jego towarzysz pokona� na miecze wzbudzaj�cego groz� Avshara.
��Raz czy dwa widzia�em w akcji tego syna �mii, kiedy walczy� przeciwko nam, dowodz�c cz�ci� armii kr�la Wulghasha. Sam wart jest po�owy armii, poniewa� jest tak silny jak chytry, niestety. Pobi� nas z kretesem.
Ogrody, place i budynki dzielnicy pa�acowej wywar�y na wie�niaku jeszcze wi�ksze wra�enie.
��Teraz wiem, czego oczekiwa�, kiedy po �mierci zostan� �askawie os�dzony�� zauwa�y�. Uderzy�a go jeszcze jedna my�l.�� �wiat�o Phosa! B�d� spa� po�rodku tego wszystkiego! Czy mo�esz to sobie wyobrazi�? Naprawd� mo�esz?�� Marek by� pewien, �e Apokavkos m�wi do siebie.
Kiedy dotarli do koszar Rzymian, zastali przed nimi Tzimiskesa i Viridoviksa, pochylaj�cych si� nad plansz� do gry. Wielu Rzymian�� jak r�wnie� Gal�� rozkocha�o si� w wojennej grze, w jak� grali Videssa�czycy. W przeciwie�stwie do tych, kt�re znali przedtem, rezultat zale�a� nie od szcz�cia, lecz od zr�czno�ci graczy.
��Ciesz� si�, �e ci� widzꠗ powiedzia� Viridoviks, zmiataj�c pionki z planszy.�� Teraz mog� powiedzie� temu oto naszemu przyjacielowi: �Dosta�bym ci� w ko�cu�, i w �aden spos�b nie mo�e zarzuci� mi, �e k�amie.
Trybun zauwa�y�, jak niewiele w�asnych pionk�w usun�� Celt i jak du�o Tzimiskesa. Videssa�czyk zdecydowanie wygrywa� i wszyscy trzej doskonale o tym wiedzieli�� nie, wszyscy czterej, je�li uniesione brwi Apokavkosa cokolwiek znaczy�y.
Tzimiskes zacz�� co� m�wi�, lecz Viridoviks przerwa� mu.�� Gdzie znalaz�e� tego stracha na wr�ble?�� zapyta�, wskazuj�c na Apokavkosa.
��Jest co opowiada�.�� Rzymianin zwr�ci� si� do Tzimiskesa.�� Neilos, ciesz� si�, �e ci� znalaz�em. Chc�, by� zaopiekowa� si� naszym przyjacielem�� wymieni� jego imi� i przedstawi� ich sobie�� nakarmi� go do syta, da� mu bro� i ubranie, je�li ju� o to chodzi. Jest naszym pierwszym honorowym Rzymianinem. On� o co chodzi? Wygl�dasz, jakby� mia� wybuchn��.
��Skaurus, zrobi� wszystko, czego sobie �yczysz, a o powodach mo�esz opowiedzie� mi p�niej. Imperator co godzin� od wczesnego ranka przysy�a tu pos�a�c�w. Domy�lam si�, �e chodzi o t� wczorajsz� awantur�.
��Och.�� To stawia�o rzecz w odmiennym �wietle. U�wiadomi� sobie, �e bez wzgl�du na to, czy w mie�cie jest bohaterem, czy nie, Imperator wcale nie musi spogl�da� przychylnym okiem na jednego ze swoich �o�nierzy, kt�ry wszcz�� burd� z ambasadorem s�siedniego pa�stwa.
��Zastanawiam si�, w jakie k�opoty si� wpakowa�em. Phostis, id� z Tzimiskesem. Je�li mam zobaczy� si� z Imperatorem, musz� si� ogoli栗 wci�� nie chcia� zapu�ci� brody�� umy� i przebra�.
Kolejny pos�aniec Imperatora pojawi� si�, kiedy Marek zdrapywa� ostatnie w�osy z podbr�dka. Czeka� ze �le ukrywanym zniecierpliwieniem, podczas gdy Rzymianin k�pa� si� i wdziewa� �wie�� opo�cz�.�� Najwy�szy czas�� powiedzia�, kiedy Marek wyszed� do niego, cho� obaj wiedzieli, jak bardzo trybun si� �pieszy�.
Poprowadzi� Skaurusa obok Sali Dziewi�tnastu Tapczan�w, obok majacz�cej bry�y G��wnego S�du z jego niewiarygodnymi spi�owymi wrotami, obok kompleksu dwupi�trowych koszar�� kr�cili si� tam Namdalajczycy i Marek wypatrywa�, lecz nie dostrzeg� Hemonda�� i przez zagajnik czere�niowych drzew, g�sto obsypanych pachn�cym, r�owym kwieciem, do ukrytego g��boko w nim odosobnionego budynku�� prywatnych apartament�w imperatorskiej rodziny, jak u�wiadomi� sobie Marek.
Jego niepok�j zmniejszy� si� nieco. Gdyby Mavrikios zamierza� wyci�gn�� wobec niego surowe konsekwencje, uczyni�by to publicznie, a�eby usatysfakcjonowa� ura�on� godno�� Yezd.
Para stra�nik�w�� obaj byli Videssa�czykami�� o wygl�dzie pr�niak�w przechadza�a si� nonszalancko przy wej�ciu do prywatnych apartament�w. Zdj�li he�my wystawiaj�c si� na promienie s�o�ca; Videssa�czycy uwa�ali opalon�, ogorza�� cer� za oznak� m�skiej urody; kobiet to nie dotyczy�o.
Przewodnik Skaurusa musia� by� dobrze znany stra�nikom, kt�rzy nawet symbolicznie nie wezwali go do opowiedzenia si�, kiedy wprowadza� trybuna do �rodka. Okaza�o si� jednak, �e to nie do niego nale�a�o zaprowadzenie Skaurusa do samego Imperatora. Tu� za progiem wyszed� im na spotkanie t�usty szambelan w kasztanowego koloru todze ozdobionej wzorami ze z�otych �urawi. Szambelan spojrza� pytaj�co na Rzymianina.
��W porz�dku, to ten�� powiedzia� pos�aniec.�� Troch� trwa�o, nim si� znalaz�, co?�� I nie czekaj�c na odpowied� wyszed�, by wykona� kolejne zadanie.
��Chod� ze mn�, proszꠗ zwr�ci� si� szambelan do Skaurusa. M�wi� bardziej kontraltem ni� tenorem, a jego policzki pozbawione by�y zarostu. Jak wielu Videssa�skich urz�dnik�w dworskich, by� eunuchem. Marek przypuszcza�, �e by�o tak z tych samych powod�w, dla kt�rych eunuchowie zape�niali dwory orientalnych monarch�w w jego w�asnym �wiecie; jako niezdolnych z powodu kastracji do przej�cia tronu, uwa�ano ich za bardziej godnych zaufania w bliskich kontaktach z osob� w�adcy.
Trybun wiedzia�, �e tak jak wszystkie podobne regu�y i ta ma swoje budz�ce groz� wyj�tki.
D�ugi korytarz, kt�rym prowadzi� go szambelan, rozja�nia�o �wiat�o wpadaj�ce przez przezroczyste alabastrowe p�ytki umieszczone w stropie. By�o mleczne i ciemnia�o, a potem znowu rozja�nia�o si� w miar� jak chmury przes�ania�y s�o�ce. Wygl�da�o to�� pomy�la� Marek�� troch� jak �wiat�o rozproszone pod wod�.
A w jego blasku wiele by�o do obejrzenia. Co ca�kiem naturalne, mn�stwo najwspanialszych b�yskotek z ponad tysi�cletniej historii Imperium wystawiono tam dla przyjemno�ci samych Imperator�w. W przej�ciu t�oczy�y si� rze�by z marmuru i br�zu; zapieraj�ca dech w piersiach doskona�o�ci� swych kszta�t�w ceramika, zdobiona wytworn� precyzj� wzor�w; popiersia i portrety m�czyzn b�d�cych, jak domy�la� si� Skaurus, poprzednimi Imperatorami; religijne obrazy obsypane z�otymi p�ytkami i szlifowanymi drogimi kamieniami; pos��ek stoj�cego d�ba ogiera, tak du�ego jak d�o� Marka, kt�ry musia� by� wyrze�biony z pojedynczego szmaragdu. I wiele innych cud�w, kt�rych nie widzia� dok�adnie, poniewa� duma nie pozwala�a mu nieustannie kr�ci� g�ow�, jak pastuchowi na jarmarku w mie�cie. Nawet pod�oga by�a wspania�� mozaik�, przedstawiaj�c� obrazy z �ycia wsi i sceny my�liwskie.
W takim towarzystwie zardzewia�y, powyginany he�m na osobnym piedestale wydawa� si� ra��co nie na miejscu.
��Dlaczego to jest tutaj?�� zapyta� Marek szambelana.
��Jest to he�m kr�la Rishtaspa, w�adcy Makuranu�� teraz powiedzieliby�my �Yezd��� zdj�ty z jego zw�ok przez Imperatora Laskarisa, kiedy zdoby� i z�upi� Mashiz siedemset�� niech pomy�l� chwilꠗ i trzydzie�ci dziewi�� lat temu. Laskaris by� najdzielniejszym z dzielnych. To jego portret wisi nad he�mem.
Obraz przedstawia� m�czyzn� w pocz�tkach jesieni �ycia, o surowej twarzy okolonej szpakowat� brod�. Mia� na sobie kolczug� z poz�acanych �usek, imperatorski diadem i purpurowe buty w�a�ciwe Imperatorom Videssos, lecz mimo to wygl�da� bardziej jak starszy centurion ni� w�adca. Jego lewa d�o� spoczywa�a na r�koje�ci miecza; w prawej dzier�y� lanc�. Z w��czni zwisa� b��kitny jak niebo proporzec, z wielkim s�onecznym symbolem Phosa.
Szambelan ci�gn�� dalej:�� Laskaris przemoc� nawr�ci� wszystkich pogan na prawdziw� wiar�, lecz, jako �e Videssos okaza� si� niezdolny do utrzymania ich kraju pod swoim panowaniem, powr�cili na drog� herezji.
Marek zastanowi� si� nad tym i �adna z my�li nie spodoba�a mu si�. Nigdy przedtem nie przysz�o mu do g�owy, �e mo�na prowadzi� wojny ze wzgl�d�w religijnych. Je�li mieszka�cy Makuranu tak stanowczo obstawali przy swojej wierze, jak Videssa�czycy czcili Phosa, to taka wojna musia�a by� niezwykle zaci�ta.
Eunuch wprowadzi� go do ma�ej, zaskakuj�co skromnie urz�dzonej komnaty. Jej umeblowanie sk�ada�o si� z tapczanu, biurka i pary krzese�, lecz pomin�wszy obraz Phosa, by�a pozbawiona dzie� sztuki, kt�re zape�nia�y korytarz. Papiery na biurku zosta�y zepchni�te na bok, by zrobi� miejsce dla prostego glinianego dzbana z winem i tacy z ciastkami.
Na sofie siedzia� Imperator, jego c�rka Alypia i mniej wi�cej sze��dziesi�cioletni m�czyzna z wielkim brzuchem, kt�rego Marek widzia�, lecz nie mia� okazji pozna� poprzedniego wieczoru.
��Je�li zechcesz odda� mi sw�j miecz, panie��� zaczaj szambelan, lecz Mavrikios przerwa� mu.
��Och, id� ju� sobie, Mizizios. Nie przyszed� tu po moj� g�ow�, jeszcze nie, w ka�dym razie; nie pozna� mnie wystarczaj�co dobrze. A ty niepotrzebnie stoisz tam czekaj�c, by pad� na twarz. To wbrew jego religii, czy tam czego� r�wnie g�upiego. Id� ju�, niech ci� nie widz�.
Z wyrazem lekkiego zgorszenia na twarzy, Mizizios znikn��. Kiedy odszed�, Imperator skin�� r�k� na oszo�omionego Skaurusa, by wszed� do �rodka.
��Jestem teraz prywatn� osob�, wi�c je�li chc�, mog� zlekcewa�y� etykietꠗ a w�a�nie chcꠗ rzek� Gavras. To jednak by� brat Thorisina; cho� porywcza gwa�towno�� Thorisina byk w nim st�umiona, nie oznacza�o to, �e wygas�a.
��Mo�e powiesz mu, kim jestem�� zasugerowa� starszy m�czyzna. Mia� ujmuj�co nie�adn� twarz; jego si�gaj�c� niemal brzucha �nie�nobia�� brod� znaczy�y czarne jak w�giel pasemka. Wygl�da� jak uczony lub lekarz, lecz z jego szat wynika�o, �e m�g� pe�ni� tylko jedn� funkcj�; mia� na sobie obsypany klejnotami z�otog��w z du�ym kr�giem z b��kitnego jedwabiu na lewej piersi.
��Pewnie, powiem�� zgodzi� si� Imperator, nie przejmuj�c si� pokrzywdzonym tonem m�czyzny. Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e ci dwaj m�czy�ni znali si� � lubili od lat.�� Obcy przybyszu, ta oto beka s�oniny nazywa si� Balsamon. Kiedy obejmowa�em tron, on zajmowa� stanowisko Patriarchy Videssos, a ja by�em na tyle g�upi, by go na nim pozostawi�.
��Ojcze!�� upomnia�a go Alypia, lecz bez przekonania. Kiedy patriarcha si� k�ania�, Marek bada� wzrokiem jego twarz, szukaj�c w rysach �lad�w fanatyzmu, tak wyra�nie widocznych u Apsimara. Nie znalaz� �adnych. M�dro�� i rado�� dominowa�y na twarzy Balsamona; mimo wieku, br�zowe oczy dostojnika wci�� patrzy�y przenikliwie i nale�a�y do najbystrzejszych, jakie trybun kiedykolwiek widzia�.
��B�d� b�ogos�awiony, m�j przyjacielu poganinie�� powiedzia� Balsamon. Wypowiedziane czystym tenorem, jego s�owa stanowi�y przyjacielskie pozdrowienie, bez �ladu protekcjonalno�ci.�� I usi�d� w ko�cu. Jestem nieszkodliwy, zapewniam ci�.
Ca�kowicie zdezorientowany, Marek osun�� si� na krzes�o.
��Zatem do rzeczy�� powiedzia� Gavras tonem, w kt�rym zabrzmia�a cz�� jego imperatorskiej godno�ci. Wskaza� oskar�ycielsko palcem na Rzymianina.�� Masz wiedzie�, �e udzielono ci nagany za to, �e zaatakowa�e� i grubia�sko zniewa�y�e� ambasadora Khagana z Yezd. Zosta�e� ukarany grzywn� w wysoko�ci tygodniowego �o�du. Moja c�rka i patriarcha Balsamon s� �wiadkami tego wyroku.
Trybun, z kamiennym wyrazem twarzy, skin�� g�ow�; czego� takiego oczekiwa�. Imperator opu�ci� palec i jego twarz rozci�gn�a si� w u�miechu.
��Kiedy ju� to powiedzia�em, powiem co� jeszcze�� brawo, ch�opcze! M�j brat wpad� tutaj jak burza, by zbudzi� mnie ze zdrowego snu i pokaza� ka�de pchni�cie i parad�. Wys�anie do niego Avshara stanowi�o rozmy�ln� zniewag� i to, �e �art Wulghasha obr�ci� si� przeciwko niemu, wcale mnie nie zasmuca.
Jeszcze raz spowa�nia�.�� Yezd to choroba, nie nar�d i mam zamiar zetrze� j� z powierzchni ziemi. Videssos i niegdysiejszy Makuran zawsze ze sob� walczy�y; oni, by zdoby� dost�p do Morza Videssa�skiego albo Morza �eglarzy, my�� by przej�� ich bogate rzeczne doliny; a obie strony, by kontrolowa� prze��cze, kopalnie i doskona�ych wojownik�w Vaspurakanu, zamieszkuj�cych ziemie le��ce pomi�dzy naszymi. Powiedzia�bym, �e w ci�gu stuleci auty w tej grze by�y r�wno rozdzielone.
Skaurus, s�uchaj�c tego, �u� ciastko. By�o znakomite; z orzechami i rodzynkami, obsypane z wierzchu cynamonem i doskonale pasowa�o do aromatycznego wina, jakie znajdowa�o si� w dzbanie. Trybun stara� si� zapomnie� st�ch�e pomyje, kt�re pi� przedtem w dzielnicy ruder Videssos.
��Jednak czterdzie�ci lat temu�� ci�gn�� Imperator�� Yezda ze step�w Shaumkhiil spl�drowali Mashiz, zaw�adn�li ca�ym Makuranem i poprzez Vaspurakan uderzyli na Imperium. Zabijaj� dla samej rado�ci zabijania, kradn� to, co mog� unie��, i niszcz� to wszystko, czego nie mog� zabra�. A poniewa� s� koczownikami, z rado�ci� pustosz� wszystkie rolnicze ziemie, przez kt�re przechodz�. Nasi rolnicy, kt�rzy stanowi� najliczniejsz� grup� podatnik�w Imperium, zostali wymordowani albo pozbawieni �rodk�w do �ycia i w konsekwencji w miastach zachodnich prowincji zapanowa� g��d, poniewa� nie mia� kto dostarczy� im �ywno�ci.
��Co gorsza, Yezda czcz� Skotosa�� rzek� Balsamon. Kiedy Marek nic na to nie odpowiedzia�, patriarcha spojrza� na niego, unosz�c krzaczast� siw� brew w wyrazie sardonicznego rozbawienia.�� My�lisz mo�e, �e powiedzia�bym tak pewnie o ka�dym, kto nie jest moim wsp�wyznawc�? Musia�e� widzie� wystarczaj�co du�o naszych kap�an�w, by wiedzie�, �e wi�kszo�� z nich nie traktuje �agodnie niewiernych.
Marek wzruszy� ramionami, nie maj�c ochoty da� wi���cej odpowiedzi. Mia� nieprzyjemne uczucie, �e patriarcha gra z nim w jak�� gr� i jeszcze bardziej przykr� pewno��, �e Balsamon jest o wiele zr�czniejszym graczem.
Patriarcha roze�mia� si� z jego wymijaj�cej odpowiedzi. �mia� si� g�o�no i rado�nie, zapraszaj�c wszystkich, kt�rzy go s�yszeli, do udzia�u w dowcipie.�� Mavrikios, to� to dworzanin, nie �o�nierz!
Wci�� z rozbawieniem w oczach, zwr�ci� si� ponownie do Rzymianina.
��Obawiam si�, �e nie jestem typowym kap�anem. By� czas, kiedy Makura�czycy oddawali cze�� swym Czterem Prorokom, kt�rych imiona wylecia�y im z g�owy. My�l�, �e ich wiara by�a z�a, my�l�, �e by�a g�upia, ale nie uwa�am, by skazywa�a ich na pot�pienie albo uniemo�liwia�a pertraktowanie z nimi. Jednak Yezda czcz� swych bog�w wypatroszonymi ofiarami wij�cymi si� na ich o�tarzach i przyzywaj� demony, by nasyci�y si� resztkami. S� nikczemnym ludem i musz� by� zmia�d�eni.�� Je�li cokolwiek przekona�o Marka o szczero�ci s��w Balsamona, to by� tym prawdziwy �al, jaki brzmia� w jego g�osie� to, i wspomnienie ch�odnego g�osu Avshara, rzucaj�cego zakl�cie, kiedy walczyli.
��I ja ich zmia�d�ꠗ podj�� Mavrikios Gavras. Zrzucaj�c z siebie opanowanie, uderzy� praw� pi�ci� w lew� d�o�.�� W ci�gu dw�ch pierwszych lat od chwili, kiedy obj��em tron, walczy�em z nimi i doprowadzi�em do tego, �e przywarowali przy naszych granicach. W zesz�ym roku, z tych czy innych powod�w�� nie wdawa� si� w szczeg�y, a jego twarz przybra�a tak ponury wyraz, �e Marek nie �mia� o nie zapyta栗 nie mog�em wyruszy� przeciwko nim. Ponie�li�my tego skutki, w postaci najazd�w, napad�w i cierpie� naszych ludzi. Tego roku, je�li Phos zechce, b�d� m�g� naj�� do�� wojsk zaci�nych, by zmia�d�y� Yezd raz na zawsze. Twoje przybycie tutaj odczyta�em jako dobry omen, m�j dumny przyjacielu z innego �wiata.
Przerwa�, czekaj�c na odpowied� Rzymianina. Skaurus przypomnia� sobie swoje pierwsze wra�enie na widok tego cz�owieka; wra�enie, �e najlepszym sposobem post�powania z nim jest m�wi� mu prawd�.
��My�lꠗ powiedzia�, z uwag� dobieraj�c s�owa�� �e zamiast wydawa� pieni�dze na obce wojska, lepiej zrobi�by� odtwarzaj�c milicj� wie�niak�w, kt�r� niegdy� mia�e�.
Imperator wytrzeszczy� na niego oczy z otwartymi ustami. Rzuciwszy spojrzenie na Balsamona, Marek dozna� satysfakcji widz�c, �e patriarch� r�wnie� uda�o mu si� wstrz�sn��. Natomiast ksi�niczka Alypia, kt�ra jak dot�d nie wtr�ca�a si� do rozmowy, spogl�da�a na trybuna taksuj�co, z wzrastaj�c� aprobat�.
Patriarcha odzyska� mow� przed swym monarch�.
��Ciesz si�, �e masz tego cz�owieka po swojej stronie, Gavras. Dostrzega sedno rzeczy.
Mavrikios wci�� potrz�sa� g�ow� ze zdumieniem. Odezwa� si� nie do Skaurusa, lecz do Balsamona.
��Kim on jest? Dwa dni w mie�cie? Trzy? S� ludzie, kt�rzy mieszkaj� w pa�acach d�u�ej ni� on �yje i nie potrafi� spojrze� tak daleko. Powiedz mi, Marku Emiliuszu Skaurusie�� trybun odczu� zadowolenie, cho� nie zaskoczenie, �e Gavras zna jego pe�ne nazwisko�� w jaki spos�b tak szybko dowiedzia�e� si� o naszych niedolach?
Marek opowiedzia� o swoim spotkaniu z Phostisem Apokavkosem. Nie wspomnia� nazwiska rolnika-�o�nierza, nie powiedzia� te�, co z nim zrobi�.
Nim Rzymianin sko�czy�, Imperator wyra�nie si� rozz�o�ci�.
��Oby Phos usma�y� wszystkich gryzipi�rk�w! A� do obj�cia przeze mnie tronu, przekl�ci biurokraci rz�dzili Imperium przez ostatnie�� z wyj�tkiem dw�ch�� pi��dziesi�t lat, mimo wszystkich wysi�k�w, jakie podejmowa�a przeciwko nim szlachta z prowincji. Mieli pieni�dze na najemnik�w i trzymali w swoim r�ku stolic� i to wystarcza�o marionetkowym Imperatorom, kt�rych osadzali na tronie, by utrzyma� swoje sto�ki. I by zniszczy� swych rywali w walce o w�adz�, zmienili cz�onk�w naszej milicji w ch�op�w pa�szczy�nianych i wyko�czyli ich podatkami, by nie mogli walczy� za swych protektor�w. Niech zaraza we�mie ich wszystkich, od Vardanesa Sphratzesa po ostatniego z nich!
��To nie jest takie proste, ojcze, i doskonale zdajesz sobie z tego sprawꠗ powiedzia�a Alypia.�� Sto lat temu ch�opstwo by�o rzeczywi�cie wolne, nie zwi�zane z nasz� szlacht�. Kiedy magnaci zacz�li skupywa� ch�opsk� ziemi� i uzale�nia� od siebie rolnik�w, nie oby�o si� to bez znacznego uszczerbku dla centralnego rz�du. Czy jakikolwiek Imperator, bez wzgl�du na to, jak ograniczony, chcia�by prywatnych armii mog�cych wyst�pi� przeciwko niemu, albo czy chcia�by widzie�, jak nale�ne mu podatki przechodz� w r�ce ludzi, kt�rzy marz� o tronie dla siebie?
Mavrikios spojrza� na ni� z mieszanin� rozdra�nienia i czu�o�ci.�� Moja c�rka czyta historiꠗ rzek� do Marka, jak gdyby przepraszaj�co.
Rzymianin nie s�dzi�, by jakiekolwiek przeprosiny by�y konieczne. Alypia m�wi�a dobrze i z sensem. Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e za jej oczyma kryje si� bystry umys�, cho� bardzo rzadko si� wypowiada�a. Trybun by� r�wnie� wdzi�czny za wszelkie fakty, jakie m�g� zdoby�. Videssos, do kt�rego wkroczy� wraz ze swymi lud�mi, stanowi� labirynt splataj�cych si� frakcji, bardziej pogmatwany ni� jakikolwiek, z kt�rym Rzymianie mieli przedtem do czynienia.
Ksi�niczka zwr�ci�a twarz ku ojcu; Skaurus podziwia� jej kszta�tny profil. By� �agodniejszy ni� profil Mavrikiosa, zar�wno z powodu p�ci, jak i wp�ywu rys�w jej matki, lecz mimo to wci�� by�a m�od� kobiet� odznaczaj�c� si� wybitn� urod�. Kot mo�e patrze� na kr�la, pomy�la� Marek, lecz co z kr�lewsk� c�rk�? C powiedzia� sobie�� nikt jeszcze nie zosta� zabity za my�lenie, i bardzo dobrze, bo inaczej �wiat by�by bardzo odludnym miejscem.
��M�w co chcesz�� zwr�ci� si� Imperator do Alypii�� o tym, jak si� mia�y sprawy sto lat temu. Dziesi�� lat temu, kiedy Strobilos Sphrantzes mia�d�y� tron swoim t�ustym siedzeniem�
��Powiedzia�by� �dup�� do ka�dego opr�cz mnie�� wtr�ci�a Alypia.�� Zdarzy�o mi si� ju� przedtem s�ysze� to s�owo.
��Prawdopodobnie z moich w�asnych ust, obawiam siꠗ westchn�� Gavras.�� Pr�buj� pilnowa� j�zyka, lecz zbyt wiele lat sp�dzi�em z �o�nierzami.
Marek pu�ci� mimo uszu t� wymian� zda�. Jaki� Sphrantzes w�ada� Videssos tu� przedtem, nim Mavrikios si�� przej�� w�adz�? Wi�c co, na Jowisza�� czy nawet Phosa�� robi Vardanes Sphrantzes jako premier obecnego Imperatora?
��O czym m�wi�em?�� us�ysza� g�os Gavrasa.�� Och, tak, o tym kretynie Strobilosie. By� wi�kszym tumanem ni� jego drogocenny bratanek. Za jednym zamachem zmieni� pi��dziesi�t tysi�cy rolnik�w na granicy z Vaspurakanem z �o�nierzy w ch�op�w pa�szczy�nianych i przy tym przeci��y� ich podatkami. I czy mo�na si� dziwi�, �e przy nast�pnym naje�dzie po�owa z nich przesz�a na stron� tych cuchn�cych Yezda? Tak si� maj� rzeczy, Alypio, gdy nie rozwa�y si� wszystkich za i przeciw.
Niech to�� pomy�la� Skaurus�� nie jest to odpowiednia chwila, by zada� pytanie, kt�re nie dawa�o mu spokoju. Kr�ci� si� na krze�le, tak zaj�ty bezskutecznymi pr�bami wypowiedzenia go, �e nie zauwa�y�, jak bacznie obserwuje go Balsamon.
Patriarcha przyszed� mu z pomoc�.�� Wasza Mi�o��, zanim ten biedny m�odzieniec p�knie, mo�e powiesz mu, dlaczego wci�� s�u�y ci jaki� Sphrantzes?
��Ach, Skaurus,
Balsamem przybra� komiczn� min� ura�onej niewinno�ci.�� Ja? Ja tylko zwr�ci�em uwag� paru osobom, �e Strobilos nie jest, by� mo�e, idealnym w�adc� dla znajduj�cego si� w k�opotach kraju.
��Co oznacza, Rzymianinie, �e obecny tutaj nasz serdeczny przyjaciel-patriarcha wy�ama� dziur� w szeregach biurokrat�w, przez kt�r� m�g�by� przerzuci� jego samego, co ju� m�wi samo za siebie. Po�owa gryzipi�rk�w popar�a mnie zamiast starego Sprantzesa; ich cen� by�o uczynienie m�odszego Sphrantzesa Sevastosem. S�dz�, �e si� op�aca�o, lecz teraz on chce czerwonych but�w dla siebie.
��Chce r�wnie� mnie�� wtr�ci�a Alypia.�� Bez wzajemno�ci.
��Wiem, kochanie, wiem. M�g�bym rozwi�za� tak wiele problem�w, gdyby� darzy�a go wzajemno�ci�, ale nie jestem pewien, czy da�bym mu ciebie, nawet gdyby tak by�o. Jego �ona zmar�a zbyt dogodnie dla niego w zesz�ym roku. Biedna Evphrosyne! I gdy tylko pozwoli�y na to przyzwoito�� i obyczaj�� albo jeszcze wcze�niej, gdy si� nad tym teraz zastanowi栗 pojawi� si� Vardanes pe�en pochwa� dla planu �scementowania naszych dw�ch wielkich rod�w�. Nie ufam temu cz�owiekowi.
Marek stwierdzi�, �e on r�wnie� chcia�by scementowa� Vardanesa Sphrantzesa�� najch�tniej z murem jakiej� fortecy.
Co� innego przysz�o mu do g�owy. Mavrikios, jak si� wydawa�o, by� cz�owiekiem, kt�ry r�wnie ch�tnie m�wi� prawd� jak jej s�ucha�, tak wi�c trybun zdecydowa�, �e mo�e zapyta�:
��Czy mog� si� dowiedzie�, panie, co si� sta�o ze Strobilosem Sphrantzesem?
��Chodzi ci o to, czy posieka�em go na kawa�eczki, tak jak na to zas�u�y�? Nie, by�o to cz�ci� u�o�onego przez Balsamona targu. Dope�ni� swego bezwarto�ciowego �ycia w klasztorze na p�noc od Imbros i zmar� dwa lata temu.
R�wnie� Vardanes, co trzeba mu odda�, przysi�g�, �e nie b�dzie mi s�u�y�, je�li zabij� jego stryja, a ja potrzebowa�em go, na swoje nieszcz�cie.
��No, do�� tego, zaniedbuj� swoje gospodarskie obowi�zki. Prosz�, pocz�stuj si� jeszcze ciastkiem.�� I Imperator Videssos, jak ka�dy dobry gospodarz, podsun�� tac� Rzymianinowi.
��Z przyjemno�ci��� powiedzia� Skaurus, bior�c jedno.�� S� wy�mienite.
��Dzi�kuj� ci�� powiedzia�a Alypia. Kiedy Marek zamruga�, ci�gn�a dalej, nieco obronnym tonem:�� Widzisz, nie wychowa�am si� w pa�acach, ze s�u��cymi gotowymi spe�ni� ka�de twoje �yczenie na skinienie palcem. Do�� dobrze nauczy�am si� kobiecych obowi�zk�w i ostatecznie�� tu u�miechn�a si� do swego ojca�� nikt nie potrafi bez przerwy czyta� historycznych ksi��ek.
��Wasza Wysoko��, powiedzia�em, �e te ciastka s� doskona�e, zanim dowiedzia�em si�, kto je upiek��� podkre�li� Marek.�� Poda�a� mi tylko jeszcze jeden pow�d, by je lubi�.�� Wypowiedziawszy te s�owa ugryz� si� w j�zyk pragn�c, by nigdy nie wydoby�y si� z jego ust. Tam, gdzie chodzi�o o jego c�rk�, jedynym uczuciem Mavrikiosa wobec kogokolwiek mog�a by� tylko podejrzliwo��.
Cho� Alypia opu�ci�a skromnie oczy, to je�li ta uwaga rozdra�ni�a Imperatora, w �aden spos�b nie da� tego po sobie pozna�.�� Doprawdy, dworzanin z niego, Balsamonie�� zachichota�.
K�aniaj�c si� na zako�czenie audiencji u Imperatora, Marek doszed� do wniosku, �e �o�nierz w s�u�bie Videssos bez smyka�ki do dyplomacji ma niewielkie szans�, by przetrwa� na tyle d�ugo, aby m�c stawi� czo�o jego wrogom.
Eunuch Mizizios odprowadzi� Rzymianina do wej�cia do imperatorskich apartament�w, a potem znikn�� w g��bi budynku, by za�atwi� jakie� swoje w�asne sprawy. Po pos�a�cu, kt�ry przyprowadzi� tutaj trybuna, nie by�o �ladu. Videssa�czycy najwyra�niej bardziej troszczyli si� o wej�cia ni� wyj�cia.
R�wnie� ich stra�nicy spe�niali swe obowi�zki z mniejsz� dba�o�ci� ni� Marek uzna�by za mo�liw� do zniesienia. Kiedy wy�oni� si� z budynku i stan�� w z�otym blasku p�nego popo�udnia, zasta� obu stra�nik�w rozci�gni�tych przed wej�ciem i pogr��onych we �nie. Pasy z mieczami mieli rozpi�te, ich w��cznie le�a�y obok he�m�w, kt�re zd��yli zdj�� ju� w�wczas, kiedy Skaurus zobaczy� ich po raz pierwszy.
Ich gnu�no�� rozw�cieczy�a trybuna. B�d�c na s�u�bie u Imperatora wartego ochrony�� i to pierwszego takiego od lat�� ci t�pi gburzy nie potrafili zrobi� nic lepszego jak tylko przespa� ca�y dzie�. Tego Rzymianin nie m�g� ju� �cierpie�.�� Powsta�!�� rykn��. R�wnocze�nie kopn�� ich porzucone he�my, kt�re potoczy�y si� z g�o�nym brz�kiem.
Wartownicy wzdrygn�li si� i powstali niezdarnie, macaj�c za od�o�on� na bok broni�. Marek roze�mia� si� pogardliwie. Skl�� zaskoczonych wartownik�w wszystkimi bez wyj�tku videssa�skimi przekle�stwami, jakich si� nauczy�. �a�owa�, �e nie ma z nim Gajusza Filipusa; centurion mia� szczeg�lny dar do obelg.�� Gdyby�cie byli pod moim dow�dztwem, zostaliby�cie wych�ostani czym� wi�cej ni� tylko moim j�zykiem, b�d�cie pewni�� zako�czy�.
Pod wp�ywem tej tyrady na twarzach Videssa�czyk�w pojawi� si� ponury wyraz, zast�puj�c wcze�niejsze os�upienie. Starszy z nich, kr�py, pokiereszowany bliznami weteran, mrukn�� do swego towarzysza:�� Co sobie my�li ten nieokrzesany barbarzy�ca, �e kim jest?
Chwil� p�niej le�a� na ziemi, tak samo bez �ycia jak w�wczas, kiedy spa�. Marek stan�� nad nim, rozcieraj�c bol�ce k�ykcie i obserwuj�c drugiego wartownika w oczekiwaniu na jaki� ruch, kt�ry m�g� uczyni�. Z wyj�tkiem cofni�cia si�, nie uczyni� �adnego.
Widz�c, �e nie musi przejmowa� si� tym wartownikiem, Marek szarpn�� m�czyzn�, kt�rego zwali� z n�g. Nie by� cz�owiekiem, z kt�rym musia�by obchodzi� si� zbyt delikatnie. Wartownik potrz�sn�� g�ow�, pr�buj�c pozby� si� uczucia oszo�omienia. Pod jego lewym okiem ju� zaczyna� tworzy� si� siniak.
��Kiedy przychodzi wasza zmiana?�� warkn�� Skaurus do obu wartownik�w.
��Mniej wi�cej za godzinꠗ odpowiedzia� m�odszy, potulniejszy wartownik. M�wi� bardzo ostro�nie, jak kto� m�g�by m�wi� do tygrysa, kt�ry zapyta� go o godzin�.
��Dobrze wiec. Opowiedzcie im, co wam si� przydarzy�o i poinformujcie, �e znajdzie si� kto�, kto ich sprawdzi na warcie. I niech wasz Phos pomo�e im i wam, je�li zostan� przy�apani na spaniu!
Odwr�ci� si� plecami do wartownik�w i odmaszerowa�, nie daj�c im mo�liwo�ci zadania jakiego� pytania czy wyra�enia protestu. W rzeczywisto�ci nie mia� zamiaru nikogo posy�a� na przeszpiegi nast�pnej warty. Sama gro�ba powinna wystarczy�, by zachowali czujno��.
Kiedy przechodzi� obok budynku koszar nale��cego do najemnik�w z Ksi�stwa Namdalen, us�ysza� jak kto� wo�a jego imi�. Z okna na pi�trze wychyla�a si� Helvis, trzymaj�c co� w r�ku. Rzymianin znajdowa� si� zbyt daleko, by rozpozna�, co to jest, dop�ki s�o�ce nie odbi�o si� jasnym blaskiem z�ota�� prawdopodobnie by�a to jaka� b�yskotka, kt�r� kupi�a za pieni�dze, jakie wygra�a stawiaj�c na niego. U�miechn�a si� i machn�a r�k�.
U�miechaj�c si�, machn�� r�k� w odpowiedzi, w jednej chwili zapominaj�c o swej z�o�ci na stra�nik�w. By�a przyjacielsk� dziewczyn� i tylko siebie m�g� wini� za to, �e poprzedniego wieczoru pomy�la�, �e nie jest z nikim zwi�zana. Hemond by� r�wnie� dobrym przyjacielem; Marek polubi� go od chwili pierwszego spotkania przy Srebrnej Bramie. Jego u�miech skrzywi� si� nieco, kiedy przysz�o mu do g�owy, �e obie kobiety, kt�re zainteresowa�y go najbardziej w Videssos, wydawa�y si� ca�kowicie niedost�pne. Zrozum, �e to nie koniec �wiata�� powiedzia� do siebie�� zwa�ywszy, �e jeste� w tym mie�cie kr�cej ni� tydzie�.
Jego nastr�j �agodnej kpiny z samego siebie zosta� gwa�townie rozwiany przez widok wysokiej, odzianej w bia�e szaty postaci Avshara. R�ka Marka znalaz�a si� na r�koje�ci miecza, nim jeszcze zda� sobie z tego spraw�. Wydawa�o si� jednak, �e pose� z Yezd nie zauwa�y� go. Avshar sta� w pewnej odleg�o�ci od niego, zaj�ty bez reszty rozmow� z przysadzistym, pa��konogim m�czyzn� w futrach i sk�rach koczownik�w Pardraji. Trybun dozna� uczucia, �e widzia� ju� tego mieszka�ca r�wnin wcze�niej, ale nie potrafi� przypomnie� sobie kiedy ani gdzie�� by� mo�e na wczorajszym przyj�ciu, pomy�la� niepewnie.
Tak by� zaj�ty Avsharem, �e nie zwr�ci� uwagi, dok�d nios� go stopy. Pierwsze wra�enie, �e nie jest sam na �cie�ce pojawi�o si�, gdy waln�� w nadchodz�cego z przeciwnej strony m�czyzn�.�� Wybacz, prosz�!�� zawo�a�, odwracaj�c wzrok od Yezdy, by zobaczy�, kogo zepchn�� ze �cie�ki.
Jego ofiara, niski puco�owaty m�czyzna, mia� na sobie b��kitne szaty kap�an�w Phosa. Jego ogolona g�owa w jaki� dziwny spos�b pozbawia�a go wieku, lecz nie by� stary; siwizna nie poznaczy�a jego brody, a na twarzy mia� ledwie kilka zmarszczek.
��Wszystko w porz�dku, wszystko w porz�dku�� powiedzia�.�� To moja wina, �e nie zauwa�y�em, jak bardzo jeste� zamy�lony.
��To �adnie z twojej strony, ale nie usprawiedliwia to mojej niezdarno�ci.
��Nie martw si� tym. Czy nie myl� si�, rozpoznaj�c w tobie dow�dc� nowej kompanii zagranicznych najemnik�w?
Marek potwierdzi� to.
��Zatem to w�a�nie z tob� chc� si� spotka� od pewnego czasu.�� Oczy kap�ana zmarszczy�y si� w k�cikach, gdy si� u�miechn��.�� Cho� mo�e nie tak nagle.
��Masz przewag� nade mn��� zauwa�y� trybun.
��Hmm? Och, rzeczywi�cie. Czy nie chodzi o to, �e powiniene� zna� moje imi�? Zw� mnie Nepos. Chcia�bym m�c twierdzi�, �e moje zainteresowanie twoj� osob� jest ca�kowicie bezinteresowne, ale obawiam si�, �e nie mog�. Widzisz, jestem jednym z profesor�w katedry czar�w Akademii Videssa�skiej.
Skaurus skin�� g�ow� ze zrozumieniem. W kraju, gdzie czarodziejstwo ma tak siln� pozycj�, czy mog�o by� co� bardziej logicznego ni� to, �e zajmuje r�wnorz�dne miejsce wraz z innymi dziedzinami nauki, takimi jak filozofia czy matematyka? A poniewa� powszechnie wiedziano, �e Rzymianie nie przybyli do Videssos w normalny spos�b, ich pojawienie si� musia�o wywo�a� w�r�d czarodziei Imperium ogromn� ciekawo��. Mo�e wi�c on�� Nepos, b�dzie potrafi� pom�c mu lepiej zrozumie� ow� przera�aj�c� chwil�, kt�ra przenios�a ich do tego �wiata.
Zmierzy� wzrokiem zachodz�ce s�o�ce.�� Moi ludzie ju� nied�ugo powinni zasi��� do kolacji. Czy nie mia�by� ochoty przy��czy� si� do nas? Po kolacji m�g�by� zadawa� tyle pyta�, ile dusza zapragnie.
��Nic nie mog�oby mnie bardziej ucieszy栗 odpowiedzia� Nepos, u�miechaj�c si� promiennie do Marka.�� Prowad�, a ja pod��� za tob� najlepiej jak potrafi�; twoje nogi s� d�u�sze od moich, obawiam si�.
Mimo swej kr�g�ej budowy, male�ki kap�an nie mia� �adnych k�opot�w z dotrzymaniem kroku Rzymianinowi. Jego obute w sanda�y stopy miga�y nad ziemi� i id�c, nieustannie m�wi�. Kipia� nie ko�cz�cym si� strumieniem pyta�, nie tylko dotycz�cych religijnych i magicznych praktyk Rzymian i Gal�w, lecz r�wnie� spraw spo�ecznych i politycznych.
��S�dzꠗ rzek� Rzymianin, zastanawiaj�c si� nad zwi�zkiem wyst�puj�cym pomi�dzy pewnymi sprawami, o kt�re pyta� Nepos�� �e wasza wiara odgrywa znacznie wi�ksz� rol� we wszystkim, co robicie, ni� ma to miejsce w naszym �wiecie.
��Sam zacz��em dochodzi� do tego wniosku�� przytakn�� kap�an.�� W Videssos nie zdo�asz kupi� kubka wina, nie s�ysz�c przy okazji, �e ostatecznie zatryumfuje Phos ani nie dobijesz targu z jubilerem z Khatrish, nie dowiedziawszy si�, �e si�y w walce dobra ze z�em s� r�wno roz�o�one. Wszyscy w mie�cie wyobra�aj� sobie, �e s� teologami.�� Potrz�sn�� g�ow� z udawan� irytacj�.
Przy koszarach Rzymian Marek zasta� wartownik�w czujnych i w postawie na baczno��. Zdumia�by si�, gdyby by�o inaczej.
Dla legionisty daleko mniej niebezpieczn� sytuacj� by�o stawienie czo�a zbli�aj�cemu si� wrogowi ni� oburzeniu Gajusza Filipusa, kt�re niezawodnie spada�o na pr�buj�cych uchyla� si� od swych obowi�zk�w.
W sali wi�kszo�� legionist�w ko�czy�a ju� sw�j wieczorny posi�ek: g�sty gulasz z j�czmienia, gotowanej wo�owiny i ko�ci szpikowych, grochu, marchwi, cebuli i rozmaitych zi�. By�o to lepsze jedzenie ni� to, kt�re jadali w koszarach Cezara, lecz podobnego rodzaju. Nepos z podzi�kowaniem przyj�� misk� i �y�k�.
Marek przedstawi� kap�ana Gajuszowi Filipusowi, Viridoviksowi, Gorgidasowi, Kwintusowi Glabrio, Adiatunowi, zwiadowcy Juniuszowi Blisusowi i paru innym Rzymianom. Znale�li spokojny k�t i rozmawiali posilaj�c si�. Ile ju� razy�� zastanowi� si� trybun�� opowiada� swoj� histori� Videssa�czykom? W przeciwie�stwie do niemal wszystkich pozosta�ych, Nepos nie by� biernym s�uchaczem. Zadawa� pytania �yczliwie, lecz z dociekliwo�ci�, nie zaprzestaj�c ani na chwil� wysi�k�w zmierzaj�cych do stworzenia sp�jnej relacji z rozmaitych wspomnie� towarzyszy sto�u.
Dlaczego, pyta�, zar�wno Gajusz Filipus jak i Adiatun utrzymuj�, �e widzieli, jak Skaurus i Viridoviks wci�� wymieniali ciosy wewn�trz kopu�y �wiat�a, cho� ani trybun, ani Gal niczego takiego nie pami�taj�? Dlaczego tylko Gorgidas mia� trudno�ci z oddychaniem, a opr�cz niego nikt inny? Dlaczego Juniusz Blisus czu� przeszywaj�ce zimno, a Adiatun sp�ywa� potem?
Gajusz Filipus przez jaki� czas odpowiada� cierpliwie Neposowi, lecz wkr�tce dosz�o do g�osu jego czysto praktyczne usposobienie Rzymianina.
��Co ci przyjdzie z tego, je�li dowiesz si�, �e Publiusz Flakkus pierdzia�, kiedy lecieli�my?
��Bardzo mo�liwe, �e nic w og�le�� odpowiedzia� z u�miechem Nepos, nie obra�aj�c si�.�� A pierdzia�?
W�r�d og�lnego �miechu, starszy centurion odpar�:
��O to musisz zapyta� jego, nie mnie.
��Jedynym sposobem, by zrozumie� cokolwiek, co zdarzy�o si� w przesz�o�ci�� podj�� Nepos powa�niejszym tonem�� jest dowiedzie� si� o tym tak wiele, jak mo�na. Cz�sto ludzie nie maj� poj�cia, ile potrafi� zapami�ta� albo, co gorsza, jak wiele z tego, co s�dz�, �e wiedz�, okazuje si� nieprawd�. Tylko cierpliwe wypytywanie i por�wnywanie wielu relacji mo�e zbli�y� nas do prawdy.
��M�wisz jak historyk, nie jak kap�an czy czarodziej�� rzek� Gorgidas.
Nepos wzruszy� ramionami, tak samo zaskoczony uwag� greckiego lekarza, jak Gorgidas jego s�owami. Odpowiedzia�:�� M�wi� jak ja i nikt inny. Istniej� kap�ani tak pora�eni chwa�� bosko�ci Phosa, �e rozwa�aj� bosk� istot� z wykluczeniem wszelkich doczesnych trosk i odrzucaj� �wiat, jako pu�apk� zastawion� przez Skotosa ku ich pokuszeniu. Czy o to ci chodzi�o?
��Niezupe�nie.�� Kap�an i lekarz spogl�dali na �ycie z tak odmiennych punkt�w widzenia, �e niemal uniemo�liwia�o to porozumienie mi�dzy nimi, lecz ka�dego z nich pragnienie wiedzy pcha�o do poznawania �wiata.
��Moim zdaniem�� ci�gn�� Nepos�� �wiat i wszystko w nim odzwierciedla wspania�o�� Phosa i zas�uguje na badania ludzi, kt�rzy chc� zbli�y� si� do zrozumienia planu Phosa wobec Imperium i ca�ego rodzaju ludzkiego.
Na to Gorgidas nie m�g� w og�le odpowiedzie�. W jego rozumieniu, �wiat i wszystko w nim warte by�o bada� dla samej swej istoty i jaki� ostateczny sens by�, je�li w og�le by�, najprawdopodobniej niepoznawalny. Docenia� jednak szczero�� i dobro� Neposa.
���Niezliczone s� cudy �wiata, lecz �aden nie jest cudowniejszy ni� cz�owiek��� mrukn�� do siebie i odchyli� si� na krze�le s�cz�c wino, jak zawsze ukojony cytatem z Sofoklesa.
��Czy jako czarodziej dowiedzia�e� si� czego� od nas?�� zapyta� Kwintus Glabrio, kt�ry a� do tej chwili przewa�nie milcza�.
��Musz� przyzna�, �e mniej ni� chcia�bym. Wszystko, co mog� wam powiedzie�, to t� oczywist� prawd�, �e dwa miecze, Skaurusa i tw�j, Viridoviksie, sprowadzi�y was tutaj. Je�li za waszym przybyciem kryje si� jaki� wi�kszy cel, s�dz�, �e nie zosta� jeszcze wyjawiony.
��Teraz wiem, �e nie jeste� zwyk�ym kap�anem�� zawo�a� Gorgidas.�� W moim �wiecie nie spotka�em �adnego, kt�ry przyzna�by si� do niewiedzy.
��Jak�e zarozumiali musz� by� wasi kap�ani! Czy mo�e by� wi�ksza nikczemno�� ni� utrzymywanie, i� wie si� wszystko, roszcz�c sobie prawo do przywilej�w bosko�ci?�� Nepos potrz�sn�� g�ow�.�� Phosowi niech b�d� dzi�ki, �e nie jestem taki pr�ny. Tak ogromnie wielu rzeczy musz� si� dowiedzie�. Miedzy innymi, moi przyjaciele, chcia�bym zobaczy�, a nawet potrzyma�, owe os�awione miecze, kt�rym zawdzi�czacie swoj� obecno�� tutaj.
Marek i Viridoviks wymienili spojrzenia, wype�nione tak� sam� niech�ci�. �aden z nich nie odda� swojej broni w obce r�ce od czasu przybycia do Videssos. Wydawa�o si� jednak, �e nie ma sposobu, by odm�wi� tak rozs�dnej pro�bie. Obaj m�czy�ni powoli wyci�gn�li swoje miecze z pochew; ka�dy zwr�ci� go r�koje�ci� do Neposa.�� Czekaj!�� powiedzia� Marek, wyci�gaj�c w ostrzegawczym ge�cie r�k� w stron� Viridoviksa.�� S�dz�, �e nie by�oby m�drym pozwoli�, by nasze miecze si� zetkn�y, bez wzgl�du na okoliczno�ci.
��Masz racjꠗ zgodzi� si� Viridoviks, chowaj�c na razie miecz do pochwy.�� Doprawdy, jedno takie pechowe wydarzenie zmniejsza apetyt na nast�pne. Nepos uj�� miecz Rzymianina, unosz�c go do lampy, by przyjrze� mu si� uwa�nie.�� Wydaje si� ca�kiem zwyczajny�� rzek� do Marka z nut� zak�opotania w g�osie.�� Nie czuj� przyp�ywu mocy ani nie jestem zmuszany, by przenie�� si� gdzie indziej�� co nie oznacza, �e si� na to skar��, rozumiesz chyba. Pomin�wszy dziwne litery wyci�te na ostrzu jest to zaledwie jeszcze jeden d�ugi miecz, nieco prymitywniejszy ni� wi�kszo��. Czy tymi literami wypisane jest jakie� zakl�cie? Co one m�wi�?
��Nie mam poj�cia�� odpar� Skaurus.�� To celtycki miecz, wykuty przez rodak�w Viridoviksa. Zdoby�em go jako �up wojenny i zatrzyma�em, poniewa� lepiej pasuje do mojego wzrostu ni� kr�tkie miecze, jakich u�ywa wi�kszo�� Rzymian.
��Ach, rozumiem. Viridoviksie, czy m�g�by� mi odczyta� ten napis i powiedzie�, co on oznacza?
Gal z pewnym zak�opotaniem poci�gn�� swe ogniste w�sy.�� Nie, obawiam si�, �e nie m�g�bym. Dla mojego ludu litery nie s� zwyk�� rzecz�, tak� jak dla Rzymian�� i dla twoich rodak�w r�wnie�, jak s�dz�. Tylko druidzi�� czyli kap�ani�� potrafi� si� nimi pos�ugiwa�, a ja nigdy nie by�em druidem i wcale tego nie �a�uj�. Powiem ci jednak, �e m�j miecz jest r�wnie� tak oznaczony. Zobacz, je�li chcesz.
Lecz kiedy jego miecz wy�oni� si� z pochwy, umieszczone na nim runy zal�ni�y z�oto i jednocze�nie rozjarzy�y si� te na klindze Marka.�� Schowaj go!�� krzykn�� zatrwo�ony Marek. Wyrwa� sw�j miecz z r�k Neposa i wepchn�� go z powrotem do pochwy. Przerazi� si�, kiedy w pewnej chwili odni�s� wra�enie, �e wyrywa si� z jego u�cisku, lecz zaraz potem spocz�� bezpiecznie w pochwie. Napi�cie opad�o z wolna.
Nag�y pot zrosi� czo�o Neposa. Rzek� do Gorgidasa:
��W takich sprawach rzeczywi�cie by�em ignorantem i, by zacytowa� waszego rudow�osego przyjaciela, wcale tego nie �a�uje.�� Jego dr��cy �miech zabrzmia� g�o�no w pe�nej grozy i l�ku ciszy, kt�ra wype�ni�a koszary. Wkr�tce znalaz� jaki� pretekst, by szybko zako�czy� rozmow� i znikn��, rzuciwszy kilka kr�tkich s��w na po�egnanie.
��Oto idzie cz�owiek, kt�ry zastawi� sid�a na kr�lika, a znalaz� w nich nied�wiedzia�� powiedzia� Gajusz Filipus, lecz nawet jego chichot wydawa� si� wymuszony.
Niemal wszyscy Rzymianie, a Marek wraz z nimi, wcze�nie tej nocy poszukali swoich siennik�w. Skaurus skuli� si� pod kocem i z wolna zacz�� pogr��a� si� we �nie. Szorstka we�na drapa�a go, lecz jego ostatnim �wiadomym odczuciem by�a ulga, �e wci�� ma koc�� i koszary, je�li ju� o to chodzi�� nad sob�.
Nast�pnego dnia wczesnym rankiem zbudzi� trybuna dochodz�cy z zewn�trz odg�os k��tni. Narzuci� opo�cz�, zapi�� pas z mieczem i, wci�� �cieraj�c sen z oczu, wyszed� zobaczy�, w czym k�opot.
��Nie, panie, przykro mi�� m�wi� wartownik�� ale nie mo�esz zobaczy� si� z moim dow�dc�, dop�ki si� nie obudzi.�� On i jego towarzysz trzymali oszczepy poziomo przy cia�ach, zagradzaj�c w ten spos�b drog� nieproszonemu go�ciowi.
��Phos was usma�y, m�wi� wam, �e to pilne!�� krzycza� Naphon Khoumnos.�� Musz� och, jeste�, Skaurus. Musz� natychmiast z tob� pom�wi�, a twoi t�pi wartownicy nie chc� mi na to pozwoli�.
��Nie mo�esz ich wini� za to, �e wykonuj� swoje zwyk�e rozkazy. Nie przejmujcie si� tym, Gneusz, Manliusz, dobrze zrobili�cie.�� Ponownie zwr�ci� si� do Khoumnosa.�� Je�li chcia�e� mnie widzie�, oto jestem. Czy mo�emy przej�� si� �cie�k� i pozwoli� moim ludziom, by jeszcze troch� sobie pospali?
Wci�� zagniewany, Khoumnos zgodzi� si� na to. Wartownicy cofn�li si�, by przepu�ci� swego dow�dc�. Kamienne p�yty �cie�ki jego bosym stopom wydawa�y si� zimne. Z wdzi�czno�ci� wci�ga� w p�uca wczesnoporanne powietrze. By�o wonne i �wie�e po dusznym, zadymionym wn�trzu sali.
Drozd o z�otym gardzio�ku, siedz�cy na pobliskim drzewie, powita� wschodz�ce s�o�ce potokiem d�wi�cznych nut. Nawet tak niemuzykalna osoba, jak Skaurus, uzna�a to za �liczne.
Rzymianin nie pr�bowa� rozpocz�� rozmowy. Szed� wolnym krokiem, podziwiaj�c ju� to delikatny blask, jakim poranne �wiat�o rozjarza�o marmur, ju� to geometryczn� precyzj� usianych kroplami rosy paj�czyn. Je�li Khoumnos mia� tak piln� spraw�, to niech on rozpocznie o niej rozmow�.
Zrobi� to, rozz�oszczony milczeniem Marka.
��Skaurus, kto na �wi�te imi� Phosa, upowa�ni� ci� do bicia moich ludzi?
Skaurus zatrzyma� si�, ledwie wierz�c swoim uszom.
��Masz na my�li wartownik�w, kt�rzy wczoraj pe�nili s�u�b� przed apartamentami Imperatora?
��A kogo innego m�g�bym mie�?�� warkn�� Khoumnos.�� W Videssos bardzo �le patrzymy na to, je�li najemnik napada na miejscowych �o�nierzy. To nie po to postara�em si�, by�cie przybyli do miasta; kiedy zobaczy�em ciebie i twoich ludzi w Imbros, odnios�em wra�enie, �e nie jeste�cie zwyczajnymi barbarzy�cami.
��Powiedzia�e�, �e �le patrzycie na to, je�li najemnik bije videssa�skich �o�nierzy?
Nephon Khoumnos skin�� niecierpliwie g�ow�.
Marek wiedzia�, �e Khoumnos jest wa�n� postaci� w Videssos, lecz wpad� w zbyt wielki gniew, by zwraca� na to uwag�.
��Dobrze, a jak patrzycie na to, kiedy twoi wspaniali videssa�scy �o�nierze ucinaj� sobie smaczn� popo�udniow� drzemk� przed wej�ciem do tych w�a�nie apartament�w, kt�rych mieli strzec?
��Co?
��Ktokolwiek rozpowiada takie rzeczy�� rzek� trybun�� powinien opowiedzie� ca�� historie, a nie tylko swoj� cze��.�� Opowiedzia� o tym, jak wychodz�c z audiencji u Imperatora zasta� obu wartownik�w drzemi�cych w s�o�cu.�� Z jakiego powodu mia�bym rzuci� si� na nich? Czy podali ci jaki�?
��Nie�� przyzna� Khoumnos.�� Powiedzieli, �e zostali zaatakowani z ty�u, bez ostrze�enia.
��Z g�ry by�oby bardziej zgodne z prawd��� prychn�� Marek.�� Mog� uwa�a� si� za szcz�liwc�w, �e s� twoimi �o�nierzami, nie moimi; ch�osta by�aby naj�agodniejsz� kar�, na jak� mogliby mie� nadziej� w rzymskiej s�u�bie.
Khoumnos nie by� do ko�ca przekonany.�� Ich opowie�ci zgadzaj� si� ze sob� od pocz�tku do ko�ca.
��A czego mo�na by si� spodziewa�?! �e dw�ch obibok�w b�dzie sobie nawzajem zadawa�o k�am? Khoumnos, niewiele mnie obchodzi, czy mi uwierzysz, czy nie. Pozbawi�e� mnie snu, a po tym, jak burczy mi w brzuchu, za�o�y�bym si�, �e pozbawi�e� mnie r�wnie� �niadania. Ale powiem ci to; je�li ci wartownicy s� najlepszymi lud�mi, jakich mo�e wystawi� Videssos, to nic dziwnego, �e potrzebujecie najemnik�w.
My�l�c o Tzimiskesie, Mouzalonie, Apokavkosie�� tak, i samym Khoumnosie�� Skaurus wiedzia�, jak bardzo niesprawiedliwie ich os�dzi�, lecz by� zbyt rozdra�niony, by pilnowa� j�zyka. Stra�nicy wykazali niewiarygodny tupet; nie tylko zataili swoj� win�, ale jeszcze pr�bowali zwali� j� na niego! Potrz�sn�� ze zdumieniem g�ow�.
Ukrywszy gniew pod kamiennymi rysami, Khoumnos zgi�� si� w sztywnym uk�onie.
��Sprawdz� to, co mi powiedzia�e�, obiecuj� ci to�� powiedzia�. Sk�oni� si� znowu i odmaszerowa� d�ugim krokiem.
Odprowadzaj�c wzrokiem jego wyprostowan� posta�, Marek zastanowi� si�, czy zrobi� sobie w nim kolejnego wroga. Sphrantzes, Avshar, teraz Khoumnos. Jak na cz�owieka z aspiracjami politycznymi�� powiedzia� sobie�� masz szczeg�lny dar m�wienia prawdy w niew�a�ciwym czasie. A je�li zar�wno Sphrantzes jak i Khoumnos b�d� twoimi wrogami, gdzie w Videssos znajdziesz przyjaciela?
Trybun westchn��. Jak zawsze by�o ju� za p�no, by odwo�a� cokolwiek z tego, co si� powiedzia�o. Teraz m�g� tylko stawi� czo�o konsekwencjom tego, co ju� uczyni�. A w takim razie�� pomy�la��� �niadanie nie wydaje si� ostatecznie takim z�ym pomys�em. Ruszy� z powrotem ku koszarom.
Pomimo swego stoickiego wychowania, mimo wysi�k�w, by przyjmowa� rzeczy takimi, jakie s�, godziny tego ranka i wczesnego popo�udnia wlok�y si� dla� niezno�nie. Pr�buj�c utopi� swe troski w pracy, rzuci� si� w wir codziennej musztry z tak nerwow� energi�, �e powala� ka�dego, kto stan�� z nim w szranki. W ka�dej innej sytuacji by�by z tego dumny. Teraz jednak powarkiwa� na swoich ludzi za podk�adanie si� swemu dow�dcy.
��Panie�� powiedzia� jeden z legionist�w�� gdybym mia� zamiar pod�o�y� si� tobie, uczyni�bym to wcze�niej.�� M�czyzna rozciera� st�uczone rami�, kiedy ku�tykaj�c opuszcza� plac.
Pr�bowa� zwierzy� si� ze swych trosk Viridoviksowi, lecz wielki Celt niewiele mu pom�g�.
��Wiem, �e to �le, ale co na to poradzisz?�� powiedzia�.�� Daj im cie� mo�liwo�ci, a ludzie pr�dzej b�d� spa� ni� pracowa�. Sam tak robi�, je�li nie ma walki ani kobiet do wzi�cia.
Gajusz Filipus nadszed� pod koniec tej przemowy i wys�ucha� jej z oczywistym oburzeniem.
��Je�li twoi �o�nierze nie b�d� s�uchali rozkaz�w, to masz mot�och, nie armi�. To w�a�nie dlatego my, Rzymianie, podbili�my Gali�, rozumiesz? W walce indywidualnej Celtowie s� najodwa�niejszymi lud�mi, jakich widzia�em, lecz nie potraficie dzia�a� razem i dlatego jest to g�wno warte.
��Nie da si� zaprzeczy�, �e jeste�my k��tliwym narodem. Ale jeste� wi�kszym g�upcem, ni� kiedykolwiek s�dzi�em, Gajuszu Filipusie, je�li my�lisz, �e wy, s�abowici Rzymianie, mogliby�cie zapanowa� nad ca�� Gali� na przek�r jej mieszka�com.
��G�upcem, czy tak?�� Tak jak w terierze, tak i w starszym centurionie nie by�o miejsca na my�l o odwrocie.
��Uwa�aj na to, co m�wisz.
Viridoviks zje�y� si� w odpowiedzi.�� Troszcz si� o w�asn� g�b�, bo inaczej wytn� a now�; tak�, kt�ra ci si� wcale nie spodoba.
Nim jego dra�liwi towarzysze rozj�trzyli si� jeszcze bardziej, Marek szybko wkroczy� pomi�dzy nich.
��Wy dwaj jeste�cie jak ten pies z bajki, pr�buj�cy chwyci� odbicie ko�ci. �aden z nas tutaj nigdy nie dowie si�, kto zwyci�y�; Cezar, czy Galowie. Nie ma miejsca na wrogo�� pomi�dzy nami; wiecie przecie�, �e mamy do�� wrog�w poza naszymi szeregami. Poza tym, o�wiadczam wam teraz, �e nim zdo�acie rzuci� si� na siebie, najpierw b�dziecie musieli rozprawi� si� ze mn�.
Trybun pieczo�owicie umkn�� wzrokiem przed taksuj�cymi spojrzeniami, jakimi obdarzyli go obaj jego przyjaciele. Lecz zdo�a� za�agodzi� starcie; centurion i Celt, po ostatnim, na wp� przyjacielskim warkni�ciu, rozeszli si� w swoich w�asnych sprawach.
Skaurusowi przysz�o do g�owy, �e Viridoviks musi czu� si� daleko bardziej samotny i zagubiony w nowym �wiecie, ni� kt�rykolwiek Rzymianin. By�o ich ponad tysi�c, a Gal tylko jeden; w tym kraju nikt nawet nie m�wi� jego j�zykiem. Nic dziwnego, �e od czasu do czasu traci� panowanie nad sob��� dziwi� si� nale�a�o, �e dzia�o si� to tak rzadko.
Mniej wi�cej o tej porze, kiedy poprzedniego dnia Imperator wezwa� Skaurusa na audiencj�, Tzimiskes odszuka� trybuna, by powiedzie� mu, �e Khoumnos prosi o zezwolenie na rozmow� z nim. Na surowej twarzy Videssa�czyka malowa�o si� zdumienie, kiedy przekazywa� t� wiadomo��.
���Prosi o zezwolenie�, tak powiedzia�. Nie s�dzi�em, �e kiedykolwiek us�ysz�, by Nephon Khoumnos prosi� kogo� o zezwolenie. �Prosi o zezwolenie��� powt�rzy� Tzimiskes, wci�� nie mog�c w to uwierzy�.
Khoumnos sta� przed koszarami, pocieraj�c swoj� s�kat� r�k� szcz�k� poros�� stalowosiw� brod�. Kiedy Marek podszed� do niego, gwa�townie cofn�� r�k�, jak gdyby przy�apany na robieniu czego� wstydliwego. Jego usta poruszy�y si� kilka razy, nim wydoby�y si� z nich s�owa.
��B�d� przekl�ty�� powiedzia� w ko�cu.�� Nale�� ci si� moje przeprosiny. Wierz lub nie, ale je masz.
��Z rado�ci� je przyjmujꠗ odpar� Marek. Mimo �e bardzo go to ucieszy�o, nie chcia� pokaza� tego Videssa�czykowi.�� S�dzi�em jednak, i� b�dziesz wiedzia�, �e mia�em co innego do roboty ni� rozbijanie g��w twoim wartownikom.
��Sk�ama�bym, gdybym powiedzia�, �e nie zaskoczy�a mnie opowie��, z kt�r� Blemmydes i Kourkouas przyszli do mnie. Ale nie mo�esz odmawia� wiary swoim ludziom bez uzasadnionego powodu; wiesz, jak to jest.
Skaurus m�g� tylko skin�� g�ow�; wiedzia�, jak to jest.
Oficer, kt�ry odmawia poparcia swym ludziom, jest bezu�yteczny. Je�li ludzie strac� do niego zaufanie, on nie mo�e polega� na ich meldunkach, co czyni ich tylko mniej godnymi zaufania� Ta droga stanowi�a wiod�c� w d� spiral�, kt�r� nale�a�o zatrzyma�, nim jeszcze si� zacz�a.
��Co sprawi�o, �e zmieni�e� zdanie?
��Po mi�ej rozm�wce, jak� odby�em z tob� tego ranka, wr�ci�em i przepyta�em tych dw�ch �otrzyk�w osobno. W ko�cu Kourkouas p�k�.
��Ten m�odszy?
��Tak. Interesuj�ce, �e si� domy�li�e�. Umiesz patrze�, prawda? Tak, Lexos Blemmydes a� do ostatniej chwili odgrywa� skrzywdzone niewini�tko, niech Skotos zmrozi jego k�amliwe serce.
��Co masz zamiar zrobi� z tymi dwoma?
��Ju� to zrobi�em. Mog�em pope�ni� przedtem pomy�k�, ale naprawi�em j�. Gdy tylko upewni�em si�, jaka by�a prawda, zdar�em im pancerze z plec�w i pierwszym promem wyprawi�em na drug� stron� Ko�skiego Brodu. W zachodnich prowincjach, pomi�dzy bandytami i Yezda, powinno panowa� wystarczaj�ce o�ywienie, by nie pozwoli� im na drzemki. Nie b�d� po nich p�aka� i tylko �a�uj�, �e przez takich nicponi�w przem�wi�em do ciebie w gniewie.
��Nie przejmuj si� tym�� odpowiedzia� Marek przekonany, �e przeprosiny Khoumnosa wzi�ty si� zar�wno z rozs�dku jak i z serca. On r�wnie� u�wiadomi� sobie, �e pozwoli�, by jego gniew obarczy� go win� za owe z�o�liwe szyderstwo o videssa�skich �o�nierzach.�� Wiesz, nie ty jeden powiedzia�e� rzeczy, kt�rych teraz �a�ujesz.
��To prawda.�� Khoumnos wyci�gn�� r�k� i trybun u�cisn�� j�. D�o� Videssa�czyka by�a jeszcze twardsza ni� jego w�asna; wp�yw na to mia�a nie tylko walka, ale r�wnie� ca�e lata trzymania cugli. Khoumnos klepn�� go po plecach i odszed�, by zaj�� si� swoimi sprawami. Marek podejrzewa�, �e b�dzie musia�o min�� naprawd� du�o czasu, nim nast�pna para wartownik�w utnie sobie drzemk� przed apartamentami Imperatora.
Uwolniony bez reszty od dr�cz�cego go napi�cia, sam spa� tej nocy g��bokim i niezak��conym przez kilka godzin snem. Zwyk�e d�wi�ki koszar i odg�osy ludzi, kt�rzy wstawali, by napi� si� wody lub co� przek�si�, nigdy nie przeszkadza�y mu w spoczynku; gdyby by�o inaczej, nigdy nie zdo�a�by zasn��.
D�wi�k, kt�ry przebudzi� go teraz, nie by� g�o�niejszy ni� zwyk�e nocne odg�osy. Lecz nie nale�a� do nich�� obudzi�o go ciche przesuwanie obutych st�p po pod�odze. Rzymianie albo chodzili boso i bezg�o�nie, albo nosili klekocz�ce zel�wkami sanda�y. Odg�os st�pania st�p ani bosych, ani obutych w sanda�y przeszy� sen Marka i rozwar� jego powieki.
W sali p�on�y tylko dwie pochodnie, daj�c akurat tyle �wiat�a, aby Rzymianie nie musieli potyka� si� o siebie w nocy. Lecz skulona posta� przemykaj�ca pomi�dzy �pi�cymi �o�nierzami nie by�a legionist�. Przysadzista sylwetka i krzaczasta broda mog�y nale�e� tylko do Khamortha; Marek poczu� zimny strach, kiedy rozpozna� koczownika, z kt�rym poprzedniego wieczoru rozmawia� Avshar. Szed� w stron� trybuna, dzier��c w r�ku sztylet.
Koczownik potrz�sn�� g�ow�, mrucz�c co� pod nosem. Zobaczy� Skaurusa w chwili, gdy Rzymianin odrzuca� koc i chwyta� za miecz. Khamorth rykn�� i rzuci� si� na niego.
Nagi jak robak, Marek poderwa� si� na nogi. Nie mia� czasu, by wyci�gn�� miecz z pochwy. Wykorzysta� j� jako maczug�, by odbi� pierwsze pchni�cie Khamortha, a potem zwar� si� z ni�szym m�czyzn�, uchwyciwszy lew� d�oni� napastnika za nadgarstek r�ki, w kt�rej trzyma� n�.
Na mgnienie oka ujrza� twarz swego przeciwnika. Szeroko rozwarte oczy koczownika wype�nia�o trawi�ce je szale�stwo i jeszcze co�, czego trybun nie zdo�a� rozpozna�, dop�ki w chwil� p�niej nie zrozumia�, �e jest to absolutny, paniczny strach.
Potoczyli si� po pod�odze, wci�� trzymaj�c si� mocno nawzajem.
W ca�ych koszarach rozbrzmiewa�y teraz okrzyki�� ryk Khamortha i odg�os walki poderwa�y m�czyzn z materacy. Jednak min�o par� chwil, nim zaspani �o�nierze poj�li, sk�d si� bierze zgie�k.
Marek z ca�ej si�y trzyma� r�k� nomada i jednocze�nie grzmoci� go po g�owie r�koje�ci� miecza, pr�buj�c w ten spos�b zmusi� go do poddania si�. Lecz jego przeciwnik zdawa� si� mie� czaszk� tward� jak ska�a. Mimo wszystkich cios�w, jakie otrzyma�, wci�� wi� si� i wykr�ca�, usi�uj�c wbi� n� w cia�o trybuna.
Potem druga silna r�ka do��czy�a do r�ki Marka zaci�ni�tej na nadgarstku koczownika. Viridoviks, tak nagi jak Skaurus, zgni�t� �ci�gna Khamortha, zmuszaj�c jego palce do rozwarcia si�. N� upad� na pod�og�.
Viridoviks potrz�sn�� Khamorthem jak wielkim szczurem.�� Dlaczego mia�by �ywi� do ciebie uraz�, drogi Rzymianinie?�� zapyta�. Potem, zwracaj�c si� do swego wi�nia, warkn��:�� Nie kr�� si�, no ju�!�� Potrz�sn�� nim znowu. Khamorth, z oczyma przykutymi do le��cego na pod�odze sztyletu, nie zwr�ci� na niego uwagi.
��Nie wiem�� odpowiedzia� Marek.�� Cho� my�l�, �e musi by� na �o�dzie Avshara. Widzia�em ich wczoraj, jak spacerowali razem.
��Avshar, czy tak? Dlaczego tamten ci� nie lubi, wszyscy wiemy, ale co z tym ch�opkiem? Albo jest naj�tym no�ownikiem, albo mo�e zrobi�e� co�, by go urazi�?
Cz�� ze zgromadzonych Rzymian pomnikiem pokaza�a, �e nie spodoba� jej si� ton, jakim powiedzia� to Gal, lecz Marek uciszy� ich machni�ciem r�ki. Mia� w�a�nie powiedzie�, �e widzia� Khamortha tylko razem z Avsharem, lecz nie dawa�o mu spokoju wra�enie, �e sk�d� zna tego cz�owieka; �e zna spos�b, w jaki nie spuszcza� wzroku z no�a, kt�rego ju� nie trzyma�.
Skaurus strzeli� palcami.�� Pami�tasz tego mieszka�ca r�wnin, kt�ry pr�bowa� zmusi� mnie do opuszczenia wzroku przy Srebrnej Bramie, kiedy wchodzili�my do Videssos?
��Pami�tam to�� potwierdzi� Viridoviks.�� Chcesz powiedzie�? Nie ruszaj si�, przekl�ta wyw�oko!�� warkn�� na swego wi�nia, kt�ry wci�� usi�owa� si� uwolni�.
��Nie ma potrzeby trzyma� go przez ca�� noc�� rzek� Gajusz Filipus. Starszy centurion znalaz� kawa� mocnej liny.�� Tytus, Sekstus, Paulus, pom�cie mi. Zwi��emy naszego ptaszka.
Wszyscy czterej Rzymianie i wielki Gal mieli co robi�, by zwi�za� Khamortha. Walczy� z lin� z jeszcze wi�ksz� furi� ni� przeciwko samemu Skaurusowi, wrzeszcz�c i przeklinaj�c w swym zgrzytliwym rodzimym j�zyku. Tak szale�czo kopa�, drapa� i gryz�, �e �aden z tych, kt�rzy go trzymali, nie wyszed� bez szwanku, lecz ostatecznie nic mu to nie da�o. Nawet kiedy ju� zosta� mocno zwi�zany lin�, dalej pr�bowa� wyrwa� si� z ich twardych chwyt�w.
Nic dziwnego�� pomy�la� trybun�� �e Avshar postanowi� wykorzysta� tego m�czyzn� przeciwko niemu. Zakorzeniona pogarda koczownika dla piechoty jakiegokolwiek rodzaju musia�a zmieni� si� w osobist� nienawi��, kiedy Skaurus zwyci�y� w pojedynku woli przy miejskiej bramie. Tak jak powiedzia� Viridoviks, Khamorth mia� pow�d, by przyj�� z pomoc� knowaniom pos�a z Yezd.
Lecz mimo to, przy Srebrnej Bramie koczownik w pe�ni kontrolowa� swoje zachowanie, podczas gdy teraz zachowywa� si� jak szaleniec. Czy Avshar poda� mu jaki� narkotyk, by spot�gowa� jego furie? Mo�e istnia� spos�b, by si� tego dowiedzie�.
��Gorgidas!�� zawo�a� trybun.
��O co chodzi?�� odezwa� si� Grek spoza kr�gu Rzymian st�oczonych wok� zwi�zanego Khamortha.
Marek wyja�ni� lekarzowi, o co mu chodzi, dodaj�c:
��Czy mo�esz go zbada� i spr�bowa� odpowiedzie� na pytanie, dlaczego jego osobowo�� zmieni�a si� tak bardzo od czasu, kiedy widzieli�my go ostatnio?
��A jak sadzisz, co pr�buj� zrobi�? Ale ci wszyscy gamonie s� zbyt mocno �ci�ni�ci, bym m�g� przej��.�� Lekarz by� zbyt drobny, by uda�o mu si� przepcha� przez t�um.
��Przepu�cie go. Rozsu�cie si�, wy, tam�� rozkaza� trybun, usuwaj�c ludzi z drogi, tak by Gorgidas m�g� dotrze� do koczownika, kt�ry le�a� teraz w poprzek siennika Skaurusa. Lekarz ukl�kn�� przy m�czy�nie, dotykaj�c jego czo�a, zagl�daj�c w oczy i wys�uchuj�c oddechu.
Kiedy powsta�, na jego twarzy malowa� si� niepok�j.
��Mia�e� racj�, panie.�� Marek wiedzia�, jak bardzo musi by� zaniepokojony, je�li zwraca si� do niego tak oficjalnie; Gorgidas zwykle nie zawraca� sobie g�owy formalno�ciami.�� Ten biedny hultaj jest umieraj�cy; powiedzia�bym, �e na skutek jakiej� trucizny.
��Umieraj�cy?�� powt�rzy� zaskoczony Skaurus.�� Jeszcze par� minut temu by� a� nadto o�ywiony.
Gorgidas machn�� niecierpliwie r�k�.
��Nie m�wi�, �e mo�e umrze� w ci�gu nast�pnej godziny, mo�e nie nawet w ci�gu jutrzejszego dnia. Ale umrze�, umrze; oczy zapadaj� mu si� w g��b czaszki, a jedna �renica jest dwa razy wi�ksza od drugiej. Oddycha jak cz�owiek pogr��ony w malignie; g��boko i wolno.
A pomi�dzy tymi sapni�ciami s�ycha� jak zgrzyta z�bami, wystarczaj�co mocno, by je z�ama�. Ka�dy, kto czyta� prace Hipokratesa, powie ci; to s� fatalne symptomy.
��Jednak nie ma gor�czki�� ci�gn�� lekarz�� i nie dostrzegam �adnych owrzodze� ani krost, kt�re wskazywa�yby, �e jaka� choroba trzyma go w swych szponach. St�d te� musz� wnioskowa�, �e zosta� znarkotyzowany; otruty pasowa�oby bardziej.
��Jak s�dzisz, mo�esz go wyleczy�?�� zapyta� Marek. Gorgidas potrz�sn�� gwa�townie g�ow� w stanowczym, greckim przeczeniu.
��Powiedzia�em ci ju�, jestem lekarzem, a nie cudotw�rc�. Nie wiedz�c, jakim piekielnym odwarem go napojono, nie wiedzia�bym od czego zacz��, a je�li zacz��bym go leczy�, to i tak okaza�oby si� to prawdopodobnie bezskuteczne.
��Cudotw�rca, czy tak powiedzia�a wasza czcigodno��?�� wtr�ci� Viridoviks.�� Czy mo�liwe jest, �eby kap�ani Phosa mogli go uratowa�, je�li ty nie mo�esz?
��Nie b�d� �mie��� zacz�� Gorgidas, lecz przerwa� zmieszany. Marek musia� podziwia� spos�b, w jaki stawi� czo�o my�li, kt�rej nie lubi�. Niech�tnie przyzna�:
��To mog�oby nie by� g�upie, ostatecznie. Niekt�rzy z nich potrafi� zrobi� rzeczy, w kt�re nie uwierzy�bym; czy nie tak, Minicjuszu?
Legionista, kt�rego kap�an uratowa� pod murami Imbros, by� ros�ym, m�odym m�czyzn�, nosz�cym szczeciniaste w�sy; tak czarne, �e niemal b��kitne.
��To w�a�nie bez przerwy mi powtarzasz�� odpowiedzia�.�� Nie mog� sobie nic z tego przypomnie�; gor�czka musia�a pozbawi� mnie pami�ci.
��Ten braciszek Nepos, kt�rego przyprowadzi�e� wczoraj wieczorem, sprawia� wra�enie rozs�dnego cz�owieka�� zasugerowa� Gorgidas Markowi.
��My�l�, �e masz racj�. Nephon Khoumnos r�wnie� musi si� o tym dowiedzie�, cho� nie zdziwi�oby mnie pos�dzenie, �e pr�buj� rozbi� od �rodka armi� Videssos.
��Je�li znajduj� w niej zatrudnienie takie �mieci, powiedzia�bym, �e armii Videssos przyda�oby si� ma�e rozbicie�� rzek� Gajusz Filipus. W g��bi ducha jego dow�dca zaczyna� si� z nim zgadza�, lecz Skaurus zrozumia� ju�, �e nie jest to co�, co m�g�by powiedzie� Videssa�czykom.
Trybun pochyli� si�, by podnie�� sztylet, do upuszczenia kt�rego zmuszono Khamortha. Nie spodoba� mu si�, nim jeszcze go dotkn��. Ga�ka by�a wyrze�biona w nikczemny, �ypi�cy �lepiami koci pysk, za� sam� r�koje�� pokrywa�a zielona aksamitna sk�ra, kt�ra musia�a by� zrobiona ze sk�ry w�a. Ostrze, wstr�tnie bezbarwne, wygl�da�o jak gdyby ostrzono je zbyt d�ugo lub zbyt cz�sto.
Ledwie palce Marka zamkn�y si� na r�koje�ci, gdy odrzuci� bro� z okrzykiem trwogi. Bezbarwne ostrze zacz�o si� jarzy�, jednak nie uczciwym czerwonoz�otym blaskiem, jak druidyczne runy na jego mieczu i mieczu Viridoviksa, tylko migotliw�, ��taw� zieleni�. Trybunowi przypomnia�y si� pewne cuchn�ce grzyby, l�ni�ce chorobliwym �wiat�em rozk�adu. Poci�gn�� nosem� nie, to nie by�a jego wyobra�nia. Ze sztyletu unosi� si� s�aby zaduch rozk�adu.
Dzi�kowa� wszystkim bogom, jakich zna�, �e zgubna bro� nie przeszy�a jego cia�a; �mier�, jak� by sprawi�a, nie by�aby ani �atwa, ani czysta.
��Nepos musi natychmiast to zobaczy栗 rzek� Gorgidas.�� Magia to jego dziedzina.
Marek przytakn��, lecz nie m�g� zmusi� si�, �eby znowu podnie�� nikczemn� bro�. Magia nie by�a jego dziedzin�.
��Za�wieci�, kiedy go dotkn��e��� powiedzia� Gorgidas.�� Czy jarzy�o si�, kiedy ten koczownik ci� atakowa�?
��Prawd� powiedziawszy, nie mam poj�cia. Mia�em wtedy inne
Gorgidas poci�gn�� nosem.�� C�, s�dz�, �e nie mo�na ci� za to wini栗 powiedzia�, lecz jego ton przeczy� s�owom. Gorgidas by� cz�owiekiem, kt�ry�� je�li zdarzy�oby mu si� po�o�y� g�ow� na katowskim pie�ku�� zauwa�y�by barw� oczu kata pod jego mask�.
Teraz pochyli� si�, by uj�� ostro�nie niebezpieczny sztylet za trzonek. Ostrze zamigota�o niepewnie, jak oczy na wp� u�pionego drapie�nika. Lekarz oderwa� pasek materia�u od �o�nierskiej opo�czy i owin�� go kilka razy wok� r�koje�ci sztyletu, zawi�zuj�c ko�ce w zgrabny w�ze�, jakiego zwykle u�ywa�, kiedy ko�czy� banda�owanie r�ki lub nogi.
Dopiero kiedy zawi�za� w�ze�, dotkn�� r�koje�ci go�� r�k�. Chrz�kn�� z zadowoleniem, gdy ostrze pozosta�o ciemne.�� To powinno stanowi� wystarczaj�ce zabezpieczenie�� powiedzia�, ostro�nie podaj�c bro� Skaurusowi, kt�ry uj�� j� z r�wn� ostro�no�ci�.
Trzymaj�c n� z dala od cia�a, trybun ruszy� do drzwi tylko po to, by zatrzyma� si� na parskni�cie Viridoviksa.
��Czy wasza czcigodno�� nie s�dzi, �e dobrze by�oby na�o�y� p�aszcz, zanim zgorszy jak�� wcze�nie wstaj�c� dziewczyn�?
Marek zamruga�; mia� na g�owie mn�stwo powa�niejszych trosk w tym zamieszaniu, by pomy�le� o swoim ubiorze. Nie czuj�c �adnej przykro�ci, �e si� z nim rozstaje, od�o�y� na chwil� sztylet, by samemu owin�� si� opo�cz� i zawi�za� sanda�y. Potem podni�s� go znowu z westchni�ciem i wyszed� na zewn�trz, zanurzaj�c si� w rze�kim wczesnoporannym ch�odzie.
Gdy tylko dotar� do drzwi odkry�, w jaki spos�b koczownik zdo�a� przedosta� si� do koszar, nie zostaj�c zatrzymanym przez wartownik�w ani nie wywo�uj�c alarmu. Obaj wartownicy le�eli przed wej�ciem, pogr��eni w g��bokim �nie. Zdumiony i rozw�cieczony, Marek szturchn�� jednego z nich bez zbytniej delikatno�ci stop�. M�czyzna mrukn�� co� cicho, lecz nie zbudzi� si�-nawet po kolejnym, mocniejszym szturchni�ciu. Marek nie m�g� r�wnie� zbudzi� jego towarzysza. Obaj zdawali si� nie nosi� �lad�w jakichkolwiek obra�e�, lecz nie mo�na by�o ich ocuci�.
Kiedy Marek przywo�a� Gorgidasa, grecki lekarz r�wnie� nie potrafi� rozbudzi� stra�nik�w.
��Jak s�dzisz, co im si� sta�o?�� zapyta� trybun.
��Sk�d, u licha, mam wiedzie�?�� Gorgidas wydawa� si� ca�kowicie wytr�cony z r�wnowagi.�� W tym przekl�tym kraju musisz by� zar�wno lekarzem jak i czarownikiem, i tego mi w�a�nie brakuje. Id�, id�, sprowad� Neposa; oddychaj� dobrze i maj� silny puls. Nie umr�, kiedy ci� tu nie b�dzie.
Pierwsze promienie s�o�ca liza�y ju� szczyty wy�szych budynk�w miasta, kiedy trybun ruszy� w drog� do Akademii Videssa�skiej, le��cej na p�nocnym skraju kompleksu pa�acowego. Nie wiedzia�, czy zastanie tam Neposa tak wcze�nie, lecz nie przychodzi�o mu do g�owy lepsze miejsce do rozpocz�cia poszukiwa� kap�ana.
Kiedy szed�, obserwowa� jak s�o�ce sunie w d� �cian budynk�w, kt�re mija�, widzia� jak pie�ci kwitn�ce drzewa w pa�acowych ogrodach i sadach, zauwa�a� jak ich kwiecie zaczyna rozchyla� si� pod jego �wiat�em. I gdy wyszed� z d�ugiego, b��kitnego cienia granitowej kolumnady, promienie s�o�ca dosi�g�y i jego.
Sztylet, kt�ry ni�s�, nagle zrobi� si� gor�cy w jego d�oni. Pod wp�ywem pierwszego dotyku s�o�ca ostrze zacz�o p�on��, wypluwaj�c chmury gryz�cego, ��tego dymu. Rzymianin rzuci� sztylet na ziemi� i odsun�� si�, kaszl�c i chwytaj�c powietrze�� dym dra�ni� jego p�uca jak p�on�ce w�gle.
Wyda�o mu si�, �e s�yszy, jak metal zawodzi jak gdyby w m�czarni i postanowi� pow�ci�gn�� rozbudzon� wyobra�ni�.
Ogie� p�on�� tak gwa�townie, �e wkr�tce si� wypali�. Po powiewie wiatru, kt�ry rozwia� gryz�ce opary, Marek ostro�nie zbli�y� si� do zaczarowanej broni. Spodziewa� si� ujrze� tylko bry�k� poskr�canego, stopionego metalu, lecz ku swemu przera�eniu stwierdzi�, �e r�koje��, ga�ka, a nawet zabezpieczenie Gorgidasa s� nietkni�te, jak nietkni�ty jest cienki stalowy pr�t, maj�cy tak� sam� d�ugo�� jak to, co kiedy� by�o ostrzem.
Ostro�ne dotkni�cie powiedzia�o mu, �e sztylet jest wystarczaj�co ch�odny, by m�c go nie��. T�umi�c dreszcz, trybun podni�s� go i pospieszy� do Akademii.
Czteropi�trowy budynek z szarego piaskowca mie�ci� centrum videssa�skiej nauki. Cho� nauczano tutaj zar�wno �wieckich jak i religijnych dziedzin wiedzy, iglice i z�ote kule wie�czy�y budowl�; tutaj, jak wsz�dzie w Imperium, religia mia�a ostatnie s�owo.
Od�wierny, na wp� �pi�cy po �niadaniu sk�adaj�cym si� z chleba i gor�cego wina, by� zaskoczony, �e jego pierwszym go�ciem jest dow�dca najemnik�w, lecz na tyle grzeczny, by pr�bowa� to ukry�.
��Brat Nepos?�� powiedzia�.�� Tak, jest tutaj�� zawsze wcze�nie wstaje. Prawdopodobnie znajdziesz go w refektarzu, prosto tym korytarzem, trzecie drzwi na prawo.
O tak wczesnej porze korytarz Akademii by� niemal opustosza�y. M�odzieniec w b��kitnej szacie spojrza� z zaciekawieniem na przechodz�cego Rzymianina, lecz tak jak od�wierny, nie uczyni� �adnej uwagi.
S�oneczny blask wlewa� si� przez wysokie, witra�owe okna refektarza, zalewaj�c sponiewierane sto�y i zniszczone, wygodne, zmaltretowane krzes�a. Lecz w jaki� spos�b, zamiast podkre�la� ich zu�ycie, ciep�e �wiat�o sprawia�o wra�enie, �e stare meble s� �wie�o lakierowane i niedawno pokryte nowymi obiciami.
Z wyj�tkiem t�ustego kucharza z nieogolon� g�ow�, poc�cego si� przy swoich garnkach, Nepos by� jedyn� osob� w pokoju, kiedy wkroczy� tam Marek. Kap�an znieruchomia�, z dymi�c� �y�k� owsianki zawis�� w po�owie drogi do ust.
��Wygl�dasz jak ponura �mier栗 powiedzia� do trybuna.�� Co sprowadza ci� tutaj tak wcze�nie?
Zamiast odpowiedzi, Skaurus upu�ci� ze szcz�kiem to, co pozosta�o ze sztyletu Khamortha, na st� kap�ana. Nepos nie zareagowa�by gwa�towniej na widok le��cej przed nim t�ustej �mii. Zapominaj�c o trzymanej w r�ku �y�ce, odepchn�� krzes�o od sto�u tak szybko, jak potrafi�. Owsianka rozprysn�a si� na wszystkie strony. Kap�an najpierw poczerwienia�, a potem zblad� a� po sam czubek swej ogolonej g�owy.
��Sk�d to wzi��e�?�� zapyta�; surowo��, jak� m�g� przybra� jego zwykle niefrasobliwy g�os, by�a zdumiewaj�ca.
Jego kr�g�a twarz powa�nia�a coraz bardziej i bardziej w miar� jak Rzymianin kontynuowa� swoj� opowie��. Kiedy wreszcie Marek sko�czy�, Nepos siedzia� przez ca�� minut� bez s�owa, z brod� wspart� na d�oniach. Potem poderwa� si� na nogi, wo�aj�c:�� Skotos jest mi�dzy nami!�� z tak� gwa�towno�ci�, �e zaskoczony kucharz upu�ci� �y�k� do kocio�ka i musia� wy�awia� j� widelcem o d�ugim trzonku.
��Teraz, kiedy ju� wiesz�� zacz�� Marek�� powinienem r�wnie� powiadomi� o tym Nephona Khoumnosa, by m�g� wypyta�
��Khoumnos, wypyta�?�� przerwa� mu Nepos.�� Nie! Potrzebna nam tutaj chytro��, nie si�a. Sam wypytam tego twojego koczownika. Chod�my!�� warkn��, porywaj�c sztylet ze sto�u i ruszaj�c do drzwi tak szybko, �e Marek musia� na wp� biec, by dotrzyma� mu kroku.
��Dok�d idziesz, Wasza Ekscelencjo?�� zapyta� od�wierny Akademii, kiedy kap�an mija� go w po�piechu.�� Tw�j wyk�ad ma si� zacz�� za nieca�� godzin�, a�
Nepos nawet nie odwr�ci� g�owy.�� Odwo�aj go!�� A potem, do Marka:�� �piesz si�, cz�owieku! Wszystkie lodowate pot�gi piek�a depcz� ci po pi�tach, cho� ty o tym nie wiesz!
Kiedy wr�cili do koszar, zwi�zany Khamorth wrzasn�� z rozpaczy, gdy ujrza� w r�ku Neposa spalon� bro�. Wi�zie� skurczy� si� w sobie, przyci�gaj�c kolana do brzucha i chowaj�c g�ow� mi�dzy ramionami.
Gajusz Filipus, stanowczy zwolennik zbawczego dzia�ania rutyny, wys�a� ju� wi�kszo�� Rzymian na plac �wicze�. Teraz Nepos usun�� z koszar�w wszystkich opr�cz siebie, koczownika, dw�ch nieprzytomnych rzymskich wartownik�w i Gorgidasa, kt�remu pozwoli� pozosta� w roli swego pomocnika.
��Id�cie, id�cie�� m�wi�, wyganiaj�c ich.�� Nie mo�ecie mi pom�c, a jakie� s�owo w nieodpowiedniej chwili mog�oby przynie�� ogromn� szkod�.
��Prawdziwy z niego druid�� mrukn�� Viridoviks.�� Jest przekonany, �e wie dwa razy tyle, co ka�dy inny.
��Widz�, �e jeste� tu na zewn�trz z nami wszystkimi�� zauwa�y� Gajusz Filipus.
��Jestem-przyzna� Celt.�� A� nadto cz�sto taki druid ma racj�. Sprzeciwia� mu si� to bardzo ryzykowna rzecz.
Zd��y�o min�� zaledwie par� minut i z budynku koszar wyszli rzymscy wartownicy. Sprawiali wra�enie, �e to, co im si� przydarzy�o, nie uczyni�o im �adnej krzywdy, lecz nie pami�tali, jak zacz�� si� ich niechciany sen. Pami�tali tylko, �e w jednej chwili stali na warcie, podczas gdy w nast�pnej pochyla� si� nad nimi pogr��ony w modlitwie Nepos. Obaj czuli zar�wno gniew, jak i zak�opotanie wywo�ane tym, �e nie wykonali swych obowi�zk�w.
��Nie k�opoczcie si� tym�� pocieszy� ich Marek.�� Nie mo�na nikogo wini�, �e pad� ofiar� czar�w.�� Wys�a� ich na �wiczenia razem z ich towarzyszami, a potem usiad�, by poczeka� na Neposa.
I naczeka� si�; male�ki t�usty kap�an nie wyszed� z koszar w ci�gu nast�pnych dw�ch godzin z ok�adem. Kiedy w ko�cu si� pojawi�, Skaurus zdusi� w sobie wywo�any wstrz�sem okrzyk. Nepos szed� jak kto� kra�cowo wyczerpany; czepia� si� �okcia Gorgidasa jak rozbitek zbawczej deski. Jego toga by�a przesi�kni�ta potem, a oczy otoczone czarnymi obw�dkami. Mrugaj�c w jasnym blasku s�o�ca, osun�� si� z wdzi�czno�ci� na �awk�. Siedzia� tak przez kilka minut, zbieraj�c si�y, nim zacz�� m�wi�.
��Ty, m�j przyjacielu�� rzek� ze znu�eniem do Marka�� nie wyobra�asz sobie, jakie mia�e� szcz�cie, �e si� przebudzi�e�, i �e�� co jest jeszcze wi�kszym szcz�ciem�� nie zosta�e� zadra�ni�ty tym przekl�tym no�em. Gdyby ci� przebi�, czy nawet uk�u�, wyssa�oby to dusz� z twego cia�a i wt�oczy�o w najg��bsze lochy piek�a, gdzie by�aby dr�czona przez ca�� wieczno��. W tym ostrzu zakl�to demona; demona, kt�ry mia� by� uwolniony po skosztowaniu krwi�� lub zniszczony blaskiem s�o�ca Phosa, jak to si� w rzeczywisto�ci sta�o.
W swym w�asnym �wiecie trybun wszystko to wzi��by za metafor� okre�laj�c� dzia�anie trucizny. Tutaj nie by� tego taki pewny� i nagle niemal w to uwierzy�, kiedy przypomnia� sobie, jak sztylet wrzasn��, gdy zosta� pora�ony blaskiem s�o�ca.
Kap�an ci�gn�� dalej:�� Mia�e� racj� obwiniaj�c Avshara o nas�anie na ciebie tego biednego, przekl�tego koczownika w czasie, kiedy spa�e� w koszarach. Biedna, stracona dusza; czarownik zwi�za� jego �ycie z �yciem demona zakl�tego w ostrzu no�a i kiedy ono zgas�o, on r�wnie� zaczaj przygasa�, jak p�omie� �wiecy bez dost�pu powietrza. Lecz zniszczenie demona przerwa�o wi� w�adzy, jak� Avshar mia� nad nim, i dowiedzia�em si� wiele, nim jego p�omie� zgas� w nico�ci.
��Czy wasza czcigodno�� chce powiedzie�, �e on nie �yje?�� zapyta� Viridoviks.�� Nie odni�s� prawie �adnych obra�e�, kiedy go brali�my.
��Nie �yje�� potwierdzi� Gorgidas.�� Jego dusza, jego wola �ycia, nazwij to jak chcesz, opu�ci�y go i zmar�.
Marek przypomnia� sobie wype�niony przeczuciem zguby okrzyk, jaki wydoby� si� z ust Khamortha, kiedy ujrza� resztki swej broni; przypomnia� sobie, jak za�ama� si� i zwin��.
��Czy mo�na zaufa� wiadomo�ciom, jakie wydoby�e� od umieraj�cego cz�owieka, b�d�cego narz�dziem w r�kach twego wroga?�� zapyta� Neposa.
��Dobre pytanie.�� Kap�an skin�� g�ow�. Z wolna, w miar� jak odpoczywa� siedz�c na �awce, oznaki ca�kowitego wyczerpania zacz�y znika� z jego g�osu i zachowania.�� Wi�zy, jakie Yezda na�o�y� na niego, by�y silne; przekl��bym go, lecz on sam przekl�� si� z si�� wi�ksz� ni� moja moc do rzucania kl�tw. Niemniej jednak, Phos obdarza tych, kt�rzy go czcz�, znajomo�ci� �rodk�w s�u��cych do przecinania takich wi�z�w�
��U�yli�my wywaru z lulka czarnego�� wtr�ci� Gorgidas, zniecierpliwiony okr�nym sposobem wyra�ania si� Neposa.�� U�ywa�em go ju� wcze�niej, nie zwa�aj�c na Phosa. U�mierza b�l i uwalnia j�zyk cz�owieka spod jego kontroli. Jednak trzeba by� ostro�nym; zbyt du�a dawka i pacjent zostaje uwolniony od cierpienia na zawsze.
Kap�an nie da� wyra�nie do zrozumienia, �e przej�� si� przypadkowym ujawnieniem przez Gorgidasa tajemnic swego magicznego rzemios�a. Kierowany powa�niejszymi troskami zapanowa� nad sob�, m�wi�c:
��Wystarczy, �e wiemy dwie rzeczy: to Avshar przypu�ci� na ciebie ten zdradziecki atak; i jest on czarodziejem pot�niejszym w swej nikczemno�ci ni� jakikolwiek, z kt�rym spotkali�my si� od niezliczonych lat. Jednak przez dzia�anie, o kt�rym wy�ej wspomnia�em, straci� poparcie wszystkich pos��w, bez wzgl�du na to, jak niegodziwych, jakie posiada�.
U�miech oczekiwania przemkn�� przez twarz Neposa, kiedy m�wi� dalej.
��Tak wi�c, moi zagraniczni przyjaciele, ten diabe� sam odda� si� w nasze r�ce!
Wizja g�owy Avshara osadzanej na kamieniu milowym mia�a dla Marka tak nieprzeparty urok, �e wybieg� spod koszar nim jeszcze u�wiadomi� sobie, �e nie jest pewien, gdzie szuka� Khoumnosa. Nie wiedzia� tego te� Nepos, kt�ry sapa�, dziarsko dotrzymuj�c mu kroku.
��Rozumiesz, wiem o cz�owieku�� powiedzia� do Rzymianina�� ale nie znam go osobi�cie.
Skaurus nie zmartwi� si� nadmiernie jego niewiedz�. Mia� pewno��, �e ka�dy �o�nierz, przebywaj�cy w Videssos d�u�ej ni� tydzie�, udzieli mu wskaz�wek, kt�rych potrzebowa�. Pierwsz� grup�, jak� zobaczy�, by� oddzia� Namdalajczyk�w powracaj�cy z musztry. Prowadzi� go Hemond z Metepont, ze swym sto�kowatym he�mem wetkni�tym pod rami�. On r�wnie� dostrzeg� trybuna; machn�� r�k� swym ludziom, by si� zatrzymali, i wolnym krokiem podszed� do Skaurusa.
��Jak na niedawno przyby�ego najemnika, zd��y�e� pozawiera� niezmiernie dziwne znajomo�ci�� zauwa�y� z u�miechem.�� D�uga droga wiedzie od czarownika-pos�a z Yezd do kap�ana Akademii.
Szaty Neposa niczym nie r�ni�y si� od szat jakiegokolwiek innego kap�ana podobnej rangi; Hemond�� pomy�la� Marek�� jest nadzwyczaj dobrze poinformowany.
Po przedstawieniu go Neposowi, Namdalajczyk skin�� przyja�nie g�ow�.�� Doprawdy�� ci�gn�� Skaurus�� mo�esz zrobi� nam przys�ug�, je�li zechcesz.
��Powiedz tylko, o co chodzi�� rzek� wylewnym tonem Hemond.
��Musimy zobaczy� si� z Nephonem Khoumnosem tak szybko, jak to tylko mo�liwe, a �aden z nas nie jest pewien, gdzie mo�na go zasta�.
��Ho-ho!�� Hemond przy�o�y� palec do nosa i mrugn��.�� Zamierzacie zmierzwi� jego brod� czym� wi�cej ni� wartownikami �piochami, czy tak?
Rzeczywi�cie nadzwyczaj dobrze poinformowany�� pomy�la� Marek�� lecz w tym wypadku niezupe�nie dok�adnie. Zastanowi� si� nad tym przez chwil�. Wspomniawszy, �e Hemond i Helvis poparli go przeciwko Avsharowi postanowi�, �e mo�e opowiedzie� Namdalajczykowi swoj� histori�.�� Nie o to chodzi��� zacz��.
Kiedy sko�czy�, Hemond potar� r�k� wygolony ty� g�owy i zakl�� w silnie akcentowanym dialekcie swej ojczyzny.
��Tym razem ten w�� naprawd� przeholowa��� powiedzia� bardziej do siebie ni� do Marka czy Neposa. Nagle jego twarz przybra�a wyraz twarzy �owcy, kt�ry ma w�a�nie dopa�� swej zdobyczy.
��Bors! Fayard!�� warkn�� i dwaj jego ludzie wypr�yli si� na baczno��.�� Wracajcie na kwatery i zawiadomcie ludzi, �e reszta z nas si� sp�ni.�� Gdy �o�nierze oddalili si� pospiesznie, ich dow�dca odwr�ci� si� z powrotem do Rzymianina.�� Odda�bym roczny �o�d, �eby dopa�� tego drania, a ty umo�liwiasz mi to za darmo!
Pochwyci� d�o� Skaurusa i zamkn�� j� w podw�jnym u�cisku, za� do swoich �o�nierzy warkn��:
��Najpierw po Khoumnosa i jak�� pomoc, a potem upieczemy czarownika Avshara na wolnym ogniu!�� Ich pe�en entuzjazmu pochwalny okrzyk pozwoli� Markowi zrozumie�, jak powszechnie znienawidzony by� Yezda.
Hemond mo�e i wola� walczy� konno, lecz jego nogom nic nie mo�na by�o zarzuci�. Ruszy� krokiem, za kt�rym nawet Marek z trudem nad��a�, a kt�ry zmusza� Neposa do niezgrabnego p�truchtu.
Dziesi�� minut i trzy protestuj�ce warty p�niej znale�li si� w biurze Khoumnosa, dobrze o�wietlonym pokoju s�siaduj�cym z Wielk� Sal� S�du w pa�acowym kompleksie. Videssa�czyk uni�s� wzrok znad papierkowej roboty, z kt�r� si� zmaga�. Jego krzaczaste brwi opad�y na widok Skaurusa i Neposa z Hemondem i jego oddzia�em.
��Przebywasz w dziwnym towarzystwie�� powiedzia� do trybuna, nie�wiadomie parafrazuj�c Namdalajczyka, kt�remu nie dowierza�.
��By� mo�e.�� Rzymianin wzruszy� ramionami.�� Jednak pomogli mi
Na d�ugo nim sko�czy�, Videssa�czykowi udzieli�o si� to samo drapie�ne o�ywienie, jakie wype�nia�o jego i Hemonda. Tryumfalny u�miech wykrzywi� twarz Khoumnosa; jego pi�� spad�a z trzaskiem na biurko. Atrament wyprysn�� z ka�amarza, plami�c papiery, nad kt�rymi pracowa�. Nie zwr�ci� na to �adnej uwagi.
��Zigabenos!�� krzykn�� i jego pomocnik wy�oni� si� z s�siedniego pokoju.�� Je�li natychmiast nie zjawi si� tutaj oddzia�, dowiesz si�, czy zapami�ta�e�, za kt�rym ko�cem sochy nale�y stan��!
Zigabenos mrugn��, zasalutowa� i znikn��.
��Moi ludzie i ja chcemy kawa�ek czarownika�� ostrzeg� Hemond.
��B�dziesz go mia��� zgodzi� si� Videssa�czyk. Marek spodziewa� si� sprzeciwu Khoumnosa, lecz je�li Videssa�czyk nie dowierza� wierno�ci Namdalajczyk�w wobec Imperium, to nie mia� �adnych w�tpliwo�ci, �e bez por�wnania bardziej nienawidz� Avshara.
Khoumnos wci�� jeszcze zapina� sw�j pas z mieczem, kiedy spocony Zigabenos wprowadzi� oddzia�
Lecz Khoumnos by� panem sytuacji. Wiedzia�, �e ma w r�ku spraw� stoj�c� ponad jak�kolwiek rywalizacj� wewn�trz videssa�skiej armii. Jedno zdanie wystarczy�o, �eby bez reszty skupi� uwag� i podnieci� jego ludzi.
��Oto, co zrobimy razem z wyspiarzami, ch�opcy: pomaszerujemy do Pa�acu Ambasador�w, wykurzymy naszego
Po chwili niedowierzaj�cej ciszy, Videssa�czycy wybuchn�li radosnymi okrzykami. Hemond i jego Namdalajczycy, cho� ju� raz wiwatowali, z najwi�ksz� ochot� zrobili to znowu. W ograniczonej przestrzeni ha�as by� og�uszaj�cy. Zapomniawszy o wszelkich swarach, podw�jny oddzia��� a Nepos i Marek razem z nim�� pop�dzi� do Pa�acu Ambasador�w jak ogary do legowiska lamparta.
Pa�ac, co zupe�nie naturalne, le�a� w pobli�u Wielkiej Sali S�du, tak by zar�wno Imperator, jak i zagraniczni pos�owie mieli do siebie blisko. Ponad nim trzepota�y, powiewa�y, czy po prostu zwisa�y god�a czterdziestu narod�w, szczep�w, frakcji i innych politycznych jednostek nieco trudniejszych do okre�lenia; w�r�d nich znajdowa�a si� skacz�ca pantera Yezd.
Dyplomatyczny spok�j, jaki kultywowali ambasadorzy, w �aden spos�b nie m�g� si� oprze� dw�m tuzinom uzbrojonych m�czyzn, p�dz�cych ku kwaterze Avshara. Taso Vones z Khatrish sta� na schodach Pa�acu omawiaj�c z koczownikiem z odleg�ych zachodnich r�wnin Shaumkhiil ceny w handlu korzeniami i futrami, kiedy us�ysza� gwar zbli�aj�cych si� ku niemu �o�nierzy. Uni�s� wzrok, zobaczy� �r�d�o wrzawy, mrukn�� do Arshauma:�� Wybaczysz mi, mam nadzieje�� i umkn�� co si� w nogach.
Koczownik pobieg� r�wnie��� po �uk, jaki trzyma� w swej kwaterze, by sprzeda� swoje �ycie tak drogo, jak to tylko mo�liwe.
Lecz wojownicy nie zwr�cili na niego uwagi, tak jak nie zwr�cili uwagi na okrzyki trwogi, kt�re rozleg�y si� w westybulu Pa�acu, kiedy przemkn�li przeze� za Nephonem Khoumnosem. Videssa�czyk poprowadzi� ich w g�r� po szerokich schodach z polerowanego marmuru, wznosz�cych si� w g��bi westybulu. Gdy wspi�li si� na nie, wydysza�:
��Pokoje tego b�karta znajduj� si� na drugim pi�trze. Niejeden raz by�em tutaj z okupem za wi�ni�w; o wiele bardziej wol� t� robot�!�� Towarzysz�cy mu ludzie poparli go okrzykiem.
Gawtruz z Thatagush ni�s� do w�asnych apartament�w srebrn� tac� zastawion� sma�onym mi�sem i kandyzowanymi owocami, kiedy schody za nim wybuchn�y wrzaw� �o�nierzy. Cho� t�usty i po pi��dziesi�tce, nie postrada� refleksu wojownika. Cisn�� swoj� tac� z jedzeniem i wszystkim, co si� na niej znajdowa�o, w tych, kt�rych uzna� za napastnik�w.
Hemond odbi� wiruj�c� tac� tarcz�. Jeden czy drugi �o�nierz krzykn��, kiedy trafi�y go gor�ce kawa�ki mi�sa. Jeszcze inny po�lizgn�� si� na t�uszczu, jaki pozostawi� za sob� spadaj�cy po schodach dr�b, i rozci�gn�� si� jak d�ugi.
��Phos!�� mrukn�� Khoumnos. Zawo�a� do Gawtruza:�� Lito�ci, m�ny panie! Nic do ciebie nie mamy; szukamy Avshara.
Us�yszawszy to, Gawtruz opu�ci� n�, kt�ry wyci�gn�� zza pasa. Jego oczy rozszerzy�y si�.�� Cz�owieka z Yezd?
On i wy jeste�cie wrogami�� tak, lecz jest ambasadorem i nie mo�e by� napastowany.�� Marek zauwa�y�, �e Taso Vones mia� racj� na tym nieszcz�snym przyj�ciu przed paroma dniami; w potrzebie, videssa�ski Gawtruza by� doskona�y, elegancki i bez akcentu.
��Ambasadorowie, kt�rzy przestrzegaj� prawa narod�w, posiadaj� jego ochronꠗ odparowa� Khoumnos.�� Czarownicy, kt�rzy wynajmuj� no�ownik�w do nocnych zamach�w, nie maj� jej.�� Jego ludzie i ludzie Hemonda zgromadzili si� ju� przed solidnymi drzwiami, na kt�rych widnia�a pantera Yezd. Khoumnos rozkaza�:�� Zapuka� raz, delikatnie. Nie chcia�bym, by m�wiono, �e wdarli�my si� do apartament�w bez ostrze�enia.
Ostrzegawcze pukni�cie z trudem mo�na by�o nazwa� delikatnym; tuzin ci�kich pi�ci waln�o w drzwi. Nie us�yszeli �adnej odpowiedzi.�� Wy�ama� je!�� warkn�� Khoumnos. Lecz drzwi tak zagorzale opiera�y si� barkom i obutym stopom, �e Skaurus zastanowi� si�, czy to tylko mocny rygiel, czy te� mo�e magia trzyma je zamkni�te.
��Do�� tej g�upoty! Zejd�cie mi z drogi!�� Jeden z Namdalajczyk�w, ciemnow�osy olbrzym o pot�nych ramionach, wola� u�ywa� topora swych halogajskich kuzyn�w. Ludzie szybko cofn�li si�, by zrobi� mu miejsce do zamachu. Polecia�y drzazgi, a deski rozszczepi�y si�, gdy jego top�r wr�ba� si� w drzwi a� po stylisko.
Po tuzinie uderze� pokonane drzwi obwis�y na zawiasach. �o�nierze wkroczyli do pokoi wroga z gotow� do u�ycia broni�. Khoumnos sta� przed drzwiami, wci�� od nowa wyja�niaj�c wstrz��ni�tym, przestraszonym albo rozgniewanym dyplomatom, kt�rzy zarzucali go pytaniami, po co przybyli Videssa�czycy.
Po wej�ciu Marek pomy�la� najpierw, �e cho� ��dza w�adzy i zniszczenia Avshara nie mia�a granic, to nie poci�ga�a za sob� pragnienia osobistego luksusu. Z wyj�tkiem videssa�skiego biurka, ambasada Yezd umeblowana by�a w stylu koczownik�w. Poduszki zajmowa�y miejsca krzese�, a sto�y by�y wystarczaj�co niskie, by mogli z nich korzysta� siedz�cy na ziemi ludzie. Zar�wno poduszki jak i sto�y by�y czarne, �ciany za� mia�y barw� szarego dymu.
Drzwi pomi�dzy oficjalnymi biurami Yezd a prywatn� kwater� Avshara by�y zamkni�te, lecz par� uderze� topora poradzi�o sobie z tym. W prywatnych pokojach Avshara nie znaleziono go tak samo, jak w oficjalnej cz�ci ambasady Yezd. Nie zaskoczy�o to Marka; pokoje sprawia�y wra�enie martwych, jak co� porzuconego i zapomnianego. Videssa�czycy przybyli za p�no.
Pok�j Yezda by� r�wnie oszcz�dnie wyposa�ony co biura: jeszcze troch� niskich, czarno lakierowanych sto��w, poduszek i mata do spania z woj�oku wypchanego ko�skim w�osiem. Nad mat� wisia� obraz przedstawiaj�cy wojownika o srogim obliczu, ca�ego ubranego na czarno i ciskaj�cego jaskrawob��kitny piorun. Kroczy� przez stosy nagich, zakrwawionych ofiar, �cigaj�c uciekaj�ce s�o�ce.�� Skotos!�� mrukn�li do siebie videssa�scy �o�nierze; ich palce u�o�y�y si� w znaki odp�dzaj�ce z�o.
Na jednym ze sto��w sta� ma�y metalowy koszyk i jeszcze jeden obraz mrocznego boga, kt�rego czcili mieszka�cy Yezd. Obok obrazu le�a�y �a�osne szcz�tki bia�ego go��bia z ukr�conym �ebkiem. Koszyk wype�niony by� popio�em; Avshar wyjecha� nie maj�c zamiaru wr�ci� i spali� te papiery, kt�rych nie chcia� pokaza� swoim wrogom.
Ani Videssa�czycy, ani Namdalajczycy nie chcieli zbli�a� si� do tego sto�u, lecz kiedy Marek obszed� go, zobaczy� na pod�odze skrawek pergaminu zw�glony na skraju; musia� wypa�� z koszyka, zanim zd��y� obj�� go ogie�. Pochyli� si�, by go podnie��, i krzykn�� w nag�ym podnieceniu: by�a to mapa z naszkicowanymi konturami miasta i jego mur�w, z paj�cz� czerwon� lini� wiod�c� od Pa�acu Ambasador�w do jakiej� wie�y nad brzegiem morza.
Jego towarzysze st�oczyli si� wok� niego s�ysz�c okrzyk, zagl�daj�c mu przez rami� i pytaj�c, co znalaz�. Ich zaw�d, wywo�any faktem, �e nie pochwycili Avshara w jego legowisku znikn��, kiedy zrozumieli, co Rzymianin trzyma w r�ku. Sk�adali mu gratulacje potrz�saj�c r�k� i klepi�c po plecach.
��Druga szansa!�� krzykn�� Hemond.�� Phos naprawd� jest dzisiaj z nami!
��Wci�� nie ma czasu do stracenia�� rzek� Nepos.�� Powinni�my �wi�towa� po z�apaniu Yezda, nie przedtem.
��Racja, kap�anie�� przytakn�� Hemond. Pozostawiwszy dw�ch swoich ludzi i tylu� Videssa�czyk�w, by dalej przeszukiwali pomieszczenia ambasady, wyprowadzi� reszt� do Nephona Khoumnosa, kt�ry wci�� usprawiedliwia� obecno�� �o�nierzy przed otaczaj�cymi go dyplomatami.
Marek wetkn�� mu kawa�ek pergaminu pod nos. Oczy Khoumnosa zbieg�y si�, kiedy wyrwa� go z r�k Rzymianina i pr�bowa� skupi� na nim wzrok.�� Zatem gra jeszcze nie sko�czona!�� zawo�a�. Sk�oni� si� pos�om i ich pomocnikom, m�wi�c:�� Dalsze wyja�nienia musz� poczeka� na to, co si� wydarzy.�� Przepchn�� si� przez t�um, krzycz�c do swych ludzi:�� Czekajcie, g�upcy, to ja mam map�!
Wie�a pokazana na mapie Avshara znajdowa�a si� w p�nocnozachodnim kra�cu Videssos, tam gdzie miasto wcina�o si� najdalej w cie�nin� zwan� Ko�skim Brodem. By�o to jakie� p� mili na p�noc i nieco na zach�d od Pa�acu Ambasador�w i mia�o si� wra�enie, �e droga wiedzie przede wszystkim pod g�r�.
Trybun czu�, jak serce mu wali a pot kapie z czo�a, kiedy bieg� truchtem przez miasto. Towarzysz�cy mu �o�nierze cierpieli o wiele bardziej, poniewa� on mia� na sobie tylko opo�cz� i sanda�y, oni za� biegli w pe�nym uzbrojeniu.
Jeden z Namdalajczyk�w nie wytrzyma� tempa i pozosta� w tyle, z twarz� czerwon� jak ugotowany homar.
Do biegu przynagla�a Skaurusa �wiadomo��, �e tak zimnokrwisty rachmistrz jak Avshar m�g� pope�ni� b��d�� i to tak gruby b��d. Nie tylko pr�ba zamachu spe�z�a na niczym, lecz kiedy zabra� si� do niszczenia swych papier�w, najistotniejszy z nich wszystkich, szlak jego ucieczki, nie spali� si� i da� �cigaj�cym jeszcze jedn� szans� d opadni�cia go. Gdyby tylko wiedzia��� pomy�la� Marek�� z pewno�ci� zazgrzyta�by z�bami za tymi swoimi welonami os�aniaj�cymi mu twarz.
Droga skr�ci�a w d�, ods�aniaj�c widok na nadbrze�ny mur Videssos.�� To ta!�� wydysza� Khoumnos, wskazuj�c na kwadratow� wie�� prosto przed nimi. Lecz kiedy �apa� oddech, oficerowi w �rednim wieku zosta�o do�� powietrza w p�ucach, by krzykn��:�� Hej, stra� wie�y! �adnego �ladu Avshara Yezda?
Nikt nie odkrzykn�� w odpowiedzi. Kiedy �o�nierze min�li ostatnie budynki dziel�ce ich od muru, ujrzeli czteroosobow� wart� le��c� bez ruchu przed otwartymi wrotami wie�y stra�niczej. Khoumnos zakl�� straszliwie. Do Marka powiedzia�:�� Nie mog� sobie przypomnie�, bym przez ostatnie pi�� lat s�ysza� o �pi�cych stra�nikach. Teraz znajduj� takich dwukrotnie w ci�gu dw�ch dni i za ka�dym razem ty jeste� tego �wiadkiem. Na �wi�te imi� Phosa, jest mi wstyd przed tob�.
Lecz na widok rozci�gni�tych stra�nik�w trybun pomy�la� tylko o jednym; o magii, jakiej u�y� kierowany przez Avshara koczownik, by dosta� si� do koszar. Wyja�ni� to w paru s�owach, dodaj�c:
��S�dz�, �e w ten spos�b nie zawinili temu, �e �pi�. To skutek jakiego�, znanego Avsharowi, czaru. Jego mapa nie k�ama�a; mo�e wci�� mamy do�� czasu, by go z�apa�, nim przedostanie si� na drug� stron� muru.
Nephon Khoumnos wyci�gn�� r�k� i �cisn�� go za rami�.�� Przybyszu z obcej krainy, jeste� cz�owiekiem honoru.
��Dzi�kuj� ci�� rzek� Marek, zaskoczony i nieco wzruszony.
��Wy dwaj, dajcie ju� temu spok�j!�� zawo�a� Hemond, wyci�gaj�c sw�j prosty miecz z pochwy.�� P�niej b�dzie do�� czasu na dworne rozm�wki!�� Rzuci� si� w stron� wie�y i przebieg� przez wrota, a reszta wojownik�w pobieg�a za nim, depcz�c mu po pi�tach. Nepos pozosta� w tyle, by ocuci� zaczarowanych przez Avshara wartownik�w.
Marek na par� chwil niemal o�lep� w nag�ym mroku wn�trza wie�y. Potykaj�c si�, ruszy� w g�r� ciasno skr�conej spirali schod�w; jedyne �wiat�o przedostawa�o si� tutaj przez w�skie otwory strzelnicze pozostawione w murze.
��Sta�!�� zawo�a� z g�ry Hemond. Ludzie kl�li, gdy zderzali si� ze sob� i potykali, pr�buj�c szybko si� zatrzyma�.
��Co si� dzieje?�� zapyta� Khoumnos, kt�ry sta� ni�ej, oddzielony od Namdalajczyka kilkoma �o�nierzami.
��Jestem u wej�cia do korytarza�� odpar� Hemond.�� Musi prowadzi� do magazynu broni albo czego� podobnego i, wida� to wyra�nie w smudze �wiat�a padaj�cej przez otw�r strzelniczy, jest tutaj skrawek bia�ej we�ny, jaki m�g� si� oderwa� od szaty koczownika, gdy przebiega� obok czego� wystaj�cego i ostrego. Mamy b�karta!�� Roze�mia� si� g�o�no z czystej rado�ci.
Pe�en podniecenia pomruk przebieg� wzd�u� spiralnej linii �owc�w. Kolejne miecze wy�lizgn�y si� z pochew. Jeden po drugim m�czy�ni wchodzili do odkrytego przez Hemonda korytarza.
W�ski korytarz bieg� w murze jakie� pi��dziesi�t st�p, nim ko�czy� si� pojedynczymi drzwiami. �ciskaj�c r�koje�� miecza, Marek przesun�� si� naprz�d z reszt� wojownik�w.
Nie patrzy� ju� na Avshara jak na wzbudzaj�cego przera�enie, nikczemnego maga, jakim przedstawi� go Nepos, lecz jak na niegodziwego, przestraszonego g�upca, kt�ry potyka� si� na ka�dym zakr�cie ucieczki i kt�ry w ko�cu zamkn�� si� w pomieszczeniu z jednym tylko wyj�ciem. M�g� niemal wsp�czu� uwi�zionemu po drugiej stronie drzwi Yezda.
Hemond pchn�� na pr�b� drzwi. Otworzy�y si� nie stawiaj�c �adnego oporu. Przypuszczenia najemnika co do funkcji komnaty sprawdzi�y si�; to rzeczywi�cie by�a zbrojownia. Przez wej�cie Marek m�g� dojrze� zgrabne p�ki strza�, ustawione w koz�y dzidy, rz�dy maczug i mieczy, i�� w miar� jak si� zbli�a�, poszerzaj�c pole widzenia�� koniuszek wyci�gni�tej na pod�odze stopy.
Razem z reszt� �o�nierzy Skaurus wepchn�� si� do zbrojowni, by przyjrze� si� lepiej. W odr�nieniu od wi�kszo�ci z nich, trybun rozpozna� martwego m�czyzn� le��cego pod przeciwleg�� �cian��� to by� Mebod, ci�gle przestraszony podr�czny Avshara. G�ow� mia� wykr�con� pod nienaturalnym k�tem; jego kark zosta� z�amany tak samo, jak szyja go��bia na o�tarzu Skotosa w prywatnej kwaterze Avshara.
Bezsensowno�� i z�o�liwe okrucie�stwo zab�jstwa tego nieszkodliwego, ma�ego cz�owieczka oszo�omi�y trybuna. Sprawi�y te� co� jeszcze�� Avshar z pewno�ci� by� tutaj, lecz ju� go nie ma�� pomy�la� Marek. Gdzie zatem podziewa si� zbieg�y emisariusz Yezd?
Niemal w tej samej chwili, kiedy ta my�l przemkn�a mu przez g�ow�, rozleg� si� za nimi huk zatrzaskuj�cych si� drzwi. Cho� przedtem otworzy�y si� kusz�co pod najl�ejszym dotkni�ciem Hemonda, teraz nie chcia�y podda� si� oszala�ym szarpni�ciom wszystkich uwi�zionych za nimi wojownik�w. Niespodziewanie sam zamiast ofiary pochwycony w pu�apk�, Marek poczu� przebiegaj�cy po ciele dreszcz przera�enia.
��Ach, jak mi�o. Moi go�cie przybyli wreszcie.�� Na d�wi�k tego g��bokiego g�osu, pe�nego lodowatej nienawi�ci, r�ce �o�nierzy opad�y z mosi�nej klamki. Odwr�cili ci� jak jeden m�� w pe�nym grozy niedowierzaniu. Z g�ow� wci�� opart� na prawym ramieniu, z wytrzeszczonymi, �lepymi oczyma, zw�oki Meboda sta�y na nogach, lecz z martwych ust wydobywa� si� g�os Avshara.
��Byli�cie tak dobrzy, i tak sprytni, by odpowiedzie� na zaproszenia, jakie wam zostawi�em�� ci�gn�� czarownik, podporz�dkowawszy s�u��cego swej woli tak samo po �mierci, jak za �ycia�� i� pomy�la�em, �e powinienem przygotowa� na wasze przybycie stosowne powitanie.�� Z podryguj�cym wdzi�kiem kierowanej sznurkami marionetki to, co kiedy� by�o Mebodem, rozrzuci�o szeroko r�ce. Na ten ruch bro� zmagazynowana w zbrojowni o�y�a i polecia�a na og�uszonych m�czyzn, kt�rzy przed paroma jeszcze chwilami my�leli o pojmaniu czarownika-pos�a z Yezd.
Jeden z Videssa�czyk�w pad� od razu, kiedy w��cznia przeszy�a tak jego kolczug�, jak i cia�o. W chwil� p�niej jaki� Namdalajczyk znalaz� si� na ziemi obok niego; w jego szyi tkwi�, wbity od ty�u, sztylet. Inny krzykn�� ze strachu i b�lu, gdy na jego ramieniu wyl�dowa�a maczuga.
Marek nigdy nie wyobra�a� sobie�� nigdy nie chcia� sobie wyobra�a栗 walki takiej jak ta, walki m�czyzn z dzidami i mieczami, kt�re unosi�y si� w powietrzu i uderza�y jak olbrzymie, rozz�oszczone osy. Nic nie dawa�o oddawanie cios�w; nie istnia� szermierz, kt�rego mo�na by�o powali�. Gorzej: �adne szurni�cie stopy, �adne zdradzieckie spojrzenie nie dawa�o wskaz�wek, gdzie spadnie nast�pny cios. Wojownicy zostali zmuszeni do czysto obronnej walki i, pora�eni w ten spos�b beznadziejno�ci� swych wysi�k�w, odnosili rany zadane ciosami, kt�re �atwo odbiliby, gdyby mieli za przeciwnika cz�owieka. Nie trac�c swej zwyk�ej bystro�ci, Hemond uderzy� mieczem o�ywionego trupa Meboda, lecz jego cios nic nie da��� bro� wci�� na nich spada�a.
Wraz z pierwszym brz�kiem zaczarowanej stali druidyczne runy na ostrzu Skaurusa zap�on�y ognistym blaskiem. Miecz, kt�ry zetkn�� si� z rozp�omienionym ostrzem, spad� ze szcz�kiem na pod�og� i nie uni�s� si� ju�. To samo powt�rzy�o si� znowu i znowu. Jednak tak wiele ostrzy unosi�o si� w powietrzu, �eby zada� cios, �e Rzymianin musia� wyt�a� wszystkie si�y, by pozosta� przy �yciu. Robi� te� co w jego mocy, by ochroni� swych towarzyszy, lecz kiedy spr�bowa� pod��y� �ladem Hemonda i powali� Meboda swym pot�nym mieczem, odciele�niona bro� zatrzyma�a go i odepchn�a, krwawi�cego z kilku ran.
Od zewn�trz kto� zacz�� wali� w drzwi. Marek krzykn�� ostrzegawczo, lecz jego okrzyk zosta� zag�uszony rykiem b�lu Hemonda. Z piersi Namdalajczyka stercza� wbity a� po r�koje�� miecz. Jego r�ce zacisn�y si� na r�koje�ci morderczej broni, a potem opad�y bezw�adnie, gdy osuwa� si� na ziemi�.
Po drugiej stronie drzwi rozleg� si� okrzyk g�o�niejszy nawet od krzyku Hemonda.�� Otw�rz si�, na �wi�te imi� Phosa!�� rykn�� Nepos i drzwi run�y do �rodka, jak gdyby kopni�te. Kap�an-mag wskoczy� do zbrojowni z uniesionymi ramionami. By� niskim cz�owiekiem, lecz otaczaj�ca jego kr�g�� posta� trzeszcz�ca aura mocy sprawia�a wra�enie, �e jest wy�szy ni� w rzeczywisto�ci.
Rozpoznawszy tkwi�ce w Neposie niebezpiecze�stwo, atakuj�ca z powietrza bro� Avshara porzuci�a uzbrojonych w zwyk�e miecze ludzi i rzuci�a si� na tego nowego wroga. Lecz w kap�anie znalaz�y r�wnego sobie przeciwnika. Nepos wykona� r�koma trzy szybkie ruchy, przy ka�dym z nich wykrzykuj�c fragment modlitwy albo zakl�cia. Nim ostrza zdo�a�y go dotkn��, spad�y bezw�adnie na pod�og�. Cia�o Meboda osun�o si� razem z nimi, by znowu sta� si� niczym wi�cej ni� zw�okami.
By�o to jak przebudzenie si� z koszmaru. �o�nierze, kt�rzy wci�� jeszcze trzymali si� na nogach, przez par� chwil nie opuszczali broni, ledwie �mia� uwierzy�, �e powietrze znowu jest puste i spokojne. Lecz mimo tej ciszy rozrzucona wsz�dzie bro� i cia�a na pod�odze wskazywa�y, �e nie by� to sen.
Gdy ci, kt�rzy prze�yli czarodziejski atak, pochylili si� oszo�omieni nad le��cymi na pod�odze �o�nierzami stwierdzili, �e czterech z nich nie �yje: Videssa�czyk, zabity na samym pocz�tku, i trzech Namdalajczyk�w, w�r�d nich Hemond. Oficer najemnik�w poleg�, kiedy wybawienie by�o tu�-tu�. Marek potrz�sn�� g�ow�, gdy zamyka� nieruchome oczy Hemonda. Gdyby nie natkn�� si� na Namdalajczyk�w szukaj�c Nephona Khoumnosa, dobry �o�nierz, kt�ry stawa� si� dobrym przyjacielem, nadal by �y�.
Wci�� spogl�daj�c na cia�o Hemonda, trybun wzdrygn�� si�, gdy kto� dotkn�� jego ramienia. Odwr�ciwszy si� ujrza� Neposa; puco�owata twarz kap�ana by�a wymizerowana i �ci�gni�ta.�� Pozw�l, �e ci je podwi��ꠗ powiedzia� kap�an.
��Hmm? Och, tak, bierz si� do roboty.�� Zamy�lony, Skaurus niemal zapomnia� o w�asnych ranach. Nepos zabanda�owa� je z tak� sam� zr�czno�ci�, jak� w podobnych przypadkach okazywa� Gorgidas.
Banda�uj�c, kap�an m�wi�, i Marek dowiedzia� si�, �e nie jest jedynym, kt�ry obarcza si� win�. Nepos m�g� m�wi� do ka�dego b�d� do nikogo; s�uchaj�c go, Rzymianin poj��, �e Nepos stara si� zrozumie� przyczyny tego, co si� sta�o.
��Gdybym nie zatrzyma� si�, aby unicestwi� drobne zakl�cie�� m�wi� gorzko kap�an�� m�g�bym powstrzyma� to o wiele nikczemniejsze. Phos zna swoje �cie�ki, lecz to gorzka rzecz obudzi� ze snu czterech m�czyzn tylko po to, by ujrze�, jak umiera czterech innych.
��Zrobi�e� to, co le�y w twojej naturze�� pomaga� tam, gdzie tylko ujrza�e�, �e pomoc jest potrzebna�� powiedzia� mu Marek.�� Nie mo�esz by� tym, czym jeste�, i post�powa� inaczej. Nic nie mo�na poradzi� na to, co sta�o si� potem.
Nepos nie zgodzi� si� z tym.
��Odbierasz to jak Halogajczyk�� uwa�asz, �e istnieje przeznaczenie, przed kt�rym �aden cz�owiek nie ma szans uciec. Lecz my, kt�rzy czcimy Phosa, wiemy, �e to nasz b�g jest tym, kt�ry kszta�tuje nasze �ycie, i usi�ujemy zrozumie� jego zamiary. Jednak w �yciu cz�owieka s� chwile, kiedy trudno, naprawd� trudno jest je zrozumie�.
Poruszaj�c si� powoli, jak gdyby wci�� ogarni�ci z�ym snem, z kt�rego w�a�nie przed chwil� si� wyrwali, wojownicy podwi�zywali sobie nawzajem rany. Niemal w zupe�nej ciszy d�wign�li cia�a swych poleg�ych towarzyszy�� r�wnie� cia�o Meboda�� i potykaj�c si� znie�li je po spiralnych schodach i wynie�li w blask s�o�ca.
Spotkali tam wartownik�w, kt�rych ocuci� Nepos. Jeden z wartownik�w, z trwog� na twarzy, rzek� do Marka:
��Prosz�, nie wi� nas za niedope�nienie naszych obowi�zk�w. W jednej chwili stali�my wszyscy na warcie, a zaraz potem pochyla� si� nad nami ten kap�an, odczyniaj�c magi�, kt�ra nas powali�a. Nie zasn�li�my z w�asnej woli.
W ka�dym innym czasie Rzymianina ucieszy�by spos�b, w jaki jego reputacja rozprzestrzeni�a si� w szeregach Videssa�skiej armii. Teraz jednak m�g� tylko powiedzie� ze znu�eniem:
��Wiem. Czarodziej, kt�ry was podszed�, oszuka� nas wszystkich. Umkn�� i nie w�tpi�, �e wielu w Imperium b�dzie mia�o powody, by tego �a�owa�.
��Ten podrzutek nie jest jeszcze bezpieczny�� o�wiadczy� Nephon Khoumnos.�� Cho� przedosta� si� przez cie�nin�, czeka go pi��set mil drogi przez nasze zachodnie prowincje, nim dotrze do granic swego przekl�tego kraju. Nasze latarnie sygna�owe mog� przes�a� wiadomo��, by zamkn�� granice, o wiele szybciej, ni� zdo�a dotrze� do nich jakikolwiek cz�owiek, nawet czarodziej. Wydam zaraz rozkazy, by rozpali� latarnie; zobaczymy, jakie powitanie nasi
Skaurus m�g� tylko podziwia� jego nieust�pliwo��, lecz nie sadzi�, by to cokolwiek da�o. Je�li Avshar zdo�a� umkn�� z najsilniej strze�onego miasta, jakie zna� ten �wiat, to niewiarygodne by�o, by �o�nierze pilnuj�cy granic Videssos, bez wzgl�du na to, jak zr�czni, potrafili powstrzyma� go przed prze�lizgni�ciem si� do w�asnego, mrocznego kraju.
Odwr�ci� si� do Namdalajczyk�w. Cho� wzdraga� si� przed tym, czu� �e jest co�, co musi zrobi�; co�, do czego potrzebowa� dobrej woli tych ludzi. Powiedzia�:
��To nieszcz�liwy traf wi�d� mnie tego ranka. Teraz trzech z was nie �yje, przez ten nieszcz�liwy traf. Nie zna�em go d�ugo, lecz by�em szcz�liwy nazywaj�c Hemonda swoim przyjacielem. Je�li nie jest to wbrew waszym zwyczajom, wydaje mi si� a� nadto zasadne, bym nale�a� do tych, kt�rzy zanios� jego pani wie�� o jego zgubie. Czuj� si� odpowiedzialny za jego �mier�.
��Cz�owiek �yje tak d�ugo jak �yje, i ani dnia d�u�ej�� rzek� jeden z najemnik�w z Ksi�stwa. Czy wyznawa� kult Phosa, czy nie, pozosta�o�ci jego halogajskich przodk�w wci�� by�y w nim �ywe. Namdalajczyk m�wi� dalej:�� Robi�e� co mog�e�, by powstrzyma� atak swoim mieczem. Tak jak i my. Honorowa przys�uga mo�e sprawi� b�l, lecz nie jest czym�, za co mo�na si� wini�.
Przerwa� na chwil�, by spojrze� w oczy swych rodak�w. Zadowolony z tego, co w nich wyczyta�, powiedzia�:
��Nic w naszych zwyczajach nie przemawia przeciwko temu, by� by� cz�owiekiem, kt�ry zaniesie Helvis miecz Hemonda.�� Dostrzeg�szy na twarzy Skaurusa brak zrozumienia, powiedzia�:�� To jest nasz zwyczaj m�wienia bez s��w tego, co jest zbyt bolesne do wyra�enia s�owami. Nie ci��y na tobie �adna wina�� powt�rzy� najemnik�� lecz gdyby tak by�o, to co uczyni�e� teraz, zmaza�oby j�. Zw� mnie Embriak, syn Rengara, i jestem zaszczycony tym, �e ci� znam.
Pozosta�ych sze�ciu Namdalajczyk�w skin�o powa�nie g�owami; jeden po drugim wymieniali swe imiona i ujmowali r�k� trybuna w podw�jny u�cisk swych r�k zgodnie ze zwyczajem, jaki zdawa� si� wsp�lny dla wszystkich mieszka�c�w p�nocy. Po zako�czeniu tej kr�tkiej formalno�ci podnie�li ponownie swoje brzemi� i rozpocz�li smutn� w�dr�wk� z powrotem do swych kwater.
Wie�ci o tym, co si� wydarzy�o, rozprzestrzeni�y si� jak wicher, jak to zawsze dzia�o si� w Videssos. Nim jeszcze �o�nierze przebyli po�ow� kr�tkiej przecie� drogi, w mie�cie zacz�y rozbrzmiewa� pierwsze okrzyki�� �mier� Yezd!�� Skaurus ujrza� grup� m�czyzn uzbrojonych w maczugi i sztylety, p�dz�cych alej� za jakim� obcokrajowcem lub kim� innym�� nigdy si� nie dowiedzia�, czy by� to Yezda, czy nie.
W czasie mozolnego marszu do pa�acowego kompleksu, martwy ci�ar cia�a Hemonda wywo�a� b�l w ramionach trybuna, cho� ni�s� go wraz z drugim Namdalajczykiem. Marek i wszyscy jego towarzysze byli ranni. Powoli przemierzali drog� do koszar najemnik�w, zatrzymuj�c si� niejeden raz, by z�o�y� na ziemi cia�a zabitych i odpocz�� przez chwil�. Ich brzemi� wydawa�o si� ci�sze po ka�dym odpoczynku.
Marek bez przerwy zastanawia� si�, dlaczego obarczy� si� zadaniem powiadomienia kobiety Hemonda o jego �mierci. To, co powiedzia� Namdalajczykowi, by�o prawd�, lecz mia� niepokoj�c� �wiadomo��, �e nie by�a to ca�a prawda. Pami�ta�, jak poci�gaj�ca wyda�a mu si� Helvis, nim dowiedzia� si�, �e jest zwi�zana z innym m�czyzn�, i podejrzewa�, �e pozwoli�, by jej powab wp�yn�� na jego zachowanie.
Do�� tego, p�g��wku�� powiedzia� sobie�� robisz tylko to, co musisz zrobi�. Lecz� Helvis by�a bardzo pi�kna.
Koszary Namdalajczyk�w stanowi�y wysp� ironicznego spokoju w�r�d wzbieraj�cego w Videssos fermentu. Poniewa� byli obcokrajowcami i heretykami, ludzie z Ksi�stwa mieli niewiele powi�za� z nieustannie obracaj�cym si� miejskim m�ynem pog�osek i nic nie wiedzieli o pu�apce, jak� Avshar zastawi� na ich rodak�w. Dw�ch m�czyzn mocowa�o si� przed koszarami. Wielki t�um zagrzewa� ich do walki, wykrzykuj�c s�owa zach�ty i stawki zak�ad�w. Dw�ch innych �o�nierzy �wiczy�o walk� na miecze, krzy�uj�c z brz�kiem klingi. Z pobliskiej ku�ni do uszu Marka doszed� g��bszy brz�k�� m�ota kuj�cego gor�c� stal. Kilku wyspiarzy kl�cza�o albo siedzia�o na ziemi graj�c w ko�ci. Marek u�wiadomi� sobie, �e ilekro� mija� ich koszary, widzia� graj�cych w ko�ci �o�nierzy, a poza tym nami�tnie zak�adali si� o niemal wszystko. Wydawa�o si�, �e hazard bardzo ich poci�ga�.
Kto� z obrze�a t�umu odwr�ci� wzrok od p�nagich zapa�nik�w i ujrza� zbli�aj�cych si� wojownik�w i ich pos�pne brzmi�. Jego przekle�stwo skierowa�o ku nim wi�cej oczu; jeden z szermierzy odwr�ci� nagle g�ow� i upu�ci� sw�j miecz, zaskoczony i wstrz��ni�ty. Ostrze przeciwnika rozpoczyna�o w�a�nie swe zwyci�skie uderzenie, kiedy jego posiadacz r�wnie� dostrzeg� cia�a, jakie nie�li powracaj�cy �o�nierze. Cios nie dotar� do celu.
Namdalajczycy pop�dzili ku powracaj�cym, wykrzykuj�c pytania w silnie akcentowanym dialekcie, jakim m�wili mi�dzy sob�. Marek w najlepszym razie ledwie rozumia� ich j�zyk; teraz zbyt mocno przycisn�a go w�asna niedola, by wysila� si� na to. On i najemnik, kt�ry pomaga� mu nie�� Hemonda, po raz ostatni z�o�yli swe brzemi�. Rzymianin odpi�� pochw� z mieczem od pasa Hemonda i toruj�c sobie drog� w�r�d t�umu Namdalajczyk�w ruszy� ku ich koszarom.
Wi�kszo�� najemnik�w cofn�a si�, by go przepu�ci�, kiedy zobaczyli co niesie, lecz jeden z nich chwyci� go za rami�, wykrzykuj�c co� we w�asnym j�zyku. Skaurus zrozumia� zaledwie jedno czy dwa s�owa, ale Embriak odpar�:�� Wzi�� to na siebie i ma do tego prawo.�� M�wi� w czystym videssa�skim, tak by zar�wno jego rodak, jak i trybun mogli go zrozumie�. Drugi wyspiarz skin�� g�ow� i pu�ci� Marka.
Koszary Namdalajczyk�w by�y, je�li to w og�le mo�liwe, jeszcze bardziej komfortowe ni� kwatery Rzymian. Po cz�ci wynika�o to oczywi�cie z tego, �e namdalajski kontyngent znajdowa� si� w videssa�skiej armii ju� od lat i w ci�gu tych lat przybysze z Ksi�stwa po�wi�cili wiele pracy, by uczyni� swe mieszkania tak przytulnymi, jak to tylko mo�liwe. W przeciwie�stwie do nich, Rzymianie nie przekszta�cili jeszcze swej sali na swoj� mod��.
Poniewa� wielu najemnik�w sp�dza�o znaczn� cz�� swego �ycia w s�u�bie Videssos, nie mog�o dziwi�, �e zak�adali w stolicy rodziny albo z kobietami z Imperium, albo z �onami czy z ukochanymi, kt�re przyby�y wraz z nimi z Ksi�stwa. Ich koszary odzwierciedla�y t� sytuacj�. Tylko parter stanowi� wsp�ln� sal� tak jak u Rzymian; sal�, gdzie mieszkali wojownicy, kt�rzy nie za�o�yli rodzin.
Pi�tro zosta�o podzielone na rozmaitych rozmiar�w apartamenty.
Wspominaj�c Helvis machaj�c� do niego z okna na g�rze�� zaledwie przed dwoma dniami?�� Marek wspi�� si� schodami; szerokim, prostym rz�dem stopni, w niczym nie przypominaj�cych w�skiej spirali, kt�ra zawiod�a ich w pu�apk� zastawion� przez Avshara, na pi�tro. Teraz odczuwa� wi�cej obaw ni� w�wczas, kiedy �ciga� czarownika; miecz Hemonda ci��y� mu jak o��w.
Dzi�ki wspomnieniu Helvis pokazuj�cej mu klejnot, kt�ry naby�a za wygrane pieni�dze, trybun wiedzia�, gdzie skr�ci� w korytarzach na pi�trze. Z otwartych drzwi przed sob� us�ysza� czysty kontralt, kt�ry dobrze pami�ta�.
��Teraz zostaniesz tutaj przez par� chwil�� m�wi�a stanowczym tonem Hel vis.�� Chc� si� dowiedzie�, sk�d to ca�e zamieszanie na dole.
Marek i Helvis r�wnocze�nie znale�li si� w wej�ciu. Cofn�a si� o krok, �miej�c si� z zaskoczenia.
��Witaj, Marku!�� powiedzia�a.�� Szukasz Hemonda? Nie wiem, gdzie jest; powinien wr�ci� z placu �wicze� ju� jaki� czas temu. I co si� tam dzieje na zewn�trz? Moje okno nie pozwala mi zobaczy�.
Przerwa�a, teraz dopiero przyjrzawszy mu si� dobrze.
��Dlaczego� taki ponury? Czy co���� Zaj�kn�a si�, gdy w ko�cu
��Kim jest ten cz�owiek, mamo?�� Nagi, mniej wi�cej trzyletni ch�opiec podszed�, by spojrze� na Skaurusa zza sp�dnicy Helvis. Mia� niebieskie oczy i tak� jak Hemond strzech� blond w�os�w. Marek nie wyobra�a� sobie, �e m�g�by czu� si� gorzej, lecz nie wiedzia� w�wczas, �e Hemond ma syna.
��Nie schodzisz na d�?�� zapyta� matk� berbe�.
��Tak. Nie. Za chwil�.�� Helvis wpatrywa�a si� w twarz trybuna, b�agaj�c oczyma o inne, jakiekolwiek inne wyja�nienie ni� to, kt�rego l�ka�a si� na widok miecza Hemonda w jego r�kach. Zagryz� usta, a� b�l sprawi�, �e zamruga�, lecz nie m�g� powiedzie� ani uczyni� nic, co wymaza�oby niem� wie�� o stracie, kt�r� przyni�s�.
��Nie schodzisz na d�, mamo?�� zapyta� znowu ch�opczyk.
��Cicho, Malrik�� odpowiedzia�a nieobecnym tonem Helvis.�� Wracaj do �rodka.�� Wysz�a na korytarz, zamykaj�c za sob� drzwi.�� Wi�c to prawda?�� spyta�a g�osem, w kt�rym bardziej ni� cokolwiek innego pobrzmiewa�o zdumienie. Cho� wypowiedzia�a te s�owa, oczywiste by�o, �e w nie wierzy.
Marek m�g� tylko skin�� g�ow�.
��To prawda�� odpowiedzia� tak �agodnie, jak potrafi�. Nie patrz�c na trybuna, poruszaj�c si� powoli, jakby we �nie, uj�a miecz Hemonda w swoje r�ce i odebra�a go Markowi. Dotkn�a pieszczotliwie wys�u�onej, owini�tej w niewyprawion� sk�r� r�koje�ci. Jej d�o� jak zauwa�y� Marek w jednym z tych oderwanych przeb�ysk�w, o kt�rych wiedzia�, �e zapami�ta je na zawsze�� cho� du�a jak na kobiec� d�o�, by�a o wiele za ma�a, by uchwyci� porz�dnie r�koje��.
Nie unosz�c g�owy, opar�a miecz o �cian� przy zamkni�tych drzwiach wiod�cych do jej pokoi. Gdy w ko�cu spojrza�a na trybuna, po jej policzkach p�yn�y �zy, cho� nie s�ysza�, by zacz�a p�aka�.�� Zaprowad� mnie do niego�� powiedzia�a. Kiedy szli korytarzem, zaciska�a r�ce na jego ramieniu, jak ton�cy cz�owiek obejmuj�cy z�omek masztu, by par� chwil d�u�ej utrzyma� si� na wodzie.
Wci�� szuka�a drobiazg�w, kt�rych nie rozumia�a, by umkn�� przed konieczno�ci� stawienia czo�a wielkiemu niepoj�temu, kt�re le�a�o, zimne i sztywniej�ce, przed koszarami.
��Dlaczego ty przynios�e� mi jego miecz?�� zapyta�a trybuna.�� Nie mam nic z�ego na my�li, nie chc� ci� urazi�, lecz nie jeste� jednym z nas, nie znasz naszych zwyczaj�w. Wiec dlaczego ty?
Skaurus wys�ucha� tego pytania z zamieraj�cym sercem. Da�by wiele za wiarygodne k�amstwo, lecz nie mia� �adnego pod r�k�; w ka�dym razie taka fa�szywa dobro� by�aby gorsza ni� �adna.
��Wydawa�o si�, �e powinienem to zrobi栗 powiedzia��� poniewa� to ja jestem winien temu, �e poleg�.
Zatrzyma�a si� tak nagle, jak gdyby j� uderzy�; jej paznokcie zmieni�y si� w pazury wbijaj�ce si� w jego cia�o. Dopiero po chwili, stopniowo, zacz�a dociera� do niej �a�o�� maluj�ca si� na twarzy i brzmi�ca w g�osie Rzymianina. Twarz Helvis straci�a dziki wyraz, kt�ry si� na niej pojawi�. Jej r�ka rozlu�ni�a si�; Marek czu� krew �ciekaj�c� po ramieniu z miejsca, gdzie wry�y si� w niego jej paznokcie.
��Opowiedz mi�� powiedzia�a i zrobi� to, kiedy schodzili na d�; pocz�tkowo niepewnie, lecz w miar�, jak rozwija�a si� opowie��, coraz potoczy�ciej.
��Koniec by� bardzo szybki, pani�� zako�czy� niezr�cznie, staraj�c si� znale�� w tym tyle pociechy, ile m�g�.�� Chyba nawet nie zd��y� poczu� wielkiego b�lu. Ja��� Wzbieraj�ca �wiadomo�� daremno�ci jakichkolwiek przeprosin czy wyraz�w wsp�czucia, jakie m�g� jej z�o�y�, uciszy�a go tak skutecznie jak knebel.
Poczu� na ramieniu dotyk r�ki Helvis; tak �agodny, jak przed chwil� by� dziki.
��Nie mo�esz dr�czy� si�, �e zrobi�e� co�, co by�o tylko twoim obowi�zkiem�� powiedzia�a.�� Gdyby Hemond znalaz� si� na twoim miejscu, poprosi�by ci� o to samo. Taki ju� by��� doda�a cicho i znowu zap�aka�a, gdy prawda o jego �mierci zacz�a przedziera� si� przez zapory, kt�re wznios�a.
To, �e pr�bowa�a pocieszy� go, sama cierpi�c, zdumia�o Marka i r�wnocze�nie sprawi�o, �e poczu� si� jeszcze gorzej. Taka kobieta nie zas�ugiwa�a, by jej �ycie przewr�ci�o si� do g�ry nogami przez przypadkowe spotkanie i knowania czarodzieja. Kolejny punkt przeciwko Avsharowi�� stwierdzi��� jakby jeszcze jakie� by�y potrzebne.
Po p�mroku panuj�cym w koszarach, jasne s�o�ce na zewn�trz o�lepi�o Rzymianina. Ujrzawszy t�um wci�� ha�asuj�cy nad cia�ami Hemonda i jego towarzyszy, Helvis pu�ci�a rami� Skaurusa i pobieg�a ku nim. Nagle samotny w�r�d obcych, trybun poczu� kolejny przyp�yw zrozumienia dla sytuacji Viridoviksa. Najszybciej jak zdo�a�, znalaz� jak�� wym�wk�, by odej��, i pragn�c cofn�� czas, by prze�y� ten dzie� zupe�nie inaczej, ruszy� z powrotem do koszar Rzymian.
Kiedy tak sta� poc�c si� w pe�nym rynsztunku na wyniesieniu centralnego kr�gu amfiteatru Videssos, Skaurus stwierdzi�, �e nigdy nie widzia� takiego morza ludzi zgromadzonych w jednym miejscu. Pi��dziesi�t tysi�cy, siedemdziesi�t tysi�cy, sto dwadzie�cia tysi�cy?�� nie istnia� �aden spos�b, by okre�li� ich liczb�. Przez trzy dni heroldzi biegali po mie�cie obwieszczaj�c, �e tego dnia w po�udnie przem�wi Imperator; wielka arena zacz�a wype�nia� si� o �wicie i teraz, par� minut przed po�udniem, niemal ka�dy jej skrawek by� zapchany lud�mi.
Jedyne wolne od ludzi miejsce w ca�ym tym �cisku stanowi�a aleja wiod�ca do Wr�t Imperatora w zachodnim kra�cu d�ugiego owalu amfiteatru do jego grzbietu, i sam �w grzbiet. A brak ludzi na tym drugim by� jedynie wzgl�dny. Wraz z pos�gami z marmuru, br�zu i z�ota, wraz ze strzelaj�cymi w niebo iglicami ze z�oconego granitu, grzbiet mie�ci� mn�stwo videssa�skich urz�dnik�w w ich barwnych, uroczystych szatach, kap�an�w rozmaitych stopni w b��kitnych togach swego stanu i oddzia�y wszystkich narod�w znajduj�cych si� w s�u�bie Imperium. W�r�d nich Skaurus i dowodzony przez niego manipu� zajmowali tego dnia zaszczytne miejsce, bowiem stali tu� pod podwy�szon� trybun�, z kt�rej wkr�tce Mavrikios Gavras mia� przem�wi� do t�umu.
Rzymian oskrzydla�y szwadrony wysokich Halogajczyk�w, tak nieruchomych jak rze�by, przed kt�rymi stali. Jednak ca�a dyscyplina �wiata nie mog�a nic poradzi� na to, by na ich twarzach nie malowa� si� wyraz urazy. Zaszczytne miejsce, jakie przyw�aszczyli sobie Rzymianie, najcz�ciej nale�a�o do nich, i nie byli szcz�liwi z odsuni�cia przez przybyszy; ludzi, kt�rzy nie chcieli nawet okazywa� w�a�ciwego szacunku swemu panu, Imperatorowi.
Lecz dzisiaj centralne miejsce s�usznie nale�a�o si� Rzymianom; w rzeczy samej oni dali pow�d do zwo�ania tego zgromadzenia. Wie�ci o magicznym ataku Avshara na Skaurusa przemkn�y przez miasto jak ogie� przez spieczony s�o�cem las. Po�cig rozj�trzonej t�uszczy za uciekaj�cym obcokrajowcem�� kt�ry widzia� Marek�� by� tylko pocz�tkiem zamieszek. Wielu Videssa�czyk�w rozumowa�o tak: je�li Yezd potrafi si�gn�� do ich stolicy, by ich napada�, to ich �wi�tym, danym przez Phosa prawem, jest bra� odwet na ka�dym, kogo uznaj� za Yezda�� albo, w ostateczno�ci, na ka�dym innym obcokrajowcu, jakiego zdo�aj� znale��.
Niemal wszyscy ludzie z ziem, kt�re obecnie stanowi�y Yezd, a kt�rzy mieszkali w Videssos, nale�eli do kupieckich rod�w osiad�ych w stolicy od czas�w, kiedy zachodni s�siad Imperium nazywa� si� jeszcze Makuran. Nienawidzili koczowniczych naje�d�c�w nale��cej do ich przodk�w ojczyzny jeszcze zawzi�cie] ni� mieszka�cy Imperium. Jednak ich nienawi�� nie zda�a si� na nic, kiedy videssa�ski mot�och nadszed� z rykiem, by pl�drowa� i pali� ich magazyny.�� �mier� Yezda!�� krzycza�a t�uszcza i nie zadawa�a pyta� swym ofiarom.
Trzeba by�o �o�nierzy, by st�umi� zamieszki i zgasi� po�ary�� �o�nierzy rodzimych, videssa�skich. Znaj�c swych rodak�w, Imperator wiedzia�, �e widok obcokrajowc�w pr�buj�cych st�umi� zamieszki roznieci�by je tylko jeszcze bardziej. Tak wi�c Rzymianie, Halogajczycy, Khamorthci i Namdalajczycy nie opuszczali koszar, kiedy Khoumnos wykorzystywa� swych
��C�, dlaczego nie?�� rzek� Gajusz Filipus.�� Prawdopodobnie ma w tym wystarczaj�c� praktyk�.
Te trzy dni nie przebieg�y jednak zupe�nie bezczynnie. Imperatorski pisarz przyby�, by spisa� zeznania wszystkich Rzymian, kt�rzy brali udzia� w obezw�adnieniu nieszcz�snego koczownika, pionka Avshara. Inny, wy�szy rang� pisarz, wypytywa� drobiazgowo Marka o ka�dy, najmniejszy nawet szczeg�, jaki m�g� sobie przypomnie�, dotycz�cy koczownika, samego Avshara i czaru, jaki rzuci� na nich w zbrojowni. Kiedy trybun zapyta�, jaki sens ma ta indagacja, pisarz wzruszy� ramionami, powiedzia� uprzejmie:�� Wiedzy nigdy za du�o�� i wr�ci� do przes�uchania.
Pomruk rozbrzmiewaj�cy w amfiteatrze spot�nia� nagle, gdy para nosicieli parasoli wy�oni�a si� z cieni za Bram� Imperatora i wkroczy�a w pole widzenia t�umu. Pojawi�a si� nast�pna para, i nast�pna, i jeszcze jedna, dop�ki dwana�cie jedwabnych, r�nobarwnych kwiat�w nie zakwit�o w w�skim przej�ciu strze�onym z obu stron przez podw�jne szeregi
Radosne okrzyki, kt�re rozpocz�y si� na widok pierwszych nosicieli parasoli, zmieni�y si� w og�uszaj�c� wrzaw� krzyk�w, oklask�w i tupania, gdy w pole widzenia t�umu wesz�a w�a�ciwa �wita Imperatora. Marek poczu�, jak obrze�e areny zadr�a�o pod jego stopami; ha�as, jaki podni�s� t�um, przekracza� granice s�yszalno�ci. Pora�one uszy i umys� nie pozwala�y go s�ysze�; mo�na go by�o tylko czu�.
Pierwszy w �wicie szed� Vardanes Sphrantzes. Mo�e by�a to jedynie wyobra�nia Marka, ale odni�s� wra�enie, �e niewiele radosnych okrzyk�w kierowano ku Sevastosowi. Ludzie o wiele bardziej kochali swego patriarch�, Balsamona. Nominalnie, w zakresie ceremonii, jego pozycja przewy�sza�a nawet pozycj� pierwszego ministra, i st�d jego miejsce pomi�dzy Sphrantzesem a sam� imperatorsk� rodzin�.
Stary, t�usty kap�an rozkwita� w�r�d pochlebnych okrzyk�w jak bez w s�o�cu. Jego bystre oczy marszczy�y si� w figlarnym u�miechu; promieniej�c odpowiada� na pozdrowienia t�umu uniesionymi do b�ogos�awie�stwa r�koma. Kiedy ludzie si�gali pomi�dzy stoj�cymi w ciasnych szeregach gwardzistami, by dotkn�� jego szat, niejeden raz zatrzymywa� si�, by na chwil� uj�� ich d�onie, nim ruszy� dalej.
Thorisin Gavras r�wnie� cieszy� si� w mie�cie popularno�ci�. By� dla ka�dego m�odszym bratem, z ca�� rozbawion� wyrozumia�o�ci�, jaka wi�za�a si� z t� pozycj�. Gdyby Imperator wda� si� w burd� w tawernie lub pofiglowa� ze s�u��c�, straci�by wszelki szacunek nale�ny jego urz�dowi. Sevastokrator, pozbawiony brzemienia swego brata, m�g��� i robi� to�� bawi� si� bez ogranicze�. Teraz szed� �wawo, wyci�gni�tym krokiem, z min� cz�owieka spe�niaj�cego wa�ne zadanie, kt�re jednak�e uwa�a� za nudne, i pragn��, by jak najszybciej si� sko�czy�o.
Jego bratanica, c�rka Mavrikiosa, Alypia, sz�a tu� przed swym ojcem, Z jej postawy i zachowania wynika�o, �e dla niej amfiteatr r�wnie dobrze m�g� by� cichy i pusty, nie za� zapchany do ostatniej �awki wrzeszcz�cymi obywatelami. Na jej twarzy malowa� si� taki sam wyraz zaabsorbowania w�asnymi sprawami, jaki mia�a przychodz�c na przyj�cie. Marek zastanowi� si�, czy mia�o to swe korzenie bardziej w nie�mia�o�ci, czy te� w oboj�tno�ci; zachowywa�a si� o wiele mniej pow�ci�gliwie przy stole na przyj�ciu i w imperatorskich apartamentach.
Ju� kilka razy trybun uznawa�, �e wrzawa na arenie nie mo�e by� ju� wi�ksza, i kilka razy myli� si�. I wraz z wej�ciem Imperatora stwierdzi�, �e pomyli� si� kolejny raz. Ha�as okaza� si� prawdziwym i natarczywym b�lem, jak gdyby kto� wpycha� mu przez uszy do m�zgu t�pe pr�ty.
Mavrikios Gavras nie by�, by� mo�e, idealnym w�adc� dla pogr��onego w zam�cie kraju. �adne zwi�zki krwi nie wzmacnia�y jego prawa do tronu; by� tylko genera�em�� uzurpatorem, kt�remu powiod�o si� bardziej ni� jego poprzednikom. Nawet kiedy w�ada�, jego rz�d wyst�powa� przeciwko niemu, a najwy�si cywilni urz�dnicy zdecydowani byli wyci�gn�� jak najwi�cej korzy�ci z jego upadku i robili co mogli, by zahamowa� jakiekolwiek reformy, kt�re mog�yby os�abi� ich pozycje.
Lecz idealny czy nie, Mavrikios by� tym, co Videssos mia�o, i w godzinie kryzysu jego mieszka�cy udzielali mu swego poparcia. Z ka�dym jego krokiem nat�enie ha�asu ros�o. Wszyscy w amfiteatrze stali i krzyczeli. Za Imperatorem pod��a�a grupa tr�baczy, lecz w takiej wrzawie nawet oni nie mogli siebie s�ysze�.
Imperator, za Sevastosem, patriarch� i swoj� rodzin�, wspi�� si� po dwunastu stopniach na grzbiet areny. Ka�dy oddzia� �o�nierzy prezentowa� bro�, kiedy go mija�; Khamorthci i rodzimi Videssa�czycy wci�gn�wszy puste �uki, Halogajczycy unosz�c w pozdrowieniu swe topory, a Namdalajczycy i wreszcie Rzymianie zaprezentowali si� z oszczepami wyci�gni�tymi przed siebie na d�ugo�� ramienia.
Thorisin Gavras, mijaj�c Marka, obdarzy� go �ywym, drapie�nym u�miechem. Jego my�li dawa�y si� �atwo odczyta栗 chcia� walczy� z Yezd, Skaurus dostarczy� znakomitego powodu do walki, tak wi�c zaskarbi� sobie jego wzgl�dy. Mavrikiosa nie dawa�o si� tak �atwo odczyta�. Powiedzia� co� do Skaurusa, lecz zag�uszy� to ryk t�umu. Widz�c, �e nie ma nadziei, by m�g� by� zrozumiany, Imperator niemal potulnie wzruszy� ramionami i ruszy� dalej.
Gavras zatrzyma� si� na par� chwil u podstawy trybuny, z kt�rej mia� przemawia�, podczas gdy jego orszak, ko�ysz�c parasolami, ustawi� si� wok� niej. I kiedy stopa Imperatora dotkn�a jej drewnianego stopnia, Marek zastanowi� si�, czy to Nepos i jego koledzy w czarodziejskim fachu utkali jak�� pot�n� magi�, czy te� jego zmaltretowane uszy w ko�cu przesta�y mu s�u�y�. Zapad�a nag�a, bolesna cisza, przerywana tylko dzwonieniem w jego g�owie i dalekim krzykiem handlarza ryb, wo�aj�cego za aren�:�� �wie�e m�twy!
Imperator zmierzy� wzrokiem t�um, obserwuj�c jak opada na swe �awki. Rzymianin pomy�la�, �e nie ma �adnej nadziei, by jeden cz�owiek zosta� us�yszany przez tak wielu, lecz nie mia� poj�cia o wyrafinowaniu, z jakim videssa�scy rzemie�lnicy zbudowali amfiteatr. �rodek kraw�dzi areny stanowi� ognisko skupiaj�ce i odbijaj�ce wszelkie d�wi�ki, tak �e s�owa wypowiadane z tego jednego miejsca rozbrzmiewa�y wyra�nie w ca�ym amfiteatrze.
��Nie potrafi� kwieci�cie m�wi栗 zacz�� Imperator i Marek musia� si� u�miechn��, pami�taj�c jak na galijskiej polanie, nie tak dawno temu, zarzek� si� podobnie, by rozpocz�� mow�.
Mavrikios m�wi� dalej:�� Dorasta�em jako �o�nierz, ca�e moje �ycie sp�dzi�em w�r�d �o�nierzy i nauczy�em si� ceni� �o�niersk� otwarto��. Je�li kto� woli retoryk�, nie musi jej dzisiaj szuka� daleko.�� Machn�� r�k�, by wskaza� szeregi siedz�cych biurokrat�w. T�um zachichota�. Odwr�ciwszy g�ow�, Skaurus zobaczy� zaci�ni�te z odraz� usta Vardanesa Sphrantzesa.
Cho� Imperator nie m�g� powstrzyma� si� przed tym docinkiem, to jednak nie wbija� szpilki g��biej. Wiedzia�, �e potrzebuje ca�ej jedno�ci, na jak� m�g� zdoby� si� ten podzielony kraj, i m�wi� dalej w spos�b zrozumia�y dla wszystkich jego poddanych.
��W stolicy�� ci�gn���� jeste�my szcz�liwi. Jeste�my bezpieczni, jeste�my syci, jeste�my chronieni murami i flot�, z jakimi nie mo�e si� mierzy� �aden kraj na �wiecie. Wi�kszo�� z was nale�y do rodzin od dawna osiad�ych w mie�cie i wi�kszo�� z was �yje w dostatku.�� Marek pomy�la� o Phostisie Apokavkosie powoli umieraj�cym z g�odu w ruderach Videssos. �aden kr�l�� zaduma� siꠗ nawet tak otwarty i niepodobny do innych jak Mavrikios, nie m�g� mie� nadziei na poznanie wszystkich k�opot�w swego kraju.
Jednak Imperator a� nadto dobrze zdawa� sobie spraw� z niekt�rych z nich. Ci�gn��:�� Na naszych zachodnich ziemiach, po drugiej stronie cie�niny, zazdroszcz� wam. Ju� od wielu lat trucizna Yezd zalewa nasze ziemie pal�c nasze pola, zabijaj�c naszych rolnik�w, pl�druj�c i morz�c g�odem nasze miasta i sio�a, i bezczeszcz�c �wi�tynie naszego boga.
��Bili�my czcicieli Skotosa, ilekro� mogli�my dopa�� ich ob�adowanych �upem. Lecz s� tak liczni jak szara�cza; na miejsce ka�dego, kt�ry umiera, czeka ju� dw�ch innych. A teraz, w osobie ich ambasadora, rozci�gn�li swe zgubne oddzia�ywanie nawet na samo Videssos. Avshar, o kt�rym Phos zapomnia�, niezdolny przeciwstawi� si� jednemu �o�nierzowi Imperium w uczciwej walce, zarzuci� sie� swych oszuka�stw na drugiego i pos�a� go jak �mij� w nocy, by zamordowa� cz�owieka, kt�remu sam nie �mia� stawi� czo�a z otwart� przy�bic�.
T�um, do kt�rego si� zwraca�, wyda� z�owieszczy pomruk; niski, gniewny d�wi�k, jak dudnienie poprzedzaj�ce trz�sienie ziemi. Mavrikios pozwoli�, by grzmot narasta� przez chwil�, nim uni�s� r�ce prosz�c o cisz�.
Gniew brzmi�cy w g�osie Imperatora by� prawdziwym gniewem, nie jak�� sztuczk� krasom�wcz�.�� Kiedy jego zbrodnia zosta�a odkryta, morderca z Yezd zbieg� jak tch�rz, kt�rym jest; znowu uciekaj�c si� do pomocy swej nieczystej magii, by ukry�a jego �lady, i by raz jeszcze zabi�a za niego, tak �eby sam nie musia� stawia� czo�a niebezpiecze�stwu!�� Tym razem gniew t�umu nie opad� od razu.
��Do��, powiadam, do��! Yezd uderza� zbyt cz�sto i zbyt ma�o cios�w otrzymywa� w odpowiedzi. Jego zb�je musz� otrzyma� lekcj�, kt�r� zapami�taj� na zawsze: �e cho� jeste�my cierpliwi wobec naszych s�siad�w, nasza pami�� wyrz�dzonych nam krzywd r�wnie� jest d�uga. A krzywdy, jakie Yezd nam wyrz�dzi�, s� niewybaczalne!�� Jego ostatnie zdanie zosta�o niemal zag�uszone przez zajad�y ryk t�umu, teraz bliskiego wrzenia.
Krytyczna strona Skaurusa podziwia�a spos�b, w jaki Imperator krok po kroku roznieca� w swych s�uchaczach w�ciek�o��; jak murarz, kt�ry wznosi dom k�ad�c warstwami ceg�y. Podczas gdy Rzymianin, by rozgrza� swych ludzi, si�ga� po mowy, jakie wyg�asza� nim zosta� �o�nierzem, Gavras wykorzystywa� dawne przemowy z p�l bitewnych, by poruszy� t�um cywil�w. Je�li biurokraci stanowili wz�r, do jakiego przywykli mieszka�cy miasta, to burkliwa otwarto�� Mavrikiosa skutecznie to zmieni�a.
��Wojna!�� krzycza� t�um.�� Wojna! Wojna!�� Jak barbarzy�ca bij�cy w �elazny dzwon, s�owo to rozbrzmiewa�o i powraca�o echem w amfiteatrze. Imperator nie przerywa� krzyk�w. Mo�e cieszy� si� chwil� rzadkiej jedno�ci, kt�r� stworzy�; mo�e�� pomy�la� Marek�� pr�bowa� wykorzysta� t� burz� nienawi�ci do Yezd, by zastraszy� biurokrat�w, kt�rzy przeciwstawiali si� wszystkim jego poczynaniom.
W ko�cu Imperator uni�s� r�ce prosz�c o cisz� i cisza z wolna zapad�a.
��Dzi�kuj� wam�� powiedzia� do t�umu�� za to, �e ka�ecie mi zrobi� to, co od pocz�tku do ko�ca jest s�uszne. Czas p�rodk�w min��. W tym roku uderzymy ca�� si��, jaka znajduje si� do naszej dyspozycji; kiedy w nast�pnym roku zobaczycie mnie tutaj, Yezd nie b�dzie sprawia� ju� k�opotu!
Arena pustosza�a po ostatnich gromkich owacjach; wychodz�cych ludzi otacza� podniecony gwar. Dopiero kiedy ostatni z nich wyszli, oddzia�y gwardii mog�y r�wnie� opu�ci� swe stanowiska i wr�ci� do mniej uroczystych obowi�zk�w.
��Co o tym s�dzisz?�� zapyta� Skaurus Gajusza Filipusa, kiedy maszerowali z powrotem do koszar.
Starszy centurion potar� blizn� na policzku.�� Jest dobry, co do tego nie ma w�tpliwo�ci, ale te� nie jest Cezarem.�� Skaurus musia� si� zgodzi�. Mavrikrios rozpali� t�um�� tak�� lecz Skaurus nie mia� w�tpliwo�ci, �e wrogowie Imperatora w rz�dzie ani nie zostali przekonani jego s�owami, ani nie dali si� zastraszy� nami�tno�ciami, kt�re roznieci�. Takie przedstawienie nic nie znaczy�o dla tak zimnych rachmistrz�w jak Sphrantzes.
��Poza tym�� doda� nieoczekiwanie Gajusz Filipus�� to nieroztropne m�wi� o swoich zwyci�stwach nim si� je odnios�o.�� R�wnie� i tej my�li trybun nie m�g� podwa�y�.
Przed koszarami jest jaki� Namdalajczyk, kt�ry chce si� z tob� widzie栗 powiedzia� Skaurusowi Phostis Apokavkos rankiem drugiego dnia po wypowiedzeniu przez Imperatora wojny.�� M�wi, �e nazywa si� Soteryk, czyj� tam syn. To imi� nic Markowi nie m�wi�o.
��Czy powiedzia�, dlaczego chce si� ze mn� widzie�?
��Nie; ani te� go o to nie pyta�em. Nie przepadam za Namdalajczykami. Wedle mnie wi�kszo�� z nich nie jest niczym wi�cej jak��� i tu Apokavkos rzuci� j�drne, �aci�skie przekle�stwo.
By�y rolnik przystosowa� si� do Rzymian lepiej, ni� Marek m�g� si� spodziewa�, kiedy wyci�ga� go z �a�osnego �ycia w dzielnicy z�odziei Videssos. Wymizerowanie zaczyna�o znika� z jego twarzy i cia�a, lecz tego mo�na si� by�o spodziewa� przy regularnych posi�kach.
Jednak by�o to najmniejsze z jego przystosowa�. Odrzucony przez nar�d, kt�ry go wyda�, robi� wszystko, co m�g�, by sta� si� w pe�ni cz�ci� tego, kt�ry go przyj��. Mimo to, �e Rzymianie nauczyli si� Videssa�skiego, by u�atwi� sobie �ycie w Imperium, Phostis uczy� si� �aciny, aby wtopi� si� w swoje nowe otoczenie. �wiczy� ci�ko z kr�tkim mieczem i oszczepem, cho� do �adnej z tych broni nie by� przyzwyczajony.
I� m�zg Marka wreszcie zauwa�y� to, co m�wi�y mu jego oczy.�� Ogoli�e� si�!�� zawo�a�.
Apokavkos z zak�opotaniem potar� swoj� ogolon� szcz�k�.�� Co z tego? Czujesz si� naprawd� dziwnie, kiedy jeste� jedynym w koszarach cz�owiekiem z zaro�ni�t� twarz�. Nigdy nie b�d� pi�kny, z w�sami czy bez. Cho� nie potrafi� zrozumie�, dlaczego zawracacie sobie tym g�ow�; wi�cej boli ni� jest tego warte, gdyby mnie kto� pyta�. Ale moja naga broda nie jest tym, z czym przyszed�em do ciebie. B�dziesz rozmawia� z tym przekl�tym Namdalajczykiem, czy te� mam mu powiedzie�, �eby si� st�d zabra�?
��S�dz�, �e si� z nim zobacz�. Jak to powiedzia� �w kap�an par� dni temu? �Wiedzy nigdy za du�o�.�� Tylko siebie pos�uchaj�� pomy�la��� komu� mog�oby przyj�� do g�owy, �e to m�wi Gorgidas.
Oparty wygodnie o �cian� koszarowej sali, najemnik ze wschodnich wysp nie wydawa� si� wcale zirytowany tym, �e musia� czeka� na Skaurusa. By� mocno zbudowanym m�czyzn� �redniego wzrostu o ciemnobr�zowych w�osach, b��kitnych oczach i bardzo jasnej sk�rze, kt�ra �wiadczy�a o p�nocnym pochodzeniu Namdalajczyk�w. W przeciwie�stwie do wielu swych rodak�w nie goli� ty�u g�owy, lecz pozwala�, by jego w�osy sp�ywa�y d�ugimi fa�ami a� na kark. Marek w�tpi�, by wi�cej ni� o rok czy dwa przekroczy� trzydziestk�.
Kiedy rozpozna� trybuna, wyprostowa� si� i podszed� do niego, wyci�gn�wszy obie r�ce do zwyk�ego namdalajskiego u�cisku. Skaurus poda� mu swoj�, lecz musia� powiedzie�:�� Masz nade mn� przewag�, obawiam si�.
��Mam? Przepraszani; poda�em swoje imi� twojemu cz�owiekowi. Jestem Soteryk, syn Dostiego, z Metepont. Z Ksi�stwa, oczywi�cie.
Apokavkos zapomnia� imienia rodowego Soteryka, ale pe�ne imi� najemnika dalej nic Skaurusowi nie m�wi�o. Lecz Rzymianin s�ysza� ju� gdzie� nazw� jego rodzinnego miasta.�� Metepont?�� powt�rzy�. Potem przypomnia� sobie.�� Rodzinne miasto Hemonda?
��To samo. A �ci�lej, r�wnie� Helvis. Widzisz, ona jest moj� siostr�.
I rzeczywi�cie Marek widzia�; teraz, kiedy dowiedzia� si� o pokrewie�stwie. Helvis nie wspomina�a przy nim o swym bracie ani nie wymieni�a imienia swego ojca, by m�g� domy�li� si� pokrewie�stwa, jednak teraz �atwo dostrzega� podobie�stwo miedzy ni� a Soterykiem. Nie chodzi�o tu tylko o barw� ich sk�ry; wielu Namdalajczyk�w mia�o podobn� cer�. Soteryk mia� twardsz� wersj� pe�nych ust Helvis i, tak jak ona, szerok� twarz z wyra�nie zaznaczonymi ko��mi policzkowymi. Z drugiej jednak strony, jego nos by� na tyle wydatny, by zaszczyci� ka�dego Videssa�czyka, podczas gdy jej by� ma�y i prosty.
U�wiadomi� sobie, �e wytrzeszcza niegrzecznie oczy na go�cia.�� Wybacz. Czy zechcesz wej�� i przy porannym kubku wina opowiedzie� mi o tym, co ci� tu sprowadza?
��Ch�tnie.�� Soteryk wszed� za trybunem do koszar; Skaurus przedstawi� go legionistom, kt�rych mijali. Namdalajczyk pozdrawia� wszystkich serdecznie, lecz Marek zauwa�y�, �e dyskretnie ocenia zar�wno Rzymian jak i sal�, w kt�rej mieszkali. Nie rozdra�ni�o to trybuna�� sam zrobi�by tak samo.
Kiedy siadali, Soteryk wybra� krzes�o, kt�rego oparcie nie zwraca�o si� ku �adnym drzwiom. Marek rzek� z u�miechem:
��Teraz, kiedy jeste� ju� zupe�nie pewien, �e nie zostaniesz nagle zabity, czy zaryzykujesz wypicie ze mn� kubka czerwonego wina? Dla mnie jest zbyt s�odkie, lecz wszyscy tutaj przepadaj� za nim.
Jasna twarz Soteryka pokry�a si� wyra�nym rumie�cem.�� Tak �atwo to dostrzec?�� zapyta� Namdalajczyk, potrz�saj�c ponuro g�ow�.�� Jestem ju� do�� d�ugo w�r�d Videssa�czyk�w, by przesta� ufa� w�asnemu cieniowi, lecz jak si� wydaje nie na tyle d�ugo, by zatrzyma� to dla siebie. Tak, czerwone b�dzie dobre, dzi�kuj� ci.
Przez chwil� s�czyli wino w milczeniu. Sala koszar by�a niemal pusta, poniewa� wi�kszo�� Rzymian znajdowa�a si� na �wiczeniach. Phostis Apokavkos, gdy tylko zobaczy� jak Namdalajczyk wchodzi frontowym wej�ciem, natychmiast wymkn�� si� tylnym, nie chc�c mie� z najemnikiem nic wi�cej do czynienia.
W ko�cu Soteryk odstawi� kubek i spojrza� na Marka znad z��czonych palc�w.�� Nie jeste� taki, jak sobie wyobra�a�em.
��O?�� Na takie stwierdzenie �adna rzeczowa odpowied� nie wydawa�a si� mo�liwa. Rzymianin znowu uni�s� kubek do ust. To wino�� pomy�la��� rzeczywi�cie jest lepkie.
��Hemond�� niech Phos da mu wieczne spoczywanie�� i moja siostra twierdzili, �e nie masz cierpliwo�ci do tego jadowitego wyrafinowania, kt�re tak kocha Imperium, lecz ja im nie wierzy�em. Za bardzo zaprzyja�ni�e� si� z po�ow� Videssa�czyk�w i zbyt szybko zdoby�e� zaufanie Imperatora. Lecz spotkawszy ci� zrozumia�em, �e ostatecznie to oni mieli racj�.
��Ciesz� si�, �e tak uwa�asz, lecz w rzeczywisto�ci moje wyrafinowanie jest tak wielkie, �e bierzesz je za otwarto��.
Soteryk znowu si� zaczerwieni�.�� Mia�em takie wra�enie.
��Ty wiesz lepiej. Nie oceniaj te� tak nisko w�asnej subtelno�ci; min�o ju� p� godziny, a ja nie mam wi�kszego poj�cia o tym, co ci� tutaj sprowadza ni� w�wczas, kiedy ujrza�em ci� po raz pierwszy.
��Z pewno�ci� musisz wiedzie�, �e��� zaczaj Namdalajczyk, lecz potem zrozumia�, �e ocenia Marka wedle kryteri�w w�asnego narodu.�� Nie, sk�d niby mia�by� wiedzie栗 stwierdzi� i wyja�ni�:�� Nasz zwyczaj nakazuje z�o�y� oficjalne podzi�kowania cz�owiekowi, kt�ry zani�s� miecz poleg�ego wojownika jego rodzinie. Poprzez Helvis jestem tutaj najbli�szym m�skim krewnym Hemonda, tote� ten obowi�zek spada na mnie. Nasz r�d ma wobec ciebie d�ug wdzi�czno�ci.
��Mieliby�cie wobec mnie wi�kszy d�ug, gdybym tamtego ranka nie spotka� Hemonda�� rzek� gorzko Marek.�� Nie macie wobec mnie �adnego d�ugu, to raczej ja mam wobec was. Przez to nieszcz�sne spotkanie cz�owiek, kt�ry stawa� si� moim przyjacielem, nie �yje, wspania�a kobieta owdowia�a, a ch�opiec, o kt�rego istnieniu nawet nie wiedzia�em, jest sierot�. A ty m�wisz o d�ugach?
��Nasz r�d ma wobec ciebie d�ug wdzi�czno�ci�� powt�rzy� Soteryk i Marek zrozumia�, �e rzeczywi�cie s� mu zobowi�zani, bez wzgl�du na okoliczno�ci. Wzruszy� ramionami i roz�o�y� r�ce, niech�tnie to uznaj�c.
Soteryk skin�� g�ow�, z powodzeniem zako�czywszy pos�anie, do kt�rego zobowi�zywa�y go zwyczaje Namdalajczyk�w. Marek pomy�la�, �e teraz wstanie i po�egna si�, lecz Soteryk mia� jeszcze inne rzeczy na g�owie opr�cz podzi�kowania.
Nala� sobie drugi kubek wina, rozpar� si� na krze�le i powiedzia�:�� Mam pewn� rang� w�r�d moich rodak�w i m�wi� teraz w imieniu nas wszystkich. Obserwowali�my was na polu �wicze�. Wy i nasi kuzyni Halogajczycy jeste�cie jedynymi lud�mi, jakich znamy, kt�rzy wol� walczy� pieszo. Z tego, co widzieli�my, wasz styl walki r�ni si� od ich stylu i jest o wiele bardziej precyzyjny. Czy interesuj� ci� wsp�lne �wiczenia twoich ludzi z naszymi, tak by�cie mogli pokaza� nam cho� troch� z tego, co umiecie? Wolimy walczy� konno, to prawda, lecz s� chwile i miejsca, gdzie walka musi toczy� si� pieszo. Co ty na to? By�a to propozycja, na kt�r� trybun m�g� zgodzi� si� z przyjemno�ci�.
��My r�wnie� mo�emy si� czego� od was nauczy栗 powiedzia�.�� Wasi wojownicy, sadz�c z tego co uda�o mi si� zobaczy�, s� odwa�ni, dobrze uzbrojeni i bardziej zdyscyplinowani ni� wi�kszo�� �o�nierzy, kt�rych tutaj widzia�em.
Soteryk pochyli� g�ow�, przyjmuj�c komplement. Po paru minutach dyskusji nad por� i dniem, odpowiadaj�cymi zar�wno Rzymianom jak i Namdalajczykom ustalili, �e spotkanie odb�dzie si� za trzy dni i we�mie w nim udzia� po trzystu ludzi z ka�dej strony.
��Czy masz ochot� postawi� na wynik?�� zapyta� Soteryk. Nie po raz pierwszy Marek pomy�la�, �e Namdalajczycy zdaj� si� uwielbia� zak�ady.
��Lepiej niech stawka b�dzie niewielka, �eby harcownicy nie rozpalili si� bardziej ni� powinni�� powiedzia�. Zastanowi� si� przez chwil�.�� Co powiesz na to: niech przegrywaj�ca strona podejmie zwyci�zc�w uczt� w swych koszarach; zar�wno jedzeniem, jak i piciem. Czy to nie wydaje si� sprawiedliwe?
��Tak b�dzie znakomicie.�� Soteryk u�miechn�� si� szeroko.�� To lepsze ni� pieni�ny zak�ad, poniewa� powinno wyleczy� wszystkie animozje, jakie pozostan� po walce, zamiast je rozj�trzy�. Na Phosa Hazardzist�! Rzymianinie, lubi� ci�.
Ta przysi�ga na chwil� zak�opota�a Marka. Potem przypomnia� sobie lekcewa��c� wzmiank� Apsimara o wierze Namdalajczyk�w, �e�� cho� rezultat walki pomi�dzy z�em a dobrej jest niepewny�� ludzie powinni dzia�a� tak, jakby uwa�ali, �e dobro zwyci�y. Wyznaj�c tak� teologiꠗ pomy�la� trybun�� nic dziwnego, �e mieszka�cy Ksi�stwa uwielbiaj� si� zak�ada�.
Soteryk opr�ni� kubek i zacz�� si� podnosi�, lecz zaraz usiad�.�� Mam dla ciebie jeszcze jedn� wiadomo�栗 powiedzia� wolno.
Milcza� tak d�ugo, �e Marek zapyta�:�� Nie masz zamiaru mi jej przekaza�?
Wyspiarz zaskoczy� go, m�wi�c:�� Kiedy przyszed�em tutaj, nie mia�em zamiaru. Lecz, tak jak powiedzia�em przedtem, wy Rzymianie�� i ty sam�� nie jeste�cie tacy, jak sobie wyobra�a�em, tak wi�c mog� ci j� przekaza�. Widzisz, to jest wiadomo�� od Helvis.
To wystarczy�o, by Skaurus skupi� na nim ca�� swoj� uwag�. Nie maj�c poj�cia, czego oczekiwa�, zrobi� wszystko, by na jego twarzy nie pojawi�o si� nic innego opr�cz wyrazu grzecznego zainteresowania. Soteryk m�wi� dalej:
��Prosi�a mnie, je�li uznam to za w�a�ciwe, aby powiedzie� ci, �e nie nosi w sobie urazy do ciebie za to, co si� wydarzy�o. Uwa�a te�, �e d�ug wdzi�czno�ci wobec cz�owieka, kt�ry przyni�s� miecz, rozci�ga si� tak samo na ni�, jak i na mnie.
��Jest �askawa i jestem jej za to wdzi�czny�� odpar� szczerze Marek. Nie by�oby nic �atwiejszego dla Helvis, po paru dniach gorzkich rozmy�la�, jak znienawidzi� go za udzia� w �mierci Hemonda.
Podczas musztry Rzymianie okazali si� tak ch�tni do potyczki z Namdalajczykami, jak przewidzia� to Skaurus. Robi J co mogli, pracuj�c ci�ej ni� zdarza�o im si� to od tygodni, by spocz�o na nich oko oficera, kt�ry wybiera� �o�nierzy do doborowych trzech setek. Zak�ad Marka zagra� na ich dumie; w potyczkach pod Imbros nabrali przekonania, �e s� lepszymi �o�nierzami od jakiejkolwiek innej piechoty w s�u�bie Imperium. Palili si�, by udowodni� to ponownie w stolicy.
��Chyba nie chcesz wy��czy� mnie z tej awantury dlatego, �e nie lubi� walczy� w szeregu, co?�� zapyta� z niepokojem Viridoviks, gdy wlekli si� przez miasto wracaj�c z pola �wicze�.
��Nawet o tym nie pomy�la�em�� uspokoi� go Skaurus.�� Gdybym pr�bowa� to zrobi�, ruszy�by� za mn� z tym swoim mieczem. Lepiej, �eby� pogoni� nim Namdalajczyk�w.
��Zatem wszystko w porz�dku.
��Sk�d taka nami�tno�� do siekania swoich bli�nich?�� zapyta� Celta Gorgidas.�� Jakie zadowolenie ci to daje?
��Mimo ca�ego swojego szczekania, m�j przyjacielu Greku, jeste�, jak s�dz�, zimnokrwistym cz�owiekiem. Walka jest winem, kobietami i z�otem stopionym w jedno. Nigdy nie czujesz si� bardziej �ywy ni� w�wczas, kiedy trafisz wroga i widzisz, jak pada przed tob�.
��I nigdy bardziej martwy, kiedy on trafi ciebie�� odci�� si� Gorgidas.�� To otwar�oby ci oczy, �eby zobaczy� wojn� z punktu widzenia lekarza; brud, rany, ropa, r�ce i nogi, kt�re ju� nigdy nie b�d� zdrowe, twarz cz�owieka umieraj�cego przez wiele dni z ran� w brzuchu.
��Chwa�a!�� zawo�a� Viridoviks.
��Powiedz to zakrwawionemu ch�opcu, kt�ry w�a�nie straci� r�k�. Nie m�w mi o chwale; �atam cia�a, na kt�rych budujesz swoj� chwa��.�� Lekarz tupn�� nog� i odszed� z wyrazem obrzydzenia na twarzy.
��Gdyby� uni�s� twarz znad brudu, zobaczy�by� wi�cej!�� zawo�a� za nim Viridoviks.
��Gdyby� nie rozrzuca� w nim zw�ok, nigdy nie spotka�bym si� z brudem.
��Nie ma w nim w�a�ciwego ducha w og�le, w og�le�� rzek� ze smutkiem Viridoviks do Skaurusa.
My�li trybuna wci�� kierowa�y si� ku Hemondowi.�� Nie ma? Zastanawiam si�.�� Gal wytrzeszczy� na niego oczy, a potem odsun�� si�, jakby w obawie, �e mo�e si� czym� zarazi�.
Przy koszarach czeka� na nich Nepos. T�usta twarz kap�ana by�a zbyt puco�owata, by przybra� naprawd� ponury wyraz, lecz nie wygl�da� na szcz�liwego cz�owieka. Po uprzejmym powitaniu w jego g�osie pojawi� si� b�agalny ton, kiedy zapyta� Marka:�� Powiedz mi, czy przypomnia�e� sobie cokolwiek, co dotyczy Avshara od czasu, kiedy wypytywali ci� urz�dnicy Imperatora? W og�le cokolwiek?
��Nie s�dz�, bym kiedykolwiek przypomnia� sobie o Avsharze cokolwiek wi�cej ponad to, co wyci�gn�li ze mnie�� rzek� Marek, wspominaj�c przes�uchanie, jakiemu zosta� poddany.�� Nawet c�gami i rozpalonym �elazem nie wycisn�liby ze mnie wi�cej.
Ramiona Neposa opad�y.�� Obawia�em si�, �e tak w�a�nie powiesz. Zatem nic nie mo�emy zrobi�, a przekl�ty Yezda�� oby Phos pozbawi� go jego pewno�ci siebie�� wygra� kolejn� rund�. Jak �asica prze�lizguje si� przez najmniejsze dziury.
Rzymianin uwa�a�, �e stracili wszelkie szans� pochwycenia Avshara z chwil�, kiedy dotar� na zachodni brzeg Ko�skiego Brodu. Nie wierzy� w skuteczno�� latarni sygna�owych Khoumnosa, maj�cych zawiadomi� stra� graniczn�; granica by�a zbyt d�uga, zbyt s�abo strze�ona zbyt cz�sto przekraczana przez naje�d�c�w�� a nawet armie�� z Yezd. Lecz z wyrazu rozczarowania na twarzy Neposa mo�na by�o odnie�� wra�enie, �e mia� uzasadnion� nadziej� na odnalezienie Avshara, nadziej� teraz zniweczon�. Kiedy Skaurus zapyta� go o to, w odpowiedzi skin�� z przygn�bieniem g�ow�.
��Tak, rzeczywi�cie. Nie powinno by� nic �atwiejszego ni� wytropienie go. Kiedy ucieka� z Pa�acu Ambasador�w, musia� zostawi� niemal ca�y sw�j dobytek, nie tylko dymi�cy o�tarz swego mrocznego boga. To, co niegdy� by�o jego, zachowuje oczywi�cie zwi�zek z nim i poprzez te rzeczy nasi magowie potrafi� znale�� ich w�a�ciciela. Albo przynajmniej powinni. Lecz w swych poszukiwaniach natrafili jedynie na ogromn� pustk�, pustk� tak rozleg�� jak kraj, w kt�rym m�g� ukry� si� Avshar. Wywi�d� w pole siedmiu naszych najpot�niejszych mag�w, twego s�ug� w�r�d nich. Jego czary nic sobie nie robi� ze skrupu��w, kt�rych ci, co spe�niaj� wymagania dobra, musz� przestrzega�, a poza tym ten diabe� jest silny, naprawd� silny.
Nepos mia� tak pos�pn� min�, �e Marek chcia� pocieszy� go w jaki� spos�b, lecz nie potrafi� znale�� niczego pocieszaj�cego do powiedzenia. Jak olbrzym �cigany przez kar��w, Avshar strz�sn�� z siebie tych, kt�rzy chcieli go powstrzyma�, i m�g� teraz bez przeszk�d zada� Imperium ka�dy cios, jaki zdo�a wymy�li� jego nikczemnie bystry umys�.
��W czasach nim jeszcze poch�on�li ich Yezda�� powiedzia� Nepos�� mieszka�cy Makuranu mieli ulubione przekle�stwo: �Oby� �y� w ciekawych czasach�. Dop�ki ty i twoi ludzie nie przybyli�cie do Videssos, m�j przyjacielu z bardzo daleka, nigdy nie przysz�o mi do g�owy, jak pot�nym przekle�stwem mo�e ono by�.
Pole, gdzie �o�nierze Videssos odbywali musztr�, znajdowa�o si� tu� za po�udniowym kra�cem wielkich miejskich mur�w. Spogl�daj�c na po�udniowy wsch�d, bez trudu mo�na by�o zobaczy� wysp�, kt�r� Videssa�czycy zwali Kluczem, rozci�gaj�c� si� purpurow� mas� na szarym horyzoncie. Le��c pomi�dzy wschodnimi i zachodnimi dominiami Imperium, strzeg�a r�wnie� dost�pu do stolicy od Morza �eglarzy. By�a te�, jak wiedzia� Marek, drugim po samej stolicy centrum imperialnej floty.
Lecz my�li trybuna tak naprawd� nie skupia�y si� na odleg�ym Kluczu; nie w chwili, kiedy zajmowa�y go o wiele pilniejsze sprawy. Jego doborowy oddzia� sk�adaj�cy si� z trzystu legionist�w spogl�da� na Namdalajczyk�w ustawiaj�cych si� po drugiej stronie �wiczebnego pola. Gorgidas chcia�, �eby oddzia� nazywa� si� �Spartanie�, poniewa� liczy� tylu samo ludzi, ilu liczy�a owa waleczna kompania, kt�ra stawi�a czo�o Persom Kserksesa pod Termopilami.
Skaurus sprzeciwi� si� temu, m�wi�c:�� Wiem, �e s� trwa�� cz�ci� waszej narodowej, greckiej dumy, lecz my potrzebujemy nazwy, kt�ra by lepiej wr�y�a; o ile pami�tam, �aden z tych wojownik�w nie prze�y�.
��Nie, dw�ch prze�y�o, tak powiadaj�. Jeden zmaza� plam� walcz�c dzielnie pod Pl�taj� w nast�pnym roku; drugi powiesi� si� ze wstydu. Jednak rozumiem tw�j punkt widzenia.
Obserwuj�c rozci�gaj�ce si� i skr�caj�ce szeregi Namdalajczyk�w, trybun pomy�la�, nie po raz pierwszy, jak imponuj�co zbudowani s� ich wojownicy. Przynajmniej tyle wy�si od Rzymian co Celtowie, wzbudzali swym wzrostem jeszcze wi�ksze onie�mielenie z powodu sto�kowatych he�m�w, jakich u�ywali. Mieli r�wnie� szersze ramiona i pot�niejsze piersi ni� Galowie i nosili ci�sze zbroje. To jednak dawa�o im tylko cz�ciow� przewag�, poniewa� lubili walczy� konno; pieszo, tak ci�kie zbroje mog�y ich szybko zm�czy�.
Pomi�dzy Namdalajczykami i Rzymianami znajdowa�a si� grupa s�dzi�w, Videssa�czyk�w i Halogajczyk�w znanych z uczciwo�ci. Ci mieli przy sobie cynowe gwizdki i bia�e pr�ty. Oszczepy bez ostrzy nie stanowi�y zagro�enia dla wojownik�w, lecz walka na miecze, nawet dla sportu, mog�a zako�czy� si� krwawo, gdyby nie by�a kontrolowana.
Marek przywyk� ju� do tego, jak szybko wszelkiego rodzaju plotki rozchodz� si� po Videssos, lecz mimo to zaskoczy� go widok t�umu, jaki zgromadzi� si� na skraju pola �wicze�. Oczywi�cie by�o tam mn�stwo Rzymian i Namdalajczyk�w, jak r�wnie� videssa�skich oficer�w i �o�nierzy. Lecz sk�d o maj�cych mie� miejsce zawodach dowiedzieli si� barwnie przyodziani cywilni s�u��cy i wielka grupa zwyk�ych mieszczan? I kiedy ostatnio Skaurus widzia� chudego pos�a z Arshaum, bieg� on po sw�j �uk do Pa�acu Ambasador�w. W jaki spos�b on dowiedzia� si� o tym spotkaniu?
Po paru chwilach trybun uzyska� odpowied� przynajmniej na to. Koczownik krzykn�� co� do Rzymian i Viridoviks odpowiedzia� mu machn�wszy r�k�. Wysoki, jasnosk�ry Gal i smag�y, niski mieszkaniec r�wnin sprawiali wra�enie dziwnej pary, lecz najwyra�niej zd��yli si� ju� pozna� i polubi�.
G��wny s�dzia, halogajski dow�dca znany jako Czerwony Zeprin, skinieniem r�ki przywo�a� obu dow�dc�w na �rodek pola. T�gi Halogajczyk zawdzi�cza� swe przezwisko nie w�osom, kt�re by�y jasne, lecz swej cerze. Nad grub� szyj� jego twarz mia�a niemal barw� gotowanego �ososia. Gorgidas nazwa�by go odpowiednim kandydatem do apopleksji, lecz Halogajczyk nie by� cz�owiekiem, kt�remu mo�na by cokolwiek wyperswadowa�.
Marek ucieszy� si�, kiedy zobaczy�, �e to Soteryk jest jego przeciwnikiem. To prawda, �e w�r�d Namdalajczyk�w byli wy�si rang� oficerowie, lecz syn Dostiego otrzyma� przywilej dowodzenia wojownikami Ksi�stwa, poniewa� to on doprowadzi� do ich spotkania z Rzymianami.
Zeprin spojrza� surowo na obu dow�dc�w. Jego wolny, przeci�g�y halogajski akcent przydawa� m�wionym przez niego s�owom powagi.
��T� zabaw� urz�dzacie dla zaszczytu i dla sportu. Wiecie to i wiedz� to wasi ludzie�� teraz. Zobaczymy, czy b�d� o tym pami�ta�, kiedy dostan� drzewcem oszczepu po �ebrach. Nie chcemy tu �adnej burdy.�� Rozejrza� si� szybko, by zobaczy�, czy kt�ry� z jego videssa�skich towarzyszy jest na tyle blisko, by go us�ysze�. Zadowolony, zni�y� g�os, m�wi�c dalej:�� Prawd� m�wi�c, nie boj� si� o to; nie ma w�r�d was mieszczan. Bawcie si� dobrze; bardzo bym chcia� do��czy� do was z mieczem w r�ku, zamiast tego �miesznego patyka.
Skaurus i Soteryk wr�cili truchtem do swoich �o�nierzy. Rzymianie byli ustawieni w trzy manipu�y, dwa obok siebie na czele, a trzeci w rezerwie, z ty�u za nimi. Ich przeciwnicy tworzyli pojedyncz� g��bok� kolumn�, z wysuni�tym naprz�d lasem oszczep�w. Soteryk sta� po�rodku pierwszego szeregu.
Kiedy Zeprin upewni� si�, �e obie strony s� gotowe, zakre�li� swym pr�tem ko�o nad g�ow�. Jego towarzysze s�dziowie rozbiegli si� na boki, gdy Rzymianie i Namdalajczycy ruszyli na siebie.
Tak jak powiedzia� g��wny s�dzia, z trudem przychodzi�o pami�ta�, �e nie jest to prawdziwa walka. Spod he�m�w wyziera�y zawzi�te i pos�pne twarze Namdalajczyk�w; pochylone naprz�d cia�a, r�ce z pobiela�ymi k�ykciami zaci�ni�te na d�ugich w��czniach��
Zbli�ali si� coraz bardziej i bardziej.�� Rzuca�!�� krzykn�� trybun i jego pierwszy szereg cisn�� swoje sztuczne
Tu i tam jaki� oszczep trafi� w cel, uderzaj�c g�ucho w kolczug� lub cia�o. S�dziowie gwizdali jak szaleni i machali swymi pr�tami, rozkazuj�c �zabitym� wojownikom zej�� z pola. Jaki� wyspiarz, kt�ry uwa�a�, �e jego zbroja bezpiecznie odbi�aby oszczep, wrzeszcz�c zasypa� przekle�stwami s�dziego, kt�ry uzna� go za martwego. S�dzi� by� Halogajczyk o p� g�owy wy�szy od rozw�cieczonego wojownika z Ksi�stwa. S�ucha� przez par� chwil, potem po�o�y� ogromn� r�k� na piersi Namdalajczyka i pchn��. Nim jeszcze padaj�cy najemnik dotkn�� ziemi, s�dzia ca�� swoj� uwag� skupi� ponownie na walce.
Namdalajczycy nie u�yli swych pik do miotania. Nie ust�puj�c przed salwami Rzymian, godzili si� ze swymi stratami a� do chwili gdy zbli�yli si� dostatecznie do legionist�w. W�wczas ci�ar ich falangi i d�ugo�� w��czni zacz�y robi� swoje. Nie mog�c podej�� tyle blisko do swych przeciwnik�w, by skutecznie u�y� mieczy, Rzymianie zobaczyli, �e ich linia zaczyna wygina� si� w �rodku. Coraz cz�ciej i cz�ciej gwizdki i pr�ty s�dzi�w wskazywa�y ludzi Skaurusa, kt�rzy mieli zej�� z pola.
Wojownicy z Namdalen, przewiduj�c zwyci�stwo, wznie�li tryumfalny okrzyk. Gajusz Filipus zosta� osaczony przez dw�ch Namdalajczyk�w jednocze�nie. Jego miecz �miga� jak j�zyk �mii, gdy rozpaczliwie stara� si� ich odeprze�. Nagle za wyspiarzami pojawi� si� walcz�cy jak w bojowym szale Viridoviks. Jednego rozci�gn�� na ziemi uderzeniem pot�nej pi�ci; z drugim przez par� gor�cych chwil wymienia� ciosy, a potem, tak delikatnie jak chirurg, ledwie dotkn�� karku wyspiarza ostrzem swej klingi. Namdalajczyk, popielaty na twarzy, zatoczy� si� do ty�u. Gwizdek s�dziego, wy��czaj�cy go z walki, przyj�� z niczym wi�cej jak z ulg�. Rzymianie�� i cze�� Namdalajczyk�w r�wnie��� nagrodzi�a szermierk� Viridoviksa pochwalnym okrzykiem.
Niejeden �o�nierz dozna� prawdziwych ran; nawet bez ostrzy, drzewca, jakich u�ywa�y obie strony, by�y skuteczn� broni�. Tutaj jaki� wojownik zatacza� si�, �ciskaj�c z�amane rami�, tam inny le�a� rozci�gni�ty na ziemi, og�uszony albo i gorzej, ciosem, jaki otrzyma� w skro�. Paru po obu stronach odnios�o r�wnie� rany zadane mieczami. Wojownicy starali si� ze wszystkich si� uderza� p�azem, a nie sztychem lub ostrzem, lecz mimo to wypadki musia�y si� zdarza�.
Marek nie zwraca� uwagi na straty. Zbyt by� zaj�ty powstrzymywaniem Namdalajczyk�w przed rozdarciem jego rozci�gni�tych szereg�w i rozbiciem Rzymian w proch. Poza tym, dzi�ki swemu wysokiemu, grzebieniastemu he�mowi i czerwonej opo�czy dow�dcy, stanowi� g��wny cel dla wyspiarzy. Niekt�rzy unikali jego s�awnego ju� miecza, lecz najodwa�niejszych z odwa�nych przyci�ga�, a nie odstrasza�.
Na samym pocz�tku Soteryk przyskoczy� do niego z wyrazem rado�ci na twarzy. Rzymianin uchyli� si� przed pchni�ciem jego w��czni. Zanim zdo�a� odpowiedzie� swoj� kr�tsz� broni�, rozdzieli� ich wir walcz�cych. Inny Namdalajczyk waln�� go z�amanym drzewcem w��czni. Trybun zobaczy� gwiazdy i czeka� na pr�t lub gwizdek wy��czaj�cy go z walki, lecz �aden z s�dzi�w nie spostrzeg� uderzenia.
Skaurus przedar� si� przez �cisk do swego starszego centuriona, kt�ry w�a�nie odes�a� z pola jakiego� wyspiarza, min�wszy jego pchni�cie i uderzywszy go w pier� mieczem. Trybun resztk� tchu wykrzycza� mu sw�j plan. Niekt�rzy z Namdalajczyk�w musieli go s�ysze�, lecz nie obchodzi�o go to; gdzie w tym �wiecie mieliby nauczy� si� �aciny?
Kiedy sko�czy�, Gajusz Filipus uni�s� z zaskoczeniem brew.�� Jeste� pewien?
��Tak. Z pewno�ci� pobij� nas, je�li dalej b�dziemy walczy� w spos�b, jaki im odpowiada.
��Dobrze.�� Centurion otar� pot z czo�a r�k�, w kt�rej dzier�y� miecz.�� To uzale�nia wszystko od jednego uderzenia, prawda? Ale my�l�, �e masz racj�; nie mamy nic do stracenia. Te b�karty s� po prostu za wielkie, �eby da� im rad� w czo�owym starciu. Chcesz, �ebym ja to poprowadzi�, mam nadziej�?
��Nikt inny. We� te� Gala ze sob�, je�li go znajdziesz. Gajusz Filipus wyszczerzy� z�by w wilczym u�miechu.
��Tak, je�li to si� uda, b�dzie w�a�nie tym cz�owiekiem, kt�rego potrzebuj�. �ycz mi szcz�cia.�� Prze�lizgn�� si� do ty�u przez szeregi Rzymian, wykrzykuj�c po drodze rozkazy.
Trzeci, ostatni manipu�, mimo naporu od czo�a, nie zwi�za� si� jeszcze ca�kowicie
��No to na razie�� rzuci� Celt do wojownika, z kt�rym walczy�; zastopowa� ci�cie na w�os od przera�onej, wzdragaj�cej si� twarzy Namdalajczyka. Zanim pobliski s�dzia zdo�a� dotkn�� pr�tem jego ofiar�, Viridoviks wyrwa� si� ju� z ci�by i sadzi� susami za centurionem i jego oskrzydlaj�c� grup�.
Marek wiedzia�, �e nast�pna minuta czy dwie rozstrzygn� o wszystkim. Je�li Namdalajczycy zdo�aj� przerwa� jego niespodziewanie os�abion� lini�, zanim Gajusz Filipus zajdzie ich od flanki, walka b�dzie sko�czona. Je�li jednak by si� tak nie sta�o, m�g�by stworzy� sobie miniatur� Kynoskefalaj. Tak jak Flaminiusz przed stu czterdziestu laty przeciwko falandze kr�la Filipa Macedo�skiego, tak i on teraz wykorzystywa� zdolno�� swych �o�nierzy do manewr�w i walki w ma�ych oddzia�ach, by pokona� ci�ej uzbrojonego i mniej ruchliwego przeciwnika.
Nauka historii Grecji mimo wszystko przyda�a si� na co��� pomy�la� z roztargnieniem. Gdybym nie przeczyta� tego u Polibiusza, pewnie nigdy nie przysz�oby mi to do g�owy.
Cho� kl�ska by�a tu�-tu�, �rodek rzymskiej linii by� napi�ty do ostateczno�ci. Tam, w samym sercu bitewnej zawieruchy, legionista Minicjusz sta� jak kamienna �ciana. Jaki� cios wcisn�� mu he�m na jedno ucho, tarcz� mia� niemal zupe�nie roztrzaskan�, lecz powstrzyma� Namdalajczyk�w. Inni Rzymianie, zepchni�ci do ty�u przez �o�nierzy z Ksi�stwa, skupili si� przy nim i nie dali przerwa� linii.
Potem nap�r na nich niespodziewanie zel�a�, kiedy Gajusz Filipus i jego ma�y oddzia� uderzyli w wyspiarzy od flanki. Piki, kt�re sprawi�y Rzymianom tak wiele k�opotu, teraz okaza�y si� dla Namdalajczyk�w zgub�. D�ugie drzewca nie pozwala�y wyspiarzom odwr�ci� si� na spotkanie nowego zagro�enia, bez zderzania si� ze sob� i wprowadzenia chaosu we w�asnych szeregach. Wykrzykuj�c w�asny zwyci�ski pean, Rzymianie w�lizgn�li si� w otwarte tym sposobem luki i rozpocz�li co�, co by�oby upiorn� rzezi�. Za nimi pod��ali spoceni, zziajani s�dziowie, by liczy� ich ofiary.
W takiej walce, gdzie wszelki porz�dek przesta� si� liczy�, Viridoviks pokaza�, co potrafi. Jak jaka� straszliwa maszyna zniszczenia run�� z wyciem przez rozbite szeregi Namdalajczyk�w, gruchocz�c drzewca pik na drzazgi i dziurawi�c tarcze ciosami swego pot�nego miecza. Jego d�ugie rude loki wysun�y si� spod he�mu, powiewaj�c za nim jak osobisty, bojowy sztandar.
Gdy szeregi Namdalajczyk�w zachwia�y si�, g��wna linia Rzymian przesun�a si� naprz�d, ko�cz�c dzie�o rozpocz�te przez oskrzydlaj�c� kolumn�. Zdemoralizowani wyspiarze nie potrafili stawi� im oporu. Wkr�tce ci, kt�rzy nie zostali wskazani przez s�dzi�w jako zabici, stanowili ju� tylko ma��, szamocz�c� si� grupk�, niemal ca�kowicie otoczon� przez zwyci�zc�w.
Soteryk, wraz z najlepszymi ze swych ludzi, wci�� walczy�. Kiedy zobaczy� Marka okr��aj�cego Namdalajczyk�w w poszukiwaniu jakiej� luki, zawo�a� ze �miechem:
��Nikczemny wrogu, nie dostaniesz mnie �ywym!�� Run�� na trybuna, z mieczem uniesionym wysoko nad g�ow�. Szczerz�c z�by w odpowiedzi, Skaurus wyszed� mu na spotkanie.
Brat Helvis by� szybki i silny, i tak zr�cznie pos�ugiwa� si� mieczem, jak �aden z przeciwnik�w, z kt�rymi dotychczas spotka� si� Marek. Rzymianin musia� wyt�a� wszystkie si�y, by nie zosta� trafionym, paruj�c ciosy Soteryka w�asn� kling� i blokuj�c ciecia tarcz�. Natychmiast si� zdysza�, tak jak i wyspiarz; wydawa�o si�, �e udawana walka jest niemal tak m�cz�ca jak prawdziwa.
Jeden z legionist�w podbieg�, by pom�c swemu dow�dcy. Zmuszony do zwr�cenia uwagi na nowe zagro�enie, Soteryk ods�oni� si� na chwil�. To wystarczy�o, by ostrze Marka przemkn�o obok tarczy Namdalajczyka i zad�wi�cza�o na jego napier�niku. Czerwony Zeprin dmuchn�� w gwizdek i wskaza� Soteryka swoim pr�tem.
Soteryk wyrzuci� obie r�ce do g�ry.
��Osaczony przez dw�ch wrog�w jednocze�nie, wasz dzielny dow�dca pada!�� krzykn�� do swych ludzi.�� Nadszed� czas, by prosi� wroga o lito��.�� Ca�kiem realistycznie przewr�ci� si� na ziemi�. Garstka wyspiarzy, kt�ra wci�� walczy�a, zdj�a he�my na znak poddania.
��Brawo dla naszych przeciwnik�w w tej walce, a przyjaci� w nast�pnej!�� zawo�a� Marek, a Rzymianie odpowiedzieli z rado�ci�. Namdalajczycy odwzajemnili komplement. Dwie grupy opuszcza�y pole jako jedna. Marek widzia�, jak �o�nierz z Ksi�stwa pomaga utykaj�cemu Rzymianinowi, jak jeden z jego legionist�w demonstruje pchni�cia dw�m wyspiarzom i stwierdzi�, �e poranne spotkanie zako�czy�o si� wielkim sukcesem.
Cudownie zmartwychwsta�y Soteryk zr�wna� si� z trybunem.
��Gratulacje�� powiedzia�, ujmuj�c d�o� Rzymianina.�� Musz� ci� prosi� o zgod� na odroczenie wyp�aty waszej wygranej na dzie� lub dwa. By�em tak pewien, i� wygramy, �e nie zgromadzili�my �adnych zapas�w na uczt�, w przekonaniu, �e nie b�dziemy musieli jej wydawa�.
��Nie ma po�piechu�� odpar� Marek.�� Twoi ludzie walczyli bardzo dobrze.�� M�wi� szczerze; Namdalajczycy, z zasady przecie� nie walcz�cy jako piechota, zmusili Rzymian do najwy�szego wysi�ku.
��Dzi�ki. S�dzi�em, �e przebijemy si� przez was, dop�ki nie wyskoczy�e� z tym oskrzydlaj�cym manewrem. To by�o chytrze pomy�lane.
��Obawiam si�, �e pomys� nie by� tak do ko�ca m�j.�� Wyja�ni�, jak skorzysta� z rozwi�zania Flaminiusza, zastosowanego w podobnej sytuacji taktycznej.
Soteryk skin�� z namys�em g�ow�.�� Interesuj�ce�� zauwa�y�.�� Korzystasz
Teraz z kolei Rzymianin skin�� g�ow�; ta sama my�l przemkn�a mu przez g�ow�. A poniewa� mia� natur� cz�owieka, kt�ry potrafi spojrze� na problem nie tylko z jednej strony, zastanowi� si� te�, co takiego Videssa�czycy i ich s�siedzi wiedz� o wojnie, czego Rzymianie nigdy si� nie dowiedzieli� i jak� cen� b�dzie musia� zap�aci� za nauk�.
W �wietle pochodni, lamp i grubych �wiec z pszczelego wosku dziedziniec przed koszarami Namdalajczyk�w wydawa� si� jasny jak w dzie�, cho� s�o�ce zasz�o ju� przed paroma godzinami. Dziedziniec, zwykle b�d�cy przyjemnym, otwartym miejscem, teraz zape�nia�y prowizoryczne �awki i sto�y, pospiesznie zrobione z desek przybitych do koz��w. �awki za� zape�niali biesiadnicy, a na sto�ach pi�trzy�y si� g�ry jedzenia.
Opr�cz nieszcz�liwej garstki, kt�ra wylosowa�a pe�nienie warty, wszyscy Rzymianie zgromadzili si� tutaj, by odebra� nagrod�, kt�r� wygrali od Namdalajczyk�w. Jedni i drudzy zdawali si� odnosi� do. siebie z samym tylko szacunkiem. Miejsca, jakie wyznaczono biesiadnikom, zmiesza�y obie grupy, a ci z obu stron, kt�rzy trzy dni wcze�niej brali udzia� w pr�bie si�, raczyli si� nawzajem opowie�ciami z tego zdarzenia i z dum� pokazywali banda�e swym pe�nym podziwu towarzyszom.
Na g��wne dania sk�ada�y si� pieczenie z wieprzowego, wo�owego, baraniego i koziego mi�sa, uzupe�nione drobiem, rybami i innymi owocami morza, tak �atwo dost�pnymi w stolicy. Ku przera�eniu Namdalajczyk�w, wi�kszo�� Rzymian szczodrze podlewa�a wszystko pikantnym sosem ze sfermentowanych ryb, za kt�rym przepadali Videssa�czycy. Mieszka�cy Ksi�stwa zachowali surowe upodobania kulinarne swych przodk�w z p�nocy, lecz dla Rzymian ostry sos by� znan� i ukochan� od wielu lat przypraw�.
��Przypuszczam, �e lubisz te� czosnek�� rzek� ze wzdrygni�ciem Soteryk.
��A ty nie?�� odpar� Marek, zdumiony, �e kto� mo�e nie lubi�.
Wino, piwo i mi�d la�y si� jak woda. Dzi�ki niezno�nej s�odyczy miejscowego wina trybun odkry� w sobie prawdziwe upodobanie do g�stego, ciemnego piwa, jakie warzyli Videssa�czycy. Lecz kiedy powiedzia� to Soterykowi, wywo�a�o to z kolei zdumienie wyspiarza.�� Te pomyje?�� zawo�a�.�� Powiniene� przyby� do Ksi�stwa, gdzie pi�by� swoje piwo widelcem.
Viridoviks, z glinianym kuflem w r�ku, powiedzia�:
��Dlaczego ktokolwiek mia�by pi� piwo�� widelcem czy nie, prosz� zwa�y栗 kiedy w ka�dej chwili mo�e mie� sok z winoro�li? To przekracza zdolno�� mojego pojmowania. W kraju, gdzie si� urodzi�em, piwo by�o napojem wie�niak�w. Wino pijali wodzowie, kiedy uda�o si� nam je zdoby� i kiedy mogli�my sobie na nie pozwoli�. By�o te� kosztowne, to wam powiem.
Niekt�re doskona�e gatunki win pochodzi�y z Galii Narbo�skiej, posiadaj�cej ciep�y, �r�dziemnomorski klimat, lecz teraz Marek u�wiadomi� sobie, �e nie widzia� wina w jej pomocnych prowincjach, b�d�cych ojczyzn� Viridoviksa. Jak wi�kszo�� Rzymian, trybun pi� wino od dzieci�stwa i uwa�a� je za co� zupe�nie naturalnego. Po raz pierwszy przysz�o mu do g�owy, jak mog�o by� cenne, kiedy by�o trudno osi�galne.
Po prawej r�ce Celta siedzia� jego przyjaciel, koczownik z dalekiego pomocnego zachodu; Arshaum przedstawi� si� jako Arigh, syn Arghuna. Noc by�a ciep�a, lecz on mia� na sobie kurtk� z wilczej sk�ry i czap� z rudego lisa. Jego �ylaste, szczup�e cia�o i gibka, opanowana �ywo�� ruch�w przypomina�y Skaurusowi poluj�cego jastrz�bia. A� do tej pory niewiele m�wi�, zaj�ty poch�anianiem olbrzymich ilo�ci jedzenia, lecz rozmowa o trunkach zainteresowa�a go.
��Piwo, mi�d, wino�� co to za r�nica?�� powiedzia�. M�wi� po videssa�sku ca�kiem dobrze; z obcinaj�cym ko�c�wki, szybkim akcentem, doskonale pasuj�cym do jego zachowania i sposobu bycia.�� Ot� to kumys jest trunkiem m�czyzny; robiony z mleka jego koni i tak silnie uderzaj�cy do g�owy jak ich kopni�cie.
Brzmia�o to okropnie�� pomy�la� Marek. Zauwa�y� te�, �e ur�gliwa uwaga Arigha co do stoj�cych przed nim trunk�w nie przeszkadza�a mu w ich poch�anianiu i to w ca�kiem sporych ilo�ciach.
Przy takim tempie, z jakim znika�o jedzenie, utrzymywanie zastawionych sto��w wcale nie by�o �atwym zadaniem. Niemal jak brygada stra�ak�w donosz�ca w kub�ach w�d? do po�aru, tak namdalajskie kobiety nie ustawa�y w swych w�dr�wkach, przynosz�c z kuchni pe�ne tace i dzbany, a odnosz�c puste. Marek z zaskoczeniem zauwa�y�, �e jedn� z nich jest Helvis. Kiedy wspomnia� o tym, Soteryk odpowiedzia� wzruszaj�c ramionami:�� Powiedzia�a mi, �e szybciej otrz��nie si� robi�c to, ni� siedz�c samotnie i bolej�c. Co mog�em na to powiedzie�?
Obs�uguj�ce ich kobiety w wi�kszo�ci bardzo przypomina�y towarzyszki �ycia �o�nierzy, jakie Skaurus pozna� w dominiach Rzymu. Z najwi�ksz� swobod� wymienia�y spro�no�ci z m�czyznami, kt�rych obs�ugiwa�y; klapsy i podszczypywania wywo�ywa�y tyle samo �miechu co pisk�w oburzenia. Przez wszystko to Helvis przechodzi�a nietkni�ta; nosi�a swoj� �a�ob� jak niewidzialn� zbroj�. Maluj�cy si� na jej twarzy wyraz spokojnego smutku i postawa wyobcowania, nawet kiedy pochyla�a si� nad ramieniem m�czyzny, by nape�ni� winem jego kubek wystarcza�y, by powstrzyma� najbardziej nawet grubosk�rnego rozpustnika.
W miar� up�ywu czasu przynoszono coraz wi�cej i wi�cej trunk�w, a coraz mniej i mniej jedzenia. Uczta nie mog�a by� nazwana stateczn� nawet na samym pocz�tku, za� teraz ha�as wzrasta� nieustannie. Rzymianie i Namdalajczycy uczyli si� nawzajem swoich przekle�stw, pr�bowali �piewa� pie�ni wsp�biesiadnik�w i niezgrabnie na�ladowa� ta�ce swych nowych przyjaci�. Wywi�za�o si� par� b�jek, lecz natychmiast zosta�y st�umione przez s�siad�w k��c�cych si� biesiadnik�w�� tej nocy wzajemna �yczliwo�� wezbra�a zbyt wysoko, by umo�liwi� jakiekolwiek awantury.
Wi�cej ni� par� os�b zaw�drowa�o na dziedziniec, by zobaczy�, sk�d ta wrzawa, i wi�kszo�ci spodoba�o si� to, co zastali. Par� sto��w dalej Skaurus zobaczy� Taso Vonesa z kuflem wina w jednej r�ce i udkiem kuropatwy w drugiej. Machn�� r�k� do ambasadora Khatrish, kt�ry utorowa� sobie drog� przez t�um i wcisn�� si� na �awk� obok trybuna.
��Jeste� �askawy, chc�c mie� ze mn� cokolwiek do czynienia�� rzek� do Skaurusa�� szczeg�lnie, je�li przypomnisz sobie, �e ostatnim razem, kiedy ci� widzia�em, zamiast powitania wzi��em nogi za pas.
Marek wypi� ju� do�� wina i piwa, by przej�� do porz�dku dziennego nad takimi drobiazgami.�� Nie przejmuj si� tym�� rzek� wielkodusznie.�� To Avshara szukali�my, nie ciebie.�� To jednak przypomnia�o mu o po�cigu i jego smutnym zako�czeniu. Umilk�, czuj�c si� jak g�upiec.
Vones przechyli� g�ow� i przygl�da� si� Rzymianinowi spod oka, przypominaj�c kropka w kropk� jakiego� jasnookiego, ma�ego wr�bla.
��Jakie� to ciekawe�� rzek�.�� Ze wszystkich ludzi jeste� ostatnim, po kt�rym spodziewa�bym si�, �e b�dzie popija� z Namdalajczykami.
��Dlaczego si� nie zamkniesz, Taso?�� zapyta� Soteryk, lecz jego zrezygnowany ton �wiadczy� o tym, i� zdaje sobie spraw� z daremno�ci pr�b odebrania g�osu Vonesowi. Najwyra�niej zna� Khatrisha i tak jak wielu, wielu innych, przywyk� do dawania mu ca�kowitej swobody w tym, co m�wi�.�� My�l�, �e gadasz po to, by s�ucha� samego siebie.
��Znasz jaki� lepszy pow�d?�� odparowa� z u�miechem Vones.
Powiedzia�by wi�cej, lecz Marek, kierowany ciekawo�ci� rozpalon� uwag� Vonesa, przerwa� mu.�� Co masz przeciwko tym ludziom?�� zapyta�, machni�ciem r�ki wskazuj�c dziedziniec i wszystkich na nim zgromadzonych.�� Dobrze si� z nimi rozumiemy. Czy jest w tym co� z�ego?
��Spokojnie, spokojnie.�� Ambasador ostrzegawczym gestem dotkn�� ramienia trybuna i Marek u�wiadomi� sobie, jak g�o�no to powiedzia�.�� Dlaczego nie mieliby�my uda� si� na wieczorn� przechadzk�? Zakwitaj�cy noc� ja�min jest szczeg�lnie przyjemny o tej porze roku, nie s�dzisz?�� Odwr�ci� si� do Soteryka.�� Nie martw si�, m�j przyjacielu z wysp. Nie opr�ni� mu kieszeni; domy�lam si�, jakie rozrywki planujecie na p�niej.
Soteryk wzruszy� ramionami; wda� si� w rozmow� z Namdalajczykiem siedz�cym po jego lewej r�ce, kt�ry omawia� zalety ps�w my�liwskich.�� Nie lubi� ras ze �ci�tymi nosami�� m�wi� m�czyzna.�� To sprawia, �e ich pyski s� za ma�e, �eby z�apa� zaj�ca. A je�li jeszcze maj� szare oczy, to tym gorzej; nie widz� na tyle dobrze, �eby chwyci� zwierza.
��Co do tego, to nie jestem taki pewien�� odpar� Soteryk, poci�gaj�c z kufla. Im wi�cej pi�, tym wyra�niejszy stawa� si� jego przeci�g�y, wyspiarski akcent; ostatnie s�owo zabrzmia�o niemal jak �pe�-�en�.�� M�wi� dalej:�� Szarookie psy maj� czu�y w�ch, tak m�wi�.
Nie mog�c wzbudzi� w sobie zainteresowania psami my�liwskimi�� szarookimi czy jakimikolwiek innymi�� Marek ch�tnie pod��y� za Taso Vonesem, kt�ry spacerowym krokiem zmierza� ku ciemno�ci zalegaj�cej za dziedzi�cem. Pose� nieustannie szczebiota� o nocnych kwiatach i innych nieistotnych sprawach, dop�ki nie wydostali si� z ci�by. Kiedy przekona� si�, �e nikt ich nie mo�e pods�ucha�, jego zachowanie zmieni�o si�. Obdarzywszy Rzymianina kolejnym badawczym, jednookim spojrzeniem, powiedzia�:�� Musz� jeszcze zdecydowa�, czy jeste� najsprytniejszym cz�owiekiem, czy te� najwi�kszym g�upcem, jakiego ostatnio spotka�em.
��Zawsze m�wisz zagadkami?�� zapyta� Marek.
��W rzeczy samej, zwykle tak; to odpowiedni trening dla dyplomaty. Lecz zapomnij o mnie na chwil� i sp�jrz na siebie. Kiedy zmierzy�e� si� z Avsharem na miecze, by�em pewien, �e nasza znajomo�� oka�e si� bardzo kr�tka. Lecz zwyci�y�e�, a ja odnios�em wra�enie, �e mimo wszystko dobrze wiedzia�e�, co robisz. A teraz to!
��Co teraz?�� zdumia� si� trybun, ca�kowicie oszo�omiony.
��Ty i twoi ludzie pobili�cie Namdalajczyk�w na �wiczeniach. Znakomicie. Nephon Khoumnos z pewno�ci� poczu� si� dumny i prawdopodobnie poprawili�cie te� samopoczucie Imperatorowi. Mieszka�cy Ksi�stwa to doskonali �o�nierze; Mavrikios ucieszy si� wiedz�c, �e ma lojalnych ludzi, kt�rzy w razie potrzeby potrafi� si� im przeciwstawi�.
Gwa�townym ruchem wyci�gn�� r�k�, wskazuj�c oskar�ycielsko na Skaurusa.
��Ale czy wy jeste�cie lojalni? Pobili�cie ich i co robicie? Che�picie si� tym? Sk�d�e. Pijecie razem wino, jak by�cie byli najlepszymi przyjaci�mi. Spr�bujecie zdenerwowa� Imperatora? A mo�e s�dzisz, �e Sevastos polubi ci� teraz bardziej? Po tych �ledziach?�� �miem w�tpi�. Tak, widzia�em, jak si� zawaha�e�, a tw�j �o��dek wydaje mi si� ca�kiem zdrowy.
��Co ma do tego Sphrantzes��� zacz�� Skaurus. Jego usta zamkn�y si� nagle nim jeszcze doko�czy� pytanie, poniewa� zna� odpowied�. Namdalajczycy byli najemnikami, to oczywiste, lecz dopiero teraz zrozumia�, co to znaczy�o. To nie obecny Imperator ani jego zwolennicy byli tymi, kt�rzy zatrudniali najemnik�w. To by�a polityka biurokrat�w stolicy, kt�rzy wykorzystywali naj�te miecze, by trzyma� w szachu Gavrasa i jego stronnik�w, podczas gdy oni rz�dzili Imperium dla w�asnych korzy�ci� A na ich czele sta� Vardanes Sphrantzes.
Zakl��, najpierw po videssa�sku, ze wzgl�du na Taso Vonesa, potem po �acinie, by da� upust w�asnym uczuciom.
��Widz�, �e wreszcie mnie zrozumia�e��� rzek� Vones.
��To tylko uregulowanie zak�adu�� zaprotestowa� Skaurus. Taso Vones uni�s� wymownie brew. �aden inny komentarz nie by� potrzebny. Rzymianin wiedzia�, jak �atwo os�dzi� cz�owieka poprzez towarzystwo, z kt�rym przestawa�. Sam Cezar za czas�w m�odo�ci znalaz� si� w niebezpiecze�stwie z powodu swych zwi�zk�w z przegran� frakcj� Mariusza. Poza tym, nie mo�na by�o zaprzeczy�, �e lubi Namdalajczyk�w. Cechowa�o ich praktyczne, rzetelne podej�cie do �ycia, tak podobne do filozofii �yciowej Rzymian. Nie by�o w nich dra�liwej dumy i kr�tej przebieg�o�ci Videssa�czyk�w ani te� ponurego fatalizmu Halogajczyk�w. Mieszka�cy Ksi�stwa w ka�dej sytuacji starali si� da� z siebie wszystko i postawa ta harmonizowa�a ze stoickim wychowaniem i przesz�o�ci� trybuna. By�y te� inne powody�� rzek� do siebie w g��bi ducha.
��Chyba za p�no, by martwi� si� tym teraz, nie s�dzisz?�� zauwa�y�. Potem zapyta�:�� Dlaczego zawracasz sobie g�ow�, ostrzegaj�c mnie? Ledwie si� znamy.
Vones roze�mia� si� g�o�no; tak jak w �miechu patriarchy Balsamona, i w jego �miechu brzmia�a prawdziwa rado��.
��Ju� osiem lat prowadz� plac�wk� w stolicy i wcale nie jestem tutaj najstarszym pos�em; Gawtruz jest ambasadorem ponad dwukrotnie d�u�ej. Znam wszystkich i wszyscy znaj� mnie. Znamy gierki, w kt�rych uczestniczymy; podst�py, kt�rych pr�bujemy; interesy, kt�re za�atwiamy�� i wi�kszo�� z nas, jak s�dz�, potwornie si� nudzi. Przynajmniej ja si� nudz�, czasami.
��Jednak ty, ty i twoi Rzymianie��� spokojnie przygl�da� si�, jak Marek skrzywi� twarz�� jeste�cie par� nowych ko�ci w kubku, i to ko�ci znaczonych. Wida� to bez wzgl�du na to, czy rzucasz jedynki, czy sz�stki.�� Podrapa� si� w szcz�k� poro�ni�t� k�dzierzaw� brod�.
��Co przypomina mi, �e chyba powinni�my ju� wraca�. Soteryk nie b�dzie bez ko�ca gada� o psach ze �ci�tymi nosami, zapewniam ci�.
Kiedy trybun naciska� go, by wyt�umaczy�, o co mu chodzi, nie zgodzi� si�, m�wi�c:�� Sam zrozumiesz, i to wcale szybko, podejrzewam.�� Ruszy� w stron� dziedzi�ca, pozostawiaj�c Skaurusowi do wyboru czy zosta�, czy p�j�� za nim. Wybra� to drugie.
Taso Vones chrz�kn�� z zadowoleniem, kiedy wychyn�li zza ostatniego zakr�tu.
��Nieco wcze�nie�� powiedzia��� ale nie�le. Lepiej przyj�� za wcze�nie ni� za p�no, bo inaczej nie znale�liby�my miejsca w grze, kt�r� lubimy; w ka�dym razie nie ze wzgl�du na stawki, na jakie mo�emy sobie pozwoli�.�� Z�oto i srebro zad�wi�cza�o, kiedy si�gn�� do sakiewki po pieni�dze.
Wytrzeszczywszy oczy na scen�, jak� przed sob� ujrza�, Marek zastanowi� si� nad swoimi wcze�niejszymi analizami charakteru Namdalajczyk�w. Czy lubili hazard, poniewa� wierzyli w Phosa Hazardzist�, czy te� ich teologowie wykoncypowali Hazardzist�, poniewa� byli urodzonymi hazardzistami? W tej chwili postawi�by na to drugie�� i prawdopodobnie znalaz�by jakiego� wyspiarza, kt�ry przyj��by zak�ad.
Wi�kszo�� sto��w i �awek znikn�a. Ich miejsce zajmowa�y narysowane kred� na ziemi kr�gi do rzucania ko��mi, ko�a fortuny, deski do rzucania strza�kami, inne do ciskania no�ami, metalowa misa po�rodku rozleg�ego, pustego kr�gu do celowania resztkami z kubk�w do wina�� Skaurus, tak jak si� spodziewa�, zobaczy� tam Gorgidasa; Grek by� specjalist� w grze w kottabos�� oraz przyrz�dy do innych gier losowych i zr�czno�ciowych, kt�rych trybun nie rozpozna� na pierwszy rzut oka.
Przetrz�sn�� w�asn� sakiewk�, by zobaczy�, ile ma pieni�dzy. By�o tego mniej wi�cej tyle, ile si� spodziewa�; kilka sztuk mosi�dzu, o rozmaitych rozmiarach i wadze, troch� srebra i p� tuzina sztuk z�ota, ka�da wielko�ci paznokcia jego kciuka. Starsze, mocniej wytarte, by�y z czystego z�ota, lecz nowsze, wykonane z domieszk� srebra, po�yskiwa�y blado albo te� p�on�y czerwieni� od dodatku miedzi. W obliczu spadaj�cych dochod�w rz�d, tak jak musz� to robi� wszystkie rz�dy, uciek� si� do obni�enia warto�ci waluty. Wszystkie jego z�ote pieni�dze, bez wzgl�du na wiek, nominalnie mia�y t� sam� warto��, lecz na rynku czy w sklepie stare monety pozwala�y naby� wi�cej.
Videssa�skie zasady gry w ko�ci, jak dowiedzia� si� podczas d�ugiej zimy w Imbros, r�ni�y si� od tych znanych mu z Rzymu. Zwykle u�ywali tutaj dw�ch ko�ci, nie trzech, i Wenus�� potr�jna sz�stka, najlepszy rzut w jego grze�� wywo�a�aby tylko szydercze gwizdy, nawet gdyby dopuszczono do gry trzeci� ko��. Para jedynek�� nazywali je �s�oneczkami Phosa��� by�a tutaj najwy�sz� figur�. Gracz dysponowa� ko��mi, dop�ki nie wyrzuci� ich przeciwie�stwa�� �demon�w�, podw�jnej sz�stki�� co oznacza�o przegran�. Dodatkowo zak�adano si� o to, co gracz wyrzuci najpierw, przez ile rzut�w zatrzyma ko�ci przy sobie i poza tym o wszystko, co zdo�a� wymy�li� pomys�owy hazardzista w zwi�zku z tocz�c� si� gr�.
Kiedy ko�ci po raz pierwszy trafi�y do Skaurusa, trzy razy wyrzuci� s�o�ca, nim w ko�cu wyskoczy�y demony, przez co ma�e ko�ciane sze�ciany trafi�y do r�k siedz�cego po jego lewej stronie Namdalajczyka. To pozwoli�o mu zwi�kszy� stawk�, kt�r� natychmiast przegra� w nast�pnej kolejce�� ju� w pierwszym rzucie ujrza� fatalne sz�stki.
Od kr�gu mieszcz�cego mis� kottabosu rozleg�y si� okrzyki i oklaski. Marek na chwil� uni�s� wzrok znad gry, by ujrze� dok�adnie to, co spodziewa� si� zobaczy�; z niezawodn� zr�czno�ci� swego nadgarstka, Gorgidas z coraz wi�kszych odleg�o�ci trafia� resztkami wina do misy, kt�ra d�wi�cza�a jak dzwon. Gdyby nie to, �e wino w ko�cu zwali�o go z n�g, do �witu ogo�oci�by po�ow� Namdalajczyk�w.
Skaurus gra� z mieszanym szcz�ciem; wygrywa� troch�, by zaraz to straci�, traci� i znowu odzyskiwa�. Jego uwaga ograniczy�a si� do narysowanego przed nim kredowego kr�gu�� le��cych w nim pieni�dzy, wiruj�cych ko�ci, m�skich r�k si�gaj�cych po nie, zgarniaj�cych wygrane albo stawiaj�cych nowe zak�ady.
Potem, nagle, ko�ci uj�a zupe�nie inna r�ka, zgrabna, szczup�a w nadgarstku kobieca r�ka, z pomalowanymi paznokciami i szmaragdow� obr�czk� na palcu wskazuj�cym. Marek, zaskoczony, uni�s� wzrok i ujrza� Komitt� Rhangawe, z Thorisinem Gavrasem u boku. Sevastokrata mia� na sobie zwyk�e spodnie i tunik�, i m�g� gra� ju� od godziny, nim Skaurus go zauwa�y�.
Komitta nieco opacznie zrozumia�a jego zaskoczenie. U�miechaj�c si� �licznie, powiedzia�a:�� Wiem, �e to wbrew zwyczajom, ale tak lubi� gra�. Czy nie masz nic przeciwko temu?�� Jej ton ostrzega�, �e lepiej, by nie mia�.
Tym swobodniej, �e rzeczywi�cie nic przeciwko temu nie mia�, powiedzia�:�� Oczywi�cie, �e nie, pani.�� Z drugiej strony, nawet gdyby mia�, nie m�g�by tego powiedzie�; nie kobiecie Sevastokraty.
Wygra�a szybko dwa razy po sobie, za ka�dym razem zwi�kszaj�c stawk� o wygran�. Kiedy w trzeciej serii rzut�w straci�a to wszystko, odrzuci�a ze z�o�ci� ko�ci i zakl�a z niegodn� damy bieg�o�ci�. Gracze parskn�li �miechem. Kto� wyj�� now� par� ko�ci i od tej chwili Komitt� traktowano jak ka�dego innego gracza w kr�gu.
Ze swym bogactwem w�a�ciciela ziemskiego, Thorisin bez trudu m�g� wy��czy� innych z gry, obstawiaj�c stawki, na jakie nie mogliby sobie pozwoli�. Pami�taj�c o jego zak�adzie z Vardanesem Sphrantzesem, gdzie stawk� by�o sto sztuk z�ota, Marek wiedzia�, �e Sevastokrata nie czuje odrazy do wysokich zak�ad�w. Lecz graj�c z lud�mi o ograniczonych �rodkach, poprzestawa� na stawianiu to jednej, to dw�ch sztuk z�ota, a niekiedy gar�ci srebra. Przyjmowa� swoje wygrane i przegrane tak powa�nie, jak gdyby gra� o ca�e prowincje�� cokolwiek robi�, lubi� robi� to dobrze. By� te� do�wiadczonym, rozwa�nym graczem; wkr�tce pi�trzy� si� przed nim wcale spory stos z�ota i srebra.
��Zdoby�e� to przytykaj�c im miecz do gard�a, czy te� przegrywaj� po to, by si� tobie przypochlebi�?�� zapyta� kto� Sevastokrat� i Marek ze zdumieniem ujrza� Mavrikiosa Gavrasa stoj�cego nad swym bratem. Imperator mia� na sobie szaty nie bardziej kr�lewskie ni� Sevastokrata i towarzyszy�o mu tylko dw�ch przybocznych halogajskich gwardzist�w.
��Nie dostrzegasz prawdziwego talentu nawet kiedy masz go przed oczyma�� odci�� si� Thorisin.�� Ha!�� Zgarn�� kolejn� stawk�, kiedy siedz�cy naprzeciwko niego Namdalajczyk wyrzuci� demony.
��Przesu� si� i pozw�l, by tw�j starszy brat pokaza� ci, jak to si� robi. Od rana wys�uchiwa�em ksi�gowych i ju� mi si� wn�trzno�ci przewraca�y od tego ich: �Niezmiernie mi przykro, Wasza Imperatorska Wysoko��, lecz w chwili obecnej odradza�bym to�. Ba! Czasami wydaje mi si�, �e dworski ceremonia� jest jak�� wolno dzia�aj�c� trucizn�, kt�r� wymy�lili biurokraci, �eby zanudzi� na �mier� uzurpator�w, tak by sami mogli cichcem znowu obj�� w�adze.�� U�miechn�� si� do Marka.�� Moja c�rka twierdzi, �e jest inaczej, ale ja jej ju� nie wierz�.
Mrukn�wszy:�� Dzi�kuj� ci, kochanie�� wzi�� kubek z winem od przechodz�cej dziewczyny. A� zatoczy�a si� z zaskoczenia, kiedy u�wiadomi�a sobie, kogo obs�u�y�a. Mavrikios mo�e i nie ufa� Namdalajczykom, gdy w gr� wchodzi�y interesy Imperium�� pomy�la� Marek�� lecz z pewno�ci� nie obawia� si� o swoj� osob�, kiedy przebywa� w�r�d nich.
Bracia Gavras, rzecz oczywista, przy ka�dym zak�adzie zajmowali odmienne stanowiska. Nie przerywaj�c szcz�liwej passy, kt�ra trwa�a przez wi�kszo�� wieczoru, Thorisin wygra� kilka razy z rz�du po tym, jak jego brat zasiad� w kr�gu graczy.
��Wracaj do swoich gryzipi�rk�w i zostaw ko�ci ludziom, kt�rzy je rozumiej��� powiedzia�.�� Pr�dzej doprowadzisz nieboszczyka do pierdni�cia, ni� odbierzesz mi miedziaka.
Mavrikios prychn��.�� Nawet �lepy wieprz co jaki� czas natknie si� na �o��d�. Mam ci�!�� zawo�a�. Marek wyrzuci� w�a�nie s�o�ca, a Thorisin postawi� przeciwko niemu. Imperator zwr�ci� si� do swego brata z wyci�gni�t� r�k�. Wzruszywszy ramionami, Thorisin poda� mu wygran�.
Marek szybko doszed� do wniosku, �e ci dwaj m�czy�ni nie powinni gra� przeciwko sobie. Tak bardzo anga�owali si� w gr�, �e ka�d� przegran� traktowali jako osobist� kiesk� i wkr�tce z ich przekomarzania znikn�a dobroduszno��. Z zaci�ni�tymi wargami nie spuszczali oczu z ko�ci; ich zak�ady przeciwko sobie wielokrotnie przewy�sza�y zak�ady jakichkolwiek innych graczy w kr�gu. Stos wygranych wcze�niej przez Thorisina pieni�dzy znikn��. Kiedy Mavrikios kolejny raz wyrzuci� s�o�ca, jego brat musia� si�gn�� do sakiewki, by zap�aci�.
Mavrikios wytrzeszczy� oczy na monety, jakie wyci�gn�� jego brat.�� Co to jest?�� zapyta�, rzucaj�c po�ow� z nich na ziemi�.�� P�acisz mi pieni�dzmi z Yezd?
Thorisin ponownie wzruszy� ramionami.
��Dla mnie wygl�daj� jak z�oto i s� lepsze ni� te, kt�re obecnie bijemy, je�li ju� o to chodzi.�� Podni�s� z ziemi te, kt�re rzuci� Mavrikios, i cisn�� je daleko w t�um. Radosne okrzyki powiedzia�y, �e nie zgin�y na d�ugo. Ujrzawszy min� swojego brata, Thorisin powiedzia�:�� Je�li nie mog� p�aci� nimi swoich zobowi�za�, to na co mi pieni�dze?�� Twarz Mavrikiosa z wolna sta�a si� ciemnoczerwona.
Ka�dy, kto by� �wiadkiem tej wymiany zda� pomi�dzy bra�mi, ze wszystkich si� stara� si� udawa�, �e nic nie widzia� ani nie s�ysza�. Niemniej jednak atmosfera kole�e�stwa otaczaj�ca kr�g graczy rozwia�a si� bez �ladu i Marek nie zmartwi� si�, kiedy par� minut p�niej gra si� sko�czy�a. Bowiem mog�o tylko �le wr�y� Imperium to, �e brat Imperatora zawstydza go publicznie, a Marek wiedzia�, �e p�otki jedynie wyolbrzymi� ca�e to zdarzenie.
Wchodz�c po schodach w ogromnym budynku, kt�ry mie�ci� Wielk� Sal� S�du�� od przeciwnej strony ni� biura Nephona Khoumnosa�� Marek zastanawia� si�, jak szeroko w ci�gu paru ostatnich dni rozesz�y si� pog�oski. Przed nim po schodach wspina� si� chudy urz�dnik, kt�ry przyni�s� mu zaproszenie na to spotkanie, a jeszcze wy�ej przed urz�dnikiem znajdowa�o si� miejsce, do kt�rego, jak s�dzi� Skaurus, nigdy nie zostanie zaproszony�� biura Vardanesa Sphrantzesa.
��T�dy, je�li �aska�� powiedzia� urz�dnik skr�caj�c w lewo, gdy dotar� na szczyt schod�w. Poprowadzi� Rzymianina wzd�u� ci�gu du�ych pokoi, przez kt�rych otwarte drzwi Skaurus m�g� zobaczy� ca�e manipu�y m�czyzn zaj�tych rylcami i woskowymi tabliczkami, pi�rami, atramentem, pergaminem oraz ramkami z ruchomymi paciorkami, dzi�ki kt�rym wprawieni Videssa�czycy mogli rachowa� z niewiarygodn� szybko�ci�. Trybun daleko swobodniej czu� si� z w�adz�, kt�rej podlega�y koszary, lecz obserwuj�c biurokrat�w, pracuj�cych w tym nerwowym centrum Videssos, nie m�g� zaprzeczy�, �e tutaj r�wnie� zamieszkiwa�a w�adza.
Para kr�pych koczownik�w z r�wnin Pardraji trzyma�a wart� pod drzwiami, do kt�rych zmierza� urz�dnik. Ich twarze, zoboj�tnia�o w wyrazie nudy, nagle sta�y si� czujne, gdy spostrzegli urz�dnika, a chmurne i zaci�te, kiedy rozpoznali pod��aj�cego za nim Rzymianina. Skaurus ani chcia�, ani nie musia� mie� wiele do czynienia z Khamorthami od czasu swego przybycia do Videssos, lecz nie ulega�o w�tpliwo�ci, i� uwa�ali, �e zostali przez niego upokorzeni na skutek zdemaskowania jednego z nich jako narz�dzia Avshara.
Z mrocznych spojrze�, jakie mu rzucali, Marek wywnioskowa�, �e woleliby, aby ich rodakowi uda�o si� wbi� w Rzymianina a� po r�koje�� nawiedzony przez demona sztylet.
��Szef chce to widzie�?�� zapyta� jeden z nich przewodnika trybuna, rozmy�lnie obra�liwym gestem wskazuj�c kciukiem na Skaurusa.�� Jeste� pewien?
��Oczywi�cie, �e jestem�� warkn�� urz�dnik.�� A teraz odsu�cie si�, dobrze? Nie zyskacie wdzi�czno�ci zamieszanie si� w t� spraw�.
Bezczelnie wolno, Khamorthci odsun�li si� od drzwi. Gdy Skaurus wkroczy� pomi�dzy nich, kt�ry� wyda� z siebie okropny bulgot, jak �miertelne rz�enie cz�owieka z rozp�atanym gard�em. Zabrzmia�o to tak straszliwie autentycznie, �e trybun odwr�ci� gwa�townie g�ow�, nim zdo�a� zapanowa� nad sob�. Koczownik u�miechn�� si� paskudnie.
W�ciek�y z powodu utraty twarzy przed barbarzy�cami, Skaurus wszed� do biura Sevastosa w maksymalnej gotowo�ci do odparcia wszelkich atak�w. Kiedy towarzysz�cy mu urz�dnik oznajmi� jego przybycie, sk�oni� si� z tak� sam� skrupulatno�ci�, jak� okaza�by Imperatorowi; tak by przez jakiekolwiek zaniedbanie nie da� Sphrantzesowi moralnej przewagi nad sob�.
��Chod�, chod�, witamy ci� najserdeczniej�� rzek� Sevastos. Jak zawsze, jego g�adki, d�wi�czny g�os nie ujawnia� nic pr�cz tego, czego �yczy� sobie Sphrantzes; teraz akurat uprzejmo�� dobrze wychowanego cz�owieka. Nim Marek zdo�a� do ko�ca skupi� swoj� pe�n� podejrze� uwag� na Sevastosie, drugi przebywaj�cy w biurze m�czyzna�� chudy jak tyka, niezgrabny m�ody cz�owiek z rzadk� brod�, maj�cy niewiele ponad dwadzie�cia lat�� poderwa� si� ze swego miejsca i podbieg� do trybuna, by potrz�sn�� jego d�oni�.
��Ol�niewaj�cy pokaz sztuki wojennej, naprawd� ol�niewaj�cy!�� zawo�a�, dodaj�c:�� Widzia�em, jak pobili�cie Namdalajczyk�w. Gdyby to by�a prawdziwa walka, a nie tylko sport, ziemia musia�aby by� spragnion� g�bk�, by wch�on�� ich krew. Ol�niewaj�cy!�� powt�rzy�.
��Ee� tak, oczywi�cie�� wyduka� Skaurus, nie potrafi�c pogodzi� z pozoru wcale nie wojowniczego m�odzie�ca z jego krwio�ercz� przemow�.
Vardanes Sphrantzes kaszln�� sucho.
��Jednym z powod�w, dla kt�rych zaprosi�em ci� tutaj, m�j przyjacielu z obcej krainy, by�a ch�� przedstawienia ciebie mojemu bratankowi, spathariosowi Ortaiasowi Sphrantzesowi. Od chwili twego zwyci�stwa nad wyspiarzami nie robi� nic innego, jak tylko zawraca� mi g�ow� zorganizowaniem tego spotkania.
Cho� w dos�ownym t�umaczeniu spatharios oznacza� �nosiciela miecza�, to w rzeczywisto�ci by� to do�� pojemny tytu�, cz�sto znacz�cy niewiele wi�cej ni� �pomocnik�. Jak si� wydawa�o, odnosi�o si� to r�wnie� do m�odego Ortaiasa; wygl�da� jak gdyby uniesienie miecza przekracza�o jego si�y.
Jednak a� tryska� entuzjazmem.
��By�em zafascynowany widz�c, jak z powodzeniem przeciwstawili�cie si� Namdalajczykom i to jako piechota�� powiedzia�.�� W swej
��Jestem pewien, �e by�oby to interesuj�ce, wasza ekscelencjo�� przytakn�� Skaurus, zastanawiaj�c si�, ile zrozumia� z przemowy Ortaiasa. M�ody szlachcic m�wi� bardzo szybko; w powi�zaniu z jego afektowanym akcentem i wyra�nym upodobaniem do d�ugich s��w zrozumienie go stanowi�o ci�k� pr�b� dla kogo�, kto tak jak trybun jeszcze niedoskonale w�ada� videssa�skim.
��Kalokyres jest naszym najwi�kszym komentatorem spraw militarnych�� wyja�ni� grzecznie stryj Ortaiasa.
��Usi�d�cie jednak, obaj�� zwr�ci� im uwag�.�� Skaurus�� w videssa�skim zabrzmia�o to bardziej jak Skavros�� pocz�stuj si� winem, je�li masz ochot�. To dobry rocznik, z zachodniej prowincji Raban, i do�� trudny do zdobycia w tych smutnych czasach.
Blade wino pola�o si� jedwabistym strumieniem z wytwornej, alabastrowej karafki. Marek poci�gn�� raz z samej grzeczno�ci, potem drugi raz z prawdziwym uznaniem; to wino smakowa�o mu bardziej ni� jakiekolwiek z tych, kt�re dotychczas kosztowa� w Videssos.
��Spodziewa�em si�, �e b�dzie ci smakowa栗 rzek� Vardanes, popijaj�c wraz z nim.�� Jest dla mnie odrobin� zbyt pikantne, by lubi� je na co dzie�, lecz z pewno�ci� stanowi mi�� odmian�.�� Skaurus musia� z niech�ci� przyzna�, �e go podziwia. Z pewno�ci� nie�atwo by�o mu dowiedzie� si�, w jakim winie gustuje Rzymianin, a potem specjalnie za�atwi� je dla niego. Oczywisty wysi�ek, na jaki zdoby� si� Sphrantzes, by mu si� przypodoba�, kaza� tylko trybunowi zastanawia� si� dalej, jaki te� mo�e by� prawdziwy cel tego spotkania.
Bez wzgl�du na to, jaki by� ten cel, Sevastos nie spieszy� si�, by go ods�oni�. Z wdzi�kiem i rozs�dnie m�wi� o plotkach, z jakimi zetkn�� si� w ci�gu paru ostatnich dni, i nie oszcz�dza� przy tym swych koleg�w biurokrat�w.
��S� tacy�� zauwa�y��� kt�rzy s�dz�, �e oznaczenie jakiej� rzeczy w rejestrze jest sam� t� rzecz�.�� Unosz�c puchar do ust, m�wi� dalej:�� Wystarczy tylko skosztowa� tego wina, by zrozumie�, jak bardzo s� g�upi.
Trybun musia� si� z tym zgodzi�, lecz zauwa�y�, jak zach�annie r�ka Sphrantzesa zamyka�a si� na polerowanym pucharze.
Biuro Sevastosa by�o urz�dzone z o wiele wi�kszym przepychem ni� prywatne apartamenty Mavrikiosa Gavrasa. �ciany zdobi�y draperie z jedwabnego brokatu, migocz�ce z�otymi i srebrnymi ni�mi; pod �cianami sta�y wy�cie�ane tapczany i krzes�a z hebanowymi por�czami, inkrustowanymi ko�ci� s�oniow� i p�szlachetnymi kamieniami. Jednak ca�o�� sprawia�a wra�enie nie sybaryckiej dekadencji, a raczej siedziby cz�owieka, kt�ry kocha wygody, nie pozwalaj�c, by nim zaw�adn�y.
W Rzymie Marek zna� ludzi, kt�rzy cieszyli si� posiadaniem sadzawek z rybami w ogrodach swych willi, lecz nigdy nie widzia� ozdoby podobnej do tej, jaka sta�a na biurku Sphrantzesa�� kulisty zbiornik z przezroczystego szk�a z kilkoma ma�ymi, jaskrawo ubarwionymi rybkami, �migaj�cymi w�r�d wodorost�w zakorzenionych w warstwie le��cego na dnie �wiru. W jaki� dziwny spos�b przygl�danie im si� uspokaja�o. Oczy trybuna nieustannie wraca�y ku nim, a i Sphrantzes spogl�da� czule na swe ma�e pieszczoszki w ich przezroczystym wi�zieniu.
Kiedy zauwa�y�, �e Skaurus patrzy na nie, powiedzia�:
��Jeden z moich s�u��cych ma obowi�zek �apania tylu komar�w, much i innych podobnych stworze�, by mia�y co je�� i nie zgin�y z g�odu. Jest pewien, �e straci�em rozum, lecz p�ac� mu na tyle du�o, �e tego nie m�wi.
Rzymianin zdecydowa� ju�, �e za zaproszeniem Sphrantzesa nie kry�o si� nic bardziej z�owieszczego jak towarzyska wizyta. Zacz�� szuka� usprawiedliwienia do wyj�cia, kiedy Sevastos zauwa�y�:�� Ciesz� si�, �e ta niedawna b�jka nie zrodzi�a pomi�dzy wami a Namdalajczykami �adnych uraz.
��W�a�nie! To niezwykle pomy�lne!�� zawo�a� z entuzjazmem Ortaias.�� Wytrwa�o�� mieszka�c�w Ksi�stwa jest legendarna, tak jak ich hart ducha. Gdyby po��czy� to z umiej�tno�ciami wyspecjalizowanej piechoty, kt�r� macie wy, Rzyniamie�
��Rzymianie�� poprawi� go stryj.
��Wybacz�� rzek� Ortaias, p�on�c jak dziewczyna. Zbity z tropu, zako�czy� najprostszym zdaniem, jakie Skaurus mia� okazj� us�ysze� od niego:�� B�dziecie walczy� dla nas naprawd� dobrze!
��Mam nadziej�, wasza ekscelencjo�� odpar� Marek. Zainteresowany wzmiank� Vardanesa o wyspiarzach, postanowi� zosta� nieco d�u�ej. Mo�e Sevastos w ko�cu si� ods�oni.
��M�j bratanek ma racjꠗ rzek� starszy Sphrantzes.�� Gdyby pomi�dzy wami a Namdalajczykami pozosta�y jakie� trwa�e urazy, nale�a�oby uzna� to za wielce niepomy�lne. W przesz�o�ci s�u�yli nam dobrze i tego samego spodziewamy si� po was. W naszej armii ju� teraz jest zbyt wiele niesnasek, zbyt wiele gadania o tym, �e rodzimi �o�nierze zwalczaj� najemnik�w. Ka�dy �o�nierz jest najemnikiem, tylko dla niekt�rych p�atnik i kr�l s� jednym i tym samym.
Trybun nic na to nie odpowiedzia�, jedynie wspar� si� na �okciach, z��czywszy koniuszki palc�w. Ostatnie stwierdzenie Sevastosa by�o wed�ug niego bzdur�, i do tego niebezpieczn� bzdur�. Nie s�dzi� te�, by Sphrantzes wierzy� w nie bardziej ni� on sam�� kimkolwiek by� Vardanes Sphrantzes, z pewno�ci� nie by� g�upcem.
Zastanawia� si� te�, w jakim znaczeniu Vardanes u�y� swego �nam� i �spodziewamy si�. Czy m�wi� jako przyw�dca frakcji biurokrat�w, jako pierwszy minister ca�ego Imperium, czy te� u�ywa� tego w znaczeniu pierwszej osoby kr�lewskiej liczby mnogiej? Zastanowi� si�, czy sam Sphrantzes potrafi�by odpowiedzie� na to pytanie.
��Godne po�a�owania, lecz prawdziwe jest�� m�wi� Sevastos�� �e �o�nierze obcego pochodzenia nie ciesz� si� w Imperium najlepsz� reputacj�. Jednym z powod�w jest to, �e tak cz�sto musiano wykorzystywa� ich przeciwko buntownikom z ko�ca �wiata, ludziom, kt�rzy nawet na tronie nie znajduj� w sobie wi�cej godno�ci, ni� mieli w zb�jeckich jaskiniach prostak�w, z kt�rych si� wywodz�.�� Po raz pierwszy jego pogarda zabrzmia�a wyra�nie.
��Nie maj� wychowania!�� zawo�a� Ortaias Sphrantzes.�� �adnego! Bo i sk�d maj� mie�; pradziadek Mavrikiosa Gavrasa by� pastuchem k�z, podczas gdy my, r�d Sphrantzes�w��� Zimne spojrzenie, jakie pos�a� mu Vardanes, sprawi�o, �e umilk� zmieszany.
��Racz wybaczy� jeszcze raz mojemu bratankowi, prosz� ciꠗ rzek� g�adko Sevastos.�� Przemawia ze zwyk�� m�odzie�cz� przesad�. Rodzina Jego Wysoko�ci Imperatora cieszy si� szlachectwem od niemal dw�ch stuleci.�� Lecz z ironii brzmi�cej w jego g�osie wynika�o jasno, �e wcale w to nie wierzy.
Rozmowa znowu skierowa�a si� ku b�ahostkom, tym razem na dobre. Interesuj�co nie rozstrzygni�te spotkanie, pomy�la� Marek w drodze powrotnej do koszar. Spodziewa� si�, �e Sevastos ujawni mu wi�cej ze swych zamiar�w, lecz po namy�le stwierdzi�, i� nie ma powod�w, dla kt�rych powinien to uczyni� wobec cz�owieka stoj�cego, w jego mniemaniu, po przeciwnej stronie. W takim razie, jego bratanek jednym chlapni�ciem j�zyka powiedzia� o wiele wi�cej, ni� starszy Sphrantzes chcia� wyjawi�. Dwie inne rzeczy przysz�y trybunowi do g�owy. Pierwsza, �e mia� szcz�cie poznaj�c Taso Vonesa. Ma�y Khatrish posiada� niesamowit� wiedz� o Videssos, jego mieszka�cach i ich sprawach, i ch�tnie si� ni� dzieli�. Drug� by� wniosek, do jakiego doszed� zastanawiaj�c si�, dlaczego wci�� tak bardzo nie ufa Sphrantzesowi. Stwierdzi�, �e doskonale pasuje do Sevastosa czerpanie rado�ci z trzymania ma�ych, bezradnych stworze� w przezroczystej klatce.
W miar� jak mija�y tygodnie od chwili, kiedy Mavrikios Gavras obwie�ci� gromko o wojnie przeciwko Yezd, Videssos zape�nia� si� coraz bardziej wojownikami �ci�ganymi na wielk� kampani�, jak� planowa� Imperator. Ogrody, sady i inne otwarte przestrzenie, kt�re czyni�y z imperialnej stolicy tak urocze miejsce, ujrza�y ca�e miasta namiot�w wyrastaj�ce na nich jak grzyby po deszczu. Zdawa�o si�, �e ka�da ulica ma sw�j oddzia� �o�nierzy krocz�cych bu�czucznie, spychaj�cych cywil�w na bok w poszukiwaniu jedzenia, picia i kobiet� albo po prostu stoj�cych i gapi�cych si� z otwartymi ustami na cuda, jakie Videssos oferowa�o oczom przybysz�w.
Wojsko nap�ywa�o dzie� po dniu. Imperator �ci�ga� ludzi z garnizon�w w miastach, kt�re uwa�a� za bezpieczne, by zwi�kszy� swoj� si�� uderzeniow�. Stu ludzi przyby�o st�d, czterystu stamt�d, kolejne dwie setki jeszcze sk�din�d. Marek dowiedzia� si�, �e przyby� r�wnie� garnizon z Imbros i zastanawia� si�, czy w�r�d tamtejszych �o�nierzy jest Skapti, syn Modolfa. Nawet ponury Halogajczyk mia�by trudno�ci z nazwaniem stolicy mniej przyjemnym miejscem ni� Imbros.
�o�nierze Imperium nie byli jedynymi, kt�rzy doprowadzali Videssos do wrzenia. Zgodnie ze sw� obietnic�, Mavrikios skierowa� do swych s�siad�w wezwania o wojska zaci�ne do walki z Yezd i otrzyma� odpowied� zgodn� ze swymi oczekiwaniami. Videssa�skie statki p�yn�ce z Prista, granicznego portu Imperium le��cego na p�nocnym wybrze�u Morza Videssa�skiego, przywioz�y na swych pok�adach oddzia�y Khamorth�w z r�wnin, a wraz
Khatrish, kt�ry graniczy� z Videssos od wschodu, przys�a� do Imperium oddzia� lekkiej konnicy. Pod wzgl�dem uzbrojenia i wygl�du mo�na go by�o umie�ci� mniej wi�cej w po�owie pomi�dzy imperialn� kawaleri� a mieszka�cami r�wnin, z kt�rymi zreszt� ��czy�y Khatrish�w wi�zy krwi. Wi�kszo�� z nich zdawa�a si� cechowa� tak� sam� otwart� weso�o�ci� jak Taso Vones. Skaurus mia� okazj� pozna� wielu z nich na hucznej zabawie, kt�r� zorganizowa� ambasador Khatrish. Viridoviks upami�tni� t� noc wyrzucaj�c jakiego� Khamortha przez niezwykle solidne drzwi sk�adu win, nie zawracaj�c sobie g�owy takim drobnym szczeg�em jak to, by je przedtem otworzy�. Taso Vones pokry� koszty naprawy z w�asnej kieszeni, o�wiadczaj�c:
��Taka si�a zas�uguje, by j� szanowa�.
��Daj spok�j�� zaprotestowa� Celt.�� Ten cz�owiek by� urodzonym g�upcem, czego dowiod�a twardo�� jego g�owy. To w�a�nie dlatego tak wspaniale udawa� szar�uj�cego tryka.
Namdalajczycy r�wnie� odpowiedzieli na wo�anie Imperium o wojsko. W�skie rejowce Ksi�stwa dowioz�y do Videssos dwa regimenty �o�nierzy do walki z Yezd. Jednak wprowadzenie ich do stolicy by�o do�� delikatn� spraw�. Zbyt �wie�a by�a pami�� wojny pomi�dzy Namdalen i Imperium, by obie strony okrzep�y w zaufaniu do siebie. Mavrikios, cho� zadowolony z dodatkowych si�, wcale nie pragn�� ujrze� okr�t�w wojennych Namdalajczyk�w zakotwiczonych u nabrze�y Videssos podejrzewaj�c, �e instynkty pirackie wyspiarzy mog� wzi�� g�r� nad ich dobrymi zamiarami. Z tego te� powodu Namdalajczycy odp�yn�li na Klucz i weszli do portu pod os�on� imperatorskich oddzia��w. Rzeczowo��, z jak� przyj�li decyzj� Imperatora, przekona�a Marka, �e podejrzenia Gavrasa by�y w pe�ni uzasadnione.
��Oczywi�cie, �e masz racjꠗ zgodzi� si� Gajusz Filipus.�� Nawet nie pr�bowali udawa� niewini�tek. Gdyby mieli cho� cie� szansy, rzuciliby si� na Mavrikiosa bez wahania. On wie o tym, a oni wiedz�, �e on to wie. I na takich warunkach mog� ze sob� wsp�pracowa�.
Dla Rzymian wiosna i wczesne lato by�y czasem przystosowania, czasem na znalezienie i stworzenie sobie domu w nowej ojczy�nie. Ich pozycji w armii nikt nigdy nie kwestionowa�; nie po zwyci�stwie nad wojownikami z Ksi�stwa w walce na niby. Marek sta� si� wyroczni� w sprawach piechoty. Niemal codziennie wysokiej rangi Videssa�czycy albo oficerowie najemnik�w pojawiali si� na musztrze Rzymian, by obserwowa� i zadawa� pytania. Schlebia�o to trybunowi i jednocze�nie nape�nia�o ironicznym rozbawieniem, bowiem wiedzia�, �e jest tylko �o�nierzem amatorem.
Kiedy inne zaj�cia uniemo�liwia�y mu prowadzenie musztry, obowi�zek radzenia sobie z obserwatorami spada� na Gajusza Filipusa. Starszy centurion �y� dobrze ze swymi towarzyszami po fachu z innych jednostek, lecz organicznie nie cierpia� g�upc�w. Po jednym z takich spotka� zapyta� Skaurusa:�� Kim jest ten chudy, nieodogolony g�upek, kt�ry bez przerwy si� tutaj kr�ci? Wiesz, ten z ksi��k� pod pach�.
��Ortaias Sphrantzes?�� zapyta� Marek z zamieraj�cym sercem.
��O, w�a�nie. Chcia� wiedzie�, jak zagrzewam ludzi przed bitw�; i zanim zdo�a�em powiedzie� s�owo, zacz�� gada�, �e musi zapisa� w�asne przemowy. G�upia kuk�a. �eby zwyci�y� po takiej przemowie, musia�by dowodzi� nie �o�nierzami, ale p�bogami.
��Mam nadziej�, �e nie powiedzia�e� mu tego?
��Ja? Powiedzia�em mu, �e powinien zaoszcz�dzi� swoje przemowy dla wroga; zanudzi�by go na �mier� i zwyci�y� bez walki. No i po tym poszed� sobie.
��Och.�� Przez kilka nast�pnych dni trybun nieustannie spodziewa� si� trucizny w jedzeniu albo przynajmniej wezwania od stryja Ortaiasa. Ale nic si� nie wydarzy�o. Albo m�ody Sphrantzes nie opowiedzia� stryjowi o poni�eniu, jakie go spotka�o, albo te� Vardanes pogodzi� si� z tym, �e jego bratanek co jaki� czas potyka si� o swoje zabawki. Marek doszed� do wniosku, �e w gr� wchodzi�o to pierwsze; rezygnacja z pewno�ci� nie by�a wyrazem, kt�ry ch�tnie go�ci� na twarzy Vardanesa Sphrantzesa.
W�a�nie gdy Rzymianie zmieniali poj�cie Videssa�czyk�w o sztuce wojennej, obyczaje Imperium odbi�y na nich samych swe pi�tno. Ku zaskoczeniu trybuna, wielu jego ludzi zacz�o czci� Phosa. Cho� nie mia� nic przeciwko wierze Videssos, to jednak nie przemawia�a do niego. Martwi� si�, by uznanie przez legionist�w boga Imperium nie okaza�o si� pierwszym krokiem wiod�cym do zapomnienia Rzymu.
Gajusz Filipus podziela� jego trosk�.
��To nie w porz�dku s�ysze�, jak ch�opcy m�wi�: �Phos ci� usma�y!�, kiedy kto� potknie si� o ich nogi. Powinni�my rozkaza� im, �eby natychmiast przestali gada� takie bzdury.
Szukaj�c bardziej obiektywnej rady, trybun zapyta� o to Gorgidasa.�� Rozkaza�? Przesta� ple�� bzdury. Mo�esz powiedzie� ludziom, co maj� robi�, ale nawet tw�j centurion o �elaznych pi�ciach nie mo�e im powiedzie�, co maj� my�le�. Nie pos�uchaj� go, je�li b�dzie pr�bowa�. A je�li nie wykonaj� jednego rozkazu, kto zapewni, �e wykonaj� nast�pny? Naj�atwiej jecha� koniem w kierunku, w kt�rym ju� pod��a.
Skaurus uzna�, �e lekarz m�wi rozs�dnie; sam doszed� do wniosku, kt�rym Grek podsumowa� swoje s�owa. Lecz pewno�� brzmi�ca w nast�pnej uwadze Gorgidasa niemal zwali�a go z n�g.�� To oczywiste, �e zapomnimy Rzym; i Grecj�, i Gali�.
��Co? Nigdy!�� sprzeciwi� si� bez zastanowienia Marek.
��Daj spok�j, w g��bi ducha wiesz, �e mam racj�, cho� mo�e ci si� to nie podoba�. Och, nie chc� przez to powiedzie�, �e wszystkie wspomnienia �wiata, kt�ry znali�my, znikn�; to naprawd� niemo�liwe. Lecz w miar� up�ywu lat Videssos b�dzie k�ad�o na nas swoj� r�k�; �agodnie-tak, jednak nadejdzie dzie�, kiedy odkryjesz, �e zapomnia�e� imion po�owy s�siad�w swoich rodzic�w� i tak naprawd� niewiele ci� to obejdzie.�� Oczy Gorgidasa utkwione by�y w dal.
Trybuna przebieg� dreszcz.�� Patrzysz daleko przed siebie, prawda?
��Co? Nie. Daleko za siebie. Ju� raz wyrwa�em swoje �ycie z korzeniami, kiedy opu�ci�em Elis, by wykonywa� sw�j zaw�d w Rzymie. To daje mi perspektyw�, kt�rej ty nie mo�esz mie�.
��Poza tym�� ci�gn�� Grek�� b�dziemy mie� sporo Videssa�czyk�w w naszych szeregach. Apokavkos sprawuje si� dobrze, a my nie znajdziemy innych Rzymian, by uzupe�ni� straty, jakich doznamy.
Skaurus nic na to nie odpowiedzia�; Gorgidas mia� dar poruszania spraw, nad kt�rymi on raczej wola�by si� nie zastanawia�. Postanowi� utrwali� ka�de swoje wspomnienie tak mocno, by nigdy nie zdo�a�o si� zatrze�. Jednak nawet kiedy czyni� to postanowienie, czu� na plecach zimny powiew daremno�ci. C�, zatem staraj si� najlepiej jak potrafisz�� powiedzia� sobie�� i to go zadowoli�o. Niepowodzenie nie ha�bi�o; oboj�tno�栗 tak.
Zwyczaje Videssa�czyk�w zacz�y r�wnie� zmienia� to, co Marek uwa�a� za podstaw� wojskowego my�lenia Rzymian�� ich postaw� wobec kobiet. Armia Rzymu tak cz�sto bra�a udzia� w rozmaitych kampaniach, �e ma��e�stwa w czasie s�u�by legionowej by�y zakazane, jako wp�ywaj�ce niekorzystnie na dyscyplin�. Ani Videssa�czycy, ani ich wojska zaci�ne nie kierowali si� t� zasad�. Wiele czasu sp�dzali w garnizonach, co dawa�o im mo�liwo�� tworzenia d�ugotrwa�ych zwi�zk�w, jakie nie mog�yby istnie� w bardziej aktywnej armii.
Trybun zdawa� sobie spraw�, �e tak jak przed czczeniem boga Imperium, tak nie zdo�a powstrzyma� swoich ludzi przed wi�zaniem si� z kobietami Videssos. Gdyby pr�bowa�, musia�by stawi� czo�o buntowi; tym bardziej �e miejscowi �o�nierze posiadali �w przywilej, jakiego chcieli dla siebie legioni�ci. Najpierw jedna, a potem druga z czterech sal koszar, gdzie stacjonowali Rzymianie, zosta�a przeobra�ona przez pospiesznie wznoszone przepierzenia z drewna i materia�u w kwatery, kt�re mog�y zapewni� prywatno��. Nie min�o te� wiele czasu, nim pierwsi dumni Rzymianie zacz�li si� che�pi�, �e zostan� ojcami wspania�ych syn�w�� przynajmniej tak� mieli nadziejꠗ kt�rzy kiedy� zajm� ich miejsce.
Dla Gajusza Filipusa stanowi�o to nieustanny pow�d do narzeka�.�� Ju� nas widz� za par� lat�� berbecie wrzeszcz�ce pod stopami, �o�nierze awanturuj�cy si�, poniewa� ich ga�ganice si� posprzecza�y. Na Marsa w niebiesiech, do czego my zd��amy?!�� W przeczuciu nadchodz�cych z�ych czas�w �wiczy� z legionistami ci�ej ni� kiedykolwiek przedtem.
Skaurus r�wnie� odnosi� si� do tego z rezerw�, lecz spostrzeg�, �e cho� wi�kszo�� Namdalajczyk�w mia�a kobiety, wcale, jak si� zdawa�o, nie czyni�o to z nich gorszych �o�nierzy. Z pewnego punktu widzenia m�g� nawet patrze� na to, jak na zaletꠗ tak osobi�cie zaanga�owani w istnienie Videssos, legioni�ci mogli zacieklej walczy� o Imperium.
Jednak rozumia� te�, �e towarzyszki �ycia by�y jeszcze jednym uderzeniem w klin, kt�ry Videssos wbija� w dusze jego ludzi; kolejnym krokiem wiod�cym do ich ca�kowitego wch�oni�cia przez Imperium. Za ka�dym razem, kiedy widzia� jakiego� Rzymianina nie zwracaj�cego uwagi na nic z wyj�tkiem kobiety, kt�rej kibi� obejmowa� swym ramieniem, na nowo uderza�a go nieuchronno�� tego, o czym m�wi� Gorgidas. Rzymianie byli kropl� atramentu, kt�ra spad�a do wielkiego jeziora; z czasem ich barwa musia�a znikn��.
Ze wszystkich ludzi, kt�rych poznali w stolicy, legioni�ci zdawali si� najlepiej rozumie� z Namdalajczykami. Wprawia�o to Skaurusa w zak�opotanie, bowiem rezerwowa� swoj� lojalno�� dla Imperatora i wiedzia�, �e mieszka�cy Ksi�stwa z rado�ci� rzuciliby si� na Videssos, gdyby tylko nadarzy�a si� sposobno��. Lecz nie mo�na by�o na to zamkn�� oczu�� Rzymianie i Namdalajczycy przylgn�li do siebie jak dawno rozdzieleni krewni. Mo�e wsp�lna walka na niby i uczta, kt�ra mia�a p�niej miejsce, u�atwi�y przyja��; a mo�e po prostu chodzi�o o to, �e Namdalajczycy byli mniej pow�ci�gliwi ni� Videssa�czycy i ch�tniej wychodzili Rzymianom naprzeciw. Bez wzgl�du na to, jakiby� pow�d, legionist�w zawsze rado�nie witano w tawernach, kt�re obs�ugiwa�y wyspiarzy, a pomi�dzy koszarami Namdalajczyk�w i kwaterami Rzymian p�yn�� sta�y strumie� drobnego handlu.
Pewnego razu, kiedy Marek zamartwia� si�, �e poci�g jego �o�nierzy do mieszka�c�w Ksi�stwa podkopie jego przyja�� z Videssa�czykami, Gajusz Filipus po�o�y� rami� na jego barkach.
��Wsz�dzie chcesz mie� przyjaci powiedzia� jak znacznie starszy brat.�� Przypuszczam, �e to kwestia twojego wieku; ka�dy po trzydziestce s�dzi, �e potrzebuje przyjaci�. Jednak kiedy przekroczysz czterdziestk� stwierdzisz, �e nie obeszli si� z tob� ani odrobin� lepiej ni� twoja ukochana.
���eby ci� kruki zadzioba�y!�� zawo�a� przera�onym g�osem Marek.�� Jeste� gorszy ni� Gorgidas.
Kt�rego� ranka Soteryk, syn Dostiego, przyby�, by zaprosi� kilku rzymskich oficer�w na maj�c� si� odby� tego dnia musztr� Namdalajczyk�w.�� Tak, pokonali�cie nas na piechotꠗ powiedzia��� lecz teraz zobaczycie nas w tym, w czym jeste�my najlepsi.
Marek ju� przedtem obserwowa� �wiczenia Namdalajczyk�w i czu� zdrowy szacunek dla ich ci�kozbrojnej kawalerii. Pochwala� r�wnie� spos�b, w jaki prowadzili musztr�. Tak jak Rzymianie, Namdalajczycy robili co mogli, by jak najbardziej upodobni� swoje �wiczenia do walki, tak aby prawdziwe pole bitwy nikogo nie mog�o zaskoczy�. Lecz z zadowolonego u�miechu, jaki Soteryk usi�owa� ukry�, nale�a�o wnosi�, �e zaproszenie mia�o jaki� szczeg�lny cel.
Kilku Khamorth�w �wiczy�o si� w strzelaniu z �uku na skraju �wiczebnego pola. Ich kr�tkie, podw�jnie gi�te �uki s�a�y strza�� za strza�� w wypchane s�om� sk�ry, kt�re s�u�y�y im za cel. Oni i grupa, kt�r� prowadzi� Marek, byli tego dnia jedynymi nie-Namdalajczykami na polu �wicze�.
Na jednym ko�cu pola ci�gn�� si� d�ugi szereg bel siana, na drugim, niemal r�wnie nieruchoma, linia namdalajskich je�d�c�w. Wyspiarze mieli na sobie pe�en rynsztunek. Na ich he�mach, lancach i rz�dach ich wielkich koni trzepota�y w wietrze jasne wst�gi proporc�w. Ka�dy je�dziec mia� na kolczudze opo�cz�, kt�rej barwa odpowiada�a barwie proporc�w. Sto lanc unios�o si� w salucie jak jedna, kiedy wyspiarze zauwa�yli nadchodz�cych Rzymian.
��Och, jaki pi�kny pokaz�� rzek� z podziwem Viridoviks. Skaurus pomy�la�, �e Gal znalaz� s�owo, kt�re doskonale oddawa�o istot� rzeczy; to by� pokaz, co� przygotowanego specjalnie dla niego. Postanowi�, �e je�li b�dzie m�g�, oceni to w�a�nie z tego punktu widzenia.
Dow�dca Namdalajczyk�w szczekn�� jaki� rozkaz. Lance opad�y, znowu jednocze�nie. Sto l�ni�cych stalowych ostrzy w kszta�cie li�ci, ka�de wie�cz�ce lanc� o d�ugo�ci dwunastu st�p, zr�wna�o si� z belami siana odleg�ymi od nich o �sm� cz�� mili. Dow�dca pozostawi� ich tak przez d�ug�, pe�n� dramatyzmu chwil�, a potem krzykn�� rozkaz, kt�ry kaza� im ruszy� naprz�d.
Tak jak lawina schodz�ca z grzmotem alpejsk� prze��cz�, tak i oni ruszyli najpierw wolno. Ci�kie konie nie od razu nabra�y impetu, zwa�ywszy na w�asn� mas� i wag� ci�kozbrojnych je�d�c�w na grzbietach. Lecz z ka�dym krokiem nabiera�y p�du i nim min�y po�ow� drogi do celu, by�y ju� w pe�nym galopie. Ziemia dr�a�a jak kocio� pod werblem ich wywo�uj�cych grzmot kopyt; �elazne podkowy wyrzuca�y w g�r� wielkie pecyny ziemi i trawy.
Marek pr�bowa� wyobrazi� sobie siebie samego stoj�cego na miejscu bel siana, obserwuj�cego spadaj�ce na� z grzmotem konie, ich �yskaj�ce purpur� nozdrza; wytrzeszczaj�cego oczy na stal, kt�ra pozbawi go �ycia. Na my�l o tym poczu�, jak cierpnie mu sk�ra na brzuchu. Zastanawia� si�, jak ktokolwiek potrafi zdoby� si� na to, by przeciwstawi� si� takiej szar�y.
Kiedy lance, konie i je�d�cy uderzyli w nie, bele po prostu przesta�y istnie�. Siano zosta�o wbite kopytami w ziemi�, rozrzucone na wszystkie strony i wyrzucone wysoko w g�r�. Namdalajczycy zatrzymali swe wierzchowce; zacz�li zbiera� wi�zki siana z grzyw i czaprak�w swych wierzchowc�w oraz z w�asnych opo�czy i w�os�w.
Soteryk spojrza� pytaj�co na Skaurusa.�� Niewiarygodne�� powiedzia� trybun i nie k�ama�.�� Nie s�dz�, bym widzia� cokolwiek podobnego, zar�wno je�li chodzi o widowisko, jak i pokaz si�y uderzeniowej.
��Wy Namdalajczycy musicie by� okrutnie twardym narodem�� rzek� Viridoviks�� �eby tak roznie�� na strz�py biedne bele siana, kt�re nie zrobi�y wam �adnej krzywdy.
Gajusz Filipus doda�:�� Je�li to jest wasz spos�b wyzwania nas do odwzajemnienia potyczki na ko�skich grzbietach, to musicie, psiakrew, wymy�li� co� innego. Niezmiernie uprzejmie wam dzi�kuj�, ale mam zamiar spocz�� na w�asnych laurach.�� Pochwa�a weterana sprawi�a, �e Soteryk zap�on�� z dumy, a �w dzie�, jak zgodzi�a si� reszta wyspiarzy, okaza� si� wielkim sukcesem.
Lecz w rzeczywisto�ci centurion wcale nie by� pod tak wielkim wra�eniem, jak wydawa�o si� Namdalajczykom.
��S� mocni, nie zrozum mnie �le�� rzek� do Skaurusa, kiedy wracali do swych kwater po spo�ytym wsp�lnie z wyspiarzami po�udniowym posi�ku.�� Jednak pewna stopa mo�e okaza� si� wszystkim, co na nich potrzeba. Ca�a sprawa le�y w tym, by ich szar�a nie rozbi�a ci� w pierwszym uderzeniu.
��Tak sadzisz?�� zapyta� Marek. Nie po�wi�ci� s�owom Gajusza Filipusa tyle uwagi, ile powinien. Musia�o by� to widoczne, poniewa� Viridoviks spojrza� na niego
��Wydaje mi si�, �e marnujesz czas, je�li m�wisz do tego ch�opca o wojnie�� rzek� do centuriona.�� Nic go nie obchodzi z wyj�tkiem pary pi�knych, b��kitnych oczu; to pewne. To rzadkiej pi�kno�ci dziewczyna, Rzymianinie; �ycz� ci, �eby ci si� z ni� poszcz�ci�o.
��Helvis?�� zapyta� Marek, zatrwo�ony, �e jego uczucia s� tak oczywiste. Kry� si� z nimi najlepiej jak potrafi�.
��Co ka�e ci tak s�dzi�? Dzisiaj nie by�o jej nawet przy stole.
��Tak, to prawda; i czy nie jeste� z tego powodu zawiedziony?�� Viridoviks robi� co m�g�, by przybra� min� cz�owieka daj�cego powa�n� rad�, co� co na jego z natury weso�ej twarzy z g�ry by�o skazane na niepowodzenie.�� Musz� powiedzie�, �e post�pujesz w�a�ciwie. Dzia�aj�c zbyt zdecydowanie i zbyt szybko tylko by� j� do siebie zniech�ci�. Te �liwki w miodzie, kt�re przynios�e� dla jej ch�opca; tak, to jest przebieg�e posuni�cie. Je�li ten skrzat polubi ci�, jak nie mog�aby polubi� ci� jego matka? A prosz�c Soteryka, by je mu przekaza� sprawi�e�, �e on r�wnie� pomy�li o tobie lepiej, co z pewno�ci� nie zmniejszy twoich szans.
��Och, przesta� ple��, dobrze? Je�li Helvis tam nie by�o, to komu mia�em przekaza� s�odycze, jak nie jej bratu?�� Lecz cho� wykr�ca� si� ze szczeg��w, wiedzia�, �e w og�lnym zarysie Celt ma racj�. Czu� nieodparty poci�g do Helvis, ale ca�� spraw� komplikowa�o poczucie winy, wynikaj�ce z roli�� cho� tak przypadkowej�� jak� odegra� w �mierci Hemonda. Jednak w ci�gu tych kilku razy, kiedy spotyka� si� z ni� od tamtego fatalnego dnia, wci�� potwierdza�a, �e nie ma mu tego za z�e. A Soteryk, ze swej strony, musia�by chyba straci� wzrok, �eby nie zauwa�y� uwagi, jak� Skaurus darzy jego siostr�, a przecie� nie wyra�a� �adnych sprzeciw�w�� co by�o obiecuj�cym znakiem.
To, �e jego uczucia sta�y si� powszechnie znane, �e by� mo�e�� nie, z pewno�ci��� by�y przedmiotem plotek kr���cych w�r�d wojskowej spo�eczno�ci Videssos, mog�o tylko przerazi� trybuna, kt�ry nie chcia� ods�ania� si� przed kimkolwiek z wyj�tkiem swoich przyjaci�.
Odetchn�� z ulg�, kiedy Gajusz Filipus powr�ci� do pierwotnego tematu ich rozmowy.
��Wystarczy wzmocni� w�asn� lini� pikarzami i pocz�stowa� ich g�st� salw�
Viridoviks spojrza� na centuriona z rozdra�nieniem.
��Niech ci� wszyscy diabli wezm� za to, �e upierasz si� przy najbardziej bezsensownym pomy�le, jaki kiedykolwiek s�ysza�em. Mogli�my sprawi�, �e wi�by si� jak robaczek w kuflu piwa, a ty dalej bajdurzysz o biednych konikach, oby je Epona mia�a w swojej opiece.�� Wymierni imi� g��wnej galijskiej bogini, opiekunki koni.
��Kt�rego� dnia, by� mo�e, to ty wpadniesz do kufla z piwem�� rzek� Gajusz Filipus, spogl�daj�c mu w oczy.�� W�wczas zobaczymy, czy ucieszysz si�, gdy zmieni� temat.
Kiedy Mavrikios przygotowywa� sw�j atak, by raz na zawsze sko�czy� z Yezd, zachodni wr�g Imperium nie pozostawa� bezczynny. Jak zawsze potok dzikich koczownik�w sp�ywa� stepem; znad rzeki Yegird, i dalej do p�nocnozachodnich prowincji kraju zwanego niegdy� Makuranem. W taki to w�a�nie spos�b przed pi��dziesi�ciu laty Yezda wkroczyli do tego kraju. Khagan Wulghash, dla Marka nie ulega�o to w�tpliwo�ci, nie by� g�upcem. Zamiast pozwala� przybyszom na osiedlanie si� i sianie zam�tu we w�asnym pa�stwie, pcha� ich dalej na wsch�d przeciwko Videssos, n�c�c obietnicami walki, �up�w i wsparcia armii Yezd.
Koczownicy, ruchliwsi od swych przeciwnik�w, przemykali przez g�rskie doliny Vaspurakanu i wdzierali si� na le��ce za nimi �yzne r�wniny, nios�c ze sob� okrucie�stwo i grabie�e, pozostawiaj�c zabitych i okaleczonych. Naje�d�cy byli jak woda; gdy zatka�o si� jeden przeciek, przeciskali si� innym, zawsze wyszukuj�c s�abe miejsca i a� nadto cz�sto znajduj�c je.
A na ich czele sta� Avshar. Marek przeklina�, a Nephon Khoumnos przysi�ga�, �e pierwsze doniesienia o nim s� k�amstwami, lecz szybko musieli uzna� je za prawdziwe. Zbyt wielu uciekinier�w przybywaj�cych do Videssos z tym tylko, co zdo�ali unie��, opowiada�o rzeczy, kt�re nie pozostawia�y miejsca na w�tpliwo�ci. W�dz-czarodziej z Yezd nie pr�bowa� ukry� swej obecno�ci. Przeciwnie, che�pi� si� ni�, by jeszcze bardziej przerazi� swych wrog�w.
Pozostaj�c wiernym bia�ym szatom, jakie zawsze nosi�, na wierzchowca wybra� sobie ogromnego, czarnego rumaka, o po�ow� wi�kszego od stepowych kuc�w swych podw�adnych. Jego miecz zr�ba� tych paru na tyle odwa�nych, by mu si� przeciwstawi�, a jego pot�ny �uk s�a� strza�y �mierci, dolatuj�ce dalej ni� strza�y, kt�re jakikolwiek normalny cz�owiek�� jakikolwiek cz�owiek z krwi i ko�ci�� zdo�a� wystrzeli� ze swego �uku. Powiadano, �e ka�dy, kogo trafi� te strza�y, musi umrze�, cho�by by� tylko dra�ni�ty. Powiadano te�, �e �adna strza�a ani dzida nie mog� go zrani� i �e sam jego widok pozbawia odwagi nawet najwi�kszego bohatera. Pami�taj�c czar, jaki odparowa�o jego wspania�e galijskie ostrze, Marek z �atwo�ci� m�g� uwierzy� w to ostatnie.
Zbli�a�a si� pe�nia lata, a Imperator wci�� gromadzi� wojska. Na zachodzie miejscowe oddzia�y walczy�y z Yezd bez wsparcia armii, kt�r� koncentrowano w stolicy. �aden z Rzymian nie potrafi� zrozumie�, dlaczego Mavrikios, z pewno�ci� cz�owiek czynu, nie wyruszy� jeszcze w pole. Kiedy Skaurus zapyta� o to Neilosa Tzimiskesa, �w odpowiedzia�:�� Zbyt szybko mo�e okaza� si� gorsze ni� zbyt p�no, rozumiesz.
��Sze�� tygodni temu�� nawet trzy tygodnie temu�� odpowiedzia�bym na to �tak�. Lecz je�li szybko nie we�miemy si� do roboty, to niewiele pozostanie z Imperium do uratowania.
��Uwierz mi, przyjacielu, sprawy nie przedstawiaj� si� tak prosto, jak to si� wydaje.�� Jednak kiedy Marek pr�bowa� wyci�gn�� od Tzimiskesa co� wi�cej, Neilos wycofa� si� w niejasne obietnice, �e wszystko u�o�y si� jak najlepiej. Rzymianin nabra� pewno�ci, �e Tzimiskes wie wi�cej, ni� chce powiedzie�.
Nast�pnego dnia Skaurus paln�� si� w czo�o, �e nie pr�bowa� dowiedzie� si� tego, co chcia�, od Phostisa Apokavkosa. Prawda, dawny wie�niak wtopi� si� tak dobrze w szeregi Rzymian, �e trybun cz�sto zapomina�, i� Apokavkos nie w�drowa� razem z legionistami przez galijskie puszcze. Jego nowe otoczenie�� rozumowa� Marek�� mo�e uczyni�o go bardziej rozmownym od Tzimiskesa.
��Nie wiesz, dlaczego nie wyszli�my w pole? Chcesz mi powiedzie�, �e naprawd� tego nie wiesz?�� Apokavkos wytrzeszczy� oczy na trybuna. Szarpn�� za powietrze w miejscu, gdzie niegdy� by�a jego broda, a potem roze�mia� si� sam z siebie.�� Wci�� nie mog� przywykn�� do tego golenia. Odpowied� na twoje pytanie jest bardzo prosta; Mavrikios nie opu�ci miasta, dop�ki nie zdob�dzie pewno�ci, �e wci�� b�dzie Imperatorem, kiedy tu wr�ci.
Markowi przysz�o jeszcze raz uderzy� si� w czo�o.
��Zaraza na tych polityk�w! Stawk� jest przecie� ca�e Imperium, a nie to, kto siedzi na tronie.
��Patrzy�by� na to odrobin� inaczej, gdyby� to ty na nim siedzia�.
Skaurus zaczaj protestowa�, a potem cofn�� si� my�lami do ostatnich dziesi�cioleci historii Rzymu. Nie ulega�o najmniejszej w�tpliwo�ci, �e wojny przeciwko kr�lowi Mitrydatesowi z Pontu ci�gn�y si� tak d�ugo tylko dlatego, �e walcz�ce z nim legiony raz przechodzi�y na stron� Sulli, a raz Mariusza. Bieda polega�a nie tylko na braku wsp�pracy pomi�dzy obiema tymi frakcjami; obie grupy nieustannie wraca�y z Azji Mniejszej do Italii, by bra� udzia� w kolejnym etapie wojny domowej. Videssa�czycy byli takimi samymi lud�mi jak wszyscy inni. Nie mo�na by�o od nich wymaga�, by nie byli takimi g�upcami jak wszyscy inni.
��Zrozumia�e�, to dobrze�� powiedzia� Apokavkos, widz�c niech�tne przytakni�cie Marka.�� Poza tym, je�li w�tpisz w moje s�owa, to jak wyja�nisz fakt, �e w zesz�ym roku Mavrikios pozosta� w mie�cie i nie wyruszy� walczy� z Yezd? W�wczas sprawy mia�y si� jeszcze gorzej ni� teraz; po prostu nie o�mieli� si� wyjecha�.
Komentarz adoptowanego Rzymianina wyja�ni� co�, nad czym Skaurus �ama� sobie g�ow� ju� od pewnego czasu. Nic dziwnego, �e Mavrikios wygl�da� tak ponuro, kiedy przyznawa�, �e wcze�niej nie m�g� wyruszy� przeciwko Yezd! W ci�gu ubieg�ego roku pot�ga Imperium niezmiernie wzros�a i, w obliczu zagro�enia ze strony Yezd, r�wnie� jego jedno��. Teraz trybun lepiej rozumia� podpuchni�te i zaczerwienione oczy Mavrikiosa; dziwne by�o, �e w og�le o�miela� si� sypia�.
Jednak pot�ga i jedno�� wci�� nie maszerowa�y r�ka w r�k� w Videssos, jak to Marek odkry� kilka dni p�niej. Trybun nalega� na Apokavkosa, by ten podtrzymywa� uliczne znajomo�ci, jakie pozawiera� podczas pobytu w mie�cie. Marek widzia�, jak nieustannie kipi�cy potok wie�ci i pog�osek omija� Namdalajczyk�w, i nie chcia�, by z Rzymianami sta�o si� podobnie. Meldunek, jaki mu z�o�y� Phostis sprawi�, �e trybun podzi�kowa� sobie za przezorno��.
��Gdyby to nie dotyczy�o i nas, pewnie bym ci tego nie powiedzia��� rzek� Apokavkos�� ale my�l�, �e dobrze zrobimy, je�li przez kilka nast�pnych dni nie b�dziemy zbyt cz�sto opuszcza� koszar. Szykuj� si� k�opoty dla przekl�tych wyspiarzy, a zbyt wielu w mie�cie stawia nas i ich w jednym rz�dzie.
��Dla Namdalajczyk�w?�� zapyta� Marek. Kiedy Phostis skin�� g�ow�, powiedzia�:�� Ale dlaczego? Wojowali z Imperium, to prawda, lecz wszyscy Namdalajczycy, kt�rzy s� teraz w mie�cie, s� tutaj po to, by walczy� z Yezd.
��Jest ich zbyt wielu i s� zbyt dumni z siebie; bu�czuczni kmiotkowie.�� Przej�cie przez Phostisa upodoba� Rzymian nie obejmowa�o mieszka�c�w Ksi�stwa.�� Nie tylko o to chodzi; przej�li te� p� tuzina kaplic na swoje potrzeby, przekl�ci heretycy. I dobrze wiesz, �e potem zaczn� nawraca� uczciwych ludzi na swoj� wiar�. Tak nie mo�e by�.
Marek st�umi� gwa�town� ch��, by wrzasn��. Czy nikt w tym fanatycznym �wiecie nie mo�e zapomnie� o religii cho�by tylko na tak d�ugo, by zrobi� to, co trzeba? Je�li ci wyznawcy Phosa, kt�rzy uwa�aj�, �e na pewno zwyci�y z�o, walcz� z tymi, kt�rzy wierz� w Phosa Hazardzist�, to jedynymi zwyci�zcami b�d� czciciele Skotosa. Lecz kiedy Rzymianin zasugerowa� to Apokavkosowi, us�ysza� w odpowiedzi:
��Nie wiem, czy pr�dzej na tronie Videssos nie wola�bym ujrze� Wulghasha ni� Ksi�cia Tomonda z Namdalen.
Wyrzuciwszy r�ce do g�ry, Skaurus odszed�, by przekaza� ostrze�enie Soterykowi. Nie zasta� wyspiarza w jego kwaterze na parterze koszar.�� My�l�, �e jest u swej siostry.
Prawdopodobnie znajdziesz go tam�� o�wiadczy� jeden z m�czyzn, kt�rego ��ko s�siadowa�o z ��kiem Soteryka.
��Dzi�ki�� odpowiedzia� trybun, kieruj�c si� ku schodom. Jak zwykle, perspektywa ujrzenia Helvis r�wnocze�nie nape�ni�a go l�kiem i o�ywieniem. Zdawa� sobie spraw�, �e niejednokrotnie wynajdowa� preteksty do odwiedzenia Soteryka w nadziei, �e spotka jego siostr�. Jednak tym razem�� upomnia� siebie�� mia� rzeczywisty i pilny pow�d, by zobaczy� si� z Namdalajczykiem.
��Na Hazardzist�!�� zawo�a� Soteryk, kiedy zobaczy�, kto puka do drzwi Helvis.�� Wystarczy, �eby o kim� zacz�� rozmawia�, a ju� si� pokazuje.�� To powitanie ca�kowicie zbi�o Skaurusa z panta�yku; tym bardziej �e Namdalajczyk nie rozwin�� go, pozostawiaj�c Marka na pastw� domys��w.
��Czy nie mieliby�cie ochoty na odrobin� wina, chleb albo ser?�� zapyta�a Helvis, kiedy Rzymianin poczu� si� swobodniej. Wci�� jej by�o daleko do tej pe�nej �ycia kobiety, kt�ra tak mu przypad�a do serca przed kilkoma tygodniami, lecz czas�� jak zawsze w takich przypadkach�� ju� rozpoczyna� swe lecznicze dzie�o. Wyraz b�lu, kt�ry tak mocno �ci�gn�� jej �ywe rysy, nie by� ju� tak wyra�ny; znowu zdarza�y si� chwile, kiedy u�miech si�ga� jej oczu.
Malrik wpad� do pokoju ze znajduj�cej si� za nim sypialni. W r�czce �ciska� ma�y drewniany miecz.�� Zabi� Yezda!�� wykrzykn��, wymachuj�c drewnianym ostrzem ze srogo�ci� trzylatka.
He�vis pochwyci�a syna i podrzuci�a do g�ry. Zapiszcza� z rado�ci, upuszczaj�c zabawk�.�� Jeszcze!�� zawo�a�.�� Jeszcze!�� Zamiast tego matka przytuli�a go do siebie z niepohamowan� gwa�towno�ci�, wspominaj�c �yj�cego w nim Hemonda.
��Baw si� dalej, synu�� powiedzia� Soteryk, kiedy jego siostrzeniec znalaz� si� znowu na nogach. Pochwyciwszy sw�j miecz, ch�opiec wybieg� z pokoju z tak� sam� karko�omn� szybko�ci�, z jak� do niego wbieg�. Wspominaj�c dzieci�stwo swych w�asnych, m�odszych si�str Skaurus wiedzia�, �e wszystkie ma�e dzieci albo p�dz� na z�amanie karku, albo �pi�, a pomi�dzy tymi dwiema skrajno�ciami nie znajduje si� prawie nic.
Gdy tylko Malrik wybieg�, trybun opowiedzia� Soterykowi to, czego dowiedzia� si� od Phostisa Apokavkosa. Pierwsz� reakcj� wyspiarza nie by�a trwoga, kt�r� odczuwa� Marek, lecz raczej t�umiona zapalczywo��.
��Niech tylko ten mot�och przyjdzie!�� powiedzia�, uderzaj�c pi�ci� w rozwart� d�o� dla podkre�lenia swoich s��w.�� Zmieciemy b�kart�w i to da nam pretekst potrzebny do wojny z Imperium. Namdalen i tak ju� wkr�tce odziedziczy spu�cizn� po Videssos; dlaczego nie teraz?
Skaurus gapi� si� na niego, zdumiony a� do oszo�omienia. Wiedzia�, �e mieszka�cy Ksi�stwa patrz� �akomym okiem na miasto i ca�e imperium, lecz arogancja Soteryka porazi�a go swym zupe�nym nieliczeniem si� ze zdrowym rozs�dkiem. Helvis r�wnie� wytrzeszcza�a oczy na swego brata. Najdelikatniej jak potrafi�, Marek pr�bowa� sprowadzi� go na ziemi�.�� Chcesz zdoby� i utrzyma� stolic� sze�cioma tysi�cami ludzi?
��O�mioma tysi�cami! A cz�� Khamorth�w z pewno�ci� do��czy do nas; dla nich pl�drowanie to rozrywka.
��To si� w zupe�no�ci zgadza, jestem pewien. I kiedy ju� rozprawicie si� z reszt� koczownik�w, halogajsk� gwardi� Imperatora i czterdziestoma mniej wi�cej tysi�cami videssa�skich wojownik�w przebywaj�cych w mie�cie, to pozostanie wam tylko zdusi� op�r mieszka�c�w ca�ej stolicy. Znienawidz� was podw�jnie; zar�wno za to, �e jeste�cie zdobywcami, jak i heretykami. �ycz� ci szcz�cia; b�dzie ci potrzebne.
Namdalajski oficer spojrza� na niego, jakby spojrza� na Skaurusa Malrik, gdyby Rzymianin z�ama� na kolanie jego mieczyk.�� Wi�c nie wesprzesz nas swoimi lud�mi w walce?
��Wesprze� w walce?�� Gdyby dosz�o do walki, tak jak przewidywa� to Soteryk, Skaurus mia� nadziej�, �e Rzymianie znajd� si� po drugiej stronie, lecz domy�la� si�, �e powiedzenie tego wyspiarzowi bardziej by go rozw�cieczy�o, ni� utemperowa�o. Soteryk zdumiewa� trybuna swoj� niewiarygodn�� �acina nie mia�a na to odpowiedniego s�owa. Musia� pomy�le� po grecku, �eby znale�� poj�cie, kt�rego mu brakowa�o w ojczystym j�zyku:
Gorgidas b�dzie wiedzia�, pomy�la�.
Kiedy Soteryk ujrza� odmow� Marka, cz�� �ar�ocznego b�ysku w jego oczach zgas�a. Spojrza� na swoj� siostr�, szukaj�c u niej wsparcia, lecz Helvis nie chcia�a spojrze� mu w oczy. Tak samo �arliwie kocha�a Namdalen jak jej brat, lecz by�a zbyt mocno osadzona w rzeczywisto�ci, by da� si� porwa� wizji podboju; bez wzgl�du na to, jak promiennej.
��Chcia�em zapobiec zamieszkom, a nie wszczyna� wojnꠗ rzek� Marek w zapad�ej ciszy. Szuka� jakiego� argumentu, kt�rego m�g�by u�y� do odci�gni�cia Soteryka od jego niebezpiecznych zamierze�, nie zmuszaj�c go jednocze�nie do utraty twarzy. Na szcz�cie, jeden mia� pod r�k�.�� Przy czekaj�cej nas wojnie z Yezd ani wy, ani Imperium nie mo�ecie pozwoli� sobie na dodatkowe walki.
W stwierdzeniu tym by�o a� nadto prawdy, by zmusi� Soteryka do zastanowienia si�. U�miech, jaki wype�z� na jego twarz, nie mia� nic wsp�lnego z rozbawieniem; bardziej przypomina� st�umione warkni�cie.
��Co chcia�by�, �eby�my zrobili?�� zapyta� w ko�cu.�� �eby�my ukryli nasz� wiar�? Schowali si� jak tch�rze, �eby mot�och nas nie spali�? Videssa�czycy bez cienia wstydu rzucaj� nam w twarz swoj� wiar�. Pr�dzej b�d� walczy�, ni� poni�� si� przed uliczn� ha�astr� i niech diabli wezm� konsekwencje, ot co!�� Lecz z dum� wojownika brzmi�c� w jego g�osie miesza�a si� pe�na zawodu �wiadomo��, �e wynik takiej walki prawdopodobnie nie spe�ni�by jego oczekiwa�.
Marek pr�bowa� wykorzysta� z wolna dochodz�cy do g�osu zdrowy rozs�dek wyspiarza.�� Nikt nie oczekuje od was, by�cie si� poni�ali�� powiedzia�.�� Lecz odrobin� opanowania teraz mog�oby zapobiec ogromnym k�opotom p�niej.
��Niech przekl�te Pysza�ki oka�� opanowanie-warkn�� Soteryk, u�ywaj�c przezwiska, jakim mieszka�cy Ksi�stwa okre�lali ortodoksyjnych Videssa�czyk�w.
Przed�u�aj�ca si� rozmowa z dra�liwym Namdalajczykiem sprawi�a, �e i Skaurusa zacz�y ponosi� nerwy.�� W�a�nie o tym m�wiꠗ powiedzia�.�� Nazwij kogo� raz za du�o �Pysza�kiem�, a mo�esz by� pewien, �e b�jka ci� nie ominie.
A� do tej chwili Helvis przys�uchiwa�a si� ich sprzeczce nie bior�c w niej udzia�u. Teraz powiedzia�a:�� Wydaje mi si�, �e obaj dotykacie tylko jednej strony problemu. Mieszka�cy stolicy mo�e polubi� nas bardziej, je�li mniej si� b�dziemy afiszowa� ze sprawami, za kt�rymi oni nie przepadaj�, ale od naszego zachowania zale�y tylko tyle. Je�li za� Videssos potrzebuje naszej s�u�by, to Imperator�� lub kto� inny�� powinien powiedzie� ludziom, �e jeste�my dla nich wa�ni i �e nie maj� nas l�y�.
��Powinien, powinien, powinien�� powt�rzy� szyderczo Soteryk.�� Kto po�o�y g�ow� pod top�r dla n�dznej bandy najemnik�w?
Nie ulega�o w�tpliwo�ci, i� nie s�dzi, by jego siostra odpowiedzia�a mu na to. Przebiegaj�c w my�lach przyw�dc�w rz�du, jakich zna�, Marek te� nie potrafi� znale�� odpowiedzi na to pytanie. Mavrikios i Thorisin Gavras po�wieciliby mieszka�c�w Ksi�stwa bez �adnych skrupu��w, gdyby przeszkodzili wielkiej kampanii przeciwko Yezd. Nephon Khoumnos m�g� po�wieci� ich tak czy inaczej, ze wzgl�d�w zasadniczych. Prawda, Namdalajczycy stanowili cz�� si�y, kt�r� Vardanes Sphrantzes wygrywa� przeciwko Gavrasom, lecz Sevastos�� co do tego Skaurus nie mia� �adnych w�tpliwo�ci�� by� zbyt niepopularny w mie�cie, by jego s�owa, nawet gdyby si� na to zdoby�, mog�y cokolwiek zmieni�.
Jednak Helvis mia�a na to odpowied� i to tak trafn�, �e Marek poczu� si� jak dure�, �e sam na to nie wpad�.
��Co powiesz o Balsamonie?�� zapyta�a.�� Sprawia na mnie wra�enie uczciwego cz�owieka; i to takiego, kt�rego Videssa�czycy s�uchaj�.
��Patriarcha Pysza�k�w?�� odpowiedzia� z niedowierzaniem Soteryk.�� Ka�dy Videssa�czyk w b��kitnej szacie pos�a�by nas do wiecznego lodu, nim ruszy�by palcem w naszej sprawie.
��O wi�kszo�ci z nich powiedzia�abym, �e to prawda, lecz wydaje si�, �e Balsamon jest inny. Nigdy nam nie dokucza�, przecie� wiesz�� powiedzia�a Helvis.
��S�dz�, �e twoja siostra ma racjꠗ popar� j� Marek. Opowiedzia� Soterykowi o wra�eniu zaskakuj�cej tolerancji, jakie wyni�s� ze spotkania z patriarch� w apartamentach Imperatora.
��Hmm. Do�� �atwo by� tolerancyjnym prywatnie�� rzek� Soteryk.�� Czy zechce by� takim publicznie? W tym s�k.�� Poderwa� si� na nogi.�� No, na co czekacie? Najlepiej sprawd�my to; ja sam uwierz�, kiedy us�ysz� to na w�asne uszy.
Bezlitosna energia, kt�r� Soteryk chcia� zwr�ci� przeciwko Videssos, teraz skierowa�a si� na siostr� i trybuna. Helvis zatrzyma�a si� tylko po to, by wzi�� na r�ce swego syna�� Chod�, Malrik, idziemy si� z kim� zobaczy栗 a Marek natychmiast poderwa� si� na nogi, lecz i tak nie byli do�� szybcy, by zadowoli� Soteryka. Szydz�c z pomys�u Helvis i r�wnocze�nie pop�dzaj�c do jego realizacji, jej brat wyprowadzi� j� � Skaurusa z koszar Namdalajczyk�w, z pa�acowego kompleksu i poci�gn�� za sob� w zgie�k miasta tak szybko, �e Rzymianin ledwie zd��y� mrugn��.
Rezydencja patriarchy znajdowa�a si� na pomocy centralnej cz�ci Videssos, na terenie G��wnej �wi�tyni Phosa. Skaurus nie pofatygowa� si�, by j� odwiedzi�, lecz ci jego ludzie, kt�rzy nawr�cili si� na Phosa, opowiadali cuda o jej wspania�o�ciach. Iglice G��wnej �wi�tyni, zwie�czone z�oconymi kulami widoczne by�y w ca�ym mie�cie; jedyny problem, by do nich dotrze�, polega� na wybraniu w�a�ciwej drogi przez labirynt uliczek, zau�k�w i alej Videssos. Soteryk prowadzi� jednak bez wahania.
Marek odczu�, jak niemile widzianymi w stolicy stali si� obcokrajowcy; lecz bardziej przez to, czego ludzie nie robili ni� przez to, co robili. Odnosi�o si� wra�enie, �e mieszka�cy miasta pr�buj� udawa�, jakby obcokrajowcy wcale nie istnieli. �aden kupiec nie wybieg� ze swego sklepu, by ich nagabywa�, �aden kramarz nie zbli�y� si�, by wciska� im w r�ce swe towary, �aden ch�opiec nie podbieg�, by zaprowadzi� ich do zajazdu swego ojca. Trybun z krzywym u�miechem przypomnia� sobie, jak zirytowa� go brak anonimowo�ci po walce z Avsharem. Teraz j� mia� i stwierdzi�, �e wcale jej nie chce.
Malrika oczarowa�y barwy, d�wi�ki i zapachy miasta, tak odmienne i bez por�wnania bardziej podniecaj�ce od tych, do kt�rych przywyk� w koszarach. Przez po�ow� drogi szed� pl�cz�c si� pod nogami He�vis, Soteryka i Marka; potem nie�li go, przekazuj�c go sobie po kolei. Jego trzy niezmienne ��dania brzmia�y: �Postaw mnie�, �We� mnie� i, nade wszystko, �Powiedz, co to jest?�. To ostatnie pytanie prowokowa�o wszystko: srokaty ko�, rusztowanie malarza, prostytutka o trudnej do okre�lenia p�ci.
��Dobre pytanie�� zachichota� Soteryk, kiedy ladacznica min�a ich pow��cz�c nogami. Jego siostrzeniec nie us�ysza� tego jednak�� jego uwag� przyku�o chude, czarne szczeni� z k�apciastymi uszami.
G��wna �wi�tynia Phosa wznosi�a si� w wynios�ej samotno�ci po�rodku wielkiego, ogrodzonego dziedzi�ca. Tak jak arena s�siaduj�ca z pa�acowym kompleksem, tak �w dziedziniec by� jednym z g��wnych punkt�w zgromadze� mieszka�c�w miasta. W razie potrzeby pomniejsi kap�ani mogli przemawia� do mas zgromadzonych przed �wi�tyni�, podczas gdy patriarcha zwraca� si� do mniejszej, dostojniejszej grupy s�uchaczy wewn�trz.
Rezydencja patriarchy Videssos styka�a si� z zewn�trzn� stron� ogrodzenia dziedzi�ca. By�a to zaskakuj�co skromna budowla; wielu wcale nie najbogatszych kupc�w mia�o wi�ksze, wspanialsze siedziby. Lecz skromny budynek sprawia� wra�enie ponadczasowo�ci, na na�ladowanie kt�rej domy nowobogackich nie mog�y nawet mie� nadziei. Same sosny rosn�ce wok� rezydencji mia�y pnie s�kate i poskr�cane od staro�ci, a mimo to wci�� ros�y i zieleni�y si�.
Pochodz�c z m�odego Rzymu, kt�rego historia�� nawet ostatnich trzech stuleci przed jego urodzeniem�� by�a niewiele wi�cej ni� legend�, Marek nigdy bez reszty nie zdusi� w sobie nabo�nej czci, jak� wzbudza�a w nim przesz�o�� Videssos. Dla niego stare, lecz �ywotne drzewa, stanowi�y doskona�� metafor� Imperium jako ca�o�ci.
Kiedy powiedzia� to g�o�no, Soteryk wybuchn�� pozbawionym rado�ci �miechem, m�wi�c:�� Rzeczywi�cie, bo wygl�daj� tak, jakby pierwsza wi�ksza burza mia�a wyrwa� je z korzeniami.
��Musia�y przej�� par�, �eby tak wyrosn�栗 rzek� Marek. Soteryk zby� uwag� machni�ciem r�ki.
Drzwi otworzy�y si� przed nimi; wysokiej rangi duchowny wyprowadza� jakiego� videssa�skiego szlachcica w bia�ych lnianych spodniach i tunice z limonowozielonego jedwabiu.
��Ufam, �e Jego Wielebno�� potrafi� wam pom�c, panie Dragatzes?�� zapyta� uprzejmie kap�an.
��Tak, tak s�dzꠗ odpar� Dragatzes, lecz jego chmurne spojrzenie nie wygl�da�o zach�caj�co. Min�� Marka, Helvis i Soteryka, zdaj�c si� ich nie zauwa�a�.
Kap�an r�wnie� nie zwr�ci� na nich �adnej uwagi, dop�ki jego wzrok, kt�rym odprowadza� oddalaj�cego si� Dragatzesa, przypadkowo nie pad� na nich.�� Czy mog� wam w czym� pom�c?�� zapyta�. W jego g�osie s�ycha� by�o pow�tpiewanie; w Helvis i jej bracie bez trudu rozpoznawa�o si� Namdalajczyk�w, za� Marek wygl�da� bardziej jak mieszkaniec Ksi�stwa ni� Videssa�czyk. Nie istnia� �aden oczywisty pow�d, by ludzie tacy jak oni mieli odwiedza� najwy�szego duchownego wiary, kt�rej nie wyznawali.
I nawet kiedy Marek poprosi� o rozmow� z Balsamonem, kap�an stoj�cy u drzwi nie odsun�� si�, by ich wpu�ci�.
��Jak z pewno�ci� wiecie, rozk�ad dnia Jego Wielebno�ci jest wype�niony. Jutro by�oby lepiej albo pojutrze��� Odejd�cie i nie zawracajcie sobie g�owy, by wraca栗 przet�umaczy� Marek.
��Kto to jest, Gennadios?�� dobieg� z g��bi rezydencji g�os patriarchy. W chwil� p�niej on sam pojawi� si� przy drugim kap�anie, ubrany nie w swoje wspania�e insygnia patriarchy, lecz we wcale nie najczystsz� szat� mnicha z prostej, niebieskiej we�ny. Ujrzawszy stoj�c� przed drzwiami czw�rk�, powita� ich swym zara�liwym chichotem.
��No, no, kogo my tu mamy? Poganin i paru heretyk�w chc� si� ze mn� widzie�? Czuj� si� niezmiernie zaszczycony, zapewniam. Wejd�cie, prosz�.�� Odsun�� na bok be�kocz�cego Gennadiosa, by przepu�ci� ich przed sob�.
��Ale Wasza Wielebno��, za kwadrans masz si� spotka� z��� zaprotestowa� Gennadios, lecz patriarcha przerwa� mu.
��Bez wzgl�du na to, kto to jest, poczeka. To fascynuj�ca zagadka, nie s�dzisz, Gennadios? Dlaczego niewierni chc� si� ze mn� zobaczy�? Mo�e chc� nawr�ci� si� na nasz� wiar�? To by�aby cenna zdobycz i wielkie zwyci�stwo prawdziwej wiary Phosa, nie s�dzisz? A mo�e nawr�c�
Gennadios rzuci� swemu prze�o�onemu cierpkie spojrzenie, najwyra�niej uznaj�c jego poczucie humoru za w�tpliwej jako�ci. Soteryk wpatrywa� si� w patriarch� z niedowierzaniem, Helvis z rado�ci�. Marek r�wnie� musia� si� u�miechn��; po ostatnim spotkaniu z Balsamonem wiedzia�, jak wiele rado�ci czerpie patriarcha z bycia niekonwencjonalnym duchownym.
Helvis trzyma�a Malrika w ramionach. Kiedy mija�a Balsamona, ch�opiec wyci�gn�� obie r�czki i z�apa� patriarch� za brod�. Helvis zatrzyma�a si� natychmiast, zatrwo�ona tym, co Balsamon mo�e zrobi�, jak i nie chc�c poci�gn�� go za sob�.
Przestrach, jaki poczu�a, musia� pokaza� si� na jej twarzy, gdy� patriarcha roze�mia� si� g�o�no.�� Wiesz, moja droga, nie jadam dzieci; przynajmniej ostatnio.�� �agodnie wypl�ta� d�onie Malrika ze swej brody.�� Pewnie pomy�la�e�, �e jestem starym capem, co?�� powiedzia�, szturchaj�c ch�opca palcem w �ebra.�� Pomy�la�e�?�� Malrik skin�� g�ow�, �miej�c si� rado�nie.
��Jak masz na imi�, synu?�� zapyta� patriarcha.
��Jestem Malrik, syn Hemonda�� odpowiedzia� wyra�nie ch�opiec.
��Sym Hemonda?�� U�miech sp�yn�� z twarzy Balsamona.�� To by�a przykra sprawa, naprawd� przykra. Zatem ty musisz by� Helvis�� rzek� do matki Malrika. Skin�a g�ow�. Na Marku, nie po raz pierwszy, zrobi�a wra�0nie wiedza patriarchy i jego znajomo�� szczeg��w. Balsamon zwr�ci� si� do brata Helvis.�� Nie s�dz�, bym ci� zna�, panie.
��Nie ma �adnego powodu, dla kt�rego powiniene��� przytakn�� Soteryk.�� Jestem Soteryk, syn Dostiego; Helvis jest moj� siostr�.
��Znakomicie�� Balsamon skin�� g�ow�.�� Chod�cie ze mn�, wszyscy. Gennadios, b�d� tak dobry i powiedz mojemu nast�pnemu go�ciowi, �e si� nieco sp�ni�, dobrze?
��Ale��� Zrozumiawszy bezcelowo�� wszelkich protest�w, Gennadios skin�� szybko g�ow�, z zaci�tym wyrazem twarzy.
��M�j pies �a�cuchowy�� westchn�� Balsamon, gdy prowadzi� go�ci do swych apartament�w.�� Strobilos poszczu� go na mnie przed laty, by mnie pilnowa�. Przypuszczam, �e Mavrikios zabra�by go ode mnie, gdybym go o to poprosi�, ale jako� nigdy nie chcia�o mi si� zawraca� mu tym g�owy.
��Poza tym musi bawi� ci� szczucie tego nad�sanego g�upca�� rzek� Soteryk. Markowi to samo przysz�o do g�owy, lecz nie sformu�owa� swej my�li w tak okrutny spos�b, w jaki wyrazi� to Namdalajczyk.
Helvis po�o�y�a r�k� na ramieniu brata, lecz Balsamon nie wydawa� si� wzburzony jego uwag�.�� Ma racj�, wiesz�� zwr�ci� si� do niej patriarcha. Spojrza� z zadum� na Soteryka, mrucz�c:�� Taki �adny ch�opiec, a ma takie ostre z�by.�� Soteryk zaczerwieni� si�; przypomnia�o to Markowi, �e patriarcha potrafi zadba� o siebie w ka�dej s�ownej utarczce.
Pok�j przyj�� Balsamona by� jeszcze bardziej zawalony ksi��kami ni� komnata Apsimara w Imbros i w dodatku panowa� w nim o wiele mniejszy porz�dek. Tomy opiera�y si� nier�wnymi stosami o sfatygowane krzes�a, kt�re wygl�da�y jak rupiecie z refektarza Akademii. Inne rozpycha�y p�ki, pokrywa�y sto�y i robi�y co mog�y, by uczyni� z tapczan�w sprz�ty nie nadaj�ce si� do u�ytku przez zwyk�� ludzk� istot�.
Z paru miejsc nie zakrytych pergaminem wyziera�o mn�stwo figurek z ko�ci s�oniowej, niekt�re nie wi�ksze od paznokcia, inne wielko�ci ramienia du�ego m�czyzny. Figurki by�y komiczne, spro�ne, majestatyczne, w�ciek�e, i jakie mo�na sobie by�o tylko wyobrazi�, a wszystkie wyrze�biono z zawi�� ekstrawagancj� linii, obc� sztuce videssa�skiej, z jak� dotychczas zetkn�� si� Skaurus.
��Odkryli�cie m�j haniebny na��g, obawiam siꠗ rzek� Balsamon, widz�c jak oczy trybuna w�druj� od jednej figurki do drugiej�� i jeszcze jedn�, przyznaj�, �e nieusprawiedliwion�, przyczyn� mojej niech�ci do Yezd. One wszystkie powsta�y w by�ym Kr�lestwie Makuran; pod jego nowymi panami sztuka nie kwitnie. W�a�ciwie niewiele kwitnie, z wyj�tkiem nienawi�ci.
��Lecz nie przyszli�cie tutaj, by s�ucha� moich wywod�w o rze�bach z ko�ci s�oniowej�� m�wi� dalej patriarcha porz�dkuj�c pok�j na tyle, by mogli usi���.�� A je�li tak, to mo�e rzeczywi�cie zostan� Hazardzist�; z czystej wdzi�czno�ci.�� Jak zwykle, to co by�oby prowokacj� w ustach innego cz�owieka, w jego nie nios�o ze sob� �adnej obrazy. Rozpostar� r�ce w ge�cie powitania.�� Powiedzcie mi, co mog� dla was zrobi�?
Helvis, Soteryk i Marek spojrzeli po sobie, �adne nie maj�c ochoty zacz��. Po paru chwilach ciszy zdecydowa� si� Soteryk i, jak zawsze, wygarn�� wszystko bez os�onek.
��Otrzymali�my doniesienia, �e mieszka�cy Videssos zamierzaj� dopu�ci� si� na nas gwa�tu z powodu naszej wiary.
��To by�oby niepomy�lne, szczeg�lnie dla was�� zgodzi� si� Balsamon.�� A co ja mam z tym zrobi�? I dlaczego prosicie w�a�nie mnie, bym co� z tym zrobi�, je�li ju� o to chodzi? Dlaczego mia�bym cokolwiek robi�? Ostatecznie, trudno powiedzie�, bym wyznawa� wasz� wiar�.�� Wskaza� na szat� patriarchy, rzucon� niedbale na krzes�o.
Soteryk nabra� powietrza, by skl�� dostojnika za to, �e okaza� si� takim g�upcem o sztywnym karku, za jakiego go uwa�a�, lecz Helvis dostrzeg�a b�ysk rozbawienia w oczach Balsamona, kt�ry uszed� uwadze jej brata. Ona r�wnie� skin�a r�k�, wskazuj�c zmi�te insygnia.
��Z pewno�ci� twoja trz�dka uszanuje urz�d, jaki sprawujesz, je�li ju� nic innego�� powiedzia�a s�odko.
Balsamon odrzuci� g�ow� do ty�u i obejmuj�c sw�j wielki brzuch obiema r�koma wybuchn�� �miechem, a� w oczach zaszkli�y mu si� �zy. Kiedy opanowa� nieco spazmy �miechu, powiedzia�:�� Cz�owiek zapomina, jak ostre ostrze ma ironia; dop�ki sam si� nim nie zatnie�� doda�, wci�� chichocz�c.�� Tak, oczywi�cie, wylej� wod� na te gor�ce g�owy; pocz�stuj� ich tak� dawk� ekumenizmu, �e si� ni� zad�awi�. Wasza zarozumia�o��, je�li ju� nic innego, zas�uguje na to. Mamy gorszych wrog�w ni� ci, kt�rzy mog� by� naszymi przyjaci�mi.
Patriarcha skierowa� bystre spojrzenie swoich czarnych oczu na Marka.�� A kim ty jeste�, milcz�cym uczestnikiem tej intrygi?
��Przyznaj�.�� W przeciwie�stwie do obojga Namdalajczyk�w, Skaurus nie mia� zamiaru da� si� wci�ga� w s�own� potyczk� z Balsamonem, wiedz�c, �e jej wynik mo�e by� tylko jeden.
Helvis uzna�a, �e nie chce m�wi� ze skromno�ci, nie z dyplomatycznego wyrachowania, i stan�a w jego obronie.�� Marek zawiadomi� nas o nadci�gaj�cych k�opotach�� powiedzia�a.
��Masz dobrych informator�w, m�j milcz�cy przyjacielu�� rzek� do Rzymianina Balsamon�� ale z drugiej strony, ju� to wiem, nieprawda�? Uzna�em, �e tak� w�a�nie odegra�e� rol�; do ludzi tak wyobcowanych jak wyspiarze sw�d zamieszek nie dotar�by tak pr�dko. Sam pracuj� nad tym kazaniem nie d�u�ej ni� dzie� czy dwa.
��Co?�� krzykn�� Marek, wyrwany ze spokoju, kt�ry postanowi� zachowa�. Soteryk i Helvis po prostu gapili si� na patriarch� z otwartymi ustami. Malrik niemal zasn�� w ramionach swej matki; wyrwany z drzemki nag�ym okrzykiem, zacz�� p�aka�. Helvis uspokoi�a go odruchowo, jednak wi�kszo�� swej uwagi wci�� skupia�a na Balsamonie.
��Zaufajcie cho� troch� memu rozumowi, moi m�odzi przyjaciele.�� Patriarcha u�miechn�� si�.�� Trudno usprawiedliwi� kap�ana, kt�ry nie wie, co my�l� jego wierni. Wielu uwa�a�o, �e trudno usprawiedliwi� mnie w roli kap�ana, ale nie z tego powodu.
Wsta�, odprowadzaj�c swych zdumionych go�ci do drzwi; jednak nie tych, kt�rymi ich wprowadzi�.�� Najlepiej, je�li wyjdziecie t�dy�� powiedzia�.�� Gennadios mia� raq�, jak to a� nadto cz�sto mu si� zdarza. Rzeczywi�cie oczekuj� wkr�tce jeszcze jednego go�cia; go�cia, kt�ry m�g�by zrobi� kwa�n� min� na widok towarzystwa, w kt�rym przebywaj� niekt�rzy z was.
G�sty �ywop�ot os�ania� boczne wej�cie przed widokiem od frontu rezydencji patriarchy. Spogl�daj�c przez zbit� mas� zieleni, Marek zobaczy� Gennadiosa k�aniaj�cego si� Thorisinowi Gavrasowi. Balsamon mia� racj�; Sevastokrata nie by�by zadowolony, widz�c trybuna w towarzystwie Namdalajczyk�w.
��Racj�?�� zawo�a� Soteryk, kiedy Skaurus zwr�ci� na to uwag�. Wyspiarz wci�� potrz�sa� g�ow� ze zdumieniem.�� Czy on si� kiedykolwiek myli?
Trybun torowa� sobie drog� przez g�sty t�um otaczaj�cy G��wn� �wi�tyni� Phosa. W r�ku dzier�y� ma�y rulon pergaminu, uprawniaj�cy go do zaj�cia jednego z tak po��danych miejsc wewn�trz samej �wi�tyni, z kt�rego mia� wys�ucha� przem�wienia Balsamona. Jaki� kap�an dostarczy� pergamin do koszar Rzymian poprzedniego dnia; opatrzony by� piecz�ci� z b��kitnego jak niebo wosku, co stanowi�o przywilej samego patriarchy.
W swym cudzoziemskim stroju Marek �ci�ga� na siebie wrogie spojrzenia cz�ci Videssa�czyk�w, w�r�d kt�rych si� przepycha�. Niewsp�mierna ich liczba zdawa�a si� by� miejskimi chuliganami, jakich Skaurus widzia� owego dnia, kiedy spotka� po raz pierwszy Phostisa Apokavkosa. Nigdy nie odnosili si� �yczliwie do obcokrajowc�w, lecz widok przepustki Rzymianina opatrzonej b��kitn� piecz�ci� stanowi� dla nich wystarczaj�cy dow�d, �e cieszy si� on wzgl�dami ich ukochanego patriarchy i nikt tak naprawd� nie przeszkadza� mu, kiedy posuwa� si� naprz�d.
Videssa�scy �o�nierze stoj�cy u podstawy szerokich schod�w wiod�cych do �wi�tyni powstrzymywali gawied� przed zaj�ciem miejsc przys�uguj�cych posiadaczom przepustek. Widok kapitana najemnik�w z zezwoleniem wst�pu zak�opota� ich, lecz odsun�li si�, by go przepu�ci�. Na szczycie schod�w jaki� kap�an odebra� od niego pergamin i przekre�li� jego nazwisko na li�cie zaproszonych os�b.
��Oby s�owa naszego patriarchy o�wieci�y ciꠗ rzek� kap�an.
��O�wiecaj� mnie za ka�dym razem, kiedy go s�yszꠗ odpar� Marek. Kap�an spojrza� na niego ostro, podejrzewaj�c szyderstwo ze strony tego niew�tpliwie niewiernego, lecz Rzymianin m�wi� szczerze. Zrozumiawszy to, kap�an sk�oni� si� oschle i machni�ciem r�ki zaprosi� go do G��wnej �wi�tyni.
Z zewn�trz �wi�tynia wydawa�a si� Markowi raczej brzydka, wywieraj�ca wra�enie jedynie przez sw�j ogrom. Przywyk� do czystej, oszcz�dnej architektury, jak� Rzymianie zapo�yczyli od Grek�w, i zaprojektowane z rozmachem przypory �wi�tyni wyda�y mu si� niezgrabne, nieporz�dne i ci�kie. Jednak wewn�trz jej architekci stworzyli cudo i trybun stan�� oniemia�y zastanawiaj�c si�, czy nagle nie zosta� przeniesiony do niebios, w jakich po �mierci spodziewaj� si� znale�� wyznawcy Phosa.
Podstawowy plan budowli przypomina� plan g��wnej �wi�tyni Phosa w Imbros: w jej centrum znajdowa�a si� nakryta kopu�� kolista przestrze�, gdzie odprawiano obrz�dy z rz�dami �awek rozchodz�cymi si� w czterech g��wnych kierunkach. Lecz �wi�tynia w Imbros wygl�da�a jak dzie�o niezbyt uzdolnionego dziecka w por�wnaniu z tym pysznym klejnotem budownictwa.
Tym, co najpierw i przede wszystkim rzuca�o si� w oczy by� fakt, i� rzemie�lnicy stolicy Imperium dysponowali bez por�wnania wi�kszymi i bogatszymi zasobami materia��w dla upi�kszenia swego dzie�a. �awki G��wnej �wi�tyni zrobiono nie z praktycznego jesionu, lecz ze z�ocistego d�bu, nawoskowanego i wypolerowanego do l�ni�cej doskona�o�ci oraz wyk�adanego hebanem, pachn�cym, czerwonym drzewem sanda�owym, cienkimi warstwami p�szlachetnych kamieni i ca�ymi arkuszami �ami�cej �wiat�o macicy per�owej. Pasma z�otej blachy i srebrnej folii bieg�y nieprzerwanie przez �wi�tyni�, rzucaj�c mi�kkie snopy �wiat�a w najdalsze jej zakamarki. Przed centralnym o�tarzem sta� tron patriarchy. Dla Balsamona sam �w tron powinien czyni� z G��wnej �wi�tyni miejsce rozkoszy, poniewa� jego wysokie oparcie tworzy�y szeregi pokrytych p�askorze�bami p�ytek z ko�ci s�oniowej. Skaurus znajdowa� si� zbyt daleko, by rozpozna� szczeg�y, lecz w tym miejscu z pewno�ci� tolerowano tylko najprzyzwoitsze.
Pr�bowa� obliczy�, ile musia�o kosztowa� wzniesienie tej niewiarygodnej budowli. Jednak�e jego umys�, oszo�omiony tym Pelionem cud�w, nie potrafi� zdoby� si� na �adne sensowne przypuszczenie, a tylko dalej zdumiewa� si� niezwyk�o�ciami, o jakich donosi�y jego oczy.
Dziesi�tki kolumn, powleczonych b�yszcz�cym mchem agat�w, wype�nia�y szpalerami cztery wybiegaj�ce krzy�em spod kopu�y skrzyd�a �wi�tyni. Akantowe kapitele kolumn, cho� bardziej prze�adowane ozdobami ni� te znane Markowi z jego �wiata, harmonizowa�y z rozrzutno�ci� �wi�tyni jako ca�o�ci. Jej wewn�trzne �ciany wy�o�ono najczystszym bia�ym marmurem, turkusem, a od wschodu i zachodu blador�owym kwarcem i pomara�czowym, p�prze�roczystym chalcedonem, kt�re odtwarza�y barwy nieba Phosa.
W po�owie wysoko�ci wschodniej �ciany znajdowa�a si� nisza zarezerwowana dla imperatorskiej rodziny. Przepierzenie zdobione w zawi�e i drobne wzory odgradza�o nisz�, pozwalaj�c Imperatorom i ich bliskim �ledzi� uroczysto�ci w ukryciu przed wzrokiem t�umu.
Mimo wszystkich skarb�w, tak hojnie zdobi�cych �wi�tyni�, najbardziej przykuwa�a wzrok jej wspania�a konstrukcja. Kolumny, �ciany, �uki, pomocnicze p�kopu�y�� wszystko to wiod�o g�adko oczy ku wielkiej kopule, a ona by�a cudem sama w sobie.
Wydawa�a si� unosi� w powietrzu, od realnego, rozbrzmiewaj�cego gdzie� daleko w dole �wiata, oddzielona migotliwymi snopami s�onecznego �wiat�a, wlewaj�cymi si� do �rodka przez wiele okien, kt�re dziurawi�y jej podstaw�. Tak ci�ka z zewn�trz, ogl�dana od wewn�trz wydawa�a si� lekka, niemal szybuj�ca w powietrzu, pe�na wdzi�ku�� prawie �e niematerialna. Znacznego wysi�ku woli wymaga�o pomy�lenie o straszliwej wadze kopu�y i o masywnych sklepieniach i filarach, na kt�rych spoczywa�a. O wiele �atwiej by�o uwierzy�, �e jest lekka jak ba�ka mydlana i tak delikatnie przytwierdzona do reszty �wi�tyni, �e najs�abszy powiew mo�e zerwa� j� i unie��, pozostawiaj�c przybytek Phosa jedynie pod kopu�� samego nieba.
Gra �wiat�a rzucanego przez tysi�ce p�ytek z jednostronnie powleczonego z�otem szk�a wzmaga�a wra�enie niematerialno�ci kopu�y i podkre�la�a nieziemsko�� wizerunku Phosa umieszczonego w najwy�szym punkcie sklepienia. Videssa�czycy przedstawiali swego boga na rozmaite sposoby: dobrego stworzyciela, wojownika walcz�cego z ciemno�ci�, promiennego m�odzie�ca, lub, tak jak tutaj, surowego, wszechmocnego s�dziego. Ten Phos czuwa� nad swym zgromadzeniem z powa�n�, jednak szlachetn� twarz� i oczyma tak wszystkowidz�cymi, �e zdawa�y si� �ledzi� Skaurusa, gdy przesuwa� si� pod nimi. B�g Videssos unosi� praw� r�k� w ge�cie b�ogos�awie�stwa, ale w swej lewej dzier�y� ksi�g�, w kt�rej zapisane by�y wszelkie dobre i z�e uczynki. Sprawiedliwo�� z pewno�ci� wymierza�, lecz czy okazywa� mi�osierdzie? Trybun nie potrafi� znale�� lito�ci w tych wzbudzaj�cych groz� oczach.
Bardziej ni� odrobin� przestraszony, Marek zaj�� swoje miejsce. Nie m�g� si� powstrzyma�, by nie rzuca� ukradkowych spojrze� na ow� surow� wszechmoc zawis�� wysoko nad nim i zauwa�y�, �e twardolicy videssa�scy szlachcice, kt�rzy musieli widzie� tego Phosa setki razy, robi� to samo. By� po prostu zbyt pot�ny, by go ignorowa�.
�wi�tynia nape�nia�a si� r�wnomiernie; sp�nialscy narzekali zajmuj�c miejsca odleg�e od centralnego o�tarza. Jednak pod�oga opada�a niemal niedostrzegalnie ku �rodkowi, tak �e nikt nie by� pozbawiony widoku o�tarza.
Soteryk wkroczy� do �rodka z godno�ci� r�wn� dumie, z jak� obnosi� swoj� narzut� z wilczej sk�ry i obcis�e spodnie, kt�re nie pozostawia�y w�tpliwo�ci, �e jest Namdalajczykiem. Zauwa�ywszy Skaurusa, przes�a� mu salut. Lecz nawet jego ch�odne opanowanie zacz�o si� rysowa�, kiedy spotka� si� ze wzrokiem boga na kopule. Pod ci�arem tego spojrzenia jego dumnie wypr�one ramiona opad�y nieco i usiad� z wyra�n� ulg�. Marek nie mia� do niego o to pretensji; nie by�by cz�owiekiem, gdyby nie poruszy� go nag�y widok tego wszechwiedz�cego, majestatycznego zmarszczenia brwi.
Niski pomruk rozm�w rozbrzmiewaj�cych w �wi�tyni zamar�, gdy ch�r mnich�w w b��kitnych szatach wmaszerowa� w szeregu na kolist� przestrze� i ustawi� si� wok� o�tarza. W towarzystwie zebranych wiernych i przy akompaniamencie czystych ton�w r�cznych dzwonk�w, rozbrzmiewaj�cych z ty�u za trybunem, mnisi za�piewali hymn ku chwale Phosa.
Marek musia� poprzesta� na s�uchaniu, bowiem nie zna� s��w. S�uchanie te� niewiele mu da�o, bowiem kantyczk� �piewano w tak archaicznym dialekcie, �e rozumia� tylko poszczeg�lne s�owa. Nieco znudzony, chcia� niegrzecznie odwr�ci� g�ow�, by przyjrze� si� wyst�powi ludzi graj�cych na dzwonkach; powstrzyma� si� przed tym z niech�ci�. Muzycy prezentowali najwy�szy kunszt; grali wystarczaj�co czysto i prosto, by ich muzyka przem�wi�a nawet do trybuna.
Grube �ciany G��wnej �wi�tyni t�umi�y wrzaw�, jak� wznieca� t�um t�ocz�cy si� na zewn�trz. Gdy ucich�y ostatnie s�odkie tony hymnu, zgie�k t�umu wzm�g� si�, pot�niej�c jak ryk grzywaczy, kiedy przyp�yw zalewa pla��. Wszystkie pytania o przyczyn� wzmagaj�cego si� tumultu znikn�y, kiedy Balsamon, poprzedzany przez par� wymachuj�cych kadzid�ami akolit�w, wkroczy� do �wi�tyni. Jego twarz promieniowa�a u�miechami, kiedy szed� ku o�tarzowi.
Na widok patriarchy wszyscy powstali. K�tem oka Marek uchwyci� poruszenie za przepierzeniem os�aniaj�cym lo�� rodziny Imperatora. Nawet Imperator sk�ada� ho�d przedstawicielowi Phosa; przynajmniej tutaj, w �wi�tyni, w sercu ziemskiej domeny Phosa.
Trybun przysi�g�by, �e Balsamon mrugn�� do niego, kiedy go mija�. W chwil� p�niej nie by� ju� tego taki pewien; z ka�dym krokiem, jaki patriarcha robi� w stron� tronu, okrywa�a go coraz silniejsza aura godno�ci. Nie sprzeciwia�o si� to postaci, jak� by� prywatnie, a tylko uzupe�nia�o w jaki� spos�b jego osobowo��.
Balsamon osun�� si� na tron patriarchy z bezg�o�nym westchnieniem. Marek musia� sobie przypomnie�, �e nie jest on m�odzie�cem. Umys� i dusza patriarchy oznacza�y si� tak� �ywotno�ci�, �e z trudem pami�ta�o si� o jego ciele, nie zawsze mog�cym im dor�wna�.
Po nieca�ej minucie Balsamon d�wign�� si� z tronu; z szacunku dla niego ca�a zat�oczona �wi�tynia pozosta�a na nogach. Uni�s� obie r�ce ku promieniuj�cemu moc� wizerunkowi swego boga na sklepieniu i, wraz ze wszystkimi zgromadzonymi, zaintonowa� modlitw�, kt�r� Marek po raz pierwszy us�ysza� z ust Neilosa Tzimiskesa na p�nocny wsch�d od Imbros, cho� oczywi�cie w�wczas jej nie rozumia�:�� Wielbimy ci�, Phosie, Panie o prawym i �askawym umy�le, z �aski swej nasz obro�co, pilnuj�cy, by wielka pr�ba �ycia mog�a by� rozstrzygni�ta na nasz� korzy��.
W�r�d g�os�w mrucz�cych ko�cowe �amen� Skaurus us�ysza�, jak Soteryk dodaje stanowczo:�� No co stawiamy nasze dusze.�� Z ca�ej �wi�tyni pomkn�y ku Namdalajczykowi w�ciek�e spojrzenia, lecz on odpowiedzia� im wyzywaj�cym wzrokiem; to, �e mieszka�cy Imperium postanowili pozostawi� swe wyzwanie wiary niekompletnym, nie oznacza�o przecie�, �e on ma post�pi� podobnie.
Balsamon opu�ci� ramiona; wierni ponownie zaj�li swoje miejsca, cho� ich szyje dalej wykr�ca�y si�, by widzie� siedz�cego wraz z nimi zuchwa�ego heretyka. Marek oczekiwa�, �e patriarcha, bez wzgl�du na to, jak bardzo osobi�cie wyrozumia�y w kwestiach wiary, zwr�ci publicznie uwag� na zuchwalstwo Soteryka.
I rzeczywi�cie, uczyni� to, lecz wcale nie w spos�b, jakiego spodziewa� si� Marek. Balsamon spojrza� na Namdalajczyka niemal z wdzi�czno�ci�.�� Na co stawiamy nasze dusze�� powt�rzy� spokojnie. Jego oczy �miga�y to tu, to tam, mierz�c si� ze wzrokiem tych, kt�rzy najgniewniej wpatrywali si� w Soteryka.�� Ma racj�, wiecie? Stawiamy.
Patriarcha stukn�� delikatnie w oparcie swego tronu z ko�ci s�oniowej; w jego u�miechu pojawi�a si� ironia.
��Nie, nie m�wi� herezji. W najbardziej dos�ownym sensie, namdalajskie uzupe�nienie naszego wyznania wiary jest prawdziwe. Wszyscy stawiamy nasze dusze na rzecz pogl�du, �e kiedy� w ko�cu dobro zwyci�y z�o. Gdyby nie to, byliby�my tacy jak Yezda, a ta �wi�tynia nie by�aby miejscem niezm�conego uwielbienia naszego boga, lecz kostnic�, gdzie krew p�yn�aby tak, jak leje si� nasze wino i zamiast kadzide� ku niebiosom unosi�by si� cuchn�cy dym palonych cia�.
Rozejrza� si� po zgromadzonych, rzucaj�c wyzwanie, by zaprzeczono jego s�owom. Niekt�rzy z jego s�uchaczy poruszyli si� na swoich miejscach, lecz nikt si� nie odezwa�.
��Wiem, co my�licie, a czego nie chcecie powiedzie栗 ci�gn�� dalej patriarcha.�� �Ten przekl�ty barbarzy�ca wcale nie to mia� na my�li!��� Obni�y� g�os do burkliwego barytonu, parodiuj�c spos�b m�wienia po�owy videssa�skich oficer�w w �wi�tyni.
��I macie racj�.�� Wr�ci� do w�asnego g�osu.�� Lecz pytanie wci�� pozostaje: Kiedy my i mieszka�cy Ksi�stwa k��cimy si� o teologi�, kiedy przeklinamy si� i miotamy na siebie przez morze kl�twy jak kamienie, kto zyskuje? Phos, kt�rego wszyscy czcimy? Czy mo�e Skotos, tam na dole w swym lodowatym piekle, �miej�cy si� na widok zmagaj�cych si� ze sob� jego wrog�w?
��Najsmutniejszy za� z naszej niezgody jest fakt, i� nasze wyznania r�ni� si� od siebie nie bardziej ni� dwie ulicznice. Bo czy� nie jest to prawd�, �e cho� prawowierno�� jest rzeczywi�cie moj� kochank�, to herezja jest niczym wi�cej jak kochank� mojego s�siada?�� S�uchacze Balsamona, ka�dy zgodnie ze swym temperamentem, wytrzeszczali na niego oczy pe�ne albo przera�enia, albo przej�tego groz� podziwu.
Patriarcha znowu spowa�nia�.�� Nie wyznaj� wiary Phosa Hazardzisty, tak jak to czyni� wyspiarze; wszyscy to wiecie, nawet ci, kt�rzy za mn� nie przepadaj�. Uwa�am t� koncepcj� za dziecinn� i niedojrza��. Lecz wedle naszych norm, Namdalajczycy
Jego g�os zdawa� si� przemawia� do ka�dego z osobna, gdy przenosi� wzrok z jednej twarzy na drug�. Wrzawa t�umu zgromadzonego przed �wi�tyni� ucich�a; do Marka dochodzi� dono�ny g�os jakiego� kap�ana, odczytuj�cego s�owa patriarchy tam zgromadzonym.
Balsamon podj�� na nowo.�� Je�li wiara mieszka�c�w Ksi�stwa opiera si� na prawdziwej pobo�no�ci; a w to �aden rozs�dny cz�owiek w�tpi� nie mo�e, i je�li gwarantuj� nam swobod� naszych zwyczaj�w w naszym w�asnym kraju, to z jakiego powodu mamy si� martwi�? Czy b�dziemy k��cili si� z naszym bratem, kiedy z�odziej stoi pod drzwiami, szczeg�lnie gdy �w brat przyby� po to, by pom�c osaczy� z�odzieja? Skotos z rado�ci� powita tego, kt�ry odpowie na to�� tak.
��My, Videssa�czycy te� nie jeste�my bez winy w tej bezsensownej k��tni o natur� naszego boga. Stulecia naszej kultury obdarzy�y nas, obawiam si�, zarozumia�o�ci� dor�wnuj�c� naszej �wietno�ci. Jeste�my znakomitymi logikami i wytykaczami b��d�w, kiedy s�dzimy, �e nale�y krytykowa� naszych s�siad�w, lecz, och! zaczynamy wrzeszcze� jak pi�tnowane ciel�ta, kiedy oni o�mielaj� si� odwzajemni� nam tym samym.
��Moi przyjaciele, moi bracia, moje dzieci, je�li rozewrzemy ramiona okazuj�c mi�osierdzie, nawet tylko tak� odrobin� mi�osierdzia, kt�ra nie uw�acza�aby godno�ci poborcy podatk�w��� bez wzgl�du na powag� chwili, Balsamon musia� za�artowa� i nag�y, pe�en zaskoczenia �miech z zewn�trz, kiedy lektor odczytywa� ten fragment kazania potwierdzi�, �e dowcip dotar� do uwa�nych s�uchaczy�� �to z pewno�ci� zdo�amy wznie�� si� ponad dziel�ce nas r�nice i spojrze� na siebie z �yczliwo�ci�. A nasiona wzajemnej �yczliwo�ci istniej�; gdyby ich nie by�o, czy ludzie z Namdalen przyp�yn�liby do nas przez morze, by wspom�c nas w walce przeciwko naszemu wrogowi?
Patriarcha rozejrza� si� po raz ostatni, prosz�c, pragn�c, by jego s�uchacze zrozumieli, �e istnieje co� wi�kszego ni� oni sami. Martwa cisza zaleg�a przez chwil� w �wi�tyni, nim rozleg�y si� oklaski. I kiedy w ko�cu zabrzmia�y, nie by� to grzmot, kt�rego Balsamon�� i Skaurus�� �yczyliby sobie. Tutaj klaska� jaki� cz�owiek, tam inny, gdzie indziej jeszcze paru. Niekt�rzy mieli kwa�ne miny nawet kiedy klaskali, oddaj�c cze�� patriarsze, lecz w najlepszym razie ze wzgl�du na niego; tylko toleruj�c jego pos�anie.
Mavrikios nie nale�a� do nich. Powsta� i odsun�� ozdobn�, a�urow� barierk�, g�o�no oklaskuj�c Balsamona. U jego boku, r�wnie� klaszcz�c, sta�a Alypia. Natomiast nigdzie nie by�o wida� Thorisina Gavrasa.
Marek znalaz� chwil�, by zmartwi� si� nieobecno�ci� Sevastokraty. Nie m�g� sobie przypomnie�, by widzia� obu Gavras�w razem po owym niefortunnym spotkaniu przy ko�ciach. Jeszcze jedna rzecz, kt�ra mog�a dr�czy� Imperatora�� pomy�la�. W bardzo niepomy�lnym dla siebie czasie Mavrikios posprzecza� si� ze swym porywczym bratem.
I nawet otwarte poparcie Imperatora nie zdo�a�o przychylniej nastawi� zebranych w �wi�tyni dostojnik�w do kazania Balsamona. Takie samo zamieszanie, niepewne oklaski rozleg�y si� w�r�d wi�kszego t�umu zgromadzonego na zewn�trz. Marek przypomnia� sobie, co powiedzia� Gorgidas; nawet patriarcha mia� k�opoty, by zawr�ci� mieszka�c�w miasta z drogi, jak� obrali.
A jednak Balsamem odni�s� pewien sukces. Kiedy Soteryk wy�oni� si� z G��wnej �wi�tyni, nikt na niego nie powarkiwa�. W rzeczy samej, par� os�b zdawa�o si� nawet wzi�� do serca s�owa Balsamona, gdy� krzykn�li ��mier� Yezda!� do najemnika. Soteryk u�miechn�� si� okrutnie i machn�� mieczem w powietrzu, czym zdoby� sobie szczere, cho� nieliczne, brawa.
Takie niepe�ne zwyci�stwo nie zadowoli�o go. Zwr�ci� si� do Skaurusa, narzekaj�c:�� My�la�em, �e kiedy patriarcha przemawia, wszyscy zrywaj� si�, �eby zrobi�, co m�wi. I jakim prawem nazywa mieszka�c�w Ksi�stwa dzie�mi? Pewnego pi�knego dnia poka�emy mu, jakimi jeste�my dzie�mi.
Marek u�agodzi� go w paru s�owach. Nie spodziewaj�c si� �adnego polepszenia sytuacji, trybun cieszy� si� tym, co uda�o si� zyska�.
Powr�ciwszy wieczorem do koszar, Skaurus zastanowi� si� powa�nie nad Soterykiem. Zachowanie brata Helvis mog�o budzi� trwog�. By�, je�li to w og�le mo�liwe, jeszcze bardziej zawzi�ty i uparty ni� Thorisin Gavras�� a to ju� co� m�wi�o. Co gorsza, brakowa�o mu beztroskiego uroku Sevastokraty. Soteryk zawsze traktowa� wszystko ze �mierteln� powag�. A jednak nie mo�na by�o odm�wi� mu odwagi, energii, zdolno�ci wojskowych ani nawet rozumu. Trybun westchn��. Ludzie s� tacy, jacy s�, a nie tacy, jakimi chcia�by ich widzie�, i g�upot� by�o�� szczeg�lnie dla kogo�, kto uwa�a� si� za stoika�� oczekiwa�, �e b�d� inni.
Niemniej jednak przypomnia� sobie powiedzenie, kt�re w duchu zastosowa� do Soteryka, kiedy wyspiarz snu� wizje zdobycia Videssos na przek�r ca�ej imperialnej armii. Marek odszuka� Gorgidasa. Zapyta� Greka:�� Kto powiedzia�, �Kogo bogowie chc� zniszczy�, temu najpierw odbieraj� rozum�? Sofokles?
��Mi�osierny Zeusie, nie!�� zawo�a� Gorgidas.�� To m�g� by� tylko Eurypides, cho� zapomnia�em, z jakiej to sztuki. Kiedy Sofokles m�wi o ludzkiej naturze, jest tak szlachetny, �e chce si�, �eby jego s�owa by�y prawdziwe. Kiedy Eurypides odkrywa prawd�, to chce si�, �eby jej nie m�wi�.
Trybun zaduma� si�, jak� te� sztuk� ogl�da� tego popo�udnia.
Wsp�lnota uczu�, kt�r� Balsam on pr�bowa� tak m�nie stworzy�, rozpad�a si�, jak si� okaza�o, pod naporem w�ciek�o�ci oburzonego od�amu jego w�asnego duchowie�stwa�� mnich�w. Wiedz� i wsp�czucie Neposa podziela�a zbyt nieliczna garstka; wi�kszo�� z but� obnosi�a sw�j fanatyzm. Wyroili si� ze swych klasztor�w jak rozw�cieczone pszczo�y, by krytykowa� wezwanie swego patriarchy do spokoju i ponownie zagrzewa� Videssos do nienawi�ci.
Marek wraca� na czele dw�ch manipu��w Rzymian z pola �wicze�, kiedy stwierdzi�, �e drog� blokuje mu wielki t�um, chciwie s�uchaj�cy oracji jednego z takich mnich�w. Mnich, wysoki, chudy m�czyzna o dziobatej twarzy i p�on�cych oczach, sta� na przewr�conej na sztorc pace przed sklepem handlarza ser�w i wywrzaskiwa� swoj� nienawi�� herezji do ka�dego, kto chcia� s�ucha�.
��Ktokolwiek manipuluje kanonami naszej wiary, sprzedaje�� nie, wydaje!�� swoj� dusz� lodowatym otch�aniom piekie�! Plugawi obcokrajowcy swym gadaniem o zak�adach przekr�caj� �wi�te s�owa samego Phosa. Pr�buj� zwie�� nas z drogi prawdy i wtr�ci� w lodowate obj�cia Skotosa, a nasz wielki patriarcha�� w swej w�ciek�o�ci wr�cz wyplu� to s�owo�� podjudza ich i pomaga rozg�asza� pos�anie demona.
��Albowiem powiadam wam, moi przyjaciele, nie ma, nie mo�e by�, �adnego kompromisu ze z�em. Sprzedawczyki wiary prowadz� innych do zguby, kt�r� wybrali dla siebie, i jest to tak pewne, jak to, �e jedno zgni�e jab�ko w beczce zepsuje ca�� reszt�. Balsamem gada dzi� o tolerancji; czy jutro b�dzie tolerowa� �wi�tyni� Skotosa?�� W ustach mnicha tolerancja zabrzmia�a jak co� nieprzyzwoitego.
Jego g�os sta� si� jeszcze ostrzejszy.�� Je�li barbarzy�cy ze wschodu nie zechc� uzna� prawdy naszej wiary, wyp�d�my ich z miasta, powiadam! Nale�y si� ich ba� tak samo jak Yezda; bardziej, gdy� nosz� mask� cnoty dla ukrycia swej herezji!
S�uchacze, kt�rych zgromadzi�, krzykami wyrazili swoje poparcie. Pi�ci unios�y si� do g�ry; rozleg�y si� okrzyki: �Brudni barbarzy�cy!� i �Zaraza na Namdalen!�.
��Je�li podjudzi ich jeszcze troch�, mo�e b�dziemy musieli porozbija� im g�owy, �eby si� przedosta栗 rzek� Viridoviks do Marka.
��Je�li to zrobimy, ca�e miasto stanie w ogniu�� odpowiedzia� trybun. Lecz zauwa�y�, jak jego ludzie wysuwaj� miecze z pochew i mocniej ujmuj� kije, kt�re nie�li zamiast oszczep�w.
W�a�nie wtedy mnich spojrza� ponad g�owami stoj�cego przed nim t�umu i spostrzeg� nietutejsze stroje i uzbrojenie Rzymian. Prawdopodobnie nie rozpozna�by prawdziwego Namdalajczyka, gdyby go zobaczy�, lecz w jego uniesieniu ka�dy obcokrajowiec nadawa� si� do tego, co chcia� zrobi�. Wyci�gn�� d�ugi, ko�cisty palec w stron� legionist�w, krzycz�c:�� Patrzcie! Oto ludzie z Ksi�stwa, kt�rzy przyszli mnie zar�ba�, bym nie rozg�asza� prawdy!
��Doprawdy, nie!�� odkrzykn�� Marek, gdy t�um zakr�ci� si�, by spojrze� na Rzymianina. Za sob� us�ysza�
Gajusza Filipusa, kt�ry przestrzeg�:�� Bez wzgl�du na to, co zrobi ten mot�och, rozbij� g�ow� pierwszemu z was, kt�ry poruszy si� bez rozkazu!
��Nie?�� zapyta� podejrzliwie mnich Skaurusa. T�um zbli�a� si� powoli, gotuj�c si� do ataku.
��Nie rozpoznajesz nas? Jeste�my grup� mierniczych, kt�ra ma zrobi� obmiary pod �wi�tyni� Skotosa, o kt�rej m�wi�e�. Nie wiesz, gdzie ona ma stan��?
Mnich wytrzeszczy� oczy jak wyj�ty w�a�nie z wody leszcz. Niedoszli napastnicy znieruchomieli tam gdzie ka�dy sta�, z otwartymi ustami gapi�c si� na Rzymianina, pora�eni jego bezczelno�ci�. Skaurus obserwowa� ich uwa�nie; zrozumiej� �art, czy te� spr�buj� rozerwa� Rzymian na kawa�ki?
Najpierw jeden, potem drugi, potem jeszcze trzech ludzi w t�umie rykn�o �miechem. W jednej chwili wszyscy wyli ze �miechu; ludzie podbiegali do legionist�w nie po to, by ich atakowa�, lecz by wychwala� dowcip ich dow�dcy. Nagle opuszczony przez swych s�uchaczy, mnich, rzuciwszy Skaurusowi ostatnie w�ciek�e spojrzenie, zszed� ze swego prowizorycznego podium i znikn��, by gdzie indziej g�osi� swoj� nienawi�栗 co do tego Marek nie mia� w�tpliwo�ci.
Jednak jego odej�cie wzbudzi�o niezadowolenie w ludziach, kt�rych zgromadzi�. Mnich zabawia� ich i teraz oczekiwali tego samego od Skaurusa. Milczenie przeci�ga�o si� niezr�cznie; wydawa�o si�, �e ten jeden dowcip, na kt�ry zdoby� si� trybun, zupe�nie wyczy�ci� mu umys�.
Viridoviks we wspania�ym stylu przyszed� mu z pomoc�, intonuj�c pie�� mieszka�c�w pogranicza m�wi�c� o z�odziejach byd�a z Yezd. Tylko ca�kowity brak zainteresowania muzyk� nie pozwoli� Markowi zauwa�y�, jak wspania�ym g�osem dysponowa� Viridoviks. Nawet jego galijski akcent nadawa� jego mowie �piewne brzmienie. Kto� z t�umu mia� przy sobie komplet fujarek; Celt, Videssa�czycy i ci z Rzymian, kt�rzy znali s�owa, od�piewali pie�� co si� w p�ucach.
Kiedy sko�czyli, kt�ry� z mieszka�c�w miasta zacz�� kolejn� piosenk�, spro�n� pijack� �piewk�, kt�r� wszyscy w t�umie zdawali si� zna�. Tym razem wi�cej legionist�w mog�o si� przy��czy�; sam Marek sp�dzi� do�� czasu w tawernach, by nauczy� si� refrenu: �Wino upija, lecz ty jeszcze bardziej!�
Po jeszcze dw�ch czy trzech pie�niach mo�na by�o odnie�� wra�enie, �e Rzymianie i Videssa�czycy s� przyjaci�mi od zawsze. Zmieszali si� ze sob�, wymieniaj�c si� nawzajem imionami i racz�c anegdotami. Marek nie mia� �adnych k�opot�w w dalszej drodze do koszar. Par� tuzin�w Videssa�czyk�w towarzyszy�o legionistom przez wi�kszo�� drogi; co par� dom�w kto� intonowa� now� pie�� i wszyscy zatrzymywali si�, by j� od�piewa�.
Gdy w ko�cu znale�li si� w budynku koszar, czterech ludzi Skaurusa odkry�o, �e od pas�w odci�to im sakiewki. Lecz nawet Gajusz Filipus, kt�ry w ka�dej innej sytuacji pogna�by z powrotem do miasta, by �ciga� z�odziei, przyj�� strat� z filozoficznym spokojem.�� To do�� niska cena za unikni�cie zamieszek�� powiedzia�.
��Mo�e dla ciebie�� mrukn�� jeden z okradzionych legionist�w, lecz tak cicho, �e centurion nie zdo�a�by rozr�ni� kt�ry. Prychn�� i bezceremonialnie obdarzy� wszystkich w�ciek�ym spojrzeniem.
��Pewnie, i bystre by�o to, co powiedzia�e�, �eby powstrzyma� awantur�, nim jeszcze si� zacz�a�� rzek� Viridoviks do Skaurusa.�� Ale czy wasza dostojno�� nie obawia�a si�, �e to zupe�nie rozjuszy tych nicponi�w?
��Tak�� przyzna� Marek�� ale nie sadzi�em, �eby�my znale�li si� w gorszej sytuacji, gdyby tak si� sta�o. Nie by�o czasu, by przem�wi� im do rozs�dku ani te� wi�kszej nadziei, by to co� da�o; nie przy tym szalonym mnichu, kt�ry ich podjudza�. Uzna�em, �e musz� nimi wstrz�sn�� albo ich roz�mieszy�; na szcz�cie uda�o mi si� zrobi� jedno i drugie r�wnocze�nie. Sam mi odrobin� pomog�e�, wiesz przecie�; doskonale �piewasz.
��Nie�le, co?�� przyzna� z zadowoleniem Celt.�� Nie ma nic lepszego od dobrej pie�ni, �eby cz�owiek zapomnia� o przyczynie swego gniewu. Videssa�czycy te� maj� par� pi�knych pie�ni. Ta pierwsza, kt�r� za�piewa�em, przypomina mi tak� jedn� piosnk�, kt�r� zna�em u siebie w domu. Kradzie� byd�a jest u nas niemal czym� w rodzaju gry; wygrywaj�cy zdobywa szacunek innych i jest z tego dumny.
I bardzo lubimy o tym �piewa�.
��Albo lubili�my�� doda� pos�pnie. Na chwil�, co zdarza�o si� niezmiernie rzadko, odkry� przed Markiem swoj� samotno��, kt�r� zwykle ukrywa� tak dobrze.
Wzruszony trybun wyci�gn�� r�ce i u�ciska� go serdecznie.�� Jeste� w�r�d przyjaci�, wiesz przecie��� powiedzia�. I by�a to prawda; nie by�o Rzymianina, kt�ry nie lubi�by ich dawnego wroga.
Viridoviks te� to wiedzia�.�� Tak�� rzek�, szarpi�c za swe d�ugie w�sy�� i ciesz� si� z tego, lecz s� chwile, kiedy to nie wystarcza.�� Powiedzia� co� we w�asnym j�zyku, a potem potrz�sn�� g�ow�.�� Nawet w moich uszach celtycka mowa zaczyna brzmie� dziwnie.
Zamieszki przeciwko Namdalajczykom zacz�y si� tak naprawd� nast�pnego dnia, wywo�ane�� jak obawia� si� tego Marek�� przez mnich�w. �w dzie� by� dniem po�wieconym Phosowi. Wierni maszerowali w procesjach ulicami miasta, nios�c pochodnie, poz�acane kule, drewniane tarcze, i �piewali hymny na cze�� swego boga. Jak o wiele p�niej dowiedzia� si� trybun, jedna z takich procesji przechodzi�a g��wn� arteri� Videssos�� miejscowi, w swym upodobaniu do prostych nazw, nazywali j� Ulic� �rodkow��� kiedy natkn�a si� na ma�� �wi�tyni�, gdzie Namdalajczycy z okazji �wi�ta odprawiali w�asne obrz�dy.
Widok grupy wyspiarzy wchodz�cej do przybytku schizmy rozw�cieczy� mnich�w prowadz�cych procesj�.�� Precz z heretykami!�� krzykn�li. Tym razem �adne �arty ani �agodne s�owa nie odci�gn�y uwagi ich zwolennik�w. Pochodnie Phosa podpali�y �wi�tyni� Phosa; wierny zabija� innego wiernego wierz�c, �e ten drugi jest ciemnym barbarzy�c�. A kiedy Namdalajczycy wypadli z k��b�w dymu, odwa�ni jak zawsze, r�wnie� krew Videssa�czyk�w pokry�a czerwieni� kocie �by Ulicy �rodkowej.
Mot�och, czerpi�cy odwag� jedynie ze swej liczby, rozjuszy� si� jeszcze bardziej, kiedy pad�o kilku z jego szereg�w.�� Zemsty!�� wrzasn�li i, nie pami�taj�c o w�asnej winie, ruszyli przez miasto, szukaj�c Namdalajczyk�w, kt�rych mogliby zniszczy�. Tak jak to si� dzieje z rozruchami, te r�wnie� szybko przeros�y sw�j pierwotny cel. Podpalenia, grabie� i gwa�t dawa�y zbyt wiele przyjemno�ci, by ogranicza� je do samych tylko wyspiarzy; wkr�tce mot�och rozci�gn�� swoj� zabaw� r�wnie� na rodzimych mieszka�c�w miasta. Niemniej jednak, mieszka�cy Ksi�stwa pozostali g��wnym celem t�umu.
Dochodz�ce z oddali wycie mot�ochu oraz czarne s�upy dymu strzelaj�ce w niebo zawiadomi�y Rzymian o rozruchach. Skaurus dzi�kowa� wszystkim bogom, �e miasto nie wybuch�o a� do po�udnia, kt�re by�o czasem najbardziej czczonym przez wyznawc�w Phosa. Wstaj�cy wcze�nie legioni�ci zd��yli sko�czy� musztr� i wr�ci� do pa�acowego kompleksu, nim rozp�ta�a si� burza. Mogliby znale�� si� w tarapatach, uwi�zieni w labiryncie uliczek, kt�ry bior�cy udzia� w zamieszkach znali bez por�wnania lepiej od nich.
Pocz�tkowo Skaurus uwa�a�, �e zamieszki nie rozprzestrzenia si�, podobnie jak te, kt�re wybuch�y po jego spotkaniu z czarn� magi� Avshara. Kilka batalion�w miejscowych �o�nierzy wystarczy�o, by st�umi� tamte rozruchy. Trybun obserwowa� Videssa�czyk�w wkraczaj�cych teraz do akcji, uzbrojonych na t� okazj� w maczugi i w��cznie bez ostrzy. Po dw�ch godzinach wr�cili w nie�adzie, wlok�c ze sob� poleg�ych i rannych. Ich osmolone dymem twarze wyra�a�y t�pe niedowierzanie. Poza pa�acowym kompleksem, Videssos znajdowa� si� w r�kach mot�ochu.
Wys�anie niewystarczaj�cej si�y przeciwko t�umowi okaza�o si� gorsze ni� niewys�anie �adnej. Wyj�ca t�uszcza, podniesiona na duchu �atwym zwyci�stwem, sta�a si� jeszcze zuchwalsza. Marek wdrapa� si� na dach koszar Rzymian, by zobaczy� ile si� da z tocz�cych si� w mie�cie zmaga�. Obserwowa� teraz grupki uzbrojonych w byle co m�czyzn, przepychaj�ce si� przez bujne ogrody dzielnicy pa�acowej w poszukiwaniu �upu lub ofiar.
Wci�� odleg�y, lecz straszliwie wyra�ny, dochodzi� do jego uszu bojowy okrzyk mot�ochu:�� Wykopa� ko�ci Namdalajczyk�w!�� �w okrzyk nale�a� do pospolitego �argonu miejskich szumowin; kiedy kto� narazi� si� miejscowym z�odziejom lub str�czycielom, �yczyli mu, by nie, zazna� spoczynku w grobie. Gdyby Rzymianin potrzebowa� jeszcze jakich� informacji, ten okrzyk powiedzia�by mu, kim byli bior�cy udzia� w rozruchach.
Skaurus rozstawi� manipu� uzbrojonych legionist�w wok� koszar swoich �o�nierzy. Czy to obna�ona stal, kt�r� dzier�yli, odstraszy�a t�um, czy te� po prostu Videssa�czycy nie mieli nic do Rzymian, w ka�dym razie nikt ich nie niepokoi�.
S�o�ce zasz�o w krwawej �unie; wydawa�o si� czym� pos�pnie w�a�ciwym dla symbolu Phosa, �e zosta� zmieniony w kul� krwi znikaj�c� w g�stym dymie.
P�omienie, jak smocze j�zyki, liza�y nocne niebo. Na swej wyspie spokoju Rzymianie sp�dzali godziny ciemno�ci w pe�nej gotowo�ci bojowej. Marek nie s�dzi�, by Videssa�czycy�� wnioskuj�c z dotychczasowej praktyki�� zechcieli skorzysta� z jego ludzi do st�umienia zamieszek, lecz nawet w przybli�eniu nie by� tak pewien, czy mot�och pozostawi legionist�w w spokoju.
Trybun pozosta� na nogach przez wi�kszo�� nocy. Dawno min�a p�noc, nim zdecydowa�, �e koszary prawdopodobnie nie zostan� zaatakowane. Po�o�y� si� na swoim sienniku, by skorzysta� z kilku godzin niespokojnego snu.
Jeden z jego �o�nierzy obudzi� go na d�ugo przed �witem.�� O co chodzi?�� zapyta� niewyra�nie, na wp� przebudzony. Przypomniawszy sobie wszystko, poderwa� si� na nogi.�� Zostali�my zaatakowani?
��Nie, panie. Jest niemal zbyt spokojnie, zwa�ywszy na piek�o, kt�re otacza nas zewsz�d. Nephon Khoumnos m�wi, �e chce z tob� rozmawia�; m�j oficer uwa�a, �e wydaje si� to na tyle wa�ne, bym ci� obudzi�. Je�li jednak chcesz, ode�l� go.
��Kto tam jest na zewn�trz? Glabrio?
��Tak, panie.
Marek ufa� os�dowi i dyskrecji tego spokojnego, m�odego centuriona.�� Zobacz� si� z Khoumnosem�� powiedzia��� lecz je�li mo�esz, zatrzymaj go na par� minut, �ebym m�g� doj�� do siebie.
��Zadbam o to�� obieca� legionista i wyszed� pospiesznie. Skaurus spryska� twarz wod� z dzbanka stoj�cego przy jego pos�aniu, przeczesa� zmierzwione przez sen w�osy i spr�bowa� strzepn�� z p�aszcza nieco pomi�tych fa�d, nim go na�o�y�.
Okaza�o si�, �e m�g� ca�kowicie pomin�� te przygotowania, nawet tak pobie�ne, jak by�y. Kiedy rzymski wartownik wprowadzi� Nephona Khoumnosa do sali koszar, jedno spojrzenie wystarczy�o, by stwierdzi�, �e videssa�ski oficer znajduje si� w ostatnim stadium wyczerpania. Jego zwykle rze�ki krok zmieni� si� w rozko�ysany, niemal pijany ch�d; wydawa�o si�, �e przemoc� trzyma uniesione powieki. Z g��bokim westchnieniem ulgi opad� na podsuni�te mu przez Rzymian krzes�o.
��Nie, �adnego wina, dzi�kuj� ci. Je�li si� napij�, zasn�, a na to nie mog� sobie jeszcze pozwoli�.�� Ziewn�� rozdzieraj�co, r�wnocze�nie przecieraj�c k�ykciami zaczerwienione oczy.�� Na Phosa, co za noc!�� mrukn��.
Siedzia� tak, nie wdaj�c si� w szczeg�y, wi�c Marek ponagli� go:�� Jak maj� si� sprawy tam, na zewn�trz?
��A jak s�dzisz? �le, bardzo �le. Wola�bym ju� i�� nagi przez las pe�en wilk�w ni� dzisiejszej nocy jako uczciwy obywatel przez ulice tego miasta. To, �e zostaniesz obrabowany, jest najlepsz� rzecz�, na jak� mo�esz mie� nadziej�; reszta jest tylko gorsza.
Gajusz Filipus podszed� akurat w tej chwili, by to us�ysze�. Ze swoj� zwyk�� bezceremonialno�ci� rzek�:�� Wi�c na co czekacie? To tylko rozwydrzony mot�och, nie �adna armia. Masz do�� ludzi, by go zgnie�� w ci�gu godziny.
Khoumnos skr�ci� si� w swej kolczudze, jak gdyby nagle jej ci�ar okaza� si� nie do zniesienia.�� Chcia�bym, �eby sprawy mia�y si� tak prosto, jak ty je widzisz.
��Lepiej, bym si� odwr�ci��� rzek� Gajusz Filipus�� bo co� mi si� wydaje, �e zaraz mnie wypieprzysz.
��W tej chwili nie zdo�a�bym zrobi� tego najwspanialszej dziwce w mie�cie, a c� dopiero takiej szpetnej, starej ma�pie jak ty.�� Khoumnos szczekn�� �miechem na widok miny starszego centuriona, lecz natychmiast znowu spowa�nia�.�� Nie bardziej m�g�bym wypu�ci� armi� na miasto. Po pierwsze, zbyt wielu �o�nierzy nie bardzo by si� stara�o powstrzyma� t�um przed atakami na Namdalajczyk�w; sami nie przepadaj� za wyspiarzami.
��To przykre s�ysze�, �e jedna cz�� waszej pieprzonej armii nie chce pom�c drugiej�� zauwa�y� Gajusz Filipus.
��By� mo�e, ale przez to nie staje si� to mniej prawdziwe. Cho� ten kij ma dwa ko�ce: mieszka�cy Ksi�stwa ufaj� videssa�skim �o�nierzom niewiele wi�cej, ni� jakimkolwiek innym Videssa�czykom.
Skaurus mia� ochot� sam si� odwr�ci�; domy�li� si�, do czego zmierza Nephon Khoumnos, i nie podoba�o mu si� to. Nast�pne s�owa imperatorskiego oficera potwierdzi�y obawy trybuna.�� W ca�ej stolicy s� tylko dwie grupy �o�nierzy, kt�re ciesz� si� szacunkiem zar�wno mieszka�c�w miasta jak i Namdalajczyk�w: Halogajczycy i twoi ludzie. Chc� was wykorzysta� jako tarcz� do oddzielenia mot�ochu od wyspiarzy, podczas gdy oddzia�y videssa�skie opanuj� ca�e miasto. Je�li wy i Halogajczycy otoczycie kordonem g��wne zarzewie, ogie� zamieszek powinien szybko wygasn��.
Trybun nie mia� najmniejszej ochoty, by jego ludzi wykorzystano do t�umienia ulicznych walk, kt�re rujnowa�y miasto. Przyswoi� ju� sobie pierwsz� lekcj� dow�dcy najemnik�w: jego ludzie stanowili jego kapita�, kt�rego nie nale�a�o trwoni� lekk� r�k� ani rozdawa� po trosze w drobnych, bezsensownych awanturach w zau�kach miasta. Niestety, to co proponowa� Khoumnos mia�o sens. Bez podniecaj�cego polowania na heretyk�w, rozruchy dla samych rozruch�w strac� wiele ze swego powabu.�� Zatem rozkazujesz nam wkroczy� do akcji?�� zapyta�.
Gdyby Nephon Khoumnos odpowiedzia� mu w�adczym �tak�, Marek prawdopodobnie odm�wi�by mu otwarcie�� przy zamieszaniu panuj�cym w mie�cie, Khoumnos nie zdo�a�by wymusi� spe�nienia rozkazu. Lecz Videssa�czyk by� starym �o�nierzem i zna� zwyczaje najemnik�w lepiej ni� sam Skaurus. Pozna� te� dobrze trybuna.
��Rozkaza� wam?�� zapyta�.�� Nie. Gdybym zamierza� wyda� wam rozkazy, m�g�bym przes�a� je wam przez spathariosa. Przyszed�em prosi� o przys�ug�, ze wzgl�du na Imperium. Balsamon wyrazi� to lepiej ni� ja; walka przeciwko Yezd usuwa w cie� wszystko inne. Jest to prawda bez wzgl�du na wszystko, co m�wi� ci idioci mnisi. Wojna z Yezd nie mo�e si� toczy� bez pokoju tutaj. Czy pomo�esz mi doprowadzi� do pokoju?
��Niech ciꠗ rzek� ze znu�eniem Skaurus, trafiony w czu�y punkt swego poczucia obowi�zku. S� chwile�� pomy�la��� kiedy odrobina prostego egoizmu by�aby o wiele przyjemniejsza ni� odpowiedzialno��, kt�r� wpoi� w niego trening. Zastanowi� si�, ile ze swych ograniczonych zasob�w ludzkich mo�e przeznaczy� do tego zadania.
��Czterystu ludzi�� zdecydowa�.�� Dwadzie�cia oddzia��w po dwudziestu �o�nierzy. �adnych mniejszych jednostek, chyba �e moi oficerowie tak rozka��. Nie postawi� na ka�dym rogu samotnego kawalerzysty, �eby m�ode rzezimieszki pr�bowa�y na nich swego szcz�cia.
��Za�atwione�� powiedzia� natychmiast Khoumnos�� I dzi�kuj� ci.
��Gdybym powiedzia�, �e twoja wizyta sprawi�a mi rado��, sk�ama�bym.�� Przechodz�c na �acin�, Skaurus zwr�ci� si� do Gajusza Filipusa.�� Pom� mi znale�� ludzi, kt�rych b�d� potrzebowa�. Trzymaj tutaj wszystko w pe�nej gotowo�ci, kiedy odejdziemy, i w imi� bog�w nie nara�aj naszych ludzi na dalsze niepotrzebne straty, gdyby nam przytrafi�o si� co� z�ego. Je�liby si� tak sta�o, wci�� pozostanie ci wi�cej ni� kohorta; to licz�ca si� si�a w tym �wiecie, kt�ry nie ma poj�cia o prawdziwej piechocie.
��Hola, tam. Co to za gadanie o tym, �e nie wr�cisz i o tym, co mam robi�, gdyby tak si� sta�o?�� zapyta� starszy centurion.�� Sam p�jd� z wami.
Marek potrz�sn�� g�ow�.�� Nie tym razem, przyjacielu. Ja musz� i��; to moje rozkazy pakuj� nas w to i nie po�l� ludzi w tak� kasz� bez siebie. I tak zbyt wielu oficer�w znajdzie si� w mie�cie; musi tu zosta� kto�, kto b�dzie umia� zebra� wszystko razem, gdyby paru z nas nie wr�ci�o. Obawiam si�, �e wypada na ciebie. Na Jowisza, nie utrudniaj tego jeszcze bardziej; nie o�miel� si� narazi� nas obu jednocze�nie.
Na twarzy Gajusza Filipusa dyscyplina zmaga�a si� z pragnieniem i w ko�cu pokona�a je.�� Tak, panie�� powiedzia�, lecz jego bezbarwny g�os podkre�la� zamiast ukrywa� zaw�d, jakiego dozna�.�� Wybierzmy zatem ludzi.
Khoumnos, trybun i Gajusz Filipus naradzali si� przyciszonymi g�osami, lecz gdy ju� wybrano ludzi, kt�rzy mieli wyj�� do miasta i zacz�li si� oni zbroi�, wszelka nadzieja na spok�j prysn�a. Tak jak obawia� si� tego Skaurus, Viridoviks zapa�a� gwa�townym pragnieniem, by p�j�� do miasta i walczy�.
Trybun musia� powiedzie� mu�� nie.�� Chc� naszej pomocy, by st�umi� zamieszki, a nie rozpali� je jeszcze bardziej. Znasz swoje usposobienie, Viridoviksie. Powiedz mi szczerze, cieszy ci� to zadanie?
Marek musia� odda� sprawiedliwo�� wielkiemu Galowi; Viridoviks zastanowi� si� nad sob�, �uj�c w zadumie w�sy.�� Zaraza na ciebie, za to, �e jeste� okrutnym, twardym cz�owiekiem, Marku Emiliuszu Skaurusie, i jeszcze jedna za to, �e masz racj�. Jaki� to zimny �wiat, gdzie cz�owiek sam uznaje si� za zbyt krewkiego, by mo�na mu powierzy� rozbijanie g��w.
��Mo�esz tu zosta� i poawanturowa� si� ze mn��� rzek� Gajusz Filipus.�� Ja te� nie id�.
��Co? Ty?�� Viridoviks wytrzeszczy� na niego oczy.�� Tfu, cz�owieku, to by�oby wymarzone zaj�cie dla ciebie�� jak na dobrego �o�nierza, jeste� najnudniejszym cz�owiekiem, jakiego kiedykolwiek zdarzy�o mi si� spotka�.
��Syn capa�� warkn�� centurion i ich stara wojna rozgorza�a na nowo. S�uchaj�c ich, Skaurus u�miechn�� si� w duchu; wiedzia�, �e ka�dy z nich wy�aduje na drugim cze�� swego rozgoryczenia.
Kiedy wybrani legioni�ci przygotowywali si� do akcji, trybun zapyta� Khoumnosa:�� Gdzie chcesz nas pos�a�?
Videssa�czyk zastanowi� si� nad tym.�� Mn�stwo niedawno przyby�ych Namdalajczyk�w znajduje si� w po�udniowej dzielnicy portowej, szczeg�lnie wok� ma�ego portu; wiesz, portu Kontoskalion. Z doniesie�, jakie otrzymuj�, wynika, �e tocz� si� tam gwa�towne walki; mieszka�cy miasta morduj� wyspiarzy, a wyspiarze odpowiadaj� tym samym, gdy przewaga znajduje si� po ich stronie. To ropiej�cy wrz�d, kt�ry trzeba oczy�ci�.
��To po to tam b�dziemy, prawda?�� rzek� Marek. Nawet nie pr�bowa� udawa� entuzjazmu, kt�rego nie czu�.�� Dzielnica portowa, powiadasz? Na po�udniowy wsch�d st�d, tak?
��Tak�� przytakn�� Khoumnos. Zacz�� co� m�wi�, lecz trybun mu przerwa�.
��Do�� gadania. Teraz chc� tylko sko�czy� t� bezwarto�ciow� robot�. Im szybciej zaczniemy, tym szybciej sko�czymy. Wi�c zabierzmy si� do tego.�� Wymaszerowa� d�ugim krokiem z koszar w mrok przed�witu.
Kiedy legioni�ci stan�li w postawie na baczno��, wyszed� na czo�o kolumny. Czu�, �e musi udzieli� swoim ludziom paru przestr�g, nim wprowadzi ich do akcji.�� Pami�tajcie, zostali�cie odkomenderowani do s�u�by przy t�umieniu zamieszek, nie do walki, mam nadziej�. Chcemy zaprowadzi� porz�dek jak najmniejsz� si��, nie najwi�ksz�, �eby rozruchy nie skierowa�y si� przeciw nam. Je�li kto� rzuci w was zgni�� g��wk� kapusty, w odpowiedzi nie rzucajcie w niego oszczepem.
��To jedna strona medalu. Oto druga: je�li wasze �ycie znajdzie si� w niebezpiecze�stwie, nie po�wi�cajcie go; je�li staniecie przed wyborem: ja albo awanturnik, pami�tajcie, �e wasze �ycie jest dziesi�� tysi�cy razy wa�niejsze, wi�c nie podejmujcie �adnego g�upiego ryzyka. Jeste�my wszystkimi Rzymianami, jacy tutaj s�, i wszystkimi Rzymianami, jacy tutaj kiedykolwiek b�d�. Wykonajcie swoje zadanie; zr�bcie to, co musicie zrobi�, lecz korzystajcie przy tym ze swoich g��w.
Daj�c te rady zdawa� sobie spraw�, �e s� dwuznaczne, lecz wiernie odzwierciedla�y mieszane uczucia, jakie wywo�a�a w nim zlecona mu przez Khoumnosa misja. Kiedy s�o�ce wzesz�o czerwono w�r�d spowijaj�cych miasto dym�w, powiedzia�:�� Ruszajmy�� i wyprowadzi� swych ludzi z koszar, z kompleksu pa�acowego i szybkim marszem wprowadzi� do rozdzieranego ulicznymi walkami serca miasta.
Niemal zawsze delektowa� si� pi�knem wczesnych rank�w Videssos, lecz nie dzisiaj. Dym gryz� w oczy, wype�nia� cuchn�cym odorem nozdrza. Zamiast skwiru mew i ptasich trel�w w mie�cie rozlega�y siꠗ zag�uszaj�ce wszystkie inne d�wi�ki�� krzyki �upie�c�w, brz�k t�uczonego szk�a i trzask p�kaj�cych desek, towarzysz�ce pl�drowaniu dom�w i sklep�w, a niekiedy huk wal�cego si�, strawionego ogniem budynku.
Drog� do portu Kontoskalion legioni�ci przebyli nie rozdzielaj�c si�, w jednym oddziale. Skaurus nie mia� zamiaru nara�a� swoich �udzi wcze�niej nim b�dzie musia� i liczy� na to, �e widok czterystu uzbrojonych, chronionych tarczami wojownik�w maszeruj�cych ulic� wystarczy, by jakikolwiek mot�och dobrze si� zastanowi�, nim zdecyduje si� z nimi zadrze�.
Okaza�o si�, �e mia� racj�; opr�cz przekle�stw i paru ci�ni�tych w ich stron� kamieni, nikt nie przeszkadza� Rzymianom, kiedy maszerowali. Lecz stanowili male�k�, ruchom� banieczk� porz�dku dryfuj�c� w�r�d chaosu. Videssos, jak si� wydawa�o, zrezygnowa� z ogranicze� prawa na rzecz starszej, prymitywniejszej zasady: silniejszym, szybszym, sprytniejszym przypada�y �upy.
Tam, gdzie znajdowano garstk� Namdalajczyk�w do upolowania, rozruchy traci�y cz�� ze swej dziko�ci i stawa�y si� jakim� dziwacznym karnawa�em. Trzej m�odzie�cy wyci�gali obci�gni�te aksamitem poduszki z jakiego� sklepu i ciskali je w wyci�gni�te ramiona czekaj�cego, wznosz�cego radosne okrzyki t�umu. Marek zobaczy� m�czyzn� w �rednim wieku i kobiet� wlok�cych ci�kie �o�e w g��b bocznej uliczki, przypuszczalnie w stron� ich domu.
Jaka� m�odsza para, wykorzystuj�c swoje ubrania jako materac, kocha�a si� na szczycie kupy gruzu; ich r�wnie� oklaskiwa�a wniebowzi�ta widownia. Rzymianie przeszli obok wytrzeszczaj�c oczy i pokrzykuj�c z takim samym entuzjazmem jak wszyscy Videssa�czycy. Swoj� uciech� wyrazili koci� muzyk�, uderzaj�c tarczami o nagolenniki. Kiedy para sko�czy�a, poderwa�a si� na nogi i pierzchn�a, zapominaj�c o ubraniach.
W morzu szale�stwa zdarzaj�ce si� sporadycznie wyspy normalno�ci by�y dziwne same w sobie. Marek kupi� bu�k� z kie�bas� z wieprzowiny od sprzedawcy zajmuj�cego si� swym handlem tak, jak gdyby wok� nic si� nie dzia�o.
��Nie mia�e� �adnych k�opot�w?�� zapyta� trybun, podaj�c m�czy�nie miedziaka.
��K�opot�w? A dlaczego mia�bym mie�? Przecie� wszyscy mnie znaj�. Najwi�kszy problem mam z wydaniem reszty z tych wszystkich sztuk z�ota, kt�re dzisiaj dosta�em. Wedle mnie takie co� od czasu do czasu dobrze robi miastu; pobudza koniunktur�, wzmacnia handel, �e tak powiem.�� I odszed�, g�o�no zachwalaj�c swoje towary.
Dwie przecznice dalej na po�udnie, Rzymianie natkn�li si� na kilka trup�w rozci�gni�tych na kocich �bach. Z tego, co mo�na by�o dostrzec pod sczernia��, zakrzep�� warstw� krwi, kt�ra ich okrywa�a, niekt�rzy zabici byli Namdalajczykami, inni za� mieszka�cami miasta. Okrywa�o ich niewiele wi�cej ni� w�asna krew; wszystkie cia�a, zar�wno obcych jak i obywateli miasta, zosta�y obdarte w ci�gu nocy.
Wkr�tce do uszu Rzymian dotar�y odg�osy walki.�� Biegiem!�� zawo�a� Skaurus. Jego ludzie skoczyli naprz�d. Kiedy wybiegli za r�g, zobaczyli czterech Namdalajczyk�w, dw�ch z nich uzbrojonych tylko w no�e, kt�rzy usi�owali powstrzyma� przynajmniej trzykrotnie liczniejsz� grup� napastnik�w. Na ziemi le�a� jeszcze jeden wyspiarz oraz dw�ch odzianych w �achmany Videssa�czyk�w.
Ich �mier� wyra�nie pozbawi�a napastnik�w ochoty do walki. Cho� ci z ty�u krzyczeli �Naprz�d!�, ich towarzysze z przodu oci�gali si�, nagle niezwykle ostro�ni w obliczu zawodowych �o�nierzy z gotow� do u�ycia broni�.
Videssa�czycy krzykn�li z przera�enia, kiedy ujrzeli i us�yszeli p�dz�cych na nich Rzymian. Odwr�cili si�, by umkn��, porzucaj�c bro�, kt�ra przeszkadza�aby im w ucieczce.
Mieszka�cy Ksi�stwa rado�nie powitali swych nieoczekiwanych wybawicieli. Ich dow�dca przedstawi� si� jako Utprand, syn Dagobera. Marek widzia� go po raz pierwszy; trybun domy�li� si�, �e musi by� jednym z niedawno przyby�ych namdalajskich najemnik�w. Jego wyspiarski akcent by� tak silny, �e m�wi� niemal jak Halogajczyk. Lecz je�li zrozumienie niekt�rych odcieni znaczenia mog�o sprawi� k�opot trybunowi, to nie mia� �adnych w�tpliwo�ci, czego chcia� Utprand.
��Nie gonisz tych diab��w?�� zapyta�.�� Zd��yli zabi� trzech moich dzielnych ch�opc�w; mieli�my nieszcz�cie znale�� si� w pobli�u ich G��wnej �wi�tyni, kiedy rzucili si� na nas, i od tego czasu przekradali�my si� cuchn�cymi zau�kami, pr�buj�c do��czy� do naszych towarzyszy. Sko�czmy z nimi, powiadam!�� Pozostali wyspiarze, kt�rzy wci�� trzymali si� na nogach, warkn�li potakuj�co.
Po pewnych rzeczach, kt�re zobaczy� w Videssos, Marka kusi�o, by wypu�ci� swych ludzi jak stado wilk�w. Cho� nic by to nie da�o�� a ostatecznie wyrz�dzi�oby niepowetowan� szkodꠗ by�oby takie satysfakcjonuj�ce! W tym wybuchu nienawi�ci mieszka�cy miasta postradali ogromn� cz�� szacunku, kt�ry nauczy� si� czu� do ich pa�stwa. Widzia� te�, jak jego legioni�ci a� dygocz� z pragnienia, by spu�ci� ich ze smyczy.
Potrz�sn�� g�ow� z �alem, lecz stanowczo.�� Zostali�my przys�ani, by uspokoi� sytuacj�, a nie rozj�trzy� j�, i aby utworzy� kordon pomi�dzy wami a Videssa�czykami, tak �eby rozruchy wypali�y si� same. Tak musi by�, sam wiesz�� powiedzia�, przedstawiaj�c Utprandowi ten sam argument, jakiego u�y� dyskutuj�c z Soterykiem.�� Je�li imperialna armia wyst�pi przeciwko wam razem z mot�ochem, jeste�cie zgubieni. Czy chcesz, �eby�my zach�cili ich do tego?
Utprand zmierzy� go wzrokiem; jego oczy wydawa�y si� blade w wym�czonej, osmolonej dymem twarzy.�� Nigdy nie s�dzi�em, �e m�g�bym chcie� znienawidzi� rozs�dnie my�l�cego cz�owieka. B�d� przekl�ty za to, �e masz racj�; skr�ca mi wn�trzno�ci jak zielone jab�ko, kt�rym jeste�.
On i dwaj jego ludzie podnie�li z ziemi swego poleg�ego towarzysza i jego sztylet, kt�rym na pr�no stara� si� obroni�. Marek zastanowi� si�, gdzie m�g� si� podzia� miecz poleg�ego �o�nierza i kto zaniesie sztylet jego krewnym. Ca�a tr�jka, d�wigaj�c swe brzemi�, ruszy�a do obozu rozbitego w porcie. Czwarty wyspiarz, Grasulf, syn Gisulfa, zosta� z Rzymianinami, by wskaza� najkorzystniejsze miejsca, kt�re nale�a�o obsadzi� �o�nierzami w celu odci�cia portu Kontoskalion od reszty miasta.
Trybun wystawi� posterunki sk�adaj�ce si� z dw�ch dru�yn w miejscach zalecanych przez Grasulfa; wi�kszo�� znajdowa�a si� na g��wnych ulicach biegn�cych z p�nocy na po�udnie. Skaurus nie mia� powod�w, by narzeka� na wybrane przez Grasulfa miejsca. Namdalajczyk doskonale zdawa� sobie spraw�, jakie pozycje najlepiej nadaj� si� do obrony.
Tak jak przewidywa�, �e mo�e b�dzie musia� to uczyni�, Marek zezwoli� swoim podoficerom na rozdzielenie ich dru�yn w celu odstawienia wi�kszego terenu.�� Ale nie chc�, by jakakolwiek grupa liczy�a mniej ni� dziesi�ciu ludzi�� przestrzeg� ich�� i je�li ju� podzielicie dru�yny, maj� pozosta� w zasi�gu g�osu, �eby w razie potrzeby mog�y szybko si� po��czy�.
Rzymianie wytrwale torowali sobie drog� na zach�d. Przeszli przez dzielnic� ma�ych sklepik�w, tawern i st�oczonych, niechlujnych dom�w i wkroczyli do dzielnicy zamieszka�ej przez kupc�w, kt�rzy dorobili si� swoich fortun w portach Videssos i dalej mieszkali w pobli�u. Ich wspania�e siedziby oddziela�y od kr�tych uliczek trawniki i ogrody, a nadto strzeg�y wysokie parkany albo cierniste �ywop�oty. Nie zawsze jednak zdo�a�y one ochroni� rezydencje kupc�w przed furi� mot�ochu. Z kilku pozosta�y tylko dymi�ce, spl�drowane zgliszcza. Innym, cho� wci�� sta�y, brakowa�o niemal wszystkich szyb w oknach. Wiele otacza�a nieomylna atmosfera opuszczenia. Ich w�a�ciciele, wiedz�c jak �atwo gniew t�umu mo�e przenie�� si� z obcokrajowc�w na po prostu bogatych, nie chcieli ryzykowa� i na wszelki wypadek wynie�li si� na przedmie�cia lub zachodni brzeg Ko�skiego Brodu.
Do czasu, gdy przebyli wi�kszo�� drogi wiod�cej przez t� cz�� miasta, przy Marku pozosta�y zaledwie dwie dru�yny legionist�w. Jedn� umie�ci� na posterunku pomi�dzy �wi�tyni� Phosa, zbudowan� wystarczaj�co solidnie, by mog�a wyst�powa� w roli fortecy, a murowanym ogrodzeniem jakiej� rezydencji. Wraz z Grasulfem i ostatni� dwudziestk� legionist�w posuwa� si� dalej, szukaj�c odpowiedniego miejsca na zamkniecie kordonu. Szum morza, nigdy nie cichn�cy w Videssos, rozbrzmiewa� wyra�nie w jego uszach; w�a�ciwa ko�cowa pozycja powinna oddzieli� od siebie Videssa�czyk�w i Namdalajczyk�w.
Miejsce szybko si� znalaz�o. W nocy mot�och rozwali� na kawa�ki mur otaczaj�cy posiad�o�� jakiego� bogacza i przedosta� si� do �rodka, by spl�drowa� jego will�. Kolczasty �ywop�ot po drugiej stronie ulicy wci�� sta� nienaruszony.�� Mo�emy wznie�� tutaj barykadꠗ powiedzia� trybun�� i utrzyma� to miejsce bez wzgl�du na to, z kt�rej strony pojawi� si� k�opoty.
Jego ludzie zabrali si� do pracy ze zwyk�� rzymsk� sumienno�ci�; wkr�tce wa� z potrzaskanych cegie� i kamieni rozci�gn�� si� w poprzek ulicy. Marek przyjrza� si� barykadzie z niema�� dum�. Walcz�c pod jej os�on�-pomy�la��� legioni�ci mogliby powstrzyma� wielokrotnie liczniejszych napastnik�w.
Ta my�l nasun�a mu jeszcze jedn�. Pozycja zaj�ta w�a�nie przez Rzymian by�a tak silna, �e utrzymanie jej doprawdy nie wymaga�o dwudziestu ludzi. M�g�by pozostawi� tutaj dziesi�ciu, a z reszt� przedosta� si� jeszcze bli�ej morza. To powinno by� do�� bezpieczne�� pomy�la�. Ta cz�� miasta, w przeciwie�stwie do ogarni�tej zamieszkami dzielnicy, kt�r� przeby� wcze�niej, wydawa�a si� opuszczona przez ludzi. Wi�kszo�� prawowitych w�a�cicieli zd��y�a uciec, a po przej�ciu fali grabie�y ani mieszka�cy miasta, ani przybysze z Ksi�stwa nie korzystali zbyt cz�sto z tych ulic, by dopa�� si�.
Podniesiony na duchu tym spostrze�eniem, Marek podzieli� sw�j ma�y oddzia� na dwa.�� Znam odpowiednie miejsce dla ciebie�� powiedzia� mu Grasulf. Poprowadzi� Rzymian do skrzy�owania pomi�dzy czterema rezydencjami. Ka�da si�ga�a solidnym, murowanym ogrodzeniem do skraju ulicy. Do morza by�o st�d ju� bardzo blisko; wraz z nieustannym hukiem wody rozbijaj�cej si� o nadbrze�e, do uszu trybuna dochodzi�y pla�ni�cia poszczeg�lnych fal, uderzaj�cych o statki i pale portu Kontoskalion.
W mie�cie wci�� wrza�o. Nowe s�upy dymu wzbija�y si� w po�udniowe niebo, a z oddali dochodzi�y odg�osy walki. Skaurus zastanawia� si�, czy mot�och walczy z Namdalajczykami, z regularn� armi� Videssos, czy te� sam z sob�. Zastanawia� si� te�, ile jeszcze czasu i ofiar trzeba, nim Nephon Khoumnos�� lub, po sprawiedliwo�ci, sam Imperator�� zdecyduje si� da� niesfornemu posp�lstwu stolicy lekcj�, kt�r� zapami�ta na d�ugo.
W tej chwilowej oazie spokoju �atwo by�o zapomnie� o takich rzeczach. Przez pierwsze dwie godziny Rzymianie stali na swoim posterunku w pe�nej gotowo�ci bojowej, lecz kiedy nie zetkn�li si� z niczym bardziej niebezpiecznym od zab��kanego psa i szmaciarza, z wielkim workiem odpadk�w zarzuconym na plecy, trybun uzna�, �e nie stanie si� nic z�ego, je�li pozwoli im troch� si� odpr�y�. Podczas gdy pierwsza tr�jka legionist�w stan�a na warcie, pozostali usiedli w w�skim cieniu po�udniowego muru. Podzielili si� jedzeniem i winem z Grasulfem. Namdalajczyk skrzywi� usta nad ich kwa�nym winem, cho� dla Skaurusa wci�� by�o zbyt s�odkie.
Cienie zacz�y si� wyd�u�a�, kiedy odleg�y zgie�k dochodz�cy z innych punkt�w Videssos zabrzmia� nagle g�o�niej. Niewiele czasu zaj�o Markowi stwierdzenie, �e dosz�o do nowego wybuchu, dok�adnie na wsch�d od jego posterunku�� i �e, s�dz�c z narastaj�cego ha�asu, tumult z niepokoj�c� szybko�ci� przesuwa si� na zach�d.
Na jego rozkaz legioni�ci poderwali si� na nogi, z gderaniem porzucaj�c ch�odny cie� na rzecz pal�cego s�o�ca. Jak wszyscy dobrzy �o�nierze, szybko sprawdzili sw�j ekwipunek upewniaj�c si�, czy kr�tkie miecze swobodnie wysuwaj� si� z pochew i czy rzemienne uchwyty tarcz nie przetar�y si� na tyle, by grozi� zerwaniem w czasie walki.
W�skie, kr�te uliczki Videssos w osobliwy spos�b zniekszta�ca�y d�wi�ki. Ryk mot�ochu stawa� si� coraz bli�szy, lecz dop�ki nie znalaz� si� tu� przed nim, Skaurus nie przypuszcza�, �e znajduje si� na jego drodze. By� got�w pospieszy� ze swymi lud�mi na pomoc innej grupie Rzymian, kiedy pierwsi uczestnicy zamieszek wychyn�li zza rogu nie dalej jak sto krok�w przed nim i spostrzegli jego ma�y oddzia�, kt�ry zagradza� im drog�.
Zatrzymali si� zmieszani. W przeciwie�stwie do mnicha, kt�ry przed kilkoma dniami judzi� przeciwko heretykom wiedzieli, �e stoj�cy przed nimi wojownicy nie s� Namdalajczykami i musieli zdecydowa�, czy uzna� ich za swych wrog�w.
Wykorzystuj�c ich niezdecydowanie, Marek wysun�� si� na kilka krok�w przed swoich ludzi.�� Wracajcie do dom�w!�� krzykn��.�� Nic wam nie zrobimy, je�li odejdziecie spokojnie!�� Wiedzia�, jak bardzo mija si� z prawd�, lecz przy odrobinie szcz�cia m�g� liczy� na to, �e t�um nie b�dzie wiedzia�.
Przez chwil� s�dzi�, �e uda�o mu si� ich oszuka�. Dw�ch m�czyzn na czele t�umu, za�ywnych osobnik�w ze �rednio zamo�nych klas stolicy, z wygl�du wyra�nie odstaj�cych od reszty ulicznik�w, odwr�ci�o si�, jak gdyby chc�c si� wycofa�. Lecz w�wczas jaki� cz�owiek stoj�cy za nimi�� �liska, ma�a kreatura o twarzy �asicy�� rozpozna� w Grasulfie Namdalajczyka.�� Wyspiarz!�� wrzasn�� przera�liwie.�� Pr�buj� nie dopu�ci� nas do niego!�� I t�um nier�wn� lini� run�� do ataku, wymachuj�c zdobytym or�em i ca�� kolekcj� rozmaitych przedmiot�w maj�cych uchodzi� za bro�.
��Och, co za g�wno�� mrukn�� jeden ze stoj�cych obok Marka legionist�w, gdy wyci�ga� miecz. Trybun poczu� mdl�c� pustk� w do�ku. Zza przekl�tego rogu wybiegali wci�� nowi Videssa�czycy. Rzymianie byli zawodowymi �o�nierzami, to prawda, lecz jako zawodowiec Skaurus wiedzia� do��, by nie lubi� bitwy, w kt�rej jego przeciwnik ma siedmio- albo o�miokrotn� przewag� liczebn�.
��Do mnie! Do mnie!�� krzykn�], zastanawiaj�c si�, ilu Rzymian zdo�a �ci�gn�� na pomoc swej dru�ynie, czy nie przyb�d� zbyt p�no i czy t�um nie poch�onie ich, oddzia� po oddziale.
Grasulf �cisn�� go za rami�.�� Zanie� m�j miecz do domu, je�li zdo�asz�� powiedzia�. I z dzikim okrzykiem Namdalajczyk pop�dzi� na spotkanie mot�ochu. Jego klinga �mign�a kre�l�c dwa b�yszcz�ce �uki; dwie g�owy zeskoczy�y z ramion napastnik�w i potoczy�y si� po ziemi. Gdyby wiod�o mu si� tak dalej, pewnie zdo�a�by w pojedynk� zastraszy� i powstrzyma� swych wrog�w. Lecz ten sam ma�y, przebieg�y z�odziejaszek, kt�ry pierwszy wypatrzy� go w�r�d Rzymian, teraz prze�lizgn�� si� do niego i przez kolczug� wbi� sztylet w plecy Namdalajczyka. Grasulf upad�; t�um zawy� tryumfalnie, tratuj�c jego zw�oki i rzuci� si� na Rzymian.
Rzymianie byli �wietnie wyszkoleni i dobrze uzbrojeni. Chroni�y ich kolczugi i nagolenniki oraz licowane metalem p�cylindryczne tarcze. Lecz ich przeciwnicy parli naprz�d tak ogromn� mas�, �e linia Rzymian, kt�ra tutaj z natury rzeczy mog�a sk�ada� si� tylko z trzech tr�jek legionist�w, zosta�a rozerwana niemal natychmiast. Bitwa zmieni�a si� w seri� dzikich potyczek, gdzie jednego czy dw�ch Rzymian atakowa�o bez por�wnania wi�cej napastnik�w.
Na Marka, stoj�cego na czele legionist�w, natar�o jednocze�nie trzech m�czyzn. Jeden zgina�, gdy zderzy� si� z trybunem, kt�ry chc�c mie� pewno��, �e jego cios b�dzie �miertelny, przekr�ci� miecz wbity we wn�trzno�ci przeciwnika. Lecz si�a rozp�du m�czyzny i jego dw�ch pozosta�ych przy �yciu towarzyszy rzuci�a Skaurusa na ziemi�. Nasun�� na siebie tarcz� i to uchroni�o go przed stratowaniem, gdy t�um przebiega� nad nim, lecz tylko szcz�ciu zawdzi�cza�, �e nikt nie wymierzy� w niego niczego bardziej �mierciono�nego ni� zadany w przelocie cios maczug�.
Uderzaj�c rozpaczliwie mieczem na wszystkie strony, po nieca�ej minucie zdo�a� podnie�� si� z ziemi, by stwierdzi�, �e znajduje si� sam po�rodku wyj�cej t�uszczy.
Jaki� Videssa�czyk, uzbrojony w kr�tki, my�liwski oszczep, rzuci� si� na trybuna. Pchni�cie oszczepu daleko min�o si� z celem; jego impet rzuci� m�czyzn� na tarcz� Rzymianina. Marek odepchn�� go tak mocno, jak potrafi�. Trac�c r�wnowag�, napastnik zatoczy� si� do ty�u na jednego ze swych towarzyszy. Miecz Skaurusa kaza� im obu zap�aci� za ich niezdarno��.
Na szcz�cie nie wszyscy uczestnicy rozruch�w pozostawali, by walczy� z Rzymianami. Cz�� dalej par�a na zach�d, w nadziei znalezienia Namdalajczyk�w, kt�rych mogliby wyr�n��. Wkr�tce ju� tylko ci, kt�rzy znajdowali si� na ko�cu t�umu, dalej atakowali trybuna. Kiedy nap�r zel�a�, za�wita�a mu nadzieja, �e mo�e uda mu si� prze�y�.
W�r�d bitewnego zgie�ku us�ysza� okrzyki i szcz�k broni Rzymian przyby�ych na pomoc obleganej dru�ynie. Mot�och, nie posiadaj�cy dyscypliny prawdziwych wojownik�w, nie zdo�a� oprze� si� ich naporowi. Marek zacz�� zwo�ywa� swoich ludzi, lecz w tej w�a�nie chwili jaki� kamie� zad�wi�cza� zderzaj�c si� z jego he�mem i g�ow� trybuna wype�ni� deszcz srebrzystych iskier. Zatoczy� si�, wypuszczaj�c miecz z r�ki. Jaki� Videssa�czyk pochyli� si�, porwa� go i rzuci� si� do ucieczki; uzbrojony czy nie, zazna� ju� do�� walki jak na ten dzie�.
Lodowaty wiatr paniki zawy� w m�zgu Marka. Gdyby to by� zwyczajny kr�tki miecz, jakich u�ywali Rzymianie, trybun, ucieszony z odsieczy, pewnie pozwoli�by z�odziejowi zatrzyma� �up. Lecz by�a to klinga, kt�rej magia sprowadzi�a go do tego w�a�nie �wiata; klinga, kt�ra pokona�a Avshara i jego czarnoksi�stwo; klinga, kt�ra u�ycza�a mu mocy. Odrzuci� tarcz�, wyci�gn�� sw�j od dawna nie u�ywany sztylet i rzuci� si� w po�cig.
Dzi�kowa� bogom, �e walka niemal go omin�a. Jego ci�ni�ta
Krew t�tni�a mu g�ucho w uszach, kiedy bieg�; z rado�ci� pozby�by si� swej zbroi i ci�kich but�w. Lecz jego d�ugie susy wci�� zmniejsza�y dziel�c� go od z�odzieja odleg�o��. M�czyzna�� kt�ry umyka� przed nim w podskokach�� by� niskim, t�ustym cz�owieczkiem wygl�daj�cym na zbyt dobrze sytuowanego, by rozruchy mog�y mu si� na cokolwiek przyda�. S�ysz�c odg�osy po�cigu obejrza� si� przez rami� i niemal wpad� na mur. Uratowa� si� w ostatniej chwili i umkn�� w boczn� uliczk�, maj�c Marka dziesi�� krok�w za sob�.
Cho� trybun wyt�a� wszystkie si�y, nie m�g� zbli�y� si� do uciekiniera. Ani te� jego ofiara nie mog�a uwolni� si� od po�cigu, cho� biegn�c kr�t� drog� przez boczne uliczki i zau�ki Skaurus ca�kowicie zagubi� si� w labiryncie Videssos.
Z�odziej zaprezentowa� znajomo�� szlak�w miasta nie bardziej doskona�� ni� Skaurus. Przebieg� po�ow� drogi w g��b zau�ka nie u�wiadamiaj�c sobie tego, �e jest �lepy. Nim zdo�a� naprawi� sw�j b��d, zdyszany trybun zablokowa� mu drog� ucieczki.
Ocieraj�c pot z twarzy, pulchny z�odziej uni�s� skradziony miecz do gardy. Niew�a�ciwe ustawienie st�p i pr�bne wypady dowodzi�y, �e nie jest szermierzem. Mimo to Skaurus zbli�a� si� do niego zachowuj�c wszelkie �rodki ostro�no�ci. Jego przeciwnik dzier�y�, niezdarnie czy nie, kling� trzykrotnie d�u�sz� ni� jego sztylet.
Zrobi� jeszcze jeden krok naprz�d, m�wi�c:�� Nie chc� z tob� walczy�. Po�� m�j miecz na ziemi i mo�esz sobie i��, je�li o mnie chodzi.
Skaurus nigdy nie dowiedzia� si� czy m�czyzna uzna�, �e m�wi z tch�rzostwa i to go rozzuchwali�o, czy te� po prostu ba� si� pozosta� bezbronnym wobec Rzymianina. Skoczy� na Marka, zadaj�c mieczem trybuna zamaszysty cios, kt�ry potwierdzi� jego nieudolno��. Lecz zanim umys� Marka u�wiadomi� sobie, �e ma do czynienia z nowicjuszem, jego cia�o odpowiedzia�o ruchami, jakie wpoi�y w nie d�ugie godziny sp�dzone na polu �wicze�. Zanurkowa� pod dyletanckim ci�ciem i zrobi� krok naprz�d wbijaj�c sztylet w brzuch wroga.
Usta pulchnego z�odzieja u�o�y�y si� w bezd�wi�czne �Och�. Upu�ci� miecz Rzymianina, by obiema r�koma �cisn�� ran�. Jego oczy rozszerzy�y si�, a potem nagle pokaza�y si� same bia�ka, kiedy pada� na ziemi�.
Marek pochyli� si�, by podnie�� sw�j miecz. Nie czu� �adnej dumy z odniesionego zwyci�stwa, a raczej odraz� do siebie, wywo�an� zabiciem przeciwnika, kt�rego tak bardzo przewy�sza� umiej�tno�ciami. Spojrza� z wyrzutem na skr�cone zw�oki u swych st�p. Dlaczego ten t�usty g�upiec nie mia� do�� rozumu, by zabarykadowa� drzwi swego domu i pozosta� za nimi, zamiast bawi� si� w co�, o czym nie mia� poj�cia?
Trybun s�dzi�, �e pozwoli, by s�uch zaprowadzi� go z powrotem w miejsce bijatyki mi�dzy jego ludzi a mot�ochem, lecz odtworzenie drogi, jak� przeby�, okaza�o si� nie takie proste. Kr�te uliczki nieustannie sprowadza�y go z po��danego kierunku, a i sam �w kierunek zdawa� si�
zmienia�, w miar� jak szed�. Mijane domy dostarcza�y mu niewielu wskaz�wek. Ich zewn�trzne �ciany i �ywop�oty by�y tak do siebie podobne, �e tylko d�ugotrwa�e zamieszkiwanie w ich s�siedztwie umo�liwi�oby kierowanie si� ich wygl�dem.
Mija� w�a�nie kolejny dom, niewiele r�ni�cy si� od reszty, kiedy us�ysza� odg�os b�jki dochodz�cy zza muru. B�jki tego dnia by�y czym� zupe�nie powszechnym; martwi�c si� o odnalezienie drogi powrotnej do Rzymian, Skaurus mia� zamiar zignorowa� i t�, kiedy nagle wyr�ni� j� kobiecy krzyk.
Przerwa� go odg�os uderzenia.�� Cicho, suko!�� rykn�� grubia�ski, m�ski g�os.
��A niech sobie skowyczy�� odpar� drugi, zimny i nieczu�y.�� Kto na to zwr�ci uwag�?
Mur by� zbyt wysoki, by m�c zajrze� przez niego do �rodka, a obci��ony zbroj� cz�owiek nie m�g� marzy�, by si� na� wspi��. Oczy Marka pomkn�y ku bramie. Podbieg� do niej, wal�c w ni� swym okrytym �elazem barkiem. Rozwar�a si� gwa�townie i trybun, potykaj�c si�, wpad� na rozleg�� przestrze� poro�ni�t� kr�tko przystrzy�on� traw�.
Dwaj m�czy�ni trzymaj�cy kobiet� rozci�gni�t� na tej trawie unie�li ze zdumieniem wzrok, gdy ich zabawa zosta�a przerwana. Jeden trzyma� j� za obna�one ramiona; rozerwana tunika le�a�a w pobli�u. Drugi kl�cza� pomi�dzy jej m��c�cymi powietrze nogami, podci�gaj�c sut� sp�dnic� nad tali�.
Ten drugi zgina�, gdy pr�bowa� powsta�, z gard�em przeszytym kling� Marka. Trybun poczu� przelotny �al, �e pozwoli� mu tak �atwo umrze�, lecz potem stan�� przed towarzyszem zabitego, kt�ry okaza� si� twardszym orzechem do zgryzienia. Cho� wygl�da� na ulicznego rzezimieszka, nosi� kr�tki miecz zamiast sztyletu i z pierwszego ci�cia Skaurus wywnioskowa�, �e wie, jak go u�ywa�.
Po tym pierwszym ci�ciu, kt�re nie pos�a�o Rzymianina na ziemi�, Videssa�czyk zdecydowa� si� na czysto obronn� walk�, sprawiaj�c wra�enie, �e chce oderwa� si� od przeciwnika i uciec. Lecz kiedy spr�bowa� umkn��, kobieta, kt�r� przygniata� do ziemi, b�yskawicznym ruchem chwyci�a go za nog�. Marek przeszy� mieczem padaj�cego m�czyzn�. Cho� niedawno �a�owa�, zabijaj�c �a�osnego, ma�ego cz�owieczka, kt�ry ucieka� z jego mieczem, teraz czu� tylko zadowolenie, �e uwalnia �wiat od tego ludzkiego �miecia.
Ukl�kn��, by wytrze� kling� koszul� zabitego, a potem odwr�ci� si�, m�wi�c:�� Dzi�ki, dziewczyno, ten b�kart m�g�by uciec, gdyby���� I tak pozosta� z otwartymi ustami, z kt�rych nie wydoby�o si� ju� �adne s�owo. Kobiet�, kt�ra w�a�nie siada�a, by�a Helvis.
Ona r�wnie� wytrzeszczy�a na niego oczy, dopiero teraz widz�c, kim jest jej wybawiciel.�� Marek?�� powiedzia�a, jak gdyby w�tpi�c w to, co widzi. Potem, szlochaj�c rozpaczliwie w reakcji na groz�, kt�ra otacza�a j� jeszcze przed chwil�, podbieg�a do niego. Jego ramiona, same z siebie, obj�y j�. Sk�ra jej plec�w by�a niezwykle g�adka i wci�� jeszcze ch�odna od dotyku trawy, do kt�rej j� przygnieciono. Dygota�a w jego obj�ciach.
��Dzi�kuj� ci, och, dzi�kuj� ci�� powtarza�a bez przerwy, przyciskaj�c g�ow� do jego opancerzonego ramienia. Po chwili doda�a:�� Masz tyle metalu na sobie; czy musisz wi�zi� mnie w zbroi?
Skaurus dopiero teraz u�wiadomi� sobie, jak mocno przyciska j� do swego pokrytego zbroj� cia�a. Zwolni� nieco u�cisk; nie odsun�a si�, lecz dalej tak samo przywiera�a do niego.�� W imi� waszego Phosa, co ty tu robisz?�� zapyta� szorstko. Zdenerwowanie, jakie odczuwa� sprawi�o, �e w jego g�osie zamiast troski zabrzmia� gniew.�� S�dzi�em, �e siedzisz bezpiecznie w koszarach swoich rodak�w.
I jak si� dowiedzia�, dok�adnie z powodu Phosa nie przebywa�a teraz w koszarach Namdalajczyk�w. Postanowi�a uczci� �wi�to swego boga�� czy to by�o zaledwie wczoraj? Marek zaduma� si�; to wydawa�o si� niemo�liwe�� przez modlitw� nie w �wi�tyni w pobli�u koszar, lecz w innej, znajduj�cej si� tutaj, w po�udniowej cz�ci Videssos. Ta kaplica cieszy�a si� w�r�d Namdalajczyk�w popularno�ci�, poniewa� by�a po�wi�cona jakiemu� �wi�temu, kt�ry �y� i pracowa� na wyspie Namdalen, cho� zmar� trzysta lat przed tym, nim przybysze z p�nocy wyrwali jego ojczysty kraj spod w�adania Imperium.
Helvis m�wi�a dalej:�� Kiedy zacz�y si� zamieszki i us�ysza�am, jak t�um krzyczy: �Wykopa� ko�ci Hazardzist�w!�, zrozumia�am, �e nie mog� wraca� do domu ulicami. Wiedzia�am, �e moi rodacy roz�o�yli si� obozem w pobli�u portu i postanowi�am przedosta� si� tam. Noc sp�dzi�am w opuszczonym domu. Kiedy us�ysza�am wrzask mot�ochu kieruj�cy si� w stron� portu pomy�la�am, �e znowu powinnam si� ukry�.
��Druga brama, o tam, by�a otwarta�� powiedzia�a, wskazuj�c r�k�.�� A� za szybko dowiedzia�am si�, dlaczego. Ci��� nie potrafi�a znale�� odpowiedniego s�owa; zamiast tego zadr�a�a�� pl�drowali dom, a ja by�am jeszcze jednym, �atwym �upem�� doda�a ponuro.
��Ju� wszystko dobrze�� powiedzia� Skaurus, g�adz�c jej potargane w�osy tym samym �agodnym ruchem, jakiego zwykle u�ywa�, by uspokoi� przestraszonego konia. Westchn�a i przytuli�a si� mocniej. Po raz pierwszy u�wiadomi� sobie z ca�� wyrazisto�ci�, �e jest na wp� rozebrana i �e ich u�cisk nabiera zupe�nie innego charakteru.
Pochyli� si�, by poca�owa� jej w�osy. D�onie Helvis g�adzi�y jego kark, gdy unosi� jej twarz ku swojej. Ca�owa� jej usta, uszy; jego wargi przesun�y si� po jej szyi ku odkrytym piersiom. Sp�dnica zaszele�ci�a, gdy ze�lizgn�a si� z jej bioder i osun�a na ziemi�. Jego w�asne okrycie nastr�cza�o nieco wi�cej k�opotu, lecz pozby� si� go wystarczaj�co szybko. Przez chwil� martwi� si� o swych walcz�cych z mot�ochem ludzi, lecz tym razem ca�a jego dyscyplina nie mog�a powstrzyma� go przed osuni�ciem si� na traw� obok kobiety, kt�ra tam na niego czeka�a.
Niemal wszyscy kochankowie, kt�rzy kochaj� si� ze sob� po raz pierwszy, doznaj� uczucia, �e ich mi�o�� stanie si� pe�niejsza, gdy poznaj� si� lepiej nawzajem. Tak by�o i tutaj; wychodzi�o im to nieco niezgrabnie, nieporadnie, jak to bywa mi�dzy dwojgiem ludzi, kt�rzy obydwoje nie maj� pewno�ci, co najbardziej lubi drugie. Jednak dla trybuna by�o to bez por�wnania rozkoszniejsze ni� wszystko, co pozna� przedtem i znalaz� si� tak blisko w�asnej chwili uniesienia, �e niemal nie zauwa�y�, �e imi�, kt�re wykrzykn�a Helvis, gdy wbi�a paznokcie w jego plecy, nie by�o jego imieniem.
Kiedy by�o po wszystkim, nie chcia� robi� nic innego, jak le�e� przy niej przez wieczno��, pogodzony z ca�ym �wiatem. Lecz teraz wyrzuty sumienia by�y zbyt silne, by je zignorowa�. Ju� teraz czu� pierwsze uk�ucia winy z powodu czasu, kt�ry sp�dzi� sprawiaj�c sobie przyjemno��, podczas gdy jego �o�nierze walczyli. Pr�bowa� utopi� je w ustach Helvis, lecz jak to zawsze si� dzieje w takich przypadkach, tylko je tym spot�gowa�.
Jego zbroja nigdy nie wydawa�a si� bardziej niewygodna ni� teraz, kiedy nak�ada� j� znowu. Poda� Helvis kr�tki miecz zabitego m�czyzny, m�wi�c:�� Czekaj na mnie, kochanie. B�dziesz tutaj bezpieczniejsza, nawet sama, ni� ze mn� na ulicach. Pospiesz� si�, obiecuj�.
Inna kobieta mo�e by protestowa�a, �e si� j� zostawia, lecz Hel vis widzia�a walk� i wiedzia�a, co Marek zamierza zrobi�. Powsta�a, przesun�a palcem po jego policzku, zatrzymuj�c si� przy k�ciku ust.�� Tak�� powiedzia�a.�� Och, tak. Wr�� po mnie szybko.
Jak cz�owiek dochodz�cy do siebie po trawi�cej go gor�czce, tak Videssos powoli odzyskiwa� swe zwyk�e oblicze. Rozruchy, tak jak przepowiedzia� to Khoumnos, zamar�y, kiedy Halogajczycy i Rzymianie skutecznie otoczyli kordonem Namdalajczyk�w, kt�rzy ogniskowali na sobie nienawi�� t�umu. Nim min�� tydzie�, miasto niemal ca�kowicie powr�ci�o do normalno�ci, z wyj�tkiem stos�w gruzu wskazuj�cych miejsca, kt�re zaatakowa� mot�och. Cienkie, uparte wst�gi dymu wci�� unosi�y si� znad kilku takich miejsc, lecz niebezpiecze�stwo totalnej po�ogi min�o.
Podczas gdy miasto by�o ju� znowu niemal sob�, �ycie Skaurusa, w ci�gu dw�ch tygodni, kt�re nast�pi�y po zamieszkach, uleg�o dramatycznej zmianie. On i grupa jego ludzi zaprowadzili najpierw Helvis do Namdalajczyk�w obozuj�cych przy porcie Kontoskalion, a potem, gdy Videssos zacz�� si� uspokaja�, mog�a ju� wr�ci� do koszar wyspiarzy w kompleksie pa�acowym.
Jednak nie pozostawa�a tam d�ugo. Ich pierwsze nieoczekiwane zespolenie nie u�mierzy�o, lecz zaostrzy�o apetyty, tak jej jak i trybuna. Min�o zaledwie kilka dni nim He�vis i Marek�� oraz Malrik�� zaj�li kwater� w jednej z dw�ch sal, zarezerwowanej przez Rzymian dla m�czyzn, kt�rzy za�o�yli rodziny.
Cho� nigdy przedtem nie pragn�� niczyjego towarzystwa tak bardzo jak teraz jej, par� rzeczy wci�� budzi�o jego niepok�j. Przede wszystkim niepokoi�o go to, jak� postaw� przyjmie Soteryk. Trybun niejeden raz mia� okazj� widzie�, jak bardzo nieprzyjemny potrafi by� Soteryk, kiedy uwa�a�, �e jego honor zosta� ura�ony. Jak zareaguje na to, �e Rzymianin najpierw zdoby� wzgl�dy jego siostry, a potem zabra� j� do siebie?
Kiedy przedstawi� swoje w�tpliwo�ci Helvis, zby�a je z kobiec� praktyczno�ci�.�� Nie martw si� tym. Je�li cokolwiek trzeba b�dzie powiedzie�, ja to zrobi�, cho� nie s�dz�, �eby to by�o konieczne. Trudno m�wi�, by� uwi�d� zawstydzon� dziewice, rozumiesz, a gdyby� si� tam nie znalaz�, te psy, kt�re mnie dopad�y, prawdopodobnie poder�n�yby mi gard�o, kiedy ju� zm�czy�yby si� za bardzo, by robi� ze mn� co� innego. Najdro�szy, to �e mnie uratowa�e�, b�dzie liczy�o si� dla Soteryka bardziej ni� cokolwiek innego, i tak by� powinno.
��Ale��� Hel vis uciszy�a jego protest poca�unkiem, lecz nie zdo�a�a tak �atwo st�umi� dr�cz�cego go niepokoju. Jednak wydarzenia potwierdzi�y, �e mia�a racj�. Wdzi�czno�� Soteryka za jej ocalenie rozci�gn�a si� r�wnie� na jej wybawiciela. Potraktowa� Marka jak cz�onka rodziny, a za jego przyk�adem post�pi�a reszta Namdalajczyk�w. Wiedzieli, co Rzymianie zrobili dla nich podczas zamieszek; kiedy dow�dca legionist�w zakocha� si� w ich kobiecie, uznali to za jeszcze jeden pow�d, by traktowa� go jak jednego ze swoich.
Maj�c ten problem za sob�, Marek czeka�, jak na now� sytuacj� zareaguj� jego ludzie. Spotka� si� z dobrodusznym pokpiwaniem, gdy� Rzymianie wiedzieli, ze niech�tnie godzi� si� na zwi�zki legionist�w z kobietami, a teraz sta� si� jednym z nich.
��Nie zwracaj na nich ��dnej uwagi�� poradzi� mu Gajusz Filipus.�� Nikogo nie b�dzie obchodzi�o, czy �pisz z kobiet�, ch�opcem, czy z za�wierzbion� owc�, dop�ki b�dziesz my�la� g�ow� a nie tym, co masz miedzy nogami.�� I rzuciwszy t� sarkastyczn�, lecz trafn� uwag�, centurion odszed�, by dalej �wiczy� swoich �o�nierzy.
Skaurus musia� jednak stwierdzi�, �e �atwiej dawa� tak� rad�, ni� post�powa� zgodnie z ni�. Przy�apa� si� na tym, �e nurza si� w zmys�owo�ci w spos�b niepodobny do niczego, z czym mia� okazj� spotka� si� wcze�niej. Przedtem by� zawsze pow�ci�gliwy w folgowaniu swoim chuciom�� w przepad�ym gdzie� Mediolanie, w armii Cezara i przez okres swego dotychczasowego pobytu w Videssos. Kiedy potrzebowa� odpr�enia, zwyk� je kupowa� i raczej si� nie zdarza�o, by tej samej kobiety szuka� po raz drugi. Teraz, z Helvis, stwierdzi�, �e odrabia d�ugi okres wyrzecze� i z ka�d� minion� noc� pa�a do niej coraz wi�ksz� ��dz�.
Ona r�wnie� czerpa�a z ich mi�o�ci rozkosz, kt�rej si�a nieustannie wzrasta�a. Wype�nia�a j� prosta, niepohamowana ��dza; cho� od �mierci Hemonda nie spojrza�a na �adnego m�czyzn�, to jednak jej cia�o t�skni�o za tym, do czego przywyk�o, i z rozkosz� zareagowa�o na powr�t tego�. Marek stwierdzi�, �e od czasu kiedy by� ch�opcem, nigdy nie sypia� tak mocno jak teraz. Szcz�liwie si� z�o�y�o�� pomy�la� pewnego razu�� �e Khamorth Avshara nie przyby� szuka� go po tym, jak on znalaz� Hel vis. Pewnie nie obudzi�by si�, tak jak w�wczas, na odg�os jego zbli�aj�cych si� krok�w.
Skaurus zastanawia� si�, jak Malrik odbierze zmian�, kt�ra nast�pi�a w jego �yciu, lecz syn Helvis by� jeszcze do�� m�ody, by szybko przej�� do porz�dku dziennego niemal nad wszystkim. Wkr�tce nazywa� trybuna �Markiem� r�wnie cz�sto jak �tat��, co wype�nia�o Rzymianina dziwnym uczuciem; na po�y dum�, na po�y smutkiem, �e tak nie jest. Ch�opczyk z miejsca sta� si� pieszczochem legionist�w. W koszarach by�o niewiele dzieci i �o�nierze rozpieszczali je wszystkie. Malrik uczy� si� �aciny z niewiarygodn� �atwo�ci�, jak� maj� ma�e dzieci.
By�y to dni, kiedy trybun niemal zapomnia�, �e znajduje si� w mie�cie gotuj�cym si� do wojny. Pragn��, by mog�o by� ich wi�cej; nigdy w �yciu nie by� tak szcz�liwy jak teraz.
To paskudnie niedobry czas�� stwierdzi� Gajusz Filipus, kiedy przysz�y wezwania na imperialn� rad� wojenn�.
��Kampania powinna rozpocz�� si� dwa miesi�ce temu, albo wcze�niej.
��Polityka�� odpowiedzia� Marek, a potem doda�:�� Rozruchy te� nie pomog�y. Gdyby nie one, s�dz�, �e ju� byliby�my w drodze.�� Z delikatn� ironi� s�ucha� siebie usprawiedliwiaj�cego op�nienia, na kt�re narzeka� jeszcze nie tak dawno temu. Teraz o wiele mniej pragn�� wyruszy� ni� w�wczas i a� nadto wyrazi�cie zdawa� sobie spraw�, dlaczego. Jednak r�wnie jasno wiedzia�, �e nie ma na to �adnego wp�ywu.
Trybun nie by� w Sali Dziewi�tnastu Tapczan�w od owej nocy, kiedy pojedynkowa� si� z Avsharem. Jak zawsze, tak i teraz, w sali przyj�� nie by�o �adnych tapczan�w. Ci�g sto��w ��czy� jeden koniec z drugim, tworz�c lini� przechodz�c� przez �rodek sali. Na sto�ach le�a�y mapy z wykre�lonymi, proponowanymi szlakami przemarszu videssa�skiej armii; za sto�ami siedzieli dow�dcy wszystkich kontyngent�w wojska wchodz�cych w sk�ad tej armii: Videssa�czycy, Khatrishe, wodzowie koczowniczych Khamorth�w, namdalajscy oficerowie, a teraz r�wnie� Rzymianie.
Mavrikios Gavras, zgodnie ze swym przywilejem, siedzia� u szczytu sto��w. Marek ucieszy� si� na widok Thorisina, siedz�cego po prawej r�ce swego brata. Mia� nadziej�, �e jest to znakiem uzdrowienia stosunk�w pomi�dzy nimi. Lecz dwie inne osoby siedz�ce przy Imperatorze sprawi�y, �e Skaurus zapragn�� przetrze� oczy, by si� upewni�, �e nie p�ataj� mu figla.
Po lewej r�ce Mavrikiosa siedzia� Ortaias Sphrantzes. Mimo wszystkich ksi��kowych wiadomo�ci o wojnie, jakie posiada� m�ody arystokrata, Marek da�by g�ow�, �e nie ma on ani wystarczaj�cej wiedzy, ani te� odpowiedniego usposobienia, by uczestniczy� w tej naradzie, nawet gdyby by� cz�onkiem frakcji Imperatora, a nie bratankiem najwi�kszego rywala Gavrasa. Jednak by� tutaj i w�a�nie wodzi� po mapie ostrzem swego sztyletu z ozdobn� r�koje�ci�, odtwarzaj�c bieg jakiej� rzeki. Skin�� g�ow� i machn�� r�k�, kiedy spostrzeg� wchodz�cych Rzymian. Marek odpowiedzia� mu skinieniem g�owy, lecz Gajusz Filipus, mrucz�c co� nieprzyjemnego pod nosem, uda� �e go nie widzi.
C�rka Imperatora siedzia�a po prawej r�ce Thorisina Gavrasa, pomi�dzy nim a Nephonem Khoumnosem. Alypia by�a jedyn� kobiet� w�r�d zgromadzonych i, jak to zwyk�a czyni�, wi�cej s�ucha�a, ni� m�wi�a. Notowa�a co� na skrawku pergaminu, kiedy Rzymianie weszli do Sali Dziewi�tnastu Tapczan�w i nie unios�a wzroku, dop�ki s�u��cy nie zaprowadzi� ich do wyznaczonych im miejsc, znajduj�cych si� zaszczycaj�ce blisko szczytu sto��w. Jej spojrzenie rzucone Skaurusowi by�o ch�odne, szacuj�ce i bardziej pow�ci�gliwe, ni� tego oczekiwa� trybun; nagle zastanowi� si�, czy wiedzia�a o jego zwi�zku z Hel vis. Z jej twarzy nie dawa�o si� nic odczyta�; stanowi�a doskona�� mask�, kryj�c� jej my�li.
Marek zaj�� swoje miejsce z niejak� ulg�. Pochyli� g�ow�, by przyjrze� si� le��cej przed nim mapie. Je�li dobrze odczyta� paj�cze pismo Videssa�czyk�w, przedstawia�a g�ry Vaspurakanu, kresowej krainy, kt�rej prze��cze ofiarowywa�y kusz�ce przej�cia pomi�dzy Yezd a Imperium.
Tak jak mapy Apsimara, ta r�wnie� wygl�da�a na zdumiewaj�co dok�adn�, daleko bardziej ni� jakiekolwiek, kt�re sporz�dzali Rzymianie. Szczyty, rzeki, jeziora, osady�� wszystko to zosta�o odtworzone z drobiazgow� dok�adno�ci�. Mimo to Skaurus zastanawia� si�, w jakim stopniu mo�na polega� na tej mapie. Wiedzia�, �e nawet posiadaj�cy jak najlepsze zamiary i zwykle dok�adni ludzie mog� si� myli�. W trzeciej ksi�dze swej historii, Polibiusz�� najdok�adniejszy z badaczy, jaki kiedykolwiek si� urodzi��� twierdzi�, �e rzeka Rodan p�ynie ze wschodu na zach�d nim skr�ca na po�udnie i sp�ywa przez Gali� Narbo�sk� do Morza �r�dziemnego. Przew�drowawszy wzd�u� ca�ego niemal jej biegu, Rzymianin mia� niezbit� pewno��, �e przez ca�� swoj� d�ugo�� p�ynie z p�nocy na po�udnie.
Mavrikios nie rozpoczyna� oficjalnie narady jeszcze przez godzin� po przybyciu Rzymian. Dopiero kiedy ostatni sp�nialscy�� w wi�kszo�ci Khamorthci�� zaj�li swe miejsca, przerwa� cich� rozmow�, jak� prowadzi� ze swym bratem, i podni�s� g�os na tyle, by mo�na go by�o s�ysze� w ca�ej sali.
��Dzi�kuj� wam, �e chcieli�cie spotka� si� z nami tego ranka�� powiedzia�. Pomruk rozm�w �o�nierzy omawiaj�cych swoje sprawy, kt�ry unosi� si� nad sto�ami, zamar�. Odczeka�, a� ucichnie zupe�nie, nim podj��:�� Dla tych, kt�rzy ju� odbyli wypraw� na zach�d i tam walczyli, wiele z tego, co dzisiaj us�yszycie, oka�e si� rzeczami znanymi, lecz jest w�r�d nas tak wielu nowych przybysz�w, i� s�dz�, �e warto odby� t� narad� ze wzgl�du na nich samych.
��Jest tutaj mniej nowych ludzi ni� powinno by�, dzi�ki waszym przekl�tym mnichom�� zawo�a� kto� i Marek rozpozna� Utpranda, syna Dagobera. Twarz Namdalajczyka wci�� wykrzywia� ten sam wyraz zimnej furii, kt�ry widnia� na niej w�wczas, kiedy trybun uratowa� go przed mot�ochem; oto cz�owiek�� os�dzi� Skaurus�� kt�rego nie�atwo odwie�� od tego, co sobie zamierzy�. Pozostali wyspiarze poparli go gniewnymi pomrukami. Marek zobaczy� Soteryka, siedz�cego w�r�d m�odszych oficer�w daleko, przy drugim ko�cu sto��w.
Ortaias Sphrantzes i Thorisin Gavras wydawali si� w r�wnym stopniu ura�eni tym, co tak bez ogr�dek powiedzia� Utprand. Cho� z ca�kowicie odmiennych powod�w.�� Nie wi� naszych �wi�tych za owoce waszej herezji!�� zawo�a� Ortaias, podczas gdy Sevastokrata warkn��:�� Ty tam, nie zapominaj okazywa� Jego Imperatorskiej Wysoko�ci nale�nego mu szacunku!�� Siedz�cy przy sto�ach Videssa�czycy poparli jednego albo drugiego�� lub te� obu�� zale�nie od swych zapatrywa�.
Namdalajczycy odpowiedzieli wyzywaj�cymi spojrzeniami.�� Jaki szacunek mamy okazywa�, kiedy wasi �wi�ci morduj� naszych ludzi?�� zapyta� z gniewem Utprand, odpowiadaj�c jednocze�nie na obie przygany. Temperatura w Sali Dziewi�tnastu Tapczan�w b�yskawicznie podnios�a si� do punktu wrzenia. Jak szakale czaj�ce si� na skraju pola walki, Khamorthci spr�yli si� na swoich krzes�ach, gotowi skoczy� na tego z walcz�cych, kt�rego uznaj� za s�abszego.
Marek poczu� t� sam� pot�guj�c� si� rozpacz, kt�rej zazna� ju� tylekro� przedtem w Videssos. Cechowa� go spok�j wynikaj�cy zar�wno z wychowania, jak i usposobienia i uwa�a� sk�onno�� do irytuj�cych k��tni wszystkich tych dra�liwych i pobudliwych mieszka�c�w Imperium i jego s�siad�w za ich wrodzon� cech�.
Mavrikios sprawia� wra�enie ulepionego z podobnej co on gliny. Po�o�y� jedn� r�k� na ramieniu brata, a drug� na ramieniu Ortaiasa Sphrantzesa. Obaj uspokoili si�, cho� Thorisin poruszy� si� niespokojne. Imperator spojrza� przez sto�y na Utpranda, a jego br�zowe oczy zwar�y si� spojrzeniem z wilczoszarymi oczyma Namdalajczyka.�� Mniej
Imperator zignorowa� go, dalej ca�� swoj� uwag� skupiaj�c na Utprandzie.�� Czy jednak w og�le pami�tacie, dlaczego tu jeste�cie?�� W jego g�osie brzmia�a ta sama natarczywo��, jak� mia� g�os Balsamona, kiedy w Wielkiej �wi�tyni zwraca� si� do ca�ego Videssos z pro�b� o jedno��, kt�ra nie zosta�a mu dana.
Jak ju� Marek zd��y� by� tego �wiadkiem, Utprand potrafi� rozpozna� prawd�, kiedy j� us�ysza�. Namdalajczyk my�la� przez chwil�, a potem skin�� niech�tnie g�ow�.
��Masz racjꠗ powiedzia�. Dla niego wystarczy�o to, by uzna� spraw� za za�atwion�. Kiedy kilku zapalczywych m�odych Namdalajczyk�w podj�o pr�b� dalszego roztrz�sania tej sprawy, l�d w jego oczach uciszy� ich szybciej ni� wszystko, co mogliby zrobi� Videssa�czycy.
��To twardy orzech do zgryzienia�� szepn�� z podziwem Gajusz Filipus.
��Prawda? Pomy�la�em to samo, kiedy spotka�em go podczas zamieszek�� odpar� Skaurus.
��Wi�c to o tym cz�owieku m�wi�e�? Teraz potrafi� zrozumie�, co chcia�e� powiedzie� przez��� Centurion przerwa� w po�owie zdania, poniewa� g�os zabra� Imperator.
Spokojnie, jak gdyby nie wydarzy�o si� nic niestosownego, Mavrikios rzek� do Ortaiasa Sphrantzesa:�� Czy by�by� tak dobry i pokaza� t� map� zachodnich ziem?�� Spatharios pos�usznie uni�s� pergamin tak, by wszyscy mogli go zobaczy�.
Na tej mapie zachodnie dominia Videssos wygl�da�y jak d�ugi, s�katy paluch wyci�gni�ty w kierunku imperialnej stolicy i oddzielaj�cy niemal ca�kowicie �r�dl�dowe Videssa�skie Morze na p�nocy od wielkiego Morza �eglarzy na po�udniu.
Imperator poczeka�, dop�ki paru kr�tkowzrocznych oficer�w nie zamieni�o si� miejscami ze swymi kolegami siedz�cymi w pobli�u mapy, a potem zacz�� raptownie, szorstkim tonem.�� Chc� wyruszy� w ci�gu tygodnia. Albo przygotujecie swoich �o�nierzy do przeprawy przez Ko�ski Br�d w ci�gu tego czasu, albo zostaniecie.�� Niespodziewanie pos�a� im w najwy�szym stopniu nieprzyjemny u�miech.�� Ka�dy, kto utrzymuje, �e nie zdo�a si� przez ten czas przygotowa�, b�dzie mia� okazj� zapozna� si� z rozkazem przenosz�cym go do najparszywszego, najbardziej zapomnianego przez Phosa garnizonu, gdzie jego najwi�kszym marzeniem b�dzie walka z Yezd�� obiecuj� wam to.
Mavrikios zamilk� na chwil�, pozwalaj�c, by nag�y, podniecony rozgwar przebieg� wzd�u� sto��w. Marek czu� to samo ochocze o�ywienie, kt�re wype�nia�o innych oficer�w Imperatora�� data wymarszu wreszcie wyznaczona, i to tak bliska! Trybun nie s�dzi�, by Gavras spe�ni� swoj� gro�b�.
��Dla tych z was, kt�rzy nie wiedz��� podj�� Imperator�� nasz� zachodni� granic� z Yezd dzieli od stolicy jakie� pi��set mil. Z armi� tak wielk� jak ta, kt�r� tutaj zgromadzili�my, powinni�my przeprawi� si� przez Vaspurakan i wkroczy� do Yezd w ci�gu mniej wi�cej czterdziestu dni.�� Skaurus uwa�a�, �e w razie potrzeby jego legioni�ci zdo�aliby przeby� t� tras� w czasie o po�ow� kr�tszym, lecz Imperator prawdopodobnie mia� racj�. �adna armia nie mo�e porusza� si� szybciej ni� jej najwolniejsi cz�onkowie, a przy tak wielkiej formacji problemy zwi�zane z zapewnieniem zaopatrzenia b�d� op�nia�y j� jeszcze bardziej.
Gavras przerwa� na chwile, by wzi�� ze sto�u drewnian� pa�eczk�, kt�r� nakre�li� lini� biegn�c� na po�udniowy zach�d od Videssos do zbiegu dw�ch rzek.�� Odb�dziemy nasz� podr� w czterech etapach�� powiedzia�.�� Pierwszy b�dzie kr�tki i �atwy, st�d do Garsavru, gdzie Eriza wp�ywa do Arandosu. Tam spotkamy si� z Baanesem Onomagoulosem; do��czy do nas ze swymi �o�nierzami z po�udniowych g�r. Przyprowadzi�by wi�cej, ale gryzipi�rki z nieprawego �o�a zbyt wielu z nich pozbawi�y wolno�ci za niezap�acone podatki.
Mapa, kt�r� trzyma� Ortaias Sphrantzes, nie pozwala�a Skaurusowi zobaczy� jego twarzy. �a�owa� tego; da�by wiele, by dowiedzie� si�, jak m�ody arystokrata zareagowa� na wykpiwanie polityki jego rodziny. Mapa zacz�a dr�e栗 trybun u�wiadomi� sobie, �e siedzenie za sto�em z wyci�gni�tymi przed siebie na ca�� d�ugo�� ramionami nie mo�e by� dla Ortaiasa wygodne. Ani chybi, Imperator znalaz� spos�b, by pokaza� mu, gdzie jego miejsce.
��Z Garsavru skierujemy si� na zach�d wzd�u� Arandosu na wy�ynny p�askowy� do Amorionu. Ten etap b�dzie d�u�szy od pierwszego, ale nie powinien by� trudniejszy.�� Marek zobaczy�, jak brew Alypii pow�drowa�a ku g�rze, lecz ksi�niczka nie uczyni�a nic innego, by wyrazi� sprzeciw wobec s��w ojca. Znowu zacz�a co� bazgra� na skrawku pergaminu.
��Wzd�u� ca�ej linii przemarszu b�d� na nas czeka�y ukryte punkty zaopatrzenia�� ci�gn�� Gavras�� i nie chc� s�ysze�, by ktokolwiek �upi� ch�op�w po wsiach�� ani te�, by dla zabawy dopuszcza� si� na nich grabie�y.�� Zmierzy� wzrokiem dwa rz�dy siedz�cych przed nim oficer�w, zatrzymuj�c spojrzenie na wodzach Khamort�w, niedawno przyby�ych z r�wnin. Nie wszyscy z nich pos�ugiwali si� videssa�skim; ci, kt�rzy znali ten j�zyk, t�umaczyli p�g�osem swoim towarzyszom s�owa Imperatora.
Jeden z przybysz�w ze step�w Pardraji odwzajemni� spojrzenie Mavrikiosa wzrokiem, w kt�rym widnia� sprzeciw. Imperator skinieniem g�owy udzieli� mu g�osu.�� O co chodzi?�� zapyta�.
��Jestem Firdosi Poskramiacz Koni�� rzek� dow�dca koczownik�w w chropawym videssa�skim.�� Ja i moi ludzie wzi�li�my wasze z�oto, by walczy�, nie �eby rabowa�. Zabijanie wie�niak�w to babska robota�� czy nie wygl�damy na m�czyzn, kt�rym mo�na zaufa�, �e b�d� walczyli jak m�czy�ni?�� Inni Khamorthci siedz�cy na prawo i lewo od niego pochylili g�owy a� na piersi w ge�cie oznaczaj�cym zgod� i poparcie.
��Dobrze powiedziane�� oznajmi� Imperator. Bez �o�nierzy za plecami, Marek z pewno�ci� nie zaufa�by Firdosiemu ani �adnemu innemu mieszka�cowi step�w, lecz nie by�a to odpowiednia chwila, by wznieca� wa�nie w szeregach armii.
I wtedy Thorisin Gavras doda�, cedz�c s�owa:�� Oczywi�cie, to co powiedzia� m�j brat, powinno odnosi� si� nie tylko do naszych sprzymierze�c�w z p�nocy; wszyscy zaci�ni �o�nierze musz� o tym pami�ta�.�� I spojrza� nie na Khamorth�w, lecz na Namdalajczyk�w.
Na jego szydercze spojrzenie odpowiedzieli kamiennym milczeniem, kt�re na d�ug� chwil� wype�ni�o sal�. Nozdrza Mavrikiosa rozszerzy�y si� w gniewie, kt�remu nie m�g� da� folgi przed obserwuj�cymi go oficerami. Tak jak podczas gry w ko�ci na przyj�ciu u Soteryka, zebrani spogl�dali tu i tam, pr�buj�c ukry� swe zmieszanie. Jedynie Alypia zdawa�a si� przyjmowa� to wszystko oboj�tnie, spogl�daj�c na ojca i stryja z wyrazem, kt�ry w oczach Skaurusa wygl�da� na rozbawione niezaanga�owanie.
Z wyra�nym wysi�kiem, Mavrikios skierowa� swoj� uwag� z powrotem na map�, kt�r� Ortaias wci�� trzyma� nad sto�em. Odetchn�� g��boko, nim podj�� na nowo.
W Amorionie spotkamy si� z kolejnym oddzia�em, dowodzonym przez Gagika Bagratouniego. Stamt�d ruszymy na p�nocny zach�d, do Soli nad rzek� Rhamnos, kt�ra stanowi wschodni� rubie� krainy Vaspurakan, ziemi ksi���t�� je�li wierzy� temu, co m�wi��� doda� sardonicznie.
��To mo�e by� g�odny marsz. Yezda grasuj� tam swobodnie i nikomu z tu obecnych nie musz� m�wi�, co robi� w rolniczym kraju. Phos ich za to poka�e. Je�li ziemia nie wyda swych p�od�w, wszyscy�� tak samo wie�niak, rzemie�lnik jak i szlachcic�� musz� g�odowa�.
Marek zauwa�y�, jak dwaj koczownicy wymienili pe�ne pogardy spojrzenia. Przy swych ogromnych stadach i trzodach nie potrzebowali produkt�w rolnictwa i odczuwali t� sam� wrogo�� wobec ch�op�w co ich kuzynowie Yezda. Firdosi wyrazi� to jasno�� dla mieszka�c�w r�wnin ch�opi nie zas�ugiwali nawet na pogard� i nawet �mier� z r�ki prawdziwego m�czyzny by�a dla nich zbyt dobra.
��Po opuszczeniu Soli wkroczymy do samego Vaspurakanu�� rzek� Imperator.�� �atwiej b�dzie dopa�� Yezda w prze��czach ni� na r�wninie, a �upy, kt�re b�d� unosili, dodatkowo spowolni� ich marsz. Vaspurakanie te� nam pomog�; ksi���ta mo�e i nie pa�aj� do Imperium zbyt wielk� mi�o�ci�, lecz Yezda wielokrotnie pl�drowali ich ziemie.
��A pewne zwyci�stwo czy dwa nad zbieranin� Avshara zmusi samego Wulghasha do wymarszu z Mashiz z jego prawdziw� armi�; albo to zrobi, albo dzikusi zwr�c� si� przeciwko niemu.�� Oczekiwanie rozja�ni�o twarz Mavrikiosa.�� Wystarczy zmia�d�y� t� armi�, a nic nie przeszkodzi nam w oczyszczeniu Yezd. I zmia�d�ymy j�. Od stuleci Videssos nie wystawi� si�y dor�wnuj�cej tej, jak� zgromadzili�my tutaj dzisiaj. Jak jakikolwiek czcz�cy Skotosa zbrodniczy w�adca mo�e marzy�, by nam si� przeciwstawi�?
Mavrikios potrafi� lepiej rozpali� wyobra�ni� swoich �o�nierzy ni� t�umu w amfiteatrze�� sprawi�, �e jego oficerowie naprawd� ujrzeli Yezd le��ce bezsilnie u ich st�p. Ta perspektywa podoba�a si� im wszystkim z rozmaitych powod�w: politycznych korzy�ci, mo�liwo�ci nawr�cenia pogan, czy po prostu zdobycia mn�stwa �up�w.
Kiedy Ortaias Sphrantzes zrozumia�, �e Imperator wreszcie sko�czy�, z westchnieniem ulgi po�o�y� map� na stole.
Marek podziela� entuzjazm innych oficer�w. Plan Mavrikiosa odpowiada� temu, czego Rzymianin przywyk� oczekiwa� od projekt�w Videssa�czyk�w�� by� niezbyt finezyjny, lecz prawdopodobnie skuteczny. Imperator zdawa� si� niewiele pozostawia� przypadkowi. Tego nale�a�o si� spodziewa�, maj�c na uwadze jego wojskow� przesz�o��. Teraz pozosta�o tylko wprowadzi� ten plan w �ycie.
Tak jak wszystko inne w Imperium, tak i przygotowania wielkiej armii do wymarszu odbywa�y si� w otoczce ceremonii. Mieszka�cy Videssos, kt�rzy jeszcze nie tak dawno temu robili co w ich mocy, by rozbi� t� armi�, teraz s�ali ku niebiosom niezliczone modlitwy w intencji jej zwyci�stwa. Na noc poprzedzaj�c� wymarsz wojsk, w G��wnej �wi�tyni zapowiedziano uroczyst� msz�.
Skaurus, jako dow�dca Rzymian, otrzyma� opiecz�towany zwitek sztywnego pergaminu, upowa�niaj�cy go do zaj�cia dw�ch�� tak po��danych przez wiernych�� miejsc podczas obrz�du.�� Jak s�dzisz, komu m�g�bym je odst�pi�?�� zapyta� Helvis.�� Masz jakich� przyjaci�, kt�rzy mogliby je chcie�?
��Je�li to mia� by� �art, wcale nie uwa�am, by by� �mieszny�� odpar�a.�� Sami p�jdziemy, oczywi�cie. Nawet je�li nie w pe�ni wyznaj� zasady wiary Videssa�czyk�w, by�oby wielkim b��dem rozpoczyna� tak wa�ne przedsi�wzi�cie nie prosz�c Phosa o to, by je pob�ogos�awi�.
Marek westchn��. Kiedy prosi� Helvis o to, by zechcia�a dzieli� z nim �ycie, nie przewidywa�, �e tak bardzo b�dzie si� stara�a ukszta�towa� je wed�ug odpowiadaj�cego jej wzoru. Nie mia� nic przeciwko czczeniu Phosa, lecz kiedy popychano go w kierunku, kt�rego nie chcia� obra�, odruchowo si� temu sprzeciwia�.
Nie by� te� przyzwyczajony do uwzgl�dniania czyichkolwiek �ycze� w planach dotycz�cych jego w�asnych zamierze�. Od chwili wkroczenia w wiek m�ski sam kierowa� swym post�powaniem i ignorowa� rady, kt�rych nie szuka�. Lecz Helvis przywyk�a do tego, by uwzgl�dniano jej zdanie; Skaurus pami�ta�, jak bardzo si� roz�o�ci�a, kiedy nie chcia� pu�ci� pary z ust o tym, co postanowiono na radzie wojennej. Znowu westchn��. Nic nie by�o takie proste, jakie wydawa�o si� na pocz�tku.
Trwa� stanowczo w swym zamiarze nieuczestniczenia w nabo�e�stwie maj�cym si� odby� w G��wnej �wi�tyni a� do chwili, kiedy ujrza� przera�enie na twarzy Neilosa Tzimiskesa, gdy zaproponowa� mu, by poszed� tam zamiast niego.�� Dzi�kuj� ci za ten zaszczyt�� wyj�ka� Videssa�czyk�� lecz to doprawdy b�dzie �le wygl�da�o, je�li nie we�miesz udzia�u w nabo�e�stwie. Wszyscy g��wni dow�dcy tam b�d��� nawet Khamorthci przyjd�, cho� oni niewiele maj� wsp�lnego z Phosem.
��Tak przypuszczam�� burkn�� Skaurus. Lecz spojrzawszy na to z tego punktu widzenia, potrafi� zrozumie� potrzeb� uczestnictwa; tak samo jak pechowe kazanie Balsamona, tak i to wydarzenie by�o okazj� do publicznej manifestacji jedno�ci. I�� pomy�la��� z pewno�ci� pomo�e to zjednoczy� jego now� rodzin�. W tym przynajmniej si� nie myli�.
I dobrze si� sta�o; przygotowania do nadchodz�cej kampanii sprawia�y, �e pod koniec ka�dego dnia czu� si� wyczerpany i skory do gniewu. Rzymska dyscyplina i porz�dek wci�� pozostawa�y nienaruszone, tak �e osi�gni�cie pe�nej gotowo�ci jego ludzi nie stanowi�o �adnego problemu. Mogliby wyruszy� dzie� po naradzie wojennej�� albo dzie� przed. Lecz armie videssa�skie maszerowa�y w luksusie, jakiego Cezar z pewno�ci� nie �cierpia�by. Tak jak to by�o typowe dla znanych Rzymianinowi wschodnich monarchii, ca�e chmary cywil�w towarzyszy�y �o�nierzom, ��cznie z ich kobietami. A pr�by zaprowadzenia w�r�d nich jakiegokolwiek marszowego porz�dku okaza�y si� zadaniem, kt�re pozwoli�o Markowi zrozumie� los przypad�y w udziale Syzyfowi.
Trybun zacz�� wyczekiwa� uroczystej mszy nim jeszcze nadesz�a noc, na kt�r� j� wyznaczono, i zastanawia� si�, czym�e tym razem Balsamon zdo�a zdumie� swych s�uchaczy. Kiedy wchodzi� do G��wnej �wi�tyni, z Helvis dumnie przytulon� do jego ramienia, stwierdzi�, �e ona i Tzimiskes mieli racjꠗ nie m�g�by pozwoli� sobie na nieuczestniczenie w tym zgromadzeniu. �wi�tynia by�a zapchana wysokiej rangi oficerami i urz�dnikami wszystkich pa�stw sprzymierzonych przeciwko Yezd i ich kobietami. Wielk� trudno�� sprawia�o rozstrzygni�cie, kt�ra p�e� prezentuje si� okazalej; m�czy�ni, przybrani w polerowan� stal i spi�, wilcze szuby i sk�ry, czy te� kobiety, paraduj�ce w sukniach z lnu i przywieraj�cego do cia�a jedwabiu, i popisuj�ce si� delikatnymi, upudrowanymi cia�ami.
Zar�wno m�czy�ni jak i kobiety powstali, gdy pojawi� si� patriarcha Videssos, zmierzaj�c do swego tronu z ko�ci s�oniowej. Kiedy tego wieczoru on i jego orszak wznie�li do Phosa podstawow� modlitw�, wielu Namdalajczyk�w zako�czy�o wyznanie wiary w�asnym dodatkiem: �Na co stawiamy nasze dusze�. U boku Marka Helvis wypowiedzia�a to stanowczym g�osem, z wielkim oddaniem i rozejrza�a si� wyzywaj�co, by zobaczy�, czy kto� zechce si� sprzeciwi�. Niewielu Videssa�czyk�w sprawia�o wra�enie ura�onych; tej nocy, przy tak wielu heretykach i zwyczajnych niewiernych obecnych w �wi�tyni, woleli przymkn�� oczy na barbarzy�skie praktyki obcokrajowc�w.
Kiedy nabo�e�stwo si� sko�czy�o, Balsamem wzni�s� w�asn� modlitw� w intencji powodzenia zadania, jakiego podj�� si� Videssos, i m�wi� do�� szczeg�owo o wadze konfliktu i o potrzebie jedno�ci celu w obliczu wroga z zachodu. Wszystko, co m�wi�, by�o prawdziwe i potrzebne, lecz mimo to jego kazanie zawiod�o Marka. Niewiele w nim by�o zwyk�ego osch�ego dowcipu Balsamona, a swych s��w nie wypowiada� z normalnym animuszem. Patriarcha wydawa� si� niezmiernie znu�ony i nieprzekonany do swego kazania. Zak�opota�o to Marka i r�wnie� zatroska�o.
Lecz Balsam on o�ywia� si� w miar� jak m�wi� i zako�czy� zdecydowanie.�� Jedynym przewodnikiem cz�owieka jest jego sumienie�� jest jego tarcz�, kiedy czyni dobrze i ostrzem, kt�re go rani, kiedy b��dzi. Podnie�cie teraz tarcz� prawdy i odbijcie miecz z�a�� nie pochylajcie si� przed wol� nikczemno�ci, a ten miecz nic wam nie zrobi!
Gdy s�uchacze oklaskiwali jego s�owa, a w ca�ej �wi�tyni rozleg�y si� okrzyki �Dobrze powiedziane!�, nad wrzaw� wzni�s� si� zjednoczony g�os ch�ru �piewaj�cego tryumfalny hymn do Phosa, a wraz z nim muzyka dzwon�w, kt�ra poprzednio tak zaintrygowa�a Skaurusa. Teraz siedzia� w k�cie, z kt�rego m�g� obserwowa� muzyk�w, i urzeczenie tym, co robili wystarczy�o, by zatrze� w jego umy�le zaw�d wywo�any nudnym przem�wieniem Balsamona.
Czterdziestu muzyk�w sta�o za d�ugim, wy�cie�anym sto�em. Ka�dy mia� przed sob� jakie� p� tuzina l�ni�cych dzwon�w o rozmaitej wielko�ci i r�nych tonach. Muzycy ubrani byli w togi i mieli r�kawiczki z ko�l�cej sk�ry, by unikn�� pobrudzenia b�yszcz�cego metalu dzwon�w. Wskaz�wki swego dyrygenta spe�niali ze zdumiewaj�c� szybko�ci� i zr�czno�ci�, w doskona�ej jedno�ci zmieniaj�c dzwony i uderzaj�c w nie. Obserwowanie ich, stwierdzi� Marek, by�o r�wnie urzekaj�ce, co s�uchanie.
Dyrygent by� widowiskiem sam w sobie. Zgrabny, ma�y m�czyzna, prowadzi� swych podopiecznych z nieco przesadn�, teatraln� gestykulacj�, ko�ysz�c cia�em w takt hymnu, kt�rym dyrygowa�. Na jego twarzy widnia� wyraz zachwytu, a jego powieki nie unios�y si� nawet na mgnienie. Min�o par� minut, nim Skaurus u�wiadomi� sobie, �e jest �lepy; sprawia� wra�enie, �e zdolno�� widzenia wcale nie jest mu potrzebna, poniewa� jego uszy m�wi�y mu wi�cej ni� oczy wi�kszo�ci ludzi.
O ile muzyka dzwon�w wywar�a na niemuzykalnym trybunie wra�enie, to Helvis nape�ni�a czyst� rozkosz�.�� Wielokrotnie s�ysza�am, jak ludzie chwal� gr� dzwonnik�w �wi�tyni, lecz nigdy przedtem nie mia�am okazji ich s�ucha�. To jeszcze jeden pow�d, dla kt�rego chcia�am by� tutaj dzi� w nocy.�� Spojrza�a figlarnie na Marka.�� Gdybym wiedzia�a, �e ich lubisz, u�y�abym tego jako argumentu, by tu przyj��.
Musia� si� u�miechn��.�� Prawdopodobnie dobrze si� sta�o, �e tego nie zrobi�a�.�� Stwierdzi�, �e trudno mu sobie wyobrazi�, by ktokolwiek obietnic� muzyki zdo�a� go przekona�, �eby gdzie� poszed�. Jednak nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e muzyka dzwon�w doda�a smaku temu, co w innych okoliczno�ciach by�oby nudnym wieczorem.
Imperator wys�a� obwo�ywaczy na ulice dla ostrze�enia mieszka�c�w Videssos, by nast�pny dzie� sp�dzili w domach. G��wne arterie zosta�y szczelnie wype�nione �o�nierzami w pe�nym rynsztunku, nerwowymi ko�mi i rycz�cymi os�ami, wozami wioz�cymi rodziny wojownik�w i ich osobisty dobytek, innymi wozami powo�onymi przez markietanki, i jeszcze innymi za�adowanymi wszelkim mo�liwym do wyobra�enia sprz�tem wojennym. Spok�j pryska� o wiele szybciej, ni� skraca�y si� szeregi ludzi, zwierz�t i woz�w, wlok�cych si� ku nadbrze�om, gdzie czeka�y na nich statki i �odzie, by przewie�� to wszystko przez Ko�ski Br�d na zachodnie ziemie Imperium.
Rzymianie, jako cz�� Imperialnej Gwardii Mavrikiosa, nie musieli d�ugo czeka� na przepraw�. Wszystko przebieg�o tak g�adko, jak to tylko by�o mo�liwe, z wyj�tkiem Viridoviksa. Nieszcz�sny Celt sp�dzi� ca�� podr na szcz�cie dla niego trwaj�c� nieca�e p� godziny�� przechylony przez reling galery i bezradnie wymiotuj�cy.
��Zdarza si� to za ka�dym razem, kiedy jestem na wodzie�� j�kn�� pomi�dzy skurczami. Zwyk�a czerstwo�� znikn�a z jego twarzy, pozostawiaj�c go bladym jak brzuch ryby.
��Jedz suchary rozkruszone w winie�� zaleci� Gorgidas�� albo, je�li chcesz, mam wywar z opium, kt�ry pomo�e, cho� po za�yciu b�dziesz senny przez dzie� lub co� ko�o tego.
��Je�慠� Samo s�owo wystarczy�o, by Gal na chwiejnych nogach potoczy� si� ku relingowi. Kiedy sko�czy�, odwr�ci� si� do Gorgidasa. �zy niedoli b�yszcza�y w jego oczach.�� Dzi�kuj� waszej czcigodno�ci za rad� i za wszystko, ale ju� za p�no, by mi to cokolwiek pomog�o. Suchy l�d�� niech b�dzie b�ogos�awiony�� pod stopami, pos�u�y mi lepiej ni� jakiekolwiek panaceum, kt�re kiedykolwiek zrobi�e�.�� Z�apa� si� za brzuch, gdy kolejna fala unios�a �agodnie dzi�b statku.
Ze swymi ma�ymi portami, przedmie�cia Videssos na zachodnim brzegu Ko�skiego Brodu nie mog�y marzy� o uporaniu si� z lawin� statk�w, kt�ra si� na nie zwali�a. Stolica pe�ni�a rol� g��wnego portu Imperium i, zazdrosna o swoj� pozycje, pilnowa�a, by �adne z pobliskich miast nie mog�o odebra� jej p�yn�cych z tego korzy�ci.
Niemniej jednak armada ostrodziobych, w�skich galer, statk�w handlowych, �odzi rybackich, szkut
Viridoviks tak bardzo pragn�� wydosta� si� na l�d, �e przeskoczy� przez reling, zanim statek na dobre osiad� na mieli�nie, i z pluskiem run�� do wody, zanurzaj�c si� w niej po szyj�. Przeklinaj�c po galijsku, wygramoli� si� na pla��, gdzie wyci�gn�� si� jak d�ugi tu� poza zasi�giem fal. Przytuli� si� do z�otego piasku jak do kochanki. Nie tak wym�czeni, a st�d bardziej cierpliwi, Rzymianie pod��yli jego �ladem.
Imperatorska galera dobi�a do brzegu niedaleko miejsca, gdzie wyl�dowali Rzymianie. Pierwsi zeszli z niej�� nigdy go nie odst�puj�cy�� halogajscy gwardzi�ci Mavrikiosa. Tak jak Rzymianie, opu�cili sw�j statek schodz�c po drabinkach sznurowych i sieciach przerzuconych przez burt�. Potem, czujni jak zawsze, pospiesznie zaj�li pozycje zabezpieczaj�ce przed jak�kolwiek niespodziewan�, zdradzieck� napa�ci�.
Jednak dla Imperatora, nawet takiego, kt�ry przywi�zywa� do ceremonii tak wielk� wag� jak Mavrikios Gavras, z�a�enie po linie nie by�o odpowiednim sposobem zej�cia na l�d. Gdy tylko gwardzi�ci zaj�li pozycje, ze statku przerzucono na pla�� pomost z poz�acanych desek. Lecz kiedy Imperator mia� zst�pi� na piasek, jego obuta stopa przydepn�a skraj d�ugiej, purpurowej togi. Mavrikios potkn�� si� i wyl�dowa� na pla�y na czworakach.
Zar�wno Rzymianie, Halogajczycy, jak i videssa�scy marynarze wytrzeszczyli na to oczy z przera�eniem. Jaki znak m�g� wr�y� gorzej dla kampanii ni� to, �e jej dow�dca upad�, nim si� jeszcze zacz�a?
Lecz Mavrikios stan�� na wysoko�ci zadania. Unosz�c si� na kolana, podni�s� do g�ry dwie pi�ci pe�ne piasku i rzek� g�o�no:�� Videssos, dzier�� ci� mocno!�� Powsta� i zaj�� si� swoimi sprawami, jak gdyby nie wydarzy�o si� nic nadzwyczajnego.
I, po chwili czy dw�ch, to samo uczynili ludzie, kt�rzy byli �wiadkami wypadku. Szybka orientacja Imperatora pozwoli�a zmieni� z�y omen w dobry. Rozmawiaj�c wieczorem o tym wydarzeniu, Gajusz Filipus z�o�y� Mavrikiosovi wyrazy swego najwy�szego uznania.�� Cezar�� o�wiadczy� stary weteran�� nie m�g�by zrobi� tego lepiej.
Jak mn�stwo ma�ych potok�w zlewaj�cych si�, by utworzy� wielk� rzek�, tak oddzia�y videssa�skiej armii gromadzi�y si� na zachodnim brzegu Ko�skiego Brodu. Przemieszczenie armii ze stolicy okaza�o si� daleko �atwiejsze, ni� spodziewa� si� tego Marek. Jak si� wydawa�o, organizacja, kt�ra stanowi�a tak istotn� cz�� �ycia Imperium, ostatecznie dawa�a jakie� korzy�ci.
Ta organizacja pokaza�a swoje zalety ponownie, kiedy rozpocz�� si� marsz do Garsavru. Skaurus w�tpi�, czy Rzym zdo�a�by zapewni� tak ogromnej armii �ywno�� bez �upienia wsi, i wyda� swoim ludziom surowe rozkazy zakazuj�ce pl�drowania. Lecz grabie� dla zdobycia �ywno�ci nigdy nie sta�a si� konieczno�ci�. Yezda nie posun�li si� jeszcze tak daleko na wsch�d i miejscowi urz�dnicy nie mieli k�opot�w, by zaopatrzy� armi� i towarzysz�ce jej osoby w produkty w ilo�ciach odpowiednich dla ich potrzeb. Zbo�e dostarcza�y wozy zaprz�one w wo�y i barki rzeczne, razem ze stadami byd�a i owiec przeznaczonymi na mi�so.
My�liwi uzupe�niali zaopatrzenie armii w mi�so zwierzyn� p�ow� i dzikami. W przypadku tych ostatnich bywa�y chwile, kiedy Skaurus nie mia� ca�kowitej pewno�ci, czy �winie naprawd� by�y dzikie. Trzoda hodowana przez Videssa�czyk�w mia�a ze swymi dzikimi kuzynami szczup��, wysmuk�� budow�, pasek szczeciniastej sier�ci na grzbietach i dzikie usposobienie. Kradzie� kt�rej� z domowych �wi� mog�a da� grupie my�liwych r�wnie radosne chwile, co po�cig za dzikiem. Trybun za bardzo cieszy� si� ogryzaj�c z ko�ci t�uste, smakowite mi�so, by zbyt d�ugo martwi� si� jego pochodzeniem.
Pierwszy etap marszu z miasta by� czasem oswajania si�; czasem, by �o�nierze, kt�rzy zbyt d�ugo przebywali w wygodnych kwaterach, przypomnieli sobie, za co bior� �o�d. Bowiem pomimo ca�ej musztry i wszystkich pozorowanych walk, przez kt�re dzi�ki Gajuszowi Filipusowi przeszli Rzymianie, nie byli oni tak do ko�ca t� sam� tward�, wyg�odzon� zgraj�, kt�ra walczy�a w Galii. Od tamtego czasu ka�dy z nich musia� popu�ci� pas o dziurk� czy dwie i, przede wszystkim, odwykli od ca�odziennego marszu; nawet w tak wolnym tempie jak tempo armii, kt�rej towarzyszyli.
Pod koniec ka�dego z kilku pierwszych dni po opuszczeniu stolicy, legioni�ci cieszyli si� mog�c osun�� si� na ziemi� i spr�bowa� wetrze� z powrotem nieco �ycia w bol�ce �ydki i uda. Gorgidas i inni medycy mieli pe�ne r�ce roboty lecz�c p�cherze, kt�re smarowali g�st� ma�ci� ze smalcu zmieszanego z �ywic�, na co zak�adali opatrunek z mi�kkich, puszystych we�nianych banda�y obficie zroszonych oliw� i winem. �o�nierze przeklinali �ci�gaj�ce dzia�anie opatrunku, lecz s�u�y�o im to dobrze, dop�ki ich stopy nie zacz�y ponownie twardnie�.
Marek spodziewa� si� tego wszystkiego, wi�c �adna z tych rzeczy nie wytr�ci�a go z r�wnowagi. Nie przewidzia� jednak zupe�nie, z jak� uraz� jego Rzymianie potraktuj� wezwanie do zak�adania na ka�d� noc przepisowego legionowego obozu. Codzienne usypywanie sza�c�w nie przemawia�o do nich po wygodnych miesi�cach sp�dzonych w sta�ych koszarach Videssos.
Gajusz Filipus zmusi� �o�nierzy do pos�usze�stwa przez pierwsze trzy noce marszu, lecz by�o to coraz bardziej ponure, coraz bardziej wymuszone pos�usze�stwo. Trzeci wiecz�r wp�dzi� go w chrypk�, w�ciek�o�� i rosn�c� rozpacz. Nast�pnego dnia deputacja legionist�w przysz�a do Skaurusa za skarg�. Gdyby to byli ludzie uchylaj�cy si� od obowi�zk�w lub niewiele warci, za�atwi�by spraw� kr�tko, karz�c ich i nie s�uchaj�c ani przez chwil�. Lecz w�r�d dziewi�ciu nerwowych �o�nierzy�� po jednym z ka�dego manipu�u�� znajdowali si� najlepsi jego ludzie, ��cznie z m�nym Minicjuszem. Postanowi� ich wys�ucha�.
Po pierwsze, powiedzieli, �aden z innych oddzia��w imperialnej armii nie robi niczego podobnego na miejscu nocnego postoju. Wiedz�, �e s� w g��bi videssa�skiego terytorium i ich namioty wyrastaj� w radosnym, przypadkowym nie�adzie, gdziekolwiek ich oficerom spodoba si� je rozbi�. Co gorsza, w przepisowym rzymskim obozie nie ma miejsca dla kobiet, a wielu legionist�w chce sp�dza� noce z towarzyszkami, kt�re znale�li sobie w Videssos.
Trybun nie potrafi� znale�� zrozumienia dla pierwszego z tych argument�w. Powiedzia�:�� To, co robi reszta armii, to jej rzecz. Niezwykle �atwo popa�� w lenistwo, kiedy sprawy maj� si� dobrze, i nie zawraca� sobie g�owy ponownym zaostrzeniem dyscypliny�� dop�ki to nic nie kosztuje, a potem jest ju� za p�no na cokolwiek. Wszyscy jeste�cie weteranami; dobrze wiecie, �e to, co m�wi�, jest prawd�. Musieli potakuj�co skin�� g�owami. Minicjusz, cz�owiek o grzmi�cym g�osie i swobodnym zachowaniu, st�umionym teraz nienormaln� sytuacj�, w jakiej znalaz� si� z w�asnej woli, rzek� nie�mia�o:�� To nie o sam� prac� nam chodzi, panie. Idzie o to, �e� gdy ob�z ju� powstanie, to jest jak wi�zienie, nie mo�na z niego wyj��. Moja kobieta jest w ci��y i martwi� si� o ni�.�� Jego towarzysze mrukn�li potakuj�co; przenosz�c wzrok z jednego na drugiego, Marek stwierdzi�, �e niemal wszyscy z nich s� zwi�zani z kobietami.
Rozumia�, co czuj�. Przez par� ostatnich nocy spa� niespokojnie wiedz�c, �e Helvis znajduje si� zaledwie kilkaset krok�w od niego, lecz nie chcia� dawa� swoim �o�nierzom z�ego przyk�adu, �ami�c dyscyplin� dla zaspokojenia w�asnych pragnie�.
Zastanowi� si� nad tym przez par� chwil; kobiety towarzyszy�y mniej ni� jednej trzeciej Rzymian. Gdyby grupa licz�ca oko�o stu os�b opuszcza�a ob�z co noc, to ka�dy �o�nierz m�g�by widzie� si� ze swoj� ukochan� mniej ni� dwa razy w tygodniu. Podwy�szone morale w szeregach jego ludzi prawdopodobnie op�aci�oby z nawi�zk� koszt drobnego rozlu�nienia dyscypliny.
Przekaza� legionistom swoj� decyzj�, dodaj�c:�� Oczywi�cie, zezwolenie zostanie udzielone tylko po spe�nieniu wszystkich nale�nych obowi�zk�w.
��Tak, panie! Dzi�kujemy, panie!�� odpowiedzieli, szczerz�c z�by z ulgi, �e nie rozkaza� zaku� ich w kajdany.
Wiedzia�, �e nie mo�e pozwoli�, by s�dzili, i� mog� naruszy� hierarchi� s�u�bow� z powodu byle zachcianki. Zakaszla� sucho i przygl�da� si�, jak u�miechy znikaj� z ich twarzy.�� Wszyscy zostajecie ukarani grzywn� w wysoko�ci dwutygodniowego �o�du, za poruszenie tej sprawy bez zezwolenia waszych oficer�w�� powiedzia�.�� Uwa�ajcie, by to ju� si� nie powt�rzy�o.
Przyj�li grzywn� bez szmeru, wci�� w strachu, �e mo�e wymierzy� im daleko surowsz� kar�. Zgodnie z prawem legionist�w m�g� skonfiskowa� ich dobytek, wych�osta�, albo podda�
Rozkaz wykonano skrupulatnie i narzekanie w szeregach ucich�o albo przeistoczy�o si� w zwyczajne zrz�dzenie, jakie istnieje w ka�dej armii od pocz�tku czasu.�� Przypuszczam, �e musia�e� to zrobi栗 rzek� Gajusz Filipus�� lecz dalej mi si� to nie podoba. Mo�e na kr�tk� met� co� si� zyskuje, j lecz w ostatecznym rozrachunku wszystko, co narusza] dyscyplin�, jest z�e.
��My�la�em o tym�� przyzna� Skaurus�� lecz jest j dyscyplina i dyscyplina. By zachowa� rzeczy najistotniejsze, musisz po�wieci� te, kt�re takimi nie s�. Ludzie musz� nieustannie my�le� o sobie jako o Rzymianach i
Gajusz Filipus spojrza� na niego jak Videssa�czyk postawiony nagle w obliczu herezji. Centurion stara� siꠗ i, w znacznej mierze, reszta legionist�w r�wnie��� na tyle na ile m�g� nie zauwa�a� faktu, �e Rzym znikn�� z jego �ycia na zawsze. Skaurus m�wi�cy otwarcie o tym, o czym on nie pr�bowa� nawet my�le�, wstrz�sn�� jego �wiatem. Potrz�saj�c g�ow� wyszed� z namiotu trybuna. Par� minut p�niej Marek us�ysza� go, jak �aje jakiego� nieszcz�snego �o�nierza za plamk� rdzy na nagolenniku. Skaurus skrzywi� si�. Da�by wiele, �eby r�wnie �atwo m�g� pozby� si� w�asnych trosk.
Zgoda na opuszczanie przez Rzymian obozu noc� okaza�a si� korzystna r�wnie� ze wzgl�du, o kt�rym trybun nie pomy�la�, kiedy si� na to decydowa�. W��czy�o to ich znowu w g��wny strumie� armijnych plotek, r�wnie niezmienny jak �w, kt�ry przep�ywa� przez stolic�. Kobiety s�ysza�y wszystkie nowiny, prawdziwe czy nie, i st�d te� s�yszeli je towarzysz�cy im legioni�ci. Z tego to w�a�nie �r�d�a Skaurus dowiedzia� si�, �e Ortaias Sphrantzes wci�� przebywa z armi�. Stwierdzi�, �e trudno mu w to uwierzy�, wiedz�c o wzajemnej odrazie, jak� czuli do siebie Gavrasovie i Sphrantzesowie, lecz musia� uzna� prawdziwo�� tej pog�oski, kiedy nast�pnej nocy id�c do Helvis niemal zderzy� si� ze spathariosem.
��Wybacz, proszꠗ rzek� m�ody Sphrantzes, ust�puj�c mu z drogi. Tak jak w�wczas, kiedy obserwowa� musztr� Rzymian i gdy z�aja� go Gajusz Filipus, tak i teraz mia� pod pach� gruby tom.�� Tak, to znowu o sztuce dowodzenia Kalokyresa�� powiedzia�.�� Musz� nauczy� si� tak wielu rzeczy i tak niewiele mam na to czasu.
My�l o Ortaiasie Sphrantzesie jako dow�dcy wystarczy�a, by odebra� trybunowi mow�. Musia� jednak unie�� brew, poniewa� Ortaias powiedzia�:�� �a�uj� tylko, m�j przyjacielu Rzymianinie�� uwa�nie wypowiedzia� to s�owo�� �e wasza straszliwa piechota nie znalaz�a si� pod moim dow�dztwem.
��O? A co to za dow�dztwo, panie?�� zapyta� Marek, przypuszczaj�c, �e Mavrikios m�g� da� m�odzie�cowi kilka setek Khamorth�w do zabawy. Odpowied� wstrz�sn�a ka�d� cz�steczk� jego cia�a.
��Mam dowodzi� lewym skrzyd�em�� odpar� z dum� Sphrantzes�� podczas gdy ^Imperator dowodzi� b�dzie �rodkiem, a jego brat prawym skrzyd�em. Zetrzemy w puch wroga! W puch! Teraz musisz mi niestety wybaczy�; studiuj� w�a�nie odpowiednie manewry ci�kiej kawalerii w obliczu wroga.�� I �wie�o mianowany marsza�ek polny znikn�� w ciep�ym zmierzchu, kartkuj�c ksi�g� w poszukiwaniu potrzebnego miejsca.
Tej nocy Helvis narzeka�a, �e Skaurus jest my�lami gdzie indziej.
Rankiem trybun przekaza� Gajuszowi Filipusowi t� okropn� wie��. Starszy centurion z�apa� si� r�koma za g�ow�.�� Gratulacje�� rzek�.�� W�a�nie spaskudzi�e� mi �niadanie.
��Wydaje si� mie� dobre intencje�� powiedzia� Marek, usi�uj�c znale�� ja�niejsz� stron� ca�ej sprawy.
��Tak samo jak lekarz lecz�cy kogo� chorego na d�um�. Nieszcz�sny b�kart i tak umrze.
��To nie jest dobre por�wnanie�� zaprotestowa� Gorgidas.�� To prawda, d�uma znajduje si� poza zasi�giem moich umiej�tno�ci leczniczych, ale ja przynajmniej mam jakie� do�wiadczenie w swoim zawodzie. Po przeczytaniu jednej ksi��ki medycznej nie ufa�bym sobie na tyle, by leczy� zwyk�� niestrawno��.
��Jak ka�dy, kto ma odrobin� rozumu�� odpar� Gajusz Filipus.�� S�dzi�em, �e Mavrikios ma do�� rozumu, by nie dawa� szczeniakowi trzeciej cz�ci swojej armii. Odsun�� misk� z j�czmienn� kasz�, jednocze�nie zwracaj�c si� do Greka:�� Czy mo�esz wyleczy�
Gorgidas spowa�nia�.�� J�czmie� po pszenicy, do kt�rej przywyk�e�, b�dzie powodowa� niestrawno��, przynajmniej tak twierdzi Hipokrates.
��Nigdy przedtem nie powodowa��� odpar� Gajusz Filipus.�� Jestem oburzony, to wszystko. Ten nieudolny pajac!
�Pajac� we w�asnej osobie pojawi� si� p�niej tego samego dnia; najwyra�niej spotkanie ze Skaurusem przypomnia�o mu o istnieniu Rzymian. Sphrantzes wygl�da� niezwykle dziarsko, gdy podjecha� do maszeruj�cych legionist�w; jego ko� drobi� nogami w spos�b charakterystyczny dla Videssa�skich wierzchowc�w czystej krwi. Poz�acany napier�nik i he�m podkre�la�y jego rang�, a ciemnoniebieska opo�cza powiewa�a za nim na wietrze. Jedyn� skaz� w obrazie wojskowego wigoru stanowi�a ksi��ka, kt�r� �ciska� pod lewym ramieniem.
Zr�wnawszy si� z czo�em kolumny Rzymian, Sphrantzes �ci�gn�� wodze, dostosowuj�c krok konia do jej tempa. Nieustannie ogl�da� si� do ty�u, jak gdyby badaj�c wzrokiem kolumn� legionist�w. Wroga ciekawo�� Gajusza Filipusa wkr�tce wzi�a g�r�. Zapyta�:�� Co mo�emy zrobi� dzisiaj dla ciebie, panie?�� Jego ton przeczy� tytu�owi, jakim obdarzy� Sphrantzesa.
��Co?�� Ortaias mrugn�].�� Och, rzeczywi�cie�� powiedz mi, je�li mo�esz, czy to s� sztandary, pod kt�rymi walczycie?�� Wskaza� na dziewi�� wysokich
��Tak. I co z tego?�� odpowiedzia� szorstko Gajusz Filipus.
Marek zrozumia�, dlaczego ten temat jest tak bolesny dla centuriona. Wyja�ni� Sphrantzesowi:�� Byli�my tylko oddzia�em wi�kszej jednostki, kt�rej god�em jest orze�. Nie mamy tutaj or�a i ludzie bardzo za nim t�skni�.
Nie oddawa�o to istoty rzeczy, lecz �aden Videssa�czyk nie potrafi�by zrozumie� uczucia, jakim ka�dy legion darzy� swego or�a, �wi�ty symbol samej jego istoty. Podczas zimy w Imbros m�wiono o zrobieniu nowego or�a, lecz �o�nierze nie odnie�li si� do tego z sercem. Ich
��Niezwykle interesuj�ce�� stwierdzi� Ortaias. Jednak jego zainteresowanie sztandarami Rzymian wynika�o z czego� innego.�� Czy zawsze pod ka�dym znakiem grupujecie tak� sam� liczb� �o�nierzy?
��Oczywi�cie�� odpar� Skaurus, nie wiedz�c, do czego zmierza Ortaias.
��A dlaczego by nie?�� doda� centurion.
��Przepraszam na chwilꠗ rzek� Sphrantzes. Zjecha� z linii marszu Rzymian, tak �e m�g� zatrzyma� konia i skorzysta� z obu r�k do przewertowania swego tomu. Kiedy znalaz� potrzebny mu fragment, ponownie podjecha� do Rzymian.
��Cytuj� z Kalokyresa�� powiedzia�.�� Ksi�ga pierwsza, rozdzia� czwarty, ust�p sz�sty: �Koniecznie nale�y zadba� o to, by stan liczebny poszczeg�lnych kompanii r�ni� si� od siebie, �eby przeciwnik, licz�c sztandary, nie m�g� wyrobi� sobie dok�adnego poj�cia o ich liczebno�ci. Zwr�ci� uwag� na t� okoliczno��: jak powiedzieli�my, kompania nie powinna liczy� wi�cej ni� czterystu ani mniej ni� dwustu ludzi�. Oczywi�cie, wasze oddzia�y s� mniejsze ni� te, o kt�rych traktuje Kalokyres, lecz zasada, powiedzia�bym, pozostaje taka sama. �ycz� wam dobrego dnia, panowie.�� I odjecha�, pozostawiaj�c za sob� oniemia�ych Rzymian.
��Wiesz�� rzek� w ko�cu Gajusz Filipus�� �e to wcale nie jest taka g�upia my�l?
��Bo nie jest�� potwierdzi� Marek.�� W rzeczywisto�ci jest ca�kiem m�dra. Jak jednak, u licha, Ortaias Sphrantzes w og�le wpad� na to?
��To nie jest tak, jak gdyby on sam to wymy�li��� odpar� centurion, pr�buj�c w jaki� spos�b pokry� zmieszanie.�� Ten Kalo-jak-mu-tam musia� mie� g�ow� na swoim miejscu. Tak, tak.�� Pr�bowa� pocieszy� si� t� my�l�, lecz wci�� wygl�da� na wstrz��ni�tego.
Viridoviks obserwowa� ca�� t� wymian� zda� z ogromn� uciech�.
��Oto i on, cz�owiek, kt�ry wyssa� �o�nierk� z mlekiem matki�� sama by�a centurionem, nie w�tpiꠗ rzucony na kolana przez najwi�kszego cymba�a, jaki wyl�g� si� na tym �wiecie. To wszystko dowodzi, �e celtycki spos�b walki jest najlepszy�� dosta� si� tam i zr�b to, poniewa� im wi�cej my�lisz, w tym wi�ksze pakujesz si� tarapaty.
Gajusz Filipus by� zbyt mocno zak�opotany, by si� k��ci�.�� Och, zamknij siꠗ burkn��.�� Gdzie si� podzia� Gorgidas? Znowu rozbola� mnie �o��dek.
Nadbrze�na r�wnina, rozci�gaj�ca si� pomi�dzy przedmie�ciami Videssos na zachodnim brzegu Ko�skiego Brodu a miastem Garsavra, nale�a�a do. naj�y�niejszych ziem, jakie kiedykolwiek widzieli Rzymianie. Gleb� stanowi� mi�kki, ilasty czarnoziem, kt�ry kruszy� si� �atwo w r�ku i pachnia� intensywnie, niemal jak mi�so, w swej obietnicy bujnych plon�w. Mn�stwo rzek i mniejszych potok�w sp�ywa�o z centralnego p�askowy�u, tak by ziemia mog�a spe�ni� swoj� obietnic�. Ciep�e deszcze, przynoszone tutaj przez wiatr wiej�cy stale od Morza �eglarzy, zrasza�y tych par� skrawk�w, kt�re rzeki omija�y.
Okropne przepowiednie pogody Viridoviksa, poczynione przed paroma miesi�cami, sprawdzi�y si� z nawi�zk�. By�o tak upalnie i wilgotno, �e ziemia parowa�a ka�dego ranka, kiedy s�o�ce wznosi�o si� znad horyzontu. Bladzi Halogajczycy, przyzwyczajeni do ch�odnego, chmurnego lata swej p�nocnej ojczyzny, cierpieli bardziej ni� inni; ka�dego dnia mdleli w swych zbrojach i musiano ich cuci�, chlustaj�c im w twarz wod� z he�m�w.
��By� czerwony jak gotowany rak�� powiedzia� Viridoviks o jednym z tych, kt�rzy doznali pora�enia s�onecznego.
Gorgidas spojrza� na niego spod uniesionej brwi.�� Sam wygl�dasz wcale nie lepiej�� powiedzia�.�� W czasie marszu zamiast he�mu lepiej no� sukienny kapelusz.
��Daj�e mi spok�j�� zaprotestowa� Celt.�� Trzeba czego� wi�cej ni� odrobiny s�o�ca, �eby mnie powali�.�� Lecz Skaurus zauwa�y�, �e post�pi� zgodnie z rad� lekarza.
Przy doskona�ej glebie, obfito�ci wody i upalnym s�o�cu nic dziwnego, �e tutaj znajdowa� si� spichlerz Imperium. Ziemi� okrywa� p�aszcz ro�lin uprawnych w rozmaitych odcieniach zieleni. Ci�gn�y si� tutaj pola pszenicy, prosa, owsa i j�czmienia, i inne, gdzie r�s� len i bawe�na, kt�r� Gorgidas uparcie nazwa� �ziemn� we�n��. Sady rodzi�y figi, brzoskwinie, �liwki i egzotyczne owoce cytrusowe. Jako �e �adne z tych ostatnich nie by�y pospolite na zachodnim obszarze Morza �r�dziemnego, Marek mia� k�opoty z odr�nieniem jednych od drugich�� dop�ki nie wgryz� si� w cytryn�, s�dz�c, �e to pomara�cza. To go nauczy�o.
Winnice wyst�powa�y tutaj rzadko; przeszkadza�a zbyt �yzna gleba i zbytnia obfito�� wody. Skaurus nie widzia� te� zbyt wielu drzew oliwnych, a� do chwili, kiedy mniej wi�cej dzie� drogi od Garsavru teren nie zaczaj wznosi� si� ku p�askowy�owi.
Lud, kt�ry uprawia� t� �yzn� r�wnin�, okaza� si� dla trybuna takim samym objawieniem jak jego kraj. Nigdy nie widzia� ludzi tak cichych, statecznych i pracowitych jak tutejsi. Przywyk� do krzykliwych mieszka�c�w stolicy Videssos, z ich ha�a�liwym, nie bacz�cym na nic sposobem chodzenia, z ich butnym mniemaniem o swej wy�szo�ci nad reszt� rodzaju ludzkiego i z ich nieustann� hu�tawk� nastroj�w. Niejednokrotnie zastanawia� si�, w jaki spos�b Imperium potrafi�o rozwija� si� w dobrobycie przez tak wiele stuleci, maj�c za budulec tak niesforny materia�.
Ubawi�o to Gorgidasa, kiedy powiedzia� mu o tym kt�rej� nocy. Grecki lekarz zawsze bra� udzia� w nie ko�cz�cych si� rozmowach toczonych wok� ognisk obozowych Rzymian. Rzadko opuszcza� ob�z po zapadni�ciu zmierzchu. Skaurus wiedzia�, �e Gorgidas nie ma kobiety, lecz wykorzystuje towarzystwo legionist�w, by nie dopuszcza� do siebie uczucia osamotnienia.
Teraz zauwa�y�:�� R�wnie dobrze m�g�by� os�dzi� Itali� wed�ug pieczeniarzy t�ocz�cych si� w s�dach Rzymu. Od chwili, kiedy Videssos ma swoje imperium, imperatorzy psuli mieszka�c�w stolicy, by zyska� sobie ich przychylno��. Zreszt� trudno ich za to wini栗 s�dz�c z zamieszek sprzed kilku tygodni odpowiedzieliby g�ow�, gdyby przestali rozpieszcza� posp�lstwo. Nie zapominaj; Imperium trwa ju� bardzo d�ugo; mieszka�cy stolicy uwa�aj� luksus za nale�ne im prawo.
Trybun przypomnia� sobie narzekania Katona ponad wiek przed jego urodzeniem, �e pi�kny ch�opiec mo�e kosztowa� wi�cej ni� dzia�ka ziemi, a dzban zagranicznego pachnid�a wi�cej ni� oracz. Rzym nie mniej polubi� przyjemno�ci w ci�gu minionych lat. Jak brzmia� ten dowcip o Cezarze powtarzany za Kurionem Starszym?�� �e jest �m�em wszystkich kobiet i �on� wszystkich m�czyzn�. Skaurus potrz�sn�� g�ow�, zastanawiaj�c si�, jaki b�dzie Rzym po stuleciach wyst�powania w roli stolicy imperium.
Garsavrowi, do kt�rego armia dotar�a dziewi�tego dnia od opuszczenia Videssos, daleko by�o do pozycji imperialnej stolicy. W rzeczywisto�ci miasto by�o jeszcze mniejsze ni� Imbros. Dzi�ki swemu po�o�eniu u zbiegu rzek stanowi�o centrum handlowe dla znacznej cz�ci zachodnich ziem. Niemniej jednak, kiedy si�y ekspedycyjne roz�o�y�y si� obozem wok� miasta, zwi�kszy�o to ponad dwukrotnie liczb� mieszka�c�w Garsavru.
Kontury miasta mia�y w sobie co� dziwnego. Marek nie potrafi� dok�adnie okre�li�, na czym polega owa osobliwo��. Za to Gajusz Filipus nie mia� �adnych w�tpliwo�ci.�� Niech mnie diabli porw�!�� powiedzia�.�� To cholerne miasto nie ma mur�w!
Mia� racj�; domy Garsavru, jego sklepy i publiczne budowle sta�y ods�oni�te przed otaczaj�cym je �wiatem, bezbronne wobec jakiegokolwiek ataku. Bardziej ni� cokolwiek innego, co dotychczas widzia� w Imperium, unaoczni�o to Markowi osi�gni�cia Videssos. Imbros, nawet sama stolica, musia�y odpiera� barbarzy�c�w z pomocy, lecz kraj, kt�ry os�ania�y, zaznawa� spokoju od tak dawna, �e nawet zapomnia� o fortyfikacjach.
Ze swym umys�em drapie�cy, Viridoviks natychmiast dostrzeg� drug� stron� medalu.�� Czy to nie b�d� rozkoszne chwile dla Yezda, kiedy rzuc� si� na miasto takie bezbronne i ods�oni�te? Doprawdy, grzbiety ich biednych konik�w nie wytrzymaj� ci�aru �up�w, kt�re st�d wynios�.
My�l o wilkach Avshara pustosz�cych t� spokojn�, �yzn� krain� wystarczy�a niemal, by Skaurus poczu� si� fizycznie chory. Jak z�o�liwe dzieci wpuszczone do garncarni, tak oni mogli w ci�gu paru chwil zniszczy� to, czego stworzenie wymaga�o ca�ych lat i tylko rozkoszowaliby si� dzie�em zniszczenia.
��W�a�nie dlatego nam p�ac��� rzek� Gajusz Filipus�� �eby�my umierali, aby oni dalej mogli �y� szcz�liwi i t�u�ci.
S�owa Gajusza Filipusa podzia�a�y na Marka niewiele lepiej ni� uwaga Viridoviksa. Nie by�y te� tak do ko�ca sprawiedliwe; Videssa�czycy tworzyli bez por�wnania najwi�ksz� cz�� armii Mavrikiosa, a jeszcze kilka tysi�cy rodzimych �o�nierzy czeka�o ju� tutaj na przybycie Imperatora.
Jednak w cynicznych s�owach centuriona kry�o si� ziarno prawdy. Ludzie Baanesa Onomagoulosa, zmobilizowani �o�nierze-ch�opi zamieszkuj�cy ten rolniczy okr�g, a� nadto wyra�nie przedk�adali upraw� roli nad �o�nierk�. Ich wierzchowce stanowi�y kolekcj� ruchomych przyn�t na s�py, ekwipunek mieli stary i ubogi, a o musztrze mo�na by�o powiedzie� tylko tyle, �e o niej s�yszeli.
Ich dow�dca by� znowu zupe�nie kim� innym; genera�em z tej samej szko�y, z kt�rej wyszed� Mavrikios Gavras. Skaurus mia� okazj� przyjrze� mu si� dobrze podczas przegl�du wojska, jaki Imperator zarz�dzi� na powitanie nowego kontyngentu do��czaj�cego do jego armii. Onomagoulos przejecha� obok Rzymian zmierzaj�c do Mavrikiosa; co jaki� czas spina� konia ostrog�, by wierzchowiec stawa� d�ba. Nie nale�a� do olbrzym�w, jednak spos�b w jaki siedzia� na koniu oraz rysy jego jastrz�bionosej twarzy wskazywa�y, �e jest zahartowanym wojownikiem. Dawno ju� przekroczy� czterdziestk�; lata zmiot�y wi�kszo�� w�os�w z jego g�owy, lecz ani ich resztki, ani spiczasta br�dka nie zosta�y przypr�szone siwizn�.
Protok� wymaga�, by zatrzyma� wierzchowca, zeskoczy� z siod�a i odda� ho�d przed zwr�ceniem si� do Imperatora. Zamiast tego podjecha� prosto do Mavrikiosa, kt�ry r�wnie� dosiad� konia, i zawo�a�:�� Gavras, ty stary b�karcie, co si� z tob� dzia�o?
Marek oczekiwa�, �e �wiat rozpadnie si� na kawa�ki, albo �e przynajmniej Halogajczycy stoj�cy u boku Imperatora rozedr� �wi�tokradc� na strz�py. Niekt�rzy z m�odszych gwardzist�w si�gn�li do mieczy, lecz Czerwony Zeprin nie spuszcza� oczu z Mavrikiosa. Widz�c, �e Imperator nie jest z�y, oficer najemnik�w uczyni� szybki gest r�k� i jego ludzie odpr�yli si�.
Gavras u�miechn�� si� z przymusem.�� Wci�� by�em zaj�ty�� zwykle zbyt zaj�ty. Mo�e mimo wszystko ty powiniene� mie� t� posad�.�� Wysun�� si� z koniem naprz�d i klepn�� Onomagoulosa po plecach. Onomagoulos zamierzy� si� leniwie na Imperatora, kt�ry uchyli� si�, ju� z szerszym u�miechem na twarzy.
Trybun nagle zrozumia� bardzo wiele. Dla Baanesa Onomagoulosa Mavrikios Gavras nie by� dalekim, wszechw�adnym monarch�, lecz r�wnym mu cz�owiekiem, kt�remu powiod�o si� w �yciu�� jak kto�, komu poszcz�ci�o si� w mi�o�ci�� i Skaurus pomy�la� o Helvis, czuj�c jak ogarnia go przelotna fala �aru. Zastanowi� si�, jak d�ugo znaj� si� ci dwaj wodzowie i co musieli razem widzie�, �e ich przyja�� opar�a si� wyzwaniu rzuconemu przez imperatorsk� pozycj� Mavrikiosa.
Baanes spojrza� na Thorisina i zapyta�:�� A jak ty si� masz, szczeniaku?
��Nie najgorzej�� odpowiedzia� Sevastokrata. Jego g�os nie by� tak ciep�y jak g�os Mavrikiosa. Marek zauwa�y�, �e nie uczyni� �adnego ruchu, by do��czy� do Baanesa i Imperatora.
���Szczeniak�, s�ysza�e�?�� tchn�� Skaurusowi w ucho Viridoviks.�� To musi by� rzadkiej �mia�o�ci cz�owiek, �eby tak nazywa� Thorisina Gavrasa, pami�taj�c o tym, jaki tamten jest zadziorny i w og�le.
��Onomagoulos prawdopodobnie zna go od czasu nim jeszcze umia� chodzi栗 odpar� szeptem Rzymianin.
��To tym wi�kszy pow�d, by takie nazwanie teraz go rozj�trzy�o. Nie masz starszego rodze�stwa, jak s�dz�?
��Nie�� przyzna� Skaurus.
��Nie ma niczego gorszego ni� przyjaciele twojego starszego brata. Pierwsze co w tobie widz�, to male�ki, zasmarkany brzd�c i nigdy tego nie zapominaj�, nawet kiedy jeste� wy�szy od nich wszystkich.�� W g�osie Celta zabrzmia�a uraza, jak� Marek rzadko mia� okazj� u niego s�ysze�; kiedy si� obejrza� zobaczy�, �e Viridoviks bez reszty spos�pnia�, jakby prze�uwaj�c jakie� wspomnienie, kt�rego smaku nie znosi�.
Rzeka Arandos sp�ywa�a z p�askowy�u na r�wniny ci�giem katarakt, obok kt�rych armia musia�a przej�� w swej drodze na zach�d. Pieni�c si� na wielkich g�azach zalegaj�cych �o�ysko, Arandos ciska� t�czuj�cy py� wodny na setki st�p wzd�u� obu brzeg�w. Male�kie kropelki, wysychaj�ce na twarzach �o�nierzy brn�cych na zach�d, stanowi�y dla nich niemal jedyn� ulg� w pal�cym upale.
Centralne wy�yny r�ni�y si� zupe�nie od soczystych, nadbrze�nych r�wnin. Ziemia by�a spieczona na brudny, szarobrunatny kolor i poci�ta �lebami, suchymi przez dziewi�� dziesi�tych cz�ci roku, a w dziesi�tej zmieniaj�cymi si� w rozszala�e potoki. Pszenica ros�a tu r�wnie�, lecz bardzo niech�tnie w por�wnaniu z orgi� �yzno�ci na wschodzie.
Znaczne obszary kraju by�y zbyt nieurodzajne dla jakichkolwiek upraw, potrafi�c wy�ywi� jedynie lich� traw� i kolczaste krzewy. Pasterze p�dzili ogromne stada owiec, byd�a i k�z przez niego�cinne ziemie, �yj�c bardziej jak koczowniczy Khamorthci ni� jak mieszka�cy innych rejon�w Imperium.
Tutaj po raz pierwszy zacz�y dawa� o sobie zna� problemy z zaopatrzeniem, kt�rych obawia� si� Marek. Chleb z nizin wci�� pod��a� za armi� w g�r� Arandosu, transportowany przez bystrzyny. To pomaga�o, poniewa� dostawy miejscowej m�ki i zbo�a dochodzi�y nieregularnie i w niewystarczaj�cych ilo�ciach. Cz�� brak�w uzupe�niano zwierz�tami ze stad, co da�o Rzymianom pow�d do narzeka�. Podczas kampanii woleli diet� w przewa�aj�cej mierze wegetaria�sk� czuj�c, �e spo�ywanie zbyt du�ych ilo�ci mi�sa rozgrzewa ich, czyni oci�a�ymi i powolnymi.
Wi�kszo�� Videssa�czyk�w, przyzwyczajonych do klimatu Italii, r�wnie� gustowa�a w oszcz�dnej, wegetaria�skiej diecie. Natomiast Halogajczycy i ich kuzyni z Namdalen ob�erali si� pieczon� baranin� i wo�owin��� i, jak zawsze, cierpieli z powodu upa�u bardziej ni� reszta armii.
Khamorthci jedli wszystko co si� nadawa�o do jedzenia i nie narzekali.
Z ka�dym dniem, kt�ry mija�, Marek odczuwa� coraz wi�ksz� wdzi�czno�� do Arandosu. Bez niego i jego rzadkich dop�yw�w p�askowy� by�by pustyni�, na kt�rej nic nie zdo�a�oby prze�y�. Jego wody by�y obrzydliwie ciep�e i niekiedy muliste, lecz nigdy ich nie brakowa�o i nigdy nie stawa�y si� zat�ch�e. W skwarne popo�udnie trybun nie potrafi� wyobrazi� sobie niczego wspanialszego ni� nabranie pe�nego he�mu wody i wylanie jej sobie na g�ow�. Jednak powietrze tak by�o spragnione wilgoci, �e p� godziny p�niej musia� robi� to znowu.
W po�owie trzeciego tygodnia marszu armia zacz�a stawa� si� prawdziw� jedno�ci�, nie pstrokat� zbieranin� wojsk, kt�ra wyruszy�a z Videssos. Mavrikios przyspieszy� ten proces seri� �wicze�, ustawiaj�c na gwa�t kolumny marszowe w szyku bojowym, rozkazuj�c im broni� si� przed atakiem od czo�a, to zn�w z prawej czy lewej flanki.
Manewry przeprowadzane w takim upale wyczerpywa�y, lecz ludzie zaczynali poznawa� si� nawzajem i dowiadywa�, czego w bitwie mog� oczekiwa� od swoich towarzyszy: niez�omnej odwagi Halogajczyk�w, niezawodno�ci Rzymian, druzgoc�cych szar� Namdal�jczyk�w, zaci�to�ci ma�ych kompanii lekkiej konnicy z Khatrish, szybko�ci i okrucie�stwa oddzia��w Khamorth�w oraz wszechstronnej fachowo�ci Videssa�skiego trzonu armii�� cho� nie tak wyspecjalizowani w swych technikach wojennych jak ich sprzymierze�cy, Videssa�czycy przewy�szali wszystkie inne kontyngenty swoj� uniwersalno�ci�.
Lewe skrzyd�o armii wydawa�o si� wcale nie wolniejsze w rozwijaniu szyku ni� prawe czy �rodek, ani bardziej niezdarne w swych manewrach. Marek zacz�� dopuszcza� do siebie my�l, �e wyrz�dzi� Ortaiasowi Sphrantzesowi krzywd�, os�dzaj�c go niesprawiedliwie. Potem, kt�rego� dnia, us�ysza� byczy g�os Nephona Khoumnosa rycz�cy na lewym skrzydle, zag�uszaj�cy popiskiwania Sphrantzesa, lecz uwa�aj�cy, by ka�dy rozkaz poprzedzi� wst�pem:�� Dalej, rusza� si�, cymba�y, s�yszeli�cie genera�a. Teraz��� Po czym wykrzykiwa� wszystko, co by�o potrzebne.
Gajusz Filipus us�ysza� go r�wnie� i powiedzia�:�� Co za ulga. Teraz przynajmniej wiemy, �e nasza flanka si� nie rozleci.
��Zgadza siꠗ przytakn�� Skaurus. Jego uzasadniony szacunek dla rozumu Gavrasa wzr�s� jeszcze bardziej. Imperator zdo�a� da� m�odej latoro�li rywalizuj�cej frakcji stanowisko, kt�re wydawa�o si� pot�ne, lecz tak, by randze Ortaiasa nie towarzyszy�a �adna w�adza. W pewnych okoliczno�ciach videssa�skie wyrachowanie wcale nie by�o godne pogardy.
Kiedy po �wiczeniach on i jego ludzie z wolna kierowali si�, by zaj�� wyznaczon� dla Rzymian pozycj� w kolumnie marszowej, trybun spostrzeg� nagle znajom� pulchn� posta� podskakuj�c� na grzbiecie os�a.�� Nepos!�� zawo�a�.�� Nie wiedzia�em, �e jeste� z nami.
T�usty ma�y kap�an skierowa� swego wierzchowca ku Rzymianom. Sto�kowaty s�omiany kapelusz chroni� jego wygolon� czaszk� przed gniewnymi atakami s�o�ca.�� S� chwile, kiedy wola�bym wyk�ada� w Akademii�� przyzna�.�� Dolne partie mojego cia�a nie s� stworzone do tego, by stercze� ca�e dnie w siodle. Och, jaki paskudny kalambur. Wybaczcie, proszꠗ to by�o niezamierzone.�� Przesun�� si� na siodle z �a�osn� min�, kontynuuj�c:�� Jednak poproszono mnie, bym wyruszy�, tak wiec jestem tutaj.
��S�dzi�bym, �e Imperator mo�e znale�� do�� kap�an�w do interpretowania znak�w, dodawania otuchy ludziom i tym podobnych rzeczy bez odci�gania ciebie od twoich bada� rzek� Gorgidas.
��I tak te� jest�� rzek� Nepos, zak�opotany niedomy�lno�ci� lekarza.�� Robi� takie rzeczy, b�d� pewien, lecz one raczej nie s� powodem mojej obecno�ci tutaj.
��Wi�c co, wasza czcigodno��?�� zapyta� z chytrym u�miechem Viridoviks.�� Magia?
��C�, oczywi�cie�� odpar� Nepos, zaskoczony, �e kto� musi go pyta� o rzecz tak oczywist�. Potem jego zmarszczone czo�o wyg�adzi�o si�, gdy sobie przypomnia�.�� Racja�� w waszym �wiecie o magii cz�ciej si� m�wi, ni� si� j� widzi, prawda? C�, moi przyjaciele, odpowiedzcie mi zatem na to�� je�li nie przez magi�, to jak i dlaczego sta�o si� tak, �e maszerujecie teraz przez najmniej go�cinne ziemie Imperium Videssos? Czy rozmawialiby�cie ze mn� teraz, gdyby nie magia?
Viridoviks, Gorgidas i Rzymianie znajduj�cy si� w zasi�gu g�osu wygl�dali na speszonych. Nepos skin�� ku nim g�ow�.�� Widz�, �e zaczynacie rozumie�.
Podczas gdy jego towarzysze wci�� przetrawiali s�owa Neposa, Gajusz Filipus uj�� istot� rzeczy.�� Je�li u�ywacie magii w swoich walkach, czego mo�emy oczekiwa� my, biedni �miertelnicy? Hord demon�w wrzeszcz�cych z niebios? Ognistych ku� wielko�ci cz�owieka wystrzeliwanych na nas z odleg�o�ci wielu mil? Bogowie w niebiesiech, czy sama ziemia rozst�pi nam si� pod stopami?
Nepos zmarszczy� brwi, kiedy us�ysza�, jak centurion odwo�uje si� do bog�w, lecz z twarzy swych s�uchaczy wyczyta�, jak bardzo zatrwa�a ich perspektywa nieznanego. Zrobi� wi�c wszystko, by ich uspokoi�.�� Nic tak dramatycznego, obiecuj� wam. Bitewna magia to wielce niepewna rzecz�� w obliczu ludzkich my�li i uczu� skupionych na walce, cz�sto nawet najpospolitsze czary zawodz�. Je�li ju�
0 to chodzi, to czarodzieje s� cz�sto zbyt zaj�ci ratowaniem w�asnej sk�ry, by znale�� spokojn� chwil� potrzebn� dla utkania magii.
��I musicie pami�ta栗 ci�gn�� kap�an�� �e obie strony b�d� mia�y swoich mag�w. Zwykle ko�czy si� to tym, �e nawzajem neutralizuj� swoj� robot� i rozstrzygni�cie pozostawiaj� wam, uzbrojonym brutalom. Kr�tko m�wi�c, nie macie si� czego ba�. S�dz�, �e moi koledzy z Akademii i ja zdo�amy ca�kiem skutecznie zaszachowa� naszego bieg�ego w czarnej magii przyjaciela Avshara, a by� mo�e i da� mu wi�cej, ni� si� spodziewa.
Nepos m�wi� z pewno�ci� siebie. Jednak mimo wszystkich zapewnie� kap�ana o niewielkiej przydatno�ci czar�w w bitwie, Marek nie potrafi� zapomnie� gadaj�cych zw�ok w zbrojowni w nadmorskim murze Videssos, ani powstrzyma� si� przed przypominaniem sobie z�owieszczych pog�osek kr���cych wok� imienia Avshara w zwi�zku z jego nadnaturalnym powodzeniem w dotychczasowych walkach. Jego d�o� osun�a si� na r�koje�� niezawodnego galijskiego miecza. Tu przynajmniej znajdowa�o si� co�, na co m�g� liczy�, �e nie dopu�ci do niego okropie�stw czarnej magii.
Pierwsze oznaki tego, �e Videssos jest krajem, na kt�ry dokonano napa�ci, pokaza�y si� po kilku dniach marszu na wsch�d od opuszczenia Amorionu. Sznur spl�drowanych, spalonych wiosek m�wi� wyra�niej ni� jakiekolwiek s�owa, �e przeszli t�dy rabusie z Yezd. O tym samym �wiadczy�y porzucone zagrody oraz z�upiony klasztor i jego spustoszone pola. Niekt�re �lady zniszczenia by�y bardzo �wie�e; para wyg�odzonych ps�w wci�� wa��sa�a si� w pobli�u klasztoru, czekaj�c na swych pan�w, kt�rzy nigdy ju� nie mieli wr�ci�.
Zniszczenia, jakie koczownicy spowodowali poza klasztorem, nie by�y wi�ksze od zniszcze�, jakich m�g� spodziewa� si� ka�dy kraj znajduj�cy si� w stanie wojny. Jednak dla boga Imperium Yezda zarezerwowali szczeg�ln� furi�. Ma�a kaplica przy kwaterach mieszkalnych mnich�w zosta�a z�o�liwie zbezczeszczona. Obrazy wisz�ce na jej �cianach podarto na strz�py, a o�tarz por�bano i u�yto na rozpa�k�. Jako ostatni akt zniewagi, rabusie wprowadzili tam swoje konie.
Je�li Yezda s�dzili, �e tak� taktyk� wzbudz� groz� w swych przeciwnikach, to si� pomylili. Videssa�czycy mieli ju� wystarczaj�ce powody, by nienawidzi� swych zachodnich s�siad�w. Teraz taka sama nienawi�� zosta�a wszczepiona najemnikom, kt�rzy czcili Phosa, poniewa� Mavrikios dopilnowa�, aby wszyscy jego �o�nierze zajrzeli do sprofanowanej kaplicy. Imperator s�owem nie skomentowa� tego, co tam zobaczyli. �aden komentarz nie by� potrzebny.
Zniszczenia poruszy�y Marka z jeszcze jednego powodu. Ju� dawno zdecydowa�, �e Yezd jest wrogiem, z kt�rym warto walczy�. Kraj, kt�ry przyznawa� tak wysokie stanowiska komu� takiemu jak Avshar, nie by� krajem, w kt�rym przyzwoici ludzie mogli mie� nadziej� na �ycie w pokoju.
Trybun nie u�wiadamia� sobie jednak jednej rzeczy�� jak silne by�o Yezd. Imperialna armia znajdowa�a si� niewiele dalej ni� w po�owie drogi do zachodniej granicy Videssos, a jednak kraj nosi� ju� �lady cios�w, jakie koczownicy zadawali Imperium. A to, co ujrzeli dzisiaj, stanowi�o tylko najs�absze, najodleglejsze dotkni�cie Yezda. Jak b�dzie wygl�da� ten kraj po jeszcze pi�ciu dniach marszu na zach�d, albo dziesi�ciu? Czy tam w og�le cokolwiek b�dzie ros�o?
Tej nocy nikt z Rzymian nie narzeka� z powodu wznoszenia zwyk�ych polowych fortyfikacji; z kana�em, ziemnym przedpiersiem i palisad�. Nie dostrze�ono �ladu Yezda, lecz ca�a imperialna armia zak�ada�a ob�z tak, jakby znajdowa�a si� we wrogim kraju.
Skaurus ucieszy� si�, �e tej nocy na jego grup� legionist�w wypad�a kolej na odwiedziny u kobiet. Gdy wraz ze swymi lud�mi przechodzi� do obozu kobiet, przygl�da� si� z ukosa miejscowym wyobra�eniom tego, jak powinien wygl�da� warowny ob�z. Zawsze to robi�.
To prawda, namioty kobiet otacza�o co� w rodzaju palisady, lecz wygl�da�a nie lepiej ni� inne tego rodzaju dzie�a Videssa�czyk�w. By�o w niej zbyt wiele du�ych, na chybi� trafi� przyci�tych pni drzew�� je�liby tylko dw�ch lub trzech �o�nierzy wroga wpad�o na to, by wyci�gn�� jeden pie� spo�r�d jego towarzyszy, w palisadzie utworzy�by si� wy�om. Rzymianie natomiast mieli obowi�zek noszenia po kilka �erdzi, kt�re ka�dej nocy ustawiali w palisad�, przeplataj�c ich rozga��zienia. Trudno je by�o wydoby� z ziemi, a nawet gdyby kt�ra� zosta�a wyrwana, nie pozostawia�o to luki na tyle du�ej, by m�g� si� przez ni� przecisn�� cz�owiek. Skaurus kilkakrotnie zwraca� na to uwag� Videssa�czykom; za ka�dym razem wydawali si� zainteresowani, lecz nie zrobili nic, by to zmieni�.
W ci�gu pi�ciominutowego spaceru nerwowi wartownicy sze�� razy wzywali Rzymian do opowiedzenia si�.�� Pomy�l troch�, g�upcze!�� warkn�� Marek do ostatniego z wzywaj�cych go wartownik�w.�� Czy nie wiesz, �e Yezda walcz� konno?
��Oczywi�cie, panie�� odpowiedzia� ura�onym tonem wartownik. Skaurus zawaha� si�, a potem przeprosi�. Mo�liwe by�y wszelkiego rodzaju podst�py, a ostatni� rzecz�, jak� powinien robi�, to kpi� z czujno�ci �o�nierzy. Nerwy mia� bardziej rozstrojone, ni� przypuszcza�; tej nocy bardzo potrzebowa� spokoju, jaki mog�a mu da� Helvis.
Jednak nie�atwo przychodzi�o mu znale�� �w spok�j, cho� Helvis pos�a�a Malrika, by spa� z przyjaci�mi, jakich zdoby� podczas marszu. Skaurus od tak dawna nie mia� zwyczaju zwierza� si� komukolwiek ze swych trosk�� a w szczeg�lno�ci kobiecie�� �e nie wspomnia� ani s�owem o dr�cz�cych go niepokojach i rozmawia� tylko o przebytej tego dnia drodze i innych nieistotnych sprawach. Helvis bez trudu wyczu�a jego niepok�j, lecz Skaurus otoczy� si� tak tward� skorup�, �e nie potrafi�a rozpozna� jego przyczyn.
Nawet ich mi�o�� tej nocy nie zdo�a�a przynie�� Rzymianinowi ulgi, kt�rej tak pragn��. Zbyt mocno zamkn�� si� w sobie, by m�c wiele z siebie da�, i to, co uchodzi�o za kochanie, przynios�o ze sob� nieznane zupe�nie przedtem uczucia niepewno�ci i braku spe�nienia. Czuj�c si� tym gorzej, �e spodziewa� si� poczu� lepiej, trybun zapad� w niespokojny sen.
Potem zobaczy� siebie na galijskiej polanie, kt�r� pami�ta� a� nadto dobrze, po�rodku ma�ego oddzia�u legionist�w�� w chwili, gdy Celtowie zaczynali rze�. Jak oszala�y rozejrza� si� wok� siebie. Gdzie by� Videssos, Imperator, spieczona r�wnina, kt�r� on i pozostali przy �yciu tej w�a�nie nocy przemierzali? A czy w og�le ktokolwiek prze�y�? Czy Imperium nie by�o tylko wytworem fantazji oszala�ego ze strachu cz�owieka?
Oto zbli�y� si� Viridoviks, wymachuj�c d�ugim mieczem, bli�niaczo podobnym do miecza Skaurusa. Trybun uni�s� swoj� kling�, by sparowa� cios albo taki mia� zamiar, lecz d�o�, kt�r� wyci�gn�� ku g�rze, by�a pusta. Klinga Celta run�a w d�
��Co si� sta�o, kochanie?�� Jego policzka dotyka�a r�ka Helvis, a nie pal�ca stal miecza.�� Rzuca�e� si� we �nie i mnie zbudzi�e�, a potem krzykn��e� wystarczaj�co g�o�no, �eby obudzi� po�ow� obozu.
Marek przez kilka chwil le�a� na plecach, zanim odpowiedzia�. Noc by�a niemal tak samo upalna, jak poprzedzaj�cy j� dzie�, lecz jego pier� i ramiona pokrywa� zimny pot. Spogl�da� na sufit namiotu, w my�lach wci�� widz�c b�yski �wiat�a pochodni odbijaj�ce si� od celtyckiej klingi.
��To by� sen�� powiedzia�, bardziej do siebie ni� do Hel vis.
��Oczywi�cie�� odpowiedzia�a, ponownie dotykaj�c pieszczotliwie jego policzka.�� To by� tylko z�y sen.
��Bogowie niech po�wiadcz�, jak�e� rzeczywisty si� wydawa�! W tym koszmarze �ni�em z�y sen, �e Videssos jest tylko snem, a ja mam w�a�nie umrze� w Galii�� co powinno si� sta�, wedle praw wszystkich zdrowych na umy�le ludzi.
��Jaki� on by� rzeczywisty!�� powt�rzy� znowu.�� Czy tamto by�o snem, czy jest nim ta rzeczywisto��? Co ja tutaj robi�, w kraju, kt�rego nigdy sobie nie wyobra�a�em, m�wi�c jego j�zykiem, walcz�c w jego wojnach? Czy Videssos jest rzeczywisty? Czy te��� och, �askawi bogowie, i ty r�wnie��� zniknie kt�rego� dnia, jak przek�uta ig�� ba�ka mydlana? I czy jestem skazany na to, by w�wczas walczy� dalej dla jakiego� nowego kr�la, kt�rego znajd�, i na nowo uczy� si� zwyczaj�w i j�zyka?
Zadr�a�; w tych godzinach, kiedy jeden dzie� ju� dawno przepad�, a drugiemu daleko do narodzin, ta wizja sprawia�a wra�enie przera�aj�co prawdopodobnej.
Helvis przycisn�a do niego swe ciep�e, nagie cia�o.�� Koszmar min��, kiedy si� zbudzi�e�. To jest prawdziwe�� powiedzia�a zdecydowanie.�� Widzisz to, czujesz to, smakujesz to�� czego jeszcze trzeba? Nie jestem niczyim snem tylko swoim w�asnym�� jednak daje mi rado��, kt�r� ty dzielisz.�� W ciemno�ci jej oczy by�y ogromne.
��Ale� jeste� spi�ty�� powiedzia�a, dotykaj�c palcami jego piersi i szyi.�� Odwr�� si�!�� rozkaza�a i Skaurus pos�usznie przewr�ci� si� na brzuch. Usiad�a na jego po�ladkach; chrz�kn�� z zadowoleniem, kiedy jej silne d�onie zacz�y ugniata� jego mi�nie, usuwaj�c napi�cie z jego plec�w. Jej masa� zawsze sprawia�, �e chcia�o mu si� mrucze� po kociemu; nigdy bardziej jak teraz.
Po paru minutach przekr�ci� si� z powrotem na plecy, uwa�aj�c by nie zrzuci� jej z siebie.�� Co robisz?�� zapyta�a, cho� zna�a odpowied�. Uni�s� si� na �okciach, by �atwiej m�c j� ca�owa�. Pasmo jej w�os�w znalaz�o si� pomi�dzy nimi; odrzuci�a je ze �miechem. Owion�� go jej oddech, kiedy pochyla�a si� nad nim.
��
Trzy dni p�niej armia dostrzeg�a swych pierwszych �ywych Yezda; ma�y oddzia� je�d�c�w, kt�rych sylwetki rysowa�y si� na tle zachodniego nieba. Imperator wys�a� w po�cig szwadron videssa�skiej konnicy, lecz koczownicy na swych stepowych kucykach umkn�li pogoni.
Orataias Sphrantzes bez umiaru krytykowa� decyzj� Mavrikiosa. M�wi� ka�demu, kto chcia� s�ucha�:�� Kalokyres wyra�nie stwierdza, �e jedynie koczownik�w powinno si� wysy�a� w po�cig za innymi koczownikami, poniewa� od dziecka przyzwyczajeni do siod�a, s� niedo�cig�ymi je�d�cami. Po co s� z nami Khamorthci, je�li nie do takich w�a�nie cel�w?
��Je�eli nie przestanie obnosi� si� ze swoj� drogocenn� ksi��k�, to Gavras kt�rego� pi�knego dnia ka�e mu j� zje�栗 rzek� Viridoviks. Marek podziela� t� opini�, lecz je�li Imperator czu� si� dotkni�ty krytyk�, w �aden spos�b nie pokazywa� tego po sobie.
Rankiem nast�pnego dnia po zauwa�eniu Yezda, kiedy Skaurus wraca� do obozu Rzymian po wizycie w kwaterach kobiet, kto� zawo�a� go po imieniu. Odwr�ci� si� i zobaczy� za sob� Thorisina Gavrasa. Sevastokrata zatacza� si� odrobin�; wygl�da� jak gdyby mia� za sob� ca�kiem weso�o sp�dzon� noc.
��Dzie� dobry, Wasza Wysoko�栗 powita� go Skaurus. Thorisin uni�s� kpi�co brew.�� Dzie� dobry, wasza wysoko�栗 przedrze�nia� go.�� C�, to mi�o widzie�, �e wci�� jeste� grzeczny dla r�ki, kt�ra ci� karmi, nawet je�li sypiasz z wyspiarsk� dziewk�.
Marek poczu�, jak jego twarz oblewa �ar; przy jego jasnej cerze rumieniec musia� by� a� nadto widoczny. Zauwa�ywszy go, Thorisin powiedzia�:�� Nie ma si� czego wstydzi�. Dziewcz�ciu daleko do pospolito�ci, przyznaj� ci to. Nie jest te� g�upia, z tego co s�ysza�em, bez wzgl�du na to, czy jej brat ka�dego ranka karmi si� gwo�dziami.
��To wygl�da na Soteryka.�� Marek musia� si� u�miechn��, uderzony trafno�ci� opisu Thorisina.
Gavras wzruszy� ramionami.�� Nigdy nie ufaj Namdalajczykowi. Utrzymywa� z nimi stosunki�� tak, lecz ufa�? Nigdy�� powt�rzy�. Podszed� wolno do Skaurusa, a potem okr��y� go, przygl�daj�c si� uwa�nie oszo�omionemu Rzymianinowi jak koniowi, kt�rego zamierza� kupi�. Marek bez trudu m�g� wyczu� zapach wina w oddechu Sevastokraty. Thorisin zastanawia� si� w milczeniu okr��aj�c Skaurusa, a potem wypali�:�� No wi�c co jest z wami?
��Panie?�� Staj�c przed prze�o�onym, kt�rego nastroju nie dawa�o si� przewidzie�, im mniej si� m�wi�o, tym lepiej. Trybun zna� t� lekcj� r�wnie dobrze jak najskromniejszy z jego �o�nierzy.
��Co jest z wami?�� Wydawa�o si�, �e Thorisin mo�e pod��a� za swoimi my�lami tylko powtarzaj�c je sobie g�o�no.�� Wy przekl�ci Rzymianie najch�tniej kumacie si� z wyspiarzami; na zamarzni�t� brod� Skotosa, lgniecie do nich jak muchy do zgni�ego mi�sa.�� Mimo niepochlebnego por�wnania, w g�osie Sevastokraty nie by�o s�ycha� urazy, a tylko zaintrygowanie.�� Zatem, po sprawiedliwo�ci, powinni�cie kipie� buntami, rebeliami i spiskiem po to, �eby osadzi� jakiego� Skaurusa na tronie mojego brata, z jego czaszk� w roli pucharu.
Teraz na dobre ju� zatrwo�ony, Rzymianin zaczaj uroczy�cie zapewnia� o swojej lojalno�ci.�� Zaniknij siꠗ rzek� Thorisin z tak niepodwa�aln� moc� rozkazywania, jak� niekiedy po��czenie wina i w�adzy potrafi nada� g�osowi cz�owieka.�� P�jdziesz ze mn��� doda� i ruszy� z powrotem do w�asnego namiotu, nie ogl�daj�c si�, by zobaczy�, czy trybun pod��a za nim.
Marek zastanowi� si�, czy nie powinien znikn�� i �ywi� nadziei, �e Sevastokrata zapomni o ich spotkaniu, gdy ju� wytrze�wieje. Zdecydowa� jednak, �e nie mo�e ryzykowa�;
Thorisin mia� zbyt du�e do�wiadczenie w piciu, by w taki spos�b traci� pami��. Ca�y rozdygotany, trybun powl�k� si� za bratem Mavrikiosa.
Namiot Gavrasa, cho� zrobiony z b��kitnego jedwabiu, swymi rozmiarami niewiele przewy�sza� p��cienne i we�niane schronienia prostych �o�nierzy videssa�skiej armii. Sevastokrata za bardzo by� wojownikiem, by troszczy� si� o zbytki w czasie kampanii. Jedynie para przybocznych halogajskich wartownik�w stoj�ca przed wej�ciem wskazywa�a na jego prawdziw� rang�. Poderwali si� na baczno��, kiedy spostrzegli Sevastokrat�.�� Panie�� rzek� jeden�� pani Komitta pyta o ciebie od�
Komitta Rhangawe we w�asnej osobie wybra�a t� chwil�, by wysun�� g�ow� z namiotu. Jej l�ni�ce, czarne w�osy by�y zwi�zane z ty�u, ods�aniaj�c twarz i podkre�laj�c jej orle rysy. I rzeczywi�cie, wygl�da�a jak ledwie oswojony, rozw�cieczony sok�, a potok s��w, jaki z jej ust zwali� si� na Thorisina, w �aden spos�b nie zmniejszy� podobie�stwa.
��Gdzie by�e�, ty nic nie warty, rozbuchany dziadu?�� wrzasn�a.�� Wystarczy na ciebie spojrze�: znowu chla�e� z g�ralami i pastuchami k�z, i pieprzy�e� ich kobiety�� albo ich kozy! Pochodz� ze szlacheckiego rodu�� jak �miesz mnie tak upokarza�, ty��� i zakl�a z tak� sam� bieg�o�ci� jak w�wczas, kiedy gra�a w ko�ci z Namdalajczykami.
��S�oneczka Phosa�� mrukn�� Thorisin, cofaj�c si� o krok pod wp�ywem tego wybuchu.�� Niepotrzebne mi to; czy ma racj�, czy nie. G�owa i tak mnie ju� boli.
Dwaj gwardzi�ci stali sztywno wyprostowani, z oboj�tnymi twarzami zastygli w karykaturze g�uchoty. Wysi�ki Rzymianina zmierzaj�ce w tym samym kierunku okaza�y si� nie tak skuteczne, ale z drugiej strony, pomy�la�, biedni gwardzi�ci prawdopodobnie mieli w tym o wiele wi�ksz� praktyk�.
Skaurus musia� podziwia� to, w jaki spos�b Sevastokrata zebra� si� w sobie i odpowiedzia� na ogie� zaporowy swej dra�liwej pani.�� Nie pr�buj mi si� tu rz�dzi�, fl�dro!�� rykn�� barytonem, kt�ry zag�uszy� jej wykrzykiwane sopranem przekle�stwa.�� Daj mi spok�j, albo przetrzepi� ci tw�j szlachecki ty�ek!
Komitta nie ustawa�a w obelgach przez kilka nast�pnych sekund, lecz kiedy Thorisin Gavras ruszy� do namiotu z wyra�nym zamiarem spe�nienia swej gro�by, odwr�ci�a si� i zanurkowa�a do �rodka tylko po to, by wy�oni� si� chwil� p�niej. Krocz�c dumnie jak kotka, z zadart� g�ow� min�a Thorisina.�� B�d� u swoich kuzynek�� poinformowa�a go z lodowat� wynios�o�ci�.
��Znakomicie�� odpar� przyjacielskim tonem; Marek pomy�la�, �e w znacznej mierze udawa� sw�j gniew. Gavras wygl�da�, jakby nagle przypomnia� sobie o stoj�cym przy nim Rzymianinie.�� Prawdziwa mi�o�� to cudowna rzecz, nieprawda�?�� zauwa�y� z kwa�nym u�miechem. Po kr�tkiej chwili doda�:�� Je�li modlisz si� do Phosa, cudzoziemcze, do��cz te� modlitw�, by uchroni� ci� przed poci�giem do pobudliwych kobiet. S� niezmiernie zabawne, lecz m�cz�� och, jak�e m�cz�.
Sevastokrata wydawa� si� bardzo znu�ony, lecz odzyska� rze�ko��, kiedy zwr�ci� si� do jednego z gwardzist�w:�� Ljot, sprowad� do mnie mojego brata, dobrze? Mamy par� spraw do om�wienia z tym oto m�odzie�cem.�� D�gn�� kciukiem w stron� Marka. Ljot, kt�ry okaza� si� gwardzist� stoj�cym po prawej stronie wej�cia, oddali� si� pospiesznie.
Thorisin odsun�� klap� namiotu, by przepu�ci� Rzymianina.�� Wejd��� powiedzia�, powracaj�c do ironicznego tonu, w jakim rozpocz�� ich spotkanie.�� Je�li nie tron Autokraty, czy mata Sevastokraty zadowoli wasz� wysoko��?
Skaurus pochyli� si�, by wej�� do namiotu; w �rodku wci�� unosi� si� pi�mowy aromat perfum Komitty. Osun�� si� na wy�cie�an� jedwabiem pod�og�, czekaj�c, by Sevastokrata uczyni� to samo. �artobliwy nastr�j Thorisina, jego rzucane na wp� powa�nym tonem gro�by i sardoniczne komplementy tylko pot�gowa�y zdenerwowanie trybuna. Tak jak w apartamentach Imperatora, tak i tutaj czu�, �e zosta� wci�gni�ty w skomplikowan� gr�, kt�rej zasad nie rozumia�, lecz w kt�rej kara za b��dne posuni�cie mog�a r�wna� si� zgubie.
Sevastokrata i Rzymianin czekali zaledwie par� minut na powr�t gwardzisty Ljota.�� Jego Wysoko�� prosi�a, bym przekaza� ci, �e si� sp�ni�� zameldowa� Halogajczyk.�� Je �niadanie z Baanesem Onomagoulosem i przyjdzie do ciebie, kiedy sko�cz�.
Je�li Thorisin Gavras musia� udawa� gniew, by stawi� czo�o gniewowi Komitty, teraz nie mia� na kogo skierowa� swej prawdziwej z�o�ci.�� Wi�c jestem mniej wa�ny od tego �ysog�owego syna kowala, co?�� warkn��.�� Ljot, zabierz swoj� dup� z powrotem do Mavrikiosa i powiedz mu, �e mo�e si� na ni� wdrapa� razem ze swoim �niadaniem.
W tej w�a�nie chwili w namiocie pojawi�a si� g�owa Imperatora, z szerokim u�miechem na twarzy.�� Braciszku, je�li masz zamiar dopu�ci� si� obrazy majestatu, nigdy nie r�b tego przez pos�a�ca. Musia�bym straci� i jego, a to ju� marnotrawstwo.
Thorisin wytrzeszczy� na niego oczy, a potem wybuchn�� �miechem.�� Ty stary b�karcie�� powiedzia�.�� Wejd� i posad� tutaj swoje stare, �ylaste truch�o.�� Mavrikios uczyni� to; w namiocie zrobi�o si� nieco t�oczno, lecz dzi�ki jedwabnym �cianom, nie zapanowa�a w nim niezno�na duszno��.
Otworzywszy poobijan� skrzyni� z sosnowego drewna, jakiej w�a�cicielem m�g� by� by�e jaki prosty �o�nierz, Thorisin wyci�gn�� z niej gliniany dzban z winem, z kt�rego poci�gn�� �apczywie.�� Ach, jakie dobre. Je�li Phos zechce, uwolni mnie od b�lu g�owy.�� Poci�gn�� znowu.�� A tak na powa�nie, bracie, nie powiniene� wykorzystywa� Baanesa, by ze mnie kpi栗 a� za dobrze pami�tam, jak bardzo by�em o niego zazdrosny w dzieci�stwie.
��Wiem, lecz mo�liwo�� pos�uchania, jak si� w�ciekasz, by�a zbyt n�c�ca, by z niej nie skorzysta�.�� Mavrikios wydawa� si� na wp� skruszony, na wp� rozbawiony swym �artem.
��B�kart�� powiedzia� znowu Thorisin, tym razem bez zawzi�to�ci.
Marek przenosi� wzrok z jednego Gavrasa na drugiego; cho� nic nie pi�, odnosi� wra�enie, �e �wiat zaczyna si� kr�ci�. Wiele z tego, co wydawa�o mu si� zrozumia�e z videssa�skiej polityki, rozpad�o si� na jego oczach w kawa�ki. Gdzie jest ta nieprzyja��, kt�ra tak por�ni�a Gavras�w, �e si� do siebie prawie nie odzywali?
��Och, m�j drogi�� rzek� Mavrikios, zauwa�ywszy oszo�omienie, kt�re Skaurus ze wszystkich si� stara� si� ukry�.�� Obawiam si�, �e uda�o nam si� zmiesza� naszego go�cia.
��Zmiesza�, naprawd�? C�, niech mnie Skotos porwie, je�li przeprosz� jakiego� zakochanego w Namdalajce barbarzy�c�.�� S�owa Thorisina brzmia�y wystarczaj�co zawzi�cie, by trybun poderwa� si� przera�ony, lecz towarzyszy�o im niedwuznaczne mrugni�cie okiem. Marek osun�� si� na ziemi�, zupe�nie nie wiedz�c, co my�le�.
��Ca�kiem s�usznie powinien by� zmieszany�� ci�gn�� Sevastokrata, zagrzewaj�c si� do tematu.�� On i wszyscy jego ludzie lubi� wyspiarzy tak bardzo, �e ca�y ob�z powinien trz��� si� od pog�osek, �e zmawiaj� si�, by zabi� nas wszystkich. Phos �wiadkiem, �e zap�acili�my do�� z�ota, by wyw�szy� te plotki.
��I �adne do nas nie dotar�y�� rzek� oskar�ycielsko Mavrikios.�� Co prowadzi do jednego z dw�ch wniosk�w: albo jeste�cie niezr�wnanie sprytni, albo te� mo�e jeste�cie lojalni, pomimo waszych perwersyjnych wybor�w w zakresie przyjaci�.
��Nie wydaje mi si�, by wygl�da� na a� tak bystrego, Mavrikiosie�� wtr�ci� Thorisin.
��Sam nie wygl�dasz lepiej, braciszku�� odparowa� Imperator, lecz znowu ton �agodnego pokpiwania by� tym, czego nale�a�o si� spodziewa� po kochaj�cym bracie.
Z wytrwa�o�ci�, kt�r� mo�e da� zbyt wiele wypitego wina, Thorisin powiedzia�:�� Je�li nie jest tak sprytny, by oszuka� nas wszystkich, to najprawdopodobniej jest lojalny. Kto m�g�by spodziewa� si� czego� takiego po przyjacielu Namdalajczyk�w?�� Potrz�sn�� g�ow� ze zdumieniem, a potem bekn�� cicho.
��Bogom niech b�d� dzi�ki�� mrukn�� do siebie Marek. Kiedy obaj Gavrasowie spojrzeli na niego pytaj�co, u�wiadomi� sobie, �e powiedzia� to po �acinie.�� Przykro mi, �e mieli�cie jaki� pow�d, by w�tpi� w moj� lojalno�栗 zwr�ci� si� do nich, przechodz�c na videssa�ski�� i niezmiernie si� ciesz�, �e ju� nie macie.
Odczu� tak wielk� ulg�, �e wszystkie jego mechanizmy obronne pu�ci�y, ��cznie z tymi, kt�re strzeg�y jego j�zyka.�� Wi�c wy dwaj nie k��cili�cie si� ze sob�?�� wypali�, a potem zamilk� jeszcze bardziej zmieszany ni� przedtem.
Bracia Gavras nagle zacz�li sprawia� wra�enie ma�ych ch�opc�w, kt�rych sekret zosta� odkryty. Mavrikios wyskuba� sobie jaki� w�os z brody, przyjrza� mu si� ze skupieniem, a potem wyrzuci�.�� Thorisin, on mo�e by� sprytniejszy, ni� si� wydaje na pierwszy rzut oka.
��Co?�� powiedzia� niewyra�nie Thorisin.�� Nie mia�bym nic przeciwko temu.�� Wyci�gn�� si� na boku i toczy� z g�ry przegran� walk� ze snem.
��Leniwy nicpo� u�miechn�� si� Mavrikios. Odwr�ci� si� z powrotem do Skaurusa.�� Masz absolutn� racj�, cudzoziemcze. Odegrali�my ma�e przedstawienie, dla zafascynowanej widowni, mog� doda�.
��Lecz by�em przy tym, kiedy si� pok��cili�cie, stawiaj�c przeciwko sobie�� zaprotestowa� trybun.�� To nie mog�o by� zaplanowane.
Szeroko�� u�miechu Imperatora zmniejszy�a si� odrobin�. Spojrza� na swego brata, lecz Thorisin zacz�� ju� chrapa�.�� Tak, to by�o do�� prawdziwe�� przyzna�.�� Thorisin zawsze mia� j�zyk zbyt pr�dki, �eby mog�o mu to wyj�� na dobre, i przyznaj�, �e rozz�o�ci� mnie tamtej nocy. Ale nast�pnego dnia rano pogodzili�my siꠗ zawsze si� godzimy.
Mavrikios znowu u�miechn�� si� szerzej.�� Jednak w�wczas m�j przewrotny brat postanowi� zrobi� z siebie os�a na oczach setki ludzi. I natychmiast s�py zacz�y gromadzi� si� nad trupem naszej braterskiej mi�o�ci.�� Uni�s� brew, spogl�daj�c na Rzymianina.�� Niekt�re z nich zatrzepota�y blisko ciebie, s�ysza�em.
��Rzeczywi�cie�� przyzna� Skaurus, wspominaj�c swoje dziwne spotkanie z Vardanesem Sphrantzesem.
��Zatem wiesz, co mam na my�li.�� Mavrikios skin�� g�ow�.�� Nawiasem m�wi�c, nie by�e� jedynym, kt�rego pr�bowano wybada�. Przysz�o nam z Thorisinem do g�owy, �e je�li b�dziemy le�e� zupe�nie bez ruchu i pozwolimy s�pom wy�adowa� z nadziej�, �e zabior� si� do oczyszczania naszych ko�ci, to mo�e uda nam si� przyrz�dzi� pyszny s�pi gulasz dla nas samych.
��Mog� to zrozumie栗 przyzna� Marek.�� Ale dlaczego, zastawiwszy swoj� pu�apk�, dali�cie jednak Ortaiasowi Sphrantzesowi lewe skrzyd�o swojej armii, nawet z Khoumnosem, by trzyma� go na wodzy?
��To prawdziwy imbecyl, prawda?�� zachichota� Imperator.�� Jednak Nephon pilnuje go, wi�c z tej strony nie ma si� czego ba�.
��Zauwa�y�em to. Ale dlaczego w og�le jest tutaj? Bez swej drogocennej ksi��ki wie mniej o wojsku i wojnie ni� jego ko�, a z ni� staje si� jeszcze niebezpieczniejszy, poniewa� s�dzi, �e wie rzeczy, o kt�rych w istocie nie ma poj�cia.
��Jest tutaj z tego samego powodu, z jakiego otrzyma� swoje nic niewarte dow�dztwo: Vardanes prosi� mnie o to.
Marek milcza� przez chwil�, pr�buj�c to przetrawi�. W ko�cu potrz�sn�� g�ow�; przecinaj�ce si� nici intrygi, kt�ra mog�a kaza� Sevastosowi prosi� o co� takiego, a imperatorowi zgodzi� si� na to, by�y zbyt spl�tane, by zdo�a� je przenikn��.
Mavrikios obserwowa� jego zmagania i poddanie si�.�� To mi�e uczucie stwierdzi�, �e jednak s� pewne rzeczy, kt�rych nie rozumiesz�� powiedzia�.�� Masz wi�ksze uzdolnienia w zakresie polityki ni� wi�kszo�� zaci�nych �o�nierzy, kt�rych znam.
My�l�c o w�adaj�cym Rzymem triumwiracie Cezara, Krassusa i Pompejusza�� z kt�rych ka�dy z rado�ci� wyrwa�by serce dwom pozosta�ym, gdyby m�g� to zrobi� bez wtr�cania kraju w wojn� domow��� Skaurus powiedzia�:�� Wiem co nieco o frakcjach politycznych, lecz wasze, jak s�dz�, s� gorsze.�� Zaczeka�, by zobaczy�, czy Mavrikios zechce rozwi�za� t� zagadk� za niego.
Imperator uczyni� to, przybieraj�c postaw� profesora udzielaj�cego wyja�nie� niedo�wiadczonemu studentowi, kt�ry by� mo�e ma talent.
��Przemy�l to. Maj�c tutaj Ortaiasa, Vardanes ma oko na armiꠗ mo�e nie najlepsze, poniewa� ja wiem, �e ono tu jest, ale mimo wszystko ma. A kto wie? Nawet je�li to Khoumnos ma rzeczywist� w�adz� na lewym skrzydle, Ortaias mo�e w ko�cu nauczy� si� czego� o wojnie i w ten spos�b sta� si� bardziej u�ytecznym dla swego stryja. Jasne jak dot�d?
��W ka�dym razie wystarczaj�co.
��Dobrze. Gdybym powiedzia� Vardanesowi�� nie, nie przesta�by spiskowa� przeciwko mnie�� pr�dzej przesta�by oddycha�. Uzna�em, �e bezpieczniej jest mie� Ortaiasa tutaj, gdzie mog� go pilnowa�, ni� wik�a� si� w Phos wie jak niepewny powr�t do miasta.
��To rozumowanie przemawia do mnie. Z tej odrobiny, kt�rej dowiedzia�em si� o Vardanesie Sphrantzesie, powiedzia�bym, �e jest to rozs�dne rozwi�zanie, lecz ty wiesz o nim daleko wi�cej ni� ja.
��To �mija�� rzek� stanowczo Mavrikios. Jego g�os spos�pnia�.�� Istnia� jeszcze jeden pow�d, by pozwoli� Ortaiasowi wyruszy� z nami. Gdyby sprawy przybra�y zupe�nie z�y obr�t, to jest co� wart jako zak�adnik. Prawdopodobnie niewiele, kiedy przypomn� sobie, jak dogodnie dla nich zmar�a Evphrosyne, lecz co� jednak tak.�� Wci�� w roli wyk�adowcy, rozpostar� r�ce, d�o�mi na zewn�trz, jakby w�a�nie udowodni�, �e dwie linie w skomplikowanej figurze s� mimo wszystko r�wnoleg�e.
Jego r�ce nie by�y jednak bladymi, mi�kkimi r�koma �yj�cego pod dachem wielmo�y. Oszczep, miecz i �uk pokry�y je bliznami i uczyni�y twardymi, a s�o�ce i wiatr nada�y im smag�o�� i szorstko��. Mia� r�ce wojownika; tak, lecz wojownika, kt�ry wykaza� si� umiej�tno�ciami r�wnie� na innej arenie, tam gdzie or� jest tym bardziej �miertelny, bo niewidzialny.
Imperator dostrzeg� podziw Skaurusa i pochyli� g�ow�, dzi�kuj�c za�.�� Czas dla nas obu wraca� do pracy�� powiedzia�.�� Wygl�daj na rozgniewanego, kiedy b�dziesz st�d wychodzi�. Zbeszta�em ci�, a Thorisin i ja znowu na siebie warczeli�my. Ludzie w �adnym wypadku nie powinni s�dzi�, �e mi�dzy nami jest przyja��.
��Dziwnie wygl�dacie, co, Rzymianie?�� Powiedzia� to z u�miechem na ustach przystojny, �niady m�odzieniec, dosiadaj�cy kr�pego, r�czego z wygl�du konia. Za nim na koniu siedzia�a dziewczyna mniej wi�cej w jego wieku, obejmuj�c go w pasie ozdobionymi srebrnymi bransoletami r�koma.
Oboje mieli na sobie typowy str�j videssa�skich je�d�c�w; lekkie tuniki z d�ugimi r�kawami na lu�nych we�nianych spodniach wetkni�tych w buty. Ka�de z nich nosi�o u pasa schowany w pochwie pa�asz; m�odzieniec mia� �uk i ko�czan z woj�oku zawieszony na plecach.
Prowadzili jucznego konia z ekwipunkiem, spo�r�d kt�rego wyr�nia� si� koszykowaty he�m, wi�zka dziryt�w i pi�kna bandura, z pud�em rezonansowym ozdobionym wymy�lnym spiralnym ornamentem i inkrustacjami z macicy per�owej.
M�odzieniec m�wi� po videssa�sku z nieco gard�owym akcentem. Nosi� sk�rzan� czapk� [z trzema kr�g�ymi, wystaj�cymi do przodu wstawkami, szerok� nakrywk� na kark i kilkoma jasnymi wst��kami powiewaj�cymi na wietrze. Marek widzia� wielu Vaspuraka�czyk�w z takim nakryciem g�owy�� sporo z nich osiad�o na tych ziemiach, le��cych niezbyt daleko od ojczyzny ich przodk�w. Na wi�kszo�ci z nich taka czapka wygl�da�a dziwacznie i niezgrabnie, lecz m�odzie�cowi w jaki� spos�b dodawa�a wigoru i swobody.
Jego ol�niewaj�cy u�miech i weso�o�� brzmi�ca w jego g�osie nie zrobi�y �adnego wra�enia na Gajuszu Filipusie, kt�ry spojrza� na niego marszcz�c brwi.�� Sam nie wygl�dasz lepiej�� warkn��, nie�wiadomie powtarzaj�c to, co Mavrikios powiedzia� do Thorisina.�� Je�li jeste�my Rzymianami, czego chcesz od nas?
Kwa�ne powitanie centuriona nie zrazi�o je�d�ca. Odpowiedzia� swobodnie:�� To wy mo�ecie korzysta� ze mnie. Mam by� waszym przewodnikiem przez prze��cze mojej uroczej ojczyzny. Jestem ksi��� Senpat Sviodo z Vaspurakanu.�� Wyprostowa� si� w siodle.
Marek ucieszy� si�, �e odgad� narodowo�� m�odzie�ca, lecz r�wnocze�nie zatrwo�y�a go konieczno�� radzenia sobie z nowym i nieznanym cz�onkiem rodziny kr�lewskiej.�� Wasza Wysoko�慠� zacz�� tylko po to, by przerwa�, zak�opotany, kiedy Senpat Sviodo i jego towarzyszka wybuchn�li �miechem.
��Naprawd�
Cofaj�c si� my�lami wstecz, trybun rzeczywi�cie przypomnia� sobie jak�� lekcewa��c� w tonie uwag� Mavrikiosa rzucon� podczas odprawy, zanim jeszcze imperialna armia opu�ci�a Videssos. O jej znaczeniu jednak nie mia� poj�cia, i powiedzia� to teraz.
��Ka�dy Vaspurakanin jest ksi�ciem�� wyja�ni� Sviodo.�� Jak�e� mo�e by� inaczej, je�li wszyscy jeste�my potomkami Vaspura, pierwszej i najszlachetniejszej z kreacji Phosa?
Skaurus natychmiast nabra� przekonania, �e Videssa�czycy nie mog� lubi� takiej teologii. Nie mia� jednak czasu, by si� nad tym zastanowi�, poniewa� dziewczyna tr�ci�a Senpata, m�wi�c:�� To p�prawdy i do tego m�skie p�prawdy. Bez ksi�niczek Vaspurakanu nie by�oby ksi���t.
��To jasne�� rzek� czule Senpat Sviodo. Odwr�ci� si� z powrotem do Rzymian.�� Panowie�� powiedzia�, spogl�daj�c na Gajusza Filipusa tak, jakby si� to do niego nie odnosi�o:�� Oto moja �ona, Nevrata. Zna Vaspurakan i jego szlaki przynajmniej tak dobrze jak ja.
��Zatem
Legioni�ci, kt�rzy go us�yszeli, radosnymi okrzykami wyrazili swoje poparcie. Marek z ulg� zobaczy�, �e Senpat Sviodo �mieje si� razem z nimi i Nevrata r�wnie�. By�a urodziw� dziewczyn� o wyrazistych rysach, ciemnej, jak jej m��, cerze, i ol�niewaj�co bia�ych z�bach. Zamiast charakterystycznej vaspuraka�skiej czapki, jak� nosi� Senpat, na swych czarnych, falistych w�osach mia�a jedwabn� chust� w kwieciste wzory.
Aby nast�pna kpina nie zako�czy�a si� mniej szcz�liwie, trybun pospiesznie przedstawi� Vaspuraka�czykom niekt�rych ze swych oficer�w. Potem zapyta�:�� Jak to si� sta�o, �e jeste�cie w s�u�bie Videssos?
Senpat Sviodo opowiedzia� swoj� histori�, kiedy ruszyli na zach�d; niewiele r�ni�a si� od tego, czego spodziewa� si� Skaurus. M�odzieniec pochodzi� ze szlacheckiej rodziny�� jego �wietny ko�, wytworna bandura i srebro, kt�re nosi�a Nevrata, zd��y�y ju� przekona� trybuna, �e nie jest zwyczajnym �o�nierzem.
��Bycie szlachcicem w ci�gu ostatnich paru lat w Vaspurakanie nie nale�a�o do dobrodziejstw�� zacz��.�� Kiedy przybyli Yezda niszcz�c wszystko po drodze, nasi ch�opi mogli uciec, niewiele trac�c z tego powodu, �e schronili si� tutaj, wewn�trz Imperium. Lecz na dobra mojej rodziny sk�ada�y si� urodzajne pola, ma�a kopalnia miedzi i wie�a warowna, tak uzbrojona i zaopatrzona jak ka�da inna. Postanowili�my walczy�, by utrzyma� nasz maj�tek.
��I dobrze nam sz�o�� doda�a Nevrata.�� Wiele razy wyp�dzili�my naje�d�c�w z naszych ziem poszczerbionych tak, �e musieli liza� rany.�� To, w jaki spos�b jej szczup�a r�ka spocz�a na r�koje�ci pa�asza powiedzia�o Markowi, �e �wyp�dzili�my� nale�y rozumie� jak najdos�owniej.
��Tak by�o�� przytakn�� z u�miechem Senpat. Lecz ten u�miech zgas�, kiedy pomy�la� o rozpaczliwej walce, kt�r� stoczy��� i kt�r� przegra�.�� Jednak nigdy nie przep�dzili�my ich wystarczaj�co daleko ani nie poszczerbili�my do�� mocno. Miesi�c po miesi�cu, rok po roku, wci�� naciskali nas mocniej. Nie mogli�my uprawia� ziemi, nie mogli�my wydobywa� miedzi, nie mogli�my oddali� si� bardziej ni� na strzelenie z �uku od wie�y, nie �ci�gaj�c na siebie ataku. Dwa lata temu jaki� pu�k Videssa�czyk�w mija� nasz� posiad�o�� �cigaj�c Yezda i tak Senpat Sviodo, ksi��� Vaspurakanu, sta� si� Sen-patem Sviodo, imperatorskim zwiadowc�. Znam gorsze losy.�� Wzruszy� ramionami.
Poci�gn�� za postronek, na kt�rym wi�d� jucznego konia. Kiedy wierzchowiec zbli�y� si�, �ci�gn�� z jego grzbietu bandur� i uderzy� w struny, wydobywaj�c z niej ognisty akord.�� Doprawdy, gorsze losy!�� krzykn��, na wp� �piewaj�c.�� Wilki z zachodu, strze�cie si�! Wracam, by odebra�, co moje!�� Nevrata obj�a go mocno, z twarz� l�ni�c� dum�.
Rzymianom spodoba� si� �w pokaz animuszu, lecz dla Gorgidasa mia� szczeg�lne znaczenie. Obeznany z polityk� rozrywanych wa�niami greckich miast, powiedzia�:�� Temu cz�owiekowi i jego �onie powiedzie si�. Wygna�cowi tak niezwykle �atwo jest pozostawi� nadziej� za sob� wraz ze swoim opuszczonym domem. Ci, kt�rzy w jaki� spos�b potrafi� j� zachowa�, s� szczeg�lnym rodzajem ludzi.
Kiedy armia zatrzyma�a si� na noc, Senpat Sviodo i jego �ona, tak samo jak to czyni�o przed nimi tak wielu mieszka�c�w Imperium Videssos, podeszli, by obserwowa� z niek�amanym podziwem, jak Rzymianie wznosz� sw�j ob�z.�� Jaki wspania�y pomys�!�� zawo�a� Sviodo.�� Przy takich fortyfikacjach �atwo b�dzie odeprze� napastnik�w.
��Tak, taka koncepcja walki jest dla nich niezrozumia�a�� zgodzi� si� Skaurus, obserwuj�c swoich ludzi wyrzucaj�cych such�, czerwonobrunatn� ziemi� p�askowy�u z rowu, kt�ry kopali, by utworzy� przedpiersie obozu.�� B�dziesz mia� u nas status oficera, tak wi�c wasz namiot b�dzie jednym z tych, kt�re stoj� przed moim�� wzd�u�
��Zatem nie najgorzej�� rzek� Vaspurakanin. Zdj�wszy z g�owy czapk� z trzema daszkami, r�kawem tuniki star� z czo�a zlepiony potem kurz.�� Przyda�aby mi si� dobrze przespana noc�� mojemu ty�kowi wcale nie jest przykro, �e nie siedzi w siodle.
��Twojemu?�� zdziwi�a si� Nevrata.�� Ty przynajmniej mia�e� siod�o, z kt�rego mog�e� zsi��栗 ja przez ca�y dziej� siedzia�am na wystaj�cym ko�skim kr�gos�upie i moje po�ladki s� zupe�nie skostnia�e.�� Spojrza�a znacz�co na swego m�a.�� Mam nadziej�, �e nie planujesz sp�dzenia ca�ej nocy w siodle.
��Kochanie, s� siod�a i siod�a�� u�miechn�� si� Senpat. Jego rami� obj�o jej kibi�; Nevrata wtuli�a si� w niego rado�nie.
Widz�c, jak siebie pragn�, Skaurus zakl�� cicho po �acinie�� Videssa�ski by� dla niego zbyt nowym j�zykiem, by m�c w nim swobodnie przeklina�. Dopiero teraz przypomnia� sobie o zasadzie, jak� wprowadzi�, zakazuj�c obecno�ci kobiet w obozie. Je�li obowi�zywa�a wobec jego w�asnych ludzi, nie m�g� jej z�ama� dla tych przybysz�w.
Tak delikatnie jak potrafi�, wyja�ni� Vaspuraka�czykom, na czym ona polega.
S�uchali z niedowierzaniem, zbyt zdumieni, by si� naprawd� rozgniewa�. W ko�cu Senpat powiedzia�:�� Widok twoich �o�nierzy wznosz�cych ten ob�z przekona� mnie, �e nie jeste�cie lud�mi o zwyk�ej dyscyplinie. Lecz �eby wyda�
Sen ogarnia� go wolno. Przysz�o mu do g�owy, �e Phostis Apokavkos mo�e potrafi�by powiedzie� mu co� wi�cej ponad to, co ju� wiedzia� o tym zdecydowanym ludzie wywodz�cym si� z Vaspurakanu. Apokavkos pochodzi� z dalekiego zachodu i przypuszczalnie mia� ju� wcze�niej do czynienia z Vaspuraka�czykami.
Adoptowany Rzymianin r�wnie� nie spa�, lecz gra� w ko�ci z legionistami ze swego manipu�u.�� Szukasz mnie, panie?�� zapyta�, kiedy ujrza� Marka.�� Nie b�dzie mi przykro, je�li tak�� nie mam dzi� szcz�cia.
��Je�eli szukasz pretekstu, �eby wymiga� si� od gry, to w�a�nie ci si� poszcz�ci�o�� rzek� trybun. Powiedzia� to w swym ojczystym j�zyku i Apokavkos nie mia� k�opotu, by go zrozumie�; jednak kiedy by�y ch�op-�o�nierz pr�bowa� m�wi� po �acinie, sepleni�cy videssa�ski akcent wci�� utrudnia� zrozumienie go. �wiczy� wszak�e uparcie i czyni� widoczne post�py.
Skaurus wr�ci� z nim do swojego namiotu.�� Opowiedz mi to wszystko, co wiesz o Vaspurakanie i jego mieszka�cach�� powiedzia�. Pami�taj�c o niech�ci Apokavkosa wobec Namdalajczyk�w za ich innowierstwo przygotowa� si�, by odfiltrowa� z jego odpowiedzi to, co mog�o by� podyktowane uprzedzeniem.
��O �ksi���tach�?�� powiedzia� Phostis.�� O ich kraju mog� powiedzie� ci tyle�� tam, gdzie dorasta�em, by� niczym wi�cej jak g�rami na p�nocnym horyzoncie. Okropnie mro�ny w zimie, jak s�ysza�em. Hoduj� tam r�cze konie, ale to wszyscy wiedz�.
Nawet Skaurus s�ysza� pochlebne opinie o vaspuraka�skich koniach i mia� wobec sztuki je�dzieckiej tradycyjne rzymskie nastawienie�� �e jest to wspania�a umiej�tno��; dla innych. Mia� �wiadomo��, �e u�ycie strzemion czyni z jazdy konnej co� zupe�nie odmiennego od tego, co zna�, lecz mimo to dalej z trudem przychodzi�o mu traktowa� t� koncepcj� powa�nie.
Apokavkos kontynuowa� ku jego zaskoczeniu, bowiem m�wi� o samych Vaspuraka�czykach bez podejrzliwo�ci, lecz z autentycznym i oczywistym szacunkiem.�� Powiada si�, i� trzej �ksi���ta� dzia�aj�cy razem potrafi� sprzeda� l�d samemu Skotosowi, i ja w to wierz�, bo wsp�pracuj� ze sob� jak nikt. Nie wiem, gdzie si� tego nauczyli, chyba �e wymog�o to na nich �ycie pomi�dzy dwoma wi�kszymi krajami, kt�re na nich napieraj�, w ka�dym razie pomagaj� sobie, zawsze. Walcz� mi�dzy sob�, to prawda, lecz niech tylko jaki� cudzoziemiec wmiesza si� w ich sprawy, natychmiast staj� przeciwko niemu zwarci jak szcz�ki potrzasku.
Markowi wydawa�o si� to tak oczywistym przejawem zdrowego rozs�dku, �e a� niewartym komentarza, lecz g�os Phostisa Apokavkosa przepe�nia� t�skny podziw.�� Wy��
My�li trybuna pow�drowa�y ku rozk�adaj�cym si� g�owom, kt�re widzia� u podstawy Kamienia Milowego w Videssos; g�owom genera��w, kt�rzy o poparcie buntu zwr�cili si� do Yezda, tak jeden jak i drugi. Pomy�la� te�, z niepokojem, o Vardanesie Sphrantzesie. Apokavkos mia� racj�.
Pr�buj�c pozby� si� ze swych my�li tych trapi�cych obraz�w, Skaurus postanowi� podra�ni� odrobin� Phostisa, �eby zobaczy�, jak zareaguje.�� Jak mo�esz m�wi� tak dobrze o heretykach?�� zapyta�.
��Poniewa� to uczciwi ludzie; religijni czy nie�� odpowiedzia� natychmiast Apokavkos.�� Nie s� tacy jak twoi wspaniali wyspiarze�� prosz� o wybaczenie, panie�� nieustannie wykpiwaj�cy wierzenia innych ludzi i zmieniaj�cy swoje w�asne, ilekro� wiatr powieje w inn� stron�. �Ksi���ta� wierz� w to, co wierz�, i tyle ich obchodzi co ko�skie �ajno, czy kto� inny wierzy, czy nie. Nie wiem�� ci�gn�� z zak�opotaniem�� ale przypuszczam, �e wszyscy s� przekl�ci�� lecz je�li tak, to stary Skotos musi lepiej si� pilnowa�, bo gdy w jego piekle znajdzie si� do�� Vaspuraka�czyk�w, to mog� z nim sko�czy� odbieraj�c mu je.
Do pierwszego napadu na imperialn� armi� dosz�o na dwa dni przedtem, nim dotar�a do Amorionu. By�o to zaledwie uk�ucie, nic wi�cej�� garstka Yezda napad�a na videssa�skiego zwiadowc�. Kiedy nie wr�ci�, jego towarzysze zacz�li go szuka� i szukali tak d�ugo, dop�ki nie znale�li cia�a. Yezda, oczywi�cie, ograbili zw�oki i uprowadzili konia.
Nieco wi�ksze starcie mia�o miejsce nast�pnego dnia, kiedy to ma�y oddzia� Khamorth�w wda� si� w wymian� strza� z Yezda, dop�ki posi�ki nie przep�dzi�y wroga. Doprawdy b�ahostki, uzna� Marek, lecz zmieni� zdanie, kiedy przypomnia� sobie obietnic� Imperatora, �e etap od Garsavru do Amorionu b�dzie �atwy, jak ten od stolicy do Garsavru. Wi�cej naje�d�c�w grasowa�o w Imperium, ni� przypuszcza� Mavrikios.
A kiedy armia dotar�a do Amorionu okaza�o si�, �e miasto zd��y�o ju� mocno ucierpie�. Po�o�ony na p�nocnym brzegu Ithomu, b�d�cego dop�ywem Arandosu, Amorion, jak wi�kszo�� miast zachodnich prowincji Videssos, ju� dawno temu rozebra� swoje mury przeznaczaj�c kamie� na potrzeby budownictwa. Naje�d�cy z Yezd w pe�ni wykorzystali bezbronno�� miasta, pustosz�c jego przedmie�cia i w kilku miejscach przenikaj�c niemal do brzegu rzeki. Armia, zbli�aj�c si� do miasta, mija�a spl�drowane tereny, ostro kontrastuj�ce sw� ja�owo�ci� i gruzami z �yzno�ci�, jak� rzeka zapewnia�a s�siednim okr�gom.
Kontyngent, jaki Gagik Bagratouni zgromadzi�, by wzmocni� si�y Mavrikiosa, nie dor�wnywa� wielko�ci� temu, kt�remu dowodzi� Baanes Onomagoulos, lecz sk�ada� si�, jak wkr�tce stwierdzi� Marek, z lepszych ludzi. Wi�kszo��, tak jak ich dow�dca, by�a Vaspuraka�czykami�� ciemnosk�rymi, k�dzierzawow�osymi m�czyznami o krzaczastych brodach, zwykle t�szej budowy ni� Videssa�czycy, w�r�d kt�rych �yli. Nosili zbroje ze stalowych �usek; wielu mia�o koszykowe he�my, takie jak Senpat Sviodo, cz�sto ozdobione wyplatanymi z �oziny rogami albo skrzyd�ami. Niemal wszyscy wygl�dali na weteran�w.
��Bo tak powinni�my wygl�da栗 rzek� Senpat Sviodo, kiedy Marek zwr�ci� na to uwag�.�� W ci�gu tych ostatnich paru lat przynajmniej w takim samym stopniu jak
Wzruszy� ramionami, a potem m�wi� dalej:�� Moi rodacy opowiadaj� ba�� o ma�ym skowronku, kt�ry us�ysza�, �e niebo ma w�a�nie run��. Odwr�ci� si� na grzbiet i wyci�gn�� �apki do g�ry, by je z�apa�. �Wi�c sta�e� si� teraz drzewem?� zapyta�y go inne zwierz�ta. �Nie�, odpowiedzia�, �jednak musz� robi� wszystko, co w mojej mocy�. I tak jak on robi�, tak i my robimy.
Tak jak na powitanie Onomagoulosa, tak i teraz armia przygotowa�a si�, by uczci� Gagika Bagratouniego. Kiedy genera� podje�d�a� na dereszowatym ogierze, Skaurus stwierdzi�, �e jest pod wra�eniem jego powierzchowno�ci. Je�li Cezar by� drapie�nym ptakiem, ludzkim wyobra�eniem rzymskiego or�a, to Gagik Bagratouni by� lwem.
Jego �niada sk�ra, grzywa kruczoczarnych w�os�w i g�sta, ciemna broda, zakrywaj�ca niemal po same oczy jego szerok� twarz o wystaj�cych ko�ciach policzkowych, wystarcza�y same w sobie, by stworzy� takie wra�enie. Pewne spojrzenie tych oczu, oczu my�liwego, pot�gowa�o to wra�enie, tak samo jak czyni� to jego silny nos�� by� grubszy i bardziej mi�sisty od typowego, garbatego videssa�skiego nosa, lecz nie mniej w�adczy. Nawet dosiada� swego konia w spos�b zwracaj�cy uwag�, jakby pozuj�c do pos�gu je�d�ca, lub, co bardziej prawdopodobne, jak gdyby p�awi�c si� w �wiadomo�ci, �e spoczywa na nim tak wiele oczu.
Bagratouni, wci�� z tak� sam�, niewzruszon� postaw�, mija� oddzia� po oddziale. Dla �o�nierzy jedynym dowodem, �e jest �wiadom ich obecno�ci, by� b�ysk, z jakim jego oczy przebiega�y ich szeregi, i niemal niedostrzegalne skinienie g�owy, jakim wita� ka�dego z dow�dc�w. Sam Mavrikios nawet w przybli�eniu nie zachowywa� si� tak wynio�le, lecz dla nikogo nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e Gagik Bagratouni nie ma zamiaru wywy�sza� si� nad Imperatorem, a tylko post�puje tak, jak zawsze zwyk� post�powa� w takich przypadkach.
Kiedy zbli�y� si� do Rzymian, ustawionych obok halogajskich gwardzist�w Imperatora, jego krzaczaste brwi unios�y siꠗ dotychczas nie mia� okazji widzie� �o�nierzy takich jak oni. Przyjrza� im si� taksuj�ce, badaj�c wzrokiem ich ekwipunek, postaw�, twarze. Bez wzgl�du jednak na to jak ich osadzi�, nie pokaza� tego po sobie. Lecz kiedy zobaczy� Senpata i Nevrat� Sviod�w stoj�cych razem z rzymskimi oficerami, jego pos�pne rysy rozja�ni�y si� w pierwszym u�miechu, jaki Skaurus ujrza� na jego twarzy.
Zakrzykn�� co� we w�asnym j�zyku. Jego g�os, basowy ryk, pasowa� do ca�ej reszty jego postaci. Senpat odpowiedzia� w tej samej mowie; cho� zupe�nie jej nie znaj�c, Marek zdo�a� wy�owi� kilkakrotnie powt�rzone nazwisko �Sviodo�. Gagik Bagratouni zawo�a� co� znowu, potem zeskoczy� z konia i zamkn�� Senpata Sviodo w nied�wiedzim u�cisku, ca�uj�c go w oba policzki. To samo uczyni� z Nevrat�, czerpi�c jednak z tego zupe�nie odmienny rodzaj przyjemno�ci.
��Syn Sahaka Sviodo!�� powiedzia� w ochryple akcentowanym videssa�skim, przechodz�c na ten j�zyk z uprzejmo�ci dla stoj�cych w pobli�u Rzymian�� i na dodatek z tak urocz� pann� m�od�! Macie szcz�cie, oboje! Sahak by� wielk� znakomito�ci�; nikt tak jak on nie potrafi� poci�gn�� Yezd za brod�; tak, i Imperatora r�wnie�, gdy wetkn�� j� w nasze sprawy. Masz ca�kiem te same rysy�� zna�em go dobrze.
*�� Chcia�bym m�c powiedzie� to samo�� odpowiedzia� Senpat.�� Zmar�, zanim wyros�a mi broda.
��Tak, s�ysza�em, i wielka to szkoda�� rzek� Bagratouni.�� Teraz musisz mi powiedzie栗 kim s� ci dziwni ludzie, z kt�rymi podr�ujesz?
��Czy zauwa�y�e�, drogi Skaurusie�� mrukn�� Viridoviks�� �e ka�dy z tych vaspuraka�skich w��czykij�w, gdy tylko spojrzy na ciebie i twoich ludzi, natychmiast stwierdza, �e �miesznie wygl�dacie? Moim zdaniem to prawie grubia�stwo.
��Prawdopodobnie najpierw dostrzegaj� ciebie�� wtr�ci� Gajusz Filipus, �ci�gaj�c na siebie w�ciek�e spojrzenie Viridoviksa.
��Wystarczy, wy dwaj�� przerwa� im Marek. By� mo�e na szcz�cie, Gal i centurion woleli k��ci� si� po �acinie i Vaspuraka�czycy nie mogli ich zrozumie�. Skaurus powiedzia� Bagratouniemu, jak si� nazywaj�, przedstawi� niekt�rych ze swych oficer�w i, jak to wielokrotnie czyni� dotychczas, wyja�ni� pokr�tce, w jaki spos�b przybyli do Videssos.
��To zupe�nie zdumiewaj�ce�� rzek� Gagik Bagratouni.�� Ty� wy wszyscy��� wylewnym gestem obj�� wszystkich, kt�rych przedstawi� mu trybun�� musicie przyj�� do mnie dzi� wieczorem na kolacj� i opowiedzie� mi dok�adniej swoj� histori�. Ch�tnie wys�ucha�bym jej teraz, ale za mn� robi si� t�oczno.
Powiedzia� prawd�; procesja, kt�r� prowadzi�, a kt�r� tworzyli oficerowie jego kontyngentu oraz czo�owi obywatele i wy�si urz�dnicy Amorionu, zatrzyma�a si� w nie�adzie, kiedy zeskoczy� z siod�a. Jej cz�onkowie stali tu i tam albo siedzieli w siod�ach czekaj�c, by ruszy� dalej. Jeden z nich, wysoki kap�an o odpychaj�cej twarzy, kt�ry na smyczy z mocnego �elaznego �a�cucha trzyma� dzikiego psa, szczeg�lnie jadowicie wpatrywa� si� w Bagratouniego. Vaspuraka�czyk udawa�, �e nic nie zauwa�a, lecz Skaurus sta� do�� blisko, by us�ysze�, jak mruczy:�� �eby ci� zaraza, Zemarkhos, ty �ysog�owy s�pie.
Bagratouni wskoczy� na siod�o i armia urz�dnik�w znowu zacz�a posuwa� si� w stron� Imperatora. Kiedy kap�an post�pi� naprz�d, jego pies przysiad� na zadzie, opieraj�c si�. Kap�an szarpn�� smycz�.�� Chod�, Vaspur!�� warkn�� i zwierz�, zd�awione obro��, zaskowycza�o i ruszy�o za nim.
Marek nie wiedzia�, czy wierzy� swoim uszom. Najwyra�niej nie wszyscy Videssa�czycy podzielali sympati�, jak� Phostis Apokavkos darzy� lud Vaspurakanu�� nie w sytuacji, kiedy jaki� kap�an nazywa swego psa imieniem legendarnego przodka Vaspuraka�czyk�w. Senpat Sviodo sta� obok Skaurusa z ustami zaci�ni�tymi w w�sk� kresk�, bez w�tpienia czuj�c pal�ce ��d�o zniewagi. Rzymianin zastanowi� si�, jak Gagik Bagratouni mo�e znie�� tak� rozmy�ln� bezczelno��.
W przeciwie�stwie do Baanesa Onomagoulosa w Garsavrze, Bagratouni zsiad� z konia i z�o�y� Imperatorowi pe�en ho�d, kt�ry za nim powt�rzy�a ca�a procesja. Nawet w formalnym akcie poddania si� swemu suzerenowi wci�� pozostawa� majestatyczn� postaci�, kl�kaj�c, a nast�pnie k�ad�c si� na brzuch z koci� godno�ci� i gracj�. Skaurus zauwa�y� z rozbawieniem, �e w por�wnaniu z nim, grubia�ski kap�an Zemarkhos wygl�da� jak kiepsko zbudowany chudzielec.
Po kr�tkiej przemowie Mavrikiosa, w kt�rej podzi�kowa� Bagratouniemu za ludzi, jakich zgromadzi�, vaspuraka�ski genera� i jego grupa jeszcze raz z�o�yli ho�d, a nast�pnie wycofali si� sprzed oblicza Imperatora. Wracaj�c, Gagik Bagratouni zatrzyma� si� na chwil�, by powiedzie� Sen-patowi Sviodo i Skaurusowi, jak trafi� tam, gdzie mieszka. Zemarkhos nigdy przedtem nie widzia� Rzymian, lecz ze spojrze�, jakie im rzuca�, wynika�o, �e gotowo�� zostania go��mi Vaspuraka�czyka wystarcza�a, by napi�tnowa� ich jako agent�w Skotosa.
Kiedy Senpat Sviodo i jego �ona spotkali si� z Rzymianami, kt�rzy razem z nimi szli do Bagratouniego, okaza�o si�, �e m�odzi Vaspuraka�czycy zmienili sw�j podr�ny str�j na bardziej wytworne szaty. Senpat mia� na sobie nieskazitelnie bia�� tunik� si�gaj�c� niemal do kolan, lu�ne spodnie z czerwonawobr�zowej we�ny i sanda�y ze z�otymi sprz�czkami. Jego g�ow� okrywa�a znana ju� Rzymianom vaspuraka�ska czapka; swoj� bandur� ni�s� przerzucon� przez plecy.
Nevrata by�a w d�ugiej sukni z jasnob��kitnego lnu, r�ni�cej si� nieco krojem od videssa�skich wzor�w. Ten str�j wspaniale podkre�la� �niado�� jej ciemnej sk�ry, w czym pomaga�y mu masywne srebrne bransolety, naszyjnik i kolczyki.
Senpat wytrzeszczy� ze zdumieniem oczy na Rzymian.�� Z jakimi lud�mi ja si� spotykam?�� zawo�a�.�� Czy wy zadowalacie siebie nawzajem? Gdzie s� wasze kobiety, na �wi�te imi� Phosa?
��Zwykle nie le�y w naszym zwyczaju zabiera� je, nie zaproszone, na ucztꠗ odpowiedzia� Marek, lecz on i Kwintus Glabrio spojrzeli na siebie tak samo l�kliwie. M�odszy centurion zwi�za� si� z Demaris, videssa�sk� dziewczyn� o wybuchowym temperamencie. Ona i Helvis nie ucieszy�yby si�, gdyby si� dowiedzia�y, �e zosta�y wykluczone z uroczysto�ci, w kt�rej mog�y uczestniczy�.
Reszt� Rzymian fakt, �e s� sami, nastraja� bardziej optymistycznie.�� Z pewno�ci� znajdzie si� tam par� dziewcz�t spragnionych widoku dobrze wychowanego celtyckiego wojownika�� rzek� Viridoviks.�� Wcale nie my�l� wraca� do siebie sam.
Gajusz Filipus by� m�czyzn� godnym podziwu pod niemal wszystkimi wzgl�dami, lecz jak doskonale wiedzia� Marek, poza ��kiem kobiety si� dla niego nie liczy�y. Spojrza� na Senpata Sviodo z takim samym brakiem zrozumienia, jaki widnia� w skierowanych ku niemu oczach Vaspuraka�czyka.
��Patrzysz na mnie?�� zapyta� Senpata Gorgidas.�� Ca�kowicie podzielam pogl�d Diogenesa, m�drca mego ludu. Kiedy zapytano go o odpowiedni czas na zawarcie ma��e�stwa, powiedzia�:�� Dla m�odzie�ca�� jeszcze nie nadszed�; dla starca�� ju� dawno min��.
��Ale co z tob�?�� zapyta� Senpat.�� Nie jeste� ani jednym, ani drugim.
��Radz� sobie�� odpar� sucho Gorgidas.�� W�a�nie teraz uda�o mi si� poczu� g��d zamiast poci�gu do kobiet. Idziemy czy nie?
Dom Gagika Bagratouniego by� na wp� will�, na wp� fortec�. Sta� w�r�d rozleg�ych i dobrze utrzymanych ogrod�w z niewielkimi gajami cytrus�w, fig i palm daktylowych, pomys�owo przeplatanych rabatami pe�nymi r�nobarwnego kwiecia. Lecz g��wny budynek mieszkalny by� twierdz�, jak gdyby �ywcem przeniesion� tutaj ze wzg�rz Vaspurakanu, chronion� zewn�trznymi umocnieniami, kt�re uradowa�yby dow�dc� ka�dej nadgranicznej warowni.
Gdy Bagratouni wita� swych go�ci przy masywnych, licowanych metalem wrotach, zauwa�y� taksuj�ce spojrzenie trybuna i wyraz zawodowej oceny w patrz�cych otwarcie oczach Gajusza Filipusa.�� Nie wygl�da to tak, jak chcia�bym, �eby wygl�da�o�� powiedzia�, machaj�c r�k� ku gro�nym, szarym kamiennym �cianom.�� Lecz obawiam si�, �e zbyt wielu ludzi w Amorionie nie zachwyca widok powodzenia ksi���t. Ale mnie si� powodzi i sam potrafi� zatroszczy� si� o siebie.
By�o to, ogl�dnie m�wi�c, zbyt skromne przedstawienie sprawy, bowiem Gagik Bagratouni doprawdy nie musia� sam broni� swych mur�w. Obsadza�a je jego osobista gwardia, dru�yna wybranych m�odych Vaspuraka�czyk�w o tak gro�nym wygl�dzie, jakiego w �adnym ze znanych sobie oddzia��w nie widzia�.
��A teraz nie zawracajmy sobie g�owy takimi sprawami�� o�wiadczy� genera�.�� Wchod�cie na dziedziniec; jedzcie, pijcie, rozmawiajcie, weselcie si�.
Zasadniczy styl, zgodnie z kt�rym zaprojektowano dom Bagratouniego, Marek zna� dobrze, poniewa� cieszy� si� on popularno�ci� w�r�d zamo�nych mieszka�c�w Italii. Zamiast wystawia� si� na widok zewn�trznego �wiata, serce domu mie�ci�o si� wewn�trz, na centralnym dziedzi�cu.
Lecz budowla bardziej przypomina�a warowni�, ni� jakikolwiek znany Markowi rzymski dom. Jedynie kilka otwor�w okiennych wychodzi�o na zewn�trz, a i te bardziej dla prowadzenia ostrza�u z �uk�w, ni� dla podziwiania widok�w. Bramy, kt�re wiod�y z ogrod�w na dziedziniec, zbudowano niemal tak solidnie jak te, kt�re chroni�y ca�� posiad�o��.
Drzewa rosn�ce na dziedzi�cu poobwieszano latarniami. Mia�y szybki z wielobarwnego szk�a i kiedy zmierzch zg�stnia�, w listowiu zata�czy�y snopy czerwieni i z�ota, b��kitu i zieleni. Jednak centralne sto�y po�rodku dziedzi�ca zosta�y jasno o�wietlone, aby skierowa� uwag� na odbywaj�c� si� tam uczt�.
Vaspuraka�ska kuchnia w niczym nie przypomina�a videssa�skiej, kt�ra preferowa�a owoce morza i sosy ze sfermentowanych ryb. Jako g��wne danie podano pieczone ko�l�, przyprawione polew� z estragonu, mi�ty i cytryny oraz ozdobione kawa�kami ostrego ��tego sera. Uzupe�ni� to gulasz z jagni�cia oraz gotowane na twardo jaja, zaprawione cebul�, kolendra i cynamonem i faszerowane ciecierzyc�. Oba dania wyciska�y �zy z oczu i nape�nia�y usta �lin�, lecz oba smakowa�y wy�mienicie.
��Huu!�� wydysza� Viridoviks, wachluj�c usta r�k�.�� Du�o w tym tego wszystkiego.�� By ugasi� p�omienie, wypi� duszkiem wino z pucharu i si�gn�� po stoj�c� przed nim karafk�. Ze wszystkich go�ci Bagratouniego, wielki Celt prawdopodobnie najbardziej odczuwa� pikantno�� potraw. Opr�cz octu, miodu i paru md�ych zi� p�nocna Galia niewiele przypraw mia�a do zaoferowania.
Skaurus siedzia� po prawej r�ce Gagika Bagratouniego, pomi�dzy genera�em a jego pierwszym adiutantem, m�czyzn� wkraczaj�cym w wiek �redni, o imieniu Mesrop Anhoghin, kt�ry mia� twarz zaro�ni�t� jeszcze bardziej ni� jego dow�dca. Po lewej r�ce Bagratouniego, potwierdzaj�c s�owa Senpata Sviodo, siedzia�a �ona genera�a, Zabel, pulchna, spokojna kobieta, kt�ra swego skromnego zasobu videssa�skich s��w u�ywa�a g��wnie po to, by przeprosi�, �e nie umie wi�cej. Anhoghin opanowa� urz�dowy j�zyk Imperium niewiele lepiej. W rezultacie trybun musia� rozmawia� g��wnie z Gagikiem Bagratounim, co, jak wkr�tce zacz�� podejrzewa� Marek, zosta�o rozmy�lnie zaaran�owane.
Genera���
��Czy dobrze us�ysza�em, �e jego czcigodno�� pyta� ci� o morze?�� odezwa� si� do Marka Viridoviks, kt�ry siedzia� kilka miejsc od nich. Kiedy trybun potwierdzi� to skinieniem g�owy, Gal rzek� z przej�ciem:�� Powiedz mu, �e jest to miejsce dla ob��kanych i dla nikogo innego. Statek jest niczym wi�cej jak wi�zieniem, gdzie poza tym mo�na si� utopi�.
��Dlaczego on tak m�wi?�� zapyta� Gagik.�� Na rzekach i jeziorach lubi� �owi� ryby z �odzi.
��Cierpi na chorob� morsk��� odpowiedzia� Skaurus i zaraz musia� wyja�ni� to pojecie Bagratouniemu. Vaspuraka�czyk szarpa� si� za brod� rozwa�aj�c s�owa Rzymianina; Marek zastanowi� si�, czy przypadkiem nie przypuszcza, �e z niego zakpiono.
Deser sk�ada� si� z owoc�w i jakich� interesuj�cych kulistych ciastek�� mieszaniny pszennej m�ki, rozdrobnionych daktyli i siekanych migda��w�� obsypanych sproszkowanym cukrem. To ostatnie okaza�o si� dla Rzymian prawdziwym odkryciem, poniewa� zar�wno oni sami jak i Videssa�czycy s�odzili miodem. Si�gaj�c po czwarte, Gorgidas zauwa�y�:�� I dobrze, �e nie widuj� ich cz�ciej, bo inaczej obr�s�bym t�uszczem.
��Ba!�� rzek� Gajusz Filipus.�� Dlaczego to zawsze chudzi skar�� si�, �e mog� uty�?�� Tylko twarde �ycie, jakie prowadzi�, ratowa�o centuriona przed przegraniem walki ze swym brzuchem.
��Nie tylko s� bardzo dobre�� wtr�ci� Kwintus Glabrio, oblizuj�c palce�� ale te� wygl�daj� na takie, kt�re mo�na d�ugo przechowywa� i s� tak po�ywne, �e kilka nakarmi�oby cz�owieka na jaki� czas. By�yby dobrym wiktem na podr�.
��Tak te� by�y i s�. Zatem jeste� cz�owiekiem, kt�ry dostrzega w rzeczach to, co jest w nich wa�ne? To cenna zaleta�� zadudni� z aprobat� Bagratouni.�� My, Vaspuraka�czycy, cz�sto zabieramy je w podr�.
��Videssa�czycy r�wnie��� zwr�ci� si� do niego z u�miechem Senpat Sviodo.�� Nazywaj� je �ksi���cymi jajkami�.�� Rzymianie i wi�kszo�� Vaspuraka�czyk�w parskn�li �miechem; Gagik Bagratouni spogl�da� na nich bezradnie. Senpat przet�umaczy� kalambur na jego ojczysty j�zyk.
��Naprawd� je tak nazywaj�?�� chichota� jej ma��onek.�� Naprawd�?
Po deserze kto� zawo�a� do Senpata:�� Zagraj nam co�, skoro ju� przynios�e� swoj� bandur�.
��Doskonale�� odpowiedzia�.�� Kto ze mn�?�� Jeden z Vaspuraka�czyk�w mia� flet; szybkie przeszukanie domu zako�czy�o si� wydobyciem z jego zakamark�w ma�ego r�cznego b�benka dla jeszcze jednego ochotnika. I bez dalszych ceregieli zaintonowali pie�� o ich g�rzystej ojczy�nie. Wszyscy Vaspuraka�czycy zdawali si� zna� s�owa i �piewaj�c klaskali do taktu. Palce Senpata ta�czy�y po strunach instrumentu; jego czysty, silny tenor pomaga� �piewaj�cym utrzyma� melodi�. Gagik Bagratouni �piewa� z entuzjazmem i ogromnie g�o�no, lecz nawet Marek m�g� stwierdzi�, �e straszliwie fa�szuje.
Trybun czu� si� osamotniony, zar�wno z uwagi na swoj� oboj�tno�� wobec muzyki w og�lno�ci, jak i nieznajomo�� tej w�a�nie muzyki. Zastanawia� si�, co te� powiedzia�aby o niej Helvis, i poczu� kolejne uk�ucie sumienia wywo�ane tym, �e nie zabra� jej ze sob�. Dla jego niewyszkolonych uszu wi�kszo�� pie�ni brzmia�a wyzywaj�co, co licowa�o z duchem tego pr�nego ludu, kt�ry je stworzy�.
W miar� jak muzycy grali, Vaspuraka�czycy jeden po drugim podnosili si� od sto�u i zaczynali ta�czy� albo z kobietami, kt�re im towarzyszy�y, albo ze s�u�ebnymi dziewcz�tami Gagika. P�yty dziedzi�ca rozbrzmiewa�y odg�osem obutych st�p tupi�cych w zawi�ym rytmie. Cia�a ko�ysa�y si�, gi�tkie i krzepkie jednocze�nie. Tancerze byli fizycznym wyrazem tego co s�yszeli, pomy�la� z zaskoczeniem Marek i zacz�� rozumie�, jak silny wp�yw mo�e wywiera� muzyka, cho� sam nie potrafi� go odczuwa�.
Natomiast Viridoviksa muzyka wyra�nie oczarowa�a; przygl�da� si� i s�ucha� jak gdyby pogr��ony w transie. Kiedy w ko�cu Senpat i jego towarzysze zacz�li gra� szczeg�lnie skoczn� melodi�, Celt nie potrafi� ju� d�u�ej usta栗 czy raczej usiedzie栗 na miejscu. Wsta�, by do��czy� do tancerzy.
Nie pr�bowa� jednak na�ladowa� ich krok�w; zamiast tego zata�czy� na w�asn� galijsk� mod��. Podczas gdy ich torsy ko�ysa�y si� w takt muzyki, jego cia�o od pasa w g�r� pozostawa�o niemal nieruchome, z r�koma bezw�adnie zwieszonymi wzd�u� bok�w, natomiast jego nogi i stopy a� miga�y w skomplikowanych figurach celtyckiego ta�ca. Podskoczy�, zawirowa�, na poz�r zawieszaj�c si� w powietrzu, zawirowa� w drug� stron�, podskoczy� znowu. Jego ruchy w niczym nie przypomina�y ruch�w ta�cz�cych wok� niego ludzi, ale r�wnocze�nie w osobliwy spos�b uzupe�nia�y je.
Grupkami po kilkoro os�b, Vaspuraka�czycy utworzyli kr�g wok� Viridoviksa, oklaskuj�c go. Muzycy grali coraz szybciej i szybciej, lecz Gal sprosta� wyzwaniu, wiruj�c i podskakuj�c jak op�tany. Gdy muzyka dotar�a do ognistego fina�u, zwie�czy� sw�j taniec wyskakuj�c na wysoko�� r�wn� niemal jego wzrostowi. W g�rze krzykn�� gromko i opad� na ziemi�, ko�cz�c sw�j taniec wspania�ym, zamaszystym gestem r�k.
Wyklaskiwanie rytmu zmieni�o si� w prawdziw� burz� oklask�w, z ca�ego serca wspomagan� przez tych, kt�rzy jeszcze siedzieli.�� Cudowne, cudowne!�� zawo�a� Gagik.�� Tego w�a�nie kroku chcia�bym si� nauczy�, gdybym by� mniej sztywny w kolanach i chudszy w pasie. Cudowne!�� powt�rzy�.
��Dzi�kuj� waszej czcigodno�ci�� wydysza� Viridoviks; wysi�ek zabarwi� g��bokim rumie�cem jego jasn� sk�r�. Celt otar� pot z czo�a.�� Taniec wywo�uje te� pragnienie. Czy by�aby� na tyle dobra, �eby poda� mi puchar wina, kochanie?�� poprosi� jedn� z dziewek s�u�ebnych, kt�ra sta�a w otaczaj�cym go kr�gu. Marek zauwa�y�, �e wybra� dziewczyn�, kt�ra nie mog�a oderwa� od niego oczu, kiedy ta�czy�. Wielki Celt m�g� traktowa� niedbale to i owo, lecz gdy chodzi�o o wyb�r dziewczyny, zauwa�a� ka�dy drobiazg.
��Dzi�kuj� ci, dziewczyno�� zamrucza� Gal, gdy przynios�a mu wino. Otoczy� j� ramieniem w ge�cie, kt�ry m�g� sprawia� wra�enie, �e jest niczym wi�cej jak podzi�kowaniem, lecz kiedy przysun�a si� do niego, zamiast odsun�� si� przytuli� j� w spos�b, kt�ry odzwierciedla� wpraw�.
��Tw�j przyjaciel nie rzuca s��w na wiatr�� zauwa�y� Senpat Sviodo, zwracaj� si� do trybuna.
��W�a�nie to samo przysz�o mi do g�owy�� roze�mia� si� Marek.
Jeden z gwardzist�w Bagratouniego wbieg� na dziedziniec z jak�� wiadomo�ci� do swego pana. M�wi� w gard�owym vaspuraka�skim, tak wi�c Skaurus, siedz�cy obok
Zachmurzona twarz Bagratouniego spos�pnia�a jeszcze bardziej. Siedzia� przez chwil� pogr��ony w my�lach, nawijaj�c na palce pasma g�stej brody. Potem z warkni�ciem wyrzuci� z siebie kilka szybkich rozkaz�w. Gwardzista, zaskoczony, powt�rzy� pierwszy z nich pytaj�cym tonem, a potem wyszczerzy� z�by w u�miechu, gdy Gagik wyja�ni�, o co mu chodzi. M�czyzna oddali� si� pospiesznie.
��Prosz� ci�, wybacz mi m�j brak wychowania�� rzek�
��Tak jak i ja�� przyzna� trybun.�� Okaza�e� mi wiele uprzejmo�ci dzisiejszego wieczoru. S�ysza�em, jak tw�j cz�owiek wymieni� imi� kap�ana, kt�ry ci� nienawidzi. Czy m�g�bym ci jako� pom�c? S�dz�, �e Imperator wys�ucha mnie, je�li poprosz� go, by kaza� temu cz�owiekowi zostawi� ci� w spokoju�� Mavrikios nie jest cz�owiekiem, kt�ry po�wi�ci�by jedno�� Imperium z powodu uczu� jakiego� kap�ana.
��Nie potrzebuj�, by ktokolwiek walczy� za mnie w mojej bitwie�� natychmiast odpowiedzia� Gagik i Skaurus przestraszy� si�, �e urazi� dumnego
��Ze mn�? Dlaczego?�� To by�a zatrwa�aj�ca perspektywa; Marek widzia� w Videssos do�� fanatycznych kap�an�w, by wystarczy�o mu to na ca�e �ycie.
���eby zrozumie� kundla, cz�owiek musi sta� si� kundlem. Lepiej nie pr�bowa�. Chcesz z nim porozmawia�?
Trybun w pierwszym odruchu chcia� powiedzie� �nie� i mie� to za sob�. Lecz to mog�oby postawi� jego gospodarza w k�opotliwej sytuacji.�� Zrobi� to, co b�dzie dla ciebie najkorzystniejsze�� odpar� w ko�cu.
��Jeste� zacnym cz�owiekiem, m�j przyjacielu. Niech pomy�l�.��
��Mo�e b�dzie lepiej, je�li si� z
��Dobrze wi�c.�� Marek szybko zebra� razem Gajusza Filipusa, Kwintusa Glabrio i Gorgidasa, ale Viridoviks zdo�a� ju� znikn��. Rozejrzawszy si�, Skaurus nie zdo�a� r�wnie� dostrzec s�u�ebnej dziewki, kt�r� Celt wybra� na swoj� ofiar� tej nocy. Postanowi� nie wysy�a� po�cigu za Viridoviksem; nie spieszy�o mu si�, by Zemarkhos pozna� prawdziw� natur� rzymskiej grupy.
��Ch�tnie zamieni�bym si� miejscami z Galem, panie�� stwierdzi� z szerokim u�miechem Glabrio.
��Jestem starszy stopniem od ciebie, szczeniaku�� zgromi� go Gajusz Filipus.�� Czekaj na swoj� kolej, �eby si� odezwa�.
Nie zwracaj�c uwagi na t� wymian� zda�, Gorgidas zapyta� Skaurusa:�� Czego ten kap�an mo�e chcie� od nas?
��Chce nam powiedzie�, �e wszyscy jeste�my przekl�ci, tak przynajmniej przypuszczam. Ciesz� si�, �e jeste� tutaj z nami; jeste� dobry w teologicznych sporach.
��Moja ulubiona rozrywka�� stwierdzi� Gorgidas, wywracaj�c z rozpacz� oczy.�� No dobrze, za�atwmy to ju�. S�dz�, �e tak b�dzie najlepiej�� nasz gospodarz niecierpliwi si� coraz bardziej.�� By�a to �wi�ta prawda; jak zamkni�ty w klatce dziki zwierz,
Kiedy Bagratouni zobaczy�, �e Rzymianie s� wreszcie gotowi, poprowadzi� ich przez wonne ogrody do frontowych wr�t swej posiad�o�ci. Po drodze do��czy� do nich gwardzista, kt�ry przyni�s� Bagratouniemu wiadomo�� o przybyciu Zemarkhosa. Grube r�kawice chroni�y jego r�ce, w kt�rych ni�s� zw�j czego�, co wygl�da�o na p��cienne prze�cierad�a. Na jego twarzy widnia� wyraz oczekiwania.
Wrota sta�y zamkni�te, jak w obliczu ka�dego wroga. Na niecierpliwy gest
Zobaczy� Gagika Bagratouniego, zanim jeszcze dostrzeg� stoj�cych za nim Rzymian.�� A wi�c�� powiedzia��� nie o�mieli�e� si� dopu�ci� tych ciemnych obcokrajowc�w do �r�d�a prawdy, a tylko usi�ujesz wpl�ta� ich w swe z�owrogie knowania?
Bagratouni niemal dostrzegalnie nabrzmia� gniewem. Zacisn�wszy pi�ci, zrobi� krok w stron� kap�ana. Pies Zemarkhosa zawarcza� ostrzegawczo; sier�� na jego grzbiecie zje�y�a si�. Zemarkhos uj�� mocniej smycz.�� Do nogi, Vaspur!�� rozkaza�, lecz to polecenie z pewno�ci� nie kaza�o cz�owiekowi, w obliczu kt�rego si� znalaz�, pokocha� go bardziej.
Pr�buj�c oddali� gro�b� wybuchu, Marek pospiesznie wyprowadzi� swych towarzyszy zza plec�w
��Z twego obcego stroju a i teraz z twojej mowy widz�, �e jeste� cudzoziemcem i to na tyle g�upim, by wej�� do takiego siedliska nikczemno�ci. Moja powinno�� wobec twojej duszy i dusz twoich ludzi sprowadzi�a mnie tutaj, aby wyrwa� ci� ze szpon�w tego nikczemnego heretyka, kt�ry zwabi� ci� do swego gniazda.
Trybun niech�tnie podziwia� odwag� Zemarkhosa, kt�r� marnowa� tu bez potrzeby. Boja�liwy cz�owiek nie przemawia�by tak zuchwale pod twierdz� swego zaci�tego wroga. Lecz, tak jak u nadto wielu duchownych, z jakimi Skaurus spotka� si� w Videssos, dogmaty kap�ana nie pozwala�y mu dostrzec warto�ci tych wszystkich, kt�rzy nie wyznawali ich razem z nim.
Odpowiedzia� najuprzejmiej jak potrafi�:�� Jako �e nie dyskutowali�my o sprawach religijnych, temat herezji wcale si� nie pojawi�.
��Och, to chytry cz�owiek, szczwany jak lis, nienasycony jak szakal. Mimo to, l�d i tak go ogarnie.�� Ludzie Bagratouniego pomrukiwali gniewnie s�ysz�c obelgi, jakimi Zemarkhos obrzuca� ich zwierzchnika, lecz
Przem�wi� natomiast Gorgidas. Jego nami�tne zainteresowanie wszystkim, na co si� natyka�, kaza�o mu zbada� �wi�te pisma Videssos zaraz, gdy tylko potrafi� je odczyta�; nawet je�li nie m�g� zaakceptowa� g�oszonych w nich przykaza�. Teraz, korzystaj�c ze swej zdolno�ci do przytaczania trafnych cytat�w, zapyta� Zemarkhosa:�� Czy nie jest napisane w rozdziale czterdziestym �smym: �Niech furia zostanie zgnieciona! Ukr��cie przemoc, wy kt�rzy chcecie si� zbawi�, si�� swej prawo�ci�?
Lecz cytowanie �wi�tych pism pozwoli�o kap�anowi walczy� na dobrze znanym mu gruncie. Odpowiedzia� szybko i pewnie:�� Tak, a w trzydziestym trzecim rozdziale napisano te�: �Ktokolwiek czyni z�o niegodziwym, cieszy Phosa i spe�nia jego wol�. Imperator mo�e sobie my�le�, �e dokonuje wielkiej rzeczy wyprawiaj�c si� przeciwko poganom Yezd. M�g�by jednak zrobi� co� lepszego w samym Videssos, oczyszczaj�c je z jadowitych heretyk�w mieszkaj�cych wewn�trz naszych granic!
Bagratouni przepchn�� si� obok Rzymian.�� Kap�anie, rzygasz swoj� nienawi�ci�, jak pijak swoj� kolacj�. I ca�� skierowa�e� na m�j kraj. Niech tylko pozwol� moim ludziom, a potraktuj� ci� tak, jak na to zas�ugujesz.
Zemarkhos poruszy� postronkiem swego psa. Bestia natychmiast skoczy�a na Bagratouniego, lecz smycz zatrzyma�a j� w miejscu, k�api�c� ze z�o�ci z�bami i warcz�c� g�ucho z g��bi gardzieli. Kap�an roze�mia� si�.�� Poszczuj na mnie swoje psy�� zobaczysz, jak szybko podwin� pod siebie ogony.
��Dlaczego nazwa�e� to zwierz� Vaspurem? Powiedz mi to�� zwr�ci� si� do niego zwodniczo �agodnym tonem Bagratouni.
��Dlaczego?�� zadrwi� kap�an.�� A jakie imi� mo�e by� lepsze dla psa?
Pod wp�ywem tej ostatniej zniewagi ca�a cierpliwo�� Gagika Bagratouniego prysn�a. Jego g�os rzeczywi�cie przypomina� ryk lwa, kiedy w swym rodzinnym j�zyku hukn�� rozkaz do gwardzisty, kt�ry ni�s� zw�j p��tna. Zr�cznie jak gladiator-sieciarz, m�czyzna skoczy� naprz�d, by zasun�� sw�j ogromny w�r z grubego materia�u na g�ow� Zemarkhosa. Skrzecz�c przekle�stwa, kap�an run��, szamocz�c si�, na ziemi�.
Pies Vaspur skoczy� warcz�c, by broni� swego pana. Lecz gwardzista Bagratouniego by� przygotowany na atak psa. Cho� szamocz�cy si� ze swoj� ofiar�, wepchn�� jedn� chronion� r�kawic� r�k� pomi�dzy rozwarte szcz�ki bestii, a drug� przycisn�� j� do swej opancerzonej piersi. Warczenie zmieni�o si� w wp� zduszone skamlanie.
Vaspuraka�czyk pochyli� si�, by unie�� otwarty koniec worka, kt�ry teraz otacza� m��c�ce na wszystkie strony nogi Zemarkhosa. Uchylaj�c si� przed salwami kopniak�w, wepchn�� psa do worka, a potem zawi�za� jego koniec.
We wrzaskach Zemarkhosa pojawi�a si� nag�a, rozpaczliwa natarczywo��, gdy Vaspur, oszala�y ze strachu, zacz�� dziko k�sa� wszystko, co znajdowa�o si� w pobli�u�� a co, w tej akurat chwili, sk�ada�o si� niemal w ca�o�ci z kap�ana. Z ogromnym zadowoleniem na twarzy Bagratouni podszed� do worka, by pos�a� mu kilka energicznych kopniak�w. Pies zaskowycza�, kap�an wrzasn�� jeszcze g�o�niej ni� przedtem, a wirowanie w trzepocz�cym p��tnie osi�gn�o zdumiewaj�c� szybko��.
Vaspuraka�czycy podeszli bli�ej, by nacieszy� oczy widokiem uwi�zionego w ten spos�b wroga i by samemu kopn�� raz czy dwa.�� Jak to powiedzia�e�, kap�anie?�� krzykn�� Bagratouni.�� �Ktokolwiek czyni z�o niegodziwym cieszy Phosa�? Dzi� w nocy Phos bardzo si� ucieszy.
Z odg�os�w dochodz�cych z worka nale�a�o s�dzi�, �e Zemarkhos jest rozdzierany na kawa�ki. Skaurus nie kocha� fanatycznego kap�ana, lecz nie s�dzi�, by zas�ugiwa� na tak paskudn� �mier�.�� Wypu�� go�� ponagli� Bagratouniego.�� �ywy nie b�dzie m�g� nienawidzi� ciebie i twoich ludzi bardziej ni� dotychczas, lecz zabity stanie si� m�czennikiem i symbolem zemsty w latach, kt�re nadejd�.
Gwardzi�ci poruszali si� z tak� sam� niech�ci�, jak� okazywa� ich zwierzchnik, lecz jednak si� poruszali; rozci�li worek, tak by jego lokatorzy mogli sami si� uwolni�. Pies Vaspur wypad� przez dziur� w tej samej chwili, gdy sta�a si� na tyle du�a, by m�g� si� przez ni� przecisn��. Vaspuraka�czycy odskoczyli w trwodze, lecz w przera�onej bestii nie pozosta� nawet cie� woli walki. B�yskawicznie umkn�a w noc, pobrz�kuj�c wleczonym za sob� �a�cuchem.
Kiedy Zemarkhos w ko�cu uwolni� si� ze spowijaj�cego go p��tna okaza�o si�, �e jego widok mo�e zaspokoi� z nawi�zk� nawet najbardziej wyg�odzon� ��dz� zemsty. Na ramionach i nogach mia� g��bokie rany od ugryzie�; pies odgryz� mu te� po�ow� jednego ucha. Tylko szcz�cie uchroni�o jego twarz i brzuch od k��w zwierz�cia.
Gorgidas podskoczy� do niego na widok tych ran, m�wi�c:�� Przynie�cie mi banda�e i pe�en dzban wina. Mo�emy si� cieszy�, �e pies nie by� w�ciek�y, lecz ugryzienia trzeba oczy�ci�, �eby nie zaropia�y.�� Kiedy �aden Vaspuraka�czyk nie poruszy� si�, lekarz przewierci� oczyma jednego z nich i warkn��:�� Ty! Ruszaj!�� M�czyzna pospieszy� z powrotem do domu Bagratouniego.
Lecz Zemarkhos, podnosz�c si� chwiejnie na nogi, nie pozwoli� Gorgidasowi opatrzy� swych ran.�� �aden poganin nie b�dzie mnie dotyka��� powiedzia� i ku�tykaj�c wyszed� przez bram� posiad�o�ci Bagratouniego. Jego kap�a�skie szaty, porozrywane z�bami psa, zwisa�y wok� niego w trzepocz�cych strz�pach. Ludzie
Viridoviks podbieg� do bramy wraz z Vaspuraka�czykiem, kt�rego Gorgidas pos�a� po banda�e.�� O co ta ca�a awantura z udzielaniem pomocy? Ten w��czykij rozumie m�j videssa�ski, lecz ja nie mog� poj�� s�owa z tego, co m�wi.
Kiedy Gal dowiedzia� si�, jakie widowisko go omin�o, zawiedziony tupn�� w ziemi�. Je�li cokolwiek cieszy�o Gala bardziej od towarzystwa kobiet, to by�a tym walka.�� Czy nie ma na to jakiego� sposobu? Jeszcze jedna wspania�a awantura przepad�a, poniewa� zabawia�em si� w krzakach! To nie wydaje si� sprawiedliwe.
��Sam sobie jeste� winien, dobrze wiesz. Mog�e� by� tutaj z nami, ale wola�e� pobiec za sp�dniczk��� rzek� nie�yczliwie Gajusz Filipus.
A Gorgidas zapyta�:�� Czy tylko to si� liczy dla ciebie? Rozrywka? Tylko okrutny cz�owiek mo�e si� cieszy� ogl�daj�c skutki nienawi�ci innych.
��Och, daj�e mi spok�j�� odci�� si� Celt.�� Jeste� teraz z�y jedynie dlatego, �e ten �ajdacki kap�an uciek� nie pozwalaj�c, by� go po�ata�.�� To oszczerstwo zawiera�o w sobie wystarczaj�c� dawk� prawdy, by doprowadzi� Gorgidasa do stanu prychaj�cej furii.
Kwintus Glabrio powiedzia� spokojnie:�� Nie musisz czu� si� ograbiony z mo�liwo�ci igrania z niebezpiecze�stwem, Viridoviksie. Czy mo�esz z ca�ym przekonaniem powiedzie� mi, �e uwa�asz mi�o�� za mniej niebezpieczn� od walki?
Celt zamruga� bezmy�lnie, lecz oczy Gorgidasa zw�zi�y si� w namy�le, jak gdyby dopiero teraz naprawd� zobaczy� m�odego centuriona. A kiedy Gagikowi Bagratouniemu przet�umaczono rozmowꠗ poniewa� w wi�kszo�ci przebiega�a po �acinie�� po�o�y� r�k� na barkach Glabria, m�wi�c:�� Wiedzia�em, �e jeste� bystry. O wielu ludziach mo�na to powiedzie�, lecz teraz widz�, �e jeste� te� m�dry. To rzadsza i o wiele cenniejsza zaleta. Skaurus, tego m�odzie�ca musisz otoczy� troskliw� opiek�.
��A� do teraz sam doskonale potrafi� troszczy� si� o siebie, jak te� powinno by栗 odpowiedzia� Marek. Zastanowiwszy si� nad tym u�wiadomi� sobie, jak bardzo to by�o prawdziwe. Milcz�ca fachowo�� Glabria sprawi�a, �e trybun niekiedy ledwie go zauwa�a� w ci�gu mijaj�cych dni, lecz manipu�, kt�rym dowodzi�, by� zawsze doskonale wyszkolony i teraz, kiedy si� nad tym zastanowi�, odni�s� wra�enie, �e jego ludzie sprawiaj� mniej k�opot�w dyscyplinarnych ni� pozostali Rzymianie. Dobry cz�owiek na podor�dziu, pomy�la� Marek, naprawd� doskona�y.
W jaki� spos�b to, �e ani Hel vis, ani Amorion nie wybuchn�li, tak jak tego oczekiwa�, sprawi�o trybunowi zaw�d. Jego pani� tak poch�on�a relacja o zem�cie Gagika Bagratouniego nad Zemarkhosem, �e zapomnia�a by� z�a o to, �e jej tam nie by�o. Fakt, �e kap�an g�osi� ortodoksyjn� wiar� videssa�sk�, tym s�odszym uczyni� dla niej jego upadek.
��Wi�cej z nich powinno by� tak potraktowanych�� o�wiadczy�a.�� To utar�oby nosa ich zarozumia�o�ci.
��Czy twoja rado�� z ich kl�ski nie jest r�wnie z�a, jak ich uciecha z gn�bienia twoich wsp�wyznawc�w?�� zapyta� Marek, lecz jej jedyn� odpowiedzi� by�o spojrzenie r�wnie puste jak to, kt�rym Viridoviks obdarzy� Kwintusa Glabrio. Ust�pi��� przekonanie o prawdziwo�ci jej wiary zakorzeni�o si� w Helvis zbyt mocno, by dyskusja mog�a co� da�.
Amorion powsta�by przeciwko zamieszkuj�cym w nim Vaspuraka�czykom przy najs�abszym s�owie zach�ty ze strony Imperatora, lecz takie nie nadesz�o. Kiedy Zemarkhos pojawi� si� przed namiotem Mavrikiosa Gavrasa, by wnie�� oskar�enie przeciwko Bagratouniemu, Imperator zd��y� ju� zapozna� si� z relacjami
Bardziej bezpo�redni, jego brat Thorisin doda�:�� Tak jak ja to rozumiem, dosta�e� to, na co zas�u�y�e� za wtykanie nosa w nie swoje sprawy.�� Takie te� by�o odczucie wi�kszo�ci armii, kt�ra ceni�a sobie niewybredny dowcip pomys�u Gagika. Ch�r poszczekiwa� i skowyt�w towarzyszy� Zemarkhosowi, gdy kulej�c opuszcza� ob�z. Bez reszty wype�nia�a go nienawi��, lecz gro�ba Imperatora powstrzymywa�a go, podczas gdy armia uzupe�nia�a zapasy w Amorionie.
Skaurus czu� wyra�nie, �e Mavrikios �a�uje ka�dej minuty, kt�r� sp�dza� w mie�cie na p�askowy�u. Konflikt pomi�dzy Zemarkhosem a Gagikiem Bagratounim, powa�ny pod niemal wszystkimi wzgl�dami, by� dla niego teraz niczym wi�cej, jak niemile widzian� spraw�, odci�gaj�c� jego uwag� od najwa�niejszej rzeczy. Od czasu pierwszych potyczek z Yezda sprawia� wra�enie konia z w�dzid�em pomi�dzy z�bami i zdawa� si� p�on�� ch�ci� rozpocz�cia wielkiej bitwy, kt�r� zaplanowa�.
Jednak dobrze si� sta�o, �e jego armia zatrzyma�a si�, by odpocz�� i uzupe�ni� zapasy przed wypuszczeniem si� na pomocny zach�d w stron� Soli. Ta podr�, kr�tsza ni� ka�dy z dw�ch pierwszych etap�w, by�a trudniejsza ni� oba z nich razem wzi�te. Te wszystkie kryj�wki z zapasami jedzenia, kt�re miejscowym przedstawicielom videssa�skiej w�adzy uda�o si� zaprowiantowa� dla armii, wpad�y w r�ce naje�d�c�w. Yezda robili wszystko, by zmieni� kraj w pustyni�, podpalaj�c pola i zasypuj�c kana�y rozdzielaj�ce t� odrobin� wody, kt�ra nimi p�yn�a.
Koczownicy z Yezd, kt�rzy nap�ywali do imperium, czuli si� na takiej pustyni jak w domu. Wychowani w twardej szkole step�w, z �atwo�ci� dawali sobie rad� tam, gdzie videssa�ska armia g�odowa�aby, gdyby nie zapasy, kt�re ze sob� nios�a. Coraz wi�cej i wi�cej koczownik�w ci�gn�o jak cie� za si�ami Imperium. Kiedy tylko sadzili, ze okoliczno�ci im sprzyjaj�, uderzali b�yskawicznie, by zaraz potem znowu znikn�� jak dym na wietrze.
W miar� up�ywu czasu napady stawa�y si� coraz zuchwalsze. Mniej wi�cej w po�owie drogi pomi�dzy Amorionem a Sol�, oddzia� licz�cy oko�o pi��dziesi�ciu ludzi przedar� si� przez os�aniaj�cych armi� je�d�c�w z Khamorthu i przemkn�� przed maszeruj�c� kolumn�, zasypuj�c j� gradem strza�.
Marek zobaczy� chmur� kurzu zbli�aj�c� si� od zachodu, lecz nie zwr�ci� na ni� wi�kszej uwagi. Mo�e, pomy�la�, zwiadowcy spostrzegli wi�ksz� grup� Yezda i wys�ali ��cznik�w po pomoc.
Gajusz Filipus nie zgodzi� si� z tym.�� Jest ich na to zbyt wielu.�� Jego twarz nagle spos�pnia�a.�� Wcale nie s�dz�, �eby to byli nasi ludzie.
��Co? Nie m�w bzdur. Musieliby��� Bez wzgl�du na to, jakiego argumentu trybun chcia� u�y�, by sprzeciwi� si� opinii centuriona, zamar� on w jego ustach, kiedy jeden z legionist�w krzykn�� z b�lu i trwogi, gdy strza�a przeszy�a mu rami�. Odleg�o��, z jakiej pad� strza�, by�a skandalicznie du�a, lecz szybko zmniejszy�a si�, gdy koczownicy, wyciskaj�c ze swych lekkich wierzchowc�w wszystko co si� da�o, przemkn�li ze �wistem obok czo�a kolumny, opr�niaj�c swe ko�czany najszybciej jak mogli. Na plecach siedzia� im oddzia� Khamorth�w b�d�cych w s�u�bie Imperatora.
��Wszystkie manipu�y sta�!�� zabrzmia� bojowy ryk Gajusza Filipusa.�� Tarcze w g�r�!�� Rzymianie zdj�li swoje
Nic innego nie mogli zrobi�; Yezda przemykali poza zasi�giem
Je�d�cy rozdzielili si� na grupy po czterech i pi�ciu, i rozproszyli si� we wszystkich kierunkach. Nie uczynili nic, co mo�na by�oby nazwa� szkod�, lecz zdo�ali wprowadzi� zamieszanie w armii, kt�ra tysi�ckrotnie przewy�sza�a ich liczebno�ci�.
Najemna kawaleria Videssos wci�� �ciga�a Yezda. Coraz to nowi je�d�cy do��czali do po�cigu. Marek mia� trudno�ci z rozr�nieniem przyjaci� od wrog�w. W wiruj�cym przed nim kurzu koczownicy, kt�rzy walczyli pod sztandarem Yezd, niewiele r�nili si� od najemnik�w Imperium. By� mo�e Khamorthci mieli ten sam problem, poniewa� zaledwie kilku Yezda pad�o, nim reszta zdo�a�a umkn��.
Spotkanie oficer�w, kt�re imperator zarz�dzi� na ten wiecz�r, nie nale�a�o do radosnych. Zuchwalstwo Yezda zapiek�o Mavrikiosa, a fakt, �e uszli niemal bezkarnie, dodatkowo go rozw�cieczy�.�� Na s�o�ca Phosa!�� wybuchn�� Imperator.�� P� dnia marszu zmarnowane z powodu paru chudych, brudnych barbarzy�c�w! Ty, mospanie!�� warkn�� na Ortaiasa Sphrantzesa.
��Wasza Wysoko��?
��O czym to bez przerwy papla�e�? �e jedynymi lud�mi mog�cymi z�apa� koczownik�w s� inni koczownicy?�� Imperator czeka� ze z�owieszczym wyrazem twarzy, lecz Sphrantzes, wykazuj�c rozs�dek, o kt�ry Skaurus go nie podejrzewa��� a mo�e po prostu przera�enie odj�o mu mow�?�� milcza�.
Jednak jego rozwa�ne milczenie nie zdo�a�o go uratowa�.�� To przez twoich cholernych koczownik�w przedarli si� Yezda, ch�opcze. Je�li zrobi� to znowu, mo�esz zapomnie� o swoim drogocennym lewym skrzydle�� znajdziesz si� z powrotem na ty�ach, pod opiek� zbieraczy ko�skiego �ajna.�� To, �e Mavrikios jest bratem Thorisina, stawa�o si� niew�tpliwe, kiedy wpada� w z�o��. Sam Sevastokrata milcza� tak samo jak Ortaias Sphrantzes, lecz z jego u�miechu wynika�o, �e raduje go ka�de s�owo przemowy Mavrikiosa.
Kiedy Imperator sko�czy�, Ortaias powsta�, sk�oni� si� konwulsyjnie i mamrocz�c:�� Z pewno�ci� postaram si� poprawi栗 wycofa� si� niegodnie z imperatorskiego namiotu.
Jego wyj�cie tylko cz�ciowo uspokoi�o Mavrikiosa. Teraz sw�j gniew skierowa� na nominalnego podw�adnego Sphrantzesa, Nephona Khoumnosa.�� Znajdziesz si� tam razem z nim, �eby� wiedzia�. Postawi�em was tam razem, �eby� ty nim kierowa�, nie odwrotnie.
��Raz ka�demu mo�e si� nie uda栗 rzek� flegmatycznie Khoumnos. Jak to le�a�o w jego zwyczaju, wzi�� na siebie odpowiedzialno�� bez s�owa skargi.�� Wypadli na nas niespodziewanie, a my�my si� zagapili. Je�li zdarzy si� to znowu, to, na Phosa, zas�uguj� na to, �eby zamiata� ko�skie �ajno.
��Zatem zosta�my przy tym.�� Imperator skin�� g�ow�, nieco u�agodzony.
Khoumnos r�wnie� dotrzyma� s�owa; przez reszt� drogi do Soli czujki jego kawalerii udaremnia�y jedn� zasadzk� po drugiej. Niemniej jednak tempo marszu spad�o. Potyczki z naje�d�cami zdarza�y si� teraz ci�gle; potyczki, kt�re podczas innej kampanii, prowadzonej na mniejsz� skal�, uznawano by za normalne bitwy. Raz za razem armia musia�a odpiera� Yezda, zanim mog�a ruszy� dalej.
Kraj, kt�ry przemierza�a, stawa� si� coraz bardziej ja�owy, spustoszony. Opr�cz videssa�skiej armii i jej wrog�w niemal nikt inny nie przebywa� na tej ziemi; jej rolnicy i pasterze albo ponie�li �mier�, albo uciekli. Jedyne licz�ce si� grupy ludno�ci mieszka�y w chronionych murami miastach. Takich jednak by�o tam niewiele po d�ugich latach pokoju i nie wszystkie one pozosta�y nietkni�te. Gdzie brakowa�o r�k do pracy na polach i w zagrodach, tam miasta usycha�y na w�asnych �mieciach.
Armia min�a niejedn� pust� skorup� tego, co niegdy� by�o miastem, lecz teraz go�ci�o tylko �ywi�ce si� padlin� ptaki�� lub, co gorsza, Yezda, kt�rzy zasadzali si� w opuszczonych budynkach i kiedy ich atakowano, walczyli jak przyparte do muru szczury.
Tutaj, jak gdzie indziej, najpotworniejsze bestialstwa naje�d�cy pozostawiali dla �wi�ty� Phosa. Inne ich barbarzy�stwa bled�y w obliczu szata�skiej pomys�owo�ci, na jak� zdobywali si� dla takich profanacji. Nie wszystkie o�tarze mia�y takie szcz�cie, by zosta� por�banymi na podpa�k�; krwawe obrz�dy i ofiary sk�adane na innych sprawia�y, �e zwyk�e profanacje wydawa�y si� dziecinn� igraszk�. Tak zahartowany weteran jak Nephon Khoumnos zwymiotowa� kolacj� po wizycie w jednej ze spl�drowanych �wi�ty�. Je�li przedtem Imperator zach�ca� swych �o�nierzy do ogl�dania roboty ich nieprzyjaci�, tak teraz zaczaj wydawa� rozkazy, by piecz�towano zbezczeszczone �wi�tynie; tak by to, co mogli tam zobaczy�, nie odbiera�o im odwagi.
��Takie pod�o�ci wskazuj� na Avshara; przyci�ga je r�wnie pewnie jak magnetyt gwo�dzie�� stwierdzi� Gorgidas.�� Musimy zbli�a� si� do niego.
��To dobrze!�� powiedzia� z naciskiem Gajusz Filipus. Dowodzi� grup� Rzymian odkomenderowan� do pilnowania opiecz�towanej �wi�tyni i skorzysta� z przywileju swej rangi, by zerwa� piecz�cie i wej�� do �rodka. Chwil� p�niej wypad� przez drzwi, z twarz� poblad�� pod g��bok� opalenizn� i czo�em zroszonym potem.�� Im szybciej �wiat j zostanie oczyszczony z takiego plugastwa, tym lepiej dla wszystkich, kt�rzy na nim �yj��� tak, ��cznie z tymi! biednymi, przekl�tymi b�kartami, kt�rzy za nim pod��aj�.
Marek nie s�dzi�, �e kiedykolwiek us�yszy swego starszego centuriona m�wi�cego w ten spos�b o kt�rym� z nieprzyjaci�. Wojna by�a zawodem Gajusza Filipusa, tak jak ciesio�ka mog�a by� zawodem jakiego� innego cz�owieka, i centurion traktowa� swych przeciwnik�w z szacunkiem, na jaki zas�ugiwa�y ich umiej�tno�ci. Zaciekawiony trybun zastanowi� si� g�o�no:�� Co takiego zobaczy�e� w tamtej �wi�tyni?
Twarz Gajusza Filipusa zastyg�a, jak gdyby nagle zmieni�a si� w kamie�. Przez zaci�ni�te z�by powiedzia�:�� Prosz�, panie, nigdy mnie o to nie pytaj. Je�li bogowie zechc�, mo�e uda mi si� zapomnie� o tym przed �mierci�.
Imperialna armia dotar�a do Soli w sm�tnym nastroju. To, co tam zastali, w �aden spos�b nie doda�o im otuchy. Nowe miasto, pozbawione mur�w obronnych na mod�� tak wielu videssa�skich miast, tuli�o si� do m�tno��tych w�d rzeki Rhamnos, by stanowi� tym lepsz� przyn�t� dla handlu. Stara Sol�, le��ca wy�ej na wzg�rzach�� od stuleci garnizon strzeg�cy granicy z Makuranem�� �wieci�a pustkami� dop�ki nie przybyli Yezda.
W�wczas to nowe miasto przepad�o w ogniu i �mierci�� w rzeczywisto�ci pl�drowane wielokrotnie w ci�gu wielu lat, a� w ko�cu nic ju� nie pozosta�o do z�upienia. A wtedy Stara Sol�, niemal u progu ostatecznego wymarcia, prze�y�a ponowne, smutne narodziny, gdy uciekinierzy z nadbrze�nego miasta zacz�li �ata� zrujnowane mury i naprawia� wal�ce si� budynki, w kt�rych przed sze�cioma pokoleniami urodzili si� ich przodkowie.
Nie zwa�aj�c na to, co jego ludzie mog� sobie z tego wywr�y�, Mavrikios roz�o�y� si� obozem w�r�d ruin martwego miasta na brzegu rzeki Rhamnos. Armia tak wielka jak ta, kt�r� wi�d�, potrzebowa�a wi�cej wody, ni� mog�y jej dostarczy� studnie i cysterny Starej Soli, a rzeka�� logicznie�� najlepiej si� do tego nadawa�a. Mia�o to te� sens pod wzgl�dem militarnym, lecz z drugiej strony denerwowa�o �o�nierzy.
��Pewne jak nic, �e to rozz�o�ci duchy tutejszych mieszka�c�w�� o�wiadczy� Viridoviks.�� One wszystkie domagaj� si� zemsty na tych, kt�rzy ich zabili. O!�� zawo�a�.�� S�yszycie jak zawodz�?�� I rzeczywi�cie, seria �a�obnych pohukiwa� rozleg�a si� w ciemno�ciach zalegaj�cych wok� obozu Rzymian.
��To jaka� sowa, ty cymbale�� rzek� Gajusz Filipus.
��Och, tak, to
Marek poruszy� si� niespokojnie na swoim miejscu przy ognisku. Powiedzia� sobie, �e nie wierzy w duchy, i potrafi� przekona� �wiadom� cz�� swego umys�u, �e m�wi prawd�. Lecz w g��bi duszy wcale nie by� taki pewien. A je�li duchy w og�le istnia�y, z pewno�ci� zamieszkiwa�yby w takim miejscu jak to.
Wi�kszo�� budynk�w wymar�ej Soli uleg�a zniszczeniu albo z r�k Yezda, albo z powodu rujnuj�cego up�ywu czasu, lecz tu i tam jaka� wie�a lub poszarpany fragment solidniej wzniesionego budynku wci�� jeszcze sta�y, majacz�c g��bsz� czerni� na tle nocnego nieba. W�a�nie stamt�d wydobywa�y si� �a�osne tony s�w i furkocz�ce zawo�ywania lelk�w�� je�li to by�y ich g�osy. Nikt nie wygl�da� na spragnionego, by to sprawdza�, a i trybun nie mia� ochoty na szukanie ochotnik�w.
Jak gdyby niesamowito�� samego miejsca nie wystarcza�a, w miar� up�ywu nocy z rzeki Rhamos zacz�a wype�za� rzadka mg�a, okrywaj�c na wp� prze�roczystym ca�unem ob�z imperialnej armii. Teraz z kolei Gajusz Filipus zaczaj si� denerwowa�.�� Ani troch� mi si� to nie podoba�� o�wiadczy�, gdy mg�a poch�ania�a jedno obozowe ognisko za drugim.�� To zapewne jaki� podarunek Avshara, �eby os�oni� jego atak.�� Bada� wzrokiem k��bi�c� si� mg��, usi�uj�c przenikn�� j� sam� si�� woli. Oczywi�cie nie uda�o mu si� to, co tylko zwi�kszy�o jego niepok�j.
Lecz Marek dorasta� w Mediolanie, le��cym nad dop�ywem Padu, Olonn�. Musia� potrz�sn�� g�ow�.�� Mg�a cz�sto podnosi si� noc� znad rzeki�� nie ma si� czym martwi�.
��W�a�nie�� przytakn�� Grek.�� Natura postara�a si�, �eby cz�steczki unosi�y si� w powietrze znad ocean�w i potok�w. Ta mg�a jest tylko zwiastunem chmury. Kiedy ten opar spotka si� z przeciwnie skierowanymi emanacjami sp�ywaj�cymi z eteru, kt�ry mie�ci w sobie gwiazdy, zg�stnieje w prawdziw� chmur�.
Epikurejski opis tworzenia si� chmur w �aden spos�b nie uspokoi� centuriona. Viridoviks pr�bowa� dogadywaniem przywr�ci� mu dobry humor.�� Nic si� nie martwi�e�, kiedy widzia�e�, jak sama ziemia paruje, albo jeszcze gorzej, gdy szli�my do Garsavru. Oczywi�cie�� doda� przebieg�e�� wtedy byli�my o wiele dalej od Yezda.
Jednak nawet pos�dzenie o tch�rzostwo nie wywo�a�o u Gajusza Filipusa wi�kszej reakcji. Potrz�sn�� g�ow�, mrucz�c:�� Chodzi o to przekl�te miejsce, to wszystko; nawet bez mg�y wygl�da to jak obozowanie w grobowcu. Najszybszy wymarsz st�d nie by�by dla mnie za szybki.
Lecz mimo serdecznego pragnienia centuriona, by stamt�d odej��, imperialna armia nie wyruszy�a natychmiast. Zwiadowcy badaj�cy szlaki wiod�ce przez Vaspurakan donie�li, �e kraj na zach�d od Soli jest pustkowiem ogo�oconym niemal ze wszystkich �ywych istot.
Senpat Sviodo i jego �ona nale�eli do je�d�c�w, kt�rzy wyruszyli do Vaspurakanu.�� Zap�ac� za to, nawet gdyby mia�o to trwa� tysi�c lat�� powiedzia� po powrocie Sviodo. To, co zobaczy� w swym ojczystym kraju, na zawsze wypali�o w nim cz�� jego m�odo�ci� Zimna w�ciek�o�� brzmi�ca w jego g�osie i widoczna na twarzy wydawa�a si� bardziej pasowa� do cz�owieka dwa razy starszego od Svioda.
��Nasi biedni rodacy prze�yli tylko w g�rskich lasach i w paru twierdzach�� powiedzia�a Nevrata. Wydawa�a si� niewiarygodnie znu�ona; jej oczy wype�nia� smutek zbyt gorzki dla �ez.�� ��ki, pola�� nic si� tam nie porusza z wyj�tkiem Yezda i innych bestii.
��Mia�em nadziej� wr�ci� tutaj z oddzia�em ksi���t, by walczyli z naje�d�cami pod sztandarem Imperatora�� ci�gn�� Senpat�� ale nie pozosta� nikt, kogo m�g�bym zabra�.�� Jego r�ce zadygota�y w bezsilnej furii.
Marek przygl�da� si� surowym bruzdom, kt�re pojawi�y si� po obu stronach ust Senpata. Up�ynie wiele czasu, nim znowu pojawi si� �w weso�y ch�opak, kt�rego pozna� przed kilkoma dniami, a trybun nie mia� pewno�ci, czy lubi tego pos�pnego, obcego niemal cz�owieka, jaki zaj�� jego miejsce. Nevrata uj�a d�onie m�a w swoje, pr�buj�c wyci�gn�� z niego b�l, lecz on siedzia�, ze wzrokiem wbitym przed siebie, maj�c przed oczyma wy��cznie wizj� swej spustoszonej ojczyzny.
Na takim terenie armia nie mog�a liczy�, �e utrzyma si� z tego, co zdob�dzie; na drog� przez pustkowie musia�a zabra� ze sob� w�asne zaprowiantowanie. Mavrikios rozkaza�, by rzek� Rhamnos dostarczono zbo�e z nadbrze�nych r�wnin le��cych na p�nocy, tak wi�c on i jego ludzie musieli czeka�, dop�ki nie przyb�d� �odzie.
Irytuj�ce op�nienie w tak ponurym otoczeniu napi�o nerwy Imperatora do granic wytrzyma�o�ci. �atwo wybucha� gniewem od czasu, gdy garstka je�d�c�w z Yezd zak��ci�a marsz armii. Teraz, znowu zatrzymany w marszu, ulega� zgryzocie zawiedzionych nadziei, kiedy ka�dy kolejny dzie� mija� bez widoku �odzi z potrzebnymi zapasami. Ludzie obchodzili go ostro�nie, w obawie, by jego powstrzymywany gniew nie spad� na nich.
Do wybuchu dosz�o pi�tego dnia pobytu w Soli. Skaurus przypadkiem znalaz� si� w pobli�u. Chcia� po�yczy� jak�� map� Vaspurakanu ze zbioru, jaki Mavrikios przechowywa� w swoim namiocie, by lepiej zrozumie� relacje Senpata Sviodo opisuj�cego kraj, kt�ry mieli przeby�, je�li �odzie z zapasami kiedykolwiek nadejd�.
Dw�ch Halogajczyk�w z Gwardii Przybocznej Imperatora przepchn�o si� przez klapy wej�ciowe namiotu, wlok�c pomi�dzy sob� chudego videssa�skiego �o�nierza. Trzej inni Videssa�czycy pod��ali nerwowo za gwardzistami.
��O co chodzi?�� zapyta� gniewnie Imperator.
Jeden z gwardzist�w odpowiedzia�:�� Ten �mie� podkrada� miedziaki swym towarzyszom.�� Potrz�sn�� swym wi�niem wystarczaj�co mocno, �eby z�by zak�apa�y mu w ustach.
��Teraz w�a�nie?�� Imperator spojrza� na videssa�skich �o�nierzy stoj�cych za Halogajczykami.�� Wy trzej jeste�cie �wiadkami, jak s�dz�?
��Wasza Wysoko��, panie?�� wyduka� jeden z nich. Wszyscy trzej gapili si� na luksusowe wn�trze namiotu, jego mi�kkie �o�e i pomys�owo zaprojektowane, przeno�ne meble�� Mavrikios mia� mniej sparta�ski gust ni� Thorisin.
��Jeste�cie �wiadkami, tak?�� Z jego tonu wynika�o, �e cierpliwo�� zaraz mu si� sko�czy.
M�wi�c na przemian, opowiedzieli, co si� zdarzy�o. Wi�zie�, o imieniu Doukitzes, zosta� przy�apany na opr�nianiu sakiewki z miedziakami, kiedy jego trzej towarzysze niespodziewanie wr�cili do namiotu, w kt�rym we czterech zamieszkiwali.�� Pomy�leli�my, �e par� pas�w kaza�oby mu trzyma� palce z daleka od tego, co do niego nie nale�y�� powiedzia� jeden z �o�nierzy�� a ci ludzie�� wskaza� na Halogajczyk�w�� przypadkiem znale�li si� w pobli�u, wi�c�
��Ch�osta?�� przerwa� mu Gavras. Machn�� pogardliwie r�k�.�� Z�odziej zapomina o ch�o�cie wcze�niej, nim zagoj� mu si� �lady po niej. Damy mu co�, co zapami�ta do ko�ca swoich dni.�� Odwr�ci� si� do Halogajczyk�w i warkn��:�� Odj�� mu r�k� w nadgarstku.
��Nie! Na mi�osierdzie Phosa, nie!�� wrzasn�� Doukitzes. Wyrwa� si� gwardzistom i pad� Mavrikiosowi do st�p. Obj�� Imperatora za kolana i ca�owa� skraj jego szaty, mamrocz�c:�� Nigdy ju� tego nie zrobi�! Przysi�gam na Phosa! Nigdy, nigdy! Lito�ci, panie, b�agam, lito�ci!
Nieszcz�ni wsp�lokatorzy z�odzieja spojrzeli ze zgroz� na Imperatora�� chcieli, by ich lepkopalcy towarzysz zosta� wych�ostany, lecz nie okaleczony.
Marka na r�wni z nimi przerazi� drako�ski wyrok Gavrasa. Teoretycznie, z�odziejstwo w rzymskiej armii mog�o by� karane �mierci�, lecz nie w wypadku tak �miesznej sumy, o jak� chodzi�o tutaj. Powsta� znad skrzyni z mapami, kt�r� przeszukiwa�.�� Wasza Wysoko��, czy to jest sprawiedliwe?�� zapyta� przez zawodzenie Doukitzesa.
Z wyj�tkiem wi�nia, wszyscy w namiocie Imperatora�� Mavrikios, halogajscy gwardzi�ci, videssa�scy �o�nierze i wsz�dobylscy s�u��cy Imperatora�� odwr�cili si� i wytrzeszczyli oczy na Rzymianina, zdumieni, �e ktokolwiek o�mieli� si� wezwa� monarch� do z�o�enia wyja�nie�.
G�os Imperatora by� r�wnie zimny jak wieczne �niegi zalegaj�ce szczyty Vaspurakanu.�� Kapitanie najemnik�w, zapominasz si�. Masz nasze zezwolenie, by odej��.�� Nigdy przedtem Mavrikios nie u�y� imperatorskiego �my� zwracaj�c si� do trybuna: by�o to wyra�ne ostrze�enie.
Lecz Skaurus wyr�s� w kraju, kt�ry nie zna kr�la i nikt od urodzenia nie uczy� go, by akceptowa� jakiegokolwiek innego cz�owieka jako uosobienie w�adzy i prawa. Mimo wszystko ucieszy� si� s�ysz�c pewno�� w swoim g�osie, gdy odpowiedzia�:�� Nie, panie. Pami�tam kim jestem, lepiej ni� ty. W swej trosce o wielkie sprawy pozwalasz, by w rozwi�zywaniu drobnych rozgoryczenie bra�o w tobie g�r�. Pozbawienie cz�owieka r�ki za par� miedziak�w nie jest rozwi�zaniem sprawiedliwym.
W mie�cie zapad�a kamienna cisza. Imperatorscy s�udzy odsun�li si� od Skaurusa, jak gdyby nie chc�c zosta� ska�onymi jego blu�niercz� praktyk� m�wienia prawdy tam, gdzie j� widzi. Halogajczycy r�wnie dobrze mogli by� rze�biarzami z drewna; videssa�scy �o�nierze, nawet Doukitzes, znikn�li ze �wiadomo�ci trybuna, gdy czeka�, by zobaczy�, czy Mavrikios ska�e go r�wnie�.
Imperator, wolno wymawiaj�c s�owa, powiedzia�:�� Czy wiesz, co m�g�bym ci zrobi� za twoje zuchwalstwo?
��Z pewno�ci� nic gorszego ni� Avshar. Szambelan g�o�no wci�gn�� powietrze gdzie� z lewej strony Skaurusa. Marek nie odwr�ci� g�owy, ca�� uwag� skupiaj�c wy��cznie na Imperatorze. Gavras przygl�da� mu si� r�wnie uwa�nie. Nie spuszczaj�c wzroku z trybuna, Mavrikios powiedzia� do Halogajczyk�w:�� Wyprowad�cie tego skaml�cego g�upca�� tr�ci� Doukitzesa stop��� na zewn�trz i dajcie mu pi�� bat�w, tak �eby poczu�, a potem oddajcie go jego towarzyszom.
Doukitzes przemkn�� po pod�odze do Marka.�� Dzi�kuj� ci, wielki panie, och, dzi�kuj� ci!�� Nie stawia� �adnego oporu, gdy Halogajczycy wyprowadzali go z namiotu.
��Zatem to ci� zadowala, czy tak?�� zapyta� Mavrikios.
��Tak, Wasza Wysoko��, ca�kowicie.
��Pierwszy cz�owiek, jakiego zdarzy�o mi si� widzie�, kt�ry z rado�ci� idzie na ch�ostꠗ zauwa�y� Imperator, unosz�c ironicznie brew. Dalej uwa�nie obserwowa� Skaurusa.�� Zatem to nie tylko duma kaza�a ci odm�wi� z�o�enia mi ho�du, wtedy w Videssos, przed kilkoma miesi�cami, czy tak?
��Duma?�� To nigdy nie przysz�o Rzymianinowi do g�owy.�� Nie, panie.
��Nie my�la�em tak, nawet w�wczas�� powiedzia� Mavrikios z czym� w rodzaju szacunku.�� Gdybym tak s�dzi�, po�a�owa�by� tego bardzo szybko.�� Roze�mia� si� bez �ladu weso�o�ci w g�osie.
��A teraz zmiataj st�d�� ci�gn���� zanim zdecyduj�, �e mimo wszystko powinienem ci� zabi�.�� Skaurus wyszed� szybko, nie do ko�ca pewien, czy Imperator tylko �artowa�.
��Post�pi�e� bardzo odwa�nie, ale jeszcze bardziej g�upio�� powiedzia�a tej nocy Helvis. Rozleniwieni po kochaniu, le�eli obok siebie w jej namiocie; Marek wci�� nakrywa� skulon� r�k� pier� Helvis. Bicie jej serca wype�nia�o mu d�o�.
��Tak? Naprawd� nie my�la�em wtedy o tym, jak si� zachowuj�. Po prostu nie wydawa�o mi si� s�uszne, by ca�y gniew Mavrikiosa mia� spa�� na tego biednego �otrzyka. Jego najwi�ksza wina polega�a nie na tym, �e ukrad� par� miedziak�w, ale na tym, �e znalaz� si� na drodze Imperatora w nieodpowiedniej chwili.
��Jego gniew r�wnie �atwo m�g� skaza� ciebie, jak tego nic niewartego Videssa�czyka.�� W g�osie Helvis brzmia� prawdziwy l�k. Mo�e i pochodzi�a z ludu ciesz�cego si� wi�ksz� wolno�ci� ni� lud Imperium�� pomy�la� Marek�� lecz uwa�a�a absolutn� w�adz� Autokraty za rzecz r�wnie naturaln� jak ka�dy obywatel Videssos.
Jej lek jednak nie mia� tak abstrakcyjnych przyczyn, lecz bra� si� z o wiele przyziemniejszych trosk. Uj�a jego r�k� i poprowadzi�a j� w d� g�adkiej mi�kko�ci swego brzucha.�� By�e� lekkomy�lny�� powiedzia�a.�� Czy chcia�by�, by twoje dziecko wyrasta�o bez ojca?
��Moje�?�� Trybun usiad� na mi�kkiej macie i spojrza� na Helvis, kt�ra wci�� przyciska�a jego r�k� do swego cia�a. U�miechn�a si� do niego.�� Jeste� pewna?�� zapyta� niem�drze.
Jej ciep�y, g��boki �miech wype�ni� ma�y namiot.�� Oczywi�cie, g�uptasie. Wiesz, s� sposoby, by si� upewni�.�� Teraz ona r�wnie� usiad�a i poca�owa�a go.
Ochoczo odwzajemni� jej u�cisk, kierowany nie po��daniem, lecz czyst� rado�ci�. I w�wczas co� go roz�mieszy�o.�� Sk�d dzi� rano mia�em wiedzie�, �e mog� osieroci� swoje dziecko, je�li wcale nie wiedzia�em, �e mam dziecko?
Helvis szturchn�a go w �ebra.�� Nie spieraj si� ze mn� o drobiazgi, jak jaki� kap�an.
I mo�e rzeczywi�cie by� to drobiazg. Ostatnimi czasy dobre wr�by zdarza�y si� rzadko, a jaki znak m�g� wr�y� lepiej przed bitw� ni� narodziny nowego �ycia?
Nast�pnego dnia rano patrole, kt�re Mavrikios wys�a� na p�noc, wreszcie spotka�y szkuty z zapasami, z mozo�em posuwaj�ce si� w g�r� rzeki. P�kate, brzydkie statki dotar�y do Soli p�nym popo�udniem tego samego dnia. Nie mia�y lekkiej podr�y; grasuj�cy po obu brzegach rzeki Rhamnos rabusie z Yezd uniemo�liwili wykorzystanie koni do holowania �odzi, a ich strza�y zmieni�y �ycie wio�larzy w piek�o.
Jedna szkuta straci�a tak wielu ludzi, �e nie mog�a ju� posuwa� si� pod pr�d i zdryfowa�a na przybrze�n� mielizn�. Reszta floty wy�owi�a jej pozosta�ych przy �yciu cz�onk�w za�ogi, lecz Yezda z rado�ci� spalili porzucon� ��d� a� do linii zanurzenia.
Tej nocy nikt nie mia� czasu, by martwi� si� niesamowitym otoczeniem. Ludzie pracowali a� do �witu, �aduj�c worki ze zbo�em na setki woz�w. Kiedy wzesz�o s�o�ce, armia przetoczy�a si� z dudnieniem przez wielki kamienny most ��cz�cy brzegi rzeki Rhamnos i zag��bi�a si� w Vaspurakan.
Marek wkr�tce zobaczy� to, co kaza�o Senpatowi Sviodo zapa�a� tak gorzk� nienawi�ci�. Yezda pustoszyli Videssos ze wszystkich si�, lecz zniszczenia, jakie tam powodowali, by�y dzie�em zaledwie kilku lat. Vaspurakan czu� na sobie r�k� naje�d�cy o wiele d�u�ej i r�ka ta dzier�y�a �w kraj znacznie mocniej; w niekt�rych co cz�ciej pustoszonych prze��czach dobrze wyro�ni�ty pok�os zd��y� ju� zakie�kowa�, by okry� ca�unem to, co niegdy�, w szcz�liwszych czasach, by�o zagrodami i wioskami.
Naje�d�cy tak cz�sto przybywali do kraju ksi���t, �e zacz�li uwa�a� go za sw�j w�asny dom. Tak samo jak w drodze do Imbros, tak i tutaj trybun obserwowa� pasterzy p�dz�cych swe stada w g�ry na pierwszy widok maszeruj�cych oddzia��w. Lecz ci pasterze nie byli pieszymi Videssa�czykami, kt�rym towarzyszy�y owczarki; byli to uzbrojeni w �uki koczownicy, dosiadaj�cy kud�atych stepowych kuc�w, niepokoj�co podobni do Khamorth�w s�u��cych w imperialnej armii.
W Vaspurakanie nawet otoczone murami miasta znajdowa�y si� we w�adzy Yezda; albo zdobyte, albo�� o wiele cz�ciej�� po prostu zmuszone g�odem do poddania si�. W dwa dni po wymarszu z Soli armia Mavrikiosa dotar�a do pierwszego z nich�� miasta zwanego Khliar; jego cie� w popo�udniowym s�o�cu si�ga� daleko w g��b doliny, przez kt�r� maszerowa�a armia.
Yezda�ski dow�dca odm�wi� poddania si�, przesy�aj�c szorstk� wiadomo�� dziwnie przypominaj�c� odpowied�, jakiej Skaurus udzieli� Imperatorowi: �Je�li zwyci�ysz, nie zdo�asz zrobi� mi nic gorszego ni� to, co uczyniliby ze mn� moi w�adcy, gdybym si� podda��.
Gavras nie marnowa� czasu na dalsze negocjacje. Wykorzystuj�c zmierzchaj�ce �wiat�o dnia, otoczy� Khliat, szybko wypieraj�c harcownik�w Yezda z powrotem za miejskie mury. Gdy tylko kr�g oblegaj�cych si� zamkn��, objecha� miasto tu� poza zasi�giem strza��w z �uk�w decyduj�c, gdzie jest najbardziej podatne na ogie� machin obl�niczych.
I znowu noc min�a na zawzi�tej pracy; tym razem �o�nierze roz�adowywali drewniane belki i inne cz�ci sk�adowe maszyn obl�niczych. Na odbytej tej nocy naradzie dow�dc�w, Imperator o�wiadczy�:�� Nasza jutrzejsza grupa szturmowa sk�ada� si� b�dzie z Rzymian i Namdalajczyk�w. Jako najci�ej uzbrojeni �o�nierze, jakich posiadamy, najlepiej nadaj� si� do sforsowania wy�om�w w murach.
Marek prze�kn�� �lin�. Mavrikios rozumowa� by� mo�e trafnie, lecz atakuj�cy mogli ponie�� straszliwe straty. Namdalajczycy b�d� mogli uzupe�ni� szeregi nowymi rekrutami z Ksi�stwa, lecz gdzie on znajdzie nowych Rzymian?
��Prosz� Wasz� Wysoko�栗 odezwa� si� Gagik Bagratouni�� by maj�c na wzgl�dzie m�j przywilej dowodzenia tym atakiem, raczy� wyznaczy� do niego moich ludzi. To w�asne domy maj� wyzwala�. Mo�e s� l�ej uzbrojeni, lecz do ataku r�wnie� p�jd� z l�ejszymi sercami.
Mavrikios potar� szcz�k�.�� Zatem niech tak b�dzie�� zdecydowa�.�� Zapa� urodzi� niejedno zwyci�stwo tam, gdzie nie mia�o prawa do niego doj��.
��No, no, mimo wszystko bogowie czuwaj� nad nami�� szepn�� Gajusz Filipus do Skaurusa, zas�aniaj�c usta r�k�.
��Ju� tak d�ugo przebywasz w tym kraju czarodziej, �e nauczy�e� si� czyta� w my�lach�� r�wnie� szeptem odpowiedzia� Marek. Centurion b�ysn�� z�bami w bezg�o�nym chichocie. Po zako�czonej naradzie Soteryk dop�dzi� trybuna.
��Jak�e� interesuj�ce�� rzek� sardonicznie�� i jak�e� szcz�liwe dla was, �e zostali�cie wybrani, by razem z nami wzi�� udzia� w tej masakrze. Imperator cieszy si� z naszej pomocy; tak, lecz te� z rado�ci� wyssie z nas ostatni� kropl� krwi.
��Czy nie s�ysza�e�? Vaspuraka�czycy id� za nas.
Soteryk machn�� z rozgoryczeniem r�k�.�� Tylko dlatego, �e Bagratouni ma wi�cej honoru ni� rozumu. Prawda, zostali�my oszcz�dzeni, lecz nie zapomniani, obiecuj� ci to. Wszyscy wiedz�, co Mavrikios s�dzi o mieszka�cach Ksi�stwa, a ty wcale nie polepszy�e� swojej sytuacji, kiedy sprzeciwi�e� mu si� onegdaj. Zap�acisz za to�� tylko czekaj i patrz.
��Znowu rozmawia�e� ze swoj� siostr�?�� zapyta� Marek.
��Z Hel vis? Nie, nie widzia�em si� z ni� dzisiaj.�� Soteryk spojrza� z zaciekawieniem na trybuna.�� Na Hazardzist�, cz�owieku, ty nic nie wiesz? Wszyscy przekl�ci Videssa�czycy szepc� tylko o tym, jak to uratowa�e� dwunastu ludzi przed obci�ciem im g��w.
Skaurus i Gajusz Filipus spojrzeli na siebie z os�upieniem. Bez wzgl�du na to, jak bardzo stara� si� tego unika�, wydawa�o si�, �e trybunowi wci�� narzucano rol� przeciwnika Imperatora. Jednak mimo to uwa�a�, �e Soteryk si� myli. Gavras m�g� post�powa� przewrotnie, rozprawiaj�c si� ze swymi wrogami, lecz nigdy nie istnia�y najmniejsze w�tpliwo�ci, kim byli ci wrogowie.
Kiedy i to powiedzia� Soterykowi, Namdalajczyk roze�mia� si� z jego naiwno�ci.�� Czekaj, a zobaczysz�� powt�rzy� i, wci�� potrz�saj�c g�ow� nad tym, co uwa�a� za �atwowierno�� Rzymianina, odszed� w swoj� stron�.
Gajusz Filipus obserwowa� z zadum� oddalaj�ce si� plecy wyspiarza. Poczeka�, a� Soteryk znalaz� si� daleko poza zasi�giem g�osu, nim wyda� wyrok.�� Ten cz�owiek zawsze b�dzie widzia� najczarniejsz� stron�
Gajusz Filipus spojrza� ostro�nie na Skaurusa; ostatecznie, cz�owiek, kt�rego krytykowa�, by� bratem kobiety trybuna. Mimo to Marek musia� skin�� g�ow�. Opinia centuriona charakteryzowa�a Soteryka zbyt trafnie, by j m�c jej zaprzecza�.
Bojowe okrzyki, jakie zamkni�ci w Khliat Yezda wykrzykiwali z miejskich mur�w w stron� videssa�skiej armii, dobrze harmonizowa�y w swej zuchwa�o�ci z wyzywaj�c� odpowiedz�, jakiej ich dow�dca udzieli� Imperatorowi. Wschodz�ce s�o�ce �yska�o krwawo, odbijaj�c si� od ich pa�aszy. By� to wspania�y pokaz odwagi, lecz nie zdo�a� zastraszy� zawodowc�w tworz�cych widowni�.�� To b�dzie �atwe�� stwierdzi� Gajusz Filipus.�� Jest ich o wiele za ma�o na to, by mogli sprawi� nam jakie� k�opoty.
Wydarzenia szybko dowiod�y, �e mia� racj�. Miotaj�ce machiny imperialnej armii oraz mocne �uki Khamorth�w zasypa�y obro�c�w Khliat tak� lawin� pocisk�w, �e nie zdo�ali przeszkodzi� atakuj�cym, kt�rzy w trzech r�nych miejscach podeszli do mur�w z taranami. Grunt dygota� w odpowiedzi na ka�de, krusz�ce mury uderzenie.
Jeden taran zosta� na jaki� czas wy��czony z akcji, kiedy obro�com uda�o si� zerwa� cz�� chroni�cych go os�on i zrzuci� rozpalony do czerwono�ci piasek na obs�uguj�c� go za�og�. Zaraz jednak nowi �o�nierze pop�dzili naprz�d, by zaj�c miejsce tych, kt�rzy padli. Surowe sk�ry os�ony chroni�y przed p�on�c� oliw� i g�owniami zrzucanymi przez koczownik�w; wielu jednak obro�c�w na tyle �mia�ych, by zdoby� si� na taki wysi�ek i wystawi� si� przy tym na strza�y, p�aci�o �yciem za swoj� odwag�.
Mur rozkruszy� si� pod wp�ywem uderze� jednego tarami, a potem�� zaledwie kilka minut p�niej�� rozpad� si� tam, gdzie uderza� drugi. Yezda na blankach wrzasn�li z przera�enia i b�lu, gdy w�r�d lawiny gruzu run�li na d�. Inni, sprytniej usadowieni za murem, w kt�ry wali�y tarany, zasypali za�ogi machin obl�niczych k��liwym ogniem strza�.
W�wczas Vaspuraka�czycy, z Gagikiem Bagratounim na czele, pop�dzili ku wy�omom w murze. W ich bojowych okrzykach brzmia�a okrutna rado��; dzikie zadowolenie z mo�liwo�ci odp�acenia naje�d�com, kt�rzy doprowadzili ich ojczyzn� do takiej ruiny.
Jaki� czarodziej Yezda, kanciasta posta� w �opocz�cych, krwistoczerwonych szatach, wdrapa� si� na stos gruzu w jednym z wy�om�w, by cisn�� piorun w szturmuj�cych przeciwnik�w. Lecz wtedy Marek dowiedzia� si�, co mia� na my�li Nepos, kiedy m�wi� o zawodno�ci bojowej magii. Cho� b�yskawica zal�ni�a na ko�cach palc�w maga, to jednak zamigota�a i zgas�a w odleg�o�ci nie wi�kszej ni� d�ugo�� ramienia od jego cia�a. Jeden z jego w�asnych �o�nierzy rozgoryczony niepowodzeniem czarodzieja, po-wali� go ciosem pa�asza.
Yezda bronili wy�om�w zaciekle, lecz walka trwa�a kr�tko. Koczownicy z natury swej nie umieli walczy� pieszo, ani te� w obronie ufortyfikowanego miasta nie by�o miejsca na ich zwyk��, k�saj�c� taktyk� konnicy. Ci�ej uzbrojeni ni� przeciwnicy, Vaspuraka�czycy przer�bali si� przez lini� oporu koczownik�w i wdarli si� do Khliat.
Kiedy Mavrikios ujrza�, �e wojska wroga zwi�za�y si� w zaci�tej walce z �ksi���tami�, da� rozkaz do og�lnego ataku. Jak nagle wyros�y las ogo�oconych z ga��zi pni, mn�stwo drabin unios�o si� ku murom Khliatu. Tu i tam, nie upadli jeszcze na duchu obro�cy przewracali je z �omotem, odpychaj�c od mur�w, lecz wkr�tce imperialne wojska zdoby�y przycz�ek na blankach i zacz�y wlewa� si� do samego miasta.
Udzia� Rzymian w tym, co zas�ugiwa�o na miano walki, by� niewielki. Sam ci�ar ich pe�nych zbroi, daj�cych przewag� w walce wr�cz, czyni� ich powolnymi i niezgrabnymi na drabinach obl�niczych. Dlatego Imperator roztropnie nie pchn�� ich do walki, dop�ki nie min�o najwi�ksze niebezpiecze�stwo. Khliat w wi�kszo�ci znajdowa� si� ju� w r�kach imperialnych si�, gdy do niego wkroczyli�� fakt, kt�ry mia� zar�wno dobre jak i z�e strony. Ich jedyna strata polega�a na z�amanej kostce legionisty, kt�ry potkn�� si� i spad� z kondygnacji schod�w, lecz z drugiej strony zdobyli niewiele �up�w i niekt�rzy narzekali z tego powodu.
��Ludzie s� g�upcami, je�li skar�� si� na co� takiego�� zauwa�y� Gorgidas banda�uj�c stop� poszkodowanego j legionisty.�� Pomy�l, ile wi�cej by�oby �up�w, gdyby Yezda zabili wszystkich �o�nierzy, kt�rzy wdarli si� do miasta przed nami, i jak�e� powinno nam by� przykro, gdyby�my w�wczas je zdobyli.
S�ysz�c to, Gajusz Filipus powiedzia�:�� Jak na cz�owieka, kt�ry ju� jaki� czas przebywa z armi�, jeste� ufny jak dziecko. Wi�kszo�� z tych ch�opc�w z rado�ci� sprzeda�aby swoje matki, gdyby tylko uznali, �e dostan� za te podstarza�e dziewcz�ta wi�cej ni� po dwa miedziaki za sztuk�.
��Mo�e masz racjꠗ westchn�� Gorgidas�� lecz ja wol� my�le� inaczej.�� Odwr�ciwszy si� do Rzymianina ze z�aman� kostk�, powiedzia�:�� Je�li mo�esz, przez trzy tygodnie nie st�paj na tej stopie. Gdyby� j� przeci��y�, zanim si� zagoi, mog�aby ci� bole� przez ca�e lata. Opatrunek zmieni� pojutrze.
��Bardzo ci dzi�kujꠗ odpowiedzia� legionista.�� Czuj� si� jak ostatni g�upiec, �e si� tak przewr�ci�em o w�asn� nog�.
Gorgidas sprawdzi�, czy banda�e nie s� za�o�one zbyt ciasno, co mog�o grozi� martwic� stopy.�� Odpoczywaj, kiedy tylko b�dziesz m�g��� wr�cisz do swojego fachu pr�dzej, ni� si� spodziewasz, obiecuj� ci to.
Brawurowa odwaga Yezda prysn�a, kiedy sta�o si� jasne, �e nie zdo�aj� utrzyma� Khliatu. Zacz�li si� poddawa�; najpierw pojedynczo, a potem ca�ymi grupami, i zostali sp�dzeni jak byd�o na miejskim rynku. Niekt�rzy z t�ocz�cych si� wok� Videssa�czyk�w chcieli wyr�n�� ich wszystkich, lecz Mavrikios nie chcia� o tym s�ysze�. W blasku zwyci�stwa sta� go by�o na mi�osierdzie.
Otoczy� wi�ni�w kordonem z�o�onym z Halogajczyk�w i Rzymian, potem rozkaza� rozbroi� szeregowych �o�nierzy pokonanego wroga i odes�a� ich pod eskort� do Soli. Tam mogli czeka� na dyspozycje do chwili, a� sko�czy si� z ich rodakami. Wi�kszo�� z nich walczy�a pod sztandarem Yezd a nie Videssos tylko dlatego, �e w swych w�dr�wkach trafili najpierw do tamtego kraju.
Z ich dow�dcami sprawa mia�a si� inaczej. Doskonale znali pana, kt�remu s�u�yli, i robili to z ca�� �wiadomo�ci�. Lecz wyb�r suzerena wcale nie czyni� z oficer�w Yezda ludzi cho� odrobin� mniej nieustraszonych. Mavrikios podszed� do ich dow�dcy, kt�ry siedzia� przygn�biony na ziemi niedaleko od miejsca, gdzie sta� Marek.
Dow�dca �w, wraz z garstk� swoich ludzi, zosta� osaczony w jakim� domu i nie chcia� si� podda� dop�ty, dop�ki Videssa�czycy nie zagrozili, �e spal� im dach nad g�ow�. Patrz�c na niego teraz, Skaurus uzna�, �e nie jest czystej krwi mieszka�cem stepu, jak wi�kszo�� wojownik�w, kt�rymi dowodzi�. Mia� szczuplejsz� budow� cia�a i subtelniejsze ni� oni rysy, z ogromnymi, l�ni�cymi oczyma; by� mo�e w�r�d jego przodk�w znajdowali si� rdzenni Makura�czycy.
Thorisin Gavras towarzyszy� swemu bratu.�� Powsta� przed Imperatorem, ty tam!�� warkn��.
Yezda nawet si� nie poruszy�.�� Nie s�dz�, �eby powsta� przede mn�, gdyby to on by� na moim miejscu, a ja na jego�� powiedzia�. M�wi� po videssa�sku p�ynnie i niemal bez akcentu.
��Co?! Ty zuchwa�y��� Sevastokrata wpad� we w�ciek�o��, lecz Mavrikios powstrzyma� go gestem r�ki. Nie po raz pierwszy Marek zobaczy�, jakim szacunkiem Imperator darzy szczero��.
Mavrikios spojrza� na swego wi�nia.�� Gdyby tak by�o, co by� ze mn� zrobi�?
Yezda odpowiedzia� na jego spojrzenie nieugi�tym wzrokiem. Zastanawia� si� przez chwil�, a potem powiedzia�:�� S�dz�, �e kaza�bym zach�osta� ci� na �mier�.
��Pilnuj j�zyka w g�bie, �mieciu!�� rzek� gniewnie Czerwony Zeprin, wa��c w r�ku sw�j top�r. Halogajski oficer tolerowa� traktowanie Mavrikiosa przez Rzymian z mniejsz� ni� przepisana ceremoni�; ostatecznie, byli sprzymierze�cami. Jednak zuchwalstwa ze strony wi�nia nie potrafi�by �cierpie�.
Sam Imperator zachowa� spok�j.�� Ja nie b�d� tak surowy jak ty�� powiedzia� do yezda�skiego dow�dcy.�� Jeste� odwa�nym cz�owiekiem�� czy nie wyrzekniesz si� z�a, kt�re wspierasz, by wsp�lnie z nami wypleni� je ze �wiata?
Co� zamigota�o w wyrazistych oczach Yezda. By� mo�e b�ysn�a w nich pokusa. Bez wzgl�du jednak na to, co to by�o, znikn�o zanim Marek zd��y� si� upewni�, �e je widzi.�� Nie wypr� si� swojej przysi�gi tak samo, jak ty by� si� jej nie wypar�, gdyby� siedzia� w tym kurzu�� odpar� oficer i zar�wno Thorisin Gavras jak i Czerwony Zeprin niech�tnie wyrazili mu swoje uznanie, skin�wszy kr�tko g�owami.
��Jak chcesz�� rzek� Mavrikios. Charakter cz�owieka, przed kt�rym si� znalaz�, sprawi�, �e Imperator zapragn�� zdoby� sobie w nim sojusznika.�� Nie wtr�c� ci� do wi�zienia, cho� odstawi� ci� na jak�� wysp� do czasu, a� pobij� twojego khagana i jego czarnoksi�skiego ministra. W�wczas, by� mo�e, zmienisz swoje postanowienie.
Skaurus pomy�la�, �e Yezda, mimo wszystko, zosta� potraktowany zbyt �agodnie, lecz m�czyzna tylko wzruszy� ramionami.�� To, co ze mn� zrobisz, nie ma �adnego znaczenia. Avshar i tak pozb�dzie si� mnie, kiedy tylko zechce.
W�wczas dopiero Imperator si� zirytowa�.�� Teraz jeste� w mojej w�adzy, nie twojego ksi�cia-czarownika.�� Yezda ponownie wzruszy� ramionami. Mavrikios odwr�ci� si� gniewnie na pi�cie i odszed� wyci�gni�tym krokiem.
Nast�pnego ranka pos�a� swoich ludzi, by zabrali oficera i odstawili go drog� morsk� na wsch�d. Znale�li go martwego, z ustami spalonymi trucizn�, kt�r� po�kn��. Jego sztywna, zaci�ni�ta w pi�� r�ka wci�� trzyma�a kurczowo male�k�, szklan� fiolk�.
Wie�� o tym sprawi�a, �e w umy�le Marka pojawi�o si� nieprzyjemne pytanie. Czy Yezda zabi� si� ze strachu przed zemst�, jak� wedle jego mniemania�� wywar�by na nim Avshar, czy te� jego samob�jstwo samo w sobie by�o ow� zemst�? W obu przypadkach implikacje, jakie si� nasuwa�y, by�y wysoce niepokoj�ce.
Mimo owego niejasnego znaku, nast�pne dwa tygodnie min�y dla imperialnych wojsk pomy�lnie. Wykorzystuj�c Khliat jako baz� operacyjn�, Mavrikios zdoby� kilka innych, znajduj�cych si� w r�kach Yezda, miast: Ganolzak i Shamkanor na p�nocy, Baberd na po�udniowym wschodzie i Phanaskert na po�udnie od Khliatu.
�adne z nich nie stawia�o d�u�szego ani trudnego do prze�amania oporu. Yezda byli o wiele straszniejszym przeciwnikiem walcz�c konno ni� zza mur�w, a videssa�skie machiny obl�nicze co rusz dowodzi�y swej warto�ci. Poza tym, Vaspuraka�czycy, kt�rzy pozostali jeszcze w miastach, nienawidzili swych ciemi�ycieli-nomad�w i przy ka�dej sposobno�ci zdradzali ich na rzecz imperialnych wojsk. Mn�stwo wi�ni�w wyruszy�o, wlok�c si� sm�tnie ma wsch�d; videssa�skie garnizony zaj�y ich miejsce.
Marek zauwa�y�, �e Mavrikios Gavras do obsadzania �wie�o zdobytych miast wykorzystuje �o�nierzy o w�tpliwej warto�ci albo lojalno�ci, a na dow�dc�w garnizon�w mianuje oficer�w, kt�rych wierno�� wydaje mu si� podejrzana. Gajusz Filipus dostrzeg� to samo. Powiedzia�:�� Rzeczywi�cie, przygotowuje nas na prawdziw� akcj�. Lepiej zostawi� niepewnych i boja�liwych tam, gdzie mog� si� przyda�, ni� gdyby w prawdziwej potrzebie mieli podwin�� ogony pod siebie i uciec.
��Te� mi si� tak wydaje�� przytakn�� Marek. Mimo to nie potrafi� st�umi� wspomnie� g��bokiego �alu, jaki go ogarn�� z powodu konieczno�ci skierowania swoich Rzymian do t�umienia zamieszek w Videssos.
Phanaskert by� sporym miastem, cho� mocno wyludnionym przez najazdy Yezda i ich okupacj�. Kiedy Mavrikios wraca� z reszt� swych wojsk do Khliatu, pozostawi� ponad po�ow� kontyngentu Namdalajczyk�w do obsadzenia d�ugich miejskich mur�w na wypadek ewentualnego kontrataku z zachodu.
Soteryk nale�a� do wyspiarzy odkomenderowanych do s�u�by garnizonowej. Przed powrotem g��wnej cz�ci videssa�skiej armii do jej bazy, Soteryk zaprosi� na wsp�ln� wieczerz� swoj� siostr� i Skaurusa. Znad zdobycznego vaspuraka�skiego wina�� jeszcze g�stszego i s�odszego ni� Videssa�skie�� Namdalajczyk rzek� do Marka:�� Teraz rozumiesz, co mia�em na my�li, kiedy rozmawiali�my po naradzie u Imperatora. Stosuj�c t� sztuczk� albo inn�, Mavrikios i tak znajdzie spos�b, by si� nas pozby�.
Udaj�c, �e nie rozumie, o co mu chodzi, trybun odpowiedzia�:�� Jeste� niezadowolony ze swojego zadania? Bronienie miasta zza mur�w wydaje mi si� bezpieczniejsz� s�u�b� ni� zdobywanie go.
Soteryk zakl�� z rozdra�nieniem nad t�pot� Rzymianina, lecz Helvis pozna�a go ju� na tyle dobrze, by rozpozna� ob�ud� w jego s�owach. Powiedzia�a:�� Czy zawsze musisz twierdzi�, �e Imperator post�puje s�usznie? Powiniene� zrozumie�, �e jedynym powodem, dla kt�rego skierowa� �o�nierzy z Ksi�stwa do tej s�u�by, jest jego obawa o nasz� wierno��.
Marek zwykle zbywa� skargi Soteryka dotycz�ce post�powania Imperatora, traktuj�c je jako wytwory nieco obsesyjnie my�l�cego umys�u, lecz im wi�cej my�la� o tej w�a�nie, tym bardziej wydawa�a mu si� uzasadniona. Rozpozna� my�l Mavrikiosa w s�owach Soteryka; sam Imperator co� takiego powiedzia�, kiedy m�wi� o Ortaiasie Sprantzesie.
Nagle trybun roze�mia� si� g�o�no. Nawet ludzie, kt�rzy wci�� uwa�aj� si� za prze�ladowanych, mog� niekiedy mie� racj�.
Ca�y dowcip rozmy� si�, kiedy pope�ni� b��d pr�buj�c go wyja�ni�.
Skaurus prowadzi� w�a�nie musztr� swoich ludzi na przedpolu Khliatu, kiedy spostrzeg� jakiego� je�d�ca zbli�aj�cego si� do miasta od zachodu.�� To jaki� koczownik, s�dz�c z wygl�du�� rzek� Viridoviks, os�aniaj�c oczy przed popo�udniowym s�o�cem.�� Pytanie, czy to kt�ry� z naszych, czy te� mo�e jaki� biedny, samotny Yezda, kt�remu pomiesza�o si� w g�owie od tego upa�u i wyruszy�, by zabi� nas wszystkich za jednym zamachem?
Je�dziec nie by� wrogiem. Mia� za sob� d�ug� i ci�k� jazd�; jego okryty pian� wierzchowiec dysza� g�o�no, a szaty je�d�ca oblepia� zmieszany z potem kurz. Mimo to tak mu by�o pilno do przekazania wie�ci, �e �ci�gn�� cugle, kiedy zbli�y� si� do �wicz�cych Rzymian. Machn�� ze znu�eniem r�k� w stron� Marka, co najwyra�niej mia�o oznacza� salut.
��Jestem Artapan, syn Pradtaka, zwiadowca armii Baana Onomaga�� powiedzia�, na mod�� mieszka�c�w r�wnin obcinaj�c nazwisko genera�a.�� Nie jestem z zachodu�� naszym has�em jest ��wiat�o Phosa�.
Onomagoulos przed dziesi�cioma dniami wyruszy� na zach�d z czwart� cz�ci� pozosta�ych Mavrikiosowi wojsk, by zaj�� miasto Maragha, zagradzaj�ce armii drog� w g��b Yezd.�� Jakie wie�ci przywozisz?�� zapyta� trybun.
��Najpierw wody, prosz�. Ostatnie p� dnia jecha�em z pust� manierk��� powiedzia� Artapan, pokazuj�c Markowi pusty buk�ak u pasa. Prze�kn�� ciep��, zat�ch�� wod� z manierki Skaurusa, jakby pi� sch�odzone wino starego rocznika, a potem otar� usta.�� Oby duchy mia�y ci� w swojej opiece za to, co dla mnie zrobi�e�. Teraz musisz zaprowadzi� mnie do miasta�� Onomag zosta� zaatakowany i osaczony w miejscu, kt�re dzieli od Maraghy nieca�y dzie� marszu. Bez posi�k�w jeste�my zgubieni.
��Cholernie mu si� spieszy, co?�� rzek� podejrzliwie Gajusz Filipus.�� Gdybym to ja zastawi� pu�apk�, u�y�bym takiej samej historii, jak� on opowiada, �eby wci�gn�� w ni� p�dz�c� na �eb na szyj� armi�.
Marek zastanowi� si�. R�wnie dobrze Yezda mogli przechwyci� pos�a�ca i torturami wydoby� z niego wiadomo��. Jednak��� W Khliat musz� by� ludzie, kt�rzy znaj� tego cz�owieka, je�li rzeczywi�cie s�u�y w imperialnym wojsku. Musia�by by� g�upcem s�dz�c, �e jego opowie�� nie zostanie sprawdzona. A je�li jest prawdziwa��� Je�li jest prawdziwa�� powiedzia� wolno trybun-to Mavrikios zrobi� dok�adnie to, co chcia� zrobi�: zmusi� Yezda do otwartej walki.
Nieco podniecony, trybun odwr�ci� si� do Artapana, lecz nie zobaczy� ju� koczownika przed sob�. Zniecierpliwiony rozmow� prowadzon� w j�zyku, kt�rego nie rozumia��� poniewa� zar�wno centurion jak i Skaurus m�wili po �acinie�� ruszy� do miasta, zmuszaj�c konia do powolnego k�usu.
��To ju� do nas nie nale�y�� rzek� Gajusz Filipus, bez wielkiego niezadowolenia przyjmuj�c fakt, �e zosta� uwolniony od odpowiedzialno�ci zwi�zanej z podj�ciem decyzji.�� Jednak jest tak jak m�wisz�� Mavrikios jest o wiele za sprytny, by ruszy� na wroga nie sprawdziwszy najpierw, czy nie wsadza palca miedzy drzwi.
Wkr�tce sta�o si� jasne, �e Imperator potraktowa� powa�nie wie�ci dostarczone przez Artapana. Min�a nieca�a godzina od chwili, kiedy Marek wr�ci� z �wicze�, kiedy ordynans wezwa� go na piln� narad� oficer�w.
��Zatem ten Khamorth m�wi prawd�, czy tak, panie?�� domy�li� si� Kwintus Glabrio. Ten sam zapa�, kt�ry wcze�niej ogarn�� trybuna, zacz�� teraz wzbiera� w jego ludziach.
Staraj�c si� ze wszystkich si� zachowa� zewn�trzny spok�j stosowny starszemu oficerowi, Skaurus wzruszy� ramionami, m�wi�c tylko:�� Dowiemy si� tego, i to wkr�tce.
Mimo wszystkich swoich wysi�k�w, by pozosta� beznami�tnym, nie zdo�a� st�umi� mrowi�cego uczucia podniecenia, kiedy zobaczy� Artapana, syna Pradtaka, siedz�cego w pobli�u Imperatora w pomieszczeniu, kt�re niegdy� pe�ni�o rol� sali przyj��
Skaurus i Gajusz Filipus osun�li si� na krzes�a. Ich ciekawo��, rozpalona wcze�niejszym spotkaniem z Khamorthem zwiadowc� sprawi�a, �e przybyli jako jedni z pierwszych. Zasiedli na lekkich sk�adanych krzes�ach z drewna i p��tna, najwyra�niej pochodz�cych z imperialnego obozu, nie za� cz�ci pierwotnych umeblowania sali.
Z kolei st�, przy kt�rym siedzieli, wygl�da� zupe�nie inaczej; by� masywn� konstrukcj� z jakiego� ci�kiego, ciemnego drewna i sprawia� wra�enie, �e stoi na tym miejscu od stuleci. Nosi� pi�tno vaspuraka�skich wyrob�w, przywodz�c na my�l mieszkaln� twierdz� Gagika Bagratouniego w Amorionie. �Ksi���ta� tak przywykli do �ycia w nieustannym zagro�eniu, �e ju� same ich wyroby odzwierciedla�y d��enie do si�y i ochrony tych, kt�rzy je wykonali.
Yezda musieli wykorzystywa� biuro
Mavrikios szorstko przywo�a� zgromadzonych do porz�dku, uderzywszy otwart� d�oni� o blat. Szum przyciszonych g�os�w ucich�. Bez dalszych wst�p�w, Imperator o�wiadczy�:�� Baanes Onomagoulos natrafi� na gniazdo Yezda niedaleko na wsch�d od Maraghy. Bez naszej pomocy�� jak twierdzi�� nie s�dzi, by m�g� opiera� si� tam d�ugo.
G�owy poderwa�y si� z wyrazem zaskoczenia na twarzach�� Imperator nie zapowiedzia�, jaki cel ma narada, kt�r� wyznaczy�. Marek poczu� zadowolenie, �e nie zosta� zaskoczony.
��Sk�d o tym wiadomo?�� zapyta� kto�.
Gavras wskaza� na koczownik�w�� zwiadowc�w.�� Mo�ecie podzi�kowa� tym dw�m�� prze�lizgn�li si� przez naje�d�c�w, �eby nas zawiadomi�. Spatakar�� by� to Khamorth w banda�ach�� przyby� dos�ownie przed chwil� z pisemnym raportem Onomagoulosa. Piecz�cie, jakie nosi�, zosta�y sprawdzone�� s� autentyczne. Nie do�� tego, Spatakar i jego towarzysz, obecny tutaj Artapan, s� dobrze znani swoim wsp�plemie�com przebywaj�cym z nami w Khliat. To te� zosta�o sprawdzone. Kr�tko m�wi�c, panowie, sta�o si� to, na co czekali�my.
Gajusz Filipus tr�ci� Marka w rami� i szepn��:�� Mia�e� racj�.�� Nie musia� stara� si� o tak� dyskrecj�. Ca�e pomieszczenie wype�ni�a wrzawa, wszyscy rozmawiali jednocze�nie, niekt�rzy wo�ali co� do swoich s�siad�w, inni wykrzykiwali pytania do Imperatora.
G�os Thorisina Gavrasa przebi� si� przez wrzaw�.�� W ka�dym razie, to rzeczywi�cie
��Och, na Phosa, wi�c znowu zaczynamy to samo�� j�kn�� Nephon Khoumnos.
Skaurus podrapa� si� w g�ow�, zaskoczony nag�ym odwr�ceniem r�l, w jakich dotychczas wyst�powali Gavrasowie. Thorisin oznacza� si� zawsze pop�dliwo�ci�, podczas gdy Mavrikios zwykle wola� czeka� na to, co przyniesie przysz�o��. Jednak teraz Imperator by� ca�y za ruszeniem naprz�d, za� Sevastokrata opowiada� si� za ostro�no�ci�. Trybun nie potrafi� tego zrozumie�.
Thorisin, przyci�gn�wszy uwag� zebranych, m�wi� dalej:�� Zastanowi�bym si� trzy razy, zanim wys�a�bym ca�� nasz� armi�, by pop�dzi�a na ratunek Baanesowi Onomagoulosowi z powodu jego pierwszego meldunku o k�opotach. Onomagoulos jest by� mo�e niezwykle zdolnym dow�dc�, lecz te� �a�o�nie sk�onnym do ostro�no�ci.
Baanes jest tch�rzem, przet�umaczy� sobie Marek. Rzymianin nie zna� dobrze Onomagoulosa, lecz nie sadzi�, by ledwo zawoalowane oskar�enie Sevastokraty mia�o w sobie co� z prawdy. Jego przekonanie, �e ma racj� wzros�o, kiedy przypomnia� sobie zadawnion� zazdro�� Thorisina o towarzysza starszego brata. Tak, teraz wszystko stawa�o si� bardziej zrozumia�e. Nephon Khoumnos, kt�ry zna� Gavras�w od dawna, musia� zrozumie� to od chwili, kiedy Thorisin otworzy� usta.
I, oczywi�cie, rozumia� to Mavrikios. Warkn��:�� Thorisinie, gdyby zamiast Baanesa znalaz� si� tam Khoumnos albo Bagratouni, czy te� doradza�by� ostro�no��?
��Nie�� odpar� natychmiast brat.�� A gdyby to by� obecny tu, nasz dobry przyjaciel, Ortaias�� nie zawraca� sobie g�owy, by ukry� brzmi�c� w jego g�osie pogard� do m�odego Sphrantzesa�� czy wyruszy�by� walczy� o niego?
Mavrikios zgrzytn�� z�bami z zawodu.�� To uderzenie poni�ej pasa, Thorisinie, i dobrze o tym wiesz.
��Czy�by? Zobaczymy.�� Sevastokrata zacz�� zadawa� pytania Khamorthom Onomagoulosa i, rzeczywi�cie, ich odpowiedzi zdawa�y si� wskazywa�, �e jego wojska nie znajduj� si� w tak gro�nym po�o�eniu, jak to si� pocz�tkowo wydawa�o. Jednak jego indagacja przypomina�a Markowi przes�uchanie prowadzone przez zr�cznego prawnika, wydobywaj�cego ze �wiadk�w tylko te fakty, kt�re s� mu na r�k�. Lecz czy tak by�o, czy nie, Thorisinowi uda�o si� wzbudzi� w radzie wystarczaj�ce w�tpliwo�ci, by sko�czy�a si� bez podj�cia decyzji o jakimkolwiek w og�le dzia�aniu.
��Urazy�� rzek� Gajusz Filipus, gdy razem ze Skaurusem wracali do obozowiska Rzymian. W�o�y� w to s�owo takie bogactwo uczu�, �e zabrzmia�o paskudniej ni� jakiekolwiek przekle�stwo.
��M�wisz tak, jakby Rzym by� od nich wolny�� odpowiedzia� trybun.�� Pami�tasz, jak Sulla i Gajusz Flawiusz Fimbrio walczyli z Mitrydatesem nie bior�c siebie nawzajem pod uwag�? Kiedy po��czyli si�y, tak wielu ludzi Fimbria przesz�o pod dow�dztwo Sulli, �e Fimbrio zabi� si� z samego wstydu.
��I dobrze si� sta�o�� rzek� natychmiast Gajusz Filipus.�� Podburza� do rewolty przeciwko dow�dcy, �eby samemu przej�� dowodzenie tamt� armi�; taka �winia. On��� Centurion urwa� nagle, a potem z obrzydzeniem machn�� r�k�.
��W porz�dku, rozumiem tw�j punkt widzenia. Jednak dalej mi si� to nie podoba.
��Nigdy nie powiedzia�em, �e mnie si� podoba.
Nast�pny ranek min�� na oczekiwaniu; imperialne wojska w Khliat zastanawia�y si�, czy Baanesowi Onomagoulosowi uda�o si� wy�lizgn�� z zastawionej przez Yezda pu�apki� i czy tak� pu�apk� w og�le zastawiono. Oko�o po�udnia Skaurus otrzyma� wezwanie na kolejn� narad� wojenn�.
Tym razem pos�a�cem Onomagoulosa nie by� Khamorth, lecz videssa�ski oficer �redniego stopnia. Twarz mia� �ci�gni�t� wyczerpaniem i mocno poparzon� s�o�cem, z wyj�tkiem miejsca zakrytego przez wyst�p he�mu os�aniaj�cy nos. Mavrikios przedstawi� go zebranym dow�dcom jako Sisinniosa Mouselea, a potem pozwoli� mu m�wi� samemu.
��S�dzi�em, �e wszyscy nasi pos�a�cy zostali przechwyceni, zanim do was dotarli�� rzek� pomi�dzy �ykami wina; tak jak w przypadku Artapana, syna Pradtaka, jego podr� pozostawi�a go tak spragnionym, jak spra�ona ziemia wok� Khliatu.�� Lecz kiedy dotar�em tutaj dowiedzia�em si�, �e dwaj Khamorthci przybyli dzie� przede mn�.
��Dlaczego nie wyruszyli�cie�� zapyta� z rozpacz��� je�li wie�ci, kt�re przywo��, wyprzedzi�y mnie? Tak, bronimy naszej ma�ej doliny przed Yezda, lecz jak jeszcze d�ugo? Potok, kt�ry j� wy��obi�, jest latem zaledwie b�otnist� strug��� prawie wcale nie mamy wody, a i jedzenia niewiele. A barbarzy�cy s� tak t�u�ci jak szara�cza na polu pszenicy�� nie my�la�em, �e na ca�ym �wiecie jest tylu Yezda. Pewnie mogliby�my si� przebi�; tak, lecz nie zaszliby�my daleko, nim rozerwaliby nas na strz�py. Na �wi�te imi� Phosa, bracia, bez pomocy wszyscy, kt�rzy tam s�, zgin�, i to zgin� na pr�no.
Przez ca�y czas, kiedy Mousele m�wi�, Mavrikios spogl�da� kamiennym okiem na swego brata. Jednak nie uczyni� mu publicznie �adnego wyrzutu z powodu dnia, jaki armia straci�a w wyniku zawistnych podejrze� Thorisina wobec Onomagoulosa. W jaki� spos�b�� pomy�la� Marek�� podnosi�o to na duchu�� w obliczu prawdziwego kryzysu udawana nienawi�� pomi�dzy Gavrasami przestawa�a si� liczy�.
Thorisin potwierdzi� to, pytaj�c rad�:�� Czy jest tu teraz kto�, kto s�dzi, �e nie powinni�my wyrusza�? Przyznaj�, �e myli�em si� wczoraj; przy waszej pomocy, i waszych ludzi, by� mo�e zdo�amy naprawi� m�j b��d.
Po b�aganiach Sisinniosa Mouselea oficerowie prawie wcale nie dyskutowali. Jedynym problemem by�o to, jak szybko armia mo�e wyruszy�.�� Nie martw si�, Sisinnios, uratujemy twoich ch�opc�w!�� zawo�a� jaki� videssa�ski kapitan.
Dopiero kiedy Mousele nic na to nie odpowiedzia�, oczy wszystkich skierowa�y si� na niego. Zasn�� tam, gdzie siedzia�; kiedy ju� przekaza� swoj� wiadomo��, nic nie zmusi�oby go, by czuwa� cho� chwil� d�u�ej.
Tego popo�udnia Khliat przypomina� mrowisko, w kt�re wetkni�to kij. �eby przyspieszy� wymarsz armii, Mavrikios obieca� po sztuce z�ota dla ka�dego �o�nierza kontyngentu, kt�ry pierwszy b�dzie gotowy do wyj�cia. Ludzie jak ob��kani biegali to tu, to tam, wyci�gaj�c swoich towarzyszy z zajazd�w i burdeli.
Wielu r�wnie� �egna�o si� pospiesznie, poniewa� Imperator nie mia� zamiaru op�nia� marszu z powodu markietanek, kobiet, dzieci i innych os�b nie bior�cych bezpo�redniego udzia�u w walce. �aden z jego �o�nierzy nie narzeka� z tego powodu; gdyby przegrali, lepiej �eby ich ukochani przebywali bezpieczni za murami Khliatu, ni� w polowym obozie, wydani na �ask� szturmuj�cego wroga.
Helvis by�a siostr� wojownika i wdow� po wojowniku. Ju� przedtem wysy�a�a swoich m�czyzn na wojn� i mia�a za du�o rozumu w g�owie, by obarcza� Skaurusa swoimi obawami. Powiedzia�a tylko:�� Phos b�dzie mia� ci� w swojej opiece, dop�ki nie zobacz� ci� znowu.
��Przyniesiesz mi g�ow� Yezda, tato?�� zapyta� Malrik.
��Taki� krwio�erczy?�� zdziwi� si� Marek, �ciskaj�c syna Helvis.�� A co by� z ni� zrobi�, gdyby� j� dosta�?
��Spali�bym j� ca���� o�wiadczy� ch�opiec.�� Mama m�wi, �e Yezda s� gorsi od Videssa�skich heretyk�w. Ca�� bym spali�!
Trybun spojrza� na Helvis, unosz�c �artobliwie brew.�� Nie powiem, �e si� myli. Jednak dla mnie w zupe�no�ci wystarczy, je�li wr�c� z w�asn� g�ow� na karku.
Zgodnie z oczekiwaniami Marka, nagrod� Imperatora zdobyli Rzymianie�� perspektywa walki z Yezda napawa�a ich bez por�wnania mniejszym strachem, ni� konieczno�� stawienia czo�a Gajuszowi Filipusowi w wypadku, gdyby przegrali. Lecz ca�a reszta armii stan�a w gotowo�ci tu� po nich, o�ywiona my�l� o wybawieniu swych towarzyszy z opresji, jak� zgotowali im Yezda. Ku zdumieniu trybuna, wrota Khliatu rozwar�y si� na o�cie� na godzin� przed zachodem s�o�ca, a ostatni �o�nierz przekroczy� je, nim zmierzch zd��y� zg�stnie� w noc.
Gnany pilno�ci� wezwania, Mavrikios kaza� maszerowa� armii przez wczesne godziny nocy. Nie ko�cz�cy si� �omot maszeruj�cych st�p, k�apanie podkutych �elazem ko�skich kopyt oraz zgrzyty i turkot setek woz�w za�adowanych prowiantem i sprz�tem wojennym, atakowa�y s�uch z tak� przenikliwo�ci�, �e uszy wkr�tce przesta�y je s�ysze�. Reagowa�y tylko na przekle�stwa i g�uche odg�osy upadk�w towarzysz�ce potkni�ciom, o jakie �atwo w ciemno�ciach; reagowa�y w taki sam spos�b, w jaki przyspieszone bicie serca zwraca uwag�, cho� miarowy puls pozostaje niezauwa�ony.
Na Marku zrobi�a wra�enie odleg�o��, jak� imperialne wojska zdo�a�y przeby� tym pierwszym, niepe�nym przecie� marszem, pomimo nieznanego terenu i ciemno�ci.�� Zapomnia�e�, jak to jest, kiedy si� idzie z armi� gotow� do walki�� powiedzia� Gajusz Filipus.�� Mam tylko nadziej�, �e Mavrikios nie zam�czy nas zbyt szybkim tempem.
��Och, oby bogowie do tego nie dopu�cili!�� sapn�� Viridoviks.�� Jestem dzisiaj niemal tak samo zm�czony jak w�wczas, kiedy wychodzili�my z Videssos.
��By�by� w lepszej formie, gdyby� nie �egna� si� tak dok�adnie�� zauwa�y� zgry�liwie starszy centurion.�� Ledwie mog�e� chodzi�, kiedy uzna�e� za stosowne wr�ci� do nas.
��A potrafisz wymy�li� lepszy spos�b sp�dzenia letniego popo�udnia?
��Nie, ty draniu�� odpar� Gajusz Filipus i nie ukrywana zazdro�� brzmi�ca w jego g�osie wywo�a�a wybuch �miechu wok� obozowego ogniska Rzymian.
P�omienny ogie� zapa�u pcha� armi� na zach�d nast�pnego dnia, i jeszcze nast�pnego. Oporu prawie nie napotykali. Wojska Onomagoulosa w znacznej mierze oczy�ci�y drog� imperialnej armii z nieprzyjaci�, a ma�e oddzia�y Yezda, powracaj�ce na obszar pomi�dzy Khliatem a Maragh�, nie by�y �adnym przeciwnikiem dla wielkiej wyprawy Mavrikiosa. Wi�kszo�� wybiera�a ucieczk� zamiast walki.
Przez te dwa pierwsze dni pospiesznego marszu, armia przeby�a ponad po�ow� odleg�o�ci dziel�cej j� od otoczonych wojsk Onomagoulosa. Lecz potem, tak jak obawia� si� tego Gajusz Filipus, tempo zacz�o spada�. �o�nierze, wyczerpani ponad miar� nieustannym marszem, musieli zwolni�. Oficerowie nak�aniali ich do zwi�kszenia wysi�k�w, lecz sami byli r�wnie zm�czeni jak ich podw�adni.
Marek �y� w jakim� rozpalonym, szarym �wiecie, ogarniaj�c my�lami nie wi�cej ni� nast�pny krok obola�ych st�p, pancerz, ocieraj�cy mu barki i miecz, uderzaj�cy o zewn�trzn� stron� uda za ka�dym krokiem, kt�ry robi�. W kr�tkich chwilach, kiedy si�ga� my�lami dalej, czu� wdzi�czno��, �e Rzymianie maszeruj� na czele kolumny imperialnych wojsk; zamiast oddycha� kurzem wzbijanym przez innych, sami go wzbijali.
Kiedy armia zatrzyma�a si� na noc, natychmiast zapada� w sen tak g��boki, jak sen Sisinniosa Mouselea. Budzi� si� wolno, ot�pia�y, jakby zamroczony jakim� narkotykiem.
P�nym rankiem czwartego dnia od opuszczenia Khliatu, khamortha�scy zwiadowcy wr�cili p�dem z zachodu, melduj�c o chmurze py�u, jakby wzniecanej przez wielu maszeruj�cych ludzi, zbli�aj�cej si� do videssa�skiej armii. Mavrikios nie ryzykowa�; rozkaza� rozwin�� kolumn� marszow� w szyk bojowy. Marka ogarn�o pe�ne znu�enia uniesienie, kiedy rozkaz dotar� do Rzymian. W taki czy inny spos�b�� pomy�la��� jego m�ka wkr�tce si� sko�czy. By� tak zm�czony, �e prawie nie obchodzi�o go, co z tego wyniknie.
Wkr�tce �o�nierze g��wnego trzonu videssa�skiej armii mogli zobaczy� brunatne plamy kurzu na zachodnim horyzoncie. Zacz�li wi�c sprawdza� swoj� bro�. Tu i tam jaki� �o�nierz m�wi� z przej�ciem do swojego towarzysza w szeregu, daj�c mu ostatnie zalecenia na wypadek, gdyby sam nie prze�y� walki.
Ob�oki kurzu kry�y tych, kt�rzy je wzbijali, bez wzgl�du na to, kim byli. Imperator wys�a� dwie setki Khamorth�w, by sprawdzili, kto jest przed nimi. Skaurus odprowadza� ich wzrokiem, a� skurczyli si� do czarnych kropek i znikn�li w kurzu. Tych par� minut, kt�re min�y nim pojawili si� znowu, p�dz�c z powrotem, zdawa�o si� trwa� o wiele d�u�ej.
Galopowali w stron� imperialnej armii wyra�nie podnieceni. Zawracali ko�mi, zmuszali je, by stawa�y d�ba, i machali nad g�owami swoimi futrzanymi czapkami�� z kt�rymi nigdy si� nie rozstawali, bez wzgl�du na pogod�. Wykrzykiwali te� co�, powtarzaj�c to bez przerwy. Wreszcie zbli�yli si� na tyle, �e Marek zrozumia�, co krzycz�:�� Onomag! Onomag!
Trybun goni� resztkami si�, lecz mimo to poczu� przebiegaj�cy przeze� dreszcz. Ksenofont�� pomy�la��� musia� dozna� takiego samego dreszczu, kiedy z ty��w pobitej greckiej armii us�ysza�, jak id�cy na czele ludzie krzycz�:
Przed nimi znajdowali si� nie tylko wojownicy Onomagoulosa; Yezda byli tam r�wnie�, przeszkadzaj�c im w odwrocie. Mavrikios rzuci� przeciwko nim kawaleriꠗ Videssa�czyk�w, Khamorth�w, Khatrish�w i, w ko�cu, Namdalajczyk�w. Druzgoc�ca szar�a wyspiarzy rozbi�a l�ej uzbrojonych nieprzyjaci kt�rzy przera�eni rozpierzchli si� na wszystkie strony�� i pozwoli�a niedobitkom z dywizji Baanesa do��czy� do ich towarzyszy z g��wnego korpusu armii.
Rado�� armii Mavrikiosa z tego spotkania trwa�a kr�tko; rzut oka na ludzi, kt�rzy zataczaj�c si� przechodzili przez jej szeregi wystarczy�, by si� rozwia�a. J�ki i krzyki rannych oraz widok ich niedoli a� nadto wyra�nie unaoczni�y niebezpiecze�stwa, jakich mia�y jeszcze zakosztowa� wojska Mavrikiosa.
Sam Onomagoulos zosta� przyniesiony na noszach, z wielk� ran� ci�t� uda, zabanda�owan� strz�pami jego p�aszcza.
��Musisz mi wybaczy栗 rzek� Gorgidas do Skaurusa.�� Te biedaczyska potrzebuj� pomocy.�� I nie czekaj�c na zezwolenie trybuna, oddali� si� pospiesznie, by pom�c rannym na tyle, na ile potrafi�.
Jednak Marek szczeg�lnie przypatrywa� si� tym wojownikom, kt�rzy nie odnie�li ran. Nie spodoba�o mu si� to, co zobaczy�. Je�li kiedykolwiek jacy� �o�nierze byli pobici, to w�a�nie ci. Widnia�o to w ich oczach, w odr�twia�ym oszo�omieniu na wymizerowanych twarzach, w obwis�ych ramionach i wleczonej za sob� broni. Sprawiali wra�enie ludzi, kt�rzy na pr�no pr�bowali przeciwstawi� si� lawinie.
Z ich ust wydobywa�y si� dwa s�owa. Jedno brzmia�o:�� Wody!�� Ka�d� ofiarowan� manierk� przechylali, wys�czali do ostatniej kropli, i dysz�c podzi�kowania, zwracali pust�.
Drugie s�owo wypowiadano cicho. Pokonani nie czynili z niego ostrze�enia, by nie szerzy� trwogi w�r�d swych wybawicieli. Marek pomy�la�, �e woleliby je przemilcze�. Lecz za ka�dym razem, kiedy grupki niedobitk�w, potykaj�c si� mija�y jego legionist�w, s�ysza� je wypowiadane przyciszonym i nabrzmiewaj�cym strachem g�osem. Poniewa� m�wiono je szeptem, dopiero po paru minutach wy�owi� imi� Avshara. Us�yszawszy je, zrozumia�.
Marek zobaczy�, �e uciekinierzy Onomagoulosa wprowadzili zam�t w porz�dek marszowy jego ludzi. S�o�ce niemal dotyka�o zachodniego horyzontu; zamiast posuwa� si� naprz�d w takich�� nie wr�cych niczego dobrego�� okoliczno�ciach, Imperator rozkaza� rozbi� ob�z, tak by m�g� bezpiecznie wyj�� na spotkanie nast�pnego ranka.
�o�nierze g��wnego korpusu armii zabrali si� do tego z ochot�. Marek musia� przyzna�, �e pracowali lepiej w obliczu zagra�aj�cego ataku. Palisady i proste ziemne barykady zosta�y zbudowane z szybko�ci� b�d�c� wyzwaniem nawet dla Rzymian, podczas gdy kawaleria, kt�ra wcze�niej odp�dzi�a Yezda od ludzi Onomagoulosa, teraz os�ania�a przed nimi obozowisko.
Nie przychodzi�o jej to �atwo. Druzgoc�ca szar�a Namdalajczyk�w zmusi�a Yezda do ucieczki, co wcale nie oznacza�o, �e zaprzestali walki. Nieustannie zasilani nowymi je�d�cami przybywaj�cymi z zachodu, z obrony obozu uczynili bitw�, z ca�ym zamieszaniem typowym dla dzia�a� wi���cych znaczne si�y kawalerii. Oddzia�y je�d�c�w p�dzi�y tam i z powrotem, strza�y spada�y ca�ymi chmurami, pa�asze pob�yskiwa�y, wznosz�c si� i opadaj�c.
��To dobrze, �e roboty przy fortyfikacjach posuwaj� si� tak szybko�� rzek� Gajusz Filipus, spogl�daj�c przez mg�� kurzu na zach�d.�� Nie s�dz�, �eby naszej konnicy powodzi�o si� tam zbyt dobrze. Tamte przekl�te b�karty potrafi� je�dzi栗 a w og�le, ilu ich tam jest?
Na to Skaurus nie potrafi� odpowiedzie�. Kurz i odleg�o�� uniemo�liwia�y okre�lenie liczby tych, kt�rzy brali udzia� w walce. Co wi�cej, zar�wno Yezda, jak ich kuzyni Khamorthci walcz�cy pod sztandarem Imperatora, mieli ze sob� zapasowe wierzchowce, co zapewnia�o im �wie�ego konia ka�dego dnia, lecz r�wnie� tworzy�o wra�enie, �e jest ich o wiele wi�cej ni� w rzeczywisto�ci.
Pomijaj�c spraw� liczebno�ci, centurion mia� niestety racj�. Namdalajczycy mogli przewy�sza� Yezda w bezpo�rednim starciu, a Khamorthci dor�wnywa� im w szybko�ci. Lecz Videssa�czycy, kt�rzy tworzyli podstawowy trzon imperialnej kawalerii, nie potrafili rozbi� ich w starciu bezpo�rednim ani nie mogli r�wna� si� z nimi w walce podjazdowej. Pocz�tkowo wolno, lecz jednak, je�d�cy Mavrikiosa zacz�li cofa� si�, a potem chowa� za umocnieniami, kt�re ich towarzysze wci�� jeszcze uzupe�niali.
Marek us�ysza� ochryp�e okrzyki tryumfu, kiedy Yezda ruszyli w po�cig. Zgromadziwszy si� w zbyt du�ej liczbie, by wjecha� naraz, Videssa�czycy i najemnicy st�oczyli si� przy sze�ciu bramach wiod�cych do imperialnego obozu. Ich przeciwnicy, wykrzykuj�c z rado�ci, s�ali jedn� salw� strza� za drug� w te �atwe cele. Ludzie jak gdyby w zwolnionym tempie osuwali si� z siode�; konie kwicza�y trafione strza�ami. Zranione zwierz�ta wyrywa�y si� na wszystkie strony, pot�guj�c chaos panuj�cy wok� bram.
Co gorsza, w panuj�cym zam�cie i gasn�cym �wietle dnia, �o�nierze w obozie nie potrafili rozr�ni� swoich Khamorth�w od atakuj�cych Yezda. Ca�kiem sporo naje�d�c�w przedosta�o si� do obozu, gdzie dalej zabijali jak szaleni, dop�ki nie zestrzelono ich z siode�. Skaurus obserwowa� w pe�nym grozy podziwie, jak jaki� Yezda �ci�� raz za razem trzech videssa�skich piechur�w, a potem przeskoczy� na koniu wysok� po pier� palisad� i znikn�� bezpieczny w kurzu.
Zabijano r�wnie� Khamorth�w, mylnie branych przez spanikowanych Videssa�czyk�w za wrog�w. Raz czy drugi ich wsp�plemie�cy, widz�c swoich towarzyszy umieraj�cych na ich oczach, brali dora�ny odwet. Nagle wojna w szeregach armii Imperatora sta�a si� r�wnie realn� gro�b�, co wr�g za palisad�.
Du�o p�niej Marek s�ysza� jak Phostis Apokavkos, relacjonuj�c wydarzenia tej straszliwej nocy, powiedzia�:�� Wola�bym umrze�, ni� prze�y� co� takiego jeszcze raz.�� Z dumnego, pewnego siebie wojska, kt�re wyruszy�o z Videssos, armia przeistoczy�a si� we wczesnych godzinach tej nocy w ogarni�ty przera�eniem mot�och, t�ocz�cy si� za lichymi barykadami, b�d�cymi wszystkim, co chroni�o ich przed szponami wroga.
Marek uzna�, �e gdyby Yezda ruszyli do szturmu natychmiast, si�y videssa�skie za�ama�yby si� przed nimi jak wi�zka suchych patyk�w. Lecz koczownicy niech�tnie my�leli o atakowaniu ufortyfikowanego obozu, a by� mo�e nieustanny ruch wewn�trz�� w rzeczywisto�ci tak bezsensowny, jak bieganina mr�wek w zniszczonym mrowisku�� wygl�da� jak przygotowania gotowych do boju oddzia��w. W ka�dym razie szturm nie nast�pi� i Imperator stopniowo zacz�� zaprowadza� porz�dek w szeregach swoich ludzi.
Zdawa� si� by� wsz�dzie jednocze�nie, ju� nie w swych uroczystych szatach, lecz w poz�acanej zbroi nad karmazynowymi, imperatorskimi butami. Wyci�ga� dekownik�w ze zdradliwego bezpiecze�stwa ich namiot�w do palisady. Zbyt wiele by�o w nim z �o�nierza, by ust�pi� bez walki, mimo trudnej do pozazdroszczenia sytuacji jego armii.
Kiedy znalaz� si� w rzymskiej cz�ci obozu, jego znu�ona twarz rozja�ni�a si� w wyrazie pochwa�y.�� Bardzo schludnie�� pogratulowa� Skaurusowi.�� R�w, wa� obronny, �erdzie�� tak, i woda r�wnie�, to rozumiem�� prawdziwy ob�z. A jak z duchem twoich ludzi?
��Nie najgorzej, Wasza Wysoko�栗 odpar� trybun.
��O to nie ma co si� martwi栗 wtr�ci� Viridoviks.�� Wszyscy ci Rzymianie s� zbyt grubosk�rni, by si� ba�.
Gajusz Filipus nastroszy� si� odruchowo, lecz Imperator machni�ciem r�ki nakaza� cisz�.�� Spokojnie tam. W tak� noc jak ta by�oby wam o wiele �atwiej, gdyby�cie tacy byli. Phos �wiadkiem, sam chcia�bym to o sobie powiedzie�.�� Nawet czerwony blask obozowych ognisk nie potrafi� zarumieni� jego twarzy; w ich migocz�cym �wietle wygl�da� blado i staro. Pochyliwszy ramiona jakby pod jakim� wielkim ci�arem, odwr�ci� si� i odszed�.
Jego brat, Sevastokrata, r�wnie� dodawa� ducha oszo�omionej armii�� na sw�j w�asny, bardziej bezpo�redni spos�b.�� Na lewe jajo Phosa!�� krzycza� gdzie� niedaleko Marka.�� Daj mi ten �uk, ty nieudaczna kupo �ajna!�� Brz�kn�a ci�ciwa; Thorisin zakl�� ogni�cie, gdy chybi�. Strzeli� znowu. Gdzie� w mroku jaki� ko� kwikn�� rozdzieraj�co w agonii.�� Tak!�� powiedzia� Sevastokrata.�� Tak to si� robi!
Orataias Sphrantzes r�wnie� pomaga� doj�� do siebie Videssa�skiej armii, cho� w do�� dziwny spos�b. B��ka� si� po ca�ym obozie, deklamuj�c takie sentencje, jak:�� Mi�uj�cy m�dro�� ludzie�� poniewa� nazwa�bym was bardziej filozofami ni� �o�nierzami�� powinni pokaza� barbarzy�com, �e zapa�, kt�ry nimi kieruje, jest nie�miertelny.�� I: Dusze Yezda nie s� podw�jne ani ich cia�a nie s� z diamentu. Oni r�wnie� zostali wprowadzeni w misteria �mierci.
To przedstawienie powinno by� �mieszne, i rzeczywi�cie takie by�o. Ludzie u�miechali si� s�uchaj�c, jak m�ody szlachcic deklamuje swoje frazesy, cho� w tym miejscu u�miechy z trudem pojawia�y si� na twarzach. Co wi�cej, bez wzgl�du na to, jak nu��cy by� Sphrantzes, m�wi� te� prawd�, i ci, kt�rzy po�wi�cili czas, by go wys�ucha�, nic na tym nie stracili.
Kap�ani kr��yli po obozie, modl�c si� z �o�nierzami i ponownie odbieraj�c od nich przysi�gi na wierno�� Imperium. Wydawa�o si�, �e tej nocy nikogo nie obchodzi, czy jaki� Namdalajczyk uzupe�nia swoim dodatkiem obowi�zuj�ce w Videssos wyznanie wiary, ani czy mieszkanie Vaspurakanu uwa�a si� za pierworodnego syna wcielenia Phosa. W obliczu niebezpiecze�stwa, przynajmniej wszyscy si� zjednoczyli.
Kiedy ich o to poproszono, poga�scy Khamorthci r�wnie� z�o�yli nowe przysi�gi wierno�ci. Nie wys�uchiwali ich kap�ani, lecz przed niekt�rymi z pisarzy Mavrikios przysi�gali na swoje miecze, �e dochowaj� wierno�ci Imperatorowi. Ju� sama ich niech��, z jak� si� do tego odnosili po tragicznym zamieszaniu przy bramach, przekona�a Skaurusa, �e dotrzymaj� s�owa. Gdyby zamierzali zdradzi栗 pomy�la��� sk�adaliby swoje przysi�gi z wi�ksz� ochot�, by �atwiej zamydli� oczy.
��Witaj, witaj.�� To by� Nepos, kt�ry od kilku minut sta� u boku trybuna, nie mog�c zwr�ci� na siebie uwagi. Ma�y kap�an wygl�da� na tyle powa�nie, na ile pozwala�y mu jego pulchne, weso�e rysy. Rzek� nie�mia�o:�� Czy m�g�bym prosi� ciebie i twoich ludzi, by�cie na wz�r reszty armii z�o�yli �luby wierno�ci wobec Videssos? O nic was nie podejrzewam ani nie chc� nikogo urazi�, lecz ta chwila wydaje si� odpowiednia na odnowienie przysi�gi wierno�ci.
��Oczywi�cie.�� Skaurus skin�� g�ow�. Gdyby tylko Rzymianie zostali w ten spos�b potraktowani, przyj��by to �le, lecz tak jak powiedzia� kap�an, w obozie wszyscy bez wyj�tku potwierdzali swoj� lojalno��.�� Jaka jednak przysi�ga zadowoli�aby ci�? Wi�kszo�� z nas nie wyznaje waszej wiary.
��Hmm.�� Nepos podrapa� si� w wygolon� czaszk�.�� A to k�opot� masz mo�e jak�� propozycj�?
Marek zastanowi� si� przez chwil�, a potem powiedzia�:�� Mamy zwyczaj, wst�puj�c na s�u�b� do legionu, �e jeden cz�owiek sk�ada �luby, a wszyscy pozostali przysi�gaj� post�powa� zgodnie z nimi. Gdybym z�o�y� teraz t� przysi�g� znowu, tym razem na moich bog�w i na twego, czy to by wystarczy�o?
��Nie potrafi� wymy�li�, o co wi�cej m�g�bym prosi�.
��W porz�dku.�� Na rozkaz trybuna tr�bacze zad�li w swoje instrumenty, by zwr�ci� uwag� legionist�w. Czyste d�wi�ki tr�bek przebi�y si� przez wrzaw�; Rzymianie poderwali g�owy, by zobaczy�, co si� sta�o.
Kiedy Marek stwierdzi�, �e wszyscy patrz� na niego, zapyta� czy jest kto�, kto nie chce z�o�y� przysi�gi, o jak� prosi Nepos. Nikt si� nie odezwa�.�� Zatem doskonale�� zwr�ci� si� do swoich ludzi.�� Na bog�w, kt�rych zabrali�my z Rzymu, i na boga, kt�rego spotkali�my tutaj, �lubuj� by� pos�usznym wobec Imperatora i spe�nia� jego rozkazy najlepiej jak potrafi�. Czy teraz przysi�gniecie to samo, co ja?
��
Na zewn�trz obozu noc kot�owa�a si� w niewiarygodnej wrzawie. Nie maj�c na tyle �mia�o�ci, by szturmowa� wa�y obronne, Yezda robili wszystko co w ich mocy, �eby wzbudzi� przera�enie w ludziach za nimi. Niekt�rzy podje�d�ali zupe�nie blisko, by wywrzaskiwa� gro�by w �amanym videssa�skim, podczas gdy inni zadowalali si� nieartyku�owanymi okrzykami nienawi�ci.
Jeszcze gorsze�� pomy�la� Marek�� by�y wielkie b�bny, kt�re hucza�y wok� wszystkich obozowisk Yezda, jak nieregularne t�tno jakiego� umieraj�cego, ob��kanego boga. Ziemia przenosi�a wibracje tak samo jak powietrze i zdawa�y si� one odbija� echem i rozbrzmiewa� w ludzkich ko�ciach.
Sen w takich warunkach okaza� si� przedsi�wzi�ciem z g�ry skazanym na kl�sk�, nawet dla flegmatycznego Skaurusa. Z takim zapa�em powita� pos�a�ca oznajmiaj�cego o wyznaczonej przez Mavrikiosa nocnej naradzie, �e m�czyzna odszed� potrz�saj�c w oszo�omieniu g�ow�. Marek nie potrzebowa� �adnych wskaz�wek, by trafi� do namiotu Imperatora. Nie tylko przewy�sza� wszystkie inne wielko�ci�, lecz r�wnie� sta� na najwy�szym wzniesieniu obozu, by zapewni� Mavrikiosowi najlepszy z mo�liwych widok na otaczaj�cy teren.
Jednak dotarcie do niego przypomina�o przedzieranie si� przez t�umy, kt�re zawsze zape�nia�y rynek Palmas w stolicy Imperium. Po ca�ym obozie kr��yli ludzie; niekt�rzy kroczyli w wyra�nie okre�lonym celu, inni b��kali si� tu i tam, wykorzystuj�c sam fakt ruchu do u�mierzenia dr�cz�cych ich my�li. Mimo i� d��y� w okre�lonym celu, trybun r�wnie� nie zwraca� na otoczenie takiej uwagi, jak� m�g�by mu po�wi�ci�. Ostrze�enie Gajusza Filipusa nadesz�o zbyt p�no, by ustrzec go przed uderzeniem w plecy jakiego� Halog�jczyka.
Jasnow�osy olbrzym odwr�ci� si� zirytowany; na prawym oku mia� sk�rzan� opask�.�� Uwa�aj jak idziesz, niezdaro��� Urwa� nagle.
��Skapti!�� zawo�a� Marek.�� Nie s�dzi�em, �e jeste� w armii Imperatora. Ju� dawno powiniene� nas odwiedzi�.
��Kiedy widzia�em si� z tob� ostatni raz, powiedzia�em, �e znowu si� spotkamy.�� Dow�dca garnizonu Imbros wzruszy� ramionami. M�wi�c bardziej do siebie ni� do Rzymian, ci�gn��:�� Cz�owieczy los to dziwna rzecz�� je�li sam nie wyjdziesz mu na spotkanie, on i tak ci� spotka.
Uj�� d�o� Skaurusa w swoje, na halogajsk� mod��, a potem potrz�sn�� g�ow�, z pos�pnym rozbawieniem na twarzy. Nie daj�c Rzymianom czasu na rozwi�zanie swej zagadki, odwr�ci� si� i odszed�; wysoki, samotny i dumny. Odprowadzaj�c go wzrokiem, Gajusz Filipus rzek�:�� Widywa�em ju� ludzi z takim spojrzeniem. Skazany na �mier�, tak okre�li� go Viridoviks.
��Tak, i zdaje si� uwa�a�, �e w jaki� spos�b jestem cz�ci� jego losu�� oby bogowie dowiedli, �e si� myli.�� Co� innego uderzy�o Skaurusa.�� Od kiedy to ty, w�a�nie ty, zapo�yczasz powiedzenia od Celta?
Na twarzy centuriona pojawi� si� wyraz, jaki trybun widzia� przed chwil�, patrz�c na Skaptiego, syna Modolfa.�� Jednak pasuje, czy� nie?
��Temu nie mog� zaprzeczy�. Chod�my�� zobaczmy, czy czarodzieje Mavrikiosa znale�li jaki� spos�b, by da� nam skrzyd�a i wydoby� jako� z tych tarapat�w.
�aden z czarodziei nie uczestniczy� w przedbitewnej naradzie, bez wzgl�du na to czy mieli, czy nie, jakie� wiadomo�ci o skrzyd�ach. Mavrikios zabra� ze sob� czarodziei�� to prawda�� lecz bardziej po to, by udaremnia� czary wroga, ni� aby wykorzystywa� w�asne jako bro� zaczepn�; by� cz�owiekiem wierz�cym w si�� broni�� z urodzenia i z wychowania. Walka, przed kt�r� teraz stan��, mo�e nie b�dzie odbywa�a si� na warunkach, jakich pragn��, lecz to wcale nie oznacza�o, �e zamierza si� przed ni� uchyla�.
W rzeczy samej by� zaskakuj�co radosny, czemu da� wyraz, m�wi�c do Ortaiasa Sphrantzesa:�� Nie s�dz�, �e jest to spos�b, kt�ry Kalokyres zaleca�by jako odpowiedni na zwabienie wroga do bitwy, lecz nie powinno si� to zbyt �le sko�czy�. O ile si� nie myl�, koczownicy b�d� tak napuszeni po dzisiejszym zwyci�stwie, �e cho� raz spr�buj� dotrzyma� nam pola. A kiedy to zrobi�, rozbijemy ich. W walce wr�cz nie maj� na nas sposobu.
Marek pomy�la�, �e wszystko wskazuje na to, i� Imperator mo�e mie� racj�. Z obrazu Yezda, jaki zd��y� sobie wyrobi� wynika�o, �e zwyci�stwo mog�o uczyni� ich lekkomy�lnymi. Prawdopodobnie tak bardzo b�d� pragn�li sko�czy� z Videssa�czykami, �e bez trudu dadz� si� wci�gn�� w pu�apk�.
My�li Imperatora bieg�y tym samym torem. Odzwierciedli�y to rozkazy, jakie wydawa� swemu bratu i Sphrantzesowi.�� Wy dwaj na skrzyd�ach odegracie decyduj�c� rol� w tym przedsi�wzi�ciu, poniewa� dysponujecie wi�kszo�ci� lekkiej kawalerii. Szeroko rozwarte�� oba skrzyd�a stworz� lej, kt�rym Yezda uderz� w �rodek. Ci�kozbrojni zatrzymaj� ich uderzenie; gdy tylko zwi��� si� walk� na ca�ej d�ugo�ci �rodkowej linii, zewrzecie skrzyd�a�� o tak.�� Imperator z��czy� rozwarte ramiona na wysoko�ci piersi.�� Otoczymy ich z trzech stron albo, je�li Phos da, z czterech, i to powinno zako�czy� ca�� spraw�.
Thorisin s�ucha� spokojnie wywodu Mavrikiosa, co jaki� czas tylko potakuj�c skinieniem g�owy, gdy Imperator dochodzi� do co istotniejszych konkluzji.�� Jest wyj�tkowo spokojny, prawda?�� mrukn�� do Skaurusa Gajusz Filipus.
��Dlaczego ma nie by�? To dla niego z pewno�ci� �adna nowo��. On i Mavrikios omawiali ten plan pewnie od zachodu s�o�ca.
Z kolei Ortaias Sphrantzes s�ucha� tego wszystkiego po raz pierwszy i jego oczy rozb�ys�y podnieceniem.�� Klasyczny fortel, Wasza Wysoko�栗 wyrzuci� z siebie�� i pewna pu�apka na niezdyscyplinowany barbarzy�ski mot�och.�� Skaurus nie mia� nic przeciwko temu, by zgodzi� si� z pierwsz� cz�ci� tego, co powiedzia� Ortaias, lecz druga cz�� jego wypowiedzi urazi�a trybuna, i to do�� mocno. Plan Mavrikiosa przypomina� mu manewr, jaki Hannibal zastosowa� pod Kannami, i w�wczas tamta pu�apka zamkn�a si� wok� Rzymian.
Imperator ucieszy� si� z pochwa�y.�� Dzi�kuj� ci, Ortaiasie�� rzek� �askawie.�� Licz�, �e jutro zagrzejesz swoich ludzi wspania�� porywaj�c� mow�.�� Mavrikios musia� czu� si� doprawdy bardzo pewny siebie�� pomy�la� Marek�� je�li mia� ochot� traktowa� tak uprzejmie bratanka swego rywala.
��Zagrzej�! Przygotowa�em ju� przemow� na taki w�a�nie dzie�, skomponowan� dok�adnie po to, by rozpali� okrucie�stwo w sercach wojownik�w.
��Doskonale.
Siedz�cy tu� obok Skaurusa Gajusz Filipus wzni�s� oczy do nieba i j�kn��, lecz tak cicho, �e tylko trybun zdo�a� go us�ysze�. Starszy centurion wys�ucha� ju� kiedy� fragmentu tej przemowy, przypomnia� sobie Marek, i je�li zrobi�a na nim wra�enie, to tylko swoj� nieudolno�ci�. Lecz to doprawdy nie mia�o znaczenia. Skaurus obserwowa� Nephona Khoumnosa�� nominalnie stoj�cego do�� nisko w oficjalnej hierarchii starsze�stwa�� s�uchaj�c z uwag� planu Mavrikiosa, i wr�cz widzia�, jak stary weteran realizuje w my�lach poszczeg�lne jego etapy. Wszyscy�� wyj�wszy by� mo�e Ortaiasa Sphrantzesa�� wiedzieli, �e w rzeczywisto�ci to on dowodzi lewym skrzyd�em.
Na zewn�trz, w ciemno�ciach zalegaj�cych wok� otoczonego obozu, b�bny przerwa�y sw�j nieharmonijny �omot, przez chwil� milcza�y, a potem zacz�y na nowo, tym razem wszystkie w zgodnym rytmie: (dum-dum, dum-dum, dum-dum). Dwutaktowa fraza, powtarzana bez ko�ca, ob��ka�czo, wype�nia�a g�ow� t�pym b�lem, wybija�a szcz�kaj�ce z�by z dzi�se�. Ochryp�e g�osy Yezda do��czy�y do b�bn�w: (Av-shar! Av-shar! Av-shar! Av-shar!)
Marek poczu�, jak jego r�ce zaciskaj� si� w pi�ci, kiedy zrozumia� monotonny za�piew koczownik�w. Spojrza� na Mavrikiosa, ciekaw jak on na to zareagowa�. Napotka� wzrok Imperatora, kt�ry patrzy� na niego spod uniesionej brwi.�� Wszystkie figury s� ju� na planszy�� powiedzia�.�� Teraz mo�emy gra�.
Dzie� za�wita� bezchmurny i upalny; miedzianobarwne s�o�ce wr�cz wskoczy�o na nieskazitelnie b��kitne niebo. Trybuna piek�y oczy, kiedy jad� swoj� porann� owsiank�. B�bny bi�y bez chwili przerwy przez ca�� noc i ten sen, jakiego uda�o mu si� zazna�, by� p�ytki i naszpikowany m�cz�cymi koszmarami. W ca�ym videssa�skim obozie ludzie ziewali jedz�c �niadanie.
Kwintus Glabrio przeczy�ci� pust� misk� piaskiem i zapakowa� z powrotem do swego plecaka. On r�wnie� ziewa�, lecz nie martwi� si� tym.�� O ile wszyscy koczownicy z Yezd nie s� g�usi, to mieli takie same k�opoty ze snem jak ja�� powiedzia�. Marek skin�� g�ow�, doceniaj�c jego zdolno�� do zachowania w�a�ciwego punktu widzenia.
Namioty Yezda le�a�y rozrzucone na r�wninie jak wielobarwne muchomory. Na zach�d od videssa�skiego obozu sta�y g�ciej; wiele gromadzi� wok� siebie ogromny namiot ze smoli�cie czarnego woj�oku. Skaurus nie musia� si� nad tym zastanawia�, by mie� pewno��, �e jest to siedziba Avshara. Yezda sp�ywali tam nie ko�cz�cym si� potokiem. Trybun obserwowa�, jak ich szyk bojowy nabiera kszta�tu.
Tak jak si� tego obawia�, koczownicy pr�bowali unieruchomi� imperialn� armi� w obozie, lecz Mavrikios poradzi� sobie z tym. �ucznicy zza palisady trzymali koczownik�w na odleg�o��, a kiedy trzy albo cztery miotaj�ce dzirytami katapulty spot�gowa�y ich ostrza�, Yezda wycofali si� ku w�asnym liniom. W�wczas Imperator, tak jak poprzednio, wykorzysta� lekk� jazd�, by utworzy� zas�on�, za kt�r� jego g��wne si�y mog�y ustawi� si� w szyku bojowym.
Skaurus czu� ju�, jak pancerz zaczyna ociera� mu wra�liwe od sp�ywaj�cego potu barki, kiedy wreszcie wprowadzi� swoich legionist�w na ich miejsce w Videssa�skiej linii. Wzmocnili lew� flank� �rodkowej cz�ci szyku pod dow�dztwem Mavrikiosa; z kolei po swojej lewej mieli kontyngent kawalerii z Khatrish, kt�ry ��czy� �rodek z lewym skrzyd�em Ortaiasa Sphrantzesa.
Dow�dca Khatrish�w, szczup�y m�czyzna o ospowatej twarzy, imieniem Laon Pakhymer, machn�� trybunowi r�k�, kiedy go zobaczy�. Marek odpowiedzia� tym samym. Od czasu pierwszego spotkania z Taso Vonesem, trybun polubi� Khatrish�w. Wola� te�, by na jego flance stali oni, a nie ich kuzyni Khamorthci. Niekt�rzy wojownicy z r�wnin Pardraji znajdowali si� w ponurym nastroju, o co zreszt� Skaurus nie m�g� mie� do nich pretensji po tym, jak przez pomy�k� zostali ostrzelani przez swych sprzymierze�c�w.
Viridoviks spogl�da� ponad ja�ow� r�wnin� w stron� gromadz�cych si� nieprzyjaci�. Podrapa� si� po nosie. Jego jasna sk�ra cierpia�a w pal�cych promieniach videssa�skiego s�o�ca, czerwieni�c si� i niszcz�c, zamiast pokrywa� si� prawdziw� opalenizn�.�� Nie bardzo to przypomina t� ostatni� awantur�, w kt�rej brali�my udzia�, nie s�dzisz?�� zwr�ci� si� do Marka.
��Wcale, prawda? Ranek zamiast nocy, upa� zamiast mi�ego cienia, ta naga kamienista r�wnina zamiast twojej galijskiej puszczy� ba, teraz jeste�my nawet po tej samej stronie.
��W�a�nie�� zachichota� Viridoviks.�� Nie pomy�la�em o tym. Mimo wszystko powinna to by� wspania�a bijatyka.�� Skaurus �achn�� si� na takie stawianie sprawy.
Piszcza�ki �wisn�y, a b�bny zadudni�y, rozkazuj�c imperialnym wojskom ruszy� naprz�d. Rzymianie obchodzili si� bez takich przygrywek, z wyj�tkiem sygna��w granych na zbi�rk�, lecz trybun raczej cieszy� si� z wojskowej muzyki rozbrzmiewaj�cej wok� jego ludzi. Sprawia�a, �e czu� si� mniej samotny; rozprasza�a wra�enie, jakby wszyscy ci Yezda w�a�nie jego wyznaczyli sobie na cel.
Naje�d�cy r�wnie� ruszyli naprz�d, nie wyra�nie wyodr�bnionymi oddzia�ami, lecz wysuwali si� to tu, to tam, jak fala zalewaj�ca pag�rkowat� pla��. Bez trudu mo�na by�o rozpozna� Avshara, nawet z odleg�o�ci dziel�cej oba wojska. Postanowi� prowadzi� swoj� armi� bardziej z prawego skrzyd�a ni� ze �rodka, tak jak Mavrikios. Biel jego szat rozb�yskiwa�a jasno nad sylwetk� ogromnego, czarnego jak sadza ogiera, kt�rego dosiada�. Sztandar Yezd �opota� nad jego g�ow�.
��To z�a barwa na chor�giew�� rzek� Kwintus Glabrio.�� Przypomina mi banda� przesi�kni�ty skrzep�� krwi�.�� Por�wnanie by�o trafne, lecz i zaskakuj�ce, zwa�ywszy i� wydoby�o si� z ust rzymskiego oficera. Brzmia�o bardziej jak co�, co m�g�by powiedzie� Gorgidas.
Gajusz Filipus powiedzia�:�� Pasuje do nich, poniewa� zrobili do��, �eby przesi�k�a.
Dwa wojska zbli�y�y si� mniej wi�cej na p� mili, kiedy Mavrikios, dosiadaj�cy dereszowego rumaka, wyjecha� przed swoich ludzi, by do nich przem�wi�. Spojrzawszy w lewo, a potem w prawo, Marek zobaczy�, �e Ortaias Sphrantzes i Thorisin robi� to samo przed swoimi dywizjami. Yezda zatrzymali si� r�wnie�, kiedy Avshar i inni wodzowie zwr�cili si� do nich z przemow�.
Imperator m�wi� kr�tko i do rzeczy. Przypomnia� swoim ludziom o krzywdach, jakie Yezd wyrz�dzi�o Videssos; powiedzia� im, �e ich b�g walczy po ich stronie�� trybun mia� ochot� za�o�y� si�, �e Avshar zapewni� swoich wojownik�w o tym samym�� i w paru s�owach naszkicowa� taktyk�, jak� zaplanowa�.
Trybun nie zwraca� wi�kszej uwagi na s�owa Mavrikiosa�� ich przes�anie sta�o si� oczywiste po pi�ciu czy sze�ciu zdaniach. Bardziej interesuj�ce okaza�y si� urywki przemowy Ortaiasa Sphrantzesa, kt�re dochodzi�y do niego wraz z powiewami kapry�nego, wiej�cego od po�udnia wiatru.
Przemawiaj�c swoim piskliwym tenorem, m�ody szlachcic robi� co m�g�, by zach�ci� �o�nierzy przy pomocy tej samej sentencjonalnej retoryki, jakiej u�ywa� poprzedniej nocy w obozie.�� Walczcie ka�dym cz�onkiem; niech �aden wasz cz�onek nie zetknie si� z niebezpiecze�stwem! Kampania Yezd ma przeciwko sobie sprawiedliwo��, poniewa� pok�j jest dla nich czym� wstr�tnym, a ich umi�owanie walki jest mi�o�ci�, kt�ra zaszczyca boga ��dnego krwi. Niesprawiedliwo�� nierzadko bywa silna, lecz te� cz�sto obraca si� w perzyn�. B�d� dowodzi� bitw� i moim zapa�em do walki wespr� wszystkich�� wstydz� si� pozwala� na cierpienia innych nie cierpi�c samemu�
I tak dalej, i tak dalej. Marek straci� w�tek przemowy Sphrantzesa, kiedy Mavrikios sko�czy� swoj� i �o�nierze za �rodka szyku wznie�li radosne okrzyki, lecz kiedy wrzawa ucich�a, Ortaias wci�� jeszcze rozprawia�. �o�nierze na lewym skrzydle s�uchali z pochmurnymi minami, prze-st�puj�c z nogi na nog� i pomrukuj�c do siebie. Spodziewali si� i potrzebowali dodaj�cej ducha, gor�cej mowy, nie takiego pompatycznego monologu.
Bratanek Sevastosa zbli�a� si� do porywaj�cego zako�czenia swej przemowy.�� Niech nikt, kto kocha przyjemno�ci zbytku, nie we�mie udzia�u w obrz�dach wojny, i niech nikt nie rozpocznie boju z my�l� o �upach. Trzeba kocha� niebezpiecze�stwo, �eby szuka� swego miejsca w bitwie pomi�dzy dwiema armiami. Chod�my, zwie�czmy wreszcie s�owa czynami i rozwi�my nasz� teori� w bitewn� lini�!
Przerwa� w oczekiwaniu na oklaski, jakie otrzymali ju� obaj Gavrasowie. Rozleg�o si� par� kla�ni�� i jeden czy dwa okrzyki, lecz nic wi�cej.�� Rzeczywi�cie ma m�zg jak j groszek�� burkn�� Gajusz Filipus.�� Wyobra�a� sobie, �e zaka�e armii najemnik�w brania �up�w! Jestem zaskoczony, [ �e nie kaza� im przy okazji przesta� pi� i pieprzy�.
Z wyrazem przygn�bienia na twarzy, Sphrantzes podjecha� z powrotem do szeregu. Nephon Khoumnos znalaz� si� zaraz przy nim, by klepn�� go po okrytych zbroj� plecach i spr�bowa� jako� pocieszy栗 oraz, jak wiedzia� Marek, by uchroni� armi� przed iskrami dowcipu m�odego j wodza.
Teraz ju� nie mog�o to d�ugo trwa�. Wreszcie wszystkie i przemowy zosta�y wyg�oszone, obie armie znowu posuwa�y si� naprz�d, a najbardziej wysuni�ci je�d�cy ju� zacz�li] zasypywa� si� strza�ami. Skaurus poczu� znajomy uciski w brzuchu i st�umi� go odruchowo. W�a�nie te chwile tu� przed rozpocz�ciem walki�� by�y dla niego najgorsze. Gdy ju� si� zacz�a, nie starcza�o czasu na strach.
Yezda przeszli w k�us. Marek widzia� s�o�ce rozb�yskuj�ce na ich he�mach, obna�onych mieczach i ostrzach w��czni, widzia� uniesione wysoko chor�gwie i �erdzie z ko�skimi ogonami. Nagle zamruga� i przetar� oczy; Rzymianie wok� niego krzykn�li ze zdumienia i trwogi. Zbli�aj�ca si� linia nieprzyjaci� migota�a jak p�omie� �wiecy na wietrze, raz wyra�na, raz na wp� widoczna, jak gdyby przez mg��, to znowu znikaj�ca bez �ladu. Trybun �cisn�� r�koje�� miecza a� mu k�ykcie pobiela�y, lecz nie! da�o mu to poczucia bezpiecze�stwa. Jak mia� uderzy�] w nieprzyjaci�, kt�rych nie potrafi� dostrzec?
Cho� wydawa�o si�, �e trwa to ca�� wieczno��, Yezda nie mogli pozostawa� niewidoczni d�u�ej ni� przez kilka uderze� serca. Przez krzyk swoich ludzi, Skaurus us�ysza� przeciwzakl�cia, kt�re wykrzykiwali czarodzieje towarzysz�cy imperialnej armii. Wr�g pojawi� si� znowu, tak wyra�ny i solidny, jak gdyby nigdy przedtem nie rozmy� si� w powietrzu.
��Wojenna magia�� rzek� dr��cym g�osem trybun.
��Bez w�tpienia�� przytakn�� Gajusz Filipus.�� Cho� nie zadzia�a�a, bogom niech b�d� dzi�ki.�� M�wi� z roztargnieniem, nie odwr�ciwszy si�, by spojrze� na Skaurusa. Ca�� swoj� uwag� skupi� na Yezda, kt�rzy kiedy ich fortel zawi�d�, pop�dzili konie szar�uj�c na Videssa�czyk�w.�� Tarcze w g�r�!�� krzykn�� centurion, gdy strza�y sypn�y si� �ukiem ku Rzymianom.
Marek nigdy dotychczas nie musia� stawia� czo�a takiemu gradowi strza�. Jaka� strza�a bzykn�a mu gniewnie tu� ko�o ucha; inna uderzy�a w jego
Yezda p�dzili naprz�d w grzmocie kopyt, ju� na tyle blisko, �e trybun widzia� ich uwa�ne twarze, gdy kierowali konie w stron� luk, jakie uczyni�y ich strza�y.��
Ludzie spadali z siode�, by zawirowa� kr�tko w powietrzu, lub osuwali si� z grzbiet�w koni, kt�re wlok�y ich za sob� ku czerwonej �mierci. Zatem strzemiona maj� jednak wady, pomy�la� Skaurus. Konie r�wnie� pada�y albo rozbiega�y si� na wszystkie strony, kiedy traci�y je�d�c�w. Zderza�y si� z tymi, kt�re bieg�y obok, i przewraca�y je z �omotem na ziemi�. Wojownicy p�dz�cy w drugiej linii, nie mog�c powstrzyma� na czas swoich wierzchowc�w, potykali si� na powalonych albo rozpaczliwie �ci�gali wodze, by przeskoczy� przeszkod�, kt�ra nagle przed nimi wyros�a�� i stawali si� �atwym celem dla przeciwnik�w.
Salwa Rzymian wstrz�sn�a przera�aj�cym impetem szar�y Yezda, lecz przecie� nie zatrzyma�a, bo nie mog�a zatrzyma� jej zupe�nie. Wyj�c jak op�tani, koczownicy zderzali si� z �o�nierzami, kt�rzy zagradzali im drog�. Jaki� wojownik z krzaczast� brod� i pa�aszem w r�ku zamachn�� si� na trybuna z siod�a. Skaurus przyj�� cios na tarcz� i sam ci�� koczownika w nog�, pozostawiaj�c ziej�c� ran� na jego udzie i przy okazji kalecz�c konia.
Krzyk b�lu je�d�ca i przera�ony kwik konia zla�y si� w jedno. Nieszcz�sne zwierz� stan�o d�ba, ods�aniaj�c ociekaj�cy krwi� brzuch. Z g�uchym uderzeniem wbi�a si� we� strza�a. Ko� obr�ci� si� na zadnich nogach i upad�, przygwa�d�aj�c pod sob� je�d�ca. Pa�asz wypad� z jego bezw�adnej r�ki, gdy uderzy� o ziemi�.
Z prawej strony, z odleg�o�ci kilkuset krok�w, dosz�y do Marka st�umione okrzyki, gdy Namdalajczycy rzucili si� naprz�d na atakuj�cych ich Yezda. Przez chwil� czynili straszliw� rze�, ra��c mieczami i lancami, i przewracaj�c nieprzyjaci� samym impetem swej szar�y. Jak odgryzaj�ce si� nied�wiedziowi wilki, koczownicy ust�pili przed nimi, lecz nawet w odwrocie ich �mierciono�ne strza�y zbiera�y swe �niwo.
Ponownie Yezda pr�bowali uderzy� na Rzymian i znowu oszczepy ci�ni�te w zdyscyplinowanej salwie przez legionist�w za�ama�y ich szar��, zanim zdo�a�a ich rozbi�.�� Chcia�bym mie� wi�cej ci�kozbrojnych oszczepnik�w�� westchn�� Gajusz Filipus.�� Nic tak pewnie nie osadzi�oby tych drani jak linia
��Tak samo m�g�by� chcie� gwiazdki z nieba�� odpowiedzia� Marek, zmuszaj�c do ucieczki jakiego� koczownika, kt�ry po upadku z konia postanowi� walczy� pieszo. Yezda pierzchn��, zanim trybun zd��y� z nim sko�czy�.
Viridoviks, jak zwykle b�d�cy sam w sobie ma�� armi�, wyskoczy� przed lini� Rzymian i wymin�wszy zwodem zamaszyste ci�cie je�d�ca, jednym ciosem swej pot�nej klingi odr�ba� �eb wierzchowca koczownika. Rzymianie krzykn�li tryumfalnie, Yezda z przera�eniem, poruszeni pot�g� ciosu.
Je�d�cowi uda�o si� zeskoczy� z padaj�cego konia, lecz wysoki Celt by� ju� przy nim, jak kot osaczaj�cy mysz. Koczownik nic nie m�g� zrobi� przeciwko zasi�gowi cios�w i sile Viridoviksa i w chwil� p�niej jego w�asna g�owa zawirowa�a w powietrzu, spadaj�c z karku. Pochwyciwszy ociekaj�ce krwi� trofeum, Gal wr�ci� do szereg�w Rzymian.
��Wiem, �e zabieranie g��w nie le�y w waszym zwyczaju�� zwr�ci� si� do Skaurusa�� lecz ta b�dzie mi�� pami�tk� z walki.
��Mo�esz zje�� j� na �niadanie, je�li o mnie chodzi�� odkrzykn�� trybun. Jego zwyk�e opanowanie zosta�o mocno nadszarpni�te wywo�anym walk� napi�ciem.
Nieugi�ta obrona legionist�w i wyczyn Celta, tak okrutny jak ich w�asne, zniech�ci�y Yezda do bezpo�rednich atak�w. Zamiast tego, wycofali si� z zasi�gu oszczep�w i zasypali Rzymian strza�ami. Marek najch�tniej wyda�by rozkaz do ataku na koczownik�w, lecz zd��y� ju� zobaczy�, co si� sta�o, kiedy kompania Vaspuraka�czyk�w, podobnie atakowana, ruszy�a bez�adnie na Yezda. Zostali odparci i rozniesieni na strz�py w mgnieniu oka.
Mimo to nie widzia� �adnego powodu, dla kt�rego Rzymianie mieliby znosi� takie ci�gi nie oddaj�c ciosu. W tej sytuacji, Skaurus pos�a� go�ca do Laona Pakhymera. Khatrish potwierdzi� przyj�cie jego pro�by kilkakrotnie machn�wszy he�mem nad g�ow�. Wys�a� naprz�d dwa szwadrony swoich rodak�w; tyle tylko, by odeprze� Yezda poza zasi�g strza��w z �uku. Gdy koczownicy wycofali si�, Marek wysun�� swoj� lini�, aby wzm�c os�on� sprzymierze�c�w, kt�rzy przyszli mu z pomoc�.
Zastanowi� si�, jak przebiega walka. Na jego niewielkim odcinku wszystko sz�o ca�kiem dobrze, lecz ta bitwa by�a o wiele za du�a, by da�o siej� ogarn�� jednym spojrzeniem. Liczebno�� wojsk po obu stronach, d�ugo�� linii walki i wszechobecne tumany kurzu czyni�y to przedsi�wzi�cie beznadziejnym.
Lecz z tego, jak wygina� si� front wydawa�o si�, �e plan Mavrikiosa jest realizowany. Yezda, �ciskani na obu skrzyd�ach, zmuszeni zostali do rzucenia si� na �rodek videssa�skiej linii. Pozbawieni mo�liwo�ci przeprowadzania szybkich manewr�w�� swej zasadniczej przewagi�� stawali si� �atwym k�skiem dla �o�nierzy ci�kozbrojnych oddzia��w, kt�re skoncentrowa� tam Imperator. Wielkie topory jego halogajskich gwardzist�w wznosi�y si� i opada�y, wznosi�y i opada�y, przer�buj�c ma�e, lekkie tarcze koczownik�w i ich pancerze z pra�onej w ogniu wolej sk�ry. Halogajczycy �piewali walcz�c; ich powolny, g��boki, bitewny za�piew rozbrzmiewa� pewnie w�r�d otaczaj�cego ich zgie�ku.
Z g��bi gard�a Avshara wydoby� si� g�uchy pomruk, d�wi�k t�umionej furii. �rodek videssa�skiej linii okaza� si� jeszcze silniejszy, ni� si� spodziewa�, cho� przecie� wiedzia�, �e tam w�a�nie znajduj� si� najlepsi �o�nierze wroga. A w�r�d nich, przypomnia� sobie nagle, walczy� cudzoziemiec, kt�ry pokona� go na miecze. Avshar rzadko przegrywa� w czymkolwiek; zemsta b�dzie s�odka.
Trzykrotnie mierzy� ze swego �mierciono�nego �uku w Skaurusa. Dwukrotnie chybi�; wbrew przera�aj�cym pog�oskom, strza�y z tego �uku nie zawsze trafia�y w cel. Za trzecim razem wymierzy� celnie, lecz jaki� nieszcz�sny koczownik znalaz� si� na drodze strza�y. Pad� nie�wiadom, �e zgin�� z r�ki w�asnego wodza.
Czarodziej zakl�� kiedy zobaczy�, �e �w doskona�y strza� poszed� na marne.�� Zatem inaczej�� burkn�� do siebie. Zamierza� rzuci� ten czar na kogo� innego, lecz tutaj r�wnie� spe�ni swe zadanie.
Odda� �uk towarzysz�cemu mu oficerowi, uspokaja� swego wierzchowca u�ciskiem kolan, dop�ki nie stan�� bez ruchu�� rzucanie czaru wymaga�o r�wnoczesnych ruch�w obu r�k. Kiedy zacz�� inwokacj�, nawet Yezda trzymaj�cy jego �uk odsun�� si� od niego ze wzdrygni�ciem, tak lodowato i straszliwie brzmia�y jej s�owa.
Przez chwil� miecz Marka p�on�� o�lepiaj�cym blaskiem. Zmrozi�o go to, lecz tego dnia wiele czar�w rzucono na polu bitwy. Machn�� na tr�baczy, by wezwali na pozycj� pozostaj�cy z ty�u manipu�.
Avshar zakl�� znowu czuj�c, �e jego czary chybi�y celu. Zacisn�� pi�ci, lecz nawet on musia� ust�pi� w obliczu konieczno�ci�� zatem powr�t do pierwotnego planu. Zwiadowcy Yezda wielokrotnie obserwowali �wiczenia imperialnej armii i donie�li mu o tym, co zobaczyli. Ze wszystkich ludzi w tamtej armii, jeden by� kluczem�� a czar Avshara nie zb��dzi dwukrotnie.
��Tam! Naprz�d! Naprz�d! Tam! Odp�d�cie tych skurwysyn�w!�� rycza� Nephon Khoumnos. Ochryp� i zm�czy� si�, lecz czu� coraz wi�ksz� rado�� z przebiegu bitwy. Ortaias, ku chwale Phosa, nie przeszkadza� mu zbyt mocno, a �o�nierze stawali lepiej, ni� �mia� mie� nadziej�. Zastanowi� si�, czy Thorisin z r�wnym powodzeniem wykonuje swoje zadanie na prawym skrzydle. Je�li tak, to wkr�tce wok� Yezda zaci�nie si� stalowy pier�cie�.
Genera� kichn��, zamruga� zirytowany, kichn�� znowu. Mimo piekielnego upa�u, nagle zrobi�o mu si� zimno; pot zastyg� zimn� warstw� na jego ciele. Zadygota� w swej zbroi�� lodowe ostrza wbi�y si� w jego ko�ci. Przy ka�dym ruchu niezno�ny b�l przeszywa� stawy. Oczy wysz�y mu z oczodo��w. Otworzy� usta, by krzykn��, lecz z gard�a nie wydoby�o si� �adne s�owo. Jego ostatni� �wiadom� my�l� by�o to, �e zamarzanie wcale nie jest tak lekk�, bezbolesn� �mierci�, jak powszechnie s�dzono.
��Zdaje si�, �e nacieraj� mocniej�� rzek� Ortaias Sphrantzes.�� Jak sadzisz, Khoumnos? Powinni�my skierowa� jeszcze jedn� brygad�, by ich odeprze�?�� Nie otrzymawszy �adnej odpowiedzi, odwr�ci� si�, by spojrze� na starszego m�czyzn�. Khoumnos niewzruszenie patrzy� przed siebie wytrzeszczonymi oczyma i zdawa� si� nie zwraca� �adnej uwagi na otoczenie.
��Nic ci nie jest?�� zapyta� Sphrantzes. Po�o�y� r�k� na nagim ramieniu genera�a, a potem oderwa� j� ze zgroz�, pozostawiaj�c na nim swoj� sk�r�. Dotkni�cie Khoumnosa przypomina�o zetkni�cie si� z powleczon� lodem �cian� w samym �rodku zimy, tyle �e by�o jeszcze gorsze, bo to zimno pali�o jak ogie�.
Zaskoczony nag�ym ruchem, ko� genera�a przesun�� si� sp�oszony. Je�dziec zako�ysa� si�, a potem run�� sztywno; wygl�da�o to tak, jak gdyby zwierz� dosiada� skamienia�y pos�g cz�owieka. Setka garde� powt�rzy�a pe�en grozy krzyk Sphrantzesa, poniewa� cia�o Khoumnosa, jak rze�ba wyci�ta z kruchego lodu, roztrzaska�o si� na tysi�c zmarzni�tych od�amk�w, kiedy uderzy�o o ziemi�.
��Zaraza!�� zawo�a� Gajusz Filipus.�� Co� idzie nie tak na lewym skrzydle!�� Tak wra�liwy na zmienne p�ywy bitwy, jak jele� na zmieniaj�cy si� wiatr, centurion wyczu�, �e Yezda przechodz� do ofensywy, nim jeszcze przypu�cili atak.
Pakhymer r�wnie� zwietrzy� sw�d k�opot�w i na jego rozkaz jeden z je�d�c�w pogalopowa� za lini� walcz�cych na po�udnie, by dowiedzie� si�, co si� sta�o. Wys�ucha� tego, co jego cz�owiek zameldowa� mu po powrocie, a potem krzykn�� do Rzymian:�� Khoumnos pad�!
��Och, niech to piek�o poch�onie�� mrukn�� Marek. Gajusz Filipus uderzy� si� r�k� w czo�o i zakl��. Oto mo�liwo��, kt�rej Imperator nie wzi�� pod rachubꠗ odpowiedzialno�� za trzeci� cz�� videssa�skiej armii spad�a bezpo�rednio na w�t�e barki Sphrantzesa.
Khatrish, kt�ry przyni�s� wie�ci, wci�� co� m�wi�. Laon Pakhymer wys�ucha� go, a potem przem�wi� tak ostro, �e Rzymianie zdo�ali us�ysze� cz�� z tego, co powiedzia�:�� �j�zyk za z�bami, zrozu��� Je�dziec skin�� g�ow�, zasalutowa� mu niedbale i wr�ci� na swoje miejsce w szeregu.
��Ciekaw jestem, co si� tam sta�o�� rzek� Viridoviks.
��Nic dobrego, r�cz� ci za to�� odpowiedzia� Gajusz Filipus.
��Jeste� wyj�tkowo ponur� dusz�, drogi Rzymianinie, lecz obawiam si�, �e tym razem masz racj�.
Kiedy lewe skrzyd�o zachwia�o si�, Mavrikios domy�li� si�, dlaczego. Natychmiast pos�a� na po�udnie Czerwonego Zeprina, by ratowa� sytuacj�, lecz halogajski dow�dca zosta� porwany w wir zaciek�ej, pe�nej zamieszania walki, kt�ra wywi�za�a si�, kiedy oddzia� Yezda przedar� si� przez imperialn� lini� i zacz�� szale� na ty�ach Videssa�czyk�w. Obur�czny top�r Halogajczyka wyprawi� na tamten �wiat niejednego koczownika, lecz w tym czasie lewym skrzyd�em dowodzi� Ortaias Sphrantzes.
Tak jak statek z wolna zanurzaj�cy si� pod wod�, tak sytuacja lewego skrzyd�a nieustannie si� pogarsza�a. Oficerowie rozmaitych kontyngent�w prowadzili je najlepiej jak potrafili, lecz ze �mierci� Nephona Khoumnosa znikn�a jednocz�ca ich dzia�ania kierownicza si�a. Ortaias, na skutek swego niedo�wiadczenia, jak oszala�y przep�dza� swoich ludzi to tu, to tam, by odeprze� pozorowane ataki, jednocze�nie pozostawiaj�c bez odpowiedzi prawdziwe szturmy.
Lewe skrzyd�o sta�o si� bardziej podatne na ataki wroga z jeszcze jednego powodu. Mimo i� Pakhymer nakaza� milczenie swemu pos�a�cowi, pog�oski o tym, jak zgin�� Khoumnos, wkr�tce rozesz�y si� po ca�ej videssa�skiej armii. By�y pogmatwane i niekiedy absurdalnie niezgodne z prawd�, lecz we wszystkich pobrzmiewa�o wyra�nie imi� Avshara. Ludzie z ka�dego odcinka videssa�skiej linii spogl�dali z obaw� na po�udnie nie wiedz�c, czego mog� si� stamt�d spodziewa�.
Imperator, widz�c niepowodzenie swego planu i to, jak Yezda na ka�dym odcinku linii frontu wypieraj� jego upad�ych na duchu �o�nierzy, wyda� rozkaz odwrotu do obozu, kt�ry opu�ci� tak pe�en nadziei. Wykorzystuj�c swoj� wi�ksz� ruchliwo�� oraz zamieszanie panuj�ce na lewym skrzydle, Yezda zacz�li przemyka� ma�ymi oddzia�ami za flank� imperialnej armii. Je�li przedosta�oby ich si� tam do��, by odci�� Videssa�czyk�w od ich bazy, to to, co wygl�da�o na nie rozstrzygni�t� parti�, szybko zmieni�oby si� w kl�sk�.
Mavrikios nie zamierza� rezygnowa� z walki. Videssa�czycy mogli przegrupowa� si� pod os�on� polowych fortyfikacji i przyst�pi� do bitwy nast�pnego ranka.
Przez chwil� Marek nie potrafi� rozpozna� sygna�u, jaki zagra�y b�bny i piszcza�ki. �Odwr�t�, z oczywistych powod�w, nie nale�a� do manewr�w zbyt cz�sto przeprowadzanych na musztrze. Kiedy u�wiadomi� sobie, co oznacza ten sygna�, prawid�owo odczyta� zamiary Mavrikiosa.�� Jutro ruszymy na nich znowu�� przepowiedzia� Gajuszowi Filipusowi.
��Bez w�tpienia, bez w�tpienia�� zgodzi� si� centurion.�� Szybciej, szybciej, wy t�pe pa�y!�� wrzasn�� na legionist�w.�� Szyk obronny�� won st�d, oszczepnicy! Trzyma� tych nicponi z dala od nas.�� Jego furia bra�a si� bardziej z przyzwyczajenia ni� z potrzeby; Rzymianie zgrabnie przegrupowali si� w formacj� obronn�.
��To oznacza, �e uciekamy, czy tak?�� zapyta� zaskoczony Viridoviks.�� To nie ma sensu. Rzeczywi�cie, nie pobili�my tych drani, ale te� nikt nie mo�e powiedzie�, �e oni nas pobili. Zosta�my i wyja�nijmy to sobie do ko�ca.�� Machn�� mieczem w stron� Yezda.
Gajusz Filipus westchn��, otar� pot z twarzy, potar� z roztargnieniem rozci�cie na lewym policzku. Mia� r�wnie wojownicz� dusz� jak Celt, lecz zwraca� wi�ksz� uwag� na niekiedy bolesne realia pola bitwy.�� Nie pobili nas, prawda�� powiedzia�.�� Lecz chwiejemy si� na ca�ej linii, a bogowie tylko wiedz�, co dzieje si� tam.�� Machn�� lew� r�k�.�� Lepiej wycofa� si� w porz�dku, ni� rozpa�� si� pr�buj�c dotrzyma� pola.
��To zimnokrwisty styl walki, pewne jak nic. A jednak we wszystkim mo�na znale�� ja�niejsz� stronꠗ teraz b�d� m�g� w�a�ciwie posoli� tego tu kochasia.�� Klepn�� czule g�ow� Yezda przywi�zan� do pasa. Tego by�o za wiele nawet dla twardego centuriona i Gajusz Filipus splun�� z obrzydzeniem.
Planowany odwr�t podczas tocz�cej si� walki jest chyba najtrudniejszym do przeprowadzenia manewrem na polu bitwy. W oczach �o�nierzy odwr�t r�wna si� kl�sce i tylko najsilniej wpojona dyscyplina nie dopuszcza do nich paniki. Videssa�czycy i ich zaci�ni sprzymierze�cy wykonywali manewr lepiej, ni� Marek m�g� si� spodziewa� po tak niejednorodnym wojsku. Chronieni kolczastym p�otem oszczep�w zacz�li odrywa� si� od przeciwnika, cofaj�c si� tu krok, tam dwa, zabieraj�c po drodze rannych, zawsze zwr�ceni do wroga litym frontem walcz�cych.
��St�j�e, powoli!�� Marek chwyci� uzd� wierzchowca Senpata Svioda. M�ody Vaspuraka�czyk mia� w�a�nie zaszar�owa� na jakiego� Yezda, zuchwale paraduj�cego na koniu nie dalej jak trzydzie�ci krok�w od nich.
��Pu�� mnie, przekl�ty!
��Dostaniemy go jutro�� na dzisiaj zrobi�e� ju� swoje.�� By�a to szczera prawda; pi�kny pleciony he�m Svioda zwisa� lu�no nad jednym uchem, roztrzaskany, a praw� �ydk� spowija� prowizoryczny banda� pokazuj�c, �e walka nie do ko�ca przebiega�a tak, jakby sobie tego �yczy�. Jednak wci�� mia� ochot� na wi�cej; wbi� ostrogi w swego wierzchowca, by poderwa� go d�ba i wyrwa� si� z uchwytu trybuna.
Skaurus trzyma� mocno.�� Je�li nie ma odwagi, by zbli�y� si� do nas, zostaw go. Teraz musimy tylko utrzyma� ich z dala od siebie, a wszystko b�dzie dobrze.
Spojrza� w�ciekle na buntowniczego Vaspuraka�czyka. Swoim legionistom m�g� po prostu rozkazywa�, lecz Senpatowi Sviodo daleko by�o do ich pos�usze�stwa, i�� �eby odda� mu sprawiedliwo�栗 mia� bez por�wnania wi�cej powod�w, by nienawidzi� tego szczerz�cego z�by Yezda ni� Rzymianie.�� Wiem, z jak� rado�ci� rozci�gn��by� jego flaki na piasku, lecz co b�dzie, je�li wpakujesz si� w tarapaty? Nie m�wi� ju� o tym, jakim smutkiem nape�ni�oby to twoj� �on�, ale we� pod uwag�, �e musieliby�my ci� ratowa�, ryzykuj�c odci�cie od cofaj�cej si� armii.
��Nie mieszaj do tego Nevraty!�� rzek� gwa�townie Sviodo.�� Gdyby tu by�a, razem ruszyliby�my na t� �wini�. A co do reszty, to nie potrzebuj� waszej pomocy i nie chc� jej. Nie obchodzicie mnie, wszyscy razem i ka�dy z osobna!
��Lecz czy jej chcesz, czy nie, i tak mia�by� j�, poniewa� ty nas obchodzisz, ch�opcze.�� Marek pu�ci� uzd�.�� R�b, psiakrew, co ci si� podoba�� ale nawet Viridoviks jest z nami, zauwa�.
Przez chwil� nikt si� nie odzywa�.�� Jest, naprawd�?�� Chichot Senpata Svioda nie brzmia� tak rado�nie jak w�wczas, zanim armia wkroczy�a do spustoszonego Vas-purakanu, lecz Marek wiedzia� ju�, �e zdo�a� postawi� na swoim. Sviodo zawr�ci� wierzchowca i pok�usowa� do linii Rzymian, kt�ra zdo�a�a oddali� si� o kolejne dwadzie�cia krok�w w czasie, kiedy on i Skaurus si� k��cili.
Trybun pod��y� za nim nieco wolniej, staraj�c si� zobaczy栗 na tyle, na ile m�g��� do jakiego stopnia armia zdo�a�a zachowa� zwarto�� przy odwrocie. Doprawdy, sz�o lepiej, ni� �mia� mie� nadziej�; nawet lewe skrzyd�o zdawa�o si� trzyma� ca�kiem dobrze.�� Wiesz�� powiedzia�, zr�wnuj�c si� z Vaspuraka�czykiem�� zaczynam wierzy�, �e to mo�e si� uda�.
Avshar obserwowa� Ortaiasa Sphrantzesa, kt�ry galopowa� wzd�u� lewego skrzyd�a videssa�skiej armii w stron� �rodka szyku. I chyba si� u�miecha� pod zwojem zakrywaj�cym mu twarz.
��R�wna� do szeregu! Zachowa� porz�dek!�� wo�a� Sphrantzes, machaj�c energicznie do swoich ludzi. Rzemios�o wojenne by�o tak podniecaj�ce, jak si� spodziewa�, cho� wprawdzie nieco trudniejsze. Decyzje musia�o si� podejmowa� natychmiast, a zdarzenia na polu bitwy z trudem dawa�y dopasowa� si� do zgrabnych schemat�w nakre�lonych przez Mindesa Kalokyresa. A kiedy pasowa�y, zmienia�y si� tak szybko, �e rozkazy cz�sto okazywa�y si� bezu�yteczne ju� w chwili, kiedy zosta�y wydane.
Szlachcic wiedzia�, �e kilkakrotnie da� si� wyprowadzi� w pole, trac�c w rezultacie �o�nierzy. Bola�o go to; nie by�y to symbole rysowane na pergaminie ani figury, kt�re dawa�o si� bez �ladu zdj�� z planszy, lecz ludzie, kt�rzy walczyli, krwawili i umierali po to, by on m�g� nauczy� si� tego rzemios�a.
Jednak oceniaj�c ca�o��, nie uwa�a�, by sz�o mu �le. Kilkakrotnie przerwano front, jednak nigdy nie okaza�o si� to czym� powa�nym�� nie mia� poj�cia, �e wci�� jeszcze dowodzi z powodu jednego z tych atak�w, kt�ry przerwa� front i zatrzyma� Czerwonego Zeprina. Sama jego obecno��, tego by� pewien, robi�a wiele, by doda� otuchy jego ludziom. Wiedzia�, jaki wspania�y wojenny obraz tworzy�, galopuj�c na koniu w poz�acanym he�mie i zbroi, z po�yskuj�cym rapierem o wyk�adanej drogimi kamieniami r�koje�ci, i w wojskowej opo�czy, powiewaj�cej za nim na wietrze.
To prawda, prze�y� pe�en grozy chwile, kiedy Avshar rzuci� swoje czary, by zabi� Nephona Khoumnosa. Lecz nawet okryty biel� nikczemnik okazywa� mu szacunek, na jaki zas�ugiwa�, �ledz�c go nieustannie, gdy przebiega� na koniu wzd�u� linii frontu.
Zrobi� wszystko, kr�tko m�wi�c, czego w granicach rozs�dku mo�na oczekiwa� od genera�a� z wyj�tkiem walki.
W szeregach wroga zagrzmia�y rogi. Sphrantzes wykrzywi� pogardliwie wargi s�ysz�c ich pe�en dysonans�w ryk. Nagle pogarda znikn�a z jego twarzy i zast�pi�o j� przera�enie. Tysi�c Yezda mkn�o prosto na niego, a na ich czele p�dzi� Avshar.
��Ortaias!�� wo�a� ksi���-czarodziej; jego g�os rozbrzmiewa� z upiorn� wyrazisto�ci� w�r�d grzmotu kopyt.�� Mam co� dla ciebie, Ortaias!�� Uni�s� zbrojn� pi��. Dzier�ona w niej klinga nie by�a ozdobion� klejnotami zabawk�, lecz wielkim, morderczym pa�aszem, czerwono-czarnym od zakrzep�ej krwi niezliczonych ofiar.
Pierwszy spo�r�d wszystkich Videssa�czyk�w, Ortaias Sphrantzes przenikn�� oczyma swej duszy spowijaj�ce Avshara welony i ujrza� jego twarz, a imi� tej twarzy brzmia�o�� strach. Wn�trzno�ci Sphrantzesa zmieni�y si� w wod�, a jego serce w l�d.
��Niech Phos zlituje si� nad nami! Jeste�my zgubieni!�� zaskowycza�. Zawr�ci� konia, wbi� mu ostrogi w boki. Zgarbiony nisko nad jego szyj� dla wi�kszej szybko�ci, pomkn�� przez szeregi swoich zaskoczonych �o�nierzy�� dok�adnie tak jak Avshar, oceniaj�c go, przewidzia�.�� Wszystko stracone! Wszystko stracone!�� j�cza�. Po chwili zostawi� ju� za sob� ostatniego ze swych ludzi, galopuj�c na wsch�d z najwi�ksz� szybko�ci�, na jak� m�g� zdoby� si� jego rasowy wierzchowiec.
W chwil� p�niej linia Videssa�czyk�w, og�uszonych dezercj� genera�a, rozpad�a si� w proch pod wp�ywem druzgoc�cego uderzenia czarodzieja.
Wystaw dzban wody za pr�g w mro�ny zimowy dzie�. Je�li woda jest bardzo czysta i nie zamieszasz jej, mo�e pozosta� p�ynna nadspodziewanie d�ugo. Lecz niech jeden p�atek �niegu osi�dzie na powierzchni tej sch�odzonej wody, a zetnie si� w l�d szybciej, ni� zdo�asz o tym opowiedzie�.
Tak w�a�nie sta�o si� z videssa�sk� armi�, poniewa� ucieczka Ortaiasa Sphrantzesa spe�ni�a rol� p�atka �niegu, kt�ry zmieni� odwr�t w pop�och. A ziej�ca dziura wyrwana w jej szeregach i Yezda przelewaj�cy si� przez ni�, by zaatakowa� armi� z flanki i od ty�u, nie pozwala�y uzna� paniki za nieuzasadnion�.
��No, sta�o si�!�� powiedzia� Gajusz Filipus, w�ciek�y bardziej, ni� m�g�by to wyrazi� jakimkolwiek przekle�stwem.�� Formowa� czworobok!�� rykn��, a potem wyja�ni� Markowi:�� Im wi�kszy porz�dek zademonstrujemy, tym mniej prawdopodobne, �e te skurwysyny nas zaatakuj�. Bogowie mog� po�wiadczy�, �e gdzie indziej te dranie b�d� mia�y �atwiejsze �niwa.
Trybun z gorycz� skin�� g�ow�. Odci�te lewe skrzyd�o armii ju� zd��y�o rozsypa� si� w ucieczce. Tu i tam grupki odwa�nych lub upartych wojownik�w wci�� walczy�y z koczownikami, kt�rzy otoczyli ich ze wszystkich stron, lecz coraz wi�cej i wi�cej ucieka�o na wsch�d, wyciskaj�c z koni wszystko, co si� da�o i odrzucaj�c tarcze, he�my, a nawet miecze, by umyka� tym szybciej. Wykrzykuj�c rado�nie, Yezda �cigali ich, jak ch�opcy goni�cy za kr�likami.
Lecz Avshar zachowa� do�� w�adzy nad t� niesforn� armi�, kt�r� prowadzi�, by przegrupowa� jej ty�y do zab�jczego uderzenia na �rodek videssa�skiego szyku. Na skutek ataku przeprowadzonego r�wnocze�nie na czo�o i na ty�y, wiele jednostek po prostu przesta�o istnie�. Brakowa�o im wpojonej wieloletni� musztr� zdolno�ci manewrowej Rzymian i rozerwa�y swe szeregi, pr�buj�c przegrupowa� si� dla odparcia obustronnego ataku. Nawet dumne szwadrony Halogajczyk�w beznadziejnie porozrywa�y swe szyki. Yezda nap�ywali w tworz�ce si� w zamieszaniu luki, szerz�c rze� strza�ami i pa�aszami. Uciekinierzy rozpierzchli si� po ca�ym polu bitwy.
Pod naporem dzikiego ataku, niejednokrotnie natura Videssa�skiej armii sta�a si� dla niej przekle�stwem, kt�rego tak bardzo obawia� si� Marek. Ka�dy kontyngent pr�bowa� ratowa� tylko siebie, niewiele my�l�c o armii jako ca�o�ci.�� Do mnie!�� sygnalizowa�y piszcza�ki Mavrikiosa, lecz na to by�o ju� za p�no. W panuj�cym chaosie wiele pu�k�w nie zrozumia�o rozkazu, a te, kt�re go us�ysza�y, nie mog�y pos�ucha� z powodu wszechobecnych, napieraj�cych bez chwili wytchnienia hord Yezda.
Niekt�re jednostki nie da�y si� rozerwa�. Namdalajczycy odpierali szar�� po szar�y, a� w ko�cu Yezda dali im spok�j. Walcz�c z furi� zrodzon� z rozpaczy, Vaspuraka�czycy Gagika Bagratouniego r�wnie� zniech�cili naje�d�c�w. Lecz �aden z tych kontyngent�w nie by� w stanie przeprowadzi� kontrataku.
Tak jak przepowiedzia� to Gajusz Filipus, �elazny porz�dek wci�� utrzymywany przez Rzymian pozwoli� im wycofa� si� we wzgl�dnym spokoju. Ma�o tego, przyci�gali do siebie niedobitk�w�� niekiedy w sile oddzia�u lub plutonu�� ludzi szukaj�cych wyspy bezpiecze�stwa w tym morzu kl�ski. Marek wita� ich z rado�ci�, je�li wci�� okazywali gotowo�� do walki. Teraz liczy� si� ka�dy miecz, ka�dy oszczep.
Posi�ki przyby�y zaiste na czas. Jeden z dow�dc�w Yezda mia� do�� oleju w g�owie, by zrozumie�, �e pozostawienie jakiejkolwiek zorganizowanej si�y mo�e okaza� si� niebezpieczne. Wykrzykn�� rozkaz i skierowa� swoich ludzi na Rzymian.
Dudnienie kopyt czu�o si� przez podeszwy r�wnie wyra�nie jak s�ysza�o d�wi�k��� Atakuj�, tak, atakuj�!�� rykn�� Viridoviks. Otoczony zewsz�d zag�ad�, on mimo to dalej rozkoszowa� si� walk�. Wyskoczy� naprzeciw szar�uj�cym Yezda, lekcewa��c strza�y, uchylaj�c si� przed ciosami pa�aszy, kt�re b�yska�y wok� niego jak k�saj�ce w�e. Dow�dca koczownik�w zaatakowa� go, tn�c pa�aszem. Viridoviks szarpn�wszy g�ow� umkn�� przed ciosem i odpowiedzia� w�asnym, obur�cznym uderzeniem, kt�re rozr�ba�o zar�wno pancerz z pra�onej w ogniu sk�ry jak i �ebra, zmiataj�c przeciwnika Celta z siod�a w kurz pod ko�skimi kopytami.
Rzymianie nagrodzili m�stwo Viridoviksa radosnymi okrzykami�� ci, kt�rych akurat nie zajmowa�a walka o w�asne �ycie. Brakowa�o ju�
Marek, w pierwszym szeregu, zabi� dw�ch Yezda, jednego po drugim, lecz dw�ch innych je�d�c�w min�o go z obu stron i uderzy�o w zmaltretowan� lini� Rzymian.
Jaki� je�dziec uderzy� trybuna w g�ow� drzewcem w��czni, machn�wszy nim jak maczug�. Cios ze�lizgn�� si� po he�mie, lecz Skaurusowi zrobi�o si� ciemno przed oczami i osun�� si� na kolano. Inny Yezda, walcz�cy pieszo, rzuci� si� naprz�d z wzniesionym do ciosu pa�aszem. Trybun zacz�� unosi� tarcz�, by sparowa� cios, z mdl�c� �wiadomo�ci�, �e si� sp�ni.
K�tem oka dostrzeg� wy�aniaj�c� si� przy nim wysok� sylwetk� i jaki� top�r spad� z mi�sistym
��Gdzie s� twoi ludzie?�� krzykn�� Skaurus.
Halogajczyk wzruszy� ramionami.�� Martwi albo rozproszeni. Dali krukom do oczyszczenia wi�cej obcych ko�ci ni� w�asnych.�� Skapti bardziej ni� kiedykolwiek przedtem przypomina� wilka; starego wilka, ostatniego ze swego stada.
Otworzy� usta, by powiedzie� co� jeszcze, lecz nagle zesztywnia�. Marek zobaczy� stercz�c� w jego piersi strza��; jedn� z tych, jakich u�ywali koczownicy. Skapti wpatrywa� si� swoim zdrowym okiem w Rzymianina.�� To miejsce jest mniej przyjemne ni� Imbros�� powiedzia� wyra�nie. Jego srogie b��kitne spojrzenie powlek�a mg�a, gdy osuwa� si� na ziemi�.
Skaurus przypomnia� sobie prorocze s�owa, kt�re Halogajczyk wypowiedzia�, kiedy Rzymianie opuszczali Imbros. Jednak nie mia� czasu, by si� tym zdumiewa�. Legioni�ci padali tak szybko, �e ich towarzysze nie byli w stanie wype�nia� na czas luk, jakie tworzy�y si� w ich szeregach. Wkr�tce przestan� by� zdolnym do walki wojskiem i zmieni� si� w t�um pobitych uciekinier�w, wycinanych dla zabawy przez naje�d�c�w.
Trybun zobaczy�, jak Gajusz Filipus rozgl�da si� rozpaczliwie, szukaj�c na pr�no nowych ludzi, kt�rych m�g�by rzuci� do walki. Centurion wygl�da� bardziej na strapionego ni� pobitego; zmartwiony niemo�no�ci� uczynienia czego�, co powinno przyj�� mu z �atwo�ci�.
Nagle Yezda krzykn�li z zaskoczenia i trwogi, kiedy to z kolei oni zostali zaatakowani od ty�u. Morderczy nap�r zel�a�. Koczownicy pierzchli na wszystkie strony, jak kropla rt�ci zmia�d�ona spadaj�c� pi�ci�.
Laon Pakhymer podjecha� do Marka, ze znu�onym u�miechem przezieraj�cym przez rozwichrzon� brod�.�� Konnica i piechota razem lepiej sobie poradz�, ni� ka�de osobno, nie s�dzisz?�� powiedzia�.
Skaurus wyci�gn�� r�k�, by u�cisn�� mu d�o�.�� Pakhymer, m�g�by� mi teraz powiedzie�, �e jestem ma��, b��kitn� jaszczurk�, a ja bym ci przytakn��. Nigdy widok �adnej twarzy nie sprawi� mi wi�kszej rado�ci jak widok twego oblicza.
��To doprawdy pochlebstwo�� rzek� cierpkim tonem Khatrish, drapi�c si� po dziobatym policzku. Szybko spowa�nia� znowu.�� Wi�c zostajemy razem? Moi je�d�cy mog� os�ania� twoich �o�nierzy, a wy dacie nam baz�, na kt�rej w razie potrzeby b�dziemy mogli si� oprze�. Zgoda?
��Zgoda�� odpar� natychmiast Skaurus. Nawet w �wiecie, w kt�rym �y� przedtem, kawaleria stanowi�a najs�absz� formacj� rzymskiej armii, zawsze wzmacnian� sprzymierze�cami lub najemnikami. Tutaj strzemiona i niewiarygodna sztuka je�dziecka, na jak� pozwala�y, nadawa�y takim oddzia�om pomocniczym tym istotniejsze znaczenie.
Podczas gdy Rzymianie walczyli o prze�ycie na lewym skraju �rodka videssa�skiej linii, o wiele wi�kszy dramat rozgrywa� si� na prawym skrzydle. Z ca�ej armii prawe skrzyd�o ucierpia�o najmniej. Teraz Thorisin Gavras, wykrzykuj�c s�owa zach�ty do swoich ludzi i walcz�c w pierwszym szeregu, pr�bowa� poprowadzi� je na ratunek swemu bratu i �o�nierzom z �ami�cego si� �rodka szyku.�� Idziemy! Idziemy!�� wo�ali wojownicy Sevastokraty. Te kontyngenty centrum, kt�re wci�� pozostawa�y wzgl�dnie nietkni�te, odkrzykn�y z rozpaczliw� moc� i podj�y pr�b� przebicia si� na pomoc.
Ratunek jednak nie mia� przyj��. Los prowadzonej przez Thorisina szar�y zosta� przes�dzony, zanim jeszcze naprawd� si� zacz�a. Maj�c Yezda z obu swoich stron, wojownicy Sevastokraty musieli przeby� najokrutniejszy rodzaj toru przeszk�d, by dotrze� do swoich gromionych towarzyszy. Strza�y rozdziera�y ich jak o�lepiaj�cy grad. Nieprzyjaciel uderza� raz za razem bezlitosnymi atakami z flanki, kt�re musiano odpiera� za wszelk� cenꠗ a cen� by� impet szar�y.
Thorisin i tylko Thorisin prowadzi� swych ludzi naprz�d wbrew wszelkim przeciwno�ci om. Nagle jego wierzchowiec potkn�� si� i pad�, trafiony jedn� z tych czarnych strza�, kt�re �uk Avshara m�g� miota� na tak wielkie odleg�o�ci. Sevastokrata by� wy�mienitym je�d�cem; skozio�kowa� z padaj�cego wierzchowca i poderwa� si� na nogi, krzycz�c o nowego konia.
Lecz raz zatrzymani w p�dzie, cho� tylko na chwil� potrzebn� mu, by dosi��� nowego wierzchowca, ludzie Thorisina nie zdo�ali ponownie ruszy� na prz�d. Wbrew swej woli�� jeden z porucznik�w Sevastokraty dos�ownie uczepi� si� uzdy jego konia�� m�odszy Gavras zosta� zmuszony do odwrotu.
Rozdzieraj�cy j�k rozpaczy wydoby� si� z piersi Videssa�czyk�w, kiedy zrozumieli, �e maj�cy da� im ratunek atak za�ama� si�. Wsz�dzie wok� nich Yezda wrzasn�li ochryple z rado�ci. Mavrikios, widz�c przed sob� ruin� wszystkich swych nadziei zrozumia� te�, �e ostatni� przys�ug�, jak� mo�e odda� swemu stanowi i pa�stwu, b�dzie zabranie autora tej kl�ski ze sob�.
Wykrzykn�� rozkazy do pozosta�ych przy �yciu Halogajczyk�w z Gwardii Przybocznej. W�r�d og�uszaj�cego zgie�ku bitwy Marek wyra�nie us�ysza� ich odpowied�:�� Rozkaz!�� Ich topory �ysn�y szkar�atem w promieniach zachodz�cego s�o�ca, gdy unie�li je wysoko w ostatnim salucie. Z Imperatorem na czele, rzucili si� na Yezda.
��Avshar!�� zawo�a� Mavrikios.�� Sta� twarz� w twarz, butna, plugawa kanalio!�� Ksi��e-czarodziej spi�� konia i pomkn�� ku niemu, a za nim r�j koczownik�w. Otoczyli Halogajczyk�w i poch�on�li ich. Na ca�ym polu ludzie przerwali zmagania, by obserwowa� ostatni pojedynek.
Imperatorscy gwardzi�ci, odrzuciwszy wszelkie wahania i nadzieje w obliczu zag�ady, jak� widzieli przed sob�, walczyli z nieust�pliwo�ci� ludzi, kt�rzy wiedz�, �e nic ju� nie maj� do stracenia. Jeden po drugim padali; Yezda nie byli tch�rzami i r�wnie� oni walczyli na oczach swego zwierzchnika. W ko�cu pozosta�a tylko ma�a grupka Halogajczyk�w, do ko�ca chroni�c Imperatora swymi cia�ami. Ksi��e-czarodziej i jego wojownicy run�li na nich, miecze za�omota�y jak rze�nickie topory, i po chwili na tej cz�ci pola bitwy pozostali ju� tylko Yezda.
Je�li videssa�ska armia �ywi�a jeszcze jaki� cie� nadziei na prze�ycie, to rozwia�y si� one wraz ze �mierci� Mavrikiosa. Ludzie nie my�leli ju� o niczym wi�cej, jak tylko o ratowaniu w�asnej sk�ry i porzucali swych towarzyszy, je�li przez to mogli uratowa� w�asne g�owy z pogromu. Niekt�re oddzia�y prawego skrzyd�a pozosta�y nierozproszone pod dow�dztwem Thorisina Gavrasa, lecz tak zmaltretowane, �e nie mog�y uczyni� nic innego, jak tylko wycofa� si� na p�noc, zachowuj�c niejakie pozory porz�dku. Niemal na ca�ym polu bitwy przera�enie�� i Yezda�� sprawowali niepodzieln� w�adz�.
Gajusz Filipus, bardziej ni� ktokolwiek inny, pom�g� Rzymianom podczas tego rozpaczliwego odwrotu. Weteran, w swej d�ugiej karierze do�wiadczy� zar�wno zwyci�stw jak i kl�sk, i teraz zdo�a� utrzyma� pobitych �o�nierzy razem.�� Dalej!�� m�wi�.�� Poka�cie, �e jeste�cie kim�, do diab�a! Zewrze� szeregi, miecze na zewn�trz! Wygl�dajcie, jak by�cie chcieli jeszcze wi�cej g��w tych skurwysyn�w!
��Ja chc� tylko wydosta� si� st�d �ywy!�� wrzasn�� jaki� ogarni�ty panik� �o�nierz.�� Nie obchodzi mnie, jak szybko b�d� musia� ucieka�!�� Inne g�osy popar�y go; szeregi zachwia�y si�, cho� Yezda nie atakowali ich.
��G�upcy!�� Centurion machn�� r�k�, ogarniaj�c gestem ca�e pole, rozci�gni�te zw�oki, wszechobecnych koczownik�w docinaj�cych uciekinier�w.�� Rozejrzyjcie siꠗ tamte biedne pokraki te� s�dzi�y, �e zdo�aj� uciec, i zobaczcie, co
��Nie m�g�by� mie� wi�kszej racji�� rzek� Gorgidas. Wyczerpanie i b�l wymizerowa�y twarz greckiego lekarza. Zbyt cz�sto przygl�da� si�, jak ludzie umieraj� od ran, na kt�re jego sztuka lekarska nie mia�a �adnej rady. Dr�czy� go r�wnie� fizyczny b�l. Lewe rami� mia� zabanda�owane, a krwawe plamy na jego poszarpanym p�aszczu pokazywa�y, gdzie pa�asz koczownika przejecha� mu po �ebrach. Jednak wci�� stara� si� nie�� pomoc tam, gdzie by�a potrzebna, podtrzymywa� na duchu innych, cho� w nim samym niewiele ju� ducha zosta�o.
��Dzi�ki�� mrukn�� Gajusz Filipus. Uwa�nie bada� wzrokiem �o�nierzy, zastanawiaj�c si� czy ich uspokoi�, czy te� potrzebne b�d� surowsze �rodki, by to osi�gn��.
Gorgidas m�wi� dalej:�� W taki w�a�nie spos�b �o�nierze mog� bezpiecznie przeprowadzi� odwr�t�� pokazuj�c wrogowi, jak bardzo gotowi s� siebie broni�. Wiesz czy nie, lecz post�pi�e� tak jak Sokrates w bitwie o Delium, kiedy wycofywa� si� do Aten i wyprowadzi� ze sob� swoich towarzyszy.
Gajusz Filipus wyrzuci� obie r�ce do g�ry.�� Tego mi w�a�nie potrzeba, gadania, �e jestem podobny do jakiego� gl�dz�cego filozofa. Zajmij si� swoimi rannymi, doktorze, i pozw�l mi postawi� na nogi tych ch�opc�w.�� Nie zwracaj�c uwagi na obra�one spojrzenie Gorgidasa, ponownie zmierzy� wzrokiem Rzymian i potrz�sn�� z niezadowoleniem g�ow�.
��Pakhymer!�� krzykn��. Khatrish machn�� r�k� pokazuj�c, �e s�yszy.�� Ka� swoim je�d�com zastrzeli� pierwszego cz�owieka, kt�ry zacznie ucieka�.�� Oczy oficera rozszerzy�y si� z zaskoczenia. Gajusz Filipus powiedzia�:�� Lepiej samemu zabi� paru, ni� ryzykowa� pop�och, kt�ry grozi zgub� nam wszystkim.
Pakhymer rozwa�y� to, skin�� g�ow� i odda� centurionowi najbardziej zdyscyplinowany salut, jaki Marek mia� okazj� widzie� u niezbyt s�u�bistych Khatrish�w. Wyda� rozkaz swoim ludziom. Rozmowa o ucieczce nagle ucich�a.
��Nie zwracaj uwagi na Gajusza Filipusa�� rzek� Kwintus Glabrio do Gorgidasa.�� Nie my�li tak jak m�wi.
��Ani przez chwil� nie zak��ci�oby mi to snu, przyjacielu�� odpar� sucho lekarz, lecz w jego g�osie brzmia�a wdzi�czno��.
��Ten m�odzieniec o cichym g�osie ma racj�, je�li o to chodzi�� rzek� Viridoviks.�� Kiedy on zaczyna gada�, o ten tam�� d�gn�� kciukiem w stron� Gajusza Filipusa�� to przypomina to cz�owieka, kt�ry nie mo�e uszcz�liwi� swojej kobiety�� wszystko zd��y mu wytrysn��, zanim si� do niej zabierze.
Starszy centurion prychn��, m�wi�c:�� Niech mnie diabli. Za�o�� si�, �e po raz pierwszy stajesz w k��tni po tej samej stronie, co Grek.
Viridoviks zaduma� si� nad tym, szarpi�c w�sy.�� Bardzo by� mo�e, je�li ju� o tym mowa�� przyzna�.
��I powinien wzi�� stron� Greka�� powiedzia� Marek, zwracaj�c si� do Gajusza Filipusa.�� Nie mia�e� �adnego powodu, by naskoczy� na Gorgidasa; szczeg�lnie po tym, jak obdarzy� ci� najwy�sz� pochwa��, na jak� m�g� si� zdoby�.
��Do��, wy wszyscy!�� zawo�a� z rozdra�nieniem Gajusz Filipus.�� Gorgidas, je�li chcesz moich przeprosin, masz je. Bogowie wiedz�, �e jeste� jednym z niewielu lekarzy, jakich pozna�em, wartych chleba, kt�ry jedz�. Pomog�e� mi, kiedy potrzebowa�em pomocy, a ja bez zastanowienia pocz�stowa�em ci� kopniakiem.
��Wszystko w porz�dku. W�a�nie powiedzia�e� mi komplement jeszcze wspanialszy ni� ten, kt�rym ja ciebie obdarzy�em�� powiedzia� Gorgidas. Niedaleko od nich jaki� legionista zakl��, gdy strza�a przeszy�a mu r�k�. Lekarz westchn�� i oddali� si� pospiesznie, by oczy�ci� i zabanda�owa� ran�.
Teraz mia� mniej ran do opatrywania. Wygrawszy bitw�, Yezda wy�lizgn�li si� spod kontroli Avshara. Niekt�rzy wci�� jeszcze polowali na videssa�skich uciekinier�w, lecz wi�kszo�� obdziera�a cia�a zabitych albo zaczyna�a rozbija� w�r�d nich ob�z; s�o�ce ju� zasz�o i nadci�ga� mrok. Nasyceni, przesyceni walk�, koczownicy nie mieli ju� ochoty atakowa� tych paru kompanii nieprzyjaciela, kt�re wci�� tworzy�y zwarte formacje.
Gdzie� w g�stniej�cym mroku wrzasn�� jaki� cz�owiek, gdy w ko�cu dopad� go Yezda. Skaurus zadr�a� na my�l, jak niewiele brakowa�o, by Rzymian spotka� ten sam los. Zwr�ci� si� do Gajusza Filipusa:�� Gorgidas mia� racj�. Bez ciebie uciekliby�my jeden po drugim, szukaj�c schronienia jak sp�oszone byd�o. Sprawi�e�, �e zostali�my razem, kiedy najbardziej tego potrzebowali�my.
Weteran wzruszy� ramionami, bardziej zdenerwowany pochwa�� ni� najgor�tszym zam�tem bitewnym.�� Wiem, jak organizowa� odwr�t, to wszystko. I, psiakrew, powinienem to umie栗 do�� ich widzia�em w ci�gu lat mojej walki. Zosta�e� zaanga�owany przez Cezara do kampanii galijskiej, prawda?
Marek skin�� g�ow� wspominaj�c, jak sobie planowa� kr�tki pobyt w armii, co mia�o pom�c realizacji jego politycznych ambicji. Wspomnienia tamtych dni wydawa�y si� tak niewyra�ne, jakby przydarzy�y si� komu� innemu.
��Tak te� mi si� zdawa�o�� rzek� Gajusz Filipus.�� Ca�kiem dobrze sobie poczyna�e�; wiesz, w Galii, i tutaj te�. Zwykle zapomina�em, �e nie zamierza�e� po�wi�ci� na to �ycia�� zachowywa�e� si� jak �o�nierz.
��Dzi�kuj� ci�� odpar� szczerze Skaurus wiedz�c, �e w ustach centuriona jest to pochwa�a r�wnie wyg�rowana, co por�wnanie z Sokratesem autorstwa Gorgidasa.�� Pomog�e� mi bardziej, ni� potrafi� to wyrazi� s�owami; je�li w og�le jestem jakim� �o�nierzem, to tylko dlatego, �e ty mi pokaza�e�, jak nim by�.
��Hmm. Zawsze tylko wykonywa�em swoj� robotꠗ rzek� Gajusz Filipus, bardziej za�enowany ni� kiedykolwiek przedtem.�� Do�� tych bezu�ytecznych pogaduszek.�� Spojrza� w g�stniej�cy mrok.�� My�l�, �e odeszli�my ju� do�� daleko od tego piek�a, �eby rozbi� ob�z na noc.
��Dobrze. Kiedy b�dziemy kopa�, Khatrishe mog� os�ania� nas przed tymi koczownikami, kt�rych by� mo�e przyci�gn�li�my za sob�.�� Skaurus zwr�ci� si� do tr�baczy, kt�rzy odtr�bili rozkaz do postoju.
��Oczywi�cie�� odpar� Pakhymer, kiedy trybun poprosi� go o os�on�.�� B�dziecie potrzebowa� os�ony podczas wznoszenia fortyfikacji, kt�re nam wszystkim dadz� schronienie na noc.�� Pochyli� g�ow� ku Rzymianinowi gestem, kt�ry przypomnia� Skaurusowi Taso Vonesa, cho� co dwaj Khatrishe zupe�nie nie byli do siebie podobni.�� Jednym z powod�w, dla kt�rych przy��czy�em si� ze swoimi lud�mi do was, by�a mo�liwo�� skorzystania noc� z zalet waszego obozu, je�li tylko �ywi ujrzymy koniec dnia. My nie umiemy wznosi� fortyfikacji.
��By� mo�e, ale za to je�dzicie jak same diab�y. Posad� mnie na konia, a zaraz st�uk� sobie ty�ek albo, co bardziej prawdopodobne, z�ami� sobie kark.�� Bez wzgl�du na ten kiepski dowcip, Marek nie m�g� si� powstrzyma�, by nie spojrze� z podziwem na Khatrisha. Trzeba by�o nie lada jakiej rozwagi i opanowania, by w zam�cie tego popo�udnia my�le� o tym, co mo�e przynie�� noc.
Dobrze si� sta�o, �e Yezda nie zaatakowali, kiedy wznoszono ob�z. Rzymianie, oszo�omieni ze zm�czenia, poruszali si� jak lunatycy. Wbijali �opaty i wyrzucali ziemi� z powolnym, zawzi�tym uporem wiedz�c, �e zasn�, je�li przerw� prac� cho� na chwil�. Uciekinierzy z innych oddzia��w, kt�rzy do nich do��czyli, pomagali najlepiej jak potrafili, kr�powani nie tylko wyczerpaniem, lecz r�wnie� brakiem do�wiadczenia w tego typu robotach.
Wi�kszo�� nie-Rzymian by�a dla Skaurusa tylko nowymi twarzami, kiedy szed� przez ob�z, lecz niekt�rych zna�. Zaskoczy� go widok Doukitzesa, gorliwie mocuj�cego �erdzie na szczycie ziemnego przedpiersia, kt�re legioni�ci ju� usypali. W �yciu nie pomy�la�by, �e chudy, drobny Videssa�czyk, kt�rego r�k� uratowa�, przetrwa d�u�ej ni� dwadzie�cia minut na polu bitwy. Jednak by� tutaj, krzepki i ca�y, podczas gdy z niezliczonych zast�p�w wysokich, pot�nie zbudowanych m�czyzn pozosta�y tylko sztywniej�ce zw�oki� Tzimiskes, Adiatun, Mousalon, jak wielu jeszcze? Dostrzeg�szy Marka, Doukitzes skin�� mu l�kliwie i zaraz wr�ci� do swego zaj�cia.
Czerwony Zeprin r�wnie� by� tutaj. T�gi Halogajczyk nie pracowa�; siedzia� w kurzu, z g�ow� wspart� na r�kach, przedstawiaj�c sob� obraz czystej �a�o�ci. Skaurus zatrzyma� si� przed nim. Zeprin uchwyci� ruch k�tem oka i uni�s� wzrok, �eby zobaczy�, kto przyszed�, by zak��ci� jego rozpacz.�� Ach, to ty, Rzymianinie�� powiedzia�, a jego g�os zabrzmia� jak sm�tna parodia jego zwyk�ego byczego ryku. Wielki siniak zabarwi� na purpurowo lew� skro� i ko�� policzkow� Halogajczyka.
��Mocno ci� boli?�� zapyta� trybun.�� Przy�l� naszego lekarza, �eby si� tob� zaj��.
Halogajczyk potrz�sn�� g�ow�.�� Nie potrzebuj� medyka, chyba �e zna jak�� sztuczk�, by wci�� bolesne wspomnienia. Mavrikios le�y martwy, a mnie tam nie ma, by go strzec.�� Ponownie zakry� twarz d�o�mi.
��Chyba nie mo�esz wini� si� za to, kiedy to z pewno�ci� sam Imperator odes�a� ci� od siebie?
��Odes�a� mnie od siebie, tak�� powt�rzy� gorzko Zeprin.�� Pos�a� mnie, bym zaj�� si� lewym skrzyd�em po tym, jak Khoumnos pad�, oby bogowie zachowali dla niego miejsce przy swoim kominku. Lecz po drodze by�o du�o walki, a ja zawsze wola�em bardziej wali� toporem, ni� zajmowa� si� bezkrwawym wyszczekiwaniem rozkaz�w. Mavrikios zwyk� mi to wytyka�. Tak wi�c posuwa�em si� wolniej, ni� powinienem, a waleczny Ortaias�� wym�wi� to imi� jak przekle�stwo�� przez ten czas dowodzi�.
Gniew nada� szorstko�ci jego g�osowi, gniew zimny i mroczny jak burzowe chmury jego mro�nej ojczyzny.�� Wiedzia�em, �e to tuman, lecz nie uwa�a�em go za tch�rza. Kiedy to ko�skie �ajno uciek�o, by�em jeszcze zbyt daleko, by opanowa� pop�och, nim wymkn�� si� spod wszelkiej kontroli i przerodzi� w pogrom. Gdybym zwraca� wi�ksz� uwag� na swoje obowi�zki, a mniej na to, jak le�y mi top�r w gar�ci, to by� mo�e Yezda uciekaliby tej nocy.
Marek m�g� tylko kiwa� g�ow� i s�ucha�; s�owa Zeprina, kt�rymi siebie obwinia�, zawiera�y do�� prawdy, by zd�awi� wszelkie pr�by pocieszenia go. W pos�pnym po�piechu Halogajczyk zako�czy� swoj� opowie��.�� Wyr�ba�em sobie drog� z powrotem do Imperatora, kiedy dosta�em to.�� Dotkn�� swej opuchni�tej twarzy.�� Nast�pne co pami�tam, to to, �e wlok�em si� z ramieniem przerzuconym przez barki twojego ma�ego doktora.�� Trybun nie pami�ta�, by zauwa�y� Gorgidasa podtrzymuj�cego masywnego Halogajczyka, lecz z drugiej strony, nie�atwo by�oby dostrzec Greka pod cielskiem Zeprina.
��Nawet nie mog�em umrze� dla Mavrikiosa �mierci� wojownika�� j�kn�� Halogajczyk.
W�wczas cierpliwo�� Skaurusa wyczerpa�a si�.�� Zbyt wielu zgin�o dzisiaj�� warkn��.�� Bogom�� twoim, moim, bogom Imperium, nie obchodzi mnie, jakim�� niech b�d� dzi�ki, �e niekt�rzy z nas pozostali przy �yciu, by ratowa� to, co jeszcze mo�na uratowa�.
��Tak, rachunek zostanie wystawiony�� mrukn�� pos�pnie Zeprin�� i wiem, od czego musi si� zacz��.�� Zimna obietnica w jego oczach kaza�aby Ortaiasowi Sphrantzesowi rzuci� si� znowu do ucieczki, gdyby tam by�, by j� zobaczy�.
Ob�z Rzymian znajdowa� si� nie tak daleko od pola walki, by nie dociera�y do niego j�ki rannych. Tak wielu pozosta�o na nim rannych, �e odg�os ich cierpienia rozchodzi� si� daleko. �aden pojedynczy g�os nie wyr�nia� si�, �adna narodowo��; ani przez chwil� s�uchaj�cy nie mogli by� pewni, czy j�k m�ki, kt�ry s�ysz�, wydobywa si�
z gard�a videssa�skiego szlachcica, powoli wykrwawiaj�cego si� na �mier�, czy te� z ust jakiego� Yezda, wij�cego si� ze strza�� w brzuchu.
��Oto lekcja dla nas wszystkich, cho� co prawda nie mamy do�� rozumu, by z niej skorzysta栗 zauwa�y� Gorgidas, gdy spocz�� na chwil� przed udaniem si� do nast�pnego rannego.
��A c� to mo�e by� za lekcja?�� zapyta� Viridoviks z szyderczym westchnieniem nara�anej na pr�b� cierpliwo�ci.
��W cierpieniu wszyscy ludzie s� bra�mi. Oby istnia� �atwiejszy spos�b, by ich o tym przekona�.�� Grek zmierzy� Celta w�ciek�ym spojrzeniem, wyzywaj�c go do sprzeczki. Viridoviks pierwszy odwr�ci� wzrok; wyci�gn�� nog�, podrapa� si� w ni�, i zmieni� temat.
Skaurus wreszcie znalaz� czas, by zasn��; zapad� w niespokojny sen pe�en koszmar�w. Wydawa�o si�, �e ledwo zamkn�� oczy, a ju� jaki� legionista zbudzi� go, potrz�saj�c.�� Prosz� o wybaczenie, panie�� rzek� �o�nierz�� ale jeste� potrzebny przy palisadzie.
��Co? Dlaczego?�� wymamrota� trybun, przecieraj�c sklejone powieki i pragn�c, by Rzymianin poszed� sobie i pozwoli� mu odpocz��.
Odpowied�, jak� otrzyma�, wyp�dzi�a sen tak gwa�townie i skutecznie, jak kube� zimnej wody.�� Avshar chcia�by z tob� rozmawia�, panie.
��Co?!�� Bez udzia�u jego woli, d�o� Marka zacisn�a si� na r�koje�ci miecza.�� Dobrze. Przyjd�.�� Narzuci� na siebie pe�n� zbroj� najszybciej jak potrafi��� nie mia� poj�cia, jaki podst�p m�g� szykowa� ksi��e-czarodziej z Yezd. Potem, z obna�onym mieczem w r�ku, pod��y� za legionist� przez pogr��ony w niespokojnym �nie ob�z.
Dwaj khatrisha�scy wartownicy spogl�dali w ciemno�� zalegaj�c� za kr�giem �wiat�a rzucanym przez obozowe ogniska. Ka�dy dzier�y� �uk z na�o�on� na ci�ciw� strza��.�� Podjecha� jak jaki� go�� zaproszony na przyj�cie pod go�ym niebem, wasza czcigodno��, naprawd�, i zapyta� o ciebie, wymieniaj�c twoje imiꠗ powiedzia� jeden z nich Skaurusowi. Ze zwyk�� czupurn� odwag� swego ludu, by� bardziej oburzony nieproszonym przybyciem Avshara, ni� zal�kniony jego czarnoksi�sk� moc�.
Nie tak, jak jego towarzysz, kt�ry powiedzia�:�� Strzelali�my, panie, obaj, kilka razy. By� tak blisko, �e nie mogli�my chybi�, lecz �adna z naszych strza� nie trafi�a.�� Oczy mia� szeroko rozwarte ze strachu.
��Jednak zmusili�my b�karta, �eby wycofa� si� poza zasi�g strza��w�� rzek� �mia�o pierwszy Khatrish.
Druidyczne runy wyryte na galijskiej klindze Marka zap�on�y ��tym blaskiem; nie tak ogni�cie jak w�wczas, kiedy Avshar pr�bowa� rzuci� czar na trybuna, lecz jednak ostrzegaj�c o czarach. Nieustraszony jak tygrys bawi�cy si� mysz�, ksi���-czarodziej wy�oni� si� z ciemno�ci, kt�ra go zrodzi�a, siedz�c nieruchomo jak pos�g na grzbiecie swego wielkiego, karego konia.�� Gnidy! Waszymi strza�ami nie zmusiliby�cie nawet robaka, �eby schowa� si� za �ajno!
�mielszy Khatrish szczekn�� jakie� przekle�stwo i naci�gn�� ci�ciw� do strza�u. Skaurus powstrzyma� go, m�wi�c:
��S�dz�, �e znowu zmarnowa�by� strza�ꠗ musia� otoczy� si� ochronnym czarem.
��Bystry wniosek, ksi��� robak�w�� rzek� Avshar, sk�adaj�c trybunowi pogardliwy uk�on.�� Lecz zbyt oschle mnie witasz, zwa�ywszy �e przybywam, by zwr�ci� ci co�, co nale�y do ciebie, a co znalaz�em dzisiaj na polu bitwy.
Nawet gdyby Marek nie zdo�a� jeszcze pozna� cech charakteru stoj�cego przed nim nieprzyjaciela, ju� samo chytre, z�owrogie poczucie humoru kryj�ce si� w tym okrutnym g�osie powiedzia�oby mu, �e podarunek czarodzieja nale�y do tych, kt�re raduj� darczy�c�, nie obdarowanego. Jednak nie mia� innego wyboru jak tylko doko�czy� rozpocz�t� przez Avshara gr�.�� Jak� wyznaczy�e� za to cen�?�� zapyta�.
��Cen�? Nie wyznaczy�em �adnej. Jak powiedzia�em, to jest twoje. Bierz to i ciesz si�.�� Ksi���-czarodziej pochyli� si� po co�, co wisia�o przy jego prawym bucie, wzi�� zamach od do�u i cisn�� w stron� trybuna. Przedmiot wci�� jeszcze znajdowa� si� w powietrzu, kiedy zawr�ci� ogiera i odjecha� roztapiaj�c si� w ciemno�ci.
Marek i jego towarzysze odskoczyli na bok, w obawie przed jak�� zastawion� na po�egnanie pu�apk�. Lecz podarunek czarodzieja wyl�dowa� nieszkodliwie za palisad� i potoczy� si�, by znieruchomie� u st�p trybuna. W�wczas makabryczny �art Avshara objawi� si� w ca�ej swej grozie, poniewa� Skaurus zobaczy� u swych st�p wytrzeszczaj�c� na niego �lepo oczy, z rysami zastyg�ymi w grymasie przed�miertnej m�ki, g�ow� Mavrikiosa Gavrasa.
Ujrzawszy j�, wartownicy wystrzelili za ksi�ciem-czarodziejem, na o�lep, bezradnie. Jego okrutny �miech sp�yn�� ku nim oznajmiaj�c, jak niewiele warte by�y ich strza�y.
Kierowany swym darem wietrzenia k�opot�w, Gajusz Filipus podbieg� do sza�ca. Mia� na sobie tylko wojskow� sp�dniczk� i he�m, a w r�ku dzier�y� obna�ony
Marek powiedzia� mu, albo przynajmniej pr�bowa�. W�tek jego opowie�ci nieustannie si� rwa�, ilekro� spojrza� w martwe oczy Imperatora.
Starszy centurion wys�ucha� go, a potem warkn��:�� Niech si� che�pi ten przekl�ty czarownik. W ko�cu zap�aci za to, zobaczysz. To��� odda� Mavrikiosowi ostatni salut�� �nie pokaza�o nam nic, czego ju� by�my nie wiedzieli. Zamiast marnowa� czas na to, Avshar m�g� sko�czy� z Thorisinem. Lecz on pozwoli� mu si� wycofa栗 i to z niema�� cz�ci� armii, w�a�nie gdy zacz�li dochodzi� do siebie.
Skaurus skin�� g�ow�, podniesiony na duchu. Gajusz Filipus mia� racj�. Dop�ki �y� Thorisin, Videssos mia� wodza�� a po tej kl�sce Imperium b�dzie potrzebowa�o wszystkich �o�nierzy, jakich zdo�a znale��.
My�li trybuna pow�drowa�y ku rankowi, by uwolni� si� od obraz�w pola Maraghy. Dyscyplina legionist�w z pewno�ci� op�aci si� po raz wt�ry, tak jak tego popo�udnia; przyt�aczaj�ce zwyci�stwo wprowadzi�o w szeregi Yezda niemal taki sam rozgardiasz, jaki w videssa�skiej armii wywo�a�a kl�ska. Teraz mia� na dodatek khatrisha�sk� jazd�, zatem m�g� liczy� na to, �e spotka si� z koczownikami jak r�wny z r�wnym. W taki czy inny spos�b�� powiedzia� sobie�� wybrnie z tarapat�w.
Spojrza� wyzywaj�co w kierunku, gdzie znikn�� Avshar, i powiedzia� cicho:�� Nie, gra nie sko�czy�a si� jeszcze. Daleko jej do tego.