Edgar Rice Burroughs (1875�1950) jest znany przede wszystkim starszemu pokoleniu czytelnik�w literatury przygodowej � i to raczej wcale nie jako autor powie�ci typu science fiction. Swoj� pisarsk�, og�lno�wiatow� karier� zrobi� jako ojciec postaci, kt�ra przez kilka dziesi�cioleci nie schodzi�a z ekran�w kin, z �am�w komiksowych czasopism, broszurowych wyda� i wci�� wznawianych ksi��ek, we wszystkich chyba j�zykach �wiata. Ten bohater Burroughsa ujrza� �wiat�o dzienne jeszcze przed I wojn� �wiatow�, w 1912 roku. �Tarzan w�r�d ma�p" (Tarzan of the Apes) by� pierwsz� z ca�ej serii ksi��ek, przedstawiaj�cych wci�� nowe i coraz bardziej fantastyczne przygody ch�opca wychowanego przez ma�py, kt�ry przekszta�ci� si� we wspania�ego m�czyzn� o wielu cechach supermana. Mno�y� przygody swego bohatera sam Burroughs, czynili to liczni na�ladowcy, w tym wielu autor�w komiks�w (co by�o powodem szeregu proces�w o prawa autorskie), brali Tarzana na warsztat wci�� nowi scenarzy�ci i re�yserzy filmowi. Ta osza�amiaj�ca, zw�aszcza hollywoodzka kariera Tarzana okry�a jakby cieniem i uczyni�a, mniej widocznym innego bohatera Burroughsa � Cartera, prze�ywaj�cego swoje przygody nie w afryka�skiej d�ungli, lecz poza Ziemi�.

Carter zrodzi� si� w wyobra�ni Burroughsa mniej wi�cej w tym samym czasie, co Tarzan, a serie ksi��ek, kt�rych by� bohaterem zapocz�tkowa�a �Ksi�niczka Marsa� (A Princess of Mars), kt�r� przedstawiamy naszym Czytelnikom.

Ogl�dana z perspektywy wsp�czesnej literatury SF, ksi��ka Burroughsa � je�li ma szans� zdobycia sympatii czytaj�cych � to przede wszystkim swoim urokiem trudnej do podrobienia staroci. Jest do�� typowym produktem bardzo ju� dawnej formu�y literatury fantastycznej, a zarazem stanowi odbicie �wczesnej wiedzy i pogl�d�w na temat najbli�szych Ziemi s�siad�w w kosmosie.

Burroughs o tyle mie�ci si� w konwencji pisarstwa SF, �e stara si� � do pewnych granic � dochowa� wierno�ci �wczesnej wiedzy o Marsie. Przyjmuje wi�c bardzo w�wczas g�o�n� hipotez� Schiaparellego i Lowella na temat kana��w na Marsie. Uwzgl�dnia znany ju� fakt, �e masa Marsa jest o wiele mniejsza ni� Ziemi, a wiec mniejsze jest ci��enie. (Utrudnia to bohaterowi w pierwszych chwilach poruszanie si�, ale daje mu przewag� si�y nad Marsjanami). Bierze tak�e pod uwag� d�u�szy czas obiegu Marsa wok� S�o�ca oraz nachylenie jego osi, powoduj�ce zmiany p�r roku. Nie ignoruje te� przyj�tych w�wczas przez nauk� pogl�d�w, �e atmosfera na Marsie jest bardziej rozrzedzona w por�wnaniu z ziemsk� i �e planeta cierpi na niedostatek wody. W�a�nie kana�y, zgodnie z �wczesnymi hipotezami mia�y s�u�y� bardziej racjonalnemu rozprowadzaniu wody po powierzchni wysychaj�cej planety, stanowi�c r�wnocze�nie podstaw� do przypuszcze�, �e musi tam istnie� nie tylko �ycie, lecz r�wnie� cywilizacja, Konsekwencje z pogl�d�w Lowella wyci�gn�� w 1898 r. H. G. Wells, pisz�c swoj� �Wojn� �wiat�w", a jeszcze 40 lat p�niej Orson Welles potrafi� �miertelnie przestraszy� tysi�ce nowojorczyk�w opartym na niej s�uchowiskiem radiowym.

Wsp�czesna bezpo�rednia penetracja przestrzeni kosmicznej, chocia� jeszcze ograniczona do obszar�w naszego systemu s�onecznego pozbawi�a ju� pisarzy SF mo�liwo�ci fantazjowania na temat �ycia na Wenus czy na Marsie. Radzieckie sondy ukaza�y nam przyduszon� ogromnym ci�nieniem, rozgrzan� do temperatury kilkuset stopni, pusta powierzchnie Wenus. Ameryka�skie Marinery przekaza�y obraz zupe�nie zamarzni�tego Marsa, bez �adnych kana��w, niemal bez wody i atmosfery, bez �lad�w �ycia, o powierzchni usianej tysi�cami krater�w, przypominaj�cej martwy krajobraz Ksi�yca, a nie �wiat, na kt�rym prze�ywa� swe przygody bohater Burroughsa.

Z tego punktu widzenia ksi��ka ameryka�skiego autora nale�y ju� do historii � i to niejako podw�jnie: do minionego ju� okresu wiedzy o s�siaduj�cej z Ziemi� planecie i do historii literatury SF. Ale w�a�nie dlatego mo�e chyba liczy� na wzgl�dy czytelnik�w, tych zw�aszcza, kt�rzy potrafi� poddawa� si� urokowi rzeczy dawnych.

Przedstawiaj�c Pa�stwu w formie ksi��ki dziwny r�kopis kapitana Cartera przypuszczam, �e mo�e by� interesuj�ce opatrzenie go kilkoma s�owami wst�pu, dotycz�cymi tego nadzwyczajnego cz�owieka. Moje pierwsze wspomnienia o nim pochodz� z okresu tych kilku miesi�cy, tu� przed wybuchem Wojny Domowej, kt�re kapitan Carter sp�dzi� w domu mego ojca w Wirginii. Mimo i� by�em wtedy zaledwie pi�cioletnim dzieckiem, dobrze pami�tam wysokiego, przystojnego, ciemnow�osego m�czyzn�., kt�rego nazywa�em wujem Jackiem.

Na jego twarzy zawsze go�ci� u�miech, a w naszych dzieci�cych zabawach uczestniczy� z tym sam zapa�em i zaanga�owaniem, jakie przejawia�, bior�c udzia�-w rozrywkach doros�ych. Czasem ca�ymi godzinami zabawia� moj� star� babk� opowie�ciami ze swego burzliwego �ycia, w czasie kt�rego zje�dzi� i pozna� niemal ca�y �wiat. Wszyscy go kochali�my, a nasi niewolnicy nieomal ca�owali �lady jego st�p.

By� wspania�ym przyk�adem m�skiej urody. Mierzy� dobre dwa cale ponad sze�� st�p wzrostu, mia� szerokie ramiona, w�skie biodra i wysportowan� sylwetk� cz�owieka, kt�rego �ywio�em jest walka. Rysy twarzy mia� regularne, ostro wyrze�bione, w�osy ciemne, kr�tko obci�te i stalowoszare oczy, odbijaj�ce prawy i niez�omny charakter. Jego nienaganne maniery i uprzedzaj�ca grzeczno�� by�y z rodzaju tych, jakie spotyka si� w�r�d najlepszych arystokratycznych rodzin na Po�udniu.

Je�dzi� konno, szczeg�lnie gdy goni� za sfor� ogar�w, w spos�b, kt�ry budzi� podziw i uznanie nawet u nas, w kraju s�ynnym ze znakomitych je�d�c�w. S�ysza�em cz�sto, jak ojciec ostrzega� go przed skutkami dzikiej brawury. On jednak �mia� si� tylko i m�wi�, �e nie narodzi� si� jeszcze ko�, kt�ry m�g�by go wysadzi� z siod�a.

Gdy wybuch�a wojna, opu�ci� nas i nie widzia�em go przez nast�pnych pi�tna�cie czy szesna�cie lat. Przyjecha� po raz wt�ry bez uprzedzenia i by�em bardzo zdziwiony, gdy zauwa�y�em, �e przez ten ca�y czas wcale si� nie zestarza� ani te� nie zmieni� w �aden widoczny spos�b. W�r�d ludzi by� tym samym radosnym i szcz�liwym cz�owiekiem, kt�rego pami�tali�my z dawnych dni. Widzia�em go jednak kilkakrotnie, gdy przypuszcza�, �e jest sam; siedzia� w�wczas godzinami, patrz�c w przestrze�, z twarz� �ci�gni�t� t�sknot� i cierpieniem. Noce sp�dza� ze wzrokiem utkwionym w niebo i dopiero ca�e lata p�niej, gdy przeczyta�em jego r�kopis, zrozumia�em pow�d tego dziwnego zachowania.

Powiedzia� nam, �e po zako�czeniu wojny sp�dzi� pewien czas poszukuj�c z�ota na terenie Arizony. Nieograniczone sumy pieni�dzy, kt�rymi dysponowa� dowodzi�y, �e te poszukiwania zosta�y zako�czone pe�nym sukcesem. Jednak o szczeg�ach swego �ycia m�wi� bardzo pow�ci�gliwie, a w�a�ciwie nie m�wi� o nich wcale. Zosta� z nami pr� wie rok, a potem pojecha� do Nowego Jorku, gdzie kupi� niewielk� posiad�o�� nad rzek� Hudson. Odwiedza�em go tam raz do roku, przy okazji moich handlowych podr�y � m�j ojciec i ja posiadali�my w owym czasie wiele sklep�w, rozsianych po ca�ej Wirginii. Kapitan Carter byt w�a�cicielem ma�ej, lecz pi�knej willi, malowniczo po�o�onej na urwistym brzegu rzeki. Podczas jednej z moich ostatnich wizyt, w zimie 1885 roku, zauwa�y�em, �e by� bardzo zaabsorbowany pisaniem � tego w�a�nie, jak teraz przypuszczam, manuskryptu.

Powiedzia� mi w�wczas, �e chce, je�eli mu si�. co� przytrafi, abym zaopiekowa� si� jego posiad�o�ci�. Wr�czy� mi klucz do skrytki w szafie pancernej stoj�cej w jego gabinecie, w kt�rej mia�em znale�� testament i pewne osobiste instrukcje. Wym�g� na mnie uroczyst� przysi�g�, �e wszystkie �ci�le wype�ni�.

Tego dnia, udaj�c si� na spoczynek, zauwa�y�em go z okna mego pokoju. Sta� w promieniach ksi�yca na zwr�conym ku rzece urwisku, z r�kami wyci�gni�tymi ku niebu, jakby b�aga� o lito��. Pomy�la�em w�wczas, �e si� modli i zdziwi�em si� nieco, bowiem nigdy nie uwa�a�em go za cz�owieka religijnego. W kilka miesi�cy po powrocie do domu, chyba pierwszego marca 1886 roku, otrzyma�em telegram, w kt�rym prosi�, abym natychmiast do niego przyjecha�. By�em zawsze jego ulubie�cem w�r�d m�odszej generacji Carter�w, wi�c niezw�ocznie pospieszy�em.

Przyby�em na ma�� stacje, oddalon� o blisko mil� od jego posiad�o�ci, rankiem czwartego marca 1886 roku. Czeka� na mnie s�u��cy. Gdy mu poleci�em jecha� do domu kapitana, powiedzia�, �e je�eli jestem przyjacielem jego pana, ma dla mnie bardzo z�e wiadomo�ci. Tego ranka, kr�tko po wschodzie s�o�ca, str� s�siedniej posiad�o�ci znalaz� kapitana Cartera martwego. Z jakiej� przyczyny ta wiadomo�� wcale mnie nie zaskoczy�a, pojecha�em jednak najszybciej, jak to by�o mo�liwe, by zaj�� si� pogrzebem i sprawami, kt�re mi zostawi�.

W ma�ym salonie zasta�em szefa lokalnej policji, kilku mieszka�c�w miasta oraz str�a, kt�ry opowiedzia� szczeg�y, zwi�zane ze znalezieniem cia�a. Gdy si� na nie natkn�� by�o jeszcze ciep�e. Le�a�o w �niegu, z r�kami wyci�gni�tymi ku kraw�dzi urwiska, w pozycji jak sobie u�wiadomi�em, identycznej z t�, w jakiej widywa�em kapitana w owe noce, gdy zdawa� si� b�aga� niebo o �ask�.

Cia�o nie nosi�o �adnych �lad�w przemocy i koroner, przy pomocy miejscowego lekarza, szybko wyda� orzeczenie o �mierci na skutek zawa�u serca. Gdy wreszcie zosta�em sam, otworzy�em kas� pancern� i opr�ni�em szuflad�, w kt�rej, jak mi m�wi�, znajd� przeznaczone dla mnie instrukcje. By�y one istotnie do�� osobliwe, ale wype�ni�em je do ostatniego szczeg�u, najuczciwiej jak potrafi�em.

Kapitan poleci� mi przewie�� swoje cia�o do Wirginii bez balsamowania i z�o�y� w otwartej trumnie w grobowcu, kt�ry poprzednio wybudowa�. Jak si� p�niej przekona�em, grobowiec posiada� bardzo dobr� wentylacje. W instrukcjach by�o zawarte ��danie, abym osobi�cie dopilnowa� �cis�ego wykonania wszystkich polece�, zachowuj�c tajemnice, je�li oka�e si� to konieczne. Maj�tkiem zadysponowa� w spos�b nast�puj�cy: przez 25 lat mia�em otrzymywa� wszystkie p�yn�ce z niego dochody, po czym przechodzi� na moj� wy��czn� w�asno��. Dalsze wskaz�wki dotyczy�y r�kopisu. Przez jedena�cie lat mia� pozosta� w takim stanie, w jakim go znalaz�em, nie czytany i nie rozpiecz�towany. Publicznie og�osi� jego tre�� mog�em dopiero po up�ywie 21 lat od �mierci kapitana.

Dziwn� rzecz� w grobowcu, w kt�rym jego da�o ci�gle spoczywa jest to, i� masywne drzwi zaopatrzone s� w wielki, z�ocony zamek spr�ynowy, kt�ry otwiera si� tylko od wewn�trz.

Jestem bardzo starym cz�owiekiem � sam nie wiem ile mam lat. By� mo�e sto, mo�e wi�cej. Nie potrafi�, powiedzie�, gdy� nigdy nie starza�em si� tak, jak inni ludzie. Nie pami�tam r�wnie� swego dzieci�stwa. Jak daleko si�gn� pami�ci� zawsze by�em m�czyzn� lat oko�o trzydziestu. Wygl�dam dzisiaj tak, jak wygl�da�em czterdzie�ci i wi�cej lat temu, a mimo to wiem, �e nie b�d� �y� wiecznie, �e kt�rego� dnia przyjdzie po mnie �mier�, ta prawdziwa, po kt�rej ju� si� nie zmartwychwstaje. Nie widz� powodu, dla kt�rego mia�bym si� obawia� �mierci � ja, kt�ry umar�em ju� dwukrotnie i ci�gle �yje. A jednak jest we mnie ten sam strach przed ni�, co u was, kt�rzy nigdy nie umarli�cie. I, jak przypuszczam, ten w�a�nie strach zrodzi� we mnie przekonanie, �e ja r�wnie� jestem �miertelny. Zmusza mnie ono do opisania dziej�w mego �ycia i moich �mierci. Nie potrafi� wyja�ni� tego fenomenu, mog� jedynie w prostych s�owach szeregowego �o�nierza fortuny poda� kronik� dziwnych przyg�d, kt�re mi si� przytrafi�y w ci�gu dziesi�ciu lat, podczas kt�rych moje martwe cia�o le�a�o, przez nikogo nie odnalezione, na dnie pieczary w Arizonie. Nigdy nie opowiada�em tej historii. �aden te� �miertelny cz�owiek nie ujrzy tego r�kopisu, dop�ki rzeczywi�cie nie przekrocz� progu wieczno�ci. Wiem, �e umys� przeci�tnego cz�owieka nie uwierzy w to, czego nie mo�e dotkn�� i zobaczy�. Dlatego nie mam zamiaru stawa� pod pr�gierzem opinii publicznej, ko�cio�a i prasy i by� poczytywanym za gigantycznego �garza tylko dlatego, �e m�wi� czyst� prawd�, kt�ra pewnego dnia zostanie potwierdzona przez nauk�. By� mo�e do�wiadczenia, kt�re sta�y si� moim udzia�em na Marsie i wiedza, jak� mog� przekaza� w tej kronice pomog� we wcze�niejszym zrozumieniu tajemnic naszej siostrzanej planety � tajemnic dla was, ale ju� nie dla mnie.

Nazywam si� John Carter, jednak bardziej jestem znany jako kapitan Jack Carter z Wirginii. Gdy Wojna Domowa dobieg�a ko�ca stwierdzi�em, �e posiadam kilkaset tysi�cy bezwarto�ciowych dolar�w (konfederackich), stopie� kapitana kawalerii w armii, kt�ra ju� nie istnieje i jestem s�ug� kraju, kt�ry znik� wraz z nadziejami Po�udnia. Bez dow�dc�w, bez grosza, pozbawiony jedynego �r�d�a utrzymania � walki, postanowi�em uda� si� na po�udniowy zach�d i spr�bowa� odzyska� utracon� fortun�, poszukuj�c z�ota.

Blisko rok prowadzi�em, wraz z innym oficerem armii konfederackiej, kapitanem Powellem z Richmond, roboty poszukiwawcze. Mieli�my wyj�tkowe szcz�cie, gdy� zim� 1865 roku natkn�li�my si�, po wielu wysi�kach i wyrzeczeniach, na �y�� z�otono�nego kwarcu, kt�ra swoim bogactwem przewy�sza�a nasze naj�mielsze marzenia. Powell, kt�ry z wykszta�cenia by� in�ynierem-g�rnikiem, stwierdzi�, �e odkryli�my kruszec warto�ci ponad miliona dolar�w, mo�liwy do wydobycia w ci�gu zaledwie trzech miesi�cy.

Poniewa� nasze wyposa�enie by�o wyj�tkowo ubogie, zdecydowali�my, �e jeden z nas musi wr�ci� do cywilizacji, kupi� potrzebne urz�dzenia i naj�� wystarczaj�c� liczb� ludzi, by rozpocz�� eksploatacje kopalni.

Powell zna� zar�wno okolice, jak i techniczne potrzeby przedsi�wzi�� g�rniczych, postanowili�my wiec, �e to on uda si� na te wypraw�. Ja zgodzi�em si� zosta� i broni� naszego prawa w�asno�ci przed ewentualnymi, jednak ma�o prawdopodobnymi zakusami jakiego� innego poszukiwacza, kt�ry m�g�by zaw�drowa� w pobli�e.

Trzeciego marca 1866 roku zapakowali�my zapasy na drog� na dwa z naszych mu��w. Powell powiedzia� mi do widzenia, wskoczy� na konia i ruszy� w d�, ku dolinie, przez kt�r� prowadzi� pierwszy etap jego podr�y. Poranek tego dnia by�, jak niemal wszystkie poranki w Arizonie, pi�kny i czysty. Mog�em obserwowa� Powella i jego juczne zwierz�ta, wybieraj�cych najlepsz� drog� w d� zbocza. A� do trzeciej po po�udniu, gdy zanurzyli si� w cie� �a�cucha g�r, le��cego po przeciwnej stronie doliny, od czasu do czasu widzia�em ich, wspinaj�cych si� na jakie� wzg�rze lub pokonuj�cych wyniesienie.

Oko�o trzeciej trzydzie�ci spojrza�em przypadkowo w dolin� i zdziwi�em si�, widz�c trzy ma�e punkty niemal w tym samym miejscu, w kt�rym po raz ostatni dostrzeg�em Powella i jego dwa mu�y. Nie jestem sk�onny do zbytecznych obaw, lecz im bardziej pr�bowa�em si� przekona�, �e z Powellem nic z�ego si� nie sta�o, a dostrze�one punkty to antylopy lub dzikie konie, tym wi�kszy mnie ogarnia� niepok�j.

Poniewa� od czasu, gdy znale�li�my si� w tej okolicy nie zauwa�yli�my ani �ladu wrogo nastawionych Indian, nie podj�li�my �adnych �rodk�w ostro�no�ci. Miedzy bajki w�o�yli�my zas�yszane opowie�ci o wielkiej liczbie tych okrutnych w��cz�g�w, jakoby grasuj�cych w pobli�u, morduj�cych i torturuj�cych ka�d� grup� bia�ych, kt�ra wpadnie w ich bezlitosne szpony.

Wiedzia�em, �e Powell by� dobrze uzbrojony i ponadto mia� do�wiadczenie w walce z Indianami. Jednak ja r�wnie� sp�dzi�em wiele lat w�r�d Siouxow na P�nocy i wiedzia�em, �e jego szans� w starciu z oddzia�em przebieg�y Apacz�w s� bardzo niewielkie. W ko�cu nie mog�em d�u�ej znie�� niepewno�ci i, uzbroiwszy si� w dwa rewolwery Colta, karabin oraz dwa pasy z nabojami osiod�a�em konia i pojecha�em w d� drog�, kt�r� Powell przeby� tego ranka.

Natychmiast, gdy znalaz�em si� na stosunkowo r�wnym terenie zmusi�em konia do galopu. Jecha�em tak a� do chwili, gdy kr�tko przed zmierzchem zauwa�y�em �lady trzech niepodkutych, galopuj�cych koni, ��cz�ce si� ze �ladami, pozostawionymi przez Powella.

Ruszy�em za nimi najszybciej, jak mog�em. Jednak wkr�tce zapadaj�ce ciemno�ci zmusi�y mnie do zatrzymania si� w oczekiwaniu na wsch�d ksi�yca. Da�o mi to mo�liwo�� gruntownego przemy�lenia ca�ej sytuacji. By� mo�e niebezpiecze�stwo istnia�o tylko w mojej wyobra�ni, uroi�em, je sobie jak stara, przes�dna kobieta i gdy wreszcie dogoni� Powella m�j niepok�j stanie si� tylko tematem do �art�w.

Jednak, jakkolwiek nie jestem sentymentalny, przez ca�e �ycie uwa�a�em poczucie obowi�zku, gdziekolwiek mia�oby mnie ono prowadzi�, za rodzaj fetysza. Dzi�ki niemu dost�pi�em zaszczyt�w w trzech republikach, zyska�em odznaczenia i przyja�� starego, pot�nego cesarza oraz kilku pomniejszych kr�l�w, w kt�rych s�u�bie ostrze mojej szabli niejednokrotnie barwi�o si� czerwieni�.

Oko�o dziewi�tej �wiat�o ksi�yca by�o wystarczaj�co silne, abym m�g� jecha� dalej. Nie mia�em trudno�ci w szybkim pod��aniu za tropem � st�pa, a niekiedy nawet k�usem. Oko�o pomocy dotar�em do ma�ego stawu, przy kt�rym Powell mia� nadzieje nocowa�. By�o tam zupe�nie pusto, nie znalaz�em �adnych �lad�w obozowiska.

Zauwa�y�em, �e trzej je�d�cy zatrzymali si� nad wod� jedynie na chwile, prawdopodobnie by napoi� konie, i pojechali za Powellem, staraj�c si� utrzyma� tak� sam� pr�dko��, z jak� jecha� m�j przyjaciel.

Teraz ju� by�em przekonany, �e s� to Apacze i maj� zamiar schwyta� Powella �ywcem, by dostarczy� sobie szata�skiej przyjemno�ci zadawania mu tortur. Pogna�em konia naprz�d nie zwa�aj�c na niebezpiecze�stwo. Mia�em nadzieje dogna� tych czerwonych rozb�jnik�w, zanim go zaatakuj�.

Dalsze moje rozmy�lania zosta�y przeci�te jak no�em dalekim odg�osem dw�ch strza��w. Wiedzia�em, �e teraz Powell potrzebuje mojej pomocy bardziej ni� kiedykolwiek. Pogna�em konia, zmuszaj�c go do najszybszego galopu, na jaki m�g� si� zdoby� na w�skiej i trudnej g�rskiej �cie�ce.

Przeby�em oko�o mili, lub nawet wi�cej, nie s�ysz�c dalszych odg�os�w walki, gdy nagle �cie�ka zagubi�a si� w ma�ej, otwartej przestrzeni w pobli�u grzbietu prze��czy. Widok, jaki ujrza�em przerazi� mnie.

Niewielki obszar p�askiego gruntu by� bia�y od india�skich wigwam�w, a oko�o pi�ciuset czerwonych wojownik�w zebra�o si� wok� jakiego� obiektu w centrum obozu. Byli tak poch�oni�ci tym, co si� tam znajdowa�o, �e zupe�nie mnie nie zauwa�yli. M�g�bym zawr�ci� i uciec, kryj�c si� bezpiecznie w ciemno�ciach. Jednak taka my�l przysz�a mi do g�owy dopiero nast�pnego dnia, gdy wspomina�em ca�e wydarzenie.

Nie wierze, �e jestem z tej samej gliny, z kt�rej ulepieni s� wielcy bohaterowie. W�r�d setek przyg�d, w jakie si� anga�owa�em staj�c twarz� w twarz ze �mierci�, nie przypominam sobie ani jednej, w trakcie kt�rej przysz�aby mi do g�owy my�l, �e m�g�bym si� zachowa� inaczej, ni� to akurat czyni�em. Dopiero wiele godzin p�niej dostrzega�em inne mo�liwo�ci. Widocznie m�j umys� jest tak skonstruowany, �e pod�wiadomie kieruje mnie na �cie�k� obowi�zku, bez zag��biania si� w niepotrzebne i mecz�ce dywagacje. Jednak, jakkolwiek by to by�o, jestem zadowolony, �e tch�rzostwo nie jest jedn� z cech mego charakteru.

By�em oczywi�cie �wiadomy, �e tym centrum zainteresowania jest Powell. Nie pami�tam, jaka by�a moja pierwsza my�l ani co najpierw zrobi�em, ale mgnienie oka p�niej p�dzi�em ku armii wojownik�w z rewolwerami w d�oniach, nieprzerwanie strzelaj�c i wrzeszcz�c jak op�tany. Nie mog�em wybra� lepszej taktyki, gdy� Indianie, przekonani, �e szar�uje na nich co najmniej pu�k regularnego wojska, rozbiegli si�. na wszystkie strony w poszukiwaniu swoich �uk�w, strza� i strzelb. Widok, jaki ujrza�em po ich ucieczce, nape�ni� mnie smutkiem i w�ciek�o�ci�. W czystym �wietle ksi�yca le�a� Powell, dos�ownie naszpikowany strza�ami. Nie mia�em najmniejszych w�tpliwo�ci, �e jest ju� martwy. Zapragn��em jednak uchroni� jego cia�o przed profanacj� z r�k Apacz�w, r�wnie mocno jak przedtem chcia�em uratowa� mu �ycie.

Podjecha�em, schyli�em si� i nie zeskakuj�c z siod�a chwyci�em za pas z nabojami, owini�ty wok� jego bioder. Podnios�em cia�o w g�r� i po�o�y�em na koniu przed sob�. Jeden rzut oka wystarczy�, by si� zorientowa�, �e powr�t drog�, kt�r� tu przyby�em b�dzie bardziej ryzykowny ni� jazda na wprost, przez ��k�. Wbi�em ostrogi w boki mojego biednego wierzchowca i skierowa�em si� ku prze��czy.

Indianie ju� zd��yli si� zorientowa�, �e jestem sam i zacz�li mnie zasypywa� przekle�stwami, strza�ami z �uk�w i kulami, W niepewnym �wietle ksi�yca trudno jednak by�o dok�adnie wycelowa�, poza tym Indianie byli jeszcze wytr�ceni z r�wnowagi nag�ym sposobem, w jaki pojawi�em si� miedzy nimi, a ja by�em celem raczej szybko si� przesuwaj�cym. Wszystko to uchroni�o mnie przed trafieniem oraz pozwoli�o skry� si� w cieniach okolicznych szczyt�w zanim zosta� zorganizowany regularny po�cig.

Praktycznie nie kierowa�em koniem, gdy� przypuszcza�em, �e �atwiej ni� ja odnajdzie wiod�c� na prze��cz �cie�k�. Sta�o si� jednak tak, i� ko� poszed� w stron� grzbietu g�rskiego, a nie prze��czy, za kt�r� mia�em nadzieje odnale�� nasz� bezpieczn� dolin�. Jest jednak mo�liwe, �e tej w�a�nie okoliczno�ci zawdzi�czam �ycie oraz niezwyk�e do�wiadczenia i przygody, jakie sta�y si� moim udzia�em w ci�gu nast�pnych dziesi�ciu lat.

Po raz pierwszy u�wiadomi�em sobie, �e znajduje si� na niew�a�ciwej drodze, gdy okrzyki �cigaj�cych mnie Indian zacz�y oddala� si� i s�abn�� daleko po mojej lewej stronie. Zrozumia�em, �e przy postrz�pionych ska�ach, kt�re spoczywa�y na skraju ��ki skierowali si� na lewo, gdy tymczasem mnie i martwe cia�o Powella ko� poni�s� na prawo.

Wspi��em si� na niewielki wzg�rek, z kt�rego otwiera� si� widok na okolice i zobaczy�em, �e �cigaj�ca mnie grupa dzikich znika, zakr�caj�c za s�siedni szczyt. Wiedzia�em, �e Indianie wkr�tce odkryj�, i� si� pomylili i rozpoczn� poszukiwania na nowo, tym razem we w�a�ciwym kierunku.

Przejecha�em jeszcze niewielk� odleg�o�� i natkn��em si� na wysok� ska��, obok kt�rej wiod�a w g�r�, w kierunku, w kt�rym chcia�em jecha� r�wna i stosunkowo szeroka dr�ka, Po mojej prawej stronie wyrasta�a na kilkaset st�p w g�r� ska�a, za� po lewej � opada�o w d�, a� do dna skalistego jaru, g�adkie i niemal pionowe urwisko. Przejecha�em t� dr�k� by� mo�e sto jard�w, a potem ostry zakr�t w prawo skierowa� mnie ku wylotowi du�ej pieczary. Mia� on oko�o czterech st�p wysoko�ci i trzy do czterech st�p szeroko�ci. Dr�ka ko�czy�a si� tu� przed nim. By� ju� ranek i nagle, niemal bez ostrze�enia, z tak charakterystycznym dla Arizony brakiem �witu i jego p�cieni, zala�o mnie jasne �wiat�o dzienne.

Zeskoczy�em z konia i u�o�y�em Powella na ziemi, ale nawet staranne badanie nie pozwoli�o mi odnale�� w nim najmniejszej iskierki �ycia� Usi�owa�em wla� wod� z manierki w jego martwe usta, zwil�a�em mu twarz, rozciera�em r�ce. Trudzi�em si� w ten spos�b przez blisko godzin�, nie bacz�c na to, i� wiedzia�em, �e ju� dawno nie �yje.

Darzy�em Powella ogromn� sympati�. By� cz�owiekiem w pe�nym tego s�owa znaczeniu, prawdziwym gentlemanem z Po�udnia, moim szczerym i oddanym przyjacielem, tote� daremne starania nad przywr�ceniem go do �ycia porzuci�em wreszcie z uczuciem najg��bszego �alu.

Zostawi�em cia�o Powella na p�eczce skalnej i wpe�z�em do pieczary, by si� nieco rozejrze�. Mia�a ona oko�o stu st�p �rednicy i trzydzie�ci lub czterdzie�ci wysoko�ci. G�adka i wydeptana pod�oga oraz inne szczeg�y �wiadczy�y, �e by�a kiedy�, w jakich� odleg�ych czasach, zamieszkana. Tylna �ciana gubi�a si� w tak g�stym mroku, �e nie by�em w stanie stwierdzi�, czy istnia�y w niej jakie� przej�cia do innych pomieszcze�. W trakcie przeszukiwania pieczary nagle zacz��em czu� ogarniaj�c� mnie przyjemn� senno��. Przypisa�em j� zm�czeniu d�ug� i wyczerpuj�c� jazd� oraz reakcji organizmu na napi�cie, wywo�ane walk� i ucieczk�. Czu�em si� tutaj stosunkowo bezpiecznie, gdy� wiedzia�em, �e na dr�ce, kt�r� przyjecha�em, jeden cz�owiek m�g�by si� z powodzeniem broni� przeciw ca�ej armii.

Wkr�tce ju� by�em tak senny, �e tylko nadzwyczajnym wysi�kiem woli powstrzymywa�em si� od u�o�enia na pod�odze pieczary na kr�tki odpoczynek. Nie wolno mi by�o tego zrobi�, gdy� oznacza�o to pewn� �mier� z r�k moich czerwonych przyjaci�, kt�rzy lada chwila mogli si�. tu zjawi�. Zacz��em i�� w stron� wyj�cia, ale tylko zatoczy�em si� jak pijany i upad�em na pod�og�.

Ogarn�o mnie uczucie niemocy, mi�nie rozlu�ni�y si� i ju� by�em sk�onny podda� si� pragnieniu snu, lecz us�ysza�em zbli�aj�ce si� konie. Spr�bowa�em podnie�� si� na nogi i z przera�eniem stwierdzi�em, �e mi�nie nie s�uchaj� rozkaz�w woli. By�em ca�kowicie rozbudzony, ale zupe�nie niezdolny do poruszenia cho�by palcem, jakbym si� nagle obr�ci� w kamie�. I wtedy w�a�nie po raz pierwszy zauwa�y�em lekk� mgie�k�, wype�niaj�c� pieczar�. By�a niezmiernie delikatna i widoczna jedynie przy wej�ciu, przez kt�re wpada�o �wiat�o s�o�ca. Jednocze�nie poczu�em nik�y, gryz�cy zapach i zda�em sobie spraw�, �e zosta�em poddany dzia�aniu jakiego� gazu. Jednak w dalszym ci�gu nie rozumia�em dlaczego zachowuj�c pe�ni� w�adz umys�owych nie jestem w stanie si� poruszy�.

Le�a�em twarz� ku wyj�ciu, przez kt�re widzia�em kr�tki odcinek drogi miedzy pieczar� a ska��. Ha�as zbli�aj�cych si� koni umilk�, prawdopodobnie Indianie zacz�li si� skrada� ku memu grobowi za �ycia. Pami�tam, �e mia�em wtedy nadzieje, i� zadadz� mi szybk� �mier�, bowiem perspektywa niezliczonej ilo�ci rzeczy, kt�re by mogli ze mn� robi�, gdyby sp�yn�o na nich natchnienie nie u�miecha�a mi si�. szczeg�lnie.

Nie musia�em d�ugo czeka� na chwile, w kt�rej zg�uszony d�wi�k przekona� mnie o ich blisko�ci. Wkr�tce zza ska�y wysun�o si� wymalowane barwami wojennymi oblicze i dzikie oczy spojrza�y wprost na mnie. By�em ca�kowicie pewny, �e Indianin mnie wyra�nie widzia�, gdy� by�em o�wietlony padaj�cymi poprzez wej�cie promieniami porannego s�o�ca. Zamiast jednak podej��, po prostu sta� i gapi� si� okr�g�ymi ze zdumienia oczami. Potem ukaza�a si� nast�pna twarz i trzecia, i czwarta, i pi�ta. Ka�da z nich wychyla�a si� ponad ramionami koleg�w, gdy� ze wzgl�du na niewielk� szeroko�� przej�cia Indianie nie mogli wysun�� si� przed stoj�cego na czele. Wszystkie wyra�a�y strach i groz�, jednak nie wiedzia�em, co wzbudzi�o takie uczucia. Ta zagadka zosta�a wyja�niona dopiero dziesi�� lat p�niej. Fakt, i� ci, kt�rzy byli na czele, przekazywali szeptem jakie� wiadomo�ci do ty�u wskazywa�, �e za ska�� kryli si� nast�pni wojownicy.

Nagle z g��bi jaskini dobieg� cichy, lecz wyra�ny j�k. Us�yszawszy go Indianie zacz�li si� w pop�ochu wycofywa�. Tak gwa�townie starali si� uciec od nieznanej rzeczy za moimi plecami, �e jeden z nich run�� z wyst�pu skalnego wprost na ska�y w dole. Przez pewien czas ich dzikie okrzyki odbija�y si� echem od �cian kanionu, a p�niej zn�w zapanowa�a cisza.

D�wi�k, kt�ry ich tak przerazi� nie powt�rzy� si� wi�cej, ale nawet ten jeden raz wystarczy�, abym zacz�� snu� domys�y na temat upiora, kt�ry czai� si� w cieniu za moimi plecami. Strach jest poj�ciem wzgl�dnym i dlatego moje �wczesne odczucia mog� mierzy� tylko tymi wra�eniami, jakich doznawa�em zar�wno wcze�niej, jak i p�niej w innych niebezpiecznych sytuacjach. Mog� jednak powiedzie�, �e je�eli uczucie, kt�re mn� zaw�adn�o w ci�gu nast�pnych kilku minut by�o strachem, to niech B�g ma lito�� dla tch�rzy, gdy� strach jest sam w sobie kar� a� nadto dostateczn�.

Dla cz�owieka, kt�ry zawsze zwyk� walczy� o swoje �ycie z ca�� energi�, jaka kry�a si� w jego silnym ciele, zaiste przera�aj�ca by�a sytuacja, w kt�rej le�a� sparali�owany, odwr�cony ty�em do nieznanego niebezpiecze�stwa, potrafi�cego jednym d�wi�kiem zmusi� do bez�adnej ucieczki srogich india�skich wojownik�w, jakby byli stadem owiec, zaatakowanych przez wilka.

Kilkakrotnie wydawa�o mi si�., �e s�ysz� za sob� s�abe d�wi�ki, jakby kto� porusza� si� ostro�nie, lecz w ko�cu i one umilk�y. Mog�em ju� bez zak��ce� odda� si� kontemplacji mego po�o�enia. Domy�la�em si� zaledwie, jaka jest przyczyna parali�u i mog�em mie� jedynie nadzieje, �e minie on r�wnie niespodziewanie, jak si� pojawi�.

P�nym popo�udniem m�j ko�, stoj�cy dotychczas przed pieczar� z puszczonymi wolno cuglami, poszed� powoli w d� dr�ki, najwyra�niej w poszukiwaniu po�ywienia i wody. Zosta�em sam na sam z tajemniczym, nieznanym towarzyszem i martwym cia�em przyjaciela, le��cym akurat na skraju mego pola widzenia.

Od tej chwili a� do pomocy panowa�a cisza � cisza umar�ych. Potem nagle us�ysza�em ten sam przera�liwy j�k, a z mrocznego cienia dobieg� odg�os porusze� i jakby szelest zwi�d�ych li�ci. By� to straszny wstrz�s dla moich, ju� i tak nadwer�onych nerw�w. Nadludzkim wysi�kiem usi�owa�em zerwa� straszne, obezw�adniaj�ce mnie wie�y. Nie by� to wysi�ek fizyczny, gdy� nie by�em w stanie poruszy� nawet ma�ym palcem, a wysi�ek umys�u, woli, nerw�w, jednak wcale przez to nie mniejszy. I nagle co� trzasn�o, jak zbyt napr�ony stalowy drut. Poczu�em chwilowe md�o�ci i znalaz�em si� przy �cianie pieczary, oparty o ni� plecami, stoj�c twarz� do mego nieznanego nieprzyjaciela.

�wiat�o ksi�yca zala�o pieczar� i zobaczy�em siebie, le��cego przede mn�, tak jak le�a�em przez te wszystkie godziny, z oczyma zwr�conymi w stron� wyj�cia i r�kami rozrzuconymi bezsilnie na pod�odze. Z zupe�nym zam�tem w g�owie spojrza�em na moje pozbawione �ycia cia�o na pod�odze pieczary, a potem na siebie. Tam le�a�em w pe�ni ubrany, a tutaj sta�em nagi, jak w momencie narodzenia. Zmiana by�a tak nag�a i tak nieoczekiwana, �e przez chwile zapomnia�em o wszystkim innym, poza moj� dziwn� metamorfoz�. Pierwsza my�l � �Czy to w�a�nie jest �mier�? Czy naprawd� przekroczy�em ju� na zawsze pr�g tego drugiego �ycia?� Nie mog�em w to uwierzy�, gdy� czu�em serce, t�uk�ce si� w piersi po wysi�ku, w�o�onym w uwolnienie si� z parali�u. M�j oddech by� kr�tki i szybki, pot wyst�powa� mi na cia�o wszystkimi porami, a po przeprowadzeniu znanego do�wiadczenia z uszczypni�ciem si� doszed�em do wniosku, �e na pewno nie jestem duchem.

Do rzeczywisto�ci przywo�a� mnie ponowny j�k, dobiegaj�cy z g��bi pieczary. Rewolwery tkwi�y u pasa przy moim pozbawionym �ycia ciele. Z jakiej� nieznanej przyczyny nie mog�em si� przem�c, aby go dotkn��. Karabin zosta� w olstrze przy siodle i oddali� si� wraz z koniem. W ten spos�b zosta�em bezbronny. Jedyn� szans� zdawa�a si� by� ucieczka i zdecydowa�em si� na ni� do�� szybko, zw�aszcza �e szeleszcz�ce d�wi�ki zacz�y si� powtarza�, a ciemno�ci pieczary i moja wybuja�a wyobra�nia podsun�y mi obraz czego� czo�gaj�cego si� ukradkiem w moim kierunku.

Niezdolny d�u�ej opiera� si� ch�ci ucieczki z tego strasznego miejsca, wybieg�em szybko przez otw�r w czyst�, gwia�dzist� noc. Rze�kie g�rskie powietrze podzia�a�o na mnie jak �rodek wzmacniaj�cy i poczu�em, �e moje cia�o wype�nia nowe �ycie i nowa odwaga. Siedz�c na kraw�dzi ska�y robi�em sobie wyrzuty, �e si� podda�em, jak si� teraz wydawa�o, zupe�nie nieuzasadnionym obawom. T�umaczy�em sobie, �e przecie� le�a�em w pieczarze przez wiele godzin zupe�nie bezradny i nie sta�o mi si� nic z�ego. Teraz, przemy�lawszy wszystko dok�adnie, doszed�em do wniosku, �e ha�asy, kt�re s�ysza�em musia�y by� spowodowane czysto naturalnymi i nieszkodliwymi przyczynami. Prawdopodobnie ukszta�towanie pieczary by�o takie, �e d�wi�ki, kt�re s�ysza�em, mog�y by� powodowane, nawet lekkimi, podmuchami wiatru.

Postanowi�em zbada� te hipotez�, lecz najpierw unios�em g�ow�, by da� p�ucom mo�liwo�� g��bokiego oddychania czystym, orze�wiaj�cym g�rskim powietrzem. Zobaczy�em daleko w dole wspania�� perspektyw� skalistego w�wozu i p�ask�, poro�ni�t� kaktusami r�wnin�, srebrzon� blaskiem ksi�yca. By� to zapieraj�cy dech w piersiach widok.

Niewiele s�ynnych cud�w Zachodu mo�e si� r�wna� z krajobrazem Arizony, sk�panym w �wietle ksi�yca. Posrebrzane, dalekie g�ry, dziwne �wiat�a i cienie na grzbietach wzg�rz i w rozpadlinach, groteskowe kszta�ty sztywnych, a jednak pi�knych kaktus�w � wszystko to tworzy�o czaruj�cy i budz�cy natchnienie obraz, tak ro�ny od wszystkich innych, jakie mo�na zobaczy� na naszej Ziemi, �e mia�o si� wra�enie, jakby si� po raz pierwszy zajrza�o w jaki� tajemniczy, umar�y i dawno zapomniany �wiat.

Sta�em tak, rozmy�laj�c, a p�niej unios�em wzrok ku niebu, na kt�rym niezliczone ilo�ci gwiazd tworzy�y pi�kny baldachim, odpowiadaj�cy wspania�o�ci� krajobrazowi na Ziemi. Szybko moj� uwag� przyku�a du�a, czerwona gwiazda, wisz�ca nisko nad dalekim horyzontem. Patrzy�em, zafascynowany jej pi�knem � to by� Mars, b�g wojny, a ja � cz�owiek, kt�rego �ywio�em by�a walka, zawsze znajdowa�em si� pod jego nieodpartym urokiem.

Patrzy�em na niego w czasie tej dawno zagubionej w przesz�o�ci nocy i wydawa�o mi si�, �e s�ysz� jego wo�anie, �e przyzywa mnie z niesko�czonej dali, �e przyci�ga mnie, jak magnes przyci�ga okruch �elaza.

Moja t�sknota wybuchn�a z si��, kt�rej si� nie mog�em przeciwstawi�. Zamkn��em oczy, wyci�gn��em r�ce ku bogu mego zawodu. Poczu�em, �e lec� z szybko�ci� my�li przez bezmiar przestrzeni. Potem ju� by�o tylko przejmuj�ce zimno i kompletna ciemno��.

Gdy otworzy�em oczy ujrza�em dziwny, nieziemski krajobraz. Zrozumia�em, �e jestem na Marsie. Nie postawi�em sobie pytania, czy moje zmys�y s� w porz�dku czy te� �nie. Nie spa�em, nie by�o potrzeby sprawdza� tego szczypaniem. Wewn�trzna �wiadomo�� m�wi�a mi tak wyra�nie, �e jestem na Marsie, jak wasze �wiadome m�zgi m�wi� wam, �e jeste�cie na Ziemi. Nie kwestionujecie tego faktu, ja r�wnie� nie zaprzeczy�em temu, co czu�em.

Le�a�em na dywanie ��tawej, podobnej do mchu ro�linno�ci, rozci�gaj�cej si� wok� mnie a� po horyzont. Znajdowa�em si� na dnie g��bokiej, okr�g�ej kotliny, na kt�rej skraju mog�em zauwa�y� pasmo niskich, nieregularnych wzg�rz.

By�o po�udnie, promienie s�oneczne grza�y do�� intensywnie moje nagie cia�o, ale upa� nie by� wi�kszy ni� by�by w podobnych okoliczno�ciach na pustyni w Arizonie. Tu i �wdzie widnia�y niewielkie, ods�oni�te p�aszczyzny kwarcono�nej, pob�yskuj�cej w s�o�cu ska�y. Oko�o stu jard�w w lewo sta�y czterostopowej mo�e wysoko�ci �ciany, zamykaj�ce niewielki obszar. Nie zauwa�y�em nawet �ladu wody ani te� innej ro�linno�ci poza mchem, a poniewa� zaczyna�o mi dokucza� pragnienie postanowi�em si� nieco rozejrze� po okolicy.

Gdy wstawa�em spotka�a mnie pierwsza na Marsie niespodzianka. Wysi�ek mi�ni, kt�ry na Ziemi zaowocowa�by tylko podniesieniem si� na nogi, tutaj sprawi�, �e wyskoczy�em w powietrze na wysoko�� oko�o trzech jard�w. Opad�em z powrotem �agodnie, bez �adnych zauwa�alnych wstrz�s�w. Usi�uj�c zrobi� kilka krok�w wykona�em serie ewolucji, kt�ra nawet du�o p�niej wydawa�a mi si� niezmiernie komiczna. Zrozumia�em, �e musze si� od nowa nauczy� chodzi�. Si�a, kt�r� wk�ada�em na Ziemi w bezpieczne i �atwe poruszanie si�, na Marsie p�ata�a mi dziwaczne psikusy. Zamiast porusza� si� przyzwoicie i z godno�ci� podskakiwa�em w najr�niejszy spos�b, l�duj�c niemal za ka�dym razem na twarzy lub plecach. Moje mi�nie, znakomicie przystosowane i przyzwyczajone do grawitacji ziemskiej, na Marsie p�ata�y mi figle, maj�c po raz pierwszy do czynienia z niniejsz� si�� przyci�gania i ni�szym ci�nieniem atmosferycznym.

By�em jednak zdecydowany bli�ej si� przyjrze� niskiej budowli, kt�ra stanowi�a jedyny w polu widzenia dow�d na to, �e okolica jest zamieszkana, uciek�em si� wiec do zastosowania najwcze�niej poznawanej przez cz�owieka metody poruszania si�, czyli do pe�zania. Posz�o mi to ca�kiem sprawnie i po kilku chwilach dotar�em do niskiego, zamykaj�cego niewielk� przestrze� muru.

Nie zauwa�y�em �adnych drzwi ani okien, ale mur by� dostatecznie niski, abym m�g�, stan�wszy na nogi, zajrze� do �rodka ponad nim. Ujrza�em najdziwniejszy widok, jaki dotychczas dane mi by�o ogl�da�. Dach budowli by� wykonany z masywnego szk�a o grubo�ci trzech albo czterech cali, a pod nim spoczywa�o kilkaset du�ych, doskonale okr�g�ych, bia�ych jaj. By�y one niemal jednakowej wielko�ci � ich �rednica wynosi�a oko�o dw�ch i p� stopy. Z sze�ciu czy siedmiu wyleg�y si� ju� jakie� groteskowe, mrugaj�ce oczami w ostrych promieniach s�o�ca stwory, kt�rych wygl�d sprawi�, �e zw�tpi�em w niezawodno�� moich zmys��w. Sk�ada�y si� one niemal z samej g�owy, osadzonej na d�ugiej szyi, ��cz�cej si� z ma�ym, ko�cistym cia�em. Ka�de z nich mia�o sze�� n�g, a w�a�ciwie, jak si� p�niej dowiedzia�em, dwie r�ce, dwie nogi i dodatkow� par� ko�czyn, kt�rej u�ywa�y, w zale�no�ci od potrzeby, jako n�g lub jako r�k. Oczy by�y osadzone na przeciwleg�ych stronach g�owy, nieco powy�ej jej �rodka w taki spos�b, �e mog�y spogl�da� w prz�d lub w ty�, a tak�e niezale�nie od siebie w obu kierunkach naraz. Pozwala�o to temu cudacznemu zwierz�ciu widzie� wszystko wok� bez konieczno�ci odwracania g�owy. Uszy o kszta�cie fili�anek, umieszczone nieco powy�ej oczu i troch� bli�ej siebie, stercza�y nie wy�ej ni� na cal. Nos by� tylko pod�u�nym rozci�ciem w centrum twarzy, w po�owie odleg�o�ci miedzy ustami a uszami.

Bezw�osa sk�ra mia�a lekki ��tozielony odcie�. Jak wkr�tce si� dowiedzia�em, wraz z wiekiem kolor ten zmienia� si� w oliwkow� ziele�, ciemniejsz� u osobnik�w m�skich. Poza tym doros�e stwory nie mia�y ju� tak nieproporcjonalnie wielkiej g�owy w stosunku do reszty cia�a.

T�cz�wka oka by�a czerwona, jak u albinos�w, �renica czarna, za� sama ga�ka oczna czysto bia�a, podobnie jak z�by. Te ostatnie nadawa�y jeszcze drapie�niejszy wygl�d i tak okrutnemu i budz�cemu przera�enie obliczu, gdy� ostre, zakrzywione dolne k�y si�gaj� a� tam, gdzie u cz�owieka znajduj� si� oczy. Biel tych z�b�w nie jest biel� ko�ci s�oniowej, lecz ma �nie�ny, b�yszcz�cy odcie� chi�skiej porcelany. Kontrastuje w uderzaj�cy spos�b z ciemn�, oliwkow� sk�r�, sprawiaj�c, �e k�y wydaj� si� broni� jeszcze gro�niejsz�, ni� s� w rzeczywisto�ci.

Wi�kszo�� z tych szczeg��w zauwa�y�em dopiero p�niej, gdy� na razie dano mi niewiele czasu na zastanawianie si� nad osobliwo�ci� mego odkrycia. Zapatrzony w proces wykluwania si� tych obrzydliwych ma�ych potwork�w, nie zauwa�y�em �e z ty�u zbli�a si� do mnie grupa mo�e dwudziestu w pe�ni doros�ych Marsjan. Id�c po mi�kkim, t�umi�cym d�wi�ki mchu, kt�ry pokrywa niemal ca�� powierzchni� Marsa, poza biegunami i nielicznymi obszarami uprawnymi, mogli mnie z �atwo�ci� schwyta�. Jednak ich zamiary by�y znacznie gro�niejsze.

Moje �ycie wisia�o na w�osku. Do dzi� si� zdumiewam, �e uda�o mi si� tak �atwo uciec i rozwa�am przypadek, kt�ry mnie w por� ostrzeg� przed niebezpiecze�stwem. Gdyby strzelba prowadz�cego oddzia� nie wysun�a si� z zapinek z ty�u siod�a i to w taki spos�b, �e uderzy�a w koniec niesionej przez niego d�ugiej, metalowej dzidy prawdopodobnie zgin��bym, nie wiedz�c nawet, �e umieram. Jednak cichy d�wi�k za plecami sprawi�, �e si� odwr�ci�em. Nie dalej ni� dziesi�� st�p od mojej piersi ujrza�em ostry, po�yskuj�cy wypolerowanym metalem koniec dzidy o d�ugo�ci przynajmniej czterdziestu st�p. Trzyma�a j� przy boku siedz�ca na jakim� wierzchowcu replika tych ma�ych potwork�w, kt�rym si� przed chwil� przygl�da�em.

Ale jak�e s�abo i niewinnie wygl�da�y one w por�wnaniu z tym ogromnym i przera�aj�cym wcieleniem nienawi�ci, okrucie�stwa i �mierci. M�czyzna, mog� go chyba tak nazywa�, mia� pe�ne pi�tna�cie st�p wzrostu i na Ziemi wa�y�by zapewne oko�o czterystu funt�w. Siedzia� na swym wierzchowcu tak, jak my siedzimy na koniu, obejmuj�c go dolnymi ko�czynami. D�onie obu prawych r�k trzyma�y ogromn� dzid� nisko przy boku wierzchowca, za� obie lewe r�ce by�y wyci�gni�te w bok w celu utrzymania r�wnowagi. Zwierze, na kt�rym jecha� nie mia�o �adnych cugli, kt�re mog�yby s�u�y� do kierowania.

A ten wierzchowiec! Jakie s�owa zdo�aj� go opisa�! Mia� dziesi�� st�p wysoko�ci, po cztery nogi z ka�dej strony i p�aski ogon, szerszy u ko�ca ni� u nasady, kt�ry podczas biegu trzyma� sztywno wyprostowany. Rozwarta paszcza przecina�a �eb a� po d�ug�, pot�n� szyj�.

Podobnie jak jego pan, zwierze by�o ca�kowicie pozbawione w�os�w. Sk�r� mia�o ciemnoszar�, bardzo g�adk� i l�ni�c�, bia�� na brzuchu, za� kolor n�g zmienia� si� od ciemnob��kitnego przy ramionach i biodrach do jaskrawo��tego przy stopach, kt�re mia�y poduszkowate podeszwy i by�y ca�kowicie pozbawione pazur�w, co powodowa�o, �e zwierze porusza�o si� ca�kowicie bezszelestnie. By�o to, wraz z du�� liczb� ko�czyn, charakterystyczne dla niemal ca�ej marsja�skiej fauny. Jedynie dwa gatunki istniej�cych na Marsie ssak�w � cz�owiek i jeszcze jedno zwierze � mia�y dobrze wykszta�cone paznokcie. Zwierz�t kopytnych nie spotyka�o si� w og�le.

Z ty�u, za tym pierwszym demonem, jecha�o dziewi�tnastu innych, podobnych do niego w ka�dym szczeg�le, jakkolwiek, jak si� p�niej dowiedzia�em, ka�dy z nich mia� indywidualne cechy, pozwalaj�ce im odr�nia� si� nawzajem, tak jak my r�nimy si� miedzy sob�, chocia� og�lny kszta�t jest podobny. Te zmaterializowane zmory nocne zrobi�y na mnie piorunuj�ce wra�enie.

Instynkt samozachowawczy podsun�� mi, nagiemu i nieuzbrojonemu, jedyne mo�liwe wyj�cie z tej sytuacji, polegaj�ce na natychmiastowym usuni�ciu si� z drogi zbli�aj�cego si� ostrza dzidy. W konsekwencji wykona�em zupe�nie ziemski i jednocze�nie nadludzki skok, za pomoc� kt�rego chcia�em si� znale�� na dachu tej budowli, kt�r� s�usznie zacz��em uwa�a� za marsja�ski inkubator. M�j wysi�ek zosta� uwie�czony sukcesem, kt�ry zaskoczy� mnie samego nie mniej ni� marsja�skich wojownik�w. Unios�em si� bowiem w powietrze na trzydzie�ci st�p i wyl�dowa�em po drugiej stronie inkubatora w odleg�o�ci co najmniej stu st�p od moich prze�ladowc�w. Opu�ci�em si� na mech �agodnie, bez �adnych przykrych konsekwencji i odwr�ciwszy si� zobaczy�em moich wrog�w stoj�cych przy tej �cianie, przy kt�rej i ja przed chwil� si� znajdowa�em. Niekt�rzy z nich przygl�dali mi si� w spos�b, kt�ry jak si� p�niej przekona�em, wyra�a� kompletne zaskoczenie, a inni zdawali si� by� zadowoleni, �e nie skrzywdzi�em ich potomstwa. Rozmawiali niskimi gipsami, gestykuluj�c i wskazuj�c w moim kierunku. Gdy zauwa�yli, �e nie zrobi�em nic z�ego ich ma�ym i �e jestem nagi i nieuzbrojony zacz�li spogl�da� na mnie nieco mniej dziko, ale najbardziej przem�wi� na moj� korzy�� m�j niewiarygodny podskok.

Marsjanie s� ogromni, ich ko�ci s� bardzo grube, a mi�nie rozwin�y si� tylko w stopniu wystarczaj�cym do przezwyci�ania panuj�cej na ich planecie grawitacji. W zwi�zku z tym s� o wiele mniej zr�czni i silni, w stosunku do wagi, od cz�owieka urodzonego na Ziemi. W�tpi� czy kt�ry� z nich nagle przeniesiony na Ziemie, zdo�a�by podnie�� si� na nogi, a w�a�ciwie jestem przekonany, �e nie.

Sztuczka, kt�r� pokaza�em, by�a wiec na Marsie czym� r�wnie cudownym, jak by�aby na Ziemi i sprawi�a, �e zrezygnowali z zamiaru natychmiastowego zg�adzenia mnie, a zamiast tego postanowili mnie schwyta� i pokaza� swoim wsp�plemie�com jako dziwaczny wybryk natury.

Czas, jaki zyska�em dzi�ki tej nieoczekiwanej zr�czno�ci pozwoli� mi zastanowi� si� nad sposobami dalszej obrony i przyjrze� si� dok�adniej wojownikom. Uparcie kojarzyli mi si� oni z tymi, kt�rzy prze�ladowali mnie zaledwie dzie� wcze�niej.

Zauwa�y�em, �e ka�dy z nich posiada�, opr�cz ogromnej dzidy, r�wnie� kilka innych rodzaj�w uzbrojenia. Broni�, kt�ra zmusi�a mnie do rezygnacji z zamiaru ucieczki d�ugimi skokami by� jaki� rodzaj strzelby. Czu�em, �e bardzo sprawnie potrafi� si� ni� pos�ugiwa�.

Strzelba by�a wykonana z bia�ego metalu, osadzonego w drewnie, kt�re, jak si� p�niej dowiedzia�em, by�o niezwykle lekkie i bardzo twarde. Pochodzi�o z gatunku drzewa wysoko cenionego na Marsie, a zupe�nie nieznanego na Ziemi. Lufa by�a odlana ze stopu, sk�adaj�cego si� g��wnie z aluminium i stali, kt�r� nauczyli si� hartowa� do wytrzyma�o�ci znacznie przewy�szaj�cej te, do kt�rej my�my przywykli.

Ta stosunkowo lekka strzelba, o bardzo d�ugiej lufie i niewielkim kalibrze, do kt�rej u�ywaj� eksploduj�cych, wykonanych z radu ku�, jest or�em niezwykle �mierciono�nym, na dodatek nios�cym na odleg�o��, kt�ra na Ziemi by�aby nie do pomy�lenia. Jej teoretyczna no�no�� wynosi trzysta mil, a praktycznie, wyposa�ona w specjalny celownik czy lornet�, daje bardzo dobre wynik� do dwustu mil z ok�adem.

Marsjanie po kr�tkiej rozmowie odwr�cili si�. i odjechali w kierunku, z kt�rego przybyli. Przy murze zosta� tylko jeden z nich. Po przebyciu oko�o dwustu jard�w zatrzymali si� i odwr�cili swoje wierzchowce, patrz�c na wojownika, kt�ry zosta� przy inkubatorze.

By� to ten sam, kt�rego w��cznia niemal mnie przebi�a, a kt�ry najwyra�niej by� ich dow�dc�, jako �e on w�a�nie rozkaza� im, aby si� oddalili. Teraz, gdy jego oddzia� si� zatrzyma�, zeskoczy� z wierzchowca, odrzuci� bro� i zacz�� si�. ku mnie zbli�a�, okr��ywszy inkubator, nagi i bezbronny jak ja. Jedyny jego ubi�r stanowi�y ozdoby na g�owie, ramionach i piersi.

Gdy by� w odleg�o�ci oko�o pi��dziesi�ciu stop zdj�� z ramienia ogromn� metalow� bransolet� i wyci�gn�� j� ku mnie na otwartej d�oni. Przemawia� przy tym w je�yku, kt�rego, co jest oczywiste, nie mog�em rozumie�. Potem si� zatrzyma�, nastawiaj�c miseczkowate uszy i wlepiaj�c we mnie dziwne oczy, jakby oczekiwa� na moj� odpowied�.

Cisza si� przed�u�a�a i stawa�a niemal niezno�na, postanowi�em wiec zaryzykowa� i co� mu odpowiedzie�. Jak przypuszcza�em, swoim zachowaniem chcia� mi da� do zrozumienia, �e ma pokojowe zamiary � odrzucenie broni i wycofanie swego oddzia�u na do�� du�� odleg�o�� wsz�dzie na Ziemi zrozumiane by zosta�o jasno i w�a�nie w ten spos�b. Dlaczego wiec na Marsie mia�oby oznacza� co innego.

Po�o�y�em r�k� na sercu i uk�oniwszy si� Marsjaninowi powiedzia�em, �e jakkolwiek nie rozumiem j�zyka, w kt�rym przemawia, jego czyny �wiadcz� o pokojowych i przyjacielskich zamiarach, a pok�j i przyja�� s� w obecnej chwili bardzo drogie mojemu sercu. Oczywi�cie moja przemowa, z kt�rej nie rozumia� ani s�owa mog�a mu si� wyda� be�kotem, jednak na pewno poj�� znaczenie tego, co zrobi�em natychmiast po niej.

Podszed�em do niego, wyci�gaj�c r�ce, wzi��em z jego d�oni bransolet� i zapi��em j� sobie na ramieniu, tu� powy�ej �okcia. Potem u�miechn��em si� i stan��em, czekaj�c. Jego szerokie usta r�wnie� rozci�gn�y si� w u�miechu, uj�� mnie jedn� ze swych �rodkowych ko�czyn za r�k� i poprowadzi� w stron� swego wierzchowca. Jednocze�nie da� znak pozosta�ym wojownikom, by si� zbli�yli. Run�li ku nam dzikim p�dem, jednak on gestem r�ki nakaza� im zwolni�. Najwyra�niej obawia� si�, �e je�li si� zn�w powa�nie przestrasz�, mog� w og�le wyskoczy� z zasi�gu ich wzroku.

Zamieni� kilka s��w ze swoimi lud�mi, wskaza� mi, �e b�d� jecha� z jednym z nich i dosiad� swego wierzchowca. Wyznaczony wojownik wyci�gn�� ku mnie dwie lub trzy r�ce i pom�g� mi usadowi� si� za sob� na l�ni�cym grzbiecie zwierz�cia. Potem ca�y oddzia� zawr�ci� i ruszy� galopem w stron� majacz�cego na horyzoncie �a�cucha wzg�rz.

Ujechali�my mo�e dziesi�� mil, gdy grunt zacz�� si� bardzo gwa�townie wznosi�. Zbli�ali�my si�, jak si� p�niej dowiedzia�em, do skraju wyschni�tego morza, a m�j pierwszy kontakt z Marsjanami nast�pi� na jego dnie.

Nied�ugo potem dojechali�my do podn�a g�r � po przej�ciu w�skiego w�wozu znale�li�my si� w rozleg�ej dolinie. Daleko przed nami ko�czy�a si�. ona p�askowy�em, na kt�rym zauwa�y�em ogromne miasto. Pognali�my w jego kierunku. Dotarli�my wkr�tce do niezwykle szerokich schod�w, kt�re prowadzi�y na p�askowy� i po wej�ciu na nie wjechali�my do miasta czym�, co wydawa�o si� by� zniszczon� i zaniedban� szos�.

Przygl�daj�c si� bli�ej mijanym budynkom zauwa�y�em, �e by�y one puste i chocia� niezbyt zniszczone, wygl�da�y tak, jakby nie by�y zamieszkane przez ca�e lata, a mo�e nawet wieki.

W centrum miasta znajdowa� si� du�y plac. Na nim oraz w budynkach bezpo�rednio do niego przyleg�ych zauwa�y�em kilkuset osobnik�w, nale��cych do tej samej rasy, co ci, kt�rzy mnie uwi�zili. By�em pewien, �e jestem wi�niem, mimo uprzejmo�ci dow�dcy oddzia�u.

Wszyscy byli nadzy, nosili tylko ozdoby. Kobiety niewiele r�ni�y si� wygl�dem od m�czyzn, jedynie ich k�y by�y znacznie d�u�sze w stosunku do wzrostu, w niekt�rych przypadkach nawet zakr�cone przy uszach. Cia�a mia�y nieco mniejsze i ja�niejsze, a palce u n�g i r�k nosi�y �lady paznokci, kt�rych m�czy�ni byli zupe�nie pozbawieni. Doros�e kobiety mia�y od dziesi�ciu do dwunastu st�p wzrostu.

Dzieci mia�y jasn� sk�r�, ja�niejsz� nawet ni� kobiety. Wydawa�o mi si�, �e wszystkie s� takie same, a jedyn� r�nic�, jak� w�r�d nich dostrzeg�em by� wzrost. Nie zauwa�y�em osobnik�w w spos�b widoczny starych. Marsjanie nie zmieniaj� si� prawie w og�le od momentu osi�gni�cia dojrza�o�ci, to znaczy od oko�o czterdziestego roku �ycia a� do staro�ci w wieku prawie tysi�ca lat, kiedy to dobrowolnie podejmuj� swoj� ostatni�, dziwn� pielgrzymk� w d� rzeki Iss. �aden �yj�cy Marsjanin nie wie dok�d ona prowadzi ani �aden z niej jeszcze nie powr�ci�. Co wi�cej, nie pozwolono by �y� takiemu, kt�remu uda�oby si� wr�ci� po tym, jak pop�yn�� w d� ciemnych, zimnych w�d rzeki.

Tylko jeden Marsjanin na tysi�c umiera na skutek choroby, a prawdopodobnie oko�o dwudziestu podejmuje dobrowoln� pielgrzymk�. Pozosta�ych dziewi�ciuset siedemdziesi�ciu dziewi�ciu ginie gwa�town� �mierci� w pojedynkach, na polowaniach, w �egludze powietrznej lub na wojnie. Ale dotychczas najwi�ksze �niwo �mier� zbiera w�r�d dzieci, gdy� olbrzymia ilo�� ma�ych Marsjan pada ofiar� wielkich, bia�ych ma�p.

Przeci�tny Marsjanin spodziewa si� prze�y� po osi�gni�ciu wieku dojrza�o�ci jeszcze oko�o trzystu lat. Prawdopodobnie wszyscy prze�yliby nawet tysi�clecie, gdyby nie gwa�towna �mier�, zabieraj�ca wi�kszo�� z nich wcze�niej. Malej�ce ci�gle zasoby planety sprawiaj�, �e sta�o si� konieczne przeciwdzia�anie d�ugowieczno�ci, b�d�cej wynikiem ich znakomitej wiedzy medycznej. Dlatego te� �ycie ludzkie na Marsie jest bardzo tanie, czego dowodz� niebezpieczne rozgrywki sportowe oraz niemal nieustanne wojny miedzy r�nymi plemionami.

Jest wiele naturalnych przyczyn, powoduj�cych zmniejszanie si� populacji Marsjan, ale przede wszystkim przyczynia si� do tego fakt, i� wszyscy, zar�wno m�czy�ni, jak i kobiety, zawsze nosz� przy sobie bro�.

Natychmiast, gdy zauwa�ono moj� obecno�� w zbli�aj�cej si� do placu grupie, zostali�my otoczeni przez setki tych stwor�w, wyra�nie zamierzaj�cych �ci�gn�� mnie z grzbietu wierzchowca. Dow�dca oddzia�u jednym s�owem ostudzi� ich zapa� i niespiesznie przejechali�my przez plac ku wej�ciu do budynku tak wspania�ego, na jakim nie spoczywa�o jeszcze oko �miertelnika.

Budynek by� niski, ale pokrywa� sob� bardzo rozleg�� przestrze�. Zbudowany z l�ni�cego bia�ego marmuru, wysadzanego z�otem i drogimi kamieniami, b�yszcza� i iskrzy� si� w promieniach s�o�ca. G��wne wej�cie mia�o oko�o stu st�p szeroko�ci, a ponad nim olbrzymi baldachim tworzy� ocieniony przedsionek. Schody zast�powa�a lekko pochy�a, prowadz�ca na parter p�aszczyzna, ��cz�ca si� z pod�og� ogromnej, otoczonej galeriami sali. Jej wn�trze wype�nia�y wspaniale rze�bione drewniane biurka i krzes�a, a w centrum umieszczono rozleg�e podwy�szenie, wok� kt�rego skupi�o si� czterdziestu lub pi��dziesi�ciu Marsjan p�ci m�skiej. Na tym podwy�szeniu siedzia� z godno�ci� ogromny wojownik, g�sto ob�adowany metalowymi ozdobami i r�nokolorowymi pi�rami, ubrany w pi�kny sk�rzany str�j, wysadzany drogimi kamieniami. Na ramionach mia� kr�tki p�aszcz z bia�ego futra, podbitego l�ni�cym, purpurowym jedwabiem.

Zaskoczy� mnie fakt, �e ten hol i zgromadzeni tu Marsjanie pozostawali w wyra�nej dysproporcji w stosunku do biurek, krzese� i innych mebli, kt�rych rozmiary dostosowane by�y do wzrostu takich jak ja. Tymczasem Marsjanie tylko z najwy�sz� trudno�ci� mogliby usi��� na zbyt ma�ych krzes�ach czy te� schowa� d�ugie nogi pod blatem biurek. Najwyra�niej Mars posiada� jeszcze innych mieszka�c�w, poza tymi dzikimi i groteskowymi stworami, w kt�rych �apy wpad�em. Pokrywaj�ca wszystko wok� wyra�na patyna niezliczonych wiek�w �wiadczy�a, �e budowniczowie tych budynk�w mogli nale�e� do jakiej� wymar�ej i zagubionej w mroku dziej�w rasy.

Nasza grupa zatrzyma�a si� przy wej�ciu. Na znak dow�dcy zosta�em zestawiony na pod�og�. Chwycono mnie za rami� i poprowadzono w g��b sali audiencyjnej, w stron� platformy. Marsjanie rozst�powali si� przed nami, robi�c przej�cie. W�dz wsta� i wym�wi� imi� mojego stra�nika, a ten zatrzyma� si� i powiedzia� g�o�no imi� wodza wraz ze wszystkimi nale�nymi mu tytu�ami.

Ca�a ta ceremonia i wypowiadane podczas niej s�owa nic w�wczas dla mnie nie znaczy�y, ale p�niej dowiedzia�em si�, �e by�o to zwyczajowe powitanie zielonych Marsjan. Je�eli m�czy�ni byliby sobie obcy i nie mogli wypowiedzie� swoich imion, wymieniliby si� w milczeniu ozdobami, je�eli spotkanie mia�o charakter pokojowy � je�li nie, wymieniliby strza�y ze strzelb lub przedstawiliby si� sobie za pomoc� jakiejkolwiek innej broni.

Marsjanin, kt�ry mnie schwyta� nazywa� si� Tars Tarkas i by� drug� pod wzgl�dem wa�no�ci postaci� w tym plemieniu. Wyr�nia� si� wielkimi zdolno�ciami jako dyplomata i wojownik.

Potem, jak przypuszcza�em, opowiedzia� kr�tko zdarzenia, jakie zasz�y podczas w�a�nie zako�czonej ekspedycji. Gdy sko�czy�, w�dz zwr�ci� si� do mnie z do�� rozwlek�� przemow�.

Odpowiedzia�em w naszej starej angielskiej mowie, by mu udowodni�, �e �aden z nas nie mo�e zrozumie� drugiego. Zauwa�y�em, �e gdy, ko�cz�c, u�miechn��em si� lekko, on zrobi� to samo. Ten fakt, a tak�e podobne zdarzenie podczas mojej pierwszej rozmowy z Tars Tarkasem przekona�y mnie, �e mamy przynajmniej tyle wsp�lnego, i� jeste�my zdolni si� u�miecha�, a wiec r�wnie� �mia�, czyli mamy poczucie humoru. Jednak p�niej przekona�em si�, �e ich u�miech jest tylko pozorem, a �miech mo�e przyprawi� najodwa�niejszego m�czyzn� o dr�enie ze strachu.

Poczucie humoru zielonych Marsjan r�wnie� znacznie r�ni si� od naszego. Agonia jakiego� ich wsp�plemie�ca jest dla tych dziwnych istot powodem do dzikiej weso�o�ci, za� ulubion� rozrywk� ich wodza jest zadawanie �mierci wymy�lnymi i strasznymi sposobami je�com wojennym.

Zebrani w sali wojownicy i dow�dcy przyjrzeli mi si� dok�adnie, obmacuj�c musku�y i dotykaj�c sk�ry. Potem naczelny w�dz wyrazi� ch�� obejrzenia pokazu moich umiej�tno�ci i, wskazuj�c gestem abym szed� za nim, skierowa� si� wraz z Tars Tarkasem ku wyj�ciu z budynku.

Od czasu pierwszej, nieudanej pr�by nie odwa�y�em si� chodzi� z wyj�tkiem tych, odcink�w, kt�re pokonywa�em �ciskany mocno za ramie, przez Tars Tarkasa. Tak wia� teraz, maj�c zamiar zrobi� krok, zacz��em skaka� i fruwa� miedzy biurkami i krzes�ami jak jaki� ogromny konik polny. Pot�uk�em si� bole�nie, co wywo�a�o u Marsjan wyra�n� weso�o�� i w zwi�zku z tym postanowi�em zn�w uciec si� do pe�zania. Jednak Marsjanom wyra�nie to nie odpowiada�o i zosta�em brutalnie szarpni�ty w g�r� przez osobnika, kt�ry uprzednio �mia� si� z moich niefortunnych przyg�d najszczerzej.

Gdy opuszcza� mnie w d�, abym stan�� na nogach, jego twarz znalaz�a si� na wprost mojej i zrobi�em jedyn� rzecz, jak� gentlemen mo�e zrobi�, stykaj�c si�, � brutalno�ci�, grubia�stwem i brakiem poszanowania praw innych os�b. R�bn��em go pi�ci� prosto w pysk, a on zwali� si� jak og�uszony byk, W czasie, gdy si� osuwa� na pod�og� odbi�em si� od niego stopami i zrobi�em salto do ty�u w kierunku najbli�szego biurka, spodziewaj�c si�, �e koledzy uderzonego Marsjanina b�d� chcieli natychmiast zem�ci� si� na mnie. Zdecydowany by�em, zanim oddam �ycie; stoczy tak dobr� walk�, na jak� pozwoli, mi nier�wny stosunek si�.

Moje obawy by�y jednak bezpodstawne, gdy� inni Marsjanie, w pierwszej chwili ogromnie zaskoczeni, rykn�li w ko�cu dzikim �miechem pokrzykuj�c co� przy tym. Oczywi�cie wtedy nie wiedzia�em, �e okrzyki oznaczaj� aplauz, ale p�niej, gdy pozna�em ich zwyczaje, zrozumia�em �e by�o to co� co jest u nich rzadko�ci� � szczera manifestacj� aprobaty.

Osobnik, kt�rego uderzy�em le�a� tam, gdzie upad�, i nikt do niego nie podszed�. Tars Tarkas zbli�y� si� do mnie, uj�� mnie za ramie i tak wyszli�my bez dalszych przygodna plac. Nie zna�em oczywi�cie przyczyny, dla kt�rej wyszli�my na otwart� przestrze�, ale wkr�tce mia�em zosta� o�wiecony. Najpierw powt�rzyli kilkakrotnie s�owo �sak�, a potem Tars Tarkas wykona� kilka podskok�w, powtarzaj�c ten wyraz przed ka�dym z nich. Gdy nast�pnie to odwr�ci� si� do mnie i powiedzia� �sak�, zrozumia�em o co mu chodzi i zebrawszy si� w sobie �sakn��em" tak wspaniale, �e; przelecia�em przynajmniej sto pi��dziesi�t st�p. Tym razem nie straci�em r�wnowagi, lecz pewnie wyl�dowa�em na stopach. Potem wr�ci�em �atwymi dwudziestopi�cio-trzydziestostopowymi skokami ku ma�ej grupie wojownik�w.

M�j pokaz by� obserwowany przez kilkuset mniej wa�nych Marsjan, kt�rzy natychmiast zacz�li si� g�o�no domaga� jego powt�rzenia. W�dz rozkaza� mi, abym to zrobi�. Bytem jednak g�odny i spragniony. Zdecydowa�em si� za��da� od tych stwor�w spe�nienia wymaga� mojego �o��dka gdy� dobrowolnie na pewno by tego nie zrobili. Ignorowa�em wiec ca�kowicie rozkaz �sak� i za ka�dym razem, gdy go powtarzali przyk�ada�em d�o� do ust i g�adzi�em si� po brzuchu.

Tars Tarkas i w�dz zamienili kilka s��w, potem przywo�ali z t�umu m�od� kobiet� dali jej jakie� instrukcje i wskazali mi abym za ni� poszed�. Chwyci�em jej wyci�gni�t� r�k� i przeszli�my razem przez plac w kierunku du�ego budynku po przeciwnej stronie.

Moja towarzyszka mierzy�a oko�o o�miu st�p i zbli�a�a si� do dojrza�o�ci. Jej sk�ra, l�ni�ca i g�adka mia�a jasny oliwkowozielony kolor. Jak si� p�niej dowiedzia�em mia�a na imi� Sola i nale�a�a do �wity Tars Tarkasa, Wprowadzi�a mnie do obszernego pomieszczenia w jednym, ze stoj�cych przy placu budynk�w, kt�re, s�dz�c po roz�o�onym na pod�odze jedwabiu i futrach, s�u�y�o za sypialnie dla kilku krajowc�w.

Pomieszczenie by�o dobrze o�wietlone przez kilka okien i ozdobione pi�knymi �ciennymi mozaikami i freskami. Wszystko wok� zdawa�o si� nosi� na sobie patyn�, wiek�w, co przekona�o mnie, �e architekci i budowniczowie tych wspania�ych dzie� nie mieli nic wsp�lnego z okrutnymi p�bestiami, kt�re je teraz zamieszkiwa�y.

Sol� wskaza�a mi, bym usiad� na stercie jedwabiu w centrum pomieszczenia i odwr�ciwszy si�, wyda�a szczeg�lny, sycz�cy d�wi�k, jakby co� sygnalizowa�a komu� w s�siednim pokoju. W chwile p�niej zobaczy�em po raz pierwszy jeden z nowych dziw�w Marsa. Jakie� stworzenie wpad�o na dziesi�ciu kr�tkich n�kach do pomieszczenia i przysiad�o przed dziewczyn� jak pos�uszny szczeniak. By�o wielko�ci szkockiego konika, jego �eb w pewnym stopniu przypomina� �eb �aby. Jedynie paszcza by�a wyposa�ona w trzy rz�dy d�ugich, ostrych z�b�w.

Sola spojrza�a w z�o�liwe �lepia bestii, wymamrota�a jedno czy dwa s�owa polecenia, wskaza�a na mnie i wysz�a z pomieszczenia. Mog�em si� jedynie zastanawia�, co to okrutnie wygl�daj�ce monstrum zrobi, zostawione w tak niedu�ej odleg�o�ci od stosunkowo smacznego kawa�ka mi�sa. Jednak moje obawy by�y bezpodstawne, gdy� bestia, po dok�adnym przyjrzeniu si� mojej osobie, podesz�a do jedynego wyj�cia, kt�re prowadzi�o na ulice i u�o�y�a si� na progu.

Takie by�o moje pierwsze do�wiadczenie z marsja�skim psem-stra�nikiem. Jednak nie by�o to jednocze�nie do�wiadczenie ostatnie, gdy� zwierz� pilnowa�o mnie przez ca�y czas mego pobytu w�r�d tych zielonych ludzi, dwukrotnie ocali�o mi �ycie i nigdy dobrowolnie nie odst�pi�o mnie nawet na chwil�.

Wykorzysta�em nieobecno�� Soli na dok�adniejsze przyjrzenie si� pomieszczeniu, w kt�rym zosta�em uwi�ziony. Na�cienne malowid�a przedstawia�y sceny o rzadkim pi�knie � g�ry, rzeki, jezioro, ocean ��k�, drzewa i kwiaty, kret� drogi, sk�pane w promieniach s�o�ca ogrody. Obrazy te mog�yby przedstawia� ziemskie krajobrazy, gdyby nie inne kolory ro�linno�ci. Ich nastr�j by� tak subtelny, technika wykonania tak doskona�a, �e na pierwszy rzut oka mo�na by�o pozna�, i� wysz�y spod r�ki prawdziwego mistrza. Jednak na �adnym z nich nie zauwa�y�em przedstawiciela fauny � ani cz�owieka, ani zwierz�cia, kt�ry by mi da� wyobra�enie o wygl�dzie tych innych i prawdopodobnie wymar�ych mieszka�c�w Marsa.

Gdy pozwala�em mojemu umys�owi snu� najr�niejsze przypuszczenia na temat mo�liwych wyja�nie� tych dziwnych anomalii, z kt�rymi si� dotychczas na Marsie zetkn��em, wr�ci�a Sol�, nios�c po�ywienie. Postawi�a je na pod�odze obok mnie, a sama usiad�a nieco dalej i zacz�a mi si� intensywnie przygl�da�. Jedzenie sk�ada�o si� z oko�o funta g�stej, niemal pozbawionej smaku substancji o konsystencji sera, za� nap�j by� najwyra�niej mlekiem jakiego� zwierz�cia. Nie by�o ono nieprzyjemne w smaku, jakkolwiek nieco kwa�ne, i w kr�tkim czasie nauczy�em si� ceni� je bardzo wysoko. Nie pochodzi�o, jak si� p�niej zorientowa�em, od �adnego ssaka, gdy� na Marsie by� tylko jeden, niezwykle przy tym rzadki gatunek zwierz�t ss�cych. Uzyskiwa�o si� je z wysokich ro�lin, kt�re potrafi�y rosn�� na bezwodnym praktycznie obszarze i zdawa�y si� wytwarza� spore ilo�ci mleka wy��cznie ze sk�adnik�w pobieranych z gleby, atmosfery oraz z promieni s�onecznych. Jedna taka ro�lina potrafi�a da� osiem do dziesi�ciu kwart mleka dziennie.

Po posi�ku poczu�em si� znacznie wzmocniony, ale jednocze�nie da�o o sobie zna� zm�czenie. Wyci�gn��em si� na kawa�kach jedwabiu i wkr�tce usn��em. Spa�em prawdopodobnie kilka godzin, gdy� kiedy si� obudzi�em panowa� ju� mrok. By�o mi bardzo zimno. Zauwa�y�em, �e kto� narzuci� na mnie futro, jednak si�. ono cz�ciowo zsun�o i w ciemno�ciach nie mog�em sobie da� rady z wci�gni�ciem go na siebie z powrotem. Nagle czyja� d�o� poprawi�a je starannie, a potem dorzuci�a jeszcze jedno.

Przypuszcza�em, �e moj� opiekunk� by�a Sol� i nie myli�em si�. Jedynie ta dziewczyna, spo�r�d wszystkich zielonych Marsjan, z kt�rymi si� zetkn��em okazywa�a mi sympatie, uprzejmo��, a nawet pewne przywi�zanie. Dba�a o zaspokajanie moich potrzeb cielesnych bardzo starannie, a jej troskliwa opieka oszcz�dzi�a mi wielu cierpie�.

Jak si� mia�em wkr�tce przekona� marsja�skie noce s� bardzo zimne, a poniewa� prawie nie ma �witu ani zmierzchu, skoki temperatury s� gwa�towne i bardzo nieprzyjemne, podobnie jak szybkie przej�cia od jasnego dnia do ciemno�ci. Noce s� jasne i roz�wietlone albo bardzo ciemne. Je�eli na niebie nie ma akurat �adnego z dw�ch ksi�yc�w, cienka warstwa atmosfery nie rozprasza �wiat�a gwiazd w wystarczaj�cym stopniu i panuj� kompletne ciemno�ci. I przeciwnie � je�li oba ksi�yce wisz� na niebie powierzchnia planety jest o�wietlona bardzo jasno.

Oba ksi�yce Marsa s� znacznie bli�ej swej macierzystej planety ni� nasz Ksi�yc Ziemi � bli�szy z nich znajduje si� w odleg�o�ci oko�o pi�ciu tysi�cy mil, natomiast dalszy w niewiele wi�kszej ni� czterna�cie tysi�cy, podczas gdy nasz Ksi�yc oddziela od Ziemi prawie �wier� miliona mil. Bli�szy ksi�yc obiega Marsa w nieco ponad siedem i p� godziny, wiec ka�dej nocy mo�na go widzie� dwu- lub trzy-krotnie, jak przemyka po niebie niczym ogromny meteor. Dalszy ksi�yc zamyka swoj� drog� wok� planety w trzydzie�ci godzin i pi�tna�cie minut i wraz ze swym bratnim satelit� powoduje, ze nocny krajobraz Marsa odznacza si� szczeg�lnym pi�knem. Dobrze si�. sta�o, �e natura postanowi�a tak intensywnie rozja�nia� mroki nocy, gdy� zieloni Marsjanie, b�d�cy ras� koczownik�w o niezbyt wysoko rozwini�tym intelekcie, maj� bardzo sk�pe i prymitywne sposoby sztucznego o�wietlenia. Pos�uguj� si� przede wszystkim pochodniami, �wiecami i osobliwymi lampami naftowymi, wytwarzaj�cymi gaz i p�on�cymi bez knota, kt�re daj� wyj�tkowo jasne, bia�e �wiat�o. Jednak ze wzgl�du na to, �e zdobycie nafty wi��e si�. z pewnym wysi�kiem przy jej wydobywaniu, a poza tym miejsca, w kt�rych ona wyst�puje s� nieliczne i rozrzucone w du�ej od siebie odleg�o�ci, lampy te s� rzadko u�ywane.

Gdy Sol� poprawi�a okrywaj�ce mnie futra, usn��em znowu i obudzi�em si� dopiero po nadej�ciu dnia. Pozostali mieszka�cy pokoju, pi�� kobiet, jeszcze spali, przykryci pstrymi stertami jedwabiu i futer. W poprzek progu le�a�a w tej samej pozycji, w jakiej zostawi�em j� poprzedniego dnia, pilnuj�ca mnie bestia-wartownik. Najwyra�niej nie drgn�a nawet w ci�gu ostatnich godzin i teraz czujnie wlepia�a we mnie �lepia. Zacz��em si� zastanawia�, co by mnie spotka�o z jej strony, gdybym zdecydowa� si� ucieka�.

Zawsze mia�em sk�onno�ci do poszukiwania przyg�d, do badania rzeczy, kt�re inni ludzie z ostro�no�ci� obchodzili z daleka, doszed�em wiec do wniosku, �e najpewniejszym sposobem przekonania si� o zamiarach bestii wobec mnie b�dzie pr�ba opuszczenia pokoju. By�em pewien, �e je�eli uda mi si� wydosta� na zewn�trz z �atwo�ci� jej uciekn�, pos�uguj�c si� moj� zdolno�ci� do dalekich skok�w. Co wi�cej, z niewielkiej d�ugo�ci jej n�g wysnu�em wniosek, �e nie potrafi ona skaka�, a prawdopodobnie tak�e szybko biega�. Powoli i ostro�nie podnios�em si� na nogi i zobaczy�em, �e m�j stra�nik zrobi� to samo. Zacz��em si� przesuwa� w jego kierunku, zauwa�aj�c przy tym, �e je�eli poruszam si� nie odrywaj�c st�p od ziemi, jestem w stanie utrzyma� r�wnowag�. W miar�, jak si� do niego zbli�a�em stra�nik cofa� si� ostro�nie do ty�u, a gdy stan��em w drzwiach, przepu�ci� mnie, odsuwaj�c si� na bok. Wyszed�em na pust� ulice, a on poszed� za mn�, oko�o dziesi�� krok�w w tyle.

Jego zadanie mia�o polega� prawdopodobnie tylko na ochranianiu mnie, jednak, gdy doszli�my do skraju miasta, zagrodzi� mi nagle drog�, wydaj�c dziwne d�wi�ki i ods�aniaj�c brzydkie, ostre k�y. Postanowi�em zabawi� si� nieco jego kosztem. Ruszy�em naprz�d i gdy by�em tu� przed nim, wyskoczy�em w powietrze, l�duj�c daleko za jego plecami i poza obr�bem miasta. Odwr�ci� si� b�yskawicznie i run�� ku mnie z najbardziej zatrwa�aj�c� szybko�ci�, jak� kiedykolwiek widzia�em. My�la�em, �e jego kr�tkie nogi uniemo�liwiaj� mu szybkie poruszanie si�, ale gdyby uczestniczy� w zawodach z chartami, te ostatnie w por�wnaniu z nim zdawa�yby si� sta� w miejscu. Jak si� p�niej dowiedzia�em, to zwierz� nale�a�o do najszybszych stworze� na Marsie i dzi�ki swojej inteligencji, wierno�ci i drapie�no�ci by�o u�ywane w wojnach, na polowaniach i jako obro�ca swoich pan�w, Marsjan.

Zorientowa�em si� szybko, �e nie uda mi si� uciec, je�eli b�d� skaka� wprost przed siebie, wiec, gdy p�dz�cy ku mnie stw�r by� ju� bardzo blisko, skoczy�em z powrotem. Ten manewr da� mi pewn� przewag� i uda�o mi si� osi�gn�� miasto chwile wcze�niej ni� jemu i wskoczy� na jedno z okien budynku oko�o trzydziestostopowej wysoko�ci, stoj�cego frontem do doliny.

Usiad�em na parapecie, nie zagl�daj�c do wewn�trz i patrzy�em w d� na zawiedzione zwierze. Jednak moja rado�� trwa�a do�� kr�tko, gdy� w chwile po tym, jak si� wygodnie usadowi�em ogromna r�ka schwyci�a mnie z ty�u za kark i gwa�townie wci�gn�a do pokoju. Zosta�em rzucony na pod�og� i zobaczy�em nad sob� ogromne, podobne do ma�py stworzenie, bia�e i bezw�ose z wyj�tkiem porastaj�cej �eb k�py naje�onej sier�ci.

Istota, bardziej przypominaj�ca ludzi z Ziemi ni� tych Marsjan, kt�rych widzia�em, przygniata�a mnie do pod�ogi ogromn� stop�, jednocze�nie be�koc�c i gestykuluj�c do czego�, co si� znajdowa�o poza zasi�giem mego wzroku. To drugie stworzenie, samica, wkr�tce podesz�o do nas, trzymaj�c w �apie kamienn� maczug�, kt�r� z pewno�ci� chcia�a roztrzaska� mi czaszk�.

Stwory te mia�y dziesi�� lub pi�tna�cie st�p wzrostu w pozycji wyprostowanej oraz, podobnie jak zieloni Marsjanie, dodatkow� par� ko�czyn, umiejscowion� w po�owie odleg�o�ci miedzy ko�czynami g�rnymi a dolnymi. Ich oczy by�y osadzone blisko siebie, w g��bi czaszki, uszy stercza�y do�� wysoko, ale by�y umieszczone bardziej po bokach ni� u Marsjan, za� pyski i z�by do z�udzenia przypomina�y te, kt�re widzia�em u naszych afryka�skich goryli. W sumie nie by�y brzydsze od zielonych Marsjan.

Maczuga ko�ysa�a si� niebezpiecznie blisko mojej twarzy i w ko�cu pewnie by na ni� spad�a, lecz nagle przez drzwi wbieg�o z szybko�ci� kuli armatniej wielonogie straszyd�o i rzuci�o si� wprost na pier� mego niedosz�ego kata. Przytrzymuj�ca mnie ma�pa z okrzykiem strachu wyskoczy�a przez okno, lecz druga zwar�a si� w �miertelnej walce z moim niespodziewanym obro�c�, kt�rym okaza� si� by� m�j stra�nik, a kt�rego wci�� nie udawa�o mi si� nazywa� w my�lach psem. Podnios�em si� z pod�ogi tak szybko, jak potrafi�em i stan��em pod �cian�, przygl�daj�c si� walce. Si�y, zr�czno�ci i dzikiej za�arto�ci obu tych stworze� nie mo�na por�wna� z niczym znanym ziemskiemu cz�owiekowi. M�j obro�ca zdoby� z pocz�tku pewn� przewag�, zatapiaj�c k�y g��boko w piersi przeciwnika, ale wkr�tce wielkie, muskularne �apy ma�py zacisn�y si� na jego gardle i zacz�ty mu wykr�ca� �eb do ty�u, tak, �e spodziewa�em si�, i� lada chwila padnie ze skr�conym karkiem. Ma�pa wyrywa�a sobie przy tym ogromny p�at sk�ry na piersiach, trzymany �elaznym chwytem szczek mojego stra�nika. Przewr�cili si� i tarzali po ca�ej pod�odze pomieszczenia. �adne z nich nie wyda�o przy tym j�ku b�lu czy strachu. Zobaczy�em, �e wielkie �lepia mojego obro�cy wysz�y niemal ca�kowicie z orbit, a z nozdrzy strumieniem cieknie krew. S�ab� w spos�b widoczny, lecz ma�pa r�wnie� goni�a resztkami si� i jej ruchy stawa�y si� coraz mniej gwa�towne. Nagle, pchni�ty przez �w dziwny instynkt, kt�ry zawsze zdawa� si� wskazywa� mi, na czym polega m�j obowi�zek, schwyci�em kamienn� maczug�, porzucon� w ferworze walki na pod�odze i z ca�� si�� moich ziemskich ramion opu�ci�em j� na czaszk� ma�py, kt�ra p�k�a jak skorupa jajka.

W chwile po zadaniu ciosu stan��em oko w oko z nowym niebezpiecze�stwem. Samiec, otrz�sn�wszy si� z pierwszego strachu wr�ci� na pole walki przez wn�trze budynku. Zauwa�y�em go na chwile przed tym, jak stan�� w drzwiach do pokoju i zobaczywszy swoj� towarzyszk� le��c� bez �ycia na pod�odze, zarycza� z w�ciek�o�ci, wyszczerzaj�c ku mnie wielkie k�y. Musze przyzna�, �e jego widok nape�ni� mnie jak najgorszymi przeczuciami.

Jestem zawsze got�w do walki, je�eli stosunek si� nie przemawia zbyt wyra�nie na moj� niekorzy��, ale w tej chwili nie widzia�em �adnych szans w przeciwstawieniu mojej, stosunkowo niewielkiej si�y �elaznym mi�niom i w�ciek�emu okrucie�stwu tego mieszka�ca nieznanego �wiata. By�em natomiast przekonany, �e jedynym rezultatem takiej walki by�aby moja szybka �mier�. Sta�em blisko okna i wiedzia�em, �e je�li uda mi si� dotrze� na plac, zanim ta bestia mnie z�apie, b�d� ca�kowicie bezpieczny. W ucieczce le�a�a szansa na uratowanie si�, natomiast zostaj�c i podejmuj�c walk�, cho� z pewno�ci� by�aby ona zaciek�a, skazywa�em si� na pewn� �mier�.

Trzyma�em co prawda maczug�, ale co mog�em ni� zdzia�a� przeciwko jego czterem mocnym i d�ugim r�kom? Nawet gdybym z�ama� jedn� z nich pierwszym uderzeniem, gdy� prawdopodobnie stara�by si� zas�oni� przed ciosem, schwyci�by mnie i zgni�t� pozosta�ymi, zanim bym zd��y� zamierzy� si� po raz drugi. Takie my�li przemkn�y mi przez g�ow�, kiedy zwraca�em si� w stron� okna, ale zanim to uczyni�em zahaczy�em spojrzeniem o cia�o mojego dzielnego obro�cy. Ci�ko dysz�c le�a� na pod�odze, a z utkwionych we mnie �lepi�w wyziera�a �a�osna pro�ba o pomoc i ochron� Nie mog�em si� oprze� temu spojrzeniu, nie mog�em opu�ci� mego zbawcy nie walcz�c o niego przynajmniej tak, jak on walczy� o mnie.

Nie zastanawiaj�c si� d�u�ej odwr�ci�em si�, by stawi� czo�a atakowi rozjuszonej bestii. By�a zbyt blisko mnie, abym m�g� u�y� maczugi w skuteczny spos�b, jednak Uda�o mi si� uderzy� ni� w nogi ma�py tu� pod kolanami. Wyda�a ryk b�lu i w�ciek�o�ci i straci�a r�wnowag�. Wyci�gn�a przed siebie �apy, by z�agodzi� upadek i zacz�a si� na mnie przewraca�.

Uciek�em si� zn�w, jak poprzedniego dnia, do ziemskiej taktyki walki i praw� r�k� wymierzy�em jej pot�ny cios w podbr�dek, po czym natychmiast poprawi�em z ca�ej si�y z lewej w �o��dek. Rezultat by� nadzwyczajny � ma�pa, gwa�townie chwytaj�c powietrze i porykuj�c z b�lu, okr�ci�a si� wok� osi i osun�a na pod�og�. Przeskoczy�em przez le��ce cielsko i, chwyciwszy maczug�, roztrzaska�em jej czaszk�.

Us�ysza�em wybuch chrapliwego �miechu. Odwr�ci�em si� i zobaczy�em Tars Tarkasa, Sole i trzech czy czterech wojownik�w stoj�cych przy wej�ciu do pokoju. Gdy moje oczy spotka�y si� z ich wzrokiem zosta�em, ju� po raz drugi, nagrodzony gor�cymi oklaskami.

Sol�, obudziwszy si�, zauwa�y�a moj� nieobecno�� i zawiadomi�a o niej Tars Tarkasa, kt�ry wraz z kilkoma wojownikami natychmiast wyruszy� na poszukiwania. Gdy zbli�yli si�. do granicy miasta zauwa�yli bia�� ma�p� z w�ciek�ym rykiem wbiegaj�c� do budynku.

Pod��yli za ni�, s�usznie uwa�aj�c, �e jej akcja ma jaki� zwi�zek z moj� osob� � byli �wiadkami mojej kr�tkiej, lecz �miertelnej z ni� walki. To wydarzenie, ��cznie z moim wczorajszym starciem z marsja�skim wojownikiem oraz umiej�tno�ci� skakania, sprawi�o, �e zacz�li mnie darzy� pewnym szacunkiem. Istoty te, najwyra�niej nie znaj�ce uczu� wy�szego typu jak przyja��, mi�o�� czy przywi�zanie, wysoko ceni� sprawno�� fizyczn� i odwag�. Nikt nie jest zbyt dobry lub zbyt z�y na to, by zyska� ich poklask tak d�ugo, p�ki dostarcza wci�� nowych dowod�w swojej si�y, umiej�tno�ci i odwagi.

Sola, kt�ra z w�asnej woli towarzyszy�a poszukuj�cemu mnie oddzia�owi, by�a jedynym cz�onkiem grupy, kt�rego twarz nie by�a wykrzywiona �miechem, gdy walczy�em o swoje �ycie. Przeciwnie, w spos�b widoczny niepokoi�a si� o mnie i natychmiast, gdy dobi�em ma�p� podesz�a do mnie i starannie obejrza�a moje cia�o, szukaj�c ran lub skalecze�. Przekonawszy si�, �e wyszed�em bez szwanku u�miechn�a si� nieznacznie i chwyci�a moj� d�o�, poci�gaj�c mnie w stron� wyj�cia.

Tars Tarkas i inni weszli do �rodka i teraz stali nad szybko wracaj�cym do �ycia zwierz�ciem, kt�re ocali�o mi �ycie i kt�re, w zamian, ja uratowa�em. Zdawali si� by� pogr��eni w dyskusji, a w ko�cu jeden z nich powiedzia� co� do mnie, lecz przypomnia� sobie, �e nie rozumiem ich je�yka i zn�w zwr�ci� si� do Tars Tarkasa. Dow�dca wyda� mu jaki� rozkaz i poszed� za nami.

W ich stosunku do mojego zwierz�cia by�a jaka� ukryta gro�ba i nie chcia�em wychodzi� z pokoju a� do chwili, gdy dowiem si�, na czym ona polega. Dobrze si� sta�o, gdy� wojownik wyj�� z kabury jaki� gro�nie wygl�daj�cy pistolet i najwyra�niej mia� zamiar po�o�y� kres �yciu zwierz�cia. Skoczy�em naprz�d i podbi�em jego r�k�. Kula, uderzywszy w drewniane obramowanie okna eksplodowa�a, wyrywaj�c w murze poka�n� dziur� Ukl�k�em obok rozgl�daj�cego si� ze strachem zwierz�cia, podnios�em je na nogi i gestem nakaza�em i�� za sob�. Zdziwione spojrzenia, jakimi obrzucili mnie Marsjanie by�y niemal zabawne � sami ich nie znaj�c, nie mogli zrozumie� uczu� wdzi�czno�ci i wsp�czucia. Wojownik, kt�remu podbi�em pistolet spojrza� pytaj�co na Tars Tarkasa, ale ten nakaza� mu zostawi� mnie w spokoju. Wr�cili�my wiec na plac. Przeszed�em ca�� drog� trzymaj�c mocno ramie Soli, a moja wielka bestia pod��a�a tu� za mn�. Mia�em przynajmniej dwoje przyjaci� na Marsie � m�od� kobiet�, kt�ra opiekowa�a si� mn� z macierzy�sk� troskliwo�ci� i nieme zwierze, kt�re, jak si� p�niej przekona�em, kry�o w swoim brzydkim ciele wi�cej mi�o�ci, wierno�ci i wdzi�czno�ci ni� pi�� milion�w Marsjan w��cz�cych si� po opuszczonych miastach i dnach wyschni�tych m�rz tej planety.

Po �niadaniu, dok�adnie takim samym, jak posi�ek, kt�ry spo�y�em poprzedniego dnia oraz jak wszystkie nast�pne posi�ki, zjedzone w czasie pobytu u zielonych Marsjan, Sol� zaprowadzi�a mnie na placu na kt�rym niemal wszyscy mieszka�cy miasta zaj�ci byli pilnowaniem s�oniopodobnych zwierz�t lub zaprz�ganiem ich do tr�jko�owych woz�w. Naliczy�em oko�o dwustu pi��dziesi�ciu wehiku��w, ka�dy ci�gni�ty przez jedno zwierze, kt�re mog�o, s�dz�c z wygl�du, poci�gn�� kilkuwagowy, w pe�ni za�adowany poci�g.

Wozy by�y wielkie, wygodne i pi�knie zdobione. W ka�dym z nich siedzia�a marsja�ska kobieta obwieszona metalowymi ozdobami i klejnotami, okryta jedwabiem i futrami, a na grzbiecie ka�dego ci�gn�cego w�z zwierz�cia ulokowa� si� w wysokim siodle m�ody wo�nica. Podobnie jak wierzchowce, kt�rych u�ywali wojownicy i te poci�gowe zwierz�ta nie mia�y lejc�w ani uzd i by�y kierowane wy��cznie za pomoc� telepatii.

Marsjanie maj� znakomicie rozwini�te zdolno�ci telepatyczne, czego rezultatem jest znaczna prostota ich je�yka oraz spos�b prowadzenia dyskusji, w czasie kt�rych, cho�by by�y bardzo d�ugie, pada stosunkowo niewiele s��w. Telepatia jest uniwersalnym je�ykiem na Marsie, za pomoc� kt�rego zamieszkuj�ce te planet� paradoks�w r�nego typu istoty mog� porozumiewa� si� w mniejszym lub wi�kszym zakresie, w zale�no�ci od rozwoju intelektualnego i indywidualnych zdolno�ci.

Gdy kawalkada ustawi�a si� w kolumn� marszow�. Sol� wci�gn�a mnie do pustego wozu i ruszyli�my w kierunku miejsca, przez kt�re wjecha�em wczoraj do miasta. Na czele pod��a�o oko�o dwustu wojownik�w, podobna liczba zamyka�a poch�d, za� dwudziestu pi�ciu lub trzydziestu os�ania�o nas z ka�dego boku.

Wszyscy opr�cz mnie, m�czy�ni, kobiety i dzieci, byli uzbrojeni po z�by, a za ka�dym wozem bieg� marsja�ski pies. M�j w�asny pod��a� tu� za naszym wehiku�em i od tej pory nie opu�ci� mnie dobrowolnie przez ca�e dziesi�� lat, kt�re sp�dzi�em na Marsie. Nasza droga wiod�a przez dolin� i wzg�rza na dno wyschni�tego morza, w kierunku inkubatora, od kt�rego rozpocz��em moj� podr�. Celem podr�y tego dnia by�, jak si� okaza�o, w�a�nie inkubator i ju� wkr�tce go dostrzegli�my, a ca�a kawalkada pu�ci�a si� ku niemu dzikim galopem.

Po zatrzymaniu si� Marsjanie zaparkowali wozy z wojskow� precyzj�, otaczaj�c z czterech stron nisk� budowle. Po�owa wojownik�w, w tym Tars Tarkas i kilku mniej wa�nych dow�dc�w, prowadzana przez ogromnego wodza posz�a w jej kierunku. Zauwa�y�em, �e Tars Tarkas t�umaczy cos wodzowi, kt�rego imi� brzmia�o Lorquas Ptomel, Jed � przy czym �Jed� by�o jego tytu�em.

Wkr�tce si� dowiedzia�em jaki by� temat ich rozmowy, gdy� Tars Tarkas krzykn�� do Soli, aby mnie do niego przys�a�a. Opanowa�em ju� sztuk� chodzenia w warunkach marsja�skiej grawitacji i, podporz�dkowawszy si� jego poleceniu, szybko poszed�em ku tej �cianie inkubatora, przy kt�rej stali wojownicy.

Gdy by�em ju� blisko zauwa�y�em, �e niemal ze wszystkich jaj wyleg�y si�, roj�ce si� teraz wewn�trz inkubatora ma�e potworki. Ich wzrost zawiera� si� pomi�dzy trzema a czterema stopami. Niezmordowanie kr��y�y wewn�trz zamkni�tej �cianami przestrzeni, jakby w poszukiwaniu po�ywienia.

Zatrzyma�em si� przed Tars Tarkasem, a on wyci�gn�� r�k� ponad budowle i powiedzia� �sak�. Zrozumia�em, �e chce abym powt�rzy� dla Lorquasa Ptomela wykonany tu wczoraj skok, a poniewa� moje umiej�tno�ci dawa�y mi niema�o satysfakcji, wiec skoczy�em, przelatuj�c ponad ustawionymi po przeciwnej stronie inkubatora wozami. Gdy wr�ci�em Lorquas Ptomel zamrucza� co� do mnie, a potem zwr�ci� si� do wojownik�w z kilkoma s�owami komendy dotycz�cej inkubatora. Nie zwracali na mnie wi�cej uwagi, postanowi�em wiec zosta� i przygl�da� si� ich czynno�ciom, kt�re mia�y na celu wybicie dziury w dachu inkubatora; dostatecznie du�ej, aby m�g� si� przez ni� wydosta� nowo wykluty Marsjanin.

Z obu stron tego otworu kobiety uformowa�y ze swych cia� dwa szczelne mury, wiod�ce poprzez rz�d woz�w na r�wnin�; poza nimi, miedzy kt�rymi biegali dziko mali Marsjanie. Pozwalano im przebiec ca�� d�ugo�� mur�w, a na ko�cu byli �apani przez kobiety t starsze dzieci. Ostatnia Marsja�ka w rz�dzie chwyta�a pierwsze dziecko, jakie do niej dobieg�o, stoj�ca naprzeciw niej � nast�pne i tak dalej, a� wszystkie ma�e stworki opu�ci�y inkubator i zosta�y z�apane przez jak�� kobiet� lub kogo� z m�odzie�y. Kobiety, kt�re ju� z�apa�y dziecko wraca�y z powrotem do swoich woz�w. Dziecko, kt�re wpad�o w r�ce m�odego Marsjanina p�ci m�skiej by�o p�niej oddawane jakiej� kobiecie.

Zobaczy�em, �e ceremonia, je�li to, co si� dzia�o mo�na tak okre�li�, zosta�a zako�czona i wr�ci�em do mojego wozu. Zasta�em w nim Sole, tul�c� do siebie ma�ego potworka.

Praca nad wychowaniem m�odych Marsjan polega�a wy��cznie na nauczeniu ich m�wienia oraz pos�ugiwania si� broni�. Obie te nauki pobieraj� r�wnocze�nie od pierwszych dni �ycia. Wychodz� z jaj, w kt�rych le�a�y przez pi�cioletni okres inkubacji ca�kowicie ukszta�towane, z wyj�tkiem wzrostu. Zupe�nie nieznane swoim rzeczywistym matkom, kt�re z kolei tylko w ogromnym przybli�eniu mog� okre�li� ojca, s� zwykle dzie�mi ca�ego plemienia. Ich wychowanie spoczywa zatem na tych kobietach, kt�re je z�apa�y po wyj�ciu z inkubatora. Wychowawczynie nawet mog� nie mie� w�asnych jaj w inkubatorze, jak to by�o w przypadku Soli. Jednak to wszystko jest rzecz� zupe�nie zwyk�� w�r�d zielonych Marsjan, kt�rzy nie znaj� uczu� dziecka do rodzic�w i rodzic�w do dziecka, w takim sensie jak u nas na Ziemi. Przypuszczam, �e to ten straszny, trwaj�cy od wiek�w system, jest bezpo�redni� przyczyn� utraty wszelkich uczu� wy�szego rz�du i instynkt�w humanitarnych przez te biedne stworzenia. Od urodzenia nie znaj� mi�o�ci macierzy�skiej ani ojcowskiej, nie wiedz�, co oznacza p�j�cie �dom rodzinny�. Uczy sieje, �e zas�uguj� na �ycie dopiero wtedy, gdy rozwojem fizycznym i okrucie�stwem dowiod�, �e s� do t�go przystosowane. Dzieci u�omne lub niedostatecznie sprawne s� bezlito�nie zabijane i nikt nie uroni nad ich losem nawet jednej �zy.

Nie twierdz�, �e doro�li Marsjanie okazuj� m�odym niepotrzebne i zamierzone okrucie�stwo, ale na tej umieraj�cej planecie, kt�rej naturalne zasoby osi�gn�y taki punkt, w kt�rym ka�de dodatkowe �ycie oznacza ograniczenie dla spo�eczno�ci, walka o przetrwania jest twarda i bezlitosna. Dokonywany jest staranny wyb�r i wychowaniu podlegaj� tylko najsilniejsze jednostki, a liczba urodze� jest regulowana z ponadnaturaln� dalekowzroczno�ci� przez przewidywan� liczb� zgon�w. Ka�da doros�a kobieta sk�ada przeci�tnie trzyna�cie jaj rocznie i spo�r�d nich tylko te, kt�re odpowiadaj� wymogom pod wzgl�dem ci�aru i rozmiar�w s� umieszczane w podziemnych lochach, w kt�rych temperatura jest zbyt niska, aby nast�pi�a inkubacja. Ka�dego roku te jaja s� starannie badane przez komisje z�o�on� z dwudziestu dow�dc�w i wszystkie, opr�cz stu najlepszych s� niszczone. Pod koniec ka�dych pi�ciu lat z tysi�cy jaj, kt�re zosta�y w tym okresie z�o�one, zostaje tylko oko�o pi�ciuset. S� one sk�adane w szczelnie zamkni�tych inkubatorach, gdzie przez nast�pne piec lat le��, poddane dzia�aniu promieni s�onecznych. Wydarzenie, kt�rego dzisiaj byli�my �wiadkami by�o typowe dla ca�ego procesu � z niemal wszystkich jaj wykluli si� mali Marsjanie. Je�eli z tych nielicznych, kt�re pozosta�y wyklu�y si� p�niej marsja�skie dzieci � ich los ju� nikogo nie obchodzi�. By�y niepo��dane, gdy� mog�yby przynie�� ze sob� umocnienie si� i rozszerzenie tendencji do op�nienia w wykluwaniu, a to mog�oby zak��ci� system, kt�ry utrzymuje si� od wiek�w i pozwala starszym Marsjanom okre�li� w�a�ciwy na udanie si� ku inkubatorom czas z dok�adno�ci� niemal do godziny.

Inkubatory s� budowane w odleg�ych miejscach, gdzie istnieje ma�e prawdopodobie�stwo; �e zostan� odnalezione przez inne plemiona. Rezultatem takiego katastrofalnego wydarzenia by�by brak dzieci w spo�eczno�ci przez nast�pne pi�� lat Mia�em p�niej sta� si� �wiadkiem odkrycia obcego inkubatora. Grupa Marsjan, z kt�r� zwi�za� mnie los stanowi�a cze�� plemienia O liczebno�ci oko�o trzydziestu tysi�cy os�b. Zajmowali ogromny obszar ja�owej i p�ja�owej ziemi, rozci�gaj�cy si� miedzy czterdziestym a osiemdziesi�tym stopniem szeroko�ci geograficznej po�udniowej, ograniczony od wschodu i zachodu przez dwa du�e pasy ziemi uprawnej. Ich g��wne siedziby le�a�y na po�udniowo-zachodnim kra�cu tego obszaru, w pobli�u przeci�cia dw�ch tzw. kana��w marsja�skich.

Poniewa� inkubator zosta� umieszczony daleko na p�noc od obszaru, na kt�rym �yli, w miejscu nie zamieszkanym i prawdopodobnie przez nikogo nie odwiedzanym, czeka�a nas bardzo d�uga podr� na po�udnie, po kt�rej, rzecz jasna, nie wiedzia�em czego si� spodziewa�.

Po powrocie do umar�ego miasta prze�y�em kilka dni na wzgl�dnym pr�niactwie. Nast�pnego dnia wszyscy wojownicy wyjechali gdzie� wczesnym rankiem i wr�cili dopiero tu� przed nastaniem nocy. Jak si� p�niej dowiedzia�em byli w podziemnych lochach, przenie�li wszystkie jaja do inkubatora i zabezpieczyli go na nast�pne pi�� lat, podczas kt�rych najprawdopodobniej nie b�dzie odwiedzany.

Lochy, w kt�rych by�y przechowywane jaja, s� po�o�one wiele mil na po�udnie od inkubatora i s� odwiedzane corocznie przez komisje, z�o�on� z dwudziestu dow�dc�w i wodz�w. Dlaczego nie zdecydowali si� zbudowa� tych loch�w i inkubator�w bli�ej swoich siedzib pozosta�o dla mnie tajemnic� nierozwi�zywaln� przy u�yciu ziemskich poj�� i zwyczaj�w, jak wiele innych marsja�skich tajemnic.

Obowi�zki Soli uleg�y teraz podwojeniu, gdy� musia�a si� opiekowa� zar�wno mn�, jak i ma�ym Marsjaninem, ale �aden z nas nie wymaga� specjalnej troski, a poniewa� obaj byli�my jednakowo zaawansowani w wiedzy o tym �wiecie, postanowi�a wychowywa� nas razem.

Marsja�ski wychowanek mia� oko�o czterech st�p wzrostu, by� bardzo silny i doskonale rozwini�ty pod wzgl�dem fizycznym. Uczy� si� szybko i bawili�my si� znakomicie, przynajmniej ja, rywalizacj� w zdobywaniu wiedzy. Je�yk marsja�ski, jak ju� zaznaczy�em, jest nies�ychanie prosty i ju� po tygodniu mog�em wypowiedzie� wszystko to, co chcia�em i rozumia�em niemal wszystko, co do mnie m�wiono. Podobnie rozwin��em, pod kierunkiem Soli, moje umiej�tno�ci telepatyczne i wkr�tce mog�em ju� odczuwa� praktycznie wszystko, co si� wok� mnie dzia�o.

Sole niezwykle dziwi� fakt, �e podczas gdy ja mog�em odbiera� od innych telepatyczne przes�ania, nawet te nie przeznaczone dla mnie, to nikt w �adnych okoliczno�ciach nie m�g� przeczyta� nawet u�amka moich my�li. Na pocz�tku troch� mnie to z�o�ci�o, lecz wkr�tce by�em bardzo z tego zadowolony, gdy� dawa� mi on niezaprzeczaln� przewag� nad Marsjanami.

Trzeciego dnia po ceremonii przy inkubatorze wyruszyli�my w drog� powrotn� do domu. Zaledwie jednak czo�o pochodu wesz�o na otwarta przestrze� za miastem, wydano rozkaz natychmiastowego i spiesznego powrotu. Marsjanie, od lat �wiczeni w wykonywaniu tego typu manewr�w, znikn�li jak mg�a w obszernych wej�ciach do najbli�szych budynk�w i w trzy minuty p�niej nie by�o ju� nawet �ladu po wozach, poci�gowych zwierz�tach i je�d�cach.

Sola i ja weszli�my do budynku na skraju miasta, tego samego, w kt�rym stoczy�em walk� z ma�pami. Chc�c dowiedzie� si�, co spowodowa�o taki nag�y odwr�t, wszed�em na wy�sze pi�tro. Stamt�d wyjrza�em przez okno w stron� doliny i po�o�onych dalej wzg�rz i zobaczy�em przyczyn�, dla kt�rej Marsjanie tak nagle zacz�li szuka� ukrycia. Ogromny statek powietrzny, d�ugi, p�aski, pomalowany na szaro przep�ywa� wolno nad grzbietem najbli�szego wzg�rza. Za nim ukaza� si� nast�pny i jeszcze jeden, i jeszcze, a� w ko�cu dwadzie�cia statk�w szybowa�o nisko nad ziemi�, powoli i majestatycznie zbli�aj�c si� do miasta. Wzd�u� ka�dego z nich, od dziobu po ruf�, by�y przewieszone dziwne sztandary, na kt�rych wymalowano jakie� napisy, po�yskuj�ce w s�o�cu i wyra�nie widoczne nawet z du�ej odleg�o�ci. Na pomostach i pok�adach statk�w zauwa�y�em t�ocz�ce si� postacie. Nie wiedzia�em czy widzia�y nas, czy tylko przygl�da�y si� opuszczonemu miastu, w ka�dym jednak przypadku spotka�y si� z bardzo nieuprzejmym przyj�ciem. Nagle i bez ostrze�enia wojownicy otworzyli z okien budynk�w gwa�towny ogie�, zasypuj�c pociskami spokojnie wp�ywaj�ce w dolin� statki.

Widok zmieni� si� jak za dotkni�ciem czarodziejskiej r�d�ki � pierwszy statek ruszy� szybko w naszym kierunku i odpowiedzia� strza�ami na nasz ogie�, potem zawr�ci�, najwyra�niej maj�c zamiar zakre�li� wielkie ko�o i zn�w zbli�y� si� do nas na odleg�o�� strza�u. Pozosta�e statki pod��y�y za nim, zasypuj�c nas pociskami, gdy tylko znalaz�y si� na dogodnej pozycji. Intensywno�� ognia z naszej strony nie zmniejszy�a si� nawet na chwile i w�tpi� czy niecelnych pocisk�w by�o wi�cej ni� dwadzie�cia pi�� procent. Nigdy jeszcze nie dane mi by�o widzie� tak straszliwej celno�ci � wydawa�o si�, �e ka�dy strza� powoduje upadek drobnej sylwetki na kt�rym� ze statk�w. Sztandary i nadbud�wki stan�y w p�omieniach, nie mog�c si� oprze� niszczycielskiej sile naszych pocisk�w.

Ogie� ze statk�w by� prawie ca�kowicie nieskuteczny, czego przyczyn� by�o, jak si� p�niej dowiedzia�em, ca�kowite zaskoczenie i gwa�towno�� pierwszych salw zielonych Marsjan, kt�re zniszczy�y ods�oni�te aparaty celownicze ci�kiej broni.

Jak si� wydaje, ka�dy z zielonych wojownik�w ma z g�ry okre�lone cele, na kt�re ma kierowa� sw�j ogie� w relatywnie takich samych warunkach bojowych. Na przyk�ad, pewna grupa, zazwyczaj najlepsi strzelcy, ostrzeliwuje wy��cznie bezprzewodow� aparatur� celownicz� i wykrywaj�c�, zamontowan� na ci�kiej broni. Inny oddzia� zajmuje si� tylko broni� o mniejszym kalibrze. Jeszcze inny skupia si� na n�kaniu strzelc�w pok�adowych czy oficer�w. Pozostali koncentruj� swoj� uwag� na cz�onkach za�ogi statk�w nie zaanga�owanych bezpo�rednio w walk� na urz�dzeniach steruj�cych, nap�dzie czy nadbud�wkach.

W dwadzie�cia minut od chwili otwarcia ognia flota zacz�a si� wycofywa� w kierunku, z kt�rego przyby�a. Kilka statk�w by�o wyra�nie uszkodzonych i zdziesi�tkowanej za�odze z najwy�szym trudem udawa�o si� utrzyma� je na kursie. Statki ca�kowicie zaprzesta�y ognia i zdawa�y si� koncentrowa� ca�� energi� na ucieczce. Nasi wojownicy weszli na dachy budynk�w i posy�ali wycofuj�cej si� flocie grad kul.

Jednak�e stopniowo statki, jeden po drugim, znika�y za grzbietami wzg�rz. W zasi�gu wzroku pozosta� tylko jeden, najbardziej zniszczony. Uprzednio skupi�a si� na nim znaczna cze�� naszego ognia i zdawa�o si�, �e na pok�adzie nie pozosta� ani jeden �ywy cz�onek za�ogi. Stopniowo zbacza� z kursu i w ko�cu niepewnie i chwiejnie lecia� z powrotem w naszym kierunku. Wojownicy przerwali ogie�, gdy� by�o zupe�nie oczywiste, �e ten statek jest ca�kowicie bezradny i nie mo�e ju� stanowi� dla nas �adnego zagro�enia.

Gdy zbli�y� si� do miasta wojownicy wyszli mu na spotkanie, jednak wci�� unosi� si� zbyt wysoko, by mogli wej�� na jego pok�ad. Z mojego punktu obserwacyjnego widzia�em porozrzucane po pok�adach cia�a za�ogi, ale wci�� nie mog�em okre�li� jakiego typu s� to istoty. Statek p�yn�� powoli w kierunku po�udniowo-wschodnim, popychany �agodnym wiatrem, a ja nie mog�em dostrzec na nim �adnego ruchu czy innego znaku �ycia.

Unosi� si� oko�o pi��dziesi�ciu st�p nad ziemi�, a za nim, do�em, szli wszyscy wojownicy, poza setk� tych, kt�rzy zostali wys�ani z powrotem na dachy jako ubezpieczenie na wypadek powrotu floty. Wkr�tce sta�o si� jasne, �e statek uderzy w kt�ry� z budynk�w oko�o mile na po�udnie od naszych pozycji. Cze�� wojownik�w w pogoni pojecha�a naprz�d i wesz�a do budynku, z kt�rym statek prawdopodobnie mia� si� zderzy�. Gdy statek zbli�y� si�, wojownicy wystawili przez okna swoje ogromne dzidy i podparli go w ten spos�b, �e unikn�� gwa�townego wstrz�su przy zderzeniu z budynkiem. Chwile p�niej rzucili na� zako�czone hakami liny i statek zosta� zakotwiczony do ziemi przez tych, kt�rzy zostali na zewn�trz budynku. Potem wojownicy wspi�li si� na pok�ad i dok�adnie go przeszukali. Widzia�em, �e przygl�daj� si� zabitym �eglarzom, poszukuj�c w nich znak�w �ycia, a jednocze�nie zauwa�y�em, �e kilku wy�oni�o si� z dolnego pok�adu, ci�gn�c kogo� za sob�. Ta istota by�a co najmniej dwukrotnie ni�sza od otaczaj�cych j� zielonych Marsjan i porusza�a si�, jak mog�em zauwa�y�, wyprostowana, na dw�ch ko�czynach. Doszed�em do wniosku, �e jest to jeszcze jedno dziwne marsja�skie monstrum, nieznane mi dotychczas.

Postawili swego je�ca na ziemi, a potem rozpocz�li systematyczne �upienie statku. Zaj�o im to kilka godzin, a� wreszcie �up, sk�adaj�cy si� z broni, amunicji, jedwabiu, futer, bi�uterii, dziwnie rze�bionych kamiennych naczy�, du�ej ilo�ci po�ywienia, w tym tak�e wielu beczek wody, kt�r� ujrza�em po raz pierwszy od mego przybycia na Marsa, za�adowano na przys�ane wozy.

Opr�niony statek wojownicy odci�gn�li daleko w dolin�. Kilku z nich wesz�o na pok�ad i zaj�o si�, jak mi si� wydawa�o z odleg�o�ci, w jakiej si� znajdowa�em, wylewaniem zawarto�ci r�nego kszta�tu naczy� na cia�a poleg�ych, na pok�ady i urz�dzenia statku. Po zako�czeniu tych czynno�ci opu�cili si� po linach na ziemie. Ostatni wojownik odwr�ci� si�, wrzuci� co� do �rodka i chwile czeka� na rezultat. Gdy z miejsca, w kt�rym upad�a rzucona przez niego rzecz zaczaj rozszerza� si� p�omie�, przeskoczy� szybko barierk� i wkr�tce znalaz� si� na ziemi. Liny zosta�y jednocze�nie wypuszczone i wielki statek, l�ejszy po stracie �adunku, wzbi� si� majestatycznie w g�r�, a jego pok�ady i nadbud�wki poch�ania� szalej�cy p�omie�.

Powoli odp�ywa� na po�udniowy wsch�d, wzbijaj�c si� coraz wy�ej, w miar� jak po�ar trawi� drewniane cz�ci i zmniejsza� jego wag�. Wszed�em na dach i przez kilka godzin patrzy�em za oddalaj�cym si� statkiem, a� w ko�cu znik� mi z oczu w mgie�ce nad horyzontem. By� to przygn�biaj�cy widok � ogromny, lataj�cy stos pogrzebowy, dryfuj�cy bezw�adnie przez pustynie marsja�skiego nieba � wype�niony �mierci�, zniszczony wrak, jakby symbolizuj�cy �ycie tych dziwnych i okrutnych stworze�, w kt�rych nieprzyjazne r�ce rzuci� go los.

Zgn�biony zszed�em powoli na ulice. Mia�em takie wra�enie, jakbym by� �wiadkiem kieski i unicestwienia si� zbrojnych, nale��cych do pokrewnej mi rasy, a nie zniszczenia przez zielonych wojownik�w hordy wrogich, ale podobnych im stwor�w. Nie mog�em zrozumie� sk�d si� wzi�o to wra�enie, ale jednocze�nie nie mog�em si� go pozby�. Gdzie� w g��bi mej duszy narodzi�o si� dziwne wsp�czucie dla tych nieznanych wrog�w, a tak�e nadzieja, �e flota wr�ci i wystawi rachunek zielonym wojownikom, kt�rzy j� tak bezlito�nie i okrutnie zaatakowali.

Wyszed�em na ulice, a pies Woola biegi tu� za mn�, na swoim ju� zwyk�ym miejscu. Wkr�tce dogoni�a mnie Sol�. Karawana woz�w wraca�a na plac. Wymarsz w stron� domu nie zosta� podj�ty na nowo ani tego dnia, ani przez ca�y nast�pny tydzie� ze wzgl�du na obaw� przed powrotem powietrznej floty. Lorquas Ptomel by� zbyt przebieg�ym i do�wiadczonym �o�nierzem, aby da� si� z�apa� na otwartej przestrzeni z ma�o ruchliwymi wozami, obci��onymi na dodatek lupami i dzie�mi. Pozostali�my wiec w opuszczonym mie�cie do czasu, a�, jak si� zdawa�o, niebezpiecze�stwo min�o.

Gdy Sol� i ja weszli�my na plac ujrza�em widok, kt�ry nape�ni� mnie mieszanin� nadziei, strachu, rado�ci i smutku, a nad tym wszystkim dominowa�o uczucie ulgi i szcz�cia. Dwie kobiety brutalnie ci�gn�y w kierunku wej�cia do najbli�szego budynku je�ca ze statku powietrznego. By�a to dziewczyna, podobna w ka�dym szczeg�le do kobiet z Ziemi. W pierwszej chwili mnie nie zauwa�y�a, ale gdy przekracza�em drzwi do budynku, kt�ry sta� si� mia� jej wiezieniem, odwr�ci�a g�ow� i jej oczy spotka�y si� z moimi. Mia�a bardzo pi�kn�, owaln� twarz o delikatnie rze�bionych rysach, wielkie, b�yszcz�ce oczy i czarne jak w�giel w�osy, u�o�one w dziwny, a jednocze�nie bardzo do niej pasuj�cy spos�b. Zar�owione policzki i wspaniale ukszta�towane usta pi�knie kontrastowa�y ze sk�r� o lekko czerwonomiedzianym odcieniu. Podobnie jak prowadz�ce j� zielone Marsjanki nie nosi�a �adnej odzie�y, opr�cz delikatnie wykonanych ozd�b, ale �adna szata nie mog�aby bardziej podkre�li� pi�kna jej doskona�ej figury.

Gdy mnie dostrzeg�a jej oczy rozszerzy�y si� ze zdumienia, a potem wykona�a swobodn� r�k� jaki� ma�y gest, znaczenia kt�rego, oczywi�cie, nie mog�em si� domy�li�. Przez chwile patrzyli�my na siebie i wraz z up�ywem sekund wyraz nadziei i nowej odwagi, kt�ry roz�wietli� jej twarz, gdy mnie ujrza�a, zmienia� si� w rozczarowanie, spod kt�rego przebija�a niech�� i pogarda. Zrozumia�em, �e by�o to wynikiem tego, �e nie odpowiedzia�em na jej sygna�. Przy ca�ej swej ignorancji marsja�skich obyczaj�w intuicyjnie czu�em, �e gestem tym prosi�a mnie o pomoc i opiek�. Potem znikn�a mi z oczu w g��bi opuszczonego gmachu.

Gdy otrz�sn��em si� z wra�enia, spojrza�em na Sole, kt�ra by�a �wiadkiem spotkania i zdumia� mnie dziwny wyraz jej zwykle oboj�tnej twarzy. Nie wiem o czym my�la�a, nie mog�em o to spyta�, gdy� dotychczas opanowa�em je�yk marsja�ski w stopniu wystarczaj�cym tylko na wyra�enie najprostszych, codziennych potrzeb.

U drzwi budynku; w kt�rym mieszkali�my spotka�a mnie dziwna niespodzianka. Podszed� do mnie wojownik i poda� mi bro�, ozdoby i pozosta�y rynsztunek, noszony przez jego ras�. Powiedzia� do mnie kilka niezrozumia�ych s��w, zachowuj�c si� z szacunkiem, a zarazem jakby gro��c mi. Sola, korzystaj�c z pomocy kilku innych kobiet, przerobi�a p�niej to wszystko tak, by pasowa�o do moich mniejszych rozmiar�w.

Odt�d Sol� zacz�a wprowadza� mnie w tajniki pos�ugiwania si� r�nymi rodzajami broni i wraz z m�odym Marsjaninem sp�dzali�my codziennie kilka godzin na placu, doskonal�c swoje umiej�tno�ci. Nie potrafi�em jeszcze r�wnie sprawnie pos�ugiwa� si� ka�dym rodzajem broni, ale moja doskona�a znajomo�� wszelkich typ�w or�a, u�ywanego na Ziemi, czyni�a ze mnie bardzo poj�tnego, robi�cego szybkie post�py ucznia.

�wiczenia, zar�wno moje, jak i m�odych Marsjan, przeprowadza�y wy��cznie kobiety. Do ich obowi�zk�w nale�y nie tylko doskonalenie m�odzie�y w sztuce indywidualnej obrony i ataku, ale i wytwarzanie przedmiot�w, potrzebnych zielonym Marsjanom. Produkuj� proch, naboje, bro� paln� � praktycznie wszystkie potrzebne przedmioty na Marsie robione s� przez kobiety. W czasie dzia�a� wojennych tworz� one oddzia�y rezerwowe i, w razie potrzeby, walcz� z wi�ksz� nawet inteligencj� i zaciek�o�ci� ni� m�czy�ni. Ci natomiast �wicz� si� w bardziej skomplikowanych zagadnieniach � w strategii, w sztuce dowodzenia du�ymi oddzia�ami. Tworz� tak�e prawa, za ka�dym razem inne, w zale�no�ci od sprawy, w kt�rej maj� by� u�yte. Ich wymiar sprawiedliwo�ci nie opiera si� na starych zasadach, ma te� za nic wszelkie precedensy. Zwyczaje utrwala�y si� przez wieki, z pokolenia na pokolenie, ale kar� za ich naruszenie ustala si� w oparciu o indywidualne podej�cie do ka�dej sprawy. Kara ta jest nak�adana przez s�d, z�o�ony z wojownik�w r�wnych rang� przest�pcy, i musz� powiedzie�, �e rzadko bywa niesprawiedliwa. Marsjanie maj� szcz�cie przynajmniej pod jednym wzgl�dem � nie wiedz� co to zawodowy prawnik.

Nie widzia�em uwi�zionej dziewczyny przez kilka nast�pnych dni, a potem widzia�em j� zaledwie przez moment, gdy by�a prowadzona do wielkiej sali audiencyjnej, tej samej, w kt�re] po raz pierwszy mia�em okazje spotka� si� z Lorquas Ptomelem. Nie mog�em nie zauwa�y� brutalno�ci, z jak� stra�nicy si� z ni� obchodzili, tak r�nej od niemal macierzy�skiej troski, kt�r� otacza�a mnie Sol� oraz od okazywanego mi szacunku przez tych zielonych Marsjan, kt�rzy w og�le zadawali sobie trud, by mnie dostrzega�.

Zar�wno za pierwszym jak i drugim razem, gdy j� widzia�em zwr�ci�em uwag� na to, �e uwi�ziona zamienia kilka s��w ze stra�nikami. Wyci�gn��em z tego wniosek, �e m�wi ona tym samym je�ykiem, co zieloni Marsjanie, a w ka�dym razie potrafi si� z nimi porozumie�. Wobec tego nalega�em na Sol�, bardzo tym faktem zdziwion� aby uczy�a mnie je�yka w spos�b bardziej intensywny i w ci�gu kilku dni opanowa�em go na tyle, by m�c prowadzi� w miar� urozmaicon� rozmow�, rozumia�em za� niemal wszystko, co by�o do mnie czy wok� mnie m�wione.

W pomieszczeniu, kt�re zajmowali�my, sypia�y teraz opr�cz mnie, Soli, jej wychowanka i psa Woola, trzy czy cztery kobiety wraz z dzie�mi. Doro�li mieli zwyczaj wymienia� przed udaniem si� na spoczynek kilka przypadkowych uwag i teraz, znaj�c ju� j�zyk, przys�uchiwa�em si� im z ciekawo�ci�, mimo �e sam nigdy si� nie wtr�ca�em. Wieczorem tego dnia, w kt�rym uwi�ziona zosta�a doprowadzona do sali audiencyjnej rozmowa wreszcie skupi�a si� wok� niej. Momentalnie zamieni�em si� w s�uch. Uprzednio obawia�em si� wypytywa� Sol� o pi�knego je�ca, gdy� ci�gle tkwi� mi w pami�ci dziwny wyraz jej twarzy po moim pierwszym spotkaniu z dziewczyn�. Nie wiedzia�em, co oznacza�, jednak, wci�� oceniaj�c wszystko z punktu widzenia cz�owieka z Ziemi, uwa�a�em, �e b�dzie bezpieczniej okazywa� oboj�tno��, dop�ki nie dowiem si�, jakie uczucia Sola naprawd� �ywi wobec przedmiotu mojego zainteresowania.

Sarkoja, jedna ze starszych kobiet, dziel�cych z nami pomieszczenia, by�a obecna w sali audiencyjnej jako stra�niczka pojmanej i do niej w�a�nie by�y kierowane wszystkie pytania.

��Kiedy wreszcie � spyta�a jedna z kobiet � b�dziemy si� radowali �miertelnymi m�kami Czerwonej? A mo�e Lorquas Ptomel zamierza wymieni� j� na okup?

��Zdecydowano zabra� j� do Thark � odpowiedzia�a Sarkoja � i podda� m�czarniom w czasie Wielkich Igrzysk, aby r�wnie� Tal Hajus m�g� si� cieszy� jej agoni�.

��W jaki spos�b zostanie u�miercona? � spyta�a Sola. � Jest bardzo drobna i pi�kna. S�dzi�am, �e zostanie wymieniona na okup.

Sarkoja i inne kobiety oburzy�y si�, �e Sola daje dow�d s�abo�ci.

��Szkoda Solo, �e nie urodzi�a� si� milion lat temu � powiedzia�a Sarkoja z�o�liwie � gdy wszystkie zag��bienia w ziemi by�y wype�nione wod�, a ludzie mieli charaktery mi�kkie jak ciecz, po kt�rej p�ywali. Dzisiaj jeste�my ju� na tyle rozwini�ci, �e zdajemy sobie spraw�, i� tego typu sentymenty oznaczaj� tylko s�abo�� i atawizm. Nie by�oby dla ciebie dobrze, gdyby Tars Tarkas dowiedzia� si�, ze hodujesz w sobie tak zdegenerowane uczucia. W�tpi� czy by ci pozwoli� wype�nia� w dalszym ci�gu obowi�zki matki.

��Nie widz� nic z�ego w moim zainteresowaniu losem tej kobiety � odpowiedzia�a Sol�. � Nigdy nas nie skrzywdzi�a i przypuszczam, �e nie wyrz�dzi�aby nam �adnej krzywdy, gdyby�my wpadli w jej r�ce Tylko m�czy�ni jej rasy prowadz� z nami wojn� i zawsz� uwa�a�am, ze ich stosunek do nas jest odbiciem, na dodatek nik�ym, naszego stosunku do nich. �yj� w przyja�ni ze wszystkimi swoimi s�siadami, chyba �e obowi�zek wzywa ich do walki, podczas gdy my walczymy bez przerwy i ze wszystkimi, zar�wno z czerwonymi, jak i z w�asn� ras�. Nawet w obr�bie plemion stale s� toczone walki mi�dzy poszczeg�lnymi wojownikami. Ca�e nasze �ycie jest znaczone przelan� krwi�, od chwili gdy przebijemy skorupk� jajka, a� do momentu, w kt�rym powierzamy si� tajemniczym wodom rzeki Iss, unosz�cym nas ku nieznanemu, ale na pewno nie bardziej przera�aj�cemu i okrutnemu przeznaczeniu. Szcz�liwy jest ten, kogo �mier� zabiera w m�odo�ci! Powiedz Tars Tarkasowi co ci si� podoba, nie wymy�li on dla mnie nic gorszego ni� to straszne �ycie, kt�re teraz jest naszym udzia�em.

Ta nieoczekiwana i gwa�towni tyrada tak zaskoczy�a i zbi�a z tropu pozosta�e kobiety, ze nie zdoby�y si� na nic ponad kilka s��w og�lnej reprymendy. Potem zapad�y w d�ugie, milczenie, a wkr�tce posn�y. Ten incydent przekona� mnie, �e Sola nie �ywi wobec dziewczyny wrogich uczu� oraz, �e mia�em wyj�tkowe szcz�cie dostaj�c si� w jej r�ce, a nie w r�ce, kt�re � z pozosta�ych kobiet.

Wiedzia�em, �e mnie lubi, a teraz, gdy us�ysza�em, �e nienawidzi okrucie�stwa i barbarzy�stwa, zacz��em �ywic nadzieje, i� mog� liczy� na jej pomoc w zorganizowaniu ucieczki, zak�adaj�c oczywi�cie, �e taka ucieczka by�a mo�liwa.

Nie wiedzia�em czy na Marsie jest jakie� lepsze dla mnie miejsce, ale je�li nawet nie, to wola�em raczej ryzykowa� �ycie w�r�d podobnych mi ludzi ni� zosta� d�u�ej w�r�d potwornych, krwio�erczych zielonych istot.

Nast�pnego ranka wsta�em bardzo wcze�nie. Pozostawiono mi wzgl�dn� swobod� � Sola powiedzia�a mi, �e p�ki nie pr�buje opu�ci� miasta, wolno mi wychodzi� i wraca� kiedy mi si� podoba. Ostrzeg�a mnie jednocze�nie, abym nie oddala� si� zbytnio bez broni, gdy� w tym mie�cie, podobnie jak we wszystkich opuszczonych metropoliach starej marsja�skiej cywilizacji, cz�sto spotyka si� jak ju� tego do�wiadczy�em, wielkie bia�e ma�py. Doda�a przy tym, �e Woo�a nie dopu�ci, abym wyszed� poza granice miasta i bardzo stanowczo uprzedzi�a przed igraniem z krwio�ercz� natur� zwierz�cia, to znaczy niezwracaniem uwagi na jego ostrze�enia po zbyt bliskim podej�ciu do obszar�w, na kt�re nie wolno mi wchodzi�. Gdybym pr�bowa� mu si� przeciwstawi� przywl�k�by mnie z powrotem do miasta �ywego albo umar�ego. �Najprawdopodobniej umar�ego� � doda�a.

Tego rana by�em zaj�ty badaniem nieznanej mi dot�d ulicy i nieoczekiwanie znalaz�em si� blisko granicy miasta. Przede mn� le�a�o pasmo niskich wzg�rz, poprzecinane w�skimi w�wozami. Zapa�a�em ch�ci� zbadania okolicy i przyjrzenia si� krajobrazowi, kt�ry kry� si�. poza zas�aniaj�cymi mi widok wzg�rzami.

Zauwa�y�em tak�e, �e jest to znakomita okazja do sprawdzenia jak zachowa si� Woola. By�em pewien, �e mnie lubi, dostarczy� mi na to wi�cej dowod�w ni� jakakolwiek inna marsja�ska istota. Mia�em nadzieje, �e wdzi�czno�� za dwukrotne uratowanie mu �ycia przewa�y nad obowi�zkiem, na�o�onym na niego przez jego okrutnych pan�w. Gdy podchodzi�em do granicy miasta Woola biega� nerwowo przede mn�, od czasu do czasu ocieraj�c si� o moje nogi. Wygl�d mia� raczej smutny ni� drapie�ny, nie obna�a� wielkich k��w ani nie warcza� ostrzegawczo. Pozbawiony przyja�ni i towarzystwa istot, nale��cych do mego gatunku, obdarza�em do�� du�� �yczliwo�ci� Woola i Sol�, gdy� pochodz�cy z Ziemi cz�owiek musi znale�� uj�cie dla swych naturalnych uczu�. Zdecydowa�em si�, �e b�d� polega� na podobnym instynkcie tej wielkiej bestii i mia�em nadzieje, �e si� nie rozczaruje.

Nigdy go nie g�aska�em ani si� z nim nie bawi�em, ale teraz usiad�em na ziemi, obj��em ramionami jego grub� szyje i zacz��em przemawia� nowo nauczonym je�ykiem, tak jakbym przemawia� do mego ziemskiego psa. Reakcja by�a taka, jakiej si� spodziewa�em � otworzy� pysk najszerzej jak m�g�, pokazuj�c przy rym ca�y komplet z�b�w i marszcz�c sk�r�, w kt�rej niemal ca�kowicie zgin�y jego �lepia. Je�li widzieli�cie kiedykolwiek u�miechaj�cego si� szkockiego owczarka, to macie pewne wyobra�enie o tym, jak w tej chwili wygl�da� Woola.

Przewr�ci� si� na grzbiet i weso�o tarza� tu� przy moich stopach, potem nagle skoczy�, przewracaj�c mnie swoim ci�arem na ziemie, wreszcie zacz�� si� kr�ci� i podskakiwa�, jak ma�y, domagaj�cy si� pieszczot szczeniak. Jego zachowanie by�o tak zabawne, �e nie mog�em si� powstrzyma� i wybuchn��em szczerym �miechem, po raz pierwszy od dnia, w kt�rym Powell opu�ci� nasz ob�z. Niespodziewany wybuch mojej weso�o�ci przestraszy� Woola. Przesta� podskakiwa� i tarza� si�. i spu�ci� �eb zerkaj�c na mnie b�agalnie. Podszed� nie�mia�o i po�o�y� mi g�ow� na kolanach. Przypomnia�em sobie wtedy, co oznacza �miech na Marsie � tortury, cierpienia, �mier�. Umilk�em i przez kilka minut poklepywa�em go, g�aska�em i przemawia�em do niego. Potem podnios�em si�. i stanowczym tonem poleciwszy mu, aby szed� za mn�, ruszy�em w stron� wzg�rz.

Pos�ucha� mnie i od tej chwili by� ju� moim oddanym niewolnikiem, a ja jego jedynym i niezaprzeczalnym panem. Po kilku minutach marszu dotar�em do wzg�rz i nie znalaz�em tam nic, co by mnie szczeg�lnie zainteresowa�o. Zbocza w�woz�w poro�ni�te byty du�� ilo�ci� kolorowych i dziwnie ukszta�towanych kwiat�w, a ze szczytu pierwszego wzg�rza zobaczy�em, �e pasmo ci�gnie si� ku p�nocy, coraz wy�ej, a� wtapia si� w �a�cuch g�r, kt�re wyda�y mi si�. bardzo wysokie. Potem dowiedzia�em si�, �e tylko kilka szczyt�w na Marsie si�ga czterech tysi�cy st�p wysoko�ci � okazuje si�, �e r�wnie� pojecie wielko�ci jest wzgl�dne.

Jednak m�j poranny spacer mia� dla mnie ogromne znaczenie, gdy� jego rezultatem by�o ca�kowite porozumienie z Woolem, kt�ry z polecenia Tars Tarkasa mia� by� moim stra�nikiem. Teraz ju� wiedzia�em, �e chocia� wci�� � teoretycznie � wi�ziony, jednak w praktyce by�em wolny. Stara�em si� jak najszybciej dotrze� z powrotem do miasta, zanim niepos�usze�stwo zwierz�cia zostanie dostrze�ony przez jego by�ych pan�w. Postanowi�em nie opuszcza� wyznaczonych mi granic do czasu, a� b�d� got�w, by je opu�ci� na zawsze. Takie wycieczki, gdyby je zauwa�ono Woola m�g� przyp�aci� �yciem, a ja utrat� tej swobody, kt�ra si� dotychczas cieszy�em.

Kiedy wr�ci�em na plac, po raz trzeci ujrza�em dziewczyn�. Sta�a w towarzystwie stra�nik�w przed wej�ciem do sali audiencyjnej, a gdy podszed�em bli�ej rzuci�a mi wynios�e spojrzenie i odwr�ci�a si� plecami. Jej zachowanie by�o tak kobiece, w znaczeniu ziemskim, �e jakkolwiek moja godno�� w�asna zosta�a ura�ona, serce wype�nia�o mi ciep�e uczucie wsp�lnoty. Dobrze by�o wiedzie�, �e ktokolwiek na Marsie poza mn� ma w�a�ciwe cywilizowanym ludziom odruchy, mimo �e spos�b ich okazania by� dla mnie tak przykry.

Gdyby zielona kobieta chcia�a okaza� niech�� czy niezadowolenie, prawdopodobnie by to zrobi�a za pomoc� miecza lub poci�gni�cia za spust. Jednak tylko bardzo powa�na obraza mog�aby wywo�a� w nich tak� reakcj�, gdy� s� one ca�kowicie pozbawione uczu�. Sola, musz� to zaznaczy�, stanowi�a pod tym wzgl�dem wyj�tek. Nigdy nie zauwa�y�em, aby komukolwiek okaza�a okrucie�stwo czy te� by�a nieuprzejma lub surowa. Rzeczywi�cie mia�a, jak to powiedzia�y kobiety z jej plemienia, charakter swoich zdolnych do uczu� przodk�w.

Widz�c, �e uwi�ziona dziewczyna jest centrum powszechnego zainteresowania, zatrzyma�em si�, by by� �wiadkiem tego, co mia�o nast�pi�. Wkr�tce nadszed� Lorquas Ptomel wraz z towarzysz�c� mu �wit� dow�dc�w i gestem nakaza� stra�y wprowadzi� dziewczyn� do sali. Postanowi�em wej�� za nimi, maj�c nadzieje �e nie zostan� wyrzucony. Dotychczas okazywano mi pewne wzgl�dy, a poza tym Marsjanie nie wiedzieli, �e znam ich je�yk. Uprosi�em Sole, by zachowaj� to na razie w tajemnicy, m�wi�c, �e nie chce by� zmuszany do rozm�w z m�czyznami, p�ki nie nabior� wprawy w pos�ugiwaniu si� je�ykiem marsja�skim.

Marsjanie usadowili si� na stopniach podwy�szenia, a wieziona dziewczyna w towarzystwie dw�ch stra�nik�w sta�a przed nimi. Zauwa�y�em, �e jedn� ze stra�niczek by�a Sarkoja. Jej zachowanie w stosunku do dziewczyny by�o szczeg�lnie okrutne i obra�liwe. Trzyma�a j�, zatapiaj�c w sk�rze swoje pazury lub te� bole�nie wykr�caj�c jej ramie. Gdy przechodzi�y z jednego miejsca w inne, ci�gn�a j� brutalnie b�d� poszturchiwa�a i popycha�a przed sob�. Wydawa�o si�, �e chce skupi� na tej biednej, bezbronnej istocie ca�� nienawi��, z�o�� i okrucie�stwo, z jakimi si� styka�a w ci�gu dziewi�ciuset lat swego �ycia, dodaj�c do tego d�ugie tysi�clecia do�wiadcze� swych dzikich, brutalnych przodk�w.

Druga stra�niczka by�a mniej okrutna, ale by�o jej absolutnie wszystko jedno, co si� z dziewczyn� dzia�o. Gdyby zostawiono wiezion� tylko pod jej stra��, a na szcz�cie tak by�o w nocy, nie zadawa�aby jej b�lu, ale r�wnie� by�aby oboj�tna na wszelkie jej potrzeby.

Lorquas Ptomel podni�s� oczy, by si� zwr�ci� do wi�niarki i zauwa�y� moj� obecno�� w sali. Powiedzia� co� do Tars Tarkasa, robi�c przy tym wra�enie zniecierpliwionego, ale gdy Tars Tarkas mu odpowiedzia�, niestety zbyt cicho, bym m�g� us�ysze�, u�miechn�� si� i nie zwraca� odt�d na mnie najmniejszej uwagi.

��Jak si� nazywasz? � spyta� dziewczyn�.

��Dejah Thoris, c�rka Mors Kajaka z Helium.

��Jaki by� cel waszej wyprawy?

��By�a to czysto naukowa ekspedycja � odpowiedzia�a d�wi�cznym, cichym g�osem � wys�ana przez ojca mego ojca, Jedaka z Helium w celu sporz�dzenia mapy pr�d�w powietrznych i przeprowadzenia bada� g�sto�ci atmosfery. Byli�my ca�kowicie nie przygotowani do walki � kontynuowa�a � gdy� nasza misja mia�a pokojowy charakter, na co wskazywa�y chor�gwie i kolor naszych statk�w. Praca, kt�r� wykonywali�my dotyczy was w takim samym stopniu jak nas, gdy� wiecie doskonale, �e bez naszych wysi�k�w i bada� naukowych Mars sta�by si� martw� planet�, powietrza i wody nie wystarczy�oby nawet na podtrzymanie �ycia jednej istoty. Od wiek�w zapewniamy ich sta�y dop�yw, a z waszej strony spotykamy si�. wy��cznie z brutalnymi napa�ciami i ci�g�ymi przeszkodami! Dlaczego nie nauczycie si� �y� z nami w przyja�ni? Czy koniecznie musicie kroczy� drog�, kt�ra sprowadza was do poziomu nie wiele wy�szego ni� poziom tych g�upich zwierz�t, kt�re wam s�u��? Jeste�cie narodem nie znaj�cym pisanego je�yka, nie znaj�cym sztuki, dom�w, mi�o�ci, obci��onym tysi�cleciami straszliwych zwyczaj�w. Posiadaj�c wszystko wsp�lnie, nawet �ony i dzieci, nie posiadacie nic. Nienawidzicie si� wzajemnie, nienawidzicie wszystkich, opr�cz siebie. Powr��cie na drog�, kt�r� kroczyli nasi wsp�lni przodkowie, na drog� wzajemnego poszanowania i przyja�ni. Jest ona dla was otwarta, czerwoni ludzie gotowi s� wam pom�c j� odnale��. Wsp�lnie mo�emy dzia�a� znacznie skuteczniej, mo�emy uratowa� nasz� umieraj�c� planet�. Wnuczka najwi�kszego i najpot�niejszego z czerwonych jeddak�w prosi was o to. Czy wys�uchacie tej pro�by?

Lorquas Ptomel i wojownicy siedzieli przez chwile w milczeniu, uwa�nie przygl�daj�c si� dziewczynie. Nikt nie wie, jakie my�li przep�ywa�y przez ich g�owy, ale jestem pewien, �e byli g��boko poruszeni. Gdyby znalaz� si� wtedy w�r�d nich jeden, kt�ry by�by dostatecznie silny, aby wyst�pi� przeciw utartym zwyczajom, ta chwila mog�aby oznacza� dla Marsa pocz�tek nowej, wspania�ej ery.

Zauwa�y�em, �e Tars Tarkas podnosi si�, by przem�wi�. Jego twarz mia�a wyraz, jakiego nigdy przedtem nie widzia�em u zielonego wojownika. Odbija�o si� na niej wewn�trzne, pot�ne zmaganie z samym sob�, z utartymi obyczajami, ze spu�cizn� wiek�w, a gdy otworzy� usta, by m�wi� � jego straszliwe, okrutne oblicze roz�wietli�o si� na chwile odcieniem �agodno�ci i dobroci.

Jednak s�owa, kt�re chcia� wypowiedzie� nigdy nie pad�y. Jeden z m�odszych wojownik�w, najwidoczniej czuj�c w jakim kierunku pod��aj� my�li starszyzny, zeskoczy� ze stopnia podwy�szenia i uderzy� z ca�ej si�y dziewczyn� w twarz. Upad�a na pod�og�, a on opar� stop� na jej ciele i potoczy� je w stron� siedz�cych wojownik�w, wybuchaj�c strasznym, pozbawionym weso�o�ci �miechem.

Przez moment my�la�em, �e Tars Tarkas natychmiast po�o�y go trupem. Wyraz twarzy Lorquas Ptomel� r�wnie� nie by� dla zuchwalca �yczliwy, jednak nastr�j prys�, ich dawne charaktery i nawyki wzi�y g�r� i twarze wykrzywi�y si� w u�miechu. Znamienne by�o jednak, �e nie wybuchn�li g�o�nym �miechem, mimo �e czyn m�odego wojownika odpowiada� dok�adnie ich wyobra�eniom o dobrej zabawie.

Fakt, i� po�wieci�em kilka chwil na opisanie tego, co nast�pi�o po zadanym dziewczynie ciosie nie oznacza wcale, i� wtedy przez tak d�ugi czas przygl�da�em si� temu biernie i bezczynnie. My�l�, �e musia�em przeczuwa� bieg wydarze�, gdy� w chwili, gdy wojownik dopiero podnosi� r�k� do uderzenia, by�em spr�ony jak do biegu i ledwo r�ka opad�a na policzek dziewczyny pokona�em ju� po�ow� dziel�cej mnie od nich drogi.

Znalaz�em si� przy nim w momencie, gdy zaczyna� si� �mia�. Mia� przynajmniej dwana�cie st�p wzrostu i by� uzbrojony po z�by, ale ogarn�a mnie taka w�ciek�o��, �e by�em gotowy walczy� z ca�ym �wiatem. S�ysz�c m�j wrzask odwr�ci� si�, a ja wyskoczy�em w powietrze i z ca�ej si�y r�bn��em go pi�ci� w pysk. Zatoczy� si�, wyci�gn�� kr�tki miecz. Wyci�gn��em sw�j i skoczy�em na niego, opieraj�c stop� na r�koje�ci jego pistoletu, za� lew� r�k� trzymaj�c si� olbrzymiego k�a, praw� raz za razem zatapia�em ostrze miecza w jego piersi.

Nie m�g� u�y� swego miecza, gdy� by�em zbyt blisko niego, ani wyci�gn�� pistoletu, co zreszt� chcia� zrobi�, �ami�c tym samym zwyczaj, kt�ry wymaga, aby w pojedynku u�ywa� tylko takiej broni, jak� walczy przeciwnik. Nie m�g� w�a�ciwie zrobi� nic innego, jak tylko stara� si� mnie odepchn��. Mimo swoich rozmiar�w by� jednak niewiele, je�li w og�le, ode mnie silniejszy i po chwili osun�� si� bez �ycia na pod�og�, krwawi�c obficie. Dejah Thoris przygl�da�a si� walce rozszerzonymi ze zdumienia oczami. Gdy wreszcie uwolni�em si� od zielonego wojownika, wzi��em j� na r�ce i zanios�em ku jednej ze stoj�cych z boku �awek�

�aden z Marsjan mi nie przeszkodzi�. Oderwa�em kawa�ek jedwabiu z mego p�aszcza i stara�em si� zatamowa� p�yn�c� z jej nosa krew. Wkr�tce krwotok, b�d�cy na szcz�cie jedynym odniesionym przez ni� obra�eniem, usta� i mog�a ju� m�wi�. Po�o�y�a d�o� na moim ramieniu i spyta�a, patrz�c mi w oczy:

��Dlaczego to zrobi�e�? Ty, kt�ry odm�wi�e� mi swej przyja�ni podczas naszego pierwszego spotkania? A teraz ryzykujesz �ycie i zabijasz w mojej obronie jednego ze swych towarzyszy. Nie mog� tego zrozumie�. Jeste� dziwn� istot� � przebywasz w�r�d zielonych ludzi, a jednocze�nie wygl�dasz tak, jak m�czy�ni mojej rasy, tylko sk�r� masz jasn�, jedynie troch� ciemniejsz� ni� bia�e ma�py. Kim jeste�? Cz�owiekiem, czy mo�e kim� wi�cej ni� cz�owiekiem?

��Moja historia � odpowiedzia�em � jest zbyt d�uga, bym ci j� teraz m�g� opowiedzie� i tak dziwna, �e sam z trudno�ci� w ni� wierze. Obawiam si�, �e nikt inny nie uzna jej za prawdziw�. Na razie powiem tylko, �e jestem tw�ilri przyjacielem i, o ile pozwol� na to ci, kt�rzy nas uwi�zili, obro�c� i s�ug�.

��Wiec ty r�wnie� jeste� wi�niem? Ale w takim razie, dlaczego nosisz bro� i insygnia tharkijskiego dow�dcy? Jak si� nazywasz? Sk�d pochodzisz?

��Tak, ja r�wnie� jestem wi�niem. Nazywam si� John Carter, a pochodz� z Wirginii w Stanach Zjednoczonych Ameryki, to znaczy z Ziemi. Nie wiem dlaczego pozwolono mi nosi� bro�, nie mia�em tak�e poj�cia, �e ozdoby, kt�re nosze, s� insygniami dow�dcy.

W tym momencie musieli�my przerwa� rozmow�, gdy� podszed� do nas jeden z wojownik�w, nios�c bro�, ekwipunek i ozdoby. Nagle uzyska�em odpowied� na jedno z pyta�, zadanych przez Dejah Thons. Zobaczy�em, �e z martwego cia�a mojego niedawnego przeciwnika zdj�to wszystko, co na nim i przy nim by�o, a w zachowaniu wojownika, kt�ry przyni�s� mi te trofea dostrzeg�em gro�b�, ukryt� pod wyra�nym szacunkiem, podobnie jak u tego, kt�ry przedtem przyni�s� mi takie samo wyposa�enie. Zrozumia�em, �e pierwsza walka, ta, kt�r� stoczy�em w sali audiencyjnej w dniu mego tutaj przybycia, sko�czy�a si� �mierci� mojego przeciwnika.

Teraz ju� by�a jasna przyczyna, dla kt�rej traktowano mnie tak uprzejmie. Na podstawie �ci�le przestrzeganych zwyczaj�w, kt�re, nawiasem m�wi�c, sk�oni�y mnie do nazwania Marsa planet� paradoks�w, obdarzony zosta�em honorami, nale�nymi zwyci�zcy � tytu�ami, wyposa�eniem i pozycj� wojownika, kt�rego zabi�em. Rzeczywi�cie uznawano mnie za r�wnego dow�dcom i dzi�ki temu, jak si� p�niej dowiedzia�em, mia�em wzgl�dn� swobod� i tolerowano moj� obecno�� w sali audiencyjnej.

Odwr�ci�em si�, by odebra� wyposa�enie zmar�ego wojownika i zauwa�y�em, �e Tars Tarkas i inni Marsjanie patrz� na mnie z wyra�nym podziwem. Podeszli do nas i Tars Tarkas powiedzia�:

��Jak na kogo�, kto jeszcze niedawno by� g�uchy i niemy m�wisz bardzo p�ynnie je�ykiem Baarsomian. Gdzie si� tego nauczy�e�, Johnie Carter?

��To twoja zas�uga, Tars Tarkasie � odpowiedzia�em � gdy� da�e� mi znakomit� nauczycielk�, Sol�. To w�a�nie jej zawdzi�czam znajomo�� waszego je�yka.

��Sprawi�a si� bardzo dobrze � powiedzia� � ale twoja wiedza w innych dziedzinach wymaga jeszcze powa�nych uzupe�nie�. Czy wiesz, ile by ci� kosztowa�a twoja niezwyk�a odwaga, gdyby nie uda�o ci si� zabi� kt�rego� z tych dw�ch dow�dc�w, kt�rych odznaki teraz nosisz?

��Przypuszczam � odpowiedzia�em z u�miechem � �e ten, kt�rego bym nie zdo�a� zabi� zabi�by mnie.

��Nie, mylisz si�. Marsjanin zabija je�ca tylko w obronie w�asnej i to jedynie w razie ostatecznej konieczno�ci. Zachowujemy ich do innych cel�w. � Wyraz jego twarzy m�wi� a� zbyt wyra�nie, na czym te cele polega�y.

��Teraz tylko jedna rzecz mo�e ci� uratowa� � kontynuowa�. � Je�eli, wzi�wszy pod uwag� twoje zalety, waleczno�� i odwag� Tal Hajus uzna ci� za godnego wst�pienia na jego s�u�b� mo�esz zosta� przyj�ty do naszego plemienia i sta� si� pe�nowarto�ciowym Tharkianinem. Jest wol� Lorquas Ptome�a, aby� do czasu naszego przybycia do siedziby Tal Hajusa by� traktowany z szacunkiem, jaki sobie zdoby�e� swymi czynami. B�dziemy ci� uwa�a� za tharkia�skiego dow�dc�, ale nie zapominaj, �e ka�dy z nas, kt�ry jest r�wny ci rang�, ponosi odpowiedzialno�� za dostarczenie ci� przed oblicze naszego pot�nego i najsurowszego w�adcy. Sko�czy�em.

��Przyjmuje to do wiadomo�ci � odpowiedzia�em. � Jak wiesz, nie pochodz� z Barsoomu, wasze drogi nie s� moimi drogami. W przysz�o�ci mog� post�powa� tylko tak, jak post�powa�em w przesz�o�ci � zgodnie z moim sumieniem i kieruj�c si� zasadami obowi�zuj�cymi moj� ras�. Powiedz swemu plemieniu, by ka�dy Barsoomianin, z kt�rym b�d� mia� do czynienia uszanowa� moje prawa jako obcego, gdy� w przeciwnym wypadku b�dzie musia� ponie�� konsekwencje swojego post�powania. I jeszcze jedn� rzecz chcia�bym postawi� jasno � bez wzgl�du na to, co ostatecznie macie zamiar zrobi� z t� nieszcz�sn� m�od� kobiet�, je�eli ktokolwiek w przysz�o�ci skrzywdzi j� lub obrazi, musi by� �wiadom, �e wystawie mu za to dok�adny rachunek. Wiem, �e macie za nic uczucia wspania�omy�lno�ci i dobroci, ale ja je cenie bardzo wysoko. Zapewniam was jednak, �e w najmniejszym stopniu nie zmniejszaj� one mojej zdolno�ci do walki i umiej�tno�ci pos�ugiwania si� broni�.

Wyg�aszanie d�ugich przem�wie� nie le�y w moim zwyczaju, nigdy te� tego nie robi�em, lecz domy�la�em si�, jakiego tonu nale�y u�ywa� wobec zielonych Marsjan. Moja elokwencja zrobi�a na nich du�e wra�enie i odt�d w ich zachowaniu wobec mnie dostrzega�em jeszcze wi�kszy ni� poprzednio szacunek.

Tars Tarkas wydawa� si� by� zadowolony z tonu i tre�ci mojej odpowiedzi, ale jedyny komentarz, jakim j� opatrzy� by� nieco zagadkowy.

��Wydaje mi si�, �e znam Tal Hajusa, Jeddaka Tharku � powiedzia�.

Zaj��em si� Dejah Thoris, pomog�em jej wsta� i poprowadzi�em do wyj�cia, nie zwracaj�c uwagi na wierc�ce si� niezdecydowanie stra�niczki i na badawcze spojrzenia dow�dc�w. Teraz ja r�wnie� by�em dow�dc� i mog�em wzi�� na siebie odpowiednie obowi�zki. Nie przeszkadzano nam i w ten spos�b Dejah Thoris, ksi�niczka Helium i John Carter, gentleman z Wirginii z towarzysz�cym im wiernie Woola wyszli w�r�d grobowej ciszy z sali audiencyjnej Lor�uas Ptome�a, Jeda Thark�w z Barsoomu.

Obie stra�niczki wybieg�y za nami, jakby chcia�y na nowo obj�� swe funkcje. Biedna dziewczyna przytuli�a si� do mnie, obejmuj�c moje ramie obiema r�kami. Odes�a�em kobiecy, o�wiadczaj�c im, �e odt�d je�cem b�dzie si� zajmowa�a Sol�. Ostrzeg�em jednocze�nie Sarkoje, by nie pr�bowa�a w jakikolwiek spos�b skrzywdzi� dziewczyny, gdy� poci�gnie to za sob� szybk� i surow� kar�.

Moje zachowanie by�o nieco niefortunne i w rezultacie sprowadzi�o na Dejah Thoris wi�cej z�ego ni� dobrego, gdy�, jak si� p�niej dowiedzia�em, na Marsie m�czy�ni nie zabijaj� kobiet ani te� kobiety m�czyzn. Sarkoja obrzuci�a nas z�ym spojrzeniem i odesz�a, aby nas oczernia� i snu� intrygi.

Odnalaz�em Sole i poinformowa�em j�, �e chce, aby opiekowa�a si� Dejah Thoris z trosk� r�wn� tej, jak� okazywa�a mnie, ponadto by znalaz�a pomieszczenia, w kt�rych nie by�yby niepokojone przez Sarkoj� i w ko�cu stwierdzi�em, �e ja przenosz� si� do m�czyzn.

Sola spojrza�a na trzyman� przeze mnie bro� i na insygnia na mojej piersi.

��Jeste� teraz wielkim dow�dc� � powiedzia�a � i musze wykonywa� twoje polecenia, ale robi� to z prawdziw� przyjemno�ci�. Cz�owiek, kt�rego ozdoby nosisz by� m�odym lecz mimo to wielkim wojownikiem. Swoimi czynami wywalczy� sobie pozycje nieco tylko ust�puj�c� Tars Tarkasowi, kt�ry, jak wiesz, zajmuje w hierarchii drugie miejsce po Lorquas Ptomelu. Ty jeste� teraz jedenasty w�r�d wszystkich Tharkian, tylko dziesi�ciu wojownik�w przewy�sza ci� rang�.

��A gdybym zabi� Lor�uas Ptome�a? � spyta�em.

��By�by� pierwszy, Johnie Carter. Ale wyzwa� go m�g�by� tylko za zgod� ca�ej rady. Gdyby on ciebie zaatakowa�, a ty zabi�by� go w obronie w�asnej jego miejsce nale�a�oby do ciebie.

Za�mia�em si� i zmieni�em temat. Nie mia�em wcale ochoty zabija� Lor�uas Ptome�a, a jeszcze mniejsz� by� jednym z Tarkian.

Towarzyszy�em Soli i Dejah Thoris w poszukiwaniu nowego pomieszczenia. Znale�li�my je w budynku o znacznie bardziej wyszukanej architekturze, po�o�onym bli�ej sali audiencyjnej. Natkn�li�my si� w nim na prawdziwe pokoje sypialne, zaopatrzone w stare, wykonane w metalu lo�a, podwieszone pod marmurowym sufitem na grubych, z�otych �a�cuchach. Dekoracje �cian by�y dopracowane w ostatnim szczeg�le i w odr�nieniu od fresk�w w innych budynkach, kt�re odwiedzi�em, przedstawia�y grupy ludzi w ro�nych uj�ciach. Byli to ludzie bardzo do mnie podobni, o sk�rze ja�niejszej ni� u Dejah Thoris. Ubrani byli w pe�ne gracji, powiewne szaty, bogato zdobione metalem i drogimi kamieniami, a ich w�osy mia�y pi�kny z�oto- lub czerwonobr�zowy kolor. M�czy�ni nie mieli zarostu i tylko kilku z nich by�o uzbrojonych. Sceny przedstawia�y g��wnie r�ne rodzaje zabaw.

Dejah Thoris, widz�c te wspania�e dzie�a sztuki, stworzone przez dawno zmar�ych mistrz�w, a� klasn�a w d�onie z zachwytu. Sol� natomiast nie zwr�ci�a na nie najmniejszej uwagi. Zdecydowali�my, �e Dejah Thoris i Sol� zajm� pok�j po�o�ony na drugim pi�trze, z oknami zwr�conymi w stron� placu, natomiast przyleg�e do niego pomieszczenia w g��bi budynku b�d� s�u�y� za kuchni� i spi�arnie. Potem wys�a�em Sole po potrzebne rzeczy oraz po �ywno��, m�wi�c, �e do czasu jej powrotu b�d� pilnowa� Dejah Thoris.

Gdy Sol� wysz�a, dziewczyna powiedzia�a do mnie z lekkim u�miechem:

��A dok�d to uciek�aby uwi�ziona, gdyby� j� zostawi� sam�? Mog�aby jedynie p�j�� za tob�, prosz�c o opiek� i przebaczenie za to, �e tak �le o tobie my�la�a przez ostatnich kilka dni.

��Masz racje � odpowiedzia�em. � Dla �adnego z nas nie ma st�d ucieczki, chyba �e p�jdziemy razem.

��S�ysza�am to, co m�wi�e� temu stworowi, nazywaj�cemu si� Tars Tarkas i my�l�, �e rozumiem twoj� sytuacje tutaj, w�r�d tych ludzi. Nie mog� jednak zrozumie� dlaczego powiedzia�e�, �e nie pochodzisz z Borsoomu. Sk�d w takim razie przyby�e�? Jeste� tak podobny do ludzi mojej rasy, a jednocze�nie jakby inny. M�wisz moim je�ykiem, a przecie� s�ysza�am, �e dopiero niedawno nauczy�e� si� nim pos�ugiwa�. Wszyscy na Barsoomie u�ywaj� tego samego je�yka, mimo i� spos�b jego zapisywania czasem si� r�ni. Tylko w dolinie Dor, gdzie rzeka Iss ��czy swoje wody z zaginionym morzem Korus, u�ywany jest podobno inny j�zyk. Jednak nie ma �adnych �wiadectw, poza legendami naszych przodk�w, aby ktokolwiek stamt�d przyby�. Nie m�w mi tylko, �e jeste� jedn� z tych tajemniczych istot! Gdyby to by�a prawda zabiliby ci� natychmiast, nie m�g�by� znale�� bezpiecznego miejsca na ca�ej planecie! Jej oczy wype�nione by�y b�agalnym oczekiwaniem na zaprzeczenie.

��Nie znam waszych zwyczaj�w � powiedzia�em � ale w moim kraju, w Wirginii, gentleman nie k�amie, by ratowa� w�asn� sk�r�. Nie pochodz� z Dor, nigdy nie widzia�em tajemniczej Iss, zaginione morze Korus jest dla mnie jeszcze wi�ksz� zagadk� ni� dla was. Wierzysz mi?

Nagle z�apa�em si� na tym, �e bardzo pragn�, aby mi uwierzy�a. Nie dlatego, abym si� obawia� o m�j los, gdyby wszyscy zacz�li s�dzi�, �e wr�ci�em z barsoomia�skiego piek�a, czy te� nieba, czymkolwiek by�a dolina Dor. A wiec dlaczego? Dlaczego tak bardzo mi zale�y na tym, co ona sobie o mnie my�li? Spojrza�em na pi�kn�, zwr�con� ku mnie twarz i gdy nasze oczy si� spotka�y, zrozumia�em dlaczego � i zadr�a�em. Przez jej g�ow� zdawa�y si� przep�ywa� podobne my�li. Odsun�a si� ode mnie z westchnieniem i, ci�gle patrz�c mi w oczy, szepn�a:

��Wierze ci. Nie wiem co znaczy s�owo �gentleman� ani nigdy nie s�ysza�am o Wirginii, na Barsoomie jednak �aden m�czyzna nie k�amie. Je�li nie chce powiedzie� prawdy, milczy. Gdzie le�y Wirginia, tw�j kraj, Johnie Carter? � spyta�a, a mnie si� wyda�o, �e nazwa mojej ojczyzny nigdy nie zabrzmia�a tak pi�knie.

��Pochodz� z innego �wiata � odpowiedzia�em � z planety, kt�r� nazywamy Ziemi�. Obiega ona nasze wsp�lne s�o�ce po orbicie, le��cej wewn�trz orbity Barsoomu, kt�ry znamy pod nazw� Mars. Nie mog� ci powiedzie� jak tu przyby�em, gdy� sam tego nie wiem. Ale jestem tutaj, a poniewa� fakt ten pozwala mi by� s�ug� Dejah Toris, jestem z tego bardzo zadowolony.

Patrzy�a na mnie w zamy�leniu, d�ugo i badawczo. Wiedzia�em dobrze, �e trudno jej uwierzy� w moj� opowie�� i nie spodziewa�em si� tego od niej, mimo i� bardzo mi zale�a�o na jej zaufaniu i szacunku. Wola�byn raczej nic jej o sobie nie m�wi�, jednak �aden m�czyzna patrz�c w jej oczy nie m�g�by oprze� si� �yczeniu, kt�re by wyrazi�a. W ko�cu u�miechn�a si�. i wstaj�c powiedzia�a:

��Musz� ci wierzy�, mimo i� nic nie rozumiem. Jestem gotowa przyj��, �e nie pochodzisz z Barsoomu, a w ka�dym razie nie z takiego, jakim jest dzisiaj. Niby jeste� taki jak my, a jednak inny. Po co jednak mam obarcza� moj� biedn� g�ow� takimi zagadkami, skoro serce mi m�wi, �e wierze, gdy� chce wierzy�!

To by�o logiczne � dobry przyk�ad ziemskiej, kobiecej logiki. Je�eli by�a z niej zadowolona, nie widzia�em powod�w, dla kt�rych mia�bym poddawa� j� krytyce. Prawd� powiedziawszy by� to jedyny rodzaj logiki, kt�ry mo�na by�o zastosowa�, pr�buj�c rozwi�za� m�j problem. Potem zacz�li�my rozmawia� na tematy og�lne i zadali�my sobie wzajemnie wiele pyta�. By�a bardzo ciekawa ziemskich obyczaj�w i wykaza�a znakomit� znajomo�� naszej historii. Gdy zacz��em j� wypytywa�, sk�d pochodz� wiadomo�ci na temat rzeczy dziej�cych si� na Ziemi, za�mia�a si� i powiedzia�a:

��Ka�dy ucze� na Barsoomie zna geografie waszej planety i ma niemal tak obszerne wiadomo�ci o jej faunie, florze i historii, jak o mieszka�cach, geografii i historii w�asnej planety. Czy� nie mo�emy wiedzie� wszystkiego, co si� na Ziemi, jak j� nazywasz, dzieje, czy nie wisi ona na niebie dost�pna dla ka�dych oczu?

Musze przyzna�, �e zaskoczy�o mnie to w r�wnym stopniu, jak moja opowie�� zaskoczy�a j�. Gdy o tym powiedzia�em, wyja�ni�a, �e przyrz�dy, kt�rych jej lud u�ywa� i kt�re doskonali� przez ca�e wieki pozwalaj� wychwyci�, a nast�pnie wy�wietlaj� na ekranach wszystko, co si� dzieje na ka�dej planecie i na wielu gwiazdach. Wy�wietlane obrazy, gdy si� je sfotografuje i powi�kszy s� tak doskona�e, �e mo�na na nich rozr�ni� obiekty wielko�ci �d�b�a trawy. P�niej, w Helium, widzia�em wiele z �ych obraz�w oraz przyrz�dy, za pomoc� kt�rych si� je uzyskuje.

��Dlaczego w takim razie � spyta�em � skoro wiesz tak dok�adnie o wszystkim, co si� dzieje na Ziemi, nie pozna�a�, �e jestem jej mieszka�cem?

U�miechn�a si� znowu, jak do zadaj�cego naiwne pytanie dziecka.

��Poniewa� na ka�dej planecie, posiadaj�cej zbli�on� do barsoomskiej atmosfer� � odpowiedzia�a � rozwijaj� si� formy �ycia niemal identyczne jak ty czy ja. Ponadto ludzie na Ziemi, niemal bez wyj�tk�w, przykrywaj� swoje cia�a dziwnymi, nieprzezroczystymi ubiorami, a g�owy wstr�tnymi nakryciami, kt�rych przeznaczenia nie uda�o nam si� wyja�ni�. Natomiast ty, gdy znale�li si� tharkijscy wojownicy, by�e� nagi. Fakt, i� nie mia�e� na sobie �adnych ozd�b �wiadczy, �e nie pochodzisz z Barsoomu, natomiast brak ubioru mo�e zaprzeczy� twemu ziemskiemu pochodzeniu.

Opowiedzia�em jej szczeg�y mojego rozstania z Ziemi�, wyja�niaj�c, �e moje cia�o zosta�o tam, ubrane w dziwny dla niej, lecz kompletny str�j mieszka�ca Ziemi. W tym momencie wr�ci�a Sola, nios�c wszystkie nasze rzeczy oraz prowadz�c m�odego wychowanka, kt�ry musia� oczywi�cie mieszka� razem z nimi.

Sola spyta�a nas czy mieli�my go�cia podczas jej nieobecno�ci i bardzo si� zdziwi�a, gdy odpowiedzieli�my, �e nie. Wracaj�c spotka�a na schodach schodz�c� Sarkoje, kt�ra w takim razie musia�a nas pods�uchiwa�. Poniewa� jednak nie m�wili�my o niczym, co chcieliby�my ukry�, potraktowali�my ten wypadek oboj�tnie, obiecuj�c sobie zachowywa� wi�ksz� ostro�no�� w przysz�o�ci.

Potem Dejah Thoris i ja poszli�my przyjrze� si� bli�ej architekturze i dekoracjom �cian budynku, kt�ry zajmowali�my. Powiedzia�a mi, �e najwi�ksz� pot�g� przedstawiona na freskach rasa osi�gn�a przypuszczalnie oko�o stu tysi�cy lat temu. Byli to jej dalecy przodkowie. P�niej wymieszali si� z ras�, maj�c� zupe�nie czarny kolor sk�ry oraz z trzeci�, ��toczerwon�. Ich rozkwit nast�pi� mniej wi�cej w tym samym okresie. Te trzy rasy zawar�y pot�ny sojusz, gdy wysychanie m�rz zmusi�o je do poszukiwania stosunkowo nielicznych i ci�gle zmniejszaj�cych si� teren�w uprawnych, gdzie musieli si� broni� przed dzikimi hordami zielonych ludzi.

Wieki wsp�lnego �ycia i mieszanych ma��e�stw zaowocowa�y powstaniem rasy czerwonych ludzi, do kt�rej nale�a�a Dej�h Thoris. Wiele osi�gni�� staro�ytnych cywilizacji, wiele budowli i dzie� sztuki uleg�o zniszczeniu w ci�gu d�ugich wiek�w wyrzecze� i nieustannych wojen z zielonymi lud�mi. Jednak czerwona rasa osi�gn�a taki stopie� rozwoju, kt�ry pozwoli� na dokonanie nowych odkry� i zbudowanie cywilizacji bardziej praktycznej, lepiej dostosowanej do obecnych warunk�w Marsa.

Staro�ytni Marsjanie posiadali bardzo wysoko rozwini�t� kultur�, jednak w wyniku trwaj�cego ca�e stulecia zam�tu, spowodowanego przystosowywaniem si� do nowych warunk�w �ycia, nie tylko zatrzymali si� w rozwoju, ale r�wnie� zaprzepa�cili ogromn� cze�� swego kulturowego dziedzictwa.

Dejah Thoris opowiedzia�a mi mn�stwo legend i fakt�w, dotycz�cych tych szlachetnych i dobrych ludzi. Powiedzia�a, �e miasto, w kt�rym teraz obozujemy by�o prawdopodobnie handlowym i kulturalnym centrum, znanym jako Korad. Zosta�o zbudowane nad pi�kn� zatok�, naturalnym portem, oddzielonym od morza �a�cuchem wzg�rz. Obja�ni�a mnie, �e dolina, kt�ra biegnie na zach�d od miasta, to pozosta�o�� morskiej zatoki, a przej�cie przez wzg�rza ku wyschni�temu morzu by�o kana�em, przez kt�ry wp�ywa�y statki.

Brzegi dawnych m�rz by�y usiane takimi miastami, a posuwaj�c si� w stron� dawnych ocean�w mo�na znale�� mniejsze i rzadziej po�o�one osady, gdy� ludzie przenosili si� w �lad za cofaj�cymi si� wodami. Wreszcie konieczno�� zmusi�a ich do wybudowania czego�, co ich uratowa�o, to znaczy tak zwanych marsja�skich kana��w.

Byli�my tak zaj�ci badaniem gmachu i zatopieni w rozmowie, �e nie zauwa�yli�my, �e zbli�a si� ju� noc. Do rzeczywisto�ci przywo�a� nas pos�aniec Lorquas Ptomela z poleceniem, abym jak najpr�dzej stawi� si� przed jego obliczem. Powiedziawszy Soli i Dejah Thoris dobranoc i zostawiwszy Woola na stra�y, poszed�em do sali audiencyjnej. Zasta�em w niej Lorquas Ptomela i Tars Tarkasa, siedz�cych na stopniach podwy�szenia.

Wszed�em i pozdrowi�em obu wodz�w, a Lorquas Ptomel da� mi znak, abym si� zbli�y�. Potem wbi� we mnie wzrok i powiedzia�:

��Przebywasz z nami zaledwie kilka dni, ale ju� zd��y�e�, dzi�ki waleczno�ci, zdoby� w�r�d nas wysok� pozycje. Mimo to nie jeste� jednym z nas i nie masz obowi�zku by� nam pos�uszny. Znajdujesz si� w bardzo szczeg�lnej sytuacji. Jeste� wi�niem, a mo�esz wydawa� rozkazy, kt�re musz� by� spe�niane. Jeste� obcy, a jednak jeste� tharkijskim dow�dc�. Masz bardzo mizern� posta�, a mo�esz zabi� silnego wojownika jednym uderzeniem pie�ci. Teraz doniesiono nam, �e uk�adasz plany ucieczki z wi�niem, kt�ry nale�y do innej ni� ty rasy, z wi�niem, kt�ry, wed�ug jego w�asnych s��w, niemal wierzy, �e wr�ci�e� z doliny Dor. Ka�de z tych oskar�e� jest wystarczaj�c� podstaw�, aby ci� zabi�. Jeste�my jednak sprawiedliwym narodem i po naszym powrocie do Tharku staniesz przed s�dem, je�eli Tal Hajus b�dzie sobie tego �yczy�. � Jednak � ci�gn�� dalej gard�owym g�osem � je�eli uda ci si� uciec z t� czerwon� dziewczyn� ja ponios� za to odpowiedzialno��. B�d� musia� walczy� z Tars Tarkasem i albo udowodni�, �e mam prawo by� wodzem, albo insygnia zostan� zdj�te z mojego martwego cia�a i przekazane lepszemu wojownikowi. Taki jest zwyczaj w�r�d Thark�w. Nie mam zatarg�w z Tars Tarkasem, razem rz�dzimy najliczniejszym plemieniem w�r�d zielonych ludzi i nie chcemy ze sob� walczy�. By�bym wiec bardzo zadowolony widz�c ci� martwym, Johnie Carter. Bez rozkazu Tal Hajusa mo�emy ci� zabi� tylko w dw�ch przypadkach: w samoobronie, gdyby� zaatakowa� kogo� z nas, albo przy pr�bie ucieczki. W imi� prawdy musze ci� ostrzec, �e z niecierpliwo�ci� czekamy na kt�r�� z tych okazji, by pozby� si� ci���cej na nas odpowiedzialno�ci. Bezpieczne dostarczenie czerwonej dziewczyny do Tal Hajusa jest spraw� ogromnej wagi. Od tysi�ca lat Tharkowie nie wzi�li do niewoli takiego je�ca. To wnuczka najwi�kszego z czerwonych jeddak�w, kt�ry jest jednocze�nie naszym najbardziej zaci�tym wrogiem. Uprzedzi�em ci�. Czerwona dziewczyna twierdzi, �e jeste�my pozbawieni prawdziwie ludzkich uczu�, ale m�wimy zawsze prawd� i jeste�my sprawiedliwi. Mo�esz odej��.

Odwr�ci�em si� i wyszed�em z sali. Tak wi�c Sarkoja ju� zacz�a nas prze�ladowa�. Nikt inny nie m�g� tak szybko poda� Lorquas Ptomelowi takich informacji. Przypomnia�em sobie teraz te fragmenty naszej rozmowy, w czasie kt�rych wspominali�my o ucieczce i o moim pochodzeniu.

Sarkoja by�a w tym czasie najstarsz� i najbardziej zaufan� z kobiet Tars Tarkasa. Mia�a wiec pot�ny wp�yw na w�adc�, gdy� nikt nie cieszy� si� takim zaufaniem Lorquas Ptomela, jak Tars Tarkas.

Jednak audiencja mia�a na mnie wp�yw odwrotny od zamierzonego � nie tylko nie zrezygnowa�em z ucieczki, ale skoncentrowa�em na obmy�laniu jej planu ca�� moj� inteligencje i do�wiadczenie. Teraz, w stopniu znacznie wi�kszym ni� przedtem, by�em przekonany o absolutnej konieczno�ci ucieczki, gdy� wiedzia�em, �e w siedzibie Tal Hajusa Dejah Thoris na pewno nie spotka si� z mi�ym przyjacielem. Sola opowiada�a mi o ich w�adcy i s�dz�c z jej s��w, by� on prawdziwym potworem, uosobieniem z�a, okrucie�stwa, brutalno�ci. Zimny, przebieg�y, wyrachowany, by� r�wnie�, w odr�nieniu od wi�kszo�ci swoich wsp�plemie�c�w, niewolnikiem dzikich nami�tno�ci, ��dzy rozmna�ania si�, kt�ra wraz z powoln� �mierci� planety wygasa�a w piersiach Marsjan i ju� niemal ca�kowicie zanik�a.

Oblewa�em si� zimnym potem na my�l, �e boska Dejah Thoris mog�aby wpa�� w �apy takiego monstrum obarczonego atawistycznymi cechami. Lepiej zachowa� ostatnie kule dla siebie i strzeli� sobie w pier�, tak jak te dzielne kobiety z pogranicznych teren�w mojego dalekiego kraju, kt�re wol� �mier� ni� niewol� u india�skich wojownik�w.

Gdy kr��y�em po placu, zatopiony w ponurych rozmy�laniach, zauwa�y�em, �e Tars Tarkas wychodzi z sali audiencyjnej i idzie ku mnie. Jego stosunek do mnie nie uleg� zmianie i przywita� mnie z zachowaniem wszelkich form, jakby�my si�. nie widzieli od d�u�szego czasu.

��Gdzie jest twoja kwatera, Johnie Carter? � spyta� po chwili.

��Jeszcze nie wybra�em � odpowiedzia�em. � Wydaje mi si�, �e by�oby najlepiej gdybym zamieszka� sam lub z innymi wojownikami. Czeka�em w�a�nie odpowiedniej chwili, by ci� zapyta� o rad�. Jak wiesz, � u�miechn��em si� � nie znam jeszcze wszystkich waszych zwyczaj�w.

��Chod� ze mn� � powiedzia� i poszli�my przez plac ku budynkowi, kt�ry, jak z zadowoleniem zauwa�y�em, przylega� do zajmowanego przez Sol� i jej podopiecznych.

��M�j pok�j mie�ci si�. na parterze tego budynku � powiedzia�. � Pierwsze pi�tro jest r�wnie� zaj�te nocuj� tam inni wojownicy, ale wy�sze s� puste. Mo�esz wybra� kt�re� z nich. � Rozumiem � kontynuowa� � �e odda�e� swoj� kobiet� czerwonej dziewczynie. Mo�esz robi� co ci si� podoba, wywalczy�e� sobie do tego prawo, ale jako dow�dca powiniene� mie� kogo�, kto by ci us�ugiwa�. Zgodnie z naszym zwyczajami mo�esz wybra� jedn� lub nawet wszystkie kobiety, nale��ce przedtem do wojownik�w, kt�rych insygnia teraz nosisz. Podzi�kowa�em mu i doda�em, �e doskonale mog� si� obej�� bez pos�ugaczki, potrzebny mi jest jedynie kto�, kto by mi przygotowywa� posi�ki. Obieca� mi przys�a� kobiety, kt�re si� tym zajm�, a tak�e b�d� dba�y o moj� bron i wyrabia�y amunicje, kt�ra, jak twierdzi�, mo�e by� mi wkr�tce potrzebna. Doda�em, �e mog�yby przynie�� r�wnie� cze�� jedwabi i futer, kt�re s�u�y�y zabitym przeze mnie wojownikom za pos�anie, gdy� noce s� zimne, a w�asnych nie posiadam.

Obieca� wyda� odpowiednie polecenia i odszed�. Pozostawiony samemu sobie, poszed�em kr�tym korytarzem na wy�sze pietra, by poszuka� odpowiedniego pomieszczenia. Pi�kno innych budynk�w znajdowa�o odbicie r�wnie� w tym i, jak zwykle, wkr�tce poch�oni�ty by�em ca�kowicie odkrywaniem i badaniem nowych dzie� sztuki.

Wybra�em w ko�cu frontowy pok�j na drugim pi�trze, gdy� chcia�em w ten spos�b znale�� si� bli�ej Dejah Thoris. Zajmowa�a ona pomieszczenia na pierwszym pi�trze przyleg�ego budynku i przysz�o mi do g�owy, �e mogliby�my ustali� jaki� spos�b porozumiewania si� na wypadek, gdyby potrzebowa�a mojej pomocy lub opieki.

Na pi�trze, kt�re zaj��em, znajdowa�o si� oko�o dziesi�ciu pokoj�w � �azienki, garderoby, sypialnie i salony. Okna wewn�trznych pomieszcze� wychodzi�y na ogromne podw�rze, kt�re stanowi�o wn�trze czworoboku, utworzonego przez budynki, stoj�ce przy czterech pobliskich ulicach. Podw�rze to stanowi�o teraz miejsce, w kt�rym przebywa�y najr�niejsze zwierz�ta, nale��ce do zajmuj�cych budynki wojownik�w. Poro�ni�te by�o ��t�, podobn� do mchu ro�lin�, kt�ra pokrywa�a niemal ca�� powierzchni� tej planety. Jednak liczne fontanny, rze�by, �awki i pergole dawa�y wyobra�enie o jego pi�knie w tych zamierzch�ych czasach, gdy przechadzali si� po nim u�miechni�ci ludzie o l�ni�cych w�osach. Ludzie, kt�rych bezlitosne prawa natury wygna�y nie tylko z ich dom�w, ale w og�le zewsz�d i po kt�rych pozosta�y tylko niejasne legendy, powtarzane przez ich dalekich potomk�w.

Moje rozmy�lania zosta�y przerwane przez przyj�cie kilku m�odych kobiet, ob�adowanych broni�, jedwabiem, futrami, ozdobami, przyborami kuchennymi oraz beczu�kami z jedzeniem i napojami. Lwia cze�� tych rzeczy by�a �upem ze statku. Wszystko to, jak si� zdaje, nale�a�o do obu dow�dc�w, kt�rych zabi�em i teraz, zgodnie ze zwyczajem Thark�w, przesz�o na moj� w�asno��. Kobiety u�o�y�y przyniesione rzeczy w pokojach w g��bi budynku, a potem wysz�y po drugi �adunek, stanowi�cy reszt� mego maj�tku. Wr�ci�y w towarzystwie dziesi�ciu czy pi�tnastu innych kobiet i dzieci, kt�re stanowi�y �wit� obu wojownik�w.

Nie by�y to ich rodziny, �ony czy s�u�ba � ich wzajemny stosunek by� do�� szczeg�lny i tak niepodobny do wszystkiego, do czego my przywykli�my, �e trudno mi go okre�li�. W�r�d zielonych Marsjan niemal wszystko jest w�asno�ci� ca�ej spo�eczno�ci. Wyj�tek stanowi bro�, ozdoby oraz jedwab i futra, kt�rymi Marsjanin nakrywa si� w nocy � tylko te rzeczy mo�e nazywa� swoj� prywatn� w�asno�ci�, jednak nie mo�e ich zgromadzi� wi�cej ni� naprawd� potrzebuje do zaspokojenia bie��cych potrzeb. Nadwy�ki musi przekazywa� w razie konieczno�ci m�odszym wojownikom. Kobiety i dzieci, stanowi�ce orszak, mo�na por�wna� do oddzia�u wojskowego. Wojownik jest ca�kowicie odpowiedzialny za wychowanie, dyscyplin� i zaspokojenie codziennych potrzeb tego oddzia�u, a tak�e za jego bezpiecze�stwo w czasie w�dr�wek i ci�g�ych star� z innymi plemionami oraz z czerwonymi Marsjanami. Kobiety nie mog� by� w �adnym przypadku uwa�ane za jego �ony. Je�yk Marsjan nie ma w og�le odpowiednika tego s�owa. Ich kojarzenie si� w pary ma na celu wy��cznie dobro ca�ej spo�eczno�ci i wszelkie naturalne sk�onno�ci nie maj� tu nic do rzeczy. Rada starszych ka�dego plemienia kontroluje przebieg ca�ego procesu tak dok�adnie, jak w�a�ciciel stajni wy�cigowej, naukowymi metodami dokonuj�cy doboru odpowiednich koni w celu uzyskania jak najlepszego potomstwa.

W teorii mo�e to brzmie� wcale nie�le, ale tak zwykle bywa z teoriami. Jednak rezultatem ca�ych wiek�w tych nienaturalnych praktyk, kt�rych jedynym celem jest uzyskanie potomstwa, sta�o si� powstanie plemienia zimnego i okrutnego, p�dz�cego �ycie pozbawione rado�ci, mi�o�ci i spokoju. To prawda, �e Marsjanie, zar�wno kobiety, jak i m�czy�ni, z wyj�tkiem takich degenerat�w jak Tal Hajus, s� bezwzgl�dnie cnotliwi, jednak o ile� lepsze i przyjemniejsze s� ludzkie zwyczaje, nawet je�li ich cen� jest czasem przypadkowa utrata niewinno�ci.

Zdawa�em sobie spraw�, �e musze, czy chce czy nie, wzi�� na siebie odpowiedzialno�� za te kobiety i dzieci. Wiec na razie, w ramach tej odpowiedzialno�ci, poleci�em im poszuka� sobie kwater na wy�szych pi�trach, a drugie zostawi� w ca�o�ci dla mnie. Jedn� z dziewcz�t obarczy�em obowi�zkiem przygotowywania po�ywienia dla mnie, reszcie za� kaza�em pozosta� przy dotychczasowych obowi�zkach.

Odt�d rzadko je widywa�em, ale te� nie bardzo mi na tym zale�a�o.

Przez kilka nast�pnych dni po walce z powietrznym statkiem ca�e plemi� pozostawa�o w mie�cie, rezygnuj�c z wymarszu w stron� swoich siedzib do czasu upewnienia si�, �e statki nie powr�c�. Nawet dla tak wojowniczego narodu, jak zieloni Marsjanie perspektywa walki w otwartym polu, przy ci���cej na barkach odpowiedzialno�ci za ca�� kawalkad� woz�w z kobietami i dzie�mi, by�a niezbyt pon�tna. Podczas tego okresu wzgl�dnej bezczynno�ci Tars Tarkas wprowadzi� mnie w wiele zwyczaj�w zielonych Marsjan, przekaza� mi du�o wiadomo�ci na temat sztuki wojennej Thark�w, a tak�e uczy� mnie pos�ugiwania si� tymi wielkimi bestiami, kt�re s�u�y�y im za wierzchowce. Te zwierz�ta, thoaty, s� r�wnie niebezpieczne i z�o�liwe, jak ich panowie, ale po poskromieniu s� dla zielonych Marsjan bardzo u�yteczne.

Dwa thoaty przesz�y na moj� w�asno�� wraz z reszt� d�br wojownik�w, kt�rych insygnia teraz nosi�em. W kr�tkim czasie nauczy�em si� na nich je�dzi� r�wnie sprawnie jak tubylcy. Metoda kierowania nimi by�a bardzo prosta. Je�eli zwierze nie chcia�o s�ucha� dostatecznie gorliwie rozkaz�w telepatycznych, je�dziec wali� je z ca�ej si�y r�koje�ci� pistoletu miedzy uszy, a je�li i to nie dawa�o wynik�w, bi� tak d�ugo, a� zwierze us�ucha�o lub zrzuci�o go na ziemie.

W tym drugim przypadku dochodzi�o zwykle do walki na �mier� i �ycie miedzy wojownikiem a thoatem. Je�li Marsjanin potrafi� dostatecznie szybko pos�ugiwa� si� pistoletem mia� szans� uratowa� �ycie i je�dzi� znowu, jakkolwiek ju� na innym zwierz�ciu. Je�li nie � jego poszarpane na strz�py i wdeptane w ziemie cia�o by�o zbierane przez kobiety i palone, zgodnie z tharkijskim zwyczajem.

Do�wiadczenia z psem sk�oni�y mnie do podj�cia pr�by nawi�zania kontaktu z thoatami dobroci� i �agodnym traktowaniem. Po pierwsze przekona�em je, �e nie zdo�aj� wysadzi� mnie z siod�a i nawet t�uk�em je pistoletem miedzy uszy, aby wyja�ni� raz na zawsze, kto tu jest panem. P�niej, stopniowo zdoby�em ich zaufanie w ten sam mniej wi�cej spos�b, w jaki zdobywa�em sobie zaufanie niezliczonych wierzchowc�w, kt�rych u�ywa�em na Ziemi. Zapanowa�a miedzy nami harmonia i wzajemne zrozumienie, gdy� zawsze, po okresie pierwszych nieporozumie�, stara�em si� traktowa� zwierz�ta �agodnie, a gdyby zasz�a taka potrzeba, wola�bym zabra� �ycie cz�owiekowi ni� zabi� biedne, pozbawione rozumu stworzenie.

Po kilku dniach moje thoaty zadziwia�y swoim zachowaniem ca�e plemi�. Chodzi�y za mn� jak psy, okazuj�c przywi�zanie pocieraniem d�ugich ogon�w o moje cia�o. Reagowa�y na ka�de moje polecenie z tak� gotowo�ci� i zapa�em, �e Marsjanie zacz�li mi przypisywa� posiadanie jakich� tajemnych si�, przyniesionych z Ziemi, a nieznanych na Marsie.

��Czy rzuci�e� na nie jaki� urok? � spyta� mnie Tars Tarkas pewnego dnia, gdy zauwa�y�, �e wk�adam r�k� g��boko w paszcze jednego z thoat�w, kt�remu w czasie, gdy si� pas� porastaj�cym dziedziniec mchem, utkwi� miedzy z�bami poka�nej wielko�ci kamie�.

��Tak, dobro� � odpowiedzia�em. � Jak widzisz �agodniejsze uczucia przydaj� si� nawet wojownikowi. Teraz wiem, �e moje thoaty b�d� mi pos�uszne zar�wno w ogniu walki, jak i w czasie przemarszu i ta �wiadomo�� zwi�ksza moj� sprawno�� bojow�. Jestem �agodnym panem i dlatego jestem lepszym wojownikiem. Inni wojownicy r�wnie� powinni zastosowa�, w swoim w�asnym interesie, moj� metod� post�powania. B�dzie to z korzy�ci� zar�wno dla nich, jak i dla ca�ego plemienia. Sam mi m�wi�e� zaledwie kilka dni temu, �e te wielkie bestie przez kapry�no�� charakteru cz�sto zmieniaj� zwyci�stwo w kiesk�, zrzucaj�c i rozszarpuj�c wojownik�w.

��Powiedz mi wiec, w jaki spos�b osi�gn��e� takie rezultaty � poprosi�.

Wyt�umaczy�em mu najdok�adniej, jak to by�o mo�liwe metod� tresury, jak� zastosowa�em wobec moich zwierz�t, a p�niej musia�em to jeszcze raz powt�rzy� Lorquas Ptomelowi i zgromadzonym wojownikom. Ta chwila oznacza�a pocz�tek nowego �ycia dla biednych thoat�w. Zanim opu�ci�em plemi� Lorquas Ptomela z satysfakcj� obserwowa�em wynik moich stara� � �agodne i nadzwyczaj pos�uszne wierzchowce. Ich karno�� i precyzja w wykonywaniu rozkaz�w robi�y takie wra�enie, �e Lorquas Ptomel, w dow�d uznania moich zas�ug dla plemienia, podarowa� mi masywny, szczeroz�oty nagolennik, kt�ry zdj�� z w�asnej nogi.

Si�dmego dnia po walce ze statkiem Lorquas Ptomel uzna�, �e niebezpiecze�stwo min�o i wyruszyli�my w drog� do Tharku.

W dni poprzedzaj�ce nasz wyjazd rzadko widywa�em Dejah Thoris, gdy� by�em zaj�ty naukami, udzielanymi mi przez Tars Tarkasa oraz wychowywaniem moich thoat�w. Kilka razy odwiedzi�em jej kwater� i nie zasta�em jej, gdy� spacerowa�a z Sol� po ulicach lub zwiedza�a budynki, le��ce w pobli�u placu. Ostrzeg�em je, aby nie oddala�y si� zbytnio, gdy� obawia�em si�, �e mog�yby si� natkn�� na wielkie, bia�e ma�py, kt�rych okrucie�stwo pozna�em a� zbyt dobrze. Jednak moje obawy tylko w niewielkim stopniu by�y usprawiedliwione, gdy� zawsze towarzyszy� im Woola, a Sola by�a bardzo dobrze uzbrojona.

Ostatniego wieczoru przed wyjazdem zauwa�y�em je, id�ce wielk� alej�, prowadz�c� w stron� placu. Wyszed�em im na spotkanie i, powiedziawszy, �e bior� na siebie odpowiedzialno�� za bezpiecze�stwo Dejah Thoris, odes�a�em Sol� pod jakim� b�ahym pretekstem do domu. Lubi�em Sol� i mia�em do niej zaufanie, ale wola�em zosta� sam z Dejah Thoris, kt�ra nie tylko by�a wspania�� towarzyszk�, ale r�wnie� kojarzy�a mi si� z tym wszystkim, co zostawi�em na Ziemi. ��czy�y nas tak silne wie�y wzajemnego zainteresowania, jakby�my urodzili si� pod tym samym dachem, a nie na r�nych planetach, odleg�ych od siebie o czterdzie�ci osiem milion�w mil.

Wiedzia�em, �e ona odwzajemnia moje uczucia. Gdy zauwa�y�a, �e si� zbli�am otrz�sn�a si� z przygn�bienia i na jej twarzy zago�ci�a szczera rado��. Przywita�a mnie tak, jak si� witaj� czerwoni Marsjanie � po�o�eniem prawej d�oni na lewym ramieniu.

��Sarkoja powiedzia�a Soli, �e sta�e� si� prawdziwym Tharkiem � powiedzia�a � i �e nie b�d� ci� teraz widywa� cz�ciej ni� innych wojownik�w.

��Sarkoja k�amie � odpowiedzia�em.

Dejah Thoris u�miechn�a si�.

��Wiedzia�am, �e nawet gdyby� sta� si� prawdziwym cz�onkiem ich plemienia, nie przesta�by� by� moim przyjacielem. Na Barsoomie m�wimy: �Wojownik mo�e zmieni� swoje insygnia, ale nie serce�.

Wydaje mi si�, �e usi�owali nie dopu�ci� do naszego spotkania � kontynuowa�a � gdy� ilekro� mia�e� wolny czas zawsze kt�ra� ze starszych kobiet z orszaku Tars Tarkasa znalaz�a pretekst, aby zaprowadzi� Sol� i mnie gdzie�, gdzie nie mog�e� nas spotka�. Cz�sto zatrudnia�y mnie w podziemiach tego budynku przy mieszaniu tego ich ohydnego prochu z radium lub przy wyrabianiu pocisk�w. Wiesz, �e one musz� by� wytwarzane w sztucznym �wietle, gdy� wystawienie ich na promienie s�oneczne zawsze powoduje wybuch. Czy zauwa�y�e�, �e ich pociski eksploduj� po uderzeniu w cel? Zewn�trzna, nieprzezroczysta pow�oka �amie si� przy uderzeniu, ods�aniaj�c bardzo mocny szklany cylinder, w kt�rego przedniej cz�ci umieszczony jest proch z radium. W chwili gdy docieraj� do niego promienie s�oneczne, nawet rozproszone, wybucha z si��, kt�rej nic si� nie mo�e oprze�. Je�li b�dziesz kiedy� �wiadkiem walki toczonej w nocy, zauwa�ysz, �e wybuchy nie nast�puj�. Natomiast nast�pny ranek b�dzie wype�niony detonacjami wystrzelonych w nocy pocisk�w, na kt�re pad�o �wiat�o s�oneczne. Jednak, z regu�y, po zmierzchu u�ywa si� pocisk�w, kt�re nie s� wybuchowe.

Jakkolwiek bardzo zainteresowa�y mnie uzupe�nienia, kt�re wnosi�a Dejah Thoris do mojej wiedzy na temat sztuki wojennej Marsjan, jednak znacznie bardziej zajmowa�o mnie w tej chwili to, w jaki spos�b ona jest traktowana. To, �e starali si� trzyma� j� z daleka ode mnie nie by�o niespodziank�, ale zdenerwowa�a mnie bardzo wiadomo�� o tym, �e zmuszaj� j� do ci�kiej i niebezpiecznej pracy.

��Czy poni�ali ci� lub traktowali okrutnie? � spyta�em, czuj�c jak gor�ca krew przodk�w t�tni mi w �y�ach.

��Nie, w�a�ciwie nie � odpowiedzia�a. � Staraj� si� jedynie zrani� moj� dum�. Wiedz�, �e pochodz� z rodu jeddak�w, licz�cego tysi�ce pokole�, �e mog� prze�ledzi� historie moich przodk�w a� do budowniczego pierwszego wielkiego kana�u i z�era ich zazdro��, ich, kt�rzy nie znaj� nawet w�asnej matki. W g��bi duszy nienawidz� swego strasznego losu i wylewaj� niech�� na mnie, symbolizuj�cej wszystko, czego im brak, za czym t�skni�, wiedz�c, �e jest to dla nich nieosi�galne. Litujmy si� nad nimi, m�j dow�dco, gdy�, gdyby�my nawet mieli zgin�� z ich r�k, mo�emy sobie pozwoli� na lito��, poniewa� stoimy od nich wy�ej i oni o tym wiedz�.

Gdybym wiedzia�, co oznaczaj� s�owa �m�j dow�dco" wypowiedziane przez czerwon� kobiet�, do m�czyzny, spotka�aby mnie najwi�ksza w �yciu niespodzianka, ale nie wiedzia�em ani wtedy, ani jeszcze przez kilka nast�pnych miesi�cy. Tak, wiele jeszcze musia�em si� nauczy� na Barsoomie.

��S�dz�, �e dowodem naszej m�dro�ci b�dzie, je�li przyjmiemy nasz los z godno�ci�, Dejah Thoris. Jednak mimo to mam nadzieje, �e b�d� obecny przy tym, gdy nast�pny raz jaki� Marsjanin, wszystko jedno zielony, czerwony, r�owy czy fioletowy, o�mieli si� cho�by na ciebie skrzywi�, moja ksi�niczko.

Us�yszawszy moje ostatnie s�owa Dejah Thoris wstrzyma�a oddech i spojrza�a na mnie szeroko rozwartymi oczyma, a potem z dziwnym u�miechem, przy kt�rym w k�cikach jej ust pojawi�y si� do�eczki, potrz�sn�a g�ow� i krzykn�a:

��Co za dziecko! Wielki wojownik, a jednak potykaj�ce si�, ma�e dziecko.

��Co takiego zrobi�em? � spyta�em z pewnym zak�opotaniem.

��Je�eli uda nam si� prze�y�, dowiesz si� pewnego dnia, Johnie Carter, ale ja ci tego nie powiem No prosz�, s�ucham tego bez gniewu, ja, c�rka Mors Kajaka, syna Tardos Morsa � powiedzia�a na koniec do siebie.

Wpad�a w weso�y radosny nastr�j i zacz�a sobie �artowa� z mojej godno�ci wojownika Thark�w, kt�ra jej zdaniem by�a sprzeczna z �agodno�ci� mego charakteru i naturaln� uprzejmo�ci�.

��Przypuszczam, �e gdyby� przypadkiem musia� zrani� wroga, zabra�by� go do domu i piel�gnowa�, a� wr�ci�by do zdrowia � �mia�a si�.

��W�a�nie w ten spos�b post�pujemy na Ziemi � odpowiedzia�em. � W ka�dym razie robi� tak ludzie cywilizowani.

Znowu wybuchn�a �miechem. Nie mog�em tego zrozumie�, gdy�, przy ca�ej swej kobiecej �agodno�ci i wdzi�ku, by�a jednak Marsjank�, a dla mieszka�ca Marsa jedyny dobry wr�g to martwy wr�g Ka�dy zabity nieprzyjaciel oznacza�, ze zostaje wi�cej do podzia�u dla tych, kt�rzy �yj�.

By�em bardzo ciekawy co takiego w moich s�owach chwil� wcze�niej tak j� zbulwersowa�o i roz�mieszy�o i nalega�em, aby mi to wyja�ni�a.

��Nie � powiedzia�a � wystarczy, �e tak powiedzia�e� i �e ja to s�ysza�am. A gdy ju� wreszcie si� dowiesz, Johnie Carter, a ja nie b�d� �y�a, co najprawdopodobniej nast�pi, zanim ksi�yc dwana�cie razy okr��y Barsoom, pami�taj, �e s�ucha�am tego i �mia�am si�.

Wszystko to by�o dla mnie zupe�nie niezrozumia�e, ale im mocniej nalega�em, tym bardziej stanowcze by�y jej odmowy. W ko�cu, widz�c, �e nic nie uzyskam, da�em za wygran�.

Dzie� ust�pi� ju� nocy. Spacerowali�my szerok� alej�, o�wietlon� dwoma ksi�ycami, a Ziemia spogl�da�a na nas swoim b�yszcz�cym, zielonym okiem. Mia�em wra�enie, �e jeste�my sami we wszech�wiecie i by�o to bardzo przyjemne uczucie.

Ch��d marsja�skiej nocy dawa� si� jednak we znaki, zdj��em wiec jedwabny p�aszcz i zarzuci�em go na ramiona Dejah Thoris. Dotkn��em jej przy tym d�oni� i poczu�em przenikaj�cy wszystkie kom�rki mego cia�a dreszcz, tak silny, jakiego jeszcze nigdy nie dozna�em. Wyda�o mi siej �e sk�oni�a si� lekko ku mnie, ale nie by�em tego pewien. Wiem jedynie, �e gdy moja d�o� pozosta�a na jej ramieniu nieco d�u�ej ni� tego wymaga�o narzucenie p�aszcza, nie odsun�a si�, ani nie zareagowa�a w inny spos�b. I tak, w milczeniu, spacerowali�my po powierzchni umieraj�cego �wiata, a w piersiach przynajmniej jednego z nas rodzi�o si� uczucie najstarsze ze wszystkich, chocia� ci�gle nowe.

Kocha�em Dejah Thoris. To, co czu�em dotykaj�c jej ramienia powiedzia�o mi o tym nieomylnie. Zrozumia�em teraz, ze kocha�em j� od pocz�tku, od momentu gdy nasze oczy spotka�y si� po raz pierwszy na placu w umar�ym mie�cie Korad.

Moim pierwszym odruchem by�a ch�� powiedzenia jej o tym, lecz p�niej pomy�la�em o beznadziejnej sytuacji, w jakiej si� znajduje, a ja by�em jedyn� osob�, kt�ra mog�a podtrzymywa� j� na duchu i zmniejszy� nieco ci�ar niewoli, a tak�e s�u�y� obron� w obliczu tysi�cy wrog�w, kt�rzy j� otocz� po naszym przybyciu do Thark. Nie mog�em nara�a� jej na dodatkowy b�l i przysparza� jeszcze jednego powodu do smutku, wyznaj�c mi�o��, kt�rej prawdopodobnie nie odwzajemnia�a. Jej sytuacja sta�aby si� jeszcze bardziej przykra, ni� w tej chwili, a przypuszczenie, �e mog�aby pomy�le�, i� staram si� wykorzysta� sytuacje, aby zdoby� jej przychylno��, zamkn�o mi usta na dobre.

��Dlaczego nic nie m�wisz, Dejah Thoris? � spyta�em. � Chcesz ju� mo�e wraca� do swojej kwatery?

��Nie � powiedzia�a. � jestem tutaj szcz�liwa. Nie wiem dlaczego, ale zawsze czuj� si�. szcz�liwa i zadowolona, gdy ty, obcy cz�owiek, jeste� ze mn�. Wydaje mi si� w takich chwilach, �e jestem bezpieczna i �e wkr�tce wr�c�, wraz z tob�, na dw�r mego ojca, �e poczuj� objecie jego silnych ramion i poca�unki mojej matki.

��Czy ludzie na Barsoomie ca�uj�? � spyta�em, gdy na moj� pro�b�, wyja�ni�a mi znaczenie tego, dotychczas nieznanego mi s�owa.

��Tak, rodzice, brat, siostra � odpowiedzia�a, a potem doda�a cichym g�osem � i kochankowie.

��A ty, Dejah Thoris, masz rodzic�w, braci i siostry?

��Tak.

��A� kochanka?

Umilk�a, a ja na pr�no powt�rzy�em pytanie.

��M�czyzna na Barsoomie � powiedzia�a w ko�cu � nie zadaje kobietom osobistych pyta�, tylko matce i tej, o kt�r� walczy� i zwyci�y�.

��Ale ja walczy�em� � zacz��em i ugryz�em si� w je�yk, �a�uj�c, �e mi go kto� przedtem nie wyrwa�. Nie odezwawszy si� ani s�owem zdj�a z ramion m�j p�aszcz, odda�a mi go i odesz�a z dumnie uniesion� g�ow� w stron� placu i swojej kwatery.

Nie pr�bowa�em za ni� p�j��, patrzy�em jedynie, by si�. upewni� czy dotrze bezpiecznie do drzwi swego budynku. Kaza�em psu dotrzyma� jej towarzystwa, a sam wr�ci�em do mojej kwatery. Siedzia�em potem d�ugie godziny na pos�aniu, bardzo przygn�biony i rozmy�la�em o dziwnych kaprysach losu, kt�ry zdaje si� igra� z nami, biednymi, zagubionymi istotami.

A wiec to jest mi�o��! Uda�o mi si� jej unikn�� przez tyle lat w��cz�gi po pi�ciu kontynentach i otaczaj�cych je morzach. Unikn��em jej, mimo i� pozna�em tyle pi�knych kobiet i by�em w tylu sprzyjaj�cych sytuacjach, mimo i� chcia�em j� znale�� i ci�gle poszukiwa�em mego idea�u. A teraz zakocha�em si� po uszy w istocie z innego �wiata, w kim�, kto jest by� mo�e do mnie podobny, ale przecie� nie identyczny. Szala�em za kobiet�, kt�ra wyl�g�a si� z jaja, kt�ra prawdopodobnie �yje tysi�c lat, kt�rej nar�d posiada dziwne zwyczaje i idee. Zakocha�em si� w kobiecie, kt�rej nadzieje, przyjemno�ci i rozumienie z�ego i dobrego mog� si� tak r�ni� od moich, jak moje r�ni� si� od tych, kt�re maj� zieloni Marsjanie.

Tak, by�em g�upcem, ale by�em zakochany i chocia� cierpia�em bardziej ni� kiedykolwiek, nie odda�bym tego cierpienia za wszystkie skarby Barsoomu. Taka jest mi�o�� i tacy s� zakochani zawsze i wsz�dzie.

Dejah Thoris by�a dla mnie wszystkim, co pi�kne, szlachetne, dobre, doskona�e. Wierzy�em w to z ca�ego serca, z g��bi duszy, zar�wno owej nocy, gdy siedzia�em na stertach jedwabiu w opuszczonym mie�cie Korad, a bli�szy ksi�yc Barsoomu w�drowa� po niebie na zach�d, zni�aj�c si� ku horyzontowi i rzucaj�c blade �wita�o na stare jak �wiat mozaiki ze z�ota, marmuru i drogich kamieni w moim pokoju, jak wierze i teraz, siedz�c przy biurku w ma�ym gabinecie, kt�rego okna wychodz� na rzek� Hudson.

Od tej chwili up�yn�o ju� dwadzie�cia lat � pierwsze dziesi�� �y�em i walczy�em dla Dejah Thoris i jej narodu, a nast�pne � to �ycie wspomnieniami.

Ranek w dniu naszego odjazdu do Tharku by� jasny i gor�cy, jak wszystkie poranki na Marsie, z wyj�tkiem sze�ciu tygodni, podczas kt�rych topnieje l�d na biegunach.

Odszuka�em Dejah Thoris w t�oku odje�d�aj�cych woz�w, ale ona odwr�ci�a si� bokiem, nie odzywaj�c si� do mnie ani stawem. Zauwa�y�em, �e jej twarz obla�a si� silnym rumie�cem. Mog�em powiedzie�, �e o obrazi�em j� nie�wiadomie, �e nie zdawa�em sobie sprawy z wagi tego, co m�wi�, jednak ja r�wnie� milcza�em, z typowym dla mi�o�ci brakiem logiki. A by� mo�e uda�oby mi si� wtedy osi�gn�� chocia� zawieszenie broni jak�� po�owiczn� ugod�.

Poniewa� czu�em si� w obowi�zku dba� o jej wygod� spojrza�em do wn�trza wozu i poprawi�em jedwabie i futra, na kt�rych siedzia�a. Zauwa�y�em przy tym z przera�eniem, �e jedna z jej n�g jest przykuta ci�kim �a�cuchem do boku wozu.

��Co to znaczy? � krzykn��em, zwracaj�c si� do Soli.

��Sarkoja uwa�a, �e tak jest najlepiej � odpowiedzia�a z wyrazem twarzy, kt�ry �wiadczy�, �e jej to wcale si� nie podoba.

Przyjrza�em si� �a�cuchowi i zobaczy�em, �e jest zamkni�ty na pot�ny spr�ynowy zamek.

��Gdzie jest klucz? Daj mi go.

��Sarkoja go zabra�a � odpowiedzia�a Sola.

Nie trac�c czasu odszuka�em Tars Tarkasa. Zaprotestowa�em gwa�townie przeciwko okrucie�stwu, z jakim jest traktowana Dejah Thoris, kt�re, w miar�, jak o nim m�wi�em, przybiera�o w moich zakochanych oczach coraz wi�ksze rozmiary.

��Johnie Carter � odpowiedzia� � je�eli kiedykolwiek ty i Dejah Thoris zdecydujecie si� na ucieczk�, zrobicie to podczas tej podr�y. Wiemy, �e ty sam, bez niej, nie odejdziesz. Pokaza�e�, �e jeste� znakomitym wojownikiem i nie chcemy nak�ada� ci kajdan�w, wi�c postanowili�my zatrzyma� was oboje w prostszy, ale r�wnie� zapewniaj�cy bezpiecze�stwo spos�b. Sko�czy�em.

Widzia�em, �e jest przekonany o s�uszno�ci takiego post�powania i �e daremne by�yby pr�by sk�onienia go do zmiany decyzji. Za��da�em jednak, by odebra� klucz Sarkoji i zakaza� jej zbli�a� si� w przysz�o�ci do Dejah Thoris.

��Powiniene� zrobi� dla mnie chocia� tyle, Tars Tarkasie, w zamian za uczucie przyja�ni, jakie ku tobie czuj�.

��Przyja��? � powt�rzy�. � Nic takiego nie istnieje, Johnie Carter. Jednak zrobi� to, o co mnie prosisz. Rozka�� Sarkoji, aby przesta�a niepokoi� dziewczynie i osobi�cie zaopiekuje si� kluczem.

��A mo�e by� obarczy� mnie t� odpowiedzialno�ci�? � powiedzia�em z u�miechem.

Patrzy� na mnie d�ugo i uwa�nie.

��Gdyby� da� mi s�owo, �e ani ty, ani Dejah Thoris nie b�dziecie pr�bowali ucieczki do czasu, a� dotrzemy do dworu Tal Hajusa, m�g�by� wzi�� klucz i wrzuci� krepuj�cy dziewczyn� �a�cuch do rzeki Iss.

��Chyba lepiej b�dzie, je�li zatrzymasz klucz, Tars Tarkasie � odpowiedzia�em.

U�miechn�� si� i nie powiedzia� nic wi�cej, ale tej nocy, w czasie postoju, zauwa�y�em, �e podszed� do Dejah Thoris i zdj�� skuwaj�cy j� �a�cuch.

W jego charakterze pod p�aszczykiem okrucie�stwa i oboj�tno�ci by�o co�, co stara� si� ukry�, mo�e nawet walczy�. Mo�liwe, �e by�y to jakie� pozosta�o�ci, lepszych instynkt�w kt�re, wracaj�c niby widma przesz�o�ci, ukazywa�y mu w jak straszny spos�b �yje i post�puje jego rasa.

Gdy zbli�a�em si� do pojazdu Dejah Thoris, min��em Sarkoje, a pe�ne jadu spojrzenie, kt�rym mnie obrzuci�a by�o najpi�kniejszym podarunkiem, jaki otrzyma�em od wielu dni. Jak ona mnie nienawidzi�a! Ta nienawi�� by�a tak wyra�na i namacalna, �e niemal mo�na by�o j� ci�� mieczem.

Kilka minut p�niej zauwa�y�em, �e Sarkoja rozmawia z wojownikiem o imieniu Zad, ogromn�, oci�a�� i nies�ychanie siln� besti�. By� on jednym z tych, kt�rzy jeszcze nie zabili �adnego ze swych dow�dc�w i byli ci�gle �o mad", czyli wojownikami o jednym imieniu. Drugie imi� mogliby zdoby� wraz z ozdobami, zdj�tymi z martwego cia�a dow�dcy. Temu w�a�nie zwyczajowi zawdzi�cza�em swoje imiona � niekt�rzy zwracali si� do mnie per Dotar Sojat, co by�o kombinacj� pierwszych imion dow�dc�w, kt�rych insygnia nosi�em.

Zad spogl�da� na mnie od czasu do czasu, za� Sarkoja wyra�nie stara�a si� go nak�oni� do jakiego� dzia�ania. Nie zwr�ci�em na to szczeg�lnej uwagi, ale nast�pnego dnia mia�em powa�ny pow�d, aby przypomnie� sobie te rozmow�, a jednocze�nie u�wiadomi� sobie z pe�n� jasno�ci� jak straszn� nienawi�ci� Sarkoja do mnie pa�a�a i do jakich czyn�w gotowa by�a si� uciec, aby wywrze� na mnie zemst�.

Dejah Thoris i tego wieczoru nie zwraca�a na mnie najmniejszej uwagi i chocia� kilkakrotnie zwr�ci�em si� do niej, wymawiaj�c jej imi�, nie tylko nie odpowiedzia�a, ale nawet drgnieniem powieki nie da�a do zrozumienia, �e zauwa�a moje istnienie. Zrozpaczony zrobi�em to, co na moim miejscu zrobi�aby wi�kszo�� zakochanych � postanowi�em wybada� zaufan� osob� mojej wybranki. W tym wypadku by�a to Sola, kt�r� odnalaz�em w innej cz�ci obozu.

��Co si� dzieje z Dejah Thoris? � zapyta�em gwa�townie. � Dlaczego nie chce ze mn� rozmawia�?

Sola zdziwi�a si�, gdy� tak dziwne zachowanie dwojga ludzi by�o dla niej zupe�nie niezrozumiale. Ale przecie� nie mog�a tego rozumie�.

��M�wi, �e j� rozgniewa�e�. Nic wi�cej na ten temat nie chce powiedzie�, z wyj�tkiem tego, �e jest c�rk� jeda i wnuczk� jeddaka, a zosta�a upokorzona przez osobnika, kt�ry nie by�by godny czy�ci� z�by sorakowi jej babki.

Zastanawia�em si� przez chwile nad t� odpowiedzi�, w ko�cu spyta�em:

��A co to jest sorak?

��Ma�e zwierz�tko wielko�ci mojej d�oni, kt�re czerwoni Marsjanie trzymaj� dla zabawy � wyja�ni�a.

A wiec nie nadawa�em si� nawet do czyszczenia z�b�w kotu jej babki! Dejah Thoris musi mie� o mnie bardzo niskie wyobra�enie. Jednak nie mog�em si� powstrzyma� od �miechu, s�ysz�c takie stwierdzenie � dziwne, a jednocze�nie tak znajome, tak ziemskie. Nagle odezwa�a si� we mnie t�umiona dotychczas t�sknota za domem, gdy� to stwierdzenie zbyt przypomina�o nasze �nie jest godny, by czy�ci� jej buty".

Zacz��em my�le� o czym� zupe�nie innym ni� przed chwil�. Zastanawia�em si� co porabiaj� moi bliscy na Ziemi. Nie widzia�em ich ju� ca�e lata. By�a w Wirginii rodzina Carter�w, kt�ra twierdzi�a, �e jestem ich bliskim krewnym � jakim� stryjecznym dziadkiem, czy co� takiego. Mog�em wsz�dzie uchodzi� za m�czyzn� dwudziestopi�cio- lub trzydziestoletniego i fakt, �e jestem czyim� dziadkiem, cho�by stryjecznym, wydawa� mi si� bezsensowny, tym bardziej �e cz�sto czu�em si� i zachowywa�em jak ch�opiec. W tej rodzinie by�o dwoje ma�ych dzieci, kt�re bardzo kocha�em, a one uwa�a�y, �e nie ma na Ziemi nikogo r�wnie wspania�ego jak ich wujek Jack. Ich twarzyczki stan�y mi przed oczyma i, podnosz�c g�ow� ku oblanemu blaskiem ksi�yca niebu Barsoomu, zat�skni�em za nimi tak, jak jeszcze za nikim dotychczas. Moja natura w��cz�gi gna�a mnie zawsze z miejsca na miejsce i w�a�ciwie nie wiedzia�em, co naprawd�, oznacza pojecie �dom rodzinny". Kojarzy�o mi si� ono zawsze z salonem w domu Carter�w. Teraz moje serce wyrywa�o si� ku temu salonowi, ��da�o abym uciek� st�d, od tych zimnych i nieprzyjaznych ludzi, po�r�d kt�rych zosta�em rzucony dziwnym zrz�dzeniem losu. Gdyby chocia� Dejah Thoris by�a dla mnie �yczliwa! Ale dla niej by�em tylko istot� ni�szego rz�du, kim�, kto nie jest godny czy�cie z�b�w kotu jej babki. Na szcz�cie zn�w odezwa�o si� we mnie poczucie humoru, chichocz�c pod nosem otuli�em si� w jedwab i futra i zasn��em tam, gdzie si� znajdowa�em, na polu zalanym blaskiem obcego mi ksi�yca.

Nast�pnego dnia zwin�li�my ob�z bardzo wcze�nie i maszerowali�my niemal do zapadni�cia nocy, raz tylko zatrzymuj�c si� na post�j. Jednostajno�� tego marszu zosta�a urozmaicona dwoma zdarzeniami. Oko�o po�udnia zauwa�yli�my daleko z prawej strony co�, co wydawa�o si� by� inkubatorem. Lorquas Ptomel rozkaza� to sprawdzi�. Tars Tarkas wzi�� dwunastu wojownik�w, a mnie miedzy nimi, i pogalopowali�my po mi�kkim dywanie mchu w stron� budowli.

To rzeczywi�cie by� inkubator, ale le��ce w nim jaja mia�y znacznie mniejsze rozmiary od tych, kt�re widzia�em tu� po przybyciu na Marsa.

Tars Tarkas zeskoczy� z wierzchowca i obejrza� wszystko dok�adnie, a potem stwierdzi�, �e inkubator nale�y do zielonych ludzi z Warhoonu i �e cement, kt�rym zosta� uszczelniony, nie zd��y� jeszcze wyschn��.

��Wyprzedzaj� nas najwy�ej o dzie� marszu � powiedzia� i jego okrutna twarz zap�on�a ��dz� walki.

Wojownicy bardzo szybko uporali si�. z inkubatorem. Rozkruszyli wej�cie i kilku z nich, w�lizn�wszy si� do �rodka, kr�tkimi mieczami zniszczy�o jego zawarto��. Potem pojechali�my z powrotem w �lad za karawan�. Podczas, jazdy spyta�em Tars Tarkasa czy ci Warhoonianie, kt�rych jaja w�a�nie zniszczyli�my, s� mniejsi ni� ludzie z Tharku.

��Zauwa�y�em, �e ich jaja s� znacznie mniejsze od tych, kt�re widzia�em w waszym inkubatorze � doda�em.

Wyja�ni� mi, �e jaja ludzi z Warhoonu zosta�y dopiero z�o�one i przez pi�cioletni okres przebywania w inkubatorze b�d� ros�y, a� tu� przed por� wyl�gu osi�gn� takie rozmiary jak jaja, kt�re widzia�em w dniu mego pisybycia na Barsoom. Ta informacja wyja�ni�a mi, w jaki spos�b kobietom zielonych Marsjan udaje si� znosi� jaja tak ogromne, �e wyl�ga si� z nich czterostopowej wysoko�ci potomstwo. W rzeczywisto�ci, jak si� okaza�o, �wie�o zniesione jajo jest niewiele wi�ksze ni� jajo zwyk�ej g�si, a poniewa� nie zaczyna rosn��, zanim nie zostanie poddane dzia�aniu promieni s�onecznych, wiec dow�dcy nie maj� �adnych trudno�ci w przenoszeniu ich setkami z podziemnych przechowalni do inkubator�w.

Kr�tko po tym wydarzeniu zatrzymali�my si�, aby da� nieco odpocz�� zwierz�tom. Podczas tego postoju zdarzy� si� drugi incydent. By�em w�a�nie zaj�ty przenoszeniem uprz�y z jednego z moich thoat�w na drugiego, gdy podszed� Zad i bez jednego s�owa uderzy� z ca�ej si�y moje zwierze mieczem.

Nie musia�em zagl�da� do podr�cznika marsja�skiej etykiety, aby wiedzie�, jak zareagowa�. By�em tak w�ciek�y, �e z trudem powstrzyma�em si� przed wyci�gni�ciem pistoletu i natychmiastowym zastrzeleniem go, poniewa� jednak on czeka� tylko z mieczem w d�oni, wiec nie pozosta�o mi nic innego, jak stan�� do walki z broni�, kt�r� on wybra�. W�r�d Marsjan dopuszczalne jest r�wnie� u�ycie w pojedynku mniej skutecznej, gorszej broni, od tej, kt�rej u�ywa przeciwnik. Mog�em wiec pos�u�y� si�, gdybym chcia�, kr�tkim mieczem, sztyletem, toporem lub nawet pi�ciami, ale nie mia�em prawa si�gn�� po bro� paln� czy dzid�.

Wybra�em ten sam or�, kt�rego on u�y�, gdy� wiedzia�em, �e chwali� si� niejednokrotnie umiej�tno�ci� w�adania nim i chcia�em go pokona�, o ile b�dzie to mo�liwe, jego w�asn� broni�. Walka, kt�ra potem nast�pi�a by�a d�uga i o blisko godzin� op�ni�a ponowny wymarsz. Ca�e plemi� zebra�o si� wok� nas, zostawiaj�c w �rodku woln� przestrze� o �rednicy oko�o stu st�p. Z pocz�tku Zad usi�owa� mnie stratowa�, jak byk wilka, ale by�em od niego znacznie szybszy i unika�em jego szar�y, odskakuj�c w bok. Za ka�dym razem, gdy przebiega� obok mnie ci��em go mieczem w nog� lub plecy. Wkr�tce krwawi� obficie z pi�ciu czy sze�ciu ma�ych ra� i dra�ni��, jakie mu zada�em, lecz nie mog�em podej�� dostatecznie blisko, aby rani� go powa�niej. Potem zmieni� taktyk� i stara� si� osi�gn�� umiej�tno�ciami to, czego nie m�g� uzyska� brutaln� si��, walcz�c ostro�nie i z nadzwyczajn� zr�czno�ci�. Musze przyzna�, �e by� znakomitym szermierzem i gdyby nie mniejsza grawitacja, dzi�ki kt�rej by�em bardziej od niego wytrzyma�y i zr�czny, mia�bym ogromne k�opoty w dotrzymaniu mu pola.

Przez pewien czas kr��yli�my wok� siebie, nie czyni�c sobie wzajemnie powa�niejszej krzywdy. D�ugie, proste i cienkie ostrza naszych mieczy b�yszcza�y w s�o�cu i przy ka�dym starciu zak��ca�y brz�kiem panuj�c� wok� cisze. W ko�cu Zad, najwyra�niej zdaj�c sobie spraw�, �e meczy si� szybciej ni� ja, postanowi� przypu�ci� decyduj�cy atak i zwyci�sko zako�czy� walk�. W tym momencie, w kt�rym ruszy�, uderzy� mnie w oczy o�lepiaj�cy blask �wiat�a. Przez chwile nic nie widzia�em, staraj�c si� tylko na wp� po omacku unikn�� ostrza, kt�re zdawa�o si� wisie� tu� nade mn�. Uda�o mi si� to tylko cz�ciowo, gdy� nagle poczu�em ostry b�l w lewym ramieniu. Gdy jednak odzyska�em na nowo wzrok i podnios�em oczy, by ustali� po�o�enie mojego przeciwnika, ujrza�em scen�, kt�ra wynagrodzi�a mi ran�, odniesion� wskutek chwilowej �lepoty. Na jednym z woz�w sta�y Dejah Thoris, Sola i Sarkoja, przygl�daj�ce si� walce ponad g�owami innych. W momencie, w kt�rym spojrza�em, Dejah Thoris rzuci�a si� na Sarkoj� jak tygrysica i wytr�ci�a jej z d�oni jaki� przedmiot � co�, co spadaj�c b�ysn�o w s�o�cu. Zrozumia�em, w jaki spos�b zosta�em tak nagle o�lepiony w chwili, kt�ra mog�a zadecydowa� o ca�ej walce, w jaki spos�b Sarkoja chcia�a mnie zabi�, nie zadaj�c morderczego ciosu w�asnor�cznie.

Dalszy ci�g rozgrywaj�cej si� na wozie sceny niemal kosztowa� mnie �ycie, gdy� na moment zupe�nie zapomnia�em o przeciwniku. Chwile po tym, jak Dejah Thoris wytr�ci�a jej z d�oni lusterko Sarkoja z twarz� wykrzywion� nienawi�ci�, wyci�gn�a sztylet i zamierzy�a si� nim na czerwon� dziewczyn�.

W�wczas Sol�, nasza droga, wierna Sol�, rzuci�a si� miedzy nie i zauwa�y�em, �e wielki n� spada na jej pier�. Nic wi�cej nie widzia�em, gdy� musia�em zaj�� si� Zadem, kt�ry zn�w na mnie natar�. Wci�� jednak my�la�em o tym, co zasz�o na wozie.

Nacierali�my na siebie z furi� raz za razem, a� nagle Marsjanin zada� pchniecie, kt�rego nie mog�em ani odparowa�, ani unikn��. Czuj�c ostrze tu� przy mojej piersi rzuci�em si� ku niemu z wystawionym naprz�d mieczem, zdecydowany umrze�, ale nie sam. Poczu�em wdzieraj�c� si� we mnie stal, wszystko wok� mnie pociemnia�o, �wiat zawirowa� i opad�em bezw�adnie na kolana.

Gdy odzyska�em przytomno��, a by�em bez zmys��w, jak si� potem dowiedzia�em, tylko przez chwile, wsta�em szybko na nogi, szukaj�c mego miecza. Dojrza�em go � tkwi� pogr��ony a� po r�koje�� w zielonej piersi Zada. Marsjanin le�a� na kobiercu z mchu, martwy jak kamie�, Poczu�em b�l i zauwa�y�em, �e z piersi sterczy mi jego miecz. Na szcz�cie rzucaj�c si� ku niemu, odwr�ci�em si� nieco i ostrze posz�o bokiem, przebijaj�c tylko sk�r� i mi�nie na �ebrach. Rana by�a bardzo bolesna, ale niegro�na.

Wyci�gn��em miecz z rany, potem wzi��em m�j w�asny i, odwr�ciwszy si� do trupa plecami, poszed�em chory, zbola�y i pe�en odrazy w stron� woz�w, na kt�rych jecha�a moja �wita i dobytek. Odprowadza� mnie pe�en uznania szmer, lecz nic mnie to nie obchodzi�o.

Os�abiony i ociekaj�cy krwi� dotar�em do moich kobiet, kt�re, przywyk�e do takich wypadk�w, opatrzy�y mnie, przyk�adaj�c do rany jakie� cudowne ma�ci i lekarstwa, lecz�ce niemal wszystkie rodzaje uszkodze� cia�a, poza najci�szymi. Daj marsja�skiej kobiecie szans�, a �mier� musi si� wycofa�. Zaj�y si� mn� tak skutecznie, �e wkr�tce nie odczuwa�em �adnych innych skutk�w zadanego mi pchni�cia poza os�abieniem z up�ywu krwi i niewielkim b�lem wok� rany. Tego typu rana, leczona na spos�b ziemski, z pewno�ci� posia�aby mnie na kilka dni do ��ka.

Gdy tylko zosta�em opatrzony, pospieszy�em do wozu Dejah Thoris, w pobli�u kt�rego znalaz�em Sol�. Mia�a zabanda�owan� pier�, czu�a si� jednak stosunkowo dobrze, gdy� sztylet Sarkoji uderzy� w jedn� z metalowych ozd�b i ze�lizn�� si�, powoduj�c tylko powierzchowne przeci�cie sk�ry.

Zobaczy�em, �e Dejah Thoris le�y na wozie odwr�cona, a jej szczup�� postaci� wstrz�sa �kanie. Nie zauwa�y�a, �e przyszed�em, ani nie s�ysza�a mojej rozmowy z Sol�, gdy� stali�my w pewnej odleg�o�ci od wozu.

��Co jej si� sta�o? Czy jest ranna? � spyta�em, wskazuj�c j� ruchem g�owy.

��Nie � odpowiedzia�a Sola. � My�li, �e zosta�e� zabity.

��I �e kot jej babki nie b�dzie mia� czy�ciciela z�b�w � doda�em z u�miechem.

��My�l�, �e j� krzywdzisz, Johnie Carter � powiedzia�a Sola. � Nie rozumiem ani ciebie, ani jej, ale nie s�dz�, aby kobieta, w kt�rej �y�ach p�ynie krew dziesi�ciu tysi�cy jeddak�w rozpacza�a tak po �mierci kogo�, kogo uwa�a za niegodnego siebie, ani w og�le po �mierci kogokolwiek, poza cz�owiekiem, kt�ry zdoby� jej szczere przywi�zanie. Pochodzi z rasy bardzo dumnej, ale sprawiedliwej i je�li j� naprawd� g��boko obrazi�e�, nie b�dzie ci� zauwa�a�a �ywego, ale b�dzie op�akiwa� po �mierci. �zy na Barsoomie s� zjawiskiem tak rzadkim � ci�gn�a dalej � �e w�a�ciwie trudno mi je rozumie�. Przez ca�e �ycie widzia�am tylko dwie, poza Dejah Thoris, p�acz�ce osoby, Jedna z nich p�aka�a z rozpaczy, druga z w�ciek�o�ci. Pierwsz� by�a moja matka � p�aka�a, zanim j� zabito, a drug� Sarkoja, dzisiaj, gdy j� odci�gano ode mnie.

��Twoja matka! � wykrzykn��em. � Ale�, Solu, przecie� nie mog�a� zna� swojej matki!

��Zna�am. I ojca tak�e. Je�li chcesz us�ysze� dziwn�, nie barsoomia�sk� historie, przyjd� dzi� w nocy do naszego wozu. Opowiem ci co�, o czym nigdy nikomu nie m�wi�am. Dano ju� sygna� do wymarszu, musisz i��.

��Przyjd� � obieca�em. � Nie zapomnij powiedzie� Dejah Thoris, �e ja �yje i mam si� dobrze. Nie b�d� jej si� narzuca�, ale nie m�w jej, �e widzia�em jak p�aka�a. Je�li zechce ze mn� m�wi�, jestem na jej rozkazy.

Sola wspi�a si� na w�z, zajmuj�cy w�a�nie miejsce w kolumnie, a ja wskoczy�em na czekaj�cego thoata, pojecha�em do oddzia�u ubezpieczaj�cego ty�y i ustawi�em si� w szyku obok Tars Tarkasa.

Rozci�gni�ci w d�ug� linie w�r�d ��tego krajobrazu, robili�my imponuj�ce i z�owieszcze wra�enie. Dwie�cie pi��dziesi�t barwnych, bogato zdobionych woz�w, poprzedzanych przez oko�o dwustu wojownik�w i dow�dc�w, jad�cych wierzchem po pi�ciu w rz�dzie, ka�da pi�tka w odleg�o�ci oko�o stu jard�w od nast�pnej. Z ty�u, za wozami, podobna liczba wojownik�w, ustawionych w takim samym szyku. Ka�dy bok os�oni�ty przez dwudziestu lub wi�cej je�d�c�w, a wewn�trz ogromnego kwadratu, utworzonego przez os�aniaj�cych poch�d wojownik�w biega�o luzem pi��dziesi�t dodatkowych zwierz�t jucznych, zwanych zitidarami oraz kilka setek thoat�w.

B�yszcz�ce w s�o�cu metalem i klejnotami ozdoby m�czyzn i kobiet, r�wnie bogate rz�dy na thoatach i zitidarach, jaskrawe kolory wspania�ych jedwabi, futer i pi�r nadawa�y karawanie barbarzy�ski przepych, wobec kt�rego ka�dy wschodnioindyjski potentat zzielenia�by z zazdro�ci. Bardzo szerokie ko�a woz�w i zako�czone mi�kkimi poduszkami stopy zwierz�t sprawia�y, �e poruszali�my si� po pokrytym mchem dnie wyschni�tego morza w zupe�nej ciszy, jak ogromny poch�d duch�w. Czasem tylko przerywa�o cisze gard�owe warczenie zitidara lub kwiczenie walcz�cych thoat�w. Zieloni Marsjanie rozmawiaj� niech�tnie i przewa�nie monosylabami, wypowiadanymi niskim g�osem, brzmi�cym niby echo dalekich grzmot�w.

Podr�owali�my przez bezkresne pola ��tego mchu, kt�ry ugina� si� pod ci�arem przeje�d�aj�cych woz�w i stopami zwierz�t, a potem podnosi� si� szybko i �aden �lad nie znaczy� przebytej przez nas drogi. Mogli�my rzeczywi�cie by� uznani za upiory, przesuwaj�ce si� dnem wyschni�tego morza umieraj�cej planety, gdy� nie wydawali�my �adnego d�wi�ku i nie pozostawa� po nas �aden znak. By�a to pierwsza, widziana przez mnie tak du�a kawalkada ludzi i zwierz�t, za kt�r� nie ci�gn�� si� ob�ok kurzu. Na Marsie kurz nie istnieje, mo�e z wyj�tkiem teren�w uprawnych, ale nawet tam jest on niemal niezauwa�alny ze wzgl�du na brak silnych wiatr�w.

Tej nocy obozowali�my u st�p wzg�rz, kt�re stanowi�y po�udniow� granice tego morza. Nasze zwierz�ta od dw�ch dni nic nie pi�y, a wody nie widzia�y od prawie dw�ch miesi�cy, to znaczy niemal od czasu opuszczenia Tharku. Tars Tarkas wyja�ni� mi jednak, �e potrzebuj� one niewiele p�yn�w i mog� �y� bardzo d�ugo, karmi�c si� porastaj�cym Barsoom mchem, w kt�rego cienkich �ody�kach kryje si� dostateczna ilo�� wilgoci, aby zaspokoi� ich ograniczone potrzeby.

Po zjedzeniu kolacji, sk�adaj�cej si� z czego� w rodzaju sera oraz ro�linnego mleka, odszuka�em Sol�. Pracowa�a w �wietle pochodni nad uprz꿹 kt�rego� ze zwierz�t Tars Tarkasa. Gdy podszed�em, podnios�a g�ow� i jej twarz rozja�ni�a si� rado�ci�.

��Ciesz� si�, �e przyszed�e� � powiedzia�a. � Dejah Thoris ju� �pi i czu�am si� troch� samotna. Ludzie z mojego plemienia ignoruj� mnie, zbyt si� od nich r�ni�. To nie jest weso�e, gdy� musze �y� w�r�d nich i czasem bardzo pragn� by� prawdziw� marsja�sk� kobiet�, pozbawion� uczu� i nadziei. Obieca�am opowiedzie� ci moj� historie, a raczej historie moich rodzic�w. S�dz�c z tego, co wiem o tobie i zwyczajach panuj�cych w�r�d twojej rasy, ta historia nie wyda ci� si� dziwna ani wyj�tkowa, ale nawet najd�u�ej �yj�cy zieloni Marsjanie nie mogliby przytoczy� drugiej takiej, a w legendach r�wnie� bardzo niewiele jest podobnych opowie�ci.

Moja matka by�a niska i drobna, zbyt drobna, by jej pozwolono wzi�� na siebie obowi�zki macierzy�stwa, gdy� nasi wodzowie w pierwszym rz�dzie zwracaj� uwag� na wzrost. Charakter r�wnie� mia�a nie tak zimny i bezwzgl�dny, jak wi�kszo�� zielonych kobiet. Nie garn�a si� specjalnie do towarzystwa, cz�sto spacerowa�a samotnie po opustosza�ych ulicach Tharku albo sz�a na pobliskie wzg�rza i siadywa�a w�r�d pokrywaj�cych je dzikich kwiat�w. Rozmy�la�a wtedy i marzy�a o czym�, co, jak s�dz�; tylko ja jedna mog�abym dzisiaj zrozumie�. Przecie� jestem jej c�rk�.

I tam, na wzg�rzach, spotka�a m�odego wojownika, kt�rego obowi�zkiem by�o pilnowanie pas�cych si� thoat�w i zitidar�w, by nie odchodzi�y zbyt daleko. Z pocz�tku rozmawiali tylko o rzeczach, kt�re dotyczy�y ca�ej spo�eczno�ci tharkijskiej, ale stopniowo, gdy spotykali si� coraz cz�ciej i coraz mniej przypadkowo, co wkr�tce sta�o si� jasne dla obojga, ich rozmowy zacz�y si� obraca� wok� nich samych, ich upodoba�, ambicji i nadziei. Ufa�a mu i powiedzia�a o odrazie, jak� czuje do pope�nianych przez nasz� ras� okrucie�stw, do strasznego, pozbawionego mi�o�ci �ycia, jakie musz� prowadzi�. Spodziewa�a si�, �e on j� pot�pi, �e b�dzie krzycza�. Jednak zamiast tego obj�� j� i poca�owa�. Przez sze�� d�ugich lat trzymali swoj� mi�o�� w sekrecie. Moja matka nale�a�a do �wity wielkiego Tal Hajusa, podczas gdy jej kochanek by� zwyk�ym wojownikiem, nosz�cym tylko w�asne ozdoby. Gdyby ich odst�pstwo od zwyczaj�w Thark�w zosta�o odkryte, musieliby odpokutowa� swoj� win� na arenie, przed Tal Hajusem i zgromadzonymi t�umami.

Jajo, z kt�rego si� wyleg�am, ukryte by�o pod du�ym, szklanym naczyniem na szczycie najwy�szej i najtrudniej dost�pnej z cz�ciowo zrujnowanych wie� starego Tharku. Przele�a�o tam przez pi�� potrzebnych do inkubacji lat, a moja matka raz do roku przychodzi�a sprawdza�, czy wszystko jest w porz�dku. Nie chcia�a przychodzi� cz�ciej, gdy� wiedz�c, �e pope�nia przest�pstwo, ba�a si�, ze ka�dy jej krok jest �ledzony. Przez ten czas m�j ojciec osi�gn�� wielkie powa�anie jako wojownik i zdoby� ozdoby kilku dow�dc�w. Jego mi�o�� do matki nie zmala�a ani troch�, a jego jedyn� ambicj� by�o osi�gni�cie takiej pozycji, kt�ra pozwoli mu zedrze� ozdoby z martwego cia�a Tal Hajusa, a potem, jako w�adca Thark�w, og�osi� wszystkim o zwi�zku z moj� matk�, a tak�e moc� swojej w�adzy ochroni� dziecko, kt�re w przeciwnym wypadku by�oby zabite natychmiast po wyj�ciu prawdy na jaw. To by�o szalone marzenie � w ci�gu pi�ciu kr�tkich lat osi�gn�� pozycje pozwalaj�c� zabra� insygnia Tal Hajusowi, ale ojciec awansowa� bardzo szybko i wkr�tce by� licz�cym si� cz�onkiem rady Tharku. Pewnego jednak dnia nadzieja na szybkie dokonanie tego, o czym marzy�, aby ochroni� matk� i mnie, rozwia�a si�. Rozkazano mu uda� si� z ekspedycj� daleko na po�udnie, do lodowej krainy, zaatakowa� �yj�cych tam ludzi i odebra� im futra. Tak zawsz� post�powali zieloni Barsoomianie � napadali na innych i odbierali im to, co tamci zdobyli w�asn� prac�.

Nie by�o go przez cztery lata, a gdy wr�ci� ju� od trzech lat by�o po wszystkim. W blisko rok po jego wyje�dzie, a na kr�tko przed powrotem wyprawy, kt�ra mia�a przywie�� dzieci, wyleg�e we wsp�lnym inkubatorze, jajo p�k�o. Matka trzyma�a mnie w dalszym ci�gu na wie�y i odwiedza�a nocami, otaczaj�c mi�o�ci�, z kt�rej zwyk�e, spo�eczne �ycie odar�oby nas obie. Mia�a nadzieje., �e po powrocie wyprawy do inkubatora, uda jej si� do��czy� mnie do dzieci, przydzielonych na dw�r Tal Hajusa i w ten spos�b unikn�� losu, jaki niechybnie spotka�by nas obie po wykryciu jej sprzeniewierzenia si� staro�ytnym tradycjom zielonych ludzi.

Nauczy�a mnie bardzo szybko j�zyka i zwyczaj�w mojej rasy i pewnej nocy opowiedzia�a mi histori�, kt�r� ci w�a�nie powt�rzy�am. Nakaza�a mi przy tym, abym zachowa�a wszystko w najg��bszej tajemnicy i by�a bardzo ostro�na, gdy ju� znajd� si� w�r�d innych dzieci. Musia�am si� strzec, m�wi�a, aby nikt nie odgad�, i� jestem bardziej zaawansowana w edukacji ni� one, musia�am uwa�a�, by �adnym gestem nie zdradzi� w obecno�ci innych moich uczu� do matki ani nawet, �e znam swoich rodzic�w. Potem mnie przytuli�a i wyszepta�a do ucha imi� mojego ojca.

Nagle w ciemno�� pokoju na szczycie wie�y wdar�o si� �wiat�o i zobaczy�am Sarkoje, stoj�c� w wej�ciu z utkwionymi w mojej matce, pe�nymi nienawi�ci i z�o�liwej satysfakcji oczyma. Potoki obelg, kt�re trysn�y chwile p�niej z jej ust, przerazi�y i zmrozi�y moje m�ode serce. By�o jasne, �e s�ysza�a wszystko, o czym m�wi�y�my. Ju� wcze�niej zacz�a podejrzewa� matk�, gdy� zauwa�y�a, �e niemal ka�dej nocy znika ona ze swego pokoju na d�ugie godziny. I wreszcie uda�o si� jej nas wy�ledzi�.

Nie wiedzia�a tylko, �e matka zd��y�a mi szepn�� imi� mego ojca. Nie us�ysza�a tego, bowiem powtarza�a ci�gle ��danie, by matka wyjawi�a imi� swego partnera w przest�pstwie. Ale �adne jej obelgi, ani gro�by nie odnios�y skutku. Aby uchroni� mnie przed bezlitosnymi torturami matka sk�ama�a, m�wi�c Sarkoji, �e nie wyjawi�a tego nawet w�asnemu dziecku. W ko�cu Sarkoja odesz�a, by donie�� o swym odkryciu Tal Hajusowi. W�wczas moja matka schowa�a mnie w�r�d jedwabi i futer, w kt�re by�a ubrana dla ochrony przed nocnym ch�odem, wybieg�a na ulice i pogna�a na po�udnie, ku granicy miasta.

Chcia�a dotrze� do cz�owieka, kt�rego nie mog�a ju� prosi� o obron�, gdy� to by go zdradzi�o, ale przed �mierci� chcia�a jeszcze raz spojrze� na jego twarz. Zbli�y�y�my si� do po�udniowych kra�c�w Tharku i wtedy od strony jedynego przej�cia przez wzg�rza, kt�re prowadzi�o do bram miasta, dobieg� nas kwik thoat�w, ryk zitidar�w oraz powtarzaj�cy si� od czasu do czasu brz�k. Wszystkie te odg�osy �wiadczy�y o zbli�aniu si� jakiego� du�ego oddzia�u. W pierwszej chwili matka pomy�la�a, �e to ojciec, wraca z ekspedycji, ale wrodzona podejrzliwo�� Thark�w powstrzyma�a j� od wybiegni�cia mu na spotkanie.

Wycofa�a si� w cie� jakiej� bramy i oczekiwa�a nadej�cia kawalkady, kt�ra wkr�tce wjecha�a w alej� i z�ama�a szyk, rozsypuj�c si� �d �ciany do �ciany. Gdy pierwsze wozy przeje�d�a�y obok nas, mniejszy ksi�yc wychyli� si� w�a�nie zza dach�w i obla� okolice bladym �wiat�em. Matka schowa�a si� g��biej w cieniu swej kryj�wki i zobaczy�a, �e nie by� to oddzia� mojego ojca, ale karawana wioz�ca dzieci z inkubatora. Natychmiast podj�a decyzje i gdy jeden z wielkich woz�w przeje�d�a� blisko naszej kryj�wki, w�lizn�a si� na� i ukry�a w cieniu wysokiego boku, przyciskaj�c mnie mocno do piersi.

Wiedzia�a ju� to, czego ja w�wczas jeszcze nie przeczuwa�am � �e ju� nigdy nie b�dzie mog�a mi przytuli�, a by� mo�e, �e nie b�dziemy ju� mia�y mo�liwo�ci nawet spojrze� na siebie. Na placu, w�r�d og�lnego zamieszania, do��czy�a mnie do innych dzieci i ju� razem z nimi zosta�am przeprowadzona do du�ego pomieszczenia i nakarmiona przez jedn� ze znajduj�cych si� tam kobiet. Nast�pnego dnia wszystkie dzieci przydzielono do orszak�w poszczeg�lnych dow�dc�w.

Ju� nigdy nie zobaczy�am matki. Zosta�a uwi�ziona przez Tal Hajusa. Dok�adano wszelkich stara�, ��cznie z poddawaniem jej najokropniejszym torturom, aby wydrze� z jej ust imi� mego ojca. Milcza�a jednak i w ko�cu, podczas jakiej� wymy�lnej m�czarni umar�a, �egnana �miechem Tal Hajusa i jego dow�dc�w.

Dowiedzia�am si� p�niej, �e powiedzia�a im, i� mnie zabi�a i rzuci�a moje cia�o bia�ym ma�pom, aby mnie uchroni� od takiego losu, jaki zgotowali dla niej. Tylko Sarkoja jej nie uwierzy�a i do dzisiejszego dnia czuj�, �e podejrzewa, jakie jest moje prawdziwe pochodzenie, ale nie o�miela si� jeszcze poruszy� tej sprawy, gdy� domy�la si� r�wnie�, kto jest moim ojcem.

By�am obecna przy tym, jak Tal Hajus opowiada� historie matki mojemu ojcu, po jego powrocie z wyprawy. Nawet najmniejszym drgnieniem powieki ojciec nie zdradzi� swoich uczu�, nie �mia� si� jednak, gdy Tal Hajus rozbawiony opowiada� o jej ostatnich m�kach. Od tej chwili jest najokrutniejszym z okrutnych, a ja czekam na dzie�, w kt�rym zrealizuje sw�j cel i postawi stop� na trupie Tal Hajusa.

Jestem pewna, �e czeka tylko na sposobno��, aby si� okrutnie zem�ci� i �e mi�o��, kt�ra zap�on�a w jego piersi blisko czterdzie�ci lat temu jest dzisiaj r�wnie silna, jak by�a wtedy. Jestem tego r�wnie pewna, jak tego, �e siedzimy teraz na brzegu starego jak �wiat, wyschni�tego oceanu, w nocy, gdy wszyscy rozs�dni ludzie ju� dawno �pi�.

��Sola, czy tw�j ojciec jest tutaj z nami? � spyta�em.

��Tak � odpowiedzia�a � ale nie wie, kim jestem. Nie wie r�wnie�, kto wtedy doni�s� na matk� do Tal Hajusa. Tylko ja znam imi� mego ojca i tylko Tal Hajus, ja i Sarkoja wiemy, kto sprowadzi� �mier� na kobiet�, kt�r� kocha�.

Siedzieli�my przez chwile w milczeniu. Sol� pogr��y�a si� we wspomnieniach ze swej strasznej przesz�o�ci, a ja my�la�em z lito�ci� o tych biednych istotach, skazanych przez bezsensowne, okrutne zwyczaje, na �ycie pe�ne brutalno�ci i nienawi�ci.

��Johnie Carter � odezwa�a si� w ko�cu � je�eli kiedykolwiek prawdziwy cz�owiek st�pa� po zimnej, umar�ej powierzchni Barsoomu, to jeste� nim ty. Wiem, �e mog� ci ufa� i chce ci wyjawi� imi� mego ojca, nie stawiaj�c �adnych warunk�w. By� mo�e ta wiedza pomo�e kiedy� tobie lub jemu, albo Dejah Thoris czy mnie. Je�li uznasz, �e nadesz�a odpowiednia chwila i �e jest to najlepsze, co mo�esz zrobi�, powiedz je g�o�no i wszystkim. Ufam ci, gdy� wiem, �e nie ci��y nad tob� kl�twa absolutnej i bezwzgl�dnej prawdom�wno�ci, �e potrafisz nawet sk�ama�, je�eli k�amstwo mo�e wyzwoli� innych od cierpie� i smutku. Moim ojcem jest Tars Tarkas.

W dalszej podr�y do Tharku nie wydarzy�o si� ju� nic szczeg�lnego. Jechali�my jeszcze dwadzie�cia dni, przecinaj�c dwa wyschni�te morza, przeje�d�aj�c obok kilku zrujnowanych miast, zwykle mniejszych ni� Korad. Dwukrotnie min�li�my s�ynne marsja�skie drogi wodne, przez ziemskich astronom�w zwane kana�ami. Gdy zbli�ali�my si� do kt�rego� z nich, najpierw wysy�ano na zwiad wojownika, wyposa�onego w pot�n� lornet� polow�, kt�ry sprawdza� czy w pobli�u nie ma jakich� du�ych oddzia��w czerwonych Marsjan. Nast�pnie podje�d�ali�my mo�liwie najbli�ej, ale zatrzymywali�my si� w odleg�o�ci gwarantuj�cej, �e nie zostaniemy przypadkowo dostrze�eni przez kogo�, kto m�g�by si� tam znajdowa�. Czekali�my nocy i w ciemno�ciach ostro�nie zbli�ali�my �le do pasa ziemi uprawnej, odnajdowali�my jedn� z licznych dr�g, przecinaj�cych te tereny w regularnych odst�pach i przeprawiali�my si� na pola, le��ce na drugim brzegu kana�u. Pierwsza z tych przepraw zaj�a nam pi�� godzin, a nast�pna ca�� noc. Dzie� zasta� nas, kiedy w�a�nie opuszczali�my ogrodzone wysokim murem pola uprawne. Jechali�my w ciemno�ci, wiec niewiele mog�em dostrzec. Od czasu do czasu jednak bli�szy ksi�yc, szybko przemierzaj�c niebo Barsoomu, wydobywa� z mroku otoczone murami pola i niskie budynki, bardzo przypominaj�ce ziemskie farmy. Ros�o tam wiele drzew, starannie piel�gnowanych, przy czym niekt�re mia�y wprost zawrotn� wysoko��. Zgromadzone w zagrodach zwierz�ta wyczuwa�y nasz� obecno�� i wita�y nas rykiem i pochrapywaniem.

Tylko raz zauwa�y�em cz�owieka. Musia� zasn�� na poboczu drogi i, gdy si� do niego zbli�y�em, opar� si� na jednym �okciu, spojrza� na mnie, potem na. zbli�aj�c� si� karawan�, zerwa� si� na nogi i jak szalony pogna� wzd�u� drogi, a p�niej przeskoczy� pobliski mur ze zr�czno�ci� �miertelnie przera�onego kota. Tharkowie nie zwr�cili na niego najmniejszej uwagi, nie byli na wyprawie wojennej. Tylko z tego mog�em wnioskowa�, �e go zauwa�yli, i� zwi�kszyli tempo marszu w kierunku niewielkiej, w�skiej pustyni, za kt�r� zaczyna�o si� ju� kr�lestwo Tal Hajusa.

Przez ca�� podr� nie zamieni�em z Dejah Thoris ani jednego s�owa, gdy� nie da�a mi w �aden spos�b pozna�, �e b�d� mile widziany przy jej wozie. Z drugiej strony moja g�upia duma powstrzymywa�a mnie przed zrobieniem pierwszego kroku. S�dz�, �e umiej�tno�� m�czyzny post�powania z kobietami jest odwrotnie proporcjonalna do jego niezale�no�ci i odwagi w stosunkach z innymi m�czyznami. Zdarza si� cz�sto, �e zniewie�cia�y s�abeusz potrafi wzbudzi� zachwyt i oczarowa� p�e� pi�kn�, podczas gdy cz�owiek silny i odwa�ny, kt�ry bez leku stawia czo�a tysi�cowi niebezpiecze�stw, kryje si� w k�cie, jak przestraszone dziecko.

W r�wno trzydzie�ci dni od chwili mego przybycia na Barsoom wjechali�my do staro�ytnego miasta Thark, wybudowanego przez dawno wymar�y nar�d, ludzi, kt�rym ta zielona zgraja ukrad�a nawet nazw�. Liczba zielonych Tharkijczyk�w zbli�a si� obecnie do trzydziestu tysi�cy i s� oni podzieleni na dwadzie�cia pi�� plemion. Ka�de z nich posiada swego jeda i pewn� liczb� ni�szych rang� dow�dc�w, ale wszystkie podlegaj� w�adzy Tal Hajusa, jeddaka Tharku. Pi�� plemion ma swoj� g��wn� siedzib� w mie�cie Thark, a pozosta�e s� rozsiane po innych, opuszczonych przez staro�ytnych Marsjan miastach, znajduj�cych si� na terenach zarz�dzanych przez Tal Hajusa.

Na wielki, centralny plac wjechali�my wczesnym popo�udniem. Nasz powr�t nie wzbudzi� wi�kszego zainteresowania, nie by�o owacyjnie witaj�cych t�um�w. Ci, kt�rzy akurat znale�li si� w pobli�u, wymawiali w tradycyjnym powitaniu imiona znajomych m�czyzn i kobiet, ale dopiero, gdy rozesz�a si� wiadomo��, �e karawana przywioz�a ze sob� dwoje je�c�w ciekawo�� przygna�a na plac wi�ksz� liczb� os�b.

Przydzielono nam wkr�tce kwatery i reszt� dnia sp�dzili�my na urz�dzaniu si� w nowych warunkach. Budynek, w kt�rym mia�em mieszka� sta� na po�udniowym skraju placu, tu� przy wylocie szerokiej alei, kt�r� przyjechali�my od bram miasta. Zajmowa�em ten budynek sam, ca�y by� do mojej dyspozycji. Architektura, tak pi�kna w Koradzie, tutaj, o ile to w og�le mo�liwe, by�a jeszcze wspanialsza. Dekoracje �cian w mojej kwaterze mog�yby by� ozdob� pa�acu najwi�kszego z ziemskich cesarzy, ale dla tych dziwnych liczy�y si� tylko rozmiary budynk�w i pokoj�w � im wi�ksze, tym lepsze.

I tak Tal Hajus mieszka� w czym� co kiedy� musia�o by� gmachem u�yteczno�ci publicznej, najwi�kszym w mie�cie, ale zupe�nie nie nadaj�cym si� na rezydencj�. Nast�pny z kolei pod wzgl�dem rozmiar�w budynek zajmowa� Lorquas Ptomel, kolejny by� mieszkaniem mniej wa�nego jeda i tak dalej, wed�ug hierarchii wa�no�ci wszystkich pi�ciu jed�w. Wojownicy mieszkali razem z dow�dcami, do kt�rych �wity nale�eli, albo, je�eli woleli, szukali kwater w jednym z tysi�cy nie zamieszkanych dom�w, stoj�cych w cz�ci miasta przydzielonej ich plemieniu. Musieli si� �ci�le trzyma� granic dzielnicy, w kt�rej mieszka�o ich plemi�. Wyj�tek stanowili jedowie, zajmuj�cy budynki stoj�ce frontem do placu.

Gdy wreszcie uporz�dkowa�em m�j budynek, a raczej gdy sko�czy�em dogl�da� porz�dkowania, ju� niemal zapad�a noc. Wyszed�em na zewn�trz z zamiarem znalezienia Soli i jej podopiecznej|, gdy� postanowi�em porozmawia� wreszcie z Dejah Thoris i przekona� j�, �e powinni�my zawrze� rozejm do czasu, a� znajd� jaki� spos�b dopomo�enia jej w ucieczce. Po d�ugim, bezskutecznym poszukiwaniu, gdy g�rna cz�� tarczy s�onecznej znik�a ju� za horyzontem, zobaczy�em brzydki �eb Woola, wygl�daj�cy z okna na drugim pi�trze budynku po przeciwnej stronie tej samej ulicy, przy kt�rej mieszka�em.

Nie czekaj�c na bardziej wyra�ne zaproszenie wbieg�em po schodach na drugie pi�tro i wszed�em do wielkiego pomieszczenia. Woola uradowany, �e wreszcie si� zjawi�em wyskoczy� w powietrze i nieomal obali� mnie ci�arem swego cia�a na pod�og�. Rozwali� przy tym pysk od ucha do ucha, ukazuj�c wszystkie trzy rz�dy ostrych k��w, jakby z rado�ci mia� zamiar mnie po�kn��.

Uspokoiwszy go nieco rozejrza�em si� po pokoju, staraj�c si� w g�stniej�cym mroku dojrze� Dejah Thoris. Nikogo nie zauwa�y�em i zniecierpliwiony krzykn��em jej imi�. W odpowiedzi z k�ta pomieszczenia dobieg� mnie jaki� pomruk, a gdy podszed�em bli�ej zobaczy�em j�, owini�t� w futra i jedwabie, siedz�c� na jakim� antycznym krze�le. Sta�em przez chwil� w milczeniu. Podnios�a si� w ko�cu i patrz�c mi prosto w oczy, spyta�a:

��Czego sobie �yczy Dotar Sojat od Dejah Thoris, swego wi�nia?

��Naprawd� nie wiem, czym ci� obrazi�em, Dejah Thoris � powiedzia�em. � Ciebie, kt�r� chcia�em broni� i kt�rej pragn��em us�ugiwa�. Je�eli gardzisz moj� opiek�, b�d� zmuszony si� z tym pogodzi�, ale powinna� chocia� pom�c mi w urzeczywistnieniu planu twojej ucieczki, je�li jest ona w og�le mo�liwa. Tym razem nie jest to moja pro�b�, ale rozkaz. Gdy b�dziesz znowu bezpieczna na dworze twego ojca, zrobisz ze mn�, co b�dziesz chcia�a, ale do tego dnia jestem twoim panem i musisz mi by� pos�uszna i pomaga�.

Patrzy�a na mnie d�ugo i powa�nie i pomy�la�em, �e mo�e nie b�dzie ju� dla mnie taka surowa.

��Rozumiem doskonale twoje s�owa odpowiedzia�a � ale nie rozumiem, ciebie, Dotar Sojacie. Jeste� przedziwn� mieszanin� dziecka i m�czyzny, gbura i cz�owieka szlachetnego, Bardzo bym chcia�a m�c czyta� w twoim sercu.

��Sp�jrz na swoje stopy, Dejah Thoris, znajdziesz tam moje serce. Le�y przy nich tak jak le�a�o tej nocy w Korad i jak b�dzie le�e� zawsze. Bije tylko dla ciebie i jedynie �mier� mo�e to zmieni� uciszaj�c je na wieczno��.

Zrobi�a krok w moim kierunku i wyci�gn�a r�ce, jakby szukaj�c czego� po omacku.

��Co masz na my�li, Johnie Carter? � szepn�a. � Co w�a�ciwie chcesz mi powiedzie�?

��Przyrzek�em sobie, �e ci tego nie powiem, a przynajmniej nie w czasie twojej niewoli u zielonych ludzi. W ci�gu ostatnich dwudziestu dni, widz�c jaki jest tw�j stosunek do mnie, my�la�em, �e nigdy nie b�d� m�g� ci tego powiedzie�. Jestem tw�j, dusz� i cia�em, chce ci s�u�y�, walczy� dla ciebie i dla ciebie umrze�. W zamian prosz� tylko by� si� powstrzyma�a od odpowiedzi na moje st�wa a� do dnia, gdy znajdziesz si� ca�a i bezpieczna w�r�d bliskich oraz by� mi przyrzek�a, �e � bez wzgl�du na to, jakie do mnie �ywisz uczucia � nie b�dziesz si� kierowa�a wdzi�czno�ci�. Ofiaruj� ci moje us�ugi z pobudek egoistycznych, gdy� s�u�enie ci jest dla mnie przyjemno�ci�, najwi�ksz� z mo�liwych.

��Uszanuje twoje �yczenie, Johnie Carter, gdy� rozumiem dlaczego je wypowiedzia�e�. Przyjmuje twoje us�ugi i r�wnie ch�tnie podporz�dkuje si� twym rozkazom. Odt�d twoje s�owo b�dzie dla mnie prawem. Po raz drugi skrzywdzi�am ci� w my�lach i po raz drugi prosz�, aby� mi wybaczy�.

Dalsz� rozmow� na tematy osobiste uniemo�liwi�o nadej�cie Soli. By�a bardzo wzburzona, znikn�a gdzie� jej zwyk�a �agodno�� i opanowanie.

��Ta wstr�tna Sarkoja by�a u Tal Hajusa � krzykn�a � i z tego, co us�ysza�am na placu wynika, �e �adne z was nie mo�e mie� nadziei na jego �ask�.

��Co m�wi�? � spyta�a Dejah Thoris.

���e w czasie wielkich, dorocznych igrzysk, kt�re rozpoczn� si�, gdy do Tharku zjad� si� wszystkie, plemiona, zostaniecie rzuceni na po�arcie dzikim kalotom.

��Solu � powiedzia�em � jeste� Tharkijk�, ale nienawidzisz zwyczaj�w swojej rasy i czujesz do nich odraz� nie mniejsz� ni� my. Czy chcesz uciec razem z nami? Jestem pewien, �e Dejah Thoris mo�e ci u siebie zapewni� dom i ochron� i �e twoje �ycie w�r�d czerwonych ludzi nie b�dzie gorsze ni� by�oby tutaj.

��Tak � krzykn�a Dejah Thoris � chod� z nami! W Helium b�dzie ci lepiej ni� tutaj i przyrzekam ci nie tylko opiek�, ale r�wnie� przyja�� i mi�o��, za kt�rymi tak t�sknisz, a kt�rych ci odmawiaj� okrutne zwyczaje twojej rasy. Chod� z nami, tutaj czeka ci� okropna �mier�, je�li zaczn� podejrzewa�, �e nam pomog�a�. Wiem, �e nawet perspektywa takiej �mierci nie sk�oni�aby ci� do ucieczki, gdyby� nie chcia�a, ale my pragniemy, aby� z nami posz�a, chcemy zaprowadzi� ci� do s�onecznego i szcz�liwego kraju, miedzy ludzi, kt�rzy wiedz�, co to mi�o��, sympatia, wdzi�czno��. Powierlz, �e to zrobisz, powiedz, �e p�jdziesz z nami.

��Wielka droga wodna, kt�ra prowadzi do Helium � mrukn�a Sol� na wp� do siebie � znajduje si� � tylko pi��dziesi�t mil na po�udnie st�d. Szybki thoat m�g�by pokona� te odleg�o�� w trzy godziny. A potem jeszcze pi��set mil do Helium, wi�kszo�� przez s�abo zaludnione tereny. B�d� wiedzieli, w kt�r� stron� uciekamy i b�d� nas �ciga�. Przez pewien czas mo�emy si� kry� w�r�d drzew, ale szans� na powodzenie ucieczki s� bardzo niewielkie. Zdajecie sobie spraw� z tego, �e p�jd� za nami a� pod same wrota Helium, a je�li nad dogoni�, zabij� bez lito�ci.

��Czy nie ma �adnej innej drogi, kt�r� mogliby�my dotrze� do Helium? � spyta�em. � Dejah Thoris, czy mog�aby� mi naszkicowa� map� teren�w, przez kt�re musimy przejecha�?

��Tak � odpowiedzia�a, wyj�a z w�os�w wielki diament i na marmurowej pod�odze narysowa�a map� Borsoomu, pierwsz� jak� dane mi by�o widzie�. Przecina�y j� we wszystkich kierunkach d�ugie, proste linie. Niekt�re z nich bieg�y r�wnolegle, inne prowadzi�y ku du�ym punktom. Te linie � powiedzia�a � to drogi wodne, punkty to miasta. Jeden z nich, po�o�ony na p�nocny zach�d od nas wskaza�a jako Helium.

W ko�cu, dok�adnie przyjrzawszy si� o�wietlonej wpadaj�cymi do pokoju promieniami ksi�yca mapie, pokaza�em jedn� z dr�g wodnych, daleko na p�noc od nas, kt�ra r�wnie� zdawa�a si� prowadzi� do Helium.

��Czy nie przecina ona terytorium twojego dziadka? � spyta�em.

��Tak � odpowiedzia�a � ale po�o�ona jest dwie�cie mil na p�noc od nas. Jest to jedna z tych dr�g wodnych, przez kt�re przejechali�my w drodze do Tharku.

��My�l�, �e to jest w�a�nie najlepsza droga ucieczki � powiedzia�em � B�d� nas �ciga�, ale nigdy nie przyjdzie im do g�owy, �e wybrali�my tak daleki kana�.

Sola zgodzi�a si� ze mn� i postanowili�my opu�ci� Thark jeszcze tej samej nocy, natychmiast, gdy odnajd� i osiod�am moje thoaty. Sola mia�a jecha� na jednym, a ja i Dejah Thoris na drugim.

Poleci�em kobietom, aby posz�y na ma�o ucz�szczan� ulice na po�udniowym skraju miasta, sk�d po osiod�aniu thoat�w mia�em je zabra� tak szybko, jak tylko b�dzie to mo�liwe. Pozostawi�em im przygotowanie potrzebnej nam ilo�ci po�ywienia, jedwabi i futer i poszed�em na podw�rze, po kt�rym kr�ci�y si� niespokojnie nasze zwierz�ta, jak zwykle przed za�ni�ciem.

Zar�wno w rzucanym przez budynki cieniu, jak i na o�wietlonych przez marsja�skie ksi�yce fragmentach podw�rza porusza�y si� wielkie stada thoat�w i zitidar�w. Ostre pokwikiwania jednych miesza�y si� z gard�owym charkotem drugich. Pozostawione sobie samym zachowywa�y si� spokojnie, ale gdy mnie zw�szy�y, zacz�y okazywa� zdenerwowanie i ha�as si� zwi�kszy�. Samotne wej�cie noc� w stado thoat�w by�o do�� ryzykownym przedsi�wzi�ciem � po pierwsze dlatego, �e narastaj�cy harmider m�g�by wzbudzi� podejrzliwo�� kt�rego� z wojownik�w, nocuj�cych w pobliskich budynkach, a po drugie istnia�o niebezpiecze�stwo, �e jaki� thoat rzuci si� na mnie z najb�ahszej przyczyny albo w og�le bez powodu.

Nie mia�em najmniejszej ochoty sta� si� ofiar� z�ego nastroju tych zwierz�t, szczeg�lnie w sytuacji, gdy tak wiele zale�a�o od zachowania tajemnicy i po�piechu. Wtula�em si� wiec w cie� budynk�w, got�w w razie potrzeby wskoczy� w jakie� okno lub drzwi. Podszed�em w ten spos�b do wielkiej bramy, prowadz�cej na ulice i cicho zawo�a�em moje zwierz�ta. Dzi�kowa�em Opatrzno�ci, �e natchn�a mnie przeczuciem i kaza�a zdoby� zaufanie i przywi�zanie tych dzikich bestii. Teraz widzia�em, jak z przeciwleg�ego ko�ca podw�rza dwa thoaty toruj� sobie drog� w moim kierunku w�r�d poruszaj�cych si�, ogromnych g�r mi�sa. Podesz�y bardzo blisko, otar�y o mnie pyski, pr�buj�c wyw�szy� kawa�ki po�ywienia, kt�rymi zwykle nagradza�em ich pos�usze�stwo. Otworzy�em bram�, kaza�em zwierz�tom wyj�� na zewn�trz, potem w�lizn��em si� za nimi i ostro�nie zamkn��em wrota.

Jeszcze ich nie dosiad�em ani nie osiod�a�em, lecz kryj�c si� w cieniu poszed�em ostro�nie w stron� tej ma�o ucz�szczanej ulicy, na kt�rej um�wi�em si� z Dejah Thoris i Sol�. W kompletnej ciszy, niby bezcielesne zjawy mijali�my opustosza�e ulice. Odetchn��em swobodniej dopiero, gdy zobaczy�em rozci�gaj�c� si� za miastem r�wnin�. By�em przekonany, �e Dejah Thoris i Sola nie b�d� mia�y trudno�ci w niepostrze�onym przybyciu na miejsce spotkania, ale ba�em si� o siebie, gdy� prowadzi�em dwa ogromne thoaty, a zieloni wojownicy nigdy nie opuszczali miasta noc� � by�o to zupe�nie niezwyk�e i m�j widok natychmiast wzbudzi�by podejrzenia.

Jednak dotar�em bezpiecznie na um�wione miejsce, a poniewa� kobiety jeszcze nie przysz�y, wprowadzi�em zwierz�ta do bramy jednego z pobliskich budynk�w. Nie by�em zaniepokojony nieobecno�ci� Dejah Thoris i Soli, gdy� przypuszcza�em, �e kt�ra� z pozosta�ych kobiet, mieszkaj�cych w tym samym budynku przysz�a, by troch� pogaw�dzi� i w ten spos�b op�nia�a ich przybycie na spotkanie. Jednak min�a godzina, a ich ci�gle nie by�o. Po up�ywie nast�pnych trzydziestu minut zacz��em odczuwa� gwa�towny niepok�j. Potem nagle cisza nocy zosta�a przerwana odg�osem zbli�aj�cego si� oddzia�u. Ha�as by� zbyt du�y, aby by�y to przekradaj�ce si� ostro�nie ku wolno�ci uciekinierki i wkr�tce zbli�y� si�, a wtedy zobaczy�em grup� jad�cych wierzchem wojownik�w. Skryty w ciemno�ci bramy obserwowa�em, jak przeje�d�ali obok. Us�ysza�em fragment ich rozmowy i serce zamar�o mi w piersi.

��Prawdopodobnie um�wi� si� z nimi tu� za granicami miasta, a wiec� � nie us�ysza�em nic wi�cej, gdy� pojechali dalej, ale to mi wystarczy�o. Nasz plan zosta� zdemaskowany. Od tej chwili a� do planowanego dla nas strasznego ko�ca nie mieli�my ju� praktycznie �adnych szans na pomy�ln� ucieczk�. Teraz chcia�em jedynie wr�ci� niepostrze�enie do budynku Dejah Thoris i dowiedzie� si�, co si� z ni� sta�o. By� to jednak .powa�ny problem, gdy� nie wiedzia�em, co mam zrobi� z mymi ogromnymi thoatami, teraz, gdy ca�e miasto by�o ju� prawdopodobnie na nogach, zelektryzowane wiadomo�ci� o ucieczce.

Nagle przypomnia�em sobie, �e przecie� wszystkie budynki w tych staro�ytnych miastach by�y budowane tak, i� w centrum ka�dej czworobocznej grupy znajdowa� si� du�y dziedziniec. Poprowadzi�em thoaty w g��b budynku, posuwaj�c si� w g��bokich ciemno�ciach niczym �lepiec. Przeszli�my przez kolejne pomieszczenia. Thoaty mia�y pewne trudno�ci w przeci�ni�ciu si� przez mijane po drodze drzwi, ale poniewa� gmachy przy g��wnych ulicach by�y budowane z du�ym rozmachem, dotarli�my w ko�cu do wewn�trznego podw�rza. By�o ono poro�ni�te, jak si� spodziewa�em, dywanem ��tego mchu, kt�ry m�g� s�u�y� thoatom za po�ywienie do czasu, a� uda mi si� je przeprowadzi� z powrotem do stada. By�em pewien, �e b�dzie im tu r�wnie dobrze, jak gdziekolwiek, indzie j i �e jest prawie niemo�liwe, aby zosta�y odnalezione. Zieloni ludzie z wielk� niech�ci� wchodzili do le��cych na skraju miasta budynk�w, gdy� by�y one cz�sto odwiedzane przez jedyne stworzenia, kt�rych zdawali si� ba� � wielkie, bia�e ma�py.

Zdj��em z thoat�w uprz�� i schowa�em j� za drzwiami, przez kt�re weszli�my na dziedziniec. Pu�ci�em zwierz�ta wolno, przeszed�em przez podw�rze ku ty�om budynku le��cego po przeciwnej stronie i wydosta�em si� na le��c� za nim ulice. Przez chwile sta�em w drzwiach, by si� upewni�, �e nikogo nie ma w pobli�u, a potem przebieg�em na drug� stron�, wpad�em w najbli�sze drzwi i przedosta�em si� na dziedziniec. W ten spos�b, posuwaj�c si� od podw�rza do podw�rza, ryzykuj�c, �e zostan� zauwa�ony tylko wtedy, gdy przebiega�em przez ulice, bezpiecznie dotar�em na ty�y budynku, w kt�rym mieszka�a Dejah Thoris.

Tutaj oczywi�cie natkn��em si� na zwierz�ta, nale��ce do kwateruj�cych w tym budynku wojownik�w, a gdybym wszed� do wewn�trz prawdopodobnie spotka�bym ich samych. Jednak na szcz�cie mia�em inn�, bezpieczniejsz� metod� dostania si� na pi�tro, na kt�rym spodziewa�em si� znale�� Dejah Thoris. Przyjrza�em si� uwa�nie budynkom, by mie� pewno��, �e wybieram w�a�ciwy, gdy� nigdy ich nie widzia�em od strony podw�rza i wykorzysta�em sw� stosunkowo wielk� si�� i zwinno��, by wyskoczy� w g�r� i chwyci� parapet okna na pierwszym pi�trze, przez kt�re, jak przypuszcza�em, dostane si� do pomieszcze� przylegaj�cych od ty�u do jej pokoju. W�lizn��em si� do wn�trza i ostro�nie poszed�em ku frontowi budynku. Gdy dotar�em pod drzwi pokoju Dejah Thoris, us�ysza�em dobiegaj�ce z wewn�trz g�osy.

Zatrzyma�em si�, by nabra� pewno�ci, �e jeden z nich nale�y do Dejah Thoris i �e mog� bezpiecznie wej�� do �rodka. Dobrze si� sta�o, �e tak zrobi�em, gdy� po chwili us�ysza�em, �e g�osy s� niskie, m�skie. R�wnie� ich tre�� nie wr�y�a nic dobrego. W�a�nie m�wi� dow�dca, najwyra�niej wydaj�c rozkazy swoim podw�adnym.

��Gdy przyjdzie do tego pomieszczenia, a na pewno tak zrobi, nie doczekawszy si� jej w um�wionym miejscu, rzucicie si�. na niego we czterech i rozbroicie go. Je�li to, co o nim opowiadaj� jest prawd�, musicie robi� to wszyscy naraz, po��czonymi si�ami. Potem go zanie�cie do piwnic pod siedzib� jeddaka i zakujcie w kajdany, aby w ka�dej chwili by� do dyspozycji Tal Hajusa. Nie pozw�lcie mu z nikim rozmawia�. Nie wpuszczajcie te� nikogo do tego pokoju zanim on si� pojawi. Dziewczyna tu nie wr�ci, gdy� w tej chwili jest ju� bezpieczna w r�kach Tal Hajusa i niech wszyscy jej przodkowie si� nad ni� zlituj�, bo od Tal Hajusa nie mo�na tego oczekiwa�. Tak, wielka Sarkoja dokona�a tej nocy wspania�ego czynu! Teraz odchodz�, a je�li on si� tu zjawi, a wam nie uda si� go pojma�, rozka�e rzuci� wasze trupy na dno lssy.

Umilk� i odwr�ci� si�, by wyj�� z pokoju przez drzwi, za kt�rymi sta�em. Nie by�o sensu d�u�ej czeka� � us�ysza�em wystarczaj�co du�o, by m�j niepok�j przerodzi� si� w przera�enie. Wycofa�em si� cicho t� sam� drog�, kt�r� tu dotar�em i zszed�em na dziedziniec. U�o�y�em szybko plan dzia�ania. Przeszed�em przez plac i przylegaj�c� do� po przeciwnej stronie ulice i wkr�tce znalaz�em si� na dziedzi�cu pa�acu Tal Hajusa. Jasno o�wietlone okna na parterze podpowiedzia�y mi od jakiego miejsca musze rozpocz�� poszukiwania. Zbli�y�em si� do nich i zajrza�em do �rodka. Wkr�tce doszed�em do wniosku, �e nie p�jdzie mi tak �atwo, jak si� spodziewa�em, gdy� przylegaj�ce do dziedzi�ca pokoje by�y wype�nione wojownikami i kobietami. Spojrza�em w g�r� i zauwa�y�em, �e drugie pi�tro jest ciemne, a wiec najprawdopodobniej puste. Zdecydowa�em przedosta� si� do budynku w�a�nie tamt�dy. W chwile p�niej wyskoczy�em w gore, dosi�gn��em parapetu i zanurzy�em si� w ciemno�ciach.

Tak jak przypuszcza�em pok�j, do kt�rego wszed�em byt nie zamieszkany. Bezszelestnie wymkn��em si� na korytarz, i zauwa�y�em, �e w pomieszczeniach przede mn� �wieci si� �wiat�o. Podszed�em do czego�, co wygl�da�o jak zwyk�e drzwi, ale, uchyliwszy je ostro�nie, odkry�em, �e otwieraj� si� na ogromn� sal�, si�gaj�c� od parteru, dwa pietra pode mn�, a� po kopu�owaty dach pa�acu. Pod�oga tego wielkiego, okr�g�ego pomieszczenia by�a zat�oczona dow�dcami, wojownikami i kobietami. Naprzeciw mnie, pod �cian� sta�o du�e podwy�szenie, a na nim siedzia� ze skrzy�owanymi nogami najohydniejszy stw�r, jakiego zdarzy�o mi si� w �yciu zobaczy�. Na jego twarzy odbija�y si� bezlitosny ch��d i okrucie�stwo, cechy, kt�re le�� w charakterze ka�dego zielonego wojownika, ale podkre�lone jeszcze i ska�one zwierz�c� nami�tno�ci�, kt�rej od lat ulega�, W jego postawie nie by�o cienia dumy czy godno�ci. Sze�� ko�czyn olbrzymiego, wystaj�cego poza obr�b platformy cielska upodobni�o go do wielkiego, ustawionego pionowo paj�ka.

Jednak naprawd� przestraszy�em si� dopiero, gdy zauwa�y�em, �e przed tym monstrum stoj� Dejah Thoris i Sola. Dejah Thoris sta�a wyprostowana, z wysoko uniesion� g�ow� i nawet z odleg�o�ci, kt�ra mnie od nich dzieli�a, mog�em odczyta� na jej twarzy wyraz pogardy i odrazy. By�a prawdziw� c�rk� tysi�cy jeddak�w i mimo i� tak drobna w por�wnaniu z otaczaj�cymi j� wojownikami, majestatem przewy�sza�a ich niesko�czenie. By�a w�r�d nich najsilniejsza duchem i jestem g��boko przekonany, �e oni to czuli co� m�wi�a, ale nie mog�em us�ysze� ani jej s��w, ani odpowiedzi, kt�ra dotarta do mnie jedynie jako niskie, gard�owe pomruki.

W pewnej chwili Tal Hajus da� znak, aby wszyscy wyszli z sali, zostawiaj�c go samego z wi�niami. Dow�dcy, wojownicy i kobiety powoli znikali w przyleg�ych pomieszczeniach i w ko�cu Dejah Thoris i Sola stary samotnie przed jeddakiem Tharkian. Jeden tylko dow�dca zwleka� z wyj�ciem. Sta� w cieniu ogromnej kolumny, wpatrzony pe�nymi nienawi�ci oczyma w Tal Hajusa, bawi�c si� nerwowo r�koje�ci� miecza. To by� Tars Tarkas. Z jego twarzy mog�em czyta� wype�niaj�ce go my�li i uczucia, jak z otwartej ksi�gi. My�la� o kobiecie, kt�ra sta�a tutaj przed czterdziestu laty tak jak teraz Dejah Thoris.

Gdybym m�g� mu szepn�� cho� s��wko, panowanie Tal Hajusa gwa�townie zako�czy�oby si� w tym momencie. Jednak w ko�cu on r�wnie� wyszed�, nie wiedz�c, �e zostawia na �asce potwora, kt�rego tak nienawidzi�, swoj� w�asn� c�rk�.

Tal Hajus podni�s� si�, a ja, przeczuwaj�c, co ma zamiar zrobi� pobieg�em jak wariat w d� schod�w, prowadz�cych na ni�sze pietra. Nikogo nie spotka�em i niezauwa�ony dotar�em na parter do g��wnych drzwi, a potem w�lizn��em si� do �rodka i skry�em za t� sam� kolumn�, przy kt�rej sta� przed chwil� Tars Tarkas. Teraz ju� wyra�nie s�ysza�em s�owa Tal Hajusa.

��Ksi�niczko Helium � m�wi� � gdybym ci� zwr�ci� nie robi�c ci krzywdy dosta�bym niew�tpliwie pot�ny okup od twego narodu. Jednak tysi�c razy bardziej wole widzie� twoj� pi�kn� twarzyczk� wykrzywion� b�lem podczas tortur. Obiecuje ci, �e b�dziesz bardzo d�ugo umiera�. Dziesi�� dni takiej przyjemno�ci nie wystarczy, aby ukaza� g��bi� mi�o�ci, jak� �ywi� do twojej rasy. Czerwoni ludzie b�d� dr�eli na wspomnienie twojej �mierci przez wszystkie nadchodz�ce wieki, my�l o straszliwej zem�cie zielonych ludzi b�dzie im sp�dza� sen z powiek, b�d� p�aka� ze strachu, ilekro� przypomn� sobie pot�g�, okrucie�stwo i si�� nienawi�ci Tal Hajusa. Ale przed torturami b�dziesz przez jedn� kr�tk� godzin� moja i wiadomo�� o tym r�wnie� dotrze do Tardos Morsa, jeddaka Helium, twojego dziadka, a gdy o tym us�yszy, z rozpaczy b�dzie si� tarza� po ziemi. Jutro rozpoczn� si� tortury, ale tej nocy nale�ysz do Tal Hajusa! Chod� tu!

Zeskoczy� z platformy i chwyci� j� brutalnie za ramie. Nic wi�cej nie zd��y� zrobi�, gdy� wpad�em miedzy nich z kr�tkim mieczem, po�yskuj�cym w mojej prawej d�oni. Mog�em go wbi� w jego serce zanim by si� zorientowa� co si� dzieje, ale pomy�la�em o Tars Tarkasie i mimo wype�niaj�cej mnie nienawi�ci i gniewu, nie mog�em go pozbawi� tej s�odkiej chwili, dla kt�rej �y� od tylu d�ugich lat. Zadowoli�em si� wiec r�bni�ciem Tal Hajusa z ca�ej si�y pi�ci� w twarz. Osun�� si� na ziemie jak nie�ywy, nie wydaj�c jednego d�wi�ku.

W�r�d grobowej ciszy z�apa�em Dejah Thoris za r�k�, skin��em na Sole i wyszli�my z sali. Wspi�li�my si� po schodach na wy�sze pi�tro i niezauwa�eni przez nikogo doszli�my do wychodz�cego na dziedziniec okna. Zdj��em z siebie przytrzymuj�ce ozdoby pasy, zwi�za�em je w lin� i opu�ci�em Sole i Dejah Thoris na ziemi�. Wyskoczy�em za nimi i kaza�em im biec za sob� wok� dziedzi�ca, trzymaj�c si� rzucanych przez budynki cieni. W ten spos�b wr�cili�my na skraj miasta, t� sam� drog�, kt�r� przeszed�em niedawno samotnie.

Dotarli�my do thoat�w, czekaj�cych tam, gdzie je zostawi�em. Za�o�yli�my im uprz�� i wyprowadzili�my przed budynek na ulic�. Sol� wsiad�a na jednego, ja i Dejah Thoris na drugiego i wyjechali�my, z miasta Thark, mijaj�c otaczaj�ce je od po�udnia wzg�rza. Zamiast okr��y� miasto i pojecha� na p�nocny zach�d w stron� najbli�szej drogi wodnej, skierowali�my si� na p�nocny wsch�d i wjechali�my na poro�ni�te mchem pustkowie, za kt�rym w odleg�o�ci dwustu niebezpiecznych i mecz�cych mil le�a�a inna prowadz�ca do Helium droga.

Nie powiedzieli�my ani s�owa a� do chwili, gdy miasto zosta�o ju� daleko za nami, przez ca�y jednak czas s�ysza�em za sob� oddech Dejah Thoris, opieraj�cej g�ow� o moje ramie.

��Je�li nam si� uda, m�j dow�dco � szepn�a � Helium b�dzie mia�o wobec ciebie ogromny d�ug wdzi�czno�ci, tak wielki, �e nigdy nie zdo�a si� wyp�aci�: Je�li nam si� nie powiedzie, ten d�ug wcale nie b�dzie mniejszy, gdy� uratowa�e�, ostatni� z naszego rodu od losu gorszego ni� �mier�.

Nie odpowiedzia�em, lecz si�gn��em ku jej d�oni, trzymaj�cej si� mego boku i u�cisn��em mocno. Potem jechali�my w milczeniu przez zalan� ksi�ycowym �wiat�em ��t� r�wnin�, pogr��eni we w�asnych my�lach. Ja, gdybym nawet pr�bowa�, nie m�g�bym czu� niczego innego ni� rado�� i mimo niebezpiecze�stw, jakie nas jeszcze czeka�y, moje serce, czuj�c blisk� obecno�� Dejah Thoris bi�o tak weso�o, jakby�my ju� wje�d�ali w bramy Helium.

Nasze pierwotne plany spali�y na panewce i teraz byli�my pozbawieni jedzenia i picia, a tylko ja by�em uzbrojony. Zmuszali�my wiec nasze thoaty do szybkiego biegu, mimo i� wiedzieli�my, �e zanim dotrzemy do jakiego� miejsca, kt�re nadawa�oby si� na zako�czenie pierwszego etapu podr�y, taki wysi�ek mo�e je drogo kosztowa�.

Jechali�my ca�� noc i ca�y nast�pny dzie�, robi�c tylko kilka kr�tkich przerw na odpoczynek. Nast�pnej nocy wszyscy, zar�wno my, jak i nasze zwierz�ta, byli�my kompletnie wyczerpani. Po�o�yli�my si� wiec na mchu i przespali�my pi�� czy sze�� godzin, wyruszaj�c znowu w drog� przed nastaniem nowego dnia. I zn�w jechali�my ca�y dzie�, a gdy do p�nych godzin popo�udniowych nie zauwa�yli�my w oddali rz�d�w drzew, kt�re na ca�ym Barsoomie porastaj� brzegi dr�g wodnych, musieli�my pogodzi� si� ze straszn� prawd� � zb��dzili�my. Najwyra�niej zboczyli�my z w�a�ciwego kierunku, ale nie potrafili�my okre�li�, w kt�r� stron�. W ka�dym razie w zasi�gu naszego wzroku nie by�o ani �ladu drogi wodnej, a ca�a nasza grupa niemal pada�a z g�odu, pragnienia i wyczerpania. Daleko przed nami, nieco w prawo zauwa�yli�my pasmo niskich g�r i postanowili�my do nich dotrze�, maj�c nadzieje �e z jakiego� wzniesienia zdo�amy dojrze� znaki, �wiadcz�ce o blisko�ci kana�u. Zanim do nich dojechali�my zapad�a noc i u�o�yli�my si� do snu, niemal mdlej�c z wyczerpania i os�abienia.

Zosta�em obudzony przez jakie� tul�ce si� do mnie olbrzymie cielsko, a gdy otworzy�em oczy zobaczy�em mego wiernego Woole, le��cego tu� obok mnie. Biedne zwierz� pobieg�o za nami przez pustkowia, by dzieli� nasz los, jakikolwiek on b�dzie. Obj��em r�kami jego szyje i przytuli�em do pyska policzek. Nie wstydz� si� tego, �e to zrobi�em, ani �ez, kt�re pop�yn�y mi z oczu, gdy pomy�la�em o jego przywi�zaniu. Wkr�tce potem Sol� i Dejah Thoris obudzi�y si� r�wnie� i zdecydowali�my wyruszy� natychmiast, aby jak najpr�dzej dotrze� do wzg�rz.

Przejechali�my mo�e mile, gdy zauwa�y�em, �e m�j thoat zaczyna, si� potyka�, chwia� i popiskiwa� �a�o�nie, mimo i� od poprzedniego po�udnia nie zmuszali�my zwierz�t do wi�kszego wysi�ku ni� marsz. Nagle thoat pochyli� si� gwa�townie na jedn� stron�, a potem run�� na ziemie. Dejah Thoris i ja zostali�my wyrzuceni i upadli�my na mech, nie robi�c sobie na szcz�cie nic z�ego. Jednak zwierz� by�o w po�a�owania godnym stanie i, mimo �e uwolnione od naszego ci�aru, nie by�o nawet zdolne si� podnie��. Sola powiedzia�a, �e ch��d nocy oraz wypoczynek powinny wr�ci� mu si�y, zdecydowa�em wi�c, �e go nie zabije, chocia� w pierwszej chwili mia�em taki zamiar, gdy� okrucie�stwem wydawa�o mi si� pozostawienie zwierz�cia samego, na straszn� �mier� z g�odu i pragnienia. Zdj��em z niego uprz�� i zostawili�my je w�asnemu losowi, ruszaj�c dalej z jednym tylko thoatem. Sol� i ja szli�my na piechot�, Dejah Thoris zmusili�my natomiast wbrew jej woli, by jecha�a. Zbli�yli�my si� w ten spos�b na odleg�o�� oko�o mili do wzg�rz, gdy nagle Dejah Thoris, siedz�ca wysoko na grzbiecie thoata i dzi�ki temu lepiej widz�ca okolice, krzykn�a, �e kilka mil od nas, z w�wozu miedzy wzg�rzami wyje�d�a du�y oddzia�. Sol� i ja spojrzeli�my w tym kierunku i zobaczyli�my kilkuset jad�cych wierzchem wojownik�w, wydawali si� zmierza� na po�udniowy zach�d, a je�li tak, to znaczy�o, �e b�d� si� od nas oddala�.

Byli to bez w�tpienia wojownicy tharkijscy, kt�rzy zostali wys�ani, aby nas schwyta� i westchn�li�my z ulg�, gdy si� upewnili�my, �e jad� w przeciwn� stron� Szybko zdj��em Dejah Thoris z thoata i kaza�em zwierz�ciu si� po�o�y�. My r�wnie� u�o�yli�my si�, obok, tul�c si�. do ziemi w nadziei, �e �aden z wojownik�w nas nie zauwa�y.

Widzieli�my, jak wyjechali z w�wozu, a potem skryli si� za nast�pnym wzg�rzem � dla nas by� to bardzo pomy�lny przypadek, gdy� musieliby nas zauwa�y�, gdyby jechali d�u�ej po otwartej przestrzeni. Jednak ostatni wojownik zatrzyma� si� i, ku naszemu przera�eniu, wyj�� ma��, lecz bardzo siln� lornetk�, przez kt�r� zacz�� przepatrywa� okolice we wszystkich kierunkach. Najwyra�niej by� dow�dc� � w niekt�rych rodzajach kolumn marszowych zielonych ludzi dow�dca jecha� na samym ko�cu, za ca�ym oddzia�em. Gdy lornetka zwr�ci�a si�, w nasz� stron�, poczu�em zimny pot, wyst�puj�cy mi na ca�ym ciele. Lornetka znieruchomia�a. Mieli�my nerwy napi�te do ostateczno�ci i w�tpi� czy kt�rekolwiek z nas odwa�y�o si� oddycha� przez te kilka chwil, w czasie kt�rych wojownik patrzy� na nas. W ko�cu opu�ci� lornetk� i zauwa�y�em jak wykrzykiwa� rozkazy do oddzia�u, kt�ry ju� skry� si� za wzg�rzem. Potem ruszy� galopem w nasz� stron�, nie czekaj�c na innych. Dzi�ki temu pojawi� si� dla nas cie� szansy, nale�a�o jednak dzia�a� b�yskawicznie. Podnios�em do ramienia marsja�sk� strzelb�, wycelowa�em i nacisn��em spust. Nast�pi� kr�tki ostry wybuch, gdy pocisk dosi�gn�� celu, a dow�dca zwali� si� w ty� z galopuj�cego thoata. Zerwa�em si� na nogi, podnios�em thoata i rozkaza�em Soli i Dejah Thoris wsiada� na niego i gna� w stron� wzg�rz tak szybko, jak to mo�liwe. Wiedzia�em, �e w�r�d w�woz�w i �leb�w znajd� jakie� tymczasowe schronienie, a nawet gdyby mia�y tam umrze� z g�odu i pragnienia, b�dzie to lepsze ni� ponowne wpadniecie w �apy Thark�w. Odda�em im oba rewolwery, kt�re mog�y pos�u�y� przez czas jaki� do obrony lub, w razie potrzeby, jako �rodek ostatecznej ucieczki, eliminuj�cej ju� na zawsze mo�liwo�� powt�rnego schwytania, Podnios�em Dejah Thoris i posadzi�em za Sol� na grzbiecie thoata.

��Do widzenia, moja ksi�niczko � powiedzia�em. � Mo�e si� spotkamy w Helium. Wydostawa�em si� ju� z gorszych opresji � k�ami�c sili�em si� na u�miech.

��Jak to? � krzykn�a. � Nie jedziesz z nami?

��Nie mog�. Kto� musi powstrzyma� przez chwile pogo�, a ja sam �atwiej si� wymkn� ni� gdyby�my uciekali we troje.

Zeskoczy�a z powrotem na ziemie, zarzuci�a mi ramiona na szyje i zwr�ci�a si� do Soli, m�wi�c z godno�ci�:

��Uciekaj, Solu! Dejah Thoris zostaje, by umrze� z cz�owiekiem, kt�rego kocha.

Te s�owa s� na zawsze wyryte w moim sercu. Ch�tnie odda�bym �ycie za to, by m�c je jeszcze raz us�ysze�. Wtedy jednak nie mog�em zosta� ani chwili d�u�ej w jej obj�ciach, przycisn��em tylko po raz pierwszy usta do jej ust, potem odepchn��em j� od siebie i posadzi�em w siodle, rozkazuj�c Soli, aby zatrzyma�a j� tam si��. Potem pop�dzi�em thoata i patrzy�em, jak si� oddalaj�, a Dejah Thoris szarpie si� i wyrywa z u�cisku Soli.

Obejrza�em si� i zobaczy�em, �e zieloni wojownicy weszli na wzg�rze i rozgl�daj� w poszukiwaniu swego dow�dcy. Po chwili go zauwa�yli, a potem mnie. Natychmiast zacz��em do nich strzela�. Mia�em prawie sto naboj�w w magazynku strzelby i drugie sto w pasie na plecach, strzela�em wi�c raz za razem, a� zauwa�y�em, �e ci wojownicy, kt�rzy wspi�li si� na wzg�rze polegli b�d� zd��yli si� schowa�.

Czas, jaki mi dano na wypoczynek by� jednak bardzo kr�tki, gdy� po chwili zobaczy�em oddzia�, sk�adaj�cy si� z kilku tysi�cy wojownik�w, wyje�d�aj�cy zza wzg�rza i ruszaj�cy dzikim galopem w moim kierunku. Strzela�em a� do chwili, gdy sko�czy�y mi si� naboje, a oni byli ju� bardzo blisko. Upewniwszy si�, �e Dejah Thoris i Sol� ju� znikn�y w�r�d wzg�rz, podnios�em si�, od�o�y�em nieprzydatn� strzelb� i rzuci�em si� do ucieczki w kierunku przeciwnym do tego, w kt�rym odjecha�y kobiety.

Je�li jacy� Marsjanie widzieli kiedykolwiek pokaz prawdziwych skok�w, to w�a�nie �cigaj�cy mnie ojownicy. Skaka�em, wk�adaj�c w to wszystkie si�y, a oni gonili mnie zawzi�cie. Jednak w pewnym momencie potkn��em si� o jaki� kamie� i run��em jak d�ugi na ��ty mech. Gdy podnios�em wzrok stali nade mn� i mimo �e wyci�gn��em miecz, chc�c sprzeda� swoje �ycie jak najdro�ej, wkr�tce by�o ju� po wszystkim. Zacz��em chwia� si� pod naporem ich cios�w, spadaj�cych na mnie jak wodospad, hucza�o mi w g�owie, wszystko wok� zacz�o ciemnie� i w ko�cu upad�em, straciwszy przytomno��.

Musia�o up�yn�� kilka godzin zanim przyszed�em do siebie i doskonale pami�tam zdziwienie, jakie mnie opanowa�o, gdy stwierdzi�em, �e nie jestem martwy.

Le�a�em na stercie jedwabiu i futer w k�cie niewielkiego pomieszczenia. Nachyla�a si� nade mn� stara, brzydka kobieta, a obok sta�o kilku zielonych wojownik�w. Gdy otworzy�em oczy, kobieta powiedzia�a do jednego z wojownik�w:

��B�dzie �y�, jedzie.

��To bardzo dobrze � odpowiedzia� ten, do kt�rego si� zwr�ci�a i podszed� do mojego pos�ania. � Dostarczy nam wiele atrakcji podczas wielkich igrzysk.

Spojrza�em na niego i stwierdzi�em, �e nie by� to Thark, gdy� jego insygnia i ozdoby wygl�da�y zupe�nie inaczej. By� bardzo wysoki i pot�ny, twarz i pier� mia� poorana bliznami, jeden kie� z�amany i odci�te ucho. Na piersi wisia� mu naszyjnik z ludzkich czaszek, przeplatanych wyschni�tymi ludzkimi r�kami.

Wzmianka o wielkich igrzyskach, o kt�rych tak wiele s�ysza�em od Thark�w, przekona�a mnie, �e wpad�em z deszczu pod rynn�.

Marsjanin zamieni� jeszcze kilka s��w z kobiet�, a gdy zapewni�a go, �e mog� podr�owa� rozkaza� by�my dosiedli wierzchowc�w i pojechali za g��wn� kolumn�.

Zosta�em mocno przywi�zany do najbardziej dzikiego i niepos�usznego thoata, jakiego kiedykolwiek widzia�em. Po obu jego stronach ustawili si� na swoich wierzchowcach dwaj wojownicy, najwyra�niej w celu uniemo�liwienia zwierz�ciu ucieczki i ruszyli�my galopem, staraj�c si� dogoni� kolumn�.

Rany prawie wcale mi nie, dokucz aby. By� to rezultat wspania�ych w�a�ciwo�ci lek�w i zastrzyk�w, kt�re zastosowa�a stara kobieta oraz niezwykle starannego opatrzenia i zabanda�owania skalecze�.

Kr�tko przed zapadni�ciem ciemno�ci do��czyli�my do g��wnych si�, kt�re zd��y�y ju� rozbi� ob�z na noc. Natychmiast zaprowadzono mnie do wodza, kt�rym, jak si� okaza�o, by� sam jeddak Warhoonu.

Podobnie jak jed, kt�ry mnie przywi�z�, by� on przera�aj�co poznaczony bliznami i r�wnie� nosi� napier�nik z ludzkich czaszek i suszonych r�k, kt�ry zdawa� si� by� ozdob� maj�c� �wiadczy� o okrucie�stwie wszystkich wielkich wojownik�w.

Jeddak Bar Comas, stosunkowo m�ody, by� przedmiotem dzikiej nienawi�ci i zazdro�ci swego porucznika, Dak Kova � jeda, kt�ry mnie schwyta�. Nie mog�em nie zauwa�y� nieustannych wysi�k�w jeda, staraj�cego si� w wymy�lny spos�b obra�a� swego zwierzchnika. Gdy stan�li�my przed jeddakiem, ca�kowicie pomin�� zwyk�e, formalne powitanie i, wypchn�wszy mnie przed siebie, g�o�no, wyzywaj�cym tonem powiedzia�:

��Przyprowadzi�em dziwne stworzenie, nosz�ce insygnia Thark�w. Mam zamiar zmusi� go do walki z dzikim thoatem podczas wielkich igrzysk.

��Umrze w taki spos�b, jaki uzna za odpowiedni Bar Comas, tw�j jeddak, je�li w og�le umrze � powiedzia� m�ody w�adca z godno�ci�.

��Je�li w og�le umrze? � rykn�� Dak Kova. � Kln� si� na r�ce umar�ych zawieszone na mojej piersi, �e on umrze, Bar Comasie. Twoja sentymentalna s�abo�� go nie uratuje. O, niechby Warhoon by� wreszcie rz�dzony przez prawdziwego jeddaka, a nie przez zniewie�cia�ego m�odzika z wod� zamiast krwi w �y�ach, z kt�rego nawet stary Dak Kova potrafi�by zedrze� insygnia go�ymi r�koma!

Bar Comas patrzy� przez chwile na zuchwa�ego, niepos�usznego dow�dc�, a w jego oczach nie by�o cienia strachu, tylko pogarda i nienawi��. Potem bez jednego s�owa, nie si�gaj�c po bro� rzuci� si� do gard�a dow�dcy.

Nigdy przedtem nie widzia�em marsja�skich wojownik�w walcz�cych sw� naturaln� broni�. Zwierz�ca drapie�no��, emanuj�ca z ich postaci by�a tak przera�liwa, i� trudno j� opisa� s�owami. Pr�bowali wydrapa� sobie oczy, oberwa� uszy, bez przerwy cieli si�, k�sali i pruli ogromnymi k�ami, a� obaj sprawiali wra�enie poszarpanych na strz�py od st�p do g��w.

Bar Comas bra� wyra�nie g�r�, by� silniejszy, szybszy i inteligentniejszy. Wydawa�o si�, �e walka dobiega ko�ca i wkr�tce zostanie zadane �miertelne uderzenie, gdy nagle Bar Comas po�lizn�� si� w ka�u�y krwi, usi�uj�c zrobi� unik przed ciosem przeciwnika. Ods�oni� si� na chwile j to by�o wszystko, czego Dak Kova potrzebowa�. Rzuci� si� naprz�d, zatopi� sw�j jedyny kie� w brzuchu jeddaka i ostatnim, szale�czym wysi�kiem rozpru� go ca�ego, a� po szcz�k�. Zwyci�zca i pokonany zwalili si� na mech, tworz�c ogromn� nieruchom� mas� poszarpanego, zakrwawionego mi�sa.

Bar Comas by� martwy, a Dak Kov� od losu, na jaki w pe�ni zas�ugiwa� ustrzeg�y tylko niezwyk�e wysi�ki jego kobiet. Trzy dni p�niej ju� bez pomocy podszed� do cia�a Bar Comasa, kt�re jak nakazywa� zwyczaj, ci�gle le�a�o w tym miejscu, w kt�rym upad�o i postawiwszy stop�, na szyi by�ego w�adcy przybra� tytu� jeddaka Warhoonu.

G�owa i r�ce zabitego jeddaka zosta�y odci�te i do��czy�y do napier�nika zwyci�zcy, za� pozosta�e szcz�tki zosta�y spalone przez kobiety w�r�d dzikich, przera�liwych �miech�w.

Rany odniesione przez Dak Kove op�ni�y marsz tak bardzo, �e od�o�ono, na okres po zako�czeniu wielkich igrzysk, wypraw� na ma�e plemi� Thark�w w odwet za zniszczenie inkubatora. Ca�y oddzia�, licz�cy prawie dziesi�� tysi�cy wojownik�w, ruszy� w drog� powrotn� do Warhoonu.

Opisana wy�ej walka by�a tylko pierwsz� z ca�ego szeregu podobnych, kt�re ogl�da�em niemal bez przerwy podczas mego pobytu w�r�d tych okrutnych i ��dnych krwi istot. Byli mniej liczni ni� Tharkowie, ale znacznie bardziej dzicy i krwio�erczy. Nie by�o dnia, kt�ryby min�� bez starcia miedzy nale��cymi do r�nych plemion wojownikami. Raz by�em �wiadkiem a� o�miu �miertelnych pojedynk�w.

Przybyli�my do Warhoonu po trzydniowym marszu i natychmiast potem zaprowadzono mnie do piwnicy i przykuto �a�cuchami do �ciany i pod�ogi. Przynoszono mi co pewien czas po�ywienie, ale wskutek tego, �e w moim wiezieniu panowa�y kompletne ciemno�ci nie wiedzia�em czy siedz� tam dni, tygodnie czy miesi�ce. By�o to najstraszniejsze do�wiadczenie w ca�ym moim �yciu i do dzisiaj si� dziwie, �e w tej ciemnicy nie zwariowa�em. Mieszka�y tam jakie� pe�zaj�ce i wij�ce si� stwory, gdy le�a�em �azi�y po mnie zimne, dziwaczne cielska, a od czasu do czasu widzia�em utkwione we mnie spojrzenia dzikich; pa�aj�cych oczu. Z le��cego nade mn� �wiata nie dociera� �aden d�wi�k, a przynosz�cy mi jedzenie stra�nik r�wnie� nie. odzywa� si� ani s�owem, chocia� z pocz�tku zasypywa�em go pytaniami.

Wkr�tce ca�a nienawi�� i maniakalny wstr�t, jakie czu�em do istot, kt�re umie�ci�y mnie w tego typu miejscu skupi�y si� na tym stra�niku. Sta� si� on dla mnie symbolem ca�ej hordy Warhoo�czyk�w.

Zauwa�y�em, �e zawsze podchodzi� ze sw� nik�� pochodni� do miejsca znajduj�cego si� w zasi�gu moich r�k i gdy stawia� tam jedzenie jego g�owa znajdowa�a si� na poziomie mojej piersi. Gdy nast�pnym razem us�ysza�em, �e si� zbli�a, wycofa�em si� z przebieg�o�ci� szale�ca w r�g celi i zebrawszy w d�onie cze�� d�ugiego �a�cucha, kt�rym by�em przykuty, czeka�em na niego zaczajony, jakbym polowa� na dzikiego zwierza. Pochyli� si�, by po�o�y� na pod�odze moje jedzenie, a ja zakr�ci�em �a�cuchem nad g�ow� i uderzy�em go w �eb z ca�� si��, jaka mi jeszcze pozosta�a. Pad� na pod�og� martwy, bez jednego d�wi�ku. �miej�c si� i chichocz�c jak wariat podszed�em do cia�a i si�gn��em palcami w stron�, gard�a. Wyczu�em mary �a�cuszek, na kt�rego ko�cu wisia� p�k kluczy. Dotyk tych kluczy przywr�ci� mi rozs�dek, ju� nie by�em podskakuj�cym kretynem, ale trze�wo my�l�cym wi�niem, trzymaj�cym w r�ku klucze od swego wiezienia.

Gdy stara�em si� zdj�� �a�cuszek z szyi mojej ofiary, podnios�em na chwile wzrok i zobaczy�em sze�� par nieruchomych, utkwionych we mnie oczu. Zacz�y si� powoli zbli�a�, a ja cofa�em si�, zdj�ty panicznym strachem. Wtuli�em si� w k�t, z r�kami wyci�gni�tymi przed siebie, a oczy zbli�a�y si� i wreszcie zatrzyma�y nad martwym cia�em u moich st�p. Potem zacz�y si� powoli cofa� i tym razem towarzyszy� temu dziwny skrzypi�cy d�wi�k. Wreszcie znikn�y w g��bi pieczary.

Z wolna przychodzi�em do siebie i odzyskiwa�em zdolno�� trze�wego my�lenia. Wreszcie postanowi�em podj�� ponown� pr�b� zdj�cia kluczy z martwego cia�a mojego by�ego stra�nika. Jednak, gdy podszed�em do miejsca, w kt�rym ono powinno le�e� i w ciemno�ciach zacz��em maca� wok� r�kami, z przera�eniem zauwa�y�em, �e cia�o znikn�o. Zrozumia�em, i� stwory z celi zawlek�y je do jakiej� kryj�wki w pobli�u, aby je po�re�. Poj��em r�wnie�, �e czekaj� one od samego pocz�tku, od pierwszej chwili, kt�r� sp�dzi�em w tym lochu, aby z moim trupem zrobi� to samo.

Przez dwa dni nie przynoszono mi jedzenia, ale potem zjawi� si� nowy stra�nik i czas niewoli zacz�� up�ywa� tak jak przedtem. Teraz jednak ju� nie pozwala�em, aby m�j rozum zn�w zosta� zm�cony przez groz� sytuacji.

Nied�ugo potem przyprowadzono i przykuto niedaleko ode mnie nowego wi�nia. W �wietle pochodni zobaczy�em, �e by� to czerwony Marsjanin i z niecierpliwo�ci� czeka�em na odej�cie stra�nik�w, by rozpocz�� z nim rozmow�. Gdy oddalaj�ce si� kroki wreszcie umilk�y, powiedzia�em �agodnie �kaor" � s�owo, oznaczaj�ce powitanie.

��Kim jeste�, ty, kt�ry m�wisz w ciemno�ciach? � spyta�.

��John Carter, przyjaciel czerwonych ludzi z Helium.

��Pochodz� z Helium � powiedzia� � ale nie przypominam sobie twego imienia.

Opowiedzia�em mu moj� historie tak, jak j� tutaj opisa�em, pomin��em jednak milczeniem moj� mi�o�� do Dejah Thoris. By� bardzo ucieszony wiadomo�ciami o ksi�niczce Helium. Uwa�a�, �e z tego miejsca, w kt�rym je zostawi�em Dejah Thoris i Sola mog�y z �atwo�ci� dotrze� w bezpieczne okolice. Powiedzia�, �e doskonale zna tamte strony, gdy� w�w�z, przez kt�ry przeszli Warhoo�czycy przed schwytaniem mnie by� jedyn� drog�, wiod�c� na po�udnie i korzystali z niego wszyscy.

Dejah Thoris i Sola prawdopodobnie dotarty do wzg�rz w odleg�o�ci nie wi�kszej ni� pi�� mil od drogi wodnej i teraz ju� s� zapewne zupe�nie bezpieczne � m�wi�. Moim towarzyszem niedoli by� Kantos Kan, padwar (porucznik) floty Helium. Uczestniczy� w tej niefortunnej ekspedycji, kt�ra natkn�a si� na Thark�w, w wyniku czego Dejah Thoris dosta�a si� w ich r�ce. Opowiedzia� pokr�tce wypadki, jakie mia�y miejsce po kiesce statk�w w starciu z Tharkami. Ci�ko uszkodzone i tylko pobie�nie ponaprawiane lecia�y powoli w stron� Helium, jednak gdy mija�y miasto Zodanga, stolic� najbardziej zaciek�ych w�r�d czerwonych ludzi wrog�w Helium, zosta�y napadni�te przez du�� grup� statk�w bojowych i niemal wszystkie uleg�y zniszczeniu lub dosta�y si� w r�ce napastnik�w. Ocala� tylko statek, do kt�rego za�ogi nale�a� Kantos Kan. Przez trzy dni ucieka� przed pogoni�, w ko�cu zdo�a� si� jej wymkn�� dzi�ki ciemno�ciom bezksi�ycowej nocy.

Trzydzie�ci dni po dostaniu si� Dejah Thoris do niewoli, czyli mniej wi�cej w tym samym czasie, gdy przybyli�my do Tharku, statek dotar� do Helium, maj�c na pok�adzie tylko dziesi�ciu ludzi z za�ogi, kt�ra liczy�a siedmiuset oficer�w, �o�nierzy i uczonych. Natychmiast siedem pot�nych flotylli, ka�da licz�ca po sto statk�w bojowych, uda�o si� na poszukiwanie Dejah Thoris.

Mszcz�ce si� oddzia�y star�y z powierzchni ziemi dwa plemiona zielonych Marsjan, ale na �lad ksi�niczki nie natrafiono. Poszukiwania by�y prowadzone w�r�d plemion zamieszkuj�cych p�nocne regiony i dopiero kilka dni temu obj�to nimi r�wnie� po�udnie.

Kantos Kan zosta� wyznaczony na pilota ma�ej, jednoosobowej �odzi rozpoznawczej i na skutek nie szcz�liwego zbiegu okoliczno�ci zosta� z�apany przez Warhoo�czyk�w w trakcie przeszukiwania ich miasta. Odwaga tego cz�owieka wzbudzi�a we mnie g��boki szacunek. W pojedynk� wyl�dowa� na granicy miasta, przeszed� a� do placu, a potem starannie i metodycznie przeszuka� stoj�ce wok� niego budynki. W r�ce zielonych wojownik�w wpad� po dw�ch dniach poszukiwa�, gdy ostatecznie utwierdzi� si� w przekonaniu, �e ksi�niczki tam nie by�o i w�a�nie zamierza� uda� si� w drog� powrotn�. W czasie naszego wsp�lnego uwi�zienia poznali�my si� wzajemnie bardzo dobrze i poczuli�my do siebie szczer� sympatie. Jednak nie by�o nam dane przebywa� d�ugo razem, gdy� kilka dni po jego przybyciu wyprowadzono nas z loch�w. Nadszed� czas wielkich igrzysk. Pewnego poranka zaprowadzono nas do ogromnego amfiteatru. By� on dla mnie nowo�ci� architektoniczn�, gdy� nie zosta� wybudowany na powierzchni, ale mie�ci� si� w wielkiej, wykopanej w ziemi jamie. Trudno by�o oceni� jego pierwotne rozmiary, gdy� teraz by� ju� cz�ciowo zrujnowany i wype�niony obsuni�t� ziemi�. Jednak nawet w tym stanie m�g� pomie�ci� wszystkie plemiona Warhoo�czyk�w � dwadzie�cia tysi�cy ludzi. Arena by�a bardzo du�a, ale chropowata i nier�wna. Otoczono j� murem, u�o�onym z kamieni pochodz�cych ze zrujnowanych budynk�w, by uniemo�liwi� zwierz�tom i wi�niom ucieczk�, na widowni�, W ka�dym jej ko�cu ustawiono klatki, w kt�rych zawodnicy oczekiwali na chwile, gdy przyjdzie ich kolej, by wyszli na aren� i umarli. Kantos Kan i ja znale�li�my si� razem w jednej z takich klatek, w innych by�y dzikie kaloty, thoaty, w�ciekle zitidary, zieloni wojownicy, kobiety z innych spo�eczno�ci i wiele innych dziwnych bestii, kt�rych nigdy przedtem nie widzia�em. Ryki, piski, pomruki zlewa�y si� w jeden og�uszaj�cy ha�as, a widok ka�dego z tych monstr�w z osobna m�g�by wype�ni� najm�niejsze serce przeczuciem �mierci.

Kantos Kan wyja�ni� mi, �e pod koniec dnia jeden z wi�ni�w odzyska wolno��, a pozostali zgin�. Zwyci�zcy r�nych walk b�d� si� potyka� ze sob�, a�; tylko dw�ch pozostanie przy �yciu. Ten, kt�ry zwyci�y w ostatniej walce zostanie wypuszczany na wolno��, bez wzgl�du na to, czy b�dzie to zwierz� czy cz�owiek. Nast�pnego ranka w klatce znajd� si� nowe ofiary, turniej zostanie powt�rzony i tak b�dzie si� dzia� przez dziesi�� dni igrzysk.

Wkr�tce po umieszczeniu nas w klatkach amfiteatr zacz�� si� zape�nia� i po godzinie wszystkie miejsca by�y zaj�te przez t�ocz�cych si� widz�w. Dak Kova usiad� w otoczeniu jed�w i dow�dc�w w centrum amfiteatru na ustawionym dla niego du�ym podwy�szeniu.

Na sygna� jeddaka otworzono drzwi dw�ch klatek i dwana�cie zielonych kobiet wybieg�o na �rodek areny. Ka�dej z nich wr�czono sztylet, a potem z przeciwleg�ego ko�ca areny wypuszczono kaloty, dzikie psy. Zwierz�ta, warcz�c i parskaj�c, rzuci�y si� na niemal bezbronne kobiety, � ja odwr�ci�em g�ow�, by nie patrze� na te okropn� scen�. Wrzaski i �miech widz�w �wiadczy�y, �e widowisko by�o wspania�e, a gdy Kantos Kan powiedzia�, �e si� ju� sko�czy�o i z powrotem spojrza�em na aren� zobaczy�em, �e nad martwymi cia�ami powarkiwa�y tylko trzy zwyci�skie kaloty. Kobiety drogo sprzeda�y swoje �ycie. Potem na trzy ocala�e psy wpuszczono w�ciek�ego zitidara i w ten spos�b zacz�� si� d�ugi, upalny, straszliwy dzie�. Mnie wystawiono najpierw przeciwko ludziom, a potem przeciw zwierz�tom, ale dzi�ki temu, �e by�em uzbrojony w miecz i przewy�sza�em ka�dego z moich przeciwnik�w zwinno�ci�, a cze�� z nich tak�e si��, ze wszystkimi upora�em si� stosunkowo �atwo. Wielokrotnie ��dny krwi t�um nagradza� mnie gor�cymi oklaskami, a pod koniec dnia rozleg�y si� nawet okrzyki, aby mnie zabra� z areny i zrobi� cz�onkiem ich spo�eczno�ci. W ko�cu zosta�o nas tylko trzech � ogromny zielony wojownik kt�rego� z p�nocnych plemion, Kantos Kan i ja. Najpierw mieli walczy� Kantos Kan i zielony wojownik, a ostateczna walka, ta, w kt�rej nagrod� by�a wolno��, mia�a si� odby� miedzy mn� a zwyci�zc� ich pojedynku. Kantos Kan stoczy� tego dnia kilka pojedynk�w, z wszystkich, podobnie jak ja, wychodz�c zwyci�sko. Jednak cz�sto, szczeg�lnie w starciach z zielonymi wojownikami, jego przewaga by�a bardzo niewielka. Nie mia�em du�ej nadziei na to, �e uda mu si� pokona� ogromnego zielonego Marsjanina, kt�ry przedtem dos�ownie mia�d�y� swoich przeciwnik�w. Mia� blisko szesna�cie stop wzrostu, podczas gdy Kantos Kanowi brakowa�o kilka cali do sze�ciu.

Zacz�li i�� ku sobie i po raz pierwszy dane mi by�o zobaczy�, by kto� zastosowa� tego typu sztuczk�, na jakiej Kantos Kan opar� swoj� nadzieje, na zwyci�stwo. Decyduj�c si� na ni� postawi� �ycie na jedn� kart�. Zbli�y� si� na odleg�o�� oko�o dwudziestu st�p do swego ogromnego przeciwnika i nagle wyrzuci� w g�r� i do ty�u te r�k�, w kt�rej trzyma� miecz, wzi�� pot�ny zamach i cisn�� bro� w szerok� pier� przed sob�. Ostrze polecia�o jak strza�a i wbi�o si�. w serce zielonego wojownika, k�ad�c go trupem na miejscu.

Teraz Kantos Kan i ja musieli�my stan�� naprzeciw siebie. Zdo�a�em mu szepn��, aby przeci�gn�� walk� a� do zmroku, gdy� mia�em nadzieje, �e uda nam si� wtedy znale�� jaki� spos�b ucieczki. T�um jakby si� domy�li�, �e niech�tnie ze sob� walczymy i w tych chwilach, w kt�rych wyra�nie unikali�my zadawania gro�nych, decyduj�cych cios�w wy� z w�ciek�o�ci. Gdy zauwa�y�em, �e wkr�tce zapadn� ciemno�ci, szepn��em Kantos Kanowi, by wetkn�� sw�j miecz miedzy moje lewe ramie, a cia�o. Zrobi� to, a ja si�. zatoczy�em do ty�u i upad�em na ziemie. Z dalszej odleg�o�ci i w niepewnym ju� �wietle mog�o to wygl�da� jakby miecz rzeczywi�cie stercza� z mojej piersi. Kantos Ka� szybko podszed� do mnie, postawi� mi stop� na szyi i wyci�gn�wszy ostrze z mego cia�a, zada� mi ostatni, �miertelny cios, kt�ry wydawa� si� przecina� aort� szyjn�, lecz w rzeczywisto�ci ugrz�z� tu� obok. Ciemno�ci, kt�re ju� spowi�y aren� ukry�y prawd� przed wzrokiem widz�w i wszyscy uwa�ali, �e zosta�em w�a�nie dobity. Szepn��em Kantos Kanowi, aby wykorzysta� zdobyt� wolno�� i czeka� na mnie na wzg�rzach na wsch�d od miasta. Skin�� lekko g�ow� i odszed�.

Poczeka�em a� amfiteatr opustosza� i wyczo�ga�em si� z niego ostro�nie, a poniewa� by� po�o�ony w odleg�ej od centralnego placu, nie zamieszkanej i rzadko w normalne dni odwiedzanej cz�ci miasta, nie mia�em wi�kszych k�opot�w w dotarciu do okolicznych wzg�rz.

Czeka�em na Kantos Kana przez dwa dni. Nie pojawi� si� jednak. Potem poszed�em na p�nocny zach�d, gdzie, jak mi m�wi�, znajdowa�a si� najbli�sza droga wodna. Moim jedynym po�ywieniem by�o mleko, uzyskiwane z ro�liny, kt�r� na szcz�cie w tych okolicach dosy� �atwo by�o odnale��. B��ka�em si� przez dwa d�ugie tygodnie. Szed�em tylko noc�, kieruj�c si� �wiat�em gwiazd. W dzie� chowa�em si� za jakie� przygodne ska�y lub w�r�d mijanych od czasu do czasu wzg�rz. Kilka razy zosta�em zaatakowany przez dzikie zwierz�ta � jakie� dziwne bestie, kt�re skaka�y na mnie w ciemno�ci, zmuszaj�c do ci�g�ego niesienia miecza w d�oni. Zwykle moje nowo nabyte zdolno�ci telepatyczne ostrzega�y mnie na czas, ale kt�rej� nocy zanim si� zorientowa�em, �e co� mi zagra�a zwali�o si� na mnie jakie� cielsko, poczu�em �aby na szyi i zobaczy�em tu� przed moj� twarz� ow�osiony pysk. Nie wiem, co to by�o za stworzenie, ale czu�em, �e by�o ci�kie, du�e i mia�o wiele ko�czyn. Zanim zdo�a�o zatopi� z�by w moim karku schwyci�em je za gard�o i powoli odpycha�em od siebie w�ochaty pysk, zaciskaj�c palce na tchawicy.

Bestia stara�a si� dosi�gn�� k�ami mego gard�a, a ja pr�bowa�em utrzyma� chwyt i wreszcie j� zadusi�. Stopniowo jednak ramiona mi s�ab�y i b�yszcz�ce k�y cal za calem zacz�y si� ku mnie zbli�a�. Gdy poczu�em na twarzy dotyk w�ochatego pyska, zda�em sobie spraw�, �e to ju� koniec. Nagle z ciemno�ci wyprysn�o jakie� drugie zwierze i rzuci�o si� na przygniataj�c� mnie do ziemi bestie. Oba stwory potoczy�y si�. po mchu, gryz�c i szarpi�c si� wzajemnie. Wkr�tce jednak by�o ju� po wszystkim. M�j wybawca sta� ze spuszczonym �bem nad gard�em mojego niedosz�ego zab�jcy. Wzeszed� w�a�nie bli�szy ksi�yc i w jego �wietle zobaczy�em, �e stworzeniem, kt�re mnie uratowa�o by� Woola, ale w �aden spos�b nie mog�em odgadn�� ani sk�d przyby�, ani jak mnie odnalaz�. Nie musze chyba wspomina�, �e by�em bardzo zadowolony z jego obecno�ci, jednak moja rado�� by�a zm�cona niepokojem o Dejah Thoris. Wiedzia�em, �e Woola bardzo wiernie wykonywa� moje rozkazy i tylko �mier� ksi�niczki mog�a by� powodem, dla kt�rego j� opu�ci�.

Biedne zwierze by�o zaledwie cieniem siebie samego z tego okresu, w kt�rym widzia�em je po raz ostatni, a gdy uwolni�o si� z moich pieszczot i zacz�o �ar�ocznie po�era� martwe cia�o swego przeciwnika zrozumia�em, �e by�o straszliwie wyg�odnia�e. Ja r�wnie� by�em w niewiele lepszym stanie, ale nie zdecydowa�em si� na zjedzenie surowego mi�sa, a nie mia�em �adnego sposobu, by rozpali� ogie�. Gdy Woola sko�czy� posi�ek zn�w ruszy�em na ci�kie i jak si� wydawa�o nie maj�ce ko�ca poszukiwania drogi wodnej. Rankiem pi�tnastego dnia mojej w�dr�wki z ogromn� rado�ci� zauwa�y�em wysokie drzewa, �wiadcz�ce, �e wreszcie natkn��em-si� na obiekt moich poszukiwa�. Oko�o po�udnia dowlok�em si� do ogromnego budynku o powierzchni prawdopodobnie nie mniejszej ni� cztery mile kwadratowe, wysokiego na oko�o dwie�cie st�p. W zupe�nie g�adkich �cianach znalaz�em tylko jedne ma�e drzwi. By�y zamkni�te. Wok� nie zauwa�y�em �ywej duszy. Usiad�em wyczerpany przez drzwiami i zacz��em wzrokiem szuka� dzwonka lub jakiego� innego przyrz�du za pomoc� kt�rego m�g�bym oznajmi� mieszka�com tego gmachu o mojej obecno�ci. Dostrzeg�em ma�y, okr�g�y otw�r umieszczony obok drzwi i pomy�la�em, �e mo�e to by� jaki� rodzaj tuby. Podnios�em si�. i zbli�y�em do niego usta. Nie zd��y�em jednak nic powiedzie�, gdy� z otworu dobieg� mnie g�os, pytaj�cy kim jestem, sk�d pochodz� i po co tu przyszed�em. Odpowiedzia�em, �e uciek�em z Warhoonu i umieram z g�odu i wyczerpania.

��Nosisz insygnia zielonego wojownika, idzie za tob� kalot, a masz posta� tak�, jak czerwoni ludzie. Kolor twojej skory nie jest jednak ani zielony, ani czerwony. W imi� dnia dziewi�tego, kim jeste�?

��Jestem przyjacielem czerwonych ludzi i umieram z g�odu. W imi� ludzkich uczu�, otw�rzcie mi � odpowiedzia�em.

Drzwi drgn�y i zacz�y si�. cofa� w ty�, a� zag��bi�y si� w �cian� na oko�o pi��dziesi�t st�p. Potem si� zatrzyma�y i odsun�y g�adko w lewo. Za nimi ukaza� si� kr�tki, w�ski korytarz, zako�czony nast�pnymi drzwiami, identycznymi jak te, przez kt�re przed chwil� przeszed�em. Nie zauwa�y�em nikogo, ale natychmiast, gdy Woola i ja min�li�my pierwsze drzwi zamkn�y si� one za nami �agodnie i wycofa�y na swoj� pierwotn� pozycj� we frontowej �cianie budynku. Zauwa�y�em, �e by�y niezwykle masywne, mia�y oko�o dwudziestu st�p grubo�ci, a gdy dotar�y na swoje miejsce z sufitu korytarza wysun�y si� du�e stalowe cylindry i ich ko�ce zanurzy�y si� w otworach, kt�re pojawi�y si� w pod�odze. Drugie, a potem trzecie drzwi cofa�y si� przede mn� i tak jak pierwsze odsuwa�y w bok. Gdy je min��em, wszed�em do du�ego wewn�trznego pomieszczenia, w kt�rym na wielkim kamiennym stole znalaz�em jedzenie i napoje. Ten sam g�os powiedzia�, abym zaspokoi� g��d i nakarmi� swego kalota, a potem, gdy z niema�� przyjemno�ci� zaj��em si� jedzeniem, zarzuci� mnie pytaniami.

��To wszystko jest bardzo dziwne � powiedzia� po zako�czeniu wypytywania � ale najwyra�niej m�wisz prawd�. Na pewno nie pochodzisz z Barsoomu. Stwierdzi�em to, przyjrzawszy si� twemu m�zgowi, dziwnemu umiejscowieniu wewn�trznych organ�w oraz wielko�ci i kszta�towi serca.

��Mo�esz zajrze� w moje cia�o?! � krzykn��em.

��Tak, mog� zajrze� we wszystko, poza twymi my�lami, a gdyby� by� z Barsoomu r�wnie� w nich m�g�bym czyta�, jak w otwartej ksi�dze.

W �cianie naprzeciw mnie otworzy�y si� drzwi i do pomieszczenia wszed� dziwny, ma�y, zasuszony cz�owieczek. Jedynym jego ubraniem, czy ozdob� by� niewielki z�oty ko�nierz, przy kt�rym wisia� du�y napier�nik, g�sto wysadzany diamentami. W jego centrum widnia� dziwny kamie� o �rednicy oko�o jednego cala, rozszczepiaj�cy �wiat�o na dziewi�� promieni, przy czym siedem z nich by�o takich, jak w naszym ziemskim widmie, natomiast kolory dw�ch pozosta�ych by�y dla mnie zupe�nie nowe. Nie potrafi� ich opisa�, tak jak nikt z was nie potrafi opisa� koloru, na przyk�ad czerwieni, cz�owiekowi �lepemu. Wiem jedynie, �e by�y bardzo pi�kne.

Stary cz�owiek usiad� ko�o mnie i rozmawiali�my przez wiele godzin. Najdziwniejsze by�o w naszej wymianie zda� to, �e ja potrafi�em odczyta� ka�d� jego my�l, podczas gdy on na temat moich nic nie wiedzia�, p�ki pozostawa�y nie wypowiedziane.

Nie zdradzi�em mu, �e czytam w jego my�lach i dzi�ki temu dowiedzia�em si�. wielu rzeczy, kt�re w przysz�o�ci okaza�y si� mi niezwykle przydatne, a kt�rych nigdy bym nie pozna�, gdyby on o tym wiedzia�, gdy� Marsjanie tak doskonale panuj� nad swoim m�zgiem, i� potrafi� kontrolowa� my�li z absolutn� precyzj�.

W gmachu, w kt�rym siedzieli�my znajdowa�a si� maszyneria produkuj�ca sztuczne powietrze, wypuszczane w atmosfer� w celu podtrzymania �ycia na Marsie. Sekret procesu produkcyjnego polega� na u�yciu dziewi�tego promienia z tych, kt�re rzuca� kamie�, umieszczony w centrum napier�nika u mego gospodarza.

Ten promie� by� wydzielany z innych promieni s�onecznych przez skomplikowane instrumenty, umieszczone na dachu budynku. Trzy czwarte jego powierzchni zajmuj� zbiorniki, w kt�rych �w promie� jest magazynowany. Nast�pnie ten produkt jest poddawany dzia�aniu elektryczno�ci, a raczej ��czony w pewnej proporcji z wysublimowanymi wibracjami elektrycznymi, a potem przepompowywany do pi�ciu wielkich zbiornik�w, rozrzuconych po ca�ej planecie i wypuszczany, by po��czy� si� z atmosfer�.

W gmachu zawsze jest zmagazynowany wystarczaj�cy zapas dziewi�tego promienia, aby przez tysi�ce lat utrzyma� atmosfer� Marsa w takim stanie, jak jest obecnie, a jedyne zagro�enie stanowi mo�liwo�� zaj�cia jakiego� nieprzewidzianego wypadku, w wyniku kt�rego uszkodzeniu ulegn� urz�dzenia pompuj�ce.

Starzec zaprowadzi� mnie do pomieszczenia, w kt�rym znajdowa�o si� dwadzie�cia pomp ka�da zdolna zapewni� dostawy powietrza dla ca�ego Marsa i powiedzia� mi, i� od o�miuset lat opiekuje si� tymi pompami, pracuj�cymi kolejno, ka�da jedn� marsja�sk� dob�, czyli nieco ponad dwadzie�cia cztery i p� ziemskich godzin. Ma jednego asystenta, z kt�rym na zmian� dogl�daj� tych urz�dze�, ka�dy z nich sp�dza samotnie po�ow� marsja�skiego roku, czyli oko�o trzystu czterdziestu czterech naszych dni w tej wielkiej, stoj�cej na odludziu fabryce.

Ka�dy czerwony Marsjanin od wczesnego dzieci�stwa uczy si� zasad funkcjonowania fabryki i przebiegu zachodz�cego w niej procesu produkcji powietrza, jednak tylko dw�ch jednocze�nie zna spos�b na przedostanie si� do wn�trza tego budynku, kt�ry, maj�c mury pi��dziesi�ciostopowej grubo�ci, jest ca�kowicie niedost�pny. Nawet dach jest zabezpieczony przed statkiem floty powietrznej warstw� szk�a o grubo�ci pi�ciu st�p.

Mimo tych �rodk�w ostro�no�ci wtajemniczeni obawiaj� si� w g��bi duszy ataku zielonych wojownik�w lub jakich� niespe�na rozumu czerwonych ludzi, gdy� wszyscy inni Marsjanie rozumiej�, �e �ycie na ich planecie zale�y od niezak��conej pracy fabryki.

S�uchaj�c jego my�li odkry�em ciekawy fakt � zewn�trzne drzwi s� otwierane �rodkami telepatycznymi. Mechanizm zamk�w pobudzany jest przez pewn� kombinacje fal m�zgowych. Postanowi�em wypr�bowa� moj� nowo zdobyt� umiej�tno��, a przy okazji dowiedzie� si�, jak wygl�da ta kombinacja. Niby przypadkowo podczas rozmowy spyta�em go, w jaki spos�b zdo�a� mi otworzy� masywne drzwi nie zbli�aj�c si� do nich z wewn�trznego pokoju. W jego m�zgu zabrzmia�o przez moment dziewi�� d�wi�k�w, ale natychmiast znikn�y, a on powiedzia�, �e jest to tajemnica, kt�rej nie mo�e mi wyjawi�. Od tej chwili jego stosunek do mnie uleg� zmianie, jakby si� ba�, �e przez zaskoczenie wydar�em mu jego wielki sekret. W spojrzeniach, jakimi mnie obrzuca� i w my�lach czyta�em podejrzliwo�� i strach, jakkolwiek w dalszym ci�gu rozmawia� ze mn� bardzo uprzejmie.

Zanim uda�em si� na spoczynek obieca� mi da� list polecaj�cy do przebywaj�cego w pobli�u oficera rolnego, kt�ry m�g�by mi dopom�c w dotarciu do Zodangi, najbli�szego miasta czerwonych Marsjan.

��Nie m�w im jednak, �e twoim ostatecznym celem jest Helium, gdy� miedzy tymi dwoma krajami toczy si� wojna. M�j asystent i ja nie mamy ojczyzny, nale�ymy do ca�ego Barsoomu. Znak, kt�ry nosimy chroni nas wsz�dzie, nawet w�r�d zielonych ludzi, mimo i� zwykle unikamy spotkania z nimi, je�li nie jest ono konieczne.

��A wiec dobrej nocy, przyjacielu � doda�. � �pij d�ugo i spokojnie. Tak, �pij d�ugo�

U�miechn�� si�. przyja�nie, ale w jego my�lach odczyta�em postanowienie, a potem zobaczy�em go niewyra�nie stoj�cego nade mn� w nocy ze sztyletem w d�oni i us�ysza�em na wp� sformu�owane s�owa: �Bardzo mi przykro, ale to dla dobra Barsoomu�.

Zamkn�� za sob� drzwi mojego pokoju i jego my�li urwa�y si� nagle.

Co powinienem zrobi�? Jak mia�em uciec, jak pokona� te pot�ne �ciany? Teraz, gdy zosta�em ostrze�ony, m�g�bym go z �atwo�ci� zabi�, ale to by nie rozwi�za�o problemu wydostania si�. st�d, a gdyby fabryka przesta�a funkcjonowa� umar�bym zar�wno ja, jak i wszyscy pozostali mieszka�cy planety, nawet Dejah Thoris, o ile jeszcze by�a �ywa. My�l o Dejah sk�oni�a mnie do ca�kowitej rezygnacji z planu u�miercenia niego�cinnego starca.

Ostro�nie wyszed�em � pokoju i uda�em si� na poszukiwanie pierwszych wielkich, prowadz�cych na zewn�trz drzwi. Przysz�a mi do g�owy szale�cza my�l � spr�buj� otworzy� pot�ne zamki za pomoc� tych dziewi�ciu d�wi�k�w, kt�re us�ysza�em w umy�le mego gospodarza.

W towarzystwie st�paj�cego za mn� bezg�o�nie Wooli skrada�em si� przez kilka korytarzy, potem w d� kr�tymi schodami, a� wreszcie dotar�em do sali, w kt�rej dzi� rano zaspokaja�em g��d. Nigdzie nie zauwa�y�em mego gospodarza, ani te� nie domy�li�em si�, gdzie sp�dza te noc.

Mia�em w�a�nie wej�� do tej sali, gdy lekki szelest gdzie� z ty�u zmusi� mnie do cofni�cia si� w ciemno�� korytarza. Poci�gn��em za sob� Woola i przykucn��em pod �cian�, otulony mrokiem.

Starzec przeszed� tu� obok mnie i wszed� do sali. By�a o�wietlona i zauwa�y�em, �e trzyma w r�ku d�ugi, w�ski sztylet. Po chwili zacz�� go ostrzy� o kamienny st�, a w jego my�lach wyczyta�em, i� ma zamiar najpierw sprawdzi� pompy, co zajmie oko�o trzydziestu minut, a potem p�j�� do mojej sypialni i zabi� mnie.

Gdy w ko�cu przeszed� przez sale i znikn�� na schodach prowadz�cych do pomp, wyszed�em z cienia i przeci�wszy na ukos sale zbli�y�em si�. do pierwszych z trojga stoj�cych miedzy mn� a wolno�ci� drzwi.

Skoncentrowa�em si� na masywnym zamku i wys�a�em ku niemu dziewi�� fal m�zgowych. Czeka�em z zapartym tchem na rezultat i wreszcie drzwi ruszy�y powoli w moim kierunku, a potem odsun�y w bok. M�j rozkaz otworzy� r�wnie� pozosta�e drzwi i Woola i ja wyszli�my w ciemno�� nocy � wolni, ale jedyna r�nica z naszym stanem sprzed doby polega�a na tym, �e teraz mieli�my pe�ne �o��dki.

Oddalili�my si� po�piesznie od pot�nej budowli i poszli�my na prze�aj z zamiarem dotarcia do obszar�w zamieszka�ych najszybciej, jak to b�dzie mo�liwe. Nad ranem doszli�my do teren�w uprawnych i postanowi�em poszuka� mieszka�c�w pierwszej farmy, na jak� si� natkn��em.

Sk�ada�a si� ona z niskich, betonowych budynk�w, opatrzonych masywnymi, zamkni�tymi drzwiami. Dobija�em si� i nawo�ywa�em, ale bez odpowiedzi. Zm�czony i wyczerpany bezsenno�ci� rzuci�em si� na ziemie, polecaj�c Wooli, aby zosta� na stra�y.

Nied�ugo potem zbudzi�o mnie w�ciek�e warczenie Woola i gdy otworzy�em oczy, zobaczy�em trzech czerwonych Marsjan, stoj�cych niedaleko od nas i mierz�cych do mnie ze strzelb.

��Nie mam broni i nie jestem waszym wrogiem � zacz��em t�umaczy� � By�em wi�niem zielonych ludzi i staram si� dotrze� do Zodangi. Prosz� was tylko o po�ywienie i mo�liwo�� wypoczynku dla mnie i mego kalota oraz o wskazanie kierunku, w jakim powinienem i�� dalej.

Opu�cili strzelby i podeszli do nas, u�miechaj�c si� przyja�nie. Po�o�yli mi prawe r�ce na lewym ramieniu w przyj�tym na Marsie ge�cie pozdrowienia i zacz�li wypytywa� o mnie i dzieje mojej w�dr�wki. Potem zabrali nas do domu, mieszcz�cego si� niedaleko stamt�d.

Okaza�o si�, �e budynk�w, do kt�rych rano si� dobija�em u�ywano wy��cznie jako magazyn�w. Domy mieszkalne sta�y w�r�d olbrzymich drzew i by�y, podobnie jak wszystkie siedziby czerwonych Marsjan, unoszone na noc na wysoko�� czterdziestu do pi��dziesi�ciu st�p nad ziemi� przez ogromne, ukryte w ziemi podno�niki, nap�dzane ma�ymi radowymi silnikami, kt�rych pulpity sterownicze znajdowa�y si� wewn�trz budynk�w. Zamiast k�opota� si� instalowaniem zap�r i zamk�w i martwi� si�, �e zostan� one wy�amane podczas napadu, czerwoni Marsjanie unosili po prostu w nocy swoje domostwa w g�r�, poza niebezpieczn� stref�. Dysponuj�c r�wnie� specjalnymi, dzia�aj�cymi tylko w r�kach w�a�ciciela urz�dzeniami, kt�re pozwalaj� podnosi� i opuszcza� domy z zewn�trz, mogli tak�e wyje�d�a�, gdy zaistnia�a taka konieczno��, nie k�opocz�c si� o dobytek.

Ci trzej bracia, wraz z �onami i dzie�mi, zajmowali trzy podobne do siebie budynki na terenie farmy. Nie pracowali osobi�cie, gdy� byli rz�dowymi oficerami nadzoruj�cymi. Praca by�a wykonywana przez wi�ni�w, je�c�w wojennych, niewyp�acalnych d�u�nik�w i starych kawaler�w, zbyt biednych, by sta� ich by�o na p�acenie wysokiego, obowi�zuj�cego wszystkich czerwonych Marsjan podatku od celibatu.

Bracia byli uosobieniem serdeczno�ci i go�cinno�ci. Sp�dzi�em u nich kilka dni, odpoczywaj�c i odzyskuj�c si�y po d�ugiej i wyczerpuj�cej w�dr�wce.

Gdy us�yszeli moj� historie � nie wspomina�em w niej ani o Dejah Thoris, ani o starym cz�owieku fabryce powietrza � poradzili mi, abym pomalowa� cia�o na kolor bardziej zbli�ony do koloru sk�ry rasy i spr�bowa� znale�� zatrudnienie w Zodandze w armii albo we flocie powietrznej.

��Ma�e s� szans� na to, aby od razu uwierzono w twoj� historie � powiedzia� jeden z braci. � Mo�e p�niej, gdy dowiedziesz szczero�ci intencji i zdob�dziesz wysoko postawionych przyjaci�, b�dziesz m�g� j� opowiedzie� bez nara�ania si� na ryzyko okrzykni�cia ci� �garzem. O zas�ugi i przyjaci� naj�atwiej jest w wojsku, gdy�, jak wiesz, jeste�my walecznymi lud�mi i �o�nierzy obdarzamy specjalnymi wzgl�dami.

Gdy by�em ju� gotowy do drogi, podarowano mi ma�ego thoata, z gatunku specjalnie hodowanego przez czerwonych Marsjan pod siod�o i do innych domowych cel�w. Zwierze to, pr�cz tego, �e by�o mniejsze � wielko�ci konia � oraz bardzo �agodne, by�o dok�adn� kopi� swoich dzikich krewniak�w.

Bracia wyposa�yli mnie w czerwony olej, kt�rym wysmarowa�em ca�e cia�o, a jeden z nich podci�� moje w�osy, w tym czasie ju� do�� d�ugie, wed�ug obowi�zuj�cej ostatnio mody. Tak przygotowany mog�em wsz�dzie na Barsoomie uchodzi� za rodowitego Marsjanina, Podarowano mi r�wnie� ozdoby i insygnia, noszone przez rodzin� Ptor, do kt�rej nale�eli moi gospodarze. Ma�� torb�, kt�r� mia�em nosi� przy boku, wype�niono zodanga�skimi pieni�dzmi. �rodki p�atnicze na Marsie nie r�ni� si� wiele od tych, kt�rych my u�ywamy, jedynie monety s� owalne. Papierowe pieni�dze s� emitowane przez poszczeg�lne osoby w zale�no�ci od potrzeb i dwa razy do roku sprawdza si� ich pokrycie w maj�tku trwa�ym i zgromadzonych dobrach. Je�li kto� wypu�ci wi�cej pieni�dzy, ni� jest w stanie wykupi�, rz�d zwraca jego wierzycielom r�nic�, a d�u�nik odpracowuje j� w kopalniach lub na farmach, kt�re w ca�o�ci nale�� do rz�du. Taki system zadowala wszystkich, z wyj�tkiem zad�u�onych.

Gdy wspomnia�em, �e by� mo�e nie b�d� m�g� odwdzi�czy� si� im za okazan� mi dobro� i pomoc, powiedzieli, �e je�eli zostan� dostatecznie d�ugo na Marsie b�d� mia� po temu nie tylko niejedn� sposobno��, ale i mo�liwo��. Potem po�egnali�my si�, a oni patrzyli za mn� jeszcze d�ugo, a� znikn��em im z oczu w oddali.

Jecha�em w kierunku Zodangi, przygl�daj�c si� wci�� nowym i interesuj�cym widokom, a w kilku farmach, w kt�rych si� zatrzyma�em po drodze dowiedzia�em si� wielu po�ytecznych rzeczy, dotycz�cych panuj�cych na Barsoomie obyczaj�w i metod gospodarowania.

U�ywana na farmach woda pochodzi z topniej�cych lodowc�w na biegunach. Gromadzona jest tam w ogromnych podziemnych zbiornikach, a nast�pnie pompowana wodoci�gami do miejsc zamieszkanych przez ludzi. Na ca�ej d�ugo�ci tych wodoci�g�w, po ka�dej ich stronie, le�� pola uprawne, podzielone na mniej wi�cej r�wnej wielko�ci obszary, z kt�rych ka�dy jest zarz�dzany przez jednego lub kilku rz�dowych nadzorc�w.

Zamiast nawadniania p�l przez wylewanie drogocennego p�ynu na ich powierzchnie, co prowadzi�oby do ogromnych strat na skutek parowania, stosuje si� system cienkich rurek, ukrytych w ziemi i doprowadzaj�cych wod� bezpo�rednio do korzeni ro�lin. Plony na Marsie s� ka�dego roku jednakowe, gdy� nie ma tam ani deszcz�w, wichr�w czy innych kl�sk �ywio�owych, ani te� owad�w i ma�ych ptak�w niszcz�cych zasiewy.

Podczas tej podr�y mia�em okazj� po raz pierwszy od opuszczenia Ziemi spr�bowa� dania mi�snego � du�ych, soczystych stek�w i zraz�w, zrobionych z mi�sa jakich� dobrze wypasionych zwierz�t hodowlanych. Cz�stowano mnie r�wnie� owocami i jarzynami � bardzo smacznymi, ale w niczym nie przypominaj�cymi ziemskich. Ka�dy kwiat, jarzyna, krzew owocowy czy zwierze zosta�y za pomoc� starannej opieki prowadzonej naukowymi metodami przez ca�e stulecia tak udoskonalone, �e ich ziemskie odpowiedniki wydaj� si� by� tylko bladymi, pozbawionymi wyrazu odbiciami.

Podczas drugiego postoju spotka�em bardzo kulturalnych, szlachetnie urodzonych ludzi i po pewnym czasie nasza rozmowa zesz�a na temat Helium, jeden ze starszych m�czyzn by� tam z misj� dyplomatyczn� kilka lat wcze�niej i z pewnym �alem m�wi� o okoliczno�ciach, kt�re od d�u�szego czasu zmuszaj� te dwa kraje do prowadzenia wojny.

��Helium s�usznie szczyci si� najpi�kniejszymi kobietami na Barsoomie � m�wi� � a prawdziw� per�� w�r�d nich jest Dejah Thoris, c�rka Mors Kajaka. Ludzie j� wprost uwielbiaj�, a od czasu, gdy zagin�a podczas tej nieszcz�snej ekspedycji, ca�e Helium pogr��y�o si� w �a�obie. To, �e nasz w�adca rozkaza� zaatakowa� os�abione i zniszczone statki, powracaj�ce � tej wyprawy do domu � ci�gn�� � by�o nast�pnym z jego niewybaczalnych b��d�w, kt�re pr�dzej czy p�niej doprowadz� do tego, i� nar�d Zodangi postawi kogo� m�drzejszego na jego miejscu. Nawet teraz, chocia� nasze zwyci�skie armie otaczaj� Helium, ludzie w Zodandze g�o�no wyra�aj� swoje niezadowolenie. Ta wojna nie cieszy si� popularno�ci�, gdy� nie jest walk� o prawd� i sprawiedliwo��. Nasze si�y wykorzysta�y nieobecno�� g��wnej floty Helium, kt�ra uda�a si� na poszukiwanie ksi�niczki i z �atwo�ci� radz� sobie z os�abion� obron�. M�wi si�, �e miasto podda si� w ci�gu najbli�szych dni.

��A co si� dzieje z ksi�niczk� Dejah Thoris? � spyta�em z pozorn� oboj�tno�ci�.

��Zgin�a � odpowiedzia�. � Dowiedziano si� tego od zielonego wojownika, schwytanego ostatnio przez nasz oddzia� na po�udniu. Uciek�a Tharkom z jak�� dziwn� istot� z innego �wiata tylko po to, by wpa�� w �apy Warhoo�czyk�w. Ich thoaty b��ka�y si� po dnie wyschni�tego morza, a w pobli�u znaleziono �lady krwawej walki.

Poniewa� te wiadomo�ci nie by�y wcale pewne i nie stanowi�y ostatecznego dowodu na to, �e Dejah Thoris rzeczywi�cie zgin�a, postanowi�em stara� si� w ka�dy mo�liwy spos�b dotrze� jak najpr�dzej do Helium i przekaza� Tardos Morsowi posiadane przeze mnie wiadomo�ci q jego wnuczce.

Dziesi�� dni po opuszczeniu farmy braci Ptor dotar�em do Zodangi. Ju� podczas mego pierwszego kontaktu z czerwonymi mieszka�cami Marsa zauwa�y�em, �e obecno�� Woola budzi niezbyt przychylne, a za to za du�e zainteresowanie moj� osob�, gdy� nale�a� on do gatunku zwierz�t kt�re nigdy nie by�y udomowione przez czerwonych ludzi. Gdybym wszed� do Zodangi z Woolem u nogi, wra�enie by�oby podobne do tego, jakie zrobi�by cz�owiek przechadzaj�cy si� po Broadwayu z lwem.

My�l o rozstaniu z moim wiernym przyjacielem zasmuci�a mnie szczerze i od�o�y�em decyzje do czasu, a� staniemy przed bramami miasta. Jednak p�niej sta�o si� jasne, �e musimy si� rozdzieli�. Gdyby w gr� wchodzi�o tylko moje bezpiecze�stwo, nic nie mog�oby mnie zmusi� do oddalenia od siebie jedynej istoty na Barsoomie, kt�ra od chwili spotkania obdarzy�a mnie szczerym i gor�cym przywi�zaniem. Poniewa� jednak chcia�em odnale�� kobiet�, w kt�rej s�u�bie obieca�em odda� �ycie i musia�em rzuci� wyzwanie nieznanym niebezpiecze�stwom tego tajemniczego dla mnie miasta, nie mog�em pozwoli�, by troska o bezpiecze�stwo Woola rozprasza�a moj� uwag� i w ten spos�b by� mo�e przyczyni�a si� do niepowodzenia mojego przedsi�wzi�cia. Po�egna�em si� wiec z nim czule obiecuj�c sobie, �e je�li wyjd� ca�o z czekaj�cych mnie przyg�d, znajd� spos�b, aby go potem odnale��.

Woola zdawa� si� rozumie� wszystko, co mu t�umaczy�em i gdy wskaza�em w stron� Tharku odwr�ci� si� ode mnie ze smutkiem w �lepiach. Nie mog�em si� zmusi� by patrze� na to, jak odchodzi. Pojecha�em natychmiat ku murom Zodangi.

Oficerowi, u kt�rego si� zameldowa�em polecono, aby zakwaterowa� mnie w pobli�u jeddaka, kt�rego �ycie podczas wojny by�o stale zagro�one, gdy� Marsjanie uwa�ali, i� podczas dzia�a� wojennych wszystko, ��cznie z morderstwem, jest dozwolone.

Odprowadzono mnie natychmiast do pomieszczenia, w kt�rym przebywa� Than Kosis. W�adca zaj�ty by� rozmow� z synem, Sab Thanem i kilkoma dworzanami i nie zauwa�y� mego wej�cia.

�ciany tego pomieszczenia by�y ca�kowicie zas�oni�te wspania�ymi gobelinami, zakrywaj�cymi okna i drzwi, je�li one w og�le tam by�y. �wiat�a dostarcza�y uwi�zione promienie s�oneczne, trzymane mi�dzy w�a�ciwym, stropem a szklan� tafl�, znajduj�c� si� kilka cali ni�ej.

M�j przewodnik podni�s� jeden z gobelin�w, ods�aniaj�c rodzaj korytarza otaczaj�cego pok�j, utworzonego dzi�ki powieszeniu tych ogromnych dywan�w �ciennych w pewnej odleg�o�ci do w�a�ciwych �cian pomieszczenia. Powiedzia�, �e w�a�nie w tym korytarzu powinienem przebywa�, dop�ki Than Kosis pozostaje w apartamencie za gobelinami. Gdy wyjdzie, mam i�� za nim. Moim jedynym obowi�zkiem by�o pilnowanie w�adcy w spos�b maksymalnie dyskretny. Po czterech godzinach zostan� zmieniony. Po udzieleniu mi tych wyja�nie� oficer odszed�.

Gobeliny by�y utkane z dziwnego prz�dziwa, kt�re nadawa�o im wygl�d bardzo ci�ki i solidny, gdy si� na nie patrzy�o od strony pokoju, z miejsca, w kt�rym mia�em pe�ni� s�u�b�, mog�em obserwowa� wszystko, co si� dzia�o w pomieszczeniu tak wyra�nie, jakby by�y one zrobione z cienkiego, bardzo prze�roczystego szk�a.

Jaki� czas po obj�ciu przeze mnie posterunku zas�ona po przeciwnej stronie odsun�a si� i do pomieszczenia wesz�o czterech gwardzist�w, prowadz�c drobn� kobiet�. Ca�a grupa zbli�y�a si� do Than Kosisa, stra�nicy odsun�li si� na bok i nie dalej ni� dziesi�� krok�w ode mnie zobaczy�em Dejah Thoris. Jej twarz promienia�a u�miechem.

Sab Than podszed� do niej i oboje trzymaj�c si� za r�ce, stan�li tu� przed jeddakiem. Than Kosis spojrza� na nich ze zdziwieniem, wsta� i uk�oni� si� ksi�niczce.

��Jakiemu dziwnemu kaprysowi zawdzi�czam wizyt� ksi�niczki Helium, kt�ra zaledwie dwa dni temu, nie zwa�aj�c na to, i� obra�a moj� dum�, zapewnia�a mnie, �e wola�aby Tal Hajusa, zielonego Tharka, od mego syna?

Dejah Thoris u�miechn�a si� jeszcze szerzej, a w jej oczach pojawi�y si� filuterne b�yski.

��Od zarania dziej�w kobieta ma prawo kaprysi�, zmienia� zdanie i by� ob�udn� w sprawach, kt�re dotycz� jej serca. Przebacz mi, Than Kosisie, tak jak przebaczy� mi tw�j syn. Dwa dni temu nie by�am pewna jego mi�o�ci do mnie, ale teraz ju� jestem i przysz�am tutaj prosi� ci�, by� zapomnia� o moich pochopnych s�owach i przyj�� zapewnienie, �e gdy przyjdzie czas, ksi�niczka Helium po�lubi Sab Thana, ksi�cia Zodangi.

��Ciesz� si� z twojej decyzji � odpowiedzia� Than Kosis. � Nie chce ju� d�u�ej prowadzi� wojny z narodem Helium. Twoje przyrzeczenie zostanie zaprotoko�owane, a natychmiast potem og�oszone moim poddanym.

��Lepiej b�dzie, Than Kosisie � powiedzia�a Dejah Thoris � je�li zostanie to og�oszone dopiero po zako�czeniu wojny. Zar�wno tw�j, jak i m�j nar�d mo�e uwa�a� za dziwne, �e ksi�niczka Helium oddaje r�k� nieprzyjacielowi w trakcie dzia�a� wojennych.

��Czy wojny nie mo�na zako�czy� natychmiast? � spyta� Sab Than. � Wystarczy jedno s�owo Than Kosisa, by nasta� pok�j. Wypowiedz je ojcze, wypowiedz s�owo, kt�re da mi szcz�cie i zako�czy ten niepopularny konflikt.

��Zobaczymy, jak Helium zareaguje na propozycje zako�czenia wojny. Ja w ka�dym razie tak� propozycje im z�o��.

Zamienili jeszcze kilka s��w i Dejah Thoris, wci�� w towarzystwie stra�nik�w, wysz�a z pokoju.

W ten oto spos�b rzeczywisto�� obr�ci�a w gruzy gmach moich marze�. Kobieta, w kt�rej r�ce z�o�y�em swoje �ycie i z kt�rej ust jeszcze tak niedawno s�ysza�em zapewnienia o mi�o�ci, zd��y�a ju� zapomnie� o moim istnieniu i z u�miechem ofiarowa�a si� synowi najbardziej zaciek�ego wroga swego narodu. Nie mog�em w to uwierzy�, mimo �e s�ysza�em przecie� jej s�owa na w�asne uszy. Musia�em j� odszuka� i zmusi�, aby w oczy mi powt�rzy�a te okrutn� prawd�, dopiero wtedy zostan� przekonany. Opu�ci�em m�j posterunek i korytarzem za gobelinami pobieg�em w stron� drzwi, przez kt�re wysz�a z pokoju, otworzy�em je ostro�nie i po ich drugiej stronie zobaczy�em istny labirynt kr�tych korytarzy i przej��. Pobieg�em pierwszym z nich, potem skr�ci�em w jaki� inny i stwierdzi�em, �e zupe�nie nie wiem, gdzie si� znajduje. Sta�em przez chwile z rozpacz� w sercu, oparty o �cian�, gdy nagle us�ysza�em g�osy, rozlegaj�ce si� w pobli�u, najwyra�niej po drugiej stronie �ciany, o kt�r� si� opiera�em. Jeden z nich nale�a� do Dejah Thoris. Nie mog�em rozr�ni� s��w, ale nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e to by�a ona.

Przeszed�em kilka krok�w do przodu i natkn��em si� na nast�pny korytarz, na ko�cu kt�rego zobaczy�em drzwi. �mia�o w nie wszed�em i znalaz�em si� w ma�ym przedpokoju, w kt�rym siedzieli ci czterej stra�nicy, kt�rych przedtem widzia�em. Jeden z nich natychmiast wsta� i zapyta� mnie, w jakim celu tu przyszed�em.

��Zosta�em wys�any przez Than Kosisa � odpowiedzia�em � i chce rozmawia� w cztery oczy z Dejah Thoris, ksi�niczk� Helium.

��Poka� rozkaz � powiedzia� stra�nik.

Nie wiedzia�em, co ma na my�li, ale odpowiedzia�em, �e jestem cz�onkiem gwardii jeddaka, a potem, nie czekaj�c na jego reakcje, poszed�em ku drzwiom w przeciwleg�ej �cianie przedpokoju, za kt�rymi s�ysza�em g�os Dejah Thoris. Jednak nie uda�o mi si� przez nie przej�� tak �atwo, gdy� stra�nik zast�pi� mi drog� i powiedzia�:

��Ka�dy, kto przychodzi od Than Kosisa posiada pisemny rozkaz albo przepustk�. Musisz mi pokaza� jedno lub drugie i dopiero wtedy b�dziesz m�g� wej��.

��Jedyna przepustka, przyjacielu � powiedzia�em � jakiej potrzebuje, aby wej�� gdzie mi si� podoba, wisi u mego boku.

Wyci�gn��em miecz i spyta�em:

��Przepu�cisz mnie dobrowolnie, czy mam ci� do tego zmusi�?

W odpowiedzi stra�nik wyci�gn�� swoj� bro� i przywo�a� koleg�w. Stan�li naprzeciw mnie, zagradzaj�c mi drog�.

��Nie przyszed�e� tu z rozkazu Than Kosisa � powiedzia� podniesionym g�osem pierwszy ze stra�nik�w � i nie tylko nie wpuszcz� ci� do apartament�w ksi�niczki Helium, ale ode�le pod stra�� do jeddaka, aby� wyt�umaczy� si� ze swego post�powania. Odrzu� miecz, nie mo�esz liczy� na to, �e uda ci si� pokona� nas wszystkich jednocze�nie.

Moj� odpowiedzi� by� szybki cios, po kt�rym zosta�o mi ju� tylko trzech przeciwnik�w i zapewniam was, �e byli to znakomici szermierze. Przyparty przez nich do �ciany wk�ada�em w walk� wszystkie moje si�y i umiej�tno�ci. Powoli uda�o mi si� przesun�� w r�g pokoju, w kt�rym mogli mnie atakowa� tylko pojedynczo. Walczyli�my w ten spos�b blisko dwadzie�cia minut, a �cieraj�ca si� ze sob� stal naszych mieczy wype�nia�a ma�e pomieszczenie prawdziwie piekielnym ha�asem.

Ten harmider wywabi� z pokoju Dejah Thoris. Otworzy�a drzwi i sta�a w nich, przygl�daj�c si� walce. Z ty�u, za ni�, zauwa�y�em Sol�, patrz�c� z r�wn� ciekawo�ci�. Ich twarze by�y zupe�nie oboj�tne i wywnioskowa�em z tego, �e �adna z nich mnie nie rozpozna�a.

W ko�cu uda�o mi si� powali� drugiego stra�nika. Maj�c ju� tylko dw�ch przeciwnik�w zmieni�em taktyk� i z kolei ja sta�em si�. stron� nacieraj�c�. Trzeci pad� w dziesi�� sekund po drugim, a wkr�tce r�wnie� ostatni le�a� na pod�odze w ka�u�y krwi. Byli dzielnymi lud�mi i wspania�ymi �o�nierzami i by�em zmartwiony tym, i� zosta�em zmuszony do odebrania im �ycia, jednak ch�tnie bym ogo�oci� z mieszka�c�w ca�y Barsoom, gdyby nie by�o innego sposobu na dotarcie do Dejah Thoris.

Schowa�em do pochwy zakrwawiony miecz i podszed�em do ksi�niczki, kt�ra sta�a bez s�owa, najwyra�niej mnie nie poznaj�c.

��Kim jeste� Zodanga�czyku? � spyta�a w ko�cu. � Nast�pnym wrogiem, kt�ry pragnie naigrywa� si� z mojej niedoli?

��Jestem przyjacielem � odpowiedzia�em. � Kiedy� bardzo cenionym.

���aden przyjaciel ksi�niczki Helium nie nosi takich odznak � powiedzia�a. � Ale twoi g�os? Ju� go przedtem s�ysza�am� Ale przecie�� nie, to niemo�liwe, ten cz�owiek nie �yje.

��A jednak, ksi�niczko, to jestem w�a�nie ja, John C�rter. Czy nie poznajesz nawet pod farb� i obcymi ozdobami, serca swego dow�dcy?

Zrobi�em ku niej krok, a ona podbieg�a ku mnie z wyci�gni�tymi r�kami, lecz gdy otworzy�em ramiona, by j� przytuli� zatrzyma�a si� i cofn�a ze smutkiem na twarzy.

��Za p�no, za p�no � powiedzia�a rozpaczliwe, � Gdyby� przyszed� godzin� wcze�niej! S�dzi�am, �e nie �yjesz i teraz jest ju� za p�no.

��A wi�c nie przyrzek�aby� po�lubi� ksi�cia Zodangi, gdyby� wiedzia�a, �e �yje? � spyta�em.

��Czy s�dzisz, Johnie Carter, �e ofiaruj�c ci wczoraj moje serce, dzisiaj da�abym je nast�pnemu? S�dzi�am, �e le�y ono pogrzebane wraz z twoimi popio�ami w podziemiach Warhoonu. To, co ze mnie zosta�o � moje cia�o � przyrzek�am innemu, aby uchroni� m�j nar�d przed nieszcz�ciami, jakie sprowadzi�aby na� zwyci�ska armia Zodangi.

��Ale ja nie umar�em, moja ksi�niczko. Przyszed�em ci� st�d zabra� i ca�a armia Zodangi nie mo�e mi w tym przeszkodzi�.

��Za p�no, Johnie C�rter. Ju� da�am przyrzeczenie, a na Barsoomie nigdy nie �amiemy danych obietnic. Sama ceremonia za�lubin nast�pi p�niej, ale to tylko ma�o wa�na formalho��. Potwierdza tylko fakt ma��e�stwa, tak jak pogrzeb jeddaka stanowi tylko potwierdzenie jego �mierci. Jestem ju� niemal �on�, Johnie Carter. Ju� nie mnie nazywa� swoj� ksi�niczk�, ani ja ciebie moim dow�dc�.

��Niewiele wiem na temat waszych zwyczaj�w, ale wiem, �e ci� kocham, a je�li twoje ostatnie s�owa wtedy gdy szar�owa�a na nas oddzia� Warhoo�czyk�w, by�y wypowiedziane powa�nie, �aden inny m�czyzna nie b�dzie ci� m�g� nigdy nazwa� swoj� �on�. M�wi�a� wtedy powa�nie i teraz r�wnie� my�lisz tak samo. Powiedz, �e to prawda, ze si� nie myl�.

��Tak, Johnie Carter, m�w�am wtedy prawd� � szepn�a � ale teraz ju� nie mog� powt�rzy� tych s��w, gdy� ofiarowa�am siebie innemu. Gdyby� zna� nasze zwyczaje � ci�gn�a na wp� do siebie � obietnica by�aby dana tobie ju� d�ugie miesi�ce temu i teraz m�g�by� si� o mnie upomnie�. To mog�oby oznacza� upadek Helium, ale zrezygnowa�abym z nale�nego mi dziedzictwa dla mego tharkijskiego dow�dcy.

Potem powiedzia�a g�o�no:

��Pamietasz t� noc, gdy mnie obrazi�e�? Nazwa�e� mnie swoj� ksi�niczk�, nie prosz�c o rek�, a potem che�pi�e� si�, �e o mnie walczy�e�. Teraz widz�, �e nie powinnam si� by�a obra�a�, po prostu nie zdawa�e� sobie sprawy z tego, jakie znaczenie maj� u nas s�owa, kt�re wypowiadasz. Nie by�o nikogo, kto by ci wyt�umaczy�, �e na Barsoomie w miastach czerwonych ludzi s� dwa rodzaje kobiet � jeden z nich to te kobiety, o kt�re m��czy�ni walcz�, by m�c prosi�, je o r�ke, o drugi rodzaj kobiet r�wnie� walcz�, ale nigdy nie proponuj� im ma��e�stwa. Je�li m�czyzna zwyci�y w walce o kobiet� mo�e j� nazywa� swoj� ksi�niczk� lub u�ywa� jednego z kilku pozosta�ych zwrot�w, a to oznacza, �e j� posiada, �e nale�y ona do niego. Walczy�e� o mnie, ale nigdy nie poprosi�e� mnie, abym zosta�a twoj� �on�, wi�c, gdy nazwa�e� mnie swoj� ksi�niczk� � zawaha�a si� � by�am ura�ona. Jednak nawet w�wczas nie obrazi�am si� na ciebie, jak powinnam by�a zrobi�. Czara si� jednak przela�a, gdy ubli�y�e� mi, wypominaj�c, �e zdoby�e� mnie w walce.

��Nie b�d� ci� teraz prosi� o przebaczenie, Dejah Thoris � powiedzia�em � gdy�, jak wiesz, moja wina wynika�a z nieznajomo�ci waszych zwyczaj�w. To czego nie zrobi�em w�wczas, gdy� wydawa�o mi si�, �e moja pro�ba b�dzie przedwczesna i �le widziana, robi� teraz � prosz� ci� aby� zosta�a moj� �on�.

��Nie, Johnie Carter, nie mog� by� twoja, p�ki Sab Than zyje.

��Podpisa�a� na niego wyrok �mierci, moja ksi�niczko, Sab Than umrze.

��To nic nie pomo�e � powiedzia�a. � Nie wolno mi po�lubi� cz�owieka, kt�ry zabi� mego m�a, nawet w obronie w�asnej. Taki jest zwyczaj. Tutaj, na Barsopmie, jeste�my niewolnikami zwyczaj�w. To bezcelowe, m�j przyjacielu. Musisz si�. z tym pogodzi� i cierpie� wraz ze mn�. Tylko tyle wolno nam wsp�lnie posiada� � cierpienie i wspomnienia dni, kt�re sp�dzali�my razem u Thark�w. �egnaj!

Wyszed�em, odrzucony, z krwawi�cym sercem. Jednak nie wyrzek�em si�. jeszcze nadziei i nie pogodzi�em si� z my�l�, �e Dejah Thoris jest dla mnie stracona, gdy�, mimo tego co m�wi�a, formalny �lub jeszcze si� nie odby�.

W��czy�em si� w�r�d korytarzy, zn�w straciwszy orientacj�. Wiedzia�em, �e musze, ucieka� z miasta, gdy� w sprawie czterech martwych stra�nik�w na pewno zostanie podj�te �ledztwo, a gdy moja nieobecno�� na posterunku zostanie odkryta, podejrzenie z pewno�ci� padnie na mnie. Wszed�em na prowadz�ce w d� spiralne schody i zszed�em kilka pi�ter w d�. Znalaz�em si� przed wej�ciem do obszernego pokoju, w kt�rym siedzia�o kilku gwardzist�w. �ciany by�y zawieszone przezroczystymi gobelinami i w�lizn��em si� za nie niezauwa�ony.

Rozmowa gwardzist�w dotyczy�a jakich� b�ahych spraw i nie wzbudzi�a we mnie zainteresowania, a� do chwili, gdy wszed� jeden z oficer�w i rozkaza� czterem z nich zmieni� stra�nik�w ksi�niczki Helium. Wiedzia�em, �e teraz si� zaczn� moje k�opoty. I rzeczywi�cie � czterech gwardzist�w wysz�o z pomieszczenia, a za chwile, jeden z nich wpad� z powrotem, krzycz�c, �e stra�nicy le�� martwi w przedpokoju, prowadz�cym do apartament�w ksi�niczki.

W chwile p�niej ca�y pa�ac wype�ni� si� lud�mi. Gwardzi�ci, .oficerowie, dworzanie, s�u�ba i niewolnicy biegali tam i z powrotem po korytarzach i apartamentach, roznosz�c polecenia i rozkazy oraz poszukuj�c sprawcy zbrodni.

W tym rozgardiaszu dostrzeg�em szans� ucieczki i jakkolwiek by�a ona niewielka, zdecydowa�em si�. Do��czy�em do przebiegaj�cego obok mej kryj�wki wi�kszego oddzia�u �o�nierzy i bieg�em za nimi poprzez labirynt pa�acowych korytarzy, a� zobaczy�em �wiat�o dzienne wpadaj�ce przez du�e okna jakiej� mijanej sali.

Opu�ci�em moich przewodnik�w i podszed�em do jednego z okien. Prowadzi�o na du�y balkon, wisz�cy na wysoko�ci oko�o trzydziestu st�p nad ziemi� i wychodz�cy na jedn� z miejskich ulic. W pewnej odleg�o�ci od budynku sta� mur o wysoko�ci oko�o dwudziestu st�p, zbudowany z grubego na stop�, g�adkiego szk�a. Czerwonemu Marsjaninowi ucieczka t� drog� wydawa�aby si� niemo�liwa, ale dla mnie dysponuj�cego ziemsk� si�� i zr�czno�ci�, by�a ona bagatelk�. Moje jedyne zmartwienie wi�za�o si� z tym, �e mog� zosta� odnaleziony przed zapadni�ciem ciemno�ci. Nie mog�em wykona� skoku teraz, w pe�nym �wietle dnia, gdy� podw�rzec i ulica by�y zat�oczone Zodanga�czykami.

Rozejrza�em si� za jak�� kryj�wk�. Spojrzawszy w g�r� zobaczy�em du�� ozdob�, maj�c� kszta�t wazy, kt�ra wisia�a pod sufitem, oko�o dziesi�� st�p nad pod�og�. Wskoczy�em do niej z �atwo�ci� i niemal natychmiast potem us�ysza�em, �e do pokoju wchodz� jacy� ludzie. Zatrzymali si� wprost pod moj� kryj�wk�, tote� wyra�nie s�ysza�em ka�de wypowiedziane przez nich s�owo.

��To jest robota ludzi z Helium � powiedzia� jeden z nich.

��Masz racje, jeddaku, ale w jaki spos�b przedostali si� do pa�acu? M�g�bym uwierzy�, �e do wn�trza prze�lizn�� si� mimo czujnych stra�y jaki� jeden, samotny cz�owiek, ale nie mog� sobie wyobrazi�, jak mog�a tego dokona� grupa, sk�adaj�ca si� z sze�ciu czy o�miu m�czyzn. Jednak�e wkr�tce si� czego� dowiemy, gdy� oto nadchodzi kr�lewski psycholog.

Do grupy do��czy� jeszcze jeden m�czyzna i po zwyczajowym przywitaniu jeddaka, powiedzia�:

��Pot�ny jeddaku, dziwn� opowie�� wyczyta�em w martwych umys�ach twoich wiernych gwardzist�w. Zostali zabici nie przez kilku napastnik�w, lecz przez jednego.

Zamilk�, aby waga jego wypowiedzi w pe�ni dotar�a do s�uchaczy. Nie uwierzono mu jednak, gdy� za chwile us�ysza�em zniecierpliwiony g�os Than Kosisa:

��C� to za bzdury mi tu opowiadasz, Notanie?

��To jest prawda, jeddaku � odpowiedzia� psycholog. � W m�zgach wszystkich czterech gwardzist�w jest wyra�nie wyryty taki sam obraz. Ich przeciwnikiem by� bardzo wysoki m�czyzna, nosz�cy odznaki twojej w�asnej gwardii, posiadaj�cy nadludzk� si��, zr�czno�� i opanowan� po mistrzowsku sztuk� walki mieczem. Mimo �e nosi� insygnia Zodangi, jeddaku, cz�owieka odpowiadaj�cego temu opisowi nie widziano ani w tym, ani w �adnym innym kraju na Barsoomie. Niestety, umys� ksi�niczki Helium, kt�r� r�wnie� przes�uchiwa�em, jest dla mnie zamkni�ty � posiada nad nim znakomit� kontrole i nie mog� nic z niego odczyta�. Powiedzia�a, �e widzia�a cze�� walki, �e z gwardzistami walczy� tylko jeden cz�owiek, kt�rego nie zna i kt�rego nigdy przedtem nie spotka�a.

��A gdzie jest ten m�czyzna, kt�ry mnie niedawno uratowa� � powiedzia� kto� inny z grupy, najwyra�niej kuzyn jeddaka, kt�rego wyrwa�em z rak zielonych wojownik�w. � Opis pasuje do niego, zw�aszcza za� te nadzwyczajne umiej�tno�ci walki.

��Gdzie jest ten cz�owiek? � krzykn�� Than Kosis. � Przyprowad�cie mi go natychmiast. Co o nim wiesz, kuzynie? Teraz, gdy o tym my�l�, wydaje mi si� ma�p prawdopodobne, �eby w Zodandze mieszka� tak wspania�y �o�nierz, a nikt z nas wcze�niej o nim nie s�ysza�. Tak�e jego nazwisko jest dziwne � John Carter. Czy kto� s�ysza� kiedykolwiek takie nazwisko na Barsoomie? Wkr�tce przyniesiono wiadomo��, �e nigdzie mnie nie mo�na znale��, ani w pa�acu, ani w mojej poprzedniej kwaterze w koszarach powietrznych zwiadowc�w. Odnaleziono i przes�uchano Kantos Kana, ale on przecie� nie wiedzia�, gdzie ja si� w tej chwili znajduje, a gdy spytano go o moj� przesz�o��, powiedzia�, �e wie o niej bardzo niewiele, gdy� spotka� mnie niedawno, podczas wsp�lnego uwi�zienia w Warhoonie.

��Obserwujcie tego Kantos Kana � powiedzia� Than Kosis. � On r�wnie� jest obcy i istnieje prawdo podobie�stwo, �e obaj przyszli z Helium. Tam, gdzie jest jeden, pr�dzej czy p�niej pojawi si� r�wnie� drugi. Powi�kszy� czterokrotnie patrole powietrzne, a ka�dy, kto opuszcza miasto ziemi� lub powietrzem ma by� poddawany starannej kontroli.

Wszed� nast�pny pos�aniec z wiadomo�ci�, �e ci�gle przebywam na terenie pa�acu.

��Sprawdzono starannie to�samo�� ka�dej osoby, kt�ra dzisiaj przyby�a do pa�acu lub opuszcza�a go � m�wi� pos�aniec � i �adna z nich nie odpowiada opisowi tego nowego padwara gwardii. Zanotowano tylko jego wej�cie.

��A wiec nied�ugo wpadnie nam w r�ce � powiedzia� jeddak z zadowoleniem � a tymczasem chod�my do apartament�w ksi�niczki i spytajmy j� jeszcze raz o ca�� te spraw�. Mo�e wiedzie� znacznie wi�cej, ni� chcia�a ci powiedzie�, Notanie. Chod�my!

Wyszli z sali. Czeka�em a� nadejdzie ciemno��, a potem zeskoczy�em z mojej kryj�wki i wyszed�em na balkon. Zauwa�y�em kilku kr�c�cych si� ludzi, ale wkr�tce odeszli i gdy wydawa�o mi si�, �e ju� nikogo nie ma w pobli�u, przeskoczy�em na szczyt szklanego muru, a stamt�d na le��c� poza terenami pa�acowymi ulice.

Nie staraj�c si� specjalnie ukrywa�, pospieszy�em w pobli�e mojej poprzedniej kwatery, gdzie, jak si� spodziewa�em, znajd� Kantos Kana. Sta�em si� bardziej ostro�ny w pobli�u budynku, kt�ry, jak s�usznie przypuszcza�em, by� strze�ony. Kilku m�czyzn nosz�cych cywilne ozdoby kr�ci�o si� w pobli�u frontowego wej�cia, a inni stali przy wej�ciu od ty�u. Jedynym sposobem na dostanie si� niepostrze�enie na jedno z wy�szych pi�ter, na kt�rym znajdowa�a si� nasza kwatera by�o przej�cie po dachu s�siedniego budynku. Po pewnych wysi�kach uda�o mi si� wej�� na dach sklepu, oddzielonego od koszar kilkoma domami. Skacz�c z dachu na dach dotar�em do otwartego okna budynku, w kt�rym mia�em nadzieje znale�� Heliumit�, a w chwil� p�niej sta�em ju� przed nim. By� sam i nie okaza� zdziwienia na m�j widok, powiedzia� jedynie, �e spodziewa� si� mnie znacznie wcze�niej, jako �e musia�em sko�czy� s�u�b� ju� kilka godzin temu.

Zrozumia�em, �e nic nie wie o wypadkach, jakie zasz�y dzi� w pa�acu, a gdy mu je opowiedzia�em, wpad� w wielkie podniecenie. Wiadomo��, �e Dejah Thoris przyrzek�a r�k� Sab Thanowi nape�ni�a go przera�eniem.

��Nie mo�e by�! To niemo�liwe! Nie ma cz�owieka w Helium, kt�ry by me przedk�ada� �mierci nad sprzedanie ukochanej ksi�niczki panuj�cemu domowi Zodangi. Musia�a chyba postrada� zmys�y, aby zgodzi� si� na taki ohydny handel. Ty nie wiesz, jak bardzo mieszka�cy Helium kochaj� cz�onk�w rodziny kr�lewskiej i nie mo�esz sobie wyobrazi� przera�enia, jakie odczuwam na my�l o tak odra�aj�cym zwi�zku. Co mamy robi�? Jeste� pomys�owym cz�owiekiem, Johnie Carter � kontynuowa� � prosz�, wymy�l co�, by uratowa� Helium od tego nieszcz�cia.

��Gdybym m�g� zbli�y� si� do Sab Thana na odleg�o�� r�wn� d�ugo�ci miecza � powiedzia�em � dla Helium ten problem przesta�by istnie�, jednak z przyczyn osobistych wola�bym, aby to kto inny zada� cios, kt�ry uwolni Dejah Thoris.

Kantos Kan przygl�da� mi si� uwa�nie przez chwile, a potem powiedzia�:

��Kochasz j�. Czy ona o tym wie?

��Wie i odrzuca mnie tylko dlatego, �e da�a s�owo Sab Thanowi.

Kantos Kan po�o�y� mi r�k� na ramieniu, wyci�gn�� miecz i powiedzia�:

��Gdyby zostawiono mi prawo wyboru nie m�g�bym znale�� bardziej odpowiedniego m�a dla pierwszej ksi�niczki Helium. Po�o�y�em r�k� na twoim ramieniu, Jolmie Carter, i przyrzekam ci, �e Sab Than zginie od ciosu tego miecza, kt�ry trzymam w d�oni. Zrobi� to z mi�o�ci do Helium, do Dejah Thoris i do ciebie. Jeszcze tej nocy spr�buje si� przedosta� do jego apartament�w w pa�acu.

��W jaki spos�b? � spyta�em. � Nie wiem, czy zdajesz sobie spraw�, �e jeste� bardzo uwa�nie pilnowany, a patrole powietrzne zosta�y zwi�kszone czterokrotnie.

Zamy�li� si�, a potem powiedzia�:

��Potrafi�bym tego dokona�, gdyby mi si� uda�o zmyli� si� stra�e. Znam sekretne wej�cie do pa�acu, prowadz�ce przez wierzcho�ek najwy�szej wie�y. Natkn��em si� na nie przypadkowo pewnego dnia, gdy lata�em nad miastem pe�ni�c s�u�b� patrolow�. Wymaga si� od nas, by�my w czasie patroli badali wszystko, co wyda nam si� dziwne, a twarz na szczycie najwy�szej wie�y pa�acowej wydala mi si� bardzo dziwnym zjawiskiem. Podlecia�em bli�ej i zobaczy�em, �e ta twarz nale�y do Sab Thana. By� nieco niezadowolony, �e go odnalaz�em i nakaza� mi, abym zachowa� wszystko w tajemnicy, wyja�niaj�c przy tym, �e przej�cie prowadzi wprost do jego apartamentu i tylko on o nim wie. Gdybym si� m�g� dosta� na dach i wzi�� moj� maszyn�, by�bym u niego w ci�gu pi�ciu minut. Ale jak mam wydosta� si� z tego budynku, je�li jest tak pilnowany?

��Jak s� strze�one stanowiska maszyn w koszarach? � spyta�em.

��W nocy zwykle pilnuje ich tylko jeden stra�nik.

Nie trac�c czasu na bli�sze wyja�nienia wyszed�em z powrotem na ulice t� sam� drog� i pospieszy�em w stron� koszar. Nie odwa�y�em si� wej�� do �rodka � budynek by� wype�niony �o�nierzami zwiadu powietrznego, kt�rzy, tak jak wszyscy w Zodandze, mieli polecenie mnie poszukiwa�.

By� to ogromny gmach, jego szczyt wznosi� si� tysi�c st�p nad ziemi�. Niewiele by�o w Zodandze budynk�w wy�szych ni� te koszary. Tylko l�dowisko wielkich statk�w bojowych by�o ustawione na wysoko�ci oko�o p�tora tysi�ca st�p nad ziemi�, na podobnej wysoko�ci znajdowa�y si� r�wnie� przystanie towarowe i pasa�erskie floty handlowej.

Wspinanie si� po frontowej �cianie budynku by�o trudne i niebezpieczne, ale nie mia�em innego sposobu dostania si� na dach. Na szcz�cie, dzi�ki temu, i� architektura barsoomska jest niezwykle ozdobna, okaza�o si� to znacznie prostsze, ni� przypuszcza�em. Wchodzi�em do g�ry, chwytaj�c si�. r�nych listew i wyst�p�w niemal tak wygodnie, jak po drabinie. Dopiero na g�rze, pod samym okapem, pojawi� si� pierwszy problem. Okap dachu wystawa� prawie dwadzie�cia st�p od muru i mimo, �e obszed�em woko�o ca�y budynek, nie znalaz�em w nim �adnej przerwy, przez kt�r� m�g�bym si� przecisn��. Nie mog�em te� przej�� na dach przez najwy�sze pi�tro budynku, gdy� by�o ono jasno o�wietlone i pe�ne zaj�tych swoimi sprawami �o�nierzy.

By� tylko jeden, bardzo ryzykowny i niebezpieczny spos�b, pomy�lawszy jednak o Dejah Thoris, zdecydowa�em si� go wykorzysta�, gdy� nie narodzi� si�. jeszcze m�czyzna, kt�ry by dla takiej jak ona po tysi�ckro� �ycia nic zaryzykowa�. Czepiaj�c si� muru stopami i jedn� d�oni�, polu�ni�em d�ugi, zako�czony wielkim hakiem rzemie�, wchodz�cy w sk�ad mego wyposa�enia. Rzemieniami takimi powietrzni �eglarze czepiali si� bok�w i dna swoich statk�w przy okazji r�nych napraw, za ich tak�e pomoc� opuszcza�y si� na ziemi� grupy desantowe.

Zachowuj�c ostro�no�� zarzuci�em ten hak na dach. Musia�em te. czynno�� powtarza� kilkakrotnie zanim znalaz� on jakie� zaczepienie. Naci�gn��em rzemie� � trzyma� mocno, ale nie mog�em wiedzie� czy utrzyma ci�ar mego cia�a. Hak m�g� zaczepi� si� o sam skraj dachu i ze�lizn�� ze�, gdy b�d� wisia� w powietrzu, rzucaj�c mnie na spotkanie chodnika, le��cego tysi�c st�p ni�ej.

Waha�em si� przez moment, ale potem pu�ci�em podtrzymuj�cy mnie wyst�p muru i wylecia�em w przestrze�, uczepiony ko�ca rzemienia. Daleko pode mn� le�a�y jasno o�wietlone ulice, twarde trotuary i �mier�. Ponad okapem rozleg�o si� kr�tkie skrzypniecie i drapanie � zgrzytliwy d�wi�k, kt�ry mrozi� mi krew w �y�ach. Potem hak zaczepi� o co� i by�em bezpieczny.

Wspi��em si� szybko po rzemieniu i z�apawszy za skraj okapu, wyd�wign��em si� na dach. Gdy wsta�em, stwierdzi�em, i� spogl�dam prosto w lufy rewolweru, trzymanego przez pe�ni�cego s�u�b� wartownika.

��Kim jeste� i sk�d si� tu wzi��e�? � zakrzykn��.

��Jestem powietrznym zwiadowc�, przyjacielu � odpowiedzia�em � i to bardzo bliskim �mierci, gdy� tylko cudem uda�o mi si� unikn�� spadni�cia na le��c� tam, w dole, alej�.

��Ale sk�d si� wzi��e� na dachu, cz�owieku? Przez ostatni� godzin� nikt nie wyl�dowa� ani nie przyszed� z wn�trza budynku. Wyt�umacz si� i albo to szybko wyja�nisz, albo wezw� stra�e.

��Sp�jrz tutaj, wartowniku, a zrozumiesz jak si� tu znalaz�em i jak blisko by�em tego, aby si� ju� nigdy nigdzie nie znale�� � odpowiedzia�em i wskaza�em w d�, gdzie dwadzie�cia st�p ni�ej, na ko�cu pasa dynda�o moje wyposa�enie i bro�. Wartownik, kieruj�c si� ciekawo�ci� podszed� do mnie i pochyli� si� by spojrze� w d�. W tym momencie jedn� r�k� chwyci�em go za gard�o, drug� za przegub trzymaj�cej bro� d�oni. Pistolet upad� na dach i natychmiast zatka�em mu usta, by uniemo�liwi� wzywanie pomocy. Og�uszy�em go, skr�powa�em, a potem zawiesi�em na pasie � tak, jak sam przed chwil� wisia�em. Wiedzia�em, �e nie zostanie odnaleziony przed nastaniem dnia, a to mog�o mi da� troch� czasu, kt�rego tak bardzo potrzebowa�em.

W�o�y�em na siebie odzyskane wyposa�enie i poszed�em do hangar�w, w kt�rych trzymane by�y �odzie. Wyci�gn��em zar�wno moj�, jak i Kantos Kana. Przywi�za�em jego maszyn�, do ogona mojej, w��czy�em silnik i przeskoczywszy przez skraj dachu skierowa�em si� w d�. Polecia�em na du�o mniejszej wysoko�ci, ni� ta, na kt�rej lata�y zazwyczaj patrole i po minucie wyl�dowa�em na dachu naszego budynku, obok zdumionego Kantos Kana. Nie traci�em czasu na zbyteczne wyja�nienia, ale przyst�pi�em od razu do omawiania plan�w na najbli�sz� przysz�o��. Zdecydowali�my, �e ja polec� bezpo�rednio ku Helium, a Kantos Kan b�dzie si� stara� dosta� do pa�acu i zabi� Sab Thana. Je�li mu si� powiedzie, uda si� p�niej za mn�. Kantos Kan ustawi� m�j kompas, sprytne ma�e urz�dzenie, kt�re zawsze wskazuje wybrany przedtem punkt na powierzchni Barsoomu. �ycz�c sobie wzajemnie powodzenia unie�li�my si�. w powietrze i polecieli�my razem w kierunku pa�acu.

Zbli�ali�my si�. w�a�nie do wysokiej wie�y, gdy nagle z g�ry nadlecia� patroi, o�wietli� moj� ��dk� reflektorem i za��da� zatrzymania si�. Gdy nie zastosowa�em si� do wezwania, odda� ostrzegawczy strza�, Kantos Kan skry� si�. szybko w ciemno�ciach, a ja pomkn��em naprz�d pruj�c z osza�amiaj�c� pr�dko�ci� marsja�skie niebo, �cigany ju� przez tuzin lodzi patrolowych, kt�re do��czy�y do pierwszej. Wkr�tce zauwa�y�em, �e dogania mnie bardzo szybki kr��ownik, maj�cy na pok�adzie stuosobow� za�og� i baterie szybkostrzelnych karabin�w. Klucz�c, rzucaj�c moj� maszyn� to w g�r�, to w d� udawa�o mi si�. przez ca�y niemal czas unikn�� ich szperaj�cych reflektor�w, jednak te wszystkie manewry sprawi�y, �e kr��ownik zbli�a� si� do mnie coraz bardziej. Postanowi�em wiec zaryzykowa� ucieczk�, na wprost i zda� si� na los i szybko�� mojej ��dki.

Kantos Kan nauczy� mnie zwi�kszaj�cej znacznie pr�dko�� sztuczki, znanej tylko we flocie Helium, by�em wiec pewien, �e zostawi� z ty�u moich prze�ladowc�w, je�li tylko uda mi si� przez kilka chwil unikn�� trafienia z ich karabin�w.

Wyr�wna�em kurs i nagle ze wszystkich stron us�ysza�em �wist kul. Pomy�la�em, �e tylko cud mo�e mnie uratowa�, ale ko�ci zosta�y rzucone. Zwi�kszy�em wiec pr�dko�� do maksimum i pomkn��em prosto do Helium. Stopniowo zostawia�em po�cig coraz dalej za sob� i zaczyna�em ju� gratulowa� sobie szcz�liwej ucieczki, gdy dobrze wymierzony strza� uderzy� w dzi�b mej ��dki. Wstrz�s niemal wywr�ci� j� dnem do g�ry. Lecia�a rozp�dem jeszcze kawa�ek do przodu, ale potem zacz�a coraz szybciej opada� ku pogr��onej w ciemno�ciach ziemi.

Nie wiem, na jakiej wysoko�ci uda�o mi si�. wreszcie zapanowa� nad maszyn�, ale musia�em by� bardzo nisko, gdy� wyra�nie s�ysza�em dobiegaj�ce mnie z do�u ryki zwierz�t. Przeszuka�em wzrokiem niebo nade mn� i daleko z ty�u zauwa�y�em zni�aj�ce si� ku ziemi �wiat�a. Najwyra�niej moi prze�ladowcy l�dowali, by odszuka� moje szcz�tki.

Dopiero, gdy ich �wiat�a przesta�y by� widoczne, odwa�y�em si� zapali� ma�� lampk� i spojrze� na kompas. Z przera�eniem stwierdzi�em, �e od�amek pocisku zniszczy� zar�wno mojego jedynego przewodnika, jak i pozosta�e przyrz�dy � szybko�ciomierz i wysoko�ciomierz. To prawda, �e mog�em ustali� og�lny kierunek ku Helium wed�ug gwiazd, ale nie znaj�c dok�adnego po�o�enia miasta ani pr�dko�ci, z jak� si� porusza�em mia�em bardzo niewielkie szans� trafienia do celu.

Helium nie by�o po�o�one tysi�c mil na po�udniowy zach�d od Zodangi i ze sprawnym kompasem mog�em pokona� t� odleg�o�� w cztery do pi�ciu godzin, zak�adaj�c oczywi�cie, ze nie spotka�yby mnie po drodze jakie� przykre przygody. Jednak�e gdy nadszed� dzie�, a ja mia�em za sob� ju� sze�� godzin lotu z du�� pr�dko�ci�, okaza�o si�, �e lec� nad rozleg�ym dnem wyschni�tego morza. Wkr�tce ujrza�em pod sob� wielkie miasto, ale nie by�o to Helium, gdy� ono, jako jedyne na Barsoomie, sk�ada si� z dw�ch wielkich, otoczonych murami o�rodk�w, odleg�ych od siebie o siedemdziesi�t pi�� mil i z wysoko�ci, na kt�rej si� znajdowa�em by�oby one oba �atwo widoczne.

Zawr�ci�em na po�udniowy zach�d, gdy� wydawa�o mi si�, �e polecia�em za bardzo na p�noc i zach�d. W ci�gu pierwszych godzin nocy natkn��em si� na kilka du�ych miast, ale �adne z nich nie odpowiada�o opisowi Helium, jaki otrzyma�em od Kantos Kana. Cech� wyr�niaj�c� to miasto, obok faktu, i� jest ono podw�jne, s� dwie gigantyczne wie�e: pierwsza z nich, o barwie �ywego szkar�atu wyrasta niemal na mil� z centrum jednego grodu, druga natomiast, jaskrawo��ta, ale o r�wnej wysoko�ci, znaczy w podobny spos�b gr�d siostrzany.

Oko�o p�nocy przelecia�em na niewielkiej wysoko�ci ponad wymar�ym miastem staro�ytnych Marsjan i, gdy p�yn��em ku le��cej poza nim r�wninie, natkn��em si�. na kilka tysi�cy zielonych wojownik�w, pogr��onych w okrutnej bitwie. Ledwie ich zobaczy�em, a ju� run�a w moj� stron�, lawina strza��w, kt�rych niemal nieomylna celno�� sprawi�a, i� po chwili m�j ma�y statek by� tylko po�a�owania godnym wrakiem, dryfuj�cym bezwolnie ku ziemi.

Spad�em niemal dok�adnie w centrum za�artej walki, pomi�dzy wojownik�w, kt�rzy byli tak zaj�ci �miertelnymi zmaganiami, i� nie zauwa�yli mego upadku. Walczyli pieszo przy u�yciu d�ugich mieczy i tylko od czasu do czasu strza� snajpera, ukrytego na obrze�ach pola walki, powala� wojownika, kt�ry na moment od��czy� si� od sk��bionej masy walcz�cych.

Gdy by�em tu� nad ziemi� zorientowa�em si�, i� b�d� musia� walczy� lub umrze�, przy czym szans� na �mier� by�y wcale niema�e, tote� gruntu dotkn��em z wyci�gni�tym ju� mieczem, gotowy broni� si�, jak b�d� umia�.

Znalaz�em si� tu� za ogromnym potworem, stawiaj�cym czo�a trzem przeciwnikom i gdy przez moment ujrza�em jego okrutn�, rozja�nion� ogniem bitwy twarz rozpozna�em w nim Tars Tarkasa. On mnie nie zauwa�y�, gdy� sta�em nieco z ty�u. W tym w�a�nie momencie jego trzej wrogowie, w kt�rych rozpozna�em Warhoonczyk�w, przypu�cili jednoczesny, w�ciek�y atak. Olbrzym szybko upora� si� z jednym, ale, robi�c krok do ty�u, by zada� nast�pny cios, potkn�� si� o le��ce za nim martwe cia�o i upad�. Dwaj przeciwnicy b�yskawicznie rzucili si� ku niemu i jeszcze chwila, a Tars Tarkas by�by r�wnie martwy, jak staro�ytni Marsjanie. Skoczy�em miedzy niego a szar�uj�cych Warhoonczyk�w i mieczem zmusi�em ich do zatrzymania si�. Powali�em jednego i zobaczy�em, ze Thark, kt�ry zd��y� si� ju� podnie��, k�adzie trupem drugiego.

Dopiero teraz mi si� przyjrza�. U�miechn�� si� lekko i po�o�y� mi d�o� na ramieniu.

��Bardzo trudno ci� pozna�, Johnie Carter � powiedzia� � ale �aden inny �miertelnik na Barsoomie nie zrobi�by dla mnie tego, co ty przed chwil�. Chyba jednak istnieje co� takiego, jak przyja��, przyjacielu.

Nic wi�cej nie powiedzia�, ale warunki nie sprzyja�y d�u�szej rozmowie, gdy� Warhoo�czycy zn�w zacz�li na nas naciera�. Walczyli�my razem, ramie przy ramieniu, przez ca�e d�ugie, gor�ce popo�udnie, a� resztki oddzia��w Warhoonu dopad�y swoich thoat�w i uciek�y galopem w nap�ywaj�ce ciemno�ci.

W tej wielkiej bitwie uczestniczy�o dziesi�� tysi�cy wojownik�w, z kt�rych trzy tysi�ce zgin�o, a ich cia�a g�sto za�ciela�y ca�� ��k�. �adna ze stron nie prosi�a, ani nie dawa�a pardonu, nikt te� nie bra� je�c�w.

Po bitwie poszli�my bezpo�rednio do kwater Tars Tarkasa. Zosta�em tu sam, gdy� w�dz musia� uda� si� na narad�, kt�r� przeprowadzano zawsze po tego typu wydarzeniu.

Gdy siedzia�em, oczekuj�c na powr�t zielonego wojownika, us�ysza�em, �e w s�siednim pomieszczeniu co� si� porusza. Za chwile pad�em na jedwabie i futra, przygnieciony cielskiem. du�ego, okropnego stworzenia. To by� Woola, wierny, kochaj�cy Woola. Odnalaz� drog� powrotn� do Tharku i, jak mi p�niej powiedzia� Tars Tarkas, pobieg� natychmiast do pomieszcze�, w kt�rych w tym mie�cie mieszka�em i nie opuszcza� ich a� do tej chwili, niezmordowanie oczekuj�c na m�j powr�t.

��Tal Hajus wie, �e tu jeste� � powiedzia� Tars Tarkas po powrocie � narady. � Sarkoja widzia�a nas, gdy wracali�my i rozpozna�a ci�. Jeddak rozkaza� mi, abym ci� dostarczy� do niego jeszcze tej nocy. Mam dziesi�� thoat�w, Johnie Carter, mo�esz wybra� jednego z nich. Odprowadz� ci� do najbli�szej drogi wodnej, prowadz�cej do Helium. Tars Tarkas jest by� mo�e okrutnym zielonym wojownikiem, ale r�wnie� potrafi by� przyjacielem. Chod�, musimy si� spieszy�.

��A co b�dzie z tob�, gdy wr�cisz? � spyta�em.

��Prawdopodobnie dzikie kaloty albo nawet co� gorszego � odpowiedzia�. � Chyba, �e nadarzy si� sposobno�� do walki z Tal Hajusem, na kt�r� czekam od dawna.

��Zostaniemy, Tars Tarkasie, i p�jdziemy dzi� w nocy do jeddaka. Nie mog� pozwoli�, aby� si� po�wi�ca�. By� mo�e w�a�nie dzisiaj b�dziesz mia� szans� na spe�nienie marze�.

Oponowa� jeszcze przez chwile przeciwko mojej decyzji, twierdz�c, �e Tal Hajus na sam� my�l o mnie wpada we w�ciek�o�� i gdy tylko dostane si� w jego r�ce b�d� poddany najwymy�lniejszym torturom, ale w ko�cu zrezygnowa�, widz�c, �e mnie nie przekona.

Podczas posi�ku opowiedzia�em Tars Tarkasowi historie, przekazan� mi przez Sole owej nocy podczas marszu do Tharku. Nie odezwa� si� ani s�owem przez ca�y czas mojej opowie�ci, ale napr�aj�ce si� pod sk�r� musku�y �wiadczy�y jak g��boko prze�ywa� wspomnienie o jedynej istocie, kt�r� kiedykolwiek kocha�.

Nie sprzeciwia� si� ju�, gdy zaproponowa�em, aby�my poszli do Tal Hajusa, powiedzia� tylko, �e musi przedtem porozmawia� z Sarkoja. Poszli�my razem do jej kwatery, a pe�ne jadowitej nienawi�ci spojrzenie, jakie mi pos�a�a, by�o dla mnie niemal dostateczn� rekompensat� za wszystkie przysz�e nieprzyjemno�ci, mog�ce mnie spotka� w zwi�zku z tym przypadkowym powrotem do pa�stwa Thark�w.

��Sarkojo � powiedzia� Tars Tarkas � czterdzie�ci lat temu sprowadzi�a� tortury i �mier� na kobiet�, imieniem Gozawa. Przed chwil� mi powiedziano, �e wojownik, kt�ry j� kocha�, dowiedzia� si� o roli jak� w tej sprawie odegra�a�. Nie zabije ci�, Sarkojo, gdy� nasze obyczaje na to nie pozwalaj�, ale nic go nie mo�e powstrzyma� przed przeprowadzeniem na tobie naukowego eksperymentu. Przywi��e jeden koniec sznura do twojej szyi, a drugi do nogi dzikiego thoata. Sprawdzi w ten spos�b twoj� odporno�� i zdolno�� do prze�ycia, co niew�tpliwie przyczyni si�. do ulepszenia naszej rasy. Us�ysza�em, �e ma zamiar to zrobi� wczesnym rankiem, postanowi�em wiec ci� ostrzec. Przygotowania do pielgrzymki nad rzek� Iss nie zabior� ci du�o czasu, Sarkojo. Idziemy; Johnie Carter.

Nazajutrz rano Sarkoja znikn�a i od tej pory nikt ju� jej nie widzia�.

W milczeniu poszli�my do pa�acu jeddaka i zostali�my natychmiast zaprowadzeni do pomieszczenia, w kt�rym Tal Hajus czeka� na nas, jak si� wydawa�o z wielk� niecierpliwo�ci�, gdy� zastali�my go stoj�cego na podwy�szeniu i nerwowo spogl�daj�cego w stron� wej�cia.

��Przywi�za� go do tej kolumny � krzykn�� na m�j widok. � O�mieli� si� uderzy� pot�nego Tal Hajusa! Rozgrza� �elazo! W�asnor�cznie wypale mu oczy, aby wi�cej nie obra�a� mojej osoby swoim bezczelnym spojrzeniem!

��Wodzowie i dow�dcy Thark�w! � zwr�ci�em si� do stoj�cej w pobli�u rady, ignoruj�c Tal Hajusa. � By�em w�r�d was dow�dc�, a dzisiaj walczy�em z waszymi wrogami, rami� przy ramieniu z najwi�kszym tharkijskim wojownikiem. Przez wzgl�d na to wszystko powinni�cie mnie cho� wys�ucha�. Uwa�acie si� przecie� za sprawiedliwych ludzi�

��Milcze�! � wrzasn�� Tal Hajus. � Zakneblowa� mu usta i przywi�za� jak rozkaza�em!

��Miej wzgl�d na sprawiedliwo��. Tal Hajusie � powiedzia� Lorquas Ptomel. � Kim jeste�, �e wolno ci lekcewa�y� odwieczne prawa Thark�w?

��Tak, sprawiedliwo��! � zawt�rowa� mu tuzin g�os�w.

Podczas, gdy Tal Hajus sapa� i parska� ze z�o�ci, ja m�wi�em dalej:

��Jeste�cie dzielnymi wojownikami i cenicie odwag�. Powiedzcie, gdzie by� wasz pot�ny jeddak podczas dzisiejszej bitwy? Nie zauwa�y�em go w ogniu walki. Nie by�o go tam. Zn�ca si� nad bezbronnymi kobietami i dzie�mi, ale kiedy ostatni raz widziano go walcz�cego z m�czyzn�? Nawet ja, o tyle od was mniejszy, powali�em go jednym uderzeniem pie�ci. Czy takich wojownik�w Tharkowie maj� w zwyczaju obwo�ywa� jeddakami? Obok mnie stoi wielki Thark, pot�ny wojownik i szlachetny cz�owiek. Wodzowie, jakby to brzmia�o: Tars Tarkas, jeddak Tharku?

Moja propozycja zosta�a powitana pe�nymi zadowolenia, potakuj�cymi okrzykami.

��Wystarczy, aby rada wyrazi�a takie �yczenie, a Tal Hajus b�dzie musia� udowodni� swoje prawo do rz�dzenia waszym narodem. Gdyby by� odwa�nym m�czyzn�, ju� dawno by wyzwa� Tars Tarkasa na pojedynek, gdy�, jak wam wszystkim wiadomo, bardzo go nie lubi. Nie zrobi� tego, gdy� si� boi. Wasz jeddak, Tal Hajus, jest tch�rzem. Ja sam m�g�bym go zabi� go�ymi r�kami i on o tym wie.

Zamilk�em, a sala wype�ni�a si� pe�n� oczekiwania cisz�. Wszystkie oczy zwr�ci�y si� na Tal Hajusa. Nie powiedzia� ani s�owa, ale jego zielona twarz wyra�nie zblad�a.

��Tal Hajusie � powiedzia� Lorquas Ptomel zimnym, wyzywaj�cym g�osem � jeszcze nigdy, w ci�gu ca�ego swojego �ycia nie widzia�em, aby kto� tak obrazi� jeddaka Thark�w. Na tak� zniewag� jest tylko jedna odpowied�. Czekamy na ni�.

Tal Hajus sta� jak skamienia�y.

��Wodzowie � ci�gn�� Lorquas Ptomel � czy ��damy, aby Tal Hajus udowodni� swoj� wy�szo�� nad Tars Tarkasem?

Wok� podwy�szenia by�o zgromadzonych oko�o dwudziestu wodz�w i dow�dc�w i dwadzie�cia mieczy zosta�o podniesionych w powietrze na znak potwierdzenia.

Teraz ju� nie by�o wyboru. �yczenie rady by�o jasne i ostateczne. Tal Hajus doby� miecza i ruszy� w stron� Tars Tarkasa. Walka by�a bardzo kr�tka i Tars Tarkas, opieraj�c stop� na gardle pokonanego w�adcy, zosta� obwo�any nowym jeddakiem Tharku. Jego pierwszym zarz�dzeniem by�o mianowanie mnie pe�noprawnym dow�dc� w randze r�wnej tej, jak� sobie wywalczy�em podczas mego poprzedniego w�r�d nich pobytu.

Widz�c, �e wojownicy s� przychylnie nastawieni zar�wno do Tars Tarkasa, jak i do mnie, postanowi�em wykorzysta� okazje i nak�oni� ich do rozpocz�cia wojny z Zodang�. Opowiedzia�em Tars Tarkasowi swoje przygody i w kilku s�owach wyja�ni�em, co mam na my�li.

��John Carter przedstawi� propozycj� � powiedzia� Tars Tarkas, zwracaj�c si� do rady � kt�ra zyskuje moj� ca�kowit� aprobat�. Wyt�umacz� wam kr�tko, na czym ona polega. Dejah Thoris, kt�ra by�a naszym wi�niem, znajduje si� teraz w rakach jeddaka Zodangi. Jest zmuszona po�lubi� jego syna, aby uchroni� sw�j kraj przed zniszczeniem przez si�y Zodangi. John Carter proponuje, aby�my j� uwolnili i zwr�cili Helium. W Zodandze oczekuj� na nas wspania�e �upy, a ja cz�sto my�la�em o tym, �e gdyby�my si� sprzymierzyli z Helium mogliby�my otrzymywa� wystarczaj�ce dostawy �ywno�ci, aby nam to pozwoli�o na zwi�kszenie rozmiar�w i cz�stotliwo�ci wyl�g�w. W ten spos�b osi�gn�liby�my niekwestionowany prymat w�r�d zielonych ludzi na Barsoomie. Co wy na to?

Widz�c przed sob� perspektyw� walki i bogatych �up�w przystali na moj� propozycje z nies�ychanym, jak na Thark�w, entuzjazmem. W ci�gu p� godziny dwudziestu pos�a�c�w galopowa�o przez wyschni�te dna m�rz, zwo�uj�c poszczeg�lne plemiona na wypraw�.

Trzy dni p�niej maszerowali�my ju� w stron� Zodangi w sile stu tysi�cy wojownik�w, gdy� obietnic� bogatych �up�w uda�o si� Tars Tarkasowi pozyska� r�wnie� trzy mniejsze plemiona. Jecha�em na czele kolumny, tu� za ogromnym Tharkiem, a przy nogach mojego thoata biegi wierny Woola.

Podr�owali�my wy��cznie noc�, u�o�ywszy plan przemarszu w ten spos�b, aby dnie sp�dza� w opuszczonych miastach, kryj�c si� wraz ze zwierz�tami wewn�trz budynk�w. Po drodze Tars Tarkas, dzi�ki swej zr�czno�ci i talentom dyplomatycznym, potrafi� zwerbowa� jeszcze pi��dziesi�t tysi�cy wojownik�w z rozmaitych plemion i narod�w, tak wiec o p�nocy dziesi�tego dnia po wymarszu zatrzymali�my si� pod murami Zodangi maj�c ze sob� stupi��dziesi�ciotysi�czn� armi�.

Jej si�a bojowa by�a r�wna dziesi�ciokrotnie liczniejszej armii czerwonych ludzi. Tars Tarkas powiedzia�, �e jeszcze nigdy w historii Barsoomu nie maszerowa�a do boju tak wielka liczba zielonych wojownik�w. Utrzymanie cho�by pozor�w spokoju miedzy nimi by�o prawdziwie nadludzkim zadaniem, a z cudem graniczy�o to, �e uda�o si� wszystkich doprowadzi� pod mury miasta bez �adnych powa�niejszych, wzajemnych walk.

W miar� zbli�ania si� do Zodangi osobiste k��tnie i zatargi by�y coraz rzadsze, ust�puj�c przed wsp�ln� im wszystkim nienawi�ci� do czerwonej rasy, a szczeg�lnie do Zodanga�czyk�w, kt�rzy od lat prowadzili kampanie, maj�c� na celu wytrzebienie zielonych ludzi, za� szczeg�ln� uwag� przywi�zywali do niszczenia inkubator�w.

Otwarcie drogi do miasta zosta�o powierzone mnie. Poradzi�em Tars Tarkasowi, aby podzieli� si�y na dwa oddzia�y, z kt�rych ka�dy mia� si� ustawi� w bezpiecznej odleg�o�ci na wprost dw�ch g��wnych bram, prowadz�cych do miasta. Sam wzi��em dwudziestu pieszych wojownik�w i podszed�em do jednego z mniejszych wej��, znajduj�cych si� w regularnych odst�pach w otaczaj�cych Zodang� murach. Nie mia�y one sta�ych stra�y, ale by�y pilnowane przez wartownik�w, kt�rzy patrolowali odpowiednie odcinki biegn�cej tu� za murami obwodnicy, tak jak nasza policja miejska patroluje swoje rewiry.

Mury Zodangi, zbudowane z ogromnych blok�w karborundum, mia�y siedemdziesi�t pi�� st�p wysoko�ci i pi��dziesi�t st�p grubo�ci. Towarzysz�cym mi wojownikom wej�cie do miasta wydawa�o si� zupe�nie niemo�liwe. Nale�eli oni do jednego z mniejszych narod�w i dotychczas mnie nie znali. Ustawi�em trzech z nich twarzami do muru i kaza�em im trzyma� si� za ramiona, a na nich poleci�em stan�� nast�pnym dw�m, za� sz�stemu na szczycie tej piramidy. G�owa tego ostatniego znajdowa�a si� na wysoko�ci oko�o czterdziestu st�p nad ziemi�. W ten spos�b przy pomocy dziesi�ciu wojownik�w zbudowa�em trzy stopnie, z kt�rych ostatnim by�y ramiona Marsjanina stoj�cego najwy�ej w pierwszej piramidzie. Potem wzi��em krotki rozbieg i skacz�c z jednego szczebla tej ludzkiej drabiny na nast�pny, odbi�em si� mocno od. jej wierzcho�ka. Zdo�a�em dosi�gn�� palcami kraw�dzi muru i po chwili sta�em ju� na szerokiej p�aszczy�nie, b�d�cej jego szczytem. Ci�gn��em sze�� zwi�zanych ze sob� rzemieni, kt�re uprzednio wzi��em od sze�ciu z towarzysz�cych mi wojownik�w. Powsta�a w ten spos�b d�uga lina i teraz jeden jej koniec peda�em stoj�cemu najwy�ej wojownikowi, a drugi opu�ci�em ostro�nie na ulice po drugiej stronie muru. Upewniwszy si�, �e w pobli�u nikogo nie ma, zszed�em na chodnik przylegaj�cy do muru od wewn�trznej strony.

Kantos Kan nauczy� mnie wcze�niej sposobu, kt�rym mo�na otworzy� te bramy i w chwile p�niej dwudziestu wielkich zielonych wojownik�w znalaz�o si� w obr�bie miasta Zodangi.

Z zadowoleniem zauwa�y�em, �e weszli�my w punkcie przylegaj�cym do granicy ogromnych teren�w, otaczaj�cych pa�ac. Zdecydowa�em, �e p�jd� tam z niewielkim oddzia�em, a g��wne si�y b�d� atakowa� koszary wojskowe.

Wys�a�em do Tars Tarkasa pos�a�ca z pro�b� o pi��dziesi�ciu Thark�w i rozkaza�em dziesi�ciu z towarzysz�cych mi ludzi opanowa� i otworzy� jedn� z g��wnych bram, a dziewi�ciu pozosta�ym � drug�. To zadanie musia�o by� wykonane w ciszy, bez jednego wystrza�u. Otwarty atak mia� nast�pi� dopiero w chwili, gdy znajd� si� z moim oddzia�em w pa�acu.

Nasz plan zosta� zrealizowany znakomicie i we wszystkich szczeg�ach. Dwaj wartownicy, na kt�rych si� natkn�li�my, zostali wys�ani do swoich przodk�w na brzegi zaginionego morza Korus, a stra�e przy bramach wkr�tce w milczeniu pod��y�y ich �ladem.

Moich pi��dziesi�ciu Thark�w wjecha�o na thoatach do �rodka natychmiast po otworzeniu bramy, przy kt�rej czeka�em. Prowadzi� ich sam Tars Tarkas. Podjechali�my do muru, otaczaj�cego nale��ce do pa�acu tereny i odszukali�my najbli�sze wej�cie. Przeskoczy�em mur, jednak mia�em pewne k�opoty z zamkiem furty. W ko�cu uda�o mi si� go sforsowa� i wkr�tce m�j oddzia� jecha� przez ogrody jeddaka Zodangi.

Zbli�yli�my si� do pa�acu i przez okna na parterze zajrza�em do jasno o�wietlonej sali audiencyjnej. By�a zat�oczona nale��cymi do wy�szych sfer mieszka�cami miasta i ich �onami, co oznacza�o, i� odbywa si� tam jaka� wa�na uroczysto��. Wok� pa�acu nie zauwa�yli�my �adnych stra�y. Jak przypuszcza�em, nale�a�o to przypisa� przekonaniu Zodanga�czyk�w, i� miasto i pa�ac dzi�ki murom s� ca�kowicie niedost�pne.

Podszed�em bli�ej okien i zobaczy�em, �e Than Kosis, otoczony dworzanami, oficerami i dygnitarzami siedzi pod jedn� ze �cian sali, na z�otym b�yszcz�cym od diament�w tronie, za� naprzeciw niego ci�gnie si� szerokie przej�cie, oddzielone od t�umu dwoma szeregami �o�nierzy. W momencie, w kt�rym spojrza�em, z przeciwnego ko�ca sali wszed� w to przej�cie pocz�tek orszaku i powoli zacz�� zbli�a� si� ku tronowi. Na jego czele sz�o czterech oficer�w gwardii jeddaka, nios�cych ogromn� tace, na kt�rej, na poduszce ze szkar�atnego jedwabiu, spoczywa� wielki, z�oty �a�cuch, zako�czony z obu stron zamykanymi na k��dki ko�nierzami. Kolejni czterej oficerowie nie�li na podobnej tacy pi�knej roboty insygnia ksi�cia i ksi�niczki Zodangi. U stop tronu te dwie grupy rozdzieli�y si� i stan�y po obu stronach przej�cia, twarzami ku sobie.

Nast�pna cze�� orszaku sk�ada�a si� z dygnitarzy rz�dowych, oficer�w armii i s�u�by pa�acowej, a po nich ukaza�y si� dwie postacie, szczelnie owini�te w szkar�atny jedwab. Zatrzyma�y si� tu� przed tronem, z twarzami zwr�conymi ku Than Kosisowi. Pozosta�a cze�� orszaku wesz�a do sali i ustawi�a si� na swoich miejscach, a wtedy jeddak wsta� i zaczaj co� m�wi�. Nie s�ysza�em s��w, ale zauwa�y�em, �e jaki� oficer podszed� do jednej z postaci i zdj�� z niej szkar�atne okrycie. Zrozumia�em, �e Kantos Kanowi nie uda�o si� zako�czy� sukcesem swojej misji, gdy� przed tronem sta� Sab Than, ca�y i zdrowy.

Than Kosis wzi�� z jednej z tac insygnia i poda� synowi, potem na�o�y� mu na szyje przymocowany do �a�cucha ko�nierz i zamkn�� k��dk�. Powiedzia� do niego jeszcze kilka s��w, a potem odwr�ci� si� ku drugiej postaci. Oficer zdj�� z niej jedwabne okrycie i moim oczom ukaza�a si� Dejah Thoris, ksi�niczka Helium.

Cel tej uroczysto�ci sta� si� dla mnie zupe�nie jasny � za chwil� Dejah Thoris zostanie po��czona na zawsze z ksi�ciem Zodangi. Zapewne by�a to bardzo pi�kna, robi�ca du�e wra�enie uroczysto��, ale mnie wyda�a si� ona najwstr�tniejsz� ze wszystkich, jakie dotychczas widzia�em. W chwili, gdy zobaczy�em, �e insygnia zosta�y przypi�te do piersi Dejah Thoris, a Than Kosis trzyma w r�kach gotowy do zapi�cia ko�nierz, unios�em nad g�ow� miecz i jego ci�k� r�koje�ci� uderzy�em w szyb�, rozbijaj�c j� na drobne kawa�ki. Wpad�em do �rodka i jednym skokiem znalaz�em si� obok skamienia�ego ze zdumienia Than Kosisa. Podnios�em miecz i pot�nym uderzeniem rozci��em �a�cuch, kt�ry mia� po��czy� Dejah Thoris z innym m�czyzn�.

Powsta�o ogromne zamieszanie, b�ysn�o tysi�c mieczy, a ka�dy z nich by� dla mnie gro�b�. Jednak nie mia�em czasu si� nimi przejmowa�, gdy� Sab Than, wyci�gn�wszy ze stroju weselnego wysadzany drogimi kamieniami sztylet, rzuci� si� na mnie, jak rozjuszona pantera. M�g�bym go z �atwo�ci� zabi�, ale obyczaj, zakorzeniony na Barsoomie od wiek�w, wstrzyma� m� r�k� i tylko, chwyciwszy jego d�o�, uzbrojon� w zmierzaj�cy ku memu sercu sztylet i trzymaj�c j� jak w imadle, wskaza�em ko�cem mego miecza przeciwleg�y kraniec sali.

��Zodang� upad�a! � krzykn��em. � Sp�jrzcie!

Wszystkie oczy skierowa�y si� w stron�, kt�r� wskazywa�em, a tam, przez wej�ciowe portale, wje�d�a� Tars Tarkas na czele swych pi��dziesi�ciu, dosiadaj�cych ogromnych thoat�w wojownik�w.

Z garde� zebranych wyrwa�y si� okrzyki zdziwienia, lecz nie trwogi, i ju� po chwili �o�nierze i szlachta Zodangi wsp�lnie rzucili si� na nadchodz�cych Thark�w.

Pchn��em Sab Thana tak, i� run�� jak d�ugi i przyci�gn��em Dejah Thoris do mego boku. Zauwa�y�em, �e z ty�u, za tronem, s� niewielkie drzwi, lecz teraz sta� przy nich Than Kosis z wyci�gni�tym mieczem. Natar�em na niego i ju� po chwili przekona�em si�, i� natkn��em si� na godnego przeciwnika. Walcz�c, kr��yli�my po podwy�szeniu, na kt�rym sta� tron i w pewnym momencie k�tem oka zobaczy�em Sab Thana, wbiegaj�cego na nie na pomoc swemu ojcu. Jednak gdy podni�s� on r�k� do ciosu wyros�a przed nim Dejah Thoris, a potem m�j miecz zada� cios, kt�ry uczyni� go jeddakiem Zodangi.

Gdy jego ojciec toczy� si� martwy po pod�odze, nowy jeddak wyrwa� si� Dejah Thor�s i znowu stan�li�my twarz� w twarz. Nie by� ju� sam, gdy� do��czy�o do niego czterech oficer�w i, z plecami przyci�ni�tymi do z�otego tronu, jeszcze raz walczy�em o Dejah Thoris. By�em w ci�kich opa�ach broni�c si�, a jednocze�nie musz�c uwa�a�, by nie zabi� Sab Thana, a wraz z nim ostatniej szansy na zdobycie ukochanej kobiety. Ostrze mego miecza miga�o jak b�yskawica, paruj�c wymierzane we mnie pchni�cia i uderzenia. Wytr�ci�em bro� z d�oni dw�ch oficer�w, trzeci le�a� martwy, ale nadbiegali inni, by pom�c w walce nowemu w�adcy i pom�ci� starego.

Nagle do moich uszu dobieg�y okrzyki: �Kobieta! Kobieta! Zabi� j�! To jej intryga! Zabi� j�!"

Krzykn��em do'Dejah Thoris, aby skry�a si� za moimi plecami, a sam zaczajeni si� cofa� ku znajduj�cym si� niedaleko ma�ym drzwiczkom. Oficerowie jednak przejrzeli moje zamiary i trzech z nich przebieg�o wok� tronu za moje plecy, uniemo�liwiaj�c mi w ten spos�b zaj�cie pozycji, w kt�rej m�g�bym broni� Dejah Thoris przed nacieraj�cym t�umem szermierzy.

Tharkowie mieli r�ce pe�ne roboty w centrum sali i zacz��em si� powa�nie obawia�, �e tylko cud mo�e uratowa� �ycie Dejah Thoris i moje w�asne. Wtedy zobaczy�em Tars Tarkasa, pr�cego ku nam poprzez roj�cy si� wok� niego t�um pigmej�w. Jedno uderzenie jego pot�nego miecza k�ad�o trupem kilku przeciwnik�w i tak wycina� sobie drog� ku nam, a� wreszcie stan�� obok mnie na podwy�szeniu, siej�c wok� �mier� i zniszczenie.

Odwaga Zodanga�czyk�w by�a naprawd� imponuj�ca � nikt nie usi�owa� ratowa� si� ucieczk� i walka zako�czy�a si� tylko dlatego, �e jedynymi pozosta�ymi w sali �ywymi istotami, opr�cz mnie i Dejah Thoris, byli Tharkowie.

Sab Than le�a� martwy obok swego ojca, a ca�a ogromna pod�oga by�a zas�ana cia�ami zodanga�skiej szlachty i korpusu oficerskiego.

Moja pierwsza my�l po otrz��ni�ciu si� z gor�czki bitewnej dotyczy�a Kantos Kana. Zostawi�em Dejah Thoris pod opiek� Tars Tarkasa, wzi��em dwunastu wojownik�w i poszed�em do pa�acowych podziemi. Stra�nicy wi�zienni przy��czyli si� do bitwy w sali tronowej, przeszukiwali�my wiec ukryty pod pa�acem labirynt nie natykaj�c si� na �aden op�r.

W ka�dym nowym korytarzu i pomieszczeniu krzycza�em g�o�no imi� Kantos Kana i w ko�cu moje wysi�ki zosta�y nagrodzone, gdy� us�ysza�em s�ab�, dobiegaj�c� z g��bi pobliskiego korytarza odpowied�. Poszed�em za g�osem i wkr�tce go znalaz�em, przykutego do �ciany w najciemniejszym k�cie jednej z wi�ziennych cel.

Bardzo si� ucieszy� na m�j widok, a jego rado�� jeszcze wzros�a, gdy mu powiedzia�em o przyczynie i rezultacie walki, kt�rej dalekie odg�osy dobiega�y do jego celi. Wyja�ni� mi, �e zosta� schwytany przez patrol powietrzny, zanim zdo�a� dotrze� do pa�acowej wie�y, tak wia� nawet nie widzia� Sab Thana.

Pr�by przeci�cia krepuj�cych go �a�cuch�w okaza�y si� daremne, wiec, stosuj�c si� do jego sugestii, wr�ci�em do sali tronowej, by przeszuka� cia�a zabitych i spr�bowa� odnale�� klucze do spinaj�cych �a�cuchy k��dek.

Szcz�liwym zbiegiem okoliczno�ci zw�oki stra�nika wi�ziennego znalaz�y si�. w�r�d pierwszych przeszukanych przeze mnie trup�w. Kantos Kan sta� wkr�tce obok nas w sali tronowej.

Z ulic miasta dobiega�y odg�osy salw armatnich, przemieszane z g�st� strzelanin� z broni indywidualnej, wrzaw� i krzykami. Tars Tarkas wybieg�, by przej�� dow�dztwo nad wojskami, Kantos Kan poszed� z nim jako przewodnik, zieloni wojownicy rozpocz�li penetrowanie pa�acu w poszukiwaniu ukrywaj�cych si� Zodanga�czyk�w i �up�w. Zosta�em sam z Dejah Thoris.

Usiad�a na z�otym tronie, a gdy do niej podszed�em u�miechn�a si� s�abo.

��Czy wszyscy m�czy�ni na Ziemi s� podobni do ciebie? � spyta�a. � Jeszcze nikogo takiego na Barsoomie nie widziano. Samotny, prze�ladowany, na obcej ziemi potrafi�e� w kilka kr�tkich miesi�cy dokona� tego, czego nie dokona� jeszcze nikt w ci�gu ca�ej historii Barsoomu: zjednoczy� dzikie plemiona z wyschni�tych m�rz i zrobi� z nich sprzymierze�c�w czerwonych ludzi.

��Odpowied� jest prosta � powiedzia�em z u�miechem � to nie ja tego dokona�em, to mi�o�� � mi�o�� do Dejah Thoris. Jej pot�ga gotowa jest tworzy� cuda jeszcze wi�ksze ni� te, kt�re widzia�a�.

Jej twarz obla�a si� rumie�cem.

��Teraz ju� mo�esz tak m�wi�, Johnie Carter, a ja mog� tego s�ucha�, gdy� jestem wolna.

��Mam jeszcze du�o do powiedzenia, zanim zn�w b�dzie zbyt p�no. Zrobi�em w �yciu wiele dziwnych rzeczy, w�r�d nich takie, na kt�re ludzie ode mnie m�drzejsi nigdy by si� nie odwa�yli, ale nawet w naj�mielszych marzeniach nie �ni�o mi si�, �e zdob�d� dla siebie Dejah Thoris, gdy� nigdy nawet nie �ni�em, �e gdzie� we wszech�wiecie istnieje taka kobieta, jak ksi�niczka Helium. Nie peszy mnie to, �e pochodzisz z kr�lewskiego rodu, ale wystarczy wszystko, czym poza tym jeste�, abym, prosz�c ci� o r�k�, w�tpi� w sw�j rozs�dek.

��Nie powinien w nic w�tpi� ten, kto z g�ry zna odpowied� na sw� pro�b� � powiedzia�a. Potem wsta�a i po�o�y�a mi race na ramionach. Obj��em j� i poca�owa�em.

I tak w samym �rodku miasta ogarni�tego ogniem krwawych walk, wype�nionego �mierci� i zniszczeniem Dejah Thoris, ksi�niczka Helium, nieodrodna c�rka Marsa, boga wojny, przyrzek�a sw� r�k� Johnowi Carterowi, gentlemanowi z Wirginii.

Nieco p�niej Kantos Kan i Tars Tarkas wr�cili z wiadomo�ciami, �e Zodanga zosta�a pokonana, a jej wojska uleg�y zniszczeniu lub dosta�y si� do niewoli. Uda�o si� co prawda uciec kilku okr�tom wojennym, ale w r�ce tharkijskich wojownik�w wpad�y tysi�ce statk�w, handlowych i bojowych.

Mniejsze plemiona rozpocz�y �upienie na w�asn� r�k�, k��c�c si� przy tym o zdobycz, postanowili�my wiec zebra� tylu wojownik�w, ilu b�dzie mo�na, obsadzi� zodanga�skimi je�cami jak najwi�cej lataj�cych maszyn i natychmiast wyruszy� do Helium.

Pi�� godzin p�niej wystartowali�my z l�dowisk na dachach budynk�w w sile dwustu pi��dziesi�ciu statk�w bojowych, nios�cych na pok�adach blisko sto tysi�cy zielonych wojownik�w. Za nami lecia�a flotylla transportowc�w, za�adowana dobytkiem i zwierz�tami.

Zostawili�my pokonane miasto w szponach czterdziestu tysi�cy wojownik�w, nale��cych do mniejszych plemion, kt�rzy grabili, mordowali i toczyli miedzy sob� zajad�e walki o �upy. W blisko stu miejscach pod�o�yli oni ogie� i nad miastem unosi�y si� s�upy g�stego dymu, jakby kto� chcia� po�o�y� zas�on� na dziej�ce si� tam potworno�ci.

Wczesnym popo�udniem ujrzeli�my wie�e Helium, szkar�atn� i ��t�. Wkr�tce z obozu oblegaj�cych miasto Zodanga�czyk�w unios�a si� w niebo wielka flota statk�w bojowych i polecia�a nam na spotkanie. Na ka�dym � naszych okr�t�w wywiesili�my sztandary Helium. Zodanganczycy jednak nie potrzebowali tych znak�w, aby wiedzie�, �e jeste�my nieprzyjaci�mi, gdy� nasi zieloni wojownicy otworzyli ogie�, gdy tylko ich statki oderwa�y si� od ziemi. Ze �mierteln� celno�ci� posy�ali zbli�aj�cej si� flocie salw� za salw�.

Mieszka�cy Helium rozpoznali w nas przyjaci� i z obu bli�niaczych miast wystartowa�y setki spiesz�cych nam na pomoc okr�t�w. Rozpocz�a si� prawdziwa bitwa powietrzna, pierwsza, jakiej by�em �wiadkiem.

Statki, na kt�rych znajdowali si� zieloni wojownicy kr��y�y ponad �cieraj�cymi si� flotami Zodangi i Helium, gdy� ich pok�adowe baterie w r�kach nie umiej�cych si� nimi pos�ugiwa� zielonych ludzi by�y bezu�yteczne. Jednak�e strzelby zbiera�y �niwo �mierci i ich ogie� wp�yn�� w bardzo znacznym stopniu na ostateczny, wynik bitwy, a mo�e nawet o nim zadecydowa�.

Z pocz�tku obie floty kr��y�y na tej samej wysoko�ci, posy�aj�c sobie wzajemnie salwy dzia� burtowych. W pewnej chwili jedna z tych salw trafi�a najwi�kszy z zodanga�skich statk�w, wyrywaj�c w jego burcie ogromn� dziur�. Pot�na maszyna przechyli�a si� na bok, wyrzucaj�c cz�onk�w za�ogi na zewn�trz. Drobne figurki kr�c�c si� i kozio�kuj�c polecia�y ku le��cej tysi�c st�p ni�ej ziemi, a za nimi, ze wzrastaj�c� wci�� pr�dko�ci�, opad� statek i wbi� si� niemal ca�kowicie w mi�kki, gliniasty grunt dawnego dna morskiego.

Z piersi Heliumit�w wydar� si� dziki wrzask tryumfu i ze zdwojon� zaciek�o�ci� zaatakowali wrog� flot�. Dzi�ki pi�knie przeprowadzonemu manewrowi dwa okr�ty z Helium wznios�y si� na wi�ksz� wysoko�� i z umieszczonych w dnach wyrzutni zacz�y obrzuca� przeciwnik�w eksploduj�cymi bombami.

Wkr�tce pozosta�e okr�ty Heliumit�w, jeden za drugim, zajmowa�y pozycje ponad Zodanga�czykami i w nied�ugim czasie znaczna liczba statk�w, nale��cych do oblegaj�cej miasto armii by�a bezradnymi wrakami, dryfuj�cymi ku wysokiej, szkar�atnej wie�y w centrum wi�kszego z miast Helium. Kilka innych pr�bowa�o ucieka�, ale natychmiast by�y otaczane przez tysi�ce jednoosobowych �odzi, a nad ka�dym z nich unosi� si� gotowy do przerzucenia desantu kr��ownik flory Helium. Bitwa dobiega�a ko�ca w niespe�na godzin� od chwili, w kt�rej z obozu zwyci�skiej armii Zodangi flota statk�w powietrznych wyruszy�a nam na spotkanie. Ocala�e zodanga�skie okr�ty by�y kierowane jako zdobycz ku miastom Helium. Ich poddawaniu si� towarzyszy� stary, niezwykle patetyczny obyczaj, kt�ry wymaga�, aby dow�dca id�cego do niewoli okr�tu dobrowolnie z niego wyskoczy�. Ci odwa�ni ludzie, trzymaj�c wzniesione nad g�ow� sztandary swych rod�w, jeden po drugim skakali ze swych mostk�w, wprost w obj�cia czekaj�cej ich kilkaset st�p ni�ej �mierci.

Walka wygas�a ca�kowicie dopiero wtedy, gdy �miertelny skok wykona� naczelny dow�dca floty, daj�c tym samym sygna� do poddania si� stawiaj�cym jeszcze op�r jednostkom i k�ad�c kres bezsensownemu po�wi�caniu �ycia dzielnych �o�nierzy.

Zasygnalizowali�my okr�towi flagowemu floty Helium, aby podlecia� bli�ej, a gdy by� w zasi�gu g�osu krzykn��em, �e na pok�adzie naszego statku znajduje si� Dejah Thoris i �e chcemy, aby zosta�a przetransportowana na okr�t flagowy i jak najszybciej zawieziona do Helium.

Gdy przekazana przeze mnie wiadomo�� dotar�a w pe�ni do ich �wiadomo�ci, ze wszystkich pok�ad�w podni�s� si� pot�ny krzyk rado�ci, za kt�rym natychmiast pod��y�o wywieszenie setek flag w barwach ksi�niczki. Wkr�tce za�ogi pozosta�ych statk�w floty zrozumia�y znaczenie przekazywanych im sygna��w i wszystkie pok�ady w�r�d radosnej wrzawy zakwit�y barwami Dejah Thoris.

Okr�t flagowy zbli�y� si� do nas i natychmiast po tym, jak burty obu statk�w zetkn�y si� mi�kko, na i nasz pok�ad wpad�o kilkunastu oficer�w floty Helium. Zrobili kilka krok�w i stan�li jak wryci, patrz�c os�upia�ym wzrokiem na setki zielonych wojownik�w, kt�rzy opu�cili ju� swoje stanowiska bojowe i stali w lu�nych grupach wzd�u� ca�ego pok�adu. Wkr�tce pojawi� si� Kantos Kan i oficerowie zgromadzili si� wok� niego, zasypuj�c go gradem pyta�. Nie s�uchali jednak odpowiedzi, gdy� po chwili ca�a ich uwaga zaj�ta by�a zbli�aj�c� si� ku nim w moim towarzystwie Dejah Thoris. Ksi�niczka pozdrowi�a uprzejmie oficer�w, wymieniaj�c imi� ka�dego z nich. Zna�a ich dobrze, gdy� wszyscy, jako ciesz�cy si� szacunkiem �o�nierze, bywali na dworze jej dziadka.

��Po��cie swoje d�onie na ramieniu Johna Cartera � powiedzia�a w ko�cu, wskazuj�c na mnie. � Jest to cz�owiek, kt�remu Helium zawdzi�cza zar�wno swoj� ksi�niczk�, jak i dzisiejsze zwyci�stwo.

Zasypali mnie uprzejmo�ciami i komplementami, a jak si� wydawa�o najwi�ksze wra�enie zrobi�o na nich to, i� w uwolnieniu ksi�niczki i wyzwoleniu Helium uda�o mi si� zdoby� pomoc dzikich Thark�w.

��Bardziej ni� mnie powinni�cie dzi�kowa� temu oto cz�owiekowi � powiedzia�em, wskazuj�ce Tars Tarkasa. � Jest to jeden z najwybitniejszych na Barsoomie �o�nierzy i m��w stanu, Tars Tarkas, jeddak Tharku.

Pozdrowili zielonego wojownika z t� sam� uk�adn� grzeczno�ci�, z jak� zwracali si� do mnie. Ogromny Thark odpowiedzia� r�wnie g�adkim i dworskim je�ykiem, czego, musze si� przyzna�, wys�ucha�em z niema�ym zdziwieniem.

Dejah Thoris przesz�a na pok�ad okr�tu flagowego i by�a bardzo zaskoczona, �e ja z ni� tam nie zostaj�. Wyt�umaczy�em jej, �e bitwa jest tylko cz�ciowo wygrana, zosta�y jeszcze si�y l�dowe Zodangi i nie mog� opu�ci� Tars Tarkasa, dop�ki nie zostan� one w pe�ni rozgromione.

Dow�dca floty powietrznej Helium obieca�, �e wszystko zostanie tak zorganizowane, by si�y l�dowe Helium uderzy�y w tym samym momencie, w kt�rym my zaatakujemy oblegaj�cych miasto Zodanga�czyk�w. Potem statki rozdzieli�y si� i Dejah Thoris tryumfalnie powr�ci�a na dw�r swego dziadka, Tardos Morsa, jeddaka Helium. Flota statk�w transportowych, na kt�rych znajdowa�y si� thoaty zielonych wojownik�w, przeczeka�a bitw� w pewnym oddaleniu i teraz musieli�my si� zaj�� wy�adowywaniem zwierz�t na ziemie. Nie posiadali�my platform desantowych i realizacja tego zadania wydawa�a si� by� bardzo trudna, ale nie pozostawa�o nam nic innego. Polecieli�my ku transportowcom i zabrali�my si� do pracy.

Byli�my zmuszeni opuszcza� zwierz�ta na linach i zaj�o nam to pozosta�� cze�� nocy oraz po�ow� nast�pnego dnia. Dwukrotnie zostali�my zaatakowani przez kawalerie zodanga�sk�, ale z �atwo�ci� i bez wi�kszych strat odparli�my te ataki, a po zapadni�ciu nocy napastnicy wycofali si� zupe�nie.

Natychmiast, gdy ostatni thoat znalaz� si� na ziemi, Tars Tarkas da� rozkaz do wymarszu. Podzieleni na trzy oddzia�y podje�d�ali�my ostro�nie od p�nocy, wschodu i po�udnia ku wrogiemu obozowi.

W odleg�o�ci oko�o, mili od g��wnego obozu natkn�li�my si� na wysuni�te posterunki, co, jak to uprzednio ustalili�my, by�o sygna�em do otwartego ataku. Z dzikim, przera�liwym wrzaskiem mieszaj�cym si� z piskami czuj�cych blisk� bitw� thoat�w run�li�my na ob�z Zodangi.

Przypuszczali�my, �e uda si� nam ich zaskoczy�, jednak okaza�o si�, �e nacieramy na dobrze przygotowane, umocnione pozycje, pe�ne oczekuj�cych nas �o�nierzy. Nasze ataki by�y odpierane raz za razem i oko�o po�udnia zacz��em si� powa�nie obawia� o wynik bitwy.

L�dowa armi� Zodangi liczy�a oko�o miliona �o�nierzy, zebranych z ca�ej planety, zewsz�d, gdzie si�ga�y podobne do wst�g drogi wodne, natomiast przeciwko nim stawa�o nieca�e sto tysi�cy zielonych wojownik�w. Posi�ki z Helium nie pojawi�y si�, nie przys�ano te� �adnej wiadomo�ci.

Dopiero w po�udnie us�yszeli�my g�st� strzelanin�, dobiegaj�c� z obszaru oddzielaj�cego ob�z od miasta. Znaczy�o to, �e wreszcie nadeszli oczekiwani z tak� niecierpliwo�ci� sojusznicy. Tars Tarkas wyda� rozkaz do nast�pnej szar�y i jeszcze raz pot�ne thoaty ponios�y straszliwych je�d�c�w na nieprzyjacielskie sza�ce. W tej samej chwili oddzia�y z Helium przypu�ci�y szturm z przeciwnej strony i ob�z znalaz� si� miedzy m�otem a kowad�em. Zodanga�czycy walczyli dzielnie, ale ich op�r by� daremny.

R�wnina przed miastem przekszta�ci�a si� w prawdziw� jatk�, jednak stopniowo walki wygasa�y i wkr�tce usta�y zupe�nie. Ogromna ilo�� Zodanga�czyk�w pad�a lub dosta�a si� do niewoli. Kolumny je�c�w pomaszerowa�y w stron� Helium, a my wjechali�my przez g��wn� bram� miasta tryumfalnym pochodem, witani jak bohaterowie. Wzd�u� szerokich ulic t�oczy�y si� kobiety i ci nieliczni m�czy�ni, kt�rym obowi�zki nie pozwoli�y wzi�� udzia�u w bitwie. Jechali�my w�r�d nie milkn�cych oklask�w, obdarowywani ozdobami ze z�ota, srebra, platyny i drogich kamieni. Miasto szala�o z rado�ci.

Najwi�kszy, entuzjazm i podniecenie budzili srodzy Tharkowie. Nigdy przedtem uzbrojony zielony wojownik nie przekroczy� bram Helium, a �wiadomo��, �e teraz przychodz� oni tutaj jako przyjaciele i sprzymierze�cy nape�nia�a czerwonych ludzi jeszcze wi�ksz� rado�ci�.

Tego, i� moja niegodna s�u�ba dla Dejah Thoris sta�a si� powszechnie wiadoma Heliumitom, dowodzi�o g�o�ne wykrzykiwanie mego imienia, a tak�e niezliczone ozdoby, wieszane na mnie i moim ogromnym thoacie, gdy� nawet straszliwy wygl�d Wooli nie powstrzymywa� mieszka�c�w Helium od t�oczenia si� wok� mnie.

Gdy zbli�yli�my si� do pa�acu, spotkali�my grup� oficer�w, kt�rzy pozdrowili nas serdecznie, zwracaj�c si� z pro�b�, aby�my zsiedli z thoat�w i towarzyszyli im w drodze do Tardos Morsa, kt�ry pragnie przekaza� nam wyrazy wdzi�czno�ci za nasz� s�u�b�.

Kr�lewski orszak sta� na szczycie wielkich schod�w, wiod�cych ku g��wnemu wej�ciu do pa�acu i gdy weszli�my na pierwsze stopnie od orszaku od��czy�a si� jedna osoba i zacz�a schodzi� nam naprzeciw. By� to niemal perfekcyjny okaz m�czyzny: wysoki, prosty jak strza�a, wspaniale zbudowany, o ruchach i postawie cz�owieka, nawyk�ego rozkazywa� innym. Na pierwszy rzut oka rozpozna�em Tardos Morsa, jeddaka Helium.

Pierwszym z naszej grupy, do kt�rego si� zwr�ci�, by� Tars Tarkas, a s�owa, jakie wypowiedzia� stanowi�y podstaw� nowej, trwa�ej przyja�ni pomi�dzy ich rasami.

��Mo�liwo�� spotkania najwi�kszego �yj�cego wojownika Marsa � rzek� � jest dla Tardos Morsa bezcennym zaszczytem, ale daleko wi�ksze znaczenie ma fakt, i� mo�e on po�o�y� d�o� na^mieniu przyjaciela.

��Jeddaku Helium � odpowiedzia� Tars Tarkas � to, �e zieloni wojownicy poznali znaczenie przyja�ni jest zas�ug� cz�owieka, przyby�ego � innego �wiata, jemu Tharkowie zawdzi�czaj� mo�liwo�� zrozumienia twoich s��w, mo�liwo�� doceniania i odwzajemniania uczucia, kt�rym tak hojnie nas obdarzy�e�.

Tardos Mors pozdrowi� teraz zielonych jeddak�w oraz wszystkich jed�w i do ka�dego z nich zwr�ci� si� ze s�owami przyja�ni i szacunku.

Potem podszed� do mnie i po�o�y� obie d�onie na moich ramionach.

��Witaj, m�j synu � powiedzia�. � Niech dowodem mojego najwy�szego uznania dla dobie b�dzie fakt, i� powierzam ci najpi�kniejszy klejnot Helium.

Nast�pnie zostali�my przedstawieni Mors Kajakowi, jedowi mniejszego Helium i ojcu Dejah Thoris. Szed� on tu� za Tardos Morsem i zauwa�y�em, �e okazywa� jeszcze wi�ksze wzruszenie ni� jego ojciec. Kilkakrotnie pr�bowa� wyrazi� mi swoj� wdzi�czno��, ale g�os mu si� za�amywa� i nie m�g� powiedzie� ani s�owa, chocia� jako wojownik s�yn�� z wielkiej odwagi i okrucie�stwa. Jak ca�e Helium uwielbia� swoj� c�rk� i nie m�g� bez g��bokiego wzruszenia my�le� o tym, czego unikn�a.

Przez dziesi�� dni plemi� z Tharku i jego dzicy sojusznicy byli fetowani i ugaszczani, a potem, ob�adowani kosztownymi prezentami i odprowadzani przez dziesi�� tysi�cy �o�nierzy z Helium pod dow�dztwem Mors Kajaka, ruszyli w drog� powrotn� do swych dom�w. Jed mniejszego Helium wraz z niewielk� grup� dostojnik�w towarzyszy� im do samego Tharku, aby umocni� zadzierzgni�te wie�y i przyja�ni i pokoju.

Wraz z Tars Tarkasem odjecha�a Sola. Jeddak Tharku oficjalnie, w obecno�ci ca�ej rady plemienia, uzna� j� za sw� c�rk�.

Trzy tygodnie p�niej Mors Kajak, dostojnicy oraz Tars Tarkas i Sola wr�cili specjalnie wys�anym po nich statkiem bojowym do Helium, aby wzi�� udzia� w uroczysto�ciach, kt�re mia�y po��czy� Dejah Thoris i Johna Cartera.

Przez dziewi�� lat uczestniczy�em w radach i walczy�em w si�ach zbrojnych Helium jako ksi���, nale��cy do domu Tardos Morsa. Mieszka�cy Helium zdawali si� by� niezmordowani w �wiadczeniu mi uprzejmo�ci, nie by�o r�wnie� dnia, w kt�rym nie dostarczaliby nowych dowod�w mi�o�ci dla mojej ksi�niczki, niezr�wnanej Dejah Thoris.

W z�otym inkubatorze na dachu naszego pa�acu spoczywa�o �nie�nobia�e jajo. Bez przerwy od niemal pi�ciu lat trzyma�o przy nim warte dziesi�ciu �o�nierzy w gwardii jeddaka, a Dejah Thoris i ja, przychodzili�my tam niemal ka�dego dnia, by trzymaj�c si� za r�ce snu� plany na przysz�o�� i marzy� o i dniach, kt�re nast�pi�, gdy p�knie skorupka.

Wci�� �ywy w mojej pami�ci jest obraz owej ostatniej nocy, kt�r� sp�dzili�my przy inkubatorze, siedz�c blisko siebie, rozmawiaj�c �ciszonymi g�osami o dziwnym romansie, kt�ry zwi�za� nas ze sob� i o cudownym zdarzeniu, kt�re mia�o zwielokrotni� nasze szcz�cie i spe�ni� nadzieje.

W pewnej chwili zauwa�yli�my jasne �wiat�a zbli�aj�cego si� statku powietrznego, ale w pierwszej chwili nie zwr�cili�my uwagi na tak codzienny, zwyczajny widok. Jednak statek zbli�a� si� do Helium z szybko�ci� b�yskawicy, co mog�o zwiastowa�, i� przynosi wa�ne wiadomo�ci. W ko�cu �wietlnymi sygna�ami da� zna�, �e przynosi wie�ci, przeznaczone dla samego Jeddaka, a potem kr��y� niespokojnie nad miastem, oczekuj�c na ��d� patrolow�, kt�ra mia�a mu towarzyszy� do pa�acowego l�dowiska.

Dziesi�� minut po wyl�dowaniu statku przybieg� pos�aniec z poleceniem, abym natychmiast przyby� do pokoju narad. Zasta�em w nim ju� niemal wszystkich cz�onk�w rady. Na ustawionym na podwy�szeniu tronie siedzia� Tardos Mors, a jego twarz wyra�a�a najwy�szy niepok�j. Gdy wszyscy zaj�li swoje miejsca, przywita� nas i powiedzia�:

��Dzisiaj rano szereg rz�d�w Barsoomu zosta�o powiadomionych, �e ju� od dw�ch dni nie nadchodz� raporty od nadzorcy fabryki powietrza, bez odpowiedzi pozostaj� r�wnie� liczne, kierowane do niego z ca�ego Barsoomu wezwania. Ambasadorowie wielu kraj�w zwr�cili si� do nas, aby�my wzi�li te spraw� w swoje r�ce i jak najszybciej przetransportowali do fabryki drugiego nadzorc�, asystenta. Tysi�ce naszych statk�w poszukiwa�o go przez ca�y dzie�, a kilkana�cie minut temu jeden z nich wr�ci�, przywo��c straszliwie okaleczone cia�o, kt�re znaleziono w piwnicach pod jego domem. Nie musze wam t�umaczy�, jakie to wszystko ma dla Barsoomu znaczenie. Przebicie pot�nych mur�w fabryki zajmie kilka miesi�cy, ale praca ju� si� rozpocz�a i nie by�oby powod�w do obaw, gdyby pompy dzia�a�y prawid�owo, tak, jak od kilkuset lat. Jednak zdarzy�o si� to, czego obawiali�my si� najbardziej. Czujniki na ca�ym Barsoomie sygnalizuj�, �e ci�nienie atmosferyczne gwa�townie maleje. Maszyny przesta�y pracowa�.

��Moi panowie � zako�czy� � pozosta�y nam najwy�ej trzy dni �ycia.

Przez kilka minut w sali panowa�a absolutna cisza, potem podni�s� si� jaki� m�odzieniec i wznosz�c nad g�ow� obna�ony miecz zwr�ci� si� do Tardos Morsa:

��Obywatele Helium zawsze szczycili si� tym, i� swoim przyk�adem pokazuj� ca�emu Barsoomowi, jak nar�d czerwonych ludzi powinien �y�, teraz mamy sposobno�� pokaza� wszystkim jak powinien umrze�. Powr��my do swoich codziennych obowi�zk�w, jakby�my mieli przed sob� jeszcze tysi�ce pracowitych lat.

Sala rozbrzmia�a oklaskami, a poniewa� nie mogli�my zrobi� nic innego, ni� rozproszy� strach ludu w�asnym przyk�adem, wyszli�my z sali z u�miechem na ustach, chocia� serca z�era� nam smutek. Gdy wr�ci�em do mojego pa�acu zorientowa�em si�, �e wie�� dotar�a ju� do Dejah Thoris, wiec powt�rzy�em jej wszystko, co sam us�ysza�em.

��Byli�my bardzo szcz�liwi, Johnie Carter � powiedzia�a � i dzi�kuje, losowi, bez wzgl�du na to, jakim on b�dzie, �e pozwala nam umrze� razem.

W ci�gu nast�pnych dw�ch dni zmiana g�sto�ci powietrza by�a prawie niezauwa�alna, ale rankiem trzeciego dnia oddychanie na dachach najwy�szych budynk�w sprawia�o ju� powa�ne trudno�ci. Ulice i place Helium by�y wype�nione lud�mi. Przerwano wszelkie codzienne zaj�cia. Wi�kszo�� mieszka�c�w Helium dzielnie patrzy�a w twarz okrutnemu przeznaczeniu, jednak gdzieniegdzie mo�na by�o zauwa�y� kobiety i m�czyzn pogr��onych w cichej, beznadziejnej rozpaczy.

Oko�o po�udnia wielu s�abszych fizycznie pocz�o mdle�, a godzin� p�niej ludzie Barsoomu tysi�cami tracili przytomno��, zapadaj�c w poprzedzaj�c� zwykle �mier� przez uduszenie nie�wiadomo��.

Dejah Thoris, ja i inni cz�onkowie rodziny kr�lewskiej zebrali�my si� w zamkni�tym ogrodzie na wewn�trznym dziedzi�cu pa�acu. Siedzieli�my w milczeniu, tylko od czasu do czasu rzucaj�c �ciszonym g�osem jakie� kr�tkie zdanie. Wszyscy czuli�my unosz�ce si� nad nami widmo okrutnej, nieuchronnej �mierci. Nawet Woola zdawa� si� przeczuwa� nadchodz�ce nieszcz�cie, tuli� si� do Dejah Thoris i do mnie, wyj�c �a�o�nie.

Na pro�b� Dejah.Thoris inkubator zosta� przyniesiony z dachu naszego pa�acu i ksi�niczka siedzia�a obok niego, wpatruj�c si� pe�nym t�sknoty wzrokiem w rodz�ce si� nowe �ycie, kt�rego nigdy ju� nie pozna.

Gdy oddychanie zacz�o ju� sprawia� wyra�n� trudno��, Tardos Mors podni�s� si� i powiedzia�:

��Po�egnajmy si�. Wielkie dni Barsoomu min�y. S�o�ce, wstaj�c jutro, ujrzy martwy �wiat kt�ry po wieczne czasy kr��y� b�dzie w przestrzeni, pusty i zapomniany. To ju� koniec.

Uca�owa� nale��ce do rodziny kobiety, a potem podchodzi� do m�czyzn, k�ad�c im na. ramionach swe silne d�onie. Odwr�ci�em si� od niego pe�en smutku i m�j wzrok pad� na Dejah Thoris. Jej g�owa bezw�adnie zwisa�a na piersi, wydawa�o si�, i� ju� umar�a. Rzuci�em si� ku niej z krzykiem i przytuli�em j� mocno. Otworzy�a oczy i spojrza�a na mnie.

��Poca�uj mnie, Johnie Carter � wyszepta�a. � Kocham ci�. Jak�e okrutne jest to, �e musimy si� roz��czy�, my, kt�rzy dopiero zacz�li�my �ycie w szcz�ciu i mi�o�ci.

Poca�owa�em j� i wtedy ogarn�o mnie znajome uczucie � w moich �y�ach zagra�a wirgi�ska krew, wr�ci�a odwaga i poczucie dawnej si�y.

��Tak si� sta� nie mo�e! � krzykn��em. � Musi istnie� jakie� rozwi�zanie i John Carter, kt�ry wywalczy� sobie w obcym �wiecie twoj� mi�o��, odnajdzie je!

I wtedy z g��bi mojej pami�ci wyp�yn�o dziewi�� zapomnianych d�wi�k�w. Ich znaczenie, jak b�ysk rozja�niaj�cej ciemno�ci b�yskawicy, dotarto do mojej �wiadomo�ci � klucz do trzech ogromnych drzwi fabryki powietrza!

Ci�gle trzymaj�c w obj�ciach moj� umieraj�c� ksi�niczk� odwr�ci�em si� do Tardos Morsa i krzykn��em:

��Jeddaku, pr�dko! Rozka�, aby na dach pa�acu natychmiast dostawiono najszybsz� lataj�c� maszyn�! Mo�e jeszcze b�d� m�g� uratowa� Barsoom.

Nie zadawa� �adnych pyta� i w chwile p�niej kt�ry� z gwardzist�w pospieszy� do najbli�szych hangar�w. Mimo i� na dachach budynk�w powietrze by�o ju� bardzo rozrzedzone, uda�o im si� uruchomi� najszybsz� jednoosobow� ��dk� zwiadowcz�, jak� kiedykolwiek wyprodukowano na Barsoomie. Uca�owa�em Dejah Thoris i przykaza�em Wooli, kt�ry chcia� biec za mn�, .aby jej pilnowa�, a potem r�wnie sprawnie, jak dawniej, wskoczy�em na dach pa�acu i za chwile lecia�em ju� ku przedmiotowi nadziei ca�ego Barsoomu. Musia�em lecie� bardzo nisko, aby mie� dostateczn� ilo�� powietrza do oddychania, ale na szcz�cie najkr�tsza droga prowadzi�a nad p�askim dnem wyschni�tego morza, wiec mog�em szybowa� zaledwie kilka st�p nad ziemi�.

Wyciska�em z ��dki wszystkie mo�liwo�ci, gdy� wiedzia�em, �e rozgrywam wy�cig ze �mierci�. Przez ca�y czas mia�em przed oczyma twarz Dejah Thoris. Odwr�ciwszy si� ostatni raz przed opuszczeniem ogrodu pa�acowego zobaczy�em, �e ksi�niczka zachwia�a si� i osun�a na ziemie tu� obok ma�ego inkubatora. Zrozumia�em, �e zapad�a w omdlenie, kt�re zako�czy si� �mierci�, je�eli dostawy powietrza nie zostan� zwi�kszone, wiec teraz wyzby�em si� wszelkiej ostro�no�ci, wyrzuci�em za burt� wszystko poza silnikiem i kompasem, nawet moje ozdoby i insygnia i le��c na brzuchu, wyci�gni�ty wzd�u� �odzi, jedn� r�k� trzyma�em ster, a drug� przesuwa�em do oporu d�wignie reguluj�c� pr�dko��. Gna�em przez rozrzedzone powietrze Barsoomu niczym meteor. Na godzin� przed zapadni�ciem mroku zobaczy�em wreszcie pot�ne mury fabryki powietrza, zmniejszy�em pr�dko�� i wyl�dowa�em przed ma�ymi drzwiami, za kt�rymi kry� si� ratunek dla Barsoomu.

Starano si� przebi� �cian� tu� obok drzwi, ale ogromna rzesza ludzi zdo�a�a zaledwie zadrasn�� jej tward� jak kamie� powierzchnie. Wi�kszo�� z tych ludzi le�a�a teraz, pogr��ona' w ostatnim �nie, z kt�rego nawet nap�yw �wie�ego powietrza nie m�g�by ich obudzi�.

Sytuacja by�a znacznie gorsza ni� w Helium. Ju� prawie nie by�o czym oddycha�. �wiadomo�� zachowa�o zaledwie kilku robotnik�w.

��Je�eli otworz� drzwi � spyta�em jednego z nich � czy jest tu kto�, kto potrafi�by uruchomi� maszyny?

��Ja m�g�bym to zrobi� � odpowiedzia� � je�li otworzysz je szybko. Zosta�o mi zaledwie par� chwil �ycia. Jednak pr�by s� bezcelowe, obaj nadzoruj�cy nie �yj�, a pr�cz nich nikt na Barsoomie nie zna sekretu tych przekl�tych zamk�w.

Nie by�o czasu na dalsze rozmowy, czu�em, �e z ka�d� chwil� s�abn� coraz bardziej i ju� z trudno�ci� panuje nad swym umys�em. Upad�em na kolana i skupiaj�c resztk� woli wys�a�em dziewi�� fal my�lowych w stron�, tych straszliwych drzwi. Marsjanin podczo�ga� si� ku mnie i w �miertelnej ciszy, z oczyma wlepionymi w p�aszczyzn� przed nami czekali�my na efekt moich wysi�k�w. Drzwi drgn�y i zacz�y si� powoli cofa�. Usi�owa�em .wsta� i p�j�� w �lad za nimi, ale by�em zbyt s�aby.

��Id� za nimi � powiedzia�em do mego towarzysza. � Je�li uda ci si� dotrze� do pomp, odkr�� je wszystkie. Jest to jedyna szansa na to, by jutro Barsoom jeszcze istnia�.

Z miejsca, w kt�rym le�a�em, otworzy�em drugie drzwi, a potem trzecie i patrzy�em, jak cz�owiek, kt�ry uosabia� nadzieje Barsoomu przeczo�guje si� przez nie z wysi�kiem. Potem wszystko pociemnia�o i straci�em przytomno��.

Gdy zn�w otworzy�em oczy, wok� panowa�a ciemno��. Na ciele mia�em dziwne, sztywne szaty � szaty, kt�re kruszy�y si� i rozsypywa�y w proch przy ka�dym poruszeniu. Przeci�gn��em d�o�mi wzd�u� cia�a i stwierdzi�em, �e jestem ubrany od st�p do g��w, mimo �e w chwili, w kt�rej straci�em przytomno�� przed ma�ymi drzwiami, by�em ca�kowicie nagi.

Przed sob� zauwa�y�em nier�wny otw�r, przez kt�ry prze�witywa�o s�abe �wiat�o ksi�yca. Moje r�ce, w�druj�ce po ciele, natrafi�y na kieszenie i znalaz�y ma�� paczk� zapa�ek, owini�t� w naoliwiony papier. Potar�em jedn� z nich. Nik�y p�omie� o�wietli� co�, co zdawa�o si� by� du�� pieczar�. W jej g��bi zauwa�y�em dziwn�, nieruchom� posta�, skulon� na ma�ej �awce. Podszed�em bli�ej i stwierdzi�em, �e by�y to zmumifikowane zw�oki starej kobiety o d�ugich czarnych w�osach, pochylone nad pozosta�o�ciami paleniska, na kt�rym sta� miedziany kocio�ek z ma�� ilo�ci� jakiego� zielonego proszku na dnie.

Za ni�, wzd�u� ca�ej pieczary, na podwieszonym u pu�apu rzemiennym pasie wisia�y ludzkie szkielety. Do rzemienia przywi�zany by� sznur, kt�rego drugi koniec tkwi� w d�oni martwej kobiety. Gdy go dotkn��em, szkielety poruszy�y si�, wydaj�c odg�os, podobny do szelestu zwi�d�ych li�ci.

By� to groteskowy, a jednocze�nie pe�en grozy widok. Czym pr�dzej uciek�em z tego makabrycznego miejsca na �wie�e powietrze. Widok, kt�ry ujrza�em, gdy wyszed�em na ma��, skaln� p�k� przed wej�ciem do pieczary, zaskoczy� mnie i skonsternowa�.

Przed sob� widzia�em nowe niebo i nowy krajobraz. W oddali srebrzy� si� �a�cuch g�r, na niebie wisia� niemal nieruchomy ksi�yc, o�wietlaj�c le��c� u moich st�p, poro�ni�t� kaktusami dolin� � widok zupe�nie r�ny od tych, do kt�rych przywyk�em na Marsie. Przypomnia�em sobie wszystko i z�apawszy si� za g�ow�, z�amany i pe�en smutku, poszed�em w d� drog�, zaczynaj�c� si� u wej�cia do pieczary.

Nade mn� b�yszcza�o czerwone oko Marsa, odleg�e o czterdzie�ci osiem milion�w mil, starannie ukrywaj�ce odpowied� na dr�cz�ce mnie pytania.

Czy Marsjanin dotar� do pomieszczenia, w kt�rym znajdowa�y si� pompy? Czy o�ywcze powietrze zosta�o dostarczone na czas, by uratowa� mieszka�c�w tej odleg�ej planety? Czy moja Dejah Thoris �y�a, czy te� jej pi�kne cia�o, ogarni�te ch�odem �mierci spoczywa�o obok ma�ego inkubatora w ogrodzie na dziedzi�cu pa�acu Tardos Morsa, jeddaka Helium?

Przez dziesi�� lat czeka�em i modli�em si� o odpowied� na moje pytania. Przez dziesi�� lat czeka�em i modli�em si�, by B�g pozwoli� mi wr�ci� do �wiata mojej utraconej mi�o�ci. Wola�bym le�e� martwy obok Dejah Thoris, ni� �y� na Ziemi, oddalony od niej o miliony straszliwych mil.

Stara kopalnia, kt�r� zasta�em nietkni�t�, uczyni�a mnie bardzo bogatym, lecz c� mi po maj�tku!

Dzisiaj gdy siedz� tutaj, w moim ma�ym gabinecie, kt�rego okna spogl�daj� na rzek� Hudson, mija w�a�nie dwadzie�cia lat od chwili, w kt�rej po raz pierwszy otworzy�em oczy na Barsopmie. Przez okno przy biurku widz� go � b�yszczy na niebie, i wydaje mi si�, �e dzi� wzywa mnie tak, jak jeszcze nigdy dot�d od tej strasznej nocy i �e przez bezmiar przestrzeni widz� pi�kn�, czarnow�os� kobiet�, stoj�c� w pa�acowym ogrodzie, a przy niej ma�ego ch�opca. Oplata matk� ramionami, a ona wskazuje w niebo, ku planecie, nazywaj�cej si� Ziemia. U ich st�p le�y wielka, straszliwie brzydka bestia o z�otym sercu.

Wierze, �e na mnie czekaj� i mam dziwne wra�enie, �e wkr�tce b�d� si� m�g� o tym przekona�.