��Do domu, Tenar! Do domu!

Dolin� spowi� p�mrok; jab�onie mia�y wkr�tce zakwitn��. Tu i tam, w cieniu w�r�d ga��zi, b�yszcza� jak male�ka gwiazdka nazbyt wcze�nie rozkwit�y p�k, r�owy i bia�y. Mi�dzy drzewami, po �wie�ej, g�stej, wilgotnej trawie biega�a ma�a dziewczynka. Bieg�a dla czystej rado�ci biegu. S�ysz�c wo�anie, nie zatrzyma�a si� od razu, lecz szerokim �ukiem zawr�ci�a w stron� domu. Matka czeka�a w drzwiach chaty: ciemna sylwetka na de padaj�cego z wn�trza blasku ognia. Przygl�da�a si� podskakuj�cej figurce, podobnej do puszka dmuchawca niesionego wiatrem ponad ciemniej�c� w�r�d drzew traw�.

U w�g�a ojciec oskrobywa� z ziemi zab�ocon� motyk�.

��Dlaczego tak kochasz to dziecko?�� zapyta�.�� W przysz�ym miesi�cu przyjd�, �eby j� zabra�. Na dobre. Lepiej zapomnia�aby� o niej i tyle. Co ci z tego, �e tak lgniesz do kogo�, kogo i tak musisz straci�? Z niej nie b�dziemy mieli po�ytku. Z�by chocia� zap�acili, to by�oby co�. Ale nie. Zabieraj� i koniec.

Kobieta milcza�a. Patrzy�a na dziecko; zatrzyma�o si� w�a�nie, by poprzez korony drzew spojrze� w niebo. Ponad sadem, ponad szczytami g�r, czystym blaskiem l�ni�a gwiazda wieczorna.

��Ona nie nale�y do nas. Nigdy nie nale�a�a, odk�d przyszli i powiedzieli, �e ma by� Kap�ank� przy Grobowcach. Czemu nie chcesz tego zrozumie�?�� glos m�czyzny by� szorstki, pe�en goryczy.�� Masz jeszcze czworo. Zostan� z nami, a ona nie. Nie przywi�zuj si� do niej. Daj jej odej��.

��Gdy nadejdzie czas�� odrzek�a�� pozwol� jej odej��. Dziewczynka podbieg�a, stawiaj�c ma�e, bose stopki na b�otnistej ziemi. Matka schyli�a si�, by j� obj��, a kiedy wchodzi�y do chaty, poca�owa�a czarne w�osy c�rki. Jej w�asne, w migoc�cym blasku ognia, by�y jasne.

M�czyzna pozosta� na zewn�trz. Czu�, jak marzn� mu bose stopy; widzia�, jak ciemnieje nad nim czyste, wiosenne niebo. Jego twarz pe�na by�a �alu�� tak �lepego, t�pego, z�ego �alu, �e nie umia�by znale�� s��w, by go wypowiedzie�. W ko�cu wzruszy� ramionami i wszed� za �on� do zalanej blaskiem ognia izby, gdzie rozbrzmiewa�y g�osy dzieci.

Wysoki g�os rogu przeszy� powietrze i umilk�. Cisz� zak��ca� tylko odg�os krok�w stawianych w powolnym rytmie wybijanym przez b�ben�� w r�wnym rytmie uderze� serca. Poprzez szczeliny w dachu Sali Tronu, przez wyrwy mi�dzy kolumnami, gdzie run�y ca�e odcinki muru, wpada�y migotliwe, uko�ne promienie s�o�ca. Powietrze by�o nieruchome i mro�ne. Szron pokrywa� martwe li�cie chwast�w, przeciskaj�cych si� mi�dzy p�ytami marmuru; trzeszcza�y cicho, czepiaj�c si� czarnych szat kap�anek.

Sz�y czw�rkami przez ogromn� sal�, pomi�dzy podw�jnymi rz�dami kolumn. G�ucho rozbrzmiewa� b�ben. Nie by�o s�ycha� niczyich g�os�w, niczyje oczy nie ogl�da�y tej procesji. P�omienie pochodni w d�oniach dziewcz�t okrytych czerni� zdawa�y si� czerwienie� w snopach s�onecznego �wiat�a, by zaraz rozb�ysn�� jasno w pasmach cienia mi�dzy nimi. Na zewn�trz, na stopniach Sali Tronu, zostali m�czy�ni�� stra�nicy, tr�bacze, dobosze. Wielkie wrota przekroczy�y tylko kobiety�� w ciemnych strojach, w kapturach, id�ce wolno, czw�rkami, w kierunku pustego tronu.

Na przedzie sz�y dwie: wysokie, spowite w czer�; jedna wyprostowana i sztywna, druga oci�a�a, ko�ysz�ca si� lekko. Mi�dzy nimi maszerowa�a sze�cioletnia dziewczynka w prostej bia�ej tunice. G�ow�, ramiona i nogi mia�a ods�oni�te. By�a bosa.

Dwie kobiety zatrzyma�y si� u stopni wiod�cych do tronu i lekko pchn�y dziecko do przodu. Pozosta�e czeka�y, ustawione w r�wne ciemne szeregi.

Zdawa�o si�, �e stoj�cy na wysokim postumencie tron okrywaj� zas�ony czerni, zwisaj�ce z ponurego p�mroku pod stropem. Czy to rzeczywi�cie zas�ony, czy tylko g�stniej�ce cienie, nie spos�b by�o stwierdzi�. Tron by� tak�e czarny; klejnoty i z�ocenia oparcia i por�czy rzuca�y pos�pne b�yski. Tron by� olbrzymi. Cz�owiek, kt�ry by na nim zasiad�, zdawa�by si� kar�em�� tron by� ponad ludzkie wymiary.

Sta� pusty. Zajmowa�y go tylko cienie.

Dziecko samotnie wesz�o na czwarty z siedmiu stopni z czerwono �y�kowanego marmuru. Byty tak szerokie i wysokie, �e musia�o na ka�dym postawi� obie stopy, zanim wspi�o si� na nast�pny. Na czwartym, �rodkowym, na wprost tronu, sta� du�y, nier�wny, wy��obiony u g�ry kloc drzewa. Dziewczynka ukl�k�a i u�o�y�a g�ow� w zag��bieniu, przekr�caj�c j� lekko w bok. W tej pozycji znieruchomia�a.

Nagle z cienia po prawej stronie tronu wynurzy�a si� posta� o zamaskowanej twarzy, okryta bia�� we�nian� tog�. W r�ku trzyma�a pi�ciostopowy miecz z polerowanej stali. W milczeniu, bez wahania, podnios�a go obur�cz nad szyj� dziewczynki. B�ben umilk�.

Ostrze zamar�o na chwil�. Wtem z lewej strony tronu wyskoczy�a posta� w czerni, zbieg�a w d� i chwyci�a szczup�ymi r�koma rami� ofiarnika. Miecz l�ni� w p�mroku. Przez chwil� bia�a posta� i czarna, obie bez twarzy, jak tancerze balansowa�y nad nieruchomym dzieckiem, kt�rego jasn� szyj� ods�ania�y rozdzielone pasma czarnych w�os�w.

W absolutnej ciszy postacie odskoczy�y od siebie i rozesz�y si�, znikaj�c w ciemno�ci za olbrzymim tronem. Jedna z kap�anek podesz�a do stopni i wyla�a na nie czar� jakiego� p�ynu, kt�ry w panuj�cym p�mroku wydawa� si� czarny.

Dziewczynka wsta�a i z trudem zesz�a na d�, gdzie dwie wysokie kobiety odzia�y j� w czarn� szat� i p�aszcz z kapturem. Potem odwr�ci�y j�, by spojrza�a na stopnie, na ciemn� plam�, na tron.

��Niech Bezimienni przyjm� ofiarowane im dziewcz�, jedyne, jakie kiedykolwiek zrodzi�o si� bezimiennym. Niech przyjm� jej �ycie, wszystkie lata a� do �mierci, kt�ra r�wnie� do nich nale�y. Niech j� uznaj� za godn� tej ofiary. Niech b�dzie po�arta!

Inne g�osy, chrapliwe i przenikliwe jak g�osy tr�b, odpowiedzia�y:

��Zosta�a po�arta! Zosta�a po�arta!

Dziewczynka spojrza�a spod czarnego kaptura w g�r�, na tron. Kurz pokrywa� klejnoty na ci�kich por�czach zdobionych rze�bionymi pazurami; z rze�b oparcia zwisa�y paj�czyny; wida� by�o bia�awe plamy sowich odchod�w. Na trzech stopniach powy�ej miejsca, gdzie kl�cza�a, nie stan�a nigdy stopa �miertelnika. Kurz zalega� na nich warstw� tak grub�, �e wygl�da�y jak jedna uko�na p�aszczyzna; �y�kowany marmur skrywa�a ca�kowicie nieporuszona, nietkni�ta pokrywa tylu ju� lat, tylu stuleci�

��Zosta�a po�arta! Zosta�a po�arta!

Znowu odezwa� si� b�ben, tym razem w szybszym rytmie.

W ciszy, powoli, nowo uformowana procesja ruszy�a na wsch�d, ku dalekiemu jasnemu kwadratowi wyj�cia. Po obu stronach sali szerokie podw�jne kolumny gin�y w mroku pod pu�apem. Mi�dzy kap�ankami sz�a dziewczynka, teraz ca�a w czerni, jak one. Jej bose stopy depta�y zamarzni�te li�cie i lodowate kamienie; nie podnosi�a wzroku, kiedy b�yska�y przed ni� promienie s�o�ca, przebijaj�ce zniszczony dach.

Stra�nicy trzymali wrota szeroko otwarte. Czarna procesja wysun�a si� na zewn�trz, na ch�odny wiatr i blade �wiat�o poranka. S�o�ce o�lepia�o, p�yn�c nad bezmiarem pustki na wschodzie. Ku zachodowi g�ry sta�y w jego blasku i ja�nia�a fasada Sali Tronu. Inne budynki, ni�ej na wzg�rzu, pogr��one by�y jeszcze w purpurowym cieniu. Tylko na niewielkim wzg�rku za drog� b�yszcza� w glorii niedawno z�ocony dach �wi�tyni Boskich Braci. Czarna kolumna kap�anek czw�rkami rozpocz�a marsz w d� Wzg�rza Grobowc�w. Id�c podj�y cichy �piew. Prosta melodia sk�ada�a si� z trzech tylko ton�w, a raz po raz powtarzane s�owo by�o tak staro�ytne, �e utraci�o ju� znaczenie. By�o jak kamie� milowy tkwi�cy ci�gle w miejscu, gdzie od dawna nie ma ju� drogi. Kobiety wci�� na nowo powtarza�y to puste s�owo. Ich cichy �piew jak nie milkn�cy, monotonny szum wype�nia� ca�y ten dzie�, Dzie� Odrodzenia Kap�anki.

Dziewczynka przechodzi�a z sali do sali, ze �wi�tyni do �wi�tyni. W jednym miejscu k�adziono jej s�l na j�zyk; w innym kl�cza�a twarz� ku zachodowi, gdy obcinano jej w�osy i namaszczano olejkiem i octem winnym; w jeszcze innym le�a�a twarz� w d� na p�ycie z czarnego marmuru, a za o�tarzem przenikliwe g�osy wy�piewywa�y modlitw� za zmar�ych. Przez ca�y dzie� nie jad�a nic i nie pi�a�� ani ona, ani �adna z kap�anek.

Kiedy zap�on�a gwiazda wieczorna, dziewczynk� po�o�ono do �o�a�� nag�, okryt� owczymi sk�rami, w komnacie, gdzie nie by�a nigdy dot�d, w budynku, kt�ry przez ca�e lata sta� zamkni�ty i dopiero dzi� go otworzono. Bardzo wysoka komnata nie mia�a okien, a w powietrzu unosi� si� st�ch�y zapach. Tam, w ciemno�ci, pozostawi�y j� milcz�ce kobiety.

Nie porusza�a si�. Z szeroko otwartymi oczami le�a�a w pozycji, w jakiej u�o�y�y j� kap�anki. Trwa�a tak bardzo d�ugo.

Potem zobaczy�a �wiat�o: nik�y odblask na �cianie. Kto� nadchodzi� cicho korytarzem. Os�ania� �wiec�, by dawa�a nie wi�cej blasku ni� �wietlik.

��Hej, Tenar, jeste� tam?�� us�ysza�a ochryp�y szept. Milcza�a.

Do wn�trza komnaty wsun�a si� jaka� g�owa�� bezw�osa, o barwie ��tawej jak obrany ziemniak. Male�kie br�zowe oczy tak�e przypomina�y oczka ziemniaka. Nos zdawa� si� kar�owaty przy wielkich p�askich policzkach, usta przypomina�y pozbawion� warg szczelin�. Dziewczynka wpatrywa�a si� w t� twarz wielkimi ciemnymi oczami.

��Wi�c jeste�, Tenar, ma�a pszcz�ko!�� G�os by� szorstki i wysoki, jakby kobiecy, lecz nie nale�a� do kobiety.�� Nie powinienem tu przychodzi�, moje miejsce jest za drzwiami, na ganku; w�a�nie tam id�. Ale musia�em zobaczy�, jak si� czuje moja ma�a Tenar po tym d�ugim, ci�kim dniu. Tak, tak, jak tam moja biedna, ma�a pszcz�ka?

Bezszelestnie ruszy� w jej stron� wyci�gaj�c r�k�, jakby chcia� j� pog�aska�.

��Nie jestem ju� Tenar�� powiedzia�a dziewczynka patrz�c wprost na niego.

Wyci�gni�ta r�ka opad�a; nie dotkn�� jej.

��Nie�� szepn�� po chwili.�� Wiem, wiem. Teraz jeste� male�k� Po�art�. Aleja� Milcza�a.

��To by� ci�ki dzie� dla mojej male�kiej�� powiedzia� w ko�cu m�czyzna. Odsun�� si�. Nik�e �wiate�ko migota�o w jego szerokiej ��tej d�oni.

��Nie powiniene� przychodzi� do tego Domu, Manan.

��Nie� Wiem, �e nie. Nie powinno mnie by� w tym miejscu. No c�, dobrej nocy, male�ka� Dobrej nocy.

Dziecko milcza�o. Manan odwr�ci� si� wolno i odszed�. �wietlne b�yski znik�y z wysokich �cian. Dziewczynka, kt�rej jedynym imieniem by�o teraz Arha, Po�arta, le�a�a na plecach i nieruchomym wzrokiem wpatrywa�a si� w ciemno��.

Nie zdawa�a sobie z tego sprawy, ale w miar� dorastania zapomina�a matk�. Przynale�a�a tutaj, do Miejsca Grobowc�w; zawsze tu by�a. Tylko czasem, w d�ugie sierpniowe wieczory, kiedy patrzy�a na g�ry na zachodzie, wysuszone i p�owe w blasku s�o�ca, wspomina�a ogie�, kt�ry dawno temu p�on�� na kominku, rzucaj�c takie samo ��te �wiat�o. Wtedy wraca�a pami�� o tym, jak j� przytulano�� niezwyk�a, gdy� tutaj ma�o kto jej dotyka�. I wspomnienia przyjemnego zapachu, aromatu w�os�w �wie�o umytych i p�ukanych w wodzie z sza�wi��� d�ugich, jasnych w�os�w o barwie ognia i s�o�ca tu� nad horyzontem. Tylko tyle jej pozosta�o.

Naturalnie, wiedzia�a wi�cej ni� pami�ta�a, gdy� opowiedziano jej ca�� histori�. Kiedy mia�a sze�� czy siedem lat i zaczyna�a si� zastanawia�, kim jest ta osoba, kt�r� nazywaj� Arh�, posz�a do swego opiekuna, dozorcy Manana.

��Opowiedz mi, jak zosta�am wybrana, Manan�� poprosi�a.

��Przecie� wiesz, male�ka.

Rzeczywi�cie wiedzia�a. Wysoka kap�anka Thar powtarza�a jej to swym osch�ym g�osem, dop�ki nie nauczy�a si� s��w na pami��.

��Wiem�� przyzna�a i zacz�ta recytowa�:�� Po �mierci Jedynej Kap�anki Grobowc�w Atuanu, ceremonie pogrzebu i oczyszczenia ko�cz� si� z up�ywem jednego miesi�ca kalendarza ksi�ycowego. Potem wybrane Kap�anki i Stra�nicy Miejsca Grobowc�w ruszaj� przez pustyni� do miasteczek i wiosek Atuanu, by szuka� i rozpytywa�. Poszukuj� dziewczynki urodzonej w noc �mierci Kap�anki. Kiedy j� znajd�, czekaj� i obserwuj�. Dziecko musi by� zdrowe na ciele i umy�le, a rosn�c nie mo�e chorowa� na krzywic� czy osp�, ani zdradza� �adnych deformacji, ani o�lepn��. Kiedy bez skazy osi�gnie wiek pi�ciu lat, wtedy wiadomo, �e istotnie jest ono nowym wcieleniem Kap�anki, kt�ra umar�a. Wie�� o tym zanosi si� do Boga-Kr�la w Awabath, a j� sam� przewozi do �wi�tyni, gdzie przez rok pobiera nauki. A kiedy ten rok dobiegnie ko�ca, prowadzi siej� do Sali Tronu, a jej imi� oddane zostaje na powr�t tym, kt�rzy s� jej W�adcami, Bezimiennym, jako �e sama jest bezimienn�, Kap�ank� Wiecznie Odradzan�.

Tak m�wi�a jej Thar, s�owo w s�owo, a ona nigdy nie o�mieli�a si� prosi� o wi�cej. Chuda kap�anka nie by�a okrutna, tylko zimna od �ycia w �elaznej dyscyplinie. Arha ba�a si� jej. Za to Manana nie ba�a si� ani troch� i mog�a mu rozkazywa�.

��A teraz opowiedz, jak zosta�am wybrana! Wiedzia�a, �e znowu ust�pi.

��Wyruszyli�my st�d na p�noc i zach�d, trzeciego dnia pierwszej kwadry, gdy� Arha-kt�ra-by�a umar�a trzeciego dnia ostatniego ksi�yca. Najpierw udali�my si� do Tenacbach, kt�re jest wielkim miastem, cho� wobec Awabath jest niczym pch�a przy krowie. Tak przynajmniej m�wi� ci, kt�rzy widzieli je oba. Ale dla mnie jest wystarczaj�co du�e: stoi tam chyba z tysi�c dom�w. I sprawdzili�my w Gar. Ale nikt w tych dw�ch miastach nie mia� dziecka-dziewczynki, urodzonej trzeciego dnia ksi�yca zesz�ego miesi�ca. Znale�li�my kilku ch�opc�w, ale ch�opcy si� nie nadaj�. Ruszyli�my wi�c w g�ry, na p�noc od Gar, do miasteczek i wiosek. To moja kraina. Nie urodzi�em si� na tej pustyni, ale tam, gdzie p�yn� potoki i ziemia jest zielona.�� Matowy g�os Manana zawsze wtedy brzmia� dziwnie, a jego ma�e oczka kry�y si� zupe�nie; przerywa� na chwil�, nim zaczyna� opowiada� dalej.�� Odszukali�my i rozmawiali�my ze wszystkimi, kt�rzy byli rodzicami dzieci urodzonych w ostatnich miesi�cach. Niekt�rzy pr�bowali k�ama�: �Tak, oczywi�cie, nasza c�rka urodzi�a si� trzeciego dnia ksi�yca!� Ci biedni ludzie, musisz wiedzie�, cz�sto s� zadowoleni, gdy mog� si� pozby� c�rek. Byli te� inni, ubodzy i mieszkaj�cy w samotnych chatach, w dolinach w�r�d g�r, kt�rzy nie liczyli czasu i rzadko potrafili rozr�ni� dni, wi�c nie umieli okre�li� z ca�� pewno�ci�, w jakim wieku s� ich dzieci. Ale pytaj�c dostatecznie d�ugo, zawsze potrafili�my doj�� do prawdy. Wreszcie znale�li�my: w wiosce licz�cej dziesi�� chatek, w dolinie sad�w na zach�d od Entat. Dziewczynka mia�a osiem miesi�cy. Tak d�ugo trwa�y nasze poszukiwania. Ale urodzi�a si� tej nocy, gdy zmar�a Kap�anka Grobowc�w, w godzinie jej �mierci. Pi�kne to by�o dziecko. Siedzia�a na kolanach matki i patrzy�a na nas b�yszcz�cymi oczkami, kiedy jak nietoperze do jaskini wciskali�my si� do jedynej izby domu. Jej ojciec by� biednym cz�owiekiem. Dogl�da� jab�oni w sadzie bogacza i nie mia� nic w�asnego pr�cz pi�ciorga dzieci i kozy. Nawet chata nie nale�a�a do niego. Tam wi�c stan�li�my wszyscy i po tym, jak kap�anki patrzy�y na ma�� i szepta�y mi�dzy sob�, mo�na by�o pozna�, �e ich zdaniem znalaz�y wreszcie Odrodzon�. Matka te� to pozna�a. Tuli�a dziecko i nie odzywa�a si� ani s�owem. No wi�c wr�cili�my nast�pnego dnia. I prosz�: dziecko le�y w wiklinowym ��eczku, krzyczy i p�acze, a na ca�ym ciele ma pr�gi i czerwone plamy z gor�czki. A matka p�acze jeszcze g�o�niej: �Och! Och! Moj� malutk� z�apa�y Palce Wied�my! � Tak w�a�nie m�wi�a. Mia�a na my�li osp�. W mojej wsi te� m�wili�my na ni� Palce Wied�my Ale Kossil, kt�ra jest teraz Najwy�sz� Kap�ank� Boga-Kr�la, podesz�a do ko�yski i wyj�a dziecko. Wszyscy inni cofn�li si�, a ja razem z nimi; nie ceni� swego �ycia zbyt wysoko, ale kto wchodzi do domu, gdzie jest ospa? Lecz Kossil nie ba�a si� ani troch� Nie, nie ona. Wzi�a dziecko i m�wi: �Ona nie ma gor�czki�. Potem po�lini�a palec i potar�a czerwone plamy, a one znikn�y. To by� tylko sok z jag�d. Biedna, g�upia matka my�la�a, �e nas oszuka i zatrzyma dziecko!�� Manan �mia� si� z tego serdecznie; ��ta twarz prawie si� nie zmienia�a, ale brzuch trz�s� mu si� mocno.�� No wi�c m�� j� zbi�, bo ba� si� gniewu kap�anek. Nied�ugo potem wr�cili�my na pustyni�, ale co roku jeden z ludzi Miejsca wraca� do wioski w�r�d jab�kowych sad�w i sprawdza�, jak dziewczynka dorasta. Tak min�o pi�� lat, a wtedy Kossil i Thar ruszy�y w podr� ze stra�� �wi�tyni i �o�nierzami w czerwonych he�mach, przys�anych przez Boga-Kr�la jako eskorta. Przywie�li tu dziecko, poniewa� by�a to w istocie Kap�anka Grobowc�w odrodzona, i tu powinna si� znale��. A kto by� tym dzieckiem, male�ka? No kto?

��Ja�� odpowiada�a Arha patrz�c w dal, jakby chcia�a zobaczy� co�, czego nie mog�a dostrzec, co zgin�o poza widnokr�giem.

��A co zrobi�a� matka, kiedy przyszli zabra� jej c�rk�?�� spyta�a kiedy�.

Tego Manan nie wiedzia�; nie pojecha� z kap�ankami na ostatni� wypraw�.

A ona nie pami�ta�a. Zreszt�, po co pami�ta�? Co przesz�o, min�o. Przyby�a tu, gdzie musia�a przyby�. Z ca�ego �wiata zna�a tylko jedno miejsce: Grobowce Atuanu.

Przez pierwszy rok sypia�a w du�ej sali razem z innymi nowicjuszkami, dziewcz�tami w wieku od czterech do czternastu lat. Ju� wtedy jednak Manan zosta� wybrany spo�r�d Dziesi�ciu Dozorc�w na jej osobistego opiekuna. Jej ��ko sta�o w male�kiej alkowie, cz�ciowo odgrodzone od d�ugiej, nisko sklepionej sali Wielkiego Domu, gdzie dziewcz�ta chichota�y mi�dzy sob� i szepta�y, zanim zasn�y, a w szarym blasku poranka ziewaj�c zaplata�y sobie w�osy. Kiedy odebrano jej imi� i sta�a si� Arh�, spa�a samotnie w Ma�ym Domu, w ��ku i pokoju, kt�re mia�y by� jej ��kiem i pokojem przez reszt� �ycia. Ten dom nale�a� do niej, by� Domem Jedynej Kap�anki i nikt nie mia� prawa tu wej�� bez jej pozwolenia. Gdy by�a jeszcze ma�a, bawi�o j�, gdy ludzie stukali pokornie do drzwi, a ona m�wi�a: �Mo�esz wej��. Irytowa�o j� te�, �e obie Najwy�sze Kap�anki, Kossil i Thar, uznawa�y jej pozwolenie za rzecz naturaln� i wchodzi�y bez pukania.

Mija�y dni i lata, wszystkie podobne do siebie. Dziewcz�ta w Miejscu Grobowc�w sp�dza�y czas na lekcjach i �wiczeniach. Nie bawi�y si�. Nie mia�y czasu na zabaw�. Uczy�y si� �wi�tych pie�ni i �wi�tych ta�c�w, historii Wysp Kargadu i sekret�w bog�w, kt�rym s�u�y�y: Boga-Kr�la, panuj�cego w Awabath, albo Boskich Braci, Atwaha i Wuluaha. Z nich wszystkich jedynie Arha poznawa�a rytua�y Bezimiennych, nauczana przez Thar, Najwy�sz� Kap�ank� Bli�niaczych B�stw. To zmusza�o j� do rozstawania si� z innymi na godzin� lub wi�cej dziennie, lecz reszt� czasu, podobnie jak pozosta�e dziewcz�ta, po�wi�ca�a na proste zaj�cia. Uczy�y si� zwija� i tka� we�n�, sadzi�, zbiera�, szykowa� posi�ki, jakie same jada�y: soczewic�, kukurydz� mielon� grubo na p�atki i drobno na m�k� do pieczenia chleba, cebul�, kapust�, kozi ser, jab�ka i mi�d.

Najlepsze, co mog�o si� przydarzy�, to wyprawa na ryby nad m�tn� zielon� rzek� p�yn�c� przez pustkowie o p� mili na p�nocny wsch�d od Miejsca. Bra�a ze sob� jab�ko albo kawa�ek chleba jako drugie �niadanie, a potem siedzia�a w s�o�cu w�r�d trzcin, wpatruj�c si� w powolny ruch wody albo cienie chmur, zmieniaj�ce swe kszta�ty na zboczach g�r. A kiedy piszcza�a z rado�ci patrz�c, jak napina si� linka i w chwil� p�niej p�aska, migotliwa ryba podskakuje na brzegu i topi si� w powietrzu, Mebbeth sycza�a jak �mija:

��Uspok�j si�, wrzaskliwa idiotko!

Mebbeth, kt�ra s�u�y�a w �wi�tyni Boga-Kr�la, by�a smag�� kobiet�, m�od� jeszcze, lecz tward� i ostr� jak obsydian. �owienie by�o jej pasj�. Arha musia�a uwa�a� i siedzie� cichute�ko, inaczej Mebbeth nigdy ju� nie wzi�aby jej ze sob� na ryby. A wtedy Arha nie mog�aby chodzi� nad rzek�, najwy�ej po wod� latem, kiedy wysycha�y studnie. To nie by�o przyjemne: brn�� p� mili przez pal�cy �ar, nape�nia� dwa wiadra na nosid�ach, potem jak najszybciej wraca� pod g�r�, do Miejsca. Pierwsze pi��dziesi�t s��ni byto �atwe, ale potem wiadra stawa�y si� coraz ci�sze, nosid�a parzy�y ramiona jak rozpalone �elazo, a ka�dy krok by� m�k�. W ko�cu dociera�a do cienia na ty�ach Wielkiego Domu, obok grz�dki jarzyn, i z pluskiem wylewa�a wod� do wielkiej cysterny. Tylko po to, by zawr�ci� i pokonywa� t� drog� znowu, i znowu, i znowu.

W obr�bie Miejsca�� nie potrzebowa�o i nie mia�o innej nazwy, gdy� by�o naj�wi�tszym i najstarszym ze wszystkich miejsc Czterech Wysp Imperium Kargadu�� mieszka�o kilkuset ludzi i sta�y liczne budynki: trzy �wi�tynie, Wielki i Ma�y Dom, kwatery dozorc�w eunuch�w, a zaraz za murem koszary stra�y i chaty niewolnik�w, magazyny, budynki gospodarcze, zagrody owiec i k�z. Z daleka przypomina�o ma�e miasteczko. Z daleka, to znaczy z suchych pag�rk�w na zachodzie, gdzie ros�a tylko sza�wia, k�pki trawy i pustynne zio�a. Ale nawet z odleg�ych r�wnin na wschodzie mo�na by�o dostrzec z�oty dach �wi�tyni Bli�niaczych B�stw, po�yskuj�cy niczym kawa�ek miki w skale.

Sama �wi�tynia by�a kamiennym sze�cianem otynkowanym na bia�o, bez okien, z gankiem przed niskimi drzwiami. Bardziej efektowna i o ca�e wieki m�odsza by�a stoj�ca troch� ni�ej �wi�tynia Boga-Kr�la z wysokim portalem i rz�dem grubych bia�ych kolumn z wymalowanymi symbolami. Kolumny zrobiono z wielkich cedrowych pni, sprowadzonych statkiem z Hur-at-Hur, gdzie ros�y lasy. Dwudziestu niewolnik�w z wysi�kiem przeci�ga�o je po nagich r�wninach a� do Miejsca. Podr�ny zbli�aj�cy si� ze wschodu widzia� z�oty dach i bia�e kolumny o wiele wcze�niej, nim dostrzega� stoj�c� wy�ej na wzg�rzu najstarsz� �wi�tyni�: zniszczon� i br�zow� jak sama pustynia, ogromn�, nisk� Sal� Tronu o �atanych �cianach, z p�ask�, sypi�c� si� kopu��.

Za Sal� ci�gn�� si� otaczaj�cy ca�y szczyt wzg�rza masywny mur, wzniesiony bez zaprawy, z kamieni, kt�re w wielu miejscach ju� wypad�y. W jego kr�gu niby olbrzymie palce stercza�o z ziemi kilka czarnych g�az�w, wysokich na osiemna�cie czy dwadzie�cia st�p. Kto raz je zobaczy�, stale wraca� do nich my�l�. Sta�y pe�ne niewys�owionych znacze�. By�o ich dziewi��. Jeden trzyma� si� prosto, inne pochyla�y si� mniej lub bardziej, dwa by�y przewr�cone. Porasta� je szary i pomara�czowy mech, podobny do plam farby: wszystkie pr�cz jednego, czarnego i l�ni�cego matowo. Byt g�adki w dotyku, lecz na innych mo�na by�o zobaczy� albo wyczu� palcami pod pokryw� mchu niewyra�ne rze�bienia�� jakie� kszta�ty czy znaki. Te kamienie by�y Grobowcami Atuanu. Sta�y tu, jak powiadano, od czasu pierwszych ludzi, od kiedy powsta�o Ziemiomorze. Ustawiono je w ciemno�ciach, gdy ziemie wynurzy�y si� z g��bin oceanu. Starsze by�y o wiele od Bog�w-Kr�l�w Kargadu, starsze ni� Bli�niacze B�stwa, starsze ni� �wiat�o. By�y grobowcami w�adc�w �wiata sprzed czasu ludzi�� w�adc�w, kt�rym nie nadawano imion. Ta, kt�ra im s�u�y�a, tak�e nie mia�a imienia.

Niecz�sto wchodzi�a mi�dzy Kamienie. Nikt inny nie �mia�by dotkn�� stop� gruntu, z kt�rego wyrasta�y na szczycie, wewn�trz kamiennego muru za Sal� Tronu. Dwa razy do roku, o pe�ni ksi�yca najbli�szej wiosennemu i jesiennemu zr�wnaniu dnia z noc�, przed Tronem sk�adano ofiar�. Arha wychodzi�a wtedy przez niskie drzwiczki z ty�u Sali, nios�c wielk� mis� pe�n� dymi�cej krwi ko�l�cia. Po�ow� jej musia�a wyla� u st�p pionowego czarnego g�azu, po�ow� na jeden z le��cych kamieni, pogr��onych w skalistej ziemi, ze �ladami krwi ofiarowywanej tu od wiek�w.

Czasami wczesnym rankiem przychodzi�a tu sama. Spacerowa�a w�r�d Kamieni, pr�buj�c rozpozna� niewyra�ne rze�bienia, lepiej widoczne w �wietle nisko stoj�cego s�o�ca. Albo siedzia�a tylko, spogl�daj�c na g�ry po zachodniej stronie, lub w d�, na dachy i mury Miejsca, na pierwsze oznaki krz�taniny wok� Wielkiego Domu i barak�w stra�y, na stada k�z i owiec pod��aj�ce ku sk�pym pastwiskom nad rzek�. Mi�dzy Kamieniami nigdy nie by�o nic do roboty. Przychodzi�a tu tylko dlatego, �e by�o jej wolno i �e nic tu nie zak��ca�o samotno�ci. By�o to pos�pne miejsce. Ch��d panowa� nawet w upalne letnie po�udnia. Czasem wiatr gwizda� mi�dzy dwoma Kamieniami stoj�cymi najbli�ej siebie i pochylonymi tak, jakby powierza�y sobie jakie� tajemnice. Ale �adna tajemnica nie zosta�a wypowiedziana.

Z Murem Grobowc�w ��czy� si� inny, ni�szy, zataczaj�cy nieregularne p�kole wok� wzg�rza i ci�gn�cy si� dalej na p�noc, ku rzece. Nie tyle chroni� on Miejsce, co rozcina� je na dwie cz�ci: po jednej stronie �wi�tynie, domy kap�anek i dozorc�w, po drugiej kwatery stra�y i niewolnik�w, kt�rzy uprawiali ziemi�, pa�li owce i kozy, zdobywali �ywno�� dla Miejsca. �aden z nich nigdy nie przekracza� muru. Jedynie podczas niekt�rych, najwa�niejszych �wi�t stra�nicy, dobosze i tr�bacze towarzyszyli procesjom kap�anek. Nie wchodzili jednak do �wi�ty�. �aden inny m�czyzna nie mia� prawa postawi� stopy wewn�trz Miejsca. Kiedy� dociera�y tu pielgrzymki, kiedy� kr�lowie i wodzowie z Czterech Wysp przybywali pok�oni� si� bogom; p�tora wieku temu przyby� pierwszy B�g-Kr�l, by ustanowi� ceremonie w swej w�asnej �wi�tyni. Ale nawet on nie m�g� wej�� pomi�dzy Kamienie Grobowc�w, nawet on musia� je�� i spa� po zewn�trznej stronie muru otaczaj�cego Miejsce.

Wej�cie na mur nie by�o trudne�� palce �atwo znajdowa�y szczeliny mi�dzy kamieniami. Pewnego wiosennego popo�udnia Po�arta i dziewczynka zwana Penthe siedzia�y na jego szczycie. Obie mia�y po dwana�cie lat. Powinny by� w Wielkim Domu, w ogromnej kamiennej sali tkalni; powinny sta� przy krosnach, zawsze za�adowanych szorstk� czarn� we�n�, i tka� materia� na szaty. Wymkn�y si�, by �ykn�� wody ze studni na dziedzi�cu, a potem Arha powiedzia�a �Chod�my!� i poprowadzi�a towarzyszk� do muru�� do�em, by nie widziano ich z Wielkiego Domu. Teraz siedzia�y na szczycie, dziesi�� st�p nad ziemi�, spogl�daj�c na nagie r�wniny, ci�gn�ce si� bez ko�ca od wschodu i p�nocy.

��Chcia�abym zobaczy� morze�� powiedzia�a Penthe.

��R�wne i ci�kie kroki Kossil odbija�y si� echem w korytarzu Ma�ego Domu. Jej wysoka, t�ga sylwetka przes�oni�a otw�r drzwi, zmala�a, gdy kap�anka pok�oni�a si�, przykl�kaj�c na jedno kolano, uros�a na powr�t, kiedy si� wyprostowa�a.

��Pani�

��O co chodzi, Kossil?

��Dogl�danie niekt�rych spraw dotycz�cych Dziedziny Bezimiennych do dzi� dnia by�o moim obowi�zkiem. Je�li sobie �yczysz, to nadszed� w�a�nie czas, by� si� przyjrza�a, nauczy�a i przej�a ode mnie zadania, jakich w tym �yciu jeszcze nie pozna�a�.

Dziewczynka siedzia�a w pozbawionym okien pokoju. Powinna medytowa�, lecz w�a�ciwie nie robi�a nic i nic prawie nie my�la�a. Chwila min�a, nim jej twarz straci�a ch�odny, wynios�y i oboj�tny wyraz. Straci�a go jednak, cho� stara�a si� to ukry�.

��Labirynt?�� spyta�a z pozorn� niedba�o�ci�.

��Nie wejdziesz do Labiryntu. Konieczne jest jednak przej�cie przez Podgrobie.

W g�osie Kossil zabrzmia� dziwny ton, jakby l�k, prawdziwy lub mo�e udawany, by przerazi� Arh�. Dziewczynka wsta�a bez po�piechu.

��Dobrze�� rzuci�a oboj�tnie. Lecz pod��aj�c za wysok�, t�g� kap�ank� Boga-Kr�la krzycza�a w duchu z rado�ci: Nareszcie! Nareszcie! Zobacz� w ko�cu moj� w�asn� dziedzin�!

Mia�a pi�tna�cie lat. Min�� ponad rok odk�d sta�a si� kobiet� i r�wnocze�nie osi�gn�a pe�ni� w�adzy jako Jedyna Kap�anka Grobowc�w Atuanu, najwy�sza ze wszystkich kap�anek Wysp Kargadu, kt�rej nawet sam B�g-Kr�l nie ma prawa rozkazywa�. Wszyscy teraz zginali przed ni� kolano, nawet pos�pne Kossil i Thar. Wszyscy odzywali si� z wyuczonym szacunkiem. Ale poza tym nic si� nie zmieni�o. Nic si� nie sta�o. Kiedy dobieg�y ko�ca ceremonie konsekracji, dni mija�y tak jak dot�d. Trzeba by�o zwija� we�n�, tka� czarny materia�, mieli� m�k�, dope�nia� rytua��w; co wiecz�r musia�a od�piewa� Dziewi�� Psalm�w, pob�ogos�awi� drzwi, dwa razy w roku nakarmi� Kamienie krwi� ko�l�cia, wykona� przed Pustym Tronem taniec nowiu ksi�yca. Tak przemin�� rok, taki sam jak wszystkie poprzednie. Czy tak ma min�� ca�e jej �ycie?

Nuda wzbiera�a w niej tak mocno, �e czasem odczuwa�a j� jak groz�: d�awi�a w gardle. Jaki� czas temu poczu�a, �e musi komu� o tym opowiedzie�. Inaczej popad�aby w ob��d. Mog�a rozmawia� tylko z Mananem. Duma nie pozwala�a jej zwierza� si� innym dziewcz�tom, a ostro�no�栗 starszym kobietom. Lecz Manan by� nikim, tylko wiernym g�upcem. Nie mia�o znaczenia, co mu powie. Ku jej zdziwieniu, zawsze mia� dla niej odpowied�.

��Dawno temu�� powiedzia� kiedy��� wiesz, male�ka, zanim cztery nasze wyspy po��czy�y si� w jedno imperium, zanim B�g-Kr�l zapanowa� nad nami wszystkimi, rz�dzi�o tu wielu pomniejszych kr�l�w, ksi���t i wodz�w. Zawsze k��cili si� mi�dzy sob�. I przychodzili tutaj, by rozstrzygn�� swoje spory. Tak w�a�nie by�o; przybywali z naszego Atuanu, z Karego-At i Atnini, nawet z Hur-at-Hur: wszyscy ci ksi���ta i wodzowie ze swoj� s�u�b� i wojskiem. I pytali ci�, co maj� robi�. A ty stawa�a� przed Pustym Tronem, a potem przekazywa�a� im rady Bezimiennych. Tak by�o dawno temu. Po pewnym czasie Kr�lowie-Kap�ani zacz�li rz�dzi� Atuanem, a teraz, od czterech czy pi�ciu pokole�, Bogowie-Kr�lowie w�adaj� wszystkimi czterema wyspami, z kt�rych stworzyli imperium. Wiele si� zmieni�o. B�g-Kr�l potrafi poskromi� niepokornych wodz�w i sam rozwi�zuje ich spory. A �e jest bogiem, rozumiesz, nie musi tak cz�sto radzi� si� Bezimiennych.

Arha zastanowi�a si� nad tym. Czas niewiele znaczyt w tej pustynnej krainie, pod niezmiennymi Kamieniami, w �yciu p�yn�cym tak samo od pocz�tku �wiata. Nie potrafi�a si� pogodzi� z my�l� o zmianie, o upadku dawnych obyczaj�w i powstawaniu nowych. Nie podoba� si� jej taki punkt widzenia.

��Moc Boga-Kr�la jest o wiele mniejsza od mocy Tych, kt�rym ja s�u�ꠗ stwierdzi�a marszcz�c brwi.

��Z pewno�ci�� Ale trudno to powiedzie� bogu, ma�a pszcz�ko. Albo jego kap�ance.

Patrz�c w ma�e br�zowe oczka Manana pomy�la�a o Kossil, Najwy�szej Kap�ance Boga-Kr�la, kt�rej ba�a si� od samego pocz�tku, odk�d przyby�a do Miejsca. Wiedzia�a, o czym m�wi eunuch.

��Ale B�g-Kr�l i jego lud zaniedbuj� wiar� Grobowc�w. Nikt ju� tu nie przychodzi.

��No c�, przysy�aj� wi�ni�w na ofiary. Tego nie zaniedbuj�. Nie zapominaj� te� o darach nale�nych Bezimiennym.

��Dary! �wi�tyni� Boga-Kr�la maluj� co roku, cetnar z�ota le�y na o�tarzu, w lampach pal� r�anym olejkiem! A sp�jrz na Sal� Tronu: dziurawy dach, pop�kana kopu�a, w �cianach �yj� myszy, sowy i nietoperze� ale i tak przetrwa wszystkich Bog�w-Kr�l�w i wszystkie ich �wi�tynie. Istnia�a przed nimi, a kiedy odejd�, nadal b�dzie tu sta�a. To jest �rodek wszechrzeczy.

��To jest �rodek wszechrzeczy.

��S� tam bogactwa; Thar opowiada czasem o nich. Do��, by dziesi�ciokrotnie zasypa� �wi�tyni� Boga-Kr�la. Z�oto i klejnoty ofiarowane ca�e wieki, setki pokole� temu� Kto wie, jak dawno. Wszystko le�y zamkni�te w grotach i skarbcach, pod ziemi�. Nie chc� mnie jeszcze tam zabra�; ka�� mi czeka� i czeka�. Ale wiem, jak tam jest. Pod wzg�rzem s� komnaty, pod ca�ym Miejscem: tu, gdzie teraz stoimy. Tam jest ogromna sie� korytarzy. Labirynt, jak wielkie, ciemne, podziemne miasto. Pe�ne z�ota, mieczy dawnych bohater�w, starych koron i ko�ci, i lat, i ciszy.

M�wi�a jak w transie. Manan przygl�da� si� jej z niepokojem. Jego t�usta twarz nigdy nie wyra�a�a niczego pr�cz smutku. Teraz by�a smutniejsza ni� zwykle.

��Tak. A ty jeste� pani� tego wszystkiego�� powiedzia�.�� Ciszy i ciemno�ci.

��Jestem. A one nie chc� mi nic pokaza�, tylko pomieszczenia na powierzchni ziemi, za Tronem. Nie pokaza�y mi nawet wej�cia do podziemi; mamrocz� tylko czasem na ten temat. Nie wpuszczaj� mnie do mojej dziedziny! Dlaczego ka�� mi czeka� i czeka�?

��Jeste� m�oda�� odpar� chrapliwym altem Manan.�� A mo�e� mo�e po prostu si� boj�, male�ka. Przecie� to nie ich dziedzina. Twoja. Kiedy tam wchodz�, grozi im niebezpiecze�stwo. Ka�dy �miertelnik l�ka si� Bezimiennych.

Arha milcza�a, lecz oczy jej rozb�ys�y. Jeszcze raz Manan ukaza� jej nowy spos�b widzenia pewnych spraw. Tak wspania�e, zimne, pot�ne wydawa�y jej si� zawsze Thar i Kossil, �e nie wyobra�a�a sobie, by mog�y si� czego� ba�. Lecz 'eunuch mia� racj�. L�ka�y si� tamtych miejsc i si�, kt�rych Arha by�a cz�ci�, do kt�rych nale�a�a. Baty si� wej�� w ciemno��, by nie zosta�y po�arte.

A teraz, gdy schodzi�a wraz z Kossil schodami od drzwi Ma�ego Domu, a potem wspina�a si� strom� �cie�k� w stron� Sali Tronu, wspomina�a tamt� rozmow� z Mananem i czu�a rado��. Niewa�ne, gdzie j� zabior� i co poka��, nie przestraszy si�. B�dzie wiedzia�a, co robi�.

��Jednym z zada�, jakie wykonywa�am w imieniu mojej pani, jak jej wiadomo�� odezwa�a si� Kossil, id�ca nieco z ty�u�� by�o sk�adanie w ofierze wi�ni�w, przest�pc�w szlachetnie urodzonych, kt�rzy �wi�tokradztwem lub zdrad� zgrzeszyli przeciw naszemu panu, Bogu-Kr�lowi.

��Albo przeciwko Bezimiennym�� doda�a Arha.

��W istocie. Nie jest w�a�ciwe, by Po�arta spe�nia�a te obowi�zki, b�d�c jeszcze dzieckiem. Lecz pani moja ju� dzieckiem nie jest. Wi�niowie czekaj� w Komnacie �a�cuch�w, przystani tu z �aski pana naszego, Boga-Kr�la, z jego miasta Awabath.

��Nikt mi nie m�wi�, �e przybyli wi�niowie. Dlaczego?

��Wi�ni�w sprowadza si� noc�, sekretnie, na spos�b nakazany pradawnym rytua�em Grobowc�w. To tajemna droga, na kt�r� pani moja wkroczy, gdy wejdzie na �cie�k� biegn�c� obok muru.

Arha skr�ci�a wzd�u� wysokiego muru otaczaj�cego Grobowce. Kamienie, z kt�rych go zbudowano, byty masywne; najmniejszy ci�szy byt od cz�owieka, najwi�ksze miaty wielko�� wozu. Cho� bezkszta�tne, zosta�y starannie u�o�one i dopasowane. Mimo to w niekt�rych miejscach mur rozsypywa� si�, a od�amki le�a�y stosami na ziemi. Jedynie czas m�g� tego dokona�, ca�e wieki gor�cych dni i mro�nych nocy, ruchy gruntu mierzone w tysi�cleciach.

��Nietrudno si� wspi�� na Mur Grobowc�w�� zauwa�y�a Arha.

��Nie mamy do�� ludzi, by go odbudowa栗 odpar�a Kossil.

��Ale do��, by go strzegli.

��To tylko niewolnicy. Nie mo�na im ufa�.

��Mo�na, je�li b�d� si� bali. Niech kara dla nich b�dzie taka sama, jak dla obcego, kt�ry postawi stop� na �wi�tej ziemi za murem.

��Jaka to kara?�� Kossil pyta�a nie po to, by si� dowiedzie�. Dawno temu sama nauczy�a Arh� odpowiedzi na to pytanie.

���ci�cie g�owy przed Tronem.

��Czy pani moja pragnie, by postawiono stra�e przy Murze Grobowc�w?

��Tak�� potwierdzi�a dziewczyna.

Zaciska�a w podnieceniu ukryte w d�ugich r�kawach palce. Wiedzia�a, �e Kossil nie chce marnowa� niewolnik�w na pilnowanie muru. I rzeczywi�cie, wcale nie by�o to potrzebne, gdy� jacy obcy tu przybywali? Nie wierzy�a, by ktokolwiek niezauwa�ony, przypadkiem lub celowo, znalaz� si� w promieniu mili od Miejsca. A ju� na pewno nie dosta�by si� w pobli�e Grobowc�w. Ale stra� sprawi, �e b�d� uhonorowane, a Kossil nie mo�e spiera� si� z ni� w tym wzgl�dzie. Musi by� pos�uszna.

��To tutaj�� odezwa� si� zimny g�os kap�anki.

Arha zatrzyma�a si�. Cz�sto spacerowa�a �cie�k� pod Murem Grobowc�w i zna�a j�, jak zna�a ka�dy skrawek Miejsca, ka�dy kamie�, cier� i oset. Wysoki na trzech ludzi pot�ny mur wznosi� si� po jej lewej r�ce. Po prawej zbocze opada�o w p�ytk�, ja�ow� dolin�. Kawa�ek dalej teren wznosi� si� znowu ku wzg�rzom na zachodzie. Rozejrza�a si� uwa�nie, lecz nie zobaczy�a niczego, czego nie widzia�aby ju� przedtem.

��Pod czerwon� ska��, pani.

Kilka s��ni poni�ej �cie�ki j�zyk czerwonej lawy tworzy� stopie� czy male�kie urwisko. Zesz�a tam i stoj�c twarz� do ska� spostrzeg�a, �e tworz� jakby bram�, wysok� na cztery stopy.

��Co trzeba uczyni�?

Ju� dawno nauczy�a si�, �e w �wi�tych miejscach nie nale�y otwiera� drzwi, p�ki si� nie wie, jak nale�y to robi�.

��Pani moja posiada wszystkie klucze do miejsc ciemno�ci. Od rytua�u dojrza�o�ci Arha nosi�a u pasa �elazne k�ko, na kt�rym wisia� ma�y sztylet i trzyna�cie kluczy: niekt�re d�ugie i ci�kie, inne ma�e jak haczyki na ryby.

��To ten�� wskaza�a Kossil, po czym przytkn�a sw�j gruby palec do szczeliny mi�dzy dwoma nier�wnymi powierzchniami czerwonego kamienia.

D�ugi klucz z dwoma ozdobnymi pi�rami wsun�� si� mi�dzy ska�y. Arha chwyci�a go obur�cz i przekr�ci�a g�adko, cho� z trudem.

��Co teraz?

��Razem�

Przez kilka dni Arha nie czu�a si� dobrze. Mia�a gor�czk�. Le�a�a w ��ku albo odpoczywa�a na ganku Ma�ego Domu, grzej�c si� w �agodnym jesiennym s�o�cu i spogl�daj�c na zachodnie wzg�rza. By�a s�aba i oszo�omiona. Wci�� na nowo nawiedza�y j� te same my�li. Wstydzi�a si� swojego omdlenia.

Nie ustawiono stra�y wzd�u� Muru Grobowc�w, lecz teraz ju� nie o�mieli si� prosi� o to Kossil. Nie chcia�a jej wi�cej widzie�. Nigdy. A to dlatego, �e by�o jej wstyd.

Cz�sto za dnia planowa�a, jak si� zachowa, gdy zn�w wejdzie w ciemno�� pod wzg�rzem. I wiele razy zastanawia�a si�, jak� �mier� powinna wyznaczy� nast�pnej grupie wi�ni�w: bardziej wymy�ln�, lepiej odpowiadaj�c� rytua�om Pustego Tronu.

Ka�dej nocy budzi�a si� w ciemno�ciach z krzykiem:

��Jeszcze nie umarli! Oni wci�� umieraj�!

Wiele �ni�a. �ni�a o tym, �e musi gotowa� jedzenie: wielkie kot�y pe�ne po�ywnej owsianki, kt�re wylewa�a do dziury w ziemi. �ni�a, �e musi nie�� pe�en dzban wody: g��boki, mosi�ny dzban dla kogo�, kto by� spragniony. Nigdy do niego nie dociera�a. Budzi�a si� i sama czu�a pragnienie, ale nie wstawa�a, by si� napi�. Le�a�a rozbudzona, z otwartymi szeroko oczami, w pokoju bez okien.

Pewnego ranka Penthe przysz�a si� z ni� zobaczy�. Arha widzia�a z ganku, jak zbli�a si� do Ma�ego Domu: na poz�r niedbale i oboj�tnie, jak gdyby znalaz�a si� tutaj zupe�nie przypadkowo.

Gdyby Arha si� nie odezwa�a, posz�aby dalej. Ale Arha czu�a si� samotna i przem�wi�a.

Penthe sk�oni�a si� g��boko, jak ka�dy, kto podchodzi� do Kap�anki Grobowc�w, po czym energicznie usiad�a na schodach, wydaj�c z siebie d�wi�k brzmi�cy jak Fiuf! By�a wysoka i pulchna; czerwieni�a si� przy najmniejszym wysi�ku. Teraz te� by�a zarumieniona po spacerze.

��S�ysza�am, �e jeste� chora. Przynios�am ci par� jab�ek.�� Gdzie� spod obszernej czarnej szaty wyj�a wiklinowy koszyk, w kt�rym le�a�o sze�� czy osiem doskonale ��tych owoc�w. Penthe zosta�a konsekrowana do s�u�by Bogu-Kr�lowi i teraz pod komend� Kossil pomaga�a w jego �wi�tyni. Nie by�a jeszcze kap�ank�, wi�c uczy�a si� i pracowa�a razem z nowicjuszkami.�� W tym roku z Poppe przebiera�y�my jab�ka, wi�c schowa�am te najlepsze. Zawsze je susz�. Oczywi�cie, w ten spos�b si� nie psuj�, ale jednak szkoda. Czy nie s� �liczne?

Arha dotkn�a bladoz�otych aksamitnych sk�rek, spojrza�a na ogonki, kt�rych jeszcze trzyma�y si� li�cie.

��Tak, s� �liczne.

��Zjedz jedno�� zach�ci�a Penthe.

��Nie teraz. Ale ty zjedz.

Penthe z grzeczno�ci wybra�a najmniejsze i zjad�a je w dziesi�ciu soczystych, umiej�tnych, smakowitych k�sach.

��Mog�abym je�� ca�y dzie� wyzna�a.�� Nigdy nie mam do��. Szkoda, �e nie jestem kuchark�. Gotowa�abym lepiej ni� ta chuda Nathabba, a poza tym mog�abym wylizywa� garnki. S�ysza�a� o Munith? Mia�a wypolerowa� te mosi�ne dzbanki, w kt�rych trzymaj� olejek r�any, no wiesz, te wysokie i w�skie, z korkami. A ona my�la�a, �e od �rodka te� maje wyczy�ci�, wi�c wsadzi�a r�k� ze szmatk�, wiesz, i potem nie mog�a wyj��. Ci�gn�a z ca�ej si�y, a� spuch� jej nadgarstek, wiesz, tak �e naprawd� wpad�a. Biega�a po wszystkich sypialniach i wrzeszcza�a: �Nie mog� wyci�gn�� r�ki! Nie mog� wyci�gn�� r�ki!� A Punti jest g�uchy i my�la�, �e to po�ar, wi�c zacz�� pogania� innych dozorc�w, �eby ratowali nowicjuszki. Uahto by� akurat przy dojeniu, wylecia� z zagrody i zostawi� otwart� bram�, wi�c wszystkie kozy wybieg�y i wpad�y na dziedziniec, prosto na Punti, dozorc�w i te ma�e. A Munith ci�gle wymachiwa�a dzbankiem na r�ce i dosta�a histerii. Wszyscy biegali w k�ko, a Kossil akurat wychodzi�a ze �wi�tyni. No i pyta: �Co to ma znaczy�? Co to ma znaczy�?�

Jasna, okr�g�a buzia Penthe przybra�a odpychaj�cy wyraz, wcale niepodobny do lodowatej miny Kossil, lecz jednocze�nie tak przypominaj�cy kap�ank�, �e Arha parskn�a �miechem, niemal przestraszona.

���Co to ma znaczy�? Co to ma znaczy�?� pyta Kossil, i wtedy� wtedy ta br�zowa koza� ubod�a j�!�� Penthe �mia�a si� tak, �e �zy stan�y jej w oczach.�� A M-Munith waln�a t� t� koz� d-d-dzbankiem�

Dziewcz�ta ko�ysa�y si� w spazmatycznym chichocie, obejmowa�y kolana ramionami i krztusi�y si� ze �miechu.

��A Kossil odwr�ci�a si� i powiedzia�a �Co to ma znaczy�? Co to ma znaczy�?� do� do� do� kozy��� Zako�czenie historii uton�o w wybuchach �miechu. Wreszcie Penthe wytar�a oczy i nos, po czym z roztargnieniem wyj�a z koszyka nast�pne jab�ko.

�miech sprawi�, �e Arha dr�a�a jeszcze przez chwil�.

��Jak tu trafi�a�, Penthe?�� spyta�a po chwili, gdy si� wreszcie uspokoi�a.

��Och, by�am sz�st� dziewczynk�, jak� mieli moja mama i tato. Po prostu nie mogli wychowa� nas tylu i powydawa� za m��. Wi�c kiedy sko�czy�am siedem lat, zaprowadzili mnie do �wi�tyni i po�wi�cili Bogu-Kr�lowi. To by�o w Ossawie. Mieli tam chyba za du�o nowicjuszek, bo wkr�tce potem przys�ali mnie tutaj. A mo�e my�leli, �e b�d� wyj�tkowo dobr� kap�ank� albo co� Ale pomylili si�.�� Penthe z zabawnie �a�osn� min� ugryz�a jab�ko.

Kolejny rok chyli� si� ku zimie. Umar�a Thar. Latem zapad�a na jak�� chorob�: zawsze chuda, teraz przypomina�a szkielet; pos�pna, teraz przesta�a si� odzywa�. Tylko z Arh� rozmawia�a czasem, gdy by�y same. Potem zaprzesta�a nawet tego i w milczeniu odesz�a w ciemno��. Arha t�skni�a za ni� bardzo. Thar by�a wprawdzie surowa, lecz nigdy okrutna. Uczy�a Arh� dumy, nie strachu.

Teraz pozosta�a tylko Kossil.

Wiosn� mia�a przyby� z Awabath nowa Najwy�sza Kap�anka �wi�tyni Bli�niaczych B�stw, a do tego czasu Arha i Kossil wsp�lnie zarz�dza�y Miejscem. Kobieta zwraca�a si� do dziewczyny: �Pani� i by�a pos�uszna jej rozkazom. Lecz Arha nauczy�a si�, by rozkaz�w nie wydawa�. Mia�a do tego prawo, ale brakowa�o jej si�y, a potrzebowa�aby wiele si�, by sprzeciwi� si� Kossil i jej zazdro�ci o wy�sz� godno��, jej nienawi�ci do wszystkiego, czego nie mog�a kontrolowa�.

Odk�d�� dzi�ki pokornej Penthe�� Arha pozna�a niewiar� i pogodzi�a si� z jej istnieniem, potrafi�a spokojnie i ze zrozumieniem przygl�da� si� Kossil. W g��bi serca Kossil nie �ywi�a czci ani dla Bezimiennych, ani dla bog�w. Niczego nie powa�a�a pr�cz w�adzy. T� w�adz� dzier�y� Imperator Wysp Kargadu, by� wi�c w jej oczach prawdziwym Bogiem-Kr�lem i s�u�y�a mu dobrze. Lecz �wi�tynie by�y dla niej jedynie czym� na pokaz, Kamienie Grobowe od�amkami ska�y. Grobowce Atuanu ciemnymi dziurami w ziemi�� strasznymi, lecz pustymi. Gdyby mog�a, zakaza�aby sk�adania ho�d�w przed Pustym Tronem. Gdyby si� odwa�y�a, pozby�aby si� pierwszej Kap�anki.

Nawet to Arha przyjmowa�a ze spokojem. Mo�e dzi�ki Thar, cho� ta nigdy niczego nie powiedzia�a wprost. W pierwszym stadium swej choroby, zanim umilk�a ostatecznie, prosi�a Arh�, by odwiedza�a j� co kilka dni. Rozmawia�y wtedy, a Thar m�wi�a o czynach Boga-Kr�la i jego poprzednik�w, o �yciu w Awabath�� o rzeczach, kt�re Arha powinna wiedzie� jako wysoko postawiona kap�anka, lecz kt�re rzadko by�y pochlebne dla Boga-Kr�la i jego dworu. Opowiada�a te� o w�asnym �yciu i o tym, jak wygl�da�a i co robi�a Arha przed �mierci�. Czasem wspomina�a te� o sprawach mog�cych jej zagra�a� lub sprawia� trudno�ci w obecnym �yciu. Ani razu nie wymieni�a imienia Kossil. Arha jednak by�a uczennic� Thar od jedenastu lat i wystarczy�o jej napomknienie czy zmiana tonu, by zrozumia�a i zapami�ta�a.

Kiedy dobieg�y ko�ca pos�pne ceremonie �a�oby, Arha stara�a si� unika� Kossil. Po wykonaniu codziennych obowi�zk�w i dope�nieniu rytua��w wraca�a do swej samotnej siedziby. Gdy tylko pozwala� jej czas, sz�a do komory za Tronem, otwiera�a klap� w pod�odze i schodzi�a w ciemno��. Dniem czy noc��� na dole nie by�o mi�dzy nimi r�nicy�� prowadzi�a systematyczne badania swej domeny. Do Podgrobia, �wi�tego miejsca, mog�y wchodzi� jedynie kap�anki i ich najbardziej zaufani s�udzy. Ka�dy inny m�czyzna czy kobieta, kt�rzy by tu trafili, zgin�liby z pewno�ci� ra�eni gniewem Bezimiennych. Lecz w�r�d regu�, kt�re pozna�a, �adna nie zakazywa�a wkraczania do Labiryntu. Nie by�o potrzeby. Mo�na by�o tam wej�� jedynie przez Podgrobie; zreszt�, czy muchy potrzebuj� prawa, kt�re by im zakazywa�o wlatywa� w paj�cz� sie�?

W bliskie rejony Labiryntu cz�sto zabiera�a Manana, by pozna� wa�niejsze drogi. Szed� bez entuzjazmu, ale nie protestowa�. Arha upewni�a si� te�, �e s�udzy Kossil, Duby i Uahto, wiedz� jakdotrze� do Komnaty �a�cuch�w i potrafi� wyj�� z Podgrobia. Nic wi�cej. Nigdy nie bra�a ich do Labiryntu. Nie chcia�a, by ktokolwiek poza ca�kowicie jej oddanym Mananem pozna� te tajemne korytarze. Nale�a�y bowiem do niej i tylko do niej, na zawsze. Zacz�a dok�adne badania Labiryntu. Wiele jesiennych dni sp�dzi�a chodz�c po nie maj�cych ko�ca tunelach, a wci�� istnia�y regiony, do kt�rych nigdy nie dotar�a. By�a zm�czona �ledzeniem ogromnej, bezsensownej paj�czyny dr�g; nogi j� bola�y i znu�enie ogarnia�o umys�, wci�� zaj�ty liczeniem zakr�t�w i wylot�w, kt�re omin�a i kt�re mia�a przed sob�. Labirynt by� cudem: wytyczony w skale jak wielkie miasto, stworzony jednak, by m�czy� i nu�y� chodz�cych po nim �miertelnik�w. Nawet jego kap�anka musia�a wyczuwa�, �e nie jest on niczym innym jak tylko wielk� pu�apk�.

Tak wi�c, w miar� jak up�ywa�a zima, zaj�a si� dok�adnym badaniem samej Sali, o�tarzy, kom�r za i pod o�tarzami, pokoi pe�nych skrzy� i puzder, zawarto�ci tych skrzy� i puzder, przej�� i schowk�w, pe�nych kurzu miejsc pod kopu��, gdzie gnie�dzi�y si� setki nietoperzy, piwnic i podpiwnicze� b�d�cych przedpokojami korytarzy ciemno�ci.

Z d�o�mi i r�kawami uperfumowanymi such� s�odycz� mchu, kt�ry rozsypa� si� w py�, nie ruszany od o�miu stuleci, z czo�em umazanym lepkim brudem paj�czyn, kl�cza�a czasem godzinami studiuj�c rze�by na pi�knym, nadgryzionym z�bem czasu kufrze z cedrowego drewna�� darze dla Bezimiennych Mocy Grobowc�w od jakiego� kr�la sprzed wiek�w. Przedstawiono tam samego kr�la: male�k�, wyprostowan� posta� z wielkim nosem, i Sal� Tronu ze sp�aszczon� kopu�� i kolumnami przed bram�, wszystko wyryte delikatnie przez artyst� od setek lat b�d�cego tylko py�em. Na p�askorze�bie widzia�a Jedyn� Kap�ank�, jak wdycha osza�amiaj�ce opary z br�zowych mis i przepowiada albo doradza kr�lowi, kt�rego nos od�ama� si� na tym fragmencie wieka. Twarz Kap�anki by�a zbyt ma�a, by rozr�ni� rysy, lecz Arha wyobra�a�a sobie, �e to jej w�asne oblicze. Zastanawia�a si�, co powiedzia�a wtedy kr�lowi i czy byt jej wdzi�czny.

Mia�a w Sali Tronu swoje ulubione miejsca, jak inne dziecko mog�oby je mie� w domu zalanym s�o�cem. Cz�sto wraca�a na maty stryszek ponad jedn� z komnat s�u��cych za garderoby w tylnej cz�ci Sali. Z�o�ono tu dawne szaty i kostiumy, pozosta�e z czas�w, gdy wielcy kr�lowie i ksi���ta przybywali sk�ada� ho�dy w Miejscu Grobowc�w Atuanu, uznaj�c pot�g� wi�ksz� ni� ich w�asna i jakiegokolwiek �miertelnika. Czasami ich c�rki, ksi�niczki, wk�ada�y te bia�e jedwabie zdobione topazami i ciemnymi ametystami, by ta�czy� z Kap�ank� Grobowc�w. Znalaz�a ma�e, malowane stoliki z ko�ci s�oniowej, gdzie przedstawiono taki taniec, a tak�e ksi���t i kr�l�w czekaj�cych przed bram�, gdy� ani wtedy, ani teraz �aden m�czyzna nie m�g� postawi� stopy na ziemi Grobowc�w. Jednak dziewice, odziane w bia�y jedwab, mog�y wej�� i ta�czy� z Kap�ank�. Sama Kap�anka zawsze, wtedy i teraz, nosi�a szorstk�, czarn�, r�cznie tkan� szat�. Arha lubi�a jednak przychodzi� tu i dotyka� mi�kkiego, przegni�ego ju� materia�u i klejnot�w odrywaj�cych si� od tkaniny pod w�asnym niewielkim ci�arem. Z tych skrzy� unosi� si� zapach r�ny od woni mchu i kadzid�a �wi�ty�, bardziej �wie�y i delikatny�� aromat m�odo�ci.

W skarbcach sp�dza�a czasem ca�� noc, klejnot po klejnocie poznaj�c zawarto�� jakiej� skrzyni, przerdzewia�� zbroj�, po�amany pi�ropusz he�mu, klamry, szpile i brosze z br�zu, kutego srebra lub litego z�ota.

Nie przestraszone jej obecno�ci� sowy siedzia�y na krokwiach, mru��c swe ��te oczy. �wiat�o gwiazd w�lizgiwa�o si� przez dach�wki; cz�sto sypa� �nieg, delikatny i zimny jak te stare jedwabie, rozpadaj�ce si� w nico�� pod dotkni�ciem r�ki.

Pewnej nocy stwierdzi�a, �e w Sali jest zbyt zimno. Posz�a do klapy, podnios�a, zsun�a si� na stopnie i zamkn�a j� nad sob�. Potem ruszy�a w�r�d ciszy dobrze ju� poznan� drog�: korytarzemdo Podgrobia. Tam, naturalnie, nigdy nie pali�a �wiat�a. Je�li mia�a latarni�, czy to id�c do Labiryntu, czy te� aby noc� nie potyka� si� na drodze nad ziemi�, gasi�a j�, zanim zbli�y�a si� do wielkiej groty. Nigdy jej nie ogl�da�a, nigdy, przez wszystkie generacje swego kap�a�stwa. Teraz tak�e zdmuchn�a �wiec� i nie zwalniaj�c kroku sz�a przez czer�, zwinna jak ryba w ciemnych wodach. Tutaj, zim� czy latem, nie istnia�o zimno ni gor�co; niezmiennie panowa� ten sam ch��d i lekka wilgo�. Na g�rze lodowate wichry dmucha�y �niegiem przez pustyni�. Tu nie by�o wiatru, nie by�o p�r roku. Grota trwa�a zamkni�ta, nieruchoma, bezpieczna.

Arha zmierza�a do Malowanej Komnaty. Od czasu do czasu lubi�a tam chodzi� i przygl�da� si� niezwyk�ym �ciennym malowid�om, kt�re blask lampy wydobywa� z ciemno�ci. Przedstawia�y ludzi z wielkimi skrzyd�ami, powa�nych i smutnych. Nikt nie m�g� jej wyja�ni�, kim byli, gdy� nigdzie indziej w Miejscu nie by�o takich obraz�w. S�dzi�a jednak, �e to duchy przekl�tych, kt�rzy nie mog� si� odrodzi�. Malowana Komnata le�a�a w g��bi Labiryntu, wi�c Arha musia�a najpierw przej�� przez wielk� grot� pod Kamieniami Grobowymi. A kiedy zbli�a�a si� do niej opadaj�cym w d� korytarzem, dostrzeg�a nagle, �e w mroku rozkwita delikatna szaro��, jakby wspomnienie blasku, echo echa odleg�ego �wiat�a.

S�dzi�a, �e to z�udzenie, cz�ste w absolutnej ciemno�ci. Zamkn�a oczy i poblask znikn��. Otworzy�a�� i pojawi� si� znowu.

Zatrzyma�a si� i stan�a nieruchomo. Szaro��, nie czer� Siad �wiat�a tam, gdzie nic nie mog�o by� widoczne, gdzie mog�a istnie� tylko ciemno��.

Post�pi�a kilka krok�w przed siebie i wysun�a r�k� za skr�t �ciany tunelu. Niewyra�nie i niesko�czenie delikatnie, widzia�a jednak kontury swej d�oni.

Sz�a dalej. Rzecz by�a tak niezwyk�a, �e nie budzi�a l�ku�� �w wykwit �wiat�a tam, gdzie nigdy go nie by�o, w najg��bszym grobowcu ciemno�ci. Sz�a bezg�o�nie, bosa, w czarnej szacie. Zatrzyma�a si� przed ostatnim zakr�tem, potem wolno zrobi�a jeszcze jeden krok� Spojrza�a i zobaczy�a.

Zobaczy�a to, czego nie widzia�a nigdy, cho� �yta ju� tysi�ce razy: wielk�, sklepion� grot� pod Kamieniami Grobowymi, nie ludzk� r�k� stworzon�, lecz mocami Ziemi. Zdobi�y j� klejnoty kryszta��w i ornamenty stalaktyt�w, koronki siarki tam, gdzie ca�e epoki temu dzia�a�a woda. By�a olbrzymia. Strop i �ciany migota�y, skrzy�y si� delikatnymi, zawi�ymi wzorami; pa�ac diament�w, dom ametyst�w i kryszta�u, z kt�rego gloria blasku przegna�a pradawn� ciemno��.

�wiat�o, kt�re zdzia�a�o ten cud, nie by�o zbyt jasne, o�lepia�o jednak przyzwyczajone do mroku �renice. By�o delikatnym l�nieniem, b��dnym ognikiem p�yn�cym wolno przez grot�, budz�cym tysi�czne rozb�yski w klejnotach sklepienia, poruszaj�cym na �cianach tysi�ce fantastycznych cieni.

�wiat�o p�on�o na czubku drewnianej laski�� bez dymu, nie spalaj�c drewna. Laska tkwi�a w ludzkiej d�oni. Arha dostrzeg�a twarz tego cz�owieka� ciemn� twarz� twarz m�czyzny.

Nie poruszy�a si�.

Cz�owiek bardzo d�ugo spacerowa� tam i z powrotem, jak gdyby czego� szuka�. Zagl�da� za koronkowe katarakty kamieni, przygl�da� si� wylotom kilku korytarzy. Nie wchodzi� w nie jednak. A Kap�anka Grobowc�w nadal sta�a bez ruchu w ciemnym k�cie tunelu. Czeka�a.

Najtrudniej by�o u�wiadomi� sobie, �e patrzy na obcego. Bardzo rzadko widywa�a obcych. Zdawa�o jej si�, �e to jeden z dozorc�w� nie, kt�ry� z m�czyzn zza muru, pastuch czy stra�nik, niewolnik Miejsca. I �e przyszed� odkry� tajemnice Bezimiennych, mo�e okra�� Grobowce�

Ukra�� co�. Obrabowa� Moce Ciemno�ci. �wi�tokradztwo�� s�owo to z wolna pojawi�o si� w my�lach Arhy. Byt m�czyzn�, a �aden m�czyzna nie m�g� dotyka� ziemi �wi�tego Miejsca. A jednak ten wszed� tutaj, do groty b�d�cej sercem Grobowc�w. Wkroczy� do wn�trza. Zapali� �wiat�o tam, gdzie by�o zakazane, gdzie nie istnia�o od pocz�tku �wiata. Dlaczego Bezimienni go nie porazili?

Sta� teraz i patrzy� na nier�wne, kamieniste pod�o�e. Wida� by�o wyra�nie, �e kopano tutaj, a d� zasypano na powr�t. Nie udeptano wszystkich grud ziemi, wydobytych na wierzch przy kopaniu grob�w.

W�adcy po�arli tamtych trzech. Dlaczego nie po�eraj� tego? Na co czekaj�?

Na r�ce, by dzia�a�y� Na j�zyk, by przem�wi��

��Id�! Odejd�! Przepadnij!�� krzykn�a nagle jak mog�a najg�o�niej.

Echa zahucza�y przenikliwie i zdawa�o si� jej, �e dr�enie zamazuje rysy tej smag�ej twarzy, zwr�conej z zaskoczeniem w jej stron�. Przez jedn� chwil� intruz spogl�da� poprzez poruszon� d�wi�kiem wspania�o�� groty� i zobaczy� j�. Wtedy zgas�o �wiat�o. Znik-n�o osza�amiaj�ce pi�kno. Pozosta�a jedynie ciemno��. I cisza.

Zn�w potrafi�a my�le�. Z�ama�a czar blasku.

Musia� tu wej�� przez drzwi w czerwonej skale, Bram� Wi�ni�w, i pewnie tamt�dy spr�buje ucieka�. Szybka i cicha, jak mi�k-koskrzyd�a sowa przebieg�a po�ow� obwodu groty do tunelu, prowadz�cego do tamtych wr�t, otwieraj�cych si� tylko z zewn�trz. Nie czu�a �adnego powiewu, wi�c nie zostawi� bramy otwartej. Zamkn�a si� za nim i teraz, je�li tylko wszed� do tunelu, znalaz� si� w pu�apce.

Ale nie wszed�. By�a tego pewna. Tak blisko, w tak ciasnym korytarzu, s�ysza�aby jego oddech, czu�a ciep�o, puls jego �ycia. Nie by�o nikogo. Sta�a wyprostowana i nas�uchiwa�a. Gdzie poszed�?

Ciemno�� napiera�a na oczy jak banda�. Widok Podgrobia wytr�ci� j� z r�wnowagi; nie potrafi�a skupi� my�li. Zna�a t� grot� wy��cznie jako obszar okre�lany s�uchem, dotykiem palc�w, powiewem ch�odnego powietrza w mroku; jako przestrze�, tajemnic� nie przeznaczon� do ogl�dania. Zobaczy�a j� i sekret ust�pi� miejsca nie grozie, ale pi�knu, tajemnicy g��bszej jeszcze ni� ciemno��.

Wolno, niepewnie ruszy�a przed siebie. Dotykaj�c �ciany posz�a w lewo, do drugiego korytarza, kt�ry prowadzi� do Labiryntu. Tu zatrzyma�a si� nas�uchuj�c.

Uszy m�wi�y jej niewiele wi�cej ni� oczy. Lecz kiedy tak sta�a, dotykaj�c r�koma obu �cian kamiennego �uku, wyczu�a s�ab�, delikatn� wibracj� skaty, a w ch�odnym, zasta�ym powietrzu �lad zapachu, kt�ry nie nale�a� do tego miejsca: wo� dzikiej sza�wii, rosn�cej na pag�rkach pustyni, nad g�ow�, pod otwartym niebem.

Powoli i w ciszy przesuwa�a si� wzd�u� tunelu, pod��aj�c za w�chem.

Przesz�a mo�e sto krok�w, gdy go us�ysza�a. By� niemal r�wnie cichy jak ona, lecz nie porusza� si� w ciemno�ci tak pewnie. Dobieg�o do niej ledwie s�yszalne szurni�cie, jak gdyby potkn�� si� na nier�wnej powierzchni i natychmiast odzyska� r�wnowag�. Nic wi�cej. Odczeka�a chwil�, nim ruszy�a dalej, powoli, muskaj�c �cian� palcami prawej d�oni. W ko�cu wyczu�a pod nimi okr�g�y metalowy pr�t. Zatrzyma�a si�, przesun�a r�k� do g�ry i wysoko, prawie na granicy mo�liwo�ci, dotkn�a wystaj�cej �elaznej d�wigni. Wtedy chwyci�a j� i poci�gn�a z ca�ej si�y.

Rozleg� si� przera�liwy zgrzyt i huk, strzeli� deszcz b��kitnych iskier. Za jej plecami w korytarzu powoli i opornie cich�y echa. Wyci�gn�a r�ce i o kilka cali przed twarz� natrafi�a na powgniatan� powierzchni� �elaznych wr�t.

Odetchn�a wolno.

Potem wr�ci�a tunelem do Podgrobia i id�c tak, by �ciana znajdowa�a si� po jej prawej r�ce, dotar�a do klapy w Sali Tronu. Nie spieszy�a si� i zachowywa�a cisz�, cho� nie by�o to ju� potrzebne. Schwyta�a swego z�odzieja. Wrota, przez kt�re przeszed�, by�y jedynym wej�ciem i wyj�ciem z Labiryntu. I dawa�y si� otworzy� tylko z zewn�trz.

Zosta� teraz uwi�ziony w ciemno�ci podziemi, by nigdy ju� nie wr�ci� na powierzchni�.

Powoli i statecznie przesz�a obok Tronu do d�ugiej, ozdobionej kolumnami sali. W miejscu, gdzie na br�zowym tr�jnogu sta�a pojedyncza waza wype�niona po brzegi czerwonym �arem w�gla drzewnego, zawr�ci�a i zbli�y�a si� do siedmiu prowadz�cych do Tronu stopni.

Przykl�kn�a na najni�szym z nich i pochyli�a czo�o dotykaj�c zimnego, zakurzonego g�azu, zasypanego ko��mi myszy, zrzucanych tu przez �eruj�ce sowy.

��Wybaczcie mi, �e widzia�am zm�cony spok�j Waszego mroku�� szepn�a, nie wypowiadaj�c tych s��w na g�os.�� Wybaczcie, �e widzia�am Wasze groby pogwa�cone. B�dziecie pomszczeni. W�adcy moi, �mier� wyda go w Wasze r�ce, by nigdy si� nie odrodzi�.

Lecz nawet w chwili modlitwy widzia�a oczyma duszy migotliwy blask rozja�nionej groty, �ycie w miejscu nale�nym tylko �mierci. I zamiast odczuwa� l�k przed �wi�tokradztwem i w�ciek�o�� na z�odzieja, my�la�a tylko, jak niezwyk�e by�o to wszystko, jakie dziwne�

��Co powinnam powiedzie� Kossil?�� pyta�a sam� siebie, gdy wysz�a ju� z Sali i otuli�a si� p�aszczem, a zimowy wicher uderzy� w ni� z ca�� si��.�� Nic. Jeszcze nie. To ja jestem pani� Labiryntu. B�g-Kr�l nie ma tu nic do powiedzenia. Powiem jej mo�e, gdy z�odziej b�dzie ju� martwy. Jak mam go zabi�? Powinnam sprowadzi� Kossil, by patrzy�a, jak umiera. Ona lubi �mier�. Czego m�g� tu szuka�? Na pewno jest szalony. Jak si� tam dosta�? Tylko Kossil i ja mamy klucze do wr�t w czerwonej skale i do klapy. Musia� przej�� przez czerwon� ska��. Tylko czarownik m�g�by otworzy� te drzwi. Czarownik�

Stan�a nagle, cho� wiatr niemal j� przewr�ci�.

��On jest czarownikiem, magiem z Wewn�trznych Krain! Szuka amuletu Erreth-Akbe!

Ta my�l by�a r�wnocze�nie odra�aj�ca i wspania�a, a� Arha poczu�a, �e w�r�d lodowatego wichru ogarniaj� ciep�o. Za�mia�a si� g�o�no. Miejsce i otaczaj�c� je pustyni� okrywa�a czer� i cisza, zak��cana tylko wyciem wichury. �adne �wiat�o nie �wieci�o w Wielkim Domu. Dooko�a fruwa�y niesione wichrem drobne, niewidoczne p�atki �niegu.

��Je�li czarami otworzy� wrota w czerwonej skale, to mo�e otworzy� inne. Mo�e uciec.

Ta my�l wzbudzi�a w niej nag�y dreszcz, lecz na chwil� tylko. Nie wierzy�a w t� mo�liwo��. Bezimienni pozwolili mu wej��. Dlaczego nie? Nie m�g� wyrz�dzi� szkody. Jak mo�e zaszkodzi� z�odziej, kt�ry nie zdo�a opu�ci� miejsca kradzie�y? Na pewno wspomagaj� go zakl�cia i z�e moce, bez w�tpienia pot�ne, skoro dotar� tak daleko; ale dalej ju� mu si� nie uda. �aden czar rzucony przez �miertelnika nie mo�e by� silniejszy od woli Bezimiennych, obecnych w Grobowcach� Woli Kr�l�w, kt�rych Tron stoi pusty.

Przyspieszy�a kroku, by si� o tym upewni�. Tu� za drzwiami Ma�ego Domu spa� Manan, owini�ty w p�aszcz i wylenia�o futro b�d�ce jego zimowym �o�em. Wesz�a cicho, by go nie obudzi�. Nie zapala�a lampy. Otworzy�a zamkni�te na zamek drzwi do ma�ego pokoiku, zwyk�ej kom�rki na ko�cu korytarza. Tam skrzesa�a iskr� uderzaj�c o krzemie� tak, by znale�� pewien punkt na pod�odze. Potem ukl�k�a i podwa�y�a jeden kafelek. Pod nim le�a� skrawek grubego, brudnego materia�u. Odsun�a go na bok. I cofn�a si� zaskoczona, gdy� z do�u wystrzeli� jej prosto w twarz promie� �wiat�a.

Po chwili bardzo ostro�nie zajrza�a do otworu. Zapomnia�a, �e na ko�cu swej laski z�odziej ni�s� magiczne �wiat�o. S�dzi�a, �e w najlepszym razie us�yszy go tylko w ciemno�ci. Zapomnia�a o �wietle. Ale z�odziej by� tam, gdzie si� go spodziewa�a: dok�adnie pod wizjerem, przy �elaznych wrotach blokuj�cych mu drog� ucieczki z Labiryntu.

Stat tam z r�k� wspart� na biodrze. W drugiej trzyma� wysok� jak on sam lask�, do czubka kt�rej przylgn�� delikatny b��dny ognik. G�ow�, kt�r� ogl�da�a z wysoko�ci sze�ciu st�p, pochyli� lekko w bok. Ubrany by� jak ka�dy w�druj�cy lub pielgrzymuj�cy podczas zimy: kr�tki, ci�ki p�aszcz, sk�rzana tunika, we�niane spodnie i sznurowane sanda�y. Na plecach ni�s� lekki pakunek z przyczepion� manierk�, za pasem n�. Sta� nieruchomy jak pos�g, rozlu�niony i zamy�lony.

Po chwili oderwa� lask� od ziemi i wysun�� jej p�on�cy koniec przed siebie, w stron� wr�t, kt�rych przez w�ski otw�r Arha nie mog�a zobaczy�. L�nienie zmieni�o si�, sta�o bardziej skoncentrowane i jaskrawe, wreszcie rozb�ys�o intensywnym blaskiem. Z�odziej przem�wi�. Arha nie zna�a j�zyka, kt�rego u�y�, lecz bardziej od s��w zdziwi� j� g�os: g��boki i d�wi�czny.

�wiat�o laski poja�nia�o, zamigota�o, przygas�o. Na chwil� zapad�a ciemno��.

Potem bladofioletowy b��dny ognik zap�on�� znowu i zobaczy�a, jak z�odziej odwraca si� od drzwi. Jego czar otwierania zawi�d�. Moc, kt�ra tkwi�a w zamku tych wr�t, by�a silniejsza od jego magii.

Rozejrza� si� wok� siebie jakby my�l�c: co teraz?

Tunel czy korytarz, w kt�rym si� znalaz�, mia� jakie� pi�� st�p szeroko�ci. Sklepienie wznosi�o si� od dwunastu do pi�tnastu st�p powy�ej nier�wnego skalnego pod�o�a. �ciany zbudowano z kamieni nie spojonych zapraw�, lecz tak �ci�le dopasowanych, �e z trudem da�o si� wcisn�� mi�dzy nie czubek no�a. Te �ciany pochyla�y si� ku sobie, tworz�c �uk.

Nie by�o tu nic wi�cej.

Ruszy� przed siebie. Jeden krok wystarczy�, by Arha straci�a go z oczu. �wiat�o zgas�o. Ju� mia�a umie�ci� na miejscu skrawek tkaniny i kafelek, gdy raz jeszcze z otworu b�ysn�� �wietlny promie�. Z�odziej wraca� do wr�t. Pewnie zda� sobie spraw�, �e gdy je opu�ci i wkroczy w labirynt korytarzy, nie zdo�a ich ju� odnale��.

Cichym g�osem wym�wi� tylko jedno s�owo.

��Emmen�� powiedzia�, a potem jeszcze raz, g�o�niej.�� Emmen!

�elazne wrota zadygota�y na zawiasach, a niskie echo dudni�o w tunelu jak grom. Arha mia�a wra�enie, �e zadr�a�a pod�oga.

Ale drzwi pozosta�y zamkni�te.

Wtedy roze�mia� si� kr�tko, jak cz�owiek, kt�ry my�li: �Ale� durnia z siebie zrobi�em!� Raz jeszcze przyjrza� si� �cianom, a kiedy podni�s� g�ow�, Arha dostrzeg�a u�miech na jego smag�ej twarzy. Potem usiad�, zdj�� worek z plec�w, wyj�� kawa�ek suchego chleba i zacz�� je��. Odkorkowa� sk�rzan� manierk�, potrz�sn�� ni�. Wydawa�a si� lekka, jakby prawie pusta. Zatka� j�, nie pij�c. Wsadzi� worek pod g�ow� jak poduszk�, otuli� si� p�aszczem i po�o�y�. Wci�� trzyma� lask� w prawej d�oni. Kiedy le�a�, ma�y ognik czy kulka �wiat�a sp�yn�a z laski i zawis�a za jego g�ow�, par� st�p nad ziemi�. Lew� d�o� po�o�y� na piersi, zaciskaj�c w palcach co�, co zwisa�o mu z szyi na grubym �a�cuchu. Le�a� tam ca�kiem wygodnie, z nogami skrzy�owanymi w kostkach. Przew�drowa� spojrzeniem po stropie, ko�o otworu. Westchn�� i zamkn�� oczy. �wiate�ko przygasa�o powoli. Zasn��.

Zaci�ni�te palce lewej d�oni rozprostowa�y si� i r�ka zsun�a z piersi na ziemi�. Wtedy Arha zobaczy�a, jaki amulet nosi na �a�cuchu: kawa�ek metalu w kszta�cie p�ksi�yca. Tak jej si� wydawa�o.

Delikatny blask jego magii znikn��. Obcy le�a� w ciszy i mroku.

Arha umie�ci�a na miejscu materia� i kafelek, po czym cichutko prze�lizn�a si� do swojego pokoju. D�ugo nie mog�a zasn�� w ciemno�ci pe�nej wycia wichury. Wci�� widzia�a przed sob� kryszta�ow� jasno�� b�yszcz�c� w domu �mierci, delikatny ch�odny p�omyk, kamienne �ciany tunelu i spokojn� twarz �pi�cego m�czyzny.

Nast�pnego dnia, gdy tylko wykona�a swoje obowi�zki w r�nych �wi�tyniach i sko�czy�a lekcj� �wi�tych ta�c�w dla nowicjuszek, przemkn�a do Ma�ego Domu i zaciemniwszy pok�j ods�oni�a otw�r w pod�odze. Zajrza�a. Na dole nie by�o �wiat�a. Z�odziej odszed�. Nie wierzy�a, by zosta� tak d�ugo pod opornymi drzwiami, ale by�o to jedyne miejsce, w kt�rym mog�a go szuka�. Jak go teraz znajdzie, gdy znikn��?

Tunele Labiryntu, wed�ug szacunk�w Thar i jej w�asnych do�wiadcze�, ci�gn�y si� ponad dwadzie�cia mil: pe�ne zakr�t�w, rozga��zie�, spiral i �lepych zau�k�w. D�ugi, �lepy korytarz, le��cy najdalej od Grobowc�w, oddalony by� od nich mo�e o mil� w linii prostej. Ale pod ziemi� nic nie bieg�o prosto. Wszystkie tunele dzieli�y si�, ��czy�y, rozwidla�y, krzy�owa�y, zatacza�y kr�gi, przebiega�y po skomplikowanych krzywych, by wr�ci� do punktu, gdzie si� zacz�y. Mo�na by�o i��, i�� i i��, nigdzie nie dochodz�c, poniewa� nie by�o gdzie doj��. Nie istnia�o centrum, serce Labiryntu.

A po zamkni�ciu wr�t nie istnia� te� koniec. �aden kierunek nie by� prawid�owy.

Arha pami�ta�a dobrze wszystkie drogi i trasy do r�nych komnat, ale nawet ona zabiera�a na swe wyprawy k��bek cienkiej w��czki. Rozwija�a go za sob� i zwija�a wracaj�c. Wystarczy�o bowiem, by przeoczy�a cho� jeden zakr�t, kt�ry mia�a policzy�, a ona tak�e mog�aby zgubi� drog�. �wiat�o nie pomaga�o, poniewa� nie by�o �adnych znak�w orientacyjnych. Wszystkie korytarze, przej�cia i wyloty by�y do siebie podobne.

Z�odziej m�g� w�drowa� ca�e mile, a mimo to nie oddali� si� wi�cej ni� czterdzie�ci st�p od wr�t, przez kt�re tu wszed�.

Pobieg�a do Sali Tronu, do �wi�tyni Bli�niaczych B�stw i do kuchennej piwnicy. Gdy tylko zostawa�a sama, zagl�da�a przez wizjery w ch�odn�, g�st� ciemno��. Kiedy nadesz�a lodowata, l�ni�ca gwiazdami noc, odwiedza�a pewne miejsca na wzg�rzu, podnosi�a niekt�re kamienie, zmiata�a ziemi� i zagl�da�a znowu w bezgwiezdn� ciemno�� podziemi.

By� tam. Musia� by�. A jednak jej uciek�. Umrze z pragnienia, zanim go odnajdzie. Gdy tylko zyska pewno��, �e nie �yje, b�dzie musia�a pos�a� do Labiryntu Manana, by go odszuka�. Nie mog�a znie�� tej my�li. Kl�cza�a w �wietle gwiazd na twardym zboczu wzg�rza i czu�a pod powiekami �zy bezsilnej z�o�ci.

Wr�ci�a do �cie�ki biegn�cej w d� zbocza do �wi�tyni Boga-Kr�la. W blasku gwiazd rze�bione kolumny l�ni�y biel� szronu niczym filary z ko�ci. Zastuka�a do tylnych drzwi i Kossil wpu�ci�a j� do �rodka.

��Co sprowadza moj� pani�?�� spyta�a zimno i nieufnie.

��Kap�anko, w Labiryncie jest m�czyzna.

Te s�owa zaskoczy�y Kossil zupe�nie. Cho� raz zdarzy�o si� co�, czego nie oczekiwa�a. Sta�a bez ruchu, wytrzeszczaj�c oczy. Arha pomy�la�a, �e wygl�da ca�kiem jak Penthe udaj�ca Kossil i poczu�a, �e wzbiera w niej histeryczny �miech. St�umi�a go z wysi�kiem.

��M�czyzna? W Labiryncie?

��M�czyzna. Obcy.�� A kiedy Kossil nadal wpatrywa�a si� w ni� z niedowierzaniem, doda�a:�� Potrafi� rozpozna� m�czyzn�, cho� nie widzia�am ich wielu.

Kossil nie zwr�ci�a uwagi na ironi�.

��Jak on si� tam dosta�?

Jeszcze nigdy codzienne obowi�zki i ceremonie nie wydawa�y si� tak liczne, tak niewa�ne i tak d�ugie. Ma�e zal�knione dziewczynki o bladych twarzach, niespokojne nowicjuszki, spogl�daj�ce zimno i surowo kap�anki, kt�rych �ycie by�o g�szczem starannie ukrywanych zawi�ci, �al�w, ma�ych ambicji i zapomnianych nami�tno�ci�� wszystkie te kobiety, w�r�d kt�rych �y�a i kt�re by�y dla niej ca�ym ludzkim �wiatem, teraz wydawa�y si� godne lito�ci i nudne.

Lecz ona, kt�ra s�u�y�a Wielkim Pot�gom, ona�� kap�anka pos�pnej Nocy, wolna by�a od ich ma�ostkowo�ci. Nie musia�a si� przejmowa� ponur� jednostajno�ci� codziennego �ycia, dni, kt�rych jedyn� rado�ci� by�o dosta� do soczewicy wi�kszy kawa�ek baraniny� By�a wolna od dni jako takich. Pod ziemi� dni nie istnia�y. Trwa�a tylko i zawsze noc.

A w�r�d tej nie maj�cej ko�ca nocy�� wi�zie�. Smag�y m�czyzna, adept ciemnych kunszt�w, przykuty �elazem do kamienia; czekaj�cy, czy przyjdzie, czy nie; czy przyniesie mu wod�, chleb i �ycie, czy n�, mis� ofiarn� i �mier�; co podpowie jej kaprys.

Nie m�wi�a o tym cz�owieku nikomu pr�cz Kossil, a Kossil nikomu nie powt�rzy�a. Od trzech dni ju� przebywa� w Malowanej Komnacie, a ona wci�� o niego nie pyta�a. Mo�e uzna�a, �e nie �yje, a Arha i Manan przenie�li cia�o do Komnaty Ko�ci. To niepodobne do Kossil, by przyjmowa� cokolwiek na wiar�, lecz Arha przekonywa�a sam� siebie, �e milczenie tamtej nie jest niczym niezwyk�ym. Chcia�a zachowa� wszystko w tajemnicy i nienawidzi�a zadawania pyta�. A poza tym Arha zakaza�a jej miesza� si� w nie swoje sprawy. Kossil by�a po prostu pos�uszna.

Z drugiej strony, je�li Kossil s�dzi�a, �e m�czyzna nie �yje, to Arha nie mog�a prosi� o �ywno�� dla niego. Krad�a wi�c jab�ka i cebul� z piwnicy Wielkiego Domu, a opr�cz tego stara�a si� obywa� bez jedzenia. Poranne i wieczorne posi�ki kaza�a sobie przynosi� do Ma�ego Domu pod pozorem, �e chce jada� samotnie. Ka�dej nocy zanosi�a do Malowanej Komnaty w Labiryncie wszystko pr�cz zupy. Przyzwyczajona by�a do ca�odziennych, czasem nawet czterodniowych post�w, wi�c nie dba�a o to. Cz�owiek w Labiryncie poch�ania� jej skromne porcje chleba, sera i soczewicy tak, jak �aba potyka much�: trzask! i po wszystkim. Wyra�nie zjad�by ch�tnie pi�� albo sze�� razy wi�cej. Zawsze jednak dzi�kowa� jej uprzejmie, jakby by� go�ciem przy takim stole, jakie zna�a z opowie�ci o ucztach w pa�acu Boga-Kr�la: zastawionym pieczonym mi�sem, mas�em, chlebem i winem w kryszta�owych pucharach. By� bardzo dziwny.

��Jak tam jest w Wewn�trznych Krainach? Znios�a do Labiryntu ma�y sk�adany sto�eczek z ko�ci s�oniowej, �eby wypytuj�c go nie sta� ani siedzie� na ziemi, na jego poziomie.

��C�, jest tam wiele wysp. M�wi�, �e cztery razy po czterdzie�ci w samym Archipelagu, a s� jeszcze Rubie�e. �aden cz�owiek nie op�yn�� jeszcze wszystkich Rubie�y ani nie policzy� wszystkich skrawk�w l�du. A ka�da wyspa r�ni si� od innych. Najpi�kniejsz� z nich jest chyba Havnor, wielki obszar l�du w �rodku �wiata. W sercu Havnoru, nad wielk� zatok� pe�n� statk�w, le�y Miasto Havnor. Wie�e miasta s� z bia�ego marmuru. Dom ka�dego ksi�cia i kupca ma wie�yczk�, tak �e wyrastaj� jedna ponad drug�. Dachy dom�w kryje czerwona dach�wka, a wszystkie mosty nad kana�ami ozdobiono mozaikami: czerwonymi, niebieskimi i zielonymi. Wielobarwne proporce ksi���t powiewaj� ze szczyt�w bia�ych wie�. Za� na najwy�szej wie�y tkwi miecz Erreth-Akbego, niby iglica si�gaj�cy ku niebu. Gdy s�o�ce wschodzi nad Havnorem ,jego promienie odbijaj� si� najpierw w klindze i ostrze l�ni jasno. Gdy zachodzi, miecz jest z�oty i wznosi si� jeszcze chwil� ponad zmierzchem.

��Kim by� Erreth-Akbe?�� zapyta�a przebiegle. Spojrza� na ni� z uwag�. Milcza�, lecz u�miechn�� si� lekko. Potem, jakby po namy�le, powiedzia�:

��To prawda, niewiele mo�ecie tu o nim wiedzie�. Mo�e nic, pr�cz historii jego pobytu na Wyspach Kargadu .Jak opowiadano ci t� histori�?

��Ze straci� magiczn� lask� i amulet swej mocy, jak ty�� odpar�a.�� Uciek� przed Najwy�szym Kap�anem na zach�d i smoki go zabi�y. Gdyby przyszed� tutaj, do Grobowc�w, smoki nie by�yby potrzebne.

��To prawda�� przyzna� wi�zie�.

Nie chcia�a d�u�ej rozmawia� o Erreth-Akbem. Czu�a, �e nie jest to bezpieczny temat.

��M�wi�, �e by� panem smok�w. Ty twierdzisz, �e te� nim jeste�. Kto to jest pan smok�w?

Zawsze m�wi�a szyderczym tonem, a on odpowiada� prosto i szczerze, jakby przyjmowa� jej pytania za dobr� monet�.

��Kto�, z kim smoki rozmawiaj��� wyja�ni�.�� To w�a�nie pan smok�w, a przynajmniej to jest najwa�niejsze. Nie chodzi o rozkazywanie smokom, jak s�dzi wi�kszo�� ludzi. Smoki nie s�uchaj� nikogo. Wszystko ogranicza si� do jednego: czy smok b�dzie z tob� rozmawia�, czy ci� po�re? Je�li mo�esz liczy�, �e zdecyduje si� na to pierwsze, wtedy jeste� panem smok�w.

��Smoki potrafi� m�wi�?

��Oczywi�cie! W Najstarszej Mowie, j�zyku, kt�rego my, ludzie, uczymy si� z takim trudem i u�ywamy tak niewprawnie, by wypowiada� zakl�cia magii i kszta�towania. Nikt nie pozna� tego j�zyka nawet w dziesi�tej jego cz�ci. Nie ma do�� czasu, by si� go na uczy�. Ale smoki �yj� tysi�ce lat� Domy�lasz si� chyba, �e warto z nimi porozmawia�.

��A czy s� jakie� smoki w Atuanie?

��Od wielu wiek�w ju� nie, ani na Karego-At. Ale na waszej p�nocnej wyspie, Hur-at-Hur, podobno �yj� jeszcze w g�rach wielkie smoki. W Wewn�trznych Krainach smoki �yj� na zachodzie, w dalekiej Zachodniej Rubie�y, na wyspach, gdzie nie mieszka nikt z ludzi i niewielu tylko dociera. Kiedy s� g�odne, ruszaj� na wsch�d, ale to zdarza si� rzadko. Widzia�em wysp�, gdzie przylatuj� ta�czy�. Kr��� na swych wielkich skrzyd�ach, bli�ej i dalej od siebie, wci�� wy�ej i wy�ej ponad zachodnim morzem, niby wir ��tych li�ci jesieni���� Jego oczy spogl�da�y poprzez ciemne rysunki na �cianach, poprzez mury, ska�� i ciemno��, na otwarte morze pod zachodz�cym s�o�cem i z�ote smoki w z�ocistym wietrze.

��K�amiesz�� o�wiadczy�a Arha z irytacj�.�� Wymy�lasz sobie to wszystko.

Spojrza� na ni� zaskoczony.

��Czemu mia�bym to robi�, Arho?

���ebym si� czu�a prosta, g�upia i przestraszona. �eby� wydawa� mi si� m�dry, odwa�ny, silny, pan smok�w i w og�le. Widzia�e� ta�cz�ce smoki i wie�e Havnoru, i wiesz wszystko o wszystkim. A ja nic nie wiem i nigdzie nie by�am. Ale to, co m�wisz, to k�amstwa! Jeste� nikim, tylko z�odziejem i wi�niem, i nigdy nie opu�cisz tego miejsca. Nie ma znaczenia, czy istniej� oceany, smoki, bia�e wie�e i ca�a reszta, bo nigdy ju� ich nie zobaczysz, nigdy nie ujrzysz s�o�ca. Ja znam tylko ciemno��, noc pod ziemi�. Ale to wszystko, co tak naprawd� istnieje, co w ko�cu si� liczy. Cisza i mrok. Ty znasz wszystko, magu. A ja tylko jedno, ale najwa�niejsze.

Pochyli� g�ow�. W�skie, miedziano-br�zowe d�onie spoczywa�y bez ruchu na kolanach. Widzia�a poczw�rn� blizn� na jego policzku. Dalej ni� ona dotar� przez ciemno��; lepiej od niej pozna� �mier�. Nawet �mier� Fala nienawi�ci ogarn�a j� nagle, odbieraj�c oddech. Dlaczego tu siedzi, taki bezbronny i taki pot�ny? Dlaczego ona, Kap�anka, nie potrafi go pokona�?

��Tylko dlatego pozwalam ci �y栗 powiedzia�a nagle i bez zastanowienia.�� Chc�, �eby� mi pokaza�, jak wykonuje si� magiczne sztuczki. B�dziesz �y�, dop�ki pozostanie ci do�� mocy, by mnie zainteresowa�. Je�li jej nie masz, je�li to wszystko tylko bzdury i k�amstwa, sko�cz� z tob�. Rozumiesz?

��Tak.

��Bardzo dobrze. Pokazuj.

Na chwil� ukry� twarz w d�oniach. Zmieni� pozycj�. �elazna obr�cz nie pozwala�a mu usi��� wygodnie. M�g� tylko po�o�y� si� na wznak.

Wreszcie podni�s� g�ow�.

��Pos�uchaj mnie, Arho�� oznajmi� z powag�.�� Jestem magiem, kim�, kogo nazywacie czarownikiem. Zdoby�em pewne umiej�tno�ci i pewn� moc. To prawda. Lecz prawd� jest tak�e to, �e tutaj, w Miejscu Dawnych Mocy, moje si�y s� nik�e, a sztuka zawodzi. M�g�bym stworzy� dla ciebie iluzje i pokaza� wszelkie cuda. To najprostsza cz�� magii. Ju� jako dziecko potrafi�em tworzy� iluzje; uda�oby mi si� to nawet tutaj. Je�li jednak uwierzysz w nie, mog� ci� przestraszy� i zechcesz mnie zabi�, gdy� l�k wzbudzi tw�j gniew. A je�li nie uwierzysz, dostrze�esz w nich tylko bzdury i k�amstwa, jak to okre�li�a�, wtedy tak�e strac� �ycie. A moim g��wnym celem i pragnieniem jest w tej chwili zachowanie go.

Roze�mia�a si� wtedy.

��Ale� pozostaniesz �ywy, przynajmniej przez pewien czas. Nie rozumiesz? Jeste� g�upi! No dobrze, poka� mi te iluzje. Wiem, �e nie s� prawdziwe, wi�c si� nie przestrasz�. Zreszt� nie ba�abym si� tak�e wtedy, gdyby by�y prawdziwe. Do dzie�a. Twoja bezcenna sk�ra jest bezpieczna, przynajmniej do jutra.

Na to on si� roze�mia�, jak ona przed chwil�. Przerzucali mi�dzy sob� jego �ycie niczym pi�k�.

��Co chcesz, �ebym ci pokaza�?

��A co mo�esz mi pokaza�?

��Co zechcesz.

��Ale� si� przechwalasz!

��Nie�� zaprzeczy�, wyra�nie dotkni�ty.�� Wcale nie. Przynajmniej nie �wiadomie.

��Poka� mi co�, co uwa�asz za warte zobaczenia. Cokolwiek. Pochyli� g�ow� i przez chwil� wpatrywa� si� w swoje d�onie. Nic si� nie dzia�o. Wysoka �wieca w latarni pali�a si� r�wnym p�omieniem. Ciemne obrazy na �cianach, ptasioskrzyd�e, nielotne postacie o zamglonych, bia�ych i czerwonych oczach wznosi�y si� nad obojgiem. Panowa�a cisza. Arha westchn�a rozczarowana i jakby zasmucona. By� s�aby; m�wi� o wspania�ych rzeczach, ale nic nie mia�. By� tylko dobrym k�amc�, nawet nie dobrym z�odziejem.

��No c󿠗 powiedzia�a w ko�cu i chwyci�a sp�dnic�, by wsta�. We�na zaszele�ci�a dziwnie. Arha spojrza�a na siebie i zerwa�a si� oszo�omiona.

Znikn�a ci�ka czer�, jak� nosi�a od lat. Teraz jej suknia by�a z turkusowego jedwabiu, jasna i delikatna jak wieczorne niebo. Wydyma�a si� na wysoko�ci bioder, a ca�y d� wyszywany by� srebrnymi ni�mi, ma�ymi pere�kami i drobnymi okruchami kryszta�u, tak �e materia� migota� niczym krople kwietniowego deszczu.

Spojrza�a na czarownika, nie mog�c wydoby� g�osu.

��Podoba ci si�?

��Sk�d�

��Tak� sukni� nosi�a ksi�niczka na Balu Powrotu S�o�ca w Nowym Pa�acu w Havnorze�� wyja�ni�, patrz�c na ni� z satysfakcj�.�� Prosi�a�, bym ci pokaza� co� wartego zobaczenia. Pokaza�em ciebie.

��Zr�b� Zr�b, �eby to znikn�o.

��Odda�a� mi sw�j p�aszcz�� odpar� jakby z wyrzutem.�� Czyja nic nie mog� ci ofiarowa�? Ale nie martw si�, to tylko iluzja� Widzisz?

Poprowadzi�a Manana z powrotem kr�t� drog� w ciemno�ciach i pozostawi�a w Podgrobiu, by wykopa� mogi��. Musia�a tam by� jako dow�d dla Kossil, �e z�odziej naprawd� poni�s� kar�. By�o ju� p�no, posz�a wi�c prosto do Ma�ego Domu i do ��ka. Zbudzi�a si� nagle w�r�d nocy; przypomnia�a sobie, �e jej p�aszcz zosta� w Malowanej Komnacie. On nie b�dzie mia� si� czym okry� w wilgotnej komorze; nie ma nic pr�cz w�asnej kr�tkiej opo�czy. Zimno, zimno jak w grobie, my�la�a przej�ta lito�ci�. By�a jednak zbyt zm�czona, by rozbudzi� si� do ko�ca i po chwili zn�w zapad�a w sen. Wtedy zacz�a �ni�. �ni�a o duszach umar�ych na �cianach Malowanej Komnaty, o postaciach podobnych do wielkich zmokni�tych ptak�w o ludzkich d�oniach, stopach i twarzach, skulonych w pyle ciemnych miejsc. Nie potrafi�y lata�. Ziemia by�a ich po�ywieniem, kurz ich napojem. To by�y dusze tych, kt�rzy si� nie odrodzili, staro�ytnych i niewiernych, kt�rych poch�on�li Bezimienni. Siedzia�y wok� niej w mroku, a od czasu do czasu dobiega�y z ich strony s�abe skrzeczenia i piski. Jedna podesz�a bardzo blisko. Z pocz�tku Arha troch� si� ba�a i pr�bowa�a cofn��, ale nie mog�a si� ruszy�. Ta posta� mia�a ptasi�, nie ludzk� twarz, lecz jej w�osy l�ni�y niczym z�oto.

��Tenar�� zawo�a�a j� kobiecym g�osem, delikatnie i mi�kko.�� Tenar.

Przebudzi�a si�. Ziemia zatyka�a jej usta. Le�a�a pod ziemi�, w kamiennym grobie. Ca�un kr�powa� jej r�ce i nogi, nie mog�a si� poruszy� ani krzykn��.

Jej desperacja wzros�a tak bardzo, �e rozsadzi�a pier� i niby ognisty ptak skruszy�a kamienie, by wzlecie� w �wiat�o dnia�� szary blask w pozbawionej okien sypialni.

Rozbudzona�� tym razem naprawdꠗ usiad�a na pos�aniu, zm�czona nocnymi koszmarami i niezbyt jeszcze przytomna. Ubra�a si� i wysz�a do cysterny na ogrodzonym dziedzi�cu Ma�ego Domu. Tam zanurzy�a w lodowatej wodzie r�ce i twarz, a potem ca�� g�ow�, a� dygota�a z zimna, a krew zacz�a szybciej kr��y� w jej �y�ach. Odrzuci�a do ty�u mokre w�osy i stan�a wyprostowana, spogl�daj�c w poranne niebo.

S�o�ce wzesz�o niedawno. Zapowiada� si� pogodny zimowy dzie�. Wysoko�� tak wysoko, �e o�wietla�y go pierwsze promienie s�o�ca�� kr��y� ptak, jastrz�b albo pustynny orze�. B�yszcza� jak z�oty punkcik.

��Jestem Tenar�� powiedzia�a niezbyt g�o�no i zadr�a�a z zimna, ze zgrozy, z podniecenia pod otwartym, jasnym niebem.�� Odzyska�am swoje imi�. Jestem Tenar!

Z�oty punkcik skr�ci� na zach�d, w stron� g�r i znikn��. S�o�ce b�yszcza�o na okapach Ma�ego Domu. Z zagrody dobiega� d�wi�k dzwonk�w. Lekki wiatr ni�s� zapach dymu i gryki z kuchennych komin�w.

��Jestem taka g�odna� Sk�d on wiedzia�? Sk�d zna� moje imi�? Och, musz� co� zje��, jestem strasznie g�odna�

Naci�gn�a kaptur i pobieg�a na �niadanie.

Po trzech dniach postu jedzenie sprawi�o, �e czu�a si� pewniejsza, bardziej spokojna. Nie by�a ju� oszo�omiona, przestraszona. Czu�a, �e po �niadaniu da sobie rad� z Kossil.

Wychodz�c z jadalni w Wielkim Domu zbli�y�a si� do wysokiej, t�giej kobiety i oznajmi�a cichym g�osem:

��Za�atwi�am spraw� ze z�odziejem� C� za pi�kny dzie�! Spod kaptura spojrza�y na ni� zimne szare oczy.

��S�dzi�am, �e po z�o�eniu ofiary Kap�anka musi przez trzy dni powstrzymywa� si� od jedzenia?

Tak by�o. Arha zapomnia�a o tym i wyraz jej twarzy wyra�nie o tym �wiadczy�.

��On jeszcze �yje�� stwierdzi�a w ko�cu, pr�buj�c nada� g�osowi ten ton oboj�tno�ci, kt�ry jeszcze przed chwil� przychodzi� jej bez trudu.�� Jest �ywcem pogrzebany. Pod Grobowcami. W trumnie. Ma troch� powietrza, bo trumna nie jest szczelna. Drewniana. B�dzie umiera� powoli. Kiedy umrze, rozpoczn� post.

��Sk�d b�dziesz wiedzie�? Zawaha�a si� znowu, zmieszana.

��B�d�. Ja� Moi W�adcy mi powiedz�.

��Rozumiem. Gdzie jest gr�b?

��W Podgrobiu. Kaza�am Mananowi wykopa� go pod G�adkim Kamieniem.�� Nie wolno jej odpowiada� tak pospiesznie, tym g�upim, uni�onym tonem. Rozmawiaj�c z Kossil musi okazywa� godno��.

���ywy, w drewnianej trumnie. To ryzykowne posuni�cie, gdy ma si� do czynienia z czarownikiem. Czy jeste� pewna, �e jego usta zosta�y zakneblowane, by nie m�g� wypowiada� zakl��? Czy ma zwi�zane r�ce? Oni potrafi� rzuca� czary ruchem palca, nawet gdy wyrwie si� im j�zyki.

��Ta jego magia to zwyk�e sztuczki�� odpar�a podnosz�c g�os.�� Zosta� pogrzebany i moi W�adcy czekaj� na jego dusz�. A reszta ci� nie dotyczy, kap�anko!

Tym razem posun�a si� za daleko. Inni s�yszeli: Penthe i kilka dziewcz�t. Duby i kap�anka Mebbeth, wszyscy byli w zasi�gu g�osu. Dziewcz�ta zmieni�y si� w s�uch, a Kossil wiedzia�a o tym doskonale.

��Wszystko, co si� tu dzieje, jest moj� spraw�, pani. Wszystko, co zdarza si� w jego dziedzinie, jest spraw� Boga-Kr�la, Cz�owieka Nie�miertelnego, kt�rego jestem s�ug�. Nawet do miejsc podziemnych i do serc ludzkich wkracza i zagl�da, a nikt nie broni mu wej�cia.

��Ja broni�. Nikt nie wchodzi do Grobowc�w, je�li Bezimienni tego zakazuj�. Istnieli przed twoim Bogiem-Kr�lem i b�d� istnie�, gdy on odejdzie. M�w o nich cicho, kap�anko. Nie �ci�gaj na siebie ich zemsty. Wejd� w twoje sny, wkrocz� w mroczne zakamarki twego umys�u. Sprowadz� na ciebie ob��d.

Oczy dziewczyny p�on�y. Czarny kaptur os�ania� twarz Kossil. Penthe i inne patrzy�y, przestraszone i zas�uchane.

��S� starzy�� odezwa� si� g�os Kossil, cicha, �wiszcz�ca ni� d�wi�ku z g��bi kaptura.�� Bardzo starzy. Wiara w nich przetrwa�a tylko w tym miejscu. Ich pot�ga si� rozwia�a. S� tylko cieniami. Nie maj� �adnej mocy. Nie pr�buj mnie zastraszy�. Po�arta. Jeste� Pierwsz� Kap�ank�; czy nie oznacza to r�wnie�, �e jeste� ostatni�? Nie oszukasz mnie. Ciemno�� nie ma przede mn� tajemnic. Strze� si�, Arho!

Odwr�ci�a si� i odesz�a ci�kim, r�wnym krokiem. Obute w sanda�y stopy zgniata�y oszronione �d�b�a trawy na drodze do otoczonej bia�ymi kolumnami �wi�tyni Boga-Kr�la.

Szczup�a, ciemna posta� dziewczyny pozosta�a jak wmarzni�ta w ziemi� na dziedzi�cu Wielkiego Domu. Wszyscy zamarli. Nic si� nie porusza�o a� do kra�c�w widnokr�gu, na podw�rcu i ko�o �wi�ty�, na wzg�rzach, w pustyni i w g�rach.

Jedynie Kossil.

��Niech Mroczne B�stwa po�r� twoj� dusz�, Kossil!�� zawo�a�a g�osem jak krzyk jastrz�bia i podni�s�szy wyprostowan� sztywno r�k� cisn�a kl�tw� ku szerokim plecom kap�anki, gdy ta stawia�a nog� na stopniach swej �wi�tyni. Kossil zachwia�a si�, ale nie zatrzyma�a ani nie odwr�ci�a. Sz�a dalej, przez bram� Boga-Kr�la.

Arha sp�dzi�a reszt� dnia siedz�c na najni�szym stopniu Pustego Tronu. Nie �mia�a wraca� do Labiryntu, nie mia�a ochoty na towarzystwo innych kap�anek. Dziwna oci�a�o�� ogarn�a j� i nie pozwala�a ruszy� si� z miejsca. Godzina za godzin� mija�y w ch�odnym p�mroku wielkiej sali. Arha patrzy�a na szeregi podw�jnych, pot�nych, jasnych kolumn, znikaj�ce w cieniu na ko�cu sali, na sko�ne promienie �wiat�a wpadaj�ce przez dziury w dachu, na pasma g�stego dymu z br�zowego tr�jnogu, na kt�rym p�on�� w�giel drzewny. Na marmurowym stopniu uk�ada�a wzory z mysich ko�ci. Siedzia�a z pochylon� g�ow�. Jej umys� pracowa�, cho� w stanie jakby oszo�omienia.

Kim jestem? zapytywa�a sam� siebie i nie otrzymywa�a odpowiedzi.

Nadszed� Manan. Pow��cz�c nogami zbli�a� si� mi�dzy podw�jnymi szeregami kolumn. �wiat�o dnia nie rozja�nia�o ju� mroku Sali, a ch��d stawa� si� coraz bardziej przenikliwy. Kr�g�a twarz eunucha wyra�a�a g��boki smutek. Stan�� przed ni� zwieszaj�c swe wielkie d�onie. Oddarty skraj rdzawego p�aszcza zwisa� mu do st�p.

��Panienko�

��O co chodzi, Manan?�� spojrza�a na niego z sympati�.

��Male�ka, pozw�l mi zrobi� to, o czym m�wi�a�� co powiedzia�a�, �e si� sta�o. On musi zgin��, male�ka. Zaczarowa� ci�. Ona si� zem�ci. Jest stara i okrutna, a ty zbyt m�oda. Nie masz do�� si�y.

��Nic mi nie mo�e zrobi�.

��Gdyby ci� zabi�a, nawet otwarcie, na oczach wszystkich, nikt w Imperium nie o�mieli�by si� jej ukara�. Jest przecie� Najwy�sz� Kap�ank� Boga-Kr�la, a B�g-Kr�l w�ada Kargadem. Ale ona nie zabije ci� otwarcie. Zrobi to ukradkiem, trucizn�, pod os�on� nocy.

��Wtedy odrodz� si� na nowo. Manan zacisn�� d�onie.

��Mo�e ci� nie zabija栗 szepn��.

��Co to znaczy?

��Mo�e ci� zamkn�� w komnacie w� na dole. Jak ty zamkn�a� jego. B�dziesz tam �y�a, nawet ca�e lata. Lata� I nie urodzi si� nowa Kap�anka, bo ty nie umrzesz. Ale nie b�dzie ju� Kap�anki Grobowc�w i nikt nie odta�czy ta�c�w o nowiu ksi�yca, nikt nie z�o�y ofiary, nie wyleje krwi. Wiara Mrocznych B�stw zostanie zapomniana na zawsze. Ona i jej Pan chcieliby, �eby tak si� sta�o.

��Bogowie mnie uwolni�, Manan.

��Nie, je�li b�d� si� gniewa�, panienko�� szepn�� Manan.

��Gniewa�?

��Przez niego� Nie pomszczone �wi�tokradztwo. Och, male�ka, male�ka! Oni nie wybaczaj�!

Siedzia�a z pochylon� g�ow� w kurzu pokrywaj�cym najni�szy stopie�. Patrzy�a na ma�y przedmiot, trzymany w d�oni�� na male�k� czaszk� myszy. W�r�d krokwi ponad Tronem zaczyna�y si� budzi� sowy�� nadchodzi�a noc.

��Nie schod� dzi� do Labiryntu�� odezwa� si� Manan bardzo cicho.�� Wracaj do domu i �pij. Rankiem id� do Kossil i powiedz, �e odwo�ujesz kl�tw�. To wszystko. Nie musisz si� martwi�. Poka�� jej dow�d.

��Dow�d?

��Ze czarownik nie �yje.

Siedzia�a nieruchomo. Wolno zacisn�a palce, a krucha czaszka trzasn�a i rozsypa�a si�. Kiedy otworzy�a d�o�, by�y tam tylko od�amki ko�ci i py�.

��Nie�� rzek�a. Strzepn�a py� z palc�w.

��On musi umrze�. Rzuci� czar na ciebie. Jeste� zgubiona, Arho!

��Nie rzuci� na mnie czaru. Jeste� stary i tch�rzliwy, Manan. Boisz si� starych kobiet. Jak chcesz do niego trafi� i zabi� go, by zdoby� sw�j �dow�d�? Czy pami�tasz drog� do Wielkiego Skarbca, kt�r� przeszed�e� w ciemno�ci poprzedniej nocy? Czy potrafisz odlicza� zakr�ty, doj�� do stopni, potem do przepa�ci i do drzwi? Czy umiesz je otworzy�? Biedny Mananie, na staro�� tracisz rozum. Ona ci� przerazi�a. Sam id� do Ma�ego Domu i �pij. Zapomnij o tych sprawach. Nie irytuj mnie wi�cej opowie�ciami o �mierci. Ja przyjd� p�niej. Id� ju�, id�, ty g�upcze, stary grubasie.�� Wsta�a i delikatnie pchn�a go w szerok� pier�. Poklepywa�a go i wypycha�a do wyj�cia.�� Dobrej nocy. Dobrej nocy!

Odwr�ci� si� ci�ko, niech�tnie, pe�en z�ych przeczu�, ale pos�uszny. Pocz�apa� przez ciemn� sal� pod kolumnami i zniszczonym dachem. Odprowadzi�a go spojrzeniem.

A kiedy odszed�, odczeka�a chwil�, po czym odwr�ci�a si�, wymin�a stopnie i znikn�a w mroku za Tronem.

W Wielkim Skarbcu Grobowc�w Atuanu czas sta� w miejscu. Nie by�o tu �wiat�a, nie by�o �ycia, nawet najmniejszy paj�k nie porusza� si� w�r�d kurzu ani robak w ch�odnej ziemi. Byty tylko ska�y, ciemno�� i czas, kt�ry nie p�yn��.

Wyci�gni�ty na kamiennej pokrywie wielkiej skrzyni, podobny do rze�by na sarkofagu, le�a� na wznak z�odziej z Wewn�trznych Krain. Nie rusza� si�. Wzniecony przez niego py� osiada� mu na ubraniu.

Szcz�kn�� zamek. Otworzy�y si� drzwi. �wiat�o rozdar�o martw� ciemno��, �wie�y powiew poruszy� martwym powietrzem. M�czyzna le�a� nieruchomo.

Arha zamkn�a drzwi, przekr�ci�a klucz od wewn�trz, postawi�a latarni� na skrzyni i wolno podesz�a do bezw�adnej postaci. Sz�a nie�mia�o, szeroko otwieraj�c oczy o �renicach wci�� jeszcze rozszerzonych po d�ugiej w�dr�wce przez ciemno��.

��Krogulcze!

Dotkn�a jego ramienia i zawo�a�a znowu, i jeszcze raz. Poruszy� si� i j�kn��. Potem usiad�, ze �ci�gni�t� twarz� i pustym wzrokiem. Spojrza� na ni� nie poznaj�c.

��To ja, Arha� Tenar. Przynios�am ci wod�. Masz, pij. Wyci�gn�� jakby pozbawion� czucia r�k�, chwyci� manierk� i wypi� kilka �yk�w.

��Jak d�ugo to trwa�o?�� spyta�, z trudem wymawiaj�c s�owa.

��Dwa dni min�y, odk�d tu wszed�e�. Teraz jest trzecia noc. Nie mog�am przyj�� wcze�niej. Musia�am ukra�� jedzenie. Tutaj, masz.�� Z przyniesionej sakwy wyj�a p�aski, ciemny bochenek, lecz on pokr�ci� g�ow�.

��Nie jestem g�odny. To� to �miertelne miejsce.�� Siedzia� nieruchomo z g�ow� wspart� na d�oniach.�� Nie zimno ci? Przynios�am p�aszcz z Malowanej Komnaty.

Milcza�.

Od�o�y�a p�aszcz i sta�a, patrz�c na niego. Dr�a�a lekko, a oczy mia�a ciemne i szeroko otwarte. Nagle opad�a na kolana i rozp�aka�a si�. G��boki szloch wstrz�sa� jej cia�em, ale nie przynosi� �ez.

Zesztywnia�y, zszed� ze skrzyni i pochyli� si� nad ni�.

��Tenar�

��Nie jestem Tenar. Nie jestem Arha. Bogowie umarli, umarli. Opar� jej d�onie na g�owie, zrzucaj�c kaptur, i przem�wi� �agodnym tonem. S�owa nie nale�a�y do �adnego j�zyka, jaki kiedykolwiek s�ysza�a. Niby krople deszczu zapada�y jej w serce. �kania cich�y powoli.

Kiedy by�a ju� spokojna, podni�s� j� i jak dziecko posadzi� na skrzyni, gdzie przedtem le�a�. Uj�� j� za r�ce.

��Dlaczego p�aka�a�, Tenar?

��Powiem ci. Nie ma znaczenia, co us�yszysz. I tak nie mo�esz nic zrobi�. Nie mo�esz pom�c. Ty te� umierasz, prawda? Wi�c to nie ma znaczenia. Nic nie ma znaczenia. Kossil, Kap�anka Boga-Kr�la, zawsze by�a okrutna� Chcia�a mnie zmusi�, �ebym ci� zabi�a. Tak jak tamtych. A ja nie chcia�am. Nie mia�a prawa. Ona lekcewa�y�a Bezimiennych i drwi�a z nich, a ja rzuci�am na ni� kl�tw�. I od tego czasu ba�am si� jej, bo prawd� jest, co m�wi� Manan, �e ona nie wierzy w bog�w. Chcia�aby, �eby o nich zapomniano� I na pewno zabi�aby mnie we �nie. Wi�c nie spa�am. Nie wr�ci�am do Ma�ego Domu, ale zosta�am w Sali przez ca�� noc: w schowku, gdzie s� stroje do ta�ca. Zanim zrobi�o si� widno, posz�am do Wielkiego Domu i ukrad�am troch� jedzenia. Potem wr�ci�am do Sali i zosta�am tam ca�y dzie�. Stara�am si� co� wymy�li�. A wieczorem� Wieczorem by�am taka zm�czona� I pomy�la�am, �e mog� p�j�� do �wi�tego miejsca i tam si� przespa�, bo ona b�dzie si� ba�a tam przyj��. Wi�c zesz�am do Podgrobia. To ta wielka grota, w kt�rej pierwszy raz ci� zobaczy�am. I� I ona tam by�a. Musia�a wej�� przez bram� w czerwonej skale. By�a tam z latarni�. Rozgrzebywa�a gr�b, kt�ry wykopa� Manan. Chcia�a sprawdzi�, czy jest w nim cia�o. Jak szczur cmentarny, wielki, t�usty, czarny szczur grzebi�cy w ziemi. �wiat�o pali�o si� w �wi�tym Miejscu, w dziedzinie ciemno�ci. A Bezimienni nie zrobili nic. Nie zabili jej ani nie sprawili, by oszala�a. S� starzy, tak jak m�wi�a. Umarli. Nie ma ich. Nie jestem ju� kap�ank�.

M�czyzna s�ucha�, lekko pochylaj�c g�ow�. Wci�� trzyma� jej d�onie w swoich. Wyraz jego twarzy i postawa wskazywa�y, �e si�y mu wracaj�, cho� blizny na policzku ci�gle by�y sine, a ubranie i w�osy pokryte kurzem.

��Przesz�am obok niej przez Podgrobie. Jej �wieca dawa�a wi�cej cienia ni� �wiat�a. Nie us�ysza�a mnie. Chcia�am wej�� do Labiryntu, �eby od niej uciec. Ale kiedy ju� tam by�am, wyda�o mi si�, �e idzie za mn�. We wszystkich korytarzach s�ysza�am za sob� czyje� kroki. Nie wiedzia�am, dok�d mam p�j��. Pomy�la�am, �e tutaj b�d� bezpieczna. Ze moi W�adcy b�d� mnie chroni� i os�ania�. Ale oni tego nie robi�� Nie ma ich, s� martwi.

��I dlatego p�aka�a�? Dlatego, �e umarli? Ale oni tu s�, Tenar, s� tutaj.

��Sk�d mo�esz wiedzie�?�� spyta�a s�abym g�osem.

��Poniewa� przez ca�y czas, odk�d wkroczy�em do groty pod Kamieniami Grobowymi, staram si� utrzymywa� ich w nie�wiadomo�ci, w spokoju. U�ywam do tego ca�ej swej sztuki, na to trac� swoj� si��. Oplot�em te tunele niesko�czon� sieci� czar�w: czar�w snu, spokoju, ukrycia. A jednak wiedz�, �e tu jestem, na p� �wiadomi, na wp� �pi�cy, na wp� tylko czuwaj�cy. I mimo to jestem ca�kowicie wyczerpany stawianiem im oporu. Tutaj jest najstraszniejsze miejsce. Dla jednego cz�owieka, samotnego, nie ma tu �adnej nadziei. Kona�em z pragnienia, kiedy przynios�a� mi wod�, a przecie� nie sama woda mnie ocali�a, lecz moc r�k, kt�re j� poda�y.

M�wi�c to na chwil� obr�ci� jej d�onie wn�trzem do g�ry i przyjrza� si� im uwa�nie. Potem odwr�ci� si�, przeszed� kilka krok�w i znowu stan�� przed ni�.

��Naprawd� my�lisz, �e s� martwi? Twoje serce wie lepiej. Oni nie umieraj�. S� mroczni i nigdy nie umieraj�, i nienawidz� �wiat�a: przelotnego, jasnego p�omyka naszej �miertelno�ci. S� nie�miertelni, ale nie s� bogami. Nigdy nie byli. Niegodni s� czci okazywanej im przez cho�by jedn� ludzk� dusz�.

S�ucha�a z otwartymi szeroko oczyma, wpatrzona w migocz�cy p�omyk latarni.

��Czy dali ci co� kiedykolwiek, Tenar?

��Nie�� szepn�a.

��Nie maj� nic do dania. Nie maj� mocy tworzenia. Wszystkie ich si�y s�u�� zaciemnianiu, niszczeniu. Nie mog� opu�ci� tego miejsca� Oni s� tym miejscem i im nale�y je zostawi�. Nie mo�na zaprzeczy� ich istnieniu ani o nich zapomnie�, ale nie wolno ich czci�. Ziemia jest pi�kna, jasna i dobra, ale to nie wszystko. Ziemia jest tak�e straszna, ciemna i okrutna. Gin�cy kr�lik krzyczy w�r�d zielonych ��k. G�ry zaciskaj� pot�ne d�onie, pe�ne ukrytego ognia. W morzu �yj� rekiny, w oczach ludzi nienawi��. A gdzie ludzie oddaj� temu cze��, tam kwitnie z�o, powstaj� miejsca ca�kowicie oddane Tym, kt�rych zwiemy Bezimiennymi: pradawnym, pot�nym si�om Ziemi sprzed nadej�cia �wiat�a, si�om ciemno�ci, zniszczenia i szale�stwa� My�l�, �e ju� dawno pozbawili rozumu twoj� kap�ank�, Kossil. My�l�, �e wiele razy przeszukiwa�a te groty tak, jak przeszukuje labirynt w�asnego umys�u, a teraz nie potrafi ju� zobaczy� �wiat�a dnia. Powiedzia�a ci, �e Bezimienni s� martwi� Tylko stracona dusza, stracona dla prawdy, mo�e w to uwierzy�. Oni istniej�. Ale nie s� twoimi W�adcami. Nigdy nie byli. Jeste� wolna, Tenar. Nauczono ci� by� niewolnic�, lecz wyrwa�a� si� na swobod�.

Siedzia�a zas�uchana. Nie powiedzia� ani s�owa wi�cej. Milczeli, lecz to milczenie by�o inne ni� cisza, jaka panowa�a w komnacie przed jej przyj�ciem. Teraz wype�nia�y j� ich oddechy, p�yn�ca w �y�ach krew, skwierczenie �wiecy w cynowej latarni� Mikroskopijne, �ywe d�wi�ki.

��Jak to si� sta�o, �e znasz moje imi�? Krogulec spacerowa� tam i z powrotem. Rozprostowywa� ramiona i barki, by strz�sn�� z siebie parali�uj�cy ch��d.

��Zna� imiona to m�j zaw�d. Moja sztuka. Rozumiesz, �eby uple�� czar wok� czego�, trzeba zna� prawdziwe tego imi�. W krajach, sk�d przyby�em, przez ca�e �ycie ukrywamy nasze imiona przed wszystkimi pr�cz tych, kt�rym ufamy ca�kowicie. Wielka bowiem si�a i wielkie niebezpiecze�stwo tkwi w imieniu. Kiedy�, u zarania czasu, gdy Segoy wyd�wign�� z g��bin oceanu wyspy Ziemiomorza, wszystkie rzeczy nosi�y swoje prawdziwe imiona. I wszystkie czary, ca�a magia, zale�� od znajomo�ci, poznania na nowo, pami�tania tego prawdziwego, pradawnego j�zyka Tworzenia. Naturalnie, s� zakl�cia, kt�rych si� trzeba nauczy�, s� sposoby u�ywania s��w. Trzeba te� rozumie� ich konsekwencje. Ale swe �ycie mag po�wi�ca poznawaniu imion rzeczy i poznawaniu sposob�w poznawania imion rzeczy.

��A jak pozna�e� moje?

Patrzy� na ni� przez chwilꠗ g��bokie, czyste spojrzenie poprzez dziel�cy ich mrok. Waha� si�.

��Nie mog� ci tego powiedzie�. Jeste� jak latarnia: przykryta, schowana w ciemnym miejscu. A jednak �wiat�o l�ni. Oni nie mog� go zgasi�, nie mog� ci� ukry�. Kiedy dostrzeg�em to �wiat�o, kiedy pozna�em ciebie, wtedy zna�em twoje imi�. Wi�cej nie mog� powiedzie�. Ale ty powiedz: co teraz zrobisz?

��Nie wiem.

��Kossil na pewno ju� wie, �e gr�b jest pusty. Co zrobi?

��Nie wiem. Je�li wr�c�, mo�e kaza� mnie zabi�. Dla Najwy�szej Kap�anki k�amstwo to �mier�. Je�li zechce, mo�e z�o�y� mnie w ofierze na stopniach Tronu. Tym razem Manan b�dzie musia� naprawd� uci�� mi g�ow�, zamiast po prostu podnie�� miecz i czeka�, a� Czarna Posta� go powstrzyma. Tym razem jej nie b�dzie.

Miecz spadnie i odetnie mi g�ow�.

M�wi�a powoli, g�uchym g�osem. M�czyzna zmarszczy� brwi.

��Je�eli zostaniemy tu d�u�ej�� powiedzia��� oszalejesz, Tenar. Gniew Bezimiennych ci��y na twoich my�lach. Moich tak�e. Teraz jest lepiej� Du�o lepiej, od kiedy przysz�a�. Ale d�ugo by�em sam i zu�y�em wi�ksz� cz�� swojej mocy. Nikt samotny nie zdo�a si� d�ugo opiera� Si�om Ciemno�ci. S� pot�ne.

Umilk�. Jego glos �cich�, jakby m�wi�cy straci� nagle w�tek. Przesun�� d�oni� po czole i raz jeszcze napi� si� z manierki. Potem u�ama� kawa�ek chleba, usiad� na skrzyni naprzeciw niej i zacz�� je��.

M�wi� prawd�. Czu�a jaki� ci�ar napieraj�cy na jej umys�, zaciemniaj�cy, gmatwaj�cy ka�d� my�l, ka�de uczucie. Mimo to nie ba�a si� tak jak wtedy, gdy samotnie przemierza�a korytarze. Jedynie absolutna cisza na zewn�trz komnaty wydawa�a si� straszna. Dlaczego? Nigdy przedtem nie l�ka�a si� ciszy podziemi. Lecz nigdy przedtem nie by�a niepos�uszna, nigdy nie sprzeciwi�a si� Bezimiennym.

Roze�mia�a si� nieweso�o.

��Siedzimy tutaj na najwi�kszym skarbie Imperium�� powiedzia�a.�� Kr�l-B�g odda�by wszystkie swoje �ony, by m�c st�d zabra� cho� jedn� skrzyni�. A my nawet nie uchylili�my pokrywy, �eby popatrze�.

��Ja to zrobi�em�� odpar� Krogulec �uj�c chleb.

��Po ciemku?

��Zrobi�em troch� �wiat�a. Niby-�wiat�a. To by�o trudne. By�oby trudne nawet gdybym mia� swoj� lask�. Bez niej przypomina�o rozpalanie ognia z mokrego drzewa w czasie deszczu. W ko�cu jednak dokona�em tego. I znalaz�em to, po co przyszed�em.

Podnios�a wolno g�ow� i spojrza�a na niego.

��Pier�cie�?

��P� pier�cienia. Ty masz drug� po�ow�.

��Ja? Druga po�owa zagin�a�

��I zosta�a odnaleziona. Nosi�em j� na �a�cuchu na szyi. Zabra�a� mija i spyta�a�, czy nie sta� mnie na lepszy talizman. Jedyny talizman lepszy od potowy Pier�cienia Erreth-Akbego to ca�y Pier�cie�. Ale c�, lepszy rydz ni� nic, jak powiadaj�. Teraz wi�c ty masz moj� po�ow�, a ja twoj�.

Pos�a� jej u�miech poprzez mrok skarbca.

��Powiedzia�e� wtedy, �e nie b�d� wiedzia�a, co z nim zrobi�.

��I tak by�o.

��A ty wiesz? Kiwn�� g�ow�.

��Powiedz mi. Powiedz, czym jest ten Pier�cie� i jak odnalaz�e� zagubion� cz��, i jak dotar�e� tutaj, i dlaczego. Musz� to wiedzie�, a wtedy mo�e dowiem si�, co powinnam uczyni�.

��Mo�e si� dowiesz. Bardzo dobrze. Czym jest Pier�cie� Erreth-Akbego? No c�, jak sama widzisz, nie wygl�da na cenny i chyba nawet nie jest Pier�cieniem Jest za du�y. Mo�e raczej bransoleta, ale na to z kolei jest chyba za ma�y. �aden z ludzi nie wie, dla kogo zosta� zrobiony. Nosi�a go Elfarran Pi�kna, zanim wyspa Solea znik�a pod falami morza; ju� wtedy by� stary. W ko�cu trafi� do r�k Erreth-Akbego� Wykuty jest z litego srebra i ma dziewi�� otwor�w. Na zewn�trznej powierzchni wyryte s� jakby fale, a wewn�trz dziewi�� Run Mocy. Na tej po�owie, kt�ra jest u ciebie, s� cztery runy i kawa�ek pi�tej, na mojej podobnie. P�kni�cie przesz�o dok�adnie przez symbol i zniszczy�o go. To w�a�nie ten znak nazywano od owego czasu Zaginion� Run�. Pozosta�e osiem znane jest Magom: runa Pirr, chroni�ca od szale�stwa, wiatru i ognia. Runa G�, kt�ra daje wytrzyma�o��. I tak dalej. Ale p�kni�ta runa by�a t�, kt�ra wi�za�a pa�stwa. To by�a Runa Wi�zi, symbol panowania i pokoju. �aden w�adca nie m�g� rz�dzi� dobrze, je�li nie rz�dzi� pod jej znakiem. Nikt nie wie, jak nale�y j� pisa�. Od kiedy zagin�a, w Havnorze nie by�o wielkich kr�l�w. Byli ksi���ta i tyrani, by�y k��tnie i wojny mi�dzy krajami Ziemiomorza. M�drzy w�adcy i Magowie Archipelagu pragn�li wi�c Pier�cienia Erreth-Akbego, by odtworzy� Zaginion� Run�. W ko�cu jednak przestali wysy�a� ludzi na poszukiwania, gdy� nikt nie potrafi� odzyska� jednej cz�ci, kt�ra spoczywa�a w Grobowcach Atuanu, a druga, kt�r� Erreth-Akbe podarowa� kargijskiemu w�adcy, zagin�a bardzo dawno temu. Twierdzili, �e nic dobrego z tych poszukiwa� nie wynika. Dzia�o si� to setki lat temu.

Zastanowi� si�.

��Potem ja si� pojawi�em. Kiedy by�em tylko troch� starszy ni� ty teraz, prowadzi�em� po�cig, rodzaj �ow�w na morzu. Ten, kt�rego �ciga�em, zwi�d� mnie i zosta�em wyrzucony na pust� wysepk�, niezbyt odleg�� od brzeg�w Karego-At i Atuanu, na po�udnie i na zach�d st�d. To by�a ma�a wyspa, niewiele wi�ksza od �awicy piasku. W �rodkowej cz�ci mia�a pod�u�ne, poro�ni�te traw� wydmy, �r�d�o s�onawej wody i nic wi�cej. A jednak �y�o tam dwoje ludzi: stary m�czyzna i kobieta, brat z siostr�, jak przypuszczam. Bali si� mnie. Nie widzieli twarzy innego cz�owieka przez� jak d�ugo? Lata, dziesi�tki lat. Ale by�em w potrzebie, a oni byli dla mnie dobrzy. Mieli chat� z drzewa wyrzuconego przez fale i mieli ogie�. Staruszka przynios�a mi jedzenie, ma��e zbierane na ska�ach w czasie odp�ywu i suszone mi�so morskich ptak�w, kt�re zabijali rzucaj�c w nie kamieniami. Ba�a si�, ale nakarmi�a mnie. Potem, kiedy nie robi�em nic, co mog�oby j� wystraszy�, nabra�a do mnie zaufania i pokaza�a sw�j skarb. Ona tak�e mia�a sw�j skarb� To by�a ma�a sukienka. Ca�a z jedwabiu, wyszywana per�ami. Sukienka ma�ego dziecka, sukienka ksi�niczki. Sama mia�a na sobie niewyprawione focze futro.

Nie mogli�my rozmawia�. Wtedy nie zna�em jeszcze mowy kargijskiej, a oni �adnego spo�r�d j�zyk�w Archipelagu, a i w�asny do�� s�abo. Kto� musia� ich przywie�� na t� wysp�, gdy byli ma�ymi dzie�mi i zostawi� tam na �mier�. Nie wiem dlaczego i w�tpi�, by oni sami wiedzieli. Znali tylko wysp�, wiatr i morze. Ale kiedy odp�ywa�em, ona da�a mi prezent. Da�a mi zaginion� po�ow� Pier�cienia Erreth-Akbego.

Przerwa� na chwil�.

��Nie wiedzia�em, co to jest, ani ona nie wiedzia�a. Najwspanialszy dar tej ery, a da�a go g�upia kobieta w foczej sk�rze t�pemu prostakowi, kt�ry wepchn�� go do kieszeni, mrukn�� �Dzi�ki� i odp�yn��� Tak wi�c wyruszy�em i zrobi�em, co mia�em do zrobienia. Potem zaj��em si� innymi sprawami, pod��y�em na Smocze Stado, na zach�d i jeszcze dalej. Ca�y czas jednak mia�em ten przedmiot przy sobie. Czu�em bowiem wdzi�czno�� dla starej kobiety, kt�ra da�a mi jedyn� rzecz, jak� mia�a do ofiarowania. Przeci�gn��em �a�cuch przez otw�r, powiesi�em na szyi i wi�cej o tym nie my�la�em. A� pewnego dnia, na Selidorze, Najdalszej Wyspie, w krainie, gdzie tocz�c b�j ze smokiem Ormem zgin�� Erreth-Akbe� Ot� na Selidorze rozmawia�em ze smokiem, jednym z rodu Orma. On mi powiedzia�, co nosz�. Wyda�o mu si� bardzo zabawne, �e tego nie wiem. Smoki uwa�aj� nas za �miesznych. Ale pami�taj� Erreth-Akbego; m�wi� o nim tak, jakby by� smokiem, nie cz�owiekiem. Kiedy wr�ci�em na Wyspy Wewn�trzne, trafi�em w ko�cu do Havnoru. Urodzi�em si� na Goncie, kt�ry le�y niezbyt daleko od waszych krain, i sporo w�drowa�em od tego czasu. Wreszcie przysz�a kolej na Havnor. Zobaczy�em bia�e wie�e, m�wi�em z wielkimi lud�mi, kupcami i ksi���tami, w�adcami pradawnych dziedzin. Powiedzia�em im, co posiadam. Powiedzia�em, �e je�li zechc�, wyrusz� szuka� w Grobowcach Atuanu brakuj�cej cz�ci Pier�cienia, by znale�� Zaginion� Run�, klucz do pokoju. Nie sk�pili mi pochwa�, a jeden z nich da� nawet pieni�dze na zaopatrzenie �odzi. Nauczy�em si� wi�c twojego j�zyka i przyby�em na Atuan. Zamilk� spogl�daj�c w ciemno��.

��Czy ludzie w naszych miastach nie rozpoznali w tobie cz�owieka Zachodu? Twoja sk�ra, tw�j j�zyk�

��Och, �atwo jest oszuka� ludzi�� odpar� niedbale.�� Wystarczy zna� odpowiednie sztuczki. Zmieniasz si� z pomoc� iluzji i za jej zas�on� nie rozpozna ci� nikt z wyj�tkiem innego maga. A wy tutaj, w krajach Kargadu, nie macie czarnoksi�nik�w ani mag�w. To dziwne. Wyp�dzili�cie ich dawno temu i zakazali�cie praktykowania Sztuki Magii, a teraz prawie w ni� nie wierzycie.

��Nauczono mnie w ni� nie wierzy�. To przeczy naukom Kr��w-Kap�an�w. Ale wiem, �e tylko czary mog�y doprowadzi� ci� do Grobowc�w i przez bram� w czerwonej skale.

��Nie tylko czary. Tak�e dobra rada. Jak s�dz�, cz�ciej od was u�ywamy pisma. Czy umiesz czyta�?

��Nie. Czytanie to jeden z czarnych kunszt�w. Kiwn�� g�ow�.

��Ale u�yteczny�� stwierdzi�.�� Jaki� dawny, pechowy z�odziej pozostawi� opis Grobowc�w Atuanu, a tak�e instrukcje dotycz�ce wej�cia, wystarczaj�ce dla kogo�, kto potrafi u�y� jednego z Wielkich Zakl�� Otwierania. Wszystko by�o opisane w ksi�dze le��cej w skarbcu ksi�cia Havnoru. Pozwoli� mi j� przeczyta�. I tak doszed�em a� do wielkiej groty�

��Do Podgrobia.

��Z�odziej, kt�ry opisa� drog�, s�dzi�, �e skarb jest w�a�nie tam, w Podgrobiu. Tam wi�c szuka�em, cho� mia�em przeczucie, �e musi by� ukryty lepiej, g��biej w�r�d korytarzy. Znalaz�em wej�cie do Labiryntu i wszed�em tam, kiedy ci� zobaczy�em. My�la�em, �e si� . schowam i poszukam Pier�cienia. To byt b��d, oczywi�cie. Bezimienni pochwycili mnie ju� i zm�cili moje my�li. Od tego czasu stawa�em si� coraz s�abszy i coraz g�upszy. Nie mo�na si� im poddawa�, trzeba stawia� op�r tak, by duch pozostawa� wci�� silny i pewny. Tego nauczy�em si� ju� dawno. Ale to trudne tutaj, gdzie s� tak pot�ni. Oni nie s� bogami, Tenar, lecz s� silniejsi od ka�dego z ludzi. Przez d�ugi czas oboje siedzieli w milczeniu.

��Co jeszcze znalaz�e� w skrzyniach?�� zapyta�a st�umionym g�osem.

���miecie. Z�oto, klejnoty, korony, miecze� Nic, do czego mia�by prawo ktokolwiek z �ywych. Powiedz, Tenar, jak zosta�a� wybrana na Kap�ank� Grobowc�w?

��Kiedy umiera Pierwsza Kap�anka, wyruszaj�, �eby w ca�ym Atuanie szuka� dziewczynki urodzonej w dniu jej �mierci. I zawsze znajduj�. Dlatego, �e to jest Odrodzona Kap�anka. Kiedy sko�czy pi�� lat, przywo�� j� tutaj, do Miejsca. A kiedy sko�czy sze��, zostaje oddana Bezimiennym, a oni po�eraj� jej dusz�. Wtedy ju� do nich nale�y, jak nale�a�a od zarania dziej�w. I nie ma imienia.

��Wierzysz w to?

��Zawsze wierzy�am.

��Czy wierzysz w to teraz?

Nie odpowiedzia�a. Zn�w zapad�a cisza.

��Opowiedz mi��� rzek�a po d�ugiej chwili.�� Opowiedz mi o smokach na zachodzie.

��Tenar, co zamierzasz uczyni�? Nie mo�emy tu siedzie� i opowiada� sobie historii, a� wypali si� �wieca i znowu zapadn� ciemno�ci.

��Nie wiem, co robi�. Boj� si�.�� Siedzia�a wyprostowana na kamiennej skrzyni, mocno splata�a palce i m�wi�a g�o�no jak kto�, kto cierpi.�� Boj� si� ciemno�ci.

��Musisz dokona� wyboru�� powiedzia� mi�kko.�� Albo mnie zostawisz, zamkniesz drzwi, wr�cisz do swoich o�tarzy i oddasz mnie swoim w�adcom� Wtedy powinna� p�j�� do kap�anki Kossil i zawrze� z ni� pok�j. To b�dzie koniec tej historii. Albo musisz otworzy� drzwi i wyj�� razem ze mn�. Opu�ci� Grobowce, opu�ci� Atuan i ruszy� ze mn� przez morze. I to b�dzie dopiero pocz�tek. B�dziesz Arh� albo b�dziesz Tenar. Nie mo�esz by� obiema.

G��boki g�os zdawa� si� delikatny, lecz brzmia� pewnie. Spojrza�a poprzez mrok na jego twarz, surow� i poznaczon� bliznami, w kt�rej jednak nie by�o okrucie�stwa ani fa�szu.

��Je�eli porzuc� s�u�b� Ciemnych Si�, zabij� mnie. Je�eli opuszcz� to miejsce, umr�.

��Ty nie umrzesz. Umrze Arha.

��Nie mog�

��Aby si� odrodzi�, trzeba umrze�, Tenar. To nie takie trudne, gdy na to spojrze� z drugiej strony.

��Oni nie pozwol� nam wyj��. Nigdy.

��Mo�e nie. Jednak warto spr�bowa�. Ty masz wiedz�, ja umiej�tno�ci, a mi�dzy nami jest� Przerwa�.

��Jest Pier�cie� Erreth-Akbego.

��Tak, on tak�e. My�la�em jednak o czym� innym. Nazwijmy to zaufaniem� To jedna z jego nazw. Cho� ka�de z nas z osobna jest s�abe, maj�c je jeste�my silni, silniejsi od Mocy Ciemno�ci.�� Oczy ja�nia�y mu czystym blaskiem na pooranej bliznami twarzy.�� Pos�uchaj mnie, Tenar�� powiedzia�.�� Przyszed�em tu jako z�odziej, wr�g, uzbrojony przeciw tobie. Ty okaza�a� mi lito�� i zaufa�a� mi. Ja ufa�em ci, odk�d pierwszy raz zobaczy�em twoj� twarz, przez jedn� chwil�, w grocie pod Grobowcami, jak�e pi�kn� po�r�d ciemno�ci. Ty pokaza�a�, �e mi ufasz. Ja nic w zamian nie uczyni�em. Ofiaruj� ci to, co mog� ci ofiarowa�. Moje prawdziwe imi� brzmi Ged. Teraz nale�y do ciebie.

Wsta� i wyci�gn�� ku niej p�okr�g z rze�bionego srebra.

��Niech Pier�cie� zn�w si� po��czy.

Kiedy to powiedzia�a, m�czyzna imieniem Ged po�o�y� d�o� na jej r�ce trzymaj�cej p�kni�ty talizman. Spojrza�a zaskoczona i spostrzeg�a, �e u�miecha si� upojony tryumfem i �yciem. Nagle poczuta si� zmieszana i przestraszona.

��Uwolni�a� nas oboje�� powiedzia�.�� Samotnie nikt nie wywalczy wolno�ci. Dalej wi�c, nie marnujmy czasu, jaki nam pozosta�. Potrzymaj go jeszcze przez chwil�.

Zamkn�a w d�oni oba kawa�ki srebra, ale na jego pro�b� wyci�gn�a r�k�. Kraw�dzie z�amania styka�y si�.

Nie wzi�� Pier�cienia, lecz po�o�y� na nim palce i wym�wi� kilka s��w. Pot zala� mu twarz. Poczu�a, �e na d�oni co� zadr�a�o jej delikatnie, jak gdyby poruszy�o si� �pi�ce tam zwierz�tko. Ged odetchn��, odpr�y� si� i otar� czo�o.

��Ju��� powiedzia� wk�adaj�c Pier�cie� Erreth-Akbego na palce jej prawej r�ki. Potem przesun�� go przez d�o�, na nadgarstek.�� Tutaj.�� Przyjrza� si� z satysfakcj�.�� Pasuje. To musia�a by� bransoleta kobiety albo dziecka.

��B�dzie si� trzyma�?�� szepn�a nerwowo czuj�c, jak delikatna i ch�odna srebrna obr�cz przesuwa si� po jej szczup�ej r�ce.

��B�dzie. Nie mog�em dla Pier�cienia Erreth-Akbego wykorzysta� zwyk�ego uroku reperacji, jak wiejska czarownica naprawiaj�ca garnek. Musia�em u�y� Zakl�cia Wzorc�w i uczyni� go ca�o�ci�. Teraz jest ca�y, tak jakby nigdy nie byt z�amany. Tenar, musimy st�d odej��. Przynios� sakw� i manierk�. Okryj si� p�aszczem. Co� jeszcze? Kiedy m�czy�a si� z zamkiem, doda�:

��Szkoda, �e nie mam mojej laski. A ona, wci�� szeptem, odpar�a:

��Le�y zaraz za drzwiami. Przynios�am j�.

��Dlaczego to zrobi�a�?�� zdziwi� si�.

��My�la�am, �e� �e zaprowadz� ci� do wyj�cia. �e pozwol� ci odej��.

��Tego uczyni� nie mog�a�. Mog�a� zatrzyma� mnie tu, w niewoli i sama pozosta� niewolnic� albo uwolni� mnie i odej�� wolna wraz ze mn�. Dalej, male�ka, odwagi. Przekr�� klucz.

Obr�ci�a klucz z pi�rem w kszta�cie smoka i otworzy�a drzwi na niski, ciemny korytarz. Potem wysz�a ze Skarbca Grobowc�w Atuanu, nios�c na r�ku Pier�cie� Erreth-Akbego. M�czyzna ruszy� za ni�.

Dr�enie poruszy�o skalnymi �cianami, pod�og� i sklepieniem, zbyt niskie, wr�cz nies�yszalne. By�o jak odleg�y grzmot, jak upadek czego� ogromnego bardzo daleko st�d.

W�osy zje�y�yjej si� na g�owie; bez zastanowienia, bez chwili wahania zdmuchn�a �wiec� w male�kiej latarni. Z ty�u, za sob�, us�ysza�a jego kroki.

��Zostaw latarniꠗ powiedzia� spokojnym g�osem. Sta� tak blisko, �e czu�a jego oddech na w�osach.�� W razie potrzeby b�dziemy mieli �wiat�o. Kt�ra godzina jest teraz na g�rze?

��Kiedy tu przysz�am, p�noc dawno min�a.

��A wi�c trzeba i��.

Nie poruszy� si� jednak. Zrozumia�a, �e musi go prowadzi�. Ona jedna zna�a drog� do wyj�cia z Labiryntu; czeka�, by i�� za ni�. Ruszy�a pochylona, gdy� korytarz by� bardzo niski. Utrzymywa�a r�wne, ca�kiem dobre tempo. Z niewidocznych odga��zie� tunelu czu�a zimne tchnienie: ostry, wilgotny powiew pustki kryj�cej si� po obu stronach. Potem korytarz sta� si� wy�szy i mog�a si� wyprostowa�.

Sz�a teraz troch� wolniej. Liczy�a kroki, gdy� zbli�ali si� do przepa�ci. Ged pod��a� tu� za ni�, szybkonogi, zwa�aj�cy na wszelkie jej poruszenia. Kiedy si� zatrzyma�a, w tej samej chwili on stan�� tak�e.

��Tu jest przepa�栗 szepn�a.�� Nie mog� znale�� kraw�dzi. O, jest. B�d� ostro�ny, kamienie chwiej� si� chyba coraz bardziej. Nie, nie, czekaj� Ten si� rusza.�� Odst�pi�a na bezpieczn� odleg�o��, gdy kamie� zadr�a� jej pod stopami. M�czyzna chwyci� j� za rami� i przytrzyma�. Serce bi�o jej mocno.�� Kraw�d� nie jest bezpieczna. Kamienie si� obluzowa�y.

��Zrobi� troch� �wiat�a i obejrz�. Mo�e w�a�ciwe s�owo zdo�a je zwi�za�. Nie martw si�, male�ka.

Pomy�la�a, �e to dziwne: nazywa� j� tak samo, jak Manan. A kiedy na ko�cu swej laski zapali� male�k� iskierk�, podobn� do drzazgi pr�chna albo gwiazdy za mg��, i wszed� na w�sk� dr�k� obok czarnej otch�ani, zobaczy�a jaki� kszta�t wy�aniaj�cy si� z ciemno�ci. Wiedzia�a wtedy, �e to Manan. G�os zamar� jej w krtani, jakby �ci�ni�tej p�tl�. Nie potrafi�a krzykn��.

Kiedy Manan wyci�ga� r�ce, by zepchn�� Geda z niepewnej p�ki w przepa��, ten odwr�ci� g�ow�, .dostrzeg� go i z krzykiem zaskoczenia, a mo�e w�ciek�o�ci, wyci�gn�� lask� w jego stron�. Na �w krzyk prosto w twarz eunucha rozb�ys�o �wiat�o, bia�e i nie do zniesienia. Manan uni�s� d�o�, by os�oni� oczy, rozpaczliwie pr�bowa� jeszcze pochwyci� Geda, chybi� i run�� w d�.

Nie krzycza�, gdy spada�. Z czarnej otch�ani nie dolecia� ani jego g�os, ani d�wi�k uderzaj�cego o dno cia�a. �aden odg�os oznaczaj�cy �mier�, nic. Ged i Tenar kl�czeli nieruchomo niebezpiecznie blisko brzegu, tu� przy kraw�dzi. Nas�uchiwali; nie s�yszeli niczego.

�wiat�o zmieni�o si� w ledwie widoczny szary punkcik.

��Chod��� powiedzia� Ged wyci�gaj�c r�k�. Chwyci�a j�. Trzema szybkimi krokami przeprowadzi� j� nad przepa�ci� i zgasi� �wiat�o. Znowu ruszy�a przodem. By�a oszo�omiona, nie mysiata o niczym. Dopiero po pewnym czasie zastanowi�a si�: teraz w prawo czy w lewo? Zatrzyma�a si�.

��Co si� sta�o?�� zapyta� cicho, przystaj�c kilka krok�w za ni�.

��Zgubi�am si�. Zapal �wiat�o.

��Zgubi�a�?

��Ja� straci�am rachub� zakr�t�w.

��Ja liczy�em�� powiedzia� podchodz�c bli�ej.�� Zakr�t w lewo zaraz za przepa�ci�, potem w prawo i jeszcze raz w prawo.

��Wi�c nast�pny znowu b�dzie w prawo�� stwierdzi�a automatycznie, lecz nie ruszy�a si� z miejsca.�� Zapal �wiat�o.

���wiat�o nie wska�e nam drogi, Tenar.

��Nic jej nie wska�e. Jeste�my zgubieni! Martwa cisza zamkn�a w sobie i poch�on�a jej szept. Poczu�a ruch tu� obok siebie, w lodowatej czerni. Ged odszuka� i uj�� jej d�o�.

��Id�, Tenar. Na nast�pnym zakr�cie w prawo.

��Zapal �wiat�o�� poprosi�a.�� Tunele s� takie kr�te.

��Nie mog�. Nie mog� traci� si�y. Tenar, oni s�� Oni wiedz�, �e opu�cili�my Skarbiec. Wiedz�, �e jeste�my za przepa�ci�. Szukaj� nas, szukaj� naszej woli, naszego ducha, chc� go st�umi� i poch�on��. Musz� go podtrzymywa�; na to zu�ywam ca�� swoj� moc. Z twoj� pomoc� musz� ich powstrzyma�. Musimy i�� dalej.

��St�d nie ma wyj�cia�� odpowiedzia�a, lecz zrobi�a krok do przodu, potem nast�pny, z wahaniem, jakby za ka�dym razem pod jej stopami otwiera�a si� pustka. Czu�a na r�ce jego d�o�, ciep�� i siln�. Szli naprz�d.

Po bardzo d�ugim, zdawa�o si�, czasie doszli do schod�w. Stopnie niewiele szersze od naci�� w skale nigdy przedtem nie wydawa�y si� tak strome. Pokonali je jednak, a potem ruszyli szybciej, gdy� pami�ta�a, �e w tym kolistym korytarzu na d�ugim odcinku nie ma �adnych rozga��zie�. Po chwili palce, dotykaj�ce �ciany po lewej stronie, natrafi�y na otw�r�� wylot korytarza biegn�cego w lewo.

��Tutaj�� szepn�a.

On jednak jakby pr�bowa� j� powstrzyma�, jakby co� w jej ruchach budzi�o w�tpliwo�ci.

��Nie�� szepn�a zmieszana.�� Nie ten. To nast�pny zakr�t w lewo. Nie wiem. Nie potrafi�. St�d nie ma wyj�cia.

��Idziemy do Malowanej Komnaty�� odezwa� si� z ciemno�ci jego spokojny g�os.�� Jak tam trafi�?

��Nast�pny zakr�t w lewo.

Prowadzi�a. Za jednym ze �lepych korytarzy zatoczyli d�ugi �uk, a� do prawego odga��zienia wiod�cego do Malowanej Komnaty.

��Prosto�� szepn�a. Orientacja w ciemno�ci by�a teraz �atwiejsza, gdy� zna�a drog� do �elaznych wr�t i setki razy przelicza�a jej zakr�ty. Dziwny ci�ar, jaki odczuwa�a, nie przeszkadza�, p�ki nie stara�a si� my�le�. Jednak przez ca�y czas zbli�ali si� do tego, co jej ci��y�o, co przyt�acza�o. Zm�czone nogi stawa�y si� tak ci�kie, �e poruszaj�c nimi raz czy dwa j�kn�a z wysi�ku. Id�cy obok m�czyzna oddycha� g��boko i co chwila wstrzymywa� oddech jak kto�, kto dokonuje czynu poch�aniaj�cego ca�� energi�. Czasem ostrym, cho� przyciszonym g�osem rzuca� jakie� s�owo czy fragment s�owa. Tak dotarli do �elaznych wr�t i wtedy z nag�ym przera�eniem wyci�gn�a przed siebie r�k�.

Wrota sta�y otworem.

��Pr�dko�� powiedzia�a i przeci�gn�a przez nie czarodzieja. Potem, ju� po drugiej stronie, zatrzyma�a si�.

��Dlaczego s� otwarte?�� spyta�a.

��Poniewa� twoi W�adcy potrzebuj� twoich r�k, by je dla nich zamkn�y.

��Dochodzimy do��� Jej g�os za�ama� si�.

��Do o�rodka ciemno�ci. Wiem. Wyszli�my jednak z Labiryntu. Gdzie s� wyj�cia z Podgrobia?

��Jest tylko jedno. Drzwi, przez kt�re tu przyszed�e�, nie otwieraj� si� od wewn�trz. Droga prowadzi przez grot� i w g�r�, do klapy za Tronem. W Sali Tronu.

��Wi�c musimy p�j�� tamt�dy.

��Ale ona tam jest�� szepn�a.�� Tam, w Podgrobiu. W grocie. Rozkopuje pusty gr�b. Nie przejd� obok niej, nie potrafi� przej�� jeszcze raz�

��Na pewno ju� odesz�a.

��Nie mog� tam i��.

��Tenar, w tej chwili podtrzymuj� sklepienie nad naszymi g�owami. Podtrzymuj� �ciany, by nie run�y na nas, i grunt, by nie rozst�pi� si� nam pod nogami. Robi� to odk�d przekroczyli�my Otch�a�, gdzie czeka� na nas s�uga ciemno�ci. Je�li ja mog� powstrzyma� trz�sienie ziemi, to czy ty l�kasz si� w mojej obecno�ci spotka� jedn� ludzk� dusz�? Zaufaj mi, Tenar, jak ja ci zaufa�em. Chod� ze mn�.

Ruszyli.

Niesko�czony tunel rozszerzy� si�. Wyczuli przed sob� wi�ksz� przestrze�, g��bsz� ciemno�栗 weszli do wielkiej groty pod Kamieniami Grobowymi. Zacz�li j� okr��a� trzymaj�c si� �ciany po prawej r�ce. Tenar przesz�a tylko kilka krok�w i stan�a.

��Co si� dzieje?�� szepn�a. S�owa z trudem wydobywa�y si� z krtani.

W ogromnej, martwej czarnej ba�ce powietrza powsta� jaki� ha�as, dr�enie, d�wi�k s�yszany poprzez krew, wyczuwany przez ko�ci. Wyrze�bione przez czas �ciany dr�a�y i wibrowa�y pod jej palcami.

��Id��� m�ski g�os by� suchy, pe�en napi�cia.�� Szybciej, Tenar. A gdy potykaj�c si� sz�a dalej, wykrzykn�a w g��bi swej duszy ciemnej i dr��cej jak ta podziemna krypta: �Przebaczcie mi. O moi W�adcy, o nie nazwani, pradawni, wybaczcie mi, wybaczcie!� Nie by�o odpowiedzi. Nigdy nie by�o odpowiedzi. Dotarli do przej�cia pod Sal�, wspi�li si� na schody, podeszli do ostatnich stopni i do klapy. By�a zamkni�ta, zawsze zostawia�a j� zamkni�t�. Nacisn�a spr�yn� zamka. Bez efektu.

��Co� si� sta�o�� stwierdzi�a.�� Jest zamkni�ta. Czarodziej wymin�� dziewczyn� i napar� na klap� ramieniem. Nawet nie drgn�a.

��Nie jest zamkni�ta, ale przyci�ni�ta czym� ci�kim.

��Mo�esz j� otworzy�?

��By� mo�e. My�l�, �e ona tam czeka. Czy kto� z ni� b�dzie?

��Duby i Uahto; mo�e jacy� inni dozorcy. M�czyznom nie wolno tam wchodzi�

��Nie mog� r�wnocze�nie rzuca� czaru otwierania, powstrzymywa� ludzi, kt�rzy tam czekaj� i opiera� si� woli ciemno�ci�� o�wiadczy� spokojnie, rozwa�aj�c sytuacj�.�� Musimy wi�c spr�bowa� drugiego wyj�cia: tej bramy w ska�ach, przez kt�r� tu wszed�em. Czy ona wie, �e od �rodka nie mo�na jej otworzy�?

��Wie. Raz da�a mi spr�bowa�.

��Mog�a j� zatem pomin��. Chod�my. Zesz�a po schodach, kt�re dr�a�y i wibrowa�y, jak gdyby w g��binach pod nimi kto� szarpa� ci�ciw� olbrzymiego �uku.

��Co to jest� te drgania?

��Chod��� odpar� g�osem tak pe�nym si�y i pewno�ci, �e pos�ucha�a i powlok�a si� w d�, schodami i korytarzami, z powrotem do budz�cej groz� jaskini.

U wej�cia przygni�t� j� ci�ar strasznej, �lepej nienawi�ci, wielki jak ci�ar samej ziemi. Skulona krzykn�a, nie wiedz�c nawet, �e krzyczy:

��Oni s� tutaj! S� tutaj!

��A wi�c niech wiedz�, �e i my tu jeste�my�� rzek� Ged, a z jego palc�w i laski trysn�y bia�e promienie, za�amuj�ce si� na tysi�cach diament�w w sklepieniu i w �cianach, jak �wiat�o s�o�ca za�amuje si� na morskiej fali: gloria blasku, w kt�rej p�dzili na prze�aj przez grot�. Ich cienie bieg�y ku bia�ym ornamentom, ja�niej�cym szczelinom, ku pustej, rozkopanej mogile. Przebiegli przez niskie przej�cie, potem pochyleni wzd�u� tunelu, ona pierwsza, on tu� za ni�. Ska�y dudni�y i ko�ysa�y si�. Wci�� jednak towarzyszy�o im jaskrawe �wiat�o. Kiedy zobaczy�a przed sob� �lep�, skaln� �cian�, poprzez grzmot ziemi us�ysza�a jego g�os, wypowiadaj�cy jedno tylko s�owo. A gdy osun�a si� na kolana, wyci�gn�� lask� ponad jej g�ow� i uderzy� w czerwony g�az zamkni�tej bramy. Skaty b�ysn�y biel�, jakby stan�y w ogniu. I rozst�pi�y si�.

Za nimi by�o szarzej�ce przed �witem niebo, na kt�rym l�ni�o jeszcze kilka zimnych, bladych gwiazd.

Tenar dostrzeg�a je, poczu�a na twarzy delikatny dotyk wiatru. Nie podnios�a si� jednak. Pozosta�a skulona na kolanach, podparta na r�kach, zawieszona pomi�dzy ziemi� a niebem.

M�czyzna�� dziwna, ciemna posta� rysuj�ca si� s�abo w szarym blasku przed�witu�� odwr�ci� si� i uj�� jej rami�, by j� podnie��. Twarz mia� czarn� i wykrzywion� jak demon. Odsun�a si� od niego i krzykn�a obcym, grubym g�osem, jakby w jej ustach porusza� si� martwy j�zyk:

��Nie! Nie! Nie dotykaj mnie� Zostaw� Odejd�! Zacz�a si� czo�ga�: byle dalej od niego, ku rozkruszonej jamie Grobowc�w.

Silny u�cisk jego palc�w os�ab�.

��Na wi�, kt�r� nosisz, Tenar, przyzywam ci�!�� powiedzia� spokojnym g�osem.

W srebrnym pier�cieniu na r�ce dostrzeg�a gwiazdy i nie spuszczaj�c z nich wzroku chwiejnie wsta�a. Wsun�a palce w d�o� m�czyzny. Nie mog�a ucieka�. Ruszyli w d� zbocza. Spomi�dzy ska�, z czarnego otworu, kt�ry za sob� zostawili, dobieg�o d�ugie, przeci�g�e wycie, pe�ne nienawi�ci i rozpaczy. Wok� osuwa�y si� kamienie, dr�a�a ziemia. Szli dalej, ona wci�� wpatrzona w odbicie �wiat�a gwiazd na swej r�ce.

Dotarli do mrocznej kotliny na zach�d od Miejsca. Zacz�li wspina� si� w g�r�, gdy nagle kaza� jej si� obejrze�.

��Sp�jrz�

Odwr�ci�a si� i zobaczy�a. Byli po drugiej stronie kotliny, na poziomie Kamieni Grobowych, dziewi�ciu wielkich monolit�w wznosz�cych si� nad grot� diament�w i mogi�. Stoj�ce Kamienie porusza�y si�, ko�ysa�y i k�ad�y powoli jak maszty okr�t�w. Jeden z nich zatrz�s� si� i jakby wzni�s� do g�ry, potem zadr�a� i run��. Inny upad� na niego. Za nimi ko�ysa� si� niski, czarny w ��tym blasku wschodz�cego s�o�ca, dach Sali Tronu. Wybrzusza�y si� �ciany. Cala ta wielka masa kamieni i zaprawy zapada�a si� w siebie, a� w�r�d huku i deszczu od�amk�w przechyli�a na bok i run�a. Powierzchnia kotliny marszczy�a si� i dr�a�a; co� jakby fala przep�yn�o w g�r� zbocza. W�r�d Kamieni, ods�aniaj�c skryt� za nimi czer�, rozwarta si� szeroka szczelina, z kt�rej niby szary dym wznosi�y si� k��by kurzu. Stoj�ce jeszcze Kamienie run�y w ni� i znikn�y. Wtedy z hukiem, kt�ry zdawa� si� odbija� echem od samego nieba, zamkn�y si� czarne brzegi szczeliny. Wzg�rze drgn�o raz jeszcze i nasta� spok�j.

Tenar odwr�ci�a wzrok od grozy trz�sienia ziemi i spojrza�a na stoj�cego obok m�czyzn�, kt�rego twarzy nie widzia�a jeszcze w �wietle dnia.

��Ty to zatrzyma�e��� powiedzia�a. Po og�uszaj�cym wyciu i ryku ziemi jej g�os by� cichy jak wiatr w�r�d trzcin.�� Powstrzyma�e� trz�sienie ziemi, gniew ciemno�ci.

��Musimy i�� dalej�� odpar�, odwracaj�c si� od wschodz�cego s�o�ca i le��cych w gruzach Grobowc�w.�� Jestem zm�czony� Zimno mi�

Potkn�� si�, wi�c wzi�a go za r�k�. Zdolni byli jedynie wolno pow��czy� nogami. Jak dwa ma�e paj�ki na wysokim murze, z mozo�em pokonali szerokie zbocze. Na wierzcho�ku stan�li na suchym gruncie, oz�oconym promieniami wschodz�cego s�o�ca i przecinanym rzadkimi pasmami cienia rzucanego przez rosn�c� tu bylic�. Przed nimi wznosi�y si� zachodnie g�ry ze stopami w purpurze i szczytami w z�ocie. Oboje przystan�li na chwil�, po czym, trac�c z oczu Miejsce Grobowc�w, przekroczyli grzbiet i znikn�li.

Tenar z ca�ych sil wyrywa�a si� z nocnego koszmaru, z miejsc, po kt�rych chodzi�a tak d�ugo, �e opad�o z niej dato i widzia�a podw�jne ko�ci swych ramion po�yskuj�ce s�abo w mroku. Otworzy�a oczy i poczu�a silny zapach zi�. Ogarn�o j� dziwnie s�odkie uczucie, rozkosz wolno i ca�kowicie wype�niaj�ca umys�, a� w ko�cu si� przela�a i Tenar usiad�a wyci�gaj�c ramiona w czarnych r�kawach. Rozejrza�a si� dooko�a z wszechogarniaj�cym zachwytem.

By� wiecz�r. S�o�ce kry�o si� za g�rami, kt�re wyrasta�y wysokie i bliskie; lecz po�wiata rozja�nia�a jeszcze ziemi� i niebo: niesko�czone zimowe niebo i niesko�czony, nagi, z�ocisty kraj szczyt�w i szerokich dolin. Wiatr zamar�. Panowa� ch��d i absolutna cisza. Nic si� nie porusza�o. Li�cie niskich zaro�li byty wyschni�te i szare, �d�b�a drobnych, wysuszonych zi� k�uty jej d�o�. Niepoj�ta, milcz�ca gloria �wiat�a p�on�a na ka�dej ga��zce, pomarszczonym li�ciu i �ody�ce, na wzg�rzach i w powietrzu.

Spojrza�a w lewo. M�czyzna le�a� na ziemi owini�ty p�aszczem, z ramieniem pod g�ow�. Spa� mocno. Jego twarz we �nie by�a surowa, niemal gniewna; lecz lewa d�o� spoczywa�a na ziemi obok ma�ego ostu, wci�� przybranego w podart� opo�cz� szarego puszku, wci�� je��cego sw� �a�osn� os�on� kolc�w i cierni. Cz�owiek i male�ki pustynny oset; oset i �pi�cy cz�owiek�

Jego moc nale�a�a do tego rodzaju i by�a r�wnie wielka, jak pot�ga Pradawnych Sit Ziemi; to on byt tym, kt�ry rozmawia� ze smokami i s�owem wstrzymywa� trz�sienia ziemi. A teraz le�a� u�piony, a maty oset r�s� przy jego d�oni. To niezwyk�e. Normalne �ycie okaza�o si� czym� o wiele wspanialszym i bardziej zdumiewaj�cym, ni� mog�a sobie wyobrazi�. Przepych nieba dotkn�� jego zakurzonych w�os�w i na chwil� przemieni� oset w z�oto.

W miar� jak �wiat�o dnia gas�o, ch��d stawa� si� coraz bardziej przenikliwy. Tenar wsta�a i zacz�a zbiera� suche krzewy, podnosi� opad�e ga��zki i od�amywa� twarde p�dy, kt�re w swojej skali wyros�y tak s�kate i masywne jak konary d�b�w.

Zatrzymali si� tutaj oko�o po�udnia, gdy by�o jeszcze ciep�o. Zm�czenie nie pozwoli�o im i�� dalej. Kilka skar�owacia�ych ja�owc�w i zachodni stok grzbietu, z kt�rego zeszli, dawa�y wystarczaj�c� os�on�. Wypili troch� wody z manierki, po�o�yli si� i usn�li.

Pod niskimi drzewami le�a�y grubsze ga��zie. Zebra�a kilka, wygrzeba�a niewielk� jam� w zak�tku mi�dzy przysypanymi ziemi� kamieniami, u�o�y�a drewno i skrzesa�a iskr�. Wyschni�te li�cie i drobne ga��zki zaj�y si� od razu. Potem suche ga��zie rozkwit�y pachn�cym �ywic� jasnym p�omieniem. Zdawa�o si�, �e dalej od ognia jest ju� zupe�nie ciemno; na przepastnym niebie znowu pojawi�y si� gwiazdy.

Trzask p�omieni przebudzi� �pi�cego. Usiad�, przetar� r�kami brudn� twarz, potem wsta� sztywno i podszed� do ognia.

��Nie jestem pewien��� zacz�� sennie.

��Wiem, ale bez ognia nie przetrwamy nocy. Jest za zimno.�� A po chwili doda�a:�� Chyba �e znasz jakie� czary, kt�re by nas ogrza�y albo ukry�y p�omienie�

Usiad� tu� przy ogniu i spl�t� r�ce na kolanach.

��Brr!�� Zadr�a�.�� Ogie� jest o wiele lepszy od czar�w. Stworzy�em dooko�a drobn� iluzj�; gdyby kto� t�dy przechodzi�, wydamy mu si� patykami i kamieniami. Jak s�dzisz, b�d� nas �ciga�?

Ukry� ��d� w jaskini na brzegu skalistego cypla, zwanego Chmurnym Przyl�dkiem przez miejscowych, z kt�rych jeden dal im na kolacj� misk� duszonej ryby. W ostatnich blaskach szarego dnia zeszli urwiskiem na sam brzeg. Jaskinia by�a w�sk� szczelin� si�gaj�c� jakie� trzydzie�ci st�p w g��b skaty, wysypan� piaskiem�� wilgotnym, gdy� dno le�a�o tu� powy�ej poziomu przyp�ywu. Wylot jaskini by� widoczny z morza i Ged uzna�, �e nie powinni pali� ognia, by rybacy w swoich ma�ych ��dkach nie dostrzegli go i nie zainteresowali si� nimi. Le�eli wi�c na piasku, mi�kkim pod palcami, lecz dla zm�czonego cia�a twardym jak kamie�. Tenar s�ucha�a, jak morze huczy i pluszcze w�r�d kamieni, ledwie o kilka s��ni od wylotu jaskini, jak grzmi wzd�u� pla�y ci�gn�cej si� ca�e mile na wsch�d. Raz za razem powtarza�y si� te same, a jednak nie takie same odg�osy. Morze nigdy nie odpoczywa�o. U wszystkich brzeg�w wszystkich wysp na ca�ym �wiecie wznosi�o si� niespokojn� fal�, nigdy nie ustaj�c�, zawsze w ruchu. Pustynia i g�ry trwa�y nieruchomo, milcz�ce. Morze za� m�wi�o bez przerwy, lecz jego j�zyk by� dla niej obcy. Nie rozumia�a go.

Przebudzi�a si� z niespokojnego snu o pierwszym szarym brzasku dnia i zobaczy�a, �e czarownik wychodzi z jaskini. Patrzy�a, jak idzie na brzeg: bosy, w p�aszczu spi�tym pasem, pomi�dzy g�azy poro�ni�te czarnym w�osem mchu. Szuka� czego�. Po chwili wr�ci� i stan�� w wej�ciu, rzucaj�c cie� na jaskini�.

��Masz�� powiedzia�, podaj�c jej gar�� mokrych, obrzydliwych przedmiot�w podobnych do purpurowych kamieni o pomara�czowych wargach.

��Co to jest?

��Ma��e, ze ska�. A te dwie to ostrygi, jeszcze lepsze. Popatrz, trzeba tak��� Podwa�y� muszl� ma�ym sztyletem z jej k�ka na klucze i zjad� pomara�czowego ma��a w sosie z morskiej wody.

��Nawet ich nie gotujesz? Zjad�e� go �ywcem!

Nie mog�a patrze�, jak�� zak�opotany, lecz nie zniech�cony�� jedn� po drugiej otwiera muszle i wyjada mi�czaki.

Kiedy sko�czy�, wszed� do groty i zaj�� si� �odzi�. Le�a�a dziobem na zewn�trz, podtrzymywana przez kilka wyrzuconych przez fale kloc�w. Tenar przyjrza�a si� jej poprzedniego dnia, nieufnie i bez zrozumienia. ��d� by�a o wiele wi�ksza, ni� jej zdaniem by� powinna, d�ugo�ci potrojonego wzrostu Tenar. Pe�no w niej by�o przedmiot�w, o kt�rych zastosowaniu dziewczyna nie mia�a poj�cia. I wygl�da�a gro�nie. Po obu stronach przedniej cz�ci (nazywa� j� dziobem) wymalowano oko i �pi�c niespokojnie ca�y czas mia�a wra�enie, �e ��d� na ni� patrzy.

Ged poszpera� wewn�trz i po chwili wr�ci� nios�c paczk� twardego chleba, zapakowanego szczelnie, by nie zam�k�. Poda� jej spory kawa�ek.

��Nie jestem g�odna. Spojrza� na jej ponur� twarz.

Od�o�y� chleb, zawijaj�c go r�wnie dok�adnie, po czym siad� u wylotu jaskini.

��Mamy jeszcze dwie godziny do najwy�szego przyp�ywu�� stwierdzi�.�� Potem mo�emy odbija�. Nie wyspa�a� si� w nocy, wi�c mo�e teraz si� zdrzemniesz?

��Nie jestem �pi�ca.

Nie odpowiedzia�. Siedzia� bokiem do niej, ze skrzy�owanymi nogami pod ciemnym �ukiem ska�y; za nim by�o l�ni�ce ko�ysanie i ruch morza, kt�re obserwowa�a z g��bi jaskini. Nie porusza� si�. By� jak same kamienie. Spok�j promieniowa� od niego niby koliste fale od kamyka rzuconego w wod�. Jego milczenie wydawa�o si� nie zwyczajnym brakiem s��w, lecz czym�, co istnieje samo w sobie, jak milczenie pustyni.

Po d�ugim czasie Tenar wsta�a i zbli�y�a si� do wylotu jaskini.

Nie drgn�� nawet. Spojrza�a mu w twarz. By�a jak odlana z miedzi: sztywna, ciemne oczy otwarte, ze wzrokiem wbitym w ziemi�, zaci�ni�te usta.

Byt r�wnie nieosi�galny jak morze.

Gdzie teraz przebywa�, kt�r� drog� pod��a� jego duch? Nigdy nie b�dzie mog�a z nim wyruszy�.

A jednak zmusi� j�, by za nim posz�a. Zawo�a� j� jej imieniem i wybieg�a do jego r�ki, jak ten dziki pustynny kr�lik, kt�ry wyszed� z ciemno�ci. A teraz mia� ju� Pier�cie�, Grobowce le�a�y w gruzach, a ich kap�anka zosta�a przekl�ta na wieki. Teraz ju� jej nie potrzebowa� i odszed� tam, gdzie nie mo�e za nim pod��y�. Oszuka� j� i zostawi sam�.

Wyci�gn�a r�k� i szybkim ruchem wysun�a zza jego pasa maty stalowy sztylet, kt�ry mu da�a. M�czyzna pozosta� nieruchomy, niby okryty szatami pos�g.

Ostry z jednej strony sztylet mia� tylko cztery cale d�ugo�ci; by� miniatur� no�a ofiarnego. Stanowi� cz�� stroju Kap�anki Grobowc�w i musia�a go nosi� razem z k�kiem na klucze, pasem z ko�skiego w�osia i innymi przedmiotami; nikt nie wiedzia�, do czego s�u�� niekt�re z nich. U�ywa�a sztyletu wy��cznie podczas jednego z ta�c�w, jakie wykonywa�a przed Tronem o nowiu: podrzuca�a go do g�ry i chwyta�a. Lubi�a ten taniec, dziki rytm wybijany stopami o pod�og�. Z pocz�tku kaleczy�a sobie palce i dopiero po pewnym czasie nauczy�a si� chwyta� zawsze za r�koje��. Niewielka klinga by�a do�� ostra, by przeci�� cia�o a� do ko�ci albo rozci�� arterie szyjne. Mo�e jeszcze pos�u�y� swym W�adcom, cho� j� zdradzili i porzucili. Pokieruj� jej d�oni� w tym ostatnim dziele ciemno�ci. Przyjm� ofiar�.

Stan�a przed m�czyzn�, unosz�c sztylet do wysoko�ci biodra. Wtedy on wolno podni�s� g�ow� i spojrza�. Wygl�da� jak kto�, kto wr�ci� z daleka i widzia� rzeczy straszne. Jego twarz pozosta�a spokojna, cho� malowa� si� na niej b�l. Kiedy patrzy�, zdawa�o si�, �e widzi j� coraz wyra�niej i z wolna odzyskuje �wiadomo��.

��Tenar�� powiedzia� w ko�cu, jakby na powitanie, wyci�gn�� r�k� i dotkn�� obr�czy rze�bionego srebra na jej nadgarstku. Zrobi� to, jakby chcia� si� uspokoi� Ufnie. Jakby nie widzia� sztyletu w jej d�oni. Potem odwr�ci� wzrok ku falom ko�ysz�cym si� mi�dzy ska�ami w dole.

��Czas nadszed��� rzek� z wysi�kiem.�� Pora rusza�. Jego g�os sprawi�, �e gniew j� opu�ci�. Czu�a ju� tylko l�k.

��Zostawiasz ich, Tenar. Odchodzisz na wolno�栗 powiedzia� i wsta� z nieoczekiwanym wigorem. Przeci�gn�� si� i spi�� p�aszcz pasem.�� Pomo�esz mi przy �odzi. Stoi na klocach, pos�u�� za rolki. O tak, pchaj� Jeszcze raz. Ju�, ju�, wystarczy. B�d� gotowa wskoczy� do �rodka, kiedy tylko zawo�am. Nie jest �atwo z tego miejsca spu�ci� ��d� na wod�. Teraz uwaga! Wskakuj!�� Skoczy� zaraz za ni�, przytrzyma�, by nie straci�a r�wnowagi i usadzi� na dnie. Sam stan�� przy wios�ach i mocnymi pchni�ciami wyprowadzi� ��d� na grzbiecie fali odp�ywu ponad skalami poza rycz�cy, spieniony pas w�d, na morze.

Gdy znale�li si� daleko od przybrze�nej p�ycizny, wci�gn�� wios�a i postawi� maszt. Teraz, gdy Tenar by�a w �rodku, a morze dooko�a, ��d� wydawa�a si� bardzo ma�a.

Ged wci�gn�� �agiel. Osprz�tu u�ywano najwyra�niej od dawna i w ci�kich warunkach, cho� czerwony �agiel po�atano z wielk� staranno�ci�, a ��d� by�a czysta i oporz�dzana. Przypomina�a swego pana: podr�owa�a daleko i po trudnych wodach.

��No��� odezwa� si� Ged.�� Odp�yn�li�my, odeszli�my, nie ma nas tam, Tenar. Czujesz to?

Czul�. Mroczna d�o� zwolni�a uchwyt, w kt�rym wi�zi�a j� przez cale �ycie. Nie odczuwa�a jednak takiej rado�ci jak wtedy, w g�rach. Ukry�a twarz w d�oniach i zap�aka�a, a jej policzki by�y mokre i s�one. P�aka�a nad latami, kt�re zmarnowa�a s�u��c bezu�ytecznemu z�u. P�aka�a z b�lu, poniewa� by�a wolna.

Zaczyna�a dopiero poznawa� ci�ar swobody. Wolno�� to wielkie brzemi�, niezwyk�e i trudne do zrozumienia dla ducha. Nie jest �atwa. Nie jest darem otrzymanym, lecz dokonanym wyborem. I ten wyb�r wcale nie jest prosty. Droga wiedzie w g�r�, do �wiat�a, lecz zm�czony podr�nik mo�e nigdy nie dotrze� do jej ko�ca.

Ged pozwoli� jej p�aka� i nie pr�bowa� pociesza�. Kiedy �zy obesch�y, siedzia�a patrz�c na niski b��kitny l�d Atuanu. Wtedy tak�e si� nie odezwa�. Twarz mia� czujn� i surow�, jakby by� tu sam; pilnowa� �agla i steru, porusza� si� szybko i cicho, i wci�� patrzy� przed siebie.

Kiedy min�o po�udnie, wskaza� d�oni� troch� na prawo od s�o�ca, ku kt�remu teraz p�yn�li.

��To jest Karego-At�� oznajmi�.

Tenar pod��y�a wzrokiem za jego r�k�. Dostrzeg�a w dali wzg�rza faluj�ce niczym chmury na wielkiej wyspie Boga-Kr�la. Stracili ju� z oczu Atuan. Czu�a dziwny ci�ar na sercu. S�o�ce bi�o jej w oczy jak zloty m�ot.

Na kolacj� zjedli suchy chleb i suszon� w�dzon� ryb�, kt�ra Tenar wyda�a si� obrzydliwa. Wod� pili z beczu�ki; Ged nape�ni� j� poprzedniego wieczoru ze strumyka na Chmurnym Przyl�dku. Zimowa, ch�odna noc zapad�a szybko. Daleko na p�nocy widzieli drobne �wiate�ka, ��te ogniki w odleg�ych nadbrze�nych wioskach Karego-At. Znikn�y we mgle, jaka unios�a si� nad wod�. Pozostali sami w�r�d bezgwiezdnej nocy nad g��bin� w�d.

Skuli�a si� na rufie; Ged le�a� na dziobie, maj�c za poduszk� beczu�k� z wod�. ��d� p�yn�a spokojnie, niewielkie fale uderza�y o burty, cho� wiatr sta� si� tylko lekkim tchnieniem z po�udnia.

Tutaj, z dala od skalistych brzeg�w, morze tak�e ucich�o; tylko dotykaj�c �odzi szemra�o delikatnie.

��Je�li wiatr wieje z po�udnia�� spyta�a Tenar szeptem, gdy� morze tak�e szepta�o�� czy ��d� nie powinna p�yn�� na p�noc?

��Tak, chyba �eby�my halsowali. Ale wype�ni�em �agiel magicznym wiatrem wiej�cym na zach�d. Jutro rano powinni�my opu�ci� wody Kargadu. Wtedy pozwol� jej p�yn�� ze zwyk�ym wiatrem.

��Czy ona sama steruje?

��Tak�� odpar� z powag� Ged.�� Je�li otrzyma w�a�ciwe instrukcje. Nie potrzebuje ich wiele. By�a ju� na otwartym morzu, poza najdalsz� wysp� Wschodniej Rubie�y; by�a na Selidorze, gdzie zgin�� Erreth-Akbe, na najdalszym Zachodzie. To m�dra, pi�kna ��d�, moje �Bystre oko�. Mo�esz jej zaufa�.

Dziewczyna le�a�a nieruchomo w popychanej magi� �odzi i wpatrywa�a si� w ciemno�� ponad niezmierzon� g��bin�. Przez ca�e �ycie wpatrywa�a si� w ciemno��, lecz ta noc na oceanie by�a pot�niejsza. Nie miala kresu. Nie mia�a granic. Si�ga�a dalej ni� gwiazdy. Nie kierowa�y ni� �adne ziemskie Pot�gi. Istnia�a przed �wiat�em i b�dzie istnia�a po nim. Trwa�a, zanim powsta�o �ycie i b�dzie trwa�a, gdy ono si� sko�czy. By�a ponad wszelkie z�o.

Tenar przem�wi�a z mroku:

��Ta ma�a wysepka, gdzie dano ci talizman� Czy le�y na tym morzu?

��Tak�� odpowiedzia� z mroku jego g�os.�� Gdzie�. Mo�e na po�udniu. Nie mog�em jej odnale��.

��Wiem, kim by�a kobieta, kt�ra da�a ci Pier�cie�.

��Wiesz?

��Znam t� histori�. To cz�� wiedzy Pierwszej Kap�anki. Thar mija opowiedzia�a, najpierw przy Kossil, a potem, dok�adniej, kiedy jej nie by�o. Wtedy rozmawia�a ze mn� ostatni raz; potem umar�a. W Hupun �y� szlachetny r�d, walcz�cy przeciwko w�adzy Najwy�szych Kap�an�w w Awabath. Za�o�ycielem rodu by� kr�l Thoreg, a w�r�d skarb�w, jakie pozostawi� spadkobiercom, znajdowa�a si� potowa pier�cienia, kt�r� podarowa� mu Erreth-Akbe.

��Rzeczywi�cie, tak w�a�nie jest powiedziane w �Czynach Erreth-Akbego�. M�wi si� tam� W twoim j�zyku m�wi si�: �Kiedy Pier�cie� zosta� z�amany, po�owa zosta�a w r�kach Najwy�szego Kap�ana Intathina, po�owa w d�oni bohatera. Najwy�szy Kap�an pos�a� od�aman� cz�� Bezimiennym, Pradawnym tej Ziemi, na Atuan, gdzie znikn�a w ciemno�ci, w zapomnianych miejscach. Lecz Erreth-Akbe w�o�y� swoj� cz�� w r�ce Tiarach, c�rki m�drego kr�la, m�wi�c: Niech pozostanie w jasno�ci, w posagu panie�skim, niech pozostanie w tej ziemi, p�ki zn�w si� nie po��czy. Tak przem�wi� bohater, zanim odp�yn�� na zach�d�.

��Musia� wi�c przez wszystkie te lata przechodzi� z c�rki na c�rk� tego rodu. Nie zagin��, jak s�dzono. Lecz potem Najwy�si Kap�ani zmienili si� w Kap�an�w-Kr�l�w, a Kap�ani-Kr�lowie stworzyli Imperium i zacz�li nazywa� si� Bogami-Kr�lami� A przez ca�y ten czas r�d Thorega stawa� si� coraz biedniejszy i s�abszy. W ko�cu, jak opowiada�a mi Thar, pozosta�o tylko dwoje potomk�w Thorega, ch�opiec i dziewczynka. B�g-Kr�l w Awabath by� ojcem tego, kt�ry rz�dzi dzisiaj. Kaza� wykra�� dzieci z pa�acu w Hupun. L�ka� si�, gdy� przepowiednia m�wi�a, �e jeden ze spadkobierc�w Thorega spowoduje upadek Imperium. Porwa� dzieci i przewi�z� je na samotn� wysp� gdzie� na �rodku morza. Tam je porzuci�. Zostawi� im tylko ubrania, kt�re nosi�y, i odrobin� �ywno�ci. Ba� sieje zabija� czy to no�em, czy przez uduszenie, czy trucizn�; pochodzi�y z kr�lewskiego rodu, a kr�lob�jstwo �ci�ga kl�tw� nawet na bog�w. Byli to Ensar i Anthil. I Anthil da�a ci po�ow� z�amanego Pier�cienia.

Milcza� przez d�ug� chwil�.

��I tak historia staje si� ca�o�ci��� powiedzia� w ko�cu.�� Tak jak sta� si� ca�o�ci� Pier�cie�. Ale to okrutna historia, Tenar. Ma�e dzieci, ta wysepka, stary m�czyzna i kobieta, kt�rych widzia�em� Prawie nie znali ludzkiej mowy.

��Chc� ci� o co� prosi�.

��Pro�.

��Nie chc� p�yn�� do Wewn�trznych Krain, do Havnoru. Nie tam jest moje miejsce, nie w wielkich miastach w�r�d obcych ludzi. W �adnym kraju nie ma dla mnie miejsca. Zdradzi�am sw�j lud i teraz nie nale�� do �adnego. I uczyni�am co� bardzo z�ego. Zostaw mnie na wyspie, jak zostawiono dzieci kr�la, na samotnej wyspie, gdzie nie �yj� ludzie� Gdzie nie ma nikogo. Zostaw mnie i zabierz Pier�cie� do Havnoru. Nale�y do ciebie, nie do mnie. Ze mn� nie ma nic wsp�lnego. Tak jak tw�j lud. Zostaw mnie sam�!

Powoli i stopniowo, lecz zaskakuj�c j� mimo to, po�r�d czerni niby maty ksi�yc zaja�nia�o �wiat�o: magiczne �wiat�o, p�on�ce na jego rozkaz. L�ni�o na ko�cu laski, kt�r� trzyma� pionowo, siedz�c na dziobie zwr�cony twarz� do Tenar. O�wietla�o srebrzystym blaskiem doln� kraw�d� �agla, deski nadburcia i jego twarz. Patrzy� prosto na ni�.

��Jakie z�o uczyni�a�, Tenar?

��Rozkaza�am zamkn�� trzech ludzi w komnacie pod Tronem, by zgin�li. Umarli z g�odu i pragnienia. Umarli i zostali pochowani w Podgrobiu. Kamienie Grobowe run�y na ich mogi�y.

Umilk�a.

��Czy jeszcze co�?

��Manan.

��Ta �mier� obci��a moj� dusz�.

��Nie. Zgin��, poniewa� mnie kocha� i by� wierny. My�la�, �e mnie chroni. Trzyma� miecz nad moj� g�ow�. Kiedy by�am ma�a, zawsze by� dobry� Kiedy p�aka�am��� Przerwa�a, gdy� �zy wezbra�y w jej oczach, a nie chcia�a wi�cej p�aka�. Zaciska�a d�onie na czarnych fa�dach swej szaty.�� Nigdy nie by�am dla niego dobra�� powiedzia�a.�� Nie pop�yn� do Havnoru. Nie chc� p�yn�� z tob�. Znajd� jak�� wysp�, gdzie nikt nie mieszka, wysad� mnie na niej i zostaw. Musz� zap�aci� za z�o. Nie jestem wolna. Mi�dzy nimi migota} szary od morskiej mg�y delikatny brzask.

��Pos�uchaj, Tenar. Uwa�aj. By�a� naczyniem z�a, lecz z�o zosta�o wylane. Ju� go nie ma. Le�y we w�asnym grobie. Nie zosta�a� stworzona do okrucie�stw i mroku; istniejesz, by przechowywa� �wiat�o, jak latarnia przechowuje je i oddaje. Odszuka�em t� latarni� zgaszon� i nie zostawi� jej na jakiej� pustej wyspie niczym co�, co si� znajduje i wyrzuca. Zabior� ci� do Havnoru i powiem ksi���tom Ziemiomorza: �Patrzcie! W siedlisku ciemno�ci odnalaz�em �wiat�o: jej dusz�. Dzi�ki niej pradawne z�o zmieni�o si� w nico��. Dzi�ki niej wyszed�em z grobu. Dzi�ki niej z�amane sta�o si� ca�o�ci�, a tam, gdzie by�a nienawi��, zapanuje pok�j�.

��Nie�� odpar�a z b�lem Tenar.�� Nie mog�. To nieprawda!

��A potem�� m�wi� dalej�� zabior� ci� od ksi���t i bogatych pan�w, gdy� to prawda, �e nie ma tam dla ciebie miejsca. Jeste� zbyt m�oda i zbyt m�dra. Zabior� ci� do mojego kraju, na Gont, gdzie si� urodzi�em, do mojego dawnego mistrza Ogiona. Jest ju� starcem, wielkim Magiem i cz�owiekiem spokojnego serca. Nazywaj� go Milcz�cym. Mieszka w ma�ym domku na urwiskach Re Albi, wysoko ponad falami. Trzyma kilka k�z i ma ma�y ogr�dek. Jesieni� w�druje samotnie po wyspie, po lesie i g�rach, wzd�u� dolin rzek. Mieszka�em z nim kiedy�, gdy by�em m�odszy ni� ty teraz. Nie zosta�em d�ugo� Nie mia�em do�� rozumu, by tam zosta�. Wyruszy�em na poszukiwanie z�a i znalaz�em je, oczywi�cie� Ale ty przybywasz uciekaj�c przed z�em; szukasz wolno�ci; szukasz ciszy potrzebnej ci, p�ki nie znajdziesz w�asnej drogi. Tam czeka ci� spok�j i cisza, Tenar. Tam latarnia mo�e si� pali� z dala od wichr�w. Pojedziesz tam?

��Tak�� westchn�a. I po chwili doda�a:�� Och, chcia�abym jak najszybciej� �eby�my mogli od razu tam p�yn��

��To nie potrwa d�ugo, male�ka.

��Odwiedzisz mnie kiedy�?

��Gdy tylko b�d� m�g�, przyb�d�.

�wiat�o zgas�o; wok� nich zaleg�a ciemno��.

Po wielu wschodach i zachodach, po spokojnych dniach i lodowatych wichrach zimowej podr�y, dotarli w ko�cu na Wewn�trzne Morze. W�r�d wielkich statk�w przep�yn�li zat�oczonymi kana�ami a� do Cie�niny Ebavnor, do zatoki le��cej w samym sercu wyspy i przez ni� do Wielkiego Portu Havnoru. Zobaczyli bia�e wie�e i ca�e miasto bia�e i l�ni�ce od �niegu. Bia�e p�atki okrywa�y okapy nad mostami i czerwone dachy dom�w, a w zimowym s�o�cu po�yskiwa�y lodem olinowania setki statk�w w porcie. Wie�ci o ich przybyciu wyprzedzi�y ich, gdy� po�atany czerwony �agiel �Bystrego oka� znany by� dobrze na tych wodach. T�um zebra� si� na o�nie�onym nabrze�u, a kolorowe proporce trzepota�y nad g�owami w czystym, zimnym wietrze.

Tenar siedzia�a wyprostowana w swym wystrz�pionym czarnym p�aszczu. Z powag� spogl�da�a na Pier�cie�. Potem przenios�a wzrok na zat�oczony, wielobarwny brzeg, na pa�ace i wysokie wie�e. Podnios�a prawe rami� i s�o�ce b�ysn�o w srebrze Pier�cienia. Rozleg�y si� radosne okrzyki, zimnym wiatrem niesione nad wod�. Ged podp�yn�� do brzegu. Rzuci� cum� i setka r�k wyci�gn�a si� po ni�. Zeskoczy� na molo i odwr�ci� si�.

��Chod��� powiedzia� z u�miechem, a ona wsta�a i posz�a. Z powag� sz�a obok niego bia�ymi ulicami Havnoru, trzymaj�c go za r�k�, jak dziecko wracaj�ce do domu.