Dwa tysi�ce pi��set ziemskich lat liczy heliko�ski rok. Zima to �ywio� fagor�w, lato to czas ludzi. Wiosna to wojna. Wiosna to gor�czka ko�ci.
Juli by� ju� prawie doros�ym, siedmioletnim m�czyzn�, kiedy u boku ojca przycupn�� pod sk�rami na skraju pustkowi nawet w�wczas znanych jako Kampannlat. Z p�ytkiej drzemki wyrwa�o go szturchni�cie �okciem w �ebra i ochryp�y g�os Alechawa:
��Wicher wstaje.
Wicher d�� z zachodu przez trzy dni, nios�c �nieg i lodowe okruchy od dalekich Barier. Przeistaczaj�c wszystko w bia�obur� �m�, nape�nia� �wiat pot�nym wyciem, jakim� potwornym krzykiem, nie do zniesienia dla cz�owieka. Gra�, na kt�rej koczowali, niewielk� tworzy�a os�on� przed furi� �ywio�u; ojcu z synem nie pozosta�o nic innego, jak zakopa� si� pod sk�rami, gdzie na zmian� to przysypiali, to �uli po kawa�ku w�dzonej ryby, podczas gdy nad nimi przewala�a si� nawa�nica.
Wicher usta� i pojawi�y si� p�atki �niegu; rozta�czony puch zasypywa� ja�owy pejza�. Co prawda �owcy bawili w tropikach, wi�c Freyr sta� wysoko, ale jakby przymarzni�ty do niebosk�onu. Nad g�owami ludzi falowa�y jego promienie podobne z�otym zas�onom, kt�rych fr�dzle zdawa�y si� tyka� ziemi, fa�dy za� wznosi�y si� coraz wy�ej i wy�ej, gin�c w o�owiowym zenicie nieba. Niewiele dawa�y �wiat�a i ani odrobiny ciep�a.
Ojciec i syn powstali instynktownie, przeci�gaj�c si�, przytupuj�c, zabijaj�c gwa�townie r�ce o p�kate jak beczki tu�owie. Nic nie m�wili. Nie by�o o czym. Zamie� przesz�a. Wiedzieli, �e trzeba im czeka� dalej. �e wkr�tce nadejd� jajaki. �e wtedy sko�czy si� czekanie.
Wszelka rze�ba falistego terenu przepad�a pod okryw� �niegu i lodu. Wzg�rza za plecami dw�jki ludzi r�wnie� nikn�y w bia�ej pow�oce. Tylko hen na p�nocy majaczy�a ciemna, pos�pna szarzyzna tam, gdzie niebo jak posiniaczone rami� opada�o na spotkanie morza. Jednak oczy ludzi uporczywie spogl�da�y na wsch�d. Przez pewien czas przytupywali i zabijali r�ce, a� powietrze wok� nich wype�ni�o si� k��bami pary z oddech�w, po czym ponownie zalegli pod namiotem.
Alechaw u�o�y� si� wsparty opatulonym w futro �okciem o ska��, dzi�ki czemu m�g� wbi� g��boko kciuk w zag��bienie lewego policzka, z�o�y� na nim ci�ar g�owy i os�oni� oczy czterema zagi�tymi palcami w r�kawicy. Syn wyczekiwa� z mniejsz� cierpliwo�ci�. Wierci� si�, jakby go gryz�y szwy futra. Ani ojciec, ani syn nie byli stworzeni do tego rodzaju �ow�w. Z dziada pradziada chadzali w Bariery na nied�wiedzia. Lecz lodowaty dech z podniebnych, nieprzebytych, wichrowych krtani Barier zegna� ich wraz z chor� Ones� w d�, na cieplejsze niziny. Tote� Juli odczuwa� niepok�j i podniecenie.
Jego z�o�ona chorob� matka, siostra oraz rodzina matki znajdowali si� o par� mil st�d, wujowie jeszcze dalej, na ryzykownej wyprawie w zamarzni�te morze, z saniami i oszczepami o ko�cianych grotach. Juliego po�era�a ciekawo��, jak te� sobie radz� podczas parodniowej wichury, a mo�e w�a�nie w tej chwili ucztuj�, gotuj�c ryby albo kawa�y foczego mi�sa w br�zowym kocio�ku matki. Wspomnia� aromat mi�sa w ustach, chropowato�� zmieszanej ze �lin� papki w prze�yku, smak� Od tych my�li zaburcza�o mu w pustym brzuchu.
��Patrz tam!�� Ojcowski �okie� wrazi� mu si� w biceps.
Stromy wa� o�owianych chmur wyp�yn�� raptownie na niebo przes�aniaj�c Freyra, zasnuwaj�c cieniem ziemi�. U podn�a skarpy, na kt�rej przywarowali, rozpo�ciera�a si� wielka, skuta lodem rzeka�� Juli wiedzia�, �e zwano j� Vark. Przykryta by�a tak grub� warstw� �niegu, �e dopiero przechodz�c przez ni� odgadli, �e maj� pod sob� rzek�. Brn�c po kolana w puchowej zaspie us�yszeli cichutkie dzwonienie pod butami:
Alechaw zatrzyma� si� i przytkn�wszy oszczep grotem do lodu, a tylcem do ucha, nas�uchiwa� mrocznego nurtu wody gdzie� g��boko spod lodu. Niewyra�ne zarysy pag�rk�w znaczy�y przeciwleg�y brzeg Varku, gdzieniegdzie upstrzony czarnymi plamami zwalonych drzew, na po�y przysypanych �niegiem. Za nim bia�a pustynia bieg�a hen ku brunatnej linii wyrzynaj�cej si� z pos�pnych kurtyn wschodniej dali nieba. Mru��c oczy Juli wpatrywa� si� w t� lini� i wpatrywa�. Oczywi�cie ojciec mia� racj�. Ojciec zawsze mia� racj�. Serce mu ros�o, �e to on jest Juli, syn Alechawa. Sz�y jajaki.
Niebawem rozr�nili pierwszy szereg zwierz�t id�cych zbit�, szerok� �aw�, poprzedzan�, jak dzi�b statku, fal� �niegu, kt�ry pryska� spod chwackich kopyt. Sz�y ze spuszczonymi �bami, a za nimi nast�pne i nast�pne, bez ko�ca. Juliemu wydawa�o si�, �e spostrzeg�y jego i ojca i �e wal� prosto na nich. Zerkn�� trwo�liwie na Alechawa, kt�ry ostrzegawczo podni�s� palec.
��Czekaj.
Juli dygota� pod swym nied�wiedzim futrem. Nadchodzi�o jedzenie, tyle jedzenia, �e mogliby si� naje�� do syta wszyscy co do jednego cz�onkowie wszystkich plemion, kt�rym kiedykolwiek ja�nia� Freyr z Bataliks� czy te� u�miech Wutry. W miar� zbli�ania si� stada sun�cego r�wnym tempem, zbli�onym do szybkiego kroku cz�owieka, Juli pr�bowa� uzmys�owi� sobie jego ogrom. Bia�op�owe grzbiety maszeruj�cych zwierz�t wype�ni�y ju� po�ow� krajobrazu, a wci�� nowe wy�ania�y si� spoza wschodniego horyzontu. Kt� wiedzia�, co kryje si� w tamtej stronie, jakie tajemnice, jaka groza? Ale i tak nie mog�o tam by� nic gorszego od Barier, od ich �cinaj�cego krew mrozu, od owej rzygaj�cej law� po dymi�cym stoku, olbrzymiej czerwonej paszczy, kt�ra mign�a kiedy� Juliemu w�r�d k��bowiska gnanych wichrem chmur.
Mo�na ju� by�o oceni� na oko, �e �ywa lawina zwierz�t nie sk�ada si� z samych jajak�w. W ich mrowiu tkwi�y gromadki wi�kszych stworze�, g�ruj�c niczym bloki skalne nad ruchom� r�wnin�. Te wi�ksze zwierz�ta przypomina�y jajaki; taka sama wyd�u�ona czaszka, uzbrojona po obu stronach w zgrabne, zakr�cone rogi, taka sama kud�ata grzywa, opadaj�ca na zmierzwion� sier��, taki sam garb na grzbiecie, bli�ej zadu. Za to wzrostem przewy�sza�y jajaki o po�ow�. By�y to olbrzymie bijajaki, pot�ne stworzenia, zdolne unie�� na grzbiecie dw�ch ludzi, jak powiedzia� Juliemu jeden z wuj�w.
Jako trzecie pl�ta�y si� w tej gromadzie gunandu. Wsz�dzie ha obrze�ach stada Juli dostrzega� ich stercz�ce szyje. Podczas gdy chmara jajak�w oboj�tnie par�a naprz�d, gunandu harcowa�y nerwowo po flankach, kr�c�c ma�ymi g��wkami na d�ugich szyjach. Najbardziej widoczne by�y ich wielgachne uszy, kt�rymi strzyg�y na wszystkie strony, nas�uchuj�c wszelkich podejrzanych odg�os�w. Para n�g, niczym wielkie t�oki, nap�dza�a okryty d�ugow�osym futrem tu��w tego pierwszego dwuno�nego zwierz�cia, jakie zobaczy� Juli. Gunandu porusza�y si� dwakro� szybciej ni� jajaki i bijajaki, przemierza�y dwakro� wi�kszy dystans, jednak nie od��czaj�c ani na chwil� od gromady. Pot�ny, g�uchy, nie milkn�cy �oskot poprzedza� nadej�cie stada. Le��cy u boku ojca Juli bardziej odgadywa� ni� wypatrzy� z ukrycia te trzy gatunki. Zwierz�ta zlewa�y si� bowiem ze sob� w pstr� mozaik� �wiat�a i cieni. Czarny wa� chmur nadci�ga� szybciej ni� stado i ca�kowicie przes�oni� ju� Bataliks�: dzielna stra�niczka zn�w pozostanie niewidoczna przez wiele dni. Po ziemi sun�� rozfalowany �ywy dywan, w kt�rym �cie�ki pojedynczych zwierz�t gin�y jak pr�dy w rw�cej rzece. Jeszcze bardziej skrywaj�c zwierz�ta wisia� nad nimi tuman powsta�y z potu, ciep�a i drobnych skrzydlatych insekt�w, zdolnych mno�y� si� jedynie w cieple tego stada krzepkokopytnych.
Oddychaj�c szybciej Juli ponownie wyt�y� wzrok i oto pierwsze szeregi stworze� dociera�y ju� do otulonych �niegiem brzeg�w Varku. By�y blisko, coraz bli�ej, ca�y �wiat by� jednym niepowstrzymanym tabunem zwierz�t. Rzuci� ojcu b�agalne spojrzenie. Alechaw dostrzeg� ruch g�owy syna, lecz wpatrywa� si� przed siebie nieporuszony, zaciskaj�c z�by, zmru�ywszy od zimna oczy pod krzaczastymi brwiami.
��Le��� rozkaza�.
�ywa fala rozpe�z�a si� brzegiem rzeki, wezbra�a, run�a na niewidoczny l�d. Niekt�re stworzenia, doros�e niezdary i rozbrykane �rebaki, potyka�y si� o ukryte pnie drzew, jak oszala�e wierzgaj�c d�ugimi nogami, dop�ki nie stratowa�a ich lawina kopyt.
Wida� ju� by�o poszczeg�lne sztuki. Nisko opuszczone �by. Wytrzeszczone �lepia w obw�dkach szronu. Grube, zielonkawe sople �liny u pysk�w. Para buchaj�ca z rozd�tych chrap osiada�a lodem na kud�atych czo�ach. Wi�kszo�� zwierz�t by�a w op�akanym stanie�� brn�y w mozole, uwalane b�otem, odchodami i krwi�, z sier�ci� zwisaj�c� w lu�nych str�kach, podartych rogami s�siad�w na strz�py. Zw�aszcza bijajaki z olbrzymimi pag�rami szarych kud��w na k��bach, jakby �wiadome, �e przed nimi czai si� co� gro�nego, ku czemu zmierzaj� nieuchronnie, z jakim� t�umionym niepokojem sz�y w morzu pomniejszych krewniak�w, wywracaj�c �lepiami na ka�dy kwik tych, kt�re pada�y.
Horda przekracza�a zamarzni�t� rzek�, ubijaj�c kopne �niegi. Odg�osy wyra�nie dolatywa�y dw�ch czatownik�w; odg�osy nie tylko kopyt, ale i chrapanie; nie milkn�cy ch�r st�kni��, parskni�� i prychni��, trzaskanie rogu o r�g, furkot uszu strzepuj�cych uparte gzy.
Trzy bijajaki, bark w bark, zesz�y na l�d, kt�ry p�k� z ostrym, dono�nym trzaskiem. Kawa�y kry metrowej prawie grubo�ci stan�y nad toni� d�ba pod ci�arem pr�cych na o�lep zwierzak�w. Jajaki ogarn�a panika. Te na rzece usi�owa�y rozbiec si� we wszystkie strony. Wiele potyka�o si� i ju� nie podnosi�o spod nawa�y towarzyszy. Szczelina ros�a. Szara, nieposkromiona woda trysn�a w powietrze�� bystra, lodowata rzeka wci�� �y�a. Rwa�a, kot�owa�a si� i pieni�a, jakby uradowana wolno�ci�, zwierz�ta za� ton�y w jej nurcie, rycz�c, z otwartymi pyskami. Nic nie mog�o powstrzyma� nadci�gaj�cych zwierz�t. Stanowi�y �ywio� na r�wni z rzek�. Nap�ywa�y niestrudzenie przykrywaj�c pad�ych wsp�braci, przykrywaj�c �wie�o otwarte w Varku rany, wype�niaj�c je mas� cia�, a� wreszcie zala�y drugi brzeg.
Teraz Juli podni�s� si� na kolana i z ogniem w oczach potrz�sn�� ko�cianym oszczepem. Ojciec chwyci� go za rami� i przygni�t� do ziemi:
��Patrz, durniu, fagory�� rzek� zmierzywszy syna w�ciek�ym, pe�nym wzgardy spojrzeniem i wyci�gni�tym oszczepem wskaza� niebezpiecze�stwo.
Wstrz��ni�ty Juli zn�w przypad� do ziemi, wystraszony gniewem ojca nie mniej ni� my�l� o fagorach. Stado jajak�w t�oczy�o si� wok� ich ska�y, przep�ywaj�c z obu stron jej zwietrza�ego podn�a. Brz�cz�ce nad nerwowo rozedrganymi grzbietami muchy i tn�ce insekty spowi�y teraz chmur� i Alechawa, i Juliego, kt�ry wytrzeszczy� oczy, aby w tym tumanie dojrze� fagory. Pocz�tkowo nic nie zobaczy�. Jak okiem si�gn�� wida� by�o jedynie �yw�, kud�at� lawin�, wprawion� w ruch si�ami nieodgadnionymi przez cz�owieka. Otuli�a zamarzni�t� rzek�, otuli�a brzegi, otuli�a szary �wiat po daleki horyzont, wsuwaj�c si� tam pod bure chmury jak koc pod poduch�. Wessa�a setki tysi�cy zwierz�t, nad kt�rymi k��liwe muchy zawis�y czarn�, bezkresn� mg�awic�.
Alechaw �ci�gn�� syna w d� i krzaczast� brwi� wskaza� jaki� punkt w lewo. Na p� ukryty pod s�u��c� im za namiot sk�r� Juli wlepi� spojrzenie we wskazan� stron�. Dwa ogromne bijajaki kroczy�y prosto na ich stanowisko obserwacyjne. Pot�ne, poro�ni�te bia�ym w�osem barki niemal si�ga�y skalnego ganku. Juli zdmuchn�� muszki sprzed oczu i bia�e kud�y okaza�y si� kud�ami fagor�w. Cztery fagory, po dwa na grzbiecie ka�dego bijajaka, kurczowo czepia�y si� sier�ci swoich wierzchowc�w. Jak m�g� nie zauwa�y� ich wcze�niej. Cho� stopione z ogromnymi rumakami, prezentowa�y �wiatu but� tych, co jad�, gdy inni maszeruj�. Jak przyro�ni�te do grzbiet�w bijajak�w, fagory zwr�ci�y pos�pne, bycze twarze ku wy�ynie w dali, gdzie stado zatrzyma si� na popas. Pod wygi�tymi do g�ry rogami �wieci�y oczy. Co rusz kt�ry� wysuwa� bia�y mlecz i zapuszczaj�c go w szczeliny pot�nych nozdrzy wymiata� dokuczliwe muszki. Niezgrabne g�owy siedzia�y na cielskach w ca�o�ci poro�ni�tych d�ugim bia�ym w�osem. Fagory by�y bia�e od st�p do g��w�� z wyj�tkiem r�owo-szkar�atnych oczu. Jecha�y na bijajakach, jakby stanowi�y z nimi jedno. Za ich plecami buja�y si� prymitywne sk�rzane juki z pa�kami i innym or�em.
Wyczulony ju� na zagro�enie Juli dostrzeg� inne fagory. Jedynie uprzywilejowani jechali wierzchem. Fagorze posp�lstwo w�drowa�o na piechot�, dotrzymuj�c kroku zwierz�tom. W napi�ciu, nie o�mielaj�c si� nawet sp�dzi� much z powiek, Juli dojrza� grupk� czterech fagor�w przechodz�cych kilka metr�w od miejsca, gdzie le�a� z ojcem. Bez trudu wrazi�by oszczep mi�dzy �opatki id�cego na czele, gdyby Alechaw rzuci� taki rozkaz. Ze szczeg�lnym zainteresowaniem patrzy� na mijaj�ce go rogi, para za par�. Chocia� w nik�ym �wietle wygl�da�y na g�adkie, wewn�trzna i zewn�trzna kraw�d� ka�dego rogu by�a ostra od nasady po szpic. Du�o by da� za jeden taki r�g. W dzikich ost�pach Barier rogi fagor�w s�u�y�y za bro�. W�a�nie z ich powodu uczeni m�owie w odleg�ych miastach, kryj�cych si� po zacisznych dolinach, nazwali fagory ras� ancipit�w: gatunkiem obosiecznych ostrzy.
Ancipita na czele niezmordowanie wyci�ga� nogi. Z braku normalnego stawu kolanowego jego krok wydawa� si� nienaturalny. Fagor maszerowa� jak automat, zapewne od wielu ju� d�ugich mil. Odleg�o�� nie stanowi�a �adnej przeszkody. Typowym dla fagor�w zwyczajem d�ug�, wysuni�t� do przodu g�ow� zwiesi� mi�dzy barkami. Do ka�dego ramienia mia� przypi�ty rzemieniem, skierowany na zewn�trz, r�g zako�czony metalowym bolcem. Tymi rogami m�g� odsuwa� od siebie zwierz�ta, kt�re podesz�y za blisko. Poza tym nie mia� broni, tyle �e jeden z jajak�w wi�z� tobo�ek z jego dobytkiem, w sk�ad kt�rego wchodzi�y w��cznie i my�liwski harpun. S�siednie zwierz�ta chc�c nie chc�c d�wiga�y baga�e innych fagor�w z tej gromadki. Za przyw�dc� pod��a�y jeszcze dwa samce, jak si� zdawa�o Juliemu, oraz samica�� l�ejszej budowy, z przytroczon� do pasa torb�. Pod d�ugim, bia�ym w�osem majta�y jej si� r�owawe wymiona. Na ramionach nios�a ma�e, niepewnie uczepione sier�ci matczynej szyi, z g�ow� z�o�on� na jej g�owie i z zamkni�tymi oczami. Pag�rka st�pa�a machinalnie, jakby w transie. Mo�na by�o tylko snu� domys�y, ile ju� dni idzie tak z towarzyszami, czy z jak daleka.
Przeci�ga�y kolejne fagory, z rzadka rozsiane po obrze�ach stada. Zwierz�ta nie zwraca�y na nie uwagi, pogodziwszy si� z nimi jak z gzami, nie maj�c wyboru. �oskotowi bij�cych o ziemi� kopyt towarzyszy�o sapanie, rz�enie i puszczanie wiatr�w. I jeszcze jeden d�wi�k. Fagor wiod�cy ma�y oddzia�ek wydawa� jakie� pomruki czy warkni�cia, jazgotliwe tony r�nej wysoko�ci, modulowane drgaj�cym j�zykiem, by� mo�e dla podniesienia na duchu prowadzonej przez niego tr�jki. Ten odg�os nape�nia� Juliego przera�eniem. Wkr�tce ucich� w miar� oddalania si� czw�rki fagor�w. Dalsze zwierz�ta, a potem dalsze fagory p�yn�y nieprzerwanie, niepowstrzymanie. Juli z ojcem, pluj�c muszkami od czasu do czasu, le�eli bez ruchu i czekali odpowiedniej chwili, �eby uderzy� i zdoby� potrzebne im jak nigdy dot�d mi�so.
Przed zachodem s�o�ca zerwa� si� znowu wicher, tak jak poprzednio wiej�c od lodowatych czap Barier prosto w pyski w�drownej armii. Ci�gn�ce w jej szeregach fagory maszerowa�y z opuszczonymi g�owami, z oczami jak szparki, a z k�cik�w ich ust rozpryskiwa�y si� d�ugie stru�ki �liny, zamarzaj�c im na piersiach, jak zamarza ci�ni�te na l�d sad�o.
�wiat spos�pnia�. Wutra, b�g niebios, zwin�� kurtyny �wiat�o�ci i spowi� swoje kr�lestwo w ca�un chmur. Pewnie przegra� kolejn� bitw�. Freyr wyjrza� spod tej ciemnej zas�ony, kiedy dotyka� ju� horyzontu. Pasma chmur podwin�y si�, ods�aniaj�c z�ote popio�y, w kt�rych �arzy� si� stra�nik. Dziarsko �wieci� nad pustkowiem, male�ki, lecz pe�en blasku, �wieci� mocniej i bardziej o�lepiaj�co ni� jego gwiezdna druhna Bataliksa, mimo �e mia� trzy razy mniejsz� tarcz�. Pogr��y� si� w �onie ziemi i znikn��. Nasta� p�dzie�, kt�ry przewa�a� latem i jesieni� i kt�ry stanowi� bodaj�e jedyn� r�nic� mi�dzy tymi porami roku a jeszcze sro�szymi miesi�cami. P�dzie� zala� nocne niebo m�tn� po�wiat�. Jedynie na Nowy Rok Bataliksa z Freyrem wschodzi�y razem. Obecnie p�dzi�y samotny �ywot, cz�sto skryte w�r�d chmur, stanowi�cych k��by dymu z po�ogi wojennej Wutry.
Z tego, jak dzie� przechodzi� w p�dzie�, Juli wr�y� pogod�. Smagaj�ce wiatry wyczaruj� niebawem �nieg swymi podmuchami. Przypomnia�a mu si� rymowanka �piewana w praolonecie, j�zyku magii, rzeczy minionych, czerwonych ruin, j�zyku katastrofy, pi�knych kobiet, olbrzym�w i obfito�ci po�ywienia, j�zyku niedost�pnego wczoraj. Rymowanka o�y�a w dusznych jaskiniach Barier:
Jakby w odpowiedzi na zmian� jasno�ci mrowie jajak�w przebieg�o powszechne dr�enie i wszystkie naraz stan�y. Post�kuj�c k�ad�y si� tak jak sta�y na udeptanej ziemi, podwijaj�c nogi pod siebie. U przeogromnych bijajak�w by�oby to niemo�liwe. Pozosta�y na nogach tam, gdzie im wypad�o, uszami os�aniaj�c oczy. Poszczeg�lne grupki fagor�w skupia�y si� dla towarzystwa; wi�kszo�� najzwyczajniej leg�a oboj�tnie na ziemi i tak zapad�a w sen, plecami wparta w boki znieruchomia�ych jajak�w.
Posn�o wszystko. Dwie postacie, rozp�aszczone na skalnym wyst�pie, naci�gn�y sk�rzan� os�on� na g�owy i drzema�y o pustych brzuchach, ukrywszy twarze w skrzy�owanych ramionach.�� Spa�o wszystko opr�cz chmary tn�cych i ss�cych insekt�w. Istoty zdolne do marze� sennych przedziera�y si� przez senne zwidy, kt�re przyni�s� p�dzie�. Kto�, kto by po raz pierwszy spojrza� na ten ca�y obraz pozbawiony cieni, za to pe�en nieodst�pnej niedoli, wzi��by go nie tyle za wizerunek �wiata, co scen� oczekiwania na formalny akt stworzenia.
W tym stanie zupe�nego bezruchu co� pocz�o ruch na niebie, chyba nie�pieszniej od rozkwitania zorzy, kt�ra uprzednio zawis�a nad scen�. Od strony morza nadlecia�o samotne marzysko, szybuj�c w powietrzu kilka metr�w nad le��c� pokotem mas� �ywych istot. Z wygl�du by�o tylko wielkim skrzyd�em, rozjarzonym czerwieni� jak �ar dogasaj�cego ogniska, bij�cym z ospa�� jednostajno�ci�. Zwierz�ta drga�y i rzuca�y si�, kiedy nad nimi przelatywa�o. Przefrun�o nad ska��, na kt�rej le�a�y dwie istoty ludzkie, Juli z ojcem, tak jak jajaki, drgali i rzucali si� we �nie, pod wp�ywem dziwnych wizji. Po czym zjawa odlecia�a samotnie w stron� g�r na po�udniu, zostawiaj�c za sob� ogon czerwonych iskier, kt�re gas�y w powietrzu jak jej echa.
Po jakim� czasie zwierz�ta obudzi�y si� i podnios�y na nogi. Strzepn�y uszami, krwawi�cymi po gzich umizgach, i zn�w ruszy�y naprz�d. Ruszy�y i bijajaki, i biegaj�ce tam i z powrotem gunandu. Ruszy�y fagory. Przebudzeni ludzie przygl�dali si� ich odej�ciu. Przez ca�y drugi dzie� ci�gn�a wielka procesja i szala�a zamie�, oblepiaj�c zwierz�ta �niegiem. Pod wiecz�r, gdy wicher gna� strz�py chmur po niebie, a mr�z ci�� jak n�, Alechaw dostrzeg� ty�y stada. Nie by�y tak zwarte jak czo�o. Maruderzy wlekli si� w ogonie rozci�gni�ci na par� mil za stadem. Niekt�re zwierz�ta kula�y, inne rz�zi�y bole�nie. Za nimi i po bokach przemyka�y pod�u�ne puszyste stworzenia, czyhaj�ce tylko na okazj�, �eby capn�� za p�cin� i powali� ofiar� na ziemi�. Ostatnie fagory wcze�niej min�y skaln� p�k�. Nie sz�y w ogonie, czy to z szacunku dla szoruj�cych brzuchami po �niegu drapie�nik�w, czy dlatego, �e trudno by�oby maszerowa� po tak stratowanym terenie, przez g�ry �ajna.
Teraz wsta� i ojciec, kiwaj�c na syna. Odstawszy chwil� z oszczepami w gar�ciach, ze�lizn�li si� na r�wny grunt.
��Bardzo dobrze�� powiedzia� Alechaw.
�nieg us�any by� padlin�, zw�aszcza nad brzegami Varku. �cierwa potopionych zwierz�t zatka�y wyrw� w lodzie. Z tych, kt�re leg�y na ziemi�, by odpocz��, wiele zamarz�o na �mier� i zd��y�o ju� obr�ci� si� w l�d. Prze�wieca�y teraz jako czerwone j�dra bry� lodu, nie do rozpoznania po przej�ciu zamieci.
Z rado�ci, �e mo�e rozprostowa� nogi, m�ody Juli pop�dzi� susami, wydzieraj�c�� si� na ca�e gard�o. Dopad� rzeki i przeskakuj�c lekkomy�lnie z jednej bezkszta�tnej bry�y lodu na drug�, �mia� si� i wymachiwa� r�kami. Ojciec ostro przywo�a� go do siebie i wskaza� na l�d. Kr��y�y pod nim niewyra�ne czarne kszta�ty, niepe�ne kontury w warkoczach p�cherzyk�w powietrza. Smu�y�y szkar�atem m�tny �ywio�, uwijaj�c si� na podlodowej biesiadzie wydanej na ich cze��.
Powietrzem przybywali inni drapie�cy, wielkie bia�e ptaszyska nadlatuj�ce ze wschodu i ponurej p�nocy. Siada�y z ci�kim �opotem i wspania�ymi dziobami ku�y lodow� skorup�, dobieraj�c si� do mi�sa. Napycha�y �o��dki, utkwiwszy w �owcy i jego. synu �renice pe�ne ptasiego wyrachowania. Lecz Alechaw nie traci� na nie czasu. Przyzwa� Juliego i skierowa� si� na miejsce, gdzie stado wpad�o mi�dzy zwalone pnie; po drodze krzycza� i wymachiwa� oszczepem, �eby odp�dzi� drapie�niki. Tu mieli �atwy dost�p do martwych zwierz�t. Cho� stratowane, zachowa�y jeden nie naruszony fragment anatomii�� czaszki. Im to Alechaw po�wi�ci� uwag�. Podwa�a� no�em martwe szcz�ki i zr�cznie wycina� grube ozory. Krew skapywa�a mu z nadgarstk�w w �nieg. Juli tymczasem wdrapa� si� pomi�dzy pnie drzew i nazbiera� drewna. Spod zwalonego pnia odgarn�� nog� �nieg, zyskuj�c os�oni�ty do�ek, w kt�rym m�g� roznieci� niewielkie ognisko. W ci�ciw� ma�ego �uku wkr�ci� zaostrzony patyk, kt�rym zacz�� obraca� to w jedn�, to w drug� stron�. Pr�chno zatli�o si�. Podmucha� delikatnie. Wystrzeli� male�ki p�omyczek, taki sam, jaki cz�sto o�ywa� pod magicznym tchnieniem Onesy. Kiedy ogie� rozpali� si� na dobre, Juli umie�ci� na nim sw�j br�zowy kocio�ek, nape�ni� go �niegiem i dosypa� soli ze sk�rzanego kapciucha wszytego w futro. By� got�w, kiedy ojciec przyni�s� nar�cze �liskich ozor�w i wrzuci� je do kocio�ka. Cztery ozory dla Alechawa, trzy dla Juliego. Jedli pomrukuj�c z zadowolenia, a Juli stara� si� uchwyci� spojrzenie ojca i u�miechem okaza� rado��, lecz Alechaw �u� z marsem na czole i wzrokiem utkwionym w stratowany �nieg. Mieli przed sob� huk roboty. Jeszcze nie sko�czyli jedzenia, gdy Alechaw podni�s� si� i kopniakiem rozrzuci� �ar ogniska. �cierwojady poderwa�y si� w jednej chwili, by zaraz si��� z powrotem do swej uczty. Juli opr�ni� kocio�ek i przytroczy� go do pasa.
Znajdowali si� niemal u zachodniego kresu w�dr�wki ogromnego stada zwierz�t. Tu na wy�ynie zwierz�ta b�d� wygrzebywa� spod �niegu porosty i �erowa� na zielonych kosmykach brodatego mchu, kt�ry otula� modrzewiowe lasy. Tutaj te�, na niewielkim p�askowy�u, na cz�� zwierz�t przyjdzie czas rozwi�zania i wydadz� na �wiat m�ode. W szarawym �wietle dnia Alechaw z synem zd��ali do tego w�a�nie, odleg�ego o nieca�� mil�, p�askowy�u. W oddali widzieli ci�gn�ce w t� sam� stron� inne grupki �owc�w, kt�rzy �wiadomie ignorowali nawzajem swoj� obecno�� Juli zauwa�y�, �e jedynie ich wyprawa liczy zaledwie dw�ch ludzi; tak� kar� p�aci� r�d za pochodzenie z Barier, nie z r�wnin. Im wszystko przychodzi�o z wi�kszym trudem.
Zgi�ci we dwoje wspinali si� na pochy�o��. Szlak usiany by� otoczakami, pozosta�o�ci� po staro�ytnym morzu, kt�re ongi� ust�pi�o przed nacieraj�cym zimnem�� lecz oni nic nie wiedzieli i nic nie chcieli wiedzie� o tych sprawach; dla Alechawa i jego syna liczy� si� dzie� dzisiejszy.
Na skraju p�askowy�u, os�oniwszy oczy przed k��liwym zimnem, zatrzymali si� przepatruj�c teren. Wi�kszo�� stada odesz�a. Jedynym �ladem po �wawych jeszcze szeregach by�y sporadyczne roje insekt�w w powietrzu i dusz�cy smr�d. Na p�askowy�u pozosta�y tylko te osobniki, kt�rym przysz�o urodzi� m�ode. Opr�cz jajak�w by�y w�r�d nich i mizerniejsze gunandu, i masywne cielska olbrzymich bijajak�w. Le�a�y pokotem na rozleg�ej przestrzeni, martwe lub prawie martwe, z rzadka jeszcze robi�ce bokami. Jaka� obca grupa �owc�w podchodzi�a do konaj�cych zwierz�t. Chrz�kn�wszy, Alechaw skr�ci� w stron� k�py po�amanych sosen, pod kt�r� le�a�o kilka jajak�w. Juli stan�� nad jednym i przygl�da� si�, jak ojciec zabija bezradne zwierz�, i tak ju� jedn� nog� na szarych ��kach wieczno�ci. Podobnie jak jego olbrzymi krewniak bijajak oraz gunandu, jajak by� nekrorodny�� rodzi� tylko poprzez w�asn� �mier�. Ka�dy osobnik by� hermafrodyt��� raz samcem, raz samic�. Zwierz�ta te mia�y zbyt prymitywn� budow�, by posiada� takie organy ssak�w, jak jajniki i macice. Po sparzeniu, ze wstrzykni�tej spermy wewn�trz ciep�ych cia� rozwija�y si� male�kie niby-larwy, kt�re rosn�c po�era�y �o��dek �ywiciela. A� wreszcie przychodzi� moment, w kt�rym larwy jajaka dociera�y do g��wnej t�tnicy. W�wczas, niczym nasiona na wietrze, rozprzestrzenia�y si� po ca�ym organizmie rodzicielki, w kr�tkim okresie powoduj�c jej zgon. Nast�powa�o to nieuchronnie z chwil� dotarcia wielkich stad do p�askowy�u, u kresu ich w�dr�wek na zach�d. I tak od stuleci.
W�a�nie gdy Alechaw z Julim stan�li nad zwierzakiem, jego brzuch oklap� jak stary worek. Jajak podrzuci� �bem i skona�. Rytualnym zwyczajem Alechaw przebi� go oszczepem. Obaj z synem ukl�kli w �niegu i no�ami rozpruli mu brzuch. W �rodku by�y larwy�� tak ma�e, �e prawie niewidoczne, za to w masie cudownie smakowite i bardzo po�ywne. Lekarstwo dla chorej Onesy.
Larwy gin�y na mrozie, pozostawione w spokoju �y�yby bezpiecznie pod sk�r� �ywiciela. W swoim ma�ym, mrocznym �wiecie po�era�y si� nawzajem bez skrupu��w, staczaj�c krwawe boje po aortach i t�tnicach. Zwyci�zcy ro�li w kolejnych metamorfozach, powi�kszaj�c swoje rozmiary i zmniejszaj�c szeregi. W ko�cu dwa czy mo�e trzy male�kie, chy�e jajaczki wy�oni�yby si� z gardzieli lub odbytnicy, staj�c oko w oko z wyg�odzonym �wiatem. Narodziny te nast�pi�yby w sam� por�, by m�ode usz�y �mierci przez stratowanie, kiedy stada poma�u �ci�ga�y na p�askowy�, stanowi�cy punkt zborny przed ich powrotn� w�dr�wk� na p�nocny wsch�d, ku dalekiemu Chalce.
Rozrzucone po p�askowy�u, w�r�d jednocze�nie rodz�cych i konaj�cych zwierz�t, stercza�y pot�ne s�upy z kamienia. Wbili je tutaj przedstawiciele dawniejszej rasy ludzi. Wyciosano na nich proste god�o: ko�o czy te� ko�o z mniejszym k�kiem w �rodku. Od �rodkowego k�ka do ko�a zewn�trznego rozchodzi�y si� w przeciwne strony dwa wygi�te w �uk promienie. Nikt z obecnych na tym wyrze�bionym przez morskie fale p�askowy�u, ani zwierz�ta, ani �owcy, nie zwraca� najmniejszej uwagi na zdobne s�upy.
Juli by� ca�kowicie poch�oni�ty zdobycz�. Z podartej w pasy sk�ry spl�t� napr�dce prymitywn� torb� i zgarn�� w ni� zdychaj�ce larwy jajaka. Ojciec rozbiera� tusz�. Ka�dy skrawek martwego cia�a nadawa� si� do wykorzystania. Z najd�u�szych ko�ci zbuduj� sanie powi�zane pasami sk�ry, rogi za� mia�y pos�u�y� za p�ozy, �eby �atwiej im. by�o zaci�gn�� sanie do domu. Powioz� one pi�kne kawa�y mostka� �opatki i ud�c�w, okryte resztk� sk�ry. Pracowali obaj, post�kuj�c z wysi�ku, z d�o�mi ubabranymi krwi�, w ob�okach pary w�asnych oddech�w, w kt�rych niepostrze�enie zbiera�y si� roje gz�w. Nagle Alechaw z przera�liwym krzykiem run�� na plecy, na pr�no usi�uj�c wsta� i ucieka�. Juli spojrza� w pop�ochu. Trzy wielkie bia�e fagory podpe�z�y do nich ze swej kryj�wki w�r�d sosen. Dwa skoczy�y na wstaj�cego Alechawa i pa�kami obali�y go w �nieg. Trzeci natar� na Juliego. Juli wrzasn�� i poturla� si� w bok. Na �mier� zapomnieli o fagorach i o zachowaniu czujno�ci. To si� turlaj�c, to zrywaj�c na nogi i unikaj�c cios�w pa�ki Juli dostrzega� w s�siedztwie innych �owc�w, kt�rzy ze spokojem obrabiali zdychaj�cego jajaka dok�adnie tak samo, jak oni z ojcem przed chwil�. Ludzie ci tak si� palili, �eby sko�czy� robot�, zbudowa� sanie i zmyka�, tak bliscy byli �mierci g�odowej, �e nie przerywali pracy, od czasu do czasu tylko zerkaj�c na b�jk�. Inny mia�aby przebieg, gdyby pochodzili z rodu Alechawa i Juliego. Byli to jednak mieszka�cy r�wnin, kr�pi, nieprzyja�ni ludzie. Juli daremnie przyzywa� ich na pomoc. Kt�ry� z najbli�szych cisn�� okrwawion� ko�ci� w fagory. I to wszystko.
Uchyliwszy si� przed spadaj�c� pa�k� Juli zacz�� ucieka�, po�lizn�� siꠗ i upad�. Fagor run�� na niego jak burza. Juli instynktownie przyj�� pozycj� obronn�, kl�kaj�c na jednym kolanie. Kiedy fagor na niego skoczy�, z zamachem d�gn�� od do�u no�em w obszerny ka�dun napastnika. Os�upia�y, zobaczy�, �e r�ka znika mu w sztywnej jak drut sier�ci i �e sier�� w jednej chwili chlusta g�st�, z�ot� posok�, tryskaj�c� na wszystkie strony. Potoczy� si�, walni�ty cia�em fagora�� a potem toczy� si� ju� z w�asnej woli, byle dalej od niebezpiecze�stwa, toczy� si� do byle jakiego ukrycia, toczy� si� dysz�c a� pod stercz�c� �opatk� martwego jajaka, spod kt�rej wyjrza� na �wiat, tak nagle wrogi. Napastnik Juliego upad�. Teraz d�wigaj�c si� na nogi nia�czy� ow� z�ot� plam� na brzuchu w swoich rogowych �apskach i zawodzi�:
��Aoch, aoch, aochchch, aochchch�
Run�� na twarz i tym razem ju� si� nie poruszy�. Za jego trupem Alechaw leg� pod pa�kami. Leg� jak �achman, lecz dwa fagory natychmiast go d�wign�y i jeden z nich zarzuci� sobie cz�owieka na plecy. Rozejrza�y si� oba, nast�pnie popatrzy�y przez rami� na poleg�ego kompana, spojrza�y po sobie, mrukn�y, obr�ci�y si� do Juliego plecami i pomaszerowa�y w przeciwn� stron�.
Juli wsta�. Czu�, �e dygoc� mu nogi w futrzanych nogawkach spodni. Nie mia� poj�cia, co robi�. Bezmy�lnie obszed� trupa zabitego przez siebie fagora�� jak�e b�dzie si� che�pi� przed matk� i wujami�� i pobieg� z powrotem na miejsce starcia. Podni�s� sw�j oszczep i po chwili wahania wzi�� r�wnie� oszczep ojca. Po czym ruszy� w �lad za fagorami. Brn�y przed nim z mozo�em pod g�r�, taszcz�c swoje brzemi�. Wkr�tce wyczu�y, �e ch�opak lezie za nimi, i ogl�daj�c si� co jaki� czas pr�bowa�y od niechcenia odp�dzi� Juliego pogr�kami i gestem. Najwyra�niej by�o im szkoda w��czni na m�okosa. Kiedy Alechaw oprzytomnia�, fagory postawi�y go na nogi i powiod�y mi�dzy sob� poganiaj�c biciem. Juli parokrotnym gwizdaniem da� zna� ojcu, �e jest niedaleko, ale ilekro� Alechaw usi�owa� spojrze� w ty�, zaraz obrywa� od kt�rego� z fagor�w takiego kuksa�ca, �e a� si� zatacza�. Poma�u fagory dogoni�y inn� grupk� swoich, samic� i dwa samce. Jeden z nich, stary, szed� z kijem jak on sam wysokim, wspieraj�c si� na nim ci�ko w trakcie wspinaczki i co chwila potykaj�c o sterty odchod�w jajak�w. Stopniowo coraz rzadsze kupy �ajna znikn�y w ko�cu razem ze smrodem. Wyszli na strom� �cie�k�, kt�r� stado omin�o. Na stoku ros�y �wierki i podmuchy wiatru tu nie dociera�y. Pod g�r� wchodzi�o kilka grup fagor�w, uginaj�c si� pod ci�arem �cierwa jajak�w. A na samym ko�cu, z trwog� w sercu, pod��a� siedmioletni cz�owiek, usi�uj�c nie straci� z oczu swego ojca.
Powietrze zg�stnia�o i tak dusi�o, jakby rzucono z�y czar. Tempo spad�o; �wierki napiera�y z obu stron i fagory musia�y �cie�ni� kolumn�. Zabrzmia� ich prymitywny �piew, sp�ywaj�c z szorstkich j�zyk�w mruczandem, kt�re niekiedy wznosi�o si� ostrym crescendo, po czym zn�w cich�o. Przera�ony Juli zosta� bardziej w tyle, przebiegaj�c od drzewa do drzewa. Nie m�g� zrozumie�, dlaczego Alechaw nie wyrwie si� swoim oprawcom, nie zbiegnie na d�, gdzie zn�w chwyci�by sw�j oszczep i gdzie stan�liby rami� w rami� i wyt�ukli wszystkie kud�ate fagory do nogi. Tymczasem ojciec pozostawa� w niewoli, a w p�mroku pod drzewami jego smuklejsza posta� znikn�a ju� w ci�bie obcych. Chrapliwy za�piew buchn�� g�o�niej i ucich�. W przedzie rozjarzy�o si� mgliste, zielonkawe �wiat�o, zwiastuj�ce nowe nieszcz�cie. Juli �mign�� za kolejne drzewo. Przed nim sta�a jaka� budowla z dwuskrzyd�ow� bram� od frontu, z lekka uchylon�. W szparze �wieci� nik�y ognik. Na wrzaski fagor�w brama uchyli�a si� szerzej. W progu fagor trzyma� �agiew nad g�ow�.
��Ojcze! Ojcze!�� zawo�a� Juli.�� Uciekaj, ojcze! Jestem tutaj!
Nie otrzyma� odpowiedzi. W pomroce jeszcze m�tniejszej z powodu �agwi w �aden spos�b nie m�g� dojrze�, czy Alechawa ju� wepchni�to przez bram� do �rodka, czy nie. Kilka fagor�w obejrza�o si� oboj�tnie na jego krzyki, odp�dzaj�c ch�opaka bez z�o�ci.
��Id�� i krzycz na wiatrr!�� wrzasn�� mu kt�ry� w olonecie. Na niewolnik�w potrzebowali tylko doros�ych.
Kiedy ostatnia zwalista posta� wkroczy�a do budynku, przy akompaniamencie dalszych wrzask�w zamkni�to wierzeje. Juli pop�dzi� pod bram� z krzykiem; wal�c w surowe drewno s�ysza�, jak z drugiej strony zgrzytaj� zasuwy. D�ugo sta� z czo�em przyci�ni�tym do deski, nie mog�c pogodzi� si� z tym, co zasz�o. Wrota siedzia�y w kamiennym murze z lu�no spasowanych cios�w, na kt�rych wykwit�y liszaje d�ugobrodych mch�w. Ca�a budowla stanowi�a jedynie wej�cie do podziemi, w kt�rych�� jak Juli wiedzia��� bytowa�y fagory. Te leniwe stworzenia wola�y, �eby pracowali na nich ludzie. Jaki� czas kr��y� pod wrotami, a� wspi�wszy si� na strom� skarp� znalaz� co�, co spodziewa� si� tam znale��. By� to komin trzykrotnie od Juliego wy�szy, o imponuj�cym obwodzie. �atwy do wspinaczki, bo nachylony ku szczytowi, jak i dlatego, �e kamienne bloki, z kt�rych go postawiono, z grubsza tylko spasowane, zapewnia�y dogodne oparcie stopom. Kamienie by�y nie tak zimne, jak mo�na by oczekiwa�, i nie oblodzone. Na samym szczycie Juli nieopatrznie wysun�� twarz za kraw�d� i natychmiast go odrzuci�o; pu�ci� si� i zlecia�, l�duj�c na prawym barku i kozio�kuj�c w �niegu. Odrzuci� go strumie� gor�cego smrodliwego powietrza zmieszany z dymem palonego drzewa i st�ch�ymi wyziewami. Komin s�u�y� jako wywietrznik nor fagorzych. Zrozumia�, �e nie dostanie si� do nich t� drog�. Zosta� odci�ty od ojca, utraci� go na zawsze.
Zrozpaczony siad� na �niegu. Stopy mia� obute w sk�ry zasznurowane wysoko na �ydkach. Uszyte przez matk� spodnie i kaftan z nied�wiedziego futra nosi� w�osem do cia�a. Ciep�o dodatkowo zapewnia�a mu futrzana kurtka z kapturem. W dniach, kiedy zdrowie jej dopisywa�o, Onesa przybra�a kurtk� na ramionach bia�ymi omykami �nie�nego kr�lika, po trzy omyki z ka�dej strony, a ko�nierz przyozdobi�a wyszywank� z czerwonych i niebieskich paciork�w. Mimo to Juli przedstawia� sob� obraz n�dzy i rozpaczy: kurtka wytyt�ana w resztkach jedzenia i upaprana t�uszczem, futrzana odzie� ca�a zab�ocona i silnie zalatuj�ca potem. Twarz jasno��t� czy �niad�, gdy czysta, pokrywa�y teraz brunatnoczarne brudne zacieki, t�uste w�osy oblepia�y str�kami szyj� i skronie. P�acz�c i wal�c pi�ci� w �nieg Juli pociera� p�aski nos, a szerokie, zmys�owe wargi, wygi�te w podk�wk�, ods�ania�y na przedzie z�amany z�b po�r�d bia�ej braci. Po jakim� czasie ch�opak wsta� i powl�k� si� mi�dzy ponure �wierki, ci�gn�c za sob� ojcowski oszczep. Nie mia� wyboru, jak tylko zawr�ci� po w�asnych �ladach do chorej matki, o ile potrafi odnale�� drog� do domu przez �nie�ne pustkowia. U�wiadomi� te� sobie, �e jest g�odny. Opuszczony przez ca�y �wiat jeszcze raz wszcz�� raban pod zamkni�tymi wrotami. Na pr�no. Zacz�� sypa� �nieg, z wolna, lecz nieust�pliwie. Juli stan�� z pi�ciami podniesionymi do nieba. Splun�� prosto na wrota. To dla ojca. Nienawidzi� go za to, �e okaza� si� cherlakiem. Wspomnia� wszystkie lania, jakie otrzyma� z ojcowskiej r�ki�� dlaczego ojciec nie pobi� fagor�w? Wreszcie zawr�ci� rozgoryczony od bramy i w sypi�cym �niegu ruszy� w d�. Cisn�� ojcowski oszczep w krzaki.
G��d id�c o lepsze ze zm�czeniem zagna� go ponownie a� nad brzegi Varku. Nadzieje Juliego prys�y w jednej chwili. Martwe jajaki zosta�y ze�arte do ostatniego. Przybyli ze wszystkich stron drapie�cy obrali je z mi�sa. Nad rzek� oczekiwa�y go jedynie szkielety i sterty nagich gnat�w. Zawy� z w�ciek�o�ci i rozpaczy. Rzeka znowu zamarz�a i na twardej pokrywie lodu le�a� �nieg. Juli odgarn�� �nieg nog�, spojrza� w d�. �cierwa potopionych zwierz�t wci�� tkwi�y w lodzie; zauwa�y� jednego jajaka z g�ow� zwieszon� w ciemny nurt pod lodem. Wielkie ryby wyjada�y mu oczy. Oszczepem i ostrym rogiem Juli wywierci� z mozo�em dziur� w lodzie, poszerzy� otw�r i zaczai� si� nad nim z uniesionym drzewcem. P�etwy przeci�y to�. Uderzy�. Niebiesko nakrapiana ryba z rozdziawionym ze zdumienia pyskiem rozb�ys�a na grocie, gdy wyci�gn�� ociekaj�cy wod� oszczep. By�a d�uga na dwie rozpostarte d�onie, zetkni�te kciukami. Upieczona na male�kim ognisku smakowa�a wspaniale. Bekn��, wcisn�� si� mi�dzy k�ody i spa� przez godzin�. P�niej pomaszerowa� ledwo widocznym po przej�ciu stada tropem na po�udnie. Freyr z Bataliks� zmieniali si� na stra�y nieba, a on wci�� szed��� jedyna sylwetka poruszaj�ca si� w pustkowiach.
��Matka�� zawo�a� na �on� stary Hasele, jeszcze zanim wszed� do chaty.�� Matka, zobacz, co znalaz�em pod Trzema Pajacami.
I jego �lubna stara Lorel, kulawa od dziecka, przyku�tyka�a na pr�g i wysun�wszy nos na k�saj�cy zi�b rzek�a:
��Niewa�ne, co� znalaz�. Panowie z Pannowalu czekaj�, �eby ubi� z tob� interes.
��Z Pannowalu, powiadasz? Poczekaj, a� zobacz�, co znalaz�em pod Trzema Pajacami. Potrzebuj� tu pomocy, matka. Chod�, nie jest zimno. �ycie przesiedzisz w tym domostwie.
Domostwo prymitywne by�o pod ka�dym wzgl�dem. Sk�ada�y si� na nie spi�trzone g�azy, niekt�re wy�sze od cz�owieka, poprzek�adane dylami i deskami, przykryte dachem ze sk�r, kt�ry por�s� darni�. Szpary mi�dzy g�azami utkane zosta�y mchem i glin� dla ochrony przed wiatrem, a dyle i pnie drzew podpieraj�ce budowl� ze wszystkich stron upodobnia�y j� do zdech�ego je�ozwierza. Do g��wnej konstrukcji przylega�y dodatkowe pomieszczenia, zrodzone z tego samego ducha improwizacji. Br�zowe kominy strzela�y w zas�pione niebo, dymi�c leciutko; w cz�ci pomieszcze� suszy�y si� sk�ry i futra; w innych je sprzedawano. Hasele by� handlarzem i traperem i dorobi� si� na tyle, �e teraz, pod koniec �ycia, m�g� sobie pozwoli� na �on� i sanie z tr�jk� ps�w w zaprz�gu. Domostwo Hasele rozsiad�o si� na niskiej skarpie biegn�cej zakolem dalej na po�udnie na przestrzeni kilku mil. Skarp� zawala�y pop�kane g�azy, miejscami spi�trzone jeden na drugim. G�azy dawa�y schronienie drobnej zwierzynie i stanowi�y doskona�e tereny �owieckie dla starego trapera, mniej ju� sk�onnego do tak dalekich wypraw w teren, jak za czas�w m�odo�ci. Okazalszym piramidom skalnym ponadawa� nazwy, jak na przyk�ad Trzy Pajace. Pod Trzema Pajacami dobywa� minera�y potrzebne do wyprawiania sk�r. Do zalegaj�cych stok mniejszych i wi�kszych kamieni przytuli�y si� zaspy �nie�ne niczym treny r�nego kszta�tu i wielko�ci, ale wszystkie wyci�gni�te na wsch�d, w kierunku przeciwnym do dalekich Barier, od kt�rych ze �wistem d�� wicher. Kiedy� by�a tu pla�a na dawno nie istniej�cym brzegu morza, p�nocne wybrze�e kontynentu Kampannlat za lepszych dni. Od wschodniej strony Trzech Pajac�w ros�a niewielka k�pa g�og�w, dzi�ki granitowej os�onie wypuszczaj�c tu i �wdzie zielone listowie. Stary Hasele ceni� te zielone listki w swoim garnku, tote� obstawia� krzaki sid�ami, aby nie dopu�ci� do nich zwierz�t. Zapl�tany w cierniste ga��zie, nieprzytomny, tam w�a�nie le�a� ch�opak, kt�rego Hasele wci�gn�� teraz z pomoc� Lorel w zadymione sanktuarium swej chaty.
��To nie jest dzikus�� powiedzia�a Lorel z zachwytem.�� Popatrz tylko na te niebieskie i czerwone paciorki przy kurtce. �liczne, prawda?
��Mniejsza o nie. Daj mu, matka, �y�k� roso�u.
Tak te� zrobi�a, masuj�c mu szyj�, a� pacjent prze�kn��, poruszy� si�, odkaszln��, usiad� i szeptem poprosi� o jeszcze. Karmi�c go Lorel ze zmarszczonym czo�em spoziera�a na policzki, powieki i uszy ch�opaka opuch�e od niezliczonych krwawych uk�u� gz�w, po kt�rych za ko�nierzem zosta�y mu skrzepy. Juli zjad� jeszcze troch� roso�u, po czym osun�� si� z j�kiem i straci� przytomno��. Lorel przytuli�a go do siebie, obj�a i wsun�wszy mu rami� pod pach�, zacz�a go ko�ysa�, wspominaj�c dawne szcz�cie, kt�rego nawet nie potrafi�a ju� nazwa�.
Z poczuciem winy rozejrza�a si� za Hasele, kt�ry poszed� do pan�w z Pannowalu ubija� interes. Zdj�a z kolan ciemn� g�ow� m�odzie�ca i westchn�wszy pod��y�a za m�em. �yka� gorza�k� z dwoma zwalistymi handlarzami. Ich kurtki parowa�y w cieple izby. Lorel poci�gn�a Hasele za r�kaw.
��Mo�e ci dwaj panowie zabior� ch�opaka ze sob� do Pannowalu. Nie mo�emy go karmi�. Sami tu przymieramy g�odem. Pannowal ma wszystkiego w br�d.
��Odejd�, matka. My handlujemy�� wynio�le odpar� Hasele. Poku�tykawszy na ty�y domostwa przypatrywa�a si�, jak szuraj�c sp�tanymi nogami ich niewolnik fagor zap�dza psy do �niegowej budy. Podnios�a spojrzenie z jego przygi�tych plec�w na szarobury krajobraz, na mile pustkowi zlewaj�cych si� z pustk� nieba. Sk�d� z g��bi tych pustkowi przyby� �w ch�opak. Ze dwa razy w roku, w pojedynk� b�d� parami, z lodowych pusty� wy�aniali si� ludzie u kresu si�. Lorel nie potrafi�a sobie nawet wyobrazi�, sk�d przychodzili�� wiedzia�a tylko, �e za pustyni� s� jeszcze zimniejsze g�ry. Jeden z uciekinier�w be�kota� co� o zamarzni�tym morzu, kt�re mo�na przej��. Uczyni�a znak �wi�tego ko�a na zwi�d�ych piersiach. Za m�odu dr�czy�a si� ow� pustk� wyobra�ni. Opatulona wychodzi�a w�wczas i wystawa�a na skarpie, spogl�daj�c ku p�nocy. A nad ni� przelatywa�y marzyska wymachuj�c pojedynczymi skrzyd�ami i rzucaj�c j� na kolana oszo�amiaj�c� wizj� ludzi, �wi�tych i w wielkiej masie, kt�rzy przetaczaj� ogromne p�askie ko�o �wiata w jakie� miejsce, gdzie nie zawsze sypie �nieg i nie zawsze hula wiatr. Wraca�a pod dach z p�aczem, nienawidz�c nadziei przyniesionych jej przez marzyska.
Mimo �e stary Hasele tak wynio�le odprawi� �on�, jak zwykle zapami�ta� sobie, co powiedzia�a. Po dobiciu targu z dwoma panami z Pannowalu, kiedy niewielka kupka drogocennych zi�, przypraw, we�nianej w��czki i m�ki le�a�a ju� naprzeciw sk�r, kt�re go�cie mieli za�adowa� na swoje sanie, Hasele poruszy� spraw� zabrania przez nich z powrotem do cywilizacji chorego ch�opaka. Zaznaczy�, �e m�odzieniec nosi pi�kn� zdobion� kurtk�, a przeto�� ca�kiem niewykluczone, panowie�� jest kim� wa�nym lub chocia�by synem kogo� wa�nego.
Do�� nieoczekiwanie dla niego obaj panowie z wielk� rado�ci� zgodzili si� zabra� m�odzie�ca ze sob�. B�d� musieli troch� sobie doliczy�, jedn� sk�r� jajaka na okutanie wyrostka i pokrycie dodatkowych koszt�w. Hasele pozrz�dzi� troch�, po czym ust�pi� ochoczo; nie sta� go by�o na �ywienie ch�opaka, gdyby wy�y�, a gdyby umar��� karmienie ps�w szcz�tkami ludzkimi nigdy nie sprawia�o mu przyjemno�ci, za� miejscowy rytua� mumifikowania i napowietrznego poch�wku mu nie odpowiada�.
��Zgoda�� rzek� i poszed� po sk�r�, najmarniejsz�, jak� mia� pod r�k�.
Ch�opak tymczasem si� ockn��. Lorel da�a mu jeszcze roso�u i odgrzane udko �nie�nego kr�lika. S�ysz�c kroki m�czyzn zamkn�� powieki i leg� na plecach, wsun�wszy d�o� pod kurtk�. Ledwo rzuci�a na niego oboj�tnym okiem i odeszli. Zamierzali za�adowa� na sanie nabyt� parti� sk�r, par� godzin zabawi� w go�cinie u Hasele i jego ma��onki, upi� si�, odespa� przepicie, a potem wyruszy� w �mia�� podr� na po�udnie do Pannowalu. Zamiary wprowadzili w czyn, narobiwszy niez�ego ha�asu przy trunkach. Ha�asowali nawet, gdy ju� posn�li na kupie sk�r, chrapi�c og�uszaj�co. Lorel za� dogl�da�a Juliego, karmi�c go, obmywaj�c mu twarz, g�aszcz�c po g�stej czuprynie, ob�ciskuj�c ukradkiem.
Wczesnym p�dniem, o zachodzie Bataliksy, zabrano go i po�o�ono, wci�� w udawanym omdleniu, na sanie; panowie strzelili z bat�w, nachmurzyli czo�a, by postawi� jaki� obronny mur mi�dzy kacem a szczypi�cym mrozem, i odjechali. Owi dwaj panowie, kt�rych �ycie nie g�aska�o po g�owach, obrabowali Hasele i rabowali ile wlezie ka�dego trapera na swej drodze, w pe�ni �wiadomi, �e sami zostan� obrabowani i okpieni, kiedy im z kolei przyjdzie przehandlowa� sk�ry. Oszustwo by�o dla nich jednym ze sposob�w na prze�ycie, jak ciep�e ubranie. Ich prosty plan zak�ada�, �e gdy tylko strac� z oczu wal�ce si� domostwo Hasele. poder�n� gard�o �wie�o nabytemu inwalidzie, cisn� zw�oki w najbli�sz� zasp� i zadbaj� o to, by jedynie pi�kna zdobiona kurtka�� by� mo�e w komplecie z kaftanem i spodniami�� bezpiecznie dotar�a na pannowalski rynek. Zatrzymali psy i wyhamowali sanie. Jeden z m�czyzn wyci�gn�� l�ni�cy metalowy sztylet i przyst�pi� do le��cej postaci. W tej samej chwili posta� podnios�a si� z wrzaskiem, zarzuci�a panu z Pannowalu sk�r� na g�ow� i kopn�wszy go okrutnie w brzuch pop�dzi�a zygzakiem w sin� dal, aby unikn�� lec�cych w��czni.
Uznawszy, �e jest dostatecznie daleko, ch�opak skr�ci� za szary g�az, przykucn�� i wyjrza�, czy go nie �cigaj�. W bladym �wietle sanie zd��y�y mu ju� znikn�� z oczu. Nie by�o �ladu po dw�ch panach. Wszystko zamar�o, opr�cz �wistu zachodniego wiatru. Zosta� sam na lodowej pustyni, na kilka godzin przed wschodem Freyra.
Wielki strach pad� na Juliego. Po tym, jak fagory porwa�y mu ojca do swych podziemnych siedzib, przez wi�cej dni, ni� umia� zliczy�, b��dzi� po pustkowiach, otumaniony z zimna i braku snu, doprowadzany do sza�u przez insekty. Zagubiony i bliski �mierci zwali� si� w krzak g�ogu. Odrobina snu i po�ywienia szybko jednak przywr�ci�a mu si�y. Da� si� za�adowa� na sanie nie dlatego, �eby ufa� dw�m pannowalczykom, kt�rzy �mierdzieli mu pod�o�ci� na mil�, po prostu nie m�g� znie�� starej baby, kt�ra go tak uparcie obmacywa�a. I tak po kr�tkiej przerwie zn�w tu wyl�dowa��� zn�w na pustkowiu, na lodowatym szczypi�cym w uszy wichrze. Wr�ci� my�l� do matki, do Onesy i jej choroby. Kiedy j� widzia� po raz ostatni, kaszla�a, a z ust s�czy�a jej si� spieniona krew. Jak�e przera�onym odprowadza�a go spojrzeniem, gdy wychodzi� z Alechawem. Dopiero teraz Juli zrozumia�, co znaczy� ten przera�ony wzrok: ba�a si�, �e go ju� nigdy nie zobaczy. Nie warto szuka� drogi powrotnej do matki, skoro jest ju� trupem.
Zatem co dalej?
Je�li mia� prze�y�, pozosta�a tylko jedna mo�liwo��. Podni�s� si� i r�wnym, wolnym truchtem pod��y� �ladem sa�.
Sanie ci�gn�o siedem wielkich rogatych ps�w rasy asokin. Przodownikiem zaprz�gu by�a suka wabi�ca si� Strzyga. Ca�� t� sfor� znano jako zaprz�g Strzygi. Co godzina asokiny odpoczywa�y przez dziesi�� minut, a na co drugim postoju rzucano im cuchn�ce suszone ryby z worka. Dwaj pannowalczycy na zmian� to szli za saniami, to na nich jechali. Wkr�tce Juli zrozumia�, �e takie s� regu�y. Trzyma� si� daleko w tyle. Nawet gdy sanie znika�y mu z oczu, jego wra�liwy nos, dop�ki nie wia�o, chwyta� smr�d pod��aj�cych przed nim ps�w i ludzi. Niekiedy zbli�a� si�, aby podpatrywa� pannowalczyk�w. Chcia� sam pozna� tajniki powo�enia psim zaprz�giem.
Po trzech dniach nieprzerwanej w�dr�wki, gdy asokiny wymaga�y d�u�szych odpoczynk�w, dotarli do nast�pnej siedziby. Tutejszy traper wzni�s� sobie ma�y drewniany fort, przystrojony poro�ami dzikich zwierz�t. Porozwieszane sk�ry sztywno �opota�y na wietrze. Freyr zszed� z nieba, zgas�a te� blada Bataliksa i ja�niejszy stra�nik wsta� ponownie, a dwaj panowie nadal bawili w go�cinie, to przekrzykuj�c si� z gospodarzem po pijanemu, to pochrapuj�c. Juli ukrad� z sa� troch� suchar�w i spa� niespokojnie, owin�wszy si� w sk�r� po zawietrznej sa�.
I dalej w drog�.
Jeszcze dwa postoje przedzielone kilkudniow� podr�. Zaprz�g Strzygi uparcie pod��a� na po�udnie. Z ka�dym dniem s�ab� lodowaty dech wiatru. W ko�cu nie ulega�o ju� w�tpliwo�ci, �e doje�d�aj� do Pannowalu. Mglisto�� dali, ku kt�rej zmierza� zaprz�g, okaza�a si� lit� ska��. Z r�wniny na wprost podnios�y si� stoki g�r pod grub� pokryw� �nieg�w. Podnios�a si� i sama r�wnina i brn�li teraz podg�rzem, gdzie obaj panowie musieli maszerowa� przy saniach, a nawet je popycha�. Wznosi�y si� tu r�wnie� kamienne wie�e, niekiedy obsadzone czatami, kt�rym musieli si� opowiada�. Juli te� musia�.
��Id� za ojcem i wujem�� odkrzykn��.
��Zostajesz w tyle. Dopadn� ci� marzyska.
��Wiem, wiem. Ojcu pilno do domu, do matki. Mnie te�. Przepu�cili go machni�ciem r�ki, u�miechaj�c si� pob�a�liwie do m�odego zucha.
Wreszcie panowie zarz�dzili post�j. Strzydze i jej zaprz�gowi rzucono suszone ryby i uwi�zano psy do palik�w. Panowie wybrali sobie przytuln� kotlink� na stoku, okutali si� w futra, nama�cili od �rodka gorza�k� i zapadli w sen. Juli podkrad� si� bli�ej, gdy tylko us�ysza� ich chrapanie. Obu m�czyzn nale�a�o za�atwi� niemal jednocze�nie. �adnemu nie sprosta�by w otwartej walce, zatem musi ich wzi�� przez zaskoczenie. Rozwa�a� d�gni�cie no�em lub roz�upanie czaszek kamieniem; oba sposoby by�y ryzykowne. Rozejrza� si�, czy nikt go nie widzi. Odczepi� z sa� rzemie�, podpe�z� do pannowalczyk�w i zr�cznie powi�za� praw� kostk� jednego z lew� drugiego, aby ten, kt�ry zerwie si� pierwszy, zosta� przytrzymany przez towarzysza. Panowie chrapali dalej. Odczepiaj�c rzemie� Juli zauwa�y� na saniach p�k w��czni. Mo�e wozili je na wymian� i nie znale�li nabywcy. Nie zastanawia� si� nad tym. Wyci�gn�� jedn� z wi�zade�, zwa�y� w d�oni i stwierdzi�, �e nie nadaje si� do rzucania. Ale grot mia�a chwalebnie ostry. Powr�ci� do kotlinki i tr�ci� nog� jednego z pan�w, kt�ry z j�kiem przekr�ci� si� na plecy. Juli podni�s� w��czni�, jakby si� zamierza� na ryb�, i przeszy� m�czyzn� na wylot przez kurtk�, �ebra i serce. Pannowalczyk wykona� konwulsyjny ruch. Ze straszn� min�, z wyba�uszonymi oczami siad�, schwyci� za drzewce w��czni, oklap� na niej, a potem pomalutku z przeci�g�ym westchnieniem, zako�czonym kaszlni�ciem, opad� z powrotem na plecy. Z ust pociek�a mu krew i wymioty. Jego kompan poruszy� si� tylko i co� wymamrota�. Juli z tak� si�� przedziurawi� pannowalczyka, �e w��cznia ugrz�z�a mu w ziemi na dobre. Wr�ci� do sa� po drug� i potraktowa� drugiego z pan�w tak jak pierwszego�� z r�wnym sukcesem. Sanie by�y jego. Wraz z zaprz�giem.
�omota�o mu w skroni. �a�owa�, �e panowie z Pannowalu nie byli fagorami. Zaprz�g� warcz�ce i skowycz�ce asokiny i odjecha�. Wysoki grzbiet g�rski przes�oni� fal� m�tnego �wiat�a na niebie. Bieg�a tu teraz wyra�na droga, trakt z ka�d� mil� szerszy. Pi�� si� zakosami, znikaj�c za wynios�� skaln� turni�. Z drugiej strony tej ska�y otwiera�a si� zaciszna, g��boka dolina, do kt�rej broni� dost�pu pot�ny zamek. Cz�ciowo zbudowano go z kamienia, cz�ciowo wykuto w skale. Mia� szerokie okapy, aby �nieg zsuwa� si� z dachu na drog� u jego st�p. Pod zamkiem zbrojna warta w sile czterech ludzi sta�a w szeregu przy drewnianym szlabanie zamykaj�cym drog�. Juli zatrzyma� si� i czeka�, a� podejdzie do niego wartownik w futrze b�yszcz�cym od mosi�nych sprz�czek.
��Co� za jeden, ch�opcze?
��Jestem z dwoma przyjaci�mi. Je�dzili�my na handel, jak widzisz. Zostali w tyle z drugimi saniami.
��Nie widz� ich.
Jego olonet obco brzmia� w uszach Juliego, inaczej ni� mowa Barier.
��Zjawi� si�. Nie poznajesz zaprz�gu Strzygi?�� strzeli� z bata w stron� zwierz�t.
��A poznaj�. Oczywi�cie. T� suk� nie na darmo nazwano Strzyg�.�� Ust�piwszy z drogi wartownik podni�s� krzepkie prawe rami�.�� Przepu�ci� Strzyg�!�� zawo�a�.
Otwarto szlaban, �wisn�� bat, Juli krzykn�� i przejechali. Widok Pannowalu zapar� mu dech w piersiach. Przed nim wznosi�a si� ogromna �ciana urwiska, tak stroma, �e nie trzyma�y si� jej �niegi. W �cianie by�a wykuta kolosalna posta� Wielkiego Akhy. Przykucni�ta w tradycyjnej pozie: kolana przy barkach, ramiona owini�te wok� kolan, r�ce splecione d�o�mi do g�ry, trzymaj�cymi �wi�ty p�omie� �ycia. Olbrzymi� g�ow� wie�czy�a k�pka w�os�w. P�cz�owiecza twarz budzi�a groz�. Same jej policzki nape�nia�y l�kiem. Jednak wielkie migda�owe oczy patrzy�y dobrotliwie, a w uniesionych k�cikach warg i majestatycznych brwiach kry�y si� zar�wno �askawo��, jak i okrucie�stwo.
Otw�r w skale przy jego lewej stopie wydawa� si� bardzo ma�y. Podje�d�aj�c bli�ej saniami Juli zobaczy� jednak, �e sam wylot jest przeogromny; chyba na trzykrotny wzrost cz�owieka. W g��bi Juli dostrzega� �wiat�a i stra�e o obcym wygl�dzie, obcej wymowie i z obcymi my�lami w g�owach. Wyprostowa� swoje m�ode ramiona i �mia�o ruszy� naprz�d. Oto jak Juli przyby� do Pannowalu.
Mia� nigdy nie zapomnie� powitania Pannowalu i po�egnania nieba. Oszo�omiony przeprowadzi� sanie pod szlabanem, przez zagajnik rachitycznych drzew i zatrzyma� je przed bram�, aby ogarn�� wzrokiem rozleg�e sklepienie, pod kt�rym tak wielu ludzi prze�y�o swoje dni.
Za bram� mg�a ��czy�a si� z ciemno�ci�, rodz�c widmowy �wiat kszta�t�w bez kontur�w. By�a noc; samotni przechodnie, okutani w grube szaty, paradowali w ob�okach mg�y, k��bi�cej si� nad ich g�owami i snuj�cej si� ospale za lud�mi jak wystrz�pione po�y p�aszczy. Wok� tylko kamie� i kamie�, poci�ty na �ciany i mury, na kramy, komory i magazyny, i kondygnacje schod�w, gdy� ta ogromna tajemnicza jaskinia, biegn�ca coraz wi�ksz� stromizn� w g��b g�ry, zosta�a w ci�gu stuleci posiekana na niewielkie tarasy, oddzielone jeden od drugiego schodami i bocznymi �cianami. Z przymusowej oszcz�dno�ci pojedyncze kaga�ce u szczytu ka�dej kondygnacji schod�w migota�y przekrzywionymi w lekkim przeci�gu p�omieniami, o�wietlaj�c nie tyle drog�, co mglist� pomrok� i w�asny kope�. Niestrudzony �ywio� wody przez tworz�ce wieczno�� stulecia wyp�uka� w skale szereg po��czonych grot r�nej wielko�ci i na r�nych poziomach. Niekt�re z nich by�y zamieszkane i obrobione r�k� cz�owieka. Otrzyma�y nazwy i wyposa�ono je w podstawowe urz�dzenia i sprz�ty domowe.
Dzikus przystan��, nie mog�c pod��y� dalej bez przewodnika w g��b tej oazy ciemno�ci.
Nieliczni go�cie przybywaj�cy do Pannowalu trafiali tak jak Juli do jednej z wi�kszych jaski�, zwanej przez mieszka�c�w Rynkiem. Tu wykonywano wi�kszo�� prac niezb�dnych w �yciu spo�eczno�ci, poniewa� sztuczne o�wietlenie wcale czy prawie wcale nie by�o potrzebne, gdy tylko oczy przywyk�y do p�mroku. Za dnia miejsce rozbrzmiewa�o gwarem i bez�adnym kuciem m�ot�w.
Na Rynku Juli wymieni� asokiny i sanie z towarem na rzeczy potrzebne mu do nowego �ycia. Musi tu zosta�. Nie ma dok�d i��. Stopniowo oswoi� si� z mrokiem, dymem, pieczeniem oczu i pokas�ywaniem pannowalczyk�w, kojarz�c sobie to wszystko z poczuciem bezpiecze�stwa. Przychylny los zetkn�� go z wyj�tkowej zacno�ci i dobroci kupcem imieniem Kyale, kt�ry wsp�lnie z �on� prowadzi� kram na jednym z placyk�w w Rynku. Kyale by� sm�tnym cz�owieczkiem, z wiecznie nieszcz�liw� min� i obwis�ym czarniawym w�sem. Nie wiedzie� czemu obdarzy� Juliego przyja�ni� chroni�c go przed wydrwigroszami. Nie szcz�dzi� te� trudu, by wprowadzi� przybysza w nowy dla niego �wiat. Z ch�rem d�wi�k�w rozbrzmiewaj�cych w Rynku ��czy� sw�j g�os strumie� Vakk, p�yn�cy w g��bi w�asnej czelu�ci na ty�ach jaskini. Juli pierwszy raz w �yciu ogl�da� p�yn�cy swobodnie strumie�, kt�ry sta� si� dla niego jednym z cud�w osady. Lubi� s�ucha� plusku wody, w swojej animistycznej duszy uwa�aj�c Vakk za istot� na po�y �yw�.
Brzegi Vakku spina� most, a za mostem Rynek ko�czy� si� stromizn� z mn�stwem schod�w i szerokim balkonem na ich szczycie, gdzie zasiad� olbrzymi, ciosany w skale Akha. T� figur�, jej wynurzaj�ce si� z mroku ramiona, wida� by�o nawet z drugiego ko�ca Rynku. Akha w wyci�gni�tych d�oniach trzyma� najprawdziwszy ogie�, regularnie podsycany przez kap�ana, kt�ry wychodzi� przez drzwiczki w brzuchu pos�gu.
Lud Akhy gorliwie bi� czo�em u st�p swego boga, sk�adaj�c mu w ofierze wszelkiego rodzaju dary, odbierane przez kap�an�w, prawie niewidocznych pod szatami w czarne i bia�e pasy. Wierni le�eli twarzami do ziemi, a nowicjusz zamiata� posadzk� miote�k� z pi�r i dopiero gdy sko�czy�, podnosili pe�ne nadziei spojrzenie na oczy z czarnego kamienia hen ponad nimi, w paj�czynie cieni, i wracali na mniej �wi�ty grunt.
Te obrz�dy by�y dla Juliego tajemnic�. Zapyta� o nie Kyala i otrzyma� wyk�ad, po kt�rym czu� si� jeszcze g�upszy. Nikt nie obja�ni swojej religii obcemu. Mimo to Juli nabra� prze�wiadczenia, �e owa przedstawiona w kamieniu pradawna istota odpiera moce szalej�ce w �wiecie zewn�trznym, zw�aszcza w�adc� nieba Wutr� i wszelkie z�e si�y sprzymierzone z niebiosami. Akha niezbyt interesowa� si� lud�mi, drobiazg ludzki uchodzi� jego uwagi. Pragn�� od nich jedynie regularnych ofiar, �eby mie� si�� do walki z Wutr�, za� pot�ny kler akha�ski czuwa� nad zaspokajaniem boskich pragnie�, �eby na ludzi nie spad�o nieszcz�cie.
Pannowalem rz�dzili kap�ani w sojuszu z milicj�; nie by�o tu absolutnego w�adcy, chyba �eby za takiego uzna� Akh� we w�asnej osobie, kt�ry wedle powszechnego mniemania grasowa� z niebia�sk� maczug� po g�rach, szukaj�c Wutry i jego straszliwych wsp�lnik�w, takich jak wij.
Juli by� zaskoczony. Zna� Wutr�. Do wielkiego ducha Wutry Alechaw i Onesa, rodzice Juliego, wznosili mod�y w godzinie trwogi. Wutra jawi� im si� jako dobroczy�ca, dawca �wiat�a. I przenigdy, jak si�ga� pami�ci�, nie wspomnieli o Akhce.
Rynek i s�siednie komory ��czy�y si� systemem korytarzy pokr�tnych jak stanowione przez kap�an�w prawa. Do jednych kom�r wst�p by� wolny, do innych wzbroniony zwyk�ym �miertelnikom. O zakazanych rejonach mieszka�cy woleli nie rozmawia�. Juli sam wkr�tce zauwa�y�, jak wlok� grzesznik�w z r�kami skr�powanymi na plecach, jak wiod� ich mrocznymi schodami w�r�d monumentalnych cieni, jednych do Ziemi �wi�tej, innych do karnego gospodarstwa za Rynkiem, zwanego Obor�. Z biegiem czasu Juli zacz�� chadza� w�skim, naje�onym schodami korytarzem prowadz�cym do wielkiej, r�wnej jak st� jaskini nosz�cej nazw�
Stodo�y. Stodo�a r�wnie� mia�a sw�j ogromny pos�g Akhy w �a�cuchu z podobizn� jakiego� zwierzaka zawieszonym na szyi b�stwa patronuj�cego tutaj sportom; w Stodole odbywa�y si� pozorowane walki, pokazy, zawody atlet�w i pojedynki gladiator�w. �ciany pomalowano w spiralne desenie o barwach od karmazynu do amarantu. Na og� Stodo�a by�a niemal wyludniona i w jej pustych przestrzeniach dudni�y g�ucho g�osy; zachodzili tam w�wczas co pobo�niejsi pannowalczycy, wznosz�c b�agalne mog�y pod kopu�� ciemno�ci. Za to z okazji zawod�w Stodo�a jarzy�a si� �wiat�em i rozbrzmiewa�a muzyk�, a t�um wype�nia� j� po brzegi.
Z Rynku prowadzi�y wej�cia do dalszych wa�nych grot. Od wschodniej strony, przez szereg male�kich taras�w czy te� du�ych podest�w po��czonych schodami z solidn� balustrad�, wchodzi�o si� do rozleg�ej mieszkalnej groty zwanej Vakk, od strumienia, kt�ry st�d wyp�ywa�, szemrz�c na dnie g��bokiego w�wozu. Ponad ogromnym portalem Vakku znajdowa�a si� niezwykle kunsztowna p�askorze�ba, przedstawiaj�ca dziwne, ob�e kszta�ty po�r�d fal i gwiazd, prawie zniszczona w jakim� dawnym zawale. Vakk by�a najstarsz� po Rynku jaskini�, w ca�o�ci zaj�t� przez �kwatery�, jak je nazywano, jeszcze sprzed wielu stuleci. Przybyszowi z zewn�trznego �wiata, gdy stan�� w progu i ogl�da� czy raczej odgadywa� spi�trzone tarasy ulatuj�ce w mrok, ledwo rozja�niony Vakk zdawa� si� nocn� mar�, gdzie cia�a nie spos�b oddzieli� od cienia, tote� serce dzieci�cia Barier zatrzepota�o p�ochliwie. Zaiste trzeba by�o mocy Akhy, �eby zbawi� tego, czyja noga stan�a w tej zat�oczonej nekropolii.
Ale Juli przystosowa� si� z w�a�ciw� m�odym �atwo�ci�. Zacz�� patrze� na Vakk jak na marnotrawne miasto. W gronie r�wie�nik�w, uczni�w gildii, wa��sa� si� po labiryncie skupionych na wielu poziomach kwater, cz�sto ze sob� po��czonych. Bez ko�ca pi�trzy�y si� jedna na drugiej izby z wyros�ymi z nich meblami, kt�re wyciosano w tej samej skale co pod�ogi i �ciany, w jednym nieprzerwanym ci�gu linii i powierzchni. R�wnie z�o�ona by�a struktura praw w�asno�ci publicznej i prywatnej w tym pe�nym �adu mrowisku, zawsze jednak wi�za�o si� to z gildyjsk� organizacj� Vakku i zawsze przypadki sporne rozs�dza� kap�an.
W jednej z takich kwater Tuska, �agodna ma��onka Kyala, znalaz�a Juliemu mieszkanie, zaledwie o trzy kwatery od w�asnej. W okr�g�ej izbie bez sufitu czu� si� jak wewn�trz kamiennego kwiatu. Vakk wznosi� si� stromo, rozja�niony m�tnym �wiat�em naturalnym, m�tniejszym ni� w Rynku. Powietrze by�o g�ste od kopcia �ojowych lamp, chocia� wcale nimi nie szafowano�� na glinianej podstawie ka�dej lampy zosta� odci�ni�ty numer i kler pobiera� od niej podatek. Tajemnicze mg�y trapi�ce Rynek nie mia�y takiej w�adzy nad Vakkiem. St�d wiod�a galeria bezpo�rednio do Stodo�y. Pod nie wyg�adzonym sklepieniem na ni�szym poziomie przechodzi�o si� do wysokiej jaskini zwanej Grobl�, z czystym, �wie�ym powietrzem. Mieszka�cy Vakku uwa�ali jednak tych z Grobli za barbarzy�c�w, g��wnie dlatego, �e nale�eli oni do ni�szych gildii, jak rze�nik�w, garbarzy, kopaczy nertu, gliny i skamienia�ego drewna. W skalnym plastrze miodu przyleg�ym do Grobli i Stodo�y znajdowa�a si� jeszcze jedna wielka jaskinia, pe�na siedzib ludzi i byd�a. By�a to Turma, przez obcych omijana z daleka. Juli zaw�drowa� tam akurat wtedy, gdy pe�n� par� sz�y roboty gildii skalnik�w nad poszerzaniem jaskini. Turma zbiera�a z pozosta�ych rejon�w wszelkie nieczysto�ci karmi�c nimi �winie i ciemnolubne, rosn�ce w cieple p�ody rolne. Niekt�rzy ch�opi z Turmy hodowali dodatkowo raj�, ptaka o �wiec�cych oczach i luminescencyjnych plamach na skrzyd�ach. Raje trzymane w klatkach rozja�nia�y nieco kwatery Vakku i Grobli, chocia� i od nich kap�ani Akhy �ci�gali podatek.
�W Grobli gbury, w Turmie ch�opy jak tury��� g�osi�o miejscowe porzekad�o. Tymczasem Juli zauwa�y�, �e ludzie s� tu wsz�dzie ot�piali i o�ywiaj� si� tylko na igrzyskach, z wyj�tkiem garstki handlarzy i traper�w zamieszkuj�cych tarasy swojej gildii w Rynku, i z b�ogos�awie�stwem Akhy regularnie wyprawianych w interesach na �wiat zewn�trzny, jak owi dwaj znajomi mu panowie. Ze wszystkich jaski� wi�kszych i mniejszych bieg�y w g��b litej ska�y chodniki i tunele, jedne do g�ry, inne w d�. Pannowal by� pe�en legend o czarodziejskich potworach przybywaj�cych z ciemno�ci pierwotnej ska�y lub o ludziach moc� czar�w porwanych w samo serce g�ry. Lepiej wi�c siedzie� na ty�ku w Pannowalu, pod opieku�czym �lepym okiem Akhy, ni� szuka� gdzie� guza. Lepszy te� Pannowal i podatki ni� u�ciski mrozu na zewn�trz. Owe legendy o�ywia�a gildia bajarzy, kt�rej cz�onkowie obstawiali schody lub czyhali na tarasach, snuj�c swoje fantastyczne opowie�ci. W tym �wiecie mglistej pomroki s�owa by�y jak latarnie.
Do jednej z dzielnic Pannowalu wymienianej przez ludzi najcz�ciej szeptem Juli mia� wst�p wzbroniony. By�a to Ziemia �wi�ta. Sz�o si� tam galeri� lub z Rynku schodami, lecz wej�� strzeg�a milicja, a ludzie omijali je z powodu z�ej s�awy. Nikt z w�asnej nieprzymuszonej woli nie przemierzy� kr�tych dr�g do Ziemi �wi�tej. Mieszka�a w niej milicja, zawsze na stra�y prawa Pannowalu, oraz kap�ani, zawsze na stra�y pannowalskiego ducha.
Splendor tutejszych porz�dk�w przes�oni� Juliemu ich nikczemno��. Niewiele potrzebowa� czasu, aby pozna� �elazny rygor, w jakim �yli ludzie. Nikogo tu nie dziwi� �ad, w jakim si� urodzi�, ale nawyk�ego do otwartych przestrzeni i prostych zasad przetrwania dzikusa zdumiewa� �cis�y nadz�r nad ka�dym krokiem cz�owieka. Pannowalczycy na dodatek uwa�ali si� za szczeg�lnie uprzywilejowanych.
Uczciwie zdobyte sk�ry przeznaczy� Juli na zakup kramu w s�siedztwie Kyala, zamierzaj�c otworzy� interes. Okaza�o si�, �e istnieje mn�stwo przepis�w zakazuj�cych nawet tak prostej rzeczy. Nie m�g� r�wnie� handlowa� bez kramu, nie posiadaj�c specjalnego zezwolenia, aby je za� uzyska�, trzeba si� by�o urodzi� cz�onkiem gildii domokr��c�w.
Potrzebna mu by�a gildia, terminowanie i pewne przywileje�� rodzaj egzaminu�� kt�re nadawali jedynie kap�ani. Potrzebne mu by�o r�wnie� dwucz�ciowe za�wiadczenie od milicji, razem z ubezpieczeniem i referencjami. Nie m�g� te� handlowa�, dop�ki nie mia� kwatery na w�asno��. By jednak zosta� w�a�cicielem wynaj�tej mu przez Tusk� izby, musia�by by� zameldowany na sta�e przez milicj�. A nie m�g� spe�ni� nawet najbardziej podstawowego warunku: wiary w Akh� i wykazania si� regularnymi ofiarami.
��To proste. Wy jako dzikus musicie najpierw s�u�y� u kap�ana.
Oto co us�ysza� od kapitana milicji o surowym obliczu, przed kt�rym przysz�o mu stan��. Kapitan przyjmowa� Juliego w ma�ej kamiennej salce z balkonem umieszczonym mo�e metr nad jednym z taras�w Rynku, sk�d wida� by�o ca�� ruchliw� sceneri�. Zwyczajowe sk�ry kapitan przykry� bia�o-czarnym, d�ugim niemal do pod�ogi p�aszczem. Na g�owie mia� br�zowy he�m, udekorowany �wi�tym symbolem Akhy, ko�em o dw�ch szprychach. Sk�rzane buty si�ga�y mu do po�owy �ydki. Za nim sta� fagor z czarno-bia�� opask� na bia�ym kud�atym czole.
��Patrzcie na mnie�� warkn�� kapitan.
Lecz Juli �apa� si� na tym, �e wci�� ucieka spojrzeniem ku milcz�cemu fagorowi, dziwi�c si� jego obecno�ci. Ancipita sta� jak niemy pos�g, niezgrabn� g�ow� wysun�wszy do przodu. Rogi mia� st�pione, kr�tko przyr�ni�te, a ich tn�ce kraw�dzie spi�owane pilnikiem. Juli zauwa�y� sk�rzan� obro�� ze smycz�, na po�y ukryt� w bia�ej sier�ci na szyi, znak pos�usze�stwa cz�owiekowi. Nawet taki fagor by� gro�ny dla pannowalczyk�w. Wielu oficer�w paradowa�o z pos�usznym fagorem u boku; ceniono je, poniewa� widzia�y w ciemno�ci. Cywile l�kali si� tych niezgrabnych stwor�w m�wi�cych uproszczonym olonetem.
Jak to mo�liwe�� zastanawia� si� Juli�� �eby ludzie wsp�yli z tymi bestiami, kt�re mu porwa�y w niewol� ojca, z bestiami znienawidzonymi w pustkowiach od dziecka? Ju� rozmowa z kapitanem by�a przygn�biaj�ca, a najgorsze go jeszcze czeka�o. Nie mo�e tu �y� nie przestrzegaj�c regu�, a tym nie by�o ko�ca; nie ma innego sposobu�� wbija� mu Kyale do g�owy�� jak tylko podporz�dkowa� si�. Aby zosta� obywatelem Pannowalu, musisz my�le� i czu� jak pannowalczyk.
Zosta� wi�c przydzielony do s�u�by u kap�ana w alei kwater, przy kt�rej mia� swoj� izb�. Musia� ucz�szcza� na liczne sesje, podczas kt�rych nauczano go zrytualizowanej historii Pannowalu (�zrodzonego z Cienia Wielkiego Akhy na wiecznych �niegach��) i zmuszano do wkuwania wielu werset�w na pami��. Musia� r�wnie� robi� wszystko, co tylko kap�an Sataal mu zleci�, ��cznie z nudnym lataniem w te i we w te na posy�ki, leniwego z natury Sataala. Niewielk� pociech� znajdowa� Juli w tym, �e pannowalskie dzieci przechodzi�y podobne szkolenie w m�odym wieku.
Sataal by� masywnej budowy, twarz mia� blad�, uszy ma�e, r�k� ci�k�. G�ow� goli�, brod� zaplata� w warkocze zwyczajem wielu kap�an�w swojego zakonu. W warkoczach biela�y mu siwe sploty. Mia� czarno-bia�y cha�at do kolan. I g��bokie dzioby na twarzy. Juli dopiero po jakim� czasie zorientowa� si�, �e Sataal pomimo siwych w�os�w nie przekroczy� wieku �redniego, �e dobija zaledwie dwudziestki. Chodzi� jednak przygarbiony, przez co wydawa� si� i starszy, i pobo�niejszy.
Sataal zawsze zwraca� si� do Juliego uprzejmie, cho� bez poufa�o�ci, na dystans. Juli odzyska� r�wnowag� ducha przy tym cz�owieku, kt�ry jak gdyby m�wi�: to jest nasze wsp�lne zadanie, a ja nie zamierzam go komplikowa� zg��bianiem twoich prawdziwych pobudek. Juli w milczeniu uczy� si� wi�c wszystkich tych niezb�dnych, g�rnolotnych werset�w.
��Ale co to znaczy?�� spyta� w pewnym momencie, zupe�nie sko�owany.
Sataal powsta� i z wolna obr�ci� si� w male�kiej kwaterze; cie� skrywa� posta� kap�ana, tylko Jego ramiona majaczy�y na tle �uny dalekiej lampy. Nik�y refleks zamigota� mu na �ysinie, gdy nachylaj�c g�ow� ku Julie-mu, rzek� ostrzegawczo:
��Najpierw nauka, m�odzie�cze, potem interpretacja. Nauczysz si�, mniej b�dzie wtedy k�opot�w z interpretacj�. Ucz si� na pami��; nie musisz bra� tego na rozum. Akha nigdy nie wymaga od swego ludu zrozumienia, tylko pos�usze�stwa.
��Powiedzia�e�, �e Akha nie dba o nikogo w Pannowalu.
��Sedno jest w tym, Juli, �e Pannowal dba o Akh�. No wi�c, jeszcze raz:
��Ale co to znaczy?�� obstawa� przy swoim Juli.�� Jak mam si� tego nauczy�, skoro nic nie rozumiem.
��Powtarzaj, synu�� surowo rzek� Sataal.�� �Kto siꅔ
Juli wsi�k� w nocne miasto. Schwyta�o jego dusz� w sie� cieni, tak jak w �wiecie zewn�trznym m�czy�ni chwytali w sieci ryby pod lodem. W snach odwiedza�a go matka, z jej ust lecia�a krew. Budzi� si� w�wczas i le��c na w�skiej pryczy kierowa� spojrzenie w g�r�, wysoko ponad �ciany izby w kszta�cie kwiatu, do sklepienia Vakku. Czasem, gdy powietrze by�o czyste, dostrzega� odleg�e szczeg�y, wisz�ce tam nietoperze i stalaktyty, i na skale b�ysk kropli rosy nie b�d�cej ros�, i pragn�� uciec jak najdalej od side�, w jakich si� znalaz�. Tylko �e nie mia� dok�d p�j��. Pewnego razu, w czarnonocnej rozpaczy, przekrad� si� do mieszka� ni� ma��onk�w Kyale, szukaj�c pocieszenia. Kyale by� z�y, �e go wyrwano ze snu, i kaza� mu si� wynosi�, lecz Tuska powita�a ch�opaka czu�ym s�owem jak w�asnego syna. Pog�aska�a po ramieniu i uj�a jego d�o� w swoje d�onie. Po chwili wybuchn�a cichym p�aczem i powiedzia�a, �e sama ma syna mniej wi�cej w tym samym wieku, te� takiego dobrego i mi�ego ch�opca imieniem Usilk. Ale Usilka zabra�a jej milicja za zbrodni�, kt�rej wcale nie pope�ni�, jest tego pewna. Ka�dej nocy le��c bezsennie my�la�a o-nim, zamkni�tym w jednym z owych strasznych zakamark�w Ziemi �wi�tej pod stra�� fagot�w, niepewna, czy go jeszcze zobaczy.
��Milicja i kap�ani s� tu bardzo niesprawiedliwi�� szepn�� jej Juli.�� Moi pobratymcy na pustkowiach przymieraj� g�odem, ale wszyscy s� r�wni w obliczu zimna.
��S� w Pannowalu ludzie�� po chwili milczenia odezwa�a si� Tuska�� i kobiety, i m�czy�ni, kt�rzy nie ucz� si� werset�w i zamierzaj� obali� tych, co panuj�. Jednak bez naszych pan�w zniszczy nas Akha.
��I my�lisz, �e Usilka zabrano� poniewa� chcia� obali� pan�w?
�ciszonym g�osem, �ciskaj�c kurczowo jego d�o�, odpar�a:
��Nie zadawaj takich pyta�, bo b�dziesz mia� k�opoty. Usilk zawsze si� buntowa�� to mo�liwe, pewnie wpad� w z�e towarzystwo�
��Sko�czcie te swoje pogaw�dki�� zawo�a� Kyale.�� Wracaj, babo, do ��ka� i ty te�, Juli.
Juli tai� te sprawy w sobie przez ca�y czas, odbywaj�c sesje z Sataalem.
��Nie jeste� g�upcem, cho� jeste� dzikusem, a to da si� zmieni栗 rzek� Sataal.�� Wkr�tce przejdziesz na wy�szy poziom. Bowiem Akha jest bogiem ziemi i podziemia, a ty pojmiesz cos z tego, jak ziemia �yje, a my w jej �y�ach. �y�y te zw� si� oktawami �r�dziemnymi i �aden cz�owiek nie mo�e by� ani. szcz�liwy, ani zdrowy, je�li nie �yje w swojej w�asnej oktawie �r�dziemnej. Po trochu mo�esz doj�� do objawienia. A je�li si� postarasz, to kto wie, sam mo�e zostaniesz kap�anem i b�dziesz s�u�y� Akhce w godniejszy spos�b.
Juli trzyma� j�zyk na wodzy. Nie m�g� powiedzie� kap�anowi, �e nie potrzeba mu �adnych wyj�tkowych �ask Akhy, �e jego nowe �ycie w Pannowalu jest jednym wielkim objawieniem. Spokojnie p�yn�y dni, jeden za drugim. Niez�omna cierpliwo�� Sataala zacz�a wywiera� wra�enie na Julim, kt�ry z coraz mniejsz� niech�ci� odnosi� si� do swoich lekcji. Nawet b�d�c z dala od kap�ana my�la� o jego naukach. Wszystko by�o nowe j dziwnie podniecaj�ce. Sataal m�wi� mu o pewnych kap�anach, kt�rzy odprawiaj�c g�od�wk� porozumiewali si� z umar�ymi, nawet z postaciami historycznymi. Juli nigdy nie s�ysza� o czym� takim, ale wzdryga� si� nazwa� to bzdur�. Zasmakowa� w samotnych w�dr�wkach po peryferiach miasta, a g�ste cienie nabra�y wreszcie swojskiego kolorytu. Przys�uchiwa� si� rozmowom ludzi, cz�sto na temat religii, oraz bajarzom, kt�rzy bajali na rogach ulic, r�wnie cz�sto wplataj�c motywy religijne do swych opowie�ci.
Religia stanowi�a pie�� ciemno�ci, tak jak strach pie�� Barier, gdzie plemienne b�bny odp�dza�y z�e duchy. Poma�u Juli zacz�� dostrzega� w religijnych dysputach nie pr�ni�, a j�dro prawdy: �ycie i �mier� cz�owieka musi mie� jakie� wyja�nienie. Tylko dzikusy nie potrzebuj� wyja�nie�. Postrzeganie jest jak odkrycie tropu zwierzyny na �niegu.
Kiedy� znalaz� si� w cuchn�cej cz�ci Turmy, gdzie ludzkie nieczysto�ci wylewano do d�ugich row�w, w kt�rych ros�y wegetuj�ce w ciemno�ci zbo�a. Tutaj ludzie byli jak tury, je�li wierzy� porzekad�u. Jaki� cz�owiek z kr�tk�, potargan� czupryn�, a zatem ani kap�an, ani bajarz, wskoczy� na taczk� do rozwo�enia nieczysto�ci.
��Przyjaciele�� zwr�ci� si� do obecnych.�� Pos�uchajcie mnie chwil�, dobrze? Od��cie robot� i wys�uchajcie, co mam do powiedzenia. M�wi� nie w swoim imieniu, lecz w imieniu wielkiego Akhy, kt�rego duch �yje we mnie. Musz� przem�wi� w jego imieniu, chocia� ryzykuj� �yciem, albowiem kap�ani fa�szuj� s�owa Akhy do swoich w�asnych cel�w.
M�czy�ni przystan�li i s�uchali. Dw�ch pr�bowa�o stroi� sobie �arty z m�odego cz�owieka, lecz reszta, ��cznie z Julim, uleg�a ciekawo�ci.
��Przyjaciele, kap�ani powiadaj�, �e musimy tylko sk�ada� ofiary Akhce i nic wi�cej, �e to wystarczy, aby on uchowa� nas w wielkim sercu swojej g�ry. A ja powiadam, �e to k�amstwo. Kap�ani s� zadowoleni, ich nie obchodzi nasze cierpienie, cierpienie szarych ludzi. Moimi usty Akha og�asza wam, �e powinni�my czyni� wi�cej. Powinni�my by� lepsi w naszych sercach. �yjemy sobie zbyt wygodnie�� z�o�ymy ofiary, zap�acimy podatki i nic nas nie obchodzi. W g�owie nam tylko przyjemno�ci i igrzyska. Jak�e cz�sto s�yszycie, �e Akha si� o nas nie troszczy, �e dba jeno o swoj� wojn� z Wutr�. Musimy go zmusi�, by si� o nas troszczy�, musimy sta� si� godni jego troski. Musimy si� poprawi� Tak, poprawi�! I wygodniccy kap�ani te� musz� si� poprawi�
Kto� nadbieg� z wie�ci�, �e idzie milicja. M�ody cz�owiek zawaha� si�.
��Na imi� mi Naab. Zapami�tajcie moje s�owa. I dla nas jest miejsce w wielkiej wojnie Nieba z Ziemi�. Wr�c� g�osi� to przes�anie, je�li zdo�am� przes�anie do ca�ego Pannowalu. Poprawmy si�! Poprawmy si�, p�ki nie jest za p�no�
Ju� zeskakiwa� na ziemi�, gdy zafalowa�a gromada gapi�w. Roztr�ci� ich wielki fagor na uwi�zi, z �o�nierzem trzymaj�cym koniec smyczy. Zrogowacia�e, pot�ne �apska ucapi�y Naaba za rami�. Naab krzykn�� z b�lu, ale w�ochata bia�a �apa zacisn�a mu si� na gardle i odprowadzono go w stron� Rynku i Ziemi �wi�tej.
��Nie powinien wygadywa� takich rzeczy�� mrukn�� siwow�osy-m�czyzna w pierzchaj�cym t�umie.
Juli odruchowo poszed� za nim i poci�gn�� m�czyzn� za r�kaw.
��Ten cz�owiek Naab nie powiedzia� ani s�owa przeciwko Akhce� dlaczego zabra�a go milicja?
M�czyzna rozejrza� si� ukradkiem.
��Poznaj� ci�. Jeste� dzikusem, inaczej nie zadawa�by� takich g�upich pyta�.
Juli w odpowiedzi podni�s� pi��.
��Nie jestem g�upi; gdybym by�, nie zada�bym mojego pytania.
��Gdyby� nie by� g�upi, siedzia�by� cicho. Jak my�lisz, kto tutaj ma w�adz�? Kap�ani, rzecz jasna. Skoro gard�ujesz przeciwko nim�
��Ale ta w�adza nale�y do Akhy�
Siwow�osy umkn�� w ciemno��. A tam, w owej ciemno�ci, w tej wszechwidz�cej ciemno�ci, wyczuwa�o si� jak�� upiorn� obecno��. Akhy?
Pewnego dnia w Stodole mia�y si� odby� wielkie zawody sportowe. Wtedy to Juli, zadomowiony ju� w Pannowalu, uleg� szczeg�lnej przemianie duchowej. Na zawody �pieszy� z Kyalem i Tusk�. W niszach p�on�y lampy �ojowe, wskazuj�c drog� z Vakku do Stodo�y; ludzie t�umnie walili w�skimi skalnymi korytarzami, pi�li si� na wytarte schody, i w�r�d nawo�ywa� stawali rz�dami wok� areny. Niesiony fal� ludzk� Juli dostrzeg� nagle w dali komor� Stodo�y, jej migotliwy od �wiate� kamienny kr�g. Pocz�tkowo widzia� zaledwie skrawek jaskini zamkni�ty �y�kowanymi �cianami tunelu i ci�b� id�cych. W miar� jak si� zbli�a�, ros�a mu w oczach ta jakby uj�ta w ramy panorama, a w niej wyrasta� sam Akha wysoko nad g�owami t�um�w. Juli przesta� s�ucha�, co m�wi do niego Kyale. Spogl�da� na� Akha, upi�r z ciemno�ci ukazywa� swoje oblicze.
W Stodole gra�a muzyka, piskliwa i podniecaj�ca. Gra�a dla Akhy. Akha szeroko�� i strasznobrewy sta� i patrzy� ogromnymi oczyma z kamienia, niewidz�cymi, a przecie� widz�cymi wszystko, o�wietlony od do�u pochodniami. Wargi wykrzywia�a mu pogarda.
Pustkowia nie zna�y niczego podobnego. Pod Julim ugi�y si� kolana. W jego duszy jaki� pot�ny g�os, w kt�rym z ledwo�ci� rozpoznawa� sw�j w�asny, zawo�a�: �O Akho, nareszcie wierz� w ciebie. Ty� jest panem. Wybacz mi, pozw�l zosta� twoim s�ug��. Jednak wraz z g�osem tego, kto pragn�� odda� si� w niewol�, drugi g�os przemawia� w spos�b bardziej wyrachowany. M�wi�: �Pannowalczycy musz� pozna� wielk� prawd�, dla kt�rej warto i�� drog� wskazan� przez Akh�. Zdumiewa� si� tym wewn�trznym zam�tem, walk�, kt�ra nie os�ab�a z wkroczeniem do jaskini, gdy kamienny b�g ukaza� si� w ca�ej okaza�o�ci. Naab powiedzia�: �Dla ludzi jest miejsce w wojnie Nieba z Ziemi��. Czu�, �e ta wojna wre w nim samym.
Zawody by�y pasjonuj�ce. Po wy�cigach biegaczy i rzutach w��czni� przysz�a kolej na zapasy ludzi z fagorami, kt�rym uprzednio amputowano rogi. Nast�pnie odby�o si� strzelanie do nietoperzy, i Juli otrz�sn�� si� ze swych pobo�nych rozterek, podekscytowany widowiskiem. Ba� si� nietoperzy. Wysoko nad t�umem a� czarno by�o od puchatych stwork�w, kt�re zwisa�y ze stropu g�owami w d�, otulone w b�oniaste skrzyd�a. �ucznicy wyst�powali kolejno, szyj�c do nich z �uk�w uwi�zanymi na jedwabnej nici strza�ami. Trafione nietoperze spada�y z trzepotem skrzyde� na ziemi�, by p�niej wyl�dowa� w garnkach. Zwyci�y�a dziewczyna. W jaskrawoczerwonej sukni zapi�tej pod szyj� i d�ugiej do ziemi, naci�ga�a �uk i strzela�a celniej od wszystkich m�czyzn. Mia�a d�ugie, czarne w�osy. Nazywa�a si� Iskadora i t�um wiwatowa� jak szalony na jej cze�栗 a Juli najg�o�niej.
Wreszcie przysz�a kolej na walki gladiator�w, ludzi z lud�mi i ludzi z fagorami, kolej na krew i �mier�. Jednak przez ca�y czas, nawet gdy Iskadora napina�a sw�j �uk i sw� wdzi�czn� kibi�, nawet wtedy my�li Juliego z rado�ci� wraca�y do zdumiewaj�cego odkrycia w sobie wiary. Przypuszcza�, �e lepsze jej poznanie u�mierzy w nim duchowy zam�t. Wspomnia� opowie�ci zas�yszane przy ojcowskim ognisku. Starsi prawili o parze Stra�nik�w Nieba i o tym, jak ludzie na ziemi obrazili niegdy� Boga Niebios imieniem Wutra. Przeto Wutra odegna� ziemi� od ciep�a swego ognia. Teraz Stra�nicy wypatruj� godziny powrotu Wutry, kt�ry znowu �askawym okiem spojrzy na ziemi�, by zobaczy�, czy ludzie sprawuj� si� lepiej. Je�li si� poprawili, zdejmie okowy mrozu. Tak�� musia� przyzna� Juli�� Sataal ma racj�, moi pobratymcy to dzikusy; jak�e inaczej ojciec da�by si� powlec fagorom? W tamtych opowie�ciach musi jednak tkwi� ziarno prawdy. Tutaj, w Pannowalu, trafniej przedstawiaj� t� histori�. Wutra jest ju� tylko po�ledniejszym b�stwem, za to m�ciwym i hasaj�cym po niebie. W�a�nie z nieba grozi niebezpiecze�stwo. Akha za� to wielki b�g ziemi, panuj�cy w jej wn�trzu, tu gdzie bezpiecznie. Stra�nicy nie s� �yczliwi; b�d�c w niebiosach nale�� do Wutry i mog� obr�ci� si� przeciwko rodzajowi ludzkiemu. Zapami�tane wersety pocz�y teraz nabiera� sensu. Bi�a z nich �wiat�o�� wiedzy, a� Juli z przyjemno�ci� wyszepta� to, co uprzednio by�o mu tortur�, utkwiwszy wzrok w obliczu Akhy:
Nazajutrz pokornie uda� si� do Sataala i oznajmi� mu, �e zosta� nawr�cony. Widzia� zwr�con� ku sobie blad�, powa�n� twarz kap�ana; Sataal b�bni� palcami w kolano.
��Jak zosta�e� nawr�cony? K�amstwo chodzi po ludziach w dzisiejszych czasach.
��Spojrza�em w oblicze Akhy. Pierwszy raz zobaczy�em je wyra�nie. Moje serce stoi teraz otworem.
��Onegdaj aresztowano kolejnego fa�szywego proroka.
Juli waln�� si� w pier�.
��To, co czuj� w sercu, nie jest fa�szywe, ojcze.
��To nie jest takie �atwe�� rzek� kap�an.
��Och, jest �atwe, jest �atwe, teraz wszystko b�dzie �atwe!�� Pad� kap�anowi do n�g, wykrzykuj�c w uniesieniu.
��Nic nie jest �atwe.
��Mistrzu, tobie zawdzi�czam wszystko. Pom� mi. Chc� zosta� kap�anem, by� takim, jak ty.
Par� nast�pnych dni szwenda� si� po zau�kach i kwaterach, dostrzegaj�c nowe rzeczy. Ju� nie czu� si� spowity w ca�un mroku, pogrzebany pod ziemi�. Przebywa� w �askawej krainie, chroniony od wszelkich �ywio��w, kt�re dawniej Czyni�y z niego dzikusa. W nik�ym �wietle poczu� si� Jak ryba w wodzie. Zobaczy�, jak pi�kny jest Pannowal, wszystkie jego jaskinie. Zamieszka�e z dawien dawna, upi�kszone przez rzesze artyst�w. Ca�e powierzchnie �cian by�y ozdobione freskami i p�askorze�bami, z kt�rych wiele przedstawia�o �ywot Akhy i stoczone przez niego wielkie bitwy, a tak�e bitwy, jakie stoczy, gdy wi�cej ludzi zn�w uwierzy w jego moc. Na stare i wyblak�e malowid�a nak�adano nowe. Arty�ci pracowali bez wytchnienia, cz�sto usadowieni ryzykownie na szczycie rusztowa� podobnych do szkieletu jakiego� mitycznego zwierz�cia o d�ugiej, si�gaj�cej stropu szyi.
��Co ci jest, Juli? Niczym si� nie zajmujesz�� zauwa�y� Kyale.
��Zostaj� kap�anem. Podj��em decyzj�.
��Nigdy ci� nie przyjm�, jeste� obcy.
��M�j kap�an rozmawia z w�adzami.
Kyale przypatrywa� mu si� sm�tnie, poskubuj�c nos; powoli jego d�o� opad�a, a� wreszcie zamiast czubka nosa zacz�� skuba� koniec w�s�w. Wzrok Juliego by� ju� tak przyzwyczajony do mroku, �e odbiera wszelkie niuanse wyrazu twarzy przyjaciela. Kiedy Kyale bez s�owa odszed� na zaplecze kramu, Juli pod��y� za nim. Ponownie ujmuj�c w�s dli dodania sobie pewno�ci Kyale po�o�y� mu drug� d�o� na ramieniu.
��Dobry z ciebie ch�opak. Przypominasz mi Usilka, lecz mniejsza o to� Pos�uchaj mnie: Pannowal nie jest taki, jak za mojego dzieci�stwa kiedy lata�em na bosaka po bazarach. Nie wiem, co si� dzieje, ale nie ma tu ju� spokoju. Ca�e to gadanie o zmianach� bzdury, na m�j rozum Nawet kap�ani si� tym zarazili, a jacy� szale�cy bredz� o poprawie Powiadam ci, lepsze jest wrogiem dobrego�� je�li rozumiesz, co mam m my�li.
��Tak, rozumiem, co masz na my�li.
��To dobrze. Pewnie wydaje ci si�, �e kap�an ma �atwe �ycie. Mo�e i mia�. Ale odradza�bym kap�a�stwo w dzisiejszych czasach. Ju� nie jest takie� takie bezpieczne jak dawniej, �e tak powiem. Tam zacz�� si� ferment. Chodz� s�uchy, �e w Ziemi �wi�tej cz�sto u�miercaj� kap�an�w heretyk�w. Lepiej mia�by� si� tutaj, u mnie, terminuj�c i pomagaj�c mi. M�wi� to wszystko dla twojego dobra, rozumiesz?
Juli utkwi� spojrzenie w wydeptanym chodniku.
��Nie umiem tego wyrazi�, jak si� czuj�, Kyale. Jestem jakby pe�en nadziei� My�l�, �e wszystko powinno si� zmieni�. Ja sam pragn� si� zmieni�, ale nie wiem jak.
Westchn�wszy Kyale zdj�� d�o� z ramienia Juliego.
��No c�, ch�opcze, skoro taka twoja wola� Tylko nie m�w, �e ci nie ostrzega�em�
Juli wzruszy� si� nietajon� trosk� w szorstkich s�owach Kyala Kyale za� przekaza� �onie wie�� o zamiarach Juliego. I gdy wieczorem Juli wr�ci� do swej male�kiej okr�g�ej izdebki, zasta� w niej Tusk�.
��Kap�ani maj� wsz�dzie dost�p. Je�li ci� przyjm�, wszystkie drzwi stan� przed tob� otworem. B�dziesz chadza� po Ziemi �wi�tej jak po Rynku.
��Chyba tak.
��M�g�by� wtedy odkry�, co si� sta�o z Usilkiem. Zr�b to dla mnie I przyjd�, i powiedz mi, jak si� czego� dowiesz.
Po�o�y�a mu d�o� na ramieniu. Juli u�miechn�� si� do niej.
��Masz dobre serce, Tusko. Czy ci wasi buntownicy, kt�rzy pragn� obali� mo�nych Pannowalu, nie maj� �adnych wie�ci o twoim synu? Przestraszy�a si�.
��Juli, ty si� zmienisz nie do poznania, jak zostaniesz kap�anem. Dlatego nie powiem ci nic wi�cej, boj� si�, �e �ci�gn� nieszcz�cie na ca�� moj� rodzin�.
Juli spu�ci� wzrok.
��Niech mnie Akha po�o�y trupem, je�li kiedykolwiek ci� skrzywdz�. Kiedy nast�pnym razem zjawi� si� przed Sataalem, w cieniu za kap�anem sta� �o�nierz z fagorem na smyczy. Kap�an zapyta� Juliego, czy porzuci wszystko, aby p�j�� drog� Akhy.
��Porzucꠗ odpar� Juli.
��Niechaj tak si� stanie.
Kap�an klasn�� w d�onie i �o�nierz odmaszerowa�. Juli zrozumia�, �e w�a�nie utraci� sw�j skromny dobytek; opr�cz przyodziewku na grzbiecie i rze�bionego przez matk� no�a wszystko odbiera�o mu wojsko. Kiwn�wszy Juliemu palcem Sataal bez jednego s�owa ruszy� w g��b Rynku. Juli z bij�cym sercem pod��y� za nim. Przed wej�ciem na drewniany most przerzucony nad czelu�ci�, w kt�rej Vakk ciska� si� i miota�, Juli obejrza� si� i ponad rojnym targowiskiem, za sklepieniem dalekiej bramy, jego spojrzenie wy�owi�o biel �niegu. Nie wiadomo dlaczego pomy�la� o Iskadorze, dziewczynie z kaskad� czarnych w�os�w. I zaraz po�pieszy� za kap�anem.
Min�li �wi�te tarasy, gdzie wierni t�oczyli si�, aby z�o�y� ofiar� u st�p pos�gu Akhy. �ciany za pos�giem pokryte by�y zawi�ymi freskami. Sataal przemkn�� ko�o nich i po niskich schodkach wprowadzi� Juliego w w�ski, korytarz. Za zakr�tem ogarn�y ich ciemno�ci. Brz�kn�� dzwon. Juli potkn�� si�, z dusz� na ramieniu. Dotar� do Ziemi �wi�tej pr�dzej, ni� si� spodziewa�.
W przeludnionym Pannowalu pierwszy raz otacza�a go pustka. Echo powtarza�o kroki. Juli mc nie. widzia�; kap�an w przedzie by� przywidzeniem, nico�ci�, czerni� w czerni. Juli nie �mia� przystan�� ani wyci�gn�� r�ki, ani zawo�a栗 teraz wymagano, aby pod��a� na �lepo, a wszystko, co go spotka, musi przyj�� jako pr�b� swoich intencji. Skoro Akha kocha grobowe ciemno�ci, to Juli te� ma je kocha�. Mimo to ci��y�a mu owa nieobecno�� wszystkiego, pr�nia wpisuj�ca si� w jego zmys�y samym szelestem.
Ca�� wieczno�� w�drowali do wn�trza ziemi, a przynajmniej tak si� zdawa�o. �wiat�o wtargn�o �agodnie, cho� znienacka, snopem jak pal wra�ony w to� jeziora stoj�cej ciemno�ci, tworz�c na dnie, �wietlisty kr�g, do kt�rego zd��ali niczym para utopc�w. To �wiat�o zarysowa�o masywn� sylwetk� kap�ana w czarno-bia�ej, zwiewnej szacie. Pozwoli�o Juliemu zorientowa� si� nieco w otoczeniu.
Znikn�y �ciany.
By�o to straszniejsze ni� ca�kowite ciemno�ci. Tak ju� si� zd��y� przyzwyczai� do zat�oczonej osady, do tego, �e ma zawsze w zasi�gu r�ki ska��, mur, m�skie plecy czy kobiece ramiona, �e poczu� l�k przestrzeni. Rymn�� jak d�ugi na posadzk�, a� mu dech zapar�o. Kap�an nie obejrza� si�. Dotar�szy do jasnej plamy maszerowa� dalej klap-klap r�wnym krokiem, niemal w okamgnieniu znikaj�c za kolumn� m�tnego blasku. Zrozpaczony, �e go porzucaj��� ch�opak zerwa� si� i pobieg� przed siebie. Podni�s� spojrzenie, przyszpilony snopem �wiat�a. Wysoko nad g�ow� zobaczy� otw�r, przez kt�ry wpada�a jasno�� dnia. Tam w g�rze znajdowa�a si� wszystko, co pozna� w �yciu, czego wyrzeka� si� dla boga ciemno�ci. Dostrzeg� chropowat� ska��. Nareszcie poj��, �e znajduje si� w komorze wi�kszej ni� reszta Pannowalu i wy�szej. Na jaki� sygna��� zapewne uderzenie dzwonu, kt�re s�ysza� wcze�niej�� kto� otworzy� g�rne wyj�cie na �wiat zewn�trzny. Ku przestrodze? Dla pokusy? Czy �eby tylko zrobi� na nim wi�ksze wra�enie? By� mo�e i jedno, i drugie, i trzecie, s� przecie� o wiele sprytniejsi ode mnie�� pomy�la� i rzuci� si� w pogo� za znikaj�c� postaci� kap�ana. Po chwili wyczu� bardziej, ni� spostrzeg�, �e zgas�o za nim �wiat�o; zamkni�to g�rne wyj�cie. Wr�ci�a czarna noc. W ko�cu dotarli na drug� stron� gigantycznej jaskini. Juli us�ysza�, jak kap�an zwalnia kroku. Sataal nieomylnie trafi� do furty i zastuka�. Niebawem otworzono im. Zamigota�a �ojowa lampka, kt�r� trzyma�a nad g�ow� podstarza�a kobieta, bez przerwy poci�gaj�ca nosem. Wpu�ci�a ich do kamiennego korytarza, zapieraj�c za nimi furt�. Juli zauwa�y� maty na posadzce. Szereg drzwi. Z obu stron bieg� po �cianie na wysoko�ci biodra w�ski ornament, kt�remu Juli chcia� przyjrze� si� bli�ej, ale nie �mia�; ornament stanowi� jedyn� ozdob� �cian. Poci�gaj�ca nosem baba zastuka�a do jednych z drzwi. Us�yszawszy odpowied� Sataal pchn�� je i gestem zaprosi� Juliego do �rodka. Chyl�c g�ow� Juli min�� wyci�gni�t� r�k� nauczyciela i wszed� do pokoju. Drzwi zamkn�y mu si� za plecami. Nigdy ju� nie zobaczy� Sataala.
Na �elaznym stojaku pali�a si� podw�jna lampa. Meble z kamienia by�y przeno�ne, zarzucone barwnymi kilimami. Za kamiennym sto�em siedzieli dwaj m�czy�ni, kt�rzy bez u�miechu podnie�li wzrok znad jakich� dokument�w. Jeden by� kapitanem milicji; he�m z god�em w postaci ko�a spoczywa� na stole przy jego �okciu. Siedz�cy obok wysuszony siwy kap�an o przyjaznym obliczu zamruga� jakby o�lepiony samym widokiem twarzy Juliego.
��Juli z Zewn�trz? Przychodz�c tutaj uczyni�e� krok na d�ugiej drodze do tego, aby zosta� kap�anem Wielkiego Akhy�� powiedzia� piskliwym g�osem.�� Jestem ojciec Sifans i musz� ci� najpierw napyta�, czy pope�ni�e� grzechy, kt�re nie daj� spokoju twemu sumieniu i z kt�rych chcia�by� si� wyspowiada�.
Nag�e odej�cie Sataala bez jednego s�owa po�egnania speszy�o Juliego, wszelako wiedzia�, �e musi teraz wyrzec si� takich przyziemnych spraw, jak mi�o�� i przyja��.
��Nie mam si� z czego spowiada栗 rzek� ponuro, nie patrz�c wysuszonemu kap�anowi w oczy.
Kap�an odchrz�kn��. G�os zabra� kapitan.
��M�odzie�cze, sp�jrz na mnie. Jestem kapitan Ebron ze Stra�y P�nocnej. Wjecha�e� do Pannowalu saniami ci�gnionymi przez zaprz�g asokin�w zwany sfor� Strzygi. Zosta�y one skradzione dw�m znamienitym obywatelom naszego miasta o imionach Atrimb i Prast, kupcom z Vakk. Ich zw�oki znaleziono niewiele mil st�d, nadziane na w��cznie, jak gdyby obu zak�uto podczas snu. Co nam powiesz o tej zbrodni?
Juli utkwi� spojrzenie w pod�odze.
��Nic o niej nie wiem.
��A nam si� zdaje, �e wiesz o niej wszystko� Gdyby to przest�pstwo pope�niono na terenie Pannowalu, grozi�aby za nie kara �mierci. Co masz do powiedzenia?
Juli poczu�, �e dr�y. Nie tego si� spodziewa�.
��Nie mam nic do powiedzenia.
��W porz�dku. Nie mo�esz zosta� kap�anem, dop�ki ci��y na tobie ta wina. Musisz wyspowiada� si� ze zbrodni. Pozostaniesz w zamkni�ciu tak d�ugo, a� si� przyznasz.
Kapitan Ebron klasn�� w d�onie. Weszli dwaj �o�nierze i chwycili Juliego. Chwil� szarpa� si� z nimi, pr�buj�c, jak silni s� napastnicy, po czym da� si� wyprowadzi� z wykr�conymi do ty�u r�kami. Tak�� my�la��� Ziemia �wi�ta� pe�na kap�an�w i �o�nierzy. Za�atwili mnie na cacy. Ale ze mnie g�upek, ale ofiara. Och ojcze, czemu� mnie porzuci��
�eby chocia� naprawd� potrafi� zapomnie� owych dw�ch pan�w. Podw�jne zab�jstwo wci�� mu ci��y�o na duszy, mimo �e usi�owa� je usprawiedliwia� przypominaniem sobie, �e przecie� oni chcieli go zabi�. Ile� to nocy, le��c na pryczy w Vakku i wpatruj�c si� w odleg�e sklepienie, widzia� oczy pannowalczyka, tego, kt�ry usiad� i pr�bowa� wyrwa� w��czni� ze swych wn�trzno�ci.
Cela by�a ma�a, wilgotna i ciemna. Och�on�wszy z szoku samotno�ci zbada� j� po omacku. Jego wi�zienie sk�ada�o si� z go�ych �cian, je�li nie liczy� �mierdz�cego rynsztoka i niskiej p�ki do spania. Juli siad� na niej i ukry� twarz w d�oniach.
Dano mu mn�stwo czasu do namys�u. W czarnej jak smo�a ciemno�ci jego my�li �y�y w�asnym �yciem niczym majaki chorej wyobra�ni. Ludzie znani mu i zupe�nie obcy kr�cili si� wok�, zaj�ci tajemniczymi sprawami.
��Matko!�� zawo�a�. Oto Onesa, taka jak przed chorob�, smuk�a i pe�na �ycia, z powag� na poci�g�ej twarzy, w ka�dej chwili gotowa zaja�nie� u�miechem do syna�� co prawda u�miechem pow�ci�gliwym, ledwo rozchyliwszy wargi. Sz�a z ogromn� wi�zk� chrustu na plecach. W przedzie bieg�y czarne rogate prostaczki. Niebo pa�a�o b��kitem w promieniach Bataliksy i Freyra. Jasno�� o�lepi�a Ones� i Juliego, kt�rzy wyszli �cie�yn� z mrocznych modrzewi. Nigdy jeszcze nie by�o takiego b��kitu; zdawa�o si�, �e barwi �nie�ne zaspy i zalewa ca�y �wiat. Przed nimi stercza�y ruiny jakiej� budowli. Mimo �e zosta�a solidnie postawiona w zamierzch�ej przesz�o�ci, z�e pogody skruszy�y j� niczym star� hub�. Od frontu wiod�y do niej niskie schodki, obecnie w ruinie. Cisn�wszy chrust Onesa wbieg�a na nie prawie w podskokach, taka rozpiera�a j� rado��. Unios�a d�onie w r�kawicach i nawet zanuci�a fragment piosenki w rze�kim powietrzu. Rzadko ogl�da� Juli matk� w podobnym natroju. Dlaczego by�a w takim humorze? Dlaczego tak rzadko? Nie maj�c odwagi zada� tych pyta� wprost, a spragniony jej s��w, zapyta�:
��Kto to zbudowa�, matko?
��Och, to zawsze tu sta�o. Jest tak stare, jak wzg�rza�
��Ale kto to zbudowa�, matko?
��Nie wiem� pewnie rodzina mojego ojca, dawno temu. Wielcy byli z nich ludzie, mieli spichlerze pe�ne zbo�a.
Doskonale zna� legend� o wielko�ci rodu matki i spichlerzach ze zbo�em. Wszed� na rozwalone schody i pchn�� oporne drzwi. Przest�pi� pr�g, wzniecaj�c tuman �niegu. W �rodku by�o ziarno, sterty z�ocistego ziarna, tyle, �e wystarczy�oby dla wszystkich do ko�ca �wiata. Ruszy�o na niego rzek�, wielkie g�ry zbo�a toczy�y si� kaskad� w d�, po schodach. A spod nich wygrzeba�y si� na wierzch dwa trupy i brn�y na o�lep ku �wiat�u.
Siad� z g�o�nym krzykiem� skoczy� na nogi, na posadzk�, przemierzy� j� do drzwi celi. Nie mia� poj�cia, sk�d wzi�y si� te zatrwa�aj�ce majaki; nie wygl�da�y na cz�stk� jego ja�ni.
Marzenia s� nie dla ciebie, cwaniaku�� pomy�la�.�� Jeste� zbyt twardy. Teraz wspominasz matk�, ale nigdy nie okaza�e� jej mi�o�ci. Za bardzo ba�e� si� pi�ci ojca. Wiesz co, ja chyba naprawd� nienawidzi�em ojca. I chyba si� ucieszy�em, gdy porwa�y go fagory� a ty nie?
Nie, nie� To tylko dlatego, �e �ycie uczyni�o mnie twardym. Twardziel jeste�, cwaniaku, twardziel i okrutnik. Zabi�e� tamtych dw�ch facet�w. Co z ciebie wyro�nie? Najlepiej przyznaj si� do zab�jstw i niech si� dzieje, co chce. Spr�buj mnie pokocha�, spr�buj pokocha�
Tak ma�o wiem. Ot� to. Wszystko� chcia�by� wiedzie�. Akha wie na pewno. Tamte oczy widz� wszystko. Aleja� ty jeste� tyci, cwaniaczku�, �ycie jest niczym wi�cej, jak tylko jednym z owych dziwnych wra�e�, kiedy marzysko szybuje nad g�ow�.
Dziwowa� si� w�asnym my�lom. Wreszcie krzykn�� na stra�e, aby otworzy�y cel�, i okaza�o si�, �e przesiedzia� w zamkni�ciu trzy dni.
Rok i dzie� s�u�y� Juli w Ziemi �wi�tej jako nowicjusz. Nie wolno mu by�o opuszcza� klauzury, przebywa� tylko w klasztornej nocy, nie wiedz�c, czy Freyr i Bataliksa �egluj� po niebie razem, czy osobno. Pragnienie, �eby przemierza� bia�e bezdro�a, opuszcza�o go stopniowo, zag�uszone mrocznym majestatem Ziemi �wi�tej.
Przyzna� si� do zab�jstwa obu pannowalczyk�w. Nie �ci�gn�o to na niego �adnej kary. Mistrzem Juliego i pozosta�ych nowicjuszy by� ojciec Sifans, wysuszony siwy kap�an o mrugaj�cych oczkach.
��Tamta nieszcz�sna sprawa zab�jstw�� rzek� spl�t�szy palce�� jest ju� zamkni�ta za murami przesz�o�ci. Nigdy jednak nie wolno ci pogrzeba� jej w niepami�ci, �eby� nie zacz�� wierzy�, �e to si� nie zdarzy�o. Tak jak r�ne dzielnice tworz� jeden Pannowal, tak i w �yciu wszystko si� ze sob� splata. Tw�j grzech i twoje pragnienie s�u�enia Akhce id� ze sob� w parze. My�la�e�, �e to bogobojno�� sk�ania ludzi do s�u�enia Akhce? Nic podobnego. Grzech jest pot�niejsz� si�� sprawcz�. Uwierz w ciemno�栗 poprzez grzech pogodzi�e� si� z w�asn� u�omno�ci�.
S�owo �grzech� cz�sto go�ci�o w�wczas na wargach ojca Sifansa. Juli nie odrywa� od nich oczu, z ciekawo�ci� ucznia ch�on�c s�owa mistrza. Ruchy tych warg na�ladowa� p�niej w samotno�ci, powtarzaj�c to wszystko, czego musia� nauczy� si� na pami��.
Ojciec Sifans mia� w�asne mieszkanie, do kt�rego wraca� po naukach, Juli za� z reszt� podobnych sobie sypia� w dormitorium,�� najciemniejszym zakamarku ciemno�ci. W przeciwie�stwie te� do ojc�w, nowicjuszy obowi�zywa� zakaz wszelkich uciech; �piewy, trunki, dziewki i gry by�y zabronione, jad�o bardziej ni� skromne�� n�dzne resztki z codziennych ofiar, kt�re wierni sk�adali Akhce.
��Nie mog� si� skupi�. Jestem g�odny�� u�ali� si� raz Juli przed swoim mistrzem.
��G��d jest powszechn� norm�. Nie oczekujmy od Akhy, �e b�dzie nas tuczy�. On nas broni przed wrogimi mocami z zewn�trz, pokolenie za pokoleniem.
��Co jest wa�niejsze: przetrwanie gatunku czy jednostki?
��Jednostka jest wa�na we w�asnych oczach, ale pokolenia maj� pierwsze�stwo.
Krok po kroku uczy� si� dyskutowa� na spos�b kap�ana.
��Ale pokolenia sk�adaj� si� z jednostek.
��Pokolenia nie s� prost� sum� jednostek. Obejmuj� r�wnie� aspiracje, plany, histori�, prawa, a nade wszystko ci�g�o��. Obejmuj� zar�wno przesz�o��, jak i przysz�o��. Akha od�egnuje si� od wsp�dzia�ania z poszczeg�lnymi jednostkami, tote� jednostki nale�y podporz�dkowa�, ujarzmi�, je�li zachodzi konieczno��.
Ojciec sprytnie nauczy� Juliego sztuki dowodzenia w�asnych racji. Z jednej strony ucze� musia� �lepo wierzy�, z drugiej potrzebny mu by� rozum. �ywcem pogrzebana spo�eczno�� musia�a na d�ug� w�dr�wk� przez lata zabezpieczy� si� na wszystkie strony, potrzebne jej by�y i modlitwa, i bystro�� umys�u. �wi�te wersety g�osi�y, �e kiedy� w przysz�o�ci Akha mo�e ponie�� kl�sk� w swej samotnej walce i �wiat zostanie wydany na pastw� ognia, kt�ry sp�ynie z nieba. Jednostka ujarzmiona nie sp�onie w po�arze.
Juli kr��y� po grobowych komnatach, a po g�owie Juliego kr��y�y owe my�li, wywracaj�ce ca�e pojmowanie �wiata do g�ry nogami. Na tym zreszt� polega�a ich atrakcyjno�栗 wszelkie bowiem nowe spojrzenie podkre�la�o jedynie jego poprzedni� niewiedz�. W tym oszo�omieniu wyzut� z wszystkiego dusz� koi�a pewna zmys�owa rozkosz. Niebawem mia� dost�pi� wtajemniczenia w sekretne arkana czytania z mur�w, kt�re prowadzi�o kap�an�w przez labirynt ciemno�ci. I jeszcze jedn� znajdowa� rozkosz, jak drogowskaz w�r�d bezdro�y. Muzyk�. Pocz�tkowo Juli w swej naiwno�ci wyobra�a� sobie, �e s�yszy z g�ry g�osy duch�w. Nie kojarzy� z niczym pie�ciwej linii melodycznej, wygrywanej na jednostrunnej krucie. Nigdy nie widzia� kruty. Je�li to �e duch, to mo�e lament wiatru w jakiej� skalnej szczelinie?
Tak skrywa� swoj� rozkosz, �e nikogo nie spyta� o te d�wi�ki, nawet innych nowicjuszy, a� pewnego razu ojciec Sifans wprowadzi� go niespodziewanie na nabo�e�stwo� Ch�ry mia�y tu du�e znaczenie, ale monodia chyba jeszcze wi�ksze�� z solowym �piewem rozchodz�cym si� po zakamarkach mroku. Juli najbardziej ukocha� jednak g�osy niecz�owiecze, g�osy pannowalskich instrument�w.
Bariery nie zna�y podobnej pie�ni. Jedyn� muzyk� n�kanych tam plemion by�y przewlek�e rytmy b�bna ze sk�ry, klekot zwierz�cych ko�ci uderzanych jedna o drug� i klaskanie ludzkich d�oni, do wt�ru monotonnych za�piew�w. I w�a�nie �w przepych i bogactwo formy nowej muzyki utwierdzi�y Juliego w przekonaniu, �e budz�ce si� w nim dopiero �ycie duchowe jest realne. Szczeg�lnie jedna wspania�a melodia �Oldorando� zawojowa�a go bez reszty. Zawiera�a parti� dla instrumentu, kt�rego d�wi�ki to wzbija�y si� ponad inne, to nurkowa�y w ich g�szczu, by w ko�cu znale�� bezpieczn� przysta� we w�asnym motywie.
Dla Juliego muzyka sta�a si� niemal�e alternatyw� �wiat�a. Rozmowy z innymi nowicjuszami przekona�y go, �e w niewielkim stopniu podzielaj� oni jego uniesienia. Za to silniejsze w nich by�y�� u�wiadomi� sobie�� zr�by wiary w Akh�, silniejsze ni� w nim samym. Juli nie wyssa� ani mi�o�ci, ani nienawi�ci do Akhy z mlekiem matki, nie mia� boga We krwi, jak wi�kszo�� nowicjuszy.
W czasie kr�tkich godzin przeznaczonych na sen opada�y go duchowe rozterki i poczucie winy, �e jest inny ni� pozostali nowicjusze. Kocha� muzyk� Akhy. By�a nowym j�zykiem. Ale czy� muzyka nie jest bardziej dzie�em ludzi ni��
Op�dziwszy si� od tej w�tpliwo�ci natychmiast popad� w drug�. A jak to jest z j�zykiem religii? Czy to r�wnie� nie wymys� ludzi, by� mo�e mi�ych, s�abych ludzi, takich jak ojciec Sifans? �Wiara to nie spok�j ducha, lecz katusze; jedynie Wielka Wojna niesie spok�j�. Przynajmniej ta cz�� wyznania wiary g�osi�a prawd�. Tymczasem Juli zamkn�� si� w sobie i tylko powierzchownie brata� z towarzyszami.
Zbierali si� na rekolekcjach w niskiej, wilgotnej, mglistej sali zwanej Szpar�. Czasami siedzieli w absolutnych ciemno�ciach, czasem w blasku kap�a�skich �oj�wek. Zawsze pod koniec lekcji kap�an k�ad� d�o� na czole nowicjusza, odwo�uj�c si� do jego rozumu gestem, z kt�rego p�niej nowicjusze kpili w dormitorium. Kap�ani mieli szorstkie palce od czytania z mur�w, dzi�ki kt�remu �wawo przemierzali labirynty Ziemi �wi�tej nawet w najczarniejszej ciemno�ci.
W Szparze nowicjusze siedzieli w osobliwego kszta�tu kojcach z glinianej ceg�y, twarz� do nauczyciela. Ka�dy kojec oznakowany by� odr�bnym p�reliefem dla u�atwienia identyfikacji w mroku. Nauczyciel zasiada� naprzeciwko, wy�ej od nich, okrakiem na glinianym siode�ku.
Min�o zaledwie kilka tygodni nowicjatu, gdy ojciec Sifans podj�� temat herezji. M�wi� �ciszonym g�osem, cz�sto przerywaj�c, gdy� trapi� go kaszel.
Od niewiary gorsza jest z�a wiara. Juli pochyli� si� w stron� ojca. Nie mieli z Sifansem lampki, ale mia� j� nauczyciel w s�siednim boksie, migotliwe �wiate�ko, kt�re otacza�o g�ow� Sifansa mgie�k� pomara�czowej aureoli, kryj�c cieniem jego twarz. Czarno-bia�a szata jeszcze bardziej wtapia�a sylwetk� starca w mrok komory. Strz�py mg�y b��dzi�y po k�tach i snu�y si� za ka�dym, kto przechodzi� w pobli�u, �wicz�c czytanie mur�w. Niziutk� grot� wype�nia�y pokas�ywania i szepty przypominaj�ce dzwoneczki; krople wody kapa�y nieustannie.
��Ofiara z cz�owieka, ojcze, powiedzia�e�, ofiara z cz�owieka?
��Cia�o ceni si� wysoko, ducha nisko. On wyst�powa� przeciwko kap�anom, m�wi�c, �e powinni by� skromniejsi w wyr�czaniu Akhy� Jeste� dostatecznie zaawansowany w naukach, powiniene� by� przy egzekucji� Rytua� z barbarzy�skich dni�
Niespokojne oczy, dwie pomara�czowe iskierki, mruga�y w ciemno�ci jak sygna�y przekazywane z wielkiej dali.
W oznaczonej porze Juli wkroczy� w ponur� galeri�, nerwowymi palcami usi�uj�c czyta� z mur�w. Weszli do najwi�kszej groty Ziemi �wi�tej, zwanej Stanow�. Zakazano �wiate�. Juli ukradkiem trzyma� si� po�y ojca Sifansa, �eby go nie zgubi�. Mrok wype�nia�y szepty schodz�cych si� kap�an�w. P�niej g�os kap�ana recytuj�cy dzieje d�ugiej wojny Akhy z Wutr�. Do Akhy nale�y noc, a do kap�an�w obrona wiernych przez d�ug� noc bitwy. Ci, kt�rzy przeciwstawiaj� si� obro�com, musz� umrze�.
��Wprowadzi� wi�nia.
Wiele m�wiono w Ziemi �wi�tej o wi�niach, lecz ten stanowi� wyj�tek. Da� si� s�ysze� tupot ci�kich sanda��w milicji, jakie� szurania. Potem jasno��. Snop �wiat�a. Nowicjuszom zapar�o dech. Juli rozpozna� ogromn� komor�, przez kt�r� dawno temu wi�d� go Sataal. Tak jak i w�wczas, �r�d�o jasno�ci znajdowa�o si� wysoko nad morzem g��w. W jej kr�gu sta�a drewniana rama, a na niej rozpi�ta posta� ludzka � rozpostartymi ramionami i nogami; w pozycji pionowej i naga. Wi�zie� krzykn�� i w tej�e chwili Juli pozna� t� pe�n� �aru, szczer� twarz pod kr�tko ostrzy�on� czupryn�. By� to Naab�� �w m�ody m�wca, kt�rego kiedy� s�ysza� w Turmie. G�os i przes�anie Naaba r�wnie� by�y mu znajome.
��Cho� macie mnie za wroga, kap�ani, jam nie wrogiem waszym, lecz przyjacielem. Z pokolenia na pokolenie, coraz g��biej toniecie w bezczynno�ci, topniej� wasze szeregi, Pannowal umiera. Nie wystarczy nam by� jeno biernymi czcicielami Akhy. Nie! Musimy walczy� u jego boku. My te� musimy cierpie�, bra� udzia� w wielkiej wojnie Nieba z Ziemi�. Musimy si� poprawi� i oczy�ci�.
Za plecami przywi�zanej postaci stali w b�yszcz�cych he�mach milicjanci z eskorty. Nowi wchodzili z dymi�cymi �agwiami i z fagorami na kr�tkich smyczach. Zatrzymali si�. Obr�cili w stron� wi�nia. Wysoko nad g�owy wznie�li �agwie, a dym leniwymi spiralami wzlatywa� do g�ry. Drobnym kroczkiem wysun�� si� naprz�d zasuszony kardyna�, zgi�ty pod brzemieniem czarno-bia�ej szaty i kunsztownej mitry. Trzykro� uderzy� z�otym pastora�em w ziemi�, wykrzykuj�c piskliwie w �wi�tym olonecie:
��Policzone, zwa�one, rozdzielone� O Wielki Akho, Boski Wojowniku, przybywaj!
Uderzy� dzwon. Drugi snop o�lepiaj�cego bia�ego �wiat�a raczej utrwali�, ni� rozproszy� pier�cie� mroku. Za wi�niem, za fagorami i szeregiem �o�nierzy ukaza� si� Akha kr�luj�cy pod sklepieniem. T�um zaszemra� w podnieceniu. Niemal przezroczyste cienie milicjant�w i ci�kich bia�ych bestii, kredowobia�y Akha w snopie �wiat�a�� ca�y ten widmowy obraz by� zakl�ty w obsydianie. Swoj� na po�y cz�owiecz� g�ow� b�g mia� wysuni�t� do przodu, usta otwarte. Oczy jak zawsze niewidz�ce.
��Przyjmij to grzeszne �ycie, o Wielki Akho, przyjmij jako odkupienie grzechu.
Do skaza�ca �wawo doskoczyli milicjanci z eskorty. Jeden chwyci� za osadzon� z boku ramy korb� i wprawi� j� w ruch. Rama skrzypi�c zacz�a si� sk�ada�. Wi�niowi wymkn�� si� cichy okrzyk, gdy przegi�a 2,0 w ty�. Zawiasy ramy rozwar�y si� obna�aj�c ca�� bezsilno�� wygi�tego w �uk cia�a. Z szeregu wyst�pi� fagor w asy�cie dw�ch kap�an�w po bokach. St�pione rogi wielkiej bestii, zako�czone srebrnymi skuwkami, si�ga�y niemal uszu �o�nierzy. W przeci�gu Stanowej leciutko falowa�a d�uga, bia�a sier�� fagora, kt�ry stan�� w typowej, nieruchomej postawie, z g�ow� i piersi� wysuni�t� do przodu. Znowu zabrzmia�a zag�uszaj�ca krzyk Naaba muzyka: b�ben, gongi i kruty, za� nad nie wzbija� si� nieprzerwany tryl hornu. Naraz wszystko ucich�o.
Cia�o by�o ju� z�o�one we dwoje, stopy i nogi wykr�cone gdzie� i niewidoczne, g�owa odrzucona daleko w ty�, wystawione gard�o i pier� po�yskiwa�y blado w snopie �wiat�a.
��Przyjmij, o Wielki Akho! Przyjmij, co ju� jest Twoje! Wyrwij z korzeniami!
Na krzyk kap�ana fagor zrobi� krok w prz�d i pochyli� si�. Otworzy� szuflowaty pysk i przy�o�y� rz�dy t�pych z�b�w z obu stron wystawionego gard�a. Zacisn�� szcz�ki. Podni�s� g�ow�, a razem z ni� wielki och�ap cia�a. Zawr�ci� na swoje miejsce pomi�dzy dw�jk� �o�nierzy, prze�ykaj�c bez apetytu. Po bia�ej piersi sp�ywa�a mu czerwona stru�ka. Zgas� drugi snop �wiat�a. Akha odp�yn�� z powrotem w swoj� macierzyst� ciemno��. Wielu nowicjuszy zemdla�o.
��Ale po co wys�ugiwa� si� tymi diabelskimi fagorami?�� zapyta� Juli, gdy przepychali si� do wyj�cia.�� S� wrogami cz�owieka. Nale�a�oby je wybi� do nogi.
��S� stworzeniami Wutry, o czym �wiadczy ich kolor. Trzymamy je, �eby przypomina�y nam o wrogu�� powiedzia� Sifans.
��A co b�dzie z� z cia�em Naaba?
��Nie zmarnuje si�. Wszystko ma jakie� zastosowanie. Ca�e zw�oki mog� p�j�� na opa�� mo�e dla garncarzy, kt�rzy stale co� wypalaj� w piecach. Nie wiem dok�adnie. Wol� trzyma� si� z dala od spraw gospodarczych.
Wyczuwaj�c niech�� w g�osie starego kap�ana Juli nie odezwa� si� wi�cej. W my�li powtarza� sobie: diabelskie fagory. Diabelskie nasienie. Akha nie powinien mie� z nimi nic wsp�lnego.
Jednak jak Ziemia �wi�ta d�uga i szeroka. Wsz�dzie kr�ci�y si� fagory, wsz�dzie s�ycha� by�o ich niezmordowane cz�apanie w�r�d krok�w milicji, wsz�dzie zapala�y si� ich �wiec�ce w mroku oczy, �ypi�ce spod krzaczastych brwi.
Pewnego razu Juli o�mieli� si� wyjawi� swojemu mistrzowi, jak to fagory na pustkowiach porwa�y i zabi�y jego ojca.
��Nie ma pewno�ci, �e go zabi�y. Fagory nie zawsze bywaj� tak ca�kiem z�e. Czasami Akha ujarzmia ich ducha.
��Jestem pewny, �e on ju� nie �yje. Zreszt� nie ma chyba sposobu, �eby si� przekona�?
Us�ysza�, jak kap�an oblizuje z wahaniem wargi, jak si� ku niemu nachyla w ciemno�ci.
��Jest taki spos�b, m�j synu.
��No tak, gdyby wys�a� z Pannowalu wielk� ekspedycj� na p�noc�
��Nie, nie� s� inne sposoby, subtelniejsze. Kt�rego� dnia lepiej poznasz pannowalskie labirynty. Albo i nie poznasz. Istniej� bowiem inne zakony kap�a�skie, bractwa �o�nierzy mistyk�w, o kt�rych nie wiesz. Ale chyba lepiej b�dzie, jak ju� nic wi�cej nie powiem�
Juli nie da� mu jednak spokoju. G�os kap�ana przycich� jeszcze bardziej, gin�c niemal w pluskach kapi�cej obok wody.
��Tak, �o�nierz? mistycy, kt�rzy zaparli si� rozkoszy cia�a i w zamian posiedli tajemne moce�
��Przecie� tego w�a�nie or�downikiem by� Naab i za to zosta� zamordowany.
��Stracony z wyroku s�du. Zakony Wy�sze �ycz� sobie, aby�my my, zakony administracyjne, pozostali tacy, jacy jeste�my� Lecz oni� oni porozumiewaj� si� z umar�ymi. Gdyby� by� jednym z nich. m�g�by� porozmawia� ze swoim ojcem po jego �mierci.
W ciemno�ciach Juli a� si� zaj�kn�� ze zdumienia.
��Wiele jest ludzkich i boskich zdolno�ci, kt�re mo�na w sobie rozwin��, m�j synu. Ja sam, kiedy zmar� m�j ojciec, z rozpaczy zacz��em morzy� si� g�odem i po up�ywie wielu dni zobaczy�em go wyra�nie, jak wisi w ziemi Akhy niby w jakim� innym �ywiole, zatkawszy sobie d�o�mi uszy, jakby s�ysza� niemi�y d�wi�k. �mier� nie jest kresem, tylko nasz� kontynuacj� w Akhce�� przypomnij sobie nauki, m�j synu.
��Wci�� jestem z�y na ojca. Pewnie dlatego jest mi ci�ko. Bo on si� na koniec okaza� s�aby. Ja chc� by� silny. Gdzie s� owi� owi �o�nierze mistycy, o kt�rych m�wisz, ojcze?
��Skoro, jak wyczuwam, nie wierzysz moim s�owom, nie ma sensu, �ebym ci dalej o nich opowiada�.
W g�osie kap�ana kry� si� cie� starannie skalkulowanej irytacji.
��Przepraszam, ojcze. Masz racj�, dzikus ze mnie� Uwa�asz, �e kap�ani powinni si� poprawi�, jak twierdzi� Naab, prawda?
��Ja wybieram z�oty �rodek.
Spi�ty i pochylony w prz�d siedzia� przez chwil�, mrugaj�c, jakby mia� wiele wi�cej do powiedzenia, a Juli s�ysza� trzepot jego wysuszonych powiek.
��Wiele schizm dzieli Ziemi� �wi�t�, Juli, o czym przekonasz si�, je�li przyjmiesz �wi�cenia. �ycie nie jest takie beztroskie, jak w�wczas, kiedy by�em m�ody. Czasami zdaje mi si�
Krople wody kapa�y kap-kap kap; w oddali kto� zakas�a�.
��Co, ojcze?
��Och� masz dosy� w�asnych heretyckich my�li, �ebym jeszcze ja mia� zasiewa� ci nowe. Sam nie wiem, po co z tob� gadam. Koniec lekcji na dzisiaj, ch�opcze.
Nie od Sifansa, kt�ry kocha� si� w enigmatycznych niedom�wieniach, lecz w rozmowach ze swymi towarzyszami Juli stopniowo zacz�� dowiadywa� si� czego� o strukturze w�adzy jednocz�cej spo�ecze�stwo Pannowalu. Rz�dy sprawowali kap�ani pospo�u z milicj�, wspieraj�c jedni drugich. Nie by�o tu najwy�szego s�dziego, �adnego wielkiego wodza w rodzaju przyw�dc�w plemion z pustkowia. Nad jednym zakonem kap�a�skim sta�y nast�pne. Gin�y w metafizycznym mroku, w tajemnych hierarchiach bez �adnego szczytu, bez zakonu, kt�ry mia�by w�adz� nad wszystkimi innymi. Kr��y�y s�uchy, �e pewne zakony zamieszkuj� odleglejsze jaskinie �a�cucha g�r. W Ziemi �wi�tej panowa�a swoboda obyczaj�w. Kap�ani mogli s�u�y� jako �o�nierze, �o�nierze jako kap�ani. Kobiety umila�y �ycie jednym i drugim. Akha przebywa� gdzie� indziej. Gdzie�� gdzie by�a wi�ksza wiara. Gdzie� w tym rozci�gni�tym �a�cuchu w�adzy�� my�la� Juli�� musi znajdowa� si� zakon wojownik�w mistyk�w Sifansa, kt�rzy potrafi� przywo�ywa� umar�ych i dokonuj� innych zdumiewaj�cych czyn�w. Ciche pog�oski, doprawdy nie wi�cej warte pos�uchu ni� szmer wody �ciekaj�cej po �cianie, przeb�kiwa�y o zakonnikach osiad�ych w jakim� innym miejscu nad g�owami mieszka�c�w Ziemi �wi�tej, zwanych, je�li ju� w og�le ich nazywano, arcystr�ami.
Arcystr�e, jak poszeptywano, byli do sekty wybierani. Pe�nili podw�jn� s�u�b� �o�niersk� i kap�a�sk�. Byli str�ami wiedzy. Wiedzieli o sprawach nie znanych nawet w Ziemi �wi�tej i owa wiedza dawa�a im w�adz�. Jako str�e przesz�o�ci ro�cili sobie prawa do przysz�o�ci.
��Kim s� ci arcystr�e? Czy my ich widujemy?�� spyta� Juli.
Tajemnica podnieca�a go i jak tylko us�ysza� o arcystr�ach, zacz�� marzy� o wst�pieniu do tajemniczej sekty. Teraz, pod koniec nowicjatu, zn�w nagabywa� ojca Sifansa. Z up�ywem czasu wydoro�la�, nie op�akiwa� ju� swoich rodzic�w i nie nudzi� si� w Ziemi �wi�tej. Ostatnio odkry� w swoim mistrzu wielk� s�abo�� do plotek. Szybsze mruganie oczu, dr�enie warg kap�ana zdradza�o, �e zaraz wymknie mu si� co� ciekawego. Podczas codziennych wsp�lnych zaj�� w zakonnej sali mod��w ojciec Sifans pozwala� sobie za ka�dym razem na drobn� porcj� rewelacji.
��Arcystr�e mog� by� w�r�d nas-. Nie wiemy, kt�rzy to s�. Zewn�trznie niczym si� od nas nie r�ni�. Dla ciebie r�wnie dobrze i ja mog� by� arcystr�em.
Nazajutrz po modlitwie ojciec Sifans przywo�a� Juliego gestem d�oni.
��Chod��� rzek�.�� Poniewa� tw�j nowicjat dobiega ko�ca, co� ci poka��. Przypominasz sobie, o czym m�wili�my wczoraj?
��Oczywi�cie.
Ojciec Sifans zasznurowa� usta, z ca�ej si�y zacisn�� powieki, wycelowa� swoim ma�ym, ostrym jak u czarownicy nosem w sklepienie i kilkana�cie razy kiwn�� energicznie g�ow�. Po czym ruszy� sztywnym, drobnym kroczkiem, pewny, �e Juli pod��y za nim. W tej cz�ci Ziemi �wi�tej rzadko zdarza�y si� �wiat�a, w innych rejonach by�y ca�kowicie zakazane. Obaj szli pewnie w absolutnej niebawem ciemno�ci. Wyci�gni�tymi palcami prawej d�oni Juli muska� leciutko skomplikowany ornament wij�cy si� wzd�u� �ciany korytarza. Mijali Warrborw i tu Juli czyta� ju� z mur�w. Schody zosta�y zapowiedziane z daleka. Para �wietlistookich raj�w trzepota�a si� w plecionej klatce na rozdro�u g��wnego korytarza, bocznego chodnika i schod�w na g�r�. Juli i stary mistrz wytrwale tupali klap-klap-klap, po schodach w g�r�, przez korytarze poprzecinane kolejnymi schodami, instynktownie wymijaj�c innych w�drowc�w w g�stym jak wapie� mroku. W�a�nie szli przez Podzwonn�. Powiedzia� o tym Juliemu ornament na skale pod jego palcami. W nigdy nie powtarzaj�cym si� deseniu splecionych ga��zek igra�y drobne zwierz�tka, kt�re, zdaniem Juliego, musia�y by� wytworem wyobra�ni jakiego� dawno zmar�ego artysty�� zwierz�ta skaka�y, p�ywa�y, wspina�y si� i pe�za�y. Nie wiedzie� czemu, Juli przedstawi� je sobie w �ywych kolorach. Pasma muralnych ornament�w ci�gn�y si� na skale kilometrami we wszystkich kierunkach, nigdzie nie szersze od d�oni. To by� jeden z sekret�w Ziemi �wi�tej; nikt nie zab��dzi� w labiryncie jej ciemno�ci, je�li tylko zapami�ta� wzory rozpoznawcze sektor�w i zaszyfrowane symbole, oznaczaj�ce zakr�ty, schody czy odcinki korytarzy, wplecione w ornament.
Skr�cili w nisk� galeri�, w kt�rej echo odbija�o tylko ich kroki. Tutaj ornament �cienny przedstawia� osobliwych ludzi, kt�rzy z odwr�conymi do g�ry d�o�mi siedzieli przed drewnianymi chatami. Oni musz� przebywa� gdzie� na zewn�trz�� pomy�la� Juli, zachwycony sceneri�, kt�r� wyczuwa� pod r�k�. Wpad� na Sifansa, kt�ry zatrzyma� si�, nagle. Oparty o �cian� staruszek nie s�ucha� przeprosin.
��Zamilknij i daj mi spokojnie odsapn�栗 rzek�. Po chwili, jakby �a�uj�c surowo�ci swego tonu, doda�:
��Starzej� si�. W najbli�sze urodziny sko�cz�, dwadzie�cia pi�� lat. Ale �mier� jednostki jest niczym dla naszego Pana Akhy.
Juli l�ka� si� o niego. Ojciec obmacywa� �cian�. Sp�ywaj�ca po skale woda nasyca�a wszystko wilgoci�.
��Ha, tak, tutaj�
Mistrz otworzy� male�k� klap�; zala�o ich o�lepiaj�ce �wiat�o. Juli musia� na moment przys�oni� oczy. Niebawem stan�� przy ojcu Sifansie i wyjrza� przez otw�r. A� dech mu zapar�o ze zdumienia. W dole na wzg�rzu roz�o�y�o si� miasteczko. We wszystkich kierunkach bieg�y kr�te uliczki, miejscami w�r�d nader okaza�ych budynk�w. Uliczki krzy�owa�y si� z zau�kami, mi�dzy kt�rymi chaotyczna zabudowa tworzy�a mieszkaniowy labirynt. Z jednej strony miasteczko op�ywa�a rzeka w g��bokim kanionie, a na samej kraw�dzi urwiska ryzykownie przycupn�y domy. Ludzie drobni jak mr�wki w�drowali Uliczkami i t�oczyli si� w pozbawionych strop�w izbach. Uliczny gwar dolatywa� s�abym echem a� do miejsca, z kt�rego obaj spogl�dali w d�.
��Gdzie my jeste�my?
Sifans wyci�gn�� r�k�.
��To jest Vakk. Zapomnia�e� go, prawda?
Z pewnym rozbawieniem, marszcz�c nos, obserwowa� Juliego, kt�ry gapi� si� w d� z rozdziawion� g�b�. Jaki ze mnie g�upek�� my�la� Juli. Zamiast rozpozna� Vakk, musia�em si� pyta�, niby jaki� dzikus. Widzia� w dali �uk wej�cia do Stodo�y, niewyra�ny jak l�d na horyzoncie. Bli�ej, patrz�c z ukosa, rozr�nia� znajome kwatery i zau�ek, przy kt�rym by�a jego izba, i mieszkanie Kyala i Tuski. Na ich wspomnienie�� ich oraz �licznej czarnow�osej Iskadory�� ogarn�a go t�sknota�� a raczej cie� t�sknoty, gdy� nie ma sensu t�skni� za tym, co minione. Kyale i Tuska z pewno�ci� zapomnieli o nim, tak jak i on o nich. Najbardziej zaskoczy�a go jasno�� Vakku, zapami�ta� bowiem miejsce pe�ne g��bokich cieni, wyprane z wszelkich barw. Ta przemiana wskazywa�a, jak bardzo poprawi� mu si� wzrok podczas pobytu w Ziemi �wi�tej.
��Przypominasz sobie, jak mnie pyta�e�, kim s� arcystr�e�� rzek� ojciec Sifans.�� Pyta�e�, czy ich widujemy. Oto moja odpowied�.�� Wskaza� na le��ce pod nim miasto.�� Ludzie tam w dole nie widz� nas. Nawet je�li podnios� wzrok, nie zdo�aj� nas wypatrzy�. Stoimy ponad nimi. Tak samo arcystr�e stoj� ponad zwyczajnymi cz�onkami bractwa kap�an�w. Wewn�trz naszej fortecy le�y ukryta forteca.
��Ojcze Sifansie, pom� mi. Czy owa, ukryta forteca jest� czy jest nam przyjazna? �Ukryte� nie zawsze znaczy �przyjazne�.
Ojciec zamruga� powiekami.
��Powiniene� raczej zapyta�, czy ukryta forteca jest nam potrzebna dla przetrwania. Wtedy odpowied� brzmi: �Tak�� za wszelk� cen�. Dziwna mo�e ci si� wydawa� taka odpowied�, zw�aszcza z moich ust. Jestem za z�otym �rodkiem we wszystkim, z wyj�tkiem tego jednego. Ostateczno�ci naszego �ywota, przed kt�rym Akha usi�uje nas broni�, wymagaj� ostatecznych �rodk�w. Arcystr�e s� str�ami Prawdy. Pismo �wi�te podaje, �e nasz �wiat wycofa� si� tu przed ogniem Wutry. Wiele pokole� temu lud Pannowalu o�mieli� si� odwr�ci� od Akhy i zamieszka� poza wn�trzem chroni�cej nas �wi�tej g�ry. Miasta podobne Vakkowi, kt�ry mamy przed sob�, budowano pod go�ym niebem. W�wczas zostali�my pokarani po�og� zes�an� przez Wutr� i jego kohorty. Garstka tych, co prze�yli, powr�ci�a do naszego naturalnego domu, tutaj. To nie tylko Pismo �wi�te, Juli. Wybacz mi blu�nierstwo owego �tylko�. To jest Pismo �wi�te, powinienem by� rzec. I to jest te� historia naszego ludu. Arcystr�e w swej ukrytej fortecy str�uj� przy tej historii i wielu innych rzeczach, kt�re przetrwa�y do dnia dzisiejszego z okresu go�ych niebios. Wierz�, �e dla ich oczu odkryte jest to, co jest zakryte dla naszych.
��Dlaczego nas z Ziemi �wi�tej uwa�aj� za niedoros�ych do poznania tych rzeczy�!
��Wystarczy, �e znamy je w postaci Pisma �wi�tego, jako przypowie��. Moim skromnym zdaniem nag� prawd� zamyka si� przed nami, po pierwsze, dlatego, �e ci, kt�rzy s� u w�adzy, zawsze wol� kry� wiedz� daj�c� im w�adz�, a po drugie, poniewa� uwa�aj�, �e uzbrojeni w takow� wiedz� mogliby�my zn�w pokusi� si� o powr�t w zewn�trzny �wiat go�ych niebios, w porze gdy Wielki Akha przegna �niegi.
My�li Juliego wirowa�y jak na karuzeli. Zaskoczy�a go szczero�� ojca Sifansa. Skoro wiedza to w�adza, czym w takim razie jest religia? Przysz�o mu do g�owy, �e zapewne poddaj� go pr�bie, i zdawa� sobie spraw�, �e kap�an z �ywym zainteresowaniem oczekuje od niego odpowiedzi. Nie chc�c si� za bardzo wychyli�, podpar� j� imieniem Akhy.
��Chyba Akha przeganiaj�c �niegi zaprasza tym samym do powrotu w podniebny �wiat? Nie jest zgodne z natur� m�czyzn i kobiet, �eby rodzi� si� i umiera� w ciemno�ci.
Ojciec Sifans westchn��.
��Tak powiadasz� ale ty� urodzi� si� pod niebem.
��I mam nadziej�, �e pod niebem umrꠗ powiedzia� Juli z �arliwo�ci�, kt�ra zadziwi�a jego, samego. Obawia� si�, czy ta spontaniczna odpowied� nie wzbudzi gniewu mistrza, ale staruszek po�o�y� mu tylko d�o� na ramieniu.
��Ka�dym z nas targaj� sprzeczne pragnienia��� Walczy� ze sob�, czy to �eby przem�wi�, czy mo�e zamilcze�, po czym rzek� �agodnie:�� Chod�, wracamy, ty poprowadzisz. Zaczynasz czyta� �cienne hieroglify jak mistrz.
Spu�ci� zas�on� na Vakk. Popatrzyli na siebie w powracaj�cej fal� nocy. Po czym zawr�cili przez ciemn� odnog� galerii.
Wy�wi�cenie Juliego na kap�ana by�o wielkim wydarzeniem. Z zawrotami g�owy po czterech d�ugich dniach postu stawi� si� w Wysokim Rogu przed swoim kardyna�em. Wraz z nim stawili si� trzej inni m�odzie�cy w wieku Juliego, kt�rzy tak jak on mieli z�o�y� �luby kap�a�skie, jak on mieli sta� w nakrochmalonych szatach i przez dwie godziny �piewa� bez akompaniamentu muzyki, i jak on wyuczyli si� ca�ej liturgii na pami�� z tej okazji. Ich cienkie g�osy w ogromnej mrocznej �wi�tyni rozbrzmiewa�y g�ucho jak w studni.
Pomi�dzy nimi a siedz�c� postaci� kardyna�a p�on�a samotna �wieca. Starzec nie poruszy� si� przez ca�� uroczysto��; zapewne przysn��. Lekki powiew wychyla� chybotliwy p�omie� �wiecy w jego stron�. W g��bi stali trzej mistrzowie, wprowadzaj�cy nowicjuszy w szeregi kap�an�w. Juli widzia� w cieniu swojego Sifansa, jak marszczy nos niczym j�dza w ekstazie i kiwa g�ow� do taktu. Nie dostrzeg� milicji ani fagor�w. Na zako�czenie inicjacji sztywna, starcza posta�, strojna w czer�, biel i z�oto �a�cuch�w, d�wign�a si� na nogi i wysoko wzni�s�szy r�ce zaintonowa�a modlitw� nowicjuszy:
��� i racz wskaza� nam, Akho Wiekuisty, drog� do coraz dalszych jaski� my�li twojej, a� odnajdziemy w sobie tajemnice owego oceanu niesko�czono�ci bez kresu i bez miary, kt�ry �wiat zowie �yciem, a kt�ry dla nas nielicznych wybra�c�w jest Wszystkim, co jest ponad �mier� i �ycie�
Ozwa�y si� horny, g�o�niej�ca muzyka wype�ni�a i Wysoki R�g, i serce Juliego, Nazajutrz otrzyma� swoje pierwsze zadanie; mia� p�j�� mi�dzy wi�ni�w Pannowalu i wys�uchiwa� ich skarg.
�wie�o wy�wi�ceni kap�ani podlegali ustalonemu porz�dkowi. Najpierw odbywali s�u�b� w Karnej Kolonii, nast�pnie przechodzili do s�u�by bezpiecze�stwa, a dopiero p�niej wypuszczano ich do pracy w�r�d zwyk�ych obywateli. W tym procesie hartuj�cym krzepli poprzez oderwanie od ludzi, kt�rzy ich doprowadzili do �wi�ce�.
Karna Kolonia by�a pe�na gwaru i p�on�cych g�owni. By�a te� pe�na dozorc�w, rekrutowanych spo�r�d milicjant�w, razem z fagorami. Mie�ci�a si� w wyj�tkowo wilgotnej grocie. Prawie ca�y czas rosi� drobny deszcz. Wystarczy�o popatrze� w g�r�, by dostrzec lec�ce �ukiem w d� koraliki wody, kt�re powiew wiatru str�ca� ze stalaktyt�w uczepionych sklepienia. Dozorcy nosili buty na grubych zel�wkach, kt�rymi stukali po chodnikach. Nieod��czne bia�ogrzywe fagory nie nosi�y nic, dostatecznie wyposa�one przez natur�.
Brat Juli mia� pe�ni� s�u�b� na zmianie jednego z trzech porucznik�w stra�y, nieokrzesanego prostaka imieniem Drawog, kt�ry chodzi� tak, jakby rozgniata� karaluchy, a m�wi�, jakby je prze�uwa�. Nieustannie, z irytuj�cym b�bnieniem, uderza� si� kijem po cholewach. Wszystkiemu, co dotyczy�o wi�ni�w�� z samymi wi�niami w��cznie�� towarzyszy�y uderzenia. Wszelkie czynno�ci wykonywano pod uderzenia gong�w, wszelk� zw�ok� karano uderzeniami kija. Zgie�k by� na porz�dku dziennym. Wi�niowie stanowili z�owrog� band�. Juli musia� sankcjonowa� powszechn� przemoc i cz�sto opatrywa� jej ofiary.
Wkr�tce zrodzi� si� w nim bunt przeciwko bezrozumnej brutalno�ci Drawoga, za� nie s�abn�ca wrogo�� wi�ni�w szarpa�a mu nerwy. Szcz�liwe by�y dni pod skrzyd�ami ojca Sifansa, nawet je�li Juli nie zawsze to docenia�. W tym nowym surowym otoczeniu t�skni� za g�stym mrokiem, cisz�, modlitw�, a nawet za samym Sifansem, za jego nie�mia�� �yczliwo�ci�. Drawog nie wiedzia�, co to jest �yczliwo��.
W sk�ad Karnej Kolonii wchodzi�a znana mu wcze�niej Obora. Brygady wi�ni�w wyburza�y w niej tyln� �cian�, powi�kszaj�c przestrze� robocz�. Praca nie mia�a ko�ca.
��To s� niewolnicy i musisz ich ba�, �eby si� ruszali�� rzek� Drawog.
Uwaga ta otworzy�a Juliemu oczy na ponury fragment historii�� pewnie kawa� Pannowalu zosta� otwarty w ten spos�b. Wybrany gruz wywo�ono w ci�kich drewnianych w�zkach dwuko�owych, z trudem popychanych przez pary wi�ni�w. W�zki toczy�y si� do skraju g��bokiej przepa�ci, gdzie� w g��bi loch�w, gdzie hen w dole rwa� Vakk i by�o do�� miejsca na ca�y gruz �wiata.
W Oborze znajdowa�o si� gospodarstwo rolne, w kt�rym pracowali wi�niowie. Uprawiali ciemnolubny j�czmie� na chleb i hodowali ryby w stawie zasilanym przez wyp�ywaj�cy ze ska� potok. Codziennie od�awiano parti� wi�kszych ryb. Chore ryby zakopywano w d�ugich zagonach, na kt�rych ros�y jadalne grzyby ogromnych rozmiar�w. Ich ostra wo� uderza�a w nos ka�dego, kto wkracza� do Obory.
W s�siednich jaskiniach by�y podobne gospodarstwa oraz kopalnie czertu. Jednak Juli mia� ograniczone mo�liwo�ci poruszania si� niemal tak samo, jak wi�niowie; granice Obory by�y r�wne granicom jego rewiru. Zaskoczony us�ysza�, jak Drawog w rozmowie z jakim� dozorc� m�wi�, �e pewien boczny korytarz prowadzi z Obory do Rynku. Rynek! Ta nazwa od�wie�y�a w pami�ci obraz; t�umnego �wiata, kt�ry pozostawi� w innym �yciu, i z nostalgi� wspomnia� Kyala i jego �on�. Nigdy nie b�dziesz prawdziwym kap�anem�� powiedzia� sobie w duchu.
Gongi bi�y, dozorcy wrzeszczeli, wi�niowie wyt�ali odmawiaj�ce pos�usze�stwa cia�a. Pag�ry cz�apa�y tam i z powrotem, chlastaj�c mleczami po szparach nozdrzy, z rzadka wymieniaj�c mi�dzy sob� jakie� pomruki. Juli nienawidzi� ich obecno�ci. Obserwowa�, jak czw�rka wi�ni�w pod okiem kt�rego� z dozorc�w Drawoga tra�uje staw rybny. W tym celu zmuszono ich do wej�cia po pas w lodowat� wod�. Kiedy w��k si� nape�ni�, mogli wyle�� i wyci�gn�� po��w na brzeg. �owili guty. Blado��te, o �lepych niebieskich oczach. Rzuca�y si� bezradnie, wyrwane z naturalnego �ywio�u. Obok dw�jka wi�ni�w przetacza�a w�zek z t�uczniem. Ko�o w�zka zawadzi�o o kamie�. Wi�zie� przy lewym dr��ku potkn�� si� i run��. Padaj�c tr�ci� jednego z rybak�w, m�odzika, kt�ry pochylony �apa� za sznur sieci; ch�opak wpad� g�ow� do wody.
Dozorca podni�s� krzyk i kij, wal�c, kogo popad�o. Jego fagor dopad� le��cego w�zkarza i usun�� go z drogi. Drawog z drugim dozorc� nadbiegli w por�, by do�o�y� kijami po g�owie m�odemu wi�niowi, gramol�cemu si� w�a�nie ze stawu. Juli chwyci� Drawoga za rami�.
��Zostawcie go. To by� wypadek. Pom�cie mu si� wykaraska�.
��Jemu nie wolno w�azi� samowolnie do stawu�� rzuci� z w�ciek�o�ci� Drawog i odepchn�wszy �okciem Juliego m��ci� kijem dalej.
Wi�zie� gramoli� si� ociekaj�c wod� i krwi�. Przybieg� jeszcze trzeci dozorca ze skwiercz�c� na deszczu �agwi�, z fagorem depcz�cym mu po pi�tach; �lepia fagora r�owi�y si� w mroku. Nowo przyby�y pokrzykiwa� zmartwiony, �e omin�a go zabawa. Zd��y� jednak przy��czy� si� do Drawoga i kompanii i do ich kopniak�w, kt�rymi odprowadzono p�przytomnego wi�nia do celi w s�siedniej grocie. Kiedy wrzaski ucich�y i t�um si� rozproszy�, Juli cichaczem zaszed� tam, w sam� por�, aby us�ysze� wo�anie z przyleg�ej celi:
���yjesz, Usilk?
Juli pomaszerowa� do kancelarii Drawoga i zabra� z niej klucz, uniwersalny. Otworzy� drzwi celi Usilka, wzi�� lamp� �ojow� z niszy w korytarzu i przekroczy� pr�g.
Wi�zie� le�a� na pod�odze w ka�u�y wody. Wsparta na r�kach, wystawia� �opatki stercz�ce pod koszul�, jakby mia�y j� przedziurawi�. Krwawi�a mu g�owa i policzek. Z ponur� min� spojrza� na Juliego, po czym z t� sam� min� opu�ci� g�ow�. Juli zerkn�� na mokr� i poranion� czaszk�. W udr�ce przykucn�� przy wi�niu, odstawiwszy lamp� na zapaskudzon� posadzk�.
��Spieprzaj, mnichu�� warkn�� wi�zie�.
��Pom�g�bym ci, gdybym m�g�.
��Nie mo�esz pom�c. Spieprzaj!
Trwali w tych samych pozach, bez ruchu i bez s�owa, a woda i krew miesza�y si� w ka�u�y.
��Zdaje si�, �e masz na imi� Usilk?
Milczenie. Wi�zie� nie odrywa� pokiereszowanej g�owy od posadzki.
��Czy tw�j ojciec nazywa si� Kyale? Mieszka w Vakku?
��Odczep si�.
��Znam� zna�em go dobrze. I twoj� matk�. Opiekowa�a si� mn�.
��S�ysza�e�, co powiedzia�em�
W nag�ym przyp�ywie si� wi�zie� rzuci� si� na Juliego, zadaj�c mu niemrawe ciosy. Juli przekozio�kowa� i uwolni� si� podskoczywszy niczym asokin. Ju� mia� ruszy� do ataku, ale przystan�� w p� drogi. Wysi�kiem woli opanowa� si� i cofn��. Bez dalszych s��w wzi�� lamp� i wyszed� z celi.
��Niebezpieczny, taki owaki�� widz�c jego wzburzenie Drawog pozwoli� sobie na z�o�liwy u�mieszek pod adresem kap�ana. Juli skry� si� w kaplicy zakonnych bracia wznosz�c mod�y do zimnego jak g�az Akhy.
W Rynku Juli s�ysza� opowie��, nieobc� r�wnie� duchownym z Ziemi �wi�tej, opowie�� o pewnym wiju. Wij by� nas�any przez Wutr�, z�ego boga niebios. Wutra wpu�ci� wij� do labiryntu korytarzy w �wi�tej g�rze Akhy. Wij jest wielki i d�ugi, obwodem zbli�ony do przekroju korytarzy. Jest �liski i sunie bezg�o�nie w ciemno�ciach. S�ycha� tylko jego dech, dobywaj�cy si� z obwis�ej g�by. �ywi si� lud�mi. Cz�owiek jest niby bezpieczny, ale ju� za chwil� s�yszy szata�ski dech, szelest d�ugich w�s�w i za moment zostaje po�kni�ty.
Duchowy odpowiednik wij� Wutry buszowa� teraz po labiryntach my�li Juliego. Wycie�czone ramiona i krew wi�nia dobitnie uzmys�owi�y mu przepa�� mi�dzy przykazaniami bo�ymi i praktykowaniem ich w �yciu., Nie sz�o o to, �e przykazania s� tak bardzo pobo�ne, w wi�kszo�ci by�y bowiem praktyczne, narzucaj�ce pobo�no��, i nie sz�o te� o to, �e �ycie jest tak bardzo z�e; gryz� si� tym, �e stoj� w sprzeczno�ci ze sob�. W jego pami�ci od�y�o co�, co powiedzia� mu kiedy� ojciec Sifans: �To nie dobro i bogobojno�� sk�aniaj� cz�owieka do s�u�enia Akhce. Cz�ciej grzech, taki jak tw�j�. Z tego wynika�o, �e w�r�d kap�an�w s� liczni mordercy i zbrodniarze�� niewiele lepsi ni� wi�niowie. A jednak postawiono ich nad wi�niami. Dano im w�adz�.
Juli skrupulatnie wype�nia� swoje obowi�zki. U�miecha� si� jednak rzadziej ni� zwykle. Nie czu� si� szcz�liwy w roli kap�ana. Noce sp�dza� na modlitwach, dni na rozmy�laniach i�� na pr�bach nawi�zania kontaktu z Usilkiem. A Usilk od niego stroni�.
Wreszcie Juli sko�czy� s�u�b� w Karnej Kolonii. Rozpocz�� okres medytacji przed wsp�prac� ze s�u�b� bezpiecze�stwa. Ten od�am milicji zwr�ci� jego uwag�, gdy chadza� po celach; teraz Juli powzi�� niebezpieczny pomys�.
Po kilku dniach w Bezpiecze�stwie wij Wutry rozhula� si� na dobre w jego umy�le. Juli mia� za zadanie odwiedza� pobitych i przes�uchiwanych i udziela� im ostatniego b�ogos�awie�stwa przed �mierci�. Stawa� si� coraz twardszy, a� otrzyma� pochwa�� od prze�o�onych i w�asne sprawy do prowadzenia.
Przes�uchania by�y proste, jako �e istnia�o niewiele rodzaj�w przest�pstw. Ludzie oszukiwali, kradli lub g�osili herezje. Albo chodzili w zakazane miejsca b�d� knuli rewolucj�, czym zawini� Usilk. Niekt�rzy pr�bowali nawet ucieczki do, kr�lestwa Wutry, pod otwarte niebo. W�wczas w�a�nie Juli u�wiadomi� sobie, �e �wiat ciemno�ci toczy co� na podobie�stwo choroby: wszyscy u w�adzy obawiali si� rewolucji. Choroba l�g�a si� w mroku i by�a �r�d�em niezliczonych drobnych przepis�w, rz�dz�cych �yciem Pannowalu.
��cznie z kap�anami osada liczy�a sze�� i trzy czwarte tysi�ca mieszka�c�w, z kt�rych ka�dy przymusowo nale�a� albo do gildii, albo do zakonu. W ka�dej kwaterze, gildii, zakonie czy dormitorium kr�cili si� szpicle, kt�rym z kolei r�wnie� nie ufano i kt�rzy r�wnie� mieli w�asn�, pe�n� Szpieg�w gildi�. Ciemno�� rodzi�a nieufno��, a pewne jej ofiary przewija�y si� przed bratem Julim jak galeria szubienicznik�w. Mimo �e napawa�o go to wstr�tem do siebie samego, Juli odkry�, �e jest dobry w swojej robocie. Okazywa� do�� wsp�czucia, aby jego ofiara przesta�a mie� si� na baczno�ci, i by� wystarczaj�co bezwzgl�dny, aby wydrze� prawd�. Wbrew samemu sobie nabra� zawodowego upodobania do tego fachu. Dopiero gdy poczu� si� pewnie, kaza� doprowadzi� Usilka przed swoje oblicze.
Codziennie po sko�czonej s�u�bie odprawiano nabo�e�stwo w Wysokim Rogu. Obecno�� by�a obowi�zkowa dla kap�an�w, dobrowolna dla milicji. Wysoki R�g mia� wspania�� akustyk�: ch�r i muzykanci wype�niali mrok wzbieraj�cymi falami muzyki. Juli �wiczy� ostatnio na instrumencie muzycznym. Gra� coraz bieglej na hornie br�zowym instrumencie nie wi�kszym od d�oni, kt�rym pocz�tkowo pogardza�, widz�c innych muzykant�w wygrywaj�cych na ogromnych pitach, krutach, barambanach i dwuko�ach. Ale male�ki horn potrafi� przemieni� jego tchnienie w ton, kt�ry wzlatywa� wysoko jak marzysko, szybowa� hen pod mgliste sklepienie Wysokiego Rogu. ponad ca�� harmoni� melodii. A z nim na skrzyd�ach tradycyjnych kantat: �Ujarzmiony�, �W jego Cieniu� i ulubionej, bogato kontrapunktowanej �Oldorando� szybowa� tak�e duch Juliego.
Pewnego wieczoru, po nabo�e�stwie, Juli opu�ci� Wysoki R�g w towarzystwie znajomego kap�ana spowiednika imieniem Berwin i wsp�lnie poszli na przechadzk� katakumbami dr�g Ziemi �wi�tej, aby zapozna� palce z nowymi ornamentami, nad kt�rymi wci�� jeszcze pracowa�o trzech braci Kilandar�w. Przypadkowo spotkali ojca Sifansa, r�wnie� na przechadzce, z nerwowo szeptan� litani� na wargach. Przywitali si� serdecznie. Berwin uprzejmie przeprosi� i odszed�, nie chc�c przeszkadza� Juliemu i ojcu Sifansowi we wsp�lnym spacerze i rozmowie.
��Moja codzienna robota nie raduje mojej duszy, ojcze. Uradowa�o j� nabo�e�stwo.
Jak to by�o w jego zwyczaju, Sifans nie odpowiedzi�,! wprost.
��Przychodz� wspania�e raporty o twojej robocie, braciszku Juli. B�dziesz musia� rozejrze� si� za dalszym awansem. A wtedy pomog� ci.
���askawy jeste�, ojcze. Pami�tam, co mi m�wi�e��� �ciszy� g�os�� o arcystr�ach. Organizacja, do kt�rej mo�na wst�pi� na ochotnika, tak powiedzia�e�?
��Nie, powiedzia�em, �e mo�na zosta� wybranym do arcystr��w.
��Jak m�g�bym zg�osi� swoj� kandydatur�?
��Akha wesprze ci�, gdy b�dzie trzeba.�� Sifans parskn�� �miechem.�� Skoro nale�ysz ju� do nas, zastanawiam si� czy dotar�y do ciebie pog�oski o zakonie wy�szym jeszcze od arcystr��w?
��Nie, ojcze. Wiesz, �e nie daj� ucha pog�oskom.
��Ha, powiniene�. Pog�oski s� wzrokiem �lepca. Ale skoro� taki honorowy, to nic nie powiem o poborcach.
��Poborcach? Co to za jedni?
��Nie, nie dr�cz si�, nie powiem ani s��wka. Po co masz sobie zawraca� g�ow� tajnymi stowarzyszeniami czy bajkami o ukrytych jeziorach wolnych od lodu? Takie rzeczy mog� by� w ko�cu wyssane z palca. Bajdy, jak o wiju Wutry.
Juli za�mia� si�.
��No dobrze, ojcze, ju� umieram z ciekawo�ci. Mo�esz mi teraz wszystko opowiedzie�
Sifans cmokn�� w�skimi wargami. Zwolni� kroku i skr�ci� w boczn� nisz�.
��Skoro mnie zmuszasz. Oj, nie�adnie to, nie�adnie� Pewnie pami�tasz, jak mieszka posp�lstwo w Vakku, izby na kupie, jedna na drugiej, bez �adu. Przypu��my, �e to pasmo g�r, w kt�rym �yje Pannowal, przypomina Vakk albo, jeszcze lepiej, przypomina cia�o, a w nim rozmaite, po��czone ze sob� cz�ci, jak �ledziona, p�uca, r�ne narz�dy, serce. Przypu��my, �e istniej� jaskinie r�wnie wielkie jak nasze, nad i pod nami. To niemo�liwe, prawda?
��Nie.
��Powiadam, �e to jest mo�liwe. Przyjmijmy tak� hipotez�. Powiedzmy, �e gdzie� za Obor� istnieje wodospad, sp�ywaj�cy z groty ponad nami. I ten wodospad spada poni�ej naszego poziomu, gdzie� pod sp�d. Woda bie�y, jak chce. Powiedzmy, �e spada do jeziora, kt�rego to� jest czysta i zbyt ciep�a, �eby powsta� na niej l�d� Wyobra�my sobie, �e w owym kusz�cym i bezpiecznym zak�tku �yj� najbardziej uprzywilejowani, najpot�niejsi poborcy. Pobieraj� oni wszystko, co najlepsze z wiedzy i w�adzy, i strzeg� tego skarbu dla nas po dzie� zwyci�stwa Akhy.
��I strzeg� przed nami�
��Co takiego? Pfuj, umkn�o mi, co powiedzia�e�, braciszku. C�, opowiadam ci tylko� ot, tak� sobie historyjk�.
��A do poborc�w te� trzeba zosta� wybranym? Ojciec Sifans cichutko cmokn�� j�zykiem.
��Kt� m�g�by dost�pi� takiego przywileju, zak�adaj�c, �e�� to wszystko istnieje? Nie, m�j ch�opcze, w tym trzeba si� urodzi栗 pot�ne rody, pi�kne, ogniste kobiety i pewne sekretne przej�cia w obie strony, nawet poza domen� Akhy� Nie, trzeba by� to� trzeba by rewolucji, �eby zbli�y� si� do takiego hipotetycznego miejsca.
Zadar� nos i zachichota�.
��Ojcze, droczysz si� z biednym, g�upim kap�anem ni�szego ni� ty stopnia.
Stary kap�an przekrzywi� g�ow�, jakby ferowa� wyrok.
��Biedny, owszem, jeste�, m�j m�ody przyjacielu, i biednym najprawdopodobniej pozostaniesz. G�upi nie jeste��� i w�a�nie dlatego b�dziesz zawsze kap�anem ze skaz�, jak d�ugo kap�anem pozostaniesz. Dlatego te� ci� kocham.
Po�egnali si�.
S�owa Sifansa nie dawa�y Juliemu spokoju. Tak, jest kap�anem ze skaz�, jak orzek� starzec. Mi�o�nikiem muzyki, niczym wi�cej. Obmy� twarz, ale lodowata woda nie ostudzi�a pal�cych my�li. Wszystkie te hierarchie kap�a�skie�� o ile istnia�y�� wiod�y jedynie do w�adzy. Nie do Akhy. Wiara nigdy dok�adnie nie wyja�nia�a, w jaki spos�b mod�y mog� wzruszy� kamienny pos�g, brak�o jej werbalnej precyzji muzyki; s�owa wiary prowadzi�y jedynie w mglisty mrok zwany pobo�no�ci�. �wiadomo�� tego by�a r�wnie szorstka jak r�cznik, kt�rym wytar� sobie policzki.
Le��c bezsennie w dormitorium zrozumia�, �e stary Sifans zosta� odarty ze swego �ycia, wyja�owiony z prawdziwej mi�o�ci i �e pozosta�o mu tylko droczenie si� z widmami w�asnych uczu�. W gruncie rzeczy starca nie obchodzi�o�� pewnie ju� dawno przesta�o obchodzi栗 czy wychowankowie wierz�, czy nie. Aluzjami i zagadkami wyra�a� tkwi�ce w nim g��boko niezadowolenie z w�asnego �ycia. Z nag�ym l�kiem Juli powiedzia� sobie w duchu, �e lepiej umrze� cz�owiekiem na pustkowiach, ni� zamkn�� si� w sobie i ciemnych schronach Pannowalu. Nawet je�li oznacza�oby to rozstanie z hornem i tonami �Oldorando�. Ze strachu a� usiad�, odrzuciwszy koc. Mroczne przeci�gi, ci niestrudzeni lokatorzy dormitorium, owia�y mu g�ow�. Zadr�a�. W jakim� porywie r�wnym uniesieniu, kt�rego dozna� wkraczaj�c niegdy� do Stodo�y, wyszepta�:
��Ja nie wierz�, w nic nie wierz�.
We w�adz� nad innymi, w to wierzy�. Codziennie widzia� j� w dzia�aniu. Ale by�a rzecz� czysto ludzk�. By� mo�e w inn� ni� ludzka przemoc tak naprawd� przesta� wierzy� podczas ceremonii w Stanowej, kiedy ludzie pozwolili nienawistnemu fagorowi wygry�� s�owa m�odego Naaba razem z gard�em. By� mo�e s�owa Naaba jeszcze zatriumfuj� i kap�ani zmieni� si� tak, �e ich �ycie nabierze sensu. S�owa, kap�ani�� oto co jest rzeczywiste. To Akha jest nico�ci�. W niesionej powiewem ciemno�ci wyszepta�:
��Akho, jeste� niczym!
Nie pad� martwy, a powiew nadal igra� mu we w�osach. Wyskoczy� z ��ka i pobieg� przed siebie. Pod jego palcami odwija�a si� na �cianach wst�ga ornamentu, on za� p�dzi� nie przystaj�c, a� opad� z si�, a� zapiek�y go obtarte palce. Zawr�ci� zziajany. Rozkazywa� pragn��, nie s�ucha�. Burza w jego g�owie ucich�a. Naci�gn�� na siebie koc. Jutro przyst�pi do dzia�ania. Przysypiaj�c drgn�� jeszcze. Zn�w sta� na mro�nym stoku. Opuszczony przez ojca, kt�rego porwa�y fagory, z pogard� cisn�� ojcowski oszczep w krzaki. Wszystko o�y�o w jego pami�ci: tamten ruch ramienia, �wist oszczepu przeszywaj�cego spl�tane badyle, jak n� ostre powietrze w p�ucach. Dlaczego nagle o�y� w jego pami�ci �w nieistotny szczeg�? Ale poniewa� nie posiada� zdolno�ci samoanalizy, pytanie pozosta�o bez odpowiedzi i Juli zapad� w sen.
Nazajutrz ko�czy� przes�uchanie Usilka; po sze�ciu kolejnych dniach �ledztwa nale�a�o zostawi� oskar�onego w spokoju. Obowi�zywa�y w tych sprawach surowe przepisy, a milicja podejrzliwie obserwowa�a wszelkie kontakty kap�an�w z wi�niami.
Usilk nie powiedzia� nic istotnego, z r�wn� oboj�tno�ci� znosz�c bicie, jak i przymilno��. Sta� przed Julim, kt�ry zasiada� na krze�le inkwizytora, misternie wycyzelowanym z jednego kawa�ka drewna; mia�o to podkre�la� r�nic� ich pozycji�� Juli pozornie na luzie, Usilk na p� zag�odzony, obdarty, zgarbiony, z twarz� wyn�dznia�� i bez wyrazu.
��Wiadomo nam, �e nagabywali ci� ludzie zagra�aj�cy bezpiecze�stwu Pannowalu. Podaj nam ich imiona i jeste� wolny, wracasz do Vakku.
��Nie znam ich. R�ni ludzie gadali r�ne rzeczy. I pytanie, i odpowied� mia�y charakter utartych formu�. Juli wsta� z krzes�a, i zacz�� spacerowa� wok� wi�nia, nie zdradzaj�c swoich uczu�.
��S�uchaj, Usilk. Nie �ywi� do ciebie wrogo�ci. Szanuj� twoich rodzic�w, jak ci m�wi�em. To jest nasze ostatnie widzenie. Wi�cej si� nie spotkamy, a w tym ohydnym miejscu czeka ci� pewna �mier�, bez powodu.
��Mam swoje powody, mnichu.
Juli zdumia� si�. Wcale nie oczekiwa� odpowiedzi. �ciszy� g�os.
��Wszyscy mamy swoje powody� Zawierz� ci w�asne �ycie. Ja si� nie nadaj� na kap�ana, Usilk. Urodzi�em si� w bia�ych pustkowiach pod niebem p�nocy, daleko od Pannowalu, i na pustkowia pragn� wr�ci�. Zabior� ci� ze sob�, pomog� ci uciec. M�wi� szczerze.
Usilk spojrza� mu w oczy.
��Odpieprz si�, mnichu. Nie nabierzesz mnie na ten numer.
��M�wi� szczerze. Jak mam ci� przekona�? Chcesz, abym blu�ni� bogu, kt�remu �lubowa�em? My�lisz, �e dla mnie to jak splun��? W Pannowalu wyszed�em na ludzi, co� jedna�o w g��bi mej istoty buntuje si� przeciwko Pannowalowi i tutejszym porz�dkom. Dla t�um�w to dach nad g�ow� i zadowolenie, ale nie dla mnie, nawet w mojej uprzywilejowanej pozycji kap�ana. Nie wiem dlaczego, wiem tylko, �e taki jestem��� Powstrzyma� potok s��w.�� Przejd� do rzeczy. Mog� ci za�atwi� mnisi habit. Po wyj�ciu z tej celi przemyc� ci� do Ziemi �wi�tej i uciekniemy razem.
��Pieprz� i ciebie, i twoje numery.
Juliego ponios�a w�ciek�o��. Opanowa� j� jedynie na tyle, �eby si� nie rzuci� z pi�ciami na Usilka. W furii skoczy� po wisz�cy na �cianie pejcz i smagn�� nim krzes�o. Porwawszy ze sto�u lamp� �ojow� podetkn�� j� Usilkowi pod nos� Waln�� si� w pier�.
��Po co mia�bym ci k�ama�, po co zdradza�bym samego siebie? Co ty tam w ko�cu wiesz? Nic godnego uwagi. Niby jaki� przedmiot porwano ci� z Vakku, twoje �ycie nie ma sensu ani znaczenia. Czeka ci� ka�� i �mier�, bo takie twe przeznaczenie. Pi�knie, droga wolna, skacz z rado�ci, �e �ycie uchodzi z ciebie dzie� po dniu�� oto cena, jak� p�acisz za swoj� but� i za to, �e� g�upi. R�b co chcesz, zdychaj sobie po tysi�c razy. Ja mam do��. Nie mog� znie�� tej mord�gi. Wynosz� si�. Pomy�l o mnie, le��c we w�asnym g�wnie�� b�d� daleko st�d, wolny pod wolnym niebem, gdzie moc Akhy mnie nie dosi�gnie.
Wykrzykiwa� te s�owa, nie dbaj�c o to, kto ich s�ucha, ciskaj�c je w blad� mask� twarzy Usilka.
��Odpieprz si�, mnichu.�� Ta sama ponura �piewka, co od tygodnia.
Juli cofn�� si� o krok i trzasn�� Usilka na odlew r�koje�ci� pejcza w poharatany policzek. W cios w�o�y� ca�� swoj� w�ciek�o�� i si��. P�on�cym wzrokiem dostrzeg� w niepewnym �wietle lampy, gdzie trafi�a r�koje�栗 pod oko i w poprzek grzbietu nosa. Sta� z pejczem na p� wzniesionym patrz�c, jak Usilk podnosi d�onie do rany, jak uginaj� si� pod nim kolana. Jak s�ania si� i pada na posadzkꠗ na kolana i �okcie. Z pejczem w zaci�ni�tej pi�ci Juli przest�pi� jego cia�o i opu�ci� izb�.
Z zam�tem w duszy ledwo dostrzeg� zam�t wok� siebie. Dozorcy i milicjanci p�dzili w r�nych kierunkach, jakby nagle zwariowali�� w mrocznych arteriach Ziemi �wi�tej za naturalny uchodzi� krok pogrzebowego konduktu. Jaki� kapitan z zapalon� �agwi� w r�ku nadszed� po�piesznie wykrzykuj�c komendy.
��Kap�an inkwizytor?�� spyta� Juliego.
��A bo co?
��Te izby maj� by� wolne. Zabierzcie wi�ni�w z powrotem do cel. Tu z�o�ymy rannych. Migiem.
��Rannych? Jakich rannych?
��G�uchy�, bracie?�� rykn�� zirytowany kapitan.�� A my�lisz, �e sk�d tu tyle krzyku od godziny? Zawali�y si� nowe wyrobiska w Oborze i przysypa�o wielu dobrych ch�opak�w. Istne pobojowisko. No, kopnij si� po swego wi�nia i przenie� go do celi, tylko migiem. Ten korytarz musi by� wolny za dwie minuty.
Odszed� krzycz�c i kln�c. Juli zawr�ci�. Usilk wci�� le�a� skurczony na posadzce izby �ledczej. Juli pochyli� si�, chwyci� go pod pachy i postawi� na nogi. Usilk j�kn��, ale jakby na p� oprzytomnia�. Za�o�ywszy sobie jego rami� na szyj� Juli m�g� jako tako prowadzi� wi�nia. W korytarzu nadal rycza� kapitan, inni inkwizytorzy eskortowali swoje ofiary, t�ocz�c si� w podnieceniu, jako� nieszczeg�lnie zmartwieni tym zak��ceniem rutynowych zaj��. Niczym cienie wsi�kali w mrok.
Juli mia� teraz okazj� ulotni� si�, dop�ki trwa�o zamieszanie. A Usilk? Gniew mija�, wraca�o poczucie winy. I pragnienie, aby pokaza� Usilkowi, jak szczera by�a gotowo�� przyj�cia mu z pomoc�. Podj�� decyzj�. Miast. skierowa� si� do wi�ziennych cel, skr�ci� w stron� kap�a�skich kwater. W g�owie dojrzewa� mu plan.
Najpierw musi docuci� Usilka, przygotowa� go do ucieczki. Nie by�o co marzy� o zabraniu wi�nia do zakonnego dormitorium, gdzie by ich wykryto; zna� pewniejsze schronienie. Czytaj�c z mur�w skr�ci� przed dormitoriami, taszcz�c Usilka po kr�tych schodach, z kt�rych wchodzi�o si�, troch� jak w mrowisku, do izb kilku ojc�w. Z d�oni� na wst�dze ornamentu zawsze wiedzia�, gdzie si� znajduje, nawet gdy ciemno�� zg�stnia�a tak bardzo, �e z�udne purpury p�ywa�y w niej niczym wodorosty w toni. Zastuka� do drzwi ojca Sifansa i wszed�. Tak, jak si� spodziewa�, nikt nie odpowiedzia�. O tej porze dnia Sifans bywa� zaj�ty gdzie indziej. Wci�gn�� Usilka do �rodka.
Wiele razy wystawa� pod tymi drzwiami, ale nigdy nie przekroczy� progu izby. Nie rozeznawa� si� tu w niczym. Posadzi� Usilka i opar� plecami o �cian�, a sam po omacku zacz�� szuka� lampy. Poobija� si� troch� o sprz�ty, nim znalaz� i przekr�ci� czertowe K�ko przy podstawce. Strzeli�a iskra, zaja�nia� p�omie�, Juli wyj�� lamp� z pier�cienia i rozejrza� si�. By�y tutaj wszystkie ziemskie dobra ojca Sifansa, niezbyt liczne. W k�cie ma�y o�tarzyk z pos��kiem Akhy, wypolerowanym od dotyku d�oni. Miejsce ablucji, P�ka, a na niej par� drobiazg�w, w�r�d nich instrument muzyczny; mata na pod�odze. Nic wi�cej. Ani sto�u, ani krzese�. Bez zagl�dania do ukrytej w cieniu alkowy Juli wiedzia�, �e stoi w mej ��ko, na kt�rym stary kap�an sypia.
Zabra� si� do roboty. Doprowadzon� skalnym akweduktem wod� z umywalki obmy� Usilkowi twarz i spr�bowa� go ocuci�. Usilk prze�kn�� odrobin� wody i zaraz j� zwymiotowa�. W puszce na p�ce Juli znalaz� zakalcowaty j�czmienny placek; zjad� kawa�ek i wmusi� k�s w Usilka. �agodnie potrz�sn�� go za rami�.
��Wybacz mi m�j wybuch. Sam go sprowokowa�e�. W g��bi serca jestem nadal dzikusem, nie nadaj� si� na kap�ana. Teraz widzisz, �e m�wi�em prawdꠗ uciekniemy st�d razem. Przy tym zawale w Oborze powinni�my zwia� bez trudu.
Usilk tylko j�kn��.
��I co ty na to? Taki s�aby to ty zn�w nie jeste�! B�dziesz musia� i�� o w�asnych si�ach.
��Mnie nigdy nie nabierzesz, mnichu. Spojrza� na Juliego oczyma jak szparki. Juli kucn�� przy nim. Usilk wzdrygn�� si� i odsun��.
��S�uchaj, dla nas nie ma ju� odwrotu. Nie ma odwrotu dla mnie. Spr�buj to zrozumie�. Nic od ciebie nie chc�, Usilk�� po prostu pomog� ci st�d uciec. Wydostaniemy si� jako� przez p�nocn� bram� w przebraniu mnich�w. Znam star� traperk� imieniem Lorel, o kilka zaledwie dni w�dr�wki na p�noc, ona zapewni nam schronienie, dop�ki nie przywykniemy do zimna.
��Nigdzie nie id�, przyjacielu. Juli paln�� si� w czo�o.
��B�dziesz musia�. Ukrywamy si� w izbie pewnego kap�ana. Nie mo�emy tu zosta�. Ojczulek jest poczciwy, ale z pewno�ci� doniesie, gdy nas nakryje.
��Nic podobnego, bracie Juli. Tw�j poczciwy ojczulek umie milcze� jak gr�b.
Juli zerwa� si� na r�wne nogi i stan�� oko w oko z ojcem Sifansem, kt�ry cichutko wyszed� z alkowy. Wiotk� jak li�� d�o� wyci�gn�� obronnym gestem przed siebie, spodziewaj�c si� napa�ci.
��Ojcze�
Ojciec Sitans mruga� powiekami w nik�ym �wiate�ku i nadal wyci�ga� d�o�, ale gest jego wyra�a� ju� dawne zaufanie.
��Drzema�em sobie. By�em w Oborze, kiedy zawali�o si� sklepienie�� co za koszmar! Mnie samemu szcz�liwie nic si� nie sta�o, dosta�em jedynie odpryskiem kamienia w nog�. Uprzedzam was, �e nie uciekniecie przez p�nocn� bram�; stra�e zamkn�y j� i og�osi�y stan wyj�tkowy, tak na wszelki wypadek, �eby zacni obywatele nie zrobili czego� niem�drego.
��Zameldujesz o nas, ojcze?
Z minionych dni, z dni ch�opi�cych, zachowa� jedn� jedyn� rzecz, ko�ciany n�, rze�biony przez jego matk�, kiedy by�a zdrowa. Zadaj�c to pytanie ukradkiem zacisn�� d�o� na no�u pod sutann�.
Sifans prychn��.
��Podobnie jak ty uczyni� co� niem�drego. Doradz� ci najlepsz� drog� ucieczki z naszej krainy. Doradz� ci ponadto, aby� nie zabiera� ze sob� tego cz�owieka. Zostaw go tutaj, pod moj� opiek�. Jest jedn� nog� w grobie.
��Nie, on jest twardy, ojcze. Szybko przyjdzie do siebie, niech tylko idea wolno�ci na dobre za�wita mu w g�owie. Wiele przeszed�, prawda, Usilk?
Wi�zie� zmierzy� ich spojrzeniem znad zsinia�ego policzka, kt�ry ju� spuch� mu tak, �e przes�ania� jedno oko.
��Jest ci r�wnie� wrogiem, Juli, i zawsze nim b�dzie. Strze� si� go. Zostaw go mnie.
��Moja wina, �e jest mi wrogiem. Ale mi wybaczy, jak wszystko si� dobrze sko�czy.
��Niekt�rzy ludzie nigdy nie wybaczaj��� rzek� Sifans.
Spogl�dali na siebie w milczeniu, Usilk za� tymczasem d�wign�� si� niezdarnie na nogi i opar�szy czo�o o �cian� dysza� ci�ko.
��Ojcze�� odezwa� si� Juli�� nie powinienem prosi� ci� o to. Z tego, co wiem, jeste� arcystr�em. Czy p�jdziesz z nami w �wiat zewn�trzny?
Oczy starca zamruga�y gwa�townie.
��Przed �lubami poczu�em, �e nie mog� s�u�y� Akhce, i pewnego razu usi�owa�em opu�ci� Pannowal. Ale schwytano mnie, bo zawsze by�em �agodnej natury, nie takiej dzikiej, jak ty.
��Nigdy nie zapomnisz mi mego pochodzenia?
��Och, ja zazdro�ci�em dzikusom. Wci�� zazdroszcz�. Ale przegra�em, moja natura wzi�a g�r� nad moj� wol�. Zosta�em schwytany i potraktowano mnie� no wi�c jak mnie potraktowano, pozw�l mi powiedzie� tyle tylko, �e ja r�wnie� nale�� do ludzi, kt�rzy nie wybaczaj�. To by�o dawno temu. Od tego czasu awansowa�em.
��Chod� z nami.
��Zostan� tutaj i b�d� kurowa� zranion� nog�. Widzisz, Juli, zawsze mam co� na swoje usprawiedliwienie.�� Podni�s� kamie� z pod�ogi i na �cianie wyrysowa� plan, obja�niaj�c Juliemu tras� ucieczki.
��To daleka droga. Musisz przej�� pod g�rami Quzint. Wyjdziesz w ko�cu nie na p�noc, tylko na �askawsze po�udnie. B�d� zdr�w i niech ci si� szcz�ci.
Naplu� w d�o�, star� rysunek ze �ciany, kamie� odrzuci� w k�t. Nie znajduj�c s��w Juli. wzi�� starca w obj�cia i u�ciska�, przygni�t�szy mu do bok�w jego cienkie ramiona.
��Wyruszamy natychmiast. �egnaj.
��Musisz zabi� starucha, zabi� natychmiast�� odezwa� si� Usilk, z trudem wymawiaj�c s�owa.�� Bo podniesie alarm, jak tylko odejdziemy.
��Znam ojca i ufam mu.
��On wykr�ci nam numer.
��Mam gdzie� ciebie i te twoje zakichane numery, Usilk. Nie wa� si� tkn�� ojca Sifansa.�� Podni�s� g�os, gdy� Usilk ruszy� naprz�d. Juli ramieniem zagrodzi� mu drog� do starego kap�ana.
Usilk nadzia� si� na rami�; lecz po kr�tkiej szarpaninie Juli odepchn�� go, jak m�g� naj�agodniej.
��Chod�, Usilk. skoro masz si�� do watki. Idziemy.
��Zaczekaj. Widz�, �e b�d� ci musia� zaufa�, mnichu. Dowied� swej szczero�ci i uwolnij mojego towarzysza. Nazywa si� Skoraw, pracowa� ze mn� przy stawie rybnym. Siedzi w celi sze��dziesi�tej pi�tej. Ponadto �ci�gnij z Vakku pewn� znan� mi osob�.
Juli potar� brod�.
��Nie b�dziesz mi rozkazywa��� rzek�.
Wszelka zw�oka oznacza�a niebezpiecze�stwo. Jednak widzia�, �e konieczny jest jaki� gest pojednawczy wobec Usilka, je�li maj� si� w og�le dogada�. W planie Sifansa jedno by�o jasne: czeka ich niebezpieczna wyprawa.
��Skoraw, zgoda. Pami�tam cz�owieka. Tw�j towarzysz z konspiracji?
��Jeszcze pr�bujesz mnie przes�uchiwa�?
��W porz�dku. Ojcze, czy Usilk mo�e zosta� z tob�, dop�ki nie wyci�gn� tego Skorawa? �wietnie. A co to za facet z Vakku?
Co� na kszta�t u�miechu pojawi�o si� przez moment na zmasakrowanej twarzy Usilka.
��Nie facet, kobieta. Moja kobieta, mnichu. Iskadora, kr�lowa �ucznictwa. Mieszka w ��czyskach, na Dolnej.
��Iskadora� tak, tak, znam j�� zna�em kiedy� z widzenia.
��Sprowad� j�. Ona i Skoraw s� twardzi. P�niej zobaczymy, jak twardy jeste� ty, mnichu�
Sifans poci�gn�� Juliego za r�kaw i cichutko, niemal wtykaj�c mu nos do ucha, powiedzia�:
��Wybacz, zmieni�em zdanie. Boj� si� zosta� sam na sam z tym g�upim gburem. Prosz�, we� go ze sob�� masz moje s�owo, �e nie wyjd� z tej izby.
Nie puszcza� jego ramienia. Juli klasn�� w d�onie.
��Doskonale. Idziemy razem, Usilk. Poka�� ci, gdzie mo�esz ukra�� habit. Przebierzesz si�, p�jdziesz po Skorawa. Ja zejd� do Vakku po twoj� Iskador�. Spotkamy si� w �rodku Obory, przy rozwidleniu dw�ch korytarzy, �eby�my mogli ucieka�, gdyby zasz�a konieczno��. Je�li ty i Skoraw nie przyb�dziecie, rozumiem, �e wpadli�cie, i odchodz� bez was. Jasne?
Usilk chrz�kn��.
��Czy jasne?
��Tak, ruszajmy.
Wyruszyli. Z azylu male�kiej izdebki Sifansa wyszli w g�sty mrok korytarza. Juli prowadzi�, wodz�c palcami po �ciennym ornamencie, w podnieceniu zapomniawszy nawet po�egna� swego starego mistrza.
Pannowalczycy byli na�wczas praktycznymi lud�mi. Nie my�leli za wiele, a je�li ju�, to o nape�nieniu brzucha. Znajdowali jednak swoist� namiastk� �ycia duchowego w przypowie�ciach snutych od czasu do czasu przez bajarzy.
Ko�o stra�nic przed wielk� bram�, po drodze do taras�w Rynku, w�drowiec mija� drzewa�� nieliczne i skarla�e, ale najprawdziwsze zielone drzewa. Wysoko je tu ceniono, i bardzo s�usznie, poniewa� stanowi�y rzadko��, jak i dlatego, �e sezonowo rodzi�y pomarszczone orzechy zwane dekarzami. �adne z drzew nie dawa�o plonu co roku, zawsze jednak kilka dekarzy wisia�o w sezonie na czubkach ga��zek kt�rego� drzewa.
Dekarze w wi�kszo�ci by�y robaczywe, tote� dzieciarnia i panny z Vakku, Grobli i Turmy zjada�y robaki wraz z mi��szem.
Czasami robaki zdycha�y po roz�upaniu orzecha. Kt�ra� powiastka g�osi�a, �e robaki umieraj� z os�upienia. Wierzy�y one, �e j�dro orzecha stanowi ich ca�y �wiat, za� karbowana �upina doko�a to jest ich niebo. Nagle kt�rego� dnia �wiat zostaje roz�upany. Z przera�eniem widz�, �e poza ich �wiatem istnieje przeogromny wszech�wiat, wa�niejszy i ja�niejszy pod ka�dym wzgl�dem. Tego objawienia by�o za wiele dla robak�w i oddawa�y ducha.
Juliemu przysz�y na my�l dekarzowe robaki, gdy po raz pierwszy od ponad roku opu�ci� pos�pne mroki Ziemi �wi�tej i oszo�omiony powr�ci� do t�tni�cego codziennym �yciem �wiata. Pocz�tkowo gwar, �wiat�o i ci�ba ludzka wprawi�y go w os�upienie. Wszystkie pu�apki i pokusy tego �wiata objawi�y mu si� w postaci Iskadory�� pi�knej Iskadory. Obraz jej twarzy by� lak �wie�y w jego pami�ci, jakby j� widzia� zaledwie wczoraj.
Jeszcze pi�kniejsza ukaza�a mu si� na jawie i ledwie zdo�a� wyj�ka� przed ni� par� s��w. Kilkuizbowa kwatera jej ojca stanowi�a cz�� niewielkiej manufaktury, w kt�rej wyrabiano �uki Ojciec by� wielkim �ukmistrzem swojej gildii.
Przyj�a kap�ana raczej wynio�le. Siad� na pod�odze, wypi� kubek wody i powoli opowiedzia� swoj� histori�. Iskadora wygl�da�a na �mia�� dziewczyn�, z tych, co nie bawi� si� w ceregiele. Od mlecznej bieli jej sk�ry odbija�y piwne oczy i kaskada czarnych w�os�w. Twarz mia�a szerok�, o wystaj�cych ko�ciach policzkowych, usta te� szerokie i blade, ka�dy jej ruch tryska� �yciem, a tego, co Juli mia� do powiedzenia, wys�ucha�a za�o�ywszy rzeczowo r�ce na biu�cie.
��Dlaczego sam Usilk nie przyszed� do mnie z tymi dyrdyma�ami?�� spyta�a.
��Zabiera jeszcze jednego towarzysza wyprawy. Nie m�g� pokaza� si� w Vakku�,twarz ma jeszcze troch� obit� i wzbudzi�by niepo��dane zainteresowanie.
Czarne w�osy opada�y Iskadorze z obu stron jak para skrzyde�. Teraz skrzyd�a te odrzuci�a w ty� niecierpliwym ruchem g�owy.
��Tak czy owak, mam turniej �uczniczy za sze�� dni i chc� go wygra�. Nie pragn� opu�ci� Pannowalu�� jestem tu ca�kiem szcz�liwa. To Usilk zawsze narzeka�. Poza tym nie widzia�am Usilka od wiek�w. Mam ju� nowego ch�opaka.
Juli wsta�, rumieni�c si� z lekka.
��Doskonale, skoro tak uwa�asz. Tylko nie pi�nij ani s�owa o tym, co ci powiedzia�em. Zanios� wiadomo�� Usilkowi.
Zabrzmia�o to bardziej szorstko ni� zamierza�, bowiem onie�miela�a go swoj� blisko�ci�.
��Czekaj.�� Podesz�a z wyci�gni�t� r�k� i po�o�y�a mu na ramieniu kszta�tn� d�o�.�� Nie odprawi�am ci�, mnichu. To, co opowiadasz, jest do�� interesuj�ce. Mia�e� b�aga� w imieniu Usilka, prosi� mnie, abym posz�a z wami.
��Dwie rzeczy, panno Iskadoro. Na imi� mam Juli, nie �mnich�. I dlaczego mia�bym b�aga� w imieniu Usilka? Nie jest moim przyjacielem, a poza tym�
Urwa�. Wpatrywa� si� w ni� p�on�cym wzrokiem, czerwieni�c si� coraz bardziej.
��Co poza tym?�� W jej pytaniu czai� si� �miech.
��O, Iskadoro, jeste� pi�kna, oto co poza tym, i ja uwielbiam ci� w�asnym sercem, oto co poza tym.
Jej obej�cie zmieni�o si�. Unios�a d�o�, jak gdyby chcia�a przes�oni� blade wargi.
��Dwa �oto co poza tym�� oba do�� istotne. C�, Juli, to troch� zmienia posta� rzeczy. Patrz� tak na ciebie i widz�, �e jeste� niczego sobie ch�opak. Dlaczego zosta�e� kap�anem?
Wyczuwaj�c zmian� nastroju zawaha� si�, po czym rzek� �mia�o:
��Zabi�em dw�ch ludzi.
D�ug� chwil� obserwowa�a go spod g�stych rz�s.
��Zaczekaj tu, spakuj� manatki i t�gi �uk�� rzek�a w ko�cu.
Zawa� spowodowa� w Pannowalu trwo�liwe poruszenie. Nast�pi�o co� czego powszechnie l�kano si� najbardziej. Uczucia by�y mieszane; obawie towarzyszy�a ulga, �e przysypa�o jedynie wi�ni�w, dozorc�w i troch� fagor�w. Tych, kt�rzy niew�tpliwie zas�uguj� na wszystko, czym Akha ich karze.
W g��bi Rynku ustawiono szlabany i zmobilizowano milicj� do pilnowania porz�dku. Dru�yny ratownik�w�� m�czy�ni i kobiety z gildii medycznej oraz robotnicy�� kursowali tam i z powrotem w miejscu wypadku. Napiera�y gromady gapi�w, cichych i przej�tych b�d� rozbawionych tam, gdzie trafi�a si� grupa muzykant�w z linoskoczkiem budz�c weso�o��. Juli torowa� dziewczynie drog� przez ten zam�t, a t�um starym zwyczajem rozst�powa� si� przed kap�anem.
Obora, miejsce wypadku, przedstawia�a niecodzienny widok. Gapi�w nie wpuszczano, za� dla u�atwienia pracy ratownikom zapalono szereg o�lepiaj�cych kaga�c�w awaryjnych. Wi�niowie sypali w p�omienie proszek podtrzymuj�cy ich jasno��. Trwa� gor�czkowy ruch; gdy jedni kopali, z ty�u czeka�y szeregi nast�pnych, by ich zmieni�, gdy opadn� z si�. Pag�ry zaprz�gni�to do w�zk�w z gruzem. Co chwila rozlega� si� okrzyk, a w�wczas kopano z jeszcze wi�ksz� zajad�o�ci�, wy�awiaj�c z gruzowiska ludzkie cia�o, kt�re przekazywano stoj�cym w pogotowiu medykom.
Rozmiary katastrofy robi�y ogromne wra�enie. Z zawa�em nowego wyrobiska run�a cz�� sklepienia g��wnej komory. Na prawie ca�ej posadzce pi�trzy�y si� sterty od�amk�w skalnych, pod kt�rymi niemal znikn�a hodowla ryb i grzyb�w. Pocz�tkiem i pierwotn� przyczyn� tragedii by� podziemny strumie�, kt�ry teraz wyla�, dodaj�c pow�d� do innych nieszcz��. Oberwane ska�y przywali�y tylne wyj�cie. Juli z Iskador� musieli si� gramoli� na czworakach przez stert� gruzu. Na szcz�cie jeszcze wi�ksze rumowisko zas�ania�o ich wspinaczk� przed oczami ciekawskich. Usilk ze swym towarzyszem Skorawem kryli si� w mroku korytarza.
��Do twarzy ci w czerni i bieli, Usilk�� zauwa�y� z�o�liwie Juli, pij�c do kap�a�skiego przebrania obu wi�ni�w.
Usilk za� wybieg� na powitanie Iskadory z otwartymi ramionami. Nie pad�a mu w obj�cia, by� mo�e zra�ona widokiem jego pokiereszowanej twarzy, na pocieszenie podaj�c mu d�onie.
Skoraw nawet w przebraniu wygl�da� jak wi�zie�. Wysoki i chudy, z przygarbionymi plecami cz�owieka, kt�ry zbyt d�ugo przebywa� w zbyt ciasnej celi. Mia� wielkie, pokryte bliznami d�onie. Nie patrzy� w oczy, ucieka� spojrzeniem przynajmniej podczas tego spotkania, ukradkiem tylko zerkaj�c na Juliego. Na pytanie, czy przygotowa� si� na ci�k� wypraw�, kiwn�� jedynie g�ow�, mrukn�� poprawi� na ramieniu rzemie� sakwy z dobytkiem. Taki pocz�tek nie wr�y� wyprawie nic dobrego i Juli zaczyna� ju� �a�owa� swego odruchu. Zbyt wiele po�wi�ca� dla towarzystwa dw�ch osobnik�w w rodzaju Usilka i Skorawa. Najpierw, u�wiadomi� sobie, musi pokaza�, �e to on tu rz�dzi, inaczej czekaj� ich k�opoty. Usilkowi najwyra�niej przysz�o na my�l to samo. Poprawi� plecak i wysun�� si� naprz�d.
��Sp�ni�e� si�, mnichu. My�leli�my, �e nie dotrzymasz s�owa. �e to jeszcze jeden z twoich numer�w.
��Czy ty i tw�j kompan wytrzymacie trudy wyprawy? Nie wygl�dacie najlepiej.
��Najlepiej rusza� st�d, zamiast stercze� i mle� ozorami�� powiedzia� Usilk i prostuj�c ramiona wepchn�� si� pomi�dzy Iskador� a Juliego, na czo�o.
��Ja przewodz�, wy s�uchacie�� rzek� Juli.�� Wbijcie to sobie do g�owy, a zapanuje mi�dzy nami zgoda.
��Kto ci wbi� do g�owy, �e masz przewodzi�, mnichu?�� drwi�co powiedzia� Usilk, kiwaj�c na dwoje swoich przyjaci�, �eby go poparli. Z na p� przymkni�tym jednym okiem wygl�da� nie�mia�o i gro�nie zarazem. Wobec perspektywy ucieczki zn�w sta� si� agresywny.
��Prosz�, masz odpowied��� rzek� Juli i zwin�wszy praw� pi��, z p� obrotu ulokowa� j� kr�tkim hakiem na �o��dku Usilka. Usilk zgi�� si� we dwoje, st�kaj�c i kln�c na przemian.
��Zasraniec, w �on pieprzony�
��Nie garb si�. Usilk, tylko ruszaj w drog�, nim tu za nami zat�skni�.
Wi�cej nie dyskutowano. Pomaszerowali za nim pos�usznie. W tyle pogas�y blade �wiat�a Obory. Tylko muralny ornament z powi�zanych nitek paciork�w i male�kich muszelek snu� si� pod opuszkami palc�w Juliego kapry�nie i zawile, jak melodia wygrywana na hornie, i zast�puj�c mu wzrok wi�d� w bezmiary ciszy, w g��b g�ry. Inni nie dzielili z Julim kap�a�skiej tajemnicy i nadal zdani byli na �wiat�o. Zacz�li prosi�, �eby zwolni� lub pozwoli� im zapali� kaganek, jednak nie m�g� przysta� ani na jedno, ani na drugie. Korzystaj�c z okazji uj�� d�o� Iskadory, kt�rej mu nie broni�a, i szed� upojony dotykiem jej cia�a. Pozosta�ym towarzyszom podr�y musia�y wystarczy� po�y kaftana Iskadory. Po jakim� czasie korytarz rozwidli� si�, �ciany odnogi straci�y g�adko�� i znikn�a z nich nitka ornamentu. Dotarli do granic Pannowalu�� byli zupe�nie sami. Przysiedli dla z�apania tchu. Podczas gdy inni gwarzyli, Juli rozgryza� w my�li plan naszkicowany mu przez ojca Sifansa. Teraz �a�owa�, �e nie u�ciska� starca raz jeszcze na po�egnanie.
��Wstawa�!�� zawo�a�, zrywaj�c si� i pomagaj�c stan�� na nogi dziewczynie.
Zanim ruszyli dalej, Iskadora leciutko po�o�y�a mu w ciemno�ciach d�o� na ramieniu. Nie skar�y�a si� na zm�czenie, kiedy Usilk ze Skorawem zacz�li biadoli�. P�niej u�o�yli si� do snu u podn�a �wirowej skarpy�� dziewczyna pomi�dzy Usilkiem a Julim. Osacza�y ich nocne l�ki; w mroku wydawa�o im si�, �e s�ysz�, jak pe�znie ku nim wij Wutry, rozdziawiaj�c paszcz� i wlok�c za sob� o�liz�e w�sy.
���pimy przy zapalonej lampce�� rzek� Juli.
By�o zimno, wi�c mocno przygarn�� do siebie dziewczyn�, zasypiaj�c z policzkiem wtulonym w jej futrzany kaftan. Po przebudzeniu zjedli skromny posi�ek. Droga by�a coraz trudniejsza. Miejsce to kiedy� nawiedzi�o t�pni�cie, tote� godzinami pe�zli na brzuchach, nosem szturchaj�c poprzednika w pi�ty i nie wstydz�c si� wzajemnych nawo�ywa� byle tylko nie straci� ze sob� kontaktu w przemo�nej nocy serca ziemi. Lodowaty wiatr �wista� w szczelinie, przez kt�r� musieli si� przeciska�, i okrywa� im szronem w�osy.
��Wracajmy�� b�aga� Skoraw, kiedy zdo�ali wreszcie stan��, rozprostowa� plecy i zaczerpn�� tchu.�� Wol� ju� wi�zienie.
Nikt mu nie odpowiedzia�, on za� nie ponowi� propozycji. Nie mogli ju� zawr�ci�. Ale przyt�aczaj�ca obecno�� g�ry sprawi�a, �e posuwali si� w milczeniu. Juli zagubi� si� beznadziejnie. Zawalona �ciana zmyli�a mu wszelkie rachuby. Nie umia� ju� sobie przypomnie� mapy starego kap�ana, a bez wst��ki ornamentu pod palcami by� r�wnie bezradny, jak wszyscy. Usi�owa� pod��a� za coraz g�o�niejszym szemraniem. Pasma z�owrogiej i nieokre�lonej barwy przep�ywa�y mu przed szeroko otwartymi oczami: mia� wra�enie, �e brnie przez lit� ska��. Oddech wyrywa� mu si� z rozdziawionych ust kr�tkimi sapni�ciami. Jednomy�lnie zarz�dzili odpoczynek.
Od wielu godzin droga wiod�a w d�. Schodzili potykaj�c si�; Juli trzyma� jedn� r�k� wyci�gni�t� w bok, drug� os�ania� g�ow�, �eby nie uderzy� w ska��, jak to mu si� ju� nieraz zdarza�o. Czu�, jak Iskadora czepia si� jego habitu; by� tak zm�czony, �e to dotkni�cie tylko mu teraz ci��y�o. Odchodz�c od zmys��w wmawia� sobie, �e chore barwy przed oczyma bior� si� z zadyszki. Sam w to nie wierzy�, bowiem jaka� po�wiata wnika�a w pole widzenia. Par� naprz�d, wci�� w d�, to zaciskaj�c opuchni�te powieki z ca�ej si�y, to je raptownie otwieraj�c. Ogarnia�a go �lepota�� widzia� nik�� mleczn� �wiat�o��. Obejrzawszy si� uroi� sobie, �e jakby we �nie dostrzega twarz Iskadory. a raczej senn� zjawꠗ wytrzeszczone oczy i usta rozdziawione w widmowym kr�gu twarzy. Pod jego spojrzeniem dziewczynie wr�ci�a �wiadomo��. Iskadora stan�a, �api�c Juliego dla r�wnowagi, na nich za� wpadli Usilk i Skoraw.
���wiat�o przed nami�� powiedzia� Juli.
���wiat�o! Znowu widzꅠ� Usilk chwyci� Juliego za ramiona.�� Przeprowadzi�e� nas. ty sukinsynu. Jeste�my uratowani, jeste�my wolni!
Za�mia� si� na ca�e gard�o i pop�dzi� naprz�d, rozpostar�szy r�ce, jak gdyby chcia� u�ciska� �r�d�o �wiat�a. Ogarni�ci rado�ci� wszyscy po�pieszyli za nim, potykaj�c si� na nier�wnej pochy�o�ci w �unie, kt�ra je�li kiedykolwiek �wieci�a, to jedynie nad jakim� bezimiennym p�nocnym oceanem, gdzie sp�awiaj� si� i bij� o siebie g�ry lodowe. Dalej grunt by� p�aski, strop umkn�� do g�ry. Drog� zagrodzi�y im ka�u�e wody. Przelecieli je z chlupotem. lecz po drugiej stronie droga Zn�w wiod�a pod g�r�, zmuszaj�c ich do zwolnienia kroku na stromym podej�ciu, a �wiat�o wcale nic poja�nia�o i tylko og�uszaj�cy �oskot dochodzi� teraz ze wszystkich stron. Nagle droga si� sko�czy�a i w os�upieniu stan�li na skraju szczeliny. Otacza�a ich jasno�� i huk.
��Na oczy Akhy!�� j�kn�� Skoraw i wbi� z�by we w�asn� pi��. Szczelina wiod�a w g��b, niczym prze�yk do brzucha ziemi. Wy�ej widzieli sam� gardziel. Przez jej kraw�d� przelewa�a si� rzeka i spada�a do szczeliny. Tu� pod progiem, na kt�rym przystan�li, wodny �ywio� po raz pierwszy uderza� w ska�� z wielk� si��. St�d w�a�nie szed� �oskot wype�niaj�cy ich uszy. Po czym wodogrzmot gin�� im z oczu w otch�ani. Nawet tam, gdzie si� nie pieni�a, woda by�a bia�a, poprzetykana �yw� zieleni� i b��kitem. Chocia� bi� od wody nik�y blask, kt�ry sprawi� im tyle rado�ci, to nie mniej zdawa�y si� ja�nie� ska�y w g��bi. spowite w g�ste wiry bieli, czerwieni i ��ci.
Na d�ugo, zanim przestali gapi� si� na ten widok i na swoje w�asne bia�e zjawy, przemoczy� ich wodny py�.
��To nie jest wyj�cie�� powiedzia�a Iskadora.�� To �lepy zau�ek. Kt�r�dy teraz. Juli?
Spokojnie wskaza� na drugi koniec skalnej p�ki.
��Przejdziemy po tamtym mo�cie�� rzek�.
Uwa�aj�c na ka�dy krok poszli w stron� mostu. Droga by�a �liska od powrozowatych, zielonkawych alg. Most wydawa� si� posiwia�y ze staro�ci. Zbudowano go z kamiennych cios�w wyr�banych z pobliskiej ska�y. Wznosi� si� �ukiem i zaraz urywa�. Zobaczyli, �e konstrukcja run�a i pozosta� z niej ledwie kikut. W mlecznym �wietle mogli dojrze� bli�niaczy kikut majacz�cy po drugiej stronie przepa�ci. �lad po dawnym przej�ciu. Przez jaki� czas jak urzeczeni mierzyli wzrokiem rozpadlin�, nie patrz�c na siebie. Pierwsza otrz�sn�a si� Iskadora. Schyli�a si�, odstawi�a sakw� i wyci�gn�a z niej �uk. Przywi�za�a do strza�y jedn� z owych nici, jakich u�ywa�a w�wczas, gdy Juli ogl�da� jej zwyci�ski wyst�p dawno, dawno temu. Bez s�owa zaj�a pozycj� na skraju przepa�ci, wysuni�t� stop� pewnie wspar�szy na samej kraw�dzi i podnios�a �uk. Drug� r�k� jednocze�nie odci�gn�a do biodra i mierz�c k�tem oka. niemal od niechcenia, zwolni�a ci�ciw�. Brzechwa jak gdyby przewierca�a po�wiat� i wodne tumany. Osi�gn�a pu�ap nad stercz�cym nawisem, odbi�a si� od skalnej �ciany ponad wodospadem i wyczerpawszy sw� moc spad�a z klekotem do st�p Iskadory. Usilk klepn�� j� w rami�.
��Pi�kny strza�. A co dalej?
W odpowiedzi przywi�za�a mocny sznur do ko�ca nici, a potem podnios�a strza�� i zacz�a �ci�ga� ni�. Niebawem pocz�tek sznura prze�lizn�� si� po wyst�pie i powr�ciwszy z powrotem na d� spocz�� w jej d�oni. W�wczas wyj�a lin�, na kt�rej zawi�za�a p�tl�, przeci�gn�a j� r�wnie� przez wyst�p, przewlok�a drugi koniec liny przez p�tl� i ca�o�� mocno zaci�gn�a.
��Chcesz i�� pierwszy?�� spyta�a Juliego. oddaj�c mu koniec liny.�� Skoro jeste� przyw�dc��?
Zajrza� w studnie jej oczu, zdumiony sprytem i oszcz�dno�ci� s��w dziewczyny. Za jednym zachodem da�a do zrozumienia Usilkowi, �e Juli przewodzi, a Juliemu, �e ma to udowodni� czynem. Nie znalaz�szy s�abego punktu w jej propozycji �cisn�� w gar�ci lin� i przymierzy� si� do skoku. Wygl�da�o to gro�nie, ale by�o niezbyt, jak ocenia�, niebezpieczne. M�g� przelecie� nad przepa�ci�, a potem wle�� na poziom� p�k�, przez kt�r� przelewa�a si� rzeka. Z tego. co widzieli, miejsca na wspinaczk� wystarcza�o akurat, �eby unikn�� porwania przez wod�. Dalsze ewentualno�ci rozpatrzy dopiero na g�rze po drugiej stronie. Nie ma mowy, �eby stch�rzy� na oczach dw�ch wi�ni�w�� no i Iskadory. Chyba nazbyt po�piesznie frun�� nad otch�ani�, my�lami b�d�c jeszcze przy dziewczynie. Do�� niezdarnie l�dowa� na lew� nog�, stopa obsun�a mu si� w zielonkawym szlamie, wyr�n�� barkiem o ska��, odbi� si�, wlecia� w tuman wodnej mg�y i wypu�ci� z r�k lin�. W nast�pnej chwili spada� w przepa��. Nad huk wodospadu wzbi� si� ich wsp�lny krzyk�� pierwszy raz zrobili co� naprawd� jednog�o�nie.
Juli zlecia� na ska�� i przywar� do niej ka�dym w��knem swej istoty. Podci�gn�� kolana, zapar� si� palcami st�p i mocno wczepi� w kamie�. Czu� b�l we wszystkich ko�ciach, mimo �e spad� mo�e ze dwa metry w d�, na stercz�cy z urwiska g�az. Oparcia mia� nie wi�cej ni� dla st�p, ale to wystarcza�o. Boj�c si� cho�by poruszy�, przycupn�� zdyszany w tej niewygodnej pozycji, z brod� niemal�e na tym samym poziomie, co buty. Dziwnie niebieski kamie� zal�ni� mu przed wyl�k�ymi oczyma. Zagapi� si� na kamie� w ka�dej chwili oczekuj�c �mierci. Jako� nie m�g� skupi� na nim spojrzenia. Odni�s� wra�enie, �e ze swojej skalnej grz�dy m�g�by si�gn�� po niego r�k�. Nagle zmys�y objawi�y Juliemu w�a�ciw� perspektywꠗ patrzy� nie na pobliski kamie�, lecz na skrawek b��kitu hen w dole. Porazi� go zawr�t g�owy, sparali�owa�. Nawyk�y do r�wnin, nie by� odporny na tego rodzaju prze�ycie. Zamkn�� oczy i przylgn�� do ska�y. Dopiero dolatuj�ce z oddali krzyki Usilka sprawi�y, �e ponownie je otworzy�. Daleko w dole le�a� drugi �wiat, a szczelina, w kt�rej zawis� Juli, zagl�da�a tam niby luneta. Przez nie wi�ksze od w�asnej d�oni okienko Juli zapu�ci� spojrzenie do olbrzymiej groty. W jaki� spos�b by�a roz�wietlona. To, co bra� za niebieski kamie�, by�o jeziorem, chyba nawet morzem, jako �e ods�ania� si� przed nim zaledwie okruch ca�o�ci, kt�rej rozmiar�w Juli nie potrafi� sobie wyobrazi�. W paru ziarnkach piasku nad brzegiem jeziora dopatrzy� si� teraz budowli nieznanego mu przeinaczenia. Wisia� w stanie katalepsji, bezradnie spogl�daj�c w d�.
Poczu� czyje� dotkni�cie. Nie m�g� ruszy� cho�by palcem. Kto� co� m�wi�, kto� go chwyta� za ramiona. Bezwiednie pomaga� swojemu wybawcy, siadaj�c i opieraj�c si� plecami o ska�� i zarzucaj�c mu r�ce na kark. Pokiereszowana twarz, rozbity nos, rozci�ty policzek i jedno podbite na czarno i zielono oko przes�oni�y Juliemu pole widzenia.
��Trzymaj si� mocno, cz�ecze. Jedziemy na g�r�.
Jakim� cudem nie pu�ci� si� wtedy Usilka, kt�ry mozolnie pokona� skaln� �cian� i wytaszczy� ich obu na pr�g wodospadu. Tam Usilk leg� jak d�ugi, dysz�c i st�kaj�c. Juli spojrza� w d� na zadarte twarze Iskadory i Skorawa, ledwo widocznych po drugiej stronie szczeliny. Spojrza� jeszcze ni�ej, w g��b przepa�ci; ale wizja drugiego �wiata znikn�a za tumanem wodnej mg�y. Dygota�y mu r�ce i nogi, jednak zapanowa� nad nimi i dopom�g� pozosta�ym do��czy� do siebie i Usilka. Z ulg� wszyscy u�ciskali si� w milczeniu. W milczeniu odnale�li drog� mi�dzy skalnymi blokami na skraju rw�cego nurtu. W milczeniu ruszyli dalej. I Juli milcza� o wizji drugiego �wiata, jaka mign�a mu przelotnie. Raz jeszcze wspomnia� starego ojca Sifansa; czy�by to by�a ukryta forteca poborc�w, na chwil� objawiona mu w�r�d skalnych ost�p�w? Cokolwiek zobaczy�, zatai� to w sobie i milcza�.
Labirynt wn�trza g�ry zdawa� si� nie mie� kresu. Czw�rka w�drowc�w maszerowa�a bez �wiat�a, w ci�g�ej trwodze przed szczelinami. Zmorzeni snem wyszukiwali jaki� k�t i spali, ciasno przytuleni do siebie, spragnieni ciep�a i towarzystwa, nawet nie wiedz�c czy to noc.
Raz, po wielogodzinnej wspinaczce naturalnym, usianym g�azami �o�yskiem dawno wyschni�tego potoku, odkryli na wysoko�ci ramienia wn�k�, do kt�rej wle�li wszyscy czworo, kryj�c si� przed mro�nym podmuchem, kt�ry smaga� im twarze przez d�ugi czas. Juli zasn�� natychmiast. Obudzi�a go Iskadora potrz�saj�c za rami�. Usilk ze Skorawem siedzieli, poszeptuj�c boja�liwie.
��S�yszysz?�� zapyta�a.
��S�yszysz?�� zapytali obaj m�czy�ni.
Nas�uchiwa� poszept�w wiatru w tunelu, odleg�ego ciurkania wody. Wtem z�owi� uchem odg�os, kt�ry ich zaniepokoi�, nieustanny szmer, jakby co� ociera�o si� w p�dzie o �ciany.
��Wij Wutry!�� szepn�a Iskadora.
Chwyci� j� mocno.
��To tylko bajdy bajarzy�� rzek�.
Ale poczu� zimny pot na ciele i �cisn�� r�koje�� no�a.
��Nic nam nie grozi w tej dziurze�� powiedzia� Skoraw.�� Je�li b�dziemy cicho.
Mogli si� jedynie modli�, �eby mia� racj�. Niew�tpliwie co� nadci�ga�o. Przycupn�li bez ruchu, zerkaj�c niespokojnie do tunelu. Skoraw i Usilk byli uzbrojeni w pa�ki skradzione dozorcom z Kolonii Karnej, Iskadora mia�a sw�j �uk. Szmer narasta�. Akustyka zwodzi�a, odnosili jednak wra�enie, �e d�wi�k idzie z wiatrem. Do szmeru do��czy� teraz chrobot i �oskot, jakby bezceremonialnie spychanych na bok g�az�w. Wiatr zamar�; pewnie tunel zosta� zatkany. Poczuli smr�d. Ostry fetor gnij�cej ryby, gnoju, zgliwia�ego sera. Tunel wype�ni�a zielonkawa mg�a. Wed�ug podania wij Wutry by� bezg�o�ny, a tu oto nadci�ga�o co� z hukiem, nie wiadomo co. Bardziej pod wp�ywem strachu ni� odwagi Juli wyjrza� z kryj�wki. Wij p�dzi� prosto na nich. Za sun�c� przodem jak chmura zielon� �un� ledwo majaczy�y jego kszta�ty. Czworo �lepi�� para za par�, olbrzymie w�sy i k�y. Przera�ony Juli cofn�� g�ow�, z trudem �api�c oddech. Wij zbli�a� si� nieub�aganie. Po chwili ujrzeli jego pysk z profilu. Rozjarzone szale�stwem �lepia. Sztywne w�sy musn�y ich po futrach. Po czym pole widzenia przes�oni�y im okryte �usk� �ebra, przep�ywaj�c jak fale w sinej po�wiacie, osypuj�c ich py�em, d�awi�c plugastwem i smrodem. Ca�e mile tego przep�yn�y, zanim wszystko min�o. Przytuleni do siebie, wysun�li razem g�owy z ukrycia patrz�c, dok�d pod��y�. Gdzie� na pocz�tku usianego g�azami tunelu przechodzili przez rozleg�� jaskini�. Tam si� teraz kot�owa�o, falowa�a nie wygas�a, zielona �una. Wij wyczu� ich. Zakr�ca� i wraca�. Po nich. Poj�wszy, co si� dzieje, Iskadora st�umi�a okrzyk.
��Kamienie, szybko!�� powiedzia� Juli.
Mogli ciska� le��cymi wok� od�amkami ska�y. Si�gn�� w g��b wn�ki, pod uko�n� tyln� �cian�. Nieoczekiwanie natrafi� d�oni� na co� w�ochatego. Wzdrygn�� si�. Zakr�ci� swym czertowym k�kiem. Iskra b�ysn�a i zgas�a, �yj�c tylko tak d�ugo, �eby zobaczy�, �e dotrzymuj� im towarzystwa butwiej�ce szcz�tki cz�owieka, z kt�rego pozosta�y jedynie ko�ci i futrzane okrycie. I jeszcze jaka� bro�. Skrzesa� drug� iskr�.
��To zdech�y futrzak!�� zawo�a� Usilk, u�ywaj�c okre�lenia fagora w wi�ziennej gwarze.
Usilk mia� racj�. D�uga czaszka, pozbawiona ju� cia�a, i rogi nie pozostawia�y w�tpliwo�ci. Przy zw�okach le�a�o drzewce zaopatrzone w grot o sercowatym li�ciu. Akha przybywa� z odsiecz� tym, kt�rym zagra�a� Wutra. Usilk i Juli jednocze�nie wyci�gn�li r�ce i z�apali drzemce broni.
��Zostaw! Mia�em ju� takie rzeczy w r�ku�� powiedzia� Juli wyrywaj�c Usilkowi w��czni�. Nagle stan�o mu przed oczami dawne �ycie, wspomnia� pustkowia i jak stawia� czo�o szar�uj�cemu jajakowi.
Powraca� wij Wutry. Powraca�o chrobotanie. Sino-zielonkawe �wiat�o. Juli z Usilkiem odwa�yli si� wyjrze� na sekund� z wn�ki. Wij tkwi� jednak w miejscu. Widzieli plam� jego pyska. Wykonawszy nawr�t stan�� do nich przodem, ale nie ruszy�.
Czeka�.
Zaryzykowali spojrzenie w przeciwn� stron�. Drugi wij szed� na nich z tego samego kierunku, sk�d przyby� pierwszy. Dwa wije� Raptem w wyobra�ni Juliego ca�y labirynt jaski� zaroi� si� wijami. Wystraszeni przylgn�li do siebie�� �una stawa�a si� coraz ja�niejsza, a chrobot coraz bli�szy. Ogromne stwory by�y jednak zaj�te wy��cznie sob�. Za fal� fetoru przewali� si� �eb wij�, czworo ognistych �lepi wlepiaj�c przed siebie.
Ze wszystkich si� �ciskaj�c obur�cz uchwyt Juli wysun�� zza ska�y grot swej dopiero co zdobytej w��czni, zapar�szy jej tylec o boczn� �cian� wn�ki. Grot wszed� w rozbujane, szar�uj�ce naprz�d cielsko. Z d�ugiej rany buchn�a g�sta, mazista posoka, na ca�ej d�ugo�ci boku sp�ywaj�c do ziemi. Stw�r zwalnia�, jeszcze nim jego w�saty ogon min�� p�k�, na kt�rej zaleg�a czw�rka ludzi.
Czy dwa wije zamierza�y walczy�, czy kopulowa�, na zawsze mia�o pozosta� zagadk�. Drugi wij nie doszed� do celu. Jego ch�d usta�. Odpowiadaj�c na mgliste sygna�y b�lu cielsko zafalowa�o, bij�c ogonem. Po czym wij znieruchomia�. Powoli wygas�a jego �una. Ucich�o wszystko, pr�cz poszumu wiatru.
Nie �mieli odej��. Ledwie mieli odwag� si� poruszy�. Pierwszy wij wci�� czeka� gdzie� w ciemno�ci, zdradzaj�c sw� obecno�� nik�� zielonkaw� po�wiat�, niedostrzegaln� prawie spoza �cierwa pobratymca. Przyznali p�niej, �e to by� najgorszy moment w tej przygodzie. Ka�de z nich zak�ada�o po cichu, �e martwy wij by� partnerem pierwszego wij�, kt�ry wiedzia�, gdzie oni s�, i tylko czeka� na pierwszy krok ludzi, aby run�� jak burza i dokona� pomsty.
Wreszcie pierwszy wij ruszy�. Us�yszeli chrobot jego w�s�w o ska��. Sun�� ostro�nie, jak gdyby spodziewa� si� pu�apki, a� wreszcie jego �eb zawis� nad trupem. Po chwili zacz�� si� posila�. Czw�rka ludzi nie wytrzyma�a d�u�ej na miejscu. Odg�osy budzi�y zbyt straszne skojarzenia. Przeskoczywszy rozlewisko posoki wpadli z powrotem do tunelu i wzi�li nogi za pas�� byle datej w mrok.
Podj�li swoj� w�dr�wk� przez wn�trze g�ry. Lecz od tej pory zatrzymywali si� cz�sto, nas�uchuj�c g�os�w ciemno�ci. A kiedy sami musieli si� odezwa�, m�wili dr��cym szeptem. Co jaki� czas natrafiali na wod� zdatn� do picia. Ale zapasy �ywno�ci wyczerpali. Iskadora ustrzeli�a kilka nietoperzy, jednak nie przesz�y im przez gard�o. Przemierzali kamienny labirynt, coraz bardziej opadaj�c z si�. Czas mija�, wygodne �ycie w Pannowalu posz�o w niepami��: jedyne, co z �ycia zosta�o, to bezkresna w�dr�wka przez ciemno��. Zacz�li napotyka� ko�ci zwierz�t. Raz przy czertowej iskrze odkryli w niszy dwa ludzkie szkielety, obejmuj�ce si� ramionami; czas odar� ten gest z wszelkiej kryj�cej si� w nim niegdy� czu�o�ci�� teraz jedynie ko�� drapa�a o ko�� i dwie czaszki szczerzy�y do siebie z�by w upiornym u�miechu.
P�niej w k�cie, z kt�rego wia�o ch�odem, pos�yszeli, wykryli i zabili par� rudow�osych zwierz�t. W pobli�u popiskiwa�o m�ode, wysuwaj�c ku nim kr�g�y nosek. Rozerwali m�ode na kawa�ki, zjedli mi�so, p�ki by�o jeszcze ciep�e, a potem, w napadzie jakiej� gor�czki rozbudzonego g�odu, po�arli r�wnie� oboje rodzic�w.
Na �cianach pojawi�y si� fosforyzuj�ce porosty. W ich �wietle dostrzegli �lady ludzkiej bytno�ci. Resztki domostwa i czego�, co mog�o by� �odzi��� wszystko poro�ni�te grzybem. Kominem w stropie s�siedniej jaskini wprosi�o si� niewielkie stadko raj�w. Z niezawodnego �uku Iskadora str�ci�a sze�� ptak�w, kt�re z dodatkiem grzyb�w i szczypt� soli ugotowali w kocio�ku na ognisku. Owej nocy, gdy posn�li w gromadce, nawiedzi�y ich nieprzyjemnie �ywe widziad�a, kt�re przypisywali grzybom.
Nazajutrz, zaledwie po dw�ch godzinach marszu, wkroczyli do niskiej, szerokiej groty przesyconej zielonym �wiat�em. W jednym k�cie groty dymi�o ognisko. W prymitywnym kojcu trzy kozy �yska�y w p�mroku bia�kami oczu. Nie opodal na stosie sk�r siedzia�y trzy kobiety: wiekowa starucha i dwie dziewczyny. M��dki uciek�y z piskiem na widok Juliego, Usilka, Iskadory i Skorawa. Porzuciwszy grono przyjaci� Skoraw wskoczy� do k�z. Wykorzystuj�c stare, le��ce pod r�k� naczynie jako skopek, wydoi� do mego kozy, za nic sobie maj�c nieartyku�owane wrzaski staruchy. Niewiele wycisn�� mleka ze zwierz�t. Tym, co by�o, podzielili si� i nie czekaj�c na powr�t obcych m�czyzn ruszyli w dalsz� drog�, na odchodne rzuciwszy za siebie naczynie. Zapu�cili si� w skr�caj�cy ostro korytarz, przegrodzony zaraz za zakr�tem. Dalej by� wylot jaskini, a jeszcze dalej otwarta przestrze� stok g�rski i dolina, i jasne �wiat�o kr�lestwa Wutry, boga niebios.
Rami� w ramiꠗ gdy� odczuwali ju� wi�zi wsp�lnoty i przy�� ja�ni�� stan�li zapatrzeni w pi�kny krajobraz. Kiedy popatrzyli po sobie, we w�asnych twarzach zobaczyli rado�� i nadziej�, i nie mogli powstrzyma� si� od krzyk�w i �miechu. Skakali i �ciskali si� nawzajem. A kiedy ju� ich oczy dostatecznie przywyk�y do jasno�ci, os�oniwszy czo�a spojrzeli w g�r�, tam gdzie Bataliksa toczy�a si� w cieniutkiej warstwie chmur, jak blado-pomara�czowe ko�o.
Pora roku musia�a by� bliska wiosennego zr�wnania dnia z noc�, a pora dnia bliska po�udnia�� z dw�ch powod�w: Bataliksa szybowa�a prosto nad ich g�owami, Freyr ni�ej od niej dopiero wschodzi�. Kilkakro� ja�niejszy Freyr zalewa� �wiat�em o�nie�one wzg�rza. Bledsza Bataliksa zawsze by�a szybsz� stra�niczk� i niebawem mia�a zachodzi�, kiedy Freyr b�dzie stawa� w zenicie.
Jak�e pi�kny by� widok pary stra�nik�w! Cykliczny uk�ad ich ta�ca na niebie stan�� Juliemu w pami�ci jak �ywy, otwieraj�c mu serce i nozdrza. Wsparty na misternej w��czni, kt�r� zabi� wij�, ca�ym cia�em ch�on�� �wiat�o�� dnia. Usilk jednak powstrzyma� d�oni� Skorawa i marudzi� u wylotu jaskini, niepewnie wygl�daj�c na �wiat.
��Czy nie lepiej by�oby zosta� w tych jaskiniach? Jak mamy �y� tam na zewn�trz?�� zawo�a� do Juliego.
Nie odrywaj�c wzroku od horyzontu Juli wyczu�, �e Iskadora stan�a w po�owie drogi pomi�dzy nim a dw�jk� maruder�w. Nie ogl�daj�c si�, odpowiedzia� Usilkowi:
��Pami�tasz bajarzy z Vakku i historyjk� o robakach z orzech�w dekarzy? Robaki uwa�a�y zgni�y orzech za ca�y sw�j �wiat, tote� po roz�upaniu skorupy umiera�y z os�upienia. Zamierzasz zosta� robakiem, Usilk?
Na to Usilk nie znalaz� odpowiedzi. Znalaz�a j� Iskadora. Podesz�a z ty�u i wzi�a Juliego pod r�k�. U�miechn�� si� i rado�� rozpiera�a mu piersi, ale g�odnym wzrokiem wci�� przebywa� w dali. Widzia�, �e przebyte przez nich g�ry stanowi� os�on� od p�nocy. Kar�owate, nie wy�sze od cz�owieka drzewa ros�y w odst�pach, i pionowo, co oznacza�o, �e lodowaty wiatr zachodni nie dociera� tutaj z Barier. Juli zachowa� dawne swoje umiej�tno�ci, nabyte od Alechawa. Tutejsze wzg�rza z pewno�ci� obfituj� w zwierzyn� i b�d� mogli �y� zdrowo pod niebem, jak przykazuj� bogowie. Dusza w nim ros�a, wype�niaj�c go, a� musia� roz�o�y� szeroko ramiona.
��Zamieszkamy w tym bezpiecznym zak�tku�� rzek� Juli.�� Pozostaniemy we czworo razem na dobre i na z�e.
Z o�nie�onego jaru na stoku wzg�rza bi�a smu�ka dymu, wsi�kaj�c w wieczorne niebo.
��Tam �yj� ludzie! Zmusimy ich, �eby nas przyj�li. Tam b�dzie nasz dom. B�dziemy nimi rz�dzi� i nauczymy ich naszych obyczaj�w. Odt�d �yjemy wedle naszych w�asnych praw, nie praw innych ludzi.
Prostuj�c si� w ramionach ruszy� w d� pochy�o�ci, przez ubogi zagajnik; za mm pierwsza pod��y�a Iskadora dumnym krokiem, a za Iskador� pozostali.
Niekt�re zamierzenia Juliego zi�ci�y si�. inne nie. Po licznych pr�bach si� zostali przyj�ci do male�kiej osady, pod opieku�czym skrzyd�em g�ry. Mieszka�cy �yli na �a�o�nie prymitywnym poziomie; przewy�szaj�cy ich wiedz� i odwag� Juli i jego przyjaciele potrafili narzuci� tej spo�eczno�ci swoj� wol�, swoje rz�dy i swoje prawa.
Wszelako nie zasymilowali si� nigdy do ko�ca, bowiem twarze mieli odmienne i olonet ich mia� akcent odmienny ni� w miejscowym dialekcie. Niebawem spostrzegli, �e zasobna osada �yje w nieustannej trwodze przed napa�ciami ze strony wi�kszej, niezbyt odleg�ej osady znad brzeg�w zamarzni�tego jeziora. W rzeczy samej prze�yli niejedn� tak� napa�� w kolejnych latach, ponosz�c wielkie straty w dobytku i ludziach.
Wszelako �ycie, a zw�aszcza �ycie w�r�d obcych, nauczy�o Juliego i Usilka przebieg�o�ci, i pod ich kierunkiem wzniesiono srogie umocnienia przeciwko napastnikom z Dorzin, jak zwano wi�ksz� osad�. A wszystkie m�ode kobiety pod kierunkiem Iskadory sporz�dzi�y �uki i wprawia�y si� w strzelaniu. Opanowa�y t� sztuk� po mistrzowsku. Podczas najbli�szego obl�enia wielu napastnik�w pad�o z piersi� przeszyt� strza�ami i by� to ostatni najazd ze strony po�udniowych s�siad�w.
Wszelako doskwiera� osadzie surowy klimat i lawiny schodz�ce z g�r. I zamiecie bez ko�ca. Tylko w przedsionkach jaski� mo�na by�o hodowa� troch� zmarnia�ych ro�lin i nieliczne wyn�dznia�e zwierz�ta na mleko i mi�so, tote� szeregi ludzi nie wzrasta�y i zawsze n�ka� ich g��d oraz choroby, kt�re potrafili przypisywa� jedynie z�o�liwo�ci bog�w (o Akhce zakaza� Juli wspomina�).
Wszelako Juli poj�� pi�kn� Iskador� za �on� i kocha� j�, co dzie� znajduj�c pociech� w widoku jej szerokiej, �mia�ej twarzy. Urodzi� im si� syn, kt�rego na cze�� starego kap�ana zaprzyja�nionego z Julim w Pannowalu nazwali Si i kt�ry szcz�liwie wyr�s� na dzikusa, unikn�wszy zasadzek i niebezpiecze�stw pierwszych lat �ycia. Usilk i Skoraw r�wnie� si� po�enili, Usilk z drobn�, �niad� kobiet� imieniem Isilka, dziwnie podobnym do jego w�asnego imienia; Isilka mimo niewielkiego wzrostu r�cza by�a jak jele�, rozumna i �agodna. Skoraw wzi�� sobie dziewczyn� imieniem Fitty, kapry�n� pann�, kt�ra �piewa�a �licznie, uczyni�a piek�o z jego �ycia i wyda�a na �wiat dziewczynk�, kt�ra zmar�a po roku.
Wszelako Juli i Usilk nigdy nie �yli w zgodzie. Mimo �e wsp�lnie stawiali czo�o wsp�lnym zagro�eniom, przy innych okazjach Usilk czyni� wstr�ty Juliemu i miesza� mu szyki, i oszukiwa� go na prawo i lewo. Jak powiedzia� stary kap�an�� niekt�rzy ludzie nigdy nie wybaczaj�.
Wszelako zdziesi�tkowani epidemi� dorzi�czycy wybaczyli, przysy�aj�c poselstwo. Zas�yszawszy o s�awie Juliego prosili, �eby zaj�� miejsce ich zmar�ego przyw�dcy. Co te� Juli uczyni� i maj�c powy�ej uszu podchod�w Usilka zamieszka� wraz z Iskador� i dzieckiem nad zamarzni�tym jeziorem, gdzie zwierzyny by�o w br�d i gdzie rz�dzi� i wymierza� sprawiedliwo��.
Wszelako i tu, w Dorzin, prawie nieznana by�a sztuka, kt�ra �agodzi monotoni� twardego �ycia. Wprawdzie ludzie ta�czyli w dni �wi�teczne, ale pr�cz kastaniet�w i dzwonk�w nie mieli �adnych instrument�w muzycznych. I nie znali tam �adnej religii, poza nieustannym strachem przed z�ymi duchami i stoick� pokor� wobec wrogiego zimna, chor�b i �mierci. Tote� Juli zosta� w ko�cu prawdziwym kap�anem i usi�owa� rozbudzi� w ludziach �ycie duchowe. Wi�kszo�� odrzuca�a jego nauki, bo chocia� go przyj�li, by� obcy, a oni byli zbyt zgorzkniali, �eby uczy� si� nowych rzeczy. Ale nauczy� ich kocha� niebo ze wszystkimi nieba kaprysami.
Wszelako wielka by�a moc �ycia w nim i w Iskadorze, i w Si, i nigdy nie pogrzeba� nadziei, �e nadejd� lepsze dni. Zachowa� objawion� mu we wn�trzu g�r wizj� i wiar�, �e istnieje zapewne �ycie przyjemniejsze, bezpieczniejsze, mniej zale�ne od przypadk�w i �ywio��w, inne ni� ich w�asne.
Wszelako z up�ywem lat i on, i pi�kna Iskador� starzeli si� i coraz bardziej odczuwali zimno.
Wszelako kochali miejsce nad jeziorem, gdzie �yli, i ku pami�ci innego �ycia i innych nadziei nazwali je Oldorando.
Tu ko�czy si� historia Juliego, syna Alechawa i Onesy. Historia ich potomk�w i tego, co im przypad�o, to du�o d�u�sza opowie��. Nie wiedzieli, �e Freyr zbli�a si� ku zimnej planecie: bowiem prawda kry�y niejasne, odrzucone przez Juliego wersety i po up�ywie okre�lonego czasu niebo lodu sta� si� mia�o niebem ognia. Za pi��dziesi�t zaledwie heliko�skich lat od urodzin ich syna prawdziwa wiosna zago�ci� mia�a na surowym �wiecie, jaki znali Juli i pi�kna Iskador�.
Nowy �wiat sposobi� si� ju� do narodzin.
I rzek�a Shay Tal:
Wam si� zdaje, �e �yjemy po�rodku wszech�wiata. A ja powiadam, �e �yjemy po�rodku podw�rza. Upadli�my tak nisko, �e ni�ej ju� nie mo�na. To wam powiadam. W przesz�o�ci, w zamierzch�ej przesz�o�ci zdarzy�a si� jaka� katastrofa. Katastrofa tak ostateczna, �e teraz nikt wam ju� nie powie, ani co to by�o, ani jak do niej dosz�o. Wiemy tylko, �e potem nasta�y d�ugotrwa�e ciemno�ci i zimno.
Staracie si� �y� jak najlepiej. Dobrze, bardzo dobrze, �yjcie dobrze, kochajcie si�, b�d�cie dobrzy. Ale nie �ud�cie si�, �e katastrofa nie ma z wami nic wsp�lnego. Wprawdzie zdarzy�a si� dawno temu, ale zatruwa ka�dy dzie� naszego �ycia. Postarza nas, niszczy, z�era nas, odbiera nam nasze dzieci. Nie tylko utrzymuje nas w niewiedzy, ale w niewiedzy nas rozkochuje. Jeste�my zara�eni niewiedz�.
Chc� zaproponowa� wypraw� po skarb�� krucjat�, je�li wolicie. Krucjat�, w kt�rej ka�dy z nas mo�e wzi�� udzia�. Chc�, aby�cie u�wiadomili sobie nasz upadek, i nieustannie poszukiwali klucza do jego istoty. Musimy z�o�y� obraz tego, co zasz�o i zap�dzi�o nas na to zimne podw�rze; w�wczas mo�e poprawimy swoj� dol� i dopilnujemy, �eby katastrofa ponownie nie spad�a na nas i na nasze dzieci.
Oto skarb, jaki wam ofiarowuj�. Wiedza. Prawda. Boicie si� jej. zgoda. Ale musicie jej szuka�. Musicie j� pokocha�.
Niebo by�o czarne i m�czy�ni od po�udniowej bramy szli z pochodniami. Okutani w futra, wysoko podnosili nogi, �eby przebrn�� g��boki �nieg na drodze. Jego �wi�tobliwo�� przybywa�! Jego �wi�tobliwo��!
Z wypiekami na twarzy m�ody Laintal Ay ukry� si� w kruchcie zrujnowanej �wi�tyni. Podgl�da� poch�d, sun�cy w�r�d prastarych wie� z kamienia, kt�re od wschodniej strony oblepione by�y �niegiem pozosta�ym po wcze�niejszej zamieci. Spostrzeg�, �e kolor o�ywia jedynie skwiercz�ce czubki pochodni, czubek nosa ojca �wi�tego i j�zory sze�ciu ps�w zaprz�gni�tych do jego sa�. W ka�dym przypadku kolor by� czerwony. Ci�kie jak o��w niebiosa, w kt�rych schowa�a si� stra�niczka Bataliksa, spi�y wszelkie pozosta�e barwy.
Ojciec Bondorlonganon z dalekiego Borlien by� gruby, a pogrubia�o go jeszcze bardziej olbrzymie futro z nie znanych w Oldorando zwierz�t. Przyby� sam, powitalny orszak tworzyli miejscowi �owcy znani Laintalowi Ayowi co do jednego. Ca�� sw� uwag� ch�opiec skupi� na twarzy kap�ana, obcy bowiem przybywali tu rzadko; podczas ostatniej wizyty ojca Laintal Ay by� mniejszy, nie tak silny.
Twarz mia� �wi�tobliwo�� owaln�, g�sto zryt� poziomymi zmarszczkami, pomi�dzy kt�re pozosta�e rysy, ��cznie z oczami, wciska�y si� jak mog�y. Zmarszczki jak gdyby sprasowa�y mu usta w d�ug� i okrutn� lini�. Powozi� saniami, rzucaj�c podejrzliwe spojrzenia na wszystkie strony. Nic w jego zachowaniu nie �wiadczy�o o rado�ci z ponownych odwiedzin Oldorando. Obj�� wzrokiem ruiny �wi�tyni; ta wizyta by�a konieczna, poniewa� Oldorando u�mierci�o swoich kap�an�w, jak wiedzia�, wiele pokole� temu. Jego markotny wzrok przez chwil� spocz�� na ch�opcu stoj�cym mi�dzy par� czworobocznych kolumn.
Laintal Ay nie spu�ci� oczu. Spojrzenie kap�ana wyda�o mu si� okrutne i wyrachowane, ale przecie� nie m�g� wymaga� od siebie sympatii dla cz�owieka, kt�ry przybywa� z ostatni� pos�ug� do jego umieraj�cego dziadka. Poczu� od�r psiego zaprz�gu i smolny dym pochodni. Procesja skr�ci�a w g��wn� ulic�, mijaj�c �wi�tyni�. Laintal Ay by� niezdecydowany, czy za ni� p�j�� Stoj�c na schodach i obejmuj�c si� ramionami obserwowa� ludzi z innych wie�, mimo zimna zwabionych przybyciem sa�. W mroku na drugim ko�cu ulicy, u st�p wie�y, w kt�rej mieszka� Laintal Ay z rodzin�, procesja stan�a. Niewolnicy wybiegli zaj�� si� psami�� odprowadzi� je do stajni pod wie���� podczas gdy ojciec �wi�ty zlaz�szy oci�ale z sa� wtoczy� si� za pr�g.
W tej samej chwili od po�udniowej bramy zbli�y� si� do �wi�tyni �owca. By� to czarny brodacz imieniem Aoz Roon, kt�ry ogromnie imponowa� ch�opcu swoj� junack� postaw�. Za nim z p�tami wok� zrogowacia�ych kostek cz�apa� stare�ki niewolnik, fagor Myk.
��No i co, Laintalu, widz�, �e przyjecha� ojciec z Borlien. Nie idziesz go powita�?
��Nie.
��A to czemu? Przecie� go chyba pami�tasz?
��Gdyby nie przyjecha�, dziadek by nie umiera�. Aoz Roon klepn�� ch�opca po ramieniu.
��Zuch z ciebie, nie dasz si� �mierci. Pewnego dnia sam zostaniesz w�adc� Embruddocku.
U�y� dawnej nazwy Oldorando, popularnej przed przybyciem ludzi Juliego, z m�odszym o dwa pokolenia obecnym Julim, kt�ry w tej chwili le�a� w oczekiwaniu kap�a�skiego namaszczenia.
��Wola�bym, �eby dziadek �y�, ni� gdybym sam mia� by� w�adc�. Aoz Roon pokr�ci� g�ow�.
��Nie m�w tak. Ka�dy chcia�by rz�dzi�, gdyby mia� szans�. Ja bym chcia�.
��Ty by�by� dobrym w�adc�, Aozie Roonie. Kiedy dorosn�, b�d� taki jak ty, i b�d� wszystko wiedzia� i zabija� wszystko.
Aoz Roon za�mia� si�. Laintal Ay pomy�la�, jak wspaniale �yskaj� jego bia�e z�by w okolonych brod� ustach. Dojrza� w nich okrucie�stwo, ale bez wyrachowania, jakie widzia� u kap�ana. Aoz Roon by� bohaterem pod wieloma wzgl�dami. Mia� nie�lubn� c�rk� zwan� Oyre, prawie r�wie�niczk� Laintala Aya. I tylko on jeden nosi� szub� z czarnego futra olbrzymiego nied�wiedzia g�rskiego, kt�rego ubi� w pojedynk�. Aoz Roon powiedzia� beztrosko:
��No chod�, matka st�skni�a si� ju� za tob�. Wskakuj na Myka, on ci� podwiezie.
Wielki bia�y fagor wyci�gn�� rogowate d�onie, �eby ch�opak wspi�� mu si� po ramionach na pochylone barki. Myk by� niewolnikiem w Embruddocku z dawien dawna; osobniki jego rasy �y�y d�u�ej ni� ludzie.
��Wsiadaj, ch�opak�� powiedzia� grubym, gard�owym g�osem.
Laintal Ay z�apa� si� rog�w ancipity. Na znak niewoli ostre kraw�dzie obosiecznych rog�w Myka zosta�y spi�owane na g�adko. W tr�jk� pobrn�li prastarym traktem zd��aj�c ku oazie ciep�a w�r�d zapadaj�cych ciemno�ci jeszcze jednej z niezliczonych nocy zimowych�� bo zima panowa�a na tym tropikalnym kontynencie od stuleci. Wiatr zmiata� z gzyms�w sypki �nieg, pr�sz�c na nich z g�ry.
Gdy tylko jego �wi�tobliwo�� i psy znikn�li w wielkiej wie�y, gromada gapi�w rozpierzch�a si� z powrotem do swych pieleszy. Myk zsadzi� Laintala Aya na udeptany �nieg. Weso�o pomachawszy Aozowi Roonowi ch�opiec wbieg� przez podw�jne drzwi, osadzone w fundamentach budowli.
W mroku powita� go fetor ryb. Psy karmiono gutami, �owionymi pod lodem w Voralu. Skoczy�y na wchodz�cego ch�opca z w�ciek�ym ujadaniem, szarpi�c si� na rzemieniach i szczerz�c ostre k�y. Towarzysz�cy kap�anowi niewolnik z ludzkiej rasy bezskutecznie pr�bowa� uspokoi� je krzykiem. Wsun�wszy palce pod pachy Laintal Ay zawarcza� im w nosy i ruszy� drewnianymi schodami na g�r�.
Z g�ry s�czy�o si� �wiat�o. Nad stajni� wznosi�o si� sze�� pi�ter. Laintal Ay sypia� na pierwszym. Matka i dziadkowie na najwy�szym. Pozosta�e zamieszkiwali r�ni �owcy w s�u�bie dziadka; odwr�ceni szerokimi barami do przechodz�cego ch�opca, byli ju� zaj�ci pakowaniem rynsztunku. Na swoim pi�trze Laintal Ay spostrzeg� z�o�ony tam skromny dobytek ojca Bondorlonganona. Kap�an rozgo�ci� si� i mieli spa� ko�o siebie. Niechybnie b�dzie chrapa�; doro�li zazwyczaj chrapi�. Przystan�� nad derk� kap�ana, podziwiaj�c osobliw� tkanin�, po czym ruszy� na szczyt wie�y, gdzie spoczywa� dziadek.
Z g�ow� wytkni�t� przez w�az zatrzyma� si� i zajrza� do izby, ogl�daj�c wszystko z poziomu pod�ogi. Tak naprawd� by�a to izba jego babki, komnata Loi�y Bry jeszcze z jej dziewcz�cych lat, z czas�w panowania jej ojca, Walia Ein Dena, kt�ry by� wodzem plemienia Den, lordem Embruddocku. Teraz wype�nia� komnat� cie� Loily Bry. Sta�a odwr�cona plecami do ognia rozpalonego w �elaznym piecyku tu� przy w�azie, przez kt�ry zagl�da� jej wnuk. Cie� majaczy� gro�nie na �cianach i niskich belkach stropu.
Ze strojnej, bogato haftowanej sukni, kt�r� babka stale nosi�a, pozosta� na �cianach tylko niewyra�ny kszta�t z r�kawami przemienionymi w skrzyd�a. Loila Bry i jej cie� jakby przyt�oczyli pozosta�e trzy osoby w komnacie. W k�cie na �o�u spoczywa� Ma�y Juli przykryty sk�rami, spod kt�rych wystawa�a tylko jego broda. Mia� dwadzie�cia dziewi�� lat i ko�czy� �ycie. Starzec mamrota�. Loilanun, matka Laintala Aya, siedzia�a przy nim uj�wszy si� za �okcie, z bole�ci� na bladej twarzy. Jeszcze nie zauwa�y�a syna. Najbli�ej Laintala Aya siedzia� przybysz z Borlien, ojciec Bondorlonganon, kt�ry modli� si� g�o�no z zamkni�tymi oczyma. To przede wszystkim jego mod�y powstrzyma�y Laintala Aya. Ch�opak bardzo lubi� przebywa� w tej izbie, pe�nej sekret�w babki.
Loi�a Bry zna�a dziwy nad dziwami i do pewnego stopnia zast�pi�a Laintalowi Ayowi ojca, kt�ry zgin�� poluj�c na ko�atka. Ko�atki stanowi�y �r�d�o s�odkawo-mdl�cej woni w izbie. Niedawno ubito jednego z potwor�w i po kawa�ku zniesiono do domu. Od�amki p�yt pancerza wyr�banych z jego grzbietu s�u�y�y do podsycania ognia i poskromienia zimna. Niby-drewno pali�o si� ��tym sycz�cym p�omieniem. Laintal Ay zerkn�� na zachodni� �cian�. Tam by�o porcelanowe okno babki. Nik�e �wiat�o z dworu s�czy�o si� przez szyb� z�owrog� pomara�czow� �un�, bez szans w rywalizacji z blaskiem ognia.
��Dziwnie tu wszystko wygl�da�� powiedzia� w ko�cu.
Wszed� stopie� wy�ej i piecyk zamruga� do niego ognistymi �lepiami otwor�w. Wielebny ojciec niespiesznie doko�czy� swoje mod�y do Wutry i otworzy� oczy. Usidlone w g�stych, poziomych zmarszczkach twarzy nie by�y zdolne otworzy� si� szeroko, lecz kap�an utkwi� je �agodnie w ch�opcu i bez powitalnego wst�pu rzek�:
��Lepiej chod� tutaj, m�j zuchu. Przywioz�em ci co� z Borlien.
��A co?
Kap�an trzyma� r�ce schowane za plecami.
��Chod�, to zobaczysz.
��Sztylet?
��Chod�, to zobaczysz.
Kap�an nawet nie drgn��.
Loila Bry szlocha�a, konaj�cy poj�kiwa�, ogie� trzaska�. Laintal Ay niepewnie zbli�y� si� do wielebnego ojca. Nie pojmowa�, jak ludzie mog� �y� gdzie indziej ni� w Oldorando: tutaj by� �rodek wszech�wiata�� poza nim tylko pustkowia, lodowe, bezkresne pustkowia, kt�re od czasu do czasu wypluwa�y hordy fagor�w.
Ojciec Bondorlonganon po�o�y� mu na d�oni figurk� pieska. Niewiele wi�ksz� od d�oni. Ch�opiec pozna�, �e wyrze�biono j� z rogu kaidawa, z bogactwem zachwycaj�cych szczeg��w. Na psim grzbiecie je�y�a si� sier��, a male�kie �apy mia�y poduszeczki. Obracaj�c zabawk� Laintal Ay odkry� po chwili, �e ogon jest ruchomy. Kiedy porusza�o si� nim w g�r� i w d�, pies k�apa� szcz�k�. Takiej zabawki jeszcze tutaj nie widziano. Podekscytowany Laintal Ay pu�ci� si� biegiem woko�o izby, poszczekuj�c, dop�ki matka nie uciszy�a go, chwyciwszy krzykacza w ramiona.
��Pewnego dnia ch�opak b�dzie lordem Oldorando�� powiedzia�a Loilanun do wielebnego ojca, jakby na usprawiedliwienie syna.�� Jest dziedzicem.
��Lepiej, �eby ukocha� wiedz� i uczy� si�, aby wiedzie� coraz wi�cej�� powiedzia�a Loila Bry, niemal na stronie.�� M�j Juli przedk�ada� wiedz� nad w�adz�.�� Na nowo rozp�aka�a si�, kryj�c twarz w d�oniach.
Ojciec Bondorlonganon, mru��c odrobin� bardziej oczy, zapyta� Laintala Aya o wiek.
��Sze�� lat i �wier�.
Tylko obcy musieli zadawa� takie pytania.
��No, no, jeste� ju� prawie m�czyzn�. W przysz�ym roku zostaniesz �owc�, wi�c lepiej zdecyduj si� szybko. Czego pragniesz bardziej, w�adzy czy wiedzy?
Ch�opak utkwi� wzrok w pod�odze.
��Jednego i drugiego, panie� albo tego, co �atwiej przychodzi. Kap�an roze�mia� si� i odprawiwszy m�okosa gestem, pocz�apa� do powierzonej mu duszy. Wkupi� si�, a teraz�� do roboty. Do�wiadczenie wyczuli�o mu ucho na kroki �mierci, �owi� nowy ton w rytmie oddechu Ma�ego Juliego. Starzec lada chwila mia� wyruszy� z tego �wiata w niebezpieczn� drog� przez oktaw� �r�dziemn� do obsydianowej krainy mamik�w. Z pomoc� kobiet Bondorlonganon u�o�y� wodza na boku, g�ow� na zach�d.
Zadowolony, �e pozostawiono go samemu sobie, ch�opiec turla� si� po pod�odze, walcz�c z rogowym psem, odszczekuj�c mu cichutko w k�api�c� w�ciekle paszcz�k�. Jego dziadek odszed� akurat w chwili, gdy trwa�a chyba najzajadlejsza walka ps�w w dziejach �wiata.
Nazajutrz Laintal Ay mia� wielk� ochot� towarzyszy� kap�anowi z Borlien, na wypadek gdyby mia� on wi�cej zabawek ukrytych pod habitem. Kap�an by� jednak zaj�ty odwiedzaniem chorych, a zreszt� Loilanun nie pozwoli�a synowi oddali� si� od siebie na krok. Wrodzon� mu buntowniczo�� ducha poskramia�y sprzeczki, jakie wybucha�y mi�dzy matk� a babk�. Dziwi� si� im, a dziwi� tym bardziej, �e za �ycia dziadka obie kobiety darzy�y si� mi�o�ci�. Zw�oki Juliego, nosz�cego imi� po m�czy�nie, kt�ry wyszed� z wn�trza g�r razem z Iskador�, zabrano sztywne niczym przemarzni�ta sk�ra zwierz�ca, jak gdyby ostatnim aktem woli starzec odgrodzi� si� murem od czu�o�ci swoich kobiet. Odchodz�c zostawi� po sobie mroczny k�t, w kt�rym przysiad�a na pi�tach Loila Bry, odwracaj�c si� jedynie po to, �eby warkn�� na c�rk�.
Plemi� odznacza�o si� t�g� budowa cia�a, z grub� warstw� podsk�rnej tkanki t�uszczowej. Loila Bry zachowa�a sw� ongi� s�ynn� figur�, chocia� w�osy jej posiwia�y, a g�owa nikn�a teraz w ramionach pochylonych nad wystyg�ym �o�em m�czyzny, kt�rego przez po�ow� �ycia kocha�a nami�tn� mi�o�ci� od pierwszego wejrzenia, od chwili, gdy stan�� przed ni��� naje�d�ca, brocz�cy krwi�.
Loilanun by�a z mniej szlachetnej gliny. Si�y �ywotne, moce mi�o�ci, szeroka twarz z natarczywymi oczami jak czarne �agle, to wszystko omin�o Loilanun, przechodz�c bezpo�rednio z babki na m�odego Laintala Aya. Przedwcze�nie owdowia�a, mizerna, bladolica Loilanun sz�a odt�d przez �ycie bez przekonania i chyba tak�e bez przekonania usi�owa�a posi��� wspania�� wiedz� matki. Teraz patrzy�a z rozdra�nieniem, jak Loila Bry p�acze w k�cie niemal bez przerwy.
��Matko, przesta� twoje buczenie dzia�a mi na nerwy.
��Ty� by�a za s�aba, �eby godnie op�aka� swojego m�a. Ja b�d� p�aka� b�d� p�aka�, a� si� na �mier� zap�acz� krwawymi �zami.
��Du�o ci z tego przyjdzie.�� Podsun�a jej chleb, kt�ry matka odtr�ci�a z pogard�.�� Shay Tal go piek�a.
��Nie b�d� jad�a.
��Ja zjem, mamo�� powiedzia� Laintal Ay.
Us�yszeli wo�anie Aoza Roona, kt�ry przystan�� pod wie��, trzymaj�c za r�k� swoj� nie�lubn� c�rk� Oyre. O rok m�odsza od Laintala Aya, pomacha�a mu z zapa�em, gdy razem z Loilanun wystawi� g�ow� przez okno.
��Chod� na g�r�, Oyre, poka�� ci mojego psa. Prawdziwy z niego wojownik, jak tw�j ojciec.
Matka przegna�a go jednak od okna i zwr�ci�a si� szorstko do Loily Bry:
��To Aoz Roon, chce nam towarzyszy� na pogrzeb. Mam si� zgodzi�?
Stara kobieta ko�ysa�a si� leciutko, nie odwracaj�c g�owy.
��Nie ufaj nikomu�� rzek�a.�� Nie ufaj Aozowi Roonowi�� jest nazbyt zuchwa�y. On i ego przyjaciele tylko czekaj�, �eby przej�� w�adz�.
��Komu� trzeba ufa�. Ty b�dziesz musia�a teraz rz�dzi�, matko. S�ysz�c gorzki �miech matki Loilanun spu�ci�a wzrok na syna, kt�ry sta� i u�miecha� si� do rogowego psiaka w gar�ci.
��No to ja b�d� rz�dzi�a, dop�ki Laintal Ay nie wyro�nie na m�czyzn�. Wtedy zostanie lordem Embruddocku.
��G�upia�, skoro �udzisz si�, �e jego wuj Nahkri do tego dopu�ci�� odpar�a Loila Bry.
Loilanun uciek�a spojrzeniem od pe�nej nadziei twarzy syna i milcz�c, z zawzi�cie �ci�gni�tymi ustami, utkwi�a oczy w le��cym na posadzce fartuchu. Wiedzia�a, �e kobiety nie rz�dz�. Ju� teraz, jeszcze przed pogrzebem jej ojca, w�adza matki nad plemieniem rozwiewa�a si�, odp�ywa�a w dal jak nurt rzeki Voral, nie wiadomo dok�d. Obr�ciwszy si� na pi�cie bez dalszych ceregieli zawo�a�a przez okno:
��Wejd�cie!
Oyre wesz�a z ojcem, lecz Laintal Ay nie pobieg� na powitanie, wci�� jeszcze ura�ony i zbity z tropu min� matki, do kt�rej jak gdyby dotar�o przed chwil�, �e syn nigdy nie dor�wna swemu dziadkowi, nie m�wi�c ju� o dawniejszym nosicielu imienia Juli. Aoz Roon, przystojny, zawadiacki, m�ody �owca w wieku czternastu lat, u�miechn�� si� ze wsp�czuciem do Loilanun, zmierzwi� czupryn� Laintalowi Ayowi i pod��y� z kondolencjami do wdowy.
By� rok 19 po Zjednoczeniu i Laintal Ay mia� ju� wyczucie historii. Czai�a si� w md�ej woni zalegaj�cej k�ty tej wiekowej komnaty pe�nej plam wilgoci, liszaj�w i paj�czyn. Samo s�owo �historia� kojarzy�o mu si� z wie�ami, pod kt�rymi wyj� wilki o za�nie�onych zadach, podczas gdy jaki� stary ko�cisty bohater wydaje ostatnie tchnienie.
Zmar� nie tylko dziadek Juli. Nie �y� r�wnie� Dresyl. Dresyl, cioteczny brat Juliego, cioteczny dziadek Laintala Aya, ojciec Nahkriego i Klilsa. Wtedy r�wnie� wezwano kap�ana i Dresy! odszed�, sztywny, w b�oto, w b�oto historii. Ch�opiec wspomina� Dresyla z mi�o�ci�, za to l�ka� si� swoich swarliwych wuj�w, owych syn�w Dresyla�� Nahkriego i pysza�ka Klilsa. O ile orientowa� si� w tych sprawach, to wbrew temu, co m�wi�a matka, nale�a�o oczekiwa�, �e zgodnie ze star� tradycj� w�adza przypadnie Nahkriemu i Klilsowi. Przynajmniej s� m�odzi. A on zostanie dobrym �owc�, i wtedy b�d� go darzy� szacunkiem, miast lekcewa�y�, jak teraz. Aoz Roon mu dopomo�e.
Tego dnia �owcy nie wyszli z osady. Wszyscy wzi�li udzia� w pogrzebie swego lorda. Wielebny ojciec dok�adnie wyznaczy� miejsce pod gr�b, tu� przy dziwnie rze�bionym kamieniu, gdzie gor�ce �r�d�a dostatecznie rozmrozi�y grunt, umo�liwiaj�c poch�wek.
Aoz Roon towarzyszy� obu paniom, �onie i c�rce Ma�ego Juliego, w drodze na miejsce spoczynku starca. Za nimi szli Laintal Ay i Oyre, szepcz�c ze sob�, a z ty�u pod��ali niewolnicy i fagor Myk. Laintal Ay wprawia� w ruch szczekaj�cego pieska, roz�mieszaj�c Oyre.
Mr�z i woda stworzy�y przedziwn� �a�obn� sceneri�. Na p�nocnym skraju osady bi�y z gruntu fumarole, �r�d�a i gejzery, zalewaj�c ska�y i kamienie. P�dzone wiatrem na wsch�d wody kilku gejzer�w jak rozpostarty wachlarz zamarzaj�c przed opadni�ciem na ziemi�, uros�y w skomplikowane, fantastyczne kszta�ty, poprzeplatane niczym sznury. Gor�tsze strugi biczowa�y t� nadbudow� ciep�� wod�, utrzymuj�c j� w niebezpiecznym stanie plastyczno�ci, tote� od czasu do czasu jaka� oderwana bry�a wali�a si� z trzaskiem na ska��, gdzie topnia�a powoli.
Na przyj�cie dawnego bohatera, niegdysiejszego zdobywcy Embruddocku, wykopano d�. Dw�ch ludzi mozolnie wybra�o z do�u wod� sk�rzanymi wiadrami. Tam zosta� z�o�ony Ma�y Juli, owini�ty w zgrzebne p��tno, bez �adnych ozd�b. Niczego ze sob� nie zabiera�. Mieszka�cy Kampannlat i ludzie znaj�cy si� na rzeczy wiedzieli a� za dobrze, jak tam jest na dole, w �wiecie mamik�w: nie by�o do zabrania nic, co by si� tam przyda�o.
Wok� grobu zebrali si� wszyscy mieszka�cy Oldorando, m�czy�ni, kobiety�� i dzieci, w sumie jakie� sto siedemdziesi�t os�b. Psy i g�si r�wnie� do��czy�y do kompanii, gapi�c si� p�ochliwym, ptasim wzrokiem, podczas gdy ludzie apatycznie przest�powali z nogi na nog�. By�o zimno. Bataliksa wisia�a wysoko, lecz skryty w chmurach Freyr wsta� zaledwie godzin� temu i wci�� marudzi� na wschodzie. Ludzie byli �niadzi, mocnej budowy, o pot�nych cz�onkach i pot�nych beczkowatych tu�owiach, kt�re stanowi�y dziedzictwo ka�dego, kto by� w�wczas na tej planecie. Obecnie waga doros�ego osobnika, czy to m�czyzny, czy kobiety, wynosi�a, z niewielkim odchyleniem, dwana�cie miejscowych tuz�w; drastyczne zmiany mia�y nast�pi� p�niej.
T�oczyli si� w dw�ch mniej wi�cej r�wnych liczebnie grupach�� w jednej �owcy ze swymi kobietami, w drugiej bracia cechowi ze swoimi, wszyscy spowici w chmur� oddech�w. �owcy byli ubrani w sk�ry renifer�w, kt�rych sier�� je�y�a si� tak g�st� szczotk�, �e najsilniejsze zamiecie nie rozwiewa�y w�os�w tego futra. Bracia cechowi mieli l�ejsze stroje, na og� ze sk�r rudego jelenia, stosowne do �ycia bli�ej domu. Kilku �owc�w che�pi�o si� ko�uchami z fagora, lecz te sk�ry powszechnie uchodzi�y za niewygodne�� zbyt przet�uszczone i za ci�kie.
Znad obu grup unosi�a si� para, kt�r� porywa� wiatr. Okrycia ludzi l�ni�y wilgoci�. Stali nieporuszeni, zapatrzeni. Cz�� kobiet zachowa�a w pami�ci strz�py dawnych wierze� te rzuca�y olbrzymie li�cie brassimipy, jedynej dost�pnej tu zieleni. Li�cie lecia�y jak popad�o, l�duj�c z g�uchym pla�ni�ciem, czasem wpadaj�c do podmok�ej dziury.
�lepy i g�uchy na wszystko, Bondorlonganon robi�, co do niego nale�a�o. Zacisn�wszy powieki tak mocno, jakby chcia� zgnie�� w�asne oczy niczym orzechy, klepa� przepisan� modlitw� zebranym wok� poganom. W otw�r rzucano �opatami b�oto. Starano si� nie przed�u�a� takich spraw ze wzgl�du na pogod� i jej wp�yw na �ywych.
Gdy zasypano d�. Loila Bry krzykn�a rozdzieraj�co. Wybieg�a z t�umu i rzuci�a si� na gr�b m�a. Aoz Roon podni�s� j� pr�dko i przytrzyma�, podczas gdy Nahkri i jego brat przygl�dali si� z za�o�onymi r�kami, na po�y rozbawieni. Loila Bry umkn�a Aozowi Roonowi z r�k. Schyliwszy si� nabra�a pe�ne gar�cie b�ota i wysmarowa�a sobie twarz i w�osy, nie przestaj�c lamentowa�. Laintal Ay i Oyre p�kali ze �miechu. Zabawnie by�o patrze�, jak doro�li si� wyg�upiaj�. Jego �wi�tobliwo�� dalej odprawia� mod�y, jak gdyby nic nie zasz�o, tylko twarz wykrzywi� ze wstr�tem. Co za ohydne miejsce ten Embruddock, znane z braku wiary. Dobrze im tak, niech ich mamiki cierpi�, ton�c w ziemi do prakamienia.
Wysoka, stara wdowa po Ma�ym Julim pobieg�a w�r�d trzaskaj�cych wie� lodowych, przez opary, do skutego lodem Voralu. Przera�one g�si zrywa�y si� przed ni�, gdy z krzykiem p�dzi�a brzegiem rzeki, oszala�a starucha-demon, kt�ra prze�y�a ju� dwadzie�cia osiem ci�kich zim. Zawstydzone matki ucisza�y chichocz�ce dzieciaki. Nawiedzona stara w�adczyni skaka�a po lodzie, sztywno, niepewnie jak marionetka. Jej ciemnoszara posta� za t�o mia�a szaro�ci, b��kity i biele pustkowi, w kt�rych rozgrywa�y si� ich wszystkie dramaty. Podobnie jak Loila Bry, wszyscy obecni balansowali na granicy gradientu entropii. �miech dzieciarni, rozpacz, szale�stwo, nawet wstr�t by�y znamionami walki cz�owieka z wiekuistym zimnem. Cho� nikt o tym nie wiedzia�, losy walki przechyla�y si� ju� na ich korzy��. Ma�y Juli, tak jak jego wielki przodek Juli Kap�an, praojciec plemienia, wy�oni� si� z odwiecznych ciemno�ci i lod�w. M�ody Laintal Ay by� prekursorem maj�cego nadej�� �wiat�a.
Gorsz�ce zachowanie Loily Bry o�ywi�o styp�, kt�ra odby�a si� po pogrzebie. �wi�towali wszyscy. Ma�y Juli by� szcz�ciarzem, a przynajmniej uchodzi� za takiego, albowiem w krainie mamik�w powita go rodzony ojciec. Byli poddani �wi�towali nie tylko odej�cie Juliego, lecz i bardziej przyziemn� podr odjazd jego �wi�tobliwo�ci do Borlien. Kap�ana nale�a�o wype�ni� po gard�odziurki be�telem i j�czmiennym winem, aby nie przemarz� w drodze do domu. Niewolnik�w�� te� Borlie�czyk�w, co jako� usz�o uwagi ojca Bondorlonganona�� odprawiono do �adowania sa� i zaprz�gania ujadaj�cej sfory. Laintal Ay i Oyre z weso�� gromad� odprowadzili go do bramy po�udniowej. Na widok ch�opca twarz kap�ana zmarszczy�a si� jeszcze bardziej�� by�o to co� na kszta�t u�miechu. Nagle starzec pochyli� si� i uca�owa� Laintala Aya w usta.
��W�adza i wiedza tobie, synu!�� rzek�.
Nazbyt przej�ty, �eby odpowiedzie�, Laintal Ay zasalutowa� mu swoim psem na po�egnanie. Tej nocy w wie�ach, przy ostatnich flaszach, ponownie snuto opowie�ci o Ma�ym Julim i o tym, jak on i jego r�d przybyli do Embruddocku. I o tym, jak niemi�o ich powitano.
Kiedy sanie uwozi�y utulanego ojca Bondorlonganona przez r�wnin� z powrotem do Borlien, rozst�pi�y si� chmury. Nad ojcem zaja�nia�y szczodre gwiazdy, zdobi�c paciorkami nocne niebo. W�r�d konstelacji i nieruchomych gwiazd jedno �wiate�ko przemyka�o si� po niebie. Nie by�a to kometa, tylko Ziemska Stacja Obserwacyjna �Avernus�. Z do�u wygl�da�a jak male�ki �wietlny punkcik, kt�rego drog� na niebie �ledzili przypadkowi �owcy i podr�ni. Z bliska jawi�a si� jako nieregularny i skomplikowany ci�g obiekt�w o licznych, �ci�le okre�lonych funkcjach.
�Avernus� by� domem dla oko�o pi�ciu tysi�cy m�czyzn, kobiet, dzieci i android�w, a wszyscy doro�li byli specjalistami w jakiej� dziedzinie obserwacji planety pod nimi. Helikonii. Podobnej Ziemi planety, szczeg�lnie interesuj�cej mieszka�c�w Ziemi.
Zmo�ony ciep�em i zm�czeniem Laintal Ay usn�� na d�ugo przed ko�cem stypy. Opowie�ci dalej p�yn�y nad jego g�ow�, jak wichry, kt�re wiej� po planecie, op�tane zimn� furi�. By�y to opowie�ci o czynach m�czyzn, przede wszystkim o ich bohaterstwie, o tym, jak to ten czy �w zabi� takie-to-a-takie krwio�ercze zwierz�, jak pobi� wrog�w, a przede wszystkim�� w ten wiecz�r po pogrzebie�� jak pierwszy Juli przyby� z ciemno�ci, aby ustanowi� nowy �ad.
Juli usidla� ich wyobra�ni�, poniewa� by� kap�anem, a mimo to zapar� si� wiary dla dobra swego ludu. Stoczy� zwyci�ski b�j z bogami, kt�rzy teraz nie mieli nawet imienia. Podstawowa cecha charakteru Juliego, co� pomi�dzy brakiem skrupu��w a prawo�ci�, znajdowa�a �ywy odd�wi�k w plemieniu. Jego legenda ros�a z ich serc, tak �e nawet praprawnuk, drugi Juli, zwany Ma�ym Julim, w ci�kich chwilach zadawa� sobie pytanie: �Co zrobi�by Juli?�
Nie rozkwit�o jego pierwsze Oldorando, jak nazwa� miejsce, do kt�rego zabra� z g�r Iskador�. Tyle tylko, �e przetrwa�o. �y�o w niepewno�ci nad brzegiem zamarzni�tego jeziora, jeziora Dorzin, uginaj�c si� pod ciosami �ywio��w zimy, nie�wiadome, �e owe si�y mia�y si� niebawem wyczerpa�. Nic na to nie wskazywa�o za �ycia Juliego. By� mo�e w tym tkwi�a druga przyczyna, dla kt�rej dzisiejsi mieszka�cy kamiennych wie� Embruddocku ch�tnie go wspominali: by� ich przodkiem, kt�ry �y� w pe�ni zimy. Uosabia� ich przetrwanie. Legendy stanowi�y t� cz�� ich �wiadomo�ci, kt�ra pierwsza dopu�ci�a mo�liwo�� zmiany klimatu.
Pospo�u z osadami ukrytymi w wielkich �a�cuchach g�rskich Ouzint tamto pierwsze drewniane Oldorando le�a�o w pobli�u r�wnika, w �rodku rozleg�ego tropikalnego kontynentu Kampannlat. Poj�cie kontynentu nie by�o nikomu znane w czasach Juliego, �wiat ogranicza� si� do teren�w �owieckich i obozowiska.
Jeden Juli pozna� tundry i �nie�ne wydmy ci�gn�ce si� na p�noc od Quzint. Jeden Juli pozna� podg�rze tamtejszego kolosalnego g�rotworu, kt�ry stanowi� zachodni kraniec kontynentu znany jako Bariery. Tam w�r�d siarczystych mroz�w le��ce powy�ej czterech tysi�cy metr�w nad poziomem morza wulkany dok�ada�y do srogo�ci pogody w�asn� cegie�k�, rozlewaj�c p�askowy� lawy po prastarych ska�ach wulkanicznych Helikonii.
Omin�a Juliego znajomo�� straszliwych region�w Nktryhku. Na wschodzie Kampannlatu wyrasta Masyw Wschodni. Ukryta przed oczyma Juliego i innych za chmurami i zamieciami ziemia spi�trza si� tu w �a�cuchy olbrzymich g�r, ukoronowanych wulkaniczn� tarcz�, przez kt�r� lodowce ��obi� sobie drog� w d� ze szczyt�w o wysoko�ci ponad czternastu tysi�cy metr�w. Tu �ywio�y ognia, ziemi i powietrza wyst�powa�y w prawie czystej postaci, w tyglu zimnej mocy tak wielkiej, �e nie dopuszcza�a do stopienia si� ich w mniej przeciwstawne elementy. Ale nawet tutaj, odrobin� p�niej�� ju� po �mierci Ma�ego Juliego�� nawet na lodowych pokrywach si�gaj�cych niemal stratosfery, bytowali ancipici, twardo trzymaj�cy si� �ycia, znajduj�cy rado�� w zamieciach.
Upiorne bia�e pustkowia Tarczy Wschodu znane by�y fagorom. Nazywali je Nktryhk i uwa�ali za tron bia�ego czarnoksi�nika, kt�ry przep�dzi z tego �wiata Syn�w Freyra, znienawidzone cz�ekoludy. Rozci�gaj�c si� na p�noc i po�udnie na przestrzeni blisko trzech i p� tysi�ca mil, Nktryhk odgradza� �rodkow� cz�� kontynentu od lodowatych m�rz wchodnich. Fale tych m�rz biczowa�y klify Nktryhku, stercz�ce stromymi �cianami osiemset metr�w ponad tonie. Wysokie grzywy fal obraca�y si� w l�d, porastaj�c urwiska soplami lub wal�c si� gradem w kipiel. O tym rozproszone plemiona ludzi nic nie wiedzia�y.
Ich pokolenia �y�y z �ow�w. �owy stanowi�y osnow� wi�kszo�ci opowiadanych historii. Mimo �e polowano w gromadzie spiesz�c sobie z pomoc�, ostatecznie wszystko sprowadza�o si� do m�stwa samotnego �owcy, kt�ry w pojedynk� stawia� czo�o atakuj�cej go dzikiej bestii. I albo �y�, albo umiera�. A je�li �y�, �y� mogli i inni, czekaj�ce w ukryciu kobiety i dzieci. Je�li umiera�, umiera� najprawdopodobniej jego r�d.
Tote� ludzie Juliego, owa nieliczna gromadka znad zamarzni�tego jeziora, �yli, jak im by�o dane, zale�ni od warunk�w �ycia tak samo jak zwierz�ta. S�uchacze z rado�ci� przyjmowali relacje o nadjeziornej osadzie. �apano tam ryby metodami jeszcze dzi� opisywanymi tak dok�adnie, �e na�ladowano je w Voralu. W wytopione przy brzegu rzeki przer�ble wrzucano �by jelenie tak samo, jak czyni� to ongi� Juli, od�awiaj�c smakowite w�gorze.
Ludzie Juliego tak samo walczyli z olbrzymimi ko�atkami, zabilali jelenie i gro�ne ody�ce, i bronili si� przed najazdami fagor�w. W zale�no�ci od sezonu hodowali b�d� szybko dojrzewaj�cy j�czmie�, b�d� �yto. Pili krew wrog�w.
Ze zwi�zk�w m�czyzn z kobietami rodzi�o si� ma�o dzieci. Mieszka�cy Oldorando dojrzewali w wieku siedmiu lat. starzeli si� dochodz�c do dwudziestu. Nawet kiedy �miali si� i weselili, mr�z nie odst�powa� ich na krok.
Pierwszy Juli, zamarzni�te jezioro, przejmuj�cy mr�z, przesz�o�� jak sen�� te �ywe sk�adniki legendy znane by�y ka�demu i opowiadano o nich po wiele razy. Albowiem jak szczury w norze kryj�ca si� w Embruddocku garstka ludzi zna�a tylko takie �ycie, na jakie by�a skazana Ludzie zaszyci od dziecka w sk�ry zwierz�t sami po trosze nabierali wilczej natury. Lecz sny i przesz�o�� jak sen otwiera�y przed nimi dodatkowe wymiary, w kt�rych mogli �y� wszyscy razem.
Ciasno st�oczeni w wie�y Nahknego i Klilsa po pogrzebie Ma�ego Juliego, zn�w rozkoszowali si� wsp�lnie Udzia�em w przesz�o�ci jak sen �eby bardziej o�ywi� przesz�o��, i mo�e przy�mi� dzie� dzisiejszy, wszyscy pili be�tel rozlewany przez niewolnik�w Nahknego. Po czerwonej krwi be�tel by� p�ynem najwy�ej cenionym w Embruddocku.
Pogrzeb Ma�ego Juliego da� im okazj� ucieczki od monotonii codziennego �ycia w �wiat wyobra�ni. I tak raz jeszcze opowiedziano wielk� opowie�� o przesz�o�ci, o po��czeniu si� dw�ch plemion, tak jak ��czy si� m�czyzna z kobiet�. Opowie�� przechodzi�a z ust do ust, niczym kubek be�telu, przejmowana przez jednego narratora od drugiego, niemal�e bez chwili przerwy.
Dzieciom b�yszcza�y oczy od blasku tl�cego si� ognia i od be�telu, kt�ry poci�ga�y z drewnianych kubk�w rodzic�w S�uchano historii potocznie zwanej Wielk� Opowie�ci�.
W ka�de �wi�to, nie tylko z okazji pogrzebu, pasowania na �owc� czy tez Zachodu Obojga S�o�c, zawsze w�r�d wyd�u�aj�cych si� coraz bardziej cieni znalaz� si� kto� kto zawo�a�:�� Pos�uchajmy Wielkiej Opowie�ci.
By�a to historia ich przesz�o�ci, a tak�e co� wi�cej. By�a to i historia, i nauka, i ca�a ich sztuka Nie mieli muzyki, malarstwa ani literatury�� nie mieli zgo�a nic, co pi�kne. Zimno strawi�o wszystko. Ale pozosta�a im przesz�o�� jak sen, przetrwa�a, aby o niej opowiada�.
Nikt �ywiej na t� opowie�� nie reagowa� ni� Laintal Ay�� chyba ze wcze�niej zmorzy� go sen. Historia pojednania dw�ch wojuj�cych stron, wa�ni u�mierzonej zjednoczeniem, kt�re plemi� z konieczno�ci przyj�o za dogmat wiary�� wszystko to by�o mu bliskie, bowiem z�o�y�o siꠗ i sk�ada�o�� na sag� jego rodziny Dopiero p�niej, gdy dor�s�, odkry�, ze zjednoczenie jest pozorne, a ukryta wa�� nie wygas�a Jednak opowiadacze w dusznej izbie, w obecnym roku 19 po Zjednoczeniu, rado�nie zm�wili si�, �eby opowiedzie� Wielk� Opowie�� jako histori� zjednoczenia i zwyci�stwa Na tym polega�a ich sztuka krasomowstwa.
Opowiadaj�cy podrywali si� na nogi recytuj�c fragmenty kolejno z r�n� pewno�ci� siebie Pierwsi narratorzy m�wili o Wielkim Julim i o tym. jak z bia�ych pustkowi na p�noc od Pannowalu przyby� nad skute lodem jezioro zwane Dorzin Jedno pokolenie ust�puje jednak miejsca drugiemu, nawet w legendzie, wi�c niebawem podni�s� si� kolejny narrator, aby opowiedzie� o tych wcale nie mniej pot�nych, kt�rzy nastali po Julim Tym narratorem by�a po�o�na Rol Sakil z m�em i �liczn� c�rk� Dol u boku, k�ad�a ona pewien nacisk na pikantniejsze strony opowie�ci, co bardzo przypad�o s�uchaczom do gustu.
Podczas gdy Laintal Ay przysypia� w cieple. Rol Sakil m�wi�a o Si synu Juliego i Iskadory Si zosta� g��wnym �owc� plemienia i wszyscy dr�eli przed nim, poniewa� oczy Si patrzy�y w ro�nych kierunkach Za �on� wzi�� sobie miejscow� kobiet� imieniem Kretha czy te� wedle zwyczaju jej plemienia Kr� Tha Den, kt�ra powi�a mu syna imieniem Orlik i c�rk� imieniem Iyfilka.
Oboje, Orlik i Iyfilka, byli dzielni i silni w czasach, kiedy nale�a�o do rzadko�ci prze�ycie dwojga dzieci w jednej rodzinie Iyfilce spodoba� si� Sargotth. czyli Sar Gotth Den, kt�ry celowa� w �owieniu pod lodem jeziora Doizin mylik�w, ryb z par� ko�czyn. Od �piewania Iyfilki p�ka� l�d Porodzi�a Sar Gotthowi syna, kt�rego nazwali Dresy! Den�� imi� s�awione w legendzie Dresyl sp�odzi� przes�awnych braci Nahknego i Klilsa (�miechy) Dresyl by� ciotecznym dziadkiem Laintala Ava.
�Och, moje ty kochane male�stwo��� wo�a�a Iyfilka do swego dziecka, pieszcz�c je ze �miechem Ale by�y to czasy, gdy szczepy fagor�w przeprawia�y si� po lodzie na zaprz�onych w kaidawy saniach, napadaj�c na osiedla ludzi Zar�wno pogodna Iyfilka, jak i Sar Gotth zgin�li w takim napadzie, w trakcie ucieczki brzegiem lodowego jeziora Jedni winili p�niej Sara Gottha za tch�rzostwo, inni za brak dostatecznej czujno�ci.
Ma�ego sierot� Dresyla zabra� do siebie WUJ Orlik, kt�ry w�wczas mia� ju� w�asnego syna zwanego Julim albo Ma�ym Julim, na cze�� pradziadka. Mimo i� wyr�s� na olbrzyma, m�wiono o nim Ma�y dla upami�tnienia wielko�ci jego przodka. Dresyl i Ma�y Juli stali si� par� nieroz��cznych przyjaci� i takimi pozostali przez ca�e �ycie, na przek�r wszelkim przeciwno�ciom losu. Za m�odu by�a z nich para strasznych zabijak�w, tudzie� ognistych m�odzian�w, kt�rzy uwodzili kobiety Den, wywo�uj�c niema�e zgorszenie. Niejedno mo�na by powiedzie� na ten temat, gdyby nie obecno�� pewnych os�b. (�miechy.)
Wszyscy zgodnie orzekli, �e bracia cioteczni, Dresyl i Juli, wygl�daj� jak bli�niaki�� te same w�adcze, �niade oblicza, orle nosy, kr�tkie, k�dzierzawe brody i bystre oczy. Obaj czujni jak koty, obaj ch�opy na schwa�. Nosili te� bli�niacze futra z identycznym przybraniem kaptur�w. Ich wrogowie przepowiadali, �e obaj tak samo sko�cz�, ale okaza�o si� inaczej, jak us�yszycie w legendzie.
Bez w�tpienia starzy m�czy�ni i kobiety, kt�rych c�rkom grozi�o niebezpiecze�stwo, prorokowali z�y koniec tej zapowietrzonej dw�jce�� i to im szybciej, tym lepiej. Jedynie owe c�rki le��c w ciemno�ci z rozchylonymi nogami, uje�d�ane przez kochank�w, czu�y, jak dobroczynni s� cioteczni bracia i jak bardzo r�ni� si� jeden od drugiego�� �e Dresyl jest brutalny, a Juli delikatny, delikatny jak pi�rko i r�wnie �askotliwy.
Laintal Ay ockn�� si� w tym punkcie opowie�ci. Zastanawia� si� sennie, jakim u licha cudem jego nieruchawy, przygarbiony dziadek m�g� kiedykolwiek �echta� dziewczyny.
Opowie�� podj�� kto� z braci cechowej.
Starszyzna nadjeziornego plemienia zebra�a si� pod przewodem starego szamana, �eby uradzi� kar� dla Dresyla i Juliego za ich rozpust�. Jedni p�on�li gniewem, jako �e przemawia�a przez nich skryta zazdro��. Drudzy pa�ali oburzeniem, gdy� b�d�c s�dziwego wieku nie mogli pod��a� drog� inn� ni� droga cnoty. (Opowiadacz z przesad�, piskliwym g�osem, aby rozbawi� s�uchaczy, wy�uszczy� t� prost� m�dro��). Wyrok zapad� jednog�o�nie. Mimo �e choroby i napa�ci fagor�w�� przetrzebi�y ich szeregi i potrzebny by� ka�dy �owca, starszyzna uradzi�a wygna� Juliego i Dresyla z osady. Rzecz jasna, �adnej kobiecie nie pozwolono wyst�pi� w obronie pary przyjaci�. Og�oszono wyrok. Juliemu i Dresylowi nie pozosta�o nic innego, jak spakowa� manatki. W�a�nie zbierali bro� i ekwipunek, gdy do obozowiska dotar� p�ywy traper z innego plemienia, ze wschodnich obrze�y jeziora. Przyby� z wie�ci�, �e przez jezioro znowu ci�gn� fagory, w niema�ej tym razem sile. I �e zabijaj� ka�dego napotkanego cz�owieka.
By�o to w porze zachodu dwojga s�o�c. Przera�eni m�czy�ni z osady natychmiast zebrali swoje kobiety i dobytek, i pod�o�yli ogie� pod domostwa. Bez chwili zw�oki ruszyli na po�udnie. Ma�y Juli i Dresyl razem z nimi. Ogie� na czerwono-czarnych skrzyd�ach wzlatywa� w niebo za plecami uchod�c�w, kt�rzy stracili wkr�tce z oczu i p�omienie, i jezioro.
Pod��ali wzd�u� rzeki Voral, w�druj�c dniem i noc�, gdy� Freyr przy�wieca� nocami w owej porze roku. Najt�si �owcy szli w szpicy i na skrzyd�ach g��wnej grupy, wypatruj�c �ywno�ci i schronienia. W krytycznej sytuacji Juliemu i Dresylowi tymczasowo darowano winy. Gromada liczy�a trzydziestu m�czyzn, w tym pi�ciu starszyzny, dwadzie�cia sze�� kobiet i dziesi�cioro dzieci poni�ej siedmiu lat, granicy pe�noletno�ci. Mieli sanie, zaprz�one w psy asokiny. Towarzyszy�o im liczne ptactwo domowe i sfora ps�w �owczych, niekt�re bli�sze wilkom i szakalom czy ich krzy��wkom; szczeniaki tych ostatnich cz�sto dawano dzieciom do zabawy.
Min�o kilka dni w�dr�wki. Pogoda by�a �agodna, jednak rzadko napotykali �lady zwierzyny. Pewnego zachodu Freyra dwaj �owcy, Baruin i Skelit, id�cy w szpicy, zawr�cili do g��wnego oddzia�u z meldunkiem o dziwnym mie�cie przed nimi.
��W wid�ach rzeki i skutej lodem strugi woda bucha w powietrze z g�o�nym rykiem. I do nieba wznosz� si� pot�ne wie�e zbudowane z kamienia.�� Tak brzmia� meldunek Baruina i pierwszy opis Emmbruddocku. Baruin opowiedzia�, jak to nasze kamienne wie�e stoj� w rz�dach i jak je zdobi� jaskrawo pomalowane czaszki dla odstraszenia intruz�w.
Przystan�li w p�ytkiej �wirowej kotlinie, naradzaj�c si�, co robi�. Zjawili si� jeszcze dwaj �owcy, wlok�c jakiego� trapera, kt�rego pojmali, gdy wraca� do Embruddocku. Cisn�li go na ziemi� i skopali. Wyzna�, �e Embruddock zamieszkuje plemi� Den i �e jest to lud spokojny.
Na wie��, �e w pobli�u kr�ci si� wi�cej Den�w, pi�ciu starszych natychmiast zarz�dzi�o obej�cie osady ko�em. Zostali jednak zakrzyczani. M�odzi m�czy�ni byli za natychmiastowym atakiem z marszu; w�wczas to lu�no spowinowacone plemi� przyjmie ich na r�wnej stopie. Kobiety wrzaskiem wyrazi�y poparcie, my�l�c, jak przyjemnie by�oby mieszka� w domach z kamienia. Ogarn�o ich podniecenie. Trapera zat�uczono pa�kami na �mier�. Wszyscy�� m�czy�ni, kobiety i dzieci�� maczali palce w jego krwi i wznosili toast za zwyci�stwo. Trupa rzucono psom i ptactwu.
��Dresyl i ja p�jdziemy przodem i rozejrzymy si� w terenie�� rzek� Ma�y Juli. Powi�d� wyzywaj�cym spojrzeniem po �owcach; bez s�owa spu�cili wzrok.�� Zapewniamy wam zwyci�stwo. Je�li wygramy, obejmiemy dow�dztwo i nie b�dziemy wi�cej s�ucha� starczych bredni. Je�li przegramy, rzucicie nasze cia�a psom na po�arcie.
��I s�ysz�c �mia�e s�owa Ma�ego Juliego�� podj�� opowie�� nast�pny m�wca�� psia ha�astra podnios�a �lepia znad jad�a i zawy�a na zgod�.
S�uchacze u�miechn�li si� z powag� wspominaj�c �w fakt z przesz�o�ci jak sen.
Teraz opowie�� o przesz�o�ci nabra�a rumie�c�w. Zebrani mniej poci�gali be�telu, s�uchaj�c, jak cioteczni bracia, Dresyl i Juli, planuj� zdobycie spokojnego miasta. Towarzyszy�o im pi�ciu wybranych �mia�k�w, ich imiona pami�tano doskonale: Baruin, Skelit, Maldik, Kurwayn i Du�y Afardl, kt�ry poleg� owego dnia, i to z r�ki kobiety. Reszta grupy pozosta�a na miejscu, aby psy nie zdradzi�y ich szczekaniem.
Za pokryt� lodem rzek� nie by�o �niegu. Ros�a trawa. Gor�ca woda tryska�a w powietrze, zasnuwaj�c teren ob�okami pary.
��To prawda�� zaszemrali s�uchacze.�� Wci�� jest tak, jak powiadasz.
Samotna kobieta p�dzi�a �cie�k� czarne, w�ochate �winie. Dwoje dzieciak�w pluska�o si� na golasa w fontannach wody. Napastnicy patrzyli. Patrzyli na nasze kamienne wie�e, te ca�e i te w ruinie, stoj�ce wzd�u� wytyczonych ulic. Patrzyli na stary mur miejski, z kt�rego zosta�o rumowisko. Dziwowali si�.
Dresyl z Julim samowt�r okr��yli Embruddock. Obejrzeli sobie nasze czworoboczne wie�e, o �cianach nachylonych do �rodka, tak �e izba na najwy�szym pi�trze jest zawsze mniejsza od tych poni�ej. Obejrzeli, jak trzymamy zwierz�ta na przyziemiu, �eby im by�o ciep�o�� z wej�ciem po pochylni, dla ochrony przed wylewami Voralu. Obejrzeli te wszystkie czaszki zwierz�t, jaskrawo pomalowane, wyszczerzone na intruz�w. Zawsze mieli�my czarodziejki, prawda, przyjaciele? W�wczas by�a to Loila Bry.
No wi�c stryjeczni bracia obejrzeli te� sobie dw�ch s�dziwych wartownik�w wysoko na szczycie wielkiej wie�y�� tej w�a�nie wie�y, przyjaciele�� i zakrad�szy si� w mgnieniu oka wyprawili dziadk�w na tamten �wiat. Pola�a si� krew, musz� powiedzie�.
��Kwiatek!�� kto� zawo�a�.
��Ach, racja. Kwiatek jest wa�ny. Pami�tacie, jak jezioracy orzekli, �e ciotecznych braci czeka ten sam los? Lecz kiedy Dresyl roze�mia� si� i powiedzia�: �B�dziemy mieli szcz�cie rz�dzi� tym miastem, bracie�, Juli spogl�da� na drobne kwiatki pod nogami, kwiatki o bladych p�atkach�� zapewne bikinki. �Dobry klimat��� powiedzia� z podziwem i zerwa� kwiatek, i zjad� go.
Przestraszyli si� po raz pierwszy s�ysz�c �wistek Czasu, nasz wspania�y, wszystkim znany gejzer. Przyszed�szy do siebie rozmie�cili swoje si�y w gotowo�ci i czekali na zach�d dwojga stra�nik�w i na �owc�w Embruddocku, kt�rzy niczego nie�wiadomi wracali ze zdobycz� do domu.
Laintal Ay o�ywi� si� przy tych s�owach. W przesz�o�ci jak sen by�y bitwy i w�a�nie o jednej z nich mia� us�ysze�. Ale nowy narrator rzek�:
��Przyjaciele, w tej bitwie ka�dy z nas mia� przodk�w, kt�rzy jak jeden m�� odeszli dawno temu do �wiata mamik�w, nawet je�li z tej okazji nie zostali wys�ani tam przedwcze�nie. Wystarczy powiedzie�, �e wszyscy oni spisali si� dzielnie.
Sam maj�c jednak m�od� krew w �y�ach, nie potrafi� tak lekko zrezygnowa� z podniecaj�cego rozdzia�u i wbrew sobie ci�gn�� dalej z ogniem w oczach.
Owych prostodusznych i bohaterskich my�liwych zaskoczy� fortel Juliego. Nagle na szczycie Zielnej Wie�y wykwit! ogie� i d�ugie li�cie p�omieni strzeli�y w wieczorne niebo. �owcy, rzecz jasna, krzykn�li na alarm, rzucili bro� i pop�dzili ratowa�, co si� da. Grad oszczep�w i kamieni sypn�� na nich ze szczytu s�siedniej wie�y. Zbrojni napastnicy wypadli z ukrycia, wznosz�c okrzyki i przebijaj�c oszczepami bezbronne cia�a. Nasi my�liwi �lizgali si� we w�asnej krwi i padali, ale u�miercili paru napastnik�w.
Miasto kry�o wi�cej or�nych ludzi, ni� przewidywali Juli z Dresylem. Dzielna by�a nasza bra� cechowa. Nadbiega�a ze wszystkich stron. Lecz napastnicy walczyli z dzik� furi�, umacniaj�c si� w zdobytych przez siebie domach. Do boju stan�� musia�y tak�e m�odziki, z kt�rych paru obecnych tutaj najlepsze lata ma ju� za sob�.
Ogie� rozprzestrzenia� si�. Iskry fruwa�y nad g�owami jak plewy na wietrze, jakby chcia�y zapali� niebo. W murach i na ulicy szala� krwawy b�j. Nasze kobiety chwyta�y miecze poleg�ych, aby stawi� op�r �ywym. Wszyscy bili si� m�nie. Jednak zuchwa�o�� i furia strace�c�w wzi�y g�r�, nie wspominaj�c ju� o tym, �e dowodzi� nimi ten, kt�ry dzisiaj zszed� do �wiata mamik�w, do swych przodk�w. Wreszcie obro�cy nie zdzier�yli i z krzykiem dali drapaka w g�stniej�cy zmierzch.
W Dresylu gotowa�a si� krew. Sza� zemsty naznaczy� mu czo�o. Widzia�, jak Du�y Afardl pada martwy u jego boku� zabity od ty�u� i to w dodatku przez kobiet�.
��To by�a moja stara poczciwa babunia!�� zawo�a� Aoz Roon, na co zewsz�d odpowiedziano �miechem i wiwatami.�� Odwagi nigdy nie brakowa�o u nas w rodzinie. Jeste�my z embruddockiej gliny, nie z oldorandzkiej.
Sza� odmieni� Dresyla nie do poznania. Twarz mu zsinia�a. Kaza� swoim ludziom polowa� na embruddockich m�czyzn i dobija� ka�dego, kto prze�y�. Kobiety kaza� sp�dzi� do stajni w tej tutaj wie�y, przyjaciele. Straszny to dzie� w naszych dziejach� Lecz zwyci�zcy pod wodz� Juliego obezw�adnili si�� Dresyla, o�wiadczaj�c mu, �e koniec z zabijaniem. Zabijanie rodzi nienawi��. Od jutra wszyscy musz� �y� w pokoju jako jedno silne plemi�, bo inaczej nikt si� nie ostanie.
Te m�dre s�owa nic dla Dresyla nie znaczy�y. Szamota� si� tak d�ugo, a� Baruin przyni�s� wiadro zimnej wody i wyla� mu na g�ow�. Wtedy pad� bez czucia, pogr��aj�c si� w owym �nie bez marze� sennych, jaki przychodzi jedynie po bitwie. Baruin rzek� do Juliego:
��Prze�pij si� i ty, z Dresylem i reszt�. Ja stan� na stra�y, �eby nas nie wyr�n�li we �nie.
Tylko �e Juli nie m�g� spa�. Baruinowi nic nie powiedzia�, ale by� ranny i kr�ci�o mu si� w g�owie. Czu� blisk� �mier�, wi�c chwiejnym krokiem wyszed� na dw�r, aby umrze� pod niebem Wutry, na kt�re lada chwila mia� wyp�yn�� Freyr, jak to w trzeciej kwadrze. Pod��y� nasz� g��wn� ulic�, w�r�d badyli traw stercz�cych z b�ota. Freyrowy �wit te� mia� barw� b�ota. Juli spostrzeg� zw�oki �owcy ze swej dru�yny i umykaj�cego od nich chy�kiem psa trupojada. Opar� si� o wykruszony mur, dysz�c ci�ko. Po drugiej stronie ulicy sta�a �wi�tynia�� w ruinie w�wczas, tak jak i teraz. Bezmy�lnie patrzy� na ryty w kamieniu ornament. Nie zapominajmy, �e jako cz�owiek by� w owych dniach dzikusem, dop�ki Loila Bry go nie ucywilizowa�a. Spod wr�t �wi�tyni smyrga�y szczury. Ruszy� do �wi�tyni, s�ysz�c jedynie szum w uszach. W d�oni �ciska� miecz zabrany powalonemu przeciwnikowi, or� lepszy od wszystkiego, co sam posiada�, wykuty z dobrego, ciemnego metalu tu, w naszych ku�niach. Trzymaj�c ten miecz przed sob�, wywa�y� drzwi kopniakiem.
W �rodku drepta�y mleczne lochy i kozy na uwi�zi. Wtedy by�a tam szopa. Rozejrzawszy si� Juli dostrzeg� klap� w pod�odze i us�ysza� szepty. D�wign�� klap� za �elazny pier�cie�. Na dnie sadzawki ciemno�ci u jego st�p kopci� p�omyk lampki.
��Kto tam?�� zawo�a� g�os.
G�os by� m�ski i s�dz�, �e wiecie, do kogo nale�a�. Do Walia Ein Dena, �wczesnego lorda Embruddocku, kt�rego wszyscy dobrze pami�tamy. Jakby�my go widzieli�� wysoki i prosty jak �wieca, chocia� m�odo�� jego ju� ulecia�a, z d�ugimi czarnymi w�sami na g�adko wygolonym obliczu. Wszyscy napomykali o jego oczach, kt�re onie�miela�y naj�mielszych, i o drapie�nie przystojnej twarzy, w swoim czasie wzruszaj�cej kobiety do �ez.
By�o to historyczne spotkanie Ma�ego Juliego ze starym w�adc�. Ma�y Juli powoli schodzi� po stopniach, jakby zamierzaj�c mu si� podda�. Kilku przebywaj�cych z lordem Wallem Einem cechmistrz�w zamilk�o ze strachu, gdy Juli zszed� do nich, blady jak �mier�, z mieczem w d�oni. Lord Wali Ein rzek�:
��Skoro jeste� dzikusem, to znaczy, �e przyby�e� mordowa�, i lepiej za�atw to od razu. Rozkazuj� ci zabi� mnie pierwszego.
��A na co innego zas�ugujecie, chowaj�c si� w piwnicy?
��Jeste�my starzy i bezradni w boju. Nie zawsze tak by�o. Patrzyli sobie prosto w oczy. Nikt si� nie poruszy�. Z ogromnym wysi�kiem Juli przem�wi�, odnosz�c wra�enie, �e w�asny g�os dociera do niego z wielkiej dali.
��Starcze, dlaczego pozostawiacie tak wspania�e miasto tak marnie strze�one?
Lord Wali Ein odpowiedzia� ze zwyk�� mu powag�:
��Kiedy� by�o inaczej, a ciebie i twoich ludzi z wasz� lich� broni� czeka�oby inne powitanie. Wiele stuleci temu ogromne Kr�lestwo Embruddock si�ga�o hen od Quzint na p�nocy po morze na po�udniu. Panowa� wtedy Wielki Kr�l Dennis, lecz nasta�o zimno i ca�e jego dzie�o leg�o w gruzach. Dzi� mniej nas ni� kiedykolwiek, bo nie dalej jak w pierwszej kwadrze zesz�ego roku najecha�y miasto bia�e fagory, jak wicher galopuj�ce na swoich ogromnych wierzchowcach. Wielu naszych najlepszych wojownik�w, ��cznie z moim synem, poleg�o w obronie Embruddocku i obecnie schodzi do prakamienia.�� Westchn�wszy, doda�:�� Mo�e odczyta�e� napis na tej budowli, je�li potrafisz czyta�. G�osi: �Fagory przed lud�mi�. W�a�nie z powodu tego napisu oraz innych spraw wymordowali�my swoich kap�an�w dwa pokolenia wstecz. Ludzie musz� by� przed fagorami, zawsze. Jednak w przysz�o�ci, kto wie, czy przepowiednia si� nie zi�ci.
Ma�y Juli s�ucha� lorda w dziwnym odr�twieniu. Kiedy spr�bowa� odpowiedzie�, �adne s�owa nie poruszy�y jego bezkrwistych warg i poczu�, jak si�y ulatuj� z �oni jego cia�a. Jeden ze starc�w powiedzia�, ni to z lito�ci�, ni to z szyderstwem:
��M�okos jest ranny.
Rozst�pili si�, gdy zrobi� niepewny krok naprz�d. Za nimi zobaczy� niskie sklepienie wej�cia i korytarz majacz�cy w s�abym �wietle wpadaj�cym przez okratowany otw�r w stropie. Niew�adny zatrzyma� si�, gdy ju� ruszy�, pow��cz�c nogami wmaszerowa� w korytarz. Znacie to uczucie, przyjaciele, ilekro� jeste�cie pijani�� jak teraz.
W korytarzu by�o wilgotno i gor�co. Gor�co pali�o mu policzki. Z boku pojawi�y si� jakie� kamienne schody. Nie pojmowa�, gdzie jest, zawodzi�y go zmys�y. Na schodach ukaza�a si� dziewczyna z ognikiem w wyci�gni�tej d�oni. Jej twarz zawirowa�a mu przed oczami.
��Moja babcia!�� Laintal Ay a� zapia� z dumy. Zas�uchany bez reszty zmiesza� si� nagle, gdy wszyscy gruchn�li �miechem.
W tamtej chwili owa panna nie my�la�a o obdarzaniu �wiata �adnymi Laintalami Ayami. Gapi�a si� na Ma�ego Juliego b��dnym wzrokiem i powiedzia�a co�, czego nie m�g� zrozumie�. Usi�owa� jej odpowiedzie�. S�owa nie przesz�y mu przez gard�o. Ugi�y si� pod nim kolana i Ma�y Juli osun�� si� na posadzk�. Po czym straci� przytomno�� i wszyscy wok� s�dzili, �e umar�.
W tym dramatycznym momencie opowiadaj�cy ust�pi� miejsca staremu �owcy, kt�ry patrzy� na te sprawy ch�odniejszym okiem.
Tym razem Wutra uzna� za stosowne darowa� Juliemu �ycie. Dresyl wzi�� wszystko w swoje r�ce, gdy jego brat cioteczny le�a� i kurowa� rany. S�dz�, �e znalaz�szy si� w�r�d ludzi jak my cywilizowanych, Dresyl wstydzi� si� swej ��dzy krwi i robi� wszystko, by�my przestali uwa�a� go za dzikusa. A mo�e wspomnia� �agodno�� swego ojca Sara Gottha i s�odycz matki, Iyfilki, zabitych przez hord� nienawistnych fagor�w. Zaj�� Wie�� Prasta, dawny sk�ad soli, i wprowadziwszy si� na najwy�sze pi�tro rz�dzi� niczym prawowity lord, Juli za� spoczywa� na pos�aniu w komnacie pod nim.
Wielu ��cznie ze mn� nie lubi�o w�wczas Dresyla, traktuj�c go jako zwyk�ego naje�d�c�. Nie mogli�my �cierpie�, �e nam rozkazuje. Ale poj�wszy, do czego zmiesza, bez szemrania przyznali�my mu racj�. My, embruddokczycy, byli�my w�wczas zdemoralizowani. Dresyl przywr�ci� nam bojowego ducha i wol� walki.
��To by� wielki cz�owiek, m�j ojciec, i do�o�� ka�demu, kto �le o nim m�wi�� zawo�a� Nahkri, zrywaj�c si� i wymachuj�c pi�ci�. Wymachiwa� ni� tak zawzi�cie, �e prawie fikn�� na plecy i brat musia� go wesprze�.
��Nikt nie m�wi tu �le o Dresylu. Ze szczytu swej wie�y obejmowa� spojrzeniem i ca�� okolic�, g�rzyst� na p�nocy, sk�d przyby�, p�ask� od po�udnia, z gejzerami i gor�cymi �r�d�ami, nie znanymi mu do tej pory.
Podziwia� zw�aszcza �wistek Czasu, nasz wspania�y regularny gejzer, wybuchaj�cy z gwizdem demona wichru. Pami�tam, �e zapyta� mnie o wielkie b�bny, jak je nazwa�, rozsiane po ca�ym terenie. Nigdy jeszcze nie widzia� rad�ababy. Przypomina�y mu wie�yce czarnoksi�nika, p�askie na szczycie, zbudowane z nie znanego drewna. Cho� nie by� g�upi, to jednak nie pozna�, �e patrzy na drzewa. By� przede wszystkim Od roboty, nie od patrzenia. Przydzieli� kwatery, ca�e swoje plemi� znad zamarzni�tego jeziora rozlokowuj�c po r�nych wie�ach. Oby�my wszyscy podzielali m�dro��, jak� wykaza� tw�j ojciec, Nahkri. Mimo �e wielu z nas w�wczas sarka�o, Dresyl dopilnowa�, aby jego i nasi ludzie zamieszkali razem. Zakaza� bijatyk, wszystko poleci� dzieli� sprawiedliwie. Ta zasada bardziej ni� cokolwiek innego doprowadzi�a do naszego szcz�liwego zjednoczenia.
Zakwaterowuj�c rodziny policzy� wszystkich. Pisa� nie umia�, ale bracia cechowi sporz�dzili wykaz. Ze starego plemienia by�o nas tu czterdziestu jeden m�czyzn, czterdzie�ci pi�� kobiet i jedena�cioro dzieci poni�ej siedmiu lat. Razem wzi�wszy dziewi��dziesi�t jeden os�b. Z plemienia znad zamarzni�tego jeziora walk� prze�y�o sze��dziesi�t jeden os�b. W sumie stu pi��dziesi�ciu o�miu ludzi. Ca�kiem sporo. Jako ch�opiec cieszy�em si�, �e powr�ci�o tu �ycie. To znaczy powr�ci�o po �mierci. Powiedzia�em Dresylowi: �Polubisz �ycie w Embruddocku�.
�Teraz Embruddock nazywa si� Oldorando, ch�opcze��� rzek�. Do dzi� pami�tam jego spojrzenie.
��Pos�uchajmy jeszcze o Julim�� za��da� kto�, nara�aj�c si� na gniew Nahkriego i Klilsa.
Stary �owca siad� zasapany, a jego miejsce zaj�� m�odszy m�czyzna.
Rana Ma�ego Juliego zabli�nia�a si� powoli. Ze swym ciotecznym bratem chodzi� ju� na kr�tkie wypady w teren, na rozpoznanie �owieckich i obronnych w�a�ciwo�ci nowego terytorium. Wieczorami gaw�dzili ze starym lordem. Pr�bowa� wy�o�y� im histori� naszej ziemi, ale nie zawsze ich interesowa�a. M�wi� o minionych stuleciach, tych sprzed nadej�cia zimna. O prymitywnych ludziach z ciep�ych czas�w,�� kt�rzy dawno temu wpadli na pomys� budowania wie� z palonej gliny i z drewna. Jak potem glin� zast�pi� kamie�, ale sprawdzone za�o�enia konstrukcji pozosta�y nie zmienione. Jak kamie� przetrwa� wiele stuleci. O licznych podziemnych korytarzach, kt�rych by�o jeszcze wi�cej w lepszych czasach. Opowiedzia� im o upadku Embruddocku, kt�ry dzi� jest zaledwie male�k� osad�. Ongi� wznosi�o si� tu dumne miasto, a jego mieszka�cy w�adali krain� na wiele tysi�cy mil woko�o. Powiadaj�, �e w owych czasach nie by�o strasznych fagor�w.
Juli za� i jego cioteczny brat Dresyl chodzili wielkimi krokami po komnacie starego lorda i s�uchali, marszcz�c brwi i spieraj�c si�, zawsze jednak z szacunkiem. Zapytali o gejzery, kt�rych gor�ce wody darz� nas ciep�em. Stary lord opowiedzia� im wszystko o �wistku Czasu, symbolu naszej niez�omnej nadziei. Opowiedzia�, jak �wistek Czasu wygwizduje punktualnie godziny od pocz�tku �wiata. Jest przecie� naszym zegarem, czy� nie tak? Niepotrzebni nam stra�nicy nieba. �wistek Czasu pomaga w�adzom prowadzi� archiwum rejestr�w, obowi�zkowo sporz�dzanych przez cechmistrz�w. Cioteczni bracia ze zdumieniem odkryli, �e godzina ma czterdzie�ci minut, a minuta sto sekund oraz �e dzie� ma dwadzie�cia pi�� godzin, a rok czterysta osiemdziesi�t dni. My o takich rzeczach dowiadujemy si� maj�c jeszcze mleko pod nosem. Musieli r�wnie� przyj�� do wiadomo�ci, �e by� to rok 18 wed�ug lordarza; osiemna�cie lat panowa� nasz lord. Takich zdobyczy cywilizacji nie znano nad zamarzni�tym jeziorem.
Nie my�lcie, �e mam co� przeciwko ciotecznym braciom. Cho� barbarzy�cy, wkr�tce dok�adnie poznali nasz� cechow� organizacj� wyrobnik�w, jej siedem cech�w dla siedmiu r�nych sztuk, w�r�d nich prym wiod�cych wyrobnik�w metali, do kt�rych, nie chwal�c si�, z dum� przyznaj�, ja sam nale��. Cechmistrze ka�dego cechu zasiadali w�wczas w radzie lordowskiej, tak samo jak teraz. Chocia�, moim zdaniem, cech wyrobnik�w metali powinien mie� w niej dw�ch przedstawicieli, poniewa� my jeste�my najwa�niejsi, bez dw�ch zda�.
Po burzy gwizd�w i �miech�w zn�w puszczono be�tel w ko�o i opowie�� podj�a kobieta nie pierwszej ju� m�odo�ci.
��Ja wam teraz opowiem o czym� znacznie ciekawszym ni� pisanie czy mierzenie czasu. Na pewno chcecie wiedzie�, co si� dzia�o z Julim, kiedy zaleczy� swoj� ran�. No wi�c powiem wam w paru s�owach. Zadurzy� siꠗ a to, rzec mo�na, gorsze jest od rany, poniewa� nigdy si� nieborak z tej mi�o�ci nie wykurowa�.
Stary nasz lord Wali Ein m�drze robi� trzymaj�c pod kloszem sw� rozpieszczon� c�rk� Loil� Bry Den, kt�ra tak si� dzisiaj, biedaczka, naawanturowa�a. Musia� si� wpierw przekona�, czy naje�d�cy to nie banda hultaj�w. Bo prze�liczna by�a w�wczas Loila Bry, i zgrabna, i dorodna gdzie trzeba, �eby ch�op mia� co do r�ki wzi��, a porusza�a si� jak kr�lowa, co zreszt� wszyscy pami�tamy. A� pewnego dnia w swojej komnacie na szczycie wie�y nasz stary lord przedstawi� j� Ma�emu Juliemu.
Juli raz ju� spotka� si� z Loila Bry. Ujrza� j� owej strasznej bitewnej nocy, kiedy, jak s�yszeli�my, ma�o nie zmar� od ran. Tak, ta czarnooka pi�kno�� o �nie�nobia�ych policzkach i ustach jak skrzyd�o ptaka, o kt�rej m�wi� nasz przyjaciel, to by�a w�a�nie ona. Pi�kno�� nad pi�kno�ciami, bowiem kobiety znad jeziora Dorzin nie grzeszy�y urod�, na m�j gust. Twarz jakby wyrysowana idealn� lini� na aksamicie sk�ry, a owe usta, wargi o wytwornym �uku, barwi�a delikatnie cynamonow� szmink�. Prawd� m�wi�c troch� j� przypomina�am za moich panie�skich lat.
Taka by�a Loila Bry, gdy Juli ujrza� j� po raz pierwszy. Najwspanialszy klejnot tego miasta. Nieprzyst�pna, samotna dziewczyna, unikana przez ludzi, chocia� ja lubi�am jej spos�b bycia. Juli straci� g�ow�. Stale szuka� okazji, �eby przebywa� z ni� sam na sam, czy to na dworze, czy�� jeszcze lepiej�� w Wielkiej Wie�y, w czterech �cianach komnaty z porcelanowym oknem, gdzie mieszka po dzi� dzie�. Jak gdyby dostawa� gor�czki na widok tej dziewczyny. Zupe�nie nad sob� nie panowa� w jej obecno�ci. Przechwala� si�, che�pi�, robi� z siebie sko�czonego idiot�. Wielu m�czyzn podobnie wariuje, ale im to oczywi�cie mija.
A Loila Bry, z�o�ywszy d�onie na podo�ku, siedzia�a sobie jak s�odkie szczeni�tko, patrz�c i u�miechaj�c si� tym swoim nieodgadnionym u�miechem. Nie warto dodawa�, �e go prowokowa�a, rzecz jasna. Nosi�a d�ug�, szerok� sukni�, zdobion� koralikami�� nie futro, jak my wszystkie. S�ysza�am, �e futro nosi�a pod sukni�. Lecz owa suknia by�a niezwyk�a i si�ga�a prawie do samej ziemi. Chcia�abym mie� tak� sukni�
Spos�b m�wienia Loily Bry do dzi� pozosta� mieszanin� metafor i zagadek. Juli nigdy czego� podobnego nie s�ysza� nad brzegami jeziora Dorzin. Peszy�o go to, wi�c tym bardziej si� che�pi�. Akurat przechwala� si�, jaki to z niego �owca, gdy powiedzia�a�� znacie ten jej g�os niby muzyka:
���yjemy po�r�d najr�niejszych ciemno�ci. Mamy je przenika� czy ich unika�?
Wytrzeszczy� na ni� oczy, kiedy tak przed nim siedzia�a pi�kna w owej tkanej sukni, ca�ej obszytej koralikami, pi�knymi, jak m�wi�am, koralikami. Spyta�, czy nie za ciemno jej w izbie. Za�mia�a si�.
��Jak my�lisz, Juli, gdzie jest najciemniej na �wiecie? Jak biedny g�uptak odpar�:
��S�ysza�em, �e w dalekim Pannowalu jest ciemno. Nasz wielki przodek, kt�rego imi� nosz�, przyby� z Pannowalu i opowiada�, �e tam jest ciemno. M�wi�, �e Pannowal jest pod g�rami, ale ja w to nie wierz�. Tak opowiadano sobie tylko w dawnych czasach.
Loila Bry przyjrza�a si� koniuszkom swoich palc�w, spoczywaj�cym jak drobne r�owe koraliki na podo�ku tej pi�knej sukni.
��Ja my�l�, �e najciemniej na �wiecie jest w ludzkich g�owach.
Zbarania�. Zrobi�a z niego sko�czonego durnia. Nie powinnam tak m�wi� o zmar�ych, prawda? Ale on naprawd� by� troch� g�upawy�
Mia�a zwyczaj m�cenia mu w g�owie przedziwnymi gadkami. Wiecie, co wygadywa�a?
�Zastanawia�e� si� kiedy� nad tym, o ile wi�cej wiemy, ni� umiemy powiedzie�?� To fakt, prawda? �Pragn�, by zjawi� si� kto��� tak m�wi�a�� kto�, komu mog�abym powiedzie� wszystko, kto�, dla kogo mowa jest jak morze ko�ysz�ce jego ��d�. Wtedy podnios�abym sw�j ciemny �agiel�� Nie wiem, co mu jeszcze plot�a.
A Juli, le��c bezsennie po nocach, �ciska� zranione miejsce i kto wie, co jeszcze, i rozmy�la� o tej czarodziejce, rozmy�la� o jej pi�kno�ci i w j�trz�cych s�owach: ��kto�, dla kogo mowa jest jak morze, ko�ysz�ce jego ��d��� Ju� sama melodia tego zdania wydawa�a mu si� melodi� Loily Bry i niczyj� wi�cej. Pragn�� znale�� si� na owym morzu i po�eglowa� z ni��� dok�dkolwiek.
��Dosy� tego babskiego gadania�� zawo�a� Klils, d�wign�wszy si� na nogi.�� Ona rzuci�a na niego urok, ojciec tak powiedzia�. Ojciec powiedzia� nam te�, ile dobrego stryj Juli zrobi� na pocz�tku, zanim ona nie za�mi�a mu rozumu.
Zacz�� im opowiada�.
��Wracaj�c do zdrowia. Ma�y Juli pozna� Oldorandojak w�asn� kiesze�. Pozna� plan zabudowy, z Wielk� Wie�� na jednym ko�cu g��wnej ulicy i star� �wi�tyni� na drugim. Po jednej stronie dom kobiet i siedziby �owc�w, po drugiej wie�e cechowe wyrobnik�w. Wok� ruiny. Pozna� system ogrzewania wie��� kamienne rury doprowadzaj�ce wod� z gor�cych �r�de�. Dzi� nie potrafiliby�my zbudowa� nic ani w po�owie tak wspania�ego.
Kiedy zobaczy�, jak tu jest, zobaczy� te�, jak by� powinno. Z pomoc� mojego ojca Juli zaplanowa� odpowiednie fortyfikacje, dla obrony przed dalszymi napa�ciami, zw�aszcza ze strony fagor�w. S�yszeli�cie, jak ka�dego zap�dzano do kopania fosy i sypania za ni� wa�u z mocn� palisad� na szczycie. To by� �wietny pomys�, mimo �e kosztowa� nas p�cherze na d�oniach.
Powo�ano sta�ych czatownik�w, rozstawiaj�c ich w czterech rogach, jak i dzi�. To te� robota Ma�ego Juliego i mojego ojca. Czatownicy otrzymali rogi, w kt�re mieli d�� w razie napa�ci, te same rogi, jakich u�ywamy do dzi�.
Po czatownikach z prawdziwego zdarzenia przysz�a kolej na prawdziwe �owy. Przed zjednoczeniem naszych plemion ludzie przymierali g�odem. Jak tylko miasto zosta�o obwa�owane, m�j ojciec Dresyl kaza� �owcom wyhodowa� rasowego psa my�liwskiego. Inne �cierwojady mo�na by�o przep�dzi�. Sfory go�czych ps�w potrafi� powali� zwierzyn� i �ciga� j� szybciej od nas. Z tym psem wysz�o nie za bardzo, ale mogliby�my spr�bowa� po raz drugi.
Co jeszcze? Cechy powi�kszy�y szeregi. Farbiarze zwerbowali troch� dzieci spo�r�d nowo przyby�ych. Ze znanych z�� gliny wytwarzano dla wszystkich nowe kubki i talerze. Wykuwano wi�cej mieczy. Wszyscy musieli pracowa� dla wsp�lnego dobra. Nikt nie g�odowa�. M�j ojciec omal nie zaharowa� si� na �mier�. Nie zapominajcie, moczymordy jedne, o Dresylu, kiedy wspominacie jego brata. On by� du�o lepszy od niego. Lepszy by�, lepszy.
Biedny Klils rozp�aka� si�. Inni r�wnie� ronili �zy, �miali si� albo brali za �by. Aoz Roon, sam na chwiejnych nieco nogach pod wp�ywem morza be�telu, zabra� Laintala Aya i Oyre w bezpieczne miejsce, do ��ek. Patrz�c z g�ry na ich dwoj�ce mu si� w oczach twarze, usi�owa� zebra� my�li. Gdzie� w toku opowiadania legendy z przesz�o�ci jak sen rozstrzygn�a si� przysz�o�� senioratu w Oldorando.
Nazajutrz po pogrzebie Ma�ego Juliego i stypie powr�cili do codziennych zaj��. Wszyscy zapomnieli na razie o blaskach i cieniach przesz�o�� mo�e z wyj�tkiem Laintala Aya i Loilanun; im o przesz�o�ci stale przypomina�a Loila Bry albo op�akuj�c, albo wspominaj�c szcz�liwe dni swojej m�odo�ci.
Stare tkaniny nadal okrywa�y �ciany jej komnaty, tak jak niegdy�. Gor�ca woda nadal bulgota�a w rurach pod posadzk�. Porcelanowe okno nadal ja�nia�o. Nadal by�o tu kr�lestwo olejk�w, pudr�w i pachnide�. Ale nie by�o ju� w nim Juliego, a sama Loila Bry chyli�a si� ku staro�ci. Mole poci�y tkaniny. Jej wnuk wyrasta� na m�czyzn�.
Jednak�e przed przyj�ciem na �wiat Laintala Aya�� w czasach, gdy rozkwita�a wzajemna mi�o�� jego dziadk�w�� zdarzy� si� trywialny na poz�r wypadek, kt�rego nast�pstwa mia�y tragicznie zawa�y� na losie ch�opca i Embruddocku: poleg� jeden fagor.
Zaleczywszy rany Ma�y Juli wzi�� Loil� Bry za �on�. Odby�a si� uroczysto�� dla podkre�lenia wielkiej zmiany, jaka zasz�a w Embruddocku, bowiem ten zwi�zek symbolicznie po��czy� oba plemiona. Uzgodniono, �e stary lord Wali Ein, Juli i Dresyl b�d� rz�dzi� Oldorando w triumwiracie. Ugoda zda�a egzamin, poniewa� wszyscy musieli wsp�lnie wyt�a� si�y, aby prze�y�.
Dresyl pracowa� bez wytchnienia. Poj�� za �on� wiotk� dziewczyn�, kt�rej ojciec by� miecznikiem; mia�a d�wi�czny g�os i spojrzenie kr�tkowidza. Nazywa�a si� Dly Hoin Den. Narratorzy nigdy nie powiedzieli, �e Dresyl szybko zniech�ci� si� do niej, ani te� �e z pocz�tku oczarowa�a Dresyla przede wszystkim jako pi�kna anonimowa przedstawicielka nowego plemienia, do kt�rego pragn�� nale�e�. Albowiem odmiennie ni� jego cioteczny brat Juli, w wi�zi wsp�lnoty upatrywa� Dresyl podstaw� przetrwania. Ani jego trud, ani te� i poniek�d sama Dly Hoin nigdy nie by�y tylko dla niego.
Dly Hoin urodzi�a Dresylowi dw�ch ch�opc�w: Nahkriego, a w rok p�niej Klilsa. Mimo �e Dresyl niewiele m�g� im po�wi�ci� czasu, �wiata nie widzia� poza synami, obdarzaj�c ich czu�� mi�o�ci�, jakiej �mier� rodzic�w, Iyfilki i Sara Gottha, pozbawi�a jego dzieci�stwo. Synom i kolegom syn�w wpoi� wiele legend o prapradziadku Julim, pannowalskim kap�anie, kt�ry pokona� zapomnianych dzi� z imienia bog�w. Dly Hoin nauczy�a ch�opc�w zasad pisowni i nic ponadto. Pod opiek� ojca obaj wyro�li na niez�ych �owc�w. Ich domostwo by�o zawsze pe�ne ha�asu i krzyk�w. Na szcz�cie b�aze�ski rys w charakterach braci�� zw�aszcza u Nahkriego�� nie zosta� nigdy dostrze�ony przez za�lepionego ojca.
Jakby na przek�r przepowiedniom tych, kt�rzy twierdzili, �e ciotecznych braci czeka ten sam los, Ma�y Juli pogr��y� si� w sobie niemal tak samo, jak Dresyl pogr��y� si� we wsp�lnocie. Juli z�agodnia� pod wp�ywem �ony i polowa� coraz rzadziej. Wyczuwa� powszechn� niech�� do Loily Bry i jej niezwyk�ych pomys��w i odsun�� si� od wsp�lnoty. Zamkn�� si� w Wielkiej Wie�y i nie zwraca� uwagi na wycie wichr�w za oknem. Loila Bry i jej s�dziwy ojciec wtajemniczali go w sekrety rzeczy zatajonych zar�wno ze �wiata przesz�o�ci, jak i dolnego �wiata. I sta�o si�, �e na ten ocean mowy, po kt�rym jak ptak szybowa� ciemny �agiel Loily Bry, wyp�yn�� Ma�y Juli i straci� z oczu wszelki l�d.
Pewnego dnia drugiej kwadry roku rozmawiaj�c z Julim o �wiecie dolnym. Loila Bry powiedzia�a, wpatruj�c si� w niego swymi b�yszcz�cymi oczyma:
��M�j ty najmilszy, obcujesz w my�lach ze wspomnieniem rodzic�w. Czasami ich widzisz, jakby nadal chodzili po ziemi. Twoja wyobra�nia zdolna jest wyczarowa� zapomniane s�o�ca, kt�re im �wieci�y. Ale tu w naszej krainie posiedli�my sztuk� rozmowy z tymi, co ju� odeszli. Oni wci�� �yj� ton�c w �wiecie dolnym do prakamienia, a my mo�emy do nich dotrze�, tak jak nurkuje ryba, by �erowa� na dnie rzeki.
Odpowiedzia� jej cicho:
��Chcia�bym porozmawia� z moim ojcem Orfikiem teraz, gdy z wiekiem nabra�em rozumu. Opowiedzia�bym mu o tobie.
��My r�wnie� jeste�my przywi�zani do naszych wspania�ych rodzic�w i rodzic�w naszych rodzic�w, kt�rzy mieli si�y olbrzym�w. Przyjrzyj si� kamiennym wie�om, w kt�rych mieszkamy. My nie umiemy ich budowa�; oni umieli. Widzisz, jak wrz�ce zdroje uwi�zione zosta�y w rurach do ogrzewania naszych wie�. Nie znamy tej sztuki, a oni znali. Odeszli z naszych oczu, jednak nadal istniej� jako mamiki i mamuny.
��Naucz mnie tego wszystkiego. Loilo Bry.
��Poniewa� jeste� moim ukochanym i serce bije mi szybciej na tw�j widok, naucz� ci� rozmawia� bezpo�rednio z twoim ojcem, a poprzez niego ze wszystkimi twoimi wsp�plemie�cami, jacy �yli na �wiecie.
��Czy to mo�liwe, abym rozmawia� nawet z mym prapradziadkiem, Julim Pannowalczykiem?
��W naszych dzieciach zjednocz� si� oba nasze plemiona, m�j ukochany, tak jak jednocz� si� w latoro�lach Dresyla. Nauczysz si� rozmawia� z Julim i po��czysz jego m�dro�� z nasz�. Ty� jest wielkim cz�owiekiem, ukochany, a nie ziomkiem tego stada gamoni za oknem; jeszcze wi�kszy b�dziesz, gdy bezpo�rednio porozmawiasz z pierwszym Julim.
Aczkolwiek Loila Bry bardzo kocha�a Ma�ego Juliego, z potrzeby kogo�, na kim mog�aby oprze� wielk� mi�o��, to jednak czu�a, �e zyska nad nim silniejsz� w�adz�, je�li nauczy go sztuk tajemnych; pod jego opiek� oddawa�aby si� wykwintnemu pr�nowaniu, jak dawniej.
Aczkolwiek Ma�y Juli bardzo kocha� t� leniw�, inteligentn� kobiet�, to jednak mia� �wiadomo��, �e swymi kruczkami mog�aby go do siebie przywi�za�, i postanowi� nauczy� si� od niej jak najwi�cej, nie zaprzedaj�c swojej duszy. Co�, czy to w charakterze ich obojga, czy w sytuacji sprawi�o, �e jednak da� si� podej��.
Loila Bry wezwa�a uczon� staruch� i uczonego starca i z ich pomoc� �wiczy�a Juliego w sztuce wywo�ywania ojc�w. Juli ca�kiem zarzuci� �owy, oddaj�c si� kontemplacji; w �ywno�� zaopatrywa� ich Baruin i inni. Juli zacz�� praktykowa� pauk, licz�c, �e w stanie transu spotka si� z mamikiem swego ojca Orfika i �e za jego po�rednictwem porozumie si� z mamunami, mamikami przodk�w ton�cych w �wiecie dolnym do prakamienia, z kt�rego powsta� ca�y �wiat.
W tym okresie Juli rzadko opuszcza� wie��. Takie niegodne m�czyzny zachowanie by�o czym� niepoj�tym w Oldorando.
Jako m�oda dziewczyna Loila Bry lubi�a w��czy� si� po embruddockiej krainie, w czym p�niej mia� j� na�ladowa� jej wnuk, Laintal Ay. Pragn�a, aby Juli na w�asne oczy zobaczy� rozstawione po ca�ym kontynencie kamienie wskazuj�ce �r�dziemne oktawy. W tym celu naj�a Asurra Tal Dena, siwego starca o jastrz�bich rysach. Asurr Tal Den by� dziadkiem Shay Tal, kt�ra odegra�a wielk� rol� w p�niejszych wydarzeniach. Loila Bry poleci�a mu zabra� Juliego w p�nocno-wschodnie okolice Oldorando. Sama sta�a tam kiedy� patrz�c, jak dzie� przechodzi w p�dzie�, a p�dzie� w kr�tk� noc, i czuj�c, jak pulsuje w niej serce, wszech�wiata.
Tak wi�c o pogodniejszej porze Asurr Tal wyruszy� z Julim na piesz� wypraw�. By�o to wczesn� zim�, kiedy Bataliksa wstaje bardziej na po�udniu ni� na wschodzie i �wieci samotnie przez nieca�� godzin�, czekaj�c�� z ka�dym dniem coraz kr�cej�� na wsch�d drugiego stra�nika. Wia� wiatr, ale niebo mieli czyste jak kryszta�. Cho� w�t�y i przygarbiony, Asurr Tal lepiej wytrzyma� d�ugi marsz ni� Juli, kt�ry by� bez kondycji. Przykazywa� Juliemu zamkn�� oczy na snuj�ce si� opodal wilki, a bacznie patrze� na wszystko z punktu widzenia nauk tajemnych. Pokaza� mu kamienne s�upy, takie same jak nad jeziorem Dorzin. Ustawione w najdziwniejszych miejscach pojedyncze s�upy nosi�y symbol z�o�ony z pary k mniejsze w �rodku wi�kszego i po��czone z nim dwoma �ukowatymi promieniami. Monotonnym g�osem obja�ni� ich znaczenie.
M�wi�, �e moc promieniuje od �rodka ku obwodowi, tak jak promieniuje moc od przodk�w do potomk�w, czyli od mamun�w poprzez mamiki do �ywych. S�upy wytycza�y �r�dziemne oktawy. Ka�dy m�czyzna i ka�da kobieta rodzi si� w tej czy innej oktawie. Moc oktaw waha si� w zale�no�ci od pory roku, decyduj�c o m�skiej b�d� �e�skiej p�ci przychodz�cego na �wiat noworodka. Oktawy ci�gn� si� jak ziemia d�uga i szeroka, hen, a� po dalekie morza. Najszcz�liwiej �yj� ludzie, kt�rzy trzymaj� si� swoich oktaw �r�dziemnych. Jedynie pogrzebani w swoich macierzystych oktawach �r�dziemnych mog� jako mamiki liczy� na porozumiewanie si� ze swoimi dzie�mi. A ich dzieci, kiedy przyjdzie im czas wyruszy� w drog� do �wiata dolnego, r�wnie� powinni le�e� we w�a�ciwej oktawie �r�dziemnej. D�oni� niby tasakiem stary Asurr Tal �wiartowa� otaczaj�ce ich wzg�rza i doliny.
��Pami�taj�c o tej prostej zasadzie mo�esz wywo�a� ojca. S�owo cichnie jak echo po g�rskich dolinach, od jednego minionego pokolenia do nast�pnego, przez kr�lestwa umar�ych, kt�rzy liczb� przewy�szaj� �ywych, tak jak wszy liczebnie przewy�szaj� ludzi.
Wpatruj�c si� w go�y stok g�rski Juli poczu�, jak narasta w nim wielkie obrzydzenie do tej nauki. Jeszcze nie tak dawno interesowali go tylko �ywi i czu� si� wolny jak ptak.
��O czym tu gada� z nieboszczykami�� rzek� ponuro.�� �ywi nie powinni zadawa� si� z umar�ymi. Nasze miejsce jest tutaj, nasze drogi s� na ziemi.
Staruch prychn��, z�apa� Juliego poufale za futrzany r�kaw i wskaza� pod nogi.
��Tak by si� zdawa�o, tak by si� zdawa�o. Niestety, z prawa istnienia wynika, �e nasze miejsce jest i tu na g�rze, i tam w dole, w piachu. Musimy nauczy� si� czerpania korzy�ci z mamik�w, tak jak czerpiemy korzy�ci ze zwierz�t.
��Umarli powinni siedzie� tam, gdzie ich miejsce.
��Ano� je�li o to chodzi, sam umrzesz pewnego dnia. Poza tym pani Loila Bry �yczy sobie, aby� pozna� te sprawy, tak czy nie?
Juli mia� ochot� wrzasn��: Nienawidz� umar�ych i niczego od nich nie chc�!
Ale zdusi� w sobie s�owa i milcza�. I to by�o jego zgub�.
Mimo �e Ma�y Juli opanowa� rytua� wywo�ywania ojc�w, to jednak nigdy nie zdo�a� nawi�za� kontaktu ze swoim ojcem ani tym bardziej z pierwszym Julim. Umarli nie odpowiadali na wezwania. Loila Bry wyja�ni�a mu to: jego rodzice zostali pochowani w niew�a�ciwej oktawie �r�dziemnej. Nikt do ko�ca nie zg��bi� sekret�w �wiata dolnego. A im bardziej Juli stara� si� je pozna�, w tym wi�ksz� popada� zale�no�� od swojej ma��onki.
Dresyl tymczasem, w porozumieniu ze starym lordem, niestrudzenie pracowa� dla dobra wsp�lnoty. Nigdy nie straci� serca do Juliego, a nawet przysy�a� obu syn�w, �eby lizn�li troch� wiedzy ze szczodrej krynicy, jak� by�a ich ciotka dziwaczka. Ale te� nigdy nie pozwala� im d�ugo przesiadywa�, �eby ich nie urzek�a.
Dwa lata po tym, jak Dresylowi urodzi� si� Nahkri, Loila Bry obdarzy�a Ma�ego Juliego c�rk�. Nazwali j� Loilanun. Z pomoc� po�o�nej przysz�a Loilanun na �wiat w komnacie wie�y, pod porcelanowym oknem. Loila Bry przy wsp�udziale Juliego podarowa�a c�rce szczeg�lny upominek. Dali jej�� a za jej po�rednictwem ca�emu Oldorando�� kalendarz.
Z powodu braku ci�g�o�ci stuleci Embruddock mia� wi�cej kalendarzy ni� jeden. Spo�r�d trzech poprzednich najszerzej pos�ugiwano si� tak zwanym lordarzem. Lordarz po prostu liczy� lata od obj�cia w�adzy przez ostatniego losda. Pozosta�e dwa uchodzi�y za przestarza�e, za� jeden z nich, ancipitarz, za z�owr�bny; dlatego zosta� odrzucony i dlatego te� nigdy nie wyszed� ca�kiem z u�ycia. Dennisarz u�ywa� wielkich liczb i by� niezbyt zrozumia�y, od kiedy miasto pozby�o si� kap�an�w.
Wedle tych starych kalendarzy urodziny Loilanun przypada�y odpowiednio w latach 21, 343 i 423. Teraz og�oszono, �e przysz�a na �wiat w roku trzecim po Zjednoczeniu. Odt�d rachuba czasu opiera�a si� na liczbie lat od po��czenia Embruddocku z Oldorandem. Mieszka�cy przyj�li dar z r�wn� oboj�tno�ci�, co i nowin�, �e w pobli�u grasuje banda ancipit�w.
Pewnego wschodu Bataliksy, kiedy chmury by�y g�ste jak flegma, a siwa szad� upstrzy�a pradawne mury osady, ze wschodniej wie�y zagra�y czatownicze rogi. Odpowiedzia�o im og�lne poruszenie i larum. Dresyl poleci� zamkn�� wszystkie kobiety w Wie�y Kobiet, gdzie wi�kszo�� z nich akurat pracowa�a. Zebra� ludzi pod broni� na wa�ach. Jego mali synowie stan�li przy nim rozdygotani, wypatruj�c oczy w kierunku wschodz�cego s�o�ca. Z szarej dali poranka wy�oni�y si� rogi.
Nieprzyjaciel uderzy� w wielkiej sile. Nad pieszymi fagorami g�rowali dwaj je�d�cy i ich kaidawy, tylko u fagor�w spotykane rogate wierzchowce o sztywnej, rudej sier�ci tak g�stej, �e niestraszne im by�y najwi�ksze mrozy. Kiedy szturmuj�cy doszli do palisady, Dresyl kaza� jednemu z �owc�w zwali� niewielk� ziemn� tam�, usypan� wcze�niej w celu spi�trzenia gor�cych w�d gejzeru. Pag�ry w�ciekle nienawidz� wody. Rzeka ukropu run�a nagle, wiruj�c im wok� kolan, powoduj�c straszny zam�t w ich szeregach. Obro�cy poszli za ciosem do ataku.
Jeden kaidaw zwali� si� w ��tawy mu� i le�a� wierzgaj�c kopytami, dop�ki celnie rzucony oszczep nie przeszy� mu serca. Ogarni�te panik� drugie ogromne zwierz� wykona�o skok z miejsca, przesadzaj�c palisad�. To by�a legendarna lansada rogatego rumaka, kt�r� niewielu ludzi ogl�da�o na w�asne oczy. Kaidaw wyl�dowa� w gromadzie oldorandzkich wojownik�w. Zat�ukli go pa�ami i pojmali je�d�ca. Wielu napastnik�w poraniono kamieniami. W ko�cu fagory pierzch�y, zabiwszy tylko jednego �owc�. Obro�cy byli wyczerpani. Niekt�rzy, szukaj�c wytchnienia, p�awili si� w gor�cych �r�d�ach.
Dresyl og�osi� wspania�e zwyci�stwo po��czonych plemion. Wielkimi krokami przemierza� pobojowisko, jakby ogarni�ty sza�em, z chmur� tryumfu na czole, pokrzykuj�c do nich, �e s� teraz jednym plemieniem i �e przeszli chrzest krwi. Od tej chwili wszyscy b�d� pracowa� dla wszystkich i wszystko b�dzie rozkwita�.
S�ucha�y go zebrane wok� kobiety, poszeptuj�c ze sob�, podczas gdy m�czy�ni le�eli plackiem odzyskuj�c si�y. By� rok sz�sty.
Mi�so kaidawa jest smakowite. Dresyl zarz�dzi� uroczyst� biesiad�, ustalaj�c jej pocz�tek po zachodzie pary stra�nik�w. Tusza kaidawa po sparzeniu w �r�dle piek�a si� nad rozpalonym na placu ogniskiem. Wino j�czmienne i be�tel czeka�y w obfito�ci na obchody zwyci�stwa. Dresyl wyg�osi� mow�, po nim przemawia� stary lord Wali Ein. Od�piewano pie�ni. Nadzorca niewolnik�w przywi�d� pojmanego fagora.
Nikt z obecnych w �w wiecz�r roku sz�stego nie mia� powodu, by �ywi� z�e przeczucia. Ludzie raz jeszcze pokonali swoich odwiecznych wrog�w i ka�dy zamierza� �wi�towa� zwyci�stwo. U�wietni� je mia�a �mier� je�ca. Oldorandczycy nie mogli naturalnie wiedzie�, jak wa�n� figur� jest ich jeniec w�r�d rasy ancipit�w ani �e jego �mier� b�dzie latami powraca� jak fala a� po dzie�, w kt�rym zwyci�zc�w i ich potomstwo dosi�gnie straszliwa zemsta.
Umilkli mieszka�cy Oldorando na widok potwora, tocz�cego po nich nienawistnym spojrzeniem wielkich rubinowych oczu. R�ce mia� skr�powane z ty�u rzemieniem. Niespokojnie grzeba� ziemi� zrogowacia�ymi stopami. W zapadaj�cym mroku wygl�da� jak olbrzym, jak zmora z najstraszniejszych nocnych sn�w, jak widziad�o z p�ytkich sn�w p�dniowych. Okrywa�o go bia�e, sko�tunione futro, splamione w b�ocie i w boju. Przed zwyci�skimi lud�mi sta� w postawie hardej, wydzielaj�c siln� wo�, ko�cist� g�ow� z par� d�ugich rog�w wysun�wszy w prz�d, nisko pomi�dzy ramionami. Lepki bia�y mlecz zapuszcza� w szczeliny nozdrzy, to w jedn�, to w drug�.
Osobliwy mia� rynsztunek. Szeroki, skrojony ze sk�ry fartuch przewi�zany w pasie, na kostkach i �okciach po parze ostr�g z bod�cami zako�czonymi kolcem. Wspania�e, ostre jak brzytwa rogi stercza�y z metalowej os�ony, oplataj�cej olbrzymi� czaszk� niczym kantar. Na �rodku czo�a pomi�dzy oczami os�ona rozwidla�a si� i zachodzi�a za uszy, na d�ugie �uchwy i pod brod�, gdzie by�a spi�ta mistern� zapink�.
Baruin wyst�pi� naprz�d i rzek�:
��Widzicie, co znaczy dzia�a� razem. Z�apali�my wodza. Z tak� koron� na g�owie ta bestia przewodzi komponentowi. Obejrzyjcie go sobie dobrze, m�okosy, bo nigdy nie widzieli�cie fagora z bliska, a s� naszymi odwiecznymi wrogami o ka�dej porze dnia i nocy.
Wielu m�odych �owc�w obst�pi�o je�ca, szarpi�c za zmierzwione futro. Sta� nieporuszony, jedynie zapierdzia� z hukiem niewielkiego gromu. Odskoczyli wystraszeni.
��Fagory organizuj� swe hordy w komponenty�� wyja�ni� Dresyl.�� Wi�kszo�� m�wi olonetem. Bior� ludzi do niewoli i s� tak zezwierz�ceni, �e zjadaj� swoich je�c�w. Jako w�dz to bydl� rozumie wszystko, co m�wimy. Nie mam racji?�� Waln�� w kosmaty bark. Stw�r zmierzy� go zimnym spojrzeniem. Stoj�cy obok Dresyla stary lord powiedzia�:
��Samce fagor�w zowi� si� bykuny, a samice gildy lub fildy, o ile wiem. Samce i samice pospo�u bior� udzia� w zb�jeckich wyprawach i wa�cza rami� w rami�. S� to stworzenia lodu i ciemno�ci. Wasz wielki przodek Juli ostrzega� przed nimi. Przynosz� chorob� i �mier�.
I oto fagor przem�wi� olonetem, g�osem ochryp�ym, warcz�cym.
��Was wszystkich, n�dzne Syny Freyra, zmiecie ostateczna �nie�yca! Ten �wiat, to miasto do nas nale�y, do ancipit�w.
Kobiety by�y wyl�knione. Zacz�y ciska� kamieniami w demona, kt�ry nagle przem�wi� ludzkim g�osem.
��Zabi� go, zabi�!�� wrzeszcza�y. Dresyl wskaza� wyci�gni�tym ramieniem:
��Na szczyt Zielnej Wie�y z nim, przyjaciele! Na szczyt z nim i zrzuci� go na �eb!
��Tak jest, na �eb!�� zarycza� t�um i wnet co �mielsi �owcy obskoczyli wielkie, zapieraj�ce si� cielsko i powlekli je si�� w stron� pobliskiej wie�y. Towarzyszy�a temu ogromna wrzawa i tumult, a dzieciarnia wydzieraj�c si� biega�a wok� starszych. W�r�d tych urwis�w byli synowie Dresyla, Nahkri i Klils, ledwo odro�le od ziemi p�draki. Oba maluchy bez trudu przemyka�y mi�dzy nogami doros�ych, a� natkn�y si� na praw� nog� fagora, stercz�c� niczym kosmaty s�up na ich drodze.
��Ty dotknij.
��Nie, ty.
��Boisz si�, tch�rzu!
��Sam jeste� tch�rzem!
Wystawili pulchne palce i razem dotkn�li nogi. Pod mierzw� sier�ci zafalowa�y pot�ne mi�nie. Odn�e podnios�o si�, tr�jpalca racica plasn�a w b�oto.
Mimo �e te dziwaczne stworzenia w�ada�y j�zykiem oloneckim, nic a nic nie ��czy�o ich z lud�mi. My�li w ich g�owach bieg�y innymi szlejami. Starzy my�liwi wiedzieli, �e w ich pot�nych torsach wn�trzno�ci znajduj� si� powy�ej p�uc. Ich jakby mechaniczny ch�d wskazywa� na po��czenie stawowe odmienne ni� u ludzi. W stawach u cz�owieka znanych jako �okie� i kolano, fagorze przedrami� lub gole� wykr�ca�y si� pod nieprawdopodobnym k�tem. Do�� by�o tego jednego dziwactwa natury, �eby wywo�a� paniczny l�k w sercach ma�ych ch�opc�w. Przez chwil� dotykali nieznanego. Cofn�wszy r�ce, jakby sparzy� ich ogie� w rzeczywisto�ci temperatura cia�a ancipity jest ni�sza ni� u cz�owieka�� urwisy wymieni�y sp�oszone spojrzenia, po czym rozrycza�y si� ze strachu. Dly Hoin porwa�a ch�opc�w w ramiona. Tymczasem Dresyl z kompanami odholowali straszyd�o kawa�ek dalej. Mimo �e szarpa� si� w p�tach, wepchn�li wielkiego fagora w drzwi wie�y. Na placu podniecony t�um nas�uchiwa� zgie�ku z wie�y, przemieszczaj�cego si� ku jej szczytowi. W g�ste od zapach�w i dymu powietrze wzlecia� okrzyk rado�ci, gdy pierwszy z �owc�w stan�� na dachu. Za plecami gapi�w skwiercza�a zostawiona bez opieki tusza kaidawa; wo� pieczystego zmieszana z dymem ogniska zasnu�a kr�g placu, pe�en zadartych w g�r� twarzy. Drugi radosny okrzyk, jeszcze g�o�niejszy, powita� wywleczonego wodza fagor�w, kt�ry ukaza� si� czarny na tle nieba.
��Na d� go!�� zawy�y po��czone nienawi�ci� gard�a. Olbrzymi w�dz stawia� czo�o �awie oprawc�w. Zarycza�, k�uty sztyletami. Wtem, jak gdyby u�wiadomiwszy sobie, �e gra sko�czona, wskoczy� na blank� i staj�c na kraw�dzi zmierzy� nienawistnym spojrzeniem cisn�cy si� w dole t�um. W ostatnim porywie w�ciek�o�ci rozerwa� p�ta. Rozpostar�szy ramiona odbi� si� pot�nie i wspania�ym susem poszybowa� daleko od wie�y. T�um zbyt p�no pr�bowa� si� rozproszy�. Wielkie cielsko run�o w d�, mia�d��c pod sob� troje ludzi, m�czyzn�, kobiet� i dziecko. Dziecko zgin�o na miejscu. Z piersi zebranych wyrwa� si� j�k przera�enia i rozpaczy.
Ogromny zwierz �y� mimo wszystko. D�wign�� si� na zgruchotane nogi, naprzeciw �owcom i ich sztyletom zemsty. K�uli go wszyscy, k�uli g�ste futro, k�uli pr�ne mi�nie. Szarpa� si�, a g�sta, ��ta posoka p�yn�a niepowstrzyman� strug� na zdeptan� ziemi�.
W czasie, gdy rozgrywa�y si� te okropne wypadki. Ma�y Juli przebywa� w komnacie z Loila Bry i male�k� c�rk�. Ilekro� si�ga� po ubranie, �eby wzi�� udzia� w walce. Loila Bry uderza�a w p�acz, �e si� �le czuje i �eby nie zostawia� jej samej. Uwiesiwszy si� na nim zamkn�a mu bladymi wargami usta, nie puszczaj�c go od siebie.
Odt�d Dresyl mia� w pogardzie swego ciotecznego brata. Jednak go nie zabi�, cho� mia� ochot�, a czasy by�y okrutne. Nie zapomnia� bowiem lekcji i wiedzia�, �e przelana krew dzieli plemi�. Za rz�d�w jego syn�w zapomniano o tym.
Wyrozumia�o�� Dresyla, oparta na zrodzonej w dzieci�stwie przyja�ni, kiedy Dresyl jeszcze nie dorobi� si� siwych w�os�w w brodzie ani nawet brody, oddzia�ywa�a korzystnie na wsp�lnot� i przysporzy�a mu szacunku. A to, czego Juli nauczy� si� kosztem w�asnego ducha bojowego, mia�o zaowocowa� w przysz�ych latach.
Wkr�tce po wstrz�sie wywo�anym pojawieniem si� w�r�d nich wodza fagor�w, spo�eczno�� prze�y�a kolejny cios. Po�ow� mieszka�c�w Oldorando powali�a zagadkowa choroba z objawami gor�czki, skurcz�w i wysypki. Pierwsi padli jej ofiar� �owcy, kt�rzy wpychali fagora na szczyt Zielnej Wie�y. W zwi�zku z tym przez wiele dni prawie nie polowano. Pod n� sz�y udomowione �winie i g�si. Zmar�a pewna kobieta w ci��y i po odej�ciu do �wiata dolnego drogocennych dw�ch istot ca�a osada okry�a si� �a�ob�. Juli, Loila Bry i ich c�rki unikn�li choroby. Niebawem spo�eczny krwiobieg pozby� si� dolegliwo�ci i �ycie wr�ci�o do normy. Ale wie�� o zabiciu fagora ruszy�a z osady w �wiat.
I przez jaki� czas klimat nadal by� okrutny dla rodzaju ludzkiego. Mro�ne podmuchy zawsze wciska�y si� w ka�d� najmniejsz� szpar� w �le zszytym ubiorze.
Dwoje stra�nik�w �wiat�a, Freyr i Bataliksa, pe�ni�o wyznaczon� im s�u�b�, a �wistek Czasu gwizda� regularnie jak zwykle. Przez p� roku stra�nicy razem �wiecili na niebie. Po czym pory ich zachod�w rozchodzi�y si� stopniowo, a� wreszcie Freyr zaw�adn�� niebiosami dnia, a Bataliksa�� nocy; noc by�a w�wczas niepodobna do nocy, dzie� ledwo zas�ugiwa�, by go nazwa� dniem. Nast�pnie stra�nicy pogodzili si�: dni sta�y si� jasne dwojgiem s�o�c, noce jak smo�a.
Pewnej kwadry, kiedy jedynie bystrookie gwiazdy spogl�da�y z wysoka na Oldorando, zmar� stary lord Wali Ein Den; zszed� do �wiata dolnego, zostaj�c mamikiem i ton�c do prakamienia.
Jeszcze jeden rok dobieg� ko�ca i jeszcze jeden. Jedno pokolenie doros�o, drugie si� zestarza�o. Pod spokojnymi rz�dami Dresyla z wolna ros�y szeregi wsp�plemie�c�w, podczas gdy s�o�ca pe�ni�y sw� wartownicz� s�u�b� nad ich g�owami. Bataliksa co prawda ukazywa�a wi�ksz� tarcz�, ale Freyr zawsze dawa� wi�cej �wiat�a i wi�cej ciep�a. Bataliksa by�a star� stra�niczk�, Freyr by� m�ody i pe�en wigoru. Mi�dzy jednym pokoleniem a drugim �aden cz�owiek nie m�g� z r�k� na sercu przysi�c, �e Freyr ro�nie dla rodzaju ludzkiego, ale tak g�osi�y legendy. Ludzko�� trwa�a w doli i niedoli, z pokolenia na pokolenie, i �y�a nadziej�, �e w �wiecie g�rnym Wutra odniesie zwyci�stwo i na zawsze zachowa Freyra. Legendy kry�y w sobie ziarno prawdy, jak p�czek kryje w sobie kwiat. Tak wi�c ludzie wiedzieli nie wiedz�c, �e wiedz�.
Za� co si� tyczy ptak�w i zwierz�t, nadal licznego pog�owia cho� nielicznych gatunk�w, ich zmys�y by�y sprz�gni�te z wahaniami pola magnetycznego globu �ci�lej ni� zmys�y cz�owieka. One tak�e wiedzia�y nie wiedz�c, �e wiedz�. Instynkt m�wi� im, �e ju� nieuchronnie nadci�ga odmiana�� w samej rzeczy ju� si� zjawi�a pod ziemi�, w obiegu krwi, w powietrzu, w stratosferze i we wszystkim, co nale�a�o do biosfery.
Dzieci id� w �lady rodzic�w albo nie. Laintal Ay wyr�s� w przekonaniu, �e matka jest kobiet� cich�, rozmi�owan� w duchowej samotno�ci, podobnie jak jej matka i ojciec. Lecz Loilanun nie by�a taka, dop�ki nie oberwa�a od �ycia. Jako podlotek buntowa�a si� przeciwko troskliwej opiece Loily Bry i Ma�ego Juliego. Dar�a si� na ca�e gard�o, �e nienawidzi dusznej atmosfery ich komnaty, kt�r� im byli starsi, tym mniej ch�tnie opuszczali. Uciek�a z domu po gwa�townej k��tni i zamieszka�a z krewnymi w innej wie�y.
Roboty nie brakowa�o. Loilanun pracowa�a przy �arnach i wyprawianiu sk�r. Szyj�c my�liwskie buty pozna�a i pokocha�a ich przysz�ego u�ytkownika, cho� jeszcze nie przest�pi�a progu dojrza�o�ci. Wychodzi�a do swojego �owcy w noce tak jasne, �e nikt nie m�g� spa�. Po raz pierwszy �wiat roztoczy� przed ni� ca�e swoje urzekaj�ce pi�kno. Zosta�a kochank� �owcy, gotowa odda� za niego �ycie.
W Oldorando zmienia�y si� obyczaje. �owca zabra� Loilanun na polowanie na jelenie. Kiedy� Dresyl nigdy by nie pozwoli� kobiecie biega� z m�czyznami za zwierzyn�, ale Dresyl by� stary i mia� coraz mniejszy pos�uch. W w�skim parowie �owcy jeleni zeszli si� z ko�atkiem. Na oczach Loilanun stw�r przewr�ci� i przebi� rogiem jej kochanka. M�ody �owca zmar�, nim doniesiono go do domu.
Ze z�amanym sercem Loilanun wr�ci�a do rodzic�w. Przyj�li j� z otwartymi ramionami, utulili w �alu. Gdy le�a�a w�r�d pachnide� i cieni, w jej �onie porusza�o si� �ycie. Pocz�te dziecko. Wspomina�a chwile tamtych rozkoszy, kiedy nadesz�a pora rozwi�zania i rodzi�a syna. Nazwa�a go Laintalem Ayem i on tak�e zosta� przyj�ty z otwartymi ramionami przez jej rodzic�w. By�a wiosna 13 roku po Zjednoczeniu albo roku 31 wedle starego lordarza.
��Doro�nie w lepszym �wiecie�� powiedzia�a c�rce Loila Bry, przygl�daj�c si� dziecku swymi b�yszcz�cymi oczyma.�� Dzieje wieszcz� por� z hukiem p�kaj�cych rad�abab i powietrza ciep�ego ciep�em ziemi. Por� dostatku po�ywienia, po�egnania �nieg�w i powitania nago�ci dla kochank�w. Jak�e ja t�skni�am do tych dni, kiedy by�am m�oda. Laintal Ay pewnie ich doczeka. Tak �a�uj�, �e nie jest dziewczynk�-dziewczynki czuj� i widz� wi�cej ni� ch�opcy.
Dziecko lubi�o gapi� si� na porcelanowe okno w komnacie babki. Jedyne w ca�ym Oldorando, aczkolwiek Ma�y Juli utrzymywa�, �e ongi� by�o ich o wiele wi�cej, tylko wszystkie si� wyt�uk�y. Mija� rok za rokiem, a dziadkowie Laintala Aya, podnosz�c oczy znad swoich starodawnych ksi�g patrzyli, jak okno r�owieje, staje si� pomara�czowe i obleka purpur� zachodu s�o�ca, gdy Freyr albo Bataliksa nurza�y si� w ognistej k�pieli. Barwy gas�y. Noc k�ad�a czer� na porcelan�.
Dawnymi czasy widywali marzyska szybuj�ce wok� wie�yc Oldorando, takie same zjawy, jakie pierwszy Juli ogl�da� podczas w�dr�wki z ojcem przez bia�e pustkowia. Marzyska widywa�o si� tylko noc�. Podlatywa�y znienacka do porcelanowego okna sypi�c w nie skrami jak pierzem, ko�uj�c z wolna, bij�c swoim pojedynczym skrzyd�em. Czy te� mo�e nie by�o to skrzyd�o? Bo kiedy ludzie wybiegali popatrze�, widzieli jeno z�udne kontury, do ko�ca nieuchwytne.
Marzyska budzi�y dziwne rojenia w umys�ach ludzi. Le��c na kobiercach i futrach Juli z Loila Bry czuli, jak w ich g�owach o�ywaj� naraz wszystkie my�li. Ogl�dali obrazy rzeczy zapomnianych i obrazy nigdy nie widziane. Loila Bry cz�sto zakrywa�a z krzykiem oczy. M�wi�a, �e to jest jak wywo�anie tuzina mamun�w za jednym zamachem. P�niej pragn�a prze�y� niekt�re z zaskakuj�cych wizji jeszcze raz, lecz one nigdy wi�cej nie da�y si� ju� przywo�a�; ich niepokoj�ce pi�kno ulatywa�o niczym wo� pachnide�.
Marzyska odp�ywa�y w dal. Nikt nie wiedzia�, sk�d przychodz� ani dok�d odchodz�. Ich naturalnym �rodowiskiem by�y g�rne rejony troposfery. Czasami si�y elektryczne zmusza�y marzyska do zej�cia nad powierzchni� planety. Zn�cone neuropr�dami w m�zgach ludzi i zwierz�t schodzi�y jeszcze ni�ej, ko�uj�c chwil� nad �yw� istot�, jakby w nich samych tli�a si� iskra inteligencji. Wkr�tce jednak wzbija�y si� w g�r� i nikn�y z oczu. W zale�no�ci od lokalnych anomalii, pot�nych burz magnetycznych szalej�cych w uk�adzie Helikonii, marzyska mog�y szybowa� w ka�dym kierunku, na wprost i w g�r�, dryfuj�c z magnetycznymi p�ywami, kr���c bez postrzegania, bez potrzeby odpoczynku.
Ale nie wiecznie. Poniewa� elektryczne istoty, zwane przez ludzi marzyskami, by�y niezmienne. A zatem zupe�nie nieodporne na zmiany.
W ka�dym rejonie tropikalnego kontynentu Kampannlat i o ka�dej porze wyst�powa�y ogromne r�nice temperatur. W �agodny letni dzie� w Oldorando, gdzie Loilanun bez przekonania nia�czy�a synka, temperatura na powierzchni ziemi podnosi�a si� do kilku stopni powy�ej zera. Stosunkowo niedaleko, bo zaledwie par� mil na p�noc, nad jeziorem Dorzin mog�o by� z dziesi�� stopni mrozu. Latem, gdy stra�nicy uwijali si� dzie� i noc, w miejscach zacisznych w og�le nie by�o mrozu i dojrzewa�y zbo�a.
Trzy tysi�ce mil od Oldorando, w Nktryhku, dzienne temperatury wykazywa�y ogromne wahania, od minus dwunastu stopni do minus stu pi��dziesi�ciu, a wi�c blisko temperatury skraplania si� kryptonu.
Zmiana narasta�a pocz�tkowo, rzec by mo�na, w utajeniu. P�niej, kiedy gradienty temperatury w g�rnych warstwach atmosfery zareagowa�y na wzrost promieniowania Freyra, jej skutki okaza�y si� gwa�towne. Proces zachodzi� powoli, lecz nieodwracalnie. Pewnego razu Ziemska Stacja Obserwacyjna �Avernus� odnotowa�a dwunastostopniowy przyrost temperatury na wysoko�ci r�wnikowej 16,6 mili w ci�gu godziny.
Przy takim ociepleniu stratosferyczna cyrkulacja silnie si� wzmog�a i planet� omiata�y huragany. Zaobserwowano wysoko�ciowe nawa�nice nad Nktryhkiem, wiej�ce z pr�dko�ci� ponad dwustu siedemdziesi�ciu pi�ciu mil na godzin�.
Nagle przepad�y marzyska. Zacz�tki tego, co dla ludzi i zwierz�t mia�o oznacza� odrodzenie, przynios�y zgub� marzyskom. Ich wirowe j�dra piezoelektrycznego py�u i cz�stek na�adowanych by�y zbyt w�t�e, aby przetrwa� w uk�adzie dynamicznym. Uk�ad, kt�ry je zrodzi�, w ci�gu roku poszed� w rozsypk�. Marzyska znikn�y, zostawiaj�c po sobie ulotne warkocze iskier w rozrzedzonych g�rnych warstwach atmosfery. Iskry szybko pogas�y.
Juli i Loila Bry nadaremnie wygl�dali marzysk. Laintal Ay niebawem zapomnia�, �e je w og�le widzia�.
Hordy fagor�w gromadzi�y si� pod niebosk�onem zielonkawej barwy najcz�ciej spotykanej na tej wysoko�ci, gdzie mrowie lodowych kryszta�k�w za�amywa�o promienie stra�nik�w, gdy tylko przebi�y si� przez chmury. Fagory, bykuny i gildy pospo�u, swym niecz�owieczym krokiem stawa�y w kolumnach marszowych. Liczne ptaki siada�y na ramionach lub kr��y�y nad g�owami swoich pan�w. Ptaki i fagory by�y bia�e, teren w bieli, br�zie i wyblak�ej czerni, niebo w g�rze sinozielone. Na tle lodowca Hhryggt �ywe istoty rysowa�y si� jak cienie. Lodowiec rozszczepia� si� na zagradzaj�cym mu drog� masywie ska�y g��binowej. L�d po��obi� jej mury, lecz przetrwa�a wieki obl�enia, do nieba wznosz�c las wie�yc jak warownia diab�a. W wid�ach lodowca u jej st�p powsta�o pole firnowe. Tu sta� zastyg�y w bezruchu przyw�dca ancipit�w, podczas gdy jego kohorty �ci�ga�y na krucjat�.
By�y to komponenty kzahhn�w Hrastyprtu, kt�rzy pierwsi postanowili zada� �mier� Synom Freyra, zamieszkuj�cym dalekie r�wniny. M�ody kzahhn zwa� si� Hrr-Brahl Yprt. To on mia� poprowadzi� krucjat�. To jego prabykun, wielki kzahhn Hrr-Tryhk Hrast zgin�� z r�k owych dalekich Syn�w. Pod wodz� Hrr-Brahla Yprta wyrusz� legiony pomsty. Albowiem pod jego wodz� komponent rozkwita�, odzyskuj�c si�y utracone po ostatnim po�arze �wiata w ogniu Freyra.
Zar�wno liczebno�� szereg�w, jak i �wiadoma decyzja sk�oni�a komponent do opuszczenia podniebnych warowni i podj�cia w�dr�wki na niespotykan� skal�. Zemsta wype�nia�a ich szleje, pomy�lne gradienty temperatury w stratosferze pchn�y do. dzia�ania. Ciep�a nowina dreszczem obieg�a pi��setmilowy lodowiec, sp�ywaj�cy z bezpowietrznej wy�yny Wysokiego Nktryhku do wy��obionych dolin na wsch�d od r�wniny Oldorando, i wywabi�a ancipit�w spod nawis�w i szczelin.
Hrr-Brahl Yprt sta� bez ruchu. On tak�e s�ysza� ciep�� nowin�, jak sz�a przez oktaw� �r�dpowietrzn�.
Zwiastowanie wielkiej klimatycznej zmiany o�ywi�o inne formy �ycia w tym regionie, formy, kt�re dla fagor�w stanowi�y �r�d�o bia�ka. Usian� g�azami narzutowymi krain� lodowc�w zamieszkiwa�y r�wnie� pragnostyczne szczepy Madis�w. Drobni, wiecznie niedo�ywieni, oni te� powracali do �ycia nomad�w. Wiedli ze sob� kozy i arangi, czworonogi �ywi�ce si� porostami i drobnymi skorupiakami. Madis�w n�ci�y nizinne pastwiska. Czekali tylko na woln� drog� po wymarszu fagorzej krucjaty.
M�ody Hrr-Brahl Yprt kr�tkim warkni�ciem rozkaza� dosi��� wierzchowc�w. Starczy�o ich tylko dla wybranych dostojnik�w. W mgnieniu oka ca�a fagorza starszyzna siedzia�a na grzbietach rdzawo-rudych kaidaw�w, tu� za ich garbami.
Rozkaz �w zabrzmia� w roku 13 skromnego kalendarza Loily Bry. Ancipitarz wskazywa� kanon �r�dpowietrzny, czyli rok 353 od Ma�ej Apoteozy Wielkiego Roku 5634000 po Katastrofie. Zgodnie z nowsz� rachub� by�o to pod koniec roku 433. Laintal Ay trzyma� si� w�wczas kolan owdowia�ej matki. Czeka� go dzie�, w kt�rym mia� stan�� oko w oko z ca�� pot�g� Hrr-Brahl Yprta�
Przy kaidawie kzahhna sta� czaban, czyli chor��y, m�ody bykun, wysoko dzier��cy sztandar. Hrr-Brahl Yprt mia� wzrost postawnego cz�owieka, wa�y� za� prawie p�tora ra�� wi�cej. Tr�jpalce, keratynowe racice d�wiga�y grube l�d�wie, pot�n� muskulatur�, pier� szersz� ni� ludzka. Imponuj�ce wra�enie sprawia�a wci�ni�ta pomi�dzy krzepkie barki g�owa. D�uga, ko�cista, z wypuk�ymi �ukami brwiowymi, kt�re przydawa�y si�y oczom os�oni�tym przez d�ugie rz�sy, migotliwe od szronu. Osadzone za uszami rogi zawija�y si� najpierw w prz�d, a dopiero potem do g�ry, w spos�b charakterystyczny dla jego rodu. Z szarymi �y�kami wygl�da�y jak wytoczone z marmuru, za� kraw�dzie mia�y ostre jak sztylety. Stanowi�y or� do walki tylko pomi�dzy fagorami, nigdy przeciwko wrogom z obcej rasy, a ju� przenigdy nie mog�y si� splami� czerwon� krwi� Syn�w Freyra. Wydatny pysk Hrr-Brahla Yprta by� czarny od chrap po oczy, tak jak u jego prabykuna. Czer� podkre�la�a w�adczo�� spojrzenia. Najmniejszy gest m�odego kzahhna budzi� �lepy pos�uch.
Na t� krucjat� zbrojmistrze wykuli mu misterny nacz�ek. Metal przybra� jego d�ugie czo�o kszta�tem lilii. Owija� si� u nasady rog�w, wypuszczaj�c na boki dwa w�asne, ostre rogi z �elaza. Udzielaj�c podw�adnym reprymendy kzahhn unosi� g�rn� warg� obna�aj�c t�pe, wzd�u�nie karbowane z�biska w dw�ch szeregach obramowanych d�ugimi siekaczami.
Odziany by� w zbroj�, na kt�r� sk�ada� si� kaftan bez r�kaw�w, wykonany z trzech warstw twardej kaidawiej sk�ry, oraz szeroki pas przechodz�cy w rodzaj saka na genitalia, dyndaj�ce mu u miednicy pod mierzw� sztywnych k�ak�w.
Kaidaw kzahhna nosi� imi� Rukk-Ggrl. Dosiad�szy Rukka-Ggrla, m�ody kzahhn uni�s� r�k�. Niewolnik zad�� w ogromny, kr�ty r�g ko�atka. Dwutonowy sygna� odbi� si� echem w szarych pustkowiach. Na ten �a�obny zew z jaskini w masywie plutonitu wyszli niewolnicy nios�cy figurki ojca i praprabykuna Hrr-Brahla Yprta. Ci przes�awni antenaci przebywali w stanie uwi�zi, opadaj�c powoli ku ostatecznym wirom nieistnienia. Tak istotny zanik proces�w �yciowych spowodowa� skurczenie si� przodk�w. Praprabykun skeratyni� si� ju� niemal ca�kowicie.
Na widok totem�w zafalowa�y szeregi zebranego komponentu samc�w i samic. Ci�gn�y si� przez pole l�dolodu oblegaj�c pobliskie granie i piargi, stercz�c tam na tle nieba i rozp�ywaj�c si� w spi�trzonych, o�lepiaj�co bia�ych chmurach. Ponad wspartymi na w��czniach sylwetkami kr��y�y wielkie ptaki. Fagory obr�ci�y si� w miejscu, kieruj�c wszystkie spojrzenia ku swemu m�odemu wodzowi i wodzom z przesz�o�ci. Zastyg�y we w�a�ciwym tej rasie upiornym bezruchu. Jedynie przypadkowe trzepni�cia uchem �wiadczy�y o tym, �e s� �ywe.
Przyniesiono totemy kzahhnowi. Niewolnicy z rasy ludzkiej kl�kli przed nim w pokorze. Hrr-Brahl Yprt zsiad� z wierzchowca, staj�c pomi�dzy swymi przodkami a swoim kaidawem. Z�o�ywszy uk�on pos�usznie wtuli� twarz w rud� sier�� na boku Rukka-Ggrla. Rozum opu�ci� jego szleje. W swoistym transie kzahhn wezwa� duchy ojca i praprabykuna do �ywej tera�niejszo�ci.
Duchy przyby�y. Male�kie, w�sate zjawy, nie wi�ksze od �nie�nego kr�lika. Zapiszcza�y na powitanie. Przysz�y na czworakach, czego nigdy nie robi�y za �ycia.
��O �wi�ci przodkowie moi, ��cz�cy si� teraz z ziemi��� zawo�a� m�ody kzahhn w chrapliwym j�zyku fagorzej rasy�� nareszcie id� pom�ci� tego, kt�ry powinien sta� w tej chwili po�r�d was, mego m�nego prabykuna. Wielkiego Kzahhna Hrr-Tryhka Hrasta, zabitego przez go�osk�rych Syn�w Freyra. Przed nami lata trud�w. Przydajcie si�y memu ramieniu, strze�cie nas przed niebezpiecze�stwem, rogi no�cie wysoko.
Jego praprabykun zdawa� si� przebywa� we wn�trzu Rukka-Ggrla.
��Id��� rzek�a keratynowa figurka�� no� rogi wysoko, nie zapomnij nienawi�ci. Strze� si� przyja�ni z Synami Freyra.
Uwaga owa by�a bez znaczenia dla Hrr-Brahla Yprta. Nawet nie pr�bowa� wyobrazi� sobie innego ni� nienawi�� uczucia do odwiecznych wrog�w. Ci w uwi�zi nie zawsze s� m�drzejsi od tych w �r�dpowietrzu.
Keratynowy wizerunek ojca by� wi�kszy od praprabykuna, poniewa� ojciec p�niej pogr��y� si� w uwi�zi. Z�o�y� synowi pok�on i przem�wi�, maluj�c w synowskich szlejach rozmaite obrazy.
Hrr-Anggl Hhrot pokaza� swemu synowi obraz, kt�ry m�ody kzahhn jedynie w cz�ci rozumia�. Cz�owiek nie zrozumia�by nic a nic. A przecie� by� to obraz znanego wszech�wiata, tak jak wyobra�a�a go sobie rasa ancipit�w, obraz, kt�ry w wielkiej mierze warunkowa� ich stosunek do �ycia.
Jaki� ruchliwy organ pulsowa�a wigorem, wzdymaj�c si� i kurcz�c. Ka�da z jego cz�ci przypomina�a troch� ludzk� mocno zaci�ni�t� pi��. ��czy�a je wzajemna zale�no�� i dzieli�y barwy. Szara pi�� przedstawia�a znajomy �wiat, o�lepiaj�co bia�a�� Bataliks�, czarna w c�tki�� Freyra. Kiedy Freyr puch�, kurczy�y si� pozosta�e cz�ci; kiedy ros�a Bataliksa, r�s� z ni� �wiat.
Ruchliwy organ ton�� w oparach. W�r�d opar�w po�yskiwa�y z�ote nitki oktaw �r�dpowietrznych. Oktawy �r�dpowietrzne wi�y si� jakby pierzchaj�c przed Freyrem, niemniej jednak oplot�y go miejscami. Freyrowa pi�� wyci�gn�a czarne szpony, �ci�gaj�c oktawy �r�dpowietrzne bli�ej �wiata. Burzy�a si�, ros�a.
Obrazy te by�y znajome m�odemu kzahhnowi i mia�y mu doda� pewno�ci siebie przed wymarszem. Czyta� w nich r�wnie� przestrog�, �e oktawy �r�dpowietrzne, czyli drogi wyprawy, gmatwaj� si� coraz bardziej i �e doskona�y zmys� kierunku jego rasy ulegnie zak��ceniu. B�d� w�drowa� powoli, przez wiele kanon�w �r�dpowietrznych, czyli lat.
Hrr-Brahl Yprt podzi�kowa� keratynowej figurce niskim, gard�owym pomrukiem. Hrr-Anggl Hhrot ods�oni� dalsze sceny. Otacza�a je aura rzeczy starodawnych. Zosta�y zaczerpni�te z niezapomnianej krynicy m�dro�ci, z heroicznych wiek�w, gdy Freyr si� nie liczy�. Na potwierdzenie tych obraz�w wysz�y podobne anielskim zast�py keratynowych przodk�w.
Hrr-Anggl Hhrot pokazywa�, co si� stanie, kiedy troisty organ prze�yje tyle prawie kanon�w, ile bykun liczy palc�w i racic. Czarno c�tkowany Freyr schowa si� z wolna i zniknie za plecami Bataliksy. B�dzie tak znika� przez dwadzie�cia kanon�w pod rz�d. Taki to straszny paradoks: mimo �e ro�nie, Freyrowa pi�� b�dzie znika�a za malej�c� Bataliks�. Dwadzie�cia znikni�� wyznacza�o pocz�tek okrutnej pory dominacji Freyra. Po dwudziestym znikni�ciu komponenty lud�w ancipitalnych ulegn� pot�dze Syn�w Freyra. Tak brzmia�o ostrze�enie�� ale kry�a si� w nim nadzieja.
G�upawi Synowie przera�� si� znikni�� Freyra, swego sojusznika. Trzecie znikni�cie porazi ich najbardziej. Oto pora uderzenia na nich, oto pora, w kt�rej trzeba stan�� pod miastem, gdzie poleg� wielki kzahhn Hrr-Tryhk Hrast. Oto pora odwetu. Pora po�ogi i krwi. Nie zapomnij. B�d� m�ny. No� rogi wysoko. Zacz�a si� wojna.
Hrr-Brahl Yprt zachowywa� si� tak, jak gdyby strumie� m�dro�ci sp�ywa� na� po raz pierwszy. A sp�ywa� wiele razy. Nigdy nie wysech�. Zast�powa� mu my�li. Ca�y jego komponent z przodkami w uwi�zi odbiera� te same wizje po wielekro� w minionych kwadrach. Wizje pochodzi�y z ich �wiata, ze �r�dpowietrza, od dawno umar�ych. By�y nieomylne. Wszelkie decyzje komponentu wynika�y z takich strumieni m�dro�ci pochodz�cych od keratynowych antenat�w. Tych, co tworzyli przesz�o��, by�o wi�cej ni� �ywych. Dawni bohaterowie �yli w bohaterskich czasach niemocy Freyra.
M�ody kzahhn ockn�� si� ze swego momentu uwi�zi. Otaczaj�ce go zast�py drgn�y, trzepn�y uszami. Nad nimi wisia�y nieruchomo ich ptaki. Ponownie zagra� dysonansowy r�g i kukie�kowe wizerunki pow�drowa�y z powrotem do czelu�ci naturalnej fortecy. Czas by�o rusza�. Hrr-Brahl Yprt wskoczy� na wysoki zad Rukka-Ggrla. Tym ruchem str�ci� Zzhrrka, swego bia�ego kraka. Zzhrrk zatoczy� w powietrzu ko�o i powr�ci� na rami� Hrr-Brahla Yprta. Wiele fagor�w w hordzie mia�o w�asne kraki. Chrapliwy g�os kraka pie�ci� fagorze ucho. Dzi�b kraczy oczyszcza� fagorze futro z paso�ytuj�cych w nim kleszczy.
�w kleszcz, stworzenie nie rzucaj�ce si� w oczy, stanowi� kluczowe ogniwo w z�o�onej strukturze ekologicznej tego �wiata�� a zarazem skryt� wi� pomi�dzy �miertelnymi wrogami.
W czasie gdy m�ody kzahhn by� pogr��ony w uwi�ziopodobnej rozmowie ze swymi przodkami, nad �nie�nym pejza�em zawis�y sine chmury. Promienie �wiat�a odbija�y si� tam i z powrotem pomi�dzy chmurami a ziemi�. W rozproszonej, nie spolaryzowanej iluminacji, w kt�rej nie pada� �aden cie�, a �ywe istoty stawa�y si� widmami, ludzie potraciliby g�owy. Nie by�o horyzontu. Sama per�owa szaro��. Wszechobecne zabielenie nic nie znaczy�o dla armii ancipit�w, maj�cej oktawy �r�dpowietrzne za drogowskazy. Teraz, po zako�czonym obrz�dzie rozmowy, piesza s�u�ba przywiod�a przez �ywio� bieli cztery �rebce kaidawa. Pojedyncze garby zwierz�t ledwo by�y umi�nione, ich szorstka sier�� jeszcze pstrokata. Na ka�dym �rebcu siedzia�a na oklep jedna z czterech fild kzahhna. We w�osy na g�owie ka�da mia�a wpi�te orle pi�ro lub blady kwiatek skalny. Ten kwartet m�odych krasawic zosta� wybrany przez komponent do towarzyszenia kzahhnowi Hrr-Brahl Yprtowi w wieloletniej krucjacie. Od lodowcowych szczyt�w na wschodzie ci�gn�� powiew czterdziestostopniowego mrozu, strosz�c delikatny puch futer ancipitalnych panienek. Pod puszkiem znajdowa�a si� g�sto zbita sier�� fagorza, niemal nie przepuszczaj�ca zimna, chyba �e nasi�kni�ta wod�.
Powiew rozgoni� pokryw� chmur. Jakby otworzy� okiennic�, przywracaj�c znajome kszta�ty �wiatu. Ukaza�y si� zast�py fagor�w, za nimi pionowe �ciany Hhryggta oraz cztery fildy�� wszystko blade z pocz�tku i widmowe. Biel opad�a jak mg�a. W przodzie wida� by�o pos�pne prze��cze, wiod�ce dwana�cie tysi�cy metr�w w d�, w kierunku miejsca przeznaczenia.
Rozwini�to sztandar Hrastyprtu. M�ody kzahhn da� znak wyci�gni�t� r�k�, wskazuj�c naprz�d. Wbi� rogowe racice w boki Rukka-Ggrla. Kaidaw zadar� rogaty �eb i ruszy� z kopyta po kruchym firnie. Armia fagorza te� ruszy�a z wolna owym nienaturalnym, posuwistym krokiem. �upek zgrzyta�, l�d dzwoni�. Kraki szybowa�y wysoko w pr�dach wst�puj�cych. Zacz�a si� krucjata. Jak przepowiedzia�y wizerunki przodk�w, spe�ni� si� mia�a w porze, kiedy Freyr po raz trzeci zniknie za Bataliks�. W�wczas armia kzahhna uderzy na Syn�w Freyra zamieszkuj�cych dalekie, przekl�te miasto, w kt�rym zabity zosta� szlachetny prabykun Hrr-Brahla Yprta. Ten dawny wielki kzahhn zosta� zmuszony do skoku ze szczytu wie�y na spotkanie �mierci. Pomsta by�a w drodze: miasto zniknie z powierzchni ziemi. Mo�e i nie dziwota, �e male�ki Laintal Ay zap�aka� u kolan matki.
Rok za rokiem posuwa�a si� krucjata. Mieszka�cy Oldorando pozostawali nie�wiadomi owej odleg�ej nemesis. Dresyl nie by� ju� tak energicznym przyw�dc� jak niegdy�. Coraz cz�ciej nie wysuwa� nosa z miasta, za to wtyka� go w organizacyjne drobiazgi przedsi�wzi��, kt�re sz�y g�adko, dop�ki si� w nie nie wtr�ci�. W �owach zast�powali ojca synowie. Wisz�ca w powietrzu zmiana podminowa�a wszystkich. M�odzi ludzie chcieli ucieka� z wyrobniczych cech�w do �owiectwa i traperstwa. M�odzi za� �owcy �le si� prowadzili. Dresyl mia� obecnie w swej dru�ynie pewnego �owc�, kt�ry zmajstrowa� nie�lubn� c�rk� �onie starszego m�czyzny. Takie obyczaje stawa�y si� nagminne i rodzi�y b�jki.
��Za moich m�odych lat by�o to nie do pomy�lenia�� Dresyl zmywa� g�ow� Aozowi Roonowi, zapominaj�c o w�asnych m�odzie�czych wybrykach.�� Jeszcze troch�, a zaczniemy si� mordowa� jak dzikusy z Quzint.
Dresyl sam nie wiedzia�, czy lepiej z�ama� Aoza Roona, czy go ug�aska�. Sk�ania� si� ku temu drugiemu, bowiem Aoz Roon cieszy� si� coraz wi�ksz� s�aw� �owieck�, lecz takie post�powanie ojca z�o�ci�o syna Dresyla, Nahkriego, kt�ry by� wrogo nastawiony do Aoza Roona z powod�w znanych wy��cznie obu m�odzie�com.
Dly Hoin, nieudana �ona Dresyla, zachorowa�a i odesz�a ze �wiata wraz z odej�ciem ze. �wiata roku 17 po Zjednoczeniu. Przyby� ojciec Bondorlonganon i pogrzeba� j�, z�o�ywszy zw�oki na boku w ich oktawie �r�dziemnej. Gdy odesz�a, w �yciu Dresyla powsta�a pustka i po raz pierwszy poczu� mi�o�� do �ony. Odt�d smutek na zawsze zago�ci� w jego duszy. Mimo swych lat opanowa� sztuk� wywo�ywania ojc�w i zapad� w pauk, �eby raz jeszcze porozmawia� z nieboszczk� Dly Hoin. Spotka� jej mamika snuj�cego si� po �wiecie dolnym. Wyrzuca�a mu brak mi�o�ci, zmarnowane �ycie, ozi�b�o�� i wiele innych rzeczy, kt�re le�a�y jej na sercu. Uciek� od jej z�orzecze�, od jej k�api�cych z�b�w i od tej pory jeszcze bardziej zamkn�� si� w sobie. Czasami rozmawia� z Laintalem Ayem. Ch�opak by� bardziej rozgarni�ty od Nahkriego czy Klilsa. Ale od swego starego brata ciotecznego. Ma�ego Juliego, trzyma� si� Dresyl z daleka; i jak przedtem gardzi� Julim, tak teraz mu zazdro�ci�. Juli mia� �yw� kobiet�, mia� kogo kocha� i uszcz�liwia�.
Juli i Loila Bry pozostawali w swej wie�y i starali si� nie dostrzega� swoich siwych w�os�w. Loilanun nie spuszcza�a oka z Laintala Aya, nadzoruj�c niewyszukane zabawy m�odego pokolenia, kt�re poch�ania�y go coraz bardziej.
W g��binach Quzint �y�a religijna sekta poborc�w. Pierwszy Juli ujrza� ich ongi� na mgnienie oka. Bezpieczni w gigantycznej grocie, ogrzanej ciep�em ziemi, poborcy byli z pozoru nieczuli na gradienty temperatury w g�rnych warstwach atmosfery. Utrzymywali jednak potajemne kontakty z Pannowalem, sk�d dotar�a do nich idea, kt�ra na sw�j spos�b zapocz�tkowa�a zmian� nie mniej wa�k� ni� wszelkie gradienty temperatury. Mimo �e idea stawia�a wszystko na g�owie, twardog�owi poborcy odkryli w niej pi�kno i, jak im si� zdawa�o, prawd� id�c� z tym pi�knem w parze.
Poborcy, m�czy�ni i kobiety, nosili wykwintne szaty okrywaj�ce ich od brody do st�p. Przypominali na p� otwarte kielichy kwiat�w, odwr�cone do g�ry dnem. Pod t� wierzchni� szat�, zwan� czarfralem, nie nosili nic wi�cej. Czarfral mo�na uzna� za symbol sposobu my�lenia poborc�w. Wiele pokole� ukszta�towa�o ich �wiatopogl�d, wiele przekona� z�o�y�o si� na ich teologi�. Byli wyuzdani i niewinni zarazem. Nawet ascetyczno�� ich religijnej hierarchii warto�ci kry�a w sobie paradoksy i przerodzi�a si� w form� neurotycznego hedonizmu. Wiara w Wielkiego Akh� nie k��ci�a si� z seksualnymi orgiami, z jednej podstawowej przyczyny: Wielki Akha nie zwraca� uwagi na ludzi. Zwalcza� zgubn� �wiat�o�� Wutry i s�u�y�o to interesom ludzi, ale nie dla ludzi, jeno dla samego siebie wojowa� Akha. Co robili ludzie, nie mia�o najmniejszego znaczenia. Etyka eudajmonizmu wyros�a z bezsilno�ci cz�owieka.
D�ugo po swej �mierci prorok Naab zmieni� to wszystko. S�owo Naaba dotar�o w ko�cu do groty poborc�w. Prorok Obiecywa�, �e je�li m�czy�ni i kobiety wyrzekn� si� chuci i sypiania z kim popadnie, tak �e nikt nie zna w�asnego ojca, natenczas Wielki Ojciec Akha we w�asnej osobie raczy zwr�ci� na nich uwag�. Pozwoli im jako wojownikom wzi�� udzia� w wojnie z Wutr�. Wojna szybko si� sko�czy. Ludzie�� to by�o istot� przes�ania Naaba�� nie s� bezsilni, chyba �e sami wybieraj� s�abo��.
Ludzie nie s� bezsilni. Dla zagrzebanych pod ziemi� poborc�w przes�anie by�o objawieniem. Nigdy nie by�oby takim objawieniem w pannowalskiej Ziemi �wi�tej; tam ludzie zawsze przyjmowali za rzecz oczywist�, �e potrafi� dzia�a�. Ale w grocie w g��bi ziemi zacz�to pali� czarfrale. Nasta�a cnota.
W ci�gu jednego roku poborcy zmienili swoj� natur�. Star�, ustalona hierarchi� nagi�to do cnoty wstrzemi�liwo�ci na cze�� boga z kamienia. Ci, kt�rzy nie potrafili pogodzi� si� z now� etyk�, dawali g�ow� pod miecz b�d� uciekali przed mieczem. W ogniu i dialektyce rewolucji nie wystarczy�o poborcom nawr�cenie samych siebie. Nigdy nie wystarcza. Rewolucjoni�ci musz� maszerowa� naprz�d i nawraca� innych. Podj�to Pielgrzymk� Wiernych Naabowi Akhy.
Przez setki mil podziemnych korytarzy Pielgrzymka Wiernych nios�a przes�anie. A pierwszy stan�� na jej drodze Pannowal. Pannowal by� nieczu�y na powracaj�ce s�owo w�asnego proroka, kt�rego zabito i zapomniano dawno temu. Nie by� jednak nieczu�y na inwazj� fanatyk�w.
Ca�a milicja stan�a pod broni� i rozgorza�a bitwa. Fanatycy byli gotowi do walki. Niczego bardziej nie pragn�li, jak zgin�� za spraw�. Je�li gin�li te� inni, tym lepiej. Wyj�ce w czelu�ciach oktaw �r�dziemnych mamiki wiod�y ich do zwyci�stwa. Milicja stawa�a m�nie przez ca�y d�ugi, krwawy dzie�. Po czym da�a nog�.
Tak oto Pannowal ugi�� si� przed si�� przes�ania i nowego re�imu. Po�piesznie szyto czarfrale, �eby mie� co pali�. Ci, kt�rzy si� nie ugi�li, uciekli albo zostali zabici. Ci, kt�rzy uciekli, wyszli w otwarty �wiat Wutry, na wieczne p�nocne r�wniny. Wyszli w porze odwrotu �nieg�w. Ros�y trawy. Para stra�nik�w czujniej strzeg�a niebios i sam Wutra zdawa� si� nie tak zn�w srogi. Prze�yli.
Rok za rokiem w�drowali coraz dalej na p�noc w poszukiwaniu po�ywienia i zacisznego zak�tka ziemi. W�drowali na wsch�d z biegiem rzeki Lasvalt, ku wielkim r�wninom. Ich �upem pada�y w�drowne stada jajak�w i gunandu. I ci�gn�li ku przesmykowi Chalce.
W tym samym czasie wy�sze temperatury ruszy�y ludy zimnego kontynentu Sibornal. Fala za fal� obszarpani koloni�ci parli na po�udnie, przesmykiem Chalce do Kampannlat. Pewnego dnia, pod samotnie panuj�cym na niebie Freyrem, najbardziej wysuni�te na p�noc plemi� z Pannowalu spotka�o si� z najbardziej wysuni�t� na po�udnie fal� migracji sibornalskiej. Co zdarzy�o si� w�wczas, zdarza�o si� ju� wiele razy przedtem�� i mia�o zdarza� potem. Wutra i Akha czuwali nad tym pospo�u.
W takim to stanie znajdowa� si� �wiat, kiedy odszed� z niego Ma�y Juli. Do Oldorando �ci�gn�li handlarze soli z Quzint, przynosz�c wie�ci o lawinach i niezwyk�ych wydarzeniach. Juli�� bardzo ju� s�dziwy�� po�pieszy� na d� wys�ucha� przybysz�w, po�lizn�� si� na kt�rym� schodku i z�ama� nog�. Tydzie� p�niej zawita� ojciec �wi�ty z Borlien, a Laintal Ay podziwia� ruszaj�cego mordk� pieska z rogu kaidawa. Odchodzi�a epoka. Nadchodzi�y rz�dy Nahkriego i Klilsa.
W komnacie Wie�y Zielnej Nahkri i Klils rzekomo sortowali sk�ry. W rzeczywisto�ci wygl�dali przez okno, kr�c�c g�owami.
��Oczom nie wierzꠗ rzek� Nahkri.
��I ja nie wierz� w�asnym oczom�� rzek� Klils.�� W og�le nie daj� temu wiary.
�mia� si� dop�ty, dop�ki brat nie waln�� go w plecy. Przygl�dali si� wysokiej, starczej postaci, kt�ra jak szalona bieg�a brzegiem Voralu. S�siednie wie�e przes�oni�y im widok, lecz po chwili ujrzeli j� znowu, jak wymachuje chudymi r�kami i nogami. W pewnym momencie pochyli�a si�, zaczerpn�a b�ota i wysmarowa�a sobie g�ow�, po czym�� chwiejnym k�usem pobieg�a dalej.
��Zwariowa�a�� powiedzia� Nahkri, przyg�adzaj�c z zadowoleniem w�sy.
��Jeszcze gorzej, moim zdaniem. Wariatce odbi�y szleje.
Druga spokojniejsza, posta栗 ch�opak u progu dojrza�o�ci�� depta�a po pi�tach biegn�cej.
Laintal Ay depta� swojej babce po pi�tach, �eby nie zrobi�a sobie krzywdy. Bieg�a przed nim z g�o�nym lamentem. Ch�opak pod��a� za ni� ponury, milcz�cy, sumienny.
Pokr�ciwszy g�owami Nahkri i Klils zbli�yli je do siebie.
��Nie rozumiem, czemu Loila Bry si� tak wyg�upia�� powiedzia� Klils.�� Pami�tasz, co m�wi� ojciec?
��Nie.
��M�wi�, �e Loila Bry tylko udaje, �e kocha stryja Juliego. M�wi�, �e ona go nigdy nie kocha�a.
��Aha, przypominam sobie. To dlaczego dalej udaje po jego �mierci? To nie ma sensu.
��Co� tam wymy�li�a chytrego w tej swojej m�drej g�owie. Kiwa i nas.�� Nahkri podszed� do otwartej klapy. Na doie pracowa�y kobiety. Kopniakiem zamkn�� klap� i obr�ci� si� do m�odszego brata.
��Niewa�ne, co wyprawia Loila Bry. Nikt nic rozumie, co robi� baby. Wa�ne jest to, �e stryj Juli nie �yje i teraz ty i ja b�dziemy rz�dzi� Embruddockiem.
Klils wygl�da� na wystraszonego.
��A Loilanun? Laintal Ay� co z nim?
��To jeszcze dzieciak.
��Ju� nied�ugo. Za dwie kwadry sko�czy siedem lat i ob�dzie �owc�.
��To szmat czasu. W tym nasza szansa. Jeste�my mocni� ja przynajmniej. Ludzie przystan� na nas. Nie chc�, �eby rz�dzi� nimi dzieciak, i skrycie gardz� jego dziadkiem, kt�ry �ycie przele�a� w bar�ogu z t� wariatk�. Musimy wymy�li�, co im powiedzie�, co obieca�. Czasy si� zmieniaj�.
��No w�a�nie, Nahkri. Powiedz im, �e czasy si� zmieniaj�.
��Potrzebujemy poparcia cechmistrz�w. P�jd� teraz, pogadam z nimi� ty lepiej si� nie wychylaj, bo przypadkiem wiem, �e rada uwa�a ci� za g�upiego rozrabiak�. P�niej skaptujemy kilku czo�owych �owc�w, jak Aoz Roon i paru innych, i po sprawie.
��Co z Laintalem Ayem?
Nahkri przy�o�y� bratu.
��Przesta� powtarza� w k�ko to samo. Pozb�dziemy si� go, gdyby przeszkadza�.
Tego� wieczoru, po zej�ciu z nieba stra�niczki, kiedy Freyr chyli� si� ku monochromatycznemu wieczorowi, Nahkri zwo�a� zgromadzenie. �owcy powr�cili z wyprawy, traperzy �ci�gn�li do dom�w. Kaza� zamkn�� bramy. Stan�� na cokole Wielkiej Wie�y, przed zbieraj�cym si� na placu t�umem. Dla dodania sobie powagi na futro ze sk�r jelenia zarzuci� burk� z czerwono-��tego sukna. By� �redniego wzrostu, nogi mia� grube, twarz brzydk�, wielkie uszy. W charakterystyczny spos�b wysuwa� doln� szcz�k�, przybieraj�c gro�n�, d�t� min�.
Przem�wi� do t�umu z namaszczeniem, wychwalaj�c wielkie zalety starego triumwiratu Walia Eina, swojego ojca Dresyla i stryja Juliego. Oni trzej po��czyli m�stwo z m�dro�ci�. Teraz plemi� jest zjednoczone; m�stwo i m�dro�� s� cechami powszechnymi. On, Nahkri, b�dzie podtrzymywa� tradycj�, ale w nowym duchu nowej epoki. B�dzie rz�dzi� razem z bratem i z rad�, i zawsze b�dzie dawa� ucha temu, co ka�dy cz�owiek ma do powiedzenia. Przypomnia� im wszystkim, �e najazdy fagor�w stanowi� nieustanne zagro�enie i �e handlarze soli z Quzint opowiadaj� o wojnach religijnych w Pannowalu. Oldorando musi pozosta� zjednoczone i dalej rosn�� w si��. Potrzebne s� dalsze wysi�ki. Ka�dy musi wi�cej pracowa�. Kobiety musz� pracowa� wi�cej. Przerwa� mu g�os kobiecy:
��Z�a� z tego coko�u i sam we� si� do jakiej� roboty. Nahkri zbarania�. Gapi� si� na t�um, zapomniawszy j�zyka w g�bie.
Z t�umu odezwa�a si� Loilanun. Ze wzrokiem wbitym w ziemi� sta� przy niej Laintal Ay. Loilanun dygota�a ze strachu i z�o�ci.
��Nie masz prawa sta� tam na g�rze, ani ty, ani tw�j braciszek pijanica! Ja jestem krwi� z krwi Juliego, jestem jego c�rk�. Tu stoi znany wszystkim m�j syn Laintal Ay, kt�ry za dwie kwadry b�dzie doros�ym m�czyzn�. Mam tyle samo rozumu i wiedzy co m�czyzna�� po moich rodzicach. Zachowaj triumwirat zgodnie z wol� twojego ojca Dresyla, kt�rego wszyscy szanowali. ��dam dla siebie udzia�u w triumwiracie�� my kobiety te� powinny�my mie� g�os, mnie te� le�y na sercu dobro naszej wsp�lnej rodziny. Wstawcie si� za mn� wszyscy, dopilnujcie; �eby nie pozbawiono mnie moich praw. Potem, kiedy Laintal Ay b�dzie pe�noletni, niech rz�dzi zamiast mnie. Wychowam go jak nale�y.
Spu�ciwszy g�ow� Laintal Ay rozgl�da� si� wstydliwie po ludziach, czuj�c ogie� na policzkach. Z�owi� pe�ne wsp�czucia spojrzenie Oyre, kt�ra pomacha�a mu ukradkiem. Wiele kobiet i m�czyzn zacz�o gard�owa� za Loilanun, lecz Nahkri przekrzycza� wszystkich. Odzyska� ju� pewno�� siebie.
��Kobieta nie b�dzie nikim rz�dzi�a, dop�ki ja mam tu co� do powiedzenia. S�ysza� to kto? Loilanun, ty chyba zg�upia�a� do reszty, jak twoja matka, �e ci co� takiego przysz�o do g�owy. Wszyscy wiemy, jakie spotka�o ci� nieszcz�cie, wiemy, jak zgin�� tw�j m�czyzna, i wsp�czujemy ci, ale pleciesz bzdury.
Oczy zebranych jak na komend� obr�ci�y si� ku wymizerowanej i pokra�nia�ej twarzy Loilanun. Hardo nie spu�ci�a wzroku.
��Czasy si� zmieniaj�, Nahkri�� powiedzia�a.�� G�owy s� r�wnie potrzebne, jak pi�ci. Szczerze m�wi�c, wielu z nas nie ufa tobie i temu twojemu durnemu bratu.
Liczne g�osy popar�y Loilanun, lecz jeden z �owc�w. Faralin Ferd, hukn�� gburowato:
��Mn� ona nie b�dzie rz�dzi�, nie b�d� s�ucha� baby. Wol� ju� znosi� tych dw�ch nicponi�w.
�yczliwe �miechy skwitowa�y jego s�owa i Nahkri by� g�r�. Przecisn�wszy si� przez rozwiwatowany t�um, Loilanun umkn�a pop�aka� sobie gdzie� na osobno�ci. Laintal Ay szed� za ni� jak na �ci�cie. �al mu by�o ub�stwianej matki, ale sam przyznawa� w szlejach, �e tylko kobieta niespe�na rozumu mo�e wpa�� na pomys� rz�dzenia w Oldorando. Nikt nigdy o czym� takim nie s�ysza�, jak powiedzia� wuj Nahkri.
Kiedy przystan�� na skraju t�umu, podesz�a do niego kobieta imieniem Shay Tal i dotkn�a jego r�kawa. Ta m�oda przyjaci�ka matki mia�a delikatn� cer� i bystre, jastrz�bie oczy. Zna� ow� dziwn� i �yczliw� kobiet�, gdy� czasami zachodzi�a ona do jego babki, roznosz�c chleb.
��P�jd� z tob� pocieszy� twoj� matk�, je�li nie masz nic przeciwko temu�� rzek�a Shay Tal.�� Wiem, �e wprawi�a ci� w zak�opotanie. ale ludzie cz�sto wprawiaj� nas w zak�opotanie, kiedy m�wi� ze szczerego serca. Podziwiam twoj� matk�, tak jak podziwia�am twoich m�drych dziadk�w.
��Tak, ona jest dzielna. A mimo to ludzie si� �miali. Shay Tal spojrza�a na niego badawczo.
��Mimo to ludzie si� �miali, tak. Ale wielu z tych prze�miewc�w zarazem j� podziwia. Oni si� boj�. Wi�kszo�� ludzi zawsze si� czego� boi. Nie zapominaj o tym. Musimy jako� zmieni� w nich ducha.
Laintal Ay kroczy� przy niej z lekkim nagle sercem, roze�miany, zapatrzony w powa�ne oblicze swojej towarzyszki.
Los by� �askawy dla Nahkriego i Klilsa. Tej nocy d�� z po�udnia pot�ny wicher, niezmordowanie gwi�d��c w�r�d wie� niczym sam �wistek Czasu. Nazajutrz rybacy zameldowali o �awicach ryb w rzece. Kobiety wybra�y si� z koszami i naznosi�y srebrzystych �ywych wrzecion. Ich niespodziewane bogactwo uznano za dobry znak. Mn�stwo ryb zasolono, a i tak zosta�o dosy� na wieczorn� uczt�, podczas kt�rej pito j�czmienne wino za nowe rz�dy Nahkriego i Klilsa.
Jednak�e Klils za grosz nie mia� rozs�dku, a Nahkri m�dro�ci. Co gorsza, obaj niewiele mieli serca dla swoich wsp�plemie�c�w. Obaj w niczym nie przodowali na �owach. Cz�sto k��cili si� ze sob�, gdy trzeba by�o co� postanowi�. A poniewa� pod�wiadomie zdawali sobie spraw� ze swoich wad, pili nad miar�, przez co k��cili si� jeszcze bardziej. Ale szcz�cie ich nie opuszcza�o. Pogoda stale si� poprawia�a, co jaki� czas trafiali na wi�ksze stado jeleni, nie wybuch�a te� �adna zaraza. Napa�ci fagor�w usta�y, chocia� bywa�o, �e widywano je nie dalej ni� par� mil od miasta. W Oldorando zago�ci�a nuda obfito�ci.
Panowanie braci nie wszystkim si� podoba�o. Nie podoba�o si� niekt�rym �owcom, nie podoba�o si� kobietom i nie podoba�o si� Laintalowi Ayowi.
W�r�d �owc�w zawi�za�a si� grupa m�odzik�w, kt�r� Nahkri usi�owa� rozbi� wszelkimi sposobami. Przewodzi� jej Aoz Roon, ju� w kwiecie wieku m�skiego. Wielki i pot�ny, o szczerej twarzy, na swoich dw�ch nogach potrafi� biec tak szybko, jak knur na czterech. Wyr�nia� si� sylwetk�; posta� w futrze z czarnego nied�wiedzia wida� by�o z daleka.
Z owym nied�wiedziem zmaga� si� i zabi� go w pojedynk�. Dumny z wyczynu, przyd�wiga� ze wzg�rz zwierz� na w�asnych plecach i cisn�� przed pe�nymi podziwu przyjaci�mi na pod�og� wie�y, kt�r� z nimi dzieli�. Po be�telowej libacji wezwa� mistrza Datnila, by �ci�gn�� sk�r�.
Poniek�d wyr�ni� si� ju� Aoz Roon osiadaj�c w owej wie�y. R�d sw�j wywodzi� od wuja Walia Eina, kt�ry by� lordem Brassimip Brassimipami zwano zar�wno tereny, jak i rosn�ce tam ro�liny o podstawowym znaczeniu dla miejscowej gospodarki, bowiem karmiono nimi lochy daj�ce mleko na be�tel. Lecz Aoz Roon stwierdzi�, �e rodzina go tyranizuje, wcze�nie zbuntowa� si� i w oddalonej wie�y znalaz� k�t dla siebie i dobranego grona r�wie�nik�w: weso�ka Elina Tala, kochliwego Faralina Ferda, spokojnego Tantha Eina. Pili za g�upot� Nahkriego i jego brata. Ich popijawy powszechnie uchodzi�y za niedo�cignione. Tak�e pod innymi wzgl�dami Aoz Roon by� niedo�cigniony. S�yn�� z odwagi w gromadzie, dla kt�rej odwaga by�a chlebem powszednim. Podczas plemiennych ta�c�w potrafi� wywin�� salto w powietrzu. Mocno te� wierzy� w jedno�� plemienia. I nawet nie�lubna c�rka Oyre nie pozbawi�a go uwielbienia kobiet. Wpad� w oko Shay Tal, przyjaci�ce Loilanun, a i sam zapali� si� do jej niezwyk�ej urody, ale serca nie odda� nikomu. Przewidywa�, �e pewnego pi�knego dnia Nahkriemu i Klilsowi powinie si� noga i �e ju� si� nie podnios�. Poniewa� rozumia��� czy te� wydawa�o mu, si�, �e rozumie�� czym jest dobro plemienia, sam pragn�� rz�dzi� i dlatego nie m�g� pozwoli�, aby jakakolwiek kobieta rz�dzi�a jego sercem. Z my�l� o przysz�o�ci zjednywa� sobie prawdziw� przyja�� towarzyszy, jak r�wnie� wzi�� pod swoje skrzyd�a Laintala Aya, nam�wiwszy go na wsp�ln� wypraw� �owieck�, gdy tylko ch�opak osi�gn�� zwyczajowy wiek �owcy.
Tropi�c jelenia na po�udniowy wsch�d od Oldorando Aoz Roon i Laintal Ay zgubili reszt� dru�yny. Musieli kluczy� w trudnym terenie, naszpikowanym wielkimi b�bnami rad�abab. Tam natkn�li si� na grup� dziesi�ciu pijanych jak bela kupc�w, le��cych pokotem wok� ogniska z traw. Aoz Roon dw�ch wyprawi� na tamten �wiat, nie budz�c reszty kompanii. Po czym z Laintalem-Ayem wyskoczyli na nich z wrzaskiem, zas�aniaj�c twarze czaszkami zwierz�t. Pozosta�a �semka kupc�w podda�a si� i zabobonnej trwogi. Przez wiele lat opowiadano sobie w Oldorando t� histori� jako przedni dowcip.
Wymieniona �semka handlowa�a broni�, zbo�em, sk�rami oraz wszystkim, co wpad�o im w r�ce. Byli Borlie�czykami, kt�rzy tradycyjnie uchodzili za nacj� tch�rz�w, a w�drowali znad po�udniowych m�rz do Quzint na p�nocy. Prawie wszyscy byli znam w Oldorando jako oszu�ci i wydrwigrosze. Aoz Roon i Laintal Ay przywiedli ich, �eby s�u�yli jako niewolnicy, za� ich towary porozdawali.
Na swojego niewolnika Aoz Roon zatrzyma� m�odzie�ca imieniem Kalary, niewiele starszego od Laintala Aya. Po tym wydarzeniu Aoz Roon cieszy� si� jeszcze wi�kszym mirem. Wkr�tce osi�gn�� tak� pozycj�, ze m�g�by rzuci� wyzwanie Nahknemu i Klilsowi, maskowa� si� jednak swoim zwyczajem poprzestaj�c na towarzystwie kamrat�w.
W cechach wyrobniczych narasta� ferment. G�o�ny sta� si� przypadek m�odzika imieniem Dathka, kt�ry usi�owa� wyzwoli� si� z cechu wyrobnik�w metali, odmawiaj�c d�ugoletniego terminowania Zosta� doprowadzony przed braci. Nie zdo�ali z�ama� jego uporu Dathka znikn�� ludziom z oczu. Po dw�ch dniach pewna kobieta donios�a, ze w nie u�ywanej kom�rce le�y w p�tach, z si�cami na twarzy W�wczas Aoz Roon wybra� si� do Nahknego z pro�b�, a�eby pozwolono Dathce przej�� do �owc�w. Rzek�.
���owcy nie maj� lekkiego �ycia. Zwierzyny wci�� nie brakuje, ale przez kaprysy pogody w ci�gu ostatnich paru lat zmieni�a swoje pastwiska Musimy si� dobrze za ni� nabiega�, mech wi�c do��czy do nas, skoro takie jest pragnienie ch�opaka. Czemu me? Je�li b�dzie do niczego, wyrzucimy go i wr�cimy do sprawy. Jest mniej wi�cej w wieku Laintala Aya, mog� tworzy� par�.
W p�mroku, gdzie sta� Nahkn, nadzorowani przez niego niewolnicy doili lochy na be�tel. W powietrzu unosi� si� kurz. Nahkn sta� nieco pochylony, gdy� strop by� niski. Jak gdyby kuli� si� przed ��daniem Aoza Roona.
��Dathka winien przestrzega� praw�� powiedzia� Nahkn, ura�ony niepotrzebnym wspomnieniem Laintala Aya.
��Pozw�l mu polowa�, to b�dzie przestrzega� praw. Zapracuje na swoje utrzymanie, nim zd��y wygoi� �lady, kt�rymi naznaczy�e� mu g�b�.
Nahkn splun��.
��Nie by� uczony na �owc�. To wyrobnik. Wszystkiego trzeba si� uczy�.
Nahkn obawia� si�, �eby nie wysz�y na jaw jakie� sekrety wyrobnik�w metali; cechy pilnie strzeg�y tajemnic swego kunsztu, umacniaj�c tym samym pot�g� w�adcy.
��Skoro nie chce pracowa�, niech posmakuje naszego twardego �ycia; zobaczymy, czy je wytrzyma�� nie ust�powa� Aoz Roon.
��To gburowaty milczek.
��Milczenie jest zalet� na szlaku.
W ko�cu Nahkri wypu�ci� Dathk�. Jak zapowiedzia� Aoz Roon, Dathka chodzi� w parze z Laintalem Ayem. Rozkochany w �owieckim rzemio�le opanowa� je po mistrzowsku. I cho� pozosta� milczkiem, Laintal Ay traktowa� go jak brata. Nie by�o mi�dzy nimi ani milimetra r�nicy wzrostu i nie wi�cej ni� rok r�nicy wieku. Tylko �e Laintal Ay mia� twarz szerok� i weso��, a Dathka poci�g�� i spojrzenie stale utkwione w ziemi. O wyczynach tej pary na �owieckim szlaku zacz�y kr��y� legendy. A poniewa� tak wiele przebywali razem, stare baby gada�y, �e pewnego dnia spotka ich ten sam los�� jak to kiedy� przepowiadano Dresylowi i Ma�emu Juliemu. Historia lubi si� powtarza�: losy dw�ch nowych przyjaci� potoczy�y si� zupe�nie inaczej. Oni tylko pozornie byli do siebie podobni w wio�nie swego �ycia.
Dathka poczyni� tak wielkie post�py, �e a� pr�ny Nahkri z dum� przyznawa� si� do ch�opaka niczym jego opiekun i napomyka� czasami. jakiego to mia� nosa zwalniaj�c m�odzika z cechowego terminu. W obecno�ci Nahkriego Dathka milcza� i patrzy� w ziemi�, i zawsze pami�ta�, kto go pobi�. Niekt�rzy ludzie nigdy nie zapominaj�.
Loila Bry zmieni�a si� nie do poznania po �mierci ukochanego m�czyzny. I jak poprzednio nie opuszcza�a swej wonnej komnaty, tak teraz ch�tnie b��dzi�a po dzikich polach kie�kuj�cej zieleni wok� Oldorando, gadaj�c sama do siebie lub pod�piewuj�c. Wiele os�b obawia�o si� o ni�, ale nikt nie �mia� do niej przyst�pi�, poza Laintalem Ayem i Shay Tal.
Pewnego razu zaatakowa� j� nied�wied�, wyp�oszony z g�r niedawnymi lawinami. Poturbowan�, wlok�c� si� ostatkiem si�, zwietrzy�y dzikie psy, zagryz�y i w po�owie ze�ar�y. Kobiety znalaz�y rozw��czone szcz�tki, pozbiera�y je i z p�aczem ponios�y do domu. Po czym szalon� Loil� Bry pogrzebano zgodnie z obyczajem.
Wiele kobiet j� op�akiwa�o, chyl�c czo�o przed samotno�ci� tej zrodzonej w porze �nieg�w istoty, kt�ra w�r�d wsp�plemie�c�w potrafi�a �y� swoim w�asnym �yciem. Niezdolne ud�wign�� tak bezmiernej samotno�ci kobiety, jak gdyby prze�ywa�y j� za po�rednictwem tej wielkiej samotniczki, ku pokrzepieniu swych serc. n?
Wszyscy powa�ali uczono�� Loily Bry. Ostatni ho�d swej wiekowej ciotce przyszli z�o�y� Nahkri i Klils, aczkolwiek nie zawracali sobie g�owy �ci�gni�ciem na jej pogrzeb ojca Bondorlonganona. Przystan�li na uboczu t�umu �a�obnik�w, poszeptuj�c mi�dzy sob�. Shay Tal i Laintal Ay podtrzymywali na duchu Loilanun, kt�ra bez jednej �zy bez s�owa patrzy�a, jak spuszczano jej matk� do grz�skiej ziemi. Odchodz�c ju� po wszystkim z tego miejsca, Shay Tal us�ysza�a chichot Klilsa i jego skierowane do brata s�owa:
��Jednakowo�, braciszku, baba to tylko baba�
Shay Tal zaczerwieni�a si�, potkn�a i chybaby upad�a, gdyby Laintal Ay nie obj�� jej wp�. Posz�a prosto do pe�nej przeci�g�w izby, w kt�rej mieszka�a ze star� matk�, i przy�o�y�a czo�o do �ciany.
By�a kobiet� dobrze zbudowan�, chocia� nie mia�a figury�� jak to m�wi��� do rodzenia. Mia�a za to inne wdzi�ki kobiece: wspania�e czarne w�osy, delikatne rysy i nosi�a si� jak wielka pani. Swoj� dumn� postaw� przyci�ga�a niekt�rych m�czyzn, lecz jeszcze skuteczniej studzi�a ich zapa�y. Shay Tal odtr�ci�a zaloty swego weso�ego krewniaka Elina Tala. Da�a mu kosza dostatecznie dawno temu, aby zauwa�y� ju� brak innych wielbicieli�� z wyj�tkiem Aoza Roona. Swej hardej duszy nie potrafi�a jednak ukorzy� nawet przed nim.
Stoj�c teraz pod wilgotnym murem, kt�ry siwe porosty oklei�y zwidami kwiat�w, postanowi�a wzi�� przyk�ad z niezale�no�ci Loily Bry. Ona, Shay Tal, nie b�dzie �tylko bab��, oboj�tne, co powiedz� nad jej grobem.
Codziennie skoro �wit kobiety zbiera�y si� w tak zwanym domu kobiet, b�d�cym swego rodzaju manufaktur�. Z chyl�cych si� ku ruinie wie� wymyka�y si� z pierwszym brzaskiem opatulone w futra postacie, cz�sto zakutane dodatkowo w koce dla ochrony przed zimnem, i brn�y do miejsca pracy.
Wype�nia�a owe poranki m�ysta mg�a, widmami wie� podzielona na uliczki. Oci�ale bia�e ptaki przemyka�y w niej niczym ob�oki. Kamienie ocieka�y wilgoci�, spod n�g wyp�ywa�o b�oto. Dom kobiet sta� na ko�cu g��wnej ulicy, w s�siedztwie Wielkiej Wie�y. Troch� dalej za nim, u st�p pochy�o�ci, przy zniszczonym kamiennym nabrze�u p�yn�� Voral. Pod��aj�cym do pracy kobietom wychodzi�y na spotkanie g�si�� ptactwo Embruddocku�� g�ganiem i ksykaniem domagaj�c si� pokarmu. Kobiety rzuca�y im okruchy.
W domu, za ci�kimi wrotami, kt�re skrzypia�y przy zamykaniu, kobiety oddawa�y si� swym odwiecznym zaj�ciom: me��y ziarno na m�k�, gotowa�y i piek�y, szy�y odzie� i buty, garbowa�y sk�ry. Roboty garbarskie by�y szczeg�lnie skomplikowane i nadzorowa� je m�czyzna Datnil Skar, mistrz cechu garbarzy i bia�osk�rnik�w. Proces garbowania wymaga� soli, tote� garbarze tradycyjnie mieli s�l w swej pieczy. Wymaga� r�wnie� moczenia sk�r w g�sim �ajnie, czynno�ci zbyt poni�aj�cej dla m�czyzn. Mozoln� har�wk� o�ywia�y plotki matek i c�rek, omawiaj�cych przywary m��w i s�siad�w.
Loilanun musia�a podj�� tu prac� z innymi kobietami. Bardzo schud�a, a jej twarz nabra�a ��tawej barwy. Nienawi�� do Nahkriego i Klilsa z�era�a j� od �rodka tak bardzo, �e niemal przesta�a si� odzywa�, nawet do Laintala Aya, kt�ry chadza� teraz w�asnymi drogami. Przyja�ni�a si� jedynie z Shay Tal. W Shay Tal by�o co� nie z tego �wiata i jej duch by� daleki od t�pej rezygnacji dominuj�cej w charakterze embruddowianek.
Pewnego mro�nego �witu Shay Tal ledwie zd��y�a podnie�� si� z ��ka, gdy z do�u dolecia�o j� stukanie w drzwi. Do wie�y przenika�y mgliste opary, osiadaj�c paciorkami wody na �cianach i sprz�tach izby, w kt�rej sypia�a razem z matk�. Siedz�c w usianej per�ami ciemno�ci wci�ga�a buty, gdy stukanie si� powt�rzy�o.
Na dole Loilanun pchn�a drzwi i przez stajni� i izb� ponad stajni� podrepta�a do sypialni Shay Tal. W mroku szura�y i pochrz�kiwa�y niespokojnie domowe �winie i trzeszcza�y schody, kt�rymi sz�a po omacku. Shay Tal podnios�a si� na spotkanie Loilanun i w progu u�cisn�a jej zimn� d�o�. Nakaza�a gestem cisz�, wskazuj�c najciemniejszy k�t, gdzie spa�a matka. Ojciec by� na �owach. W zalatuj�cym gnojem pomieszczeniu widzia�y tylko swoje szare sylwetki, lecz Shay Tal dostrzeg�a, �e Loilanun ugina si� pod brzemieniem jakiego� nieszcz�cia. Jej niespodziewane naj�cie nie wr�y�o nic dobrego.
��Chora jeste�, Loilanun?�� wyszepta�a.
��Zm�czona, po prostu zm�czona. Shay Tal. przez ca�� noc rozmawia�am z mamic� mojej matki.
��Rozmawia�a� z Loila Bry! Ona ju� tam jest� Co powiedzia�a?
��Oni wszyscy tam s�, nawet teraz, tysi�ce ich, pod naszymi stopami, czekaj� na nas� Na sam� my�l o nich ogarnia mnie strach.
Loilanun dygota�a. Shay Tal obj�a starsz� przyjaci�k� ramieniem i zaprowadzi�a do pos�ania na pod�odze, gdzie usiad�y przytulone. Na dworze g�ga�y g�si. Dwie kobiety spragnione pociechy zwr�ci�y ku sobie twarze.
��Nie pierwszy raz od jej �mierci by�am w pauk�� powiedzia�a Loilanun.�� Przedtem nigdy jej nie odnalaz�am� tylko pustk� tam w dole, gdzie powinna by� zupe�n� pustk� Mamunka babki zawodzi�a, �eby zwr�ci� na siebie uwag�. Jest bardzo samotna tam w dole�
��A gdzie Laintal Ay?
��Och, na polowaniu�� odpar�a zdawkowo, wracaj�c natychmiast do swej historii.�� Tyle ich jest, tyle ich si� snuje, ale mam wra�enie, �e si� do siebie nie odzywaj�. Dlaczego umarli mieliby si� nienawidzi�, Shay Tal? My si� nie nienawidzimy� prawda?
��Jeste� zdenerwowana. Chod�, p�jdziemy do roboty i zjemy co�.
W s�cz�cej si� do �rodka szar�wce rysy Loilanun przypomina�y twarz Loily Bry.
��Mo�e nie maj� sobie nic do powiedzenia. Zawsze tak rozpaczliwie chc� rozmawia� z �ywymi. Tak jak moja biedna matka.
Zacz�a p�aka�. Shay Tal obj�a j� zerkaj�c na swoj� u�pion� matk�, czy jej nie zbudzi�y.
��Musimy i��, Loilanun. Sp�nimy si�.
��Matka uleg�a wielkiej przemianie, strasznej przemianie, biedna zjawa. Znikn�� ca�y ten cudowny majestat, jaki mia�a w sobie za �ycia. Ona zacz�a� zacz�a si� kurczy�. Och, Shay Tal, strach pomy�le�, jak tam jest i �e jest si� tam na zawsze�
T� ostatni� uwag� wyrzuci�a z siebie na ca�y g�os. Matka Shay Tal przekr�ci�a si� na drugi bok i chrz�kn�a. Na dole chrz�ka�y �winie. Zagwizda� �wistek Czasu. Sygna� dla kobiet, �e ju� czas do pracy. Rami� przy ramieniu zlaz�y po schodach. Shay Tal uspokoi�a �winie, wo�aj�c na nie cichutko po imieniu. Powietrze by�o mro�ne i szron osypywa� si� z desek pod ich palcami, gdy razem napar�y na drzwi, �eby je domkn��. W szaro�ciach i w �ry�u wczesnego poranka ku swemu domowi brn�y inne kobiety jak zjawy bez r�k, kt�rymi przytrzymywa�y na sobie koce. Pod��aj�c w�r�d anonimowych postaci Loilanun odezwa�a si� do swej towarzyszki:
��Mamica Loily Bry m�wi�a mi o swej d�ugotrwa�ej mi�o�ci do mojego ojca. M�wi�a o m�czyznach i kobietach, i ich wzajemnych stosunkach, m�wi�a wiele rzeczy, kt�rych nie rozumiem. M�wi�a okrutne rzeczy o moim m�czy�nie, ju� umar�ym.
��Nigdy z nim nie rozmawia�a�?
Loilanun pomin�a to pytanie.
��Matka prawie mi nie dawa�a doj�� do s�owa. Jak umarli mog� si� tak zacietrzewia�? Czy to nie straszne? Ona mnie nienawidzi. Wszystko pr�cz zacietrzewienia przemija, jak choroba. M�wi�a, �e m�czyzna i kobieta razem tworz� jedn� osob� nie rozumiem. Powiedzia�am jej, �e nie rozumiem. Musia�am jej zamkn�� usta.
��Kaza�a� mamicy matki zamkn�� usta?
��Nie r�b takiej przera�onej miny. M�j ch�op mnie bija�. Ba�am si� go�
Zamilk�a zdyszana.
Z ulg� dobi�y do ciep�ego domu. Garbarski d� namokowy bucha� par�. We wn�kach grube �wiece, wytapiane z g�siego �oju. p�on�y trzeszcz�c jak sk�ra odzierana z sier�ci. Tutaj ziewa�o i drapa�o si� dwadzie�cia kilka zebranych kobiet.
Shay Tal i Loilanun. zanim zabra�y si� do swych kamieni �arnowych, wzi�y sobie po kawale chleba i porcji be�telu. czyli �wi�skiego rozumu. Wyra�niej teraz widoczna twarz starszej kobiety by�a �miertelnie blada, oczy zapadni�te, w�osy zmierzwione.
��Czy mamica powiedzia�a co� po�ytecznego? Co� poradzi�a? Czy m�wi�a co� o Laintalu Ayu?
��M�wi�a o wiedzy, �e musimy j� gromadzi�. I szanowa�. Drwi�a ze mnie�� ci�gn�a Loilanun z ustami pe�nymi chleba.�� Powiedzia�a, �e wiedza jest wa�niejsza ni� jedzenie. Ot� ona twierdzi, �e wiedza sama jest jedzeniem. Pewnie jej si� popl�ta�o, odwyk�a tam w dole od wszystkiego. Trudno zrozumie�, co one tam m�wi��
Na widok nadzorcy przenios�y si� do �aren. Shay Ta! spojrza�a z ukosa na przyjaci�k�, kt�rej do�y pod oczami wype�ni�o szare �wiat�o ze wschodniego okna.
��Wiedza nie mo�e by� jedzeniem. Cho�by�my nie wiem ile wiedzia�y, nadal musia�yby�my mle� ziarno dla ludzi.
��Matka za �ycia pokaza�a mi rysunek machiny, kt�r� porusza wiatr. Machina me��a ziarno, a kobiety nie kiwn�y nawet palcem, tak powiedzia�a. Pracowa� za nie wiatr.
��Dla m�czyzn to bez r�nicy�� roze�mia�a si� Shay Tal.
Wbrew rozs�dkowi Shay Tal utwierdzi�a si� w swoim postanowieniu, zostaj�c najbardziej w�r�d kobiet nieprzejednanym wrogiem wszystkiego, co bezmy�lnie przyjmowano na wiar�. Pracowa�a w warzelni. Tam m�k� zagniecion� z dodatkiem smalcu i soli warzono w parze nad rynnami rw�cej wody z gor�cych podziemnych �r�de�. Po ostudzeniu ciemnobrunatne chleby zabiera�a smuk�a dziewczyna imieniem Vry, rozdzielaj�c je pomi�dzy mieszka�c�w Oldorando. Shay Tal s�yn�a z mistrzowskiego wypieku chleba i jej bochenki uchodzi�y za smaczniejsze od innych. Obecnie uwag� Shay Tal bardziej zaprz�ta�y tajemnice �wiata ni� wypieku chleba. Codzienna praca ju� jej nie zadowala�a, i wida� by�o, �e coraz bardziej ucieka od codzienno�ci.
Gdy Loilanun zapad�a na wyniszczaj�c� chorob�, Shay Tal wzi�a j� z Laintalem Ayem do swego domu, pomimo sprzeciwu ojca, i cierpliz wie dogl�da�a przyjaci�ki. Rozmawia�y godzinami. Laintal Ay przys�uchiwa� si� od czasu do czasu i najcz�ciej znudzony wychodzi�.
Shay Tal zacz�a zara�a� swoimi ideami kobiety z warzelni, zw�aszcza Vry, m�odziutk� i ch�tn�. M�wi�a o ludzkiej sk�onno�ci do przedk�adania prawdy nad k�amstwo i �wiat�a nad ciemno��. Kobiety s�ucha�y, poszeptuj�c z zak�opotaniem. I nie tylko kobiety s�ucha�y. Od odzianej w czarne futro Shay Tal bi� majestat odczuwany r�wnie� przez m�czyzn�� mi�dzy innymi przez Laintal Aya. Jej dumna postawa sz�a w parze z dumn� mow�. I wygl�d, i mowa poci�ga�y Aoza Roona. Przys�uchiwa� si� i spiera�. Budzi� w Shay Tal ducha kokieterii, kt�r� reagowa�a na jego pewno�� siebie. Podoba�o jej si� to, �e popar� Dathk� przeciwko Nahkriemu, co duchowo zbli�y�o ich do siebie. Ale nie godzi�a si� na zbli�enie cielesne, bowiem co cia�o lubi, to ducha gubi.
Tydzie� za tygodniem pot�ne wichury rycza�y nad wie�ami Embruddocku. G�os Loilanun s�ab� coraz bardziej, a� pewnego popo�udnia po�egna�a si� z �yciem. Podczas choroby zd��y�a przekaza� Shay Tal i przesiaduj�cym u jej �o�a kobietom cz�� wiedzy, Loily Bry. Sprawi�a, �e przesz�o�� sta�a si� dla nich jak jawa, za� ka�de jej s�owo zapada�o w mroczn� wyobra�ni� Shay Tal. Gasn�ca Loilanun pomog�a Shay Tal za�o�y� tak zwan� akademi�.
Akademia przeznaczona by�a dla kobiet, kt�re mia�y w niej wsp�lnie walczy� o odmian� samych siebie i swego losu, kt�re nie chcia�y by� tylko popychad�ami. Tymczasem popychad�a obsiad�y gromad� �o�e �mierci Loilanun, tak lamentuj�c, a� wytr�cona tym z r�wnowagi Shay Tal wyrzuci�a je za drzwi.
��Mo�emy obserwowa� gwiazdy�� powiedzia�a Vry, podnosz�c swoj� twarzyczk� bezdomnego dziecka.�� Czy kiedykolwiek zastanawia�a� si�, jak te� one w�druj� po ustalonych szlakach? Chcia�abym lepiej zrozumie� gwiazdy.
��Rzeczy warto�ciowe pogrzebane s� w przesz�o�ci�� rzek�a Shay Tal, nie odrywaj�c oczu od rys�w swojej zmar�ej przyjaci�ki.�� Nasz �wiat zwi�d� Loilanun i nas zwodzi. Czekaj� na nas mamice. Jak�e ograniczone jest nasze �ycie! Musimy stworzy� lepszych ludzi, tak samo jak musimy wypieka� lepszy chleb.
Zerwa�a si� i pchn�a wys�u�on� okiennic� na o�cie�. Bystrym umys�em poj�a od razu, �e akademia nie zyska zaufania m�czyzn Embruddocku, zw�aszcza Nahkriego i Klilsa. Poprze j� tylko ��todzi�b Laintal Ay, chocia� mia�a nadziej� przeci�gn�� na swoj� stron� Aoza Roona i Elina Tala. Poj�a, �e b�dzie musia�a walczy� o swoj� akademi� i �e walka jest konieczna, aby tchn�� we wszystko nowego ducha. Wypowie wojn� powszechnej apatii; nadszed� czas post�pu.
Shay Tal dzia�a�a pod wp�ywem natchnienia. Na pogrzebie swej nieszcz�snej przyjaci�ki, stoj�c z d�oni� na ramieniu Laintala Aya, napotka�a spojrzenie Aoza Roona. Da�a si� porwa� s�owom. Zabrzmia�y gwa�townie i g�o�no po�r�d gejzer�w.
��T� kobiet� �ycie zmusi�o do niezale�no�ci. Wiedza da�a jej si��. Nie wszystkie jeste�my niewolnicami, kt�re mo�na posiada� na w�asno��. Marzy nam si� co� lepszego. Oto co wam powiadam: �wiat si� zmieni.
Gapili si� na ni� uradowani tak niecodziennym wybuchem.
��Warn si� zdaje, �e �yjemy po�rodku wszech�wiata. Ja powiadam, �e �yjemy po�rodku podw�rza. Upadli�my tak nisko, �e ni�ej ju� nie mo�na. To wam powiadam. Jaka� katastrofa zdarzy�a si� w przesz�o�ci, zamierzch�ej przesz�o�ci. Katastrofa tak doszcz�tna, �e teraz nikt wam nie powie, ani co to by�o, ani jak do tego dosz�o. Wiemy tylko, �e nasta�y, po niej d�ugotrwa�e ciemno�ci i zimno. Staracie si� �y� jak najlepiej. Dobrze, bardzo dobrze, �yjcie dobrze, kochajcie si�, b�d�cie dobrzy. Ale nie �ud�cie si�, �e katastrofa nie ma z wami nic wsp�lnego. Wprawdzie zdarzy�a si� dawno temu, ale zatruwa ka�dy dzie� naszego �ycia. Ona nas postarza, niszczy, z�era, odbiera nam nasze dzieci, jak odebra�a Loilanun. Nie tylko utrzymuje nas w niewiedzy, ale w niewiedzy nas rozkochuje. Jeste�my zara�eni niewiedz�.
Chc� zaproponowa� wypraw� po skarb�� krucjat�, je�li wolicie. Krucjat�, w kt�rej ka�dy z nas mo�e wzi�� udzia�. Chc�, aby�cie u�wiadomili sobie nasz upadek i nieustannie poszukiwali klucza do jego istoty. Musimy z�o�y� obraz tego, co zasz�o i sprowadzi�o nas na to zimne podw�rze; w�wczas poprawimy nasz� dol� i dopilnujemy, �eby katastrofa nie spotka�a ponownie nas i naszych dzieci. Oto skarb, jaki wam ofiarowuj�. Wiedza. Prawda. Boicie si� jej, zgoda. Ale musicie jej szuka�. Musicie j� pokocha�. Musicie d��y� ku �wiat�u!
Jako dzieci Oyre i Laintal Ay cz�sto robili wypady za obwa�owania. W bezludnej okolicy spotykali kamienne s�upy, stygmaty dawnych trakt�w, grz�dy zaj�te przez wielkie ptaszyska pilnuj�ce swoich rewir�w. Dzieciaki buszowa�y w�r�d pustych ruin, czerep�w domostw, kr�gos�up�w wiekowych mur�w, kt�rym mr�z skruszy� baszty bramne, a czas ponadgryza� reszt�. Ma�o je to wszystko obchodzi�o. Dzieci�cy �miech dzwoni� echem w�r�d tych opuszczonych szkielet�w.
Dzi� i w �miechu, i w eskapadach wyczuwa�o si� skr�powanie. Laintal Ay osi�gn�� wiek m�ski; pi� rytualn� krew i zosta� pasowany na �owc�. Oyre sta�a si� kapry�na, a jej kroki bardziej rozhu�tane.
Stracili serce do zabawy, dawne gry posz�y w zapomnienie, jak ruiny, w kt�rych grasowali. Pakt niewinno�ci mi�dzy nimi wygas� ostatecznie, gdy przed jedn� z wycieczek Oyre upar�a si�, �eby towarzyszy� im niewolnik ojca, Kalary. Taki mia�a pocz�tek ich ostatnia wsp�lna wyprawa, cho� �adne nie zdawa�o sobie w�wczas z tego sprawy; bawili si� w poszukiwanie skarbu, jak dawniej.
Wyszli na stert� gruz�w, w kt�rej zagin�� wszelki �lad po drewnie. Li�cie brassimip stercza�y spo�r�d szcz�tk�w pomnika dawnej fachowej murarki, obr�conej w kup� gliny. Kiedy� za�o�yli tu sw�j warowny zamek; jako za�oga odpierali szturm za szturmem fagorzych zast�p�w, rado�nie na�laduj�c odg�osy wyimaginowanej bitwy.
Laintala Aya bez reszty zaprz�ta�a panorama bardziej niepokoj�ca, jaka otwiera�a si� w jego umy�le. W owej panoramie, troch� jak w chmurze, a troch� jak w or�dziu Shay Tal czy mo�e staro�ytnej, rytej gdzie� w skale deklaracji, on i Oyre, i ich osowia�y niewolnik, i Oldorando, a nawet fagory i nieznane istoty zamieszkuj�ce dzikie krainy�� wszystko to wirowa�o w jakim� wielkim tyglu� tylko �e dalej �wiat�o jego rozumu nie si�ga�o, pozostawiaj�c go na kraw�dzi otch�ani, gro�nej i pi�knej zarazem.
Sta� na kupie gruz�w i patrzy� w d� na Oyre. Zgi�ta we dwoje myszkowa�a ni�ej, szukaj�c nie wiadomo czego u st�p rumowiska.
��Czy to mo�liwe, �e by�o tu kiedy� wielkie miasto? Czy jacy� ludzie odbuduj� je kiedy� w przysz�o�ci? Ludzie podobni do nas, lecz op�ywaj�cy w bogactwa?
Nie uzyskawszy odpowiedzi przykucn�� na murze i gapi�c si� na plecy dziewczyny w dole zasypa� j� dalszymi pytaniami.
��Co ci wszyscy ludzie jedli? My�lisz, �e Shay Tal wie o takich rzeczach? Czy tutaj ukryty jest jej skarb?
Ca�a w futrze, pochylona, Oyre by�a z g�ry bardziej podobna do zwierzaka ni� do dziewczyny. Zupe�nie nie zwracaj�c na niego uwagi, szpera�a w jamie mi�dzy kamieniami.
��Kap�an borlie�ski twierdzi, �e Borlien zajmowa�o ongi� ogromny obszar ca�ego Oldorando, dalej ni� jastrz�b doleci.�� Potoczy� bystrym spojrzeniem po okolicy, mrocznej pod grub� warstw� chmur.�� Bzdura.
Pewnie w przeciwie�stwie do Oyre wiedzia�, �e jastrz�bie terytorium jest jeszcze bardziej ograniczone ni� terytorium ludzi. Apel Shay Tal skierowa� jego uwag� ku innym ograniczeniom w �yciu, nad kt�rymi duma� teraz bezowocnie, patrz�c spode �ba na posta� w dole. Z�y pod�wiadomie na Oyre pragn�� dotrze� do niej w jaki� spos�b, znale�� j�zyk wyra�aj�cy to, co kryje si� w milczeniu.
��Chod�, zobacz, co znalaz�am, Laintalu Ayu!
Zadar�a ku niemu �niad�, rozradowan� twarz. Ostatnio jej rysy wypi�knia�y po kobiecemu. Ca�a z�o�� go opu�ci�a i zjecha� po pochy�o�ci muru do dziewczyny. Wyci�gni�te z nory malutkie nagie zwierz�tko rozpaczliwie wyrywa�o si� jej z r�k, wykrzywiaj�c z przera�enia r�owy, szczurkowaty pyszczek.
Pochyleni nad tym noworodkiem �wiata, muskali si� w�osami. Laintal Ay uj�� jej d�onie w swoje i palce ich splot�y si� na wierzgaj�cej istocie. Podni�s�szy wzrok zajrza�a mu w oczy, u�miechaj�c si� leciutko rozchylonymi wargami. Obj�� j� wp�.
Lecz sta� przy nich niewolnik z wypisanym na twarzy ponurym zrozumieniem iskry, jaka roznieci�a nowy �ar w ich �y�ach. Oyre odst�pi�a na krok, po czym bez ceregieli wcisn�a ma�ego gryzonia z powrotem do nory. Nachmurzone spojrzenie utkwi�a w ziemi.
��Twoja ukochana Shay Tal nie wie wszystkiego. Ojciec powiedzia� mi w sekrecie, �e jego zdaniem to sko�czona wariatka. Chod�my ju� do domu.
Przez jaki� czas Laintal Ay mieszka� u Shay Tal. �mier� rodzic�w i dziadk�w przeci�a ni� jego dzieci�stwa, jednak obaj z Dathk� byli ju� �owcami ca�� g�b�. Wydziedziczony przez wuj�w, postanowi� dowie��, �e im dor�wnuje. Wyr�s� i wydoro�la� wcze�nie, wci�� z t� sam� dziecinn� rado�ci� na obliczu. Mia� wydatn� szcz�k�, wyraziste rysy. Wkr�tce jego si�a i szybko�� zacz�y zwraca� powszechn� uwag�. �mia�y si� do niego oczy wielu dziewcz�t, lecz on widzia� tylko c�rk� Aoza Roona. Mimo �e cieszy� si� og�ln� sympati�, mia� w sobie co�, co trzyma�o ludzi na dystans. Wzi�� sobie do serca �mia�e s�owa Shay Tal. Niekt�rzy m�wili, �e zanadto przej�� si� pochodzeniem od Wielkiego Juliego. By� samotny w najwi�kszej kompanii. Jedynym jego przyjacielem zosta� awansowany z brata cechowego na �owc� Dathk� Den, a Dathk� nawet do Laintala Aya rzadko otwiera� usta. Jak kto� s�usznie zauwa�y�: je�li nikogo nie ma, to znaczy, �e jest tylko Dathk�.
Niebawem Laintal Ay zamieszka� z paroma kompanami w Wielkiej Wie�y, nad izb� Nahkriego i Klilsa. Tam po wielokro� s�ucha� dawnych opowie�ci i nauczy� si� �piewa� stare pie�ni �owieckie. Lecz najch�tniej bra� prowiant i �nie�ne rakiety i w��czy� s � po miejscami zielonej ju� okolicy. W tych wyprawach nie szuka� towarzystwa Oyre.
Nikt poza nim nie wyrusza� w�wczas w teren samopas. �owcy polowali razem, �winiarze i g�siarze mieli sta�e �cie�ki w pobli�u osady, przy brassimipach te� pracowano w grupach. Niebezpiecze�stwo i �mier� zbyt cz�sto towarzyszy�y samotnikom. Laintal Ay zyska� opini� dziwaka, jego reputacja jednak nie ucierpia�a, gdy� znacznie powi�kszy� kolekcj� czaszek zwierz�cych na palisadach Oldorando.
Wy�y wichury. Laintal Ay zapuszcza� si� daleko, nie bacz�c na wrogo�� przyrody. Zapuszcza� si� w dziewicze doliny i w rumowiska prastarych miast, z dawien dawna opuszczonych przez mieszka�c�w, kt�rzy zostawili swe siedziby wilkom i niepogodom.
W porze �wi�ta Zachodu Obojga S�o�c zyska� sobie s�aw� nie lada wyczynem, bo pobiciem i pojmaniem, wesp� z Aozem Roonem, borlie�skich kupc�w. Przemierzaj�c w pojedynk� wzg�rza na p�nocny wsch�d od Oldorando, wpad� w g��bokim �niegu do leja, kt�ry nagle otworzy� mu si� pod stopami. Na dnie leja warowa� ko�atek, st�skniony za kolejnym posi�kiem. Ko�atki do z�udzenia przypominaj� zawalone drewniane szopy, napr�dce pokryte strzech�. Jako niezwykle powolne posilaj� si� rzadko, za to osi�gaj� ogromne d�ugo�ci i niewielu maj� wrog�w poza cz�owiekiem. Ze zwini�tego na dnie swej jamy ko�atka Laintal Ay dojrza� jedynie asymetrycznie rogaty �eb, rozdziawion� g�b� i z�biska jak drewniane ko�ki. Wyrwa� spomi�dzy nich nog� i poturla� si� na bok. W kr�puj�cym ruchy kopnym �niegu wzni�s� oszczep i wepchn�� drzewce g��boko pomi�dzy zawiasy paszcz�ki. Rytmiczne wymachy �ba by�y powolne, lecz pot�ne. Ko�atek ponownie obali� Laintala Aya, nie m�g� jednak zewrze� pyska. Umkn�wszy spod ostrych rog�w Laintal Ay wskoczy� na kark stworzenia, chwytaj�c si� k�p sztywnej szczeciny, kt�re wyrasta�y ze spoin o�miobocznych p�yt pancerza. Wyci�gn�� zza pasa n�.
Uwieszony szczeciny jedn� r�k� zacz�� odrzyna� w��kniste zaczepy najbli�szej p�yty. Ko�atek wrzasn�� z w�ciek�o�ci. Jemu r�wnie� zawadza� �nieg i nie m�g� si� przeturla� tak, �eby zmia�d�y� napastnika. Laintal Ay oderwa� jako� p�yt� z jego karku. By�a �upliwa jak drewno. Wepchn�� j� zwierzakowi w gard�o, po czym przyst�pi� do odrzynania niezgrabnej g�owy. Wreszcie odpad�a. Miast krwi pop�yn�a wodnista, bia�awa posoka. Ten osobnik mia� dwie pary oczu�� w przeciwie�stwie do po�ledniejszego gatunku z jedn� par�. Dwoje oczu w czaszce patrzy�o w prz�d, dwoje pozosta�ych, osadzonych w podobnych do rog�w wyrostkach z ty�u czaszki, patrzy�o wstecz. Wszystkie te �lepia potoczy�y si� w �nieg, sk�d nie przesta�y nadal �ypa� z niedowierzaniem. Pozbawiony �ba tu��w w najwy�szym po�piechu zakopywa� si� w zasp�. Laintal Ay pod��a� za nim przez zwa�y �niegu, a� razem wynurzyli si� na �wiat�o dnia.
Ko�atek mia� przys�owiowo twardy �ywot. Jeszcze d�ugo b�dzie tak w�drowa� i w�drowa�, nim rozleci si� w kawa�ki. Laintal Ay wyda� okrzyk rado�ci. Dobywszy krzesiwa, wskoczy� po raz drugi na kark stworzenia i podpali� szczecin�, kt�ra zap�on�a z gwa�townym skwierczeniem. �mierdz�cy dym poszybowa� w niebiosa. Przypiekaj�c zwierzakowi to jeden, to drugi bok na przemian. Laintal Ay m�g� nim jako tako sterowa�. Bezg�owy stw�r ty�em sun�� do Oldorando.
Z wysokich wie� zagra�y rogi. Pojawi�y si� opary gejzer�w. Zamajaczy�a palisada, obwieszczona pomalowanymi jaskrawo czaszkami. Kobiety i �owcy wybiegli na powitanie. Laintal Ay pomacha� im futrzan� czapk�. Rozsiad�szy si� na rozpalonym ko�cu gorej�cej drewnianej g�sienicy, triumfalnie przejecha� na niej rakiem uliczkami Embruddocku. �miechu by�o co niemiara. Ale musia�o min�� par� dni, nim z izb po�o�onych przy trasie jego wjazdu wywietrza� smr�d. Nie dopalone szcz�tki ko�atka Laintala Aya zosta�y zu�yte podczas obchod�w Zachodu Obojga S�o�c. Nawet niewolnicy �wi�towali to wydarzenie�� jednego z nich z�o�ono Wutrze w ofierze.
Zach�d Obojga S�o�c w Oldorando przypada� na dzie� Nowego Roku. Mia� to by� wedle nowego kalendarza rok 21 i nie zaniedbano uroczystej ceremonii. Na przek�r wszystkim przeciwnym si�om natury �ycie nie by�o z�e, wi�c nale�a�o je okupi� z�o�eniem ofiar. Od tygodni Bataliksa dogania�a na niebie powolniejszego wsp�stra�nika. W �rodku zimy trzyma�y si� ju� razem, a dni i noce by�y r�wnej d�ugo�ci, bez dziel�cego je p�dnia.
��Dlaczego s�o�ca chadzaj� w ten spos�b?�� spyta�a Vry.
��Zawsze chadza�y w ten spos�b�� odpar�a Shay Tal.
��Pani nie odpowiada na moje pytanie�� rzek�a Vry.
Z podnieceniem oczekiwano �wi�ta Zachodu, bowiem biesiad� poprzedzi� mia�o z�o�enie ofiary. Przedtem wok� wielkiego ogniska na placu odby�y si� ta�ce, do kt�rych przygrywa�y b�benki, piszcza�ki i horn�� ten ostatni instrument wed�ug niekt�rych wynalaz� sam Wielki Juli. Tancerzom podano be�tel, po czym wszyscy, od potu mokrzy i l�ni�cy na twarzach, przenie�li si� za palisad�.
Kamie� ofiarny le�a� pod wschodni� �cian� starej piramidy. Zebrali si� wok� niego, zachowuj�c nakazan� szacunkiem odleg�o��, czego pilnowa� jeden z cechmistrz�w. Niewolnicy wcze�niej ci�gn�li losy. Zaszczytu bycia ofiar� dost�pi� Kalary, m�ody niewolnik rodem z Borlien, nale��cy do Aoza Roona. Ze sp�tanymi z ty�u r�kami przyprowadzono go na czele podekscytowanego t�umu.
Powietrze zastyg�o w zimnym bezruchu. Nad g�owami ludzi wisia�y szare pasma chmur. Na zachodzie para stra�nik�w opada�a ku horyzontowi. Ludzie trzymali pochodnie ze skorupy ko�atka. Laintal Ay ze swym milcz�cym przyjacielem Dathk� trzyma� si� boku Aoza Roona, poniewa� u boku Aoza Roona by�a jego pi�kna c�rka.
��Chyba �a�ujesz, �e musisz straci� Kalarego, Aozie Roonie�� powiedzia� Laintal Ay, robi�c przy tym s�odkie oczy do Oyre. Aoz Roon klepn�� go w rami�.
��Ja nigdy niczego nie �a�uj�, tak� ju� mam zasad�. �al zabija �owc�, jak zabi� Dresyla. W przysz�ym roku na�apiemy niewolnik�w do woli. Co tam Kalary.
Nie pierwszy raz Laintal Ay nie wierzy� w szczero�� starego przyjaciela. Aoz Roon zerkn�� na Elina Tala i obaj wybuchn�li �miechem, chuchaj�c oparami be�telu. Wszyscy przepychali si� naprz�d i weselili, opr�cz jednego Kalarego. Korzystaj�c z t�oku Laintal Ay z�apa� Oyre za r�k� i u�cisn��. Odwzajemni�a si� u�ciskiem i u�miechem, nie maj�c �mia�o�ci spojrze� mu w oczy. Rozpiera�a go rado��. �ycie doprawdy jest pi�kne. Nie przesta� szczerzy� z�b�w, mimo �e ceremonia r pocz�a si� nie na �arty. Wkr�tce Freyr i Bataliksa jednocze�nie odejd� z kr�lestwa Wutry i niczym mamik z mamic� zaton� w ziemi. Nazajutrz wzejd� razem, o ile ofiara zostanie przyj�ta, i przez jaki� czas razem b�d� paradowa� po niebie, razem �wieci�, noc ust�piwszy ciemno�ciom. Z wiosn� ponownie si� rozejd� i Bataliksa rozpocznie p�dzie�.
Wszyscy byli zgodni co do tego, �e pogoda jest �agodniejsza. G�si by�y t�u�ciejsze. Mimo to nabo�na cisza ogarn�a zwr�cony ku zachodowi t�um, kiedy cienie si� wyd�u�y�y. Para stra�nik�w odchodzi�a z kr�lestwa �wiat�o�ci. Choroby i z�e si�y tylko na to czeka�y. Trzeba by�o z�o�y� jakie� �ycie w ofierze, aby stra�nicy nie odeszli na zawsze. W miar� jak wyd�u�a�y si� dwoiste cienie, t�um coraz bardziej nieruchomia�, przest�puj�c z nogi na nog�, niczym ogromna bestia. Prysn�� weso�y nastr�j. Znikn�y twarze w dymie uniesionych pochodni. Cienie rozros�y si�. Scen� okry�a szaro��, kt�rej ju� nie mog�y rozproszy� pochodnie. Ludzi po��czy� wiecz�r i zbiorowa psychoza.
Starsi rady, siwi i przygarbieni, wyst�pili w szeregu i wielkimi acz trz�s�cymi si� g�osami zaintonowali mod�y. Czterech niewolnik�w doprowadzi�o Kalarego. Potyka� si� w�r�d nich id�c ze zwieszon� g�ow�; po brodzie ciek�a mu �lina. Stado ptak�w skr�ci�o nad nimi szumi�c skrzyd�ami, jakby sz�a ulewa, i rozp�yn�o si� w z�ocie zachodu. Na ofiarnym kamieniu w kszta�cie rombu po�o�ono ofiarnego Kalarego, ku zachodowi g�ow�, kt�ra spocz�a w zag��bieniu wy��obionym w liszajowatej powierzchni kamienia. Zamkni�te w drewnianych dybach stopy wskazywa�y stronꠗ ciemnoszar� ju� od nadci�gaj�cej nocy�� w kt�rej stra�nicy pojawi� si� nast�pnym razem, je�li uko�cz� sw� niebezpieczn� podr�. Tak oto w�asnym cia�em, z jego wylotami i tunelami, ofiara symbolizowa�a mistyczn� jedno�� dwojga niezg��bionych tajemnic �ycia ludzkiego i kosmicznego: jako na g�rze, tak i�� wysi�kiem wsp�lnej woli�� na dole. Ofiara ju� zatraci�a swoj� indywidualno��. Wprawdzie Kalary toczy� oczyma, ale nie wyda� z siebie g�osu, zastyg�y, jakby porazi�a go obecno�� Wutry. Odesz�a czw�rka niewolnik�w, a zbli�yli si� Nahkri z Klilsem. Na futra zarzucili p�aszcze z farbowanego na czerwono sukna. Do skraju t�umu towarzyszy�y im �ony, dalej kroczyli ju� sami. Rzadkie fryzowane brody raz przynajmniej dodawa�y powagi ich obliczom; prawd� powiedziawszy, byli nie mniej bladzi ni� ofiara, z kt�rej Nahkri, ujmuj�c top�r, nie spuszcza� wzroku. Zwa�y� w d�oni wspania�e narz�dzie. Uderzy� gong. Nahkri jak wro�ni�ty w ziemi� sta� ze wzniesionym obur�cz toporem, przes�aniaj�c sob� drobniejsz� posta� brata. Chwila przed�u�a�a si� i t�um zacz�� szemra�. G�owa musia�a spa�� od topora w wyznaczonym czasie: przegapi ten moment, a kto wie, co si� stanie ze stra�nikami. Szmer wyra�a� niemal powszechny brak wiary w par� rz�dz�cych braci.
��Bij!�� krzykn�� kto� ze st�umionych szereg�w.
Zagwizda� �wistek Czasu.
��Nie mog� tego zrobi栗 rzek� Nahkri, opuszczaj�c top�r.�� Nie zrobi� tego. Fugasa, tak. Ale nie cz�owieka, cho�by to by� Borlie�czyk. Nie mog�.
M�odszy brat wychyli� si� zza niego, wyrwa� mu z r�k toporzysko.
��Ty tch�rzu� robisz z nas durni�w na oczach ludzi. Sam to za�atwi�, a ha�ba dla ciebie. Poka�� ci, kt�ry z nas jest m�czyzn�, ty babska s�abizno!
Szczerz�c z�by, zarzuci� top�r na rami�. Utkwi� wzrok w zastyg�ej twarzy ofiary, kt�ra wytrzeszczy�a oczy ze swego kamiennego zag��bienia niczym z grobu. Mi�nie Klilsa przebieg� skurcz, jakby odmawia�y mu pos�usze�stwa. Ostrze topora odbi�o promienie zachodz�cych s�o�c. Po czym spocz�o na kamieniu, a Klils z j�kiem wspar� si� na toporzysku.
��Za ma�o wypi�em be�telu�
Odpowiedzia� mu j�k t�umu. Stra�nicy zahaczali ju� tarczami o nier�wno�ci horyzontu. S�ycha� by�o pojedyncze okrzyki:
��Para b�azn�w�
��Za du�o s�uchali Loily Bry, m�wi� wam.
��To ojciec tyle im dowali� rozumu do g�owy, �e nie maj� si�y ruszy� r�k�.
��Za d�ugo wysiadywa�e� jaja na babskim gnie�dzie, Klils?
To rubaszne, g�o�ne pytanie wzbudzi�o �miech i przerwa�o ponury nastr�j. T�um zacie�nia� kr�g, gdy Klilsowi top�r wypad� z d�oni w stratowane b�oto. Aoz Roon zostawi� przyjaci�, doskoczy� do topora. Warkn�� jak pies i obaj bracia cofn�li si� przed nim niemrawo protestuj�c. Po chwili czmychn�li jeszcze dalej, zas�aniaj�c si� ramionami�� Aoz Roon wzni�s� top�r nad g�ow�.
S�o�ca ton�y, aureol� pogr��one do po�owy w morzu czerni. Ich �wiat�o�� rozlewa�a si� niczym ��tka dw�ch g�sich jaj, czerwono-z�ota, jak gdyby fagorza i ludzka krew miesza�y si� w martwych pustkowiach. �miga�y nietoperze. �owcy podnie�li pi�ci, wiwatuj�c na cze�� Aoza Roona. Cie� od wierzcho�ka piramidy jak ostroga dzieli� rzek� promieni s�onecznych. Dwa potoki jasno�ci omywa�y boki zmursza�ego kamienia ofiarnego, dok�adnie zarysowuj�c jego kszta�t. Sama ofiara by�a w cieniu. Ostrze narz�dzia �mierci przeci�o blask, zapad�o w cie�. Czystemu stukni�ciu topora odpowiedzia� jednog�o�ny okrzyk t�umu, echo uderzenia wydarte z oddychaj�cych unisono p�uc, jakby wszyscy zebrani r�wnie� oddali ducha. Odr�bana g�owa opad�a na bok i zdawa�o si�, �e ca�uje kamie� swej ko�yski. Buchaj�ca z rany krew zatapia�a g�ow� i przelewaj�c si� �cieka�a na ziemi�. Nadal ciek�a, gdy ostatni skrawek s�o�c zaton�� za horyzontem. Chodzi�o w�a�nie o rytualn� krew, magiczny p�yn do przezwyci�enia niebytu, drogocenn� ludzk� krew. Mia�a tak skapywa� przez ca�� noc, podtrzymuj�c ogie� pary stra�nik�w i przez wyloty i tunele prakamienia wiod�c ich bezpiecznie do najbli�szego poranka.
Ludziom ci�ar spad� z serca. Z uniesionymi wysoko pochodniami wracali za palisady do staro�ytnych wie�, czerniej�cych teraz jak osmalone na tle chmurowiska, b�d� splamionych widmowym blaskiem sun�cych pochodni. Dathka szed� przy Aozie Roonie, kt�remu t�um z szacunkiem ust�powa� z drogi.
��Jak mog�e� �ci�� w�asnego niewolnika?�� spyta�. Starszy �owca rzuci� mu wynios�e spojrzenie.
��Czasami trzeba podj�� decyzj�.
��Ale Kalarego��� sprzeciwi�a si� Oyre.�� To by�o straszne.
Aoz Roon zlekcewa�y� skrupu�y c�rki.
��To nie na dziewczy�ski rozum. Napompowa�em Kalarego bimbomem i be�telem przed ceremoni�. Nic nie czu�. Pewnie wci�� mu si� zdaje, �e le�y w obj�ciach jakiej� borlie�skiej panny�� za�mia� si�.
Zako�czyli obrz�dy. Nikt ju� teraz nie w�tpi�, �e Freyr z Bataliks� wzejd� o poranku. Zbierali si�, �eby to uczci�, opi� z rado�ci� tym wi�ksz�, �e mogli sobie pogwarzy� o nowym skandalu, o zniewie�cia�ym sercu swoich przyw�dc�w. Nie by�o milszego tematu do rozm�w nad kubkiem �wi�skiego rozumu przed podj�ciem Wielkiej Opowie�ci.
Jeden Laintal Ay o czym� innym poszeptywa� do Oyre, ob�ciskuj�c j� w mroku.
��Pokocha�a� mnie widz�c, jak wje�d�am na ko�atku, kt�rego pojma�em w�asnymi r�kami?
Pokaza�a mu j�zyk.
��Chwalipi�ta! Wygl�da�e� na nim jak g�upi.
Zrozumia�, �e �wi�towanie b�dzie mia�o tak�e swoje cienie.
Na wprost widzia� jedynie ziemi�, kt�ra staj�c d�ba wytycza�a mu ostry �uk horyzontu przed samym nosem. Drobne, spr�ynuj�ce pod stop� ro�linki porasta�y ziemi� po horyzont i w dole za nim calutk� dolin�. Laintal Ay przystan�� z d�o�mi wspartymi na kolanie i obejrza� si� za siebie �api�c oddech. Oldorando le�a�o o sze�� dni marszu.
Przeciwleg�y stok doliny sk�pany by� w czystym, b��kitnawym �wietle, z niezwyk�� ostro�ci� dobywaj�cym wszelkie szczeg�y. Niebo nad nim sin� purpur� zwiastowa�o zamiecie. Tu, gdzie sta�, wszystko kry� cie�.
Podj�� mozoln� wspinaczk�. Znad p�kola pobliskiego horyzontu wynurzy�a si� ziemia, czarna, nie do zdobycia. Nigdy tutaj nie by�. W miar� jak �w bliski horyzont obni�a� si� z ka�dym jego krokiem, przed Laintalem Ayem wyrasta� szczyt wie�y. Kamienna wie�a w ruinie, wzniesiona dawno temu na wz�r oldorandzkich; takie same nachylone do �rodka �ciany, okna w ka�dym z czterech naro�nik�w na ka�dym pi�trze. Zosta�y tylko cztery pi�tra.
Wreszcie Laintal Ay pokona� zbocze. Wielkie szare ptaki obsiad�y �ciany wie�y, otoczonej gruzowiskiem z w�asnych mur�w. Za ni� niedost�pna, olbrzymia g�ra b�yszcza�a czerni� pod sinymi niebiosami. Pomi�dzy nim a niesko�czono�ci� sta� rz�d rad�abab. Zimny wiatr �wista� mu mi�dzy z�bami, tote� zacisn�� wargi. Co robi�a ta wie�a tak daleko od Oldorando?
Jakby natchnione t� my�l� ptaki wzbi�y si� z �opotem i odlecia�y nisko nad ziemi�. Patrzy� za nimi, dop�ki nie znikn�y mu z oczu, pozostawiaj�c go samego w przestworzach krajobrazu.
Och, Shay Tal musi mie� racj�. Inny by� kiedy� �wiat. Zagadni�ty o jej przemow� Aoz Roon powiedzia�, �e s� to sprawy bez �adnego znaczenia, bo nie ma si� na nie wp�ywu, �e jedyne, co ma znaczenie, to przetrwanie i jedno�� plemienia, a gdyby Shay Tal dano woln� r�k�, to by�oby po jedno�ci. Shay Tal twierdzi�a, �e jedno�� si� nie liczy wobec prawdy.
Z g�ow� nabit� my�lami, kt�re goni�y w jego �wiadomo�ci jak cienie chmur po krajobrazie, wszed� do wie�y i zadar� g�ow�. Z wie�y pozosta� tylko szkielet. Drewniane stropy zosta�y wyrwane na opa�. Z�o�ywszy w k�cie sakw� i oszczep, wykorzystuj�c najmniejsze oparcie dla st�p. wspi�� si� po nie ciosanych kamieniach muru na jedn� ze �cian i stan�� na samym szczycie. Rozejrza� si� woko�o. G��wnie wypatrywa� fagor�w�� to by�y ich tereny�� ale gdziekolwiek spojrza�, widzia� jedynie go�e, nieo�ywione kszta�ty.
Shay Tal nigdy nie wysz�a poza osad�. Mo�e musia�a wymy�la� zagadki. A przecie� tu by�a zagadka. Ogarniaj�c wzrokiem gigantyczne formy terenu ze zgroz� zadawa� sobie pytania: Kto je ukszta�towa�? Po co?
Wysoko na olbrzymim kopcu�� nawet nie b�d�cym podg�rzem podg�rza Nktryhku�� dostrzeg� ruchome krzewy. Male�kie, blado-zielonkawe w m�tnym �wietle. Wyt�aj�c wzrok rozpozna� pi agnostyk�w odzianych we w�ochate burki, zgi�tych we dwoje podczas wspinaczki. P�dzili przed sob� stadko k�z czy le� arang�w.
Rozmy�lnie trwoni� czas, mia� wra�enie, �e czas odp�ywa w �wiat, gdy on tak si� wpatruje w oddalone istoty, jak gdyby one zna�y odpowied� na jego pytania czy na pytania Shay Tal. Owe istoty zapewne nale�a�y do w�drownych plemion Nondad�w, m�wi�cych j�zykiem nie spokrewnionym z olonetem. Jak d�ugo patrzy�, brn�li przez sw�j kawa�ek pejza�u, jakby nie posuwaj�c si� wcale do przodu.
Okolice Oldorando obfitowa�y w stada jeleni, dostarczaj�cych mieszka�com podstawowego po�ywienia. Istnia�o kilka sposob�w zabijania jeleni. Ulubionym sposobem Nahkriego i Klilsa by�a metoda na wabia. Do pas�cego si� stada �owcy podprowadzali pi�� oswojonych �ani na sk�rzanych lejcach. Pochyleni za �aniami mogli kierowa� sw� ruchom� os�on� i podej�� blisko zwierz�t. W�wczas wyskakiwali i miotanymi z wyrzutnik�w oszczepami k�adli trupem jak najwi�cej sztuk. Tusze zabierano do domu, �aduj�c je na grzbiety oswojonym �aniom, kt�re musia�y d�wiga� trupy pobratymc�w.
Sypa� �nieg. Lekka odwil� w �rodku dnia utrudni�a poch�d. Jeleni by�o mniej ni� zwykle. �owcy w trudnym terenie niezmordowanie maszerowali na wsch�d, wiod�c swoje �anie-wabiki przez trzy dni, nim wypatrzyli ma�e stadko. �owc�w by�o dwudziestu. Nahkri i jego brat odzyskali wzgl�dy po nocy Zachodu Obojga S�o�c, dzi�ki szczodremu szafowaniu be�telem. Laintal Ay z Dathk� trzymali si� boku Aoza Roona. Na �owach m�wili niewiele, lecz wzajemne zaufanie zast�powa�o im s�owa. Aoz Roon w swoim czarnym futrze rysowa� si� na tle pustkowi jak pos�g odwagi i m�odsi �owcy nie odst�powali go na krok, wierni niczym Kurd, ogromne psisko Aoza Roona.
Stadko pas�o si� przy grani niewielkiego wzniesienia przed nimi, po zawietrznej. �owcy musieli obej�� je z prawa od nawietrznej i od strony szczytu, sk�d wiatr nie ni�s�by ich woni. Dw�ch ludzi zostawiono z psami. Reszta grupy ruszy�a pod g�r� w topniej�cym, na palec g��bokim, �niegu. Gra� rysowa�a si� poszarpan� lini� pniak�w i gdzieniegdzie resztek mur�w, kt�re stulecia i �ywio�y obtoczy�y w kr�g�e kopczyki. Przebywali w martwym polu i zobaczyli stado dopiero w�wczas, gdy�� ju� na czworakach, wlok�c po ziemi swoje oszczepy i wyrzutniki�� wype�zli na szczyt wzniesienia i rozejrzeli si� w terenie.
Stado liczy�o dwadzie�cia dwie �anie i trzy byki, kt�re podzieli�y je mi�dzy siebie, od czasu do czasu ur�gaj�c jeden drugiemu g�o�nym rykiem. Zwierz�ta by�y rachityczne, ze sko�tunion� sier�ci�, �ebra im stercza�y, rudawe grzywy wisia�y w strz�pach. �anie pas�y si� b�ogo, prawie nie podnosz�c �b�w. Pas�y si� pod wiatr, dmuchaj�cy w twarze przyczajonym �owcom. Pomi�dzy kopytami zwierz�t �azi�y wielkie czarne ptaki.
Nahkri da� znak. Bracia poprowadzili dwie oswojone �anie zachodz�c stado z lewej flanki, ukryci przed �eruj�cymi jeleniami, kt�re podnios�y �by, �eby zobaczy�, co si� dzieje. Aoz Roon, Dathk� i Laintal Ay wiedli pozosta�e trzy, oskrzydlaj�c stado z prawa.
Aoz Roon wi�d� swoj� �ani� trzymaj�c j� kr�tko przy pysku. Niezbyt mu si� podoba�a ta sytuacja. Stado pierzchaj�c b�dzie ucieka� od linii �owc�w, zamiast biec na nich; �owcy zostan� pozbawieni nie tylko dreszczu emocji, ale i mo�liwo�ci dzia�ania. Gdyby on tym kierowa�, wi�cej czasu po�wi�ci�by na wst�pne kroki, jednak Nahkriemu brakowa�o pewno�ci siebie, �eby zwleka�. Pastwisko mia� Aoz Roon po lewej r�ce; rzadki zagajnik dennisonowy oddziela� je od nier�wnego. skalistego terenu z prawej strony. W dali wznosi�y si� surowe klify i oparte na nich wzg�rza, coraz dalsze i dalsze, a� po szczyty g�r spi�trzonych hen na horyzoncie pod pi�ropuszami sinych ob�ok�w. Drzewa dawa�y jaka tak� os�on� odchodz�cym �owcom. Srebrzyste, potrzaskane pnie odarte by�y z kory. Minione zamiecie skosi�y korony. Wi�kszo�� drzew przypad�a do ziemi wyci�gaj�c ga��zie, byle dalej od wiatr�w. Niekt�re leg�y splecione, jak gdyby zwar�y si� w odwiecznym boju, a czas i �ywio�y tak nadgryz�y wszystkie, �e przypomina�y miniaturowe �a�cuchy g�rskie przeorane chtonicznym wypi�trzeniem.
Skradaj�c si� pod os�on� swej �ani Aoz Roon bada� ka�dy szczeg� tej scenerii. Dawniej zagl�da� tu cz�sto, gdy drogi by�y lepsze i pokrywa �niegu solidniejsza; zaciszne miejsce zapewnia�o dobr� widoczno��, wabi�c tym stada. Zauwa�y�, �e na poz�r martwe, a nawet skamienia�e dennisony wypu�ci�y ju� zielone p�dy, kt�re sp�ywaj�c po pniach przytula�y si� do ziemi od ich zawietrznej strony.
W przodzie co� si� poruszy�o. Pojawi� si� byk samotnik, znienacka wychyn�wszy spo�r�d drzew. Aoza Roona zalecia�a wo� zwierz�cia�� i jaki� skis�y od�r, zrazu trudny do zidentyfikowania. Przybysz do�� niepewnie dobi� do stada, gdzie ju� go oczekiwa� najbli�szy z trzech stadnych byk�w. Stadnik ruszy� do przodu, grzebi�c kopytami, rycz�c, potrz�saj�c �bem, �eby jak najkorzystniej zaprezentowa� swoje poro�e. Samotnik stawi� mu czo�o nie przyjmuj�c zwyczajowej postawy obronnej. Stadnik zaszar�owa� i sczepi� si� poro�em z intruzem. Tu� przed zetkni�ciem si� ich wie�c�w Aoz Roon wypatrzy� sk�rzany rzemie� rozpi�ty na tykach przybysza. B�yskawicznie przekaza� �ani� Laintalowi Ayowi, a sam znikn�� za najbli�szym pniakiem. Od kotwicz�cego pniak k��bowiska korzeni przeskoczy� do nast�pnej w szeregu dennisony. By�a poczernia�a i martwa. Przez jej rozdarty na wr�gi pie� Aoz Roon dostrzeg� k�p� ��tawego w�osia pomi�dzy dalszymi drzewami. �cisn�wszy w prawicy oszczep zacz�� biec tak, jak tylko on to potrafi�. Czu� ostre g�azy w �niegu pod stopami, s�ysza� ryk sczepionych byk�w, widzia�, jak wy�ania si� przed nim ogromny martwy pie� i przez ca�y czas p�dzi� jak najszybciej i jak najciszej. Ale nie ustrzeg� si� cichego chrz�stu �niegu. Znikn�a k�pa k�ak�w, w jej miejsce pojawi�o si� kud�ate rami�. Fagor obr�ci� si�, �yskaj�c czerwieni� wielkich �lepi. Nastawi� d�ugie rogi i szeroko otworzy� ramiona na przyj�cie napastnika. Aoz Roon wsadzi� mu oszczep pod �ebra. Olbrzymi ancipita wrzasn�� chrapliwie i run�� na wznak. Pad� r�wnie� Aoz Roon. Fagor opasa� go ramionami, twarde jak rogi d�onie wbijaj�c mu w plecy. Zacz�li si� tarza� w �niegowej brei. Bia�a istota z czarn� splot�y si� w jednego potwora, kt�ry w�r�d pierwotnego krajobrazu walczy� teraz sam ze sob�, usi�uj�c rozedrze� w�asne cia�o na po�ow�.
Wyr�n�wszy w srebrzysty korze�, rozpad� si� z powrotem na dwoje�� czarna po�owa pod bia��. Bia�a odchyli�a g�ow� w ty�, z rozdziawionymi szcz�kami gotuj�c si� do zadania ciosu. Rz�dy ��tych z�b�w jak �opaty w szarawobia�ych dzi�s�ach zajrza�y Aozowi Roonowi w oczy. Uwolniwszy jako� r�k� z�apa� kamie� i wbi� go pomi�dzy grube wargi, pomi�dzy siekacze zamykaj�ce mu si� ju� na g�owie. Odepchn�� fagora, zmaca� oszczep nadal tkwi�cy pod �ebrami przeciwnika i ze wszystkich si� napar� na drzewce. Fagor z charkotem wyzion�� ducha. ��ta posoka chlusn�a mu z rany. Roz�o�y� ramiona i Aoz Roon dysz�c d�wign�� si� na nogi. Z ziemi nie opodal poderwa� si� krak i ci�ko machaj�c skrzyd�ami odlecia� na wsch�d. Aoz Roon zd��y� jeszcze zobaczy�, jak Laintal Ay zabija drugiego fagora. Jeszcze dwa wyskoczy�y z kryj�wki w le��cej pokotem dennisonie. Pocwa�owa�y na kaidawie w stron� klif�w. Za nimi frun�y bia�e ptaszyska zamaszy�cie bij�c skrzyd�ami i odwrzaskuj�c echom, kt�rymi same nape�nia�y pustkowia.
Nadszed� Dathka i bez s�owa u�cisn�� r�k� Aozowi Roonowi. Popatrzyli na siebie z u�miechem. Mimo b�lu Aoz Roon b�ysn�� bia�ymi z�bami. Wargi Dathki pozosta�y zaci�ni�te. Przyby� rozradowany Laintal Ay.
��Zabi�em go. Odwali� kit�!�� wo�a�.�� One maj� flaki w piersi, p�uca w brzuchu�
Aoz Roon odepchn�� nog� trupa fagora i opar� si� o pniak. Oddycha� g��boko, na przemian ustami i nosem, aby pozby� si� mdl�cego. mlecznego odoru przeciwnika. D�onie mu dr�a�y.
��Wezwijcie Elina Tala�� rzek�.
��Zabi�em go, Aozie Roonie!�� powt�rzy� Laintal Ay. wskazuj�c za siebie na le��ce w �niegu zw�oki.
��Sprowad�cie Elina Tala�� nalega� Aoz Roon.
Dathka podszed� do dw�ch byk�w, kt�re z��czone opuszczonymi rogami, wci�� mocowa�y si� w wydeptanej racicami ka�u�y. Doby� no�a i poder�n�� im gard�a jak stary wyga. Brocz�c ��t� posoka zwierzaki sta�y dop�ty, dop�ki mog�y usta� na nogach, po czym osun�y si� na ziemi� i zdech�y sczepione tak do samego ko�ca.
��Rzemie� pomi�dzy tyki�� stara sztuczka �owiecka fugas�w�� rzek� Aoz Roon.�� Jak tylko zobaczy�em ten rzemie�, wiedzia�em, �e kr�c� si� w pobli�u�
Nadbieg� Eline Tal w towarzystwie Faralina Ferda i Tantha Eina. Odtr�ciwszy m�okos�w podtrzymali Aoza Roona.
��Mamy zabija� t� padlin�, a nie ob�ciskiwa� si� z ni��� powiedzia� Eline Tal.
Reszta stada ju� dawno uciek�a. Bracia ubili do sp�ki trzy �anie i triumfowali. Nadeszli pozostali �owcy ciekawi wyniku polowania. Pi�� tusz stanowi�o niezgorszy �up; Oldorando naje si� po powrocie �owc�w do syta. �cierwa fagorze zostan� tu, gdzie pad�y, i tu zgnij�. Ich sk�r nie chcia� nikt.
Laintal Ay z Dathk� przytrzymali oswojone �anie, za� Elin Tal z przyjaci�mi przyst�pi� do zbadania Aoza Roona. Ten odtr�ci� ich d�onie.
��Spieprzajmy st�d�� rzek� z grymasem b�lu �api�c si� za �ebra.�� Gdzie s� cztery, tam mo�e by� wi�cej tej padliny.
Ruszyli w powrotn� drog�; ubite �anie zarzucili na grzbiety oswojonym, byki wlekli po �niegu. Lecz Nahkri by� z�y na Aoza Roona.
��Te pieprzone byki zdycha�y z g�odu. Mi�so b�dzie jak stary rzemie�.
Aoz Roon milcza�.
��Tylko s�py wol� �re� byki ni� �anie�� powiedzia� Klils.
��Cicho b�d�, Klils�� krzykn�� Laintal Ay.�� Nie widzisz, �e Aoz Roon jest ranny? Lepiej by� sobie po�wiczy� machanie toporem.
Aoz Roon patrzy� w ziemi� bez s�owa, czym jeszcze bardziej rozz�o�ci� starszego z braci. Odwieczny pejza� otacza� ich cisz�.
Kiedy wreszcie podeszli na odleg�o�� wzroku do Oldorando i jego opieku�czych gor�cych �r�de�, z wie� zagra�y czatownicze rogi. Czatownikami zostawali m�czy�ni starzy lub zbyt schorowani, aby polowa�. Nahkri da� im l�ejsze zaj�cie, lecz je�li na widok powracaj�cych �owc�w nie zad�li w rogi, wstrzymywa� im przydzia� be�telu. G�os rog�w by� dla m�odych kobiet sygna�em do rzucenia roboty i wyj�cia przed palisady na spotkanie m�czyznom. Dr�a�y na my�l, �e kt�ry� m�g�by nie wr�ci栗 wdowie�stwo oznacza�o czarn� robot� pos�ugaczki, wegetacj� na granicy g�odu, wczesny zgon. Tym razem weseli�y si�, policzywszy g�owy. Nikogo nie brakowa�o. Tej nocy b�d� ucztowa�. Niekt�re z nich mo�e zajd� w ci���.
Eline Tal, Tanth Ein i Faralin Ferd pokrzykiwali na swoje kobiety, po r�wno obdzielaj�c je czu�o�ciami i wymys�ami. Aoz Roon cz�apa� samotny, nie m�wi�c s�owa, chocia� spod swoich czarnych brwi rozgl�da� si�, czy nie przysz�a Shay Tal. Nie przysz�a.
�adna kobieta nie wita�a te� Dathki. Z ponur� min� i marsem na czole przepycha� si� przez ci�b� witaj�cych, w nadziei, �e wypatrzy gdzie� samotniczk� Vry, przyjaci�k� Shay Tal.
Aoz Roon w skryto�ci gardzi� Dathk� za to, �e �adna kobieta nie wybieg�a i nie uwiesi�a si� jego ramienia, chocia� sam by� w podobnej sytuacji. Spod owych czarnych brwi widzia�, �e kt�ry� z �owc�w chwyta d�o� Dol Sakil, c�rki po�o�nej. Widzia� swoj� w�asn� c�rk�, jak podbiega i �apie za r�k� Laintala Aya; przyznawa� w duchu, �e para to dobrana, i dopatrywa� si� pewnych korzy�ci w ich zwi�zku. Rzecz jasna, dziewczyna jest uparta niczym kozio�, za� Laintal Ay potulny jak ciel�. Da mu w ko��, nim zgodzi si� zosta� jego �on�. Oyre pod tym wzgl�dem przypomina�a t� diablic� Shay Tal�� krn�brna, �liczna, samowolna. Ze spuszczon� g�ow� wku�tyka� w szerokie wrota, wci�� trzymaj�c si� za �ebra. Id�cy w pobli�u Nahkri i Klils op�dzali si� od swych piszcz�cych ma��onek. Obaj rzucili mu gro�ne spojrzenia.
��Nie pchaj si�, Aozie Roonie�� powiedzia� Nahkri.
Roztr�ci� ich ramieniem, patrz�c w drug� stron�.
��Mia�em ju� top�r w gar�ci i kln� si� na Wutr�, �e jeszcze nim wywin�.
Wszystko skaka�o mu przed oczyma. Wypi� duszkiem kubek be�telu i drugi wody, lecz wci�� zbiera�o mu si� na wymioty. Poszed� na g�r� do dzielonej z kompanami kwatery, zoboj�tnia�y po raz pierwszy na to, jak rozbior� upolowan� przy jego udziale zwierzyn�. W izbie run�� jak d�ugi. Nie pozwoli� jednak niewolnicy rozci�� na sobie ubrania ani opatrzy� ran. Le�a� trzymaj�c si� za �ebra. Po godzinie wyszed� samotnie i odszuka� Shay Tal.
S�o�ce chyli�o si� ku zachodowi, wi�c sz�a z okruchami chleba nad Voral nakarmi� ptactwo. Rzeka by�a szeroka. Odmarz�a w ci�gu dnia, ukazuj�c mroczn� to� w obrze�ach bia�ego lodu, po kt�rym z g�ganiem �azi�y g�si. Za m�odych lat obojga rzeka zawsze sta�a skuta lodem od brzegu do brzegu.
��Chodzicie na dalekie wyprawy �owieckie�� powiedzia�a Shay Tal�� a ja dzi� rano widzia�am zwierzyn� za rzek�. Chyba mustangi i dzikie konie.
Pos�pny i markotny Aoz Roon spojrza� krzywo i chwyci� j� za r�k�.
��Ty, Shay Tal, zawsze my�lisz na przek�r. S�dzisz, �e jeste� m�drzejsza od �owc�w? Dlaczego nie wysz�a� na granie rog�w?
��By�am zaj�ta.
Uwolni�a r�k� i zacz�a kruszy� j�czmienne sk�rki cisn�cym si� do niej g�siom. Aoz Roon odp�dzi� je nog� i znowu chwyci� j� za r�k�.
��Dzi� zabi�em fugasa. Jestem silny. Zrani� mnie, ale zabi�em bydlaka. Wszyscy �owcy patrz� we mnie jak w obraz, i wszystkie panny. Lecz ja chc� ciebie, Shay Tal. Dlaczego mnie nie chcesz?
Podnios�a twarz i oczy jak sztylety ku jego oczom, nie rozgniewana, ale pow�ci�gaj�c gniew.
��Co z tego, �e chc� ciebie, skoro ty z�ama�by� mi r�k�, gdybym ci si� sprzeciwi�a� a my zawsze b�dziemy si� spiera�. Nigdy nie przem�wisz do mnie czule. Umiesz si� �mia� i umiesz patrzy� wilkiem, ale nie umiesz prawi� s�odkich s��wek. Ot co!
��Nie jestem z tych, co prawi� s�odkie s��wka. Ani nie z�ama�bym ci twojej �licznej raczki. Da�bym ci co� tak wspania�ego, �e nie my�la�aby� o niczym innym.
Nic nie odrzek�a, tylko dalej karmi�a g�si. Ton�ca w �niegu Bataliksa z�oci�a lu�ne pasma jej w�os�w. W tej jakby wycyzelowanej w �wietle, zastyg�ej scenie, sun�a jedynie czarna �y�a wody. Aoz Roon sta� i po�era� dziewczyn� wzrokiem, w zak�opotaniu przest�puj�c z nogi na nog�; wreszcie rzuci�:
��Czym tak bardzo by�a� wcze�niej zaj�ta?
Nie patrz�c na niego odpar�a �ywo:
��S�ucha�e� moich s��w w owym smutnym dniu pogrzebu Loilanun. Kierowa�am je przede wszystkim do ciebie. �yjemy sobie na tym naszym podw�rku. Ja chc� zobaczy�, co si� dzieje za p�otem, na �wiecie. Chc� pozna� jak najwi�cej. Potrzebuj� twojej pomocy, lecz ty nie jeste� stworzony do udzielania pomocy. W wolnych chwilach nauczam wi�c inne kobiety, bo w ten spos�b sama si� ucz�.
��Co dobrego z tego przyjdzie? Napytasz tylko biedy.
Milcza�a zapatrzona w rzek�, na kt�rej k�ad�y si� resztki dziennej poz�oty.
��Powinienem po�o�y� ci� na kolanie i przyla� ci w ty�ek.
Sta� ni�ej na pochy�ym brzegu, podnosz�c ku niej oczy. Zerkn�a na niego gniewnie, ale niemal natychmiast twarz jej si� odmieni�a. Wybuchn�a �miechem ukazuj�c mu bia�e z�by i r�owe karby podniebienia, tylko na chwil�, bo zaraz przes�oni�a d�oni� usta.
��Ty naprawd� nic nie rozumiesz.
Wykorzysta� ten moment i chwyci� j� mocno w obj�cia.
��Dla ciebie znajd� s�odkie st�wka i nie tylko s��wka. Wszystko dla twych powab�w i oczu b�yszcz�cych jak to� te} rzeki. Rzu� nauki, bez kt�rych wszyscy mog� si� obej��, i zosta� moj� kobiet�.
Zakr�ci� si� woko�o, a� frun�a w powietrze, a g�si rozpierzch�y si� zgorszone, wyci�gaj�c szyje ku dalekiej linii horyzontu.
��Prosz�, Aozie Roonie�� rzek�a stan�wszy ponownie na ziemi�� rozmawiaj ze mn� w normalny spos�b. Moje �ycie ma jakby podw�jn� warto��, a odda� si� mog� tylko raz. Wiedza du�o znaczy dla mnie�� dla ka�dego. Nie zmuszaj mnie do wyboru pomi�dzy tob� a nauk�.
��Kocham ci� od dawna, Shay Tal. Wiem, �e oburza ci� sprawa z Oyre, lecz nie powinna� mnie odtr�ca�. Zosta� moj� kobiet� ju� teraz, bo�� ostrzegam ciꠗ znajd� sobie inn�. Krew mam gor�c�. Zamieszkaj ze mn�, a wywietrzeje ci z g�owy ta ca�a akademia.
��Och, ty w k�ko swoje. Je�li mnie kochasz, postaraj si� wys�ucha� tego co m�wi�.
Zawr�ci�a w g�r� skarpy, w kierunku swojej wie�y. Lecz Aoz Roon j� dogoni�.
��Odchodzisz, Shay Tal, teraz, kiedy zmusi�a� mnie do nagadania tych wszystkich g�upstw, ty sobie tak po prostu odchodzisz?!�� Potulniej�c, prawie nie�mia�o doda�:�� A co by� zrobi�a, gdybym by� tutaj panem, lordem Embruddocku? To nie jest wykluczone. Wtedy musia�aby� zosta� moj� kobiet�.
Patrz�c w oczy Shay Tal, kiedy si� na niego obejrza�a, zrozumia�, dlaczego jej pragnie; przez kr�tk� chwil� zagl�da� w g��b jej duszy, gdy m�wi�a �agodnie:
��Wi�c to ci si� �ni, Aozie Roonie. C�, wiedza i m�dro�� to sny innego rodzaju, wi�c ka�demu z nas s�dzone �ni� osobno. Ja r�wnie� ci� kocham, ale ceni� sobie w�asn� wolno��, tak jak ty swoj�.
Milcza�. Zrozumia�a, �e uzna�, czy te� wydaje mu si�, �e uzna� jej uwag� za trudn� do przyj�cia, lecz jego my�l pod��y�a inn� drog� i rzek� z twardym b�yskiem w oku:
��Ale Nahkriego nienawidzisz, prawda?
��On mi nie zawadza.
��Ach tak, a mnie zawadza.
Jak zwykle po powrocie z �ow�w ucztowano, popijaj�c i jedz�c do p�na w nocy. By� zwyczajowy be�tel, �wie�o uwarzony przez cech browarnik�w, a ponadto ciemne wino z j�czmienia. By�y przy�piewki, ta�czono hopaka i kurzy�o si� z g��w coraz mocniej. U szczytu popijawy wi�kszo�� m�czyzn zalewa�a si� w Wielkiej Wie�y, z kt�rej roztacza� si� widok na ca�� g��wn� ulic�. W uprz�tni�tej dolnej izbie p�on�� ogie�, �l�c k��by dymu pod krokwie w metalowych kotwach. Aoz Roon nie odzyska� humoru i uciek� od �piew�w. Laintal Ay widzia� jego odej�cie, ale by� nazbyt zaj�ty chodzeniem za Oyre, �eby chodzi� za jej ojcem. Aoz Roon wspi�� si� po schodach i min�wszy wszystkie kondygnacje wyszed� na p�aski dach �ykn�� �wie�ego powietrza. G�uchy na muzyk� Dathka pod��y� za nim w mrok. Jak zwykle milcza�. Wsun�� d�onie pod pachy, spogl�daj�c na niewyra�nie majacz�ce kszta�ty nocy. Wysoko na niebie wisia� baldachim m�tnej zielonkawej zorzy, skrzyd�ami nikn�c w stratosferze. Aoz Roon zatoczy� si� w ty� z g�o�nym rykiem. Dathka z�apa� go i przytrzyma�, lecz starszy m�czyzna op�dzi� si� od niego.
��Co ci� gryzie? Podpi�e�, co?
��Tam!�� Aoz Roon wskaza� w ciemn� pustk�.�� Ju� posz�a, bodaj j� szlag. Baba z �bem �wini. Na �on, jak ona patrzy�a!
��Aha, masz majaki. Jeste� pijany.
Aoz Roon odwi�d� si� ze z�o�ci�.
��Nie nazywaj mnie pijakiem, dzieciuchu! Widzia�em ja, powiadam ci. Go�a, wysoka, cienkie nogi, ow�osiona od szpary po brod�, czterna�cie cyc�w� sz�a prosto na mnie.
Biega� po tarasie wymachuj�c l�kami. Z w�azu wyszed� Klils na nieco chwiejnych nogach, z nie dojedzonym ud�cem jelenim w gar�ci.
��Wy dwaj nie macie nic do roboty tu na g�rze To jest Wielka Wie�a. Tu przychodz� panowie Oldorando.
��Ty zasra�cu�� powiedzia� Aoz Roon podchodz�c do niego.�� Upu�ci�e� top�r.
Klils grzmotn�� go z ca�ej si�y ko�ci� jeleni� w szyj�. Aoz Roon z �ykiem chwyci� Klilsa za gard�o, pr�buj�c go udusi�. Ale Klils kopniakiem w kostk� i seri� cios�w w do�ek rzuci� Aoza Roona na okalaj�cy taras, miejscami wykruszony parapet. Aoz Roon roz�o�y� si� na wznak z g�ow� zwieszon� w powietrzu.
��Dathka!�� zawo�a�.�� Pom� mi!
Bez s�owa Dathka zaszed� Klilsa od ty�u, z�apa� go obur�cz w kolanach i podni�s� za nogi. Przerzuci� je za parapet, siedem pi�tr nad ziemi�.
��Nie, nie!�� wrzasn�� Klils walcz�c zaciekle, kurczowo oplataj�c ramionami szyj� Aoza Roona.
Trzej m�czy�ni mocowali si� w zielonkawym mroku, przy akompaniamencie �piew�w z do�u; dwaj�� zamroczeni be�telem�� przeciwko gibkiemu Klilsowi. Wreszcie wzi�li nad nim g�r�, rozerwawszy chwyt, kt�rym trzyma� si� �ycia. Wydawszy ostatni krzyk Klils spad� jak kamie�. S�yszeli, jak cia�o uderza w dole o ziemi�. Aoz Roon z Dathka przysiedli zziajani na parapecie.
��Sprz�tn�li�my drania�� powiedzia� w ko�cu Aoz Roon. Chwyci� si� za obola�e zebra.�� Dzi�ki, Dathka.
Dathka milcza�. Po chwili Aoz Roon rzek�:
��Zabij� nas za to zasra�ce. Nahkn nie pu�ci tego p�azem, zabij� nas. Ludzie ju� mnie nienawidz�.�� I po kolejnej chwili ciszy wybuchn�� ze z�o�ci�:�� To wszystko przez tego g�upka Klilsa. Rzuci� si� na mnie. To przez niego.�� Nie mog�c znie�� milczenia zerwa� si� i kr���c po tarasie mrucza� co� pod nosem. Podni�s� obgryziony udziec i cisn�� daleko w ciemno��. Zwr�ci� si� do nieporuszonego Dathki�� S�uchaj, zejdziesz i pogadasz z Oyre. Ona zrobi, co ka��. Niech �ci�gnie tu Nahkriego. Przyprawi�by sobie �wi�ski ryj na jedno jej skinienie�� widzia�em, jak zasraniec wodzi za ni� �lepiami.
Dathka wzruszy� ramionami i odszed� bez s�owa. Oyre pracowa�a obecnie w domostwie Nahkriego, ku wielkiemu oburzeniu Laintala Aya; jako �adna dziewczyna, mia�a s�u�b� l�ejsz� ni� inne kobiety.
Obj�wszy si� za �ebra, rozdygotany Aoz Roon do powrotu Dathki chodzi� po dachu ciskaj�c w ciemno�� przekle�stwa.
��Prowadzi go�� rzek� kr�tko Dathka.�� Ale to nierozwa�ne, cokolwiek zamierzasz. Nie bior� w tym udzia�u.
��Zamknij si�.
Dathce jeszcze si� nie zdarzy�o, �eby kto� kaza� mu zamkn�� g�b�. Odmaszerowa� w najg��bszy cie�, gdy z w�azu zacz�y wychodzi� kolejno trzy osoby. Oyre pierwsza. Za ni� wyszed� Nahkri, z pe�nym kubkiem w d�oni, potem Laintal Ay, kt�ry postanowi� za nic nie opuszcza� dziewczyny. Mia� w�ciek�� min� i wcale nie z�agodnia� na widok Aoza Roona, kt�ry spiorunowa� ch�opaka spojrzeniem.
��Ty zosta� na dole, Laintalu Ayu. Po co si� pchasz, gdzie nie trzeba�� powiedzia� szorstko Aoz Roon.
��Tu jest Oyre�� nie ruszaj�c si� z miejsca odpar� Laintal Ay, jakby to wyja�nia�o wszystko.
��On mnie pilnuje, tato�� powiedzia�a Oyre.
Aoz Roon odsun�� j� na bok i stan�wszy przed Nahkrim rzek�:
��No, Nahkri, zawsze mieli�my ze sob� na pie�ku. Stawaj do walki, jeden na jednego.
��Wyno� si� z mego dachu�� rozkaza� Nahkri.�� Zabraniam ci tu przebywa�. Twoje miejsce jest na dole.
��Stawaj do walki.
��Zawsze by�e� bezczelny, Aozie Roonie, i jeszcze �miesz pyskowa� po tym, jak zawali�e� polowanie.
Nahkriemu g�os ochryp� od wina i be�telu.
���miem, �miem i jeszcze raz �miem!�� wrzasn�� Aoz Roon i skoczy� na Nahkriego.
Nahkri cisn�� mu w twarz kubkiem. Oyre i Laintal Ay chwycili Aoza Roona za r�ce, ale wyrwa� im si� i trzasn�� Nahkriego w g�b�. Nahkri upad�, przewrotem w ty� podni�s� si� i wyci�gn�� zza pasa n�. Za ca�e �wiat�o mieli odblask �ojowego kaganka p�on�cego w izbie pod nimi. Zal�ni� na ostrzu no�a. Zielonkawe p�achty na niebie nie przydawa�y ludzkim sprawom nic pr�cz kolorytu.
Aoz Roon kopn�� mierz�c w n�, nie trafi� i ci�ko zwali� si� na Nahkriego, pozbawiaj�c go tchu. Nahkri zacz�� z j�kiem wymiotowa� i Aoz Roon musia� si� odturla� od przeciwnika. Obaj wstali, dysz�c.
��Przesta�cie, jeden z drugim!�� zawo�a�a Oyre, ponownie uwiesiwszy si� ojca.
��I po co ta awantura?�� zapyta� Laintal Ay.�� Niepotrzebnie z nim zacz��e�, Aozie Roome Racja jest po jego stronie, chocia� to dure�.
��Ty zamknij si�, je�li chcesz mojej c�rki�� rykn�� Aoz Roon i zaatakowa�. Nahkri wci�� z trudem �api�cy oddech, by� bezbronny. Straci� n�. Grad cios�w zmi�t� go na parapet. Oyre krzykn�a. Przez moment Nahkri chwia� si� przy parapecie, a potem zmi�k� w kolanach. Po chwili ju� go nie by�o. Us�yszeli gruchni�cie u st�p wie�y. Stan�li jak wryci, patrz�c niespokojnie po sobie. Z wn�trza wie�y dolecia� ich pijacki �piew:
Aoz Roon wychyli� si� przez kraw�d� parapetu.
��Zdaje si�, ze koniec z tob�, lordzie Nahkri�� powiedzia� trze�wym g�osem.
Przyciska� d�o�mi zebra i dysza� ci�ko. Obr�ci� wzrok ku trojgu �wiadk�w, na ka�dym z osobna zatrzymuj�c szalone oko. Laintal Ay i Oyre w milczeniu tulili si� do siebie Oyre pochlipywa�a. Wychyn�wszy z cienia Dathka przem�wi� beznami�tnym g�osem.
��Ani s�owa o tym, Laintalu Ayu i ty, Oyre, je�li wam �ycie mi�e�� widzieli�cie, jak �atwo je straci�. Ja rozpowiem, ze by�em �wiadkiem k��tni Nahkriego z Klilsem. �e pobili si� i razem wypadli za parapet. Nie mogli�my ich powstrzyma� Zapami�tajcie moje s�owa i zapami�tajcie sobie tak� scen�. I ani s�owa. Aoz Roon zostanie lordem Embruddocku i Oldorando.
��Zostan� i b�d� lepiej rz�dzi� ni� ta para durni�� rzek� Aoz Roon, s�aniaj�c si� na nogach.
��Twoja w tym g�owa�� powiedzia� spokojnie Dathka�� bo my tu obecni znamy prawd� o tym podw�jnym mordzie. Pami�taj, �e nie mamy z nim nic wsp�lnego: to by�a twoja sprawka, od pocz�tku do ko�ca. I nie zapominaj o nas.
Lata panowania Aoza Roona w Oldorando mia�y up�ywa� tak samo, jak mija�y za poprzednich w�adc�w; �ycie ma swoje prawa i w�adza mc tu nie zmieni. Jedynie pogoda sta�a si� bardziej kapry�na. Ale pogoda, jak i wiele innych rzeczy, by�a poza zasi�giem w�adzy ka�dego lorda.
Gradienty temperatury w stratosferze uleg�y zmianom, troposfera ociepli�a si�, temperatury przygruntowe zacz�y wzrasta�. Siek�ce deszcze la�y tygodniami bez przerwy. �nieg znikn�� z nizin w strefach tropikalnych. Lodowce cofn�y si� w wy�sze partie g�r. Zazieleni�a si� ziemia. Kie�kowa�y wysokopienne ro�liny. Nigdy dotychczas nie widziane ptaki i zwierz�ta �miga�y ponad lub mi�dzy ostroko�ami staro�ytnej osady. Zmienia�y si� wszelkie przejawy �ycia. Nic nie zosta�o takie, jak by�o.
Starsi ludzie na og� niech�tnie patrzyli na te zmiany. Wspominali bezkresne �nie�ne przestrzenie z czas�w swojej m�odo�ci. Ci w �rednim wieku witali zmiany z rado�ci�, ale kr�cili g�owami, �e to zbyt dobre, aby trwa�o d�u�ej. M��d� nigdy nie zazna�a niczego innego. M�odzi mieli wi�cej urozmaiconego jad�a i p�odzili wi�cej dzieci, a dzieci mniej umiera�o. Co si� tyczy stra�nik�w, Bataliksa wygl�da�a tak samo, jak zawsze. Za to z tygodnia na tydzie�, z dnia na dzie�, z godziny na godzin� Freyr stawa� si� coraz ja�niejszy, coraz gor�tszy.
W�r�d tego misterium pogody toczy� si� dramat ludzki, w kt�rym ka�dy z �yj�cych musia� gra� do ko�ca, ku swojej satysfakcji b�d� rozczarowaniu. Dla wi�kszo�ci ludzi �w splot drobnych okoliczno�ci by� spraw� najwi�kszej wagi, bowiem ka�dy widzia� si� na �rodku sceny. Na ca�ym wielkim globie Helikonii, gdzie tylko ma�e grupki m�czyzn i kobiet walczy�y o byt, tak w�a�nie by�o. A Ziemska Stacja Obserwacyjna wszystko to rejestrowa�a.
Zostawszy lordem Oldorando Aoz Roon zatraci� pogod� ducha. Sta� si� markotny, przez jaki� czas stroni�c nawet od �wiadk�w i wsp�lnik�w swojej zbrodni. Ale i ci, kt�rzy utrzymali z nim jaki� kontakt, nie mieli poj�cia, jak wiele na dobrowolnej izolacji zawa�y�o ci���ce mu coraz bardziej poczucie winy; ludzie nie zadaj� sobie trudu, �eby si� nawzajem zrozumie�. Zab�jstwo by�o silnym tabu w male�kiej spo�eczno�ci, w kt�rej wszyscy s� bli�ej lub dalej spowinowaceni, w kt�rej silnie odczuwa si� strat� cho�by jednej pe�nosprawnej osoby i w kt�rej wi� spo�eczna jest tak silna, �e nawet umarli nie mog� na dobre opu�ci� �ywych.
Los chcia�, �e ani Klils, ani Nahkri nie mieli dzieci ze swoimi kobietami, tote� tylko one pozosta�y do rozmowy z mamikami m��w. Obie przekaza�y ze �wiata duch�w tylko niepohamowany gniew. To ci�kie brzemi�, taki gniew mamik�w, albowiem nie spos�b go u�mierzy�. Gniew przypisywano furii, jaka musia�a ogarn�� braci w opilczym szale bratob�jstwa. �ony zwolniono z dalszych kontakt�w. Bracia i im straszny koniec przestali stanowi� powszechny temat rozm�w. Sekret zab�jstwa pozosta� na razie sekretem. Lecz Aoz Roon nigdy nie zapomnia�. O �wicie w dzie� po zab�jstwie wsta� wyczerpany i zmoczy� twarz w lodowatej wodzie. Ale ch��d wzm�g� jedynie gor�czk�, do kt�rej si� nie przyznawa�. B�l hula� mu po ca�ym ciele, jakby przechodz�c z jednego do drugiego organu. Dygocz�c od katuszy skrywanych przed towarzyszami, po�piesznie opu�ci� wie�� ze swym psem Kurdem u nogi. Wyszed� na uliczk� w widmowe opary brzasku, w kt�rych majaczy�y jedynie sylwetki zakutanych kobiet z wolna sun�cych do pracy. Schodz�c im z drogi Aoz Roon powl�k� si� w stron� bramy p�nocnej. Musia� min�� Wielk� Wie��.
Ani si� obejrza�, jak stan�� nad pogruchotanym, rozci�gni�tym cia�em Nahkriego, z oczami wci�� wytrzeszczonymi w przera�eniu. Odszuka� szpetne zw�oki Klilsa, po drugiej stronie wie�y. Cia� jeszcze nie odkryto i nie podniesiono alarmu. Kurd skomla� i obskakiwa� trupa zapitego Klilsa. Aozowi Roonowi za�wita�a w sko�owanej g�owie my�l. Nikt nie uwierzy, �e bracia pozabijali si� nawzajem, je�li zostan� znalezieni po dw�ch stronach wie�y. Z�apa� Klilsa za rami� i spr�bowa� przesun�� zw�oki. By�y sztywne i unieruchomione. Jakby przyros�e do ziemi. Musia� si� nachyli�, dotykaj�c niemal twarz� mokrych obrzydliwie w�os�w, aby chwyci� trupa pod pachy. Szarpn�� ponownie. Co� si� sta�o z jego wielk� wrodzon� si��. Klils ani drgn��. Sapi�c i st�kaj�c, zaszed� zw�oki z drugiego ko�ca i poci�gn�� za nogi. W dali rozg�ga�y si� g�si, szydz�c z pr�nych wysi�k�w. Wreszcie uni�s� cia�o. Klils, run�wszy na twarz, przymarz� d�o�mi i po�ow� twarzy do b�ota. Po oderwaniu zw�oki stukn�y o go�� ziemi�. Cisn�� je obok brata�� nieruchomy, bezsensowny przedmiot, kt�rego wizerunek stara� si� wymaza� z pami�ci. Nast�pnie pogna� ku bramie p�nocnej.
Sporo wal�cych si� wie� sta�o za palisadami, cz�sto okolonych, a w�a�ciwie rozwalonych przez rad�ababy g�ruj�ce nad ruin�. W jednym z takich pomnik�w czasu wznosz�cym si� nad lodowat� toni� Voralu znalaz� kryj�wk�. Obskurna izba na pierwszym pi�trze by�a w nienaruszonym stanie. Wprawdzie po drewnianych schodach dawno �lad zagin��, ale on poradzi� sobie w�a��c na stert� gruzu, z kt�rej wci�gn�� si� do kamiennej komnaty. Wsta� i trzymaj�c si� �ciany �apa� oddech. Po czym doby� no�a i jak szalony przyst�pi� do rozcinania na sobie futra. Nied�wied� odda� w g�rach �ycie, aby odzia� Aoza Roona. Nikt inny nie nosi� takiej czarnej nied�wiedni. Pru� j� jak popad�o. Wreszcie stan�� nagi. Nawet sam przed sob� wstydzi� si� tego widoku. Na nago�� zabrak�o miejsca w ich kulturze. Pies przysiad� zziajany, nie spuszczaj�c z niego oczu i skowycz�c.
Ognisty ornament wysypki trawi� cia�o Aoza Roona, jego wkl�s�y brzuch i wydatne mi�nie. J�zyki p�omieni liza�y wszystko. P�on�� od kolan po gard�o. W m�ce z�apa� si� za cz�onek i biega� po izbie wyj�c, jakby go obdzierano ze sk�ry.
Po�ar cia�a by� dla Aoza Roona pi�tnem winy. Mord! A oto i skutek; nieo�wiecony umys� pochopnie skojarzy� go sobie z przyczyn�. Ani przez chwil� Aoz Roon nie wr�ci� pami�ci� do wypadk�w na �owach, kiedy to star� si� pier� w pier� z wielkim bia�ym fagorem. Ani przez chwil� nie przysz�o mu na my�l, �e trapi�ce kud�at� ras� wszy przenios�y si� na jego cia�o. Zabrak�o mu wiedzy niezb�dnej do takich skojarze�.
Opatulone postacie, kln�c i utyskuj�c, ci�gn�y w mroku do Wielkiej Wie�y. Mro�ny wiatr dmucha� ze wschodu, po�wistuj�c w�r�d staro�ytnych wie�, bi� w twarze i zdobi� szronem okolone brodami wargi. Si�dma godzina, wiosenny wiecz�r, najg��bsza ciemno��.
Przybywaj�cy zatrzaskiwali za sob� wyko�lawione drewniane drzwi. prostowali si� i obwo�ywali swe przybycie. Nast�pnie wchodzili po kamiennych stopniach do komnaty Aoza Roona. Ogrzewa�a j� gor�ca woda, kt�ra p�yn�a w kamiennych rurach z piwnicy. G�rne izby. a� po szczyt wie�y, po�o�one dalej od �r�d�a ciep�a, by�y zimniejsze. Lecz tej nocy wichura wciskaj�ca si� setkami szpar wyzi�bi�a wszystko.
Aoz Roon jako lord Oldorando przewodniczy� pierwszemu zebraniu rady. Ostatni przyby� stare�ki mistrz Datnil Skar, g�owa cechu garbarzy i bia�osk�rnik�w. By� tak�e najstarszy z obecnych. Powoli wst�pi� w kr�g �wiat�a, zerkaj�c nieufnie na wszystkie strony. Jakby si� spodziewa� pu�apki. Starzy zawsze podejrzliwie witaj� zmian� rz�d�w.
Na �rodku pod�ogi z przepychem zas�anej sk�rami p�on�y w lichtarzach dwie �wiece. Chybotliwe p�omyki odchyla�y si� ku zachodowi, �ladem dw�ch smu�ek dymu. W niepewnym blasku �wiec mistrz Datnil ujrza� zasiadaj�cego na drewnianym krze�le Aoza Roona oraz dziewi�� os�b siedz�cych na sk�rach. Pozna� sze�ciu mistrz�w pozosta�ych sze�ciu cech�w wyrobniczych i pok�oni� si� im z osobna, uprzednio z�o�ywszy pok�on Aozowi Roonowi. Dwaj �owcy, Dathka i Laintal Ay, zasiedli tu� obok siebie, jakby si� mieli na baczno�ci. Datnil Skar nie lubi� Dathki z tej prostej przyczyny, �e ch�opak rzuci� cech dla�� zdaniem mistrza�� poronionego �ycia �owcy, a w og�le to mistrz nie lubi� milczk�w. Jedyna w tym towarzystwie kobieta. Oyre, z zak�opotaniem utkwi�a pos�pne spojrzenie w pod�odze. Siedzia�a nieco za krzes�em ojca. pod os�on� ta�cz�cych na �cianie cieni. Te wszystkie twarze znajome by�y staremu mistrzowi, tak jak i te upiorne, zawieszone pod belkami stropu czaszki fagor�w i innych wrog�w osady. Mistrz Datnil siad� na dywanie przy swojej cechowej braci.
Aoz Roon klasn�� w d�onie i z pi�tra zesz�a niewolnica nios�c tac�, a na niej dzban i jedena�cie rze�bionych w drewnie puchar�w. Mistrz Datnil odbieraj�c swoj� porcj� be�telu uprzytomni� sobie, �e puchary nale�a�y niegdy� do Walia Eina.
��W wasze r�ce�� rzek� g�o�no Aoz Roon i wzni�s� puchar. Wszyscy wypili do dna s�odki, m�tny trunek. Aoz Roon przem�wi�. Powiedzia�, �e zamierza rz�dzi� twardsz� r�k� ni� jego poprzednicy. Jak dawniej b�dzie zasi�ga� opinii rady, jak dawniej z�o�onej z mistrz�w siedmiu cech�w wyrobnik�w. B�dzie broni� Oldorando przed wrogami. Nie pozwoli kobietom ani niewolnym m�ci� obyczajnego �ycia. Zapewnia, �e nikt nie zazna g�odu. Pozwoli ludziom zasi�ga� rady swoich mamik�w, kiedy tylko zechc�. Uwa�a akademi� za strat� czasu w sytuacji, gdy kobiety maj� co innego do roboty.
Wi�kszo�� tego, co m�wi�, nie mia�a �adnego znaczenia czy te� znaczy�a jedynie, �e Aoz Roon zamierza rz�dzi�. Rzuca�o si� w oczy, �e przemawia jako� dziwnie, jakby zmaga� si� z demonami. Cz�sto oczy wychodzi�y mu z orbit i �ciska� por�cze krzes�a, cierpi�c jakie� wewn�trzne katusze. Tote� mimo �e jego wypowiedzi same w sobie by�y banalne, spos�b ich wyg�aszania a� przera�a� oryginalno�ci�. Wicher wy�, g�os Aoza Roona to dudni�, to zn�w cich�.
��Laintal Ay i Dathka s� moimi namiestnikami i pilnuj� wykonania moich rozkaz�w. S� m�odzi i rozs�dni. Ale do�� gadania.
Mistrz cechu browarnik�w przerwa� mu jednak stanowczym g�osem.
��Dzia�asz, panie, nazbyt szybko dla tych z nas, co my�l� powoli. Niekt�rzy z tu obecnych mieliby pewnie ochot� zapyta�, dlaczego mianujesz swymi namiestnikami dwie sadzonki, maj�c wok� siebie m�czyzn jak d�by, zdatniejszych do tej s�u�by.
��Dokona�em wyboru�� rzek� Aoz Roon, plecami tra� o oparcie krzes�a.
��Ale by� mo�e dokona�e� go nazbyt szybko, panie. Zwa�, jak wieki mamy zdatnych ludzi� co powiesz o tych z twojego pokolenia, jak Elin Tal i Tanth Ein?
Aoz Roon uderzy� pi�ciami w por�cze krzes�a.
��Trzeba nam m�odo�ci, wigoru. Taki jest m�j wyb�r. Mo�ecie ju� odej��, wszyscy.
Z wolna podni�s� si� Datnil Skar.
��Wybacz mi. panie, ale taka po�pieszna odprawa tobie przynosi ujm�, nie nam. Czy jeste� chory, czy cierpisz b�l?
��Na �on, cz�owieku, odejd�, gdy prosz�. Oyre�
��Obyczajem twojej rady mistrz�w jest wypi�, panie, na twoj� cze��. wznie�� toast za pomy�lno�� twojego panowania.
Lord Embruddocku wywr�ci� oczy ku belkom powa�y i z powrotem w d�.
��Mistrzu Datnilu. wiem, �e wy. starcy, macie kr�tki oddech, a d�ug� mow�. Dajcie mi spok�j. Odejd�, prosz�, nim zostan� zmuszony i ciebie zast�pi�. Wyno�cie si� wszyscy, dzi�kuj� wam i do widzenia, wyno�cie si�, bo pogoda pod�a.
��Ale��
��Precz!
Z j�kiem obj�� si� ramionami. Grubia�sko odprawieni starcy z rady wyszli szemrz�c, wydymaj�c w oburzeniu bezz�bne usta. Niedobry to znak� Laintal Ay i Dathka odeszli kr�c�c g�owami.
Pozostawszy sam na sam z c�rk�, Aoz Roon pad� na pod�og� drapi�c si� i tarzaj�c od �ciany do �ciany, j�cz�c i wierzgaj�c.
��Masz ten lek z g�siego sad�a od pani Datnilowej?�� spyta� c�rk�.
��Mam, ojcze.
Oyre wyj�a sk�rzane puzderko pe�ne t�ustej ma�ci.
��B�dziesz musia�a natrze� mi tym cia�o.
��Nie mog� tego zrobi�, ojcze.
��Ale� mo�esz i zrobisz to.
W jej oczach pojawi�y si� b�yskawice.
��Nie zrobi�. S�ysza�e�, co powiedzia�am. Zawo�aj sobie niewolnic�. Od tego przecie� jest. Albo wezw� Rol Sakil. Doskoczy� do niej warcz�c jak pies.
��Ty to zrobisz. Nie mog� pozwoli�, aby kto� inny zobaczy� mnie w takim stanie, bo wie�� zaraz si� rozniesie. Wszystko by si�
Jej p�aczliwe protesty wywo�a�y tylko nowy wybuch gniewu.
��Zamknij oczy, skoro� taka wstydliwa, zr�b to z zamkni�tymi �lepiami Nie musisz patrzy� Ale po�piesz si�, zanim wyskocz� ze szlei. �ci�gaj�c ju� z siebie sk�ry, wci�� z szale�stwem w oku, rzek�:
��A ciebie zwi��� z Laintalem Ayem, zamykaj�c wam obojgu usta. Bez �adnego ale. Widzia�em. Jak na ciebie patrzy. Pewnego dnia wy b�dziecie rz�dzi� Oldorandem.
Spu�ci� spodnie, staj�c przed ni� ca�kiem nagi. Ze wstr�tu zrobi�o jej si� niedobrze, zacisn�a mocno powieki na takie poni�enie i odwr�ci�a g�ow�. Nie zdo�a�a jednak odegna� widoku tego silnego, szczup�ego, bezw�osego cia�a, kt�re zda�o si� wi� pod w�asn� sk�r�. Jej Ojca od st�p po szyj� okrywa�y szkar�atne p�omienie.
��Bierz z si� do roboty, ty g�upia fildo. Konam z b�lu, psiakrew, umieram!
Oire wyci�gn�a r�k� i zacz�a nak�ada� mu lepki ��j na pier� i brzuch. Gdy sko�czy�a, wybieg�a na dw�r miotaj�c przekle�stwa i wystawiwszy twarz na zimny wicher zwymiotowa�a z obrzydzenia.
Takie by�y pierwsze dni panowania jej ojca.
Gromadka Madis�w w swoich niezgrabnych okryciach le�a�a pogr��ona w niespokojnym �nie. Spoczywali w kamienistej kotlinie, milami bezdro�y oddzielonej od Oldorando. Wartownik drzema�. Otacza�y ich �upkowe �ciany. Z�by mrozu skruszy�y �upek na cienkie p�ytki, kt�re chrz�ci�y pod stopami. Ro�linno�ci tutaj nie by�o. opr�cz nielicznych kar�owatych ostrokrzew�w, o li�ciach zbyt gorzkich nawet dla wszystko�ernych arang�w.
Madis�w zaskoczy�a g�sta mg�a, jaka cz�sto nawiedza te g�rskie rejony. Nadci�gn�a noc, wi�c podupadli na duchu pozostali na miejscu. Batahksa ju� wzesz�a nad �wiatem, lecz mrok i mg�a jeszcze kr�lowa�y w zimnej szczelinie kanionu, gdzie pragnostycy wci�� za�ywali nerwowej drzemki.
Na wzniesieniu wiele st�p ponad mmi Yohl-Gharr Wyrrijk, komendant z krucjaty m�odego kzahhna, sta� obserwuj�c, jak mieszany oddzia� gild i czaban�w z jego rozkazu podkrada si� do bezbronnej gromadki.
Przyczajona w mroku rodzina liczy�a dziesi�cioro doros�ych, niemowl� i troje dzieci. I siedemna�cie krzepkich arang�w, podobnych do k�z zwierz�t o g�stym futrze, kt�re zaspokaja�y wi�kszo�� skromnych potrzeb nomad�w. W rodzinie Madis�w panowa�a ca�kowita swoboda seksualna. Warunki bytowania sprawi�y, �e parzyli si� z kim popad�o, nie istnia�y te� �adne tabu kazirodztwa. Le�eli ciasno przytuleni do siebie dla zachowania ciep�a, a ich rogate czworonogi podczo�ga�y si� blisko, tworz�c jak gdyby zewn�trzny pier�cie� ochronny przed zimnem przenikaj�cym do szpiku ko�ci. Tylko wartownik przebywa� na zewn�trz tego pier�cienia. a i on przysn�� jak niewinne niemowl�, wspar�szy g�ow� na kud�atym boku aranga. Pragnostycy nie mieli broni. Ich jedyny obron� by�a ucieczka. Zdali si� na os�on� mg�y. Ale bystre oczy fagor�w wypatrzy�y Madis�w.
W trudnym terenie Yohl-Gharr Wyrrijk odbi� od g��wnych si� armii Brahla Yprta. Wojownicy Wyrrijka niemal tak samo przymierali g�odem jak pragnostycy, kt�rych podchodzili. �ciskali pa�ki i oszczepy. Chrapanie i posapywania Madis�w t�umi�y chrz�st krok�w na �upkowej �ci�ce. Jeszcze chwila. Wartownik obudzi� si� z drzemki i siad� pe�en przera�enia. Z wilgotnej mg�y jak duchy wy�ania�y si� odra�aj�ce postacie. Wrzasn��. Jego towarzysze skoczyli na r�wne nogi. Za p�no. Z dzikimi okrzykami (agory run�y do ataku, bij�c bez lito�ci. Niemal w mgnieniu oka wszyscy pragnostycy le�eli martwi, a wraz z nimi ich male�kie stado. Dostarczyli bia�ka krucjacie m�odego kzahhna. Yohl-Gharr Wyrrijk zszed� ze szczytu ska�y pokierowa� rozdzia�em �upu. Z mg�y wyp�yn�a Bataliksa. m�tna czerwona kula, i zajrza�a do �a�obnego kanionu.
By� to rok 361 Ma�ej Apoteozy Wielkiego Roku 5634000 od Katastrofy. Krucjata ju� od o�miu lat zd��a�a do celu. Jeszcze pi�� lat i stanie pod miastem Syn�w Freyra. Ale jak dot�d �adne ludzkie oko nie dopatrzy�o si� zwi�zku pomi�dzy losem Oldorando, a tym co zasz�o w dalekim bezlistnym kanionie.
��Lord czy nie lord, to on b�dzie musia� do mnie przyj�栗 powiedzia�a dumnie Shay Tal, kiedy razem z Vry nie mog�y zasn�� w ciszy p�dnia.
Lecz nowy lord Embruddocku r�wnie� mia� swoj� dum� i nie przyszed�. Jego panowanie okaza�o si� ani lepsze, ani gorsze od panowania poprzednik�w. Nadal mia� z jednych powod�w na pie�ku z rad�, a ze swymi m�odymi namiestnikami z innych. Rada i lord zgadzali si�. gdzie tylko mogli, dla �wi�tego spokoju, a jedyn� kwesti�, w kt�rej zgadzali si� bez zastrze�e�, by�a k�opotliwa akademia. Niezadowolenie nale�y dusi� w zarodku. Potrzebuj�c kobiet do zbiorowej pracy nie mogli im zakaza� zgromadze�, tote� zakaz niczego nie za�atwia�. Nie zosta� jednak odwo�any i to rozdra�ni�o kobiety. Shay Tal i Vry spotka�y si� na osobno�ci z Laintalem Ayem i Dathk�.
��Rozumiecie, o co nam chodzi�� powiedzia�a Shay Tal.�� Nam�wcie tego uparciucha, �eby zmieni� zdanie. Jest z wami w dobrej komitywie, a ze mn� na no�e.
Spotkanie da�o tylko tyle, ze Dathk� zacz�� robi� s�odkie oczy do ma�om�wnej Vry. A Shay Tal zhardzia�a jeszcze bardziej.
Kilka dni p�niej, wracaj�c z jednej ze swoich samotnych w�dr�wek, Laintal Ay wst�pi� po Shay Tal. Zab�ocony siedzia� pod domem kobiet, dop�ki nie wysz�a z warzelni. Pojawi�a si� w towarzystwie dw�ch niewolnic z tacami pe�nymi bochenk�w �wie�ego chleba. Za niewolnicami jak cie� kroczy�a Vry. Zn�w oto Oldorando mia�o sw�j chleb i Vry zn�w rusza�a dopilnowa� podzia�u, jednak Shay Tal zd��y�a jeszcze porwa� dodatkowy bochenek dla Laintala Aya. Poda�a mu chleb z u�miechem, odrzuciwszy niesforny lok z czo�a.
Pa�aszowa� chleb ze smakiem, przytupuj�c dla rozgrzewki. �agodniejsza pogoda, tak jak i nowy lord, przynios�a wi�cej zamieszania ni� po�ytku. Teraz by�o zn�w zimno i krople wilgoci zamarz�y na czarnych rz�sach Shay Tal. Wszystko jak okiem si�gn�� spowi�a biel. Rzeka nadal toczy�a fale, szeroka i ciemna, ale przy brzegach szczerzy�a lodowe z�by.
��Jak tam m�j m�ody namiestnik? Ostatnio rzadziej ci� widuj�.
Prze�kn�� resztk� chleba, pierwszy posi�ek od trzech dni.
���owy s� ci�kie. Musimy zapuszcza� si� coraz dalej w teren. Teraz, gdy znowu jest zimniej, mo�e jelenie podejd� bli�ej domu.
Mia� si� na baczno�ci, patrz�c na stoj�c� przed nim kobiet� w za lu�nym futrze. W jej zewn�trznym spokoju i wewn�trznym napi�ciu by�o co�, co przyci�ga�o do niej ludzi i odpycha�o zarazem. Jeszcze nim przem�wi�a, u�wiadomi� sobie, �e przejrza�a jego wykr�ty.
��Mam o tobie wysokie mniemanie, Laintalu Ayu, tak jak mia�am o twojej matce. Wspomnij jej m�dro��. Wspomnij jej przyk�ad i nie obracaj si� przeciwko akademii wzorem niekt�rych swoich przyjaci�.
��Wiesz, jak uwielbia ci� Aoz Roon�� wyrwa�o mu si�.
��Wiem, jak to okazuje.
Widz�c jego zak�opotanie z�agodnia�a i wzi�wszy go pod r�k� zacz�a wypytywa�, sk�d wraca. Id�c z ni�, raz po raz zerkaj�c na jej ostry profil, opowiada� o zrujnowanej osadzie, kt�r� napotka� w�r�d pustkowi. Na wp� zarzucone g�azami opuszczone uliczki bieg�y jak wyschni�te �o�yska potok�w, maj�ce domy bez dach�w za nabrze�a. Wszystkie drewniane elementy zosta�y wyrwane b�d� zbutwia�y. Kamienne schody wznosi�y si� ku pi�trom, kt�re znikn�y dawno temu, okna wygl�da�y na krajobraz skalnych rumowisk. W progach ros�y truj�ce grzyby, wiatry zawia�y �niegiem paleniska, ptaki uwi�y gniazda w wyrwach.
��To pozosta�o�� po katastrofie�� rzek�a Shay Tal.
��To dzie� dzisiejszy�� odpar� naiwnie i zacz�� opowiada� o spotkaniu z ma�� grupk� fagor�w�� nie wojownik�w, tylko n�dznych grzybojad�w, kt�re wystraszy�y si� jego tak samo, jak on ich.
��Niepotrzebnie ryzykujesz �yciem.
��Musz� musz� si� czasem wyrwa�.
��Nigdy nie wysun�am nosa z Oldorando. Musz�, musz� pragn� wyrwa� si� tak jak ty. Jestem uwi�ziona. Pocieszam si� tylko, �e wszyscy jeste�my wi�niami.
��Nie rozumiem tego, Shay Tal.
��Zrozumiesz. Najpierw los kszta�tuje nasz charakter, potem charakter kszta�tuje nasz los. Ale sko�czmy z tym� jeste� jeszcze za m�ody.
��Nie jestem za m�ody, aby ci pom�c. Wiesz, dlaczego boj� si� akademii? Mo�e zak��ci� spokojny bieg �ycia. A ty nam powiadasz, �e wiedza s�u�y og�lnemu dobru, czy� nie tak?
Patrzy� na ni� na p� z u�miechem, na p� kpi�co, a� zajrzawszy w jego oczy pomy�la�a: Tak, teraz rozumiem, co czuje do ciebie Oyre. Skin�a g�ow�, odwzajemniaj�c jego u�miech.
��Zatem musisz udowodni� swoj� racj�.
Unios�a cienk� brew, nic nie m�wi�c. Wyci�gn�wszy do niej pi�� otworzy� brudne palce. Na jego d�oni le�a�y k�osy dw�ch traw, jeden z nasionami zebranymi w delikatne dzwoneczki, drugi w kszta�cie miniaturowej miote�ki.
��No wi�c, co nam powie o nich akademia szanownej pani, czy zna ich nazwy?
Po chwili wahania rzek�a:
��To jest owies i �yto, zgadza si�?�� Poszuka�a w skarbnicy ludowej m�dro�ci.�� Stanowi�y ongi� dziedzin� rolnictwa.
��Zerwa�em je pod zrujnowan� osad�, ros�y dziko. Kiedy� mog�y ich by� ca�e pola� przed t� twoj� katastrof�� Tam s� jeszcze inne dziwne ro�liny, pn� si� w os�oni�tych miejscach po gruzach. Mo�na zrobi� z tych ziaren dobry chleb. Jeleniom one smakuj��� kiedy pastwiska obrodz�, �anie wybieraj� owies, zostawiaj�c �yto.
Poczu�a �askotanie w�s�w �yta, gdy przerzuci� k�osy na jej d�o�.
��Dlaczego mnie je przynios�e�?
��Zr�b nam lepszy chleb. Znasz sekrety wypieku. Ulepsz chleb. Udowodnij wszystkim, �e wiedza s�u�y og�lnemu dobru. W�wczas zakaz dzia�alno�ci akademii zostanie uchylony.
���ebski z ciebie ch�opak�� powiedzia�a.�� Nadzwyczajny. Pochwa�y wprawi�y go w zak�opotanie.
��Och, w dzikiej g�uszy wschodzi wiele ro�lin, kt�re mo�na wykorzysta� z po�ytkiem dla nas. Zbiera� si� do odej�cia.
��Oyre ostatnio jest jaka� markotna�� zauwa�y�a Shay Tal.�� Co j� gryzie?
��Jeste� m�dra� my�la�em, �e zgadniesz.
�cisn�a k�osy, obci�gn�a na sobie futro.
��Przychod� do mnie cz�ciej porozmawia栗 powiedzia�a ciep�o.�� Nie odrzucaj mojej przyja�ni.
Niewyra�nie u�miechn�wszy si�. poszed� w swoj� stron�. Nie m�g� wyjawi� ani Shay Tal, ani nikomu, �e obecno�� przy zab�jstwie Nahkriego rzuci�a cie� na jego dusz�. G�upcy bo g�upcy, Nahkri i Klils byli mu przecie� wujami i cieszyli si� �yciem. Ten koszmar ci�gn�� si� za nim, cho� min�y ju� dwa lata. Podejrzewa�, �e i jego k�opoty z Oyre maj� to samo �r�d�o. Do Aoza Roona �ywi� teraz skrajnie sprzeczne uczucia. Mord odstr�czy� nawet Oyre od w�asnego ojca. Trzymaj�c j�zyk za z�bami Laintal Ay czu� si� wsp�lnikiem zbrodni pot�nego protektora. Sta� si� niemal takim samym milczkiem, jak Dathka. Kiedy� na samotn� w��cz�g� gna�y go rado�� �ycia i ��dza przyg�d, obecnie smutek i niepok�j.
��Laintal Ay!
Obejrza� si� na wo�anie Shay Tal.
��Zajd� do mnie, to poczekamy na Vry.
Zaproszenie ucieszy�o go i za�enowa�o. Po�piesznie przemkn�� za ni� do n�dznej izby nad �winiami, maj�c nadziej�, �e nie widzi go nikt z �owieckiej kompanii. Po zimnie na dworze poczu� si� senny w zaduchu izby. Stara, zwi�d�a matka Shay Tal siedzia�a w k�cie na dziurze ust�pu, przez kt�r� odchody lecia�y na d� wprost mi�dzy zwierz�ta. �wistek Czasu odgwizda� godzin�, zapada� ju� mrok. Laintal Ay pozdrowi� staruszk� i siad� na sk�rach przy Shay Tal.
��Zbierzemy wi�cej takich nasion i za�o�ymy poletka �yta i owsa�� powiedzia�a.
W jej g�osie wyczu� zadowolenie. Niebawem przysz�y Vry i Amin Lim, pulchna, macierzy�ska m�oda dziewczyna, kt�ra mieni�a si� pierwsz� adeptk� Shay Tal. Amin Lim z miejsca pod��y�a w g��b izby i siad�a oparta plecami o �cian�, pragn�c jedynie s�ucha� i widzie� Shay Tal.
Vry te� nie pcha�a si� nigdy na plan pierwszy. Drobna z niej by�a dziewczyna. Pod srebrzystoszarym futrem stercza�y jej piersi, jak dwie cebule za pazuch�. W�ska buzia Vry mimo blado�ci mog�a si� podoba�, gdy� opromienia� j� blask g��boko osadzonych oczu. Nie pierwszy raz Laintal Ay pomy�la�, �e Vry jest podobna do Dathki; mo�e Dathk� to w�a�nie w dziewczynie poci�ga�o. W�osy stanowi�y jej prawdziw� ozdob�. G�ste i ciemne, w promieniach s�o�ca nabiera�y kasztanowej barwy, w przeciwie�stwie do czarnych jak noc w�os�w oldorandek. To jedynie wskazywa�o na mieszane pochodzenie Vry, kt�rej matk� by�a jasnow�osa i jasnolica branka z po�udnia Borlien, wcze�nie zmar�a w niewoli.
W Oldorando wszystko zachwyca�o male�k� Vry. zbyt ma��, aby �ywi� uraz� do krzywdzicieli. Zw�aszcza kamienne wie�e i rury z gor�c� wod� budzi�y jej dzieci�cy zachwyt. Zasypywa�a wszystkich pytaniami, ale serce odda�a Shay Tal. kt�ra zawsze znalaz�a na wszystko odpowied�. Shay Tal doceni�a bystro�� umys�u dziewczynki. Nauczy�a j� czyta� i pisa�. Vry zosta�a jedn� z najzagorzalszych or�downiczek akademii. A �e ostatnimi laty przychodzi�o na �wiat wi�cej dzieci, uczy�a je oloneckiego abecad�a.
Vry i Shay Tal wda�y si� w rozmow� o swoim odkryciu systemu korytarzy pod miastem. Wszystkie wie�e ��czy�a z p�nocy na po�udnie i ze wschodu na zach�d sie� tuneli�� to znaczy ��czy�a ongi�; trz�sienia ziemi, powodzie i inne kl�ski �ywio�owe zatarasowa�y bowiem wiele przej��. Shay Tal marzyli o dotarciu do na wp� zasypanej piramidy przy o�tarzu ofiarnym, kryj�cej�� jak przypuszcza�a�� nieprzebrane skarby, jednak wszystkie korytarze do piramidy po samo sklepienie wype�nia� i�.
��Jest wiele rozmaitych po��cze�, o jakich nam si� nie �ni�o. Laintalu Ayu�� powiedzia�a.�� �yjemy na powierzchni ziemi, ale s�ysza�am, �e w Pannowalu ludzie p�dz� wygodny �ywot pod ziemi� i podobnie�� zdaniem przejezdnych kupc�w�� w Ottassolu na po�udniu. By� mo�e tunele ��cz� si� ze �wiatem dolnym, zamieszkanym przez mamiki i mamimy. Gdyby tak, jak dla ducha, uda�o si� odnale�� do nich drog� dla naszego cia�a, si�gn�liby�my po tkwi�c� w ziemi wielk� wiedz�. Aoz Roon by�by zadowolony.
Ciep�o rozebra�o Lamtala Aya, wi�c senny kiwa� jedynie g�ow�.
��Wiedza to nie tylko co�, co tkwi w ziemi jak brassimipa�� wtr�ci�a Vry�� Wiedz� mo�na tworzy� poprzez obserwacje. Moim zdaniem i w powietrzu istniej� korytarze na kszta�t tych pod nami. Noc� obserwuj� gwiazdy, jak wschodz� i zachodz�. Jak w�druj� po niebie. Pewne gwiazdy w�druj� w�asnymi korytarzami.
��One s� za daleko, �eby mia�y na nas jaki� wp�yw.
��Wcale nie. Wszystkie nale�� do Wutry. A to, co Wutra czym w g�rze, musi mie� na nas wp�yw.
��Ba�a� si� podziemi�� rzek�a Shay Tal.
��A pani boi si� gwiazd�� odpali�a bez namys�u Vry. Laintal Ay by� zdumiony s�ysz�c, jak jego r�wie�niczka, ta nie�mia�a, m�odziutka kobieta odrzuca zwyk�� sobie potulno�� i odzywa si� w ten spos�b do Shay Tal; dziewczyna zmieni�a si� tak samo, jak ostatnio pogoda. Shay Tal jakby to nie przeszkadza�o.
��Do czego nadaj� si� te podziemne korytarze�� zapyta�.�� Jakie maj� znaczenie?
��S� tylko pami�tk� po jakiej� dawno minionej przesz�o�ci. Przysz�o�� le�y w niebiosach�� powiedzia�a Vry Ale Shay Tal o�wiadczy�a stanowczo.
��One dowodz� tego. czemu zaprzecza Aoz Roon: ze to podw�rko, na kt�rym �yjemy, to by� niegdy� wspania�y ogr�d, pe�en sztuk i nauk, i ludzi, lepszych od nas. Ludzi by�o wi�cej, musia�o by� ich wi�cej�� tyle jest teraz mamun�w�� i byli wspaniale odziani, jak Loila Bry. I mieli w g�owach wi�cej my�li jak ogniste ptaki. My, z naszym b�otem w g�owach, jeste�my tym, co po nich zosta�o.
W trakcie rozmowy Shay Tal co chwila wymienia�a imi� Aoza Roona, za ka�dym razem ze spojrzeniem wbitym w ciemny k�t izby.
Min�y mrozy i przysz�y deszcze, a po nich zn�w mrozy, jak gdyby pogoda specjalnie uwzi�a si� na mieszka�c�w Embruddocku. Kobiety pcha�y sw�j kierat i marzy�y o innych miejscach.
Fa�dy Wzg�rz jak pr�gi bieg�y przez nizin� mniej wi�cej ze wschodu na zach�d. Resztki zasp �nie�nych wci�� zalega�y synkliny w g�rnych partiach stok�w od p�nocnej strony�� n�dzne resztki �nie�nego ca�unu, nie tak dawno otulaj�cego ca�� krain�. Teraz �nieg by� dziobaty, podziurawiony przez zielone kie�ki, z kt�rych ka�dy uformowa� sobie male�k� okr�g�� kotlink� i kr�lowa� w niej niepodzielnie. Poni�ej linii �nieg�w ci�gn�y si� olbrzymie rozlewiska�� najbardziej uderzaj�cy element nowego pejza�u. Poprzecina�y ca�y krajobraz r�wnoleg�ymi jeziorami w kszta�cie ryby, w kt�rych przegl�da�y si� skrawki zachmurzonego nieba. Okolica stanowi�a kiedy� bogate tereny �owieckie. Ze �niegami odesz�a zwierzyna, przenosz�c si� na suchsze pastwiska w�r�d wzg�rz. Jej miejsce zaj�y stada czarnych ptak�w, flegmatycznie brodz�cych u brzeg�w okresowych jezior.
Dathka z Laintalem Ayem le�eli na grani i obserwowali maszeruj�ce sylwetki. M�odzi �owcy byli przemoczeni do suchej nitki i w z�ych humorach. Dathka nachmurzy� czo�o i oczy zw�zi�y mu si� w poci�g�ej, pos�pnej twarzy. Malutkie sierpy wody wype�nia�y zag��bienia odci�ni�te palcami w grz�skim gruncie. Wok� gulgota�a opita ziemia.
Nieco ni�ej sze�ciu zgorzknia�ych �owc�w przysiad�o na pi�tach, kryj�c si� za grani�; oboj�tnie wyczekiwali komendy swoich przyw�dc�w, chuchaj�c na wilgotne kciuki i �ledz�c wzrokiem ptaki przelatuj�ce po niebie.
Wy�ledzone sylwetki maszerowa�y na wsch�d grzbietem s�siedniego pasma wzg�rz, jedna za drug� w rz�dzie, z opuszczonymi g�owami dla os�ony przed m�awk�. Za rz�dem sylwetek szerokim zakolem rozla� si� Voral. Przycumowane na brzegu rzeki sta�y trzy �odzie, kt�re przywioz�y nieproszonych go�ci na odwieczne tereny �owieckie oldorandczyk�w. Pochodzenie intruz�w zdradza�y wysokie buty z grubej sk�ry i kapelusze w kszta�cie garnka.
��To Borlie�czycy�� powiedzia� Laintal Ay.�� Przegnali st�d ca�� zwierzyn�. Teraz my musimy ich przegna�.
��Jak? Za ma�o nas�� rzek� Dathka nie odrywaj�c oczu od maszeruj�cych w dali sylwetek.�� Tereny s� nasze. Ale ich jest ponad cztery gar�cie�
��Jedno na pewno mo�emy zrobi�: spali� im �odzie. G�upcy zostawili tylko dw�ch ludzi na stra�y. Tych za�atwimy.
Zamiast na zwierzyn�, kt�rej nie by�o, r�wnie dobrze mogli zapolowa� na Borlie�czyk�w. Od jednego z pojmanych niedawno po�udniowc�w dowiedzieli si� o nieszcz�ciu Borlien. Ludzie mieszkali tam w budynkach z gliny, na og� jednopi�trowych�� na dole zwierz�ta, na pi�trze gospodarze. Ostatnie niespotykane ulewy doszcz�tnie rozmy�y lepianki; ca�a ludno�� zosta�a bez dachu nad g�owi�.
Oddzia� Laintala Aya skrada� si� do �odzi nad Voralem w przybieraj�cym na sile deszczu. By� pocz�tek zimy. Z po�udnia sz�a ulewa. Kapry�nie zacinaj�c skrapla�a piechur�w coraz rz�si�ciej, a� lun�wszy wreszcie ci�kimi kroplami zab�bni�a im po plecach, zalewaj�c twarze. Zdmuchiwali krople wody z p�askich nos�w. Jeszcze kilka lat temu �aden z nich nie wiedzia�, co to deszcz; w grupie nie by�o �owcy, kt�ry by nie t�skni� do rze�kich dni dzieci�stwa, ze �niegiem po kolana i stadami jeleni po horyzont. Teraz horyzont znikn�� w brudnoburej pomroce, a grunt sp�ywa� wod�.
Ju� pod os�on� szarugi dotarli nad brzeg rzeki. Tu cz�owiekowi po kolana si�ga�y g�ste, mimo niedawnych mroz�w, i soczyste trawy, pochylone i migotliwe w strugach deszczu. Biegn�c nie widzieli nic pr�cz faluj�cych traw, ci�arnych chmur i m�tnej wody tej samej barwy, co chmury. Ryby chlupa�y g�o�no w rzece, wyczuwaj�c rozrastanie si� ich �ywio�u.
Dwaj borlie�scy wartownicy, skuleni w �odzi na deszczu, zgin�li bez. stawiania oporu; by� mo�e woleli umrze�, ni� dalej mokn��. Cia�a wyrzucono za burt�. Unosi�y si� przy �odziach plami�c nurt krwi�, podczas gdy krze�nik �owc�w daremnie usi�owa� skrzesa� ogie�; p�ytka w tym miejscu rzeka nie chcia�a zabra� trup�w, mimo �e odpychano je wios�ami. Powietrze uwi�zione pod ubraniem ze sk�r utrzymywa�o zw�oki tu� przy krostowatej od kropli deszczu powierzchni wody.
��Dobrze, ju� dobrze�� powiedzia� zniecierpliwiony Dathka.�� Zostaw to krzesanie. Lepiej rozbierzmy �odzie na kawa�ki, ch�opaki.
��Sami mo�emy skorzysta� z tych �odzi�� rzuci� my�l Laintal Ay.�� Powios�ujemy sobie do Oldorando.
Reszta biernie �ledzi�a sp�r dw�ch m�odzik�w.
��Co powie Aoz Roon, jak wr�cimy, do domu bez mi�sa?
��Poka�emy mu �odzie.
��Nawet Aoz Roon nie jada �odzi.
Uwag� przyj�to �miechem. Wle�li do �odzi i niewprawnie wzi�li si� do wiose�. Trupy zosta�y za nimi. Dop�yn�li jako� do Oldorando, pod siek�cy im w twarze deszcz. Aoz Roon ponuro powita� swych podw�adnych. Popatrzy� na Laintala Aya i pozosta�ych �owc�w w milczeniu, kt�re uwa�ali za gorsze od obelg, gdy� odbiera�o im mo�liwo�� obrony. W ko�cu odwr�ci� si� do nich ty�em, przez otwarte okno wygl�daj�c na ulew�.
��Mo�emy g�odowa�. G�odowali�my nieraz. Ale szykuj� nam si� inne k�opoty. Grupa Faralina Ferda powr�ci�a z wyprawy �owieckiej na p�noc. Wypatrzyli z daleka band� fugas�w na kaidawach, zmierzaj�c� w nasz� stron�. M�wi�, �e wygl�da�o to na wypraw� wojenn�.
�owcy popatrzyli po sobie.
��Ile ich by�o?�� spyta� kt�ry�.
Aoz Roon wzruszy� ramionami.
��Czy jecha�y od jeziora Dorzin?�� zapyta� Laintal Ay.
Aoz Roon ponownie wzruszy� ramionami, jakby uwa�a� pytanie za nieistotne. Obr�ci� si� do s�uchaczy, przygwa�d�aj�c ich ponurym spojrzeniem.
��Jak� taktyk� uwa�acie za najlepsz� w tych warunkach?
Nie otrzymawszy odpowiedzi na swoje pytanie, sam sobie jej udzieli�:
��Nie jeste�my tch�rzami. Wyruszymy naprzeciw i zaatakujemy, zanim dotr� tutaj i spr�buj� spali� Oldorando, czy co im tam chodzi po ich t�pych szlejach.
��Nie napadn� nas w tak� pogodꠗ odezwa� si� starszy wiekiem �owca.�� Nie cierpi� wody. Tylko w szalonej furii wyskoczy fugas na ulew�. Woda uszkadza im futra.
��Czasy s� szalone�� rzek� Aoz Roon. chodz�c niespokojnie tam i z powrotem.�� �wiat tonie w deszczu. Kiedy ten �o�ski �nieg ma zamiar wr�ci�?
Odprawiwszy wszystkich pobrn�� po b�ocie w odwiedziny do Shay Tal. Siedzia�y u niej Vry i jeszcze jedna bliska przyjaci�ka. Amin Lim, zaj�te kopiowaniem jakich� hieroglitow. Shay Tal odprawi�a obie bez ceregieli. Spogl�dali na siebie z rezerw�, ona na jego mokr� twarz i min� kogo�, kto ma wi�cej do powiedzenia, ni� umie wyrazi�. on na jej zmarszczki pod oczami, na pierwsze siwe w�osy po�yskuj�ce w jej czarnych lokach.
��Kiedy deszcz przestanie pada�?
��Pogoda znowu si� psuje. Chc� zasia� �yto i owies.
��Jeste� podobno bardzo m�dra�� ty i twoje kobiety� Powiedz mi, co to b�dzie.
��Nie wiem. Idzie zima. Mo�e zrobi si� zimniej.
��A �nieg? Da�bym nie wiem co, �eby ten przekl�ty �nieg wr�ci�, a deszcz poszed� w choler�.
Gniewnym ruchem wzni�s� pi�� i zaraz j� opu�ci�.
��Je�li zrobi si� zimniej, z deszczu zrobi si� �nieg.
��Na g�wno Wutry, to ci kobieca logika Znik�d pewno�ci na tym cholernie niepewnym �wiecie Nie jeste� tego pewna, Shay Tal?
��Nie bardziej ni� ciebie.
Obr�ci� si� na pi�cie, ale jeszcze przystan�� w drzwiach.
��Je�li twoje kobiety nie b�d� pracowa�, nie b�d� je��. Nie mo�emy pozwala� ludziom na leniuchowanie, sama rozumiesz.
Odszed�, nawet si� nie obejrzawszy. Pod��y�a za nim do drzwi i w progu przystan�a z marszem na czole. By�a z�a. bowiem nie mia�a okazji raz jeszcze da� mu kosza, raz jeszcze podbudowa� wiar� w siebie. I czu�a, ze tak naprawd� nie o mej my�la�, tylko o wa�niejszych sprawach. Obci�gn�a na sobie lichy przyodziewek i wr�ciwszy do izby siad�a na pos�aniu. W tej pozie pozosta�a do nadej�cia Vry. lecz na widok m�odej przyjaci�ki poderwa�a si� z poczuciem winy.
��Nigdy nie tra�my pewno�ci�� powiedzia�a.�� Gdybym by�a czarodziejk�, przywr�ci�abym �niegi Aozowi Roonowi.
��Jeste� czarodziejk��� z wiar� odpar�a Vry.
Wie�� o nadci�ganiu fagor�w rozesz�a si� szybko. Kobiety, kt�re pami�ta�y ostatni� napa�� na miasto, nie m�wi�y o niczym innym. Gada�y noc�, opite be�telem, przewracaj�c si� na pos�aniach, gada�y o tym skoro �wit, miel�c ziarno przy g�siej �oj�wce.
��Sta� nas na wi�cej ni� gadanie�� oznajmi�a im Shay Tal.�� Macie m�ne serca, kobiety, nie tylko ostre j�zyki. Poka�emy Aozowi Roonowi, co potrafimy. Pos�uchajcie, jaki mam pomys�.
Uradzi�y, ze akademia, kt�ra stale musi usprawiedliwia� swoje istnienie wobec m�czyzn, przedstawi plan walki i ocalenia Oldorando. Wybrawszy odpowiedni teren kobiety w jakim� bezpiecznym miejscu wystawi� si� fagorom na widok. Kiedy fagory si� zbli��, wpadn� w zasadzk� i zostan� wyr�ni�te w pie� przez zaczajonych z obu stron �owc�w. Omawiaj�c ten plan kobiety dar�y si� i domaga�y krwi. Ustaliwszy wszystkie szczeg�y ku og�lnemu zadowoleniu, wybra�y na wys�anniczk� do Aoza Roona jedn� z naj�adniejszych dziewcz�t, prawie w wieku Vry wyb�r pad� na Dol Sakil, c�rk� starej po�o�nej Rol Sakil. Oyre odprowadzi�a Dol pod wie�� ojca, kt�remu dziewczyna mia�a przekaza� uk�ony od Shay Tal i jej pro�b� o przybycie do domu kobiet, gdzie zostanie mu przedstawiony plan pobicia wroga.
��My�lisz, ze on w og�le zwr�ci na mnie uwag�?�� odezwa�a si� Dol.
Oyre z u�miechem popchn�a j� do drzwi.
Kobiety czeka�y; na dworze la� deszcz. Ko�o po�udnia wr�ci�a Oyre. Sama i w�ciek�a. W ko�cu wywali�a ca�� prawd�: ojciec odrzuci� zaproszenie� a przyj�� Rol Sakil. Uzna� j� za dar od akademii. Dol zamieszka�a z nim na sta�e.
Na t� wie�� Shay Tal ogarn�� sza� w�ciek�o�ci. Tarza�a si� po pod�odze. Skaka�a jak op�tana. Wrzeszcza�a i rwa�a w�osy z g�owy. Wygra�a�a i kl�a, przysi�gaj�c zemst� wszystkim debilowatym m�czyznom. Prorokowa�a, �e fagory �ywcem po�r� ich wszystkich, podczas gdy rzekomy lord gnije sobie w ��ku, kopuluj�c z debilowatym dzieciakiem. Wygadywa�a straszne rzeczy. Przyjaci�ki nie mog�c jej uspokoi� odesz�y przera�one. Vry i Oyre przep�dzi�a sama.
��To przykre�� powiedzia�a Rol Sakil�� ale przyjemne dla Dol. Po czym Shay Tal ogarn�a na sobie ubranie i z krzykiem wypad�a na ulic�, zatrzymuj�c si� pod Wielk� Wie��, w kt�rej mieszka� Aoz Roon. Z twarz� w strugach deszczu, na ca�e gard�o wyklina�a jego skandaliczny post�pek, domagaj�c si�, by do niej wyszed�. Krzycza�a tak wielkim g�osem, �e towarzysze cechowi i �owcy wybiegli na dw�r pos�ucha�. Chroni�c si� przed deszczem pod �ciany zniszczonych budynk�w, stali z za�o�onymi r�kami i szczerzyli z�by po�r�d ulewy przygniataj�cej par� z gejzer�w do samej ziemi i po�r�d b�ota, kt�re bulgota�o im spod but�w.
Aoz Roon wychyli� si� z okna wie�y. Spojrza� z g�ry i kaza� Shay Tal si� wynosi�. Wrzasn�a, �e jest ohydny, a jego post�powanie �ci�gnie zgub� na ca�y Embruddock. W takiej to krytycznej chwili przyby� Laintal Ay, uj�� Shay Tal za rami� i zagadn�� �agodnie. S�uchaj�c przesta�a na moment krzycze�. Nie ma co rozpacza栗 m�wi�. �owcy wiedz�, jak sobie poradzi� z fagorami, wie i Aoz Roon. Rusz� do walki, gdy tylko poprawi si� pogoda.
��Gdy! Je�li! A co� ty za jeden, �eby stawia� warunki, Laintalu Ayu? Wy, m�czy�ni, jeste�cie s�abi jak dzieci!�� Wznios�a pi�ci do nieba.�� Albo wykonacie m�j plan, albo spotka was zguba� i ciebie, Aozie Roonie, s�yszysz? Widz� to wszystko wyra�nie oczyma duszy.
��Tak, owszem�� pr�bowa� j� uspokoi� Laintal Ay.
��Nie dotykaj mnie! Wykonajcie plan. Plan albo �mier�! A je�li ten dure� lord poroniony ma nadziej� pozosta� lordem, musi pozby� si� Dol Sakil ze swego wyrka. Gwa�ciciel dzieci! Biada nam! Biada!
Ciska�a z�owr�bne kl�twy z ob��kan� pewno�ci� siebie. Nie przerywa�a oracji, wyklinaj�c na r�ne sposoby g�upich i zezwierz�conych m�czyzn. Wszyscy byli pod wra�eniem. Ulewa przybra�a na sile. Wie�e ocieka�y wod�. �owcy szczerzyli do siebie z�by nieweso�o. Na ulicy przybywa�o widz�w ��dnych sensacji. Laintal Ay krzykn�� do Aoza Roona, �e jest przekonany o s�uszno�ci tego, co m�wi Shay Tal i �e radzi mu podporz�dkowa� si� przepowiedniom. Plan kobiet wydawa� si� dobry.
Aoz Roon ponownie stan�� w oknie. Twarz mia� tak ciemn� jak futro, kt�re nosi�. Mimo gniewu panowa� jednak nad sob�. Zgodzi� si� wykona� plan kobiet, gdy poprawi si� pogoda. Nie wcze�niej. Na pewno nie wcze�niej. Ponadto ani my�li oddawa� Dol Sakil. Jest w nim zakochana i potrzebuje jego opieki.
��Barbarzy�ca! Ciemny barbarzy�ca! Wszyscy jeste�cie barbarzy�cy, nadajecie si� tylko do tego �mierdz�cego podw�rka. Nikczemno�� i ciemnota przywiod�y nas do upadku.
Shay Tal maszerowa�a uliczk� tam i z powrotem po b�ocie, pokrzykuj�c. Pierwszym barbarzy�c� by� dziki gwa�ciciel, kt�rego imienia brzydzi�a si� nawet wym�wi�. Wszyscy �yli na podw�rzu zadowoleni jak �winie w b�ocie, zapomniawszy o wspania�o�ci niegdysiejszego Embruddocku. Ca�e te ruiny za �a�osnymi palisadami to s� dawne pi�kne, obleczone w z�oto wie�yce, wszystko, co teraz jest b�otem i �ajnem, kry� kiedy� pi�kny marmur. Miasto by�o wtedy cztery razy wi�ksze ni� obecnie i wszystko by�o pi�kne�� czyste i pi�kne. Nie ha�biono kobiet.
Przycisn�a do cia�a przemoczone futro i zaszlocha�a. Nie b�dzie d�u�ej �y�a w takim plugawym miejscu. Zamieszka daleko st�d, za palisadami. Je�li noc� nadejd� fagory albo napadn� j� podst�pni Borlie�czycy�� c� jej za r�nica? Po co ma �y�? S� dzie�mi katastrofy, oni wszyscy.
��Spok�j, kobieto, spok�j�� powtarza� Laintal Ay, kt�ry brn�� za ni� przez b�oto.
Odtr�ci�a go ze wzgard�. Jest tylko starzej�c� si� kobiet�, kt�rej nikt nie kocha. Ona jedna widzi prawd�. Po�a�uj� dopiero, gdy odejdzie. Po czym Shay Tal od s��w przesz�a do czyn�w i zaj�a si� przenoszeniem swych niewielu rzeczy do jednej z chyl�cych si� ku ruinie wie� po�r�d rad�abab, na p�nocny wsch�d za palisad�. Vry i inne kobiety pomaga�y jej, kursuj�c w deszczu ze skromnym dobytkiem.
Nazajutrz plucha usta�a. I zasz�y dwa nadzwyczajne wydarzenia. Nadlecia�y stadem nad Oldorando ma�e ptaszki nieznanego gatunku i kr���c wok� wie� wype�nia�y powietrze �wiergotem. Chmara ptactwa nie chcia�a siada� w obr�bie osady. Oblepi�a opuszczone wie�e poza jej obr�bem, a zw�aszcza ruin�, do kt�rej posz�a na dobrowolne wygnanie Shay Tal. Tutaj ptaki podnios�y niezwyk�� wrzaw�. Mia�y kr�tkie dzioby i czerwone �ebki, czerwone i bia�e pi�rka w skrzyd�ach oraz �mig�y lot. Kilku �owc�w wybieg�o z sieciami, pr�buj�c je �owi�, ale bez powodzenia. Uznano to za omen.
Drugie wydarzenie wzbudzi�o jeszcze wi�ksz� trwog�. Wyla� Voral. Rzeka wezbra�a po deszczach. �wistek Czasu odgwizda� po�udnie, gdy z biegiem rzeki, od strony jeziora Dorzin, nadesz�a wielka fala. Stara Molas Ferd, zaj�ta zbieraniem g�siego �ajna nad brzegiem rzeki, dostrzeg�a t� fal� pierwsza. Wyprostowa�a si�, na ile jej wiek pozwala�, i w os�upieniu wlepi�a oczy w wal�c� si� na ni� �cian� wody. Wystraszone g�si i kaczki z wrzaskiem poucieka�y na palisad�. Lecz stara Molas Ferd z szufelk� w gar�ci i otwartymi ustami sta�a i gapi�a si� W otch�a� w�d. Porwa�y j� i cisn�y o �cian� domu kobiet. Nim opad�y, wezbrana fala run�a na osad�, zmywaj�c ziarno, wdzieraj�c si� do ludzkich siedzib, topi�c maciory. Molas Ferd zgin�a zgruchotana na miazg�. Osada zmieni�a si� w grz�zawisko. Lawina b�otnistej wody oszcz�dzi�a jedynie wie�� obran� przez Shay Tal na siedzib�.
Okres ten ugruntowa� na dobre pocz�tki s�awy Shay Tal jako czarodziejki. Wszyscy, kt�rzy s�yszeli, jak wyklina�a Aoza Roona, szemrali nie opuszczaj�c swoich k�t�w. Tego wieczora, gdy Bataliksa, a za ni� Freyr schodzi�y z nieba na zachodzie, zamieniaj�c wody w krew, gwa�townie spad�a temperatura. Wszystko pokry� cienki, kruchy l�d.
Nazajutrz o wschodzie Freyra osad� obudzi�y gniewne krzyki Aoza Roona. Us�ysza�y je przy wci�ganiu but�w wychodz�ce do pracy kobiety i struchla�e obudzi�y swoich m�czyzn. Aoz Roon bra� przyk�ad z Shay Tal:
��Wy�azi�, psia wasza ma�! Bijecie si� dzi� z fagorami, wszyscy co do jednego! Ju� ja wam zagram do ta�ca. Pobudka, wstawa� wszyscy, zbiera� si� do walki. Zachcia�o si� wam fagor�w, to b�dziecie bi� fagory. Ja szed�em na nie w pojedynk�, wy, gnojki, mo�ecie i�� kup�. To b�dzie wielki dzie� w dziejach, s�yszycie mnie, wielki dzie�, nawet je�li nikt nie wr�ci �ywy!
Wielki, w czarnym futrze, sta� na szczycie wie�y, wygra�aj�c pi�ci� pod sun�cymi z porannym wiatrem z�owrogimi chmurami. Drug� r�k� �ciska� wierzgaj�c� Dol Sakil, kt�ra szamota�a si� i dar�a, �e jej zimno. Za nimi stercza� Eline Tal, g�upkowato szczerz�c z�by.
��Tak, wyr�niemy te w mlecz szarpane fagory zgodnie z planem kobiet, s�yszycie to, gnu�ne piczki akademiczki? Bijemy si� zgodnie z planem bab, wykonam go co do joty. Na prakamie�, zobaczymy, co nam przyniesie dzisiejszy dzionek, przekonamy si�, czy Shay Tal m�wi do rzeczy czy te� od rzeczy, przekonamy si�, co warte jej proroctwa!
Cienki l�d chrz�ci� pod stopami wychodz�cych pojedynczo postaci, kt�re podnosi�y oczy na swego lorda. Ludzie boja�liwie zbijali si� w grupki, tylko stara Rol Sakil, matka Dol, zachichota�a.
��Ten to faktycznie musi mie� du�ego, s�dz�c po tym wrzasku� Dol ju� si� zd��y�a pochwali�. Ryczy jak byk!
Wci�� pokrzykuj�c Aoz Roon przywl�k� za sob� Dol do samego parapetu i mierzy� ich z g�ry spojrzeniem bazyliszka.
��Tak, zobaczymy, co warte jej s�owa, sprawdzimy j�. Sprawdzimy Shay Tal w boju, skoro wam wszystkim wydaje si� taka wspania�a. S�yszysz mnie, Shay Tal? Dzi� w�z albo przew�z i niech pop�ynie krew, czerwona albo ��ta.
Splun�� na nich i wlaz� z powrotem do wie�y, trzaskaj�c za sob� klap� w dachu.
Posiliwszy si� ciemnym chlebem wszyscy ruszyli w drog� za �owcami. Miny mieli niet�gie, nawet Aoz Roon. Wy wrzeszcza� z siebie ca�y animusz. Zmierzali na po�udniowy wsch�d. Temperatura utrzymywa�a si� poni�ej zera. Wiatr ucich�, s�o�ca znikn�y w chmurach. Grunt by� twardy i l�d trzaska� im pod nogami. Id�ca z nimi Shay Tal nie odst�powa�a kobiet, usta mia�a zaci�ni�te, po�y futra obija�y jej si� o szczup�e cia�o. Szli powoli, gdy� kobiety nie przywyk�y do pokonywania pieszo odleg�o�ci, kt�re nie czyni�y �adnego wra�enia na m�czyznach. Dotarli w ko�cu na skraj falistej niziny, gdzie �owcy Laintala Aya wypatrzyli Borlie�czyk�w zaledwie dwa dni przed wylewem Voralu. Tu ci�gn�y si� szeregiem d�ugie grzbiety, a pomi�dzy nimi p�ytkie rozlewiska l�ni�y jak wyrzucone na brzeg ryby. Tutaj mogli urz�dzi� zasadzk�. Mr�z wywabi fagory, je�li jeszcze gdzie� w okolicy by�y.
Bataliksa zasz�a nie wiadomo kiedy. Przemierzali wy�yn�, m�czy�ni na przedzie, za nimi kobiety w lu�nych grupkach. Wszyscy czuli si� nieswojo pod o�owianym niebem. Na skraju pierwszego rozlewiska kobiety przystan�y, obracaj�c na Shay Tal niezbyt przyjazne spojrzenia. Uprzytomni�y sobie ca�� groz� w�asnego po�o�enia, gdyby nadci�gn�y fagory�� zw�aszcza je�li nadjad� wierzchem. Najbystrzejsze nawet oczy nie ostrzeg� ich w tym miejscu przed niczym, wzg�rza bowiem ogranicza�y pole widzenia. Znalaz�y si� mi�dzy m�otem a kowad�em.
Temperatura wci�� wynosi�a dwa lub trzy stopnie poni�ej zera. Panowa�a cisza, powietrze zastyg�o. P�ytkie jezioro le�a�o u�pione u ich st�p. Liczy�o jakie� czterdzie�ci metr�w wszerz i ze sto metr�w d�ugo�ci, wype�niaj�c swoj� nieprzyjazn� toni� zag��bienie pomi�dzy dwoma garbami pag�rk�w. Zamar�e, lecz wci�� nie zamarzni�te, bez najmniejszej zmarszczki lustro wody odbija�o niebiosa. Ich pos�pny obraz wzmaga� w kobietach jak�� zabobonn� trwog�, gdy patrzy�y, jak �owcy znikaj� za grani�. Nawet zwarzona na mrozie trawa pod nogami zdawa�a si� zakl�ta tak jak i ptaki, z kt�rych �aden nie zawo�a�. Blisko�� kobiet gn�bi�a m�czyzn. Stali w s�siedniej kotlinie, sarkaj�c na swojego przyw�dc�.
��Fagor�w ani �ladu�� rzek� Tanth Ein, chuchaj�c na paznokcie. Wracajmy. A je�li one zniszczy�y Oldoranclo pod nasza nieobecno��? �adnie by to wygl�da�o.
Z��czeni nad g�owami ob�okiem pary z oddech�w, wsparci na oszczepach �owcy z wyrzutem patrzyli na Aoza Roona, kt�ry chodzi� tam i z powrotem na stronie, ponury jak chmura gradowa.
��Wraca�? Gadacie jak baby. Przyszli�my si� bi� i bi� si� b�dziemy, cho�by�my mieli odda� przy tym �ycie Wutrze. Je�li (agory s� gdzie� niedaleko, przywo�am je. Zosta�cie na miejscu.
Wbieg� p�dem na szczyt wzniesienia, sk�d maj�c oko na kobiety zamierza� krzykn�� na ca�e gard�o i obudzi� wszystkie echa pustkowi. Ale wr�g ju� si� pokaza�. Teraz, zbyt p�no, Aoz Roon zrozumia�, dlaczego nie wypatrzyli ani jednego z borlie�skich w��cz�g�w�� po prostu si� wynie�li. Jak star� Molas Ferd widok tali, tak Aoza Roona wprawi� w os�upienie widok odwiecznego wroga cz�owieka.
Na jednym brzegu jeziora o rybim kszta�cie biega�y kobiety, na drugim skupili si� ancipici. Kobiety miota�y si� przera�one i niespokojne, ancipici zastygli w bezruchu. Kobiety, nawet w zaskoczeniu. zareagowa�y indywidualnie; fagory istnia�y tylko jako grupa. Nie spos�b by�o oceni� liczb� wrog�w. Rozp�ywali si� w przedwieczornej mgle zasnuwaj�cej kotlin�, w strz�pach szaro�ci i b��kit�w otoczenia. Kt�ry� z nich zani�s� si� ochryp�ym kaszlem; poza tym nie dawa�y znak�w �ycia. Po chwilowej przepychance na grani za nimi usadowi�y si� w r�wnych odst�pach bia�e ptaki, karnie zwr�cone dziobami w jedn� stron�, niczym duchy tych, co odeszli.
Nad oszronionymi sylwetkami wyra�nie g�rowa�y trzy�� zapewne przyw�dcy�� na kaidawach. Swoim zwyczajem siedzia�y pochylone do przodu, g�owami niemal wsparte o �by wierzchowc�w, jakby w duchowym z nimi zespoleniu. Piesze fagory, przygarbione, przywar�y do bok�w kaidaw�w. By�y bardziej skamienia�e ni� pobliskie g�azy. Kas�acz ponownie zakas�a�. Aoz Roon odzyska� g�os i krzykn�� na swych ludzi. Pokonawszy wzniesienie �owcy z trwog� spojrzeli ze szczytu na wroga.
W odpowiedzi fagory nagle o�y�y. Osobliwie powi�zane cz�onki przesz�y z letargu do dzia�ania bez �adnej fazy po�redniej. P�ytkie jezioro nie na d�ugo wstrzyma�o poch�d fagor�w. Ich powszechnie znany wstr�t do wody nie uleg� zmianie, ale czasy si� zmieni�y; szleje m�wi�y im: �Naprz�d�. Spraw� przes�dzi� widok trzydziestu ludzkich gild zdanych na ich �ask�. Ruszy�y do ataku. Jeden z tr�jki je�d�c�w wywin�� mieczem nad g�ow�. Z chrapliwym okrzykiem uderzy� pi�tami kaidawa i wierzchowiec skoczy� naprz�d. Pozosta�e fagory jak jeden run�y za nim, te na wierzchowcach i te na w�asnych nogach. Naprz�d�� w wody p�ytkiego jeziora.
Kobiety pierzch�y w pop�ochu. Teraz, gdy przeciwnik siedzia� im na karku, rozbieg�y siꠗ po kotlince na wszystkie strony. Cz�� w�azi�a na jeden stok. cz�� na drugi, piszcz�c rozpaczliwie jak sp�oszone ptaki. Tylko Shay Tal nie ruszy�a si� z miejsca, stawiaj�c czo�o szarzy, a Vry i Amin Lim przylgn�y do niej, zakrywszy twarze z prze�a�enia.
��Uciekaj, g�upia babo!�� rycza� Aoz Roon, zbiegaj�c na �eb na szyj�.
Shay Tal nie s�ysza�a jego krzyku po�r�d pisk�w i gwa�townego chlupotania. Stan�wszy jak opoka nad brzegiem jeziora o rybim kszta�cie. wyci�gn�a przed siebie ramiona, jakby gestem powstrzymuj�c hord� fagor�w.
I nagle ta przemiana. Nagle ta chwila w kronikach oldorandzkich odt�d po wsze czasy zwana cudem na Rybim Jeziorze.
Jedni twierdzili p�niej, ze ostry d�wi�k przeszy� mro�ne powietrze, inni s�yszeli cieniutki g�osik, jeszcze inni przysi�gali, ze to sprawka Wutry.
Ca�a gromada fagorzych maruder�w w liczbie szesnastu wkroczy�a do jeziora za trzema jad�cymi wierzchem bykunami. Poniesieni w�asn� furi� we wrogi �ywio�, tkwili w nim po uda, kot�uj�c to� w szalonej szarzy, gdy nagle ca�e jezioro zamarz�o. Idealnie spokojne i p�ynne, dop�ki nie zm�cone, rozlewa�o woln� od lodu to� przy trzech stopniach poni�ej temperatury zamarzania wody. Wzburzone�� zastyg�o w jednej chwili. Kaidawy pospo�u z fagorami utkn�y w �elaznym u�cisku. Jeden kaidaw upad� i ju� si� nie podni�s�. Dwa pozosta�e zamarz�y w pe�nym biegu, z je�d�cami na grzbiecie. Wywijaj�ce broni� bykuny uwi�z�y za nimi w kleszczach �ywio�u, kt�rego spok�j naruszy�y. �aden nie zrobi� ju� ani kroku. �aden nie wyrwa� si� i nie osi�gn�� zbawczego brzegu. Niebawem �ci�a im si� w �y�ach krew, pomimo sekret�w staro�ytnych biochemii, barwi�cych j� i chroni�cych przed zimnem. Szorstkie bia�e runa pokry�y si� runem szronu, wytrzeszczone oczy lodem. Co by�o organiczne, po��czy�o si� w jedno z wielkim wszechw�adnym �ywio�em matem nieorganicznej. Jakby kto� wyczarowa� w lodzie �ywy obraz gwa�townej �mierci. W g�rze bia�e ptaki kr��y�y nurkuj�c i wrzeszcz�c rozdziawionymi dziobami, by wreszcie poszybowa� na wsch�d sierocym lotem.
Nazajutrz rano troje ludzi wcze�nie wyjrza�o spod sk�r namiotu. W nocy spad� sypki �nieg, przez co pustkowia wygl�da�y jak oproszone m�k�. Freyr wsta� nad horyzontem, rzucaj�c na nizin� cienie pastelowej purpury. Kilka minut po nim drugi wierny stra�nik r�wnie� przedar� si� do kr�lestwa Wutry.
Aoz Roon, Laintal Ay i Oyre byli ju� na nogach; zabijali r�ce i przytupywali, �eby pobudzi� kr��enie krwi. Milczeli, pokas�uj�c tylko od czasu do czasu. Spojrzawszy po sobie bez s�owa ruszyli w drog�. Aoz Roon pierwszy wszed� na zamarzni�t� tafl� jeziora, kt�ra zadzwoni�a mu pod stopami. We troje podeszli do jakby �ywego, zakl�tego w lodzie obrazu. Patrzyli nie dowierzaj�c w�asnym oczom. Mieli przed sob� monumentalne dzie�o rze�biarskie, prawdziwe w najdrobniejszym szczeg�le, szalone, je�li chodzi o wizj�. Prawie pod kopytami dw�ch kaidaw�w le�a� trzeci, wi�ksz� cz�ci� tu�owia pod szklanymi falami, zadar�szy w trwodze �eb o rozd�tych chrapach. Je�dziec, ledwo uczepiony jego grzbietu, przera�aj�cy w swej martwocie, usi�owa� opanowa� wierzchowca. Wszystkie postacie zosta�y uchwycone w pe�nym ruchu, z uniesion� broni�, z oczami utkwionymi prosto w przeciwleg�y brzeg, do kt�rego nie mia�y nigdy dotrze�. Wszystkie otuli� szron. Sta�y jako pomnik brutalnej si�y. Wreszcie Aoz Roon kiwn�� g�ow� i przem�wi�. G�os mia� przyt�umiony.
��To si� zdarzy�o naprawd�. Teraz uwierzy�em. Wracajmy.
Cud z roku 24 zosta� potwierdzony. Poprzedniego wieczoru Aoz Roon odes�a� swoj� wypraw� pod dow�dztwem Dathki z powrotem do Oldorando. Dopiero po przespanej nocy zdo�a� do ko�ca uwierzy�, �e to nie by� sen. Jego towarzysze milczeli. Uratowa� ich cud; my�l o tym m�ci�a im w g�owach, zawi�zywa�a j�zyki. Odeszli od przera�aj�cej rze�by bez s�owa.
Natychmiast po przybyciu do Oldorando kaza� Aoz Roon parze �owc�w zaprowadzi� jednego ze swoich niewolnik�w nad Rybie Jezioro, na miejsce cudu. Kiedy niewolnik na w�asne oczy obejrza� �w �ywy obraz, zawi�zano mu r�ce na plecach, ustawiono twarz� na po�udnie i pocz�stowano kopniakiem na drog�. Po powrocie do Borlien mia� opowiedzie� swoim ziomkom o pot�nej czarodziejce, kt�ra stoi na stra�y Oldorando.
Shay Tal sta�a wyprostowana w komnacie starszej nad wszelkie oldorandzkie rachuby czasu. Urz�dzi�a j� jak mog�a: na �cianie antyczna tkanina, ongi� w�asno�� Loily Bry, potem Loilanun�� znakomitego rodu zmar�ych kobiet; w k�cie jej n�dzne wyrko plecione ze sprowadzanej z Borlien orlicy (orlica odstrasza�a szczury); ma�y kamienny stolik z przyborami do pisania; kilka sk�r na pod�odze, gdzie przysiad�o teraz b�d� przykucn�o trzyna�cie kobiet. Odbywa�o si� zebranie akademii.
��tobia�y porost okrywa� �ciany komnaty liszajem, kt�ry od w�skiego okna pocz�wszy w ci�gu nieprzeliczonych lat zaj�� ca�y wolny mur. Paj�cze sieci po k�tach w wi�kszo�ci nie mia�y gospodarzy; pomarli z g�odu dawno temu.
Za plecami trzynastu kobiet siedzia� Laintal Ay z podwini�tymi pod siebie nogami; brod� wspar� na pi�ci, �okie� na kolanie. Patrzy� w pod�og�. Wi�kszo�� kobiet gapi�a si� bezmy�lnie na Shay Tal. Vry i Amin Lim�� te dwie s�ucha�y; co do reszty nie mia�a pewno�ci.
��Skutki s� w naszym �wiecie spraw� z�o�on�. Mo�emy si� oszukiwa�, �e wszech-przyczyn� jest wola Wutry odwiecznie wojuj�cego w niebiosach, bo tak nam naj�atwiej. Najlepiej uczynimy same odnajduj�c sens rzeczy. Potrzebny nam jest inny klucz do rozumienia. Czy Wutra odpowiada za wszystko? A mo�e za w�asne czyny odpowiadamy my same�
Przesta�a s�ucha� tego, co m�wi. Postawi�a odwieczne pytanie. Chyba ka�da kiedykolwiek �yj�ca istota ludzka musia�a sobie postawi� to pytanie i znale�� na nie w�asn� odpowied�: czy sami odpowiadamy za swoje czyny? Nie potrafi�a znale�� odpowiedzi. Poczu�a, �e nie nadaje si� do nauczania innych.
Jednak jej s�uchali. Wiedzia�a, dlaczego jej s�uchaj�, nawet je�li nic z tego nie rozumiej�. S�uchaj� dlatego, �e zosta�a uznana za wielk� czarodziejk�. Od cudu na Rybim Jeziorze wszyscy odgrodzili si� od niej murem powszechnego szacunku. Sam Aoz Roon traktowa� j� z jeszcze wi�ksz� rezerw�. Wyjrza�a przez zrujnowane okno na ruin� starego porz�dku, na �wiat, otrz�saj�cy si� z ostatnich ch�od�w, na jego b�ota i �niegi upstrzone ju� zieleni�, na rzek� w smugach mu�u niesionego z dalekich miejsc, kt�rych ona nigdy nie odwiedzi. Miejsc pe�nych cud�w. Cuda zaczyna�y si� za jej oknem. A ona� czy dokona�a cudu, jak powszechnie uwa�ano? Shay Tal przerwa�a wyk�ad w po�owie zdania. Uprzytomni�a sobie, �e istnieje spos�b sprawdzenia w�asnej nadprzyrodzonej mocy. Fagory szar�uj�ce przez Rybie Jezioro obr�ci�y si� w l�d. Za spraw� czego� w niej� czy czego� w nich? Wspomnia�a opowie�ci o ich strachu przed wod�, by� mo�e dlatego, �e woda zamienia je w l�d. To by�o do sprawdzenia: Oldorando mia�o w niewoli ze dwa stare fagory. Sp�awi na pr�b� jednego w Voralu i zobaczy, co si� stanie. Tak czy inaczej, dowie si� prawdy.
Trzyna�cie par oczu wlepia�o si� w ni� czekaj�c na dalszy ci�g. Laintal Ay mia� niewyra�n� min�. Zapomnia�a, o czym m�wi�a. U�wiadomi�a sobie, �e musi przeprowadzi� eksperyment dla spokoju ducha.
��My musimy robi�, co nam ka����� g�osem t�pej i speszonej uczennicy stwierdzi�a kt�ra� z siedz�cych na pod�odze kobiet.
Shay Tal nas�uchiwa�a st�pania ci�kich krok�w na schodach. W �aden spos�b nie mog�a uprzejmie odpowiedzie� na stwierdzenie, kt�remu zaprzecza�a od ostatniego sygna�u �wistka Czasu; wszelka przerwa by�a w tym momencie wybawieniem. Niekt�re kobiety s� beznadziejnie g�upie.
Odskoczy�a klapa w�azu. Niby czarny nied�wied� wy�oni� si� najpierw Aoz Roon, potem jego pies. Za psem wyszed� Dathka; z kamienn� twarz� pozosta� przy w�azie, nie zerkn�wszy nawet na Laintala Aya. Laintal Ay podni�s� si� do�� zak�opotany i oparty plecami o zimny mur czeka� na rozw�j wydarze�. Kobiety spogl�da�y na intruz�w z otwartymi ustami; niekt�re zacz�y chichota� nerwowo. Aoz Roon niemal wype�ni� nisk� komnat�. Nie zwracaj�c uwagi na kobiety p�ochliwie wyci�gaj�ce ku niemu szyje, zmierza� ku Shay Tal. Cofn�a si� pod okno i z czo�em podniesionym sta�a na tle panoramy pogr��onej w b�ocie osady, fumaroli i dropiatych nizin ci�gn�cych si� po horyzont.
��Czego tu chcesz?�� spyta�a.
Widok Aoza Roona przyprawi� j� o bicie serca. Przeklina�a swoj� now� s�aw� nade wszystko za to, �e sko�czy� z zaczepkami, braniem jej za r�k�, a nawet chodzeniem za ni�. Ca�e jego zachowanie zapowiada�o wizyt� oficjaln� i nieprzyjemn�.
��Chc�, aby� pani wr�ci�a za os�on� palisady�� rzek�.�� Nie jeste� bezpieczna w tej ruinie. W razie jakiej� napa�ci nie mog� ci� broni�.
��Vry i ja wolimy mieszka� tutaj.
��Mimo ca�ej twojej s�awy sprawuj� tu w�adz� nad tob� i Vry tak�e, i musz� was broni� ze wszystkich si�. I wy, pozosta�e kobiety� nie powinny�cie tu przebywa�. Za palisadami jest zbyt niebezpiecznie. Gdyby nast�pi� niespodziewany atak� no c�, mo�ecie si� domy�li�, co by z wami by�o. Shay Tal, jako nasza pot�na czarodziejka, musi s�ucha� siebie. Reszta musi s�ucha� mnie. Zabraniam wam tu przychodzi�. To zbyt ryzykowne. Rozumiecie?
Unika�y jego spojrzenia, opr�cz starej po�o�nej Rol Sakil.
��Wszystko to nonsens, Aozie Roonie. Ta wie�a jest ca�kiem bezpieczna. Shay Tal przep�oszy�a fugas�w, wszyscy o tym wiemy. Przecie� nawet ty bywa�e� tu czasami, czy�by� przesta�?
Ostatnie s�owa wypowiedzia�a Rol Sakil z drwi�cym u�mieszkiem. Aoz Roon pu�ci� to mimo uszu.
��M�wi� o dniu dzisiejszym. Teraz nic nie jest bezpieczne, kiedy pogoda si� zmienia. Czyja noga tu cho� raz jeszcze postanie, ten b�dzie mia� k�opoty.
Zawr�ci� do wyj�cia, kiwn�wszy palcem na Laintala Aya.
��Ty idziesz ze mn�.
Bez po�egnania zszed� na d�, a za nim Laintal Ay i Dathka. Na dworze przystan��, szarpi�c brod�. Spojrza� w g�r� na okno Shay Tal.
��W dalszym ci�gu jestem lordem Embruddocku, radz� ci o tym nie zapomina�.
Us�ysza�a go, ale nie stan�a w oknie. Nie ruszaj�c si� z miejsca, samotna mimo towarzystwa, powiedzia�a na tyle g�o�no, �eby i on us�ysza�:
��Lord zakichanego podw�rka.
Dopiero gdy skrzypienie trzech par but�w zacz�o si� oddala�, raczy�a wyjrze� przez okno. Odprowadzi�a spojrzeniem jego szerokie plecy, kiedy brn�� w kierunku bramy p�nocnej ze swymi m�odymi namiestnikami i z nieod��cznym Kurdem u nogi. Rozumia�a jego samotno��. Jak nikt. Zostaj�c jego �on� z pewno�ci� nie straci�aby pozycji, czy jak tam zwa�o si� to, co tak wysoko sobie ceni�a. Za p�no, �eby o tym teraz my�le�. Mi�dzy nimi otwar�a si� przepa��, a ��ko grzeje mu ma�a g�upia g�ska�� Wracajcie lepiej wszystkie do domu�� powiedzia�a, nie maj�c �mia�o�ci spojrze� kobietom w oczy.
Na g��wnym placu, zamienionym w bajoro b�ota, Aoz Roon poleci� Laintalowi Ayowi omija� akademi� z daleka. Laintal Ay pokra�nia� na twarzy.
��Czy nie najwy�szy ju� czas tobie i radzie pozby� si� uprzedze� do akademii? Mia�em nadziej�, �e zmienisz zdanie po cudzie na Rybim Jeziorze. Po co gn�bi� kobiety? Znienawidz� ci� za to. W najgorszym razie akademia daje im zadowolenie.
��Rozleniwia baby. Powoduje roz�am. Laintal Ay zerkn�� na Dathk�, szukaj�c u niego poparcia, ale Dathka przygl�da� si� swoim butom.
��To chyba ju� pr�dzej twoje stanowisko powoduje roz�am, Aozie Roonie. Wiedza nigdy nikomu nie zaszkodzi�a, a nam trzeba wiedzy.
��Wiedza stanowi powoli dzia�aj�c� trucizn� jeste� za m�ody, �eby to zrozumie�. Nam trzeba dyscypliny. To ona zachowuje nas przy �yciu, teraz i zawsze. Trzymaj si� z daleka od Shay Tal�� ona ma magiczn� w�adz� nad lud�mi. Kto w Oldorando nie pracuje, ten nie je. Zawsze wyznawano t� zasad�. Shay Tal i Vry przesta�y pracowa� w warzelni, wi�c nied�ugo nie b�d� mia�y co je��. Zobaczymy, jak im si� to spodoba.
��Umr� z g�odu.
Aoz Roon zmarszczy� brwi i utkwi� w Laintalu Ayu oczy jak sztylety.
��Wszyscy umrzemy z g�odu, je�li nie b�dziemy wsp�lnie pracowa�. Te baby trzeba nauczy� moresu i zakazuj� ci stawa� po ich stronie. Jeszcze jedno s�owo sprzeciwu, a dostaniesz w �eb.
Gdy Aoz Roon odszed�, Laintal Ay z�apa� Dathk� za rami�.
��Z nim jest coraz gorzej. Wyda� prywatn� wojn� Shay Tal. Jak my�lisz?
Dathka pokr�ci� g�ow�.
��Ja nie my�l�. Ja robi�, co mi ka��.
Laintal Ay rzuci� przyjacielowi uszczypliwe spojrzenie.
��A co ci ka�� robi� teraz?
��Id� na zagon brassimipy. Zabili�my ko�atka.�� Pokaza� krwawi�c� d�o�.
��B�d� tam za chwil�.
Zamiast z przyjacielem, Laintal Ay poszed� sobie brzegiem Voralu, od niechcenia gapi�c si� na g�si, jak p�ywaj� i defiluj�. W duchu przyznawa�, �e rozumie racje zar�wno Aoza Roona, jak i Shay Tal. Aby �y�, wszyscy musz� wsp�lnie pracowa�, czy jednak warto �y� po to tylko, aby wsp�lnie pracowa�? Ta sprzeczno�� przygn�bia�a go, budzi�a w nim ch�� opuszczenia osady�� co pewnie by uczyni�, gdyby tylko Oyre zgodzi�a si� odej�� razem z nim. Czu� si� za m�ody, �eby przewidzie�, jak zako�czy si� i sp�r, i coraz silniejszy roz�am. Rozejrzawszy si�, czy nikt go nie widzi, ukradkiem wyci�gn�� z kieszeni pieska�� dar kap�ana z Borlien. Trzymaj�c psa przed sob� poruszy� jego ogonem. Pies zacz�� w�ciekle ujada� na pobliskie g�si.
Ujadanie psa-zabawki us�ysza�a jeszcze jedna osoba zmierzaj�ca ku brassimipom. Dostrzeg�a te� plecy Laintala Aya mi�dzy dwiema wie�ami. Nie spotkali si�, poniewa� Vry wybra�a inn� drog�. Obesz�a gor�ce �r�d�a i �wistek Czasu. Wschodni wiatr porywa� bij�ce z ziemi opary, z sykiem nios�c je na mokre ska�y. Kropelki wody jak per�y l�ni�y na ka�dym w�osku w futrze Vry. Woda bulgota�a w szczelinach, kredowo-��ta, pe�na zara�liwej si�y, nie pozwalaj�cej usta� w miejscu. Vry przykucn�a na skale� machinalnie zanurzy�a r�k� w strumieniu. Gor�cy nurt obmy� jej palce i po�askota� d�o�. Obliza�a mokry palec. Siarkowy smak by� jej znajomy z dzieci�stwa. Teraz te� bawi�y si� tutaj dzieci, ganiaj�ce po �liskich kamieniach i ruchliwe jak arangi. Mimo zimnego powiewu, co odwa�niejsze wciska�y si� na golasa pomi�dzy g�azy. Spienione kaskady sp�ywa�y po brzuchach i ramionach jeszcze bezp�ciowych cia�.
��Idzie �wistek!�� zawo�a�y do Vry.�� Niech pani uwa�a, bo pani� sk�pie.
Na sam� my�l o tym dzieciarnia wybuchn�a radosnym �miechem. W por� ostrze�ona Vry oddali�a si� czym pr�dzej. Przysz�o jej do g�owy, �e kto� obcy przypisa�by tutejszym dzieciom jaki� sz�sty zmys�, kt�ry pozwala im dok�adnie przewidywa�, kiedy �wistek Czasu zagwi�d�e. Wystrzeli� litym s�upem wody, mulistej przez mgnienie oka, lecz ju� po chwili czystej jak kryszta�. Bij�c w g�r� gwizda� na wznosz�c� si� nutꠗ swoj� niezmienn� nut� o niezmiennym czasie trwania. Nim zacz�a opada�, woda wzlatywa�a na przynajmniej trzykrotn� wysoko�� cz�owieka. Wiatr odchyli� ten strumie� ku zachodowi, ch�oszcz�c ska�y, dopiero co opuszczone przez Vry. Gwizd ucich�. S�up wody powr�ci� do gardzieli ziemi, z kt�rej buchn��. Pomachawszy dzieciom Vry oddali�a si� brassimipow� �cie�k�. Nie dziwi�o jej, sk�d dzieciaki wiedzia�y, kiedy nast�pi wybuch gejzeru. Pami�ta�a wci�� dreszcz rozkoszy, gdy nago wi�a si� mi�dzy ochrowymi g�azami, w obj�ciach sp�ywaj�cej strumieniami ziemi, pami�ta�a grz�ski, gor�cy mu� pod palcami n�g i �askotki p�kaj�cych b�belk�w. Dygotanie gruntu zwiastowa�o nadchodz�cy moment. Nagus przywiera� do ska�y, ka�dym w��knem cia�a odczuwaj�c moc bog�w ziemi wyt�aj�cych swoje si�y do triumfalnego wytrysku gor�cych w�d.
�cie�k� snuj�c� si� przed Vry wydepta�y g��wnie kobiety i �winie. Snu�a si� t�dy i ow�dy, niepodobna prostszym szlakom �owc�w, jako �e bieg jej podyktowa�a nader kapry�na istota�� czarna, w�ochata embruddocka locha. Id�c tak przed siebie, mo�na by zaj�� a��� nad jezioro Dorzin. gdyby �cie�ka na d�ugo przedtem nie ko�czy�a si� w brassimipowym polu. Dalej by�y mokrad�a i bezdro�a, gdzie wci�� jeszcze trzyma� mr�z.
Id�c t� �cie�k� Vry zastanawia�a si�, czy wszystkie stworzenia d��� do najwy�szego poziomu i czy istnieje przeciwna si�a, kt�ra nieustannie �ci�ga je w d�. Spojrzeniem si�gamy gwiazd, ko�czymy jako mamiki i mamuny. �wistek Czasu obrazowa� te dwie przeciwstawne si�y. Jego fontanny zawsze spada�y z powrotem na ziemi�. Vry si�� woli wynios�a swoj� dusz� pod niebo, studiuj�c za plecami Shay Tal owe obszary majestatycznego ruchu, zagadkow� kolebk� gwiazd i s�o�c, labirynt korytarzy r�wnie tajemniczych, jak korytarze cia�a.
Z naprzeciwka szli dwaj m�czy�ni. Schodzili chwiejnie ze wzg�rza tak objuczeni, �e wida� im by�o same nogi, �okcie i czubki g��w. Jedynie po paj�kowatych nogach rozpozna�a Sparata Lima. Nie�li p�aty ko�atka. Krocz�cy za nimi Dathka ni�s� tylko oszczep. Dathka wyszczerzy� z�by w powitalnym u�miechu i ust�pi� z drogi, mierz�c dziewczyn� spojrzeniem ciemnych oczu. Krwawi�a mu prawica i cienka stru�ka krwi sp�ywa�a po drzewcu oszczepu.
��Zabili�my ko�atka�� to wszystko, co rzek�.
Jak zwykle zrobi�o si� Vry i nieswojo, i ra�niej na duszy od jego ma�om�wno�ci. Mi�e by�o w nim to, �e nigdy si� nie che�pi�, w przeciwie�stwie do wielu m�odych �owc�w, ale ju� mniej mi�e, �e nigdy nie zdradza� swoich my�li. Zapragn�a okaza� mu troch� serca. Przystan�a.
��Pewnie by� wielki.
��Poka�� ci. Je�li pozwolisz�� doda�.
Zawr�ci� �cie�k�, a Vry pod��y�a za nim, niepewna, czy ma si� odzywa�, czy milcze�. G�upia jeste��� powiedzia�a sobie; dobrze wiedzia�a, �e Dathka pragnie z ni� rozmawia�. Zagadn�a o pierwsz� rzecz, jaka jej przysz�a na my�l.
��Jak s�dzisz, Dathka, sk�d si� wzi�li ludzie na �wiecie? Nie obejrzawszy si�, odpar�:
��Wyro�li�my z prakamienia.
Powiedzia� to bez namys�u, jakiego pragn�a od niego w tak wa�kiej sprawie, i na tym rozmowa utkn�a. �a�owa�a, �e w Oldorando nie ma kap�an�w, z nimi mog�aby podyskutowa�. Legendy i pie�ni g�osi�y, �e w Embruddocku kwit� ongi� pr�ny stan kap�a�ski s�u��cy skomplikowanej religii, kt�ra wi�za�a Wutr� z �ywymi tego �wiata i mamunami �wiata dolnego. W pewnym mrocznym okresie przed panowaniem Walia Ein Dena, kiedy to oddechy zamarza�y ludziom na wargach, wierni zbuntowali si� i wyrzn�li kap�an�w. Od tamtej pory przestano sk�ada� ofiary, z wyj�tkiem �wi�t. Dawny b�g Akha ju� nie mia� wyznawc�w. Bez w�tpienia przepad�a r�wnie� wiedza,. �wi�tynia zosta�a spl�drowana. Trzymano w niej teraz �winie. Zapewne jacy� inni wrogowie wiedzy byli w pobli�u. kiedy �winie przedk�adano nad kap�an�w. Zaryzykowa�a drugie pytanie, kieruj�c je do wspinaj�cych si� przed ni� plec�w.
��Chcia�by� pozna� sens �ycia?
��To jasne.
Pogr��a�a si� w zadumie nad lakoniczn� odpowiedzi�; to jasne, �e chcia�by pozna�, czy to sens �ycia jest dla niego jasny�� zadawa�a sobie pytanie.
Moce, kt�re wypi�trzy�y g�ry Quzint. pofa�dowa�y skorup� ziemsk� we wszystkich kierunkach, sprawiaj�c, �e jej uboczne odkszta�cenia niby przypory czy korzenie drzew rozci�ga�y si� na wiele mil od �a�cucha g�r. Mi�dzy dwiema takimi skalnymi ekstruzjami ros�y szpalerem brassimipy, z dawien dawna stanowi�ce podstaw� miejscowej gospodarki. Dzisiaj teren by� scen� niewielkiego zamieszania, tote� wok� otwartych wierzcho�k�w brassimip przystan�o wiele kobiet, kt�re wygrzewaj�c si� i dogl�daj�c �wi� obserwowa�y post�py roboty. Dathka Wskaza�, �e tam w�a�nie zabili ko�atka. Jego gest wcale nie by� potrzebny. Stosy �cierwa zawala�y nagie zbocze, jak okiem si�gn��. Od ogona bada� je sam Aoz Roon w towarzystwie swojego p�owego psa. Gromada m�czyzn sta�a nad padlin�, �miej�c si� i �artuj�c. Niewolni ludzie i fagory wywijali toporami pod nadzorem Gojd�y Hina. R�bano �cierwo, �eby znie�� je w kawa�kach do osady. W��knisto-drzewny mi��sz ko�atka si�ga� im do kolan. Wielkie drzazgi fruwa�y w powietrzu przy �wiartowaniu ostatnich segment�w. Dwie staruchy kr�ci�y si� z wiadrami, zbieraj�c g�bczaste, bia�e wn�trzno�ci. P�niej wygotuj� je w osadzie i odparuj� z nich nie oczyszczony cukier. W��kno przyda si� na sznury i maty, mi��sz na paliwo dla r�nych cech�w. Z p�etwiastych odn�y grzebnych ko�atka uzyskiwano oleje do produkcji odurzaj�cego napoju zwanego bimbomem. Starsze kobiety wymienia�y obra�liwe uwagi ze szczerz�cymi z�by m�czyznami, kt�rzy w niedba�ych pozach rozstawili si� na stoku.
Ko�atki nader rzadko zapuszcza�y si� w pobli�e ludzkich siedzib. By�y �atwe do ubicia i ka�da ich cz�� przydawa�a si� w w�t�ej gospodarce. Ten osobnik trzydziestometrowej d�ugo�ci mia� zaspokaja� potrzeby osady przez najbli�sze dni.
Pod nogami Vry pl�ta�y si� �winie, pokwikuj�c i ryj�c we w��knistych odpadkach. �winiarki pracowa�y we wn�trzu brassimip. Z olbrzymich drzew wystawa�y nad powierzchni� ziemi jedynie grube, wy�o�one jak ko�nierz, pomarszczone jak grzyby li�cie. Falowa�y niczym wielkie uszy. nie tyle w podmuchach wiatru, co w powiewie ciep�ego powietrza. id�cym z g��bi drzew. Pole liczy�o kilkana�cie brassimip. Te drzewa rzadko ros�y pojedynczo. Wok� ka�dego z nich grunt by� wybrzuszony i sp�kany, �wiadcz�c o znacznej masie podziemnej cz�ci ro�liny. Ciep�o zasysane przez drzewa w g�r� do li�ci pozwala�o im roztapia� zmarzlin�, tote� ros�y bez przeszk�d nawet w warunkach wiecznego mrozu. Pod sk�rzastymi li��mi znalaz�y schronienie skakanki. Korzystaj�c z cieplnego parasola zakwit�y skromnymi, br�zowo-niebieskimi kwiatkami. Vry schyli�a si� i zerwa�a sobie jeden kwiatek, a w�wczas Dathka obejrza� si� za ni�.
��Wchodz� do drzewa�� rzek�.
Przyj�a to jako zaproszenie i posz�a za nim. Niewolnica wyci�ga�a ze �rodka sk�rzane wiadra pe�ne wi�r�w i sypa�a je �winiom. Miazga brassimipy �ywi�a �winie embruddockie przez mroczne stulecia.
��Oto co zwabi�o ko�atka�� powiedzia�a Vry. Monstrualne zwierz�ta przepada�y za mi��szem brassimipy tak samo jak �winie.
W g��b drzewa wiod�a drewniana drabina. Schodz�c po szczeblach Vry przez chwil� ogl�da�a �wiat z poziomu ziemi. Jakby w niej ton�c, patrzy�a na morze sk�rzastych li�ci, kt�re falowa�y woko�o. Za grzbietami �wi� odziani w futra m�czy�ni stali po�r�d szcz�tk�w olbrzymiego ko�atka. Dalej �nie�yste grzbiety pag�rk�w, a nad wszystkim �upkowej barwy niebo. Wsun�a si� do drzewa.
A� zamruga�a powiekami, gdy w twarz uderzy� j� ciep�y pr�d powietrza, przynosz�c s�odkawo-zgni�� wo�, odpychaj�c� i upojn� zarazem. Pr�d szed� z wielkiej g��bi; korzenie brassimipy wwierca�y si� g��boko w skorup� ziemi. Z wiekiem drzewa w jego mi�kiszu zachodzi�a fermentacja, w trakcie kt�rej wydziela�a si� substancja podobna do keratyny. W rdzeniu brassimipy powstawa�y tunele. Wytwarza�a si� pompa ciep�a, ogrzewaj�ca li�cie i podziemne konary ciep�em przechwytywanym z ni�szych poziom�w. W tym korzystnym �rodowisku znalaz�y schronienie r�nego rodzaju stworzenia, niekt�re zdecydowanie nieprzyjemne.
Dathka poda� Vry r�k�. Na dole dziewczyna stan�a przy nim w naturalnej komorze o kszta�cie ba�ki. Pracowa�y tutaj trzy brudnawe kobiety. Powitawszy Vry wr�ci�y do zeskrobywania mi��szu brassimipy ze �cian drzewa, �aduj�c wi�ry do wiadra. Brassimipa smakowa�a troch� jak pasternak albo rzepa, tylko mia�a wi�cej goryczy. Ludzie jadali j� wy��cznie w okresach g�odu. Z regu�y stanowi�a karm� dla �wi�, zw�aszcza dla loch, kt�rych mleko przeznaczono do wyrobu be�telu, podstawowego napoju zimowego w Oldorando.
W bocznej �cianie zia� w�ski wylot chodnika. Prowadzi� w g��b najwy�szego konara, do kt�rego nale�a�a k�pa li�ci wyrzynaj�cych si� z gruntu kawa�ek dalej. Doros�e brassimipy mia�y sze�� konar�w. Najwy�szym na og� dawano rosn�� w spokoju; jako najbli�sze powierzchni ziemi stanowi�y siedlisko paskudztwa wszelkiego rodzaju. Dathka wskaza� g��wny szyb opadaj�cy w ciemno��. Zszed� w d�. Po chwili wahania Vry ruszy�a w jego �lady, widz�c u�mieszki na twarzach kobiet; przerwa�y swe zaj�cia i, patrzy�y za ni� ni to ze wsp�czuciem, ni to drwi�co.
W szybie ogarn�y j� z miejsca ciemno�ci. W dole by�a jedynie wieczna noc ziemi. Pomy�la�a, �e sprzeniewierzaj�c si� swoim przekonaniom ona r�wnie�, tak jak Shay Tal, musi oto zej�� do �wiata mamun�w po gar�� wiedzy. Progi pier�cieni wzrostu stercza�y w szybie jak stopnie schod�w. Dzi�ki jego niewielkiej szeroko�ci mo�na by�o schodzi� i wychodzi�, zapieraj�c si� plecami o przeciwleg�� �cian�. Bij�cy z do�u pr�d powietrza szepta� w uszach. Co� paj�czynowatego, jaki� �ywy duch musn�� policzek Vry. Zd�awi�a odruchowy krzyk. Opu�cili si� do drugiego konara. Tu ba�ka komo. y by�a jeszcze mniejsza od g�rnej; stali przyci�ni�ci do siebie, g�owa przy g�owie. Vry poczu�a zapach Dathki i dotyk jego cia�a.
��Widzisz �wiate�ka?�� spyta� Dathka nieswoim g�osem. Hamowa�a si�, przestraszona wzbieraj�c� w niej fal� po��dania. Gdyby tylko j� dotkn�� ten milcz�cy m�czyzna, pad�aby mu w ramiona, zdar�aby z siebie futra i rozebrana do naga, kopulowa�aby z nim do upad�ego w mroku tej podziemnej �o�nicy. Wyobra�nia podsuwa�a jej obrazy spro�nych rozkoszy.
��Chc� wraca� na g�rꠗ powiedzia�a z trudem dobywaj�c g�os.
��Nie b�j si�. Sp�jrz na �wiate�ka.
Rozejrza�a si� nieprzytomnie, wci�� odurzona jego zapachem. Utkwi�a spojrzenie w tunelu drugiego od g�ry konara. Plamki �wiat�a, jak gwiazdy� galaktyki rubinowych gwiazd, uwi�zione w drzewie.
Dathka zaszura� przed ni� nogami, przes�aniaj�c gwiazdozbiory barkiem. Wcisn�� jej w r�ce co�, co by�o jak poduszka. By�o leciutkie, pokryte jakby w�osem, jakby sztywn� szczeci� ko�atka. To co� oczyma jak gwiazdy spogl�da�o na ni� bez zmru�enia. Zmieszana nie rozpozna�a podarunku.
��Co to?
W odpowiedzi�� by� mo�e wyczu� mimo wszystko jej po��danie, lecz je�li tak, to czy� nie m�g� wykrzesa� z siebie cho� odrobin� wi�cej ognia?�� Dathka z niezgrabn� czu�o�ci� pog�aska� j� po policzku.
��Ach, Dathko�� westchn�a.
Wstrz�sn�o ni� dr�enie pocz�te w trzewiach i ogarniaj�ce ca�� �o�. Nie mog�a si� opanowa�.
��Zabierzemy to na g�r�. Nie b�j si�.
Wynurzyli si� na �wiat�o dnia p�osz�c czarnokud�e �winie, kt�re czmychn�y w li�cie brassimipy. �wiat wyda� si� o�lepiaj�co jasny, huk topor�w og�uszaj�cy, wo� skakanek a� za upojna.
Vry przysiad�a na ziemi i apatycznie spogl�da�a na male�kie krystaliczne stworzonko w swych d�oniach. Przebywa�o w stanie podobnym fagorzej uwi�zi, zwini�te w k��buszek, z nosem wtulonym w ogon, z czterema �apkami splecionymi r�wniutko na brzuszku By�o nieruchome i w dotyku przypomina�o porcelan�. Nie mog�a go rozwin��. Wlepia�o w ni� niewidz�ce �lepka z nieruchom� powiek�. Przez matowoszare futerko przebija�y pr��ki wyblak�ych kolor�w. W pewnym sensie by�o jej nienawistne, jak i nienawistny by� Dathka, tak niewra�liwy na uczucia niewie�cie, �e jej dr�enie wzi�� za dreszcz strachu. Wdzi�czna mu by�a jednak za t� g�upot�, kt�ra ustrzeg�a j� od pewnej ha�by, by�a wdzi�czna, a zarazem j� przeklina�a.
��Mumik�� powiedzia� Dathka, kt�ry kucn�wszy obok zerka� jej w twarz, jakby czego� nie rozumia�.
��Mamik?
Przez chwil� zastanawia�a si�, czy on czasem w nietypowy dla siebie spos�b nie pr�buje by� dowcipny.
��Mumik. One �pi� ca�� zim� w brassimipach, bo tam jest ciep�o. We� go sobie.
��Widzia�y�my je z Shay Tal na zachodnim brzegu rzeki. Mustangi. Tak si� nazywaj� po wyj�ciu z zimowego snu. A co by Shay Tal pomy�la�a, gdyby�
��We� go�� powt�rzy�.�� W prezencie ode mnie.
��Dzi�kuj� ci�� rzek�a z politowaniem.
Wsta�a. Nami�tno�ci ju� w niej wygas�y. Odkry�a, �e ma krew na policzku, gdzie j� pog�aska� zranion� d�oni�. Niewolnicy nadal r�bali olbrzymie �cierwo. Przyby�y tymczasem Laintal Ay rozmawia� z Aozem Roonem i Tanthem Einem. Aoz Room energicznie przyzywa� Dathk�, kiwaj�c na niego r�k�. Obdarzywszy Vry na po�egnanie pe�nym rezygnacji spojrzeniem Dathka odszed� w kierunku lorda Embruddocku.
Pilne sprawy m�czyzn nic jej nie obchodzi�y. Przyciskaj�c mumika do drobnych piersi skierowa�a si� w d� stoku, w stron� oddalonych wie�. Us�yszawszy, �e kto� j� p�dem dogania, powiedzia�a sobie: no tak. teraz cho�by nie wiem jak goni�, ju� nie dogoni�� ale to by� Laintal Ay.
��Odprowadz� ci�, Vry�� powiedzia�. Odnios�a wra�enie, �e jest. w beztroskim nastroju.
��Zdawa�o mi si�, �e masz k�opoty z Aozem Roonem.
��E tam, on jest zawsze troch� przewra�liwiony, od kiedy si� po�ar� z Shay Tal. W gruncie rzeczy r�wny z niego ch�op. Ciesz� si� tak�e z ko�atka. Teraz przy coraz cieplejszej pogodzie ci�ko na nie trafi�.
Dzieciarnia jeszcze dokazywa�a pod gejzerami. Zachwycony jej mumikiem, Laintal Ay od�piewa� mu strof� pie�ni �owieckiej:
��Humor ci dopisuje! To Oyre by�a taka mi�a dla ciebie?
��Oyre zawsze jest mi�a.
Rozeszli si� ka�de w swoj� stron�; Vry ku rozsypuj�cej si� wie�y, gdzie pokaza�a Shay Tal prezent. Shay Tal zbada�a ma�e krystaliczne stworzonko.
��W tym stadium �ycia nic nadaje si� do jedzenia. Mi�so mo�e by� truj�ce.
��Nie zamierzam go je��. Chc� go piel�gnowa�, dop�ki si� nie zbudzi.
���ycie to nie zabawa, moja kochana. Mo�e czeka nas g��d. je�li Aoz Roon uwe�mie si� na nas.�� Chwil� przygl�da�a si� Vry bez s�owa, jak to mia�a coraz cz�ciej w zwyczaju.�� B�d� g�odowa�, a nie ust�pi� mu. Nie potrzebuj� d�br materialnych. Potrafi� by� dla siebie tak samo okrutna jak on dla mnie.
��Ale on przecie��
S�owa zawiod�y Vry. Nie znajdowa�a ich na pocieszenie starszej kobiety, kt�ra ci�gn�a z determinacj�:
��Jak ci m�wi�am, mam dwie pilne sprawy�do za�atwienia. Najpierw zamierzam przeprowadzi� naukowe do�wiadczenie, �eby zbada� moje moce. Nast�pnie zejd� do �wiata mamik�w na narad� z Loilanun. Ona na pewno du�o wie o tym, o czym ja nie wiem nic. W ten spos�b dowiem si� te�, czy nie powinnam na dobre opu�ci� Oldorando.
��Och, prosz� nas nie opuszcza�. Czy pani jest pewna, �e tak nale�y post�pi�? Je�li pani odejdzie, przysi�gam, �e odejd� z pani�!
��To si� jeszcze oka�e. A teraz zostaw mnie sam�. Vry, przybita, wspi�a si� po drabinie do swej n�dznej izby. Rzuci�a si� na pos�anie.
��Potrzebuj� kochanka, oto czego mi trzeba. Kochanka� �ycie jest takie puste�
Ale po chwili podnios�a si� i wyjrza�a przez okno na niebo, po kt�rym szybowa�y ob�oki i ptaki W ka�dym razie lepiej by� tutaj ni� w �wiecie dolnym, dok�d wybiera si� Shay Tal. Wspomnia�a piosenk� Laintala Aya. Pisz�ca te strofy kobieta�� je�li to by�a kobieta�� wiedzia�a, �e �niegi kiedy� znikn� i �e pojawi� si� kwiaty i zwierz�ta. Mo�e to nast�pi.
Z jej w�asnych nocnych obserwacji wynika�o, �e na niebie zachodz� zmiany. Gwiazdy to nie mamuny, lecz ognie, ognie p�on�ce nie w skale tylko w powietrzu. Wyobra�my sobie wielki ogie� p�on�cy w ciemno�ciach na dworze. Gdyby si� przybli�y�, odczuliby�my jego ciep�o. Mo�e dwoje stra�nik�w przybli�y si� i ogrzeje �wiat. W�wczas mumiki o�yj�, zmieni� si� w mustangi cwa�uj�ce wysokim krokiem, tak jak w pie�ni. Postanowi�a po�wi�ci� si� astronomii. Gwiazdy wiedzia�y wi�cej ni� mamiki, oboj�tne, co na ten temat m�wi�a Shay Tal, aczkolwiek wstrz�sn�o ni� odkrycie, �e nie zgadza si� z tak wa�n� osob�.
Wcisn�wszy mumika w ciep�y k�t przy swym pos�aniu otuli�a wzruszaj�ce male�stwo w futro, tak �e wystawa� mu tylko pyszczek. Dzie� w dzie� modli�a si�, �eby o�y�. Szepta�a mu i dodawa�a odwagi. Pragn�a zobaczy�, jak ro�nie i bryka po izbie. Lecz po paru dniach �wiate�ka w oczach mumika zm�tnia�y i zgas�y; zwierz�tko wyzion�o ducha nawet nie mrugn�wszy okiem. Zrozpaczona Vry wnios�a je na rozwalony szczyt wie�y i cisn�a jak najdalej. Cisn�a je otulone w futro, jak gdyby o by�o martwe niemowl�.
Shay Tal trawi� gor�czkowy niepok�j. Coraz cz�ciej jej s�owa przypomina�y egzorcyzmy. Mimo �e kobiety znosi�y jej jedzenie, wola�a g�odowa�, sposobi�c si� do zapadni�cia w g��boki pauk, �eby odby� narad� z przes�awn� zmar��. Je�li tam nie znajdzie m�dro�ci, poszuka dalej w �wiecie, poza tym podw�rkiem. Najpierw postanowi�a wypr�bowa� swoje czarodziejskie moce. O par� mil na wsch�d le�a�o Rybie Jezioro miejsce jej cudu. Podczas gdy ona sama zadr�cza�a si� w�tpliwo�ciami co do prawdziwej natury tego wydarzenia, mieszka�cy Oldorando nie �ywili �adnych. Przez ca�� t� zimn� wiosn� pielgrzymowali do lodowego dziwa, by pogapi� si� na nie z boja�ni�, ale i nie bez dumy. Spotykali tu licznych pielgrzym�w z Borlien, r�wnie� spragnionych widoku osobliwo�ci. Na przeciwleg�ym brzegu wypatrzono kiedy� dwa fagory, kt�re sta�y w os�upieniu, po�eraj�c swoich szklistych zmar�ych oczyma; na ramionach fagor�w siedzia�y r�wnie nieruchome kraki ze z�o�onymi skrzyd�ami.
Z ponownym nadej�ciem ocieplenia �ywy obraz zacz�� si� roz�azi� i przemienia� w martw� natur�. Groza przechodzi�a w grotesk�. Pewnego ranka l�d znikn��, a po rze�bach zosta�a kupa gnij�cego �cierwa. Pielgrzymi nie znajdowali ju� nic ciekawszego nad �egluj�ce po wodzie oko b�d� k�p� sier�ci. Samo Rybie Jezioro wysch�o i znikn�o niemal tak nagle jak powsta�o. Jedynym �ladem po cudzie by� stos ko�ci i zakrzywione kaidawie rogi. Pozosta� jednak w pami�ci, wyolbrzymiany we wspomnieniach. I pozosta�y w�tpliwo�ci Shay Tal.
Zjawi�a si� na placu po po�udniu, w porze, kiedy zwabieni �agodniejsz� pogod� ludzie wychodzili na dw�r, �eby sobie pogaw�dzi�, czego dawniej nie mieli w zwyczaju. Kobiety i c�rki, m�czy�ni i synowie, �owcy i towarzysze cechowi, m�odzi i starzy, spacerowali dla zabicia czasu. Niemal ka�dy, czy to m�czyzna, czy kobieta, stawi�by si� na wezwanie Shay Tal, ale nikt jako� nie mia� ochoty z ni� porozmawia�.
Stoj�cy z Dathk� w roze�mianej gromadce przyjaci� Laintal Ay zauwa�y� spojrzenie Shay Tal i jej przyzywaj�cy gest i podszed� do niej z oci�ganiem.
��Przeprowadzam w�a�nie eksperyment, Laintalu Ayu. Chc�, aby� by� przy mnie jako wiarygodny �wiadek. Nie b�dziesz mia� przeze mnie nowych k�opot�w z Aozem Roonem.
���yj� z nim w zgodzie.
Wyja�ni�a, �e eksperyment odbywa si� nad Yoralem, ale ona przedtem pragnie zwiedzi� star� �wi�tyni�. Szli razem przez t�um, Laintal Ay w milczeniu.
��Kr�puje ci� moje towarzystwo?
��Twoje towarzystwo jest mi zawsze mi�e, Shay Tal.
��Nie musisz sili� si� na uprzejmo�ci. Czy uwa�asz mnie za czarodziejk�?
��Jeste� niezwyk�� kobiet�. Za to ci� szanuj�.
��Kochasz mnie?
Teraz poczu� si� skr�powany. Utkwi� spojrzenie w b�ocie i nie odpowiadaj�c wprost, wymamrota�:
��Od �mierci mojej matki ty mi j� zast�pi�a�. Po co pyta� o takie rzeczy?
��Chcia�abym by� twoj� matk�. Mia�abym pow�d do dumy. Ty r�wnie�, Laintalu Ayu, masz w sobie duchow� g��bi�. Czuj� to. Ta g��bia przysporzy ci zmartwie�, ale to ona daje ci �ycie, ona jest �yciem. Nie lekcewa� jej, piel�gnuj j�. W tym t�umie, przez kt�ry przepychamy si�, wi�kszo�� ludzi nie ma g��bi duchowej.
��Czy g��bia duchowa to to samo co duchowy konflikt?
Przycisn�a r�ce do piersi i wybuchn�a gwa�townym �miechem.
��Pos�uchaj, tkwimy jak w pu�apce w tej n�dznej osadzie, w�r�d tych n�dznych osobnik�w. Gdzie�, by� mo�e obok nas, dzieje si� mn�stwo wielkich rzeczy. Czeka nas ogrom pracy. Mo�e odejd� z Oldorando.
��Dok�d p�jdziesz?
Potrz�sn�a g�ow�.
��Czasami odnosz� wra�enie, �e sam nat�ok g�upich ludzi rozsadzi nas i rozproszy po �wiecie. Zwa�, jak wiele dzieci przyby�o w ci�gu ostatnich lat.
Rozgl�daj�c si� po tych wszystkich znajomych, przyjaznych twarzach w uliczce powzi�� podejrzenie, �e Shay Tal m�wi tak dla efektu, chocia� dzieciarni jakby �azi�o wi�cej. Barkiem otworzy� na o�cie� wierzeje dawnej �wi�tyni. W milczeniu przystan�li za piegiem. W �rodku by� jaki� ptak. Zatoczy� par� k�ek �migaj�c tu� przy nich, jak gdyby bada� intruz�w, po czym wzbi� si� i wylecia� przez dziur� w dachu. Dziurami w dachu s�czy�o si� z g�ry �wiat�o stawiaj�c w p�mroku kolumny pe�ne wiruj�cych drobin py�u Wprawdzie �winie ostatnio wyprowadzono stad do chlew�w, ale smr�d po nich pozosta�. Shay Tal niezmordowanie kr��y�a wewn�trz �wi�tyni, podczas gdy Laintal Ay zosta� w progu i wygl�da� na ulic�, wspominaj�c, jak bawi� si� tutaj w dzieci�stwie.
�ciany zdobi�y monumentalne malowid�a. Wiele uleg�o zniszczeniu. Shay Tal podnios�a oczy ku szczytowi g��wnej nawy, w kt�rej sta� o�tarz ofiarny z kamieniem wci�� poczet ma�ym od czego�, co mog�o by� krwi�. Wysoko poza zasi�giem r�k obrazoburc�w wisia�a podobizna Wutry. Shay Tal zatrzyma�a si� przed ni� z zadart� g�owa, pi�ciami wsparta pod boki. Malowid�o przedstawia�o Wutrꠗ g�ow� i barki�� w futrzanym p�aszczu. Z wysoka patrzy�y na ma bazyliszkowe oczy i d�uga, jakby zwierz�ca twarz z dziwnym wyrazem, kto wie. czy nie wsp�czucia. Twarz mia�a barw� idealnego b��kitu nieba, gdzie b�g obiat sobie siedzib�. Korona siwych, zmierzwionych w�os�w przypomina�a grzyw�, jednak najbardziej wstrz�saj�ce odst�pstwo od wizerunku cz�owieka stanowi� para stercz�cych z czaszki log�w ze srebrnymi dzwoneczkami na ko�cach. Za plecami Wutry t�oczy�y si� inne postacie zapomnianej mitologu�� na og� straszliwe demony, hulaj�ce po niebie. Na ramionach Wutry przysiad�a para stra�nik�w. Bataliks� odmalowano z g�ow� siwej brodatej krowy, a z jej w��czni bi�y p�omienie �wiat�a Wi�kszy Freyr by� samcem ma�py z zawieszon� na szyi klepsydra. Jego w��cznia, d�u�sza od w��czni Bataliksy, r�wnie� wysy�a�a promienie �wiat�a Shay Tal zawr�ci�a do drzwi.
��Czas na m�j eksperyment, je�li Gojd�a Hin jest got�w�� powiedzia�a wojowniczo.
��Znalaz�a� to czego szuka�a�?�� by� zaskoczony jej obcesowo�ci�.
��Nie wiem. Mo�e b�d� wiedzia�a p�niej. Wejd� w pauk. Chcia�abym zapyla� kt�rego� z dawnych kap�an�w, czy Wutra mia� r�wnie� kr�lowa� w �wiecie dolnym, tak jak kr�luje na ziemi i niebie� Tyle bia�ych plam w tym wszystkim.
Gojd�a Hin tymczasem wyprowadza� Myka ze stajni pod wielka wie�a. By� Gojd�a Hin nadzorc� niewolnik�w i ta profesja odcisn�a pi�tno na ca�ej jego postaci. Niski by�, lecz jak ska�a zwalisty, o p�katych nogach i ramionach. Czo�o te� mia� niskie i jakby rozdeptane rysy twarzy, kt�r� zdobi�y przypadkowe k�py bokobrod�w. Str�j nosi� sk�rzany, a nawet �pi�c nie wypuszcza� z r�ki sk�rzanego knuta. Wszyscy znali Gojd�� Hina, m�czyzn� niewra�liwego na razy i my�li.
��Chod�. Myk, bydlaku, czas �eby� si� na co� przyda��� warkn�� charakterystycznym dla siebie, gard�owym basem.
Wyros�y w niewoli Myk z miejsca pocz�apa� za nim. Nikt nie przebywa� w oldorandzkiej niewoli d�u�ej od fagora, kt�ry pami�ta� jeszcze poprzednika Gojd�i Hina, cz�owieka bez por�wnania straszliwszej postaci. W pstrej sier�ci Myka pojawi�y si� ju� czarne w�osy. Twarz mia� pomarszczona, worki pod oczyma zasmarowane nie�ytow� wydzielin�. Zawsze by� potulny. Tym razem towarzyszy�a mu Oyre w roli nia�ki. Oyre g�aska�a Myka po zgarbionych plecach, a Gojd�a Hin szturcha� go kijem To Oyre, jako wys�anniczka Shay Tal, uprosi�a ojca o zgod� na u�ycie fagora w eksperymencie. Nie cackaj�c si� Aoz Roon pozwoli� jej wzi�� Myka, bo ju� stary. Dwoje ludzi powiod�o Myka nad zakole Voralu, do znanej g��biny, opodal rudery Shay Tal. Laintal Ay i Shay Tal ju� czekali na ich przybycie. Shay Tal sta�a nieruchomo zapatrzona w rzeczn� to�, jakby usi�uj�c odczyta� jej sekrety; policzki mia�a zapadni�te, min� grobow�.
��No i co, Myk�� powiedzia�a zaczepnie, kiedy stworzenie do niej podesz�o.
Krytycznie przygl�da�a si� fagorowi, zw�aszcza p�askim fa�dom zwisaj�cym na jego piersi i brzuchu. Gojd�a Hin zd��y� ju� skr�powa� mu r�ce na plecach Myk strachliwie kr�ci� g�ow� wci�ni�t� mi�dzy zgarbione ramiona. Ujrzawszy Voral kilkakrotnie raz po raz przejecha� nerwowo mleczem po nozdrzach, wydaj�c cichy okrzyk trwogi. Czy�by si� ba�, ze woda obr�ci go w pos�g.
Gojd�a Hin niedbale powita� Shay Tal.
��Sp�taj mu nogi�� poleci�a.
��Nie zr�b mu zbyt wielkiej krzywdy�� powiedzia�a Oyre.�� Znam Myka z czas�w, kiedy by�am ma�� dziewczynk�, on jest ca�kiem �agodny. Wozi� nas na barana, pami�tasz, Lamtalu Ayu?
Tak przyzwany na pomoc Laintal Ay zbli�y� si� do nich.
��Shay Tal nie zrobi mu krzywdy�� orzek� u�miechaj�c si� do Oyre. Dziewczyna zmierzy�a go badawczym spojrzeniem. Oczekuj�c silnych wra�e� zebra�y si� na brzegu liczne grupki kobiet i ch�opak�w, �eby zobaczy� wszystko z bliska. G��boki nurt w zakolu podmywa� brzeg o nieca�� pi�d� poni�ej twardego gruntu pod nogami gapi�w. Przy drugim brzegu rzeki, na p�yci�nie, zosta�a cienka tafla lodu, os�oni�ta skalnym nawisem od promieni s�onecznych. Tai�a si�ga�a ku, g��bszej wodzie szklistymi esami-floresami, jakby to sama rzeka wyci�a je no�em.
Sp�tawszy nieszcz�snemu Mykowi nogi Gojd�a Hin popchn�� go nad sam� wod�. Myk wystawi� d�ug� g�ow�, odwin�� doln� warg� na szczeciniast� brod� i wyda� ryk strachu. Oyre uczepi�a si� futra fagora b�agaj�c Shay Tal, �eby nie wyrz�dzi�a mu krzywdy.
��Odsu� siꠗ rzek�a Shay Tal.
Skin�a na Gojd�� Hina, �eby zepchn�� fagora. Gojd�a Hin tr�ci� Myka swoim masywnym ramieniem pod �ebra. Fagor zachwia� si� i chlupn�� do rzeki. Shay Tal w�adczym gestem unios�a r�ce. Gapi�ce si� kobiety nadbieg�y z krzykiem. By�a w�r�d nich Rol Sakil. Shay Tal powstrzyma�a je gestem. Utkwiwszy wzrok w toni patrzy�a, jak Myk rzuca si� pod wod�. Pasma jego futra falowa�y we wzburzonym nurcie, muskaj�c powierzchni� jak ��tawe wodorosty. Woda pozostawa�a wod�. Fagor pozostawa� przy �yciu.
��Wyci�gnij go�� rozkaza�a.
Gojd�a Hin trzyma� Myka na podw�jnej smyczy. Kiedy szarpn��, Laintal Ay po�pieszy� mu z pomoc�. G�owa i barki starego fagora ukaza�y si� nad wod�. Myk wyda� patetyczny okrzyk:
��Nie ubijtopcie o ja biedaka!
Wywlekli go na brzeg, gdzie pad� dysz�c u st�p Shay Tal. Przygryz�a doln� warg�, patrz�c kosym okiem na Voral. Magia nie dzia�a�a.
��Wrzu�cie go jeszcze raz�� zawo�a� kto� z gapi�w.
��Koniec z wod� albo koniec ze mn��� wychrypia� Myk.
��Zepchnij go jeszcze raz�� zarz�dzi�a Shay Tal. Myk chlupn�� po raz drugi i po raz trzeci. Ale woda pozosta�a wod�. �aden cud nie nast�pi�, a Shay Tal musia�a ukry� swoje rozczarowanie.
��Wystarczy�� rzek�a.�� Gojd�o Hinie, zabierz Myka i nakarm go dodatkowo.
Oyre ukl�k�a ze wsp�czuciem przy szyi Myka, g�aszcz�c fagora i pochlipuj�c. Z ust Myka pop�yn�a stru�ka ciemnej wody i fagor zacz�� pokas�ywa�. Laintal Ay ukl�k� przy Oyre i otoczy� j� ramieniem.
Shay Tal oddali�a si� wynio�le. Eksperyment wskaza�, �e fagor plus woda nie r�wna si� l�d. Proces nie by� samoistny. Co zatem zdarzy�o si� na Rybim Jeziorze? Nie zdo�a�a podobnie obr�ci� Voralu w l�d, mimo �e wyt�y�a ca�� swoj� wol�. A zatem eksperyment nie wykaza�, �e jest czarodziejk�. Nie wykaza� te�, �e nie jest czarodziejk�; mo�e dowi�d�, �e potrafi zamieni� fagory w l�d na Rybim Jeziorze, o ile nie wchodzi�y tam w gr� jakie� inne czynniki, kt�re usz�y jej uwagi. Przystan�wszy w wej�ciu do swej wie�y po�o�y�a d�o� na nie obrobionym kamieniu, czuj�c pod ni� chropawo�� porost�w. Dop�ki nie znajdzie innego wyja�nienia, b�dzie musia�a traktowa� swoj� osob� tak, jak j� traktuj� inni jako czarodziejk�. Im bardziej morzy�a si� g�odem, tym wi�kszy mia�a do siebie szacunek. Oczywi�cie pisane jej jest. jako czarodziejce, zachowa� dziewictwo, stosunek p�ciowy zniweczy�by jej czarodziejskie moce. Otuli�a sw� chud� posta� zbyt lu�nym futrem i pod��y�a na g�r� wytartymi schodami.
Kobiety nad rzek� spogl�da�y to na podtopionego Myka w coraz szerszej ka�u�y, to na oddalaj�c� si� sylwetk� Shay Tal.
��Po co to ca�e zawracanie g�owy?�� zagadn�a swoje towarzyszki stara Rol Sakil.�� Jakim cudem nie utopi�a przyzwoicie tego g�uptaka, skoro si� do tego wzi�a?
Na najbli�szym zebraniu rady Laintal Ay wsta� i paln�� mow�. O�wiadczy�, �e s�ucha� wyk�ad�w Shay Tal. �e wszyscy wiedz� o jej cudzie na Rybim Jeziorze, kt�rym ocali�a wielu ludzi. I �e ona nigdy niczym nie zaszkodzi�a wsp�lnocie. Wnioskowa� o uznanie i udzielenie pomocy akademii.
Aoz Roon siedzia� w�ciek�y podczas jego przemowy, Dathka sztywny i milcz�cy. Starcy z rady zerkali spod krzaczastych brwi jeden na drugiego i szeptali boja�liwie; Eline Tal �mia� si�.
��Jakiej pomocy ��dasz od nas dla tej akademii?�� zapyta� Aoz Roon.
���wi�tynia stoi pusta. Dajmy j� Shay Tal. Pozw�lmy jej odbywa� tam zebrania po po�udniu, w porze spacer�w. Wykorzystajmy to miejsce jako forum, gdzie ka�dy mo�e zabiera� g�os. Zimno odesz�o, ludzie maj� wi�cej wolnego czasu. Otw�rzmy �wi�tyni� jako akademi� dla wszystkich, dla m�czyzn, kobiet i dzieci.
Gdy przebrzmia� jego dono�ny g�os, zapanowa�a g�ucha cisza. Przerwa� j� Aoz Roon.
��Nie wolno jej korzysta� ze �wi�tyni. Nie chcemy nowej bandy kap�an�w. W �wi�tyni trzymamy �winie.
���wi�tynia stoi pusta.
��Od dzisiaj b�d� w niej �winie.
��Z�y to dzie�, w kt�rym �winie stawia si� wy�ej ni� ludzi. Ostatecznie Aoz Roon wyszed� z izby i zebranie sko�czy�o si� og�lnym zamieszaniem.
Czerwony na twarzy Laintal Ay zwr�ci� si� do Dathki:
��Dlaczego mnie nie popar�e�?
Dathka, ze wzrokiem utkwionym w stole i z u�miechem zak�opotania, szarpa� sk�p� brod�.
��Nie wygra�by�, cho�by popar�o ci� ca�e Oldorando. On ju� skre�li� akademi�. Szkoda twoich s��w, przyjacielu.
Opuszczaj�cego wie��, oburzonego na ca�y �wiat Laintala Aya z�apa� za r�kaw Datnil Skar, mistrz cechu garbarzy i bia�osk�rnik�w.
��Dobrze m�wi�e�, m�odzie�cze, ale i Aoz Roon s�usznie prawi�. Czy te�, je�li nie s�usznie, to nie od rzeczy. Gdyby Shay Tal naucza�a w �wi�tyni, zosta�aby kap�ank� i obiektem kultu. Tego nie chcemy�� nasi przodkowie kilka pokole� temu pozbyli si� kap�an�w.
Laintal Ay uwa�a� mistrza Datnila za �yczliwego i zacnego cz�owieka. Pow�ci�gaj�c wzburzenie zajrza� w jego steran� twarz i spyta�:
��Dlaczego mi to m�wisz?
Mistrz Datnil rozejrza� si�, czy nikt nie pods�uchuje.
��Kult powstaje z ciemnoty. Wiara w co� ustalonego raz na zawsze jest oznak� ciemnoty. Szanuj� pr�by wbijania ludziom fakt�w do g�owy. Pragn� wyrazi� �al z powodu twojej pora�ki, aczkolwiek nie zgadzam si� z twoj� propozycj�. Ch�tnie zabior� g�os w akademii Shay Tal, je�li ona mnie dopu�ci.
Zdj�wszy futrzan� czapk� po�o�y� j� na liszajowatym parapecie. Przyg�adzi� rzadkie siwe w�osy i odchrz�kn��. Powi�d� spojrzeniem doko�a, u�miechaj�c si� nerwowo. Z�e si� czu� w roli m�wcy, mimo �e wszystkich zebranych w izbie zna� od urodzenia. Przest�pi� z nogi na nog�. skrzypi�c sztywn� sk�r� odzienia.
��Nie obawiaj si� nas, mistrzu Datnilu�� powiedzia�a Shay Tal.
��Obawiam si� jeno pani nietolerancji�� odpar�, a kilka spo�r�d siedz�cych na pod�odze kobiet przes�oni�o d�o�mi u�mieszki.
��Wiecie, co robimy w naszych cechach, gdy� niekt�re z was pracuj� u mnie�� rzek� Datnil Skar.�� Cz�onkostwo cechu jest zastrze�one oczywi�cie wy��cznie dla m�czyzn, bowiem tajniki naszej profesji przekazujemy z pokolenia na pokolenie. Zw�aszcza mistrz przekazuje wszystko, co wie, swojemu przybocznemu nowicjuszowi, inaczej zwanemu starszym terminatorem. Kiedy umiera albo ust�puje mistrz, w�wczas starszy terminator zostaje po nim mistrzem, tak jak Raynil Layan obejmie wkr�tce moje stanowisko�
��Kobieta nadaje si� do tego r�wnie dobrze jak ka�dy m�czyzna�� powiedzia�a Cheme Phar.�� Pracuj� u ciebie wystarczaj�co d�ugo, Datnilu Skar��. Znam wszystkie sekrety do��w solankowych. Mog�abym piklowa� sama w razie potrzeby.
��No tak, ale musimy dba� o zarz�dzanie i ci�g�o��, Chemc Phar�� rzek� mistrz �agodnie.
��Ju� ja bym pozarz�dza�a, spokojna g�owa�� powiedzia�a Cheme Phar i wszyscy wybuchn�li �miechem, po czym spojrzeli na Shay Tal.
��Opowiedz nam o ci�g�o�ci�� odezwa�a si� Shay Tal.�� Wiemy od Loilanun, �e cz�� z nas pochodzi od Juliego Kap�ana, kt�ry przyby� z p�nocy, z Pannowaju. znad jeziora Dorzin. To jedna ci�g�o��. A jak wygl�da ci�g�o�� w cechach, mistrzu Datnilu?
��Wszyscy cz�onkowie cechu rodzili si� i kszta�cili w Embruddocku, jeszcze zanim nasta�o tu Oldorando. Przez wiele pokole�.
��Jak wiele pokole�?
��Ach, doprawdy wiele�
��Powiedz nam, sk�d to wiesz? Wytar� d�onie o spodnie.
��Mamy kronik�. Ka�dy mistrz prowadzi kronik�.
��Pisan�?
��Zgadza si�. Pisan� w ksi�dze. Sztuka jest przekazywana. Ale kroniki nie wolno pokazywa� obcym.
��Dlaczego, jak my�lisz?
��Oni si� boj�, �e kobiety zabior� im robot� i zrobi� j� lepiej�� rzuci�a kt�ra� i znowu gruchn�� �miech.
Datnil Skar u�miechn�� si� z. zak�opotaniem i nic nie rzek�.
��Przypuszczam, �e tajemnica s�u�y�a w swoim czasie celom samoobrony�� powiedzia�a Shay Tal.�� Pewnych sztuk, jak kucia metali i garbarstwa, nie mo�na zaniecha� nawet w ci�kich czasach, pomimo g�odu czy najazd�w fagor�w. Zapewne w przesz�o�ci by�y bardzo ci�kie czasy i niekt�re sztuki zanika�y. Nie umiemy ju� wyrabia� papieru. Cho� kiedy� istnia� chyba cech papiernik�w. A szk�o. Nie potrafimy wyrabia� szk�a. A przecie� wok� walaj� si� od�amki szk�a�� wszyscy wiemy, co to jest szk�o. Dlaczego tak si� dzieje, �e jeste�my g�upsi od naszych przodk�w? Czy �yjemy i pracujemy w jakiej� nie sprzyjaj�cej sytuacji, kt�rej sobie nie u�wiadamiamy w pe�ni? To jedna z podstawowych kwestii, o kt�rych nie wolno nam zapomina�.
Umilk�a. Nikt si� nie odzywa�, co j� zawsze irytowa�o. T�skni�a do byle jakiej uwagi, kt�ra posun�aby dyskusj� do przodu. Wreszcie odezwa� si� Datnil Skar:
��Matko Shay, o ile wiem, masz racj�. Rozumiesz, �e jako mistrza wi��e mnie przysi�ga, aby nikomu nie ujawnia� sekret�w mojej sztuki. przysi�ga, jak� z�o�y�em przed Wutr� i Embruddockiem. Ale wiem, �e by�y kiedy� ci�kie czasy, o kt�rych nie wolno mi m�wi�
Urwa�, mimo �e dodawa�a mu otuchy u�miechem.
��Czy wierzysz, mistrzu, �e Oldorando by�o ongi� wi�ksze ni� obecnie?
Przekrzywi� g�ow�, nie spuszczaj�c oka z Shay Tal.
��Wiem, �e nazywasz to miasto podw�rkiem. A przecie� ono wci�� �yje� Jest �rodkiem kosmosu No tak, ale to nie jest odpowied� na twoje pytanie. Prosz� kole�anek, znalaz�y�cie �yto i owies, rosn�ce na p�noc od osady, pom�wmy wi�c o nich. O ile wiem. w tamtym rejonie by�y niegdy� starannie uprawiane pola, ogrodzone przed dzikimi zwierz�tami. P�a nale�a�y do Embruddocku. Ros�o tam wiele innych zb�. Dzi� wy je ponownie uprawiacie, m�drze czyni�c. Wiadomo wam, �e w naszym garbarstwie potrzebujemy kory. Musimy si� nie�le nam�czy�, �eby j� zdoby�. Ja wierz� mocno� no dobrze, ja wiem��� Umilk� na chwil�, po czym podj�� cichym g�osem:�� Ogromne bory pe�ne wysokich drzew ros�y na zachodzie i p�nocy, dostarczaj�c kory i drewna. Kraina zwa�a si� Kasj�. Gor�ca by�a w�wczas, nie zimna. Kt�ra� powiedzia�a:
��Czasy gor�ca to legenda pozosta�a po kap�a�stwie. Co� w rodzaju zabobon�w, z kt�rymi walczymy w akademii. My wiemy, �e kiedy� by�o zimniej ni� obecnie. Zapytajcie moj� babk�.
��Ja chc� powiedzie�, �e o ile mi wiadomo, gor�co by�o, zanim nasta�y zimna�� rzek� Datnil Skar, skrobi�c si� z wolna w ty� siwej g�owy.�� Powinny�cie postara� si� to zrozumie�. Wiele �ywot�w przemin�o, wiele lat. Kawa� historii gdzie� si� zapodzia� po drodze. Wiem, �e wy, kobiety, uwa�acie m�czyzn za wrog�w waszego p�du do wiedzy, i tak mo�e i jest, ale ja was szczerze namawiam do popierania Shay Tal na przek�r najrozmaitszym trudno�ciom. Jako mistrz wiem, �e nie ma rzeczy cenniejszej ni� wiedza. A zdaje si�, �e wyciek�a z gleby naszej spo�eczno�ci, niczym woda z dziurawego buta.
Wsta�y, �egnaj�c go uprzejmymi oklaskami.
Dwa dni p�niej, o zachodzie Freyra, Shay Tal kr��y�a niespokojnie po swej samotni. Z do�u dolecia� j� okrzyk. Natychmiast pomy�la�a o Aozie Roonie, chocia� g�os nie nale�a� do niego. Zaciekawi�o j�, kto o zmierzchu wybra� si� za palisady. Wychyliwszy g�ow� z okna ujrza�a majacz�c� w mroku sylwetk� Datnila Skara.
��Hej, przyjacielu, prosz� na g�rꠗ zawo�a�a.
Zesz�a mu na spotkanie. Datnil Skar u�miechn�� si� nerwowo, �ciskaj�c jak�� szkatu��. Usiedli naprzeciwko siebie na kamiennej posadzce i Shay Tal pocz�stowa�a go be�telem. Po kr�tkiej, zdawkowej pogaw�dce rzek�:
��Jak s�dz�, wiesz, �e mam wkr�tce ust�pi� ze stanowiska cechmistrza garbarzy i bia�osk�rnik�w. M�j starszy terminator zajmie moje miejsce. Starzej� si�, a on dawno ju� pozna� wszystkie tajniki zawodu.
��Dlatego tu przychodzisz?
Z u�miechem pokr�ci� g�ow�.
��Przychodz� tu, matko Shay, dlatego �e�, �e ja, starzec, �ywi� uwielbienie dla ciebie, dla twojej osoby i twoich zalet. Nie, nie przerywaj, pozw�l mi to powiedzie�. Zawsze s�u�y�em naszej spo�eczno�ci i darz� j� mi�o�ci�, i wierz�, �e ty czynisz tak samo, chocia� masz przeciwko sobie wielu m�czyzn. Zapragn��em wi�c wy�wiadczy� ci przys�ug�, dop�ki jest to w mojej mocy.
��Zacny z ciebie cz�owiek, Datnilu Skar��. Wie o tym Oldorando. Spo�eczno�ci potrzebni s� zacni ludzie.
Wzdychaj�c, pokiwa� g�ow�.
��S�u�y�em Embruddockowi�� a raczej Oldorando, jak winni�my je zwa栗 ka�dego dnia mego �ycia i nigdy nie opu�ci�em osady. A przecie� nie by�o chyba dnia��� Urwa� ze zwyk�� sobie wstydliwo�ci�, u�miechn�� si�.�� Wierz�, �e do pokrewnej duszy kieruj� te s�owa�, �e nie by�o chyba dnia, abym nie umiera� z ciekawo�ci� ciekawo�ci, co dzieje si� w innych miejscach, daleko st�d.
Umilk�, odchrz�kn�� i podj�� �ywiej:�� Opowiem ci pewn� histori�. Jest kr�ciutka. Pami�tam jednej strasznej zimy, gdy by�em dzieckiem, napa�� fagor�w, a potem zaraz� i g��d. Zmar�o mn�stwo ludzi. I fagory tak�e umiera�y, chocia� w�wczas o tym nie wiedzieli�my. By�o bardzo ciemno, s�owo daj�, dni s� teraz ja�niejsze� Tak czy owak, z rzezi ocala�o ludzkie pachol�. Na imi� mia�o� wstyd mi przyzna�, �e zapomnia�em, lecz o ile pami�tam, co� jak Krindlesheddy. D�ugie imi�. Kiedy� wiedzia�em dok�adnie. Z latami ulecia�o mi z pami�ci.
Krindlesheddy pochodzi� z dalekiej p�nocnej krainy Sibornal. M�wi�, �e Sibornal jest krain� wiecznego lodu. Mnie wybrano w�wczas na starszego terminatora w moim cechu, on za� mia� zosta� w Sibornalu kap�anem, a zatem ka�dy z nas by� po�wi�cony swemu powo�aniu. On�� Krindlesheddy czy jak mu tam by�o na imiꠗ uwa�a� nasze �ycie za wygodne. Oldorando ogrzewa�y gejzery.
Jako m�ody cz�onek kasty kap�a�skiej m�j przyjaciel przy��czy� si� do kolonist�w, kt�rzy wyruszyli na po�udnie, uciekaj�c przed mrozami, a� dotarli do go�cinniejszej ziemi nad jak�� rzek�. Tam musieli stoczy� b�j z miejscow� ludno�ci� zamieszkuj�c� kr�lestwo zwane� no tak, mniejsza o nazw� po tylu latach. Rozgorza�a krwawa bitwa, w kt�rej Krindlesheddy�� o ile tak mia� na imiꠗ zosta� ranny. Niedobitki kolonist�w uciek�y po to tylko, �eby wpa�� w �apy hordy fagor�w. To by� czysty przypadek, �e uszed� tutaj przed nimi. A mo�e go zostawi�y, jako rannego.
Udzielili�my ch�opakowi wszelkiej pomocy, ale zmar� miesi�c p�niej. Op�akiwa�em go. Sam by�em m�ody. A jednak nawet i wtedy zazdro�ci�em mu tego, ze zwiedzi� kawa� �wiata. Opowiada� mi, ze w Sibornalu l�d wyst�puje w wielu kolorach i jest pi�kny.
Mistrz Datnil sko�czywszy sw� opowie�� siedzia� w milczeniu u boku Shay Tal. gdy w drodze na swoje g�rne pi�tro wesz�a do izby Vry. U�miechn�� si� do niej mi�o i powiedzia� do Shay Tal:
��Nie odprawiaj jej. Wiem. ze Vry jest twoj� starsz� terminatork� i ze jej ufasz tak, jak ja chcia�bym m�c ufa� mojemu starszemu terminatorowi. Pozw�l jej wys�ucha�, z czym przyszed�em�� Po�o�y� drewnian� szkatu�� na pod�odze przed sob�.�� Przynios�em Ksi�g� Mistrza naszego cechu, �eby j� wam pokaza�.
Shay Tal ma�o nie zemdla�a. Je�li wypo�yczenie ksi�gi wyjdzie na jaw. cechy wyrobnik�w zabij� mistrza bez wahania� Domy�la�a si�, jak� starzec musia� stoczy� ze sob� walk� wewn�trzn�, zanim przyni�s� ksi�g� Vry podesz�a i ukl�k�a przy mm; na jej twarzy malowa�o si� podniecenie.
��Pokaz�� si�gn�a r�k� zapominaj�c o swej nie�mia�o�ci.
Po�o�y� d�o� na jej d�oni, powstrzymuj�c dziewczyn�.
��Najpierw rzu�cie okiem na drewno, z jakiego wykonano t� szkatu��. To nie radzababa, zbyt pi�kne ma s�oje. Popatrzcie na te rze�bienia Sp�jrzcie na delikatny grawerunek metalowych oku� w rogach. Czy cech naszych wyrobnik�w metalu potrafi�by dzisiaj wykona� tak mistern� robot�
Kiedy obejrza�y wszystko dok�adnie, otworzy� szkatu�� Wydoby� du�� ksi�g� oprawion� w grub� sk�r�, t�oczon� w skomplikowane ornamenty.
��To ja sam wykona�em, matko. Zmieni�em opraw� ksi�gi �rodek jest stary.
Stronice by�y starannie, cz�sto ozdobnie, wykaligrafowane przez wiele r�nych r�k. Datnil Skar przerzuca� po�piesznie karty ksi�gi, jeszcze teraz oci�gaj�c si� przed pokazaniem zbyt wiele. Ale kobiety wyra�nie widzia�y daty, imiona, rejestry, rozmaite nag��wki i ryciny. Zajrza� im w oczy u�miechaj�c si� nieweso�o.
��Na sw�j spos�b ta ksi�ga opowiada histori� Embruddocku na przestrzeni lat. A ka�dy z ocala�ych cech�w posiada podobn� ksi�g�. tego jestem pewny.
��Co by�o, to nie jest. My teraz wygl�damy tego, co b�dzie�� rzek�a Vry.�� Nie chcemy tkwi� w przesz�o�ci. Chcemy z niej wyj�慠� Niezdecydowanie zawiesi�a g�os, nie ko�cz�c zdania, �a�uj�c, ze w podnieceniu zwr�ci�a na siebie uwag�. Patrz�c na ich twarze zrozumia�a, ze s� starsi i nigdy si� z ni� nie zgodz�. Mieli wsp�lne cele, ale szli do nich r�nymi drogami.
��Kluczem do przysz�o�ci jest przesz�o�栗 powiedzia�a Shay Tal pob�a�liwie, lecz kategorycznie, gdy� niejeden raz wbija�a to Vry do g�owy�� Mistrzu Datnilu�� zwr�ci�a si� do starca�� chylimy czo�o przed wspania�omy�lnym gestem, na jaki si� zdoby�e� pozwalaj�c nam zajrze� do tajnej ksi�gi. Mo�e kt�rego� dnia pozwolisz nam przestudiowa� j� dok�adniej Czy mo�esz powiedzie�, ilu by�o mistrz�w w twoim cechu od pocz�tk�w tej kroniki.
Zamkn�� ksi�g� i zacz�� j� pakowa� do szkatu�y. Ze starczych ust pociek�a �lina, r�ce zacz�y dygota�.
��Syczury znaj� sekrety Oldorando� Nara�am si� na niebezpiecze�stwo, przynosz�c t� ksi�g� tutaj Po prostu zg�upia�em na stare lata. S�uchajcie, moje drogie, dawno, dawno temu �y� sobie wielki i pot�ny kr�l. panuj�cy nad ca�ym Kampannlat, niejaki kr�l Denmss. Przewidzia� on, ze �wiat�� ten �wiat, kt�ry ancipici zw� Hrrm-Bhhrd Ydohk�� utraci swoje ciep�o, tak jak wiadra traci wod�, gdy niesiemy je ulic�. Przyst�pi� Wi�c do stanowienia naszych cech�w i obowi�zuj�cych w nich �elaznych regu� Wszystkie cechy wyrobnik�w mia�y przechowywa� m�dro�� przez mroczne dni, do powrotu ciep�a.�� Recytowa� monotonnie, jak gdyby powtarza� z pami�ci.�� Nasz cech przetrwa� od panowania dobrego kr�la, chocia� zdarza�y si� okresy, ze nie mia� czym garbowa� sk�r. Wedle tej tu kromki, nasze szeregi stopnia�y pewnego razu do mistrza i ucznia, kt�rzy mieszkali pod ziemi�, daleko st�d� Straszne to by�y czasy. Ale przetrwali�my.
Otar� usta Shay Tal spyta�a, o jak d�ugi okres tu chodzi. Datnil Skar zapatrzy� si� w ciemniej�cy prostok�t okna. jak gdyby rozwa�a� ucieczk� przed tym pytaniem.
��Nie rozumiem wszystkich zapisk�w w mojej ksi�dze. Znasz ba�agan z kalendarzem Jak uczy nas dzie� dzisiejszy, nowe kalendarze wprowadzaj� sporo zamieszania� Embruddock�� darujcie, ze boj� si� powiedzie� za du�o�� ot� Embruddock nie zawsze nale�a� do ludzi naszego pokroju.
Potrz�sn�� g�ow�, obrzucaj�c izb� sp�oszonym wzrokiem. Po�r�d wiekowych, mrocznych mur�w kobiety wyczekiwa�y w bezruchu, niczym fagory Wreszcie Datnil Skar podj��.
��Wielu ludzi umar�o By� wielki pom�r. T�usta �mier�. Najazdy� Siedem �lepot� pasma nieszcz��. Mamy nadziej�, ze nasz obecny lord�� ponownie rozejrza� si� po izbie�� oka�e si� r�wnie m�dry jak kr�l Denniss Dobry kr�l za�o�y� nasz cech w roku nazwanym 249 przed Nadirem Nie wiemy, kim by� Nadir Wiemy tylko tyle, ze ja�� pomijaj�c luk� w zapisie�� jestem sze��dziesi�tym �smym mistrzem cechu garbarzy i bia�osk�rnik�w. Sze��dziesi�tym �smym��� wlepi� w Shay Tal kr�tkowzroczne spojrzenie.
��Sze��dziesi�ty �smy��� Staraj�c si� pokry� l�k i zdumienie Shay Tal charakterystycznym ruchem zebra�a na sobie fa�dy futra.�� To wiele pokole�, si�gaj�cych wstecz a� do staro�ytno�ci.
��Tak, tak, daleko wstecz.�� Mistrz Datnil przytakn�� z lubo�ci�, jakby by� za pan brat z tymi bezmiarami czasu.�� Blisko siedem stuleci min�o od za�o�enia naszego cechu. Siedem stuleci, a noce wci�� s� zimne.
Embruddock tkwi� w�r�d pustkowi jak statek na mieli�nie, kt�ry wci�� daje za�odze schronienie, ale nigdy wi�cej nigdzie nie po�egluje. Czas doszcz�tnie ogo�oci� �wietn� ongi� metropoli� i obecni jej mieszka�cy nie zdawali sobie sprawy, �e to, co uwa�aj� za miasto jest zaledwie ruin� pa�acu stoj�cego niegdy� w kolebce cywilizacji startej z powierzchni ziemi przez klimat, szale�stwo i wieki.
Trwa�a poprawa pogody zmusi�a �owc�w do coraz dalszych w�dr�wek w poszukiwaniu zwierzyny. Niewolnicy piel�gnowali poletka i �nili o niedost�pnej wolno�ci. Kobiety przesiadywa�y po domach, hoduj�c nerwice.
Podczas gdy Shay Tal po�ci�a i �y�a w coraz wi�kszej samotno�ci, t�umiona energia rozpiera�a Vry, �yj�c� w coraz wi�kszej przyja�ni z Oyre. Gada�a z ni� o tym wszystkim, co powiedzia� mistrz Datnil, znajduj�c w przyjaci�ce wdzi�czn� s�uchaczk�. Zgadza�y si�, �e historia kryje zagadkowe tajemnice, cho� Oyre troch� w to pow�tpiewa�a.
��Datnil Skar jest zramola�y i odrobin� stukni�ty, ojciec zawsze to powtarza�� rzek�a i na�laduj�c kroczki mistrza zacz�a ku�tyka� po izbie, wykrzykuj�c piskliwym g�osikiem:�� Nasz cech jest tak ekskluzywny, �e nie przyj�li�my�� samego kr�la Dennissa�
Vry parskn�a �miechem, a Oyre rzek�a ju� powa�niej:
��Mistrz Datnil m�g�by da� g�ow� za pokazywanie ludziom cechowej Ksi�gi Mistrza, to dow�d, �e jest stukni�ty.
��Ale nawet nie da� nam obejrze� jej dok�adnie.�� Vry umilk�a, by po chwili wybuchn��:�� Gdyby�my tak powi�za�y te wszystkie fakty. Shay Tal zbiera je tylko, zapisuje. Musi by� jaki� klucz do z�o�enia ich w jak��� jak�� ca�o��. Ile� tego zagin�o. � Mistrz Datnil ma tutaj racj�. Zimno by�o tak dotkliwe, �e niemal wszystko, co daje si� pali�, zosta�o dawno, dawno temu spalone: drewno, papier, wszystkie kroniki. Zdajesz sobie spraw�, �e my nawet nie wiemy, kt�ry mamy rok? A przecie� gwiazdy mog�yby nam powiedzie�. Kalendarz Loily Bry jest idiotyczny, kalendarze winny opiera� si� na latach, nie na ludziach. Ludzie s� jak�e omylni� i ja te�. Och, zwariuj�, s�owo daj�!
��Nie znam osoby przy zdrowszych zmys�ach, ty wariatko�� powiedzia�a Oyre za�miewaj�c si� i ob�ciskuj�c Vry.
Przysiad�szy obok siebie na go�ej pod�odze zn�w pogr��y�y si� w rozmowie o gwiazdach. Oyre opowiedzia�a o fresku w starej �wi�tyni, kt�ry ogl�da�a z Laintalem Ayem.
��Stra�nicy wymalowani s� wyra�nie, Bataliksa z Freyrem jak zwykle, tyle �e prawie si� stykaj� ponad g�ow� Wutry.
��Z ka�dym rokiem s�o�ca coraz bardziej si� do siebie zbli�aj��� stwierdzi�a stanowczo Vry.�� W zesz�ym miesi�cu dos�ownie zetkn�y si�, gdy Bataliksa przegania�a Freyra, a nikt nie zwr�ci� na to wi�kszej uwagi. Za rok si� zderz�. Co wtedy?� By� mo�e, jedno przejdzie za drugim.
��A mo�e to w�a�nie mistrz Datnil nazywa �lepot�? Nagle zapad�by p�dzie�, prawda, gdyby jeden stra�nik znikn��? Mo�e nadejdzie Siedem �lepot, jak kiedy�.�� Oyre z wystraszon� min� przysun�a si� do przyjaci�ki.�� To b�dzie koniec �wiata. Zjawi si� Wutra, w�ciek�y, rzecz jasna.
Vry zerwa�a si� na nogi z g�o�nym �miechem.
���wiat nie sko�czy� si� wtedy i nie sko�czy si� tym razem. Nie, to mo�e oznacza� pocz�tek nowego.�� Jej twarz rozpromieni�a si�.�� Oto dlaczego pory roku s� coraz cieplejsze. Jak tylko Shay Tal przejdzie ten sw�j upiorny pauk, wr�cimy do tej sprawy. Zabieram si� do mojej arytmetyki. Niech przybywaj� �lepoty�� w to mi graj!
Ta�cowa�y po izbie, za�miewaj�c si� jak szalone.
��Tak chcia�abym prze�y� co� wielkiego!�� zawo�a�a Vry.
Tymczasem pod sk�r� Shay Tal wyra�niej ni� zwykle zna� by�o drobne ptasie ko�ci i ciemne futro lu�niej wisia�o na jej ciele. Kobiety przynosi�y jedzenie, ale ona nie chcia�a je��.
��G�od�wka odpowiada mojej zg�odnia�ej duszy�� powiedzia�a chodz�c tam i z powrotem po zimnej komnacie, kiedy Vry z Oyre robi�y jej wym�wki, za� Amin Lim sta�a potulnie obok.�� Jutro zapadam w pauk. Wy trzy oraz Rol Sakil mo�ecie by� przy mnie. Zaczerpn� staro�ytnej wiedzy ze studni przesz�o�ci. Poprzez mamuny dotr� do pokolenia, kt�re pobudowa�o nasze wie�e i korytarze. Zejd� na stulecia w g��b, je�li b�dzie trzeba, i stan� przed samym kr�lem Dennissem.
��Wspaniale!�� zawo�a�a Amin Lim.
Na Wykruszonym parapecie w oknie przysiad�y ptaki, dziobi�c chleb, kt�rego Shay Tal nie chcia�a tkn��.
��Niech pani nie schodzi w przesz�o�栗 radzi�a Vry.�� To droga starych ludzi. Trzeba patrze� w dal, prosto przed siebie. Nic nie przyjdzie nikomu r wypytywania umar�ych.
Tak odwyk�a Shay Tal od dyskusji, �e z trudem powstrzyma�a si� ad zrugania swej uczennicy. Nie mog�a oderwa� oczu od Vry, ze zdumieniem odkrywaj�c, �e to zahukane m�ode stworzenie nagle sta�o si� kobiet�. Vry mia�a blad� twarz, oczy podkr��one, podobnie Oyre.
��Co wy�cie obie takie blade? Co� wam dolega?
Vry pokr�ci�a g�ow�.
��Dzi� w nocy przed p�dniem jest godzina ciemno�ci. Poka�� pani wtedy, co robimy z Oyre. Kiedy ca�y �wiat �pi, my pracujemy.
Freyr zaszed� na bezchmurnym niebie. Ciep�o opuszcza�o �wiat, gdy obie dziewczyny wiod�y Shay Tal na szczyt zrujnowanej wie�y. Wachlarz widmowej po�wiaty rozpostar� si� w g�r� na p� drogi do zenitu ponad horyzontem, za kt�ry zapad� Freyr. Niewiele ob�ok�w przes�ania�o niebosk�on; gdy oczy przywyk�y do ciemno�ci, jasne gwiazdy zap�on�y w g�rze jak lampy. W niekt�rych po�aciach nieba by�y rzadko rozsiane, w innych wisia�y ich ca�e grona. Hen wysoko rozpi�ty od jednego kra�ca horyzontu po drugi, widnia� szeroki, nieregularny �wietlisty pas, gdzie gwiazd by�o jak piasku i gdzie tu i �wdzie p�on�y jaskrawe ognie.
��To najwspanialszy widok na �wiecie�� powiedzia�a Oyre.�� Nie s�dzi pani?
��W �wiecie dolnym mamuny wisz� jak gwiazdy. S� duchami Jumar�ych. Tutaj widzicie duchy nie narodzonych. Jako w g�rze, tak i na dole.
��Moim zdaniem, musimy kierowa� si� ca�kowicie odmienn� zasad� w obja�nianiu nieba�� rzek�a stanowczo Vry.�� Tu wszelkie ruchy s� regularne. Gwiazdy w�druj� wok� tej jasnej gwiazdy, kt�r� nazywamy gwiazd� polarn�.�� Wskaza�a gwiazd� wysoko nad ich g�owami.�� Przez dwadzie�cia pi�� godzin doby wykonuj� gwiazdy jeden obr�t, wschodz�c na wschodzie i zachodz�c na zachodzie, tak jak oboje stra�nik�w. Czy� to nie dowodzi, �e s� podobne do pary stra�nik�w, tylko du�o dalej od nas?
Pokaza�y Shay Tal sporz�dzon� przez siebie map� nieba, cienki pergamin, na kt�rym zaznaczy�y odpowiednie pozycje gwiazd. Shay Tal okaza�a ma�e zainteresowanie.
��Gwiazdy nie maj� na nas takiego wp�ywu jak mamiki�� rzek�a.�� I co ma ta wasza zabawa wsp�lnego z wiedz�? Lepiej by�cie zrobi�y wysypiaj�c si� po nocach.
Vry westchn�a.
��Niebo �yje. To nie gr�b, jak �wiat dolny. Oyre i ja z tego miejsca widzia�y�my. Jak buchaj� ogniem l�duj�ce na ziemi komety. I s� tam cztery jasne gwiazdy, czterej w�drowcy opiewani w starych pie�niach, chadzaj�cy w�asnymi drogami. Ci w�drowcy czasami zawracaj� na swych niebieskich szlakach. A jeden przelatuje bardzo szybko. Zaraz go ujrzymy.
Wydaje nam si�, �e jest blisko nas, i nazywamy go Kaidawem, z racji jego chy�o�ci.
Shay Tal zatar�a d�onie, rozgl�daj�c si� nieufnie.
��Hm, zimno tu na g�rze.
��Jeszcze zimniej jest na dole u mamik�w�� odpar�a Oyre.
��Uwa�aj na sw�j j�zyk, m�oda panno. Nie sprzyjasz akademii, odci�gaj�c Vry od uczciwej pracy.
Twarz jej sta�a si� zimna i drapie�na; odwr�ci�a si� szybko, jakby kryj�c j� przed Oyre i Vry, i ju� bez s�owa zesz�a schodami na d�.
��Oj, zap�ac� ja za to�� powiedzia�a Vry.�� B�d� musia�a nie�le si� upokorzy�, aby to odrobi�.
��Jeste� zbyt pokorna, Vry, a j� rozpiera pycha. Plu� na jej akademi�. Ona boi si� nieba, jak wi�kszo�� ludzi. Jej sprawa�� czy jest czarodziejk� czy nie. Otacza si� idiotkami, jak Amin Lim, bo przed nimi �atwiej zadziera� nosa.
Schwyciwszy Vry z jak�� gniewn� pasj�, pocz�a zalicza� kolejno wszystkie swoje znajome do idiotek.
��Z�o�ci mnie tylko, �e nawet nie mia�y�my kiedy pokaza� jej naszej lunety�� powiedzia�a Vry.
Ta w�a�nie luneta dokona�a najwi�kszego prze�omu w astronomicznych zainteresowaniach Vry. Kiedy Aoz Roon zosta� lordem i zamieszka� w Wielkiej Wie�y, Oyre mog�a swobodnie pl�drowa� w przer�nym dobytku niszczej�cym tu po skrzyniach. Luneta wyjrza�a na �wiat�o dzienne spod stosu poci�tych przez mole rozsypuj�cych si� w r�ku ubra�. Prostej roboty, zapewne dawno wymar�ego cechu szklarzy�� ot, ledwie sk�rzana rura z o adzon� w niej par� soczewek�� skierowana na gwiazdy, ca�kowicie odmieni�a widzenie Vry. W�drowcy ukazali bowiem wyra�ne tarcze. Pod tym wzgl�dem przypominali stra�nik�w, mimo �e nie �wiecili. Z tego odkrycia Vry i Oyre wywnioskowa�y, �e w�drowcy s� blisko ziemi, a gwiazdy daleko�� niekt�re bardzo daleko. Od traper�w obchodz�cych sid�a przy �wietle gwiazd dowiedzia�y si� imion w�drowc�w: Hipokrena, Pogan, Asjopeja. I by� jeszcze chy�y Kaidaw, kt�rego same tak nazwa�y. Teraz poszukiwa�y dowod�w, �e to s� �wiaty, jak ich w�asny, mo�e nawet zamieszkane przez ludzi.
Zerkaj�c na przyjaci�k� Vry widzia�a jedynie kontury owej �licznej buzi i m�drej g�owy, i uprzytomni�a sobie, jak bardzo Oyre przypomina Aoza Roona. Zdawa�o si�, �e c�rk� i ojca przepe�nia ta sama si�a witalna�� chocia� c�rka by�a z nieprawego �o�a. Vry zastanawia�a si�. czy jakim� trafem�� jakim� �lepym trafem�� Oyre nie bawi�a z m�czyzn� w mrokach brassimipy albo gdzie� indziej. Pr�dko odegnawszy frywolne my�li obr�ci�a spojrzenie na niebo.
Czeka�y z pewnym namaszczeniem na kolejny �wistek Czasu. Par� minut p�niej wzeszed� Kaidaw i poszybowa� ku zenitowi.
W p� drogi pomi�dzy gwiezdnymi szlakami na wysoko�ci a mamunami z wolna opadaj�cymi do prakamienia dwie kobiety przysiad�y na pi�tach po dw�ch stronach pos�ania z orlicy. Przez zamkni�te okiennice wpada�a do izby nik�a po�wiata, w kt�rej kobiety wygl�da�y jak dwie bezimienne p�aczki siedz�ce po bokach wyci�gni�tej na pos�aniu sylwetki. Dawa�o si� jedynie zauwa�y�, �e jedna jest pulchna i nie pierwszej m�odo�ci, a drug� dosi�gn�� ju� proces starczego usychania. Rol Sakil Den pokr�ci�a siw� g�ow� i spojrza�a z �a�obnym wsp�czuciem na le��c� posta�.
��Kochane biedactwo, taka by�a z niej �liczna dziewczyna, nie ma prawa zam�cza� si� w ten spos�b.
��Pilnowa�aby swoich chleb�w i ju��� odpar�a druga kobieta dla �wi�tego spokoju.
��Pomacaj tylko, jaka ona chuda. Pomacaj jej biodra. I jak tu mia�a nie zdziwacze�.
Rol Sakil sama mia�a cia�o wyschni�te jak mumia, ko�ci prze�arte artretyzmem. By�a po�o�n� w osadzie, zanim na stare lata nie podupad�a na si�ach. Nadal dogl�da�a wszystkich w pauk. Wyprawiwszy z domu Dol kr�ci�a si� teraz przy akademii, zawsze skora do krytyki, nieskora do przemy�le�.
��Takie to teraz w�skie, �e patyka nie wyda�aby z tego swojego �ona, nie m�wi�c ju� o dziecku. A o �ono trzeba dba�, to najwa�niejsza cz�� kobiety.
��Nie dzieci jej w g�owie�� powiedzia�a Amin Lim.
��Och, mam tyle samo szacunku dla wiedzy co ka�dy inny, ale kiedy wiedza odbiera ci wrodzony dryg do kopulacji, to winna i�� w k�t.
��Je�li o to chodzi�� z pewn� opryskliwo�ci� odpar�a Amin Lim z drugiej strony pos�ania�� ten wrodzony dryg odebra�a jej twoja Dol, gdy wlaz�a Aozowi Roonowi do ��ka. Ona �ywi do niego g��bokie uczucie, zreszt� nie ona jedna. Przystojny ch�op z Aoza Roona, i lord Embruddocku na dodatek.
Rol Sakil prychn�a.
��To nie pow�d, by od razu �adnemu nie dawa�. Zawsze mog�aby wype�ni� sobie czas kim� innym, �eby nie wyj�� z wprawy. Poza tym o n nie przyjdzie wi�cej puka� do jej drzwi, zwa� moje s�owa. Ma pe�ne r�ce roboty z nasz� Dol.�� Stara kiwn�a palcem na Amin Lim, aby powiedzie� jej co� w zaufaniu, wi�c zetkn�y si� g�owami ponad nieruchomym cia�em Shay Tal.
��Dol nie daje mu odsapn�栗 i z czystej ochoty, i z wyrachowania. I to bym zaleci�a ka�dej kobiecie, nie wy��czaj�c ciebie. Amin Lim. Za�o�� si�, �e folgujesz sobie co i rusz�� nie ba�aby� kobiet� nie folguj�c sobie w tym wieku. Trzeba wymaga� od ch�opa.
��Och, z pewno�ci� nie ma kobiety, kt�ra nie lecia�aby na Aoza Roona, mimo jego humor�w.
Shay Tal westchn�a w swoim pauk. Rol Sakil uj�a jej d�o� w swoje wyschni�te palce i wci�� poufnym tonem szepta�a:
��Dol m�wi, �e on strasznie mamrocze przez sen. Powiadam jej, �e to oznacza wyrzuty sumienia.
��A sk�d u niego wyrzuty sumienia?�� spyta�a Amin Lim.
��A w�a�nie� tutaj mog�abym ci opowiedzie� pewn� histori� Owego ranka po tej wielkiej popijawie i awanturach by�am wcze�nie na nogach, jak to stara. Wychodz� na dw�r, grubo opatulona od porannego ch�odu, w mroku potykam si� o kogo� i m�wi� sobie: No i mamy g�upka. �pi na ziemi pijany jak kozio�. U podn�a Wielkiej Wie�y.
Urwa�a patrz�c, jakie wra�enie wywar�y jej s�owa na Amin Lim, kt�ra z braku lepszego zaj�cia s�ucha�a z zapartym tchem. Zmru�ywszy swoje ma�e oczka Rol Sakil podj�a opowie��.
��Tyle by mnie to obchodzi�o, co zesz�oroczny �nieg, bo i sama lubi� sobie goln�� �wi�skiego rozumu. Ale z drugiej strony za wie�� na co si� nadziewam, jak nie na drugiego gagatka. To razem ju� dwa g�upki �pi� na ziemi, pijane jak koz�y�� powiadam sobie. I tyle by mnie to obchodzi�o, co zesz�oroczny �nieg, gdyby si� nie rozesz�o, �e znaleziono trupy m�odego Klilsa i jego brata Nahkriego, jeden przy drugim u st�p wie�y�� a to ju� inna para but�w��� Prychn�a.
��Wszyscy m�wili, �e tam w�a�nie ich znaleziono.
��Aha, ale to ja pierwsza ich znalaz�am i oni wcale nie le�eli razem. A wi�c nie pobili si� ze sob�, tak czy nie? To podejrzana historia. Nie s�dzisz. Amin Lim? Wi�c tak sobie my�l�, �e kto� wzi�� i zepchn�� obu braci ze szczytu wie�y. Kto to by�, kto najlepiej wyszed� na ich �mierci? No tak, dziewczyno, takie sprawy zostawiam innym do rozstrzygni�cia. Jedno powiadam, i powiadam to naszej Dol: Pami�taj, �e masz l�k wysoko�ci, Dol. Nie zbli�aj si�, prosz�, do �adnych parapet�w wie�, a w�os ci z g�owy nie spadnie� Tak w�a�nie powiadam.
Amin Lim pokr�ci�a g�ow�.
��Shay Tal nie kocha�aby Aoza Roona, gdyby zrobi� co� takiego. A wiedzia�aby. Jest m�dra, wiedzia�aby na pewno.
Podni�s�szy si� Rol Sakil poku�tyka�a nerwowo po kamiennej izbie, z pow�tpiewaniem potrz�saj�c g�ow�.
��Gdy chodzi o ch�op�w, Shay Tal jest taka sama, jak my wszystkie. Nie zawsze my�li w swoich szlejach, czasami zamiast nich pos�uguje si� tym, co ma mi�dzy nogami.
��Och, daj�e spok�j.
Amin Lim ze smutkiem popatrzy�a na sw� przyjaci�k� i nauczycielk�. Po cichu �yczy�a Shay Tal, aby jej �ycie uk�ada�o si� bardziej wed�ug recepty Rol Sakil: w�wczas pewnie by�aby szcz�liwsza. Le�a�a w pozycji pauk: sztywna, wyci�gni�ta na lewym boku. Oczy jakby lekko nie domkni�te. Oddech prawie nieuchwytny, z przeci�g�ym westchnieniem co jaki� czas. Zapatrzonej w surowe rysy tej drogiej twarzy Amin Lim zdawa�o si�, �e ogl�da kogo�, kto z zimn� krwi� stawia czo�o �mierci. Jedynie zaci�ni�te chwilami wargi �wiadczy�y o niemo�liwej do opanowania trwodze przed mieszka�cami �wiata dolnego. Amin Lim wesz�a wprawdzie kiedy� w pauk za czyj�� namow�, lecz ponowny widok ojca nape�ni� j� takim przera�eniem, �e starczy�o jej na ca�e �ycie. Dodatkowy wymiar by� ju� przed nil} zamkni�ty, nigdy wi�cej nie odwiedzi tamtego �wiata. dop�ki nie otrzyma ostatecznego wezwania.
��Biedactwo, ma�e biedactwo�� szepn�a i pog�aska�a przyjaci�k� po g�owie, patrz�c na siwe w�osy z czu�o�ci� i z nadziej�, �e ul�y jej w drodze przez czarne kr�lestwo pod powierzchni� �ycia.
Mimo �e dusza nie ma oczu. to jednak widzi w o�rodku, w kt�rym strach zast�puje widzenie. Zagl�daj�c w d� opada�a w przestrze� rozleglejsz� ni� nocne niebo. Wutra nigdy nie zagl�da� do tej przestrzeni. Tu istnia� region, kt�rego istnienia Wutra Nie�miertelny nie przyjmowa� do wiadomo�ci. Ze swym b��kitnym obliczem, �mia�ym spojrzeniem, z wysmuk�ymi rogami przynale�a� do wielkiej mro�nej bitwy tocz�cej si� zupe�nie gdzie indziej. Nie by�o tu Wutry, wi�c by�o piek�o. Ka�da zapalona tu gwiazda by�a �mierci�. Ka�da �mier� mia�a tu swoje sta�e miejsce. Strach zast�pi� wszelkie zapachy. Komety nie roz�wietla�y tego kr�lestwa kresu entropii, ustania zmian, ostatecznej �mierci �ycia, na kt�r� �ycie mog�o odpowiedzie� tylko strachem. Jak to w�a�nie czyni�a dusza.
Oktawy �r�dziemne meandrowa�y skro� terytorium rzeczywisto�ci. Przypomina�y �cie�ki, a jeszcze bardziej kr�te �ciany dziel�ce �wiat bezkresnym labiryntem, szczytami tylko wynurzone na powierzchni� �ycia. Ich realna tkanka ton�a w g��b litej ziemi, si�gaj�c prakamienia, na kt�rym spoczywa tarcza �wiata. W prakamieniu, na dnie w�a�ciwych im oktaw �r�dziemnych, tkwi�y mamiki i mamuny, niczym mrowie niedbale zakonserwowanych much.
Wymizerowana dusza Shay Tal ton�a w g��bi przeznaczonej sobie oktawy �r�dziemnej, lawiruj�c w�r�d mamun�w. Widzia�a zapadni�te brzuchy i oczodo�y, i dyndaj�ce ko�ciste stopy tych niby-mumii, kt�rym spod chropowatej jak stary worek i zarazem przezroczystej sk�ry prze�wieca�y fosforyzuj�ce narz�dy wewn�trzne. Otwarte niczym u ryby usta wci�� jakby �y�y inn� chwil�, kiedy to mog�y zaczerpn�� powietrza. Mniej s�dziwe mamiki mia�y usta pe�ne czego�, co przypomina�o robaczki �wi�toja�skie i co wylatywa�o w tumanach py�u. Mimo �e wszystkie te stare wyrzucone za burt� istoty nie porusza�y si�, zb��kana dusza wyczuwa�a ich w�ciek�o�栗 w�ciek�o�� straszn�, nie znan� �adnej istocie, dop�ki nic zabra� jej obsydian. Osiad�szy w ich rzeszy spostrzeg�a, �e wisz� w nieregularnych szeregach, ci�gn�cych si� do miejsc, do kt�rych ona nie mog�a zaw�drowa�, do Borlien, do m�rz, do Pannowalu, do dalekiego Sibornalu, a nawet do lodowych pustkowi na wschodzie. Wszystkie zes�ane tutaj tworzy�y ogniwa jednego wielkiego �a�cucha pod w�a�ciw� im oktaw� �r�dziemn�.
Dla �ywych zmys��w nie by�o tu kierunk�w. A jednak jaki� kierunek by�. Dusza musia�a szybowa� w jakim� kierunku. I musia�a si� mie� na baczno�ci. Mamun posiada� woli nie wi�cej ni� drobina py�u, ale w�ciek�o�� uwi�ziona w jego �oni dawa�a mu moc. M�g� po�kn�� dusz� szybuj�c� nazbyt blisko, a uwolniwszy si� w ten spos�b zn�w chodzi� po ziemi, siej�c strach i m�r, gdziekolwiek st�pn��. A� nadto �wiadoma niebezpiecze�stwa dusza ton�a w �wiecie obsydianu, w tym, co Loilanun zwa�a wyskroban� pustk�. Stan�a wreszcie przed mamic� matki Shay Tal.
Zrudzia�y stw�r wygl�da� jak uwity z �ozy i �yka, kt�re tworzy�y dese� podobny wysuszonej sieci rozpi�tej na piersiach i stercz�cych ko�ciach biodrowych. Wlepi� wzrok w dusz� swojej c�rki. Wyszczerzy� stare, brunatne z�by w opad�ej szcz�ce. Sam w sobie stanowi� brunatn� plam�. Jednak wszystkie szczeg�y rysowa�y si� w niej tak wyra�nie, jak w deseniu porost�w na �cianie rysuje si� czasem wizerunek cz�owieka lub cmentarne widmo. Matczyny mamik zanosi� si� lamentem nieustannej skargi� Mamiki s� zaprzeczeniem ludzkiego �ycia i dlatego maj� je za nic. Uwa�aj�, �e trwa�o za kr�tko i �e nie osi�gn�y zas�u�onego szcz�cia na ziemi. I �e nie zas�u�y�y sobie na takie zapomnienie. Mamik �aknie �ywych dusz. Tylko �ywe dusze mog� s�ucha� mamicznej skargi bez ko�ca.
��Matko, oto wracam pos�usznie, �eby s�ucha� twoich �al�w.
��Ty niewierna c�rko, kiedy tu by�a� ostatnio, tak dawno i niech�tnie, jak za owych niewdzi�cznych dni� jaka ja by�am g�upia�, �eby wbrew swojej woli rodzi� nowego potomka, wyciska� z moich nieszcz�snych, obola�ych l�d�wi�
��Wys�ucham twoich �al�w�
��Phi, owszem, niech�tnie, jak tw�j ojciec, kt�ry nic si� nie wzrusza� moim cierpieniem, nic nie wiedzia�, nic nie robi�, jak wszyscy m�czy�ni, ale gdzie jest powiedziane, �e dzieci s� lepsze, wysysaj� z ciebie �ycie� och, by�am g�upia� m�wi� ci, �e gardzi�am tym b�cwa�em, kt�ry nic, tylko chcia�, chcia� wszystkiego, wi�cej ni� mia�am do dania, wiecznie, wiecznie mu by�o ma�o, nieszcz�sne noce i dni, w pu�apce, w�a�nie, w pu�apce, i ty przychodzisz tutaj zastawia� na mnie pu�apk�, okrada� mnie z mej m�odo�ci, urody, tak, tak, by�am urodziwa, gdyby nie ta przekl�ta choroba� widz�, �e teraz �miejesz si� ze mnie, ma�o ci� obchodz�
��Obchodzisz mnie, obchodzisz, matko, to udr�ka widzie� ci� tutaj!
��Tak, ale ty razem z nim podst�pnie pozbawili�cie mnie tego, pozbawili�cie mnie wszystkiego, co mia�am, i wszystkiego, o czym marzy�am, on ze swoj� chuci�, spro�ny wieprz, niechaj na m�czyzn spadnie ca�a nienawi��, jak� wzbudzaj� bior�c nas gwa�tem, zaje�d�aj�c nas w czarnej ciemno�ci nie do zniesienia, i ty, zafajdany szczyl, z t� swoj� g�b� wiecznie przyssan� do mego cycka, wiecznie ci by�o ma�o, tobie i jego kutasowi, a mnie, na moj� cierpliwo��, o wiele za du�o by�o tego twojego paskudzenia, wiecznego podcierania, ty kwil�ca kretynko, nienasycony sraluchu, dni, lata. przekl�te lata, wysysaj�ce ze mnie soki, och, moje soki, moje s�odkie soki i ja, taka kiedy� �liczna, wszystko skradzione, �adnej przyjemno�ci nie zosta�o w �yciu, jaka ja by�am g�upia, nie takie �ycie matka obieca�a mi przy piersi, a potem ona te� nie lepsza od innych, konaj�ca, szlag by j� trafi�, konaj�ca, przeklinam �mierdz�c� bezmieczn� suk�, kt�ra mnie zrodzi�a, konaj�c�, kiedy jej potrzebowa�am�
G�osik ma�ego stworka dociera� do duszy jak skrobanie po szkliwie obsydianu.
��Bolej� nad tob�. matko. Zadam ci teraz pytanie, kt�re pomo�e ci zapomnie� o twej bole�ci. Poprosz� ci� o przekazanie tego pytania twojej matce i matce twojej matki, i matce matki twojej matki, i tak do dna niezmierzonych g��bi. Musisz mi znale�� odpowied� na to pytanie, a wtedy b�d� z ciebie dumna. Chc� si� dowiedzie�, czy Wutra istnieje naprawd�. Czy Wutra istnieje i kim lub czym on jest? Musisz to pytanie przekazywa� coraz dalej i dalej, a� jaki� odleg�y mamun nade�le odpowied�. Odpowied� musi by� pe�na. Chc� zrozumie�, jak dzia�a �wiat. Musz� otrzyma� odpowied�. Rozumiesz?
Odpowiedzia� jej wrzask, jeszcze zanim sko�czy�a m�wi�.
��Dlaczego mam cokolwiek robi� dla ciebie po tym, jak zmarnowa�a� mi �ycie, dlaczego, dlaczego i co mnie tu na dole obchodz� twoje g�upie problemy, ty wredna zafajdana sikso, tu na dole jest si� na wieki, s�yszysz, na wieki, i moja bole�� tak�e na wieki�
Dusza przerwa�a �w monolog:
��S�ysza�a� moje ��danie, matko. Je�li go nie spe�nisz co do joty, nigdy wi�cej nie odwiedz� ci� w �wiecie dolnym. Nikt wi�cej nigdy si� do ciebie nie odezwie.
Mamik k�apn�� z nag�a usi�uj�c po�kn�� dusz�. Nieporuszona, poza jego zasi�giem, obserwowa�a, jak z pozbawionych tchnienia ust wylatuj� pyliste skry. Bez dalszych s��w mamik zaj�� si� przekazywaniem pytania Shay Tal i mamuny w dole zak�apa�y na to z w�ciek�o�ci. Wszystko tkwi�o zawieszone w obsydianie. Dusza wyczuwa�a w pobli�u inne mamuny, wisz�ce niczym sfatygowane kaftany na ko�kach w czarnej jak smo�a sieni. Byli tu Loilanun i Loila Bry, i Ma�y Juli. Gdzie� tutaj wisia� sam Wielki Juli, przemieniony w oszala�� ze w�ciek�o�ci zjaw�. Mamik ojca duszy by� opodal, jeszcze straszniejszy od mamika matki�� jego gniew zalewa� dusz� jak fala. G�os mamika ojca r�wnie� przypomina� drapanie paznokciem po szybie.
��� i jeszcze jedno, niewdzi�czna dziewczyno, dlaczego nie jeste� ch�opcem, ty �a�osna pomy�ko, wiedzia�a�, �e pragn��em ch�opca, chcia�em ch�opca, dobrego syna, aby przed�u�y� nieszcz�cia i cierpienia naszego rodu. a teraz jestem po�miewiskiem w�r�d moich przyjaci�, co nie znaczy, �e mnie obchodzi ta banda n�dznych tch�rzy, wiali przed niebezpiecze�stwem, a� si� kurzy�o, wiali przed wyciem wilk�w i ja wia�em z nimi, nie wiedz�c, czy zn�w ujd� z �yciem� zn�w �ycie, o. tak, zn�w moje przekl�te �ycie� i rze�ki wiatr w p�ucach, i wszystkie stawy cia�a w ruchu, na tropie �mig�ych jak wiatr jeleni, migaj�cych bia�ymi ogonami� och, zn�w �ycie� i nie mie� nic wsp�lnego z t� bezp�ciow� bezbiust� klemp�, kt�r� zowiesz matk�, tutaj w okowach pozbawionego oddechu kamienia, nienawidz� jej, nienawidz� jej, nienawidz� te� ciebie, gaworz�cy sraluchu, sama b�dziesz tu wkr�tce pewnego dnia tak tutaj na zawsze w grobie� zobaczysz�
Dochodzi�y inne pos�ania z innych wyschni�tych ust, echa pomruk�w szpikuj�ce jej tkank�, jak ziemi� szpikuj� stare ko�ci zwierz�t, okryte patyn� piachu, lat, toni, zawi�ci, pal�ce jadem przy dotyku. Dusza Shay Tal czeka�a po�r�d tych jad�w, w trzepocie, czeka�a na odpowied�. I wreszcie wiadomo�� przekazywana od jednych wysuszonych, nieczu�ych ust do drugich nieczu�ych ust przew�drowa�a obsydian, przynosz�c ze skrystalizowanych stuleci co� na kszta�t odpowiedzi.
��� wszystkie nasze bolesne sekrety dlaczego mia�aby� z nami dzieli�, ty w�cibska suko o zaplutych szlejach, dlaczego pchasz si� do tej odrobiny, jaka jeszcze pozosta�a nam, n�dzarzom pozbawionym s�o�ca? Co niegdy� by�o wiedz�, przepad�o, wyciek�o przez dziur� w dnie wiadra wbrew wszystkim obietnicom, a tego, co pozosta�o, nie pojmiesz, nie zrozumiesz, kurwo, nic nigdy nie zrozumiesz, z wyj�tkiem ostatecznego b�lu w ustaj�cym sercu, pomimo twoich wielkich aspiracji, a Wutra. co Wutra, nie pom�g� naszym dalekim mamunom za ich �ycia. W dawnych czasach okrutnego zimna przyby�y z pomroki bia�e fagory i zaj�y miasto szturmem, obr�ciwszy ludzi w swoich niewolnik�w, kt�rzy czcili nowych pan�w pod imieniem Wutry, poniewa� panowali bogowie lodowatych wichr�w�
��Do��, do��, nie chc� wi�cej s�ysze�!��� zawo�a�a zdruzgotana dusza.
Lecz fale nienawi�ci zalewa�y j� ze wszystkich stron.
��Pyta�a�, pyta�a�, nie mo�esz znie�� prawdy, �miertelna duszo, zrozumiesz, jak tu przyjdziesz. By zaspokoi� sw�j g��d zbytecznej wiedzy, powinna� odby� d�ug� drog� do dalekiego Sibornalu i tam szuka� wielkiego ko�a, gdzie wszystko jest dokonane i znane, i zrozumiane wszystkie rzeczy odnosz�ce si� do istnienia po twojej stronie gorzkiego grobu goryczy, ale dobrego nic dobrego to nic nie da tobie, ty w�cibskie wyschni�te pi�dzisko, ty pomy�ko c�rki trupa, bo co jest realne albo prawdziwe, albo sprawdzone, albo co jest dziedzictwem czasu, nawet samym Wutr�, je�li nie to wi�zienie, w kt�rym my wszyscy siedzimy bez winy�
Wyl�kniona dusza poszybowa�a w g�r� przez widmowe dworzyszcza, po�r�d szereg�w wrzaskliwych ust. Od dalekich mamun�w przyby�o s�owo, zatrute s�owo. Sibornal i wielkie ko�o musi by� jej celem. Mamuny zwodz�, lecz k�amcami s� marnymi, gdy� ponosi je bezgraniczna w�ciek�o�� i pragn� dokuczy� za wszelk� cen�. Wygl�da�o na to, �e Wutra istotnie opu�ci� nie tylko �ywych, ale i umar�ych.
Na powierzchni ziemi procesy zmian, nie ko�cz�ce si� okresy wrzenia dawa�y o sobie zna� za po�rednictwem organizm�w �ywych, takich jak zwierz�ta, ludzie i fagory. Zach�ceni przej�ciowym ociepleniem do szukania go�cinniejszych teren�w Sibornalczycy z p�nocnego kontynentu ci�gn�li fala za fal� zdradliwym przesmykiem Chatce na po�udnie. Na p�noc szli przez wielkie niziny osadnicy z Pannowalu. Gdzie indziej z niezliczonych zacisznych siedlisk te� zacz�li wysypywa� si� ludzie. Na po�udniu kontynentu Kampannlat, w takich przybrze�nych fortecach, jak Ottassol, ludzie mno�yli si� i op�ywali w dostatek dzi�ki bogactwom m�rz.
W owym raju �ycia�� oceanie�� rozbudzi�y si� przer�ne stworzenia. Pozbawione ludzkich twarzy istoty o ludzkich kszta�tach wychodzi�y na brzeg lub wyrzucone sztormow� fal� pojawia�y si� w g��bi l�du. No i fagory. Zmiana klimatu popchn�a i te dzieci zimy do zmiany siedlisk, do w�dr�wki szlakami sprzyjaj�cych oktaw �r�dpowietrznych. Na wszystkich trzech przeogromnych kontynentach Helikonii ruszy�y si� fagorze komponenty, mno�y�y si� i wojowa�y z Synami Freyra.
Krucjata kzahhna Hrastyprtu, m�odego Hrr-Brahla Yprta, powoli zesz�a z wysokich grzbiet�w Nktryhku, zapuszczaj�c si� w g�ry, zawsze szlakiem oktaw �r�dpowietrznych. Kzahhn i jego doradcy wiedzieli, �e Freyr z wolna bierze g�r� nad Bataliks�, tym samym obracaj�c si� przeciwko nim, ale to nie mia�o �adnego wp�ywu na tempo pochodu. Cz�sto przerywali marsz, aby napada� po drodze na gromady pragnostyk�w, bosonogich parias�w przemierzaj�cych �nie�ne roz�ogi, lub na wsp�braci o wra�ej, obcej im woni. W ich bladych szlejach nie p�on�o �wiate�ko po�piechu, lecz ognik celu.
Hrr-Brahl Yprt siedzia� na grzbiecie Rukka-Ggrla, a na ramieniu Hrr-Brahla Yprta siedzia� jego krak. Niekiedy z �opotem skrzyde� podrywa� si� i szybowa� nad oddzia�em i oczami jak paciorki patrzy� z g�ry na piesze w wi�kszo�ci bykuny i gildy, na ich d�ug� kolumn� ci�gn�c� si� od czo�a a� po wysokog�rskie prze��cze hen z ty�u. W pr�dzie wst�puj�cym Zzhrrk. nieruchomo rozpostar�szy skrzyd�a, unosi� si� ca�ymi godzinami nad swoim panem i tylko �bem kr�ci� na boki, �ledz�c pobliskie kraki w powietrzu.
Bywa�o, �e bia�e skrzyd�a spostrzegali z daleka pragnostycy, najcz�ciej Madisi, w ma�ych grupkach przep�dzaj�cy swoje kozy od jednej do drugiej k�py cierni czy krzew�w lodowych. Nawo�uj�c si�. wskazywali je sobie palcami. Wszyscy wiedzieli, co zwiastuj� kraki na niebie. I umykali p�ki czas od �mierci lub niewoli. Tak oto marny kleszcz, �eruj�cy na fagorach, kryj�cy si� w ich futrach k�sek dla krak�w, bezwiednie ratowa� �ycie wielu pragnostykom. Sami Madisi te� byli zaka�eni paso�ytami. L�kali si� wody. a ca�oroczny ok�ad z koziego �ajna na wychud�ych cia�ach bardziej s�u�y� paso�ytom, ni� przed nimi chroni�. Jednak w�asne robactwo Madis�w nie odgrywa�o znacz�cej roli w historii.
Dumny Hrr-Brahl Yprt, w przepysznym nacz�ku na d�ugiej czaszce, podni�s� wzrok na szybuj�cego hen w g�rze ulubie�ca i ponownie zapu�ci� spojrzenie w dal przed sob�. wypatruj�c ewentualnych zasadzek. W szlejach swej g�owy widzia� potr�jn� pi�� �wiata i miejsce, gdzie w ko�cu mia� dotrze�, gdzie mieszkaj� Synowie Freyra, zab�jcy jego dziada. Wielkiego Kzahhna Hrr-Tryhka Hrasta, kt�ry �ycie po�wi�ci� wyprawianiu na tamten �wiat nieprzeliczonych zast�p�w wroga. Wielki Kzahhn poleg� z r�ki Syn�w w Embruddocku i tak utraci� szans� pogr��enia si� w uwi�zi. a zatem przepad� na zawsze. M�ody kzahhn przyznawa� w duchu, �e jego ludy zaniedba�y si� nieco w zabijaniu Syn�w, bardziej odpowiadaj�c na zew majestatycznych lodowc�w i zamieci Wysokiego Nktryhku, dla kt�rych zosta�a uwarzona ich ��ta krew. Teraz te nadrabiali. Zanim Freyr nazbyt uro�nie w si��. Synowie Freyra w Embruddocku zostan� wybici. W�wczas sam Hrr-Brahl Yprt rozp�ynie si� w wiekuistym spokoju uwi�zi, bez plamy na sumieniu.
Gdy tylko odzyska�a si�y. Shay Tal. wsparta na ramieniu Vry, wysz�a na ulic� i uda�a si� do starej �wi�tyni. Wrota by�y wyj�te i zast�pione ogrodzeniem. W mrocznym wn�trzu pokwikiwa�y i ry�y �winie. Aoz Roon nie rzuca� s��w na wiatr.
Kobiety przesz�y ostro�nie mi�dzy zwierz�tami i stan�y w samym �rodku ka�u�y gnoju, a Shay Tal utkwi�a spojrzenie w wielkiej ikonie Wutry z bia�ym w�osem, zwierz�c� twarz� i d�ugimi rogami.
��A wi�c to prawda�� powiedzia�a cichym g�osem.�� Mamuny m�wi�y prawd�, Vry. Wutra jest fagorem. Ludzko�� modli si� do fagora. Ciemno�ci s� o wiele czarniejsze, ni� nam si� zdawa�o.
Vry jednak z nadziej� spogl�da�a w g�r� na wymalowane gwiazdy.
Zakl�te pustkowia zacz�y stroszy� brzegi swoich rzek soczystymi p�dami drzew. Mg�y i opary pi�y z budz�cych si� do �ycia strumieni.
Wielki kontynent Kampannlat liczy� sobie oko�o czternastu tysi�cy mil d�ugo�ci i jakie� pi�� tysi�cy mil wszerz. Zajmowa� wi�kszo�� obszar�w tropikalnych ca�ej jednej p�kuli Helikonii. Oszo�amia� skrajno�ciami temperatury, wysoko�ci i g��bi, ciszy i burz. I w�a�nie znowu budzi� si� do �ycia.
Rzeka czasu znosi�a kontynent ziarnko po ziarnku, g�ra po g�rze na dno m�tnych m�rz oblewaj�cych jego brzegi. Podobny proces, r�wnie bezwzgl�dny, r�wnie dalekosi�ny, podnosi� jego energetyczne poziomy. Zmiany klimatyczne przyspieszy�y metabolizmy, a zaczyn dw�ch s�o�c zafermentowa� w �y�ach planety rodz�c wstrz�sy, wybuchy wulkan�w, osiadanie grunt�w, fumarole, rozleg�e wycieki lawy. Trzeszcza�o �o�e olbrzyma.
Owe podsk�rne napi�cia mia�y sw�j odpowiednik na powierzchni planety, gdzie wyrasta�y barwne kobierce z dawnych p�l lodowych, wyrzynaj�c si� kie�kami ro�lin szybciej, ni� �niegi wsi�ka�y w gleb�, tak nieodparty by� zew Freyra. Nasiona w swych os�onach czeka�y w�a�nie na tak� sprzyjaj�c� chwil�. Na wezwanie gwiazdy odpowiedzia�y kwiatami.
Po kwiatach�� nowe nasiona. A nowe nasiona zaspokaja�y potrzeby kaloryczne nowych zwierz�t, jakimi zaroi�y si� nowe stepy. Zwierz�ta te� w swych os�onach, te� czeka�y� w�a�nie na tak� sprzyjaj�c� chwil�. W miejsce paru gatunk�w nasta�a ich mnogo��. Stany krystalicznej katalepsji ust�powa�y przed cwa�uj�cymi kopytami. Liniej�ce zwierz�ta gubi�y strz�pki sier�ci, jakby specjalnie dla ptak�w, kt�re natychmiast porywa�y je do budowy gniazd, podczas gdy owady ucztowa�y na zwierz�cym �ajnie. Leniwe mg�y roi�y si� od �migaj�cych ptak�w. R�norodne skrzydlate �ycie migota�o jak klejnoty rzucone na jeszcze wczoraj ja�owe pola lodowe W udr�ce �ycia ssaki wyci�ga�y nogi w pe�nym galopie, byle bli�ej lata.
Umys� ludzki odwraca� si� od tylu wielorakich i skomplikowanych zmian na ziemi, wywo�anych jedn� zmian� w niebiosach Ale dusza ludzka i wa�a si� do nich I �mia�y si� do nich szeroko otwarte oczy m�czyzn i kobiet. Jak Kampannlat d�ugi i szeroki ob�apiano si� z wi�kszym ogniem.
Ludzie byli zdrowsi, chocia� rozprzestrzenia�a si� zaraza Sprawy mia�y si� lepiej, chocia� mia�y si� gorzej Wi�cej ludzi umiera�o, a mimo to wi�cej ludzi �y�o. Wi�cej by�o po�ywienia, chocia� wi�cej ludzi g�odowa�o Mimo tych wszystkich sprzeczno�ci �ar wype�nia� cia�a Na zew Freyra odpowiadali nawet g�usi.
Nast�pi�o przewidywane przez Vry i Oyre za�mienie. Fakt, �e tylko one w Embruddocku si� tego spodziewa�y, sp�awi� im w�tpliwa satysfakcj�, bo samo za�mienie przerazi�o je na �owni ze wszystkimi. Wyobra�a�y sobie, jak wielki strach prze�ywa� musieli niewtajemniczeni Nawet Shay Tal leg�a na pos�aniu, zakrywszy oczy. Odwa�ni �owcy nie wychodzili z dom�w Starcy dostawali atak�w serca.
Za�mienie leszcze nie by�o ca�kowite.
Powolna erozja tarczy Freyra zacz�a si� wczesnym popo�udniem. Mo�e w�a�nie powolno�� ca�ego procesu tak niepokoi�a jak i jego d�ugotrwa�o��. Z godziny na godzin� erozja Freyra post�powa�a. S�o�ca zasz�y sczepione ze sob�. Nikt nie mia� gwarancji, �e si� uka�� ponownie ani �e si� uka�� w ca�o�ci. Wi�kszo�� mieszka�c�w wyleg�a na dw�r obejrze� ten bezprzyk�adny zach�d s�o�ca W globowej ciszy okaleczeni stra�nicy obsun�li si� za horyzont.
��To �mier� �wiata�� krzykn�� jaki� kupiec�� jutro powr�ci l�d!
Z nadej�ciem ciemno�ci wybuch�y zamieszki. Ludzie jak pomyleni ganiali z pochodniami. Podpalono nowy budynek z drewna Tylko natychmiastowa interwencja Aoza Roona. Elma Tala i garstki ich uzbrojonych po z�by przyjaci� zapobieg�a og�lnemu szale�stwu W po�arze zgin�� jeden cz�owiek i budynek uleg� zniszczeniu, ale reszta nocy min�a spokojnie. Nazajutrz Bataliksa wzesz�a jak zwykle, po niej Freyr w ca�o�ci Wszystko by�o w porz�dku, poza tym, ze g�si embruddockie na tydzie� przesta�y si� nie��.
Co b�dzie w przysz�ym roku�� zadawa�y sobie pytanie Vry i Oyre. Za plecami Shay Tal zaj�y si� na serio tym problemem.
Po mg�ach, po za�mieniu�� powodzie. Co by�o przyczyn�, co skutkiem? Nikt z brodz�cych w szlamie nie mia� poj�cia. Z teren�w na wsch�d od Oldorando a� po Rybie Jezioro i dalej znikn�y stada jeleni i zacz�o brakowa� �ywno�ci. Wezbrany Voral zagradza� drog� na zach�d, gdzie cz�sto widywano stada zwierzyny.
Aoz Roon zab�ysn�� talentem przyw�dcy. Pogodzi� si� z Laintalem Ayem i Dathk� i z ich pomoc� zagoni� mieszka�c�w do budowy mostu przez rzek�. Nigdy za ludzkiej pami�ci nie podj�to takiego przedsi�wzi�cia. Brakowa�o drewna i trzeba by�o ci�� rad�abab� na kawa�ki odpowiedniej d�ugo�ci. Cech wyrobnik�w metali sporz�dzi� dwie d�ugie pi�y, za pomoc� kt�rych porzni�to pie� wybranego drzewa. Mi�dzy domem kobiet a rzek� za�o�ono prowizoryczny warsztat. Rozebrano starannie dwie skradzione borlie�skim maruderom �odzie i z�o�ono z nich elementy nawierzchni mostu. Rad�abab� przerobiono na stosy podp�rek, klin�w, desek, belek, rozp�r i pali. Na wiele tygodni plac sta� si� sk�adowiskiem tarcicy, pomi�dzy g�siami p�yn�y rzek� skr�ty wi�r�w i ca�e Oldorando by�o pe�ne trocin, a palce oldorandzkich wyrobnik�w pe�ne drzazg. Grube pale wleczono i z mozo�em wbijano w dno rzeki. Niewolnicy stali po szyj� w wodzie, powi�zani ze sob� dla bezpiecze�stwa; zdumiewaj�ce, ale nikt nie straci� �ycia. Powoli most r�s�, a Aoz Roon dwoi� si� i troi�, poganiaj�c wszystkich krzykiem. Pierwszy rz�d pali zabra�a fala podczas burzy. Podj�to robot� od nowa. Drewno wbijano w drewno. Mordercze obuchy dwur�cznych m�ot�w, zatoczywszy �uk w powietrzu, z-hukiem wali�y w olbrzymie drewniane kliny, a� �by klin�w pod wielokrotnymi uderzeniami roz�azi�y si� jak pierze. Nad toni� pe�zn�� w�ski pomost, mocny i bezpieczny. Na nim g�rowa�a obleczona w sk�r� nied�wiedzi� posta� Aoza Roona, wymachuj�ca ramionami, pobijakiem lub biczem, ze s�owami zach�ty lub wi�zank� przekle�stw, bez chwili spoczynku. Wspominali go jeszcze d�ugo potem nad kubkiem be�telu, powiadaj�c z uwielbieniem: �Ale by� z niego diabe�!�
Robota uda�a si�. Robotnicy wiwatowali. Na cztery deski szeroki most z pojedyncz� balustrad� spi�� brzegi Voralu. Wiele kobiet wzdraga�o si� po nim przej��, nie cierpi�c widoku bystrej wody w szparach mi�dzy deskami i sta�ego chlup-chlup nurtu o pale. Lecz droga do zachodnich nizin stan�a otworem. Zwierzyny by�o tam pod dostatkiem i g��d przesta� zagl�da� ludziom w oczy. Aoz Roon mia� powody do zadowolenia.
Z nastaniem lata Freyr i Bataliksa rozdzieli�y si�, wschodz�c i zachodz�c o r�nych porach. Dzie� rzadko by� jasny, noc rzadko ca�kowita. W pomno�onych godzinach �wiat�a dziennego wszystko si� rozwija�o.
Przez jaki� czas rozwija�a si� r�wnie� akademia. W heroicznym okresie budowy mostu wszyscy pracowali razem. Brak mi�sa sprawi�, �e po raz pierwszy silniej u�wiadomiono sobie znaczenie zb�. Gar�� nasion. kt�re Laintal Ay wcisn�� Shay Tal, sta�a si� zal��kiem p�l, gdzie obficie ros�y j�czmie�, owies i �yto, strze�one przed rabusiami jako jedne z najcenniejszych skarb�w plemienia Den.
Teraz, kiedy par� kobiet umia�o rachowa� i pisa�, zebrane ziarno po zwa�eniu sk�adowano i dzielono sprawiedliwie, wszystkie dostarczone tusze wci�gano do ewidencji, zapisywano po�owy ryb. Ka�da �winia i ka�da g� w osadzie figurowa�a w zestawieniu bilansowym. Rolnictwo i rachunkowo�� op�aci�y si� z nawi�zk�. Krz�tali si� wszyscy. Vry i Oyre mia�y pod nadzorem �any zb� oraz uprawiaj�cych je niewolnik�w. Z bli�szych p�l widzia�y ponad faluj�cymi k�osami Wielk� Wie��, a na niej czatownika. Nadal bada�y gwiazdozbiory, uzupe�niaj�c sw� map� nieba na miar� si� i mo�liwo�ci. Do gwiazd cz�sto wraca�y, w rozmowie, brodz�c w�r�d traw.
��Gwiazdy s� w nieustannym ruchu, jak ryby w przezroczystym jeziorze�� rzek�a Vry.�� Ryby w �awicy zawracaj� wszystkie naraz. Ale gwiazdy to nie s� ryby. Zastanawiam si�, czym s� i w czym p�ywaj�.
Oyre przytkn�a sobie �d�b�o trawy do tak ub�stwianego przez Laintala Aya noska i zamkn�a najpierw jedno, a potem drugie oko.
��Trawa porusza mi si� przed oczami tam i z powrotem, cho� ca�y czas trzymam j� nieruchomo przy nosie. Mo�e gwiazdy s� nieruchome, a my si� poruszamy�
Vry przyj�a to milczeniem. Po chwili odezwa�a si� cichym g�osem:
��Oyre, �licznotko, mo�e tak w�a�nie jest. Mo�e to ziemia jest w ruchu. Ale wobec tego�
��A stra�nicy?
��No. oni te� si� nie ruszaj�� Tak jest, to my jeste�my w ruchu, my kr�cimy si� w k�ko i w k�ko, jak wir na rzece. A stra�nicy s� bardzo daleko, jak gwiazdy�
���S� coraz bli�ej, Vry, bo robi si� coraz cieplej�
Patrzy�y na siebie z rozchylonymi ustami, nieznacznie unosz�c brwi, oddychaj�c leciutko, opromienione urod� i inteligencj�.
�owcy, dla kt�rych most stanowi� wrota na zach�d, nie zawracali sobie g�owy obrotami cia� niebieskich. R�wniny sta�y przed nimi otworem. Wsz�dzie wschodzi�a ziele�, kt�r� gnietli stopami w biegu, gnietli cia�ami w spoczynku. Strzela�y p�ki kwiat�w. Owady lataj�ce nie wy�ej ni� wzrost cz�owieka buszowa�y w�r�d bladych p�atk�w. W zasi�gu r�ki by�o pod dostatkiem zwierzyny, kt�r� po ubiciu �owcy wlekli do osady, plami�c nowy most matow� posok� swej zdobyczy.
Popularno�� Aoza Roona wzros�a, przy�miewaj�c s�aw� Shay Tal. Odej�cie kobiet do pracy przy budowie mostu i uprawie roli os�abi�o jej wp�yw na �ycie umys�owe ziomk�w. Jakby nic sobie z tego nie robi�a, od powrotu ze �wiata dolnego coraz bardziej usuwaj�c si� w cie�. Unika�a Aoza Roona, a wychud�� posta� czarodziejki coraz rzadziej widywano na uliczkach. Kwit�a tylko jej przyja�� ze starym mistrzem Datnilem.
Wprawdzie mistrz Datnil nigdy wi�cej nie pozwoli� jej cho�by rzuci� okiem na tajn� ksi�g� cechu, ale jego my�li cz�sto b��dzi�y w przesz�o�ci. Z upodobaniem s�ucha�a, jak mistrz snuje prz�dz� swoich wspomnie� zaludnionych imionami nieobecnych, uwa�aj�c, �e nie r�ni si� to wiele od wizyty u mamun�w. Co jej wydawa�o si� ciemne, ja�nia�o dla niego.
��O ile mi wiadomo, Embruddock by� ongi� bardziej rozoudowany ni� obecnie. Potem nast�pi�a katastrofa, jak wiem� Istniej�cy w�wczas cech murator�w uleg� zag�adzie kilka stuleci temu. Mistrz cechu murator�w cieszy� si� wyj�tkowym powa�aniem.
Shay Tal ju� wcze�niej polubi�a jego nawyk opowiadania, jak gdyby by� obecny przy opisywanych wydarzeniach. Domy�la�a si�, �e wspomina co�, o czym wyczyta� w swojej tajnej ksi�dze.
��Jak uda�o si� pobudowa� tyle w kamieniu?�� zapyta�a.�� Znamy trud roboty w drewnie.
Znajdowali si� w mrocznej izbie mistrza. Shay Tal siedzia�a przed nim na pod�odze. Ze wzgl�du na wiek mistrz Datnil spocz�� na ustawionym pod �cian� kamieniu, z kt�rego l�ej mu si� wstawa�o. Zar�wno stara �ona mistrza, jak i jego starszy terminator Raynil Layan�� dojrza�y m�czyzna o widlastej brodzie i ob�udnym obej�ciu�� zagl�dali do izby. w zwi�zku z czym mistrz trzyma� j�zyk za z�bami. Na pytanie Shay Tal zaproponowa�:
��Zejd�my rozrusza� troch� nogi w s�o�cu, matko Shay. Przekona�em si�, �e ciep�o dobrze robi moim starym ko�ciom.
Na dworze wzi�� j� pod r�k� i poszli uliczk�, przy kt�rej buszowa�y kud�ate �winie. Nikogo w pobli�u nie by�o, gdy� �owcy bawili w zachodnich stepach, a wi�kszo�� kobiet w polu, dotrzymuj�c towarzystwa niewolnikom. Wyn�dznia�e psy wylegiwa�y si� w promieniach Freyra.
���owcy przebywaj� teraz poza domem tak cz�sto�� powiedzia� mistrz Datnil�� ze kobiety �le si� prowadz� podczas ich nieobecno�ci Nasi borlie�scy niewolnicy kosz� i nasze �yto, i nasze kobiety Nie wiem, dok�d zmierza �wiat.
��Ludzie parz� si� jak zwierz�ta. Zimno jest dla ducha, ciep�o dla cia�a.
Podnios�a wzrok na ma�e ptaki, kt�re uwija�y si� nad ich g�owami, z owadami w dziobach nurkuj�c do dziur w murach wie�, do swoich piskl�t Pog�aska� j� po ramieniu, zerkaj�c na zn�kan� twarz.
��Nie trap si�. Marzenie o podr�y do Sibornalu to twoje zado��uczynienie. Ka�dy musi co� mie�.
��Co�? Co?�� Rzuci�a mu chmurne spojrzenie.
��Co�, czego mo�e si� trzyma�. Jak�� wizj�, nadziej�, marzenie. Nie �yjemy samym chlebem, nawet najpodlejsi z nas. Ka�dy ma jakie� �ycie wewn�trzne�� to w�a�nie �yje w nas nadal, kiedy zostajemy mamikami.
��Och, �ycie wewn�trzne� Mo�na je zag�odzi� na �mier�, nieprawda?
Przystan�� pod Wie�� Zieln�, wi�c przystan�a razem z nim. Wpatrywali si� w kamienne bloki tworz�ce wie��. Pomimo wiek�w sta�a mocno. Dok�adnie spasowane ze sob� ciosy prowokowa�y pytania bez odpowiedzi Jak dobywano i ci�to kamie�? Jak go spajano, �eby uros�a wie�a, kt�ra b�dzie sta�a przez dziewi�� stuleci?
Wok� ich n�g brz�cza�y pszczo�y. Stado wielkich ptak�w przemkn�o po niebie, znikaj�c za jedn� z wie�. Shay Tal zdawa�o si�, ze na w�asne uszy s�yszy, jak ucieka dzie�, i zapragn�a, �eby porwa�o j� co� wielkiego i wszechogarniaj�cego.
��Mo�e by tak zbudowa� ma�� wie�� z i�u. I� wysycha na ko��. Najpierw ma�a wie�a z i�u. Potem z kamienia. Aoz Roon powinien wybudowa� z i�u mury wok� Oldorando. Obecnie wioska jest zupe�nie otwarta. Droga wolna dla ka�dego Kto zadmie w r�g na alarm? Jeste�my na �asce naje�d�c�w, ludzi i nieludzi.
��Czyta�em kiedy�, ze uczony cz�owiek z mego cechu sporz�dzi� model naszego �wiata w postaci kuli obrotowej, na kt�rej wida� l�dy�� gdzie kiedy� by� Embruddock, gdzie Sibornal, i tak dalej. Model z�o�ono w piramidzie z mn�stwem innych rzeczy.
��Kr�l Denniss obawia� si� nie tylko zimna. Obawia� si� naje�d�c�w. Mistrzu Datnilu, przez d�ugi czas nie wyjawia�am wielu moich skrytych my�li. Ale one mnie dr�cz� i musz� m�wi� Dowiedzia�am si� od mamun�w, ze Embruddock��� Umilk�a przyt�oczona ci�arem tego, co zamierza�a powiedzie�, ale po chwili doko�czy�a:�� �e Embruddockiem w�ada�y ongi� fagory.
Po chwili starzec odpar� lekkim, zdawkowym tonem:
��Za du�o ju� tego s�o�ca. Wracajmy.
W drodze do swej izby przystan�� na trzecim pi�trze wie�y. Tu mie�ci�a si� pracownia cechu, silnie zalatuj�ca sk�rami. Sta� nas�uchuj�c. Wok� panowa�a cisza.
��Chcia�em si� upewni�, �e nie ma mojego starszego terminatora. Chod�.
Z boku by�y drzwi do ma�ej izdebki. Mistrz Datnil wyci�gn�� z kieszeni klucz, raz jeszcze rozejrza� si� niespokojnie doko�a, po czym otworzy� drzwi. Widz�c spojrzenie Shay Tal, rzek�:
��Nie chc�, �eby kto� nas nakry�. To. co robi�, zdrada sekret�w naszego cechu, karane jest, jak wiesz, �mierci�. Stary bo stary, pragn� po�y� te par� lat, jakie mi jeszcze zosta�y.
Shay Tal te� si� rozejrza�a, zanim przest�pi�a pr�g male�kiej kom�rki w k�cie pracowni. Mimo ca�ej ostro�no�ci, �adne z nich nie spostrzeg�o Raynila Layana, starszego terminatora cechu, kt�ry mia� po rezygnacji mistrza Datnila przej�� tog� starca. Sta� w cieniu za s�upem podporowym drewnianych schod�w. Raynil Layan, cz�owiek przezorny, zawsze na miejscu, nigdy nie dzia�aj�cy pochopnie, przez moment wstrzyma� oddech i zastyg� w bezruchu nie mniejszym ni� s�up, kt�ry zapewni� mu cz�ciow� niewidzialno��. Kiedy za mistrzem i Shay Tal zamkn�y si� drzwi izdebki, Raynil Layan wyszed� z jak�� dziwn� skwapliwo�ci� i dziwnie lekkim jak na tak du�ego m�czyzn� kroczkiem. Przy�o�y� oko do szpary mi�dzy dwiema deskami, kt�r� sam zmajstrowa� do�� dawno temu, aby lepiej �ledzi� poczynania tego, kogo mia� zast�pi�.
Wykrzywiaj�c sobie twarz niemi�osiernym szarpaniem za widlast� brodꠗ nieprzyja�ni mu ludzie ma�powali ten jego nerwowy tik�� podgl�da�, jak Datnil Skar wyjmuje ze szkatu�y tajn� ksi�g� cechu garbarzy i bia�osk�rnik�w. Starzec otworzy� ksi�g� przed oczyma kobiety. Kiedy ta informacja dotrze do Aoza Roona, b�dzie to oznacza� koniec starego mistrza�� i pocz�tek panowania nowego. Raynil Layan zszed� na d�, stopie� po stopniu, cicho i ostro�nie.
Dr��cym palcem mistrz Datnil wskaza� puste miejsce na stronicach swej po��k�ej ze staro�ci ksi�gi.
��Oto sekret ci���cy mi kamieniem od wielu lat, matko, a tusz�, �e twoje barki ud�wign� to brzemi�. W najmroczniejszym, najzimniejszym okresie poprzedniej epoki Embruddock wpad� w r�ce przekl�tych fagor�w. Nasz Embruddock to nic innego, jak przekr�cona nazwa Hrrm-Bhhrd Ydohk w j�zyku ancipit�w. Nasz cech znalaz� si� wtedy na wygnaniu w jaskiniach pustkowi. Ale zar�wno m�czyzn jak i kobiety trzymano tutaj. Nasz gatunek �y� w�wczas w niewoli, a fagory by�y panami� Czy to nie ha�ba?
Wspomnia�a czczonego w �wi�tyni fagora�� boga Wutr�.
��Ha�ba jeszcze trwa. Panowali nad nami�� rzek�a�� i wci�� s� darzeni czci� bosk�. Czy� to nie czyni z nas rasy niewolnik�w po dzi� dzie�?
Z zakurzonego k�ta wylecia�a nie spotykana do niedawna w osadzie, b�yszcz�ca, szmaragdowa mucha i bzykn�wszy siad�a na ksi�dze. Mistrz Datnil z nag�ym l�kiem podni�s� wzrok na Shay Tal.
��Nie powinienem ulega� pokusie pokazania ci tej ksi�gi. Do niczego ci to niepotrzebne.�� Twarz mia� nieprzytomn�.�� Wutra mi nie daruje.
��Wierzysz w Wutr� na przek�r faktom?
Starzec zadr�a�, jak gdyby us�ysza� na schodach kroki w�asnej �mierci.
��On jest wsz�dzie wok� nas� Jeste�my niewolnikami boga� Pacn�� much�, ale umkn�a mu, odlatuj�c zygzakiem w kierunku odleg�ego, tylko jej znanego celu.
Widok mus�ang�w wprawia� do�wiadczonych �owc�w w os�upienie. Z wszelkiego �ycia, jakie nawiedzi�o zachodnie r�wniny, w�a�nie mustang w swej swawolno�ci najbardziej uciele�nia� nowego ducha. Za osad� by� most, za mostem by�y mustangi.
Freyr obudzi� mumiki z d�ugiego snu. Sygna� przebieg� od s�o�ca do gruczo��w, drgn�o �ycie w toniach, mumiki rozwin�y si� z k��buszk�w, i, zmartwychwsta�e, powy�azi�y z ciemnych, przytulnych kryj�wek, aby si� przeci�gn��, nabra� ruchu, radowa� si� i by� mustangami. By� tabunami i tabunami mustang�w, by� swawolnym jak wietrzyk, pr�gowanym i bezrogim, i przypomina� os�a albo kaidawiego �rebaka, galopowa� i bryka�. i pa�� si�, i nurza� po p�ciny w przepysznej trawie. I od czubka nosa po koniec ogona pyszni� si� dwubarwnymi pr�gami. Mog�y to by� pr�gi cynobrowe i czarne albo cynobrowe i ��te, albo zielone i lazurowe, albo lazurowe i bia�e, albo bia�e i wi�niowe, albo wi�niowe i cynobrowe. Wi�c kiedy tabuny odpoczywa�y, rozwalone jak koty zwierz�ta, z nogami wyci�gni�tymi niedbale, zlewa�y si� z krajobrazem tak�e strojnym w nowe szaty na nowy sezon. Jak mustang wy�oni� si� z mumika, tak i �pow�d� kwiat�w� wr�ci�a z piosnki na ziemi�.
Pocz�tkowo mustangi nie czu�y l�ku przed �owcami. Galopowa�y w�r�d ludzi parskaj�c weso�o, podrzucaj�c �bami i potrz�saj�c grzywami, i szczerz�c z�biska szkar�atne od �ucia manneczki, przetacznika i purpurowej psiajuchy. Zachwyt bra� w �owcach g�r� nad �y�k� my�liwsk� i przystawali jak urzeczeni, za�miewaj�c si� z rozhasanych zwierzak�w. kt�rym promienie stra�nik�w gra�y na zadach niczym na ognistych cytrach. Te zwierz�ta sprowadzi�y �wit na r�wniny.
Przy pierwszym z nimi spotkaniu oczarowanym �owcom wypada�y oszczepy z d�oni. A mustangi puszczaj�c wiatry robi�y w ty� zwrot jak sp�oszone zefiry i ju� po chwili cwa�owa�y gdzie� daleko po�r�d brunatnych kopczyk�w co krok wznoszonych przez mr�wki, nawraca�y ogl�daj�c si� �obuzersko, z r�eniem potrz�saj�c grzywami, cz�sto szar�uj�c ponownie na �owc�w, �eby przed�u�y� zabaw�. Albo znudzone ju� igraszkami, jak i popasem, maj�c do�� nurzania mi�kkich chrap w trawie, �rebce dopada�y swoich �rebic z uciech� obalaj�c je w wysokie bia�e kwiaty orliczki. Wydaj�c przenikliwe, jak �miech perliste r�enie, zag��bia�y w ochocze sromy klaczy swoje pasiaste pr�cia, po czym z kapi�cymi jeszcze zrywa�y si� do harc�w, nagradzane gromkimi wiwatami �owc�w.
Nastr�j beztroski by� zara�liwy. M�czyznom przesta�o si� nagle spieszy� do domowych cel z kamienia. Ubiwszy kt�re� z rozhasanych zwierz�t i piek�c je na ognisku, z rozkosz� wylegiwali si� przy ogniu i gwarzyli sobie o kobietach, przechwalali si� i �piewali, wdychaj�c zapach bylicy, psiajuchy i kwitn�cych wok� bikinek, kt�re zgniecione ci�arem le��cych rozsiewa�y upojne wonie. Rzec mo�na, i� panowa�a og�lna idylla. Przybycie Raynila Layana�� widok towarzysza cechowego na terenach �owieckich by� czym� niecodziennym�� troch� zwarzy�o nastr�j. Aoz Roon odszed� od kompanii i rozmawia� z Raynilem Layanem na stronie, obr�cony twarz� do dalekiego horyzontu. Po tej rozmowie siad� w�r�d innych zas�piony, nie zdradzaj�c ani Laintalowi Ayowi, ani Dathce, o czym by�a mowa.
Kiedy z�udny wiecz�r zapada� nad Oldorando i jeden lub drugi stra�nik rozsiewa� popio�y na zachodnim niebosk�onie, tabuny mustang�w przeczuwa�y blisk� pr�b� si�. Mus�angi �owi�y w chrapy rze�ki powiew, wyczekuj�c szablozor�w.
Ich wrogowie r�wnie� pysznili si� jaskrawymi kolorami. Szablozory mia�y pr�gi jak ich ofiary, zawsze czarne i drugiej barwy, barwy krwi, przewa�nie szkar�atne lub soczyste rude. Z wygl�du by�y bardzo podobne do mustang�w, tylko nogi mia�y kr�tsze i grubsze, a �by kr�glejsze, co podkre�la� jeszcze brak widocznych uszu. Osadzony na kr�pej szyi �eb kry� g��wn� bro� szablozora: szybki na kr�tkim dystansie zwierz potrafi� wyrzuci� z paszczy ostry jak n� j�zor i odci�� nog� umykaj�cemu mustangowi. Od kiedy ujrzeli go w akcji, �owcy z szacunkiem patrzyli na drapie�nika. Szabloz�r ze swej strony nie okazywa� ludziom ani strachu, ani wrogo�ci; rodzaj ludzki nigdy nie figurowa� w jego jad�ospisie, ani on sam, o ile mu by�o wiadomo, w jad�ospisie rodzaju ludzkiego.
Okaza�o si�, �e przyci�ga go ogie�. Zwykle podchodzi�y pary, samiec z samic�, i siada�y lub k�ad�y si� w pobli�u ogniska. Liza�y si� wzajemnie bia�ymi brzytwami j�zyk�w i po�era�y kawa�ki mi�sa rzucane im przez ludzi. Nigdy jednak szabloz�r nie da� si� pog�aska� i warcz�c ust�powa� przed ostro�nie wyci�gni�t� r�k�. Takie warkni�cie stanowi�o dla �owc�w wystarczaj�ce ostrze�enie; widzieli, jak� mo�e zada� ran� �w straszny oz�r, u�yty w z�o�ci.
W ca�ej okolicy kwit�y krzewy cierni i psiajuchy. Pod okapami ich ga��zi k�adli si� �owcy do snu. Spoczywali w�r�d ukwieconych krzew�w i odurzaj�cych zapach�w, w�r�d kwiat�w, jakich nigdy nie widzia� i nie w�cha� nikt pr�cz dawno odesz�ych mamun�w. W zaro�lach psiajuchy znajdowali gniazda dzikich pszcz�, nierzadko wype�nione miodem. Mi�d �atwo fermentowa�, daj�c trutniok. Pijani lepkim trutniokiem �owcy ganiali si� po trawie, pokrzykuj�c, �miej�c si� i mocuj�c ze sob�, a� ciekawskie mustangi przychodzi�y zobaczy�, co to za heca. Mustangi r�wnie� nie pozwalamy si� dotkn�� cz�owiekowi, mimo �e niejeden �owca w trutniokowym widzie goni� po stepie za hasaj�cymi zwierzakami, dop�ki pad�szy jak d�ugi nie zasn�� na miejscu.
Dawnymi czasy powr�t do domu stanowi� radosne ukoronowanie �ow�w. Wrogo�� mro�nych p�l �nie�nych porzucano dla ciep�a i odpoczynku. Teraz by�o inaczej. �owy sta�y si� zabaw�. Nie padali ju� ze zm�czenia i ciep�o im by�o w kwitn�cym stepie. W dodatku �owc�w coraz mniej ci�gn�o do Oldorando. Osada stawa�a si� przeludniona, w miar� jak coraz wi�cej dzieci wychodzi�o bez szwanku z zasadzek pierwszego roku �ycia. M�czy�ni przedk�adali weso�e trutniokowe popijawy w stepie nad narzekania, jakimi cz�sto witano ich w domu. Tote� nie wracali ju� che�pliwie dawn� zwart� dru�yn�, lecz �ci�gali do osady samopas lub samowt�r, z mniejsz� parad�. Te powroty w nowym stylu budzi�y te�, przynajmniej w kobietach, nowy dreszcz emocji, bo je�li m�czy�ni byli nieodpowiedzialni, to kobiety by�y pr�ne.
��Poka� nam, co masz dla mnie!
R�nymi odmianami tego okrzyku wita�y kobiety swoich m�czyzn, bowiem wychodzi�y im na spotkanie z dzieciakami. Sz�y a� do nowego mostu i tam, na wschodnim brzegu Voralu, podczas gdy dzieciarnia obrzuca�a kaczki i g�si kamieniami, kobiety wystawa�y niecierpliwie oczekuj�c powrotu m�czyzn z dziczyzn�� i sk�rami. Mi�so si� nale�a�o, by�o niezb�dne, zreszt� c� to za �owca, kt�ry powraca bez zwierzyny.
Ale tym, co wprawia�o kobiety w prawdziwy zachwyt, by�y sk�ry, ol�niewaj�ce sk�ry mus�ang�w. Nigdy przedtem w ich ubogim �yciu nie przysz�a kobietom na my�l zmiana stroju. Nigdy przedtem nie by�o takiego zapotrzebowania na garbarzy. Nigdy przedtem nie pilono m�czyzn do zabijania dla samego zabijania. Ka�da kobieta pragn�a mie� sk�r� mustanga, najch�tniej kilka sk�r, aby odzia� w nie r�wnie��� swoje potomstwo.
Rywalizowa�y mi�dzy sob� o jak najjaskrawsze. B��kitne, karmazynowe, szmaragdowe, bordo. Szanta�owa�y m��w tym, co m�czy�ni tak lubi�. Stroi�y si�, barwi�y wargi. Puszy�y si�. Fryzowa�y w�osy. Zacz�y si� nawet my�.
Odpowiednie futro, z owymi sza�owymi pasami biegn�cymi pionowo na figurze, nawet z przysadzistej baby czyni�o elegantk�. Futra musia�y by� dobrze skrojone. W Oldorando rozkwita�o nowe rzemios�o: ku�nierstwo. Tak jak rozwin�y si� kwiatowe kielichy, k�osy i koszyczki w uliczkach mi�dzy chyl�cymi si� ku ruinie, staro�ytnymi wie�ami, a kwitn�ce powoje oplot�y same wie�e, tak i kobiety zacz�y coraz bardziej przypomina� kwiaty. Przystroi�y si� w �ywe kolory, jakich oczy ich matek nigdy nie ogl�da�y. Nie trzeba by�o d�ugo czeka�, �eby m�czy�ni w odruchu samoobrony zrzucili stare ci�kie futra i r�wnie� zagustowali w sk�rach mus�ang�w.
W powietrzu zapanowa�a cisza jak przed burz�, tylko rad�ababy parowa�y spod p�askich pokryw. Oldorando zamar�o pod kopu�� k��biastej chmury. �owcy bawili na wyprawie. Shay Tal pisa�a co�, sama w izbie. Nie troszczy�a si� ju� o sw�j wygl�d, donaszaj�c stare futro, kt�re wisia�o na niej jak na kiju. Mamuny i mamiki rodzic�w wci�� przemawia�y zgrzytliwymi g�osy w jej g�owie. Wci�� marzy�y si� jej idea�y i podr�e. Kiedy Vry i Amin Lim zesz�y do niej z g�rnej izby, Shay Tal podnios�a nagle wzrok.
��Vry, co my�lisz o kuli jako modelu �wiata?
��To mia�oby sens�� odpar�a Vry.�� Kula ze wszystkich bry� toczy si� najg�adziej, no i ka�dy z w�drowc�w jest kulisty. Wi�c z nami musi by� tak samo.
��A tarcza, a ko�o? Wychowano nas w wierze, �e prakamie� spoczywa na tarczy.
��Wychowano nas w wierze w mn�stwo nieprawdziwych rzeczy. Poucza�a� nas o tym, matko�� powiedzia�a Vry.�� Ja wierz�, �e nasz �wiat kr�ci si� wok� stra�nik�w.
Ze swego k�ta Shay Tal �widrowa�a je wzrokiem, a� zacz�y si� wierci� niespokojnie. Obie dziewczyny zrzuci�y stare futra i wdzia�y jaskrawe kostiumy z mus�anga. Pasy wi�niowe i szare bieg�y pionowo na figurze Vry. Uszy zabitego zwierzaka zdobi�y jej ramiona. Pomimo wszelkich zakaz�w, jakimi Aoz Roon ob�o�y� akademi�. Dathka podarowa� Vry sk�ry. Dodawa�y jej pewno�ci siebie. I uroku. Raptem z�o krew zala�a Shay Tal.
��Durne dziewki, idiotki kokotki, macie mnie za nic. Nie udawajcie, �e tak nie jest. Wiem, co si� kryje za tymi potulnymi minami. Sp�jrzcie, jak wy si� teraz nosicie! Nigdzie nie dojdziemy z naszym rozumem, nigdzie. Okazuje si�, �e wszystko wiedzie nas na nowe manowce. B�d� musia�a uda� si� do Sibornalu, by odszuka� to wielkie ko�o, o kt�rym gadaj� mamiki. Mo�e tam przetrwa�a prawdziwa wolno��, czysta prawda. Tutaj jest tylko przekle�stwo g�upoty� A wy dwie gdzie si� wybieracie, je�li mo�na spyta�?
Amin Lim roz�o�y�a r�ce gestem �wi�tej niewinno�ci.
��Nigdzie, prosz� pani, tylko na pole, sprawdzi�, czy wyplenili�my rdz� na owsie.
Dziewczyna by�a kr�g�a, obecnie kr�glejsza jeszcze z powodu nasienia, kt�re zasia� w niej m�czyzna. Czeka�a b�agalnie, a� dostrzeg�a male�k� iskierk� przyzwolenia w oku Shay Tal, po czym razem z Vry niemal czmychn�y z tej izby tortur. Zmykaj�c brudnymi kamiennymi schodami Vry powiedzia�a z rezygnacj�:
��Znowu to samo, wybucha regularnie jak �wistek Czasu. Biedactwo, co� j� naprawd� trapi.
��Gdzie jest ta sadzawka, o kt�rej m�wi�a�? Nie mam ochoty �azi� daleko w moim stanie.
��B�dziesz zachwycona. Amin Lim. To zaledwie par� krok�w za p�nocnymi polami i mo�emy i�� spacerkiem. Um�wi�am si� tam z Oyre.
Powietrze osi�gn�o tak� g�sto��, �e ju� nie rozchodzi�a si� w nim wo� kwiat�w, tylko jego w�asne metaliczne tchnienie. W fotochemicznej po�wiacie kolor a� razi� oczy, nawet g�si wydawa�y si� nienaturalnie bia�e.
Dziewczyny przesz�y pomi�dzy kolumnami olbrzymich rad�abab. Pot�ne b�bny o wkl�s�ych �cianach lepiej pasowa�y do geometrii zimowego pejza�u�� we wszechobecnej bujno� ci razi�y pos�pn� bry��.
��Nawet rad�ababy si� zmieniaj��� powiedzia�a Amin Lim.�� Od kiedy paruje im z wierzcho�k�w?
Vry nie mia�a poj�cia i niewiele j� to obchodzi�o. Razem z Oyre odkry�y ciep�� sadzawk�, jak dot�d zachowuj�c to odkrycie dla siebie. W ma�ej kotlince, zamkni�tej od strony Oldorando, bi�y z ziemi nowe zdroje, cz�sto o temperaturze bliskiej wrzenia, i w k��bach pary sp�ywa�y licznymi strumieniami do Voralu. Jeden taki strumie� napotka� na drodze ska�� i pop�yn�� w inn� stron�, tworz�c zaciszn� sadzawk�, otoczon� pier�cieniem zieleni, a otwart� do nieba. Ku tej w�a�nie sadzawce Vry prowadzi�a Amin Lim. Gdy rozgarn�wszy zaro�la ujrza�y stoj�c� na brzegu jeziorka posta�. Amin Lim pisn�a i zatka�a sobie d�oni� usta. Na brzegu sta�a Oyre. Naga. Jej sk�ra l�ni�a od wilgoci, a stru�ki wody �cieka�y z pe�nych piersi. Nie okazuj�c �adnego wstydu obr�ci�a si� i rado�nie pomacha�a przyjaci�kom.
��Chod�cie, czemu tak d�ugo? Woda dzi� wspania�a.
Amin Lim sta�a jak s�up soli rumieni�c si�, wci�� przyciskaj�c d�o� do ust. Nigdy jeszcze nikogo nie widzia�a nago.
��Nic w tym z�ego�� Vry parskn�a �miechem na widok miny przyjaci�ki.�� W wodzie jest cudownie. Rozbieram si� i wskakuj�. Patrz na mnie, je�li si� nie wstydzisz.
Pobieg�a do Oyre i zacz�a rozsznurowywa� wi�niowo-szary str�j. Z mus�ang�w szyto ubi�r jednocz�ciowy, do wci�gania i �ci�gania w ca�o�ci. Po chwili jej kombinezon le�a� na ziemi, a Vry sta�a naga, wiotka przy bujnych wdzi�kach Oyre. Za�mia�a si� z uciechy.
��Chod�, Amin Lim, nie cudacz. Popluskaj si� dla zdrowia dziecka. Razem z Oyre wskoczy�y jednocze�nie do wody. Zanurzaj�c si� obie pisn�y z rozkoszy. Os�upia�a Amin Lim pisn�a ze zgrozy.
Ko�czyli wielkie �arcie, kawa�y mi�sa przegryzaj�c cierpkimi jagodami. Twarze l�ni�y im od t�uszczu. �owcy byli t�si ni� w poprzednim sezonie. Jad�a mieli a� za du�o. �eby ubi� mustanga, nie trzeba by�o biega�. Barwnie pr�gowane zwierz�ta nadal podchodzi�y blisko �owc�w i tarza�y si� na sk�rach zdartych ze swych wsp�braci.
Aoz Roon w swej nieod��cznej czarnej nied�wiedni odby� na stronie rozmow� z Gojd�� Hinem, nadzorc� niewolnik�w, kt�rego szerokie plecy wci�� widzieli, uchodz�ce w stron� odleg�ych wie� Oldorando. Aoz Roon wr�ci� do kompanii. Z jeszcze skwiercz�cych na kamieniu �eberek urwa� kawa�ek i leg� z nim w trawie. Wielki pies my�liwski Kurd obskakiwa� swego pana warcz�c niby to gro�nie, dop�ki Aoz Roon nie odgrodzi� si� ga��zi� wonnej psiajuchy od amatora na jego pieczyste. Po przyjacielsku tr�ci� nog� Dathk�.
��To jest �ycie, brachu. Le� i �ryj, ile wlezie, do powrotu lod�w. Na prakamie�, do ko�ca �ycia nie zapomn� tego sezonu.
���wietny.
To by�o wszystko, co powiedzia� Dathka. Sko�czy� je�� i obj�wszy ramionami kolana obserwowa� mustangi, kt�rych tabun nawraca� p�dem w�r�d traw nie dalej ni� o �wier� mili.
��Cholera z tob�, nigdy nic nie powiesz�� rubasznie zawo�a� Aoz Roon, szarpi�c mi�so mocnymi z�bami.�� Pogadaj ze mn�.
Obr�ciwszy g�ow� Dathka wspar� policzek na kolanie i zmierzy� Aoza Roona domy�lnym spojrzeniem.
��No to powiedz, co knujecie z Gojd�� Hinem?
��To sprawa mi�dzy mn� a nim.
��Widz�, �e ty te� nie chcesz gada�.
Dathka odwr�ci� g�ow� i ponownie zapatrzy� si� na mus�angi nawracaj�ce pod k��biast� chmur� spi�trzon� na zachodnim horyzoncie. Powietrze wype�nia�a zielonkawa po�wiata, kt�ra odziera�a barwy mustang�w z jaskrawo�ci. Wreszcie, jak gdyby wyczuwa� na plecach zas�piony wzrok Aoza Roona, nie obejrzawszy si�, Dathka powiedzia�.
��My�l�.
Aoz Roon cisn�� ogryzion� ko�� Kurdowi i wyci�gn�� si� pod obsypan� kwiatami ga��zi�.
��No dobra, gadaj wi�c. O czym tak my�lisz i my�lisz ca�e �ycie?
��Jak z�apa� �ywego mus�anga.
��Ha! I co ci z tego przyjdzie?
��Nie my�l� o tym, co mi z tego przyjdzie, podobnie jak i ty nie my�la�e� wzywaj�c Nahkriego na szczyt wie�y.
Zapad�a g�ucha cisza, kt�rej Aoz Roon nie przerwa� ani s�owem. W ko�cu uczyni� to odleg�y grzmot, a Elin Tal pola� trutnioka. Aoz Roon z irytacj� zwr�ci� si� do ca�ego towarzystwa:
��Gdzie jest Laintal Ay? Pewnie znowu si� wa��sa. Dlaczego nie ma go z nami? Robicie si� zbyt leniwi, ch�opy, i niepos�uszni. Niekt�rych z was czeka niespodzianka.
Podni�s� si� i odszed� ci�kim krokiem, a za nim, w nakazanej szacunkiem odleg�o�ci, pod��y� jego pies.
Laintal Ay nie podgl�da� mustang�w, jak jego ma�om�wny przyjaciel. Polowa� na inn� zwierzyn�. Od pami�tnej nocy sprzed czterech d�ugich lat, gdy patrzy� na zab�jstwo stryja Nahkriego, prze�ladowa�o go to wspomnienie. Przesta� wini� za mord Aoza Roona, poniewa� lepiej teraz rozumia�, �e lord Embruddocku jest cz�owiekiem udr�czonym.
��On uwa�a si� za przekl�tego, jestem pewna�� powiedzia�a mu kiedy� Oyre.
��Mo�na mu wiele wybaczy� za most zachodni�� odpar� rzeczowo Laintal Ay.
Ale sam siebie uwa�a� za okaleczonego przez bierny udzia� w morderstwie i coraz bardziej pogr��a� si� w milczeniu. Wi� pomi�dzy nim a pi�kn� Oyre tyle� zbli�y�a ich co oddali�a z powodu tamtej nocy, kiedy wypito zbyt du�o be�telu. Zacz�� nawet jakby unika� Oyre.
Swoje k�opoty t�umaczy� sobie po swojemu. Je�li mam panowa� w Oldorando, do czego mam prawo z racji pochodzenia, to musz� zabi� ojca dziewczyny, kt�rej pragn� za �on�. To niemo�liwe! Bez w�tpienia sama Oyre rozumia�a jego dylemat. Jednak pisana by�a jemu i tylko jemu. Bi�by si� na �mier� i �ycie z ka�dym m�czyzn�, kt�ry by si� do niej zbli�y�.
Pierwotne instynkty, intuicyjne wyczuwanie chytrej pu�apki, niepostrzegalnego momentu, kt�ry zwiastuje katastrof�, pozwoli�y mu ujrze� tak wyra�nie, jak widzia�a to Shay Tal, �e Oldorando pozostawa�o teraz bez �adnej obrony. W obecnym okresie ciep�a nie czuwa� nikt. Warty drzema�y na posterunkach. Poruszy� spraw� obrony z Aozem Roonem i otrzyma� do�� sensown� odpowied�. Aoz Roon zby� ca�� rzecz m�wi�c, �e ju� nikt, przyjaciel czy wr�g, nie podejmuje dalekich wypraw. �niegowa szata pozwala�a ludziom przemierza� dowolne odleg�o�ci, dzi� wszystko zawali�a ro�linno��, chaszcze g�stnia�y z dnia na dzie�. Czasy najazd�w si� sko�czy�y. Poza tym�� doda��� nie mieli najazd�w fagor�w od dnia, w kt�rym matka Shay uczyni�a cud na Rybim Jeziorze. S� bezpieczniejsi ni� kiedykolwiek. I poda� Laintalowi Ayowi kufel trutnioka.
Odpowied� nie zadowoli�a Laintala Aya. Wuj Nahkri czu� si� tamtej nocy zupe�nie bezpieczny, wchodz�c na schody Wielkiej Wie�y. W par� minut p�niej le�a� ze skr�conym karkiem w uliczce pod wie��.
Z dzisiejsz� wypraw� �owc�w Laintal Ay zabra� si� nie dalej ni� do mostu. Tam chy�kiem zawr�ci� z silnym postanowieniem, �e dokona rekonesansu i zobaczy, jak by to wygl�da�o w razie niespodziewanego ataku.
Pierwsz� rzecz�, jak� zobaczy� maszeruj�c rubie�� osady, by� pi�ropusz jasnej pary na Voralu. Na pewnym odcinku p�yn�� z nurtem prosto jak po sznurku, muskaj�c powierzchni� ciemnej, bystrej toni, wci�� jednak w jednym i tym samym miejscu. Stamt�d strz�py opar�w snu�y si� wzd�u� brzegu rzeki. Laintal Ay nie umia� orzec, co to mog�o znaczy�. Poczu� si� nieswojo i przyspieszy� kroku. Coraz duszniej by�o w powietrzu. Z rumowisk po niegdysiejszych budynkach wyrasta�y m�ode drzewka. Widzia� ocala�e wie�e pomi�dzy smuk�ymi pniami. Aoz Roon mia� racj� pod jednym wzgl�dem: trudno by�o dzisiaj obej�� Oldorando. Wyobra�nia podsuwa�a jednak Laintalowi Ayowi ostrzegawcze obrazy. Ujrza� fagory na kaidawach, jak przesadzaj� zawady i szar�uj� g��wn� ulic�. Ujrza� �owc�w, jak wracaj� do domu, jak ci�gn� objuczeni barwnymi sk�rami, jak g�owy im ci��� od nadmiaru trutnioka. Zd��yli jeszcze rzuci� okiem na swoje spalone domostwa, na swoje pomordowane kobiety i dzieci, zanim stratowa�y ich okrutne kopyta.
Przedar� si� przez kolczaste zaro�la.
C� za je�d�cy z tych fagor�w! C� mo�e by� cudowniejszego nad dosiadanie kaidawa i jazd�, panowanie nad zwierz�ciem, dzielenie jego si�y, zespolenie z jego p�dem. Te dzikie bestie da�y si� dosiada� tylko fagorowi, a przynajmniej tak g�osi�y legendy, i nigdy nie s�ysza� o cz�owieku na kaidawie. Od samej my�li a� kr�ci�o si� w g�owie. Ludzie chodzili pieszo� Ale cz�owiek dosiad�szy kaidawa nie tylko dor�wna�by, lecz przewy�szy�by fagora.
Na wp� schowany za krzakami mia� na oku p�nocn� bram�, otwart� i nie strze�on�. Na jej szczycie siad�a ze �wiergotem para ptak�w. Zastanawia� si�, czy dzi� rano nie wystawiono wartownika, czy te� opu�ci� on sw�j posterunek. Cisza w dusznym powietrzu nabra�a w�a�ciwo�ci gromu. W polu widzenia Laintala Aya pojawi�a si� pow��cz�ca nogami posta�. Bez trudu rozpozna� w niej nadzorc� niewolnik�w Gojd�� Hina. Wi�d� na linie Myka. Laintal Ay us�ysza� s�owa nadzorcy:
��No, spodoba ci si� dzisiejsza robota.
Gojd�a Hin zatrzyma� si� za bram� i przywi�za� fagora do niewielkiego drzewka. Poklepa� Myka niemal�e z czu�o�ci�. Myk rzuci� mu wystraszone spojrzenie.
��Myk mo�e posiedzie� troch� na s�o�cu.
��Nie posiedzie�, posta�. Postoisz, Myk, zrobisz, co ci kazano, albo wiesz, co ci� czeka. Zrobimy dok�adnie tak, jak ka�e Aoz Roon, bo obu nas spotka przykro��.
Stary fagor wyda� z siebie pomruk.
��Przykro�� jest zawsze wsz�dzie wok� nas w oktawach �r�dpowietrznych. Czym�e jeste�cie wy, Syny Freyra, jak nie przykro��?
��Jeszcze s��wko, a zedr� z ciebie t� twoj� �mierdz�c� sk�rꠗ rzek� Gojd�a Hin bez �adnej z�o�ci.�� Zostajesz tu i robisz, co nam przykazano, a niezad�ugo odegrasz si� na jednym z nas. Syn�w Freyra.
Zostawi� stworzenie ukryte przed wzrokiem i odmaszerowa� na swych p�askich stopach w kierunku wie�. Myk natychmiast leg� na ziemi i znikn�� Laintalowi Ayowi z oczu. Podobnie jak smuga pary sp�ywaj�ca Voralem, tak i to zaj�cie zafrasowa�o Laintala Aya. Sta� wyczekuj�c, nas�uchuj�c, dumaj�c. Kilka lat temu uwa�a�by tak� �wiergotliw� cisz� za rzecz nienaturaln�. Wzruszy� ramionami i pod��y� dalej.
Oldorando by�o nie strze�one. Nale�a�o w jaki� spos�b obudzi� w �owcach poczucie zagro�enia. Popatrzy�, jak para snuje si� z koron obna�onych rad�abab. Jeszcze jeden zwiastun nie wiadomo czego. Us�ysza� grzmot daleko na p�nocy, a mimo to bliski gro�b�.
Przeprawi� si� przez strumyk, kt�ry bulgota� i bucha� par�, k��bi�c� si� w�r�d z�batych li�ci paproci wyros�ych na brzegu. Pochyli� si� i zanurzy� d�o� w wodzie; by�a zno�nie ciep�a. �ni�ta ryba przep�yn�a ogonem do g�ry, tu� pod powierzchni�. Przykucn�� popatruj�c na szczyty wie� za g�stwin� �wie�ej zieleni. Przedtem nie by�o tu �adnego gor�cego �r�d�a.
Grunt zadygota�. Wodorosty �cieli�y si� w toni i rozwija�y w niesko�czono��; traszki przemkn�y w nich i zaraz znik�y. Ptaki wzbi�y si� z wrzaskiem ponad wie�e i ponownie siad�y. Kiedy wyczekiwa� powt�rnego wstrz�su, us�ysza� pobliski �wistek Czasu, g�os Oldorando, jaki pami�ta� od ko�yski. Gwizda� odrobin� d�u�ej ni� zwykle. Laintal Ay dok�adnie wiedzia�, ile trwa gwizd; tym razem brzmia� mu o sekund� d�u�ej. Podni�s�szy si� ruszy� w dalszy obch�d. Zapl�tany po uda w trawach manneczki us�ysza� g�osy. Znieruchomia� natychmiast w p� kroku, jak rasowy �owca, po czym przygi�ty do ziemi zacz�� podchodzi� zwierzyn�. Mia� przed sob� kawa�ek stromizny w k�pach macierzanki. Opad� w wonne li�cie na r�ce, by niepostrze�enie wyjrze� nad kraw�dzi�. Poczu�, jak brzuch zahu�ta� si� pod nim, ju� nie zapadni�ty, lecz wype�niony po ostatnich wy�erkach. G�osy� kobiece� znowu g�osy. Wychyli� g�ow� nad szczyt pag�rka.
Cokolwiek spodziewa� si� ujrze�, rzeczywisto�� by�a o niebo pi�kniejsza. Spogl�da� w kotlink�, na dnie kt�rej le�a�a g��boka sadzawka okolona g�stymi zaro�lami. Smu�ki pary unosi�y si� z toni i szybowa�y na �cian� zaro�li, kt�re ocieka�y wilgoci� powracaj�c� do sadzawki. Na drugim brzegu ubiera�y si� w swoje sk�ry mustang�w dwie kobiety, w kt�rych z miejsca rozpozna� brzemienn� Amin Lim i jej przyjaci�k� Vry. Bli�ej na skraju wody, odwr�cona do Laintala Aya prze�liczn� pup�, sta�a jego ub�stwiana i uparta Oyre, zupe�nie naga. A� westchn��, gdy uprzytomni� sobie, kogo widzi, i nie ruszaj�c si� z miejsca po�era� wzrokiem owe ramiona, �w �uk plec�w owe l�ni�ce po�ladki i nogi, zachwycony do utraty tchu.
Bataliksa przedar�a si� poza jeden z sza�c�w purpurowych chmur, zalewaj�c ziemi� z�otem. Uko�ne promienie stra�niczki zasypa�y cynamonow� sk�r� Oyre, perl�c� si� na ramionach i piersiach kropelkami wody. Strumyczki wody bieg�y w d� meandrami jej cia�a, aby rozla� si� w ko�cu po skale u jej st�p, jak gdyby ��cz�c j�, najadzie podobn�, z pobliskim wsp�lnym �ywio�em. Sta�a w swobodnej pozie, na lekko rozstawionych nogach. Uniesion� d�oni� ociera�a wod� z rz�s patrz�c, jak przyjaci�ki zbieraj� si� do odej�cia. Beztroska Oyre by�a beztrosk� �ani, nie�wiadomej wlepionych w ni� drapie�nych oczu �owcy, jednak za najmniejszym szmerem gotowej rzuci� si� do ucieczki. Mokre czarne w�osy przylgn�y jej do g�owy, oblepiaj�c ramiona i szyj� wilgotnymi kosmykami, upodobniaj�c dziewczyn� do wydry. Twarzy nie widzia� dok�adnie ze swej kryj�wki. Nigdy w �yciu nie ogl�da� nago�ci, ani m�czyzny, ani kobiety; zimno wygna�o nago�� z Oldorando, a obyczaj zamkn�� za ni� bramy. Oszo�omiony widokiem wcisn�� czo�o w wonne macierzanki. Wali�o mu w skroniach. Wreszcie uni�s� ponownie g�ow� i patrzy�, jak dziewczyna macha przyjaci�kom na po�egnanie i odwraca si�, jak przy tym ruszaj� si� jej po�ladki, urzekaj�c w nim dusz�. Jakby nie oddycha� powietrzem. Oyre tymczasem przygl�da�a si� sadzawce, zapatrzona w czyst� to� niemal ospale, tylko rz�sy jej l�ni�y na tle policzk�w. Przy nast�pnym poruszeniu pokaza�a mu calutki srom w mokrych w�oskach, jej wspania�y brzuch i zgrabniutk� muszelk� p�pka. Wszystko mu pokaza�a na chwil�, gdy wyrzuciwszy w g�r� r�ce wskoczy�a do wody. Pozosta� sam na sam z blaskiem s�o�ca i tocz�cymi si� w krzaki k��bami opar�w a� do wyp�yni�cia roze�mianej dziewczyny. Wysz�a na brzeg blisko niego, ko�ysz�c piersiami, kt�re obija�y si� leciutko jedna o drug�.
��Oyre, o z�ota Oyre!�� zawo�a� w ekstazie.
Podni�s� si�.
Znieruchomia�a pochylona przed nim; tylko male�kie zag��bienie pulsowa�o jej w szyi. Wlepi�a w niego czarne, b�yszcz�ce oczy, nieprzytomne, ale z jakim� zmys�owym w nich przymgleniem od nieokre�lonej, rozlewaj�cej si� w niej fali ciep�a. Na nowo pi� urod� pe�nego owalu jej twarzy, okolone? przylizanym jak u wydry w�osem, pi� s�odycz brwi i powiek. Te brwi by�y obecnie uniesione, lecz chwilowe zaskoczenie min�o bez l�ku, jedynie przygl�da�a mu si� z rozchylonymi wargami, wyczekuj�c jego nast�pnego kroku, jakby zaintrygowana tym, co teraz nast�pi. Wtem, poniewczasie, opu�ciwszy d�o� przykry�a sobie szpark�, gestem bardziej zalotnym ni� obronnym. W pe�ni �wiadoma w�asnej urody, ani troch�, nie by�a zmieszana. Cztery ma�e, lubie�ne ptaszki sfrun�y pomi�dzy nich, zmo�one duchot� popo�udnia. Laintal Ay przekroczy� trawy i przygarn�wszy Oyre do siebie utopi� rozpalony wzrok w jej oczach, przez futro czuj�c nagie cia�o dziewczyny. Porwa� j� w ramiona i uca�owa� nami�tnie w usta. Oyre cofn�a si� o krok, obliza�a wargi, u�miechn�a si� leciutko mru��c oczy.
��Rozbierz si�. Poka�, co masz, Bataliksie�� powiedzia�a. S�owa zabrzmia�y troch� jak zaproszenie, troch� jak drwina. Rozwi�za� troki pod szyj�, po czym uj�wszy obur�cz bluz� szarpn��, rozpruwaj�c szwy. Z g�o�nym trzaskiem zdar� z siebie bluz� i cisn�� na ziemi�. Podobnie spodnie, kt�re odrzuci� kopni�ciem. Zbli�a� si� do niej czuj�c, jak mu sterczy stwardnia�y korze�. Oyre z�apa�a za wyci�gni�t� ku niej r�k�, szarpn�a jednocze�nie kopi�c w gole� i usun�wszy si� szybko z drogi zwali�a go na �eb do wody. Wilgotne usta sadzawki zamkn�y si� za Laintalem Ayem. By�y wyj�tkowo gor�ce. Wyp�yn�� z wrzaskiem �api�c oddech. U�miechni�ta nachyli�a si� nad nim, wspar�szy d�onie na zgrabnych kolanach.
��Nim do mnie przyst�pisz, potop wpierw swoje pch�y, mo�ci rycerzu!
Ochlapa� j� nie wiedz�c, czy si� �mia�, czy gniewa�. Pomagaj�c mu wyle�� by�a o wiele delikatniejsza. I �liska w jego obj�ciach. Gdy przykl�kli na trawie, wsun�� d�o� pomi�dzy jej uda, pieszcz�c delikatne zakamarki. Ani si� obejrza�, jak zrosi� traw� nasieniem.
��Och, ty matole jeden, ty matole!�� Grzmotn�a go w pier�, a jej twarz wykrzywi�a si� rozczarowaniem.
��Nie, Oyre, nie, nic si� nie sta�o. Prosz�, poczekaj chwilk�. Kocham ci�, Oyre, ca�� moj� �oni�. Pragn� ci� nieustannie. Chod� do mnie, rozpal mnie jeszcze raz.
Lecz Oyre wsta�a pe�na irytacji i niedo�wiadczona. Pomimo mi�osnych zakl�� wezbra�a w nim w�ciek�o�� na dziewczyn�, na samego siebie. Zerwa� si� na nogi.
��Bodaj ci�, nie powinna� by� taka �adna, ty chutliwa kozo! Chwyci� j� za rami�, okr�ci� brutalnie i popchn�� w stron� sadzawki. Wczepi�a mu si� we w�osy, wyzywaj�c go i piszcz�c. Razem chlupn�li do wody. Obj�� j� wp�, przycisn�� do siebie pod wod�, poca�owa�, gdy si� wynurzyli, i lew� d�oni� z�apa� za pier�. Roze�miani wyle�li razem, zwalaj�c si� na mulisty brzeg. Nog� zahaczy� za nog� Oyre i zgarn�� j� pod siebie. Wpi�a si� w jego wargi, wpychaj�c mu j�zyk do ust w tej samej chwili, gdy w ni� wchodzi�. Ukojeni rozkosz�, kochali si� w tym ukrytym zak�tku. Mu� okleja� im boki i wydawa� pod nimi mi�e odg�osy, jakby pe�en by� �yj�tek, kt�re kopulowa�y na pot�g�, aby wyrazi� rado�� �ycia.
Oci�ale wci�ga�a swoje mustangi. Mi�kkie sk�ry naznaczone by�y w wyra�ne ciemnob��kitne i jasnob��kitne pasy r�nej szeroko�ci, biegn�ce pionowo wzd�u� jej cia�a. Popo�udnie zrobi�o si� duszne i coraz bli�ej by�o dudnienie grzmotu, przechodz�ce w trzaski piorunu podobne przera�liwym okrzykom protestu. Wyci�gni�ty przy niej Laintal Ay �ledzi� ruchy Oyre spod p�przymkni�tych powiek.
��Zawsze ci� pragn��em�� rzek�.�� Od lat. Cia�o masz jak gor�ce �r�d�o. Zostaniesz moj� �on�. B�dziemy tu przychodzi� ka�dego popo�udnia.
Nic nie odpowiedzia�a. Zacz�a nuci� cichutko:
��Strasznie ci� pragn�, Oyre, i w dzie�, i w nocy. Ty te� mnie pragniesz, prawda?
Zmierzy�a go spojrzeniem.
��Tak, owszem, Laintalu Ayu, pragn� ci�. Ale nie mog� zosta� twoj� kobiet�.
Poczu�, jak zadr�a�a pod nim ziemia.
��Co ty m�wisz?
Po chwili jakby wahania nachyli�a si� nad nim. Odruchowo wyci�gn�� po ni� r�ce, ale si� wymkn�a, powtyka�a piersi w bluz� i rzek�a:
��Kocham ci�, Laintalu Ayu, ale nie zostan� twoj� �on�. Zawsze podejrzewa�am, �e akademia jest tylko zabaw�, na pociech� dla takich g�upich g�si, jak Amin Lim. Wystarczy�o troch� pi�knej pogody, �eby si� rozlecia�a. Prawd� m�wi�c, to wszystko bawi jedynie Vry i Shay Tal� i mo�e jeszcze starego mistrza Datnila. Ja jednak ceni� sobie Shay Tal i na�laduj� jej niezale�no��. Shay Tal nie ulegnie mojemu ojcu, chocia� przypuszczam, �e po��da go do szale�stwa, jak zreszt� wszystkie�� a ja id� za jej przyk�adem: je�li zostan� twoj� w�asno�ci�, b�d� niczym.
Z nieszcz�liw� min� d�wign�� si� na kolana.
��Nic podobnego. Ty b�dziesz� wszystkim, Oyre, wszystkim. Bez siebie oboje jeste�my niczym.
��Przez kilka tygodni, zgoda.
��Co ci odbi�o?
��Co mi odbi�o��� Z ci�kim westchnieniem podnios�a w g�r� oczy. Przyg�adzi�a wci�� wilgotne w�osy i obr�ci�a spojrzenie na m�ode krzewy, na niebo, na ptaki.
��Wcale nie mam o sobie wyg�rowanego mniemania. Wiem, �e niewiele umiem. Zachowuj�c niezale�no�� wzorem Shay Tal, mo�e do czego� dojd�.
��Nie m�w tak. Kobieta potrzebuje obro�cy. Shay Tal, Vry�� one nie s� szcz�liwe. Shay Tal nigdy si� nie u�miechnie, nie widzisz tego? Na dok�adk� jest stara. Ja bym si� troszczy� o ciebie i da� ci szcz�cie. O niczym innym nie marz�.
Zapinaj�c bluz� spu�ci�a oczy na wymy�lone przez siebie (ku zdumieniu ku�nierza) przetyczki, dzi�ki kt�rym ubi�r dawa� si� zak�ada� i zdejmowa� bez k�opotu.
��Och, Laintalu Ayu, wiem, �e jestem okropna. Sama siebie nie znosz�. Sama dobrze nie wiem, czego chc�. Mam ochot� roztopi� si� i pop�yn��, jak ta cudowna woda. Kto wie, sk�d przybywa, dok�d zmierza?� z samej toni ziemi, by� mo�e� Wszak�e kocham ci� na sw�j okropny spos�b. Pos�uchaj, zawrzemy umow�.�� Przerwa�a manipulacje przy zapinkach i wyprostowana spogl�da�a na niego z g�ry, d�onie wspar�szy na biodrach.�� Zr�b co� wielkiego i niezwyk�ego, jedn� rzecz, jeden czyn, a zostan� twoj� �on�, na zawsze. Rozumiemy si�? Jaki� wielki czyn, Laintalu Ayu�� jeden wielki czyn, a jestem twoja. Zrobi� wszystko, co zechcesz.
Wsta� i cofn�� si� o krok, wlepiwszy w ni� oczy.
��Wielki czyn? Jaki wielki czyn masz na my�li? Na prakamie�, Oyre, dziwna z ciebie dziewczyna.
Potrz�sn�a mokrymi splotami w�os�w.
��Gdybym ci powiedzia�a, w�wczas nie by�by ju� wielki. Rozumiesz? Poza tym ja sama nie wiem, co mam na my�li. Rusz si�, r�b co�� Brzuch ci ju� ro�nie, jakby� by� w ci��y�
Sta� bez ruchu, z kamienn� twarz�.
��Jak to jest: ja m�wi�, �e ci� kocham, a ty mi w zamian ubli�asz?
��M�wisz mi�� mam nadziejꠗ prawd� i ja ci m�wi� prawd�. Wcale nie chc� ci� zrani�. W gruncie rzeczy jestem delikatna. Po prostu obudzi�e� we mnie licho, co�, o czym z nikim nie rozmawia�am. Pragn� nie, nie umiem powiedzie�, po co mi to pragnienie� s�awy. Zr�b co� wielkiego, Laintalu Ayu, b�agam ci�, co� wielkiego, zanim si� zestarzejemy.
��Jak zabijanie fagor�w?
Niespodziewanie za�mia�a si� z jak�� chrapliw� nut�, mru��c oczy. Przez chwil� do z�udzenia przypomina�a Aoza Roona.
��Skoro tylko to potrafisz wymy�li�. Pod warunkiem, �e zabijesz ich milion.
Zrobi� g�upi� min�.
��Mniemasz wi�c, �e jeste� warta miliona fagor�w?
Oyre paln�a si� �artobliwie w czo�o, jakby pu�ci�y jej szleje.
��To wszystko nie dla mnie, nie rozumiesz? Dla samego siebie. Dokonaj jednej wielkiej rzeczy dla swojego w�asnego dobra. Ugrz�li�my tu, m�wi�c s�owami Shay Tal, na podw�rzu zagrody�� spraw, aby to podw�rze przynajmniej wesz�o do legendy.
Znowu grunt zadr�a�.
��Do licha�� rzek�.�� Ziemia rusza si� jak �ywa. Wyrwani ze sprzeczki, zapomnieli o sobie. Bura �ma rozprzestrzenia�a si� z napowietrznych sza�c�w, kt�re zsinia�y teraz w �rodkach i po��k�y na obrze�ach. W dokuczliwym upale stali po�r�d przygniataj�cej ciszy ty�em do siebie, rozgl�daj�c si� woko�o.
Kolejne ju� pla�ni�cie sprawi�o, �e obr�cili si� ku sadzawce. Jej lustro szpeci�y ��tawe p�cherze, kt�re wyp�ywa�y, ros�y i p�ka�y, m�c�c brudem przejrzyst� do niedawna to�. B�ble wydzielaj�ce smr�d zgni�ych jaj dobywa�y si� z g��bin, coraz pr�dzej i coraz czarniejsze. G�sta mg�a wype�ni�a kotlink�. Z wody strzeli�a struga b�ota, rozpryskuj�c si� w powietrzu. Bryzgi mazistego ukropu chlapa�y i plami�y ziele� wsz�dzie woko�o. Przera�eni rzucili si� do ucieczki, Oyre w stroju barwy nieba w pe�ni lata. W chwil� p�niej sadzawk� wype�ni�a czarna bulgotliwa kipiel. Nim zd��yli dobiec do Oldorando, niebiosa rozwar�y si� i lun�� deszcz, pos�pny i przejmuj�cy zimnem.
Na schodach Wielkiej Wie�y us�yszeli z g�ry g�osy, w�r�d kt�rych wybija� si� g�os Aoza Roona. W�a�nie wr�cili, on i jego kompania, Tanth Ein, Faralin Ferd i Elin Tal, krzepcy wojownicy i wytrawni �owcy co do jednego, zesz�y si� te� ich kobiety, czyni�c zgie�k nad nowymi sk�rami mustang�w i tylko Dol Sakil siedzia�a zas�piona z dala od wszystkich na okiennym parapecie, oboj�tna na zacinaj�c� ulew�. W izbie by� r�wnie� Raynil Layan w idealnie suchym odzieniu; skr�ca� w palcach widlast� brod� i nerwowo strzela� oczami na prawo i lewo�� nie odzywa� si� ani on sam, ani nikt do niego.
Aoz Roon ledwo raczy� zerkn�� na sw� nie�lubn� c�rk�, z miejsca naskakuj�c na Laintala Aya.
��Zn�w si� urwa�e�.
��Na troch�, owszem. Przepraszam. Sprawdza�em nasz� gotowo�� do obrony. Ja�
Aoz Roon roze�mia� si� grubia�sko i patrz�c po swoich kompanach rzek�:
��Kiedy przychodzisz rozgogolony, z elegantk� Oyre w rozsznurowanym przyodziewku, wierz�, �e co� sprawdza�e�, ale to nie by�a gotowo�� do obrony. Nie ��yj mi, czupurny kutasiku!
M�czy�ni zarechotali. Laintal Ay spiek� raka.
��Nie jestem �garzem. Poszed�em sprawdzi� nasz system obronny, ale nic takiego nie istnieje. Nie ma posterunk�w, nie ma wartownik�w, a wy sobie le�ycie i popijacie na �onie natury. Jeden zbrojny Borlie�czyk mo�e zdoby� Oldorando. Bimbamy na wszystko, a ty dajesz z�y przyk�ad.
Poczu� miarkuj�c� go d�o� Oyre na ramieniu.
��On teraz rzadko bywa w domu�� zawo�a�a z�o�liwie Dol, lecz Aoz Roon j� zignorowa� i zwr�ci� si� do swych towarzyszy.
��Widzicie, co musz� znosi� od moich tak zwanych namiestnik�w. Zawsze pyskuje. Oldorando jest teraz ukryte i chronione przez ziele�, rosn�c� coraz wy�ej z tygodnia na tydzie�. Kiedy powr�ci wojenna pogoda, a powr�ci na pewno, wtedy b�dzie czasu do�� na wojaczk�. Pr�bujesz narobi� k�opot�w, Laintalu Ayu.
��Nic podobnego. Pr�buj� im zapobiec.
Aoz Roon stan�� przed nim, g�ruj�c sw� ogromn�, czarn� postaci� nad m�odzikiem.
��To milcz. I nie pouczaj mnie.
W szum ulewy wtargn�y krzyki z ulicy. Wyjrzawszy przez okno Dol zawo�a�a, �e co� si� komu� sta�o. Oyre podbieg�a do niej.
��Sta�!�� wrzasn�� Aoz Roon, lecz trzy pozosta�e kobiety r�wnie� pcha�y si� do okna. W izbie pociemnia�o.
��P�jdziemy zobaczy�, co si� dzieje�� powiedzia� Tanth Ein. Ruszy� na d�, wielkimi barami niemal zatykaj�c w�az przy schodzeniu, za nim Faralin Ferd i Elin Tal. Raynil Layan pozosta� w cieniu, patrz�c, jak odchodz�. Aoz Roon uczyni� krok, jakby chcia� ich zatrzyma�, po czym niezdecydowany przystan�� po�rodku mrocznej izby, �ledzony jedynie przez Laintala Aya. Ch�opak podszed� do niego.
��Unios�em si� gniewem�� rzek�.�� Nie powiniene� nazywa� mnie �garzem. I nie pow�d to, �eby lekcewa�y� moje ostrze�enie. Mamy obowi�zek czuwa� nad bezpiecze�stwem osady, tak jak dawniej.
Aoz Roon zagryz� doln� warg�, nie zwracaj�c na nic uwagi.
��Ta cholerna baba Shay Tal zawr�ci�a ci w g�owie. M�wi� nieobecny my�lami, jednym uchem nas�uchuj�c zgie�ku pod wie��. Do poprzedniej wrzawy do��czy�y teraz m�skie g�osy. Kobiety pod oknem r�wnie� podnios�y wielki lament i biega�y w k�ko, czepiaj�c si� to Dol, to siebie nawzajem.
��Jazda st�d!�� wrzasn�� Aoz Roon ze z�o�ci� szarpi�c Dol. Ogromny p�owy Kurd zacz�� wy�.
�wiat jakby dosta� pl�sawicy od b�bnienia ulewy. Sylwetki pod wie�� by�y szare w tym potopie. Dwaj z tr�jki zwalistych �owc�w d�wigali z b�ota zw�oki, trzeci, Faralin Ferd, usi�owa� obj�� ramionami dwie stare kobiety w przemoczonych deszczem futrach i wprowadzi� je pod dach. Oboj�tne na niewygody staruszki w rozpaczy wznios�y w g�r� twarze, a deszcz la� im si� do otwartych ust. Mo�na by�o rozpozna� �on� Datnila Skara i s�dziw� wdow�, ciotk� Faralina Ferda. To one wsp�lnie przywlok�y trupa spod p�nocnej bramy, po drodze upaprawszy b�otem i zw�oki, i siebie. �owcy wyprostowali si� ze swoim brzemieniem i ods�onili nieboszczyka. Twarz mia� wykrzywion� i zalan� krwi� tak ju� zg�stnia��, �e nie zmywa�y jej strugi deszczu. G�owa opad�a mu w d�, gdy go d�wign�li. Krew wci�� zalewa�a twarz i ubranie. Gard�o by�o r�wno wyci�te, zupe�nie tak, jakby kto� odgryz� kawa� jab�ka. Dol rozdar�a si� histerycznie. Aoz Roon odepchn�� j�, wcisn�� szerokie bary w otw�r okienny i krzykn�� do ludzi na dole:
��Nie wno�cie tu tego paskudztwa!
M�czy�ni udawali, �e go nie s�ysz�. Spieszyli pod najbli�sz� os�on�. Potoki deszczu rzyga�y z parapet�w na ich g�owy. Ton�li w brei ze swym ub�oconym ci�arem. Aoz Roon zakl�� i wypad� z izby, Kurd za nim. Wstrz��ni�ty wydarzeniem Laintal Ay poszed� w ich �lady, za nim Oyre, Dol i pozosta�e kobiety, t�ocz�c si� na w�skich schodach. Raynil Layan bez po�piechu zszed� na samym ko�cu.
�owcy w asy�cie staruszek wci�gn�li zw�oki pod nisk� powa�� stajni, gdzie rzucono je na gar�� s�omy. M�czy�ni odst�pili na bok ocieraj�c d�o�mi twarze, od trupa za� p�yn�y strugi wody z w�ykami krwi, unosz�c �d�b�a s�omy, kt�re ta�czy�y i koleba�y si� na fali, niczym �odzie w poszukiwaniu cichej przystani. Groteskowe, podobne do t�umoczk�w staruchy wielkim g�osem wyp�akiwa�y si� na ramieniu jedna drugiej. Mimo �e twarz trupa by�a oblepiona krwi� i w�osami, rozpoznano j� bez wahania. Le�a� przed nimi martwy mistrz Datnil Skar, kt�remu Kurd obw�chiwa� wystyg�e ucho.
Farayl Musk, przystojna �ona Tantha Eina, wybuchn�a przeci�g�ym zawodzeniem, kt�rego nie mog�a opanowa�. Trudno by�o w tej �miertelnej ranie na szyi nie rozpozna� gryzu fagora. Dla porz�dku Juli Kap�an wprowadzi� ow� pannowalsk� metod� wykonania kary �mierci, ale wypadki, kiedy trzeba z niej by�o korzysta�, zdarza�y si� nader rzadko. Gdzie� tam na dworze w potokach ulewy by� Wutra i patrzy�. Wutra wieczny wojownik. Laintal Ay wspomnia� o zatrwa�aj�cej rewelacji Shay Tal, �e Wutra jest fagorem. Mo�e b�g naprawd� istnieje, mo�e naprawd� jest fagorem. Wr�ci� pami�ci� do poranka, zanim jeszcze natkn�� si� na go�� Oyre, kiedy to widzia�, jak Gojd�a Hin wyprowadza Myka za p�nocn� bram�. Nie w�tpi�c u�, kto odpowiada za t� �mier�, pomy�la�, �e oto Shay Tal b�dzie mia�a nowy pow�d do rozpaczy. Popatrzy� na wstrz��ni�te twarze wok� siebie�� i triumfuj�c� Raynila Layana�� i zebra� si� na odwag�. Na ca�y g�os rzek�:
��Aozie Roonie, ciebie oskar�am o zab�jstwo tego zacnego starca. Wskaza� na Aoza Roona, jakby mu si� przywidzia�o, �e kto� z obecnych nie zna wymienionej przez niego osoby. Wszystkie oczy obr�ci�y si� na lorda Embruddocku, kt�ry sta� z poblad�� twarz�, dotykaj�c g�ow� krokwi. Powiedzia� ochryple:
��Nie wa� si� wyst�powa� przeciwko mnie. Jeszcze jedno twoje s�owo, Laintalu Ayu, a oberwiesz.
Lecz Laintala Aya nie mo�na by�o powstrzyma�. Ogarni�ty gniewem, zawo�a� szyderczo:
��Czy to jeszcze jeden z twoich okrutnych cios�w wymierzonych w wiedzꠗ w Shay Tal?
Zebrani szemrali, wierc�c si� niespokojnie w ciasnym pomieszczeniu.
��Takie jest prawo�� rzek� Aoz Roon.�� Doniesiono mi, �e Datnil Skar pozwoli� obcym czyta� w tajnej ksi�dze swego cechu. To czyn zabroniony. Prawo karze za to dzi� i zawsze kara�o �mierci�.
��Prawo! Czy tak wygl�da prawo? Ten cios bardziej przypomina skrytob�jstwo. Widzicie wszyscy�� dokonano tego tak samo, jak mordu na�
W�a�ciwie spodziewa� si� ataku Aoza Roona, jednak furia tej napa�ci prze�ama�a jego obron�. Odda� cios mierz�c w ta�cz�c� mu przed oczami, pociemnia�� z w�ciek�o�ci twarz Aoza Roona. Us�ysza� pisk Oyre. Po czym pi�� wyl�dowa�a mu na szcz�ce. Jak przez mg�� dociera�o do niego, �e cofa si� na mi�kkich nogach, potyka o nasi�kni�te wod� zw�oki i bezradnie rozci�ga na klepisku stajni. Dociera�y do niego piski, krzyki, tupot but�w woko�o. Czu� kopniaki na �ebrach. W og�lnym zam�cie d�wigni�to go tak samo, jak rzucone tu przedtem zw�oki�� wiedzia�, �e pr�buje os�ania� g�ow� przed rozwaleniem o �cianꠗ i wyniesiono na ulew�. Us�ysza� grzmot podobny uderzeniu serca olbrzyma. Ze schodk�w cisn�li go w b�oto. Deszcz smaga� mu twarz. Rozci�gni�ty w b�ocie uprzytomni� sobie, �e ju� nie jest namiestnikiem Aoza Roona; �e wzajemna wrogo�� jest od tej chwili jawna i nich samych, i dla wszystkich.
Deszcz la� bez przerwy. G�ste �awice chmur przeci�ga�y nad centralnym kontynentem. �ycie Oldorando utkn�o w martwym punkcie. Daleka armia m�odego kzahhna Hrr-Brahla Yprta musia�a przerwa� poch�d i zapa�� w�r�d ska� na wschodzie. Komponenty wola�y pogr��y� si� w stanie podobnym uwi�zi, ni� stawi� czo�o ulewie. Fagory r�wnie� odczu�y wstrz�sy podziemne, kt�re pochodzi�y z tego samego �r�d�a co wstrz�sy nawiedzaj�ce Oldorando. Hen na p�nocy stare regiony tektoniczne Chalce przechodzi�y gwa�towne wypi�trzenia. Zrzuciwszy brzemi� lodu ziemia otrz�sa�a si� i d�wiga�a. W tym okresie ocean opasuj�cy Helikoni� by� ju� wolny od lodu nawet poza szerokimi strefami tropik�w, kt�re si�ga�y od r�wnika po trzydziesty pi�ty stopie� szeroko�ci p�nocnej i po�udniowej. Zachodnia cyrkulacja w�d oceanicznych zrodzi�a fale sejsmiczne, pustosz�ce rejony przybrze�ne na ca�ym globie. Powodzie cz�sto sprzymierza�y si� z wulkanami, zmieniaj�c powierzchni� l�d�w.
Wszystkie te wydarzenia rejestrowa�y instrumenty Ziemskiej Stacji Obserwacyjnej, kt�r� Vry zwa�a Kaidawem. Odczyty w�drowa�y na Ziemi�. Nie by�o w galaktyce planety obserwowanej pilniej ni� Helikonia. Odnotowano kurczenie si� stad jajak�w i bijajak�w, zamieszkuj�cych p�nocn� nizin� Kampannlat; ich pastwiskom grozi�a zag�ada. Kaidawy natomiast mno�y�y si�, bowiem ja�owe dotychczas rubie�e zapewnia�y im teraz po�ywienie.
Istnia�y na kontynencie tropikalnym dwa rodzaje spo�eczno�ci ancipit�w: osiad�e komponenty bez kaidawa, trzymaj�ce si� swoich teren�w, oraz w�drowne, czy te� koczownicze, z kaidawem. Kaidaw by� wielkim tu�aczem nie tylko na wolno�ci; udomowiony te� potrzebowa� paszy, zmuszaj�c tych, kt�rzy go udomowili, do nieustannej w�dr�wki w poszukiwaniu nowych pastwisk.
Armia m�odego kzahhna, na przyk�ad, sk�ada�a si� z licznych drobnych komponent�w skazanych na w�drowny i cz�sto wojowniczy tryb �ycia. Ich krucjata stanowi�a tylko jeden z element�w migracji, obliczonej na dziesi�ciolecia w�dr�wki ze wschodu na zach�d, przez ca�y kontynent. Wstrz�sy podziemne i wywo�ane nimi trapi�ce armi� kzahhna lawiny oznacza�y kres wypi�trzania si� skorupy planety, kt�re zmieni�o bieg rzeki powsta�ej z topniej�cego lodowca Hhryggt. Otworzy�a si� nowa dolina. Pop�yn�a ni� nowa rzeka, tocz�ca odt�d swoje wody na zach�d zamiast, jak dotychczas, na p�noc. Rzeka ta sp�yn�a prze�omem staj�c si� dop�ywem Takissy, kt�ra pod��a�a na po�udnie i uchodzi�a do Morza Or��w. Wody Takissy przez wiele lat by�y czarne od niesionych z nurtem dziesi�tk�w ton kruszonej dzie� po dniu g�ry.
Wylew nowej rzeki prze�omem nowej doliny zmusi� jedn� z ma�o znacz�cych grupek fagorzych nomad�w do rezygnacji ze wschodniej marszruty i rozproszenia si� w kierunku Oldorando. W niedalekiej przysz�o�ci los mia� ich postawi� na drodze Aoza Roona. Wprawdzie �w zwrot marszruty wydawa� si� w�wczas nieistotny nawet dla samych ancipit�w, to jednak mia� on odmieni� spo�eczn� histori� ca�ego regionu.
Vry sta�a samotna na szczycie wie�y, ze swoj� lunet� u boku. Czeka�a. Obserwowa�a. Czu�a, �e relacje mi�dzy obiektami i zjawiskami natury jak zamulona rzeka p�yn� w przysz�o��; co by�o krystalicznie czyste u �r�d�a, zbruka� po drodze osad czasu. W bierno�ci Vry kry�a si� niewypowiedziana t�sknota za czym� pot�nym, co by j� porwa�o i otworzy�o przed ni� horyzonty szersze, czystsze od dost�pnych u�omnej naturze ludzkiej. Z nadej�ciem nocy zn�w b�dzie patrze� na gwiazdy�� pod warunkiem, �e rozst�pi� si� chmury.
Oldorando otoczy�y teraz, palisady zieleni. Z dnia na dzie� wypuszcza�y nowe li�cie i pi�y si� wy�ej, jak gdyby przyroda umy�li�a sobie pogrzeba� miasto w lesie. Ziele� poros�a ju� kilka odleglejszych wie�.
Nad jednym z takich pag�rk�w spostrzeg�a du�ego bia�ego ptaka, kt�ry sam w sobie nie budzi� w niej wi�kszego zainteresowania. �ledzi�a jego lot i podziwia�a lekko��, z jak� unosi� si� ponad ziemi�.
Z oddali dobieg�y m�skie �piewy; �owcy wr�cili z polowania na mustangi i Aoz Roon wydawa� biesiad�. Biesiada by�a na cze�� jego trzech nowych namiestnik�w, Tantha Eina, Faralina Ferda i Elina Tala. Ci przyjaciele z lat m�odo�ci zast�pili Dathk� i Laintala Aya, przeniesionych obecnie do naganki.
Vry stara�a si� zaj�� my�li czym� abstrakcyjnym� lecz one wci�� kr��y�y wok� bardziej wzruszaj�cej historii zawiedzionych nadziei�� jej w�asnych, Laintala Aya i Dathki, kt�ry jej po��da� i kt�rego nie potrafi�a o�mieli�. Nastr�j Vry harmonizowa� z przeci�gaj�cym si� w niesko�czono�� wieczorem. Bataliksa zasz�a, drugi stra�nik mia� p�j�� w jej �lady za godzin�. By�a to pora, kiedy ludzie i zwierz�ta sposobi� si� do przetrwania tyranii nocy. Pora, kiedy stawiamy ogarek �wiecy na jaki� nieprawdopodobny nag�y wypadek b�d� postanawiamy spa� do jasno�ci poranka. Ze swego orlego gniazda Vry widzia�a, jak pro�ci mieszka�cy Oldorando�� jeszcze pe�ni nadziei, a mo�e ju� nie�� wracaj� do dom�w. W�r�d nich by�a wychud�a, pochylona sylwetka Shay Tal.
Ca�a zab�ocona i strudzona Shay Tal wr�ci�a do wie�y w towarzystwie Amin Lim. Od zab�jstwa mistrza Datnila coraz bardziej odsuwa�a si� od ludzi. Spad�a te� na ni� kl�twa milczenia. Id�c za wskaz�wk� zamordowanego mistrza, podj�a obecnie pr�b� odkopania piramidy kr�la Dennissa przy ofiarnym kr�gu. Mimo pomocy niewolnik�w nic nie wsk�ra�a. Przychodz�cy tam gapie �miali si� ukradkiem albo i otwarcie na widok zwa��w dobywanej ziemi i schodkowych �cian piramidy opadaj�cych w g��b bez ko�ca i bez �ladu jakichkolwiek skarb�w. Z ka�d� pi�dzi� wykopu usta Shay Tal wykrzywia� coraz g��bszy grymas.
Z lito�ci i pod wp�ywem w�asnego osamotnienia Vry zesz�a pogada� z Shay Tal. Czarodziejka jako� za grosz nie mia�a w sobie nic czarodziejskiego; chyba jako jedyna spo�r�d oldorandzkich kobiet nosi�a stare ci�kie futro, niezgrabne i niemodne. Wszyscy chodzili w mustangach. Przej�ta op�akanym stanem starszej przyjaci�ki Vry nie mog�a si� powstrzyma� od udzielenia rady.
��Pani si� nazbyt unieszcz�liwia. Prosz� zostawi� to grzebanie si� w ziemi�� tam jest tylko mrok i przesz�o��.
���adna z nas nie uwa�a szcz�cia za sw�j podstawowy obowi�zek�� z przeb�yskiem humoru rzek�a Shay Tal.
��Pani oczy patrz� jedynie w d�.�� Wskaza�a za okno.�� Prosz� spojrze�, z jak� gracj� tamten bia�y ptak szybuje w powietrzu. Czy to nie buduj�cy widok? Chcia�abym by� tym ptakiem i pofrun�� do gwiazd.
Shay Tal ku niejakiemu zaskoczeniu Vry podesz�a do okna i spojrza�a we wskazanym kierunku. Po chwili obr�ci�a si�, odgarn�a z czo�a w�osy i rzek�a spokojnie:
��Wiesz, �e pokaza�a� mi kraka?
��Chyba tak. I co z tego?
��Czy�by� zapomnia�a Rybie Jezioro i inne spotkania? Te ptaszyd�a s� pupilami fagor�w.
M�wi�a spokojnie swym beznami�tnym, pouczaj�cym tonem. Vry poczu�a l�k na my�l o tym, jak musia�a si� zatraci� w sobie, �e przegapi�a taki podstawowy fakt. Podnios�a d�o� do ust, oczy jej biega�y od Shay Tal do Amin Lim i z powrotem.
��Nowy najazd? Co zrobimy?
��Ja, zdaje si�, urwa�am kontakty z lordem Embruddocku czy te� on ze mn�. Vry, musisz i�� i zawiadomi� go, �e by� mo�e nieprzyjaciel stoi u bram, podczas gdy on ucztuje z przyjaci�mi. B�dzie wiedzia�, �e nie ma co liczy� na powstrzymanie bestii przeze mnie, jak kiedy�. Le� co tchu.
Deszcz zacz�� si�pi� od nowa, gdy Vry �pieszy�a �cie�k�. Kierowa�a si� �piewami. Aoz Roon z kompani� zasiadali w najni�szej izbie wie�y cechu wyrobnik�w metali. Obrz�k�e z przejedzenia twarze, przed nimi trutniok. Na drewnianym p�misku g�ra g�si nadzianych manneczk� i bikink� stanowi�a danie g��wne; od samego zapachu �lina nap�yn�a zg�odnia�ej Vry do ust. W�r�d obecnych byli trzej nowi namiestnicy ze swoimi kobietami, Raynil Layan, najnowszy mistrz w radzie, oraz Dol i Oyre. Tylko one dwie sprawia�y wra�enie uradowanych jej przybyciem. Wiedzia�a, �e Dol nosi teraz w �onie dziecko Aoza Roona, co Rol Sakil z dum� obwie�ci�a wszem i wobec.
Na sto�ach p�on�y ju� �wiece, w cieniu pod sto�ami kr��y�y psy. Miesza�y si� wonie pieczonych g�si i �wie�ych psich szczyn. Co prawda oblicza m�czyzn by�y czerwone i �wiec�ce, lecz pomimo wodnego ogrzewania w izbie panowa� ch��d. Deszcz zacina� do �rodka, zbieraj�c si� w strumyki, kt�re p�yn�y mi�dzy kamiennymi p�ytami posadzki. By�a to ma�a obskurna izba z girlandami paj�czyn w ka�dym k�cie. Vry obejmowa�a to wszystko spojrzeniem, nerwowo przekazuj�c Aozowi Roonowi wiadomo�ci. Niegdy� zna�a ka�dy �lad ciesielskiej siekiery na belkach powa�y. Jej matka s�u�y�a jako niewolnica wyrobnikom metali, ona za� mieszka�a w tej izbie, a raczej w k�cie tej izby i co noc patrzy�a na poni�enie swej matki.
Chocia� przed chwil� wygl�da�, jakby mia� nie�le w czubie, Aoz Roon poderwa� si� w mgnieniu oka. Kurd zacz�� ujada� jak szalony, wi�c Dol uciszy�a psa kopniakiem. Pozostali biesiadnicy do�� g�upawo spogl�dali po sobie, nie kwapi�c si� z przyj�ciem do wiadomo�ci nowiny Vry. Aoz Roon obchodzi� st� doko�a, wydaj�c ka�demu rozkazy poparte kuksa�cem w plecy.
��Tanth Ein, alarm dla wszystkich i zbierasz �owc�w pod broni�. Na �on bosk�, dlaczego nie czuwamy tak, jak trzeba? Postaw warty na wszystkich wie�ach, melduj po wykonaniu. Faralin Ferd, sp�d� wszystkie kobiety i dzieci. Zamknij je bezpiecznie w domu kobiet. Dol, Oyre, obie zostajecie tutaj, i wy kobiety r�wnie�. Elin Tal, ty masz najdono�niejszy g�os, sta� na szczycie tej wie�y i przekazuj wszelkie niezb�dne wie�ci� Raynil Layan, stajesz na czele braci cechowych. Natychmiast zr�b im zbi�rk�. Odmaszerowa�.
Sypn�wszy tym gradem polece�, poderwawszy ich krzykiem do dzia�ania, sam przemierza� izb� wielkimi krokami. Wtem zwr�ci� si� do Vry:
��No dobrze, dziewczyno, chc� si� zorientowa� w terenie na w�asne oczy. Twoja wie�a jest najdalej wysuni�ta na p�noc�� z niej si� rozejrz�. Ruszajmy wi�c i miejmy wszyscy nadziej�, �e to fa�szywy alarm.
Jak burza pogna� do wyj�cia, tylko jego wielki pies �mign�� przodem. Vry depta�a mu po pi�tach. Niebawem krzyki odbi�y si� echem po�r�d zmursza�ych starych mur�w. Deszcz ustawa�. ��te kwiaty w zau�kach popodnosi�y g�owy.
Oyre dogoni�a Aoza Roona r�wnaj�c z nim krok i u�miechaj�c si�, chocia� warkn��, �eby wraca�a. W jasno�� i ciemnob��kitnych mustangach pomyka�a przy nim jak na skrzyd�ach.
��Niecz�sto widz� ci� zaskoczonego, ojcze.
Pos�a� jej jedno ze swych ponurych spojrze�. Pomy�la�a, �e po prostu zestarza� si� ostatnio. Pod wie�� Aoz Roon zatrzyma� c�rk� gestem i wbieg� do �rodka. S�ysz�c go na wykruszonych schodach Shay Tal stan�a w progu swej izby. Zby� j� ledwie kiwni�ciem g�owy i nawet nie zwolni� w drodze na szczyt. Wchodz�c za nim czu�a jego zapach.
Sta� przy parapecie i wpatrywa� si� w mroczniej�cy krajobraz. Daszkiem z obu d�oni os�oni� oczy, �okcie mia� rozstawione, nogi w szerokim rozkroku. Nisko zawieszony Freyr prze�wieca� przez rozdarcia chmur na zachodzie. Krak nadal ko�owa� w pobli�u. W zaro�lach pod jego skrzyd�ami nic si� nie poruszy�o. Zza szerokich plec�w Aoza Roona odezwa�a si� Shay Tal:
��Tam jest tylko ten jeden ptak. Nie odpowiedzia�.
��Wi�c chyba nie ma fagor�w. Nie ogl�daj�c si�, rzek�:
��Jak to si� wszystko zmieni�o od czas�w naszego dzieci�stwa.
��Tak. Niekiedy �al mi tej ca�ej bieli. Kiedy si� wreszcie obr�ci�, mia� wypisan� na twarzy gorycz, kt�r� opanowa� z widocznym wysi�kiem.
��C�, chyba nic nam nie grozi. Chod�, przekonamy si�, je�li chcesz. Ruszy� nagle na d�, jakby go kto goni�, jakby �a�owa�, �e j� zaprosi�. Kurd trzyma� si� jego nogi jak cie�. Shay Tal dotar�a na miejsce, gdzie czeka�y obie dziewczyny. Nadszed� Laintal Ay z w��czni� w d�oni, zwabiony krzykami. Dwaj m�czy�ni popatrzyli na siebie spode �ba. �aden si� nie odezwa�. Wtem Aoz Roon doby� miecza i ruszy� �cie�k� w stron� kraka. �cie�ka g�sto zaros�a. Z chaszczy lecia�a na nich woda. M�czy�ni na czele roztr�cali ga��zie sprawiaj�c za swoimi plecami rz�sisty prysznic kobietom, kt�re wysz�y na tym najgorzej. Min�li zakr�t i g�szcz m�odych damaszek o pniach cie�szych ni� rami� cz�owieka. Na wprost wznosi�a si� rozwalona wie�a, w�a�ciwie tylko dwa jej pi�tra, ton�ce w ro�linno�ci. Pod wie��, przy liszajowatym murze siedzia� na kaidawie fagor. Z g�ry dobieg�o ostrzegawcze krakanie i pomi�dzy ga��ziami wypatrzyli kraka. Wszyscy stan�li. Kobiety instynktownie przytuli�y si� do siebie. Kurd przywarowa�, warcz�c.
Fagor siedzia� na swym wysokim rumaku, obie rogowate d�onie wspar�szy na kuli siod�a. Za nim wisia�y przytroczone w��cznie, kt�rych nie by�o ju� kiedy sposobi�. Rozszerzy� czerwonawe oczy i strzepn�� uchem. Poza tym nawet nie drgn��. Deszcz mu przemoczy� siwe futro i poskleja� sko�tunion� sier�� w k�py. Migotliwa kropla deszczu zawis�a na czubku jednego z wygi�tych w prz�d rog�w. Zastyg� w bezruchu r�wnie� kaidaw z wyci�gni�tym przed siebie �bem zbrojnym w rogi, kt�re spod �uchwy zawija�y si� do g�ry. Kaidawowi stercza�y �ebra, by� zbryzgany b�otem i okryty ranami pe�nymi zakrzep�ej ��tej posoki.
T� nierealn� scen� zak��ci�a nieoczekiwanie Shay Tal. Przepchn�a si� mi�dzy Aozem Roonem i Laintalem Ayem, samotnie staj�c przed nimi na �cie�ce. W�adczym gestem wznios�a nad g�ow� praw� d�o�. Fagor jakby jej nie widzia�; w ka�dym razie nie zamieni� si� w l�d.
��Wracaj, o pani�� zawo�a�a Vry, widz�c, �e czar nie dzia�a. Jakby pod przymusem Shay Tal ruszy�a naprz�d, ca�� swoj� si�� woli skupiwszy na wra�ym je�d�cu i jego rumaku. Skrada� si� zmierzch, dogasaj�ce �wiat�o dawa�o przewag� wrogowi, kt�ry widzia� w ciemno�ciach. Podchodzi�a krok za krokiem, nie spuszczaj�c oczu z fagora, aby przed nim w por� uskoczy�. Jego bezruch sprawia� niesamowite wra�enie. Z bli�szej odleg�o�ci dostrzega�a, �e to samica. Spod przemoczonego futra wystawa�y obwis�e br�zowe sutki.
��Zawracaj, Shay Tal!�� Z krzykiem i z mieczem w gar�ci Aon Roon wymin�� j� na �cie�ce.
Wreszcie gilda drgn�a. Wznios�a zakrzywiony brzeszczot i spi�a wierzchowca. Kaidaw ruszy� jak wiatr. W jednej chwili nieruchomy, ju� w nast�pnej rwa� na ludzi w�sk� �cie�yn�, nastawiwszy rogi. Kobiety z wrzaskiem da�y nura w mokre zaro�la.
Bez s�owa rozkazu Kurd przemkn�� pod d�ug� �uchw� kaidawa, �eby dobra� mu si� do p�ciny. Z siekaczami obna�onymi po dzi�s�a gilda wychyli�a si� z siod�a i ci�a Aoza Roona. Rzucaj�c si� w ty� Aoz Roon poczu�, jak sierpowata g�ownia �miga mu przed nosem. Dalej na �cie�ce Laintal Ay zapar� tylec w��czni w ziemi� i przykl�kn�wszy mierzy� grotem w pier� kaidawa. Skulony, wyczekiwa� szar�y. Lecz Aoz Roon uchwyci� si� za rzemie� popr�gu na brzuchu rozp�dzonego zwierz�cia i wykorzystuj�c t� si�� p�du kaidawa skoczy� mu na grzbiet tu� zaje�d�cem, kt�ry ju� nie zd��y� wzi�� zamachu po raz drugi. Przez moment zdawa�o si�, �e Aoz Roon przeleci na drug� stron�. Jednak utrzyma� si�, zarzuciwszy lewe rami� na szyj� gildy, g�ow� odsuwaj�c jak najdalej od morderczych ostrych rog�w. Gilda t�uk�a �bem na o�lep. Czaszk� mia�a tward� jak maczuga. Jednym ciosem og�uszy�aby cz�owieka, ale Aoz Roon skuli� si� za jej plecami i zacisn�� dusicielski chwyt na szyi. Kaidaw stan�� r�wnie nagle, jak poprzednio ruszy�, o pi�d� od grotu Laintala Aya. Napastowany przez Kurda, rozjuszony kr�ci� si� w k�ko, usi�uj�c wzi�� na rogi wielkiego ogara. Stan�� d�ba, a wtedy Aoz Roon zebra� wszystkie si�y i wrazi� miecz pomi�dzy �ebra gildy, w pl�tanin� wn�trzno�ci. Podnios�a si� w sk�rzanych strzemionach i wrzasn�a chrapliwie, rozdzieraj�co. Ramiona wyrzuci�a w g�r�, a jej jatagan polecia� w pobliskie krzaki. Przera�ony kaidaw stan�� na zadnich nogach. Fagorzyca run�a, poci�gaj�c za sob� Aoza Roona. Zamortyzowa�a jego upadek, gdy� obr�ci� si� z ni� w powietrzu. Wyr�n�a lewym barkiem w ziemi�, a� hukn�o. Z g�o�nym skrzeczeniem krak zlecia� z mrocznego nieba na pomoc swej pani. Pikowa� na twarz Aoza Roona. Kurd da� wysokiego susa i schwyci� ptaka za nog�. Krak ora� go zakrzywionym dziobem, bi� jak oszala�y skrzyd�ami po �bie, lecz pies zacisn�wszy szcz�ki �ci�gn�� go na ziemi�. Szybko zmieni� chwyt, �api�c za gard�o. W mgnieniu oka wielki bia�y ptak leg� martwy, ze skrzyd�ami rozpostartymi nieruchomo w poprzek b�otnistej �cie�ki. Gilda r�wnie� le�a�a martwa. Aoz Roon stan�� nad ni�, ci�ko dysz�c.
��Na kamie�, za gruby jestem do takiej gimnastyki�� wysapa�.
Shay Tal szlocha�a na stronie. Vry i Oyre ogl�da�y zabitego stwora, jego rozdziawion� g�b�, z kt�rej ciek�a ��tawa posoka. Z oddali dolecia�o ich wo�anie Tantha Eina i coraz bli�sze okrzyki w odpowiedzi. Aoz Roon nog� przewr�ci� na plecy trupa gildy; spomi�dzy jej szcz�k wysun�� si� gruby bia�y mlecz. Twarz by�a ca�a zryta bruzdami, sk�ra jak u robaka szara w miejscach, gdzie rozci�ga�y j� ko�ci. Liniej�ca sier�� ods�ania�a nagie placki.
��Chyba ma jak�� paskudn� chorobꠗ powiedzia�a Oyre.�� Dlatego by�a taka nieruchawa. Uciekajmy od niej, Laintalu Ayu. Niewolnicy zakopi� �cierwo.
Lecz Laintal Ay na kl�czkach odwija� link�, okr�con� na brzuchu trupa. Podni�s� wzrok i rzek� z zawzi�to�ci�:
��Chcia�a�, abym dokona� jakiego� wielkiego czynu. Mo�e i dokonam.
Linka by�a cienka i jedwabista, cie�sza ni� wszelkie oldorandzkie powrozy skr�cane z ko�atkowego w��kna. Zwin�� j� na przedramieniu. Kurd osaczy� kaidawa. Wierzchowiec, wy�szy w k��bie od przeci�tnego m�czyzny, sta� i dygota� z zadartym �bem, wywracaj�c oczyma, nie podejmuj�c pr�by ucieczki. Laintal Ay zawi�za� arkan i zarzuci� p�tl� na szyj� zwierz�cia. Zaci�gn�� j� mocno i zbli�y� si� krok po kroku do dygoc�cego stworzenia, a� wreszcie m�g� je poklepa� po boku.
Aoz Roon odzyska� zimn� krew. Otar� o nogawic� miecz i wsuwa� go w�a�nie do pochwy, gdy do��czy� do nich Tanth Ein.
��Wystawimy warty, ale to pojedyncza sztuka�� wyp�dek bliski �mierci. Mamy pretekst do dalszej zabawy, Tancie Einie.
Poklepali si� po ramionach, za� Aoz Roon powi�d� woko�o spojrzeniem. Ignoruj�c Laintala Aya, zatrzyma� wzrok na Shay Tal i Vry.
��Nie ma mi�dzy nami wojny, oboj�tne, co tam sobie my�licie�� rzek� do kobiet.�� Dobrze si� sprawi�y�cie podnosz�c alarm. Chod�cie z Oyre i ze mn�, zapraszam was na uczt�, moi namiestnicy uciesz� si� z waszego przybycia.
Shay Tal pokr�ci�a g�ow�.
��Vry i ja mamy co innego do roboty.
Vry wspomnia�a nadziewane g�si. Jeszcze czu�a ich wo�. Warto by�o �cierpie� nawet ow� znienawidzon� izb� za k�s takiego wspania�ego mi�siwa. Zerkn�a w udr�ce na Shay Tal. ale �o��dek zwyci�y�.
��Ja p�jdꠗ odpar�a, oblewaj�c si� rumie�cem. Laintal Ay nie odejmowa� d�oni od dr��cego boku kaidawa. Przy nim sta�a Oyre. Obr�ci�a si� do ojca i powiedzia�a ozi�ble:
��Ja nie id�. Wol� zosta� z Laintalem Ayem.
��Zrobisz, co zechcesz, jak zwykle�� rzuci� jej i odmaszerowa� rozmok�� �cie�k� z Tanthem Einem, nie troszcz�c si� o poni�on� Vry, kt�ra musia�a dobrze wyci�ga� nogi, �eby za nimi nad��y�.
Kaidaw potrz�sa� wielkim rogatym �bem do g�ry i na d�, zezuj�c ku Laintalowi Ayowi.
��B�dziesz chodzi� za mn� jak pies�� rzek� ch�opak.�� Pojedziemy na tobie, Oyre i ja, pojedziemy po g�rach i dolinach.
Wyszli z rosn�cej gromady gapi�w, kt�rzy cisn�li si� do trupa pokonanego wroga. Razem wracali do Embruddocku, do wie� stercz�cych Jak zepsute z�by na tle po�egnalnej �uny zachodu Freyra. Zapomniawszy w tej prze�omowej chwili o nieporozumieniach trzymali si� za r�ce i razem ci�gn�li za sob� dygoc�cego zwierzaka.
Wsz�dobylskie kwiaty opanowa�y step jak okiem si�gn�� i jeszcze dalej, ni� m�g� si� zapu�ci� na swoich dw�ch nogach cz�owiek. P�atki bia�e, ��te, pomara�czowe, niebieskie, czerwone, nawa�nica p�atk�w toczy�a si� na przestrzeni wielu mil i uderza�a w mury Oldorando, zatapiaj�c osad� w powodzi barw. Deszcz przyni�s� kwiaty i odszed�. Kwiaty zosta�y, ci�gn�c si� po horyzont, gdzie l�ni�y gorej�cymi �anami, jakby dal wymalowa�a si� na wiosn�.
Skrawek tej panoramy ogrodzono. Laintal Ay z Dathk� sko�czyli robot�. W towarzystwie przyjaci� ogl�dali swoje dzie�o. Postawili ogrodzenie z m�odych drzewek i cierni. Karczowali �ywe zaro�la, a� sok ro�lin po ostrzach no�y sp�ywa� im do r�kaw�w. Og�owione drzewka posz�y na poziome �erdzie p�otu. Wype�niono je plecionymi na krzy� ga��ziami i ca�ymi krzakami cierniowymi. Otrzymali niemal lity mur, wysoki na cz�owieka. Ogrodzili z hektar powierzchni.
Po�rodku tej nowej zagrody sta� kaidaw, ur�gaj�c wszelkim pr�bom uje�d�ania. Jego pani�, gild�, wedle obyczaju zostawiono, aby zgni�a tam, gdzie pad�a. Dopiero w trzy dni p�niej wys�ano Myka i jeszcze dw�ch niewolnik�w do zakopania �cierwa, kt�re zacz�o ju� cuchn��.
Z pyska kaidawa niczym �lina zwisa� wzgardzony wieche� traw. W szczypni�tej k�pce r�owi�o si� kwiecie. W niewoli wyra�nie mu nie smakowa�o, gdy� wielki wymizerowany zwierzak z wysoko podniesionym �bem sta� gapi�c si� w dal ponad szczytem p�otu, zapomniawszy o prze�uwaniu. Co jaki� czas z wysokim wykrokiem przebiega� par� jard�w, po czym wraca� na wyj�ciowy, dogodny punkt obserwacyjny, b�yskaj�c bia�kami oczu. Raz gniewnym potrz��ni�ciem �ba uwolni� jeden z zakr�conych w d� rog�w, kt�ry uwi�z� mu w cierniach. Si�y mia� do��, �eby przebi� si� przez ogrodzenie i pogalopowa� na wolno��, brak�o mu tylko woli. Wygl�da� jedynie ku wolno�ci, wydaj�c westchnienia z rozd�tych chrap.
��Skoro mog� na nim je�dzi� fagory, mo�emy i my. Je�dzi�em ju� na ko�atku�� rzek� Laintal Ay. Przytarga� wiadro trutnioka i postawi� je przed zwierz�ciem. Kaidaw pow�cha� i cofn�� si� zje�ony.
��Id� pokima栗 powiedzia� Dathka. By�y to jego pierwsze s�owa od wielu godzin. Prze�azi pod ogrodzeniem, uwali� si� w trawie, r�ce za�o�y� pod g�ow�, zamkn�� oczy. Wok� brz�cza�y owady. Obaj z Laintalem Ayem nie posun�li si� ani o krok w ob�askawieniu tego bydlaka, za to guz�w i siniak�w zarobili co niemiara.
Laintal Ay otar� czo�o i ponowi� pr�b� zbli�enia si� do je�ca. Kaidaw spu�ci� pod�u�ny �eb, jak gdyby chcia� mu zajrze� w oczy. Sapa� cichutko. Przemawiaj�c pieszczotliwie Laintal Ay zdawa� sobie spraw� z wymierzonych w siebie rog�w, got�w w ka�dej chwili uskoczy�. Ogromny zwierz strzepn�� uszami i oddali� si�. Laintal Ay uspokoi� oddech i znowu ruszy� naprz�d. Od czasu kiedy kochali si� z Oyre nad wod�, jej uroda wci�� gra�a mu w �oni Jak muzyka.
Obietnica dalszych mi�osnych igraszek przes�ania�a mu niebo jak konar, kt�rego nie m�g� dosi�gn��. Musi wykaza� si� owym urojonym wielkim czynem, jak tego za��da�a. Co rano budzi� si� odurzony marzeniami o jej ciele, jakby ton�� w kwieciu psiajuchy. Je�li uje�dzi i ob�askawi kaidawa, Oyre b�dzie jego.
Lecz kaidaw wci�� opiera� si� wszelkim zakusom cz�owieka. Sta� i czeka� na zbli�aj�cego si� Laintala Aya. Drga�y mu pod kolanami �ci�gna. Dos�ownie w ostatniej chwili brykn�� przed wyci�gni�t� r�k� i staj�c d�ba wychyli� ku niemu rogi ponad k��bem. Zesz�ej nocy Laintal Ay spa� w jego zagrodzie, a raczej przysypia� budz�c si� co chwila w strachu, �e stratuj� go kopyta. Jednak zwierz� nie przyj�o od cz�owieka ani strawy, ani napoju i dawa�o drapaka przy ka�dej pr�bie podej�cia. Zabawa powtarza�a si� setki razy. Zostawiwszy drzemi�cego Dathk� Laintal Ay wr�ci� do Oldorando z nowym pomys�em w g�owie.
Trzy godziny p�niej, r�wno z gwizdem �wistka Czasu, dziwny jaki� fagorzy pokurcz zbli�y� si� do zagrody. Niezdarnie prze�azi ogrodzenie, wydzieraj�c sobie na cierniach k��bki mokrej, ��tawej sier�ci, kt�re zawis�y w�r�d ga��zi jak martwe ptaki. Pow��cz�ce nogami dziwad�o podesz�o do kaidawa.
W sk�rze by�o gor�co i �mierdzia�o. Laintal Ay obwi�za� sobie twarz szmat�, wk�adaj�c pod nos ga��zk� manneczki. Z jego polecenia dwaj borlie�scy niewolnicy odkopali trzydniowe zw�oki i zdarli z nich sk�r�. Raynil Layan wyk�pa� sk�r� w solance, �eby usun�� z niej nieprzyjemne substancje. Do zagrody Laintal Ay wr�ci� w towarzystwie Oyre, stoj�cej teraz z Dathka w oczekiwaniu na to, co nast�pi.
Kaidaw spu�ci� �eb i parskn�� cichutko, pytaj�co. Zawi�zane popr�gi nadal trzyma�y siod�o i ozdobne strzemiona po jego martwej pani. Przyst�piwszy do sko�owanego zwierzaka Laintal Ay niezw�ocznie wsadzi� stop� w lewe strzemi� i wskoczy� na siod�o. Nareszcie siedzia� na grzbiecie wierzchowca, przed pojedynczym p�askim garbem. Fagory je�d�� bez cugli, przytulone do kaidawich kark�w lub trzymaj�c si� szorstkich, kr�conych kud��w grzywy. Laintal Ay uczepi� si� tych kud��w z ca�ej si�y, czekaj�c na dalszy bieg wypadk�w. K�tem oka widzia� innych ludzi z osady, jak ci�gn�li przez most na Voralu, �eby do��czy� do Oyre i Dathki i obejrze� widowisko.
Kaidaw sta� ze spuszczonym wci�� �bem, bez ruchu, jak gdyby wa�y� swoje nowe brzemi�. Po czym powolutku i absurdalnie zacz�� wygina� szyj� do ty�u, zadzieraj�c �eb coraz wy�ej i wy�ej, a� z odwr�conej pozycji m�g� podnie�� oczy i utkwi� je w je�d�cu. Oczy jego i Laintala Aya spotka�y si�. Zwierz zastyg� w swej niezwyk�ej pozie, ale zacz�� si� trz���. Trz�s�y nim gwa�towne drgawki, kt�re pozornie bra�y pocz�tek w sercu, rozchodz�c si� od �rodka na wszystkie strony, bardzo podobnie do trz�sienia ziemi na male�kiej planecie. Mimo to nie m�g� oderwa� oczu od stworzenia na swoim grzbiecie ani poruszy� si� z w�asnej woli. Laintal Ay r�wnie� nie uczyni� �adnego ruchu, tylko trz�s� si� z kaidawem. Siedzia� wpatrzony z g�ry w jego wykr�cony i zadarty pysk, na kt�rym malowa�a siꠗ jak to p�niej sobie uprzytomni��� g��boka bole��.
Kiedy wreszcie kaidaw o�y�, to jakby wystrzeli�a w g�r� zwolniona spr�yna. Jednym p�ynnym ruchem wyprostowa� si� i da� wysokiego susa w powietrze, jak kot wyginaj�c grzbiet i podkulaj�c swe niezgrabne nogi pod brzuchem. Ogl�dali na �ywo legendarn� lansad� kaidawa. Lansada przenios�a go jak ptaka na drug� stron� zapory. Nawet nie musn�� najwy�szych ga��zek cierni. L�duj�c wcisn�� �eb pomi�dzy przednie nogi, rogami do g�ry, i spad� na kark. Jeden z rog�w przeszy� mu natychmiast serce. Run�wszy ci�ko na bok, wierzgn�� raz i drugi. Laintal Ay szczupakiem wpad� w koniczyn�. Zanim d�wign�� si� na dr��ce nogi, ju� wiedzia�, �e kaidaw jest martwy. �ci�gn�� z siebie cuchn�c� fagorz� sk�r�. Zakr�ci� ni� ponad g�ow� i cisn�� jak najdalej. Zawis�a w ga��ziach m�odych drzewek. Zakl�� rozczarowany, w g�owie czu� straszliwy �ar. Nigdy wrogo�� mi�dzy cz�owiekiem a fagorem nie objawi�a si� wyra�niej, ni� w owym akcie samounicestwienia kaidawa. Laintal Ay zrobi� krok w stron� biegn�cej mu na spotkanie Oyre. Za ni� zobaczy� ludzi i �any barw. Barwy wzbi�y si�, rozwin�y skrzyd�a, sta�y si� niebiosami. Poszybowa� ku nim.
Przez sze�� dni Laintal Ay le�a� w malignie. Cia�o pokrywa� mu ognisty rumie�. Stara Rol Sakil przychodzi�a naciera� go g�sim �ojem. Oyre siedzia�a przy nim kamieniem. Aoz Roon wpad� i popatrzy� na� z g�ry, bez s�owa. Przyprowadzi� ze sob� Dol w widocznej ju� ci��y, ale nie pozwoli� jej zosta�. Wyszed� g�adz�c brod�, jakby co� sobie przypomina�. Si�dmego dnia Laintal Ay znowu wdzia� swoje mustangi i wr�ci� w step z g�ow� pe�n� nowych pomys��w. Postawione przez nich ogrodzenie wygl�da�o teraz naturalniej, ca�e obsypane zielonymi p�dami. Poza ogrodzeniem tabuny mustang�w pas�y si� na ol�niewaj�co barwnych pastwiskach.
��Nie poddam siꠗ powiedzia� Laintal Ay do Dathki.�� Skoro nie mo�emy je�dzi� na kaidawach, b�dziemy je�dzi� na mustangach. Nie s� nam wrogie, jak kaidawy�� maj� czerwon� krew jak my. Zobaczymy, czy nie uda nam si� schwyta� jakiego do sp�ki.
Obaj byli odziani w sk�ry mustang�w. Wybrali jednego w bia�e i czerwone pasy i podkradli si� na czworakach. W ostatniej chwili mustang wsta� i odszed� z niesmakiem. Podchodzili go wielokrotnie z r�nych stron, podczas gdy reszta stada przygl�da�a si� tej zabawie. Raz Dathka zbli�y� si� na tyle, �e dotkn�� sier�ci zwierz�cia. Wyszczerzy�o z�by i pierzch�o.
Przynie�li zabran� gildzie link� i pr�bowali �apa� zwierzaki na arkan. Ganiali za mustangami po r�wninie przez kilka godzin. W�azili na m�ode drzewa, zaczajaj�c si� w�r�d ga��zi z arkanem w r�ku. Mustangi po sportowemu podbiega�y blisko, r��c i popychaj�c si� nawzajem, ale �aden nie zaszed� pod konary. O zmierzchu obaj byli u kresu si� i wytrzyma�o�ci nerwowej. Opodal kilka uczenie wygl�daj�cych s�p�w �yka�o wydzierane ze �cierwa kaidawa strz�py mi�sa z�otawej barwy, kt�ra tworzy�a kontrast z ciemnymi strojami ptak�w. Przyby�e wkr�tce szablozory odegna�y ptaszyska i teraz same wadzi�y si� mi�dzy sob� o �er. Obaj �owcy wycofali si� na spoczynek do stosunkowo bezpiecznej zagrody, gdzie zjedli podp�omyki i g�sie jaja z sol� i legli do snu.
Dathka pierwszy zbudzi� si� o �wicie. Z zapartym tchem uni�s� si� na �okciu, nie wierz�c w�asnym oczom. W brzasku ch�odnego poranka barwy dopiero wraca�y na �wiat. Osady nie by�o wida� spoza warstwy �ciel�cych si� szarych mgie�. Ziemia ton�a w ro�nym siwozielonym tumanie, typowym dla bataliksowych wschod�w o tej porze roku. Nawet cztery mustangi, kt�re ze smakiem szczypa�y traw� w zagrodzie, sprawia�y wra�enie odlanych w cynie pos�g�w.
Tr�ci� butem Laintala Aya. Przeczo�gali si� na brzuchach po mokrej trawie i przez cierniow� barykad�. Rozradowani wstali cichutko za ogrodzeniem �ciskaj�c jeden drugiego za rami�, aby nie gruchn�� �miechem. Niew�tpliwie mustangi szuka�y w nocy schronienia przed szablozorami. I wpad�y z deszczu pod rynn�. Dwaj �owcy dobyli no�y i naci�li �wie�ych nar�czy cierni, nie zwa�aj�c na rani�ce cia�o kolce. �ykowate krzewy cierniste ros�y nawet w �niegach, dla os�ony zwin�wszy grona p�czk�w li�ciowych w kolce. Teraz kolce rozwin�y si� w rdzawozielone li�cie, obna�aj�c srebrzyste haki prawdziwych cierni.
Mus�angi zrobi�y wyrw� w ogrodzeniu, przez kt�r� wlaz�y do �rodka. Bez trudu da�o si� za�ata� dziur� splecionymi ga��ziami. Niebawem mieli w zamkni�ciu cztery zwierzaki.
Tu Laintal Ay z Dathk� wdali si� w sp�r. Dathka twierdzi�, �e nale�y trzyma� zwierz�ta bez wody, a� os�abn� i pogodz� si� z niewol�. Laintal Ay drog� do sukcesu upatrywa� w dokarmianiu i wiadrach wody. Ostatecznie jego metoda zwyci�y�a jako pewniejsza. Wci�� jednak daleko im by�o do uje�d�enia dzikich rumak�w. Przez dziesi�� dni pracowali r�ka w r�k�, sypiaj�c nocami na ziemi w zagrodzie, a noce stawa�y si� coraz kr�tsze.
Pojmanie mustang�w wzbudzi�o sensacj�; przez most na Voralu t�umnie wali�a ca�a ludno��, zwabiona niezwyk�ym wydarzeniem. Aoz Roon z namiestnikami przychodzi� dzie� w dzie�. Oyre przygl�da�a si� z pocz�tku, ale przesta�o j� to interesowa�, mustangi bowiem dzielnie broni�y si� przed zakusami kandydat�w na je�d�c�w. Cz�sto zagl�da�a Vry, przewa�nie w towarzystwie Amin Lim z nowo narodzonym niemowl�ciem na r�ku.
Bitwa o oswojenie zosta�a wygrana dopiero po tym, jak m�odzi �owcy wpadli na pomys�, aby podzieli� zagrod� nowym p�otem na cztery kojce. Roz��czone zwierzaki zaraz straci�y ducha, osowia�e zwiesi�y �by i przesta�y skuba� traw�. Laintal Ay karmi� je chlebem j�czmiennym. Do tej diety doda� be�tel. Zapasy be�telu stale ros�y w Wie�y Prasta. Sami m�czy�ni woleli teraz s�odszy trutniok b�d� j�czmienne wino i tradycyjny nap�j embruddocki wychodzi� z mody. Dla kobiet skutek tego by� taki, �e z brassimipowego zagonu przesz�y do pracy na nowych polach. Nie brak�o be�telu dla czw�rki mustang�w.
Niewielka jego ilo�� z pokruszonym chlebem wystarczy�a, aby pojmane zwierz�ta weso�o bryka�y, tarzaj�c si� co krok. a p�niej robi�y si� niemrawe i ospa�e. Wykorzystuj�c ich stan ospa�o�ci Laintal Ay zarzuci� rzemie� na szyj� klaczy, kt�r� nazwali Z�ot�. Dosiad� Z�otej. Stawa�a d�ba i wierzga�a. Utrzyma� si� przez jak�� minut�. Za drugim razem wytrwa� d�u�ej. Zwyci�y�. Wkr�tce Dathka siedzia� na Iskrze.
��Na �on bosk�, to jest lepsze od wygrzewania ty�ka na p�on�cych ko�atkach�� zawo�a� Laintal Ay, gdy k�usowali wok� zagrody.�� Mo�emy jecha� dok�dkolwiek: do Pannowalu, do kresu l�d�w, do granicy m�rz!
Wreszcie zsiedli, by w�r�d �miech�w i wzajemnych kuksa�c�w nacieszy� si� swoim wyczynem.
��Zaczekaj, niech no tylko Oyre zobaczy, jak wje�d�am do Oldorando. Ju� mi si� nie oprze.
��Dziwne, jak wielu rzeczom potrafi� si� oprze� kobiety�� powiedzia� Dathka.
Gdy mieli ju� dostateczne zaufanie do swych rumak�w, przek�usowali po mo�cie i rami� przy ramieniu wjechali do miasta. Mieszka�cy wylegli wiwatuj�c, jakby �wiadomi nadej�cia wielkiego spo�ecznego prze�omu. Od owego dnia wszystko mia�o ulec zmianie. Aoz Roon przyby� z Elinem Talem i Faralinem Ferdem i wzi�� sobie jednego z dw�ch wolnych mustang�w, nazwanego przez nich Siwka. Namiestnicy wszcz�li k��tni� o ostatnie zwierz�.
��Przykro mi, koledzy, ostatni jest dla Oyre�� rzek� Laintal Ay.
��Oyre nie b�dzie je�dzi�a na mustangu�� powiedzia� Aoz Roon.�� Daj sobie z tym spok�j, Laintalu Ayu. Mustangi s� dla m�czyzn� To nasza olbrzymia szansa. Dosiadaj�c mustang�w jeste�my na r�wnej stopie z fagorami, Chalce�czykami, Pannowalczykami i kim tam jeszcze.
Siedzia� okrakiem na Siwce, wzrok mia� utkwiony w ziemi. Widzia� ju� dzie�, kiedy powiedzie nie paru �owc�w, lecz ca�� armi� setk�. nawet dwie setki jezdnych, budz�cych groz� w sercach wrog�w. Widzia� Oldorando bogatsze i bezpieczniejsze z ka�dym nowym podbojem. Oldorandzkie sztandary powiewaj�ce na bezkresnych r�wninach. Spojrza� na Laintala Aya i Dathk�, kt�rzy stali po�rodku uliczki, z cuglami w d�oniach. Szeroki u�miech ozdobi� zmarszczkami jego ogorza�� twarz.
��Zuchy z was. Zostawmy dzie� wczorajszy wczorajszym �niegom. Jako lord Embruddocku mianuj� was obu lordami Zachodniego Stepu.�� Pochyliwszy si� u�cisn�� d�o� Laintalowi.�� Przyjmij now� godno��. Ty i tw�j milcz�cy przyjaciel jeste�cie od dzisiaj panami wszystkich mustang�w. S� wasze�� ode mnie w darze. Dam wam te� pomocnik�w. B�dziecie mieli obowi�zki i przywileje. Jestem sprawiedliwym cz�owiekiem, wiesz o tym. Chc� jak najszybciej posadzi� wszystkich �owc�w na uje�d�onych mustangach.
��Ja chc� twoj� c�rk� za �on�, Aozie Roonie.
Aoz Roon podrapa� si� w g�ow�.
��We� si� za mustangi. Ja wezm� si� za moj� c�rk�.
Co� zatajonego w spojrzeniu m�wi�o, �e Aoz Roon nie zamierza popiera� tej mi�o�ci; je�li mia� rywala do w�adzy, to nie by� nim �aden z trzech us�u�nych namiestnik�w, tylko m�ody Laintal Ay. Po��czy� go z Oyre to zwi�kszy� owo ciche zagro�enie. Jednak Aoz Roon by� nazbyt przebieg�y, aby czynnie wyst�powa� przeciwko uczuciu swej nie�lubnej c�rki. Chcia� mie� zadowolonego Laintala Aya i armi� je�d�c�w�� wojownik�w. Wprawdzie jego wizja w swej wspania�o�ci by�a nierealna, ale mia�a nadej�� epoka, w kt�rej to wszystko, o dokonaniu czego marzy�, zostanie dokonane przez innych, i to po stokro�. A pocz�tki tej epoki rodzi�y si� w chwili, kiedy on i Dathka, i Laintal Ay po raz pierwszy siedli okrakiem na we�nistych grzbietach klaczy mustang�w.
O�ywiany tym marzeniem Aoz Roon otrz�sn�� si� z apatii, jaka ogarn�a go wraz z popraw� pogody, i znowu by� cz�owiekiem czynu. On to pchn�� swoich ziomk�w do budowy mostu�� teraz przysz�a kolej na stajnie, zagrody i manufaktur�, gdzie wyrabiano uprz�� i siod�a. Za wz�r dla wszystkich siode� oldorandzkich pos�u�y�o siod�o zabitej gildy, ze strzemionami o regulowanej d�ugo�ci. Oswojone mustangi, podobnie jak trzymane w niewoli jelenie pos�u�y�y na wabia i z ich pomoc� na�apano wi�cej dzikich rumak�w. Wbrew protestom �owc�w wszyscy musieli opanowa� sztuk� je�dzieck�; wkr�tce ka�dy mia� w�asnego mustanga. Przemin�� wiek pieszych �ow�w.
Pojawi� si� wielki problem paszy. Zap�dzono kobiety do obsiewania nowych p�l owsem. Nawet starym ludziom przydzielono robot� na miar� ich si�. Pola otoczono p�otami, �eby nie dopu�ci� do nich mustang�w i innych szkodnik�w. Gdy tylko przekonano si�, �e mustangi jedz� brassimipow� m�czkꠗ pasz� z ro�lin, kt�re dawa�y schronienie ich mumikom w mroczniejszych czasach, ruszy�y wyprawy na poszukiwanie nowych zagon�w brassimipy. Wszystkie te nowe procesy rozwojowe wymaga�y energii. Najwa�niejszym wynalazkiem okaza� si� kierat: jeden mustang chodz�c mozolnie w k�ko me�� ca�e potrzebne ziarno i kobiety zosta�y uwolnione od swojej odwiecznej porannej har�wki. W ci�gu kilku tygodni, a nawet dni, mus�angowa rewolucja ruszy�a pe�n� par�.
Oldorando sta�o si� innym miastem. Liczba mieszka�c�w si� podwoi�a�� na ka�dego cz�owieka przypada� jeden mustang. W ka�dej wie�y na dole opr�cz �wi� i k�z sta�y mustangi. W ka�dej uliczce szczypa�y traw� sp�tane mustangi. Na brzegach Voralu mustangi pojono i mustangami handlowano. Za bramami miasta urz�dzano prymitywne rodea i pokazy cyrkowe z mustangami w rolach g��wnych. Mustangi byty wszechobecne�� w wie�ach, w rozmowach, w snach.
Podczas gdy rozkwita�y pomocnicze rzemios�a dla zaspokojenia nowej pasji, Aoz Roon nie zaniedbywa� plan�w stworzenia ze swoich �owc�w lekkiej kawalerii. Musztrowali si� bez przerwy. Dawne cele posz�y w zapomnienie. Mi�so sta�o si� rzadko�ci�, nadzieje na obfito�� mi�sa wzros�y. Aby uciszy� skargi, Aoz Roon zorganizowa� swoj� pierwsz� kawaleryjsk� wypraw� �upiesk�. Lord i jego namiestnicy jako cel wybrali niewielk� osad� Waniian na po�udniowym wschodzie, w prowincji Borlien. Waniian le�a�o w dolinie, nad szeroko rozlanym w tym miejscu Voraiem. Od wschodu broni�y go wysokie zwietrza�e urwiska skalne, podziurawione jaskiniami. Mieszka�cy przegrodzili rzek� tam�, zak�adaj�c szereg p�ytkich staw�w, w kt�rych hodowali ryby, podstaw� swego po�ywienia. Niekiedy kupcy dostarczali suszone ryby do Oldorando. Licz�ca ponad dwie setki ludno�ci Waniian by�a wi�ksza od Oldorando, ale nie mia�a fortec r�wnych wie�om z kamienia. Mo�na j� by�o zdoby� przez zaskoczenie.
�upie�czy szwadron liczy� trzydziestu jeden je�d�c�w. Uderzyli o wschodzie Bataliksy, kiedy waniia�czycy przebywali z dala od swych jaski�, zaj�ci po�owem ryb. Mustangi z �atwo�ci� pokona�y otaczaj�ce osad� fosy i stromy wa� za nimi i run�y na bezbronnych ludzi nios�c je�d�c�w, kt�rzy wydawali dzikie okrzyki i k�uli w��czniami.
W dwie godziny by�o po Waniian. M�czy�ni wybici do nogi, kobiety zgwa�cone. Spalono chaty, pod�o�ono ogie� w jaskiniach, zburzono groble regulacyjne sztucznych staw�w. Na zgliszczach urz�dzono uczt� na cze�� zwyci�stwa, ��opi�c mn�stwo miejscowego cienkusza. Aoz Roon paln�� mow� wynosz�c pod niebiosa swoich ludzi i ich wierzchowce. Ani jeden je�dziec nie poleg�, aczkolwiek waniia�ski miecz rani� �miertelnie mustanga. Zwyci�stwo przy wielkiej przewadze liczebnej nieprzyjaciela przysz�o im tak �atwo dlatego, �e widok jaskrawo odzianych wojownik�w wje�d�aj�cych na jaskrawych rumakach wprawi� mieszka�c�w osady w os�upienie. Z rozdziawionymi ustami czekali na �miertelny cios.
Oszcz�dzono jedynie m�odych i dzieci obojga p�ci. Na rozkaz zegnali oni ca�y �ywy inwentarz i wyruszyli w kierunku Oldorando, p�dz�c swoje �winie, kozy i byd�o. Pod stra�� sze�ciu kawalerzyst�w wybranych do eskorty, ca�y dzie� maszerowali drog�, kt�r� Aoz Roon i jego triumfuj�cy namiestnicy przebyli w godzin�. Waniian okrzykni�to wielk� Wiktori�. Wezwano do dalszych podboj�w. Aoz Roon mocniej uj�� cugle w�adzy i ludno�� dowiedzia�a si�, �e podboje wymagaj� wyrzecze�. Lord wyg�osi� do poddanych przem�wienie na ten temat, kiedy powr�ci� ze sw� kawaleri� z innego zwyci�skiego wypadu.
��Nigdy wi�cej nie zaznamy biedy�� oznajmi�. Sta� wzi�wszy si� pod boki, na rozkraczonych nogach. Za nim niewolnik trzyma� cugle Siwki.
��Oldorando b�dzie wielkim miastem, tak jak wed�ug legend wielki by� Embruddock w zamierzch�ych czasach. Jeste�my teraz jak fagory. Ka�dy b�dzie dr�a� ze strachu przed nami, a my b�dziemy si� bogacili.
We�miemy sobie wi�cej ziemi i wi�cej niewolnik�w do jej uprawy. Niebawem najedziemy samo Borlien. Jest nas za ma�o, potrzebujemy wi�cej ludzi. Wy, kobiety, musicie rodzi� swoim m�om wi�cej dzieci. Wkr�tce, gdy wszystkie drogi stan� przed nami otworem, dzieci b�d� przychodzi� na �wiat w siodle.
Wskaza� nieszcz�sn� gromadk� je�c�w pod stra�� Gojd�y Hina, Myka i innych.
��Ci ludzie b�d� pracowa� dla nas, tak jak pracuj� dla nas mustangi. Ale przez jaki� czas wszyscy musimy pracowa� ze zdwojonym wysi�kiem i je�� mniej, aby si� to wszystko zi�ci�o. Nie chc� s�ysze� �adnych narzeka�. Tylko bohaterowie zas�uguj� na wielko��, kt�ra wkr�tce stanie si� naszym udzia�em.
Dathka podrapa� si� w udo i uni�s�szy jedn� brew popatrzy� na Laintala Aya.
��Ale�my piwa nawarzyli.
Laintala Aya porwa� jednak entuzjazm. Bez wzgl�du na sw�j stosunek do Aoza Roona uwa�a�, �e starszy m�czyzna powiedzia� wiele s��w prawdy. Zaiste nie by�o nic r�wnie podniecaj�cego, jak gna� na grzbiecie mustanga, w zespoleniu z �ywym jak iskra zwierz�ciem, czu� p�d powietrza na policzku i s�ysze� dudnienie uciekaj�cej spod kopyt ziemi. Nic tak cudownego nigdy nie wymy�lono, z jednym wyj�tkiem. Przygarn�� do siebie Oyre.
��S�ysza�a�, co m�wi� tw�j ojciec. Dokona�em wielkiej rzeczy, jednej z najwi�kszych w historii. Oswoi�em mustangi. Tego w�a�nie chcia�a�, prawda? Teraz musisz by� moja.
Ale Oyre go odepchn�a.
���mierdzisz mustangami, jak m�j ojciec. Od swojej choroby nigdy nie m�wisz o niczym innym, tylko o tych g�upich stworzeniach, przydatnych jedynie na sk�ry. Ojciec gada wci�� o Siwce, ty w k�ko o Z�otej. Zr�b co�, �eby �ycie by�o lepsze, a nie gorsze. Nawet gdybym zosta�a twoj� �on�, i tak by�my si� nie widywali, bo je�dzisz gdzie� przez ca�e noce i dnie. Wy, m�czy�ni, dostali�cie bzika na punkcie mustang�w.
Wi�kszo�� kobiet my�la�a tak jak Oyre. One ponosi�y smutne konsekwencje mus�angomanii, nie podzielaj�c jej uciech. Zmuszone do pracy na polach, nie sp�dza�y ju� mile sennych popo�udni na zebraniach akademii. Jedna Shay Tal zainteresowa�a si� bli�ej tymi zwierz�tami. Tabuny dzikich mustang�w by�y teraz mniej liczne ni� na pocz�tku. Poznawszy w ko�cu strach wyw�drowa�y ku nowym pastwiskom na zachodzie i po�udniu, aby unikn�� niewoli lub rzezi. Wtedy to Shay Tal wpad�a na pomys� hodowli zarodowej, poprzez stanowienie klaczy. W s�siedztwie piramidy kr�la Dennissa za�o�y�a stadnin�, w kt�rej niebawem zacz�y si� rodzi� �rebaki. Otrzyma�a ras� domowych i �agodnych zwierz�t, �atwych w szkoleniu do najprzer�niejszych rob�t. Jednej z najlepszych klaczy nada�a imi� Wierna. Wszystkimi �rebakami opiekowa�a si� bardzo troskliwie, lecz najwi�cej serca okazywa�a Wiernej. Wiedzia�a, �e teraz trzyma jakby na postronku swoj� szans� opuszczenia Oldorando i dotarcia do dalekiego Sibornalu.
W s�o�cu i w deszczu rozros�o si� Oldorando. Zanim zapracowani mieszka�cy zdali sobie z tego spraw�, przesz�o rzek� Voral, przeskoczy�o jej bagniste dop�ywy na p�nocy, rozci�gn�o si� po corrale na stepie i brassimipowe zagony w�r�d niewysokich pag�rk�w. Stan�y kolejne mosty. Ju� nie tak heroiczne jak pierwszy. Cechy na nowo odkry�y sztuk� tarcia bali, pojawili si� cie�le�� zar�wno spo�r�d ludzi wolnych, jak niewolnik�w�� dla kt�rych �uki, po��czenia i przycz�ki niewiele mia�y tajemnic.
Za mostami za�o�ono i ogrodzono pola uprawne, pobudowano chlewnie dla �wi� i kojce dla g�si. Trzeba by�o na gwa�t zwi�kszy� produkcj� �ywno�ci, aby wykarmi� rosn�ce pog�owie udomowionych mus�ang�w i niewolnik�w niezb�dnych do uprawy dodatkowych p�l. Wok� i w�r�d p�l wzniesiono przy starych uliczkach Embruddocku nowe wie�e mieszkalne dla niewolnik�w i ich dozorc�w. Wie�e stawiano metod� opracowan� w akademii, z glinianych cegie� w miejsce kamienia i wznosz�c je tylko na dwa pi�tra zamiast pi�ciu. Co jaki� czas ulewne deszcze rozmywa�y ich mury. Oldorandczycy nie przej�li si� tym zbytnio, skoro w nowych murach mieszkali sami niewolnicy. Za to przej�li si� tym niewolnicy i udowodnili, �e mo�na zabezpieczy� i zachowa� lepianki w nienaruszonym stanie nawet podczas najwi�kszej nawa�nicy, stosuj�c nawisowe strzechy ze s�omy po skoszonych �anach zb�. Dalej ni� pola i nowe wie�e bieg�y jedynie szlaki patrolowe kawalerii Aoza Roona. Oldorando by�o nie tylko miastem, lecz i obozem warownym. Nikt nie wszed� ani nie wyszed� st�d bez pozwolenia, z wyj�tkiem dzielnicy handlowej, powstaj�cej na po�udniowych przedmie�ciach, potocznie zwanej Pauk.
Na ka�dego dumnego wojownika dosiadaj�cego grzbietu wierzchowca sze�� ludzkich grzbiet�w musia�o si� zgina� przy pracy w polu. Ale plon zbierano dobry. Po d�ugim odpoczynku ziemia rodzi�a obficie. Wie�a Prasta w zimnych czasach by�a sk�adem najpierw soli, p�niej be�telu; teraz sk�adowano w niej zbo�e. Na klepisku pod wie�� kobiety z niewolnikami pracowicie oczyszcza�y olbrzymi� g�r� ziarna z plew. Niewolnicy szuflowali ziarno za pomoc� drewnianych �opat, kobiety macha�y rozpi�tymi na ramach sk�rami, odwiewaj�c plewy. Gor�co by�o przy tej robocie. Skromno�� posz�a w k�t. Kobiety, przynajmniej co m�odsze, zrzuci�y swoje szykowne kubraki i pracowa�y z go�ymi piersiami.
Kurzy�o si� jak z komina. Drobny py� osiada� na spoconej sk�rze kobiet, pudruj�c twarze i przydaj�c aksamitno�ci cia�om. Wzbija� si� w powietrze i wisia� nad t� scen� wyz�oconym w promieniach s�onecznych ob�okiem, zanim rozproszony nie opad� gdzie� indziej, t�umi�c kroki na schodach, smu��c li�cie.
Nadjechali Tanth Ein z Faralinem Ferdem, tu� za nimi Aoz Roon i Elin Tal, a dalej Dathka z gromad� m�odszych �owc�w. Wracali z polowania, ubiwszy kilka jeleni. Przez chwil� nie schodzili z siode�, z lubo�ci� podgl�daj�c zapracowane kobiety. Uwijaj�ce si� w�r�d nich ma��onki trzech namiestnik�w puszcza�y mimo uszu �artobliwe zaczepki swoich pan�w. Wachlarze owiewa�y ziarno, m�czy�ni po��dliwie wychylali si� do przodu w siod�ach, plewy i py� szybowa�y pod niebo jak c�tki na s�onecznym blasku.
Ukaza�a si� id�ca powoli, brzemienna Dol i stary fagor Myk, kt�ry obok p�dzi� jej g�si. Sz�a w towarzystwie Shay Tal, jakby chudszej ni� zwykle przy brzuchatej dziewczynie. Na widok lorda Embruddocku i jego �wity obie przystan�y, zerkaj�c na siebie.
��Nic nie m�w Aozowi Roonowi�� ostrzeg�a Shay Tal przyjaci�k�.
��Akurat teraz jest ust�pliwy�� powiedzia�a Dol.�� Cieszy si� na syna.
Podesz�a do samego boku Siwki. Aoz Roon spojrza� na ni� bez s�owa. Klepn�a go w kolano.
��Kiedy� mieli�my tu kap�an�w, by b�ogos�awili plony w imi� Wutry. Kap�ani b�ogos�awili te� nowo narodzone dzieci. Kap�ani otaczali opiek� wszystkich�� i m�czyzn, i kobiety, i tych na g�rze, i tych na dole. S� nam potrzebni. Nie m�g�by� upolowa� nam paru kap�an�w?
��Wutra!�� Aoz Roon splun�� w kurz.
��To nie jest odpowied�.
Szybuj�cy w powietrzu z�ocisty py� siada� mu na czarnych brwiach i rz�sach, spod kt�rych przeni�s� pos�pne spojrzenie poza Dol, tam gdzie sta�a Shay Tal, na jej mroczn� twarz, pust� jak uliczka wiod�ca donik�d.
��Nagada�a ci, co? C� ty wiesz i co ci� obchodzi Wutra? Wielki Juli wyrzuci� go na zbity pysk, a nasi pradziadowie wyrzucili kap�an�w. To s� darmozjady. Dlaczego my jeste�my silni, a Borlien s�abe? Bo nie mamy kap�an�w. Nie zawracaj sobie i mnie g�owy tymi g�upstwami.
Dol zrobi�a nad�san� min�.
��Shay Tal powiada, �e mamiki s� zagniewane przez to, �e nie mamy kap�an�w. Prawda, Shay Tal?
B�agalnie obejrza�a si� na starsz� kobiet�, kt�ra wci�� sta�a nieporuszona.
��Mamiki s� zawsze zagniewane�� rzek� Aoz Roon, odwracaj�c g�ow�.
��Skikaj� tam w dole jak pch�y w worku�� przytakn�� Elin Tal, ze �miechem wskazuj�c na ziemi�. Du�y by� z niego ch�op, rumiany, i kiedy si� �mia�, drga�y mu policzki. To on stawa� si� coraz bli�szym druhem Aoza Roona, za� pozostali namiestnicy jakby schodzili na dalszy plan. Shay Tal zrobi�a krok naprz�d.
��Mimo tej ca�ej pomy�lno�ci, Aozie Roonie, my, oldorandczycy, wci�� jeste�my podzieleni. Nie tego pragn�� Wielki Juli. Mo�e kap�ani przyczyniliby si� do wi�kszej jedno�ci naszej wsp�lnoty.
Popatrzy� na ni� z g�ry, po czym powoli zlaz� ze swego mustanga i stan�� naprzeciw niej. Odsun�� Dol na bok.
��Je�li ucisz� ciebie, ucisz� i Dol. Nikt nie chce powrotu kap�an�w. Ty jedna chcesz, �eby wr�cili, bo podsyciliby twoj� w�asn� ��dz� wiedzy. Wiedza to luksus. Mno�y darmozjad�w. Wiesz o tym, ale taka z ciebie uparta cholera, �e nie popu�cisz. G�oduj sobie do woli, ale reszta Oldorando p�awi si�, jak widzisz, w dostatku. P�awimy si� w dostatku bez kap�an�w, bez twojej wiedzy.
Twarz Shay Tal skurczy�a si�.
��Nie pragn� wojny z tob�, Aozie Roonie�� powiedzia�a cichym g�osem.�� Mam jej powy�ej uszu. Ale m�wisz nieprawd�. Powodzi nam si� cz�ciowo dzi�ki zdobyczom wiedzy. Mosty, domy�� to da�a ludziom akademia.
��Nie dra�nij mnie, kobieto.
Ze wzrokiem utkwionym w ziemi rzek�a:
��Wiem, �e mnie nienawidzisz. Wiem, �e z tego powodu zosta� zabity mistrz Datnil.
��Ja nienawidz� tylko podzia�u, nieustannego podzia�u�� rykn�� Aoz Roon.�� Utrzymujemy si� i zawsze utrzymywali�my si� przy �yciu wsp�lnym trudem.
��Ale rozwija� si� mo�emy tylko dzi�ki indywidualnym zdolno�ciom�� odpar�a Shay Tal.
Policzki jej poblad�y, jemu za� krew nap�yn�a do twarzy. Zatoczy� gwa�townie r�k�.
��Rozejrzyj si� wok� siebie, w imi� Juliego! Przypomnij sobie, jak wygl�da�o to miasto, kiedy by�a� dzieckiem. Spr�buj zrozumie�, jak wsp�lnym wysi�kiem uczynili�my je takim, jakie jest teraz. Nie wmawiaj mi w �ywe oczy, �e jest inaczej. Sp�jrz na kobiety moich namiestnik�w�� pracuj� ze wszystkimi, a� im si� cycki majtaj�. Dlaczego ciebie nigdy nie ma w�r�d nich? Wiecznie na uboczu, wiecznie niezadowolona, wiecznie tylko psioczysz.
��Nie ma czym majta栗 u�miechn�� si� pod w�sem Elin Tal. Jego uwaga by�a pomy�lana ku uciesze przyjaci�, Tantha Eina i Faralina Ferda, ale dotar�a r�wnie� do bystrych uszu m�odych �owc�w, a ci gruchn�li szyderczym �miechem�� wszyscy opr�cz Dathki. kt�ry siedzia� milcz�cy, przygarbiony w swym siodle, bacznie przypatruj�c si� aktorom tej kr�tkiej ods�ony dramatu. Shay Tal te� podchwyci�a s�owa Elina Tala. Uk�u�y j� tym bardziej, �e by� jej dalekim krewnym. Oczy rozb�ys�y jej �zami i oburzeniem.
��Do�� tego! Nie b�d� d�u�ej znosi� zniewag od ciebie i twoich przyjaci�. Nie b�d� ci si� d�u�ej naprzykrza�. Nigdy wi�cej nie b�d� si� z tob� spiera�. Po raz ostatni mnie widzisz, ty t�pog�owy i pod�y kacyku od siedmiu bole�ci�� i od tej twojej cielnej krowy kochanicy! Jutro o wschodzie s�o�ca na zawsze opuszczam Oldorando. Odejd� sama, odjad� na mej Wiernej, i wi�cej mnie nie zobaczycie.
Aoz Roon podni�s� d�onie wymownym gestem.
��Nikt nie opuszcza Oldorando bez mojego pozwolenia. Nie odejdziesz st�d, dop�ki nie padniesz mi do n�g, b�agaj�c o pozwolenie.
��Przekonamy si� rano�� rzuci�a zimno Shay Tal. Obr�ci�a si� na pi�cie i zebrawszy fa�dy lu�nego czarnego futra odmaszerowa�a w stron� p�nocnej bramy. Dol pokra�nia�a na twarzy.
��Pu�� j�, Aozie Roonie, wyp�d� j�. Nic tu po niej. Cielna krowa, dobre sobie, ty sucha szczapo!
��Nie wtr�caj si�. Za�atwi� to po swojemu.
��Pewnie ka�esz j� zabi�, jak innych. Uderzy� j� w twarz, lekko i na odczepnego, nie spuszczaj�c oczu z sylwetki odchodz�cej Shay Tal.
Pora by�a nocna, godzina snu dla wszystkich, mimo nisko p�on�cej na niebie Bataliksy. I chocia� niewolnicy wiercili si� w majakach p�dziennego snu, to niejeden wolny o tej porze by� jeszcze na nogach.
W izbie na szczycie Wielkiej Wie�y zebra�a si� w komplecie rada z�o�ona z mistrz�w siedmiu starych cech�w i dw�ch nowych, m�odszych mistrz�w siodlarzy i rymarzy oraz pasamonik�w. Przybyli te� trzej namiestnicy Aoza Roona i jeden z jego lord�w Zachodniego Stepu�� Dathka. Lord Embruddocku przewodniczy� zgromadzeniu, a s�u�ebne dziewki bez ustanku nape�nia�y drewniane kubki trutniokiem b�d� cienkim piwem. Po d�ugiej dyskusji g�os zabra� Aoz Roon.
��Ingsanie Atrayu, czekamy na twoj� opini� w tej sprawie.
Zwraca� si� do s�dziwego mistrza z siw� brod�, kt�ry rz�dzi� cechem wyrobnik�w metali, a jak dot�d jeszcze nie powiedzia� ani s�owa. Lata przygi�y plecy Ingsana Atraya i pobieli�y mu sk�pe w�osy, podkre�laj�c szeroko�� �ysej czaszki, z kt�rej to powodu uchodzi� za m�drca. Du�o si� u�miecha�, jak mia� w zwyczaju, chocia� jego oczy, przys�oni�te pomarszczonymi powiekami, niczego nie przegapi�y. Teraz te� si� u�miechn��, wygodnie rozparty na stosie sk�r, kt�rymi specjalnie dla niego wymoszczono posadzk�.
��Lordzie Embruddocku�� rzek��� cechy embruddockie tradycyjnie stoj� po stronie kobiet. W ko�cu kobiety to nasze r�ce do pracy, kiedy �owcy bawi� w terenie, no i tak dalej. Oczywi�cie, czasy si� zmieniaj�, tu zgadzam si� z tob�. Inaczej by�o w czasach lorda Walia Eina. Ale kobiety s� r�wnie� piastunkami wiedzy. Nie mamy ksi�g, lecz kobiety ucz� si� na pami�� i przekazuj� z pokolenia na pokolenie legendy plemienne, o czym mo�na si� przekona�, ilekro� opowiadamy Wielk� Opowie�� w dniach uroczysto�ci�
��Do rzeczy, prosz�, Ingsanie Atrayu�
��Ach, w�a�nie zmierza�em do tego, zmierza�em do tego. Z tej naszej Shay Tal to mo�e i trudny cz�owiek, czarodziejka i kobieta uczona, ciesz�ca si� wielkim rozg�osem. Nie robi nic z�ego. Je�li odejdzie, p�jd� za ni� inne kobiety, no i tak dalej, i to b�dzie nasza strata. My, mistrzowie, przychylamy si� do opinii, �e s�usznie zakaza�e� jej odej�cia.
��Oldorando to nie wi�zienie!�� zawo�a� Faralin Ferd.
Aoz Roon zby� go kiwni�ciem g�owy i powi�d� wzrokiem woko�o.
��Zwo�ali�my zebranie, poniewa� moi namiestnicy nie zgadzali si� ze mn�. Kto zgadza si� z moimi namiestnikami?
Pochwyci� spojrzenie Raynila Layana, nerwowo szarpi�cego sw� widlast� brod�.
��Mistrzu cechu garbarzy, ty zawsze lubisz zabiera� g�os�� co nam powiesz?
��Je�li o to chodzi��� Raynil Layan machn�� z lekcewa�eniem r�k�.�� S�k raczej w tym, jak zapobiec odej�ciu Shay Tal. Z �atwo�ci� mo�e si� wymkn��, je�li taka jej wola. Istnieje te� uniwersalna zasada� Inne kobiety pomy�l�� Ot� nie chcemy niezadowolenia w�r�d kobiet. Ale jest przecie� Vry, na przyk�ad, druga rozumna kobieta, a przy tym �adna, no i nie sprawia �adnych k�opot�w. Gdyby� zrewidowa� swoj� decyzj�, zaskarbi�by� sobie wdzi�czno�� wielu�
��Wal bez ogr�dek i nie cackaj si� ze s�owami�� rzek� Aoz Roon. Jeste� teraz mistrzem, tak jak pragn��e�, i nie musisz si� przed nikim p�aszczy�.
Nikt nie zabiera� g�osu. Aoz Roon mierzy� ich w�ciek�ym wzrokiem. Unikali jego spojrzenia, kryj�c g�by w kubkach. Odezwa� si� Eline Tal:
��Czym my si� przejmujemy? Co nam za r�nica? Niech sobie idzie.
��Dathka!�� warkn�� lord.�� Mo�e nas dzisiaj zaszczycisz cho�by jednym s�owem, skoro nie pokaza� si� tw�j przyjaciel Laintal Ay?
Dathka odstawi� kubek i spojrza� Aozowi Roonowi prosto w oczy.
��Ca�� t� dyskusj�, t� gadanin� o zasadach� uwa�am za brednie. Wszystkim nam wiadomo, �e ty i Shay Tal prywatnie macie ze sob� na pie�ku. Sam wi�c decyduj, co zrobi�. Wyrzu� j� na zbity �eb, skoro masz okazj�. Po co nas w to mieszasz?
��Bo to dotyczy was wszystkich!�� Aoz Roon wyr�n�� pi�ci� w pod�og�.�� Na kamie�, dlaczego ta baba tak si� zawzi�a na mnie� na nas wszystkich? Nie rozumiem. Co za parszywy robak toczy jej szleje? Ma t� swoj� akademi�, czy nie? Uwa�a si� za spadkobierczyni� d�ugiej linii intrygantek� Loilanun, Loily Bry, kt�ra zosta�a �on� Ma�ego Juliego� Ale dok�d ona p�jdzie? Co si� z ni� stanie?
Wyrzuca� z siebie te pytania jako� bez �adu i sk�adu. Nikt mu nie odpowiedzia�. Dathka zrobi� to ju� za nich, cho� w skryto�ci byli zaszokowani jego s�owami. Aoz Roon nie mia� nic wi�cej do powiedzenia. Zako�czy� zebranie. Wymykaj�cego si� Dathk� z�apa� za r�kaw Raynil Layan.
��Chytr� mow� wyg�osi�e��� szepn��.�� Po usuni�ciu Shay Tal ta, na kt�r� masz ochot�, stanie na czele akademii, no nie? W�wczas potrzebne jej b�dzie twoje poparcie�
��Chytro�� pozostawiam tobie, Raynilu Layanie�� powiedzia� Dathka, wyszarpuj�c r�k�.�� Tylko nie wchod� mi w drog�.
Bez trudu odnalaz� Laintala Aya. Mimo p�nej pory Dathka wiedzia�, dok�d si� uda�. W swej rozwalonej wie�y Shay Tal pakowa�a manatki w otoczeniu licznych przyjaci�, kt�rzy przybyli j� �egna�. By�a Amin Lim z dzieckiem i Vry, i Laintal Ay z Oyre, i jeszcze par� innych kobiet.
��No i jaki wyrok?�� spyta� Laintal Ay, podchodz�c do niego na stronie.
��Nijaki.
��Nie zatrzyma jej, je�li ona nie zmieni zdania?
��Zale�y, ile wypij�, on i Eline Tal, i reszta bandy� no i jeszcze ten pod�y lizus Raynil Layan.
��Ona nie jest ju� m�oda, Dathka. Czy powinni�my j� pu�ci�?
Dathka wzruszy� ramionami, uciekaj�c si� do jednego ze swych ulubionych gest�w, zerkaj�c przy tym na Vry i Oyre, kt�re w pobli�u nadstawia�y uszu.
��Odejd�my z Shay Tal, zanim Aoz Roon nas pozabija�� ja jestem got�w, je�li te dwie panny p�jd� z nami. Udamy si� do Sibornalu, ca�� gromadk�.
��M�j ojciec nigdy nie zabije ciebie ani Laintala Aya�� wtr�ci�a Oyre.�� Pleciesz i tyle, oboj�tne co by�o w przesz�o�ci.
Dathka znowu wzruszy� ramionami.
��Jeste� gotowa r�czy� za jego czyny po odej�ciu Shay Tal? Czy mo�emy mu zaufa�?
��Tamto min�o i nie wr�ci�� rzek�a Oyre.�� Ojciec ustatkowa� si�, jest ju� szcz�liwy z Dol i nie k��c� si� tyle, co kiedy��� nie teraz, gdy ona spodziewa si� dziecka.
��Oyre�� powiedzia� Laintal Ay�� �wiat jest d�ugi i szeroki. Odejd�my z Shay Tal, jak radzi Dathka, i zacznijmy nowe �ycie. Zabierz si� z nami, Vry, tutaj nie b�dziesz bezpieczna bez wsparcia Shay Tal.
Vry dot�d milcza�a. Swoim zwyczajem trzyma�a si� na uboczu, jakby jej w og�le nie by�o, teraz jednak rzek�a stanowczo:
��Ja nie mog� st�d odej��. Pochlebia mi twoja, Dathko, mi�a propozycja, ale ja musz� zosta� bez wzgl�du na to, co zrobi Shay Tal. Moja praca przynosi wreszcie owoce, co mam nadziej� niebawem og�osi�.
��Ci�gle nie mo�esz znie�� mojego towarzystwa, prawda?�� powiedzia� z ponur� min�.
��Och, by�abym o czym� zapomnia�a�� rzek�a s�odko. Odesz�a unikaj�c zas�pionego wzroku Dathki i przecisn�a si� mi�dzy kobietami do Shay Tal.
��Musisz wymierzy� ca�y dystans, Shay Tal. Nie zapomnij. Ka� niewolnikowi codziennie zlicza� kroki mustanga w ustalonym kierunku. Zapisuj dane co wiecz�r. Ustal odleg�o�� do krainy Sibornalu. Jak najdok�adniej.
Shay Tal patetycznie kr�lowa�a w�r�d paplaniny i szloch�w wype�niaj�cych izb�. Ilekro� zwracano si� do niej, jej jastrz�bie oblicze pozostawa�o nieprzeniknione, jak gdyby duchem by�a ju� daleko. M�wi�a niewiele i owo niewiele wypowiada�a beznami�tnie.
R�wnie beznami�tnie Dathka popatrzy� na �ciany, na zawi�e desenie porost�w. W ko�cu spojrza� na Laintala Aya i kiwn�� na niego wskazuj�c dyskretnie drzwi. Kiedy Laintal Ay pokr�ci� g�ow�, Dathka skrzywi� si�, jak to on, i wyszed� cichaczem.
��Szkoda, �e kobiet nie mo�na tresowa� tak jak mustangi�� rzuci� na odchodne.
��On ma dusz� tak samo szpetn� jak g�bꠗ rzek�a Oyre ze wzgard�. Razem z Vry zaci�gn�y Laintala Aya do k�ta i szeptem zacz�y mu t�umaczy�: Nie wolno dopu�ci� do odej�cia Shay Tal jutro rano, musi im pom�c w przekonaniu Shay Tal, �eby zaczeka�a do nast�pnego dnia.
��Nonsens. Skoro chce jecha�, to niech jedzie. Chyba nie b�dziemy tego wa�kowa� od pocz�tku. Najpierw wy nie chcecie odej��, teraz nie chcecie, �eby ona odesz�a. Hen za palisad� jest �wiat, o kt�rym nie macie zielonego poj�cia.
Spokojnie zdj�a z niego jak�� s�omk� po mustangu.
��Tak, �wiat podboj�w. Wiem� w k�ko o nim s�ysz� od ojca. Chodzi o to, �e jutro b�dzie za�mienie.
��To rzecz powszechnie wiadoma. Min�� rok od ostatniego.
��Jutrzejsze b�dzie troch� inne, Laintalu Ayu�� rzek�a ostrzegawczo Vry.�� My tylko chcemy, aby Shay Tal prze�o�y�a swoje odej�cie. Je�li odejdzie w dniu za�mienia, ludzie skojarz� te dwa fakty. Podczas gdy my wiemy, �e nie ma mi�dzy nimi zwi�zku.
Laintal Ay zmarszczy�, czo�o.
��I co z tego?
Popatrzy�y na siebie z zak�opotaniem.
��Uwa�amy, �e je�li odejdzie jutro, mo�e to sprowadzi� na nas nieszcz�cie.
��Ha! Wi�c jednak uwa�acie, �e jest jaki� zwi�zek� Typowo babska logika! Skoro taki zwi�zek istnieje, to chyba nie ma �adnego sposobu, aby go unikn��?
Oyre zakry�a twarz w przesadnym oburzeniu.
��M�ska logika� Ka�dy wykr�t dobry, aby nic nie robi�, prawda?
��Wy, j�dze, zawsze w�ciubiacie nosy w nie swoje sprawy.
Obra�one zostawi�y go w k�cie i z powrotem wmiesza�y si� w t�umek otaczaj�cy Shay Tal. Stare kobiety trajkota�y jak naj�te, gadaj�c o cudzie na Rybim Jeziorze, gadaj�c ob�udnie, patrz�c ob�udnie, czy ich wspominki docieraj� do zaaferowanej Shay Tal, kt�ra niczym nie zdradza�a ani tego, �e je s�yszy, ani �e widzi.
��Wygl�dasz na porz�dnie znudzon� �yciem�� zauwa�y�a Rol Sakil.�� Mo�e po dotarciu do tego Siboralu wyjdziesz za m�� i b�dziesz �y�a szcz�liwie, o ile m�czy�ni s� tam zbudowani tak jak tutaj.
��Mo�e tam s� zbudowani lepiej�� odpar�a w�r�d chichot�w kt�ra� z bab. Prze�ciga�y si� w propozycjach rozmaitych ulepsze�. Shay Tal dalej pakowa�a si� bez u�miechu. Rzeczy mia�a niewiele. Zebra�a je w ko�cu do dw�ch sk�rzanych work�w i zwr�ci�a si� do t�umku kobiet w izbie z pro�b�, aby sobie posz�y, gdy� pragnie odpocz�� przed podr�. Podzi�kowa�a im za przybycie, pob�ogos�awi�a i obieca�a, �e ich nigdy nie zapomni. Z�o�y�a poca�unek na czole Vry. Po czym przyzwa�a do siebie Oyre i Laintala Aya. Uj�wszy d�o� Laintala Aya w swych szczup�ych d�oniach, spojrza�a mu w oczy z niezwyk�� czu�o�ci�. Przem�wi�a dopiero w�wczas, gdy wszyscy pr�cz Oyre opu�cili izb�.
��B�d� ostro�ny we wszystkim, co robisz, poniewa� jeste� za ma�o samolubny, za ma�o troszczysz si� o siebie samego. Rozumiesz, Laintalu Ayu? Ciesz� si�, �e nie walczy�e� o w�adz�, kt�r� masz prawo uwa�a� za swoje dziedzictwo, a kt�ra nie przynios�aby ci nic pr�cz �a�o�ci.�� Zwr�ci�a pe�n� powagi twarz do Oyre.�� Jeste� mi droga, bo wiem, jak droga jeste� Laintalowi Ayowi. Na po�egnanie przyjmij ode mnie rad�: jak najszybciej zosta� jego �on�. Nie wyznaczaj ceny na swoje serce, jak uczyni�am to ja, jak uczyni� ongi� tw�j ojciec�� to droga ku nieuchronnej zgubie, co pojmujemy poniewczasie. By�am zbyt dumna za m�odu.
��Nie jeste� zgubiona. Masz jeszcze do�� dumy w sobie�� powiedzia�a Oyre.
��Mo�na by� i zgubion�, i mie� w sobie dum�. Zwa�, co m�wi� ja, kt�ra rozumiem twoje opory. Laintal Ay jest mi niemal synem i nigdy nie b�d� mia�a innego. On ci� kocha. Kochaj go�� nie tylko dusz�, ale i cia�em. Cia�a s� po to, �eby p�on�y w ogniu, nie w�dzi�y si� w dymie.
Spojrza�a w d� na swoje w�asne wyschni�te cia�o i skin�a im na po�egnanie. Zachodzi�a Bataliksa, zapada�a prawdziwa noc.
Kupcy przybywali do Oldorando coraz liczniej i ze wszystkich stron �wiata. Cenn� s�l przywo�ono z p�nocy i z po�udnia, cz�sto kozi� karawan�. Regularny szlak handlowy bieg� teraz przez step od Oldorando na zach�d, wydeptany przez kupc�w z Kace, kt�rzy sprowadzali przedmioty zbytku, takie jak klejnoty, szk�o barwione, zabawki, instrumenty muzyczne b�yszcz�ce jak srebro oraz trzcin� cukrow� i owoce; od handlu wymiennego woleli pieni�dz, kt�rego Oldorando nie mia�o, wi�c jako zap�at� przyjmowali zio�a, sk�ry futerkowe, zamsz i zbo�e. Niekiedy kace�czycy u�ywali ko�atk�w jako zwierz�t jucznych, ale w miar� ocieplania si� klimatu zwierz�ta te wyst�powa�y coraz rzadziej. Nadal �ci�gali kupcy i kap�ani z Borlien, chocia� z dawien dawna pozosta� w nich strach przed podst�pnym s�siadem z p�nocy. Na sprzeda� mieli broszury i karty z wierszowanymi opowie�ciami grozy, a tak�e garnki i patelnie ze szlachetnych stop�w metali. Przer�nymi drogami ze wschodu ci�gn�li liczni kupcy, a czasami i karawany. Czarnosk�rzy mali m�czy�ni z grupami niewolnych Madis�w lub fagor�w kursowali regularnie po trasach, na kt�rych Oldorando by�o zaledwie kr�tkim postojem na szlaku. Sprzedawali misternej roboty bi�uteri� i ozdoby, za kt�rymi szala�y oldorandzkie kobiety. Chodzi�y s�uchy, �e niekt�re z nich zabiera�y si� w dalsz� drog� z czarnymi m�czyznami, a pewne by�o, �e ci ludzie wschodu handlowali m�odymi Madiskami, kt�re ogniste i cudnej urody wi�d�y jednak zamkni�te w wie�y. Mimo z�ej s�awy tolerowano owych handlarzy ze wzgl�du na ich towary�� nie tylko ozdoby, ale i tkane kobierce, dywany, gobeliny, szale, jakich Oldorando nigdy jeszcze nie widzia�o.
Wszyscy ci podr�ni potrzebowali kwater. Ich obozowiska sta�y si� plag�. Niewolnicy oldorandcy w pocie czo�a wznie�li osobne miasteczko w cieniu po�udniowych wie�, szyderczo nazwane Pauk. Tu odbywa� si� ca�y handel, tu w s�siedztwie stajni i karczem, w w�skich zau�kach handlarze sk�r i inni kupcy za�atwiali swoje interesy, przez jaki� czas bowiem nie mieli prawa wst�pu do w�a�ciwego Oldorando. Ich szeregi jednak ros�y i niekt�rzy osiedlali si� w mie�cie, przenosz�c tam swoj� profesj� i swoje grzechy. Oldorandczycy r�wnie� uczyli si� sztuki handlowania. Nowi kupcy stawali przed Aozem Roonem z petycjami o specjalne przywileje, ��cznie z prawem bicia monety. Sprawa ta zaprz�ta�a ich umys�y daleko bardziej ni� jakiekolwiek problemy z akademi�, kt�r� uwa�ano za strat� czasu.
Grupa takich oldorandzkich kupc�w w liczbie sze�ciu, wygodnie rozpartych w siod�ach, wraca�a do Oldorando z udanej wyprawy. O wschodzie Freyra zatrzymali mustangi na wzg�rzu od p�nocy, w pobli�u brassimipowego zagonu, sk�d wida� by�o skraj miasta w szar�wce ch�odnego �witu. W nieruchomym powietrzu dolatywa�y do nich g�osy z oddali.
��Patrzcie�� wykrzykn�� jeden z m�odszych kupc�w, os�aniaj�c oczy.�� Jakie� zamieszanie pod bram�. Lepiej jed�my inn� drog�.
��Chyba nie fugasy, co?
Wszyscy wyt�yli wzrok. Wida� by�o gromad� ludzi, m�czyzn i kobiet, wysypuj�cych si� z miasta. Za bram� cz�� z nich niezdecydowanie przystan�a, powoduj�c rozdzia� na dwie grupy. Reszta pod��a�a dalej.
��To nic powa�nego�� stwierdzi� m�ody kupiec i spi�� mustanga ostrogami. W Embruddocku mia� kobiet�, a w kieszeni now� b�yskotk� dla niej, i bardzo spieszy� si� na spotkanie. Odej�cie Shay Tal nic dla niego nie znaczy�o. Wkr�tce wzesz�a Bataliksa, doganiaj�c swego towarzysza na niebie.
Zi�b, blady �wit z deszczem wisz�cym w powietrzu, dreszcz przygody, ona sama, wszystko wydawa�o jej si� nierealne. W milcz�cym po�egnaniu przycisn�a do piersi Vry, nie czuj�c �adnego wzruszenia. Us�u�na niewolnica Maysa Latra pomog�a jej znie�� na d� skromny dobytek. Pod wie��, trzymaj�c za cugle dwa mustangi, swojego i Shay Tal, czeka�a Amin Lim, z wielkim smutkiem �egnaj�ca m�a i male�kie dziecko; oto�� pomy�la�a Shay Tal�� po�wi�cenie wi�ksze ni� moje. Ja si� ciesz�, �e odchodz�. Dlaczego Amin Lim idzie ze mn�, nigdy si� nie dowiem. Ale poczu�a przyp�yw sympatii do przyjaci�ki�� sympatii i zarazem pewnego lekcewa�enia.
Odchodzi�y z ni� cztery kobiety; Maysa Latra, Amin Lim oraz dwie m�ode uczennice, gorliwe adeptki akademii. Wszystkie na mustangach i w towarzystwie niewolnika, rzeza�ca Hamadranabaila, kt�ry pieszo wi�d� dwa juczne mus�angi i par� ostrych ps�w my�liwskich w kolczastych obro�ach Orszak ten odprowadza�y kobiety i kilku starszych m�czyzn, wykrzykuj�c s�owa po�egnania, a nawet rady, powa�ne lub �artobliwe�� co komu przysz�o do g�owy.
Laintal Ay i Oyre, blisko siebie, ale jakby nie widz�c si� nawzajem, czekali w bramie, �eby po raz ostatni rzuci� okiem na Shay Tal. Pod bram� tkwi� w swym czarnym futrze Aoz Roon we w�asnej osobie, z za�o�onymi r�kami, z brod� opuszczon� na piersi. Przy nim Siwk� trzyma� Eline Tal, kt�ry tym razem nie wygl�da� weselej ni� jego lord. Za swoim milcz�cym przyw�dc� stali gromad� m�czy�ni, powa�ni, d�onie wsun�wszy pod pachy.
Aoz Roon wskoczy� na siod�o natychmiast po przeje�dzie Shay Tal i ruszy� st�pa nie za ni�, tylko obok go�ci�ca, nieco ukosem. Jad�c tak oboje musieliby si� spotka� w miejscu oddalonym o kawa�ek drogi, na skraju lasu. Zanim dotar� do tego miejsca, Aoz Roon odbi� od go�ci�ca, obieraj�c niemal r�wnoleg�� tras� pomi�dzy drzewami. Kobieca kawalkada L �kaj�c� bezg�o�nie Amin Lim na czele pod��a�a spokojnie go�ci�cem. Ani Aoz Roon, ani Shay Tal nie pr�bowali zagadn�� si� czy cho�by spojrze� na siebie.
Freyr jeszcze nie wyszed� zza chmur poranka, tote� �wiat by� nadal wyprany z barw. Grunt podnosi� si�, go�ciniec zw�a�, drzewa ros�y coraz g�ciej. Potem grunt opad� i zjechali na bezdrzewne, grz�skie dno kotliny, �aby uskakiwa�y z chlupotem przed nadci�gaj�c� kawalkad�. Mustangi powoli brn�y p zez mokrad�a, z obrzydzeniem nurzaj�c kopyta i wzbijaj�c ��ty mu�, kt�ry m�ci� lustro wody. Las na drugim brzegu moczaru zmusi� je�d�c�w do zwarcia szyk�w. Jak gdyby dopiero teraz zauwa�aj�c Aoza Roona, Shay Tal zawo�a�a d�wi�cznym g�osem:
��Nie musisz nas �ciga�.
��Konwojuj� pani�, nie �cigam. Wyprowadzam bezpiecznie z Oldorando. Ten zaszczyt s�usznie si� pani nale�y.
Na tym zako�czyli rozmow�. Posuwaj�c si� dalej, wjechali na poro�ni�te chaszczami wzniesienie. Od jego szczytu mogli pod��a� wygodnym szlakiem kupc�w wiod�cym w kierunku p�nocno-wschodnim do Chalce i dalekiego Sibornalu�� jak dalekiego, tego nikt nie wiedzia�. Na opadaj�cym za grani� stoku znowu zaczyna� si� las. Aoz Roon pierwszy osi�gn�� gra� i zatrzyma� si� tam z pos�pn� min�, ustawiwszy Siwk� wzd�u� grzbietu, przez kt�ry przeje�d�a�y kobiety. Shay Tal zawr�ci�a Wiern� i z jasn�, pogodn� twarz� podjecha�a mu na spotkanie.
���adnie z twojej stropy, �e pofatygowa�e� si� taki kawa� drogi.
���ycz� bezpiecznej podr�y�� odpar� sztywno, wci�gaj�c brzuch i prostuj�c si� w siodle.�� Zauwa�, �e nie pr�bujemy przeszkodzi� ci w odej�ciu.
Jej g�os z�agodnia�.
��Nigdy ju� si� nie zobaczymy, umarli�my od dzi� dla siebie. Czy�by�my zniszczyli sobie nawzajem �ycie, Aozie Roonie?
��Nie wiem, o czym m�wisz?
��Wiesz, dobrze wiesz. Od male�ko�ci skakali�my sobie do oczu. Rzeknij mi s��wko, przyjacielu, na po�egnanie. Nie uno� si� dum�, jak ja zawsze czyni�am; nie w takiej chwili.
Zacisn�wszy szcz�ki spogl�da� na ni� w milczeniu.
��Prosz� ci�, Aozie Roonie, jedno szczere s�owo na po�egnanie. Wiem a� za dobrze, �e powiedzia�am ci �nie� o jeden raz za du�o.
Kiwn�� g�ow�.
��Masz swoje szczere s�owo.
Obejrza�a si� nerwowo, po czym pchn�a Wiern� krok bli�ej, a� ich mustangi zetkn�y si� bokami.
��Teraz, gdy odchodz� na zawsze, powiedz mi przynajmniej, �e w g��bi serca �ywisz do mnie to samo uczucie, co kiedy�, gdy byli�my m�odzi.
Parskn�� �miechem.
��Zwariowa�a�. Nigdy nie patrzy�a� realnie na �wiat. By�a� zbyt poch�oni�ta sob�. Teraz nie �ywi� do ciebie �adnego uczucia, ani ty do mnie, tylko ty boisz si� spojrze� prawdzie w oczy.
Wyci�gn�a do niego r�ce, lecz cofn�� si�, szczerz�c z�by niczym pies.
��K�amstwo, Aozie Roonie, wierutne k�amstwo! Zdob�d� si� chocia� na gest� zdob�d� si�, ty okrutniku, na po�egnalny poca�unek, gdy odchodz�, ja, kt�ra tyle przez ciebie wycierpia�am. Gesty s� wi�cej warte ni� s�owa.
��Wielu my�li inaczej. S�owo wypowiedziane zostaje na zawsze.
�zy pop�yn�y jej z oczu i rozmaza�y si� po wychud�ych policzkach.
��Bodajby ci� po�ar�y mamuny!
Szarpni�ciem cugli zawr�ci�a klacz w miejscu i galopem pogna�a w las, za swoj� male�k� karawan�.
Wyprostowany w siodle, jakby kij po�kn��, przez chwil� nie rusza� si� z miejsca i patrzy� przed siebie, �ciskaj�c w gar�ci wodze, a� zbiela�y mu k�ykcie. Potem delikatnie �ci�gn�� wodze i pchn�� Siwk� mi�dzy drzewa, ukosem oddalaj�c si� od Oldorando, nie troszcz�c si� o Elina Tala, kt�ry czeka� w pe�nej poszanowania odleg�o�ci. Siwka nabiera�a rozp�du na zboczu, poganiana przez je�d�ca. Wkr�tce przesz�a w pe�ny galop, ziemia ucieka�a im spod kopyt i wszyscy ludzie znikn�li z oczu. Aoz Roon wzni�s� wysoko praw� pi��.
��Wied�ma z g�owy, duszy l�ej!�� zawo�a�. Dziki �miech wyrwa� mu si� z gard�a, gdy tak p�dzi� na z�amanie karku.
W tyle zosta�y pos�pne regiony Mordriatu, pe�ne ech w�wozy, pogruchotane �ciany skalne, nieoczekiwanie zaciszne wrzosowiska, szare g��bokie doliny, w kt�rych wiecznie k��bi�y si� dymy, jakby to ogie�, a nie l�d modelowa� twarde rysy pustkowi. Krucjata, rozbita ha wiele grup i grupek, z mozo�em przedziera�a si� przez p�askowy�, bezludny, je�li nie liczy� Madis�w z ich stadami, i chmar ptactwa. Oboj�tne na otoczenie fagory niezmordowanie par�y na po�udniowy wsch�d.
Kzahhn Hrastyprtu, Hrr-Brahl Yprt, wi�d� swoje zast�py wci�� naprz�d. Brn�li w�r�d powodzi wschodniej r�wniny oldorandzkiej, kt�re nie wygasi�y ognia zemsty w ich szlejach, cho� wielu pad�o. Choroba i ataki bezlitosnych Syn�w Freyra przerzedzi�y szeregi ancipit�w. Nie przyjmowa�y ich te� z otwartymi ramionami niewielkie komponenty fagor�w, przez kt�rych tereny w�drowali. Pozbawione kaidaw�w, za to cz�sto posiadaj�c liczne rzesze niewolnik�w, ludzi b�d� Madis�w. komponenty te prowadzi�y osiad�y tryb �ycia i zaciekle broni�y swoich terytori�w przed wszelkimi intruzami.
Hrr-Brahl Yprt ze wszystkich opa��w wychodzi� zwyci�sko. Jedynie nad chorob� nie mia� w�adzy. Jego kohorty wyprzedza�a wie�� o pochodzie, id�ca z fal� uciekinier�w przez p� kontynentu. Hrr-Brahl Yprt w�a�nie stan�� ze swymi dow�dcami na brzegu szeroko rozlanej rzeki. Fagorza horda nie wiedzia�a, �e lodowaty nurt sp�ywa� z tych samych wy�yn Nktryhk, z kt�rych wyruszy�a krucjata przeciwko Synom Freyra, o tysi�c mil st�d.
��Tu nad tymi wodami staniemy na dwie w�dr�wki Bataliksy po niebie�� rzek� Hrr-Brahl Yprt do swych dow�dc�w,�� Przednie stra�e rozejd� si� brzegiem w obie strony i znajd� such� drog�. Wska�� j� oktawy �r�dpowietrzne.
Gwizdni�ciem wezwa� kraka, kt�ry zabra� si� do czyszczenia mu futra z kleszczy. Kzahhn zrobi� to z roztargnieniem, gdy� inne rzeczy chodzi�y mu po szlejach, ale te drobne stworzenia sta�y si� nagle dokuczliwe, Mo�e za spraw� ciep�a w otaczaj�cej ich dolinie. Wra�e ciep�o zbiera�o si� w kr�gu jej wysokich zielonych �cian jak woda w studni. Czeka�a ich niebawem trzecia �lepota. P�niej odwr�t na ch�odniejsze le�e. Ale wprz�d zemsta. Zgoni� Zzhrrka i wyruszy� rozejrze� si� w po�o�eniu, a ptak wisia� nad nim bij�c z rzadka skrzyd�ami. Mogli tu zaczeka�, a� do��czy reszta si�, rozci�gni�tych na przestrzeni paru dziesi�tk�w mil. Zatkni�to sztandary, puszczono kaidawy na popas. S�u�ba rozbi�a namioty dla starszyzny. Ustalono porz�dek posi�k�w i rytualnych ceremonii.
Bataliksa z wrednym Freyrem sta�y wysoko nad obozem, gdy kzahhn Hrastyprtu wkroczy� do swego namiotu i odpi�� nacz�ek. Znad krzepkich bark�w wysun�� do przodu d�ug� g�ow�, po��dliwie nachylaj�c si� ca�ym swoim masywnym cia�em, wychudzonym teraz po trudach w�dr�wki. Pow��czyste rz�sy opu�ci� tworz�c czerwone szparki z oczu, kt�rymi wzd�u� nosa zezowa� na swoje cztery fildy. Czochra�y si� i poszturchiwa�y, oczekuj�c w namiocie jego nadej�cia. Zzhrrk wpad� do namiotu, lecz Hrr-Brahl Yprt zrzuci� go na ziemi�. Ptak zatrzepota� skrzyd�ami, �api�c r�wnowag�, niezdarnie wyl�dowa� i czym pr�dzej wydrepta� z namiotu. Hrr-Brahl Yprt przes�oni� za nim wyj�cie kocem. Zacz�� zdejmowa� rynsztunek, sw�j kaftan bez r�kaw�w i pas ze sk�rzan� torb�, nie odrywaj�c oczu od czw�rki oblubienic, przenosz�c w�adcze spojrzenie z jednej na drug�. Wci�gn�� w nozdrza zapach ka�dej z nich. Ukrywa�y podniecenie iskaj�c si� z kleszczy lub poprawiaj�c sobie w�osy d�ugiej bia�ej sier�ci, aby mign�� mu pe�nymi wymionami przed oczyma. Chyli�y si� ku niemu orle pi�ra na ich g�owach. Fildy parska�y, zapuszczaj�c w nozdrza bia�awe mlecze.
��Ty!�� rzek� wskazawszy jedn� z samic w pe�nej rui. Jej towarzyszki przycupn�y w k�cie namiotu, gdy tymczasem wybranka obr�ci�a si� ty�em do m�odego kzahhna i wypi�a zad. Przyst�pi� i w podsuni�te mu cia�o wsadzi� trzy palce, po czym wytar� je w czarn� sier�� pyska. Bez dalszych ceregieli dosiad� i przygi�� fild� swym ci�arem, a� opad�a na czworaki. Z wolna chyl�c si� coraz ni�ej pod jego pchni�ciami, wspar�a szerokie czo�o na dywanie. Po sko�czonej kopulacji, gdy pozosta�e fildy przybieg�y obw�chiwa� siostr�, Hrr-Brahl Yprt naci�gn�� rynsztunek i wymaszerowa� z namiotu. Nawr�t chuci mia� nast�pi� za trzy tygodnie.
Komendant krucjaty, Yohl-Gharr Wyrrijk oczekiwa� go z kamiennym spokojem. Stan�li twarz� w twarz, oko w oko. Yohl-Gharr Wyrrijk wskaza� na niebo.
��Dzie� idzie�� powiedzia�.�� Oktawy si� zacie�niaj�. Kzahhn podni�s� wzrok i pomacha� pi�ci�, oczyszczaj�c z krak�w niebo nad g�ow�. Patrz�c na uzurpatora Freyra u�wiadomi� sobie, �e on podkrada si� z ka�dym dniem coraz bli�ej do Bataliksy, jak paj�k do swojej ofiary w sieci. Nied�ugo ju�, nied�ugo, Freyr skryje si� w brzuchu przeciwniczki. Wtedy zast�py b�d� ju� u celu. Wtedy uderz� i wybij� ca�y pomiot Freyra osiad�y w miejscu, w kt�rym poleg� szlachetny prabykun Hrr-Brahla Yprta, i wtedy spal� miasto i wyma�� je z pami�ci. I dopiero wtedy on i jego dru�yna dost�pi� zaszczytnej uwi�zi. Takie my�li dr��y�y mu szleje niczym krople wody powoli skapuj�ce z lodowych sopli, kt�re topniej� i znikaj� z pluskiem, zap�adniaj�c ziemi� swoj� ros�.
��Dwaj siewcy zbli�aj� si� do siebie�� warkn��.
P�niej kaza� niewolnemu cz�owiekowi zad�� w ko�atkowy r�g i przynie�� keratynowe figurki ojca i praprabykuna. M�ody kzahhn zauwa�y�, �e mimo troskliwej opieki obie figurki uleg�y zniszczeniu w trakcie d�ugiej w�dr�wki. Przed szeregami komponentu, zebranego nad czarn� wod�, Hrr-Brahl Yprt pokornie zapad� w trans. Zgodnie ze swoj� natur� wszyscy zamarli jak jeden m��, jakby ocean powietrza sku� ich lodem. Nie wi�ksza od �nie�nego kr�lika zjawa praprabykuna przysz�a na czworakach, jak to ongi� bywa�o u fagor�w, dawno, dawno temu, kiedy Bataliksa jeszcze nie wpad�a w paj�cz� sie� Freyra.
��Rogi do g�ry�� powiedzia� �nie�ny kr�lik.�� Nie daruj wrogom, nie daruj nadchodz�cej zieleni, zro� ziele� czerwonymi sokami Syn�w Freyra, kt�ry j� sprowadzi� w miejsce lubej bieli.
Przyszed� tak�e keratynowy ojciec, niewiele wi�kszy, wyczarowuj�c synowi w bladych szlejach ci�g obraz�w. Przed zamkni�tymi oczyma Hrr-Brahla Yprta pojawi� si� �wiat, pulsuj�cy w ka�dej ze swych trzech cz�ci. Z opar�w jego jestestwa bieg�y z�ote wst�gi oktaw �r�dpowietrznych, niczym zwoje d�ugich nitek wok� zaci�ni�tej pi�ci, i wok� zaci�ni�tych pi�ci innych s�siednich �wiat�w, opl�tuj�c r�wno i umi�owan� Bataliks�, i paj�ka Freyra. Wszom podobne istoty mkn�y po nitkach z piskliwym kwileniem.
Hrr-Brahl Yprt podzi�kowa� ojcu za obrazy migaj�ce w szlejach. Widywa� je ju� wielokrotnie. Znali je wszyscy obecni. Trzeba je by�o powtarza�. Stanowi�y gwiazdy przewodnie krucjaty. Bez powt�rki ich �wiat�a gas�y, a nabita szlejami czaszka zmienia�a si� w jak�� jaskini� zapomnienia, zawalon� �cierwem zdech�ych w�y. Dzi�ki powt�rkom jasno sobie u�wiadamiano, �e potrzeby jednego fagora s� potrzebami ca�ego �wiata, kt�ry ci, co przenie�li si� na �wiat s�siedni, nazwali Hrl-Ichor Yhar, za� potrzeby Hrl-Ichor Yhar s� potrzebami fagora. Przysz�a kolej na obrazy zaludnione Synami Freyra: oktawy �r�dpowietrzne pa�aj�, Synowie wal� si� na ziemi� chorzy, wal� si� i albo mr�, albo przybieraj� mniejsz� posta�. Czas taki ju� kiedy� nadszed�. Czas taki nadejdzie niebawem. Przesz�o�� i przysz�o�� stanowi� dzie� dzisiejszy. Tak si� stanie, gdy Freyr ca�y zniknie w Bataliksie. I wtedy nadejdzie czas, aby uderzy栗 uderzy� na wszystkich, ale przede wszystkim na tych, kt�rych ojcowie zabili Wielkiego Kzahhna Hrr-Tryhka Hrasta.
Pami�taj. B�d� dzielny, b�d� nieub�agany. Nie odst�p ani o w�os od planu przekazanego przez d�ugi szereg przodk�w.
Powia�o dawnymi dniami, czym� dalekim, przyt�ch�ym, a prawdziwym. Jak gromada anio��w mign�li antenaci na lodowych prapolach szcz�liwo�ci. �r�dpowietrzne kanony sz�y milionami, bez ustanku.
Pami�taj. Gotuj si� na nowe czasy. Rogi do g�ry.
M�ody kzahhn powoli wyszed� z transu. Bia�y krak przysiad� na jego lewym ramieniu. Haczykowatym dziobem pieszczotliwie rozczesa� sier�� na barkach swego pana i zabra� si� do kleszczy. Ponownie zad�to w r�g, �l�c �a�obny ton za lodowat� rzek�. Sm�tn� nut� s�ycha� by�o daleko, tam gdzie gromadka fagor�w odbi�a od macierzystego komponentu. By�o ich o�mioro, sze�� gild i dwa bykuny. Jeden stary rudy kaidaw, za stary pod wierzch, d�wiga� im bro� i prowiant. Kilka dni wcze�niej, za pomy�lnego panowania Bataliksy na niebie, pojmali sz�stk� Madis�w, m�czyzn i kobiet, kt�rzy razem ze swymi zwierz�tami wlekli si� w ogonie migracyjnej karawany, zd��aj�cej ku przesmykowi Chalce. Zwierz�ta upiekli i zjedli na miejscu, swoim zwyczajem wygryz�szy im gard�a. Nieszcz�snych Madis�w powi�zali g�siego i pognali w dalsz� drog�. Jednak z powodu op�nienia marszu przez poganianych, jak i zw�oki na uczt� zgubili sw�j komponent. Zap�dzili si� niew�a�ciwym brzegiem strumienia, kt�ry rwa� jak g�rski potok. W g�rach spad�y ulewne deszcze, strumie� wyst�pi� z brzeg�w i zostali odci�ci.
Tej bataliksowej nocy fagory rozbi�y ob�z na mrocznej polance u podn�a wysokich rad�abab, uwi�zuj�c Madis�w do cienkiego drzewka, pod kt�rym pragnostycy mogli si� jako tako przespa� na kupie. Same leg�y opodal wyci�gni�te na wznak; k raki sfrun�y im na piersi i pochowa�y g�owy w ciep�ym futrze. Fagory z miejsca zapad�y w kamienny sen bez marze�, jakby sposobi�y si� do uwi�zi. Zbudzi�o j� skrzeczenie krak�w i wrzaski Madis�w. Przera�eni Madisi urwali si� z powroza i skoczyli na swoich ciemi�zc�w�� nie pomsty szuka�, lecz ratunku u swoich wrog�w w obliczu wi�kszego zagro�enia.
P�ka�a jedna z rad�abab. Trzaski gin�cego drzewa wype�nia�y powietrze. Z pionowych rys i szczelin jak ropa tryska�y brunatne soki. K��by pary przes�oni�y co�, co konwulsyjnie wyrywa�o si� z wn�trza rad�ababy.
��Wij Wutry! Wij Wutry!�� wrzeszczeli pragnostycy do zbieraj�cych si� z ziemi fagor�w. Ich dow�dca podszed� do sp�tanego kaidawa i sprawnie zacz�� rozdziela� w��cznie. Ogromny b�ben rodz�cej rad�ababy mia� trzydzie�ci st�p wysoko�ci. Nagle jej wieko rozsypa�o si� w kawa�ki, niczym strzaskana pokrywa garnka, i z korony wychyn�� wij Wutry. Polan� zala�a charakterystyczna mieszanina zapach�w, smr�d gnoju, fetor zepsutej ryby i od�r zgni�ego sera. Potworny �eb wzni�s� si� na gi�tkiej w�owej szyi rozb�yskuj�c w s�o�cu. Wij zako�ysa� �bem i rad�ababa rozp�k�szy si� z hukiem ods�oni�a jego kolejne o�liz�e sploty, kt�re prostowa� zrzucaj�c przy tym sk�r�. Ryj�c pod ziemi� wtargn�� od korzeni do wn�trza rad�ababy i tam si� zagnie�dzi�. W wy�szej temperaturze rozpocz�� zrzucanie sk�ry i metamorfoz�. Teraz musia� si� po�ywi�, zgodnie z regu�ami �yciowego cyklu w swoim nowym stadium rozwoju.
Fagory zd��y�y ju� chwyci� za bro�. Ich przyw�dczyni, kr�pa gilda, kt�rej bia�e futro przetykane by�o czarnym w�osem, wyda�a rozkazy. Dw�ch najlepszych miotaczy cisn�o w wij� Wutry w��czniami. Wij gibn�� si�, w��cznie przelecia�y obok, nawet go nie drasn�wszy. Spostrzeg� pod sob� jakie� postacie i wyrzutem �ba w d� natychmiast zaatakowa�. Fagory uprzytomni�y sobie jego prawdziwe rozmiary dopiero wtedy, gdy zajrza�y im w oczy dwie pary �lepi osadzonych nad grubymi, mi�sistymi czu�kami stercz�cymi z pyska. Atakuj�cy wij przebiera� nimi jak palcami. G�ba, pe�na skierowanych do ty�u z�b�w, dziwnie workowata, schodzi�a si� nie tylko w k�cikach, ale r�wnie� po�rodku.
Przekrzywiona na bok g�owa sun�a jak ogon merdaj�cego asokina. Przed chwil� jeszcze ponad wierzcho�kami drzew, lecia�a teraz na szereg fagor�w. �mign�y fagorze w��cznie. Kraki rozpierzch�y si� na wszystkie strony.
Pozbawiona szcz�k, poruszaj�ca si� w niecodzienny spos�b g�ba przypomina�a studni� bez dna. Zacisn�a si� na pierwszej z brzegu fagorzycy i na wp� d�wign�a j� w powietrze. Mi�nie gi�tkiej szyi okaza�y si� zbyt s�abe, aby d�wign�� ci�k� gild�. Wleczona po grz�skim gruncie charcza�a i bi�a wij� jednym ramieniem po nozdrzach.
��Zabi� go!�� krzykn�a gilda przyw�dczyni, ze wzniesionym no�em rzucaj�c si� naprz�d.
Ale w m�tnym mule wijowych szlei dojrza�� decyzja. Z furi� odgryz� to, co trzyma� w g�bie, porzucaj�c reszt�. W g�r�, w bezpieczne rejony poderwa� �eb razem z w�sami, po kt�rych �cieka�a ��ta posoka. To, co pozosta�o z gildy, t�uk�o przez chwil� pi�ciami w ziemi�, po czym leg�o bez ruchu. Jeszcze prze�ykaj�c sw�j k�sek wij zacz�� si� ju� przepoczwarza�, run�wszy splotami na pobliskie m�ode drzewka. Strach nie le�y w naturze fagor�w, jednak ocala�a si�demka pad�a z przera�enia. Wij dzieli� si� na dwoje. Okrwawionym pyskiem szorowa� doko�a po trawie. Dar� b�ony z przeci�g�ym trzaskiem. Jakby maska jaka� zlinia�a ze �ba, kt�ry sta� si� groteskow� par� �b�w. Le��c jeden na drugim wci�� jeszcze przypomina�y dawn� posta�; wtem nowy g�rny �eb uni�s� si� i podobie�stwo znikn�o. Szcz�ki �b�w wypu�ci�y mi�siste czu�ki, kt�re rozrastaj�c si� gwa�townie na boki i sztywniej�c uformowa�y pier�cie� kolc�w, a w nim chrzestny otw�r szeroko rozwarty, bez mo�liwo�ci zamkni�cia. �w szkaradny otw�r by� g�b� g�owy z par� poziomo osadzonych �lepi. Po wyschni�ciu odkrytej pod rozerwanymi b�onami warstwy �luzu zasz�a nieznaczna zmiana kolor�w. Jedna g�owa przybra�a barw� niebieskawo-zielon�, druga zielonkawob��kitn�. G�owy unios�y si� i odskoczy�y od siebie z basowym rykiem. Ten ich ruch nie tylko rozpru� pozosta�e b�ony na ca�ej d�ugo�ci starego odw�oka, ale ods�oni� dwa nowe odw�oki, zielony i b��kitny, oba smuk�e i uskrzydlone. Epileptyczne drgawki podobne �miertelnym konwulsjom wstrz�sn�y starym cia�em. W g�r� wystrzeli�y z niego dwa nowe cia�a jak oszczepy, rozwijaj�c b�oniaste skrzyd�a. G�owy zawis�y nad zgruchotan� rad�abab�, bi�y b�oniaste skrzyd�a. Osiem krak�w lata�o wok� nich skrzecz�c, jakby chcia�y porozdziera� sobie dzioby.
Stwory jakby okrzep�y naprzeciw siebie. Po chwili oderwa�y si� d�ugow�symi ogonami od ziemi. Frun�y w g�r�, a promienie Freyra roziskrzy�y �uski i siatkowane skrzyd�a. Jeden potw�r, ten zielony, by� samcem, z podw�jnym rz�dem mackowatych wyrostk�w zwisaj�cych mu ze �rodkowej cz�ci odw�oka, drugi, b��kitny, by� samic� o mniej jaskrawych �uskach.
Skrzyd�a nabra�y miarowego rytmu, unosz�c stwory ponad wierzcho�ki drzew. Rozwarta g�ba wci�ga�a z przodu powietrze, wyrzucane tchawkami z ty�u. Stworzenia oblecia�y polan� w przeciwnych kierunkach, odprowadzane bezsilnymi spojrzeniami bandy fagor�w. Po czym wyruszy�y w sw�j dziewiczy lot. Odtruwa�y niby jakie� lataj�ce w�e, jeden ku dalekiej p�nocy, drugi hen na po�udnie, pos�uszne tajemniczej muzyce swoich w�asnych oktaw �r�dpowietrznych, i nagle pi�kne w swej mocy. Ich d�ugie, smuk�e odw�oki falowa�y na wietrze. Nabieraj�c wysoko�ci, wzbi�y si� ponad dolin�. Wreszcie znikn�y, ka�de w poszukiwaniu wsp�ma��onka na rubie�ach przeciwleg�ych biegun�w. Imago zapomnia�y o swoich poprzednich bytach, uwi�zionych w ziemi przez stulecia zimy.
Mrucz�c fagory wr�ci�y do bardziej przyziemnych spraw. Omiot�y spojrzeniami polan�. Ich sp�tany kaidaw nadal ze spokojem szczypa� traw�. Madisi znikn�li. Korzystaj�c z okazji, pragnostycy dali drapaka w las.
Madisi zazwyczaj kojarz� si� w pary na ca�e �ycie i rzadko wst�puj� po raz wt�ry w zwi�zek ma��e�ski; najcz�ciej wdowa b�d� wdowiec zapadaj� na pewien rodzaj g��bokiej melancholii. Ucieka�o trzech m�czyzn ze swoimi kobietami. Starsza o kilka lat od innych para nazywa�a si� Kathkaarnit, co by�o wsp�lnym imieniem �lubnym; jego zwano Kathkaarnitem, j� Kathkaarnitk�.
Wszyscy sze�cioro byli szczupli i niskiego wzrostu. Wszyscy ciemnosk�rzy. Transludzcy pragnostycy, kt�rych jedno z plemion stanowili Madisi, wygl�dem niewiele odr�niali si� od prawdziwych ludzi. Zasznurowane usta, co wynika�o z ukszta�towania ko�ci czaszki i uk�adu z�b�w, nadawa�y ich twarzom t�skny wyraz. Mieli po osiem palc�w u d�oni, czw�rkami przeciwstawnych, daj�cych im niezwykle silny chwyt; r�wnie� ich stopy mia�y cztery palce skierowane w prz�d i cztery w ty�.
Biegli r�wnym truchtem od polany fagor�w, w tempie, jakie w potrzebie mogli utrzymywa� godzinami. Biegli na prze�aj przez zagajniki i mokrad�a, kolumn� dw�jkow�, na czele Kathkaarnitowie, potem m�odsza para i na ko�cu najm�odsza. Rozmaite dzikie zwierz�ta, g��wnie jelenie, z �omotem ucieka�y im z drogi. Raz wyp�oszyli ody�ca. Biegli bez odpoczynku.
Uciekali z grubsza na zach�d; wspomnienie o�miu tygodni niewoli dodawa�o skrzyde�. Omin�wszy rozlewiska, pi�li si� na �cian� wielkiego spodka ziemi, na kt�rego dnie podj�li ucieczk�. Upa� zel�a�. Jednocze�nie wznosz�cy si� nieznacznie, ale stale teren wyczerpa� ich si�y. Z truchtu przeszli w szybki marsz. Pali�a ich sk�ra. Zwiesiwszy g�owy parli naprz�d, ci�ko oddychaj�c nosem i ustami, co jaki� czas potykaj�c si� na nier�wno�ciach gruntu. Wreszcie ostatnia para klapn�a bez tchu na ziemi�, dysz�c ci�ko i trzymaj�c si� za brzuchy. Czw�rka towarzyszy spostrzeg�a, �e ju� niewiele im zosta�o do szczytu, za kt�rym najpewniej czeka� r�wny grunt. Nie ustawali, nisko pochyleni, a� pokonawszy stok padli na samym progu r�wniny. Ziajali jak miechy.
St�d mogli obj�� spojrzeniem widok roztaczaj�cy si� za nimi w przejrzystym jak kryszta� powietrzu. Para ich wyczerpanych przyjaci� le�a�a troch� ni�ej, pod sam� kraw�dzi� olbrzymiej niecki. �ciany tej niecki po��obione by�y parowami, kt�rymi sp�ywa�a woda. Strumienie wpada�y do dw�ch ogromnych zakoli rzeki, powsta�ej do�� niedawno, bowiem stercza�y z niej jeszcze na p� zatopione drzewa. Na rzece tworzy�y si� zawady z ga��zi i gruzu skalnego. Rozlane fale op�ywa�y fa�d wzg�rza, nikn�c z oczu. Szum w�d wype�nia� dolin�.
Widzieli miejsce, gdzie sta�y pot�ne rad�ababy. Gdzie� w�r�d owych rad�abab kry�a si� banda fagor�w, od kt�rej uciekli. Za rad�ababami g�sty m�odnik porasta� przeciwleg�e stoki doliny. Drzewa by�y jednolicie ciemnozielone, szereg za szeregiem, z ogniskami jaskrawo-z�otego listowia drzew znanych Madisom, pod nazw� kaspja; jej goryczkowate p�ki jadali w okresach g�odu.
Ale krajobraz nie ko�czy� si� na lesie. Dalej wida� by�o skalne �ciany, tu i �wdzie obr�cone w rumowiska, kt�rymi schodzi�y ryzykowne �cie�ki zwierz�t i ludzi. Skalne �ciany stanowi�y cz�� �a�cucha wzg�rz, wype�niaj�cych �agodnymi grzbietami horyzont od kra�ca do kra�ca. Mi�kkie ska�y ich podn�a pop�ka�y, tworz�c jary pe�ne bujnej ro�linno�ci. Tam, gdzie ro�linno�� by�a najbujniejsza, a rumowiska podn�a wzg�rz najbardziej malownicze, pozyskiwa� dop�yw rzeki, pienist� kaskad� spadaj�cej w�wozami ku dolinie. Za i ponad tymi g�bczastymi wzg�rzami wznosi�y si� inne szczyty, odleglejsze i surowsze, o stokach z twardych bazalt�w, okaleczonych stuleciami niedawnej zimy. Nie okrywa�a ich �adna szata zieleni. Pozosta�y nieujarzmione, tylko drobne g�rskie kwiatki gdzieniegdzie krasi�y je ��t�, pomara�czow� lub bia�� barw�, czyst� dla oka nawet z odleg�o�ci wielu mil.
Ponad wie�ycami tych bazaltowych szczyt�w rysowa�y si� kolejne �a�cuchy, sine, pos�pne, straszne. I jak gdyby dla pokazania �ywym istotom, �e �wiat nie ma ko�ca, owe �a�cuchy ods�ania�y widok na rzeczy dalsze�� krain� wielkiej dali i wielkich wysoko�ci, i korowodu turni jak wyszczerzone z�by. To by�y bastiony materii, spi�trzone w pal�cych mrozach tropopauzy.
Bystre oczy Madis�w wy�ledzi�y w tym pejza�u male�kie c�tki bieli w�r�d pobliskich drzew, pomi�dzy kapsjami, wzd�u� skalnych kraw�dzi, na wysokich prze��czach g�r, nawet w dali, gdzie dop�yw rzeki l�ni� po w�wozach. W tych plamkach bieli Madisi bezb��dnie rozpoznali kraki. Gdzie kraki, tam fagory. Na przestrzeni wielu mil, jak okiem si�gn��, kraki zwiastowa�y ukradkowy poch�d zast�p�w Hrr-Brahla Yprta. Nie by�o wida� ani jednego fagora, a przecie� w tym wspania�ym krajobrazie czai�o si� ich blisko dziesi�� tysi�cy.
Kiedy tak sobie Madisi odpoczywali podziwiaj�c widoki, jeden po drugim zacz�li si� drapa�. Najpierw jakby od niechcenia, potem coraz bardziej gor�czkowo, kiedy troch� odsapn�li. Niebawem tarzali si� drapi�c i kln�c, zlewani potem, od kt�rego piek�a ich zasypana �ladami uk�sze� sk�ra. Zwini�ci w k��bki, drapali si� palcami i st�p, i d�oni. Takie szalone sw�dzenie nachodzi�o ich z przerwami od chwili, kiedy wpadli w �apy fagor�w. Tr�c krocza, w�ciekle szoruj�c si� pod pachami i orz�c paznokciami czupryny, ani przez chwil� nie zastanowili si� nad przyczyn� i skutkiem, ani przez chwil� nie skojarzyli swej wysypki z kleszczem, kt�rego odziedziczyli po swoich niedawnych panach.
Kleszcz �w by� w zasadzie nieszkodliwy, a przynajmniej u ludzi i pragnostyk�w wywo�ywa� tylko niegro�n� gor�czk� lub wysypk�, rzadko trwaj�c� d�u�ej ni� kilka dni. Ale Helikonia by�a coraz bli�ej Freyra i zmienia�y si� bilanse cieplne. Ixodidae mno�y�y si�: samica kleszcza sk�ada�a miliony jaj w dani Wielkiemu Freyrowi. Wkr�tce b�ahy kleszcz, na tyle pospolity, �e nie zwraca� na siebie uwagi, mia� zosta� nosicielem wirusa powoduj�cego tak zwan� gor�czk� ko�ci, kt�ra odmieni �wiat.
Wirus wkracza� w aktywne stadium rozwoju z wiosn� wielkiego roku Helikonii, w okresie za�mie�. Ka�dej wiosny ludzka populacja zapada�a na gor�czk� ko�ci; na to, �e j� prze�yje, liczy� mog�a tylko po�owa populacji. Plaga by�a tak powszechna, a jej skutki tak dotkliwe, �e sama wymazywa�a si�, rzec by mo�na, z tych sk�pych zapisk�w, jakie prowadzono.
Drapi�c si� i tarzaj�c w�r�d listowia Madisi nie zwracali uwagi na nie znany im jeszcze teren za plecami. Tam, z dala od upa�u doliny, ros�y soczyste trawy, a w�r�d nich zaro�la wybuja�ej prosi�n�ki, o kolankowej, pustej w �rodku, drewniej�cej z wiekiem �odydze. Z k�py prosi�n�ki wy�onili si� chy�kiem ludzie w butach o wysokich, wywini�tych cholewach, lekko odziani, ze sznurami w d�oniach. Skoczyli na Madis�w.
Para ze stoku zaryzykowa�a ucieczk� w d�, chocia� by� to powr�t w stron� fagorzych zast�p�w. Czw�rka ich przyjaci� czochra�a si� nadal�� tyle �e ju� w niewoli. Dla nich kr�tkie, wyczerpuj�ce uroki wolno�ci dobieg�y ko�ca.
Tym razem przeszli na w�asno�� istot ludzkich, porwani jak male�kie drobiny przez inn� lawin� cyklicznych wydarze� inwazj� Sibornalczyk�w na po�udnie. Mimo woli przy��czyli si� do kolonialnej armii kap�ana wojownika Festibariyatida. Ma�o to obchodzi�o Kathkaarnit�w i dwoje ich towarzyszy, i tak ju� przygi�tych pod g�rami prowiantu d�wiganego na grzbietach. Nowi panowie pognali ich w drog�. Le�li na po�udnie, wci�� drapi�c si�, jakby ma�o by�o najnowszych niedoli. Kiedy w pocie czo�a okr��ali wielk� dolin�, na niebo wyp�yn�� Freyr. Wszystko zapu�ci�o drugi cie�, kt�ry skurczy� si�, gdy Freyr stan�� w zenicie.
�wiat l�ni� w s�o�cu. Ko�o po�udnia wzros�a temperatura. Zapomniane kleszcze roi�y si� w miliardach zapomnianych zakamark�w.
By� z Elina Tala ch�op na schwa� i weso�ek, wierny i niezawodny, i troch� bez wyobra�ni. By� odwa�ny, �wietnie poczyna� sobie na �owach, z fasonem dosiada� mustanga. Nie brak�o mu nawet szczypty inteligencji, chocia� na akademi� patrzy� podejrzliwie, a czyta� nie umia�. W�asn� �on� i dzieci te� odwi�d� od nauki czytania. By� bez reszty oddany Aozowi Roonowi, ogarni�ty tylko t� jedn� ambicj�, aby s�u�y� mu ze wszystkich si�.
I tylko zrozumie� Aoza Roona nie by� w stanie. W pewnej odleg�o�ci za lordem Embruddocku sta� cierpliwie i czeka� przy swoim jaskrawo pr�gowanym wierzchowcu. Widzia� jedynie plecy Aoza Roona, kt�ry z brod� na piersi zapatrzy� si� t�po przed siebie. Lord jak zwykle nosi� stare �mierdz�ce czarne futro, ale na ramiona zarzuci� ��t� sukienn� burk�, chyba pod�wiadomie pragn�c jako� uhonorowa� odchodz�c� czarodziejk�. Pies Kurd dygota� u p�cin Siwki.
Sta� wi�c Eline Tal w nale�ytym oddaleniu i z braku innego zaj�cia bezmy�lnie d�uba� palcem w z�bie.
Aoz Roon zakl�� w g�os jeszcze par� razy i spi�� wierzchowca. Ze �ci�gni�tymi czarnymi brwiami obejrza� si� przez rami�, jednak nie zwracaj�c uwagi na wiernego namiestnika, a je�li ju�, to nie wi�ksz� ni� na Kurda. Pu�ci� Siwk� w cwa� ku szczytowi wzniesienia, szarpi�c cugle z tak� w�ciek�o�ci�, �e stan�a d�ba.
��Suka wied�ma!�� krzykn�� na ca�e gard�o.
Echa powt�rzy�y okrzyk. Rozmi�owany w brzmieniu swojej skargi zarycza� echom w odpowiedzi, niepomny, �e klacz unosi go coraz dalej od Oldorando, i nie zwa�aj�c na to, czy pies i giermek za nim pod��aj�. Raptem �ci�gn�� cugle Siwki, a� piana pociek�a jej z pyska po w�dzidle. By� dopiero �r�dranek, a pomroka jaka� pad�a na ziemi� i na wszystko, co �ywe. Podni�s� ponury wzrok ku niebu w prze�wicie kolczastych ga��zi i zauwa�y�, �e mroczna kula wygryz�a kawa�ek Freyra, z wojna wyprzedzaj�c go w przestworzach. Sz�a �lepota. Kurd z trwo�liwym skowytem przypad� do n�g mus�anga.
Z g�stwiny powalonego opodal modrzewia wylecia�a nocna sowa, pomykaj�c tu� przy ziemi. Mia�a upierzenie w c�tki i skrzyd�a o rozpi�to�ci wi�kszej ni� ramiona cz�owieka. Hukaj�c �mign�a pomi�dzy nogami Siwki i wzbi�a si� pod ziemiste niebo.
Siwka stan�a d�ba, po czym pe�nym galopem ponios�a na �eb na szyj�, nie s�uchaj�c w�dzid�a. Aoz Roon wyt�a� si�y, �eby si� utrzyma� w siodle, mustang wyt�a� si�y, �eby go zrzuci�. R�wnie zaniepokojony zjawiskiem w niebiosach Elin Tal ruszy� ich �ladem, �ami�c op�r swego ogiera �azika. Gna� jak po�udniowy wicher, trop w trop za Siwka. Wreszcie Aoz Roon zapanowa� nad sp�oszonym wierzchowcem i troch� przeszed� mu wisielczy nastr�j. Za�mia� si� nieweso�o, poklepa� mustanga i przem�wi� do niego z �agodno�ci�, jakiej nie znalaz�by dla w�asnych wsp�braci. Powolutku, chy�kiem, Batalisa wygryza�a coraz wi�kszy kawa� Freyra. Gryz fagora�� przypomnia� sobie, �e wedle starych legend stra�nicy to nie towarzysze broni, lecz wrogowie, skazani na wieczny, �miertelny pojedynek. Skulony, pozwoli� nie�� si� uspokojonemu zwierz�ciu, gdzie je oczy ponios�. Czemu nie? Mo�e wr�ci� do Oldorando i rz�dzi� jak dotychczas. Ale czy miasto b�dzie takie samo teraz, gdy ona odesz�a, suka? C� Dol, t� biedn� g�upiutk� g�sk�, obchodzi, kim jest Aoz Roon. W domu tylko niebezpiecze�stwo czeka i rozczarowanie. Szarpn�wszy wodze pchn�� klacz w g�stwin� psiajuchy i cierni, bezlito�nie wystawiaj�c twarz na siek�ce ga��zie. �wiat sta� na g�owie ponad jego rozumienie.
W ga��zie zapl�tane by�y trzciny, trawy i s�oma. Tak ci�ko by�o mu na duszy, �e nie dostrzeg� tych �wiadectw niedawnej powodzi.
Srebrny p�omie� okoli� doln� kraw�d� Bataliksy, dalej po�eraj�cej Freyra. Wkr�tce j� sam� za�mi�y sun�ce ze wschodu czarne chmury. Spad� deszcz i wzmaga� si�, zalewaj�c poszarza�e zaro�la. Ze spuszczon� g�ow� Aoz Roon par� naprz�d. Deszcz szumia� w g�stwinie. Wutra okazywa� sw� nienawi��.
Tr�ciwszy Siwk� pi�tami Aoz Roon wyprowadzi� j� z g�szczu i zatrzyma� nagle, gdy pod kopytami chlupn�a woda w bujnej trawie. Eline Tal powoli zajecha� od ty�u. Ulewa przybra�a na sile, potokami sp�ywaj�c z mustang�w na ziemi�. Spod ociekaj�cych brwi lord Embruddocku ujrza� po jednej stronie wynios�o�� stoku, gdzie zalega�y g�azy i ros�y drzewa. U podn�a usypano prymitywne schronisko z od�amk�w skalnych. Ni�ej ci�gn�y si� mokrad�a, poprzecinane kr�tymi strugami. Krajobraz ton�� w szaro�ci ulewy, rozmywaj�cej kontury schroniska. Jednak nie na tyle, by przeoczy� majacz�ce u wej�cia sylwetki. Sta�y nieruchomo. Patrzy�y. Musia�y s�ysze�, jak nadje�d�a, na d�ugo przedtem? nim je zobaczy�. Kurd przywarowa� z gro�nym warkni�ciem. Nie ogl�daj�c si� Aoz Roon da� znak Elinowi Talowi, �eby do��czy�.
��Zasrane fugasy�� powiedzia� Eline Tal, do�� niefrasobliwie.
��Nie cierpi� wody, mo�e nie wylez� stamt�d na tak� chlap�. �mia�o naprz�d.
Przywo�a� Kurda do nogi i ruszy� wolnym st�pem, dyktuj�c tempo. Nie zawr�ci ani nie oka�e strachu. Bagniska mog� by� nieprzejezdne. Najlepiej pokona� stok. Ju� od szczytu�� je�li fagory dadz� im dojecha� tak daleko�� mog� ruszy� z kopyta. Nie mia� broni, je�li nie liczy� sztyletu za pasem.
Jechali naprz�d rami� przy ramieniu, pies, warcz�c, za nimi. Wje�d�aj�c na stok musieli si� zbli�y� do prymitywnej budowli. Wygl�da�o na to, �e pod n�dznym dachem przycupn�o nie wi�cej ni� pi�� czy sze�� fagor�w, ale w szarej pomroce �atwo by�o o pomy�k�. Przy �cianie kryj�wki dwa kaidawy otrz�sa�y �by z deszczu, co i rusz trykaj�c si� rogami; trzymaj�cy je niewolnik�� cz�owiek lub pragnostyk�� apatycznie spoziera� na Aoza Roona i Elina Tala.
Para krak�w przycupn�a na dachu, jeden przy drugim. Dwa inne bi�y si� na ziemi o kup� kaidawiego �ajna. Nieco dba�ej na g�azie pi�ty szarpa� i po�era�, jakiego� drobnego gryzonia, kt�rego sobie upolowa�. Fagory ani drgn�y. Ludzi dzieli�a od nich odleg�o�� mniejsza ni� o rzut kamieniem i mustangi zmienia�y ju� krok na stromi�nie, gdy Kurd �mign�� spod n�g Siwki, z w�ciek�ym ujadaniem gnaj�c w stron� kryj�wki.
Sprowokowane zaczepk� Kurda fagory wybieg�y spod dachu i rzuci�y si� do ataku. Nie pierwszy raz sprawia�y wra�enie, �e potrzeba im podniety do dzia�ania, jak gdyby ich system nerwowy nie reagowa� poni�ej pewnego minimalnego poziomu bod�c�w. Na widok p�dz�cych ku nim fagor�w Aoz Roon krzykn�� komend� i z Elinem Talem skierowali wierzchowce pod g�r�.
By�a to ryzykowna jazda. M�ode drzewa, nie wy�sze od cz�owieka, rozpo�ciera�y korony na kszta�t parasoli. Nale�a�o jecha� z pochylon� g�ow�. Skalne od�amki stanowi�y nieustanne zagro�enie dla kopyt mustang�w. Musieli przytomnie kierowa� Siwka i �azikiem, aby w og�le utrzyma�y jakiekolwiek tempo. Z ty�u dochodzi�y odg�osy pogoni. Tu� przy nich �mign�a samotna w��cznia i utkwi�a w ziemi. Bardziej z�owieszczy by� t�tent zbli�aj�cych si� kaidaw�w i gard�owe okrzyki ich je�d�c�w. W p�askim terenie kaidaw prze�ciga� mustanga. W�r�d niskich drzew wi�ksze kaidawy by�y w gorszej sytuacji. Ale cho� p�dzi� r�czo, Aoz Roon nie m�g� zgubi� prze�ladowc�w. Wkr�tce obaj kl�li, i on, i Eline Tal, i pocili si� nie mniej od swoich wierzchowc�w.
Wypadli na pochy�o��, kt�r� sp�ywa� potok. Aoz Roon obejrza� si� korzystaj�c z okazji. Dwa bia�e kosmate potwory galopowa�y za nimi na swych rumakach, wielkimi, wzniesionymi nad g�owy �apskami paruj�c smagni�cia ga��zi. W wolnych �apach trzyma�y w��cznie przyci�ni�te do kaidawich bok�w, kieruj�c zwierz�tami za pomoc� kolan i zrogowacia�ych st�p. Piesze fagory dra�owa�y pod goi �, kawa� drogi w tyle, niegro�ne.
���mierdziele nigdy nie rezygnuj��� powiedzia� Aoz Roon.�� Ruszaj si�. Siwka, gangreno jedna!
P�dzili naprz�d, lecz fagory skraca�y dystans. Ulewa przycich�a, po czym chlusn�a z Jeszcze wi�ksz� si��. Nie mia�o to �adnego znaczenia. Woda lecia�a na nich z drzew. Grunt dla kopyt by� lepszy, za to g�azy trafia�y si� cz�ciej. Dwa fagory na kaidawach dosz�y ich na odleg�o�� rzutu w��czni�.
�cisn�wszy mocno wodze Aoz Roon stan�� w strzemionach. M�g� si� rozejrze� ponad parasolami drzew. Z lewej strony ich zwarte szeregi by�y rozerwane. Krzykn�wszy na Elina Tala skr�ci� w lewo i na jaki� czas zgubi� fagory za pryzmami g�az�w, kt�rych kontury z�udnie falowa�y pod nawa�� ulewy.
Trafili na jaki� szlak i pomkn�li nim skwapliwie, znowu gnaj�c pod g�r�. Drzewa przerzedzi�y si� po obu stronach. W przedzie grunt opada�, sp�ywaj�c strugami b�ota. W�a�nie gdy za�wita�a im nadzieja i zagrzewali swoje zwierz�ta do wi�kszego wysi�ku, �cigaj�ce ich fagory wypad�y spod parasoli drzew. Aoz Roon pogrozi� prze�ladowcom pi�ci� i wysforowa� si� naprz�d. Wielkie p�owe psisko dotrzymywa�o kroku Siwce, jak cie� pomykaj�c u jej boku. Wkr�tce by� zjazd i drobny �wir pod kopytami. Przed uciekaj�cymi roztoczy� si� usiany rad�ababami i przes�oni�ty koronami drzew rozleg�y sm�tny pejza� o silnych pionowych akcentach, kt�re r�wnowa�y�a szeroka pozioma wst�ga wody. Wszystko w odcieniu zgaszonych zieleni.
�rodkiem tej panoramy toczy�a fale burzliwa, szeroko rozlana rzeka, odnogami lustrzanych meandr�w zapuszczaj�ca si� pomi�dzy k�py modrzewi. Za ni� ciemne szeregi drzew gin�y w dali i tumanach mg�y, w kt�rych ton�� wzrok. Po niebie przewala�y si� chmury mrocz�c ziemi� i kryj�c par� sczepionych ze sob� stra�nik�w.
Aoz Roon otar� d�oni� twarz z deszczu i potu. Wiedzia�, gdzie znajd� bezpieczne schronienie. Na rzece zobaczy� wysp� pe�n� ska� i czarnolistnych drzew. Je�li zdo�a z Elinem Talem przeprawi� si� na wyspꠗ a jej bli�szy skraj le�a� w niewielkiej odleg�o�ci od brzegu rzeki�� b�d� uratowani. Krzykn�� chrapliwie, wskazuj�c na wprost.
W tej�e samej chwili uprzytomni� sobie, �e p�dzi sam. Obracaj�c si� w siodle przeczuwa� ju�, co zobaczy za swoimi plecami. Jaskrawe poziome pasy �azika miga�y troch� dalej w lewo. Zwierzak bez je�d�ca galopowa� na o�lep ku rzece.
U szczytu skarpy, gdzie zatrzyma�y si� parasole drzew, le�a� na ziemi Eline Tal. Okr��ali go dwaj kud�aci wojownicy. Jeden zeskoczy� z kaidawa. Eline Tal wymierzy� mu kopniaka, lecz fagor pot�nym szarpni�ciem d�wign�� go na nogi. Rami� Eline Tal mia� czerwone�� wysadzili go w��czni� z siod�a. Ostatkiem si� szarpa� si� z fagorem, kt�ry pochyli� rogi, szykuj�c si� do �miertelnego pchni�cia. Drugi fagor nie czeka� na dobicie przeciwnika. Zwinnie zatoczy� wierzchowcem i z w��czni� na sztorc ruszy� w kierunku Aoza Roona.
Lord w jednej chwili spi�� Siwk�. W niczym ju� nie m�g� pom�c swemu pechowemu namiestnikowi. Pochyliwszy si� nad karkiem Siwki galopowa� w stron� wyspy, pop�dzaj�c zwierz� i czuj�c, jak ono s�abnie. Przewaga by�a po stronie fagora. Na otwartej przestrzeni kaidaw nie dawa� mus�angowi �adnych szans, cho�by naj�ciglejszemu. ��ta burka �opota�a Aozowi Roonowi na wietrze, gdy zagrzewa� siebie i wierzchowca do wy�cigu ku rzece. Tak ju� blisko, tak blisko, coraz bli�ej! Wiry na toni, ociekaj�ce wod� listowie, zamglony obraz dali, jaki� gryzo� zmykaj�cy do nory w trawie�� wszystko przelecia�o mu przed oczyma. Zrozumia�, �e nie zd��y. W oczekiwaniu na �miertelny cios w��czni czu�, jak pot sp�ywa mu pomi�dzy �opatkami. Szybki rzut oka wstecz. Bestia ju� prawie siedzia�a mu na karku, widzia� wyra�nie �ci�gna wyci�gni�tego �ba i szyi kaidawa, jak pn�cza owini�te na pniu drzewa. Zaraz piekielnik zr�wna si�. by tym pewniej uderzy� i zabi�. Wytrzeszcza �lepia.
Cho� ju� nie m�odzik, szybko�ci� reakcji Aoz Roon g�rowa� nad ka�dym fagorem. Raptownie �ci�gn�wszy cugle, z dzik� si�� zadar� �eb Siwce �ami�c jej galop i zmuszaj�c do zwolnienia przed nosem prze�ladowcy. W tej samej chwili da� szczupaka z siod�a, przewrotk� amortyzuj�c upadek na grz�skim gruncie, po czym szybko zabieg� drog� kaidawowi. Zerwawszy z ramion nasi�kni�t� wod� burk� zakr�ci� ni� m�y�ca z do�u do g�ry na spotkanie w��czni. Gruba tkanina owin�a si� na wyci�gni�tym za w��czni� ramieniu wroga. Aoz Roon poci�gn��. Fagor kiwn�� si� w prz�d. Woln� r�k� ucapi� za grzyw� kaidawa. Szarpni�ciem Aoz Roon uwolni� burk�, schwyci� j� za oba ko�ce i zarzuci� bestii na szyje. Zn�w poci�gn��, rudy wierzchowiec fagora brykn�� przed siebie, a je�dziec wylecia� jak z procy i gruchn�� na ziemi�. Aoza Roona owion�� mdl�cy mleczno-moczowy fetor. Niezdecydowany sta� i patrzy� z g�ry na fagora. Niezbyt ju� daleko z ty�u bieg�y z odsiecz� pozosta�e fagory. Siwka pocwa�owa�a w dal. W jego rozpaczliwym po�o�eniu nic a nic si� nie zmieni�o. Przywo�a� Kurda, lecz pies rozdygotany zapad� w trawach i nie wraca� na wo�anie. Gdy fagor d�wiga� si� z ziemi, Aoz Roon porwa� w��czni� i pop�dzi� ku rzece. Jedn� mia� szansꠗ dosta� si� wp�aw na wysp�. Nim dobieg� do wody, zrozumia�, jak ryzykowna to przeprawa. Czarna powodziowa fala nios�a nie tylko g�sty mu�. Nios�a potopione zwierz�ta i na p� zanurzone konary, z kt�rymi musia�by walczy� p�ywak. Waha� si� chwil�. I w tej chwili wahania dopad� go fagor.
Przypomnia�y mu si� zapasy zjedna z tych bestii dawno temu, jeszcze przed wstydliw� gor�czk�. Tamten przeciwnik by� ranny. Za to ten� nie m�okos, Aoz Roon wyczu� to instynktownie, kiedy chwyciwszy fagora za rami� kopn�� go obut� nog�. Tego zd��y wrzuci� do wody, zanim pozosta�e si�d� mu na karku.
Okaza�o si�, �e nie takie to �atwe. Bydl� by�o stare, ale jare. Raz cz�owiek bra� g�r�, raz fagor. Aoz Roon nie m�g� u�y� w��czni ani doby� no�a. Walczyli post�kuj�c i przesuwaj�c si� z miejsca na miejsce, to w podskokach, to drobnymi kroczkami, a fagor pr�bowa� zrobi� u�ytek ze swoich rog�w.
Aoz Roon rykn�� z b�lu, gdy� fagor zdo�a� wykr�ci� mu rami�. Upu�ci� w��czni�. Z rykiem uwolni� �okie�. Uderzy� nim od do�u w podbr�dek przeciwnika. Zatoczyli si� w ty� par� krok�w, niemal po kolana w�a��c w wod�. Rozpaczliwie przyzywa� Kurda, ale pies biega� tam i z powrotem. i w�ciek�ym ujadaniem trzyma� w szachu zbli�aj�ce si� na piechot� trzy fagory. Nagle podp�yn�o wielkie drzewo, kt�re pr�d toczy� obracaj�c nim nieustannie. Ociekaj�cy konar wynurzy� si� niczym rami� i uderzy� fagora i cz�owieka, splecionych ze sob� na p�yci�nie. Gwa�towne uderzenie skosi�o obu i obu przykry�y wartkie fale. Drugi konar podni�s� si� z nurtu, po czym tak�e opad�, tworz�c ��tawe wiry w miejscu zatoni�cia.
Przez cztery godziny Bataliksa jak pies w gnat wgryza�a si� w bok Freyra. W ko�cu po�kn�a ja�niejsz� gwiazd�. Siny p�mrok zalega� ziemi� ca�e wczesne popo�udnie. Nawet owad si� nie poruszy�.
Na trzy godziny Freyr znikn�� ze �wiata, skradziony z dziennego nieba. Okrojony pojawi� si� o zachodzie. Nikt nie m�g� zar�czy�, �e kiedykolwiek b�dzie znowu ca�y. G�ste chmury wype�ni�y niebiosa od horyzontu do horyzontu. Tak sko�czy� si� dzie� dzie� trwogi. Doros�y czy dzieciak, ka�da istota ludzka w Oldorando sz�a spa� z dusz� na ramieniu. Potem zerwa� si� wiatr, zacinaj�c deszczem, wzmagaj�c niepok�j. W starym mie�cie zdarzy�y si� trzy wypadki �mierci, w tym jeden samob�jczej, i sp�on�o b�d� p�on�o nadal kilka budynk�w. Jedynie gwa�towna ulewa zapobieg�a gorszym burdom.
�una jednego z po�ar�w, na nowo rozdmuchanego przez wiatr, odbija�a si� w tafli deszczowej wody pod Wielk� Wie��. Odblask rzuca� cienie na sufit izby, w kt�rej Oyre le�a�a na ��ku, nie mog�c zasn��. D�� wiatr, trzaska�a okiennica, iskry wzlatywa�y kominem nocy. Oyre czuwa�a. Prze�ladowa�y j� komary, najnowsi obywatele Oldorando. Ka�dy tydzie� przynosi� co�, czego nikt jeszcze nie prze�y�.
Migotliwy odblask z dworu ��czy� si� z plamami na suficie, maluj�c z�udny wizerunek starca o d�ugich potarganych w�osach, odzianego w d�ug� szat�. Wyobra�a�a sobie, �e starzec os�ania g�ow� podniesionym ramieniem, i dlatego nie wida� jego twarzy. By� czym� zaj�ty. Nogi porusza�y mu si� wraz z marszczeniem przez wiatr powierzchni ka�u�y na dworze. W milczeniu spacerowa� po�r�d gwiazd. Znudzona t� zabaw� odwr�ci�a spojrzenie, rozmy�laj�c o swoim ojcu. Spojrzawszy ponownie na sufit dostrzeg�a swoj� pomy�k�; znad ramienia starzec �widrowa� j� wzrokiem. Twarz mia� dziobat� i pomarszczon� ze staro�ci. Szed� teraz szybciej, okiennica trzaska�a w rytm jego krok�w. Maszerowa� przez �wiat prosto ku niej. Cia�o mia� pokryte jadowit� wysypk�. Oyre ockn�a si� i usiad�a. Komar bzyka� jej nad uchem. Drapi�c si� w g�ow� spojrza�a w drugi k�t izby, na dysz�c� ci�ko Dol.
��Jak tam u ciebie, panno?
��B�le s� coraz cz�stsze.
Oyre naga wylaz�a z ��ka, narzuci�a d�ugi p�aszcz i pocz�apa�a przez izb� tam, gdzie blado majaczy�a twarz przyjaci�ki.
��Pos�a� po Mam� Bikink�?
��Jeszcze nie. Porozmawiajmy.�� Dol wyci�gn�a r�k� i Oyre uj�a jej d�o�.�� Jeste� teraz moj� najlepsz� przyjaci�k�, Oyre. Bardzo dziwne rzeczy chodz� mi po g�owie, kiedy tak le��. Ty i Vry� Wiem, co o mnie my�licie. Obie jeste�cie dobre, a jak�e inne� Vry taka niepewna siebie, ty zawsze taka pewna�
��Bierzesz to wszystko na opak.
��Tak. nigdy nie by�am zbyt m�dra. Ludzie zawodz� si� nawzajem w najokropniejszy spos�b, prawda? Mam nadziej�, �e nie zawiod� dziecka. Zawiod�am twojego ojca, wiem. A teraz ten �ajdak mnie zawi�d�� Nie mog� uwierzy�, �e go nie ma przy mnie, akurat tej nocy ze wszystkich.
Ponownie stukn�a okiennica pi�tro ni�ej. Obie jednocze�nie skuli�y si�. Oyre po�o�y�a d�o� na wyd�tym brzuchu przyjaci�ki.
��Jestem pewna, �e nie odszed� z Shay Tal, je�li to ci� trapi. Dol wspar�a si� na �okciach, odwracaj�c twarz do Oyre.
��Czasami�� powiedzia�a�� nie mog� znie�� w�asnych uczu� ten b�l to nic w por�wnaniu z nimi. Wiem, �e nawet w po�owie jej nie dor�wnuj�. Jednak to ja powiedzia�am �tak� y a ona powiedzia�a �nie� i to si� liczy. Ja zawsze m�wi�am �tak�, a nie ma go przy mnie� My�l�, �e on mnie nigdy nie kocha��
Nagle rozszlocha�a si� gwa�townie, �zy pop�yn�y jej ciurkiem z oczu. Oyre widzia�a, jak po�yskuj� w migotliwej �unie, kiedy Dol obr�ci�a si�, by wtuli� twarz w bujn� pier� przyjaci�ki. Wiatr zawy� pos�pnie i znowu hukn�� okiennic�.
��Pozw�l mi pos�a� niewolnic� po Mam� Bikink�, kochanie�� rzek�a Oyre. Mama Bikinka przej�a obowi�zki po�o�nej, od kiedy matka Dol zniedo��nia�a.
��Nie, jeszcze nie.
Stopniowo �zy jej przesta�y p�yn��. Westchn�a g��boko.
��Czasu do��. Do�� czasu na wszystko.
Oyre wsta�a, owin�a si� szczelnie p�aszczem i boso posz�a umocowa� Okiennic�. Uderzy� j� w twarz wilgotny wiatr, pot�nie dm�cy z po�udnia, i chciwie odetchn�a pe�n� piersi�. Wiatr przyni�s� odwieczny g�os embruddockich g�si, kt�re znalaz�y schronienie pod �ywop�otem.
��A czemu ja broni� swej samotno�ci?�� zapyta�a nocy. Zak�adaj�c rygiel poczu�a gorzkawy sw�d spalenizny. Budynek w s�siedztwie wci�� kopci�, przypominaj�c o powszechnym szale�stwie dnia. Kiedy wr�ci�a do obskurnej izby. Dol siedzia�a na ��ku, ocieraj�c sobie twarz. 9
��Lepiej sprowad� Mam� Bikink�, Oyre. Przysz�y lord Embruddocku dobija si� na �wiat.
Oyre poca�owa�a j� w policzek. Twarze obu kobiet by�y blade, oczy szeroko otwarte.
��On wr�ci niebawem. M�czy�ni s� tacy� nieodpowiedzialni.
Wiatr stukaj�cy w okiennic� Oyre przybywa� z daleka i daleka czeka�a go droga do wapiennych grzbiet�w Quzint. Miejsce jego narodzin znajdowa�o si� ponad niezg��bionymi toniami morza, kt�re przyszli �eglarze nazw� Gorej�cym, Sun�� wzd�u� r�wnika na zach�d, nabieraj�c pr�dko�ci i wilgoci, a� wpad�szy na wielk� zapor� Wschodniej Tarczy Kampannlat, Nktryhk, rozdzieli� si� na dwa wichry.
P�nocny pr�d powietrza zahula� nad zatok� Chalce i wyczerpa� si�y topi�c wiosenne-przymrozki Sibornalu. Po�udniowy pr�d powietrza op�yn�� przyl�dki Vallgos, najpierw Morzem Bu�ackim, a potem p�nocno-wschodnim rejonem Morza Or��w, by owia� zapachem ryb niziny pomi�dzy Keevasien i Ottassol. Hucza� po pustkowiach, kt�re pewnego dnia b�d� wspania�� krain� Borlien, wzdycha� nad Oldorando, stukaj�c do okna Oyre. Polecia� dalej w swoj� drog�, nie czekaj�c na pierwsze krzyki syna Aoza Roona. Ten ciep�y pr�d powietrza ni�s� ze sob� ptaki, owady, zarodniki, py�ek kwiatowy i mikroorganizmy. �y� na �wiecie par� godzin i niewiele d�u�ej w pami�ci ludzi, mimo to odegra� sw� rol� w burzeniu starego porz�dku rzeczy.
Po drodze przyni�s� odrobin� nadziei podupad�emu na duchu cz�owiekowi siedz�cemu w konarach drzewa. Drzewo to ros�o na wyspie, po�rodku bystrzyny, kt�ra powoli przeradza�a si� w pot�ny dop�yw rzeki Takissy. Cz�owiek mia� zranion� nog� i cierpi�c tkwi� w bezpiecznym dla siebie miejscu.
Pod drzewem przykucn�� wielki samiec fagor. By� mo�e, wyczekiwa� okazji do ataku. Tak czy owak siedzia� zastyg�y w bezruchu, strzepuj�c jedynie co jaki� czasu uchem. Jego krak przysiad� na ga��zi drzewa, jak najdalej od rannego cz�owieka.
Cz�owieka i fagora, na wp� utopionych, wyrzuci�a tu woda. Pierwszy z nich wlaz� na drzewo, gdy� by�o to jedyne bezpieczne miejsce dla kogo� w jego stanie. Trzyma� si� pnia drzewa, gdy dmucha� wiatr. Wiatr by� zbyt ciep�y dla fagora. Wreszcie fagor drgn��, szybko wsta� i ani razu nie obejrzawszy si� za siebie odszed� klucz�c ostro�nie mi�dzy g�azami, kt�re zawala�y ca�� niemal powierzchni� w�skiej wyspy. Krak, wyci�gn�wszy szyj�, przez jaki� czas �ledzi� go wzrokiem, po czym rozpostar� skrzyd�a i pofrun�� za swym �ywicielem.
Gdybym tak z�apa� i zabi� to ptaszysko�� my�la� cz�owiek�� by�oby to ju� jakie� zwyci�stwo� i by�oby co� na z�b. Aoz Roon mia� jednak bardziej pal�ce problemy ni� g��d. Najpierw musia� zwyci�y� fagora. Spod os�ony li�ci patrzy� o �wicie na brzeg rzeki, z kt�rego zosta� zmyty. Tam, na podmok�ym gruncie, sta�y cztery fagory, ka�dy z krakiem na ramieniu, czy te� leniwie ko�uj�cym mu nad g�ow�; jeden trzyma� kaidawa za grzyw�. Sterczeli tam od wielu godzin, niemal bez ruchu, z oczyma utkwionymi w wysp�. W bezpiecznej od nich odleg�o�ci kr�ci� si� na skraju-wody Kurd. Pies by� niespokojny, to przysiada� i skowycza�, to truchta� tam i z powrotem, przepatruj�c ciemne wiry.
Przygryzaj�c z b�lu doln� warg� Aoz Roon usi�owa� przesun�� si� dalej na konarze, aby �ledzi� odej�cie bli�szego przeciwnika. Ten szed� powoli. Poniewa� na wyspie nie by�o dok�d p�j��, Aoz Roon s�dzi�, �e �otr po prostu zrobi k�ko i wr�ci; gdyby by� w lepszej formie, przygotowa�by mu jak�� niemi�� niespodziank� na powitanie. Spojrza� zezem w niebo. Freyr wypl�tywa� si� z zasiek�w drzew, najwyra�niej bez szwanku po przej�ciach dnia wczorajszego. Bataliksa zd��y�a ju� wzej�� i kry�a si� za chmur�. Mia� wielk� ochot� przysn�� sobie, ale nie �mia�. Fagor zapewne odczuwa� t� sam� potrzeb�. �ajdaka nie by�o ani wida�, ani s�ycha�. Jedynym s�yszalnym odg�osem by�o niezmordowane bulgotanie wody rw�cej na po�udnie. Zimnej jak l�d�� co Aoz Roon pami�ta� doskonale. Jego wr�g odchoruje t� k�piel.
Ani chybi co� knuje. Mimo b�lu Aoza Roona korci�o, �eby zle�� z drzewa na zwiady. Podj�wszy decyzj� odczeka� chwil�, zbieraj�c si�y. I drapi�c si�.
Ruch sprawia� mu trudno�ci. Cz�onki mia� zesztywnia�e. Ogromne czarne futro wci�� by�o ci�kie od wody. Najbardziej dokucza�a mu lewa noga, bole�nie obrzmia�a i twarda, unieruchomiona w kolanie. Mimo to jako� zjecha�, a pod koniec zlecia� z drzewa na ziemi�. Le�a� wij�c si� z b�lu i �api�c oddech, niezdolny si� podnie��, w ka�dej chwili oczekuj�c podst�pnego ataku fagora i �mierci. Z brzegu nawo�ywa�y fagory obserwuj�ce jego poczynania J�cz ich g�osy, nie tak dono�ne jak g�os cz�owieka, ledwo dociera�y zza rw�cej wody. Zawy� te� Kurd.
Aoz Roon stan�� na nogi. Nad brzegiem spienionej toni znalaz� odarty z ga��zek konar, kt�rym podpar� si� niczym kul�. L�k, zimno, s�abo��, wszystko zakot�owa�o si� w nim jak wiry powodzi, omal go nie przewracaj�c. Czu�, �e w�asne cia�o mu ci��y, zzi�bni�te a rozpalone. Drapi�c si� z szeroko otwartymi ustami, z rozpacz� toczy� okiem woko�o, wypatruj�c napastnika. Nigdzie nie by�o wida� fagora.
��I tak ci� za�atwi�, gnoju, cho�by to mia�a by� ostatnia rzecz, jak� zrobi� w �yciu� Jeszcze jestem lordem Embruddocku�
Poku�tyka�, kryj�c si� za stertami kamieni zawalaj�cych �rodek wyspy, niewidoczny dla czatuj�cych na brzegu fagor�w. Skalny rumosz i sk�pa trawa po prawej stronie schodzi�y w to�, kt�rej zdradliwe g�adzie bieg�y pod daleki drugi brzeg. Mg�y jedna�y si� z wod� we�nami nad jej marmurow� tafl�.
Rachityczne m�odziutkie i starsze drzewa dzieli�y z nim los rozbitka na tym niby wraku, niekt�re jak maszty, z�amane pod ciosami g�az�w toczonych falami poprzednich powodzi. To pobojowisko �ywio��w mia�o w najszerszym miejscu nie wi�cej ni� dwana�cie metr�w, za to d�ugo�ci��� niczym wystaj�cy grzbiet jakiej� wielkiej podwodnej istoty�� dzieli�o nurt dalej, ni� si�ga� wzrok.
Jak zraniony nied�wied� ku�tyka� Aoz Roon na ten rozpaczliwy rekonesans, ostro�nie posuwaj�c si� samym skrajem wody, aby zachowa� jak najwi�kszy dystans pomi�dzy sob� a zaczajonym gdzie� fagorem.
Z k�py paproci tu� przed nim szusn�� jele� z uniesionym �bem, z ogniem w oku. Aoz Roon stan�� jak wryty; byk chlupn�� w fale i po chwili nad powierzchni� toni stercza� tylko rdzawy �eb, d�wigaj�cy wieniec o tr�jgrotowych koronach. Z �a�osnym rykiem byk zda� swoje pot�ne cia�o na �ask� jeszcze wi�kszej pot�gi w�d, kt�re ponios�y go szerokim �ukiem. Wydawa�o si�, �e nie zdo�a osi�gn�� drugiego brzegu, gdy w tumanach mg�y znika� Aozowi Roonowi z oczu, wci�� dzielnie p�yn�c.
Prze�a��c po jakim� czasie przez zwalony pie� Aoz Roon zn�w ujrza� kraka. Ptak przygl�da� mu si� diamentowym okiem bazyliszka z wysoko�ci krytego darni� i kamieniami dachu jakiej� chaty. Chata mia�a �ciany ze skalnych cios�w; gruby �wir w stertach, paprocie i ko�lawe drzewka usi�owa�y przeobrazi� j� w tw�r przyrody. Aoz Roon zaszed� ko�em od frontu, pewien, �e w �rodku siedzi fagor. Grunt opada� i woda k��bi�a si� o trzy stopy od progu. W tym miejscu wyspa ton�a. Wynurza�a si� par� metr�w dalej w g�r� nurtu, podejmuj�c wyznaczony kurs jak w�ska ��d� z �adunkiem nikomu niepotrzebnych kamieni. Obie cz�ci dzieli� wir wody najwy�ej po kolana. Cz�owiek-nied�wied� m�g� przej�� w br�d na drug� stron�, gdzie b�dzie bezpieczny. Fagor z w�a�ciwym jego rasie wodowstr�tem przenigdy za nim nie polezie.
Zi�b nurtu niczym z�by aligatora przenika� ko�ci. S�aniaj�c si� i g�o�no j�cz�c Aoz Roon dobrn�� do drugiej wyspy. Upad�. Nie wstawa�, tylko gramoli� si� po kamieniach, wykr�caj�c szyj�, aby nie traci� chaty z oczu. Wr�g musia� by� w chacie�� chory, ranny, tak jak i on. D�wign�� si� wreszcie na nogi i �a��c po wyspie szuka� czego� jak og�upia�y, a nie znalaz�szy wyci�� no�em dwie mocne �erdzie. Z wetkni�tymi pod pach� �erdziami wpakowa� si� z powrotem w lodowaty nurt, ku�tykaj�c z pomoc� swego szczud�a. Wzrok mia� utkwiony w drzwiach chaty. U progu przemkn�� mu nad g�ow� cie�. Pikuj�cy z g�ry krak rozora� mu skro� haczykowatym dziobem. Pu�ciwszy �erdzie i szczud�o machn�� no�em w powietrzu. Nurkuj�cemu po raz drugi krakowi rozp�ata� pier�. Ptak w kalekim przechyle wyl�dowa� na k�odzie, siej�c pi�ra skropione czerwon� krwi�.
Aoz Roon dowl�k� si� do drzwi i fachowo zapar� �erdzie, jedn� pod klamk�, drug� pod g�rny zawias. Drzwi zatrzasn�y si� natychmiast. Potem rozleg�o si� �omotanie i ryk usi�uj�cego wywali� je fagora. �erdzie nie pu�ci�y. Aoz Roon podni�s� szczud�o. Ju� mia� wraca� na swoj� wysepk�, gdy jego spojrzenie pad�o na kraka. Brocz�c krwi� z piersi ptak przeskakiwa� z nogi na nog�. Aoz Roon wzi�� zamach szczud�em i silnym ciosem dobi� ptaszysko. Z krakiem pod pach� po raz trzeci zanurzy� nogi w lodowatej wodzie. Po drugiej stronie klapn�� na ziemi�, �eby masa�em przywr�ci� w nich troch� czucia. Przeklina� b�l w ko�ciach. �omotanie do drzwi chaty nie ustawa�o. Pr�dzej czy p�niej kt�ra� z �erdzi pu�ci ale na razie fagor by� unieszkodliwiony, a lord Embruddocku triumfowa�.
Z krakiem w gar�ci wpe�zn�� mi�dzy dwa pochylone razem drzewa, �ci�gaj�c zewsz�d kamienie dla os�ony. Ogarnia�y go fale s�abo�ci. Zapad� w sen, z twarz� wtulon� w pierze na nie ostyg�ej jeszcze ptasiej piersi. Obudzi� si� zzi�bni�ty i zdr�twia�y. Freyr ton�� w z�otej mgle nisko na zachodnim niebosk�onie. Przekr�ciwszy si� w swej kolibie Aoz Roon m�g� obserwowa� pobliski brzeg. Fagory tkwi�y na posterunku. Za ich plecami widzia� skarp� i nawet miejsce, gdzie pad� Elin Tal. Za tym wszystkim wielki stra�nik p�awi� si� we mgle. Ani �ladu Kurda na brzegu.
Noga jakby mniej go bola�a. Wlok�c martwego ptaka wype�zn�� z kryj�wki i d�wign�� si� z ziemi. Fagor czeka� o par� zaledwie metr�w, po drugiej stronie przesmyku. Za fagorem wida� by�o nie naruszone drzwi chaty. W dachu zia�a wybita dziura, zwalone na bok kamienie wskazywa�y drog� ucieczki fagora. Parskn�wszy fagor obr�ci� g�ow� w jedn� stron�. potem w drug�, b�yskaj�c w s�o�cu rogami podczas tego zagadkowego gestu. Z sier�ci� zbit� w ko�tun po niedawnej k�pieli w rzece, przedstawia� obraz n�dzy i rozpaczy. Gdy tylko cz�owiek ca�y wystawi� si� na cel, rzuci� prymitywn� w��czni�. Nazbyt odr�twia�y Aoz Roon nawet nie uchyli� g�owy, ale w��cznia min�a go z daleka. Zobaczy�, �e to jedna z �erdzi, jakie wyci�� do zaklinowania drzwi chaty. By� mo�e fagor zrani� sobie rami� i dlatego spud�owa� tak haniebnie. Aoz Roon pogrozi� mu pi�ci�. Niebawem mia�a zapa�� kr�tka noc. W naturalnym odruchu zapragn�� roznieci� ognisko. Wzi�� si� do roboty dzi�kuj�c Wutrze za popraw� samopoczucia, chocia� wci�� odczuwa� dziwne md�o�ci. Na pewno z g�odu�� rzek� sobie, a jedzenie b�dzie mia�, gdy tylko rozpali ogie�. Nazbiera� chrustu i spr�chnia�ego drewna i os�oniwszy wybrane miejsce kamieniami, zacz�� wprawnie kr�ci� patykiem w d�oniach, jak dobry krze�nik. Zatli�a si� hubka. Sta� si� zwyk�y cud i buchn�� p�omyczek. Surowe rysy twarzy Aoza Roona z�agodnia�y nieco, kiedy patrzy� w d� na �ar pomi�dzy swymi d�o�mi. Fagor przygl�da� mu si� nieporuszony z odleg�o�ci paru krok�w.
��Zynu Freyra, ty grzejesz si� zobie�� zawo�a�.
Podnosz�c wzrok Aoz Roon ujrza� jedynie sylwetk� wroga, zarysowan� na tle z�otego nieba o zachodzie.
��Ano grzej� si�, a co wi�cej, zaraz sobie upiek� i ze�r� twojego kraka, �mierduchu.
��Ty daj krak m�j kawa�ek.
��Wody opadn� za dzie� czy dwa. Wtedy obaj mo�emy wraca� do domu. Na razie sied� tam, gdzie siedzisz.
Fagor mia� tward� wymow�. Odrzek� co�, lecz Aoz Roon nie zrozumia�. Siedzia� przy swym ognisku, spozieraj�c ponad ciemn� wod� na przeciwnika, kt�rego sylwetka zlewa�a si� ju� z konturami drzew i wzg�rz, czarnych na tle zachodz�cego s�o�ca. Siedzia� i drapa� si� pod futrem, i kiwa� w prz�d i w ty�.
��Ty, Zynu Freyra, jezde� z�aby i umrzesz w nocy.
Mia� trudno�ci z wymow� sycz�cych g�osek, brzmia�y jak twarde �z�.
��Z�aby? Niech ci b�dzie, �e jezdem z�aby, ale umr� lordem Embruddocku, a ty zasra�cem.
Zawo�a� par� razy na Kurda, ale pies nie odpowiada�. Przy ziemi by�o zbyt ciemno, aby zobaczy�, czy grupka fagor�w nadal czatuje na brzegu rzeki. Ca�y �wiat zapada� si� w nocy, zostawiaj�c po sobie chaos tajemniczych cieni. S�abo�� rodzi�a w Aozie Roonie l�k i wra�enie, �e fagor gotuje si� do skoku i zaraz przesadzi dziel�c� ich wod�. Pogrozi� mu pi�ci�.
��Nie w�a� na moj� ziemi�, a ja nie wlez� na twoj�. Samo wyg�oszenie tych s��w go wyczerpa�o. Przycisn�� d�onie do oczu i dysza�, jak zwyk� dysze� Kurd po sko�czonych �owach. Fagor milcza� przez d�u�sz� chwil�, jakby wa�y� w my�lach propozycj� cz�owieka, w ko�cu postanawiaj�c j� odrzuci�. Uczyni� to bez �adnego gestu, m�wi�c:
��My �yjemy i my umieramy na tej zamej ziemi, na tej zamej ziemi. Dlatego muzimy walczy�.
S�owa dolecia�y przez wod� do Aoza Roona. Nie m�g� doszuka� si� w nich sensu. Pami�ta� tylko, jak krzycza� do Shay Tal, �e prze�yj� dzi�ki jedno�ci. Teraz wszystko mu si� pl�ta�o. To ca�a ona, nigdy jej nie ma, kiedy jest potrzebna.
Obr�ciwszy si� do ogniska przykl�kn��, dorzuci� ga��zi i przyst�pi� do krwawego dzie�a �wiartowania ptaka. Wyrwane udo ze zwisaj�cymi �ci�gnami nadzia� na patyk. Zanim umie�ci� je nad ogniem, poczu� we wszystkich ko�ciach katusze niedawnej wysypki na ciele, jakby to jego szkielet by� w ognisku. Md�o�ci podesz�y mu do gard�a. Nagle na sam� my�l o jedzeniu zrobi�o mu si� niedobrze.
Powsta� chwiejnie z ziemi, wdepn�� w ognisko, zabrn�� w wod�, z krzykiem zakr�ci� si� w k�ko, wznosz�c zakrwawione ptasie udo do nieba. Woda hucza�a. Zdawa�o mu si�, �e rzeka stoi w miejscu, �e wyspa jak w�skie cz�no pruje to� jeziora, a on nie jest w stanie powstrzyma� biegu cz�na po jeziorze, kt�re ci�gnie si� bez ko�ca w g��b ogromnej jaskini ciemno�ci. Gardziel jaskini po�kn�a Aoza Roona.
��Masz gor�czk� ko�ci�� rzek� fagor. Nazywa� si� Yhamm-Whrrmar. Nie by� wojownikiem. Nale�a� do w�drownych drwali i grzybiarzy. Skradziono im kaidawy. Kiedy dwaj Synowie Freyra napatoczyli si� ich gromadce, fagory spe�ni�y po prostu sw�j �wi�ty obowi�zek, co dla Yhamma-Whrrmara sko�czy�o si� pewnymi k�opotami.
Si�y wy�sze rzuci�y grzybiarzy na zach�d. Pod��aj�c w przeciwnym kierunku szlakami pomy�lnych oktaw �r�dpowietrznych, od napotkanych podobnych sobie ho�ysz�w us�yszeli o pochodzie wielkiej krucjaty, kt�ra niszczy wszystko na swej drodze. Zaniepokojeni tym grzybiarze nie przerwali wprawdzie w�dr�wki w poszukiwaniu ch�odniejszych teren�w, zboczyli jednak w d�ug� dolin�, gdzie oktawy �r�dpowietrzne przesta�y im sprzyja�. Nadesz�y powodzie, wi�c musieli kluczy�. Niepomy�lno�� i niepewno�� zagnie�dzi�y si� w ich toniach.
Yhamm-Whrrmar sta� nieruchomo na brzegu rozlewiska, czekaj�c na �mier� Freyra, siewcy z�a. Ciemno�ci nios�y ukojenie. Poruszy� si� i rozmasowa� obola�e rami�. Cieszy� si� z nadej�cia nocy. Wr�g jego bez �ycia le�a� opodal na kupie kamieni. Z tej strony nie b�dzie ju� wi�cej k�opot�w. Ostatecznie, cho� to dokuczliwa plaga. Synowie Freyra zas�ugiwali na lito��: w ko�cu sama obecno�� rasy ancipitalnej pora�a�a ich wszystkich s�abo�ci�. Zwyk�a sprawiedliwo��. Yhamm-Whrrmar sta� jak pos�g, nie licz�c godzin.
��Jeste� z�aby i umrzesz�� zawo�a�.
Lecz on r�wnie� czu� w sobie z�e �r�dpowietrze. Podrapa� kark zdrow� r�k� i rozejrza� si� po ogromnych przestworzach mroku. Ciemno�ci ju� ust�powa�y. Gdzie� na wschodzie Bataliksa, ta dzielna amazonka Bataliksa, matka rasy ancipitalnej, rozsy�a�a ju� blade wici o swoim powrocie. Yhamm-Whrrmar wszed� do chaty i pod rozwalonym dachem leg� na ziemi, zamykaj�c karmazynowe oczy; spa� bez ruchu i bez sennych marze�.
Ponad bezmiar w�d zakrad�a si� nik�a �una zwiastuj�ca wsch�d Bataliksy. Wiele jeszcze razy wschodzi� mia�a Bataliksa, zanim opadn� fale powodzi, bowiem fale te czerpa�y soki z kolosalnych zasob�w w�d w rezerwuarach dalekiego Nktryhku. Nadejdzie czas, kiedy fale wy��obi� sobie regularne koryto rzeki. Jeszcze p�niej przesun� si� masy ziemi i skieruj� rzek� gdzie indziej. W odleg�ym wci�� o wiele stuleci apogeum Freyrowej chwa�y kraina ta wyschnie i powsta�� z niej pustyni� Madur� b�d� przemierza� ludy z nie narodzonej jeszcze przysz�o�ci.
Kiedy tak sobie spali, cz�owiek i fagor, �adnemu si� nawet nie �ni�o, �e fale b�d� obmywa� lichy sp�achetek ich wyspy przez ca�� przysz�� epok�. By�a to chwilowa pow�d�, ale ta chwila trwa� mia�a dwie�cie lat Bataliksy.
Inne pytania zaprz�ta�y mieszka�c�w Embruddocku. M�czy�ni u szczytu chwiejnej hierarchii �amali sobie g�owy, jak doj�� do w�adzy i jak j� potem utrzyma�. Na szcz�cie dla los�w ludzko�ci nigdy nie znaleziono ostatecznej odpowiedzi na to pytanie. Ale Tanth Ein i Faralin Ferd, ch�opy pazerne i samolubne, nie interesowali si� teoretyczn� stron� tego zagadnienia. Czas mija�, nieobecno�� Aoza Roona przed�u�y�a si� do ponad p� roku i nadszed� nowy rok�� z�owr�bny rok dwudziesty sz�sty wedle nowego kalendarza�� a dwaj namiestnicy rz�dzili wszystkim w my�l zasady �aby do jutra�. To im odpowiada�o.
Mniej odpowiada�o to Raynilowi Layanowi. Z jego zdaniem coraz bardziej liczyli si� zar�wno obaj regenci, jak i starsi rady. Raynil Layan widzia� potrzeb� zaprowadzenia w Oldorando nowego �adu�, kt�ry wyni�s�by go do w�adzy poniek�d bez u�ycia si�y, co mu najbardziej odpowiada�o. Niby to pod naciskiem kupc�w on, Raynil Layan, wybije pieni�dz, kt�rym zast�pi stary jak �wiat handel wymienny. Odt�d nic w Oldorando nie b�dzie za darmo.
Za chleb p�acimy pieni�dzem Raynila Layana.
Zadowoleni, �e dostan� swoj� dzia�k�, Tanth Ein i Faralin Ferd przyklasn�li propozycji. Miasto rozrasta�o si� z dnia na dzie�. Nie da�o si� d�u�ej ogranicza� handlu do przedmie��, handel by� ju� centrum �ycia i �y� w centrum. I mo�na go by�o opodatkowa� zgodnie z nowatorskim pomys�em Raynila Layana.
��Nie godzi si� p�aci� za �arcie. Powinno by� za darmo, jak powietrze.
��Przecie� maj� nam da� pieni�dze na kupno jedzenia.
��Co� mi tu �mierdzi. Raynil Layan si� ob�owi�� rzek� Dathka.
On i drugi lord Zachodniego Stepu szli spacerkiem w kierunku wie�y Oyre, po drodze dokonuj�c inspekcji podleg�ych im rewir�w. Rewiry rozrasta�y si� wraz z Oldorandem. Wsz�dzie wida� by�o nowe twarze.
Uczeni starcy z rady szacowali�� biadaj�c nad tym co niemiara�� �e rodowici mieszka�cy stanowi� nieco ponad jedn� czwart� ludno�ci. Reszta to obcy, wielu tylko przejazdem. Oldorando le�a�o na skrzy�owaniu kontynentalnych szlak�w, kt�re w�a�nie zaczyna�y o�ywa�. Tam, gdzie jeszcze kilka miesi�cy temu widnia�y szczere pola, teraz urz�dzono pola namiotowe i stawiano chaty. Niekt�re zmiany si�ga�y g��biej. Dawna �owiecka regu�a, surowa i sybarycka na przemian, sko�czy�a si� z dnia na dzie�. Mustangi Laintala Aya i Dathki karmili niewolnicy. Zwierzyny by�o jak na lekarstwo, ko�atki znikn�y, a koczownicy dostarczali byd�o, zwiastuj�ce bardziej osiad�y tryb �ycia.
Uroki targowiska zniszczy�y wi� �owieckiej dru�yny. Ci, kt�rych �ywio�em w czasach Aoza Roona by�o uganianie si� z wichrem w zawody po nowo odkrytej prerii, obecnie poprzestawali na szlifowaniu bruk�w, najmuj�c si� za kramarzy albo stajennych, rzezimieszk�w lub alfons�w.
Lordowie Zachodniego Stepu odpowiadali dzi� za porz�dek w rozrastaj�cej si� dzielnicy miasta na zachodnim brzegu Voralu. Mieli do pomocy szeryf�w. Biegli w murarce niewolnicy z po�udnia wznosili dla nich wie�� mieszkaln�. W brassimipach za�o�ono �omy kamienia. Nowa wie�a, na�laduj�ca kszta�tem stare, mia�a si� wznosi� na trzy pi�tra i g�rowa� nad namiotami tych, kt�rych lordowie pr�bowali utrzyma� w ryzach.
Po sprawdzeniu dziennego post�pu rob�t i wymianie �art�w z nadzorc�, Laintal Ay i Dathka pod��yli ku staremu miastu, przepychaj�c si� w ci�bie pielgrzym�w. Tutejsze budy przygotowane by�y do obs�ugi tego rodzaju w�drowc�w. Ka�dy kram mia� wydany przez urz�d Laintala Aya patent, kt�rego numer widnia� na szyldzie. Nap�ywa�a kolejna fala pielgrzym�w. Laintal Ay zszed� im z drogi, opieraj�c si� plecami o �wie�o postawion� p��cienn� �cian�. Pi�ta zawis�a mu w powietrzu, obsun�� si� i wyl�dowa� na dnie do�u ukrytego za p��ciennym parawanem. Doby� miecza. Trzej bladzi m�odzie�cy z obna�onymi torsami patrzyli na niego przera�eni, gdy obr�ci� si� do nich z mieczem w d�oni. Dol by� g��boki po pas, wielko�ci ma�ej izby. M�odzie�cy mieli na �rodku czo�a namalowane oko. Zza rogu p��ciennej �ciany wyszed� Dathka i zajrza� do wykopu, rozbawiony tym, co spotka�o przyjaciela.
��Co wy tu robicie?�� spyta� tr�jc� tr�jokich Laintal Ay. Och�on�wszy z wra�enia trzej cyklopi postawili si� hardo. Jeden z nich rzek�:
��To b�dzie �wi�tynia po�wi�cona wielkiemu Akhce Naaba, zatem ziemia to �wi�ta. Musimy ci� prosi� o bezzw�oczne jej opuszczenie.
��To moja ziemia�� powiedzia� Laintal Ay.�� Poka�cie no mi patent na jej dzier�aw�.
M�odzi ludzie wymienili mi�dzy sob� spojrzenia, a tymczasem wok� jamy wyr�s� t�umek pielgrzym�w, gapi�cych si� w d�. S�ycha� by�o gniewne pomruki. Wszystkich okrywa�y bia�o-czarne szaty.
��Nie mamy patentu. My niczego nie sprzedajemy.
��Sk�d jeste�cie?
Ros�y m�czyzna w czarnym turbanie na g�owie stan�� na skraju wykopu w towarzystwie dw�ch starszych kobiet, d�wigaj�cych jaki� spory pakunek. Napuszonym g�osem zawo�a�:
��Jeste�my wyznawcami wielkiego Akhy Naaba i pod��amy na po�udnie, nios�c s�owo. Zamierzamy wznie�� tutaj ma�� kapliczk� i ��damy, aby� natychmiast usun�� sw� niegodn� osob�.
��To moja ziemia, ka�da jej gar��. Dlaczego kopiecie w d�, skoro macie wznosi� kaplic� do g�ry? Czy wy, barbarzy�cy, nie odr�niacie ziemi od nieba?
��Akha jest bogiem ziemi i podziemi�� pokorniej ozwa� si� jeden z m�odych kopaczy�� a my �yjemy w jego �y�ach. Poniesiemy zwiastowanie do wszystkich ziem. Czy� nie jeste�my poborcami z Pannowalu?
��Nie pobierzecie sobie tej dziury bez pozwolenia!�� rykn�� Laintal Ay.�� Jazda st�d, wszyscy!
Ros�y,�� napuszony m�czyzna podni�s� krzyk, lecz Dathka doby� miecza. Si�gn�� g�owni�. Pakunek, d�wigany przez dwie kobiety, okrywa�a szmata. Nadziawszy j� na sztych Dathka zerwa� tkanin�. Ukaza�a si� p�ludzka posta� w cudacznym przysiadzie, o �abich oczach, �lepych a wyba�uszonych. Wyrze�biono j� w czarnym kamieniu.
��To ci �liczno�ci!�� gruchn�� �miechem.�� Nie dziw, �e tak� szkaradn� g�b� musicie zas�ania� �cierk�!
Pielgrzymi wpadli w sza�. Akha obra�ony, Akha zbezczeszczony promieniami s�o�ca. Rzucili si� kup� na Dathk�. Wyskoczywszy z do�u Laintal Ay z krzykiem natar� na pielgrzym�w, p�azuj�c mieczem na prawo i lewo. Burda �ci�gn�a szeryfa w asy�cie dw�ch chwat�w z pa�kami i po kr�tkim a t�gim laniu pielgrzymi obiecali dobrze sprawowa� si� w przysz�o�ci. Laintal Ay z Dathka ruszyli w swoj� drog� do nowej kwatery Oyre w odbudowanej wie�y Vry. Oyre przeprowadzi�a si�, bowiem plac pod Wielk� Wie��, pe�en drewnianych jatek i szynk�w, sta� si� zbyt gwarny. Z Oyre przenios�a si� te� Dol z synkiem Rastilem Roonem Denem i ze sw� wiekow� matk� Rol Sakil. Dol ba�a si� mieszka� pod jednym dachem z par� namiestnik�w, Faralinem Ferdem i Tanthem Einem, kt�rzy pod przed�u�aj�c� si� nieobecno�� Aoza Roona zaczynali sobie za du�o pozwala�.
Przed wej�ciem do wie�y, wci�� zwanej Wie�� Shay Tal, trzymali stra� czterej ro�li m�odzi borlie�scy wyzwole�cy. Postawi� ich tu Laintal Ay. Zasalutowali mu, gdy wchodzi� z Dathka do wie�y.
��Jak tam Oyre?�� spyta� ju� ze schod�w.
��Wraca do si�.
Zasta� sw� ukochan� w ��ku, u jej wezg�owia siedzia�y Vry, Dol i Rol Sakil. Zbli�y� si� i Oyre oplot�a go ramionami.
��Och, Laintalu Ayu� to by�o takie straszne. Tak strasznie si� ba�am.
Patrzy�a mu w oczy. Dostrzeg� na jej twarzy pi�tno zm�czenia w nieuchwytnych zmarszczkach pod dolnymi powiekami. Tym, kt�rzy wywo�ywali ojc�w, przybywa�o lat po takiej pr�bie.
��My�la�am, �e ju� nigdy nie wr�c� do ciebie, ukochany�� powiedzia�a.�� �wiat dolny jest coraz gorszy przy ka�dej nast�pnej wizycie.
Staro�� zgi�a Rol Sakil we dwoje. Na twarz opad�y jej d�ugie siwe w�osy, spod kt�rych stercza� tylko nos. Siedzia�a przy pos�aniu, tul�c wnuka.
��Jedynie starym, Oyre, tylko im nie udaje si� powr�ci�. Oyre siad�a, mocniej przywieraj�c do Laintala Aya. Czu�, jak dziewczyna dygoce.
��Wygl�da�o to dwakro� straszniej tym razem� bez s�o�c. �wiat dolny jest odwr�ceniem naszego, prakamie� jak s�o�ce w dole pod wszystkim, czarny, �wieci czarnym �wiat�em. Wszystkie mamuny wisz� tam jak gwiazdy� nie w powietrzu, tylko w skale. Wszystkie z wolna wsysane do czarnej dziury prakamienia� S� takie z�o�liwe, nienawidz� �ywych.
��To prawda�� przytakn�a Dol, uspokajaj�c star� matk�.�� Nienawidz� �ywych i po�ar�yby nas, gdyby mog�y.
��Pr�buj� ci� chapn��, gdy przechodzisz.
��W �lepiach maj� pe�no okropnego py�u.
��W g�bach te��
��A tw�j ojciec?�� nie wytrzyma� Laintal Ay, przypominaj�c, po co zapad�a w pauk.
��Spotka�am w dolnym �wiecie matkꅠ� przez chwil� Oyre nie mog�a nic wi�cej z siebie wydusi�.
Ob�api�a Laintala Aya, lecz �wiat�� powietrza, do kt�rego on nale�a�, wci�� wydawa� jej si� mniej rzeczywisty ni� �wiat, z kt�rego powr�ci�a. Ani jednego dobrego s�owa nie mia�a dla niej matka, jeno pot�pienie i z�orzeczenia, i nienawi�� tak w�ciek��, jakiej nie spotyka si� w�r�d �ywych.
��Powiedzia�a, �e okry�am ha�b� jej imi�, �e wp�dzi�am j� w nies�awie do grobu. Ja j� zabi�am, ja jestem winna jej �mierci, nie cierpia�a mnie, od kiedy poczu�a pierwsze moje drgnienie w swym �onie� Wszystko z�e, wszystko najgorsze, ca�e moje dzieci�stwo� moja bezradno�� zafajdane pieluchy� Och, och, nie mog� uwierzy�
Zanios�a si� �kaniem, we �zach szukaj�c uj�cia dla rozpaczy. Vry podbieg�a j� podtrzyma� razem z Laintalem Ayem.
��To wszystko nieprawda, Oyre, wszystko to przywidzia�o ci si�.
Zosta�a jednak odtr�cona prze? szlochaj�c� przyjaci�k�. Ka�dy z obecnych kiedy� tam przebywa� w pauk. Patrzyli z ponurym wsp�czuciem, pogr��eni we w�asnych wspomnieniach.
��A tw�j ojciec?�� powt�rzy� Laintal Ay.�� Spotka�a� go?
O tyle przysz�a do siebie, �e trzymaj�c Laintala Aya na d�ugo�� ramion, obr�ci�a ku niemu zaczerwienione oczy i twarz b�yszcz�c� od rozmazanych �ez, zasmarkan�.
��Nie by�o tam ojca, dzi�ki Wutrze, nie by�o go tam. Jeszcze nie pora mu zej�� do �wiata dolnego.
Popatrzyli na siebie, nie wierz�c w�asnym uszom. Oyre gadaniem pr�bowa�a u�pi� podejrzenia, �e Aoz Roon przebywa, mimo wszystko, z ShayTal.
��On chyba nie zostanie takim z�ym mamikiem, chyba �ycie pe�ni� �ycia uchroni go od przemiany w k��bek z�o�ci. Przynajmniej jeszcze przez jaki� czas nie grozi mu taki los. Ale gdzie� on jest, przez te wszystkie d�ugie tygodnie?
Dol zarazi�a si� od Oyre �zami i wyrwawszy matce Rastiia Roona zacz�a go ko�ysa�, �kaj�c:
��Czy on jeszcze �yje? Gdzie jest? Wcale nie by� taki z�y, jak czasem wygadywa�am� Jeste� pewna, �e go nie ma tam, w dole?
��M�wi� ci, �e nie ma. Laintalu Ayu, Dathko, on nadal �yje, chocia� jeden Wutra wie gdzie, ale na pewno gdzie� na tym �wiecie.
Uwolniona teraz od niemowl�cia Rol Sakil podnios�a lament.
��My wszyscy musimy zej�� w to straszne miejsce, pr�dzej czy p�niej. Dol, och Dol, twoja biedna stara matka jest nast�pna w kolejce� Obiecaj, �e zejdziesz mnie odwiedzi�, obiecaj, a ja obiecuj�, �e nie powiem na ciebie z�ego s�owa. Nigdy ci� nie pot�pi� za to, �e zwi�za�a� si� z tym okropnym cz�owiekiem, kt�ry zatru� nam wszystkim �ycie�
Kiedy Dol pociesza�a matk�, Laintal Ay spr�bowa� pocieszy� Oyre, lecz dziewczyna odepchn�a go nagle 4 wsta�a z ��ka, ocieraj�c sobie twarz i oddychaj�c g��boko.
��Nie dotykaj mnie, �mierdz� �wiatem dolnym. Daj mi si� umy�.
Podczas tych wszystkich lament�w Dathka sta� oparty o chropaw� �cian� w ko�cu izby jak wykuty z kamienia. Teraz wyszed� z k�ta.
��Uciszcie si� wszyscy, spr�bujcie ruszy� g�ow�. Grozi nam niebezpiecze�stwo i musimy obr�ci� t� wiadomo�� na nasz� korzy��. Skoro Aoz Roon �yje, to potrzebny nam jest plan dzia�ania do jego powrotu. je�li uda mu si� wr�ci�. By� mo�e pojma�y go fugasy. Ostrzegam was, Faralin Ferd z Tanthem Einem planuj� podst�pnie zagarn�� w�adz� w Oldorando. Najpierw umy�lili za�o�y� mennic� pod zarz�dem tej gadziny, Raynila Layana.�� Jego spojrzenie pobieg�o ku Vry i umkn�o z powrotem.�� Raynil Layan zagoni� ju� ku�nik�w do bicia monet. Wystarczy, �e po�o�� na tym �apy i op�ac� swoich ludzi, a stan� si� wszechmocni. Kiedy wr�ci Aoz Roon, zamorduj� go jak nic.
��Sk�d ty to wiesz?�� spyta�a Vry.�� Faralin Ferd i Tanth Ein s� jego starymi przyjaci�mi.
��Je�li o to chodzi��� Dathka urwa� i roze�mia� si�.�� L�d jest twardy, dop�ki si� nie stopi.�� Sta� bacznie przygl�daj�c si� ka�demu z obecnych, wreszcie zatrzyma� spojrzenie na Laintalu Ayu.�� Nadesz�a chwila, aby�my pokazali, co naprawd� jeste�my warci. Nie m�wmy nikomu, ze Aoz Roon �yje. Nikomu. Lepiej, �eby tamci pozostawali w niepewno�ci. Niech wszyscy pozostaj� w niepewno�ci. Wie�ci Oyre pchn�yby namiestnik�w do natychmiastowego zagarni�cia w�adzy. Rusz� si�, �eby ubiec Aoza Roona przed jego powrotem.
��Nie s�dzꅠ� zacz�� Laintal Ay, lecz Dathka, tak niespodziewanie odnalaz�szy j�zyk w g�bie, nie dopu�ci� nikogo do g�osu.
��Kto ma najwi�ksze prawo do w�adzy po �mierci Aoza Roona? Ty, Laintalu Ayu. I ty, Oyre. Syn Loilanun i c�rka Aoza Roona. Gro�ne jest to niemowl� Dol, rada mo�e si� uczepi� jego kandydatury. Laintalu Ayu, ty i Oyre musicie natychmiast wzi�� �lub. Dosy� kr�cenia. �ci�gniemy tuzin kap�an�w z Borlien na ceremoni�, a wy og�osicie, �e stary lord nie �yje, wi�c oboje przejmujecie po nim w�adz�. Ludzie wam przyklasn�.
��Faralin Ferd i Tanth Ein tak�e?
��Poradzimy sobie z Faralinem Ferdem i Tanthem Einem�� rzek� gro�nie Dathka.�� Iz Raynilem Layanem. Oni nie ciesz� si� powszechnym poparciem, tak jak wy.
Spogl�dali po sobie wszyscy ze �mierteln� powag�. Wreszcie Laintal Ay przerwa� cisz�.
��Nie zamierzam uzurpowa� sobie tytu�u Aoza Roona, kiedy on jeszcze �yje. Doceniam tw� bystro��, Dathka, ale nie wykonam twojego planu.
Dathka wspar� si� pod boki i u�miechn�� drwi�co.
��Rozumiem. Wi�c tobie nie przeszkadza, �e namiestnicy zagarn� w�adz�? Zabij� ci�, je�li do tego dojdzie� i mnie zabij�.
��Nie wierz�.
��Wierz sobie, w co chcesz, i tak ci� zabij�. Ciebie i Oyre, i Dol, i tego dzieciaka. Pewnie Vry tak�e. Obud� si� ze swych mrzonek. To twardzi faceci, a dzia�a� musz� pr�dko ze wzgl�du na �lepoty i pog�oski o gor�czce ko�ci. Zrobi� swoje, kiedy ty b�dziesz siedzia� z za�o�onymi r�kami i �y� nadziej�.
��Lepiej by�oby �ci�gn�� ojca z powrotem�� powiedzia�a Oyre, nie patrz�c na Laintala Aya, tylko na Dathk�.�� Wszystko si� wali� potrzebujemy rz�d�w naprawd� silnej r�ki.
Dathka zgry�liwym �miechem skwitowa� jej s�owa i w milczeniu czeka�, jak je przyjmie Laintal Ay. Wszyscy czekali w g��bokiej ciszy. W ko�cu Laintal Ay powiedzia� z zak�opotaniem:
��Bez wzgl�du na to, co zrobi� czy mog� zrobi� namiestnicy, ja nie b�d� ubiega� si� o w�adz�. Zasia�bym tylko wa�nie.
��Wa�nie?�� rzek� Dathka.�� Miasto ju� jest zwa�nione, pogr��a si� w chaosie, tylu w nim przyb��d�w. Jeste� g�upcem, je�li kiedykolwiek wierzy�e� w bajd� Aoza Roona o jedno�ci.
Ca�� t� sprzeczk� Vry przesiedzia�a cicho jak trusia tu� przy w�azie, plecami oparta o �cian�. Teraz wysz�a na �rodek izby.
��Pope�niasz b��d my�l�c jedynie o sprawach przyziemnych.�� Wskaza�a na dziecko.�� Dok�adnie w dniu narodzin Rastiia Roona znikn�� jego ojciec. To znaczy trzy kwarta�y temu. Przemin�a pora zachod�w dwojga s�o�c. Trzy zatem kwadry, przypominam ci, min�y od ostatniego za�mienia czy ostatniej �lepoty, je�li wolisz dawn� nazw�. Musz� ci� przestrzec, �e nadchodzi kolejne za�mienie. Zrobi�y�my z Oyre wyliczenia�
Stare�ka matka Dol zacz�a biadoli�.
��Dawnymi czasy nie trapi�y nas takie nieszcz�cia� c�e�my uczynili, �eby na nie zas�u�y� dzisiaj? Jeszcze jedno, a koniec z nami. Dlaczego?
��Nie potrafi� wyja�ni� �dlaczego�, dopiero zaczynam pojmowa� �jak��� powiedzia�a Vry, rzuciwszy pe�ne wsp�czucia spojrzenie na staruszk�.�� I je�li si� nie myl�, nast�pne za�mienie b�dzie trwa�o o wiele d�u�ej ni� ostatnie, Freyr schowa si� ca�kowicie na bite pi�� i p� godziny, i zjawisko to wype�ni wi�ksz� cz�� dnia, poczynaj�c od wschodu s�o�ca. Nietrudno sobie wyobrazi�, jak� to wywo�a panik�.
Rol Sakil i Dol uderzy�y w bek. Dathka uciszy� je bezceremonialnie.
��Ca�odniowe za�mienie? Za par� lat nie b�dziemy w og�le mieli Freyra, tylko same za�mienia, je�li si� nie mylisz. Sk�d ty to wiesz, Vry?
Obr�ci�a si� do niego, badawczo zagl�daj�c w pos�pne oblicze. Sp�oszona tym, co dostrzeg�a, d�ugo szuka�a s��w, o kt�rych wiedzia�a, �e i tak nie zostan� przyj�te.
��St�d, �e wszech�wiat nie jest splotem przypadk�w. Jest machin�. Przeto mo�emy pozna� jej mechanizmy.
Tak g��boko rewolucyjnego stwierdzenia od wiek�w nie s�yszano w Oldorando. Dathce zupe�nie nie mie�ci�o si� to w g�owie.
��Skoro� tego pewna, musimy z�o�y� ofiar� dla odwr�cenia losu.
Nie podejmuj�c z nim dyskusji Vry zwr�ci�a si� do pozosta�ych:
��Za�mienia nie b�d� wiecznie. Potrwaj� przez dwadzie�cia lat. Od dwunastego coraz kr�tsze, po dwudziestym ju� nie powr�c�.
Marna to by�a pociecha. Twarze im si� wyd�u�y�y na my�l, �e za dwadzie�cia lat zapewne nikogo z nich ju� nie b�dzie w�r�d �ywych.
��Sk�d ty to mo�esz wiedzie�, Vry, co przyniesie jutro? Nawet Shay Tal tego nie potrafi�a przewidzie栗 rzek� zgn�biony Laintal Ay.
Mia�a ochot� go dotkn��, ale nie �mia�a.�� To kwestia obserwacji, gromadzenia fakt�w z przesz�o�ci i ich kojarzenia. Zrozumienia tego, co wiemy, zobaczenia tego, co widzimy. Freyr i Bataliksa s� daleko od siebie, chocia� nam si� wydaje, �e jest inaczej. Ka�de balansuje na kraw�dzi ogromnego kolistego pola. Pola te s� nachylone do siebie pod pewnym k�tem. W miejscu ich przeci�cia wyst�puj� za�mienia, kiedy nasza planeta znajduje si� w jednej linii z Freyrem, a Bataliksa pomi�dzy nimi. Rozumiesz?
Dathka przemierza� izb� tam i z powrotem wielkimi krokami.
��Pos�uchaj, Vry�� rzek� z irytacj��� zabraniam ci g�osi� publicznie takie zwariowane teorie. Ludzie zabij� ci�. Oto do czego doprowadzi�a akademia. Nie chc� o tym wi�cej s�ysze�.
Rzuci� jej ponure spojrzenie, zawzi�te, a jednak dziwnie b�agalne. Sta�a jak sparali�owana. Dathka wyszed� z izby bez s�owa, pozostawiaj�c za sob� g�uch� cisz�. Zaledwie w chwil� po jego wyj�ciu na ulicy pod wie�� wybuch�o zamieszanie. Laintal Ay szybko zbieg� na d� zobaczy�, co si� dzieje. Podejrzewa�, �e Dathka wkroczy� do akcji, lecz przyjaciel gdzie� znikn��. Jaki� cz�owiek spad� z wierzchowca i g�o�no wzywa� pomocy�� cudzoziemiec, s�dz�c po stroju. Woko�o zebra� si� t�um ludzi, niekt�rzy znani Laintalowi Ayowi z widzenia, ale nikt nie �pieszy� podr�nemu z pomoc�.
��To m�r�� powiedzia� kto� do Laintala Aya.�� Kto udzieli pomocy temu obwiesiowi, sam zaniemo�e przed zachodem Freyra.
Sprowadzeni dwaj niewolnicy zawlekli nieszcz�nika do domu zdrowia. By� to pierwszy publiczny przypadek gor�czki ko�ci w Oldorando. Laintal Ay wr�ci� do izby, gdzie Oyre, zdj�wszy mus�angi, my�a si� w misce za kotar�, pokrzykuj�c do Vry i Dol. Uderzy�a go determinacja Dol�� po raz pierwszy zobaczy� na jej buzi co� wi�cej ni� �liczne do�eczki. Odj�wszy Rastila Roona od piersi dziewczyna przekaza�a dziecko matce.
��Pos�uchaj, m�j przyjacielu, musisz co� zrobi�. Zwo�aj ludzi i przem�w do nich. Wyja�nij im. Nie zwa�aj na Dathk�.
��Ona ma racj�, Laintalu Ayu�� krzykn�a Oyre.�� Przypomnij wszystkim, �e Aoz Roon zbudowa� Oldorando, �e ty jeste� wiernym Aozowi Roonowi namiestnikiem. Odrzu� plan Dathki. Zapewnij wszystkich, �e Aoz Roon nie umar� i �e niebawem powr�ci.
��Tak jest�� rzek�a Dol.�� Przypomnij ludziom, jak wielkim cieszy si� szacunkiem i jak zbudowa� most. Pos�uchaj� ciebie.
��Widz�, �e do sp�ki znalaz�y�cie lekarstwo na nasze k�opoty�� powiedzia� Laintal Ay.�� Ale jeste�cie w b��dzie. Aoza Roona nie ma zbyt d�ugo. Po�owa ludzi w mie�cie nie bardzo wie, kto to taki. To s� przybysze, kupcy bawi�cy przejazdem. Wybierzcie si� do Pauk i zapytajcie pierwszego lepszego przechodnia o Aoza Roona�� nie b�dzie wiedzia�, o kim mowa. I st�d w�a�nie wzi�� si� problem w�adzy w naszym mie�cie.
Sta� przed nimi niewzruszony, pewny swoich racji. Dol pogrozi�a mu pi�ci�.
��Jak �miesz tak m�wi�! To k�amstwa. Je�li� kiedy on wr�ci, b�dzie rz�dzi� jak przedtem. Ju� ja dopilnuj�, �eby wykopa� Faralina Ferda i Tantha Eina. �e nie wspomn� tego n�dznika, Raynila Layana.
��Na dwoje babka wr�y�a. Dol. S�k w tym, �e Aoza Roona nie ma. A Shay Tal? Kto dzi� � niej pami�ta? Pewnie brakuje jej tobie, mo�e jeszcze Vry, ale innym nie.
Vry pokr�ci�a g�ow�.
��Je�li chcesz zna� prawdꠗ powiedzia�a cicho�� nie brak mi ani Shay Tal, ani Aoza Roona. Uwa�am, �e oni zatruli nam �ycie. Ona w ka�dym razie zatru�a moje� och, wina by�a te� i moja, wiem, i wiele jej zawdzi�czam, ja, c�rka zwyk�ej niewolnicy. Ale zbyt niewolniczo pod��a�am za Shay Tal.
��No w�a�nie�� pisn�a stara Rol Sakil, potrz�saj�c dzieckiem.�� By�a z�ym przyk�adem dla ciebie, Vry, zanadto dziewicza by�a nasza Shay Tal, o wiele zanadto. Ty idziesz t� sam� drog�. Musi masz ju� z pi�tna�cie lat, jeste� w kwiecie wieku, i wci�� nie przejechana. Po�piesz si� z tym, nim b�dzie za p�no.
��Mama ma racj�, Vry. Po k��tni z tob� Dathka wylecia� st�d jak oparzony. To dlatego �e jest w tobie zakochany. Kobieta ma si� oddawa� m�czy�nie, nie na odwr�t, no nie? Zarzu� mu r�ce na szyj�, a dostaniesz, czego pragniesz. Na moje oko ch�opak z niego ognisty.
��Ja ci radz�, zarzu� mu nogi na szyj�, nie r�ce�� zachichota�a Rol Sakil.�� Do Oldorando zlatuj� si� teraz �licznotki jak pszczo�y, jest w czym przebiera�, inaczej, ni� za naszej m�odo�ci bywa�o. A czego to si� nie wyprawia na bazarze! Nie dziwota, �e ch�opy chc� monet. Ju� ja wiem, w jak� szpark� je wcisn��
��Przesta�cie!�� Vry by�a ca�a czerwona.�� Poradz� sobie z w�asnym �yciem bez waszych ordynarnych rad. Szanuj� Dathk�, lecz wcale za nim nie przepadam. Zmie�cie temat.
Laintal Ay uspokajaj�cym gestem wzi�� Vry za rami�, a zza kotary wy�oni�a si� Oyre z w�osami upi�tymi wysoko na czubku g�owy. Zrzuci�a sk�ry mustanga, kt�re obecnie uchodzi�y za co nieco staromodne w kr�gach oldorandzkiej m�odzie�y. Zamiast nich wdzia�a zielon� we�nian� sukni�, opadaj�c� niemal�e do ziemi.
��Radz� Vry, �eby szybko wzi�a sobie m�a� zreszt� tak samo, jak tobie�� powiedzia� Laintal Ay.
��Przynajmniej Dathka jest doros�y i ma w�asne zdanie. Laintal Ay spochmurnia�. Odwr�ciwszy si� plecami do Oyre, poprosi� Vry.
��Wyt�umacz mi te dwadzie�cia za�mie�. Nie zrozumia�em nic z tego, co powiedzia�a�. Jak �wiat mo�e by� machin�? Zmarszczy�a brwi.
��S�ysza�e� ju��� rzek�a po chwili�� o podstawach tej nauki, ale nie chcia�e� us�ysze�. Musisz by� gotowy uwierzy�, �e �wiat jest dziwniejszy, ni� ci si� wydaje. Spr�buj� to jasno wy�o�y�. Przyjmijmy, �e oktawy �r�dziemne ci�gn� si� w powietrzu wysoko nad nami, tak samo jak w ziemi. Za��my, �e nasz �wiat, zwany przez fagory HrlIchor, regularnie w�druje swoj� w�asn� oktaw�. W rzeczywisto�ci jego oktawa owija si� i owija wok� Bataliksy. Hrl-Ichor okr��a Bataliks� co czterysta osiemdziesi�t dni�� toy jest nasz rok, jak wiesz. Bataliksa si� nie porusza. To my si� poruszamy.
��A kiedy Bataliksa zachodzi co wiecz�r, to co?
��Bataliksa jest nieruchoma na niebie. To my si� ruszamy.
Laintal Ay parskn�� �miechem.
��A �wi�to Podw�jnego Zachodu? Co si� wtedy porusza?
��Tak samo. My. Bataliksa i Freyr stoj� w miejscu. Dop�ki w to nie uwierzysz, nie potrafi� niczego wi�cej wyja�ni�.
��Wszyscy ca�e �ycie gonimy wzrokiem sun�cych po niebie stra�nik�w, szanowna panno Vry, dzie� w dzie�. Za��my, �e wierz�, �e oboje stan�li jak skuta lodem rzeka, to co dalej?
Po chwili wahania powiedzia�a:
��No wi�c w rzeczywisto�ci Bataliksa i Freyr jednak si� poruszaj�, bo Freyr staje si� coraz ja�niejszy.
��Zaraz, zaraz� najpierw ka�esz mi uwierzy�, �e oni si� nie ruszaj�, potem, �e si� ruszaj�. Daj spok�j. Vry�� uwierz� w twoje za�mienia, jak nastan�, nie wcze�niej.
Z okrzykiem zniecierpliwienia unios�a szczup�e ramiona ponad g�ow�.
��Och, jacy z was g�upcy. Niech Embruddock ginie, co mnie to obchodzi! Nie potraficie poj�� jednej prostej rzeczy.
Wylecia�a z izby jeszcze bardziej roze�lona ni� Dathka.
��S� pewne proste rzeczy, kt�rych ona te� nie pojmuje�� rzek�a Rol Sakil, tul�c do siebie dzieci�.
Stara izba Vry ukazywa�a przemiany, jakie zasz�y w Oldorando. Ju� nie by�a taka ponura. Zdobi�y j� to tu, to tam wyszukane rupiecie. Vry odziedziczy�a po Shay Tal troch� rzeczy Loilanun. Niekt�re wyszpera�a na bazarach. Przy oknie wisia�a wykre�lona przez ni� mapa nieba, z naniesionymi torami ekliptyk obu s�o�c. Boczn� �cian� zdobi�a staro�ytna mapa, podarunek od nowego wielbiciela. Namalowano j� barwnymi tuszami na welinie. By�a to ottaassaalska mapa �wiata, kt�rej Vry nigdy nie mog�a si� do�� nadziwi�. Przedstawia�a �wiat okr�g�y, z obszarami l�d�w oblanych przez ocean. �wiat spoczywa� na wi�kszym od siebie prakamieniu, z kt�rego wyr�s� czy mo�e zosta� wyrzucony. W uproszczone kontury l�du wpisano nazw� Sibornal, ni�ej Kampannlat i osobno na dole Hespagorat. Dok�adnie zaznaczono szereg wysp. Jedynym naniesionym miastem by�o Ottaassaal, w samym �rodku ko�a.
Vry zastanawia�a si�, jak daleko trzeba stan��, aby zobaczy� prawdziwy �wiat w takiej postaci. Doskonale zdawa�a sobie, spraw�, �e Bataliksa i Freyr te� s� takimi kulistymi �wiatami. One jednak nie spoczywaj� na prakamieniach, dlaczego wi�c ten �wiat potrzebuje prakamienia?
W �ciennej niszy obok mapy sta�a male�ka figurynka ofiarowana jej przez Dathk�. Zdj�a j� i jako� machinalnie wa�y�a w d�oni. Figurynka przedstawia�a par�, kt�ra za�ywa�a rozkoszy kopulacji na siedz�co. M�czyzna i kobieta wyrze�bieni zostali w jednej bryle kamienia. Wyg�adzeni dotykiem wielu d�oni, przetrwawszy wiele wiek�w, oboje uton�li w anonimowo�ci, trac�c rysy twarzy. Odtwarzali najwy�szy akt wsp�istnienia i Vry t�sknym okiem spogl�da�a na spoczywaj�c� w jej d�oni rze�b�.
��To jest jedno�栗 szepn�a cichutko.
Przyjaci�ki podkpiwa�y z niej, a przecie� ona rozpaczliwie pragn�a tego, co zakl�to w ten kamie�. Przekona�a si�, tak jak przed ni� Shay Tal, �e �cie�ka wiedzy to �cie�ka osamotnienia. Czy rze�biarzowi pozowali prawdziwi kochankowie, kt�rych imiona zagin�y w pomroce dziej�w? Dzi� nikt ju� si� nie dowie. Przesz�o�� kry�a odpowiedzi na wiele dzisiejszych pyta�. Z poczuciem bezsilno�ci spojrza�a na ustawiony pod w�skim oknem st� i le��cy na nim zegar gwiazdowy, jaki mozolnie kleci�a z drewna. Nie do��, �e brak jej by�o wprawy w obr�bce drewna, to wci�� jeszcze nie mog�a poj�� zasady utrzymywania si� i �wiata, i trzech w�drownych planet, i pary stra�nik�w na ich �cie�kach. Nagle uzmys�owi�a sobie, �e jedno�� istnieje w�r�d glob�w�� wszystkie s� z jednego tworzywa, jak ta para kochank�w z jednego kamienia. I si�a r�wnie pot�na jak pop�d seksualny w tajemny spos�b wi��e je wszystkie ze sob� i kieruje ich ruchem.
Siad�a za sto�em i zabra�a si� do wyrywania pr�t�w i pier�cieni, usi�uj�c z�o�y� je w nowy uk�ad. By�a tym zaj�ta, gdy kto� cichutko zapuka� do drzwi. Bokiem wsun�� si� Raynil Layan, stwierdziwszy po�piesznym rzutem oka, �e jest sama w pokoju. W bladoniebieskim prostok�cie okna widzia� jej sylwetk�, profil twarzy zalanej �wiat�em. W d�oni trzyma�a drewnian� ga�k�. Ujrzawszy go k�tem oka na wp� zerwa�a si� i zauwa�y��� podpatrywa� bowiem ludzi bacznie�� �e zwyk�a rezerwa opu�ci�a j� po raz pierwszy. U�miechn�a si� nerwowo, wyg�adzaj�c sk�ry mus�anga�� na wypuk�o�ciach piersi. Zamkn�� za sob� drzwi. Mistrz garbarzy por�s� ostatnio w strojne pi�rka. Widlast� brod� wi�za� dwiema wst��eczkami, na mod�� przej�t� od cudzoziemc�w, i nosi� jedwabne spodnie. Ostatnio te� umizga� si� do Vry, obsypuj�c dziewczyn� podarunkami w rodzaju ottaassaalskiej mapy kupionej w Pauk oraz s�uchaj�c uwa�nie jej teorii. Wszystko to jako� rozpala�o w niej krew. Chocia� nie ufa�a jego g�adkim manierom, podnieca�y j�, tak jak i jego zainteresowanie tym, co robi�a.
��Przepracowujesz si�, Vry�� powiedzia� unosz�c palec i brew.�� Wi�cej ruchu na �wie�ym powietrzu przywr�ci�oby kolory temu nadobnemu liczku.
��Wiesz, ile mam zaj��, po odej�ciu Amin Lim i Shay Tal ca�a akademia jest na mojej g�owie, no i mam w�asn� prac�.
Akademia kwit�a jak nigdy przedtem. Posiada�a w�asny budynek, a wi�kszo�� zaj�� prowadzi�a jedna z asystentek Vry. Zapraszano uczonych m��w do prowadzenia wyk�ad�w, nagabywany bywa� ka�dy, kto tylko przeje�d�a� przez Oldorando. W warsztatach pod sal� wyk�adow� sporz�dzono prototypy wielu praktycznych wynalazk�w. Raynil Layan mia� oko na wszystko, co si� wok� dzia�o.
Nic nie umkn�o temu oku. W ba�aganie na stole wypatrzy�o kamiennych kochank�w, i ogl�da�o figurynk� d�ugo i dok�adnie. Pokra�nia�a Vry wierci�a si� nerwowo.
��To jest bardzo stare.
��Ale wci�� cieszy si� wielkim powodzeniem.
Zachichota�a.
��Mia�am na my�li robot�.
��Ja mia�em na my�li ich robot�.
Odstawi� rze�b�, mierz�c Vry rozbawionym spojrzeniem, i przysiad� na kraw�dzi sto�u, tak �e ich nogi si� zetkn�y. Vry przygryz�a warg� i spu�ci�a oczy. Miewa�a erotyczne fantazje, zwi�zane z tym m�czyzn�, kt�rego niezbyt lubi�a, a kt�re teraz opad�y j� ze wszystkich stron. Ale Raynil Layan swoim zwyczajem zmieni� taktyk�. Po chwili milczenia cofn�� nog�, odchrz�kn�� i przem�wi� powa�nie.
��Vry, w�r�d pielgrzym�w ostatnio przyby�ych z Pannowalu jest pewien cz�owiek nie tak za�lepiony religi�, jak reszta tej bandy. Wytwarza zegary, obrabiaj�c je precyzyjnie z metalu. Drewno nie nadaje si� do twojej roboty. Pozw�l, �e przyprowadz� mojego mistrza i on fachowo zbuduje ci ten model �ci�le wed�ug twoich wskaza�.
��To nie jest zwyk�y zegar, Raynilu Layanie�� powiedzia�a podnosz�c wzrok na opartego o jej krzes�o m�czyzn� i zastanawiaj�c si�, czy w jakiej� mierze mo�na przyj��, �e ona i on s� zrobieni z po��wek tego samego kamienia.
��To dla mnie zrozumia�e. Ty obja�nisz temu cz�owiekowi sw�j mechanizm. Ja zap�ac� mu w brz�cz�cej monecie. Wkr�tce obejm� wa�ne stanowisko, daj�ce mi w�adz� i mo�liwo�ci korzystania z niej wedle mej woli.
Wsta�a, aby tym lepiej oceni� jego odpowied�.
��S�yszy si�, �e masz zarz�dza� oldorandzk� mennic�.
Patrzy� na ni� zmru�onymi oczyma, na p� z u�miechem, na p� ze z�o�ci�.
��Kto ci to powiedzia�?
��Wiesz, �e wie�ci rozchodz� si� szybko.
��Faralin Ferd znowu miele ozorem nie pytany.
��Nie my�lisz o nim najlepiej, ani o Tancie Einie, prawda? Zby� pytanie lekcewa��cym gestem i uj�� jej d�onie.
��Ja my�l� tylko o tobie, przez ca�y czas. B�d� mia� w�adz�, a w przeciwie�stwie do r�nych g�upc�w�� w przeciwie�stwie do Aoza Roona�� wierz�, �e wiedz� mo�na skojarzy� z w�adz� dla umocnienia w�adzy� Zosta� moj� �on�, a b�dziesz mia�a, co zechcesz. B�dziesz mia�a lepsze �ycie. Dokonamy wszelkich odkry�. Roz�upiemy piramid�, na co m�j poprzednik, Datnil Skar, nigdy si� nie zdoby�, mimo ca�ego gadania.
Odwr�ci�a twarz my�l�c tylko o tym, czy jej szczup�e cia�o, czy jej nierozruszana dziurka zdo�aj� skusi� i pomie�ci� m�czyzn�. Odsun�a si� od niego, wyrwawszy z u�cisku r�ce. Wolne teraz d�onie jak ptaki frun�y do jej twarzy, gdy pr�bowa�a skry� ogarniaj�ce j� podniecenie.
��Nie ku� mnie, nie igraj ze mn�.
��Wymagasz kuszenia, moja �anio.
Mru��c oczy otworzy� sakiewk� u pasa i wyj�� kilka monet. Wyci�gn�� je ku niej, jak �owca wabi�cy smako�ykiem dzikiego mustanga. Podesz�a ostro�nie, aby je obejrze�.
��Nowy pieni�dz, Vry. Monety. We� je. One odmienia Oldorando. Trzy monety by�y nieregularnie zaokr�glone i niedok�adnie odci�ni�te. Na ma�ym kr��ku z br�zu wyt�oczono �P� Roona�, na wi�kszym miedzianym �Jeden Roon�, a na ma�ym z�otym �Pi�� Roon�w�. Po�rodku ka�dej monety wybito legend�:
Podekscytowanej Vry rozb�ys�y oczy. Pieni�dze w jaki� spos�b wyobra�a�y w�adz�, post�p, wiedz�.
��Roony!�� wykrzykn�a.�� Bogactwo.
��Klucz do bogactwa.
Po�o�y�a monety na odrapanym stole.
��Pos�u�� si� nimi do sprawdzenia twojej inteligencji, Raynilu Layanie.
��Te� znalaz�a� sobie metod� uwodzenia m�czyzny!
Roze�mia� si�, lecz z jej w�skiej twarzy wyczyta�, �e m�wi powa�nie.
��Niech p� roona b�dzie naszym �wiatem, Hrl-Ichor. Wielki jeden roon to Bataliksa. Male�ki ze z�ota�� Freyr.�� Palcem oprowadzi�a p�roon�wk� wok� roona.�� Oto jak poruszamy si� w g�rnej warstwie powietrza. Jedno okr��enie to jeden rok, w kt�rym to czasie p�roon�wka okr�ci�a si� jak pi�ka czterysta osiemdziesi�t razy. Rozumiesz? Kiedy nam si� zdaje, �e widzimy, jak roon si� porusza, to w�a�nie my sami je�dzimy na p�roon�wce. Jednak�e roon nie stoi w miejscu. Ma to zwi�zek z jak�� og�ln� zasad�, bardzo podobn� do mi�o�ci. Jak dziecko kr��y wok� matki, tak p� roona wok� roona� i tak samo roon�� wnioskujꠗ kr��y wok� pi�ciu roon�w.
��Wnioskujesz? Zwyk�y domys�?
��Nie. Zwyk�a obserwacja. Ale �adnej obserwacji, cho�by najzwyklejszej, nie dokona ten, kto nie jest na ni� przygotowany. Od zimowego do wiosennego przesilenia p�roon�wka przebiega maksymalnie z jednej do drugiej strony roona.�� Pokaza�a �rednic� tej orbity.�� Wyobra� sobie, �e za pi�cioroon�wk� stoi szereg patyczk�w, przedstawiaj�cych nieruchome gwiazdy. A teraz wyobra� sobie, �e stoisz na p�roon�wce. Potrafisz to sobie wyobrazi�?
��Wi�cej, potrafi� sobie wyobrazi�, �e stoisz tam przy mnie.
Pomy�la�a, �e bardzo jest bystry, i g�os jej zadr�a�, gdy podj�a:
��Stoimy tam, a p�roon�wka przechodzi najpierw z tej strony roona, a potem z drugiej� I co widzimy? Ano, �e pi�� roon�w pozornie przesuwa si� na tle nieruchomych gwiazd.
��Tylko pozornie?
��W tym przypadku tak. Ten ruch �wiadczy zar�wno o tym, �e Freyr jest bli�ej w por�wnaniu z gwiazdami, jak i o tym, �e to my w rzeczywisto�ci poruszamy si�, a nie stra�nicy.
Raynil Layan wpatrywa� si� w monety.
��A ty twierdzisz, �e te dwa drobne pieni��ki poruszaj� si� wok� pi�cioroon�wki?
��Jak wiesz, dzielimy grzeszny sekret. Chodzi o spraw� twojego poprzednika, kt�ry samowolnie przekaza� Shay Tal informacje z waszej ksi�gi cechowej� Z chronologii kr�la Dennissa dowiadujemy si�, �e ten rok nazwa�by kr�l rokiem 446. Jest to liczba lat po niejakim� Nadirze�
��Ja mia�em dogodniejsz� ni� ty sposobno�� do odcyfrowania tej chronologii, moja �anio, i inne daty do por�wna�. Data Zero to rok najwi�kszego zimna i ciemno�ci wed�ug kalendarza Dennissa.
��Tak w�a�nie przypuszcza�am. Dzi� mija 446 lat od roku najwi�kszej s�abo�ci Freyra. Bataliksa nigdy nie zmienia mocy swego �wiat�a. Freyr, z jakiego� powodu, zmienia. Kiedy� s�dzi�am, �e to, czy si� rozja�nia, czy przygasa, jest spraw� przypadku. Ale teraz uwa�am, �e wszech�wiat nie jest bardziej przypadkowy ni� strumie�. Rzeczy maj� swoje przyczyny, wszech�wiat jest jak maszyna, jak ten zegar gwiazdowy, kt�ry ma go na�ladowa�. Freyr �wieci coraz ja�niej, poniewa� zbli�a si� nie, na odwr�t� my si� zbli�amy do Freyra. Ci�ko uwolni� si� od starych sposob�w my�lenia, skoro tkwi� one w mowie. W nowym j�zyku p�roon�wka z roonem zbli�aj� si� do pi�cioroon�wki�
Bawi� si� wst��eczkami w brodzie. Vry nie spuszcza�a z niego oka, raz jeszcze rozwa�aj�c swoje twierdzenie.
��Dlaczego teoria zbli�enia jest lepsza od teorii ciemno-jasno?
Klasn�a w d�onie.
��Bardzo m�dre pytanie. Skoro Bataliksa nie podlega zmianom. od ciemnej do jasnej, dlaczego mia�by im ulega� Freyr? P�roon�wka stale zbli�a si� do roona, chocia� roon stale jej umyka. S�dz� zatem, �e roon zbli�a si� do pi�cioroon�wki w ten sam spos�b� zabieraj�c ze sob� p� roona. Tu wracamy do za�mie�.�� Ponownie pu�ci�a w ko�o obie drobniejsze monety.�� Czy widzisz, jak ka�dego roku p�roon�wka osi�ga punkt, w kt�rym przebywaj�cy na niej obserwatorzy�� ty i ja�� nie zobacz� pi�tki, bo roon j� zas�oni? To jest za�mienie.
��To dlaczego nie mamy za�mienia ka�dego roku? Ca�a twoja teoria le�y, je�li jedna jej cz�� jest b��dna, tak jak mus�ang nie pobiegnie na trzech nogach.
Sprytny jeste��� my�la�a�� o wiele sprytniejszy ni� Dathka czy Laintal Ay� a ja lubi� m�drych m�czyzn, nawet je�li nie maj� �adnych skrupu��w.
��Och, istnieje ku temu przyczyna, kt�rej nie mog� odpowiednio zademonstrowa�. W�a�nie w tym celu usi�uj� zbudowa� ten m�j model. Wkr�tce ci wszystko poka��.
Z u�miechem uj�� ponownie jej smuk�� d�o�. Zadygota�a na ca�ym ciele, jak niegdy� na dnie brassimipy.
��Od jutra siedzi tu m�j zegarmistrz i obrabia wed�ug twoich wskaza� czyste z�oto, je�li tylko zgodzisz si� by� moj� i pozwolisz mi og�osi� to publicznie. Chc� ci� mie� przy sobie�� w moim ��ku.
��Och, nie tak pr�dko� prosz� prosz�
Dr��ca osun�a mu si� w ramiona, gdy j� przygarn�� do siebie. Jego d�onie w�drowa�y po jej ciele odkrywaj�c smuk�e kszta�ty. Pragnie mnie�� ko�ata�o w g�owie dziewczyny�� pragnie mnie tak, jak Dathka nie ma odwagi mnie pragn��. Jest dojrzalszy, o wiele inteligentniejszy. Ani w po�owie taki z�y, za jakiego uchodzi. Shay Tal myli�a si� co do niego. Myli�a si� co do wielu spraw. Poza tym obyczaje s� dzi� inne w Oldorando i skoro on mnie pragnie, to niech mnie bierze�
��Na ��ko�� wydysza�a rw�c na nim ubranie.�� Szybko, zanim si� opami�tam. Sama nie wiem, co robi� Szybko, jestem gotowa. Chod�.
��Ach, moje spodnie, uwa�aj��� Ale ten jej po�piech by� mu mi�y. Poczu�a, zobaczy�a, jak ro�nie jego podniecenie, kiedy opada� na ni� ca�ym ci�arem. Roze�mia� si�, gdy j�kn�a. Przywidzia�o jej si�, �e widzi ich oboje, jedno cia�o, wiruj�ce po�r�d gwiazd w mocy wszechpot�nej si�y, bezosobowej, wiekuistej�
Dom zdrowia by� ca�kiem nowy, nawet niezupe�nie wyko�czony. Sta� przy rogatce, rozbudowany z wie�y za dawnych dni zwanej Wie�� Prasta. Tu trafiali podr�ni, kt�rzy zachorowali w drodze. Po drugiej stronie ulicy mie�ci�a si� lecznica, gdzie weterynarz przyjmowa� chore zwierz�ta. Zar�wno dom zdrowia jak i lecznica cieszy�y si� z�� s�aw��� m�wiono, �e maj� jedne instrumenty do sp�ki, cho� r�ne profesje; niemniej dom zdrowia sprawnie prowadzi�a pierwsza kobieta w szeregach cechu aptekarzy, po�o�na i bakalarka akademii, przez wszystkich zwana Mam� Bikink�, od kwiat�w, jakimi przykazywa�a stroi� sale pod swoim zarz�dem.
Do niej zawi�d� niewolnik Laintala Aya. Powita�a go krzepka niewiasta w �rednim wieku, z obfitym biustem i o �agodnym spojrzeniu. Jedn� z jej ciotek by�a �ona Nahkriego. Laintala Aya od wielu lat ��czy�y z Mam� Bikink� przyjazne stosunki.
��Chc� ci pokaza� dw�ch chorych w izolatkach�� rzek�a dobie raj�c klucze z p�ku u paska. Zrezygnowa�a z mus�ang�w na rzecz fartucha�� d�ugiej pomara�czowej sukni, prawie si�gaj�cej pod�ogi.
Mama Bikinka otworzy�a masywne drzwi na ty�ach izby zarz�dczyni. Przeszli do starej wie�y, dalej schodami na sam szczyt. Gdzie�, z do�u dolatywa�y d�wi�ki chordonu, na kt�rym przygrywa� jaki� ozdrowieniec. Laintal Ay rozpozna� melodi�: �St�j, rzeko, st�j, Voralu�. O szybkim rytmie, jednak pe�na sm�tku, jak�e stosownego dla nadaremnej pro�by �piewaczej. Rzeka toczy fale i nie stanie, o nie, ani za cen� mi�o�ci, ani samego �ycia�
Pi�tra wie�y podzielono na ma�e salki czy te� cele, z okratowanymi judaszami we wszystkich drzwiach. Mama Bikinka w milczeniu odsun�a pokryw� judasza i przyzwa�a Laintala Aya gestem. W celi na dw�ch ��kach spoczywali dwaj m�czy�ni. Obaj prawie nadzy. Le�eli wypr�eni, niemal sztywni, co nie znaczy, �e cho� przez chwil� nieruchomo. Bli�ej drzwi m�czyzna z g�st� grzyw� czarnych w�os�w le�a� wygi�ty w pa��k, spl�t�szy d�onie nad g�ow�. Szorowa� kamienn� �cianꠗ k�ykciami, z kt�rych stru�ki krwi sp�ywa�y na� sine, �ylaste ramiona. Toczy� g�ow� na sztywnym karku, przekrzywiaj�c j� pod nienaturalnym k�tem. Dostrzeg�a Laintala Aya w judaszu i usi�owa� zatrzyma� na nim spojrzenie, lecz g�owa lata�a mu na wszystkie strony w powolnych kurczach. T�tnice nabrzmia�y mu na szyi niczym powrozy.
Drugi chory, pod oknem, przyciska� r�ce do piersi. Na przemian to zwija� si�-w k��bek to prostowa� jak d�ugi, poruszaj�c jednocze�nie stopami tam i z powrotem, a� trzeszcza�o mu w kostkach. Niewidz�cym okiem omiata� raz pod�og�, raz sufit. Laintal Ay pozna� w nim je�d�ca zabranego z ulicy. Obaj �miertelnie bladzi, obaj l�ni�cy od potu, kt�rego ostry zapach wydobywa� si� z celi. Dalej zmagali si� z niewidzialnymi napastnikami, gdy Laintal Ay zasuwa� pokryw� judasza.
��Gor�czka ko�ci�� rzek�.
W g��bokim cieniu przysun�� si� blisko Mamy Bikinki, szukaj�c potwierdzenia w jej twarzy. Kiwn�a tylko g�ow�. Pod��y� za ni� w d� schodni. Chordon nadal wygrywa� rzewne tony.
��Pierwszy�� powiedzia�a Mama Bikinka przez ramiꠗ przyby� do nas dwa dni temu, winnam by�a wezwa� ci� ju� wczoraj. Morz� si� g�odem, ledwo prze�kn� troch� wody. To jest jak d�ugotrwa�y skurcz mi�ni. Dostaj� od tego pomieszania zmys��w.
��Umr�?
��Z chorych na gor�czk� ko�ci po�owa tylko pozostaje przy �yciu. Czasami, utraciwszy jedn� trzeci� wagi cia�a, po prostu zdrowiej�. Wracaj� wtedy do normy przy nowej wadze. Inni dostaj� ob��du i umieraj�, jak gdyby gor�czka zabija�a wdar�szy si� w szleje.
Laintal Ay prze�kn�� �lin�, czuj�c nag�� sucho�� w gardle. W izbie na dole pe�n� piersi� wdycha� wo� bukiet�w bikinek i manneczki na parapecie okiennym, aby zapomnie� o wszelkich smrodach. Izba by�a wymalowana na bia�o.
��Co to za jedni? Kupcy?
��Obaj przybyli ze wschodu, z r�nymi grupami Madis�w. Jeden jest kupcem, drugi to �piewak. Obaj maj� fagorzych niewolnik�w, kt�rzy przebywaj� obecnie w lecznicy weterynaryjnej. Zapewne wiesz, �e gor�czka ko�ci mo�e si� szybko roznie�� i przerodzi� w plag�. Chc� tych chorych usun�� z mego domu zdrowia. Potrzebujemy jakiego� miejsca z dala od miasta, �eby ich odizolowa�. Na tych dw�ch przypadkach si� nie sko�czy.
��M�wi�a� o tym z Faralinem Ferdem? Nachmurzy�a si�.
��Szkoda gada�. Najpierw on i Tanth Ein orzekli, �e chorych nie wolno st�d przenosi�. Potem radzili zabi� ich i wrzuci� cia�a do Voralu.
��Spr�buj� co� znale��. Znam star� wie�� o jakie� pi�� mil st�d. Mo�e si� nada.
��Wiedzia�am, �e mog� liczy� na ciebie.�� Z u�miechem po�o�y�a mu d�o� na r�kawie.�� Co� t� chorob� wywo�uje. W sprzyjaj�cych warunkach zaraza szerzy si� jak po�ar. Mog�aby zabi� po�ow� ludno�ci�� nie znamy przecie� na gor�czk� ko�ci lekarstwa. Jestem przekonana, �e te plugawe fagory j� roznosz�. Mo�e przez zapach sier�ci. Tej nocy s� dwie godziny ciemno�ci Freyra; w tym czasie ka�� zabi� i zakopa� oba fagory z lecznicy. Chcia�am zwr�ci� si� do kogo� z w�adz, wi�c zwracam si� do ciebie. By�am pewna, �e staniesz po mojej stronie.
��S�dzisz, �e one roznios� gor�czk� dalej?
��Nie wiem. Po prostu nie chc� ryzykowa�. Przyczyna mo�e by� zupe�nie inna�� mo�e to �lepota przynosi m�r. Mo�e zsy�a go Wutra. Przygryz�a doln� warg�. W jej mi�ej twarzy wyczyta� trosk�.
��Zakopcie zw�oki g��boko, �eby psy nie wygrzeba�y ich z powrotem. Spodziewasz si� wkr�tce��� urwa� niepewnie�� � nowych przypadk�w?
��Oczywi�cie�� odpar�a, nie zmieniaj�c wyrazu twarzy. Odchodz�c s�ysza� coraz cichsze d�wi�ki chordonu, kt�ry gdzie� w g��bi budynku wci�� wygrywa� sw� t�skn� melodi�.
Laintal Ay ani my�la� uskar�a� si� Mamie Bikince, chocia� na owe dwie godziny Freyrowych ciemno�ci zaplanowa� sobie ju� co innego. S�owa Dathki rankiem, kiedy Oyre wr�ci�a z pauk po rozmowie z ojcami, g��boko go poruszy�y. Przyznawa� racj� argumentom, �e on i Oyre reprezentuj� bezspornych pretendent�w do rz�dzenia w Oldorando. Chyba tak jak ka�dy pragn�� tego, co mu si� s�usznie nale�a�o. A z pewno�ci� pragn�� Oyre. Ale czy pragn�� w�ada� Oldorandem? Wygl�da�o na to, �e s�owa Dathki nieuchwytnie zmieni�y sytuacj�. By� mo�e zdobywaj�c teraz w�adz� tym samym zdoby�by Oyre. To w�a�nie zaprz�ta�o jego my�li, kiedy zaj�� si� spraw� Mamy Bikinki, b�d�c� spraw� wszystkich.
Gor�czk� ko�ci znano wprawdzie z legendy, jednak fakt, �e nikt si� z ni� w �yciu nie spotka�, jeszcze bardziej pogr��a� j� w �wiat ba�ni. Ludzie zawsze umierali. Pom�r stanowi� jakby zwariowane przy�pieszenie naturalnego procesu. Bez sprzeciwu przyst�pi� zatem do roboty, wci�gaj�c do pomocy Gojd�� Hina. Dozorca niewolnik�w razem z Laintalem Ayem zabrali dwa fagory nale��ce do ofiar gor�czki ko�ci i wpu�cili je do izolatki. Tam fagory musia�y owin�� w rogo�� i wynie�� chorych pan�w z domu zdrowia. Niewinne dla oka rulony mia�y zapobiec wybuchowi paniki. Ma�� grupk� opu�cili miasto i ze swym �adunkiem skierowali si� ku znanej Laintalowi Ayowi zrujnowanej wie�y. Cz�apa� z nimi stare�ki fagor niewolnik, Myk, na zmiennika do niesienia chorych. Zamierzano w ten spos�b przy�pieszy� marsz, lecz Myk tak si� zestarza�, �e op�nia� ca�y poch�d. Gojd�a Hin, r�wnie� przygi�ty wiekiem, z w�osami d�ugimi do ramion i tak sztywnymi, �e przypomina� jednego ze swych nieszcz�snych podopiecznych, smaga� Myka bezlito�nie. Ani bat, ani wyzwiska nie zmusi�y stare�kiego, objuczonego niewolnika do przy�pieszenia kroku. Drepta� bez s�owa skargi, chocia� �ydki mia� poci�te biczem do �ywego mi�sa.
K�opot ze mn�, �e nie chc� ani w�ada� biczem, ani nim obrywa栗 powiedzia� sobie w duchu Laintal Ay. Nowe my�li snu�y mu si� po g�owie jak tumany mg�y o bezwietrznym poranku. Odkry�, �e ma liczne u�omno�ci. Niewiele chcia� od �ycia. By� zadowolony z tego, co niesie ka�dy dzie�. Chyba nazbyt zadowolony�� my�la�. Wystarcza�a mi �wiadomo��, �e Oyre mnie kocha i �e le�� w jej ramionach. Wystarcza�o, �e Aoz Roon by� mi kiedy� niemal jak ojciec. Wystarcza�o, �e klimat si� zmieni�, wystarcza�o, �e Wutra nakazywa� swoim stra�nikom trwa� na posterunku w niebiosach. Teraz Wutra zostawi� swych stra�nik�w samopas. Aoz Roon odszed�. A co mia�y znaczy� te k��liwe s�owa wcze�niej rzucone przez Oyre�� �e Dathkajest doros�y, z czego wynika�oby, �e ja nie? Och, ty m�j druhu milcz�cy, czy by� doros�ym to mie� g�ow� nabit� mn�stwem chytrych plan�w? Czy zadowolenie z �ycia doros�emu m�czy�nie nie przystoi? Zbyt wiele mia� w sobie z dziadka. Ma�ego Juliego, zbyt ma�o z Juliego Kap�ana. I po raz pierwszy od d�u�szego czasu wspomnia� subtelne oczarowanie swego dziadka Loila Bry i ich wsp�lnie sp�dzane szcz�liwe chwile w komnacie z porcelanowym oknem. To by�a inna epoka. Wszystko by�o wtedy prostsze. Tak niewiele wystarcza�o im do wielkiego szcz�cia.
Teraz wcale nie by� zadowolony, �e mo�e umrze�. Nie by� zadowolony, �e mog� go zabi� namiestnicy, je�li uznaj� w nim wsp�lnika knowa� Dathki. Ani nie by� zadowolony, �e mo�e umrze� na gor�czk� ko�ci, zaraziwszy si� od tych dw�ch nieszcz�nik�w, kt�rych wynosz� z miasta. Mieli jeszcze trzy mile do starej wie�y.
Zatrzyma� si�. Fagory i Gojd�a Hin bezwiednie maszerowali dalej ze swymi upiornymi tobo�ami. I oto zn�w, raz jeszcze, pokornie robi to, co mu przykazano. Bez �adnego powodu. Musi prze�ama� ten idiotyczny nawyk pos�usze�stwa. Krzykn�� na fagory. Przystan�y. Tkwi�y w miejscu bez najmniejszego poruszenia. Jedynie tobo�y skrzypia�y im z cicha na ramionach. Oddzia�ek utkn�� na w�skiej �cie�ynie, zaro�ni�tej po obu stronach psiajuch�. Gdzie� tutaj kilka dni temu zosta�o po�arte dziecko; �lady wskazywa�y, �e ludojadem by� szablozor�� po przerzedzeniu mus�angowych tabun�w drapie�niki podchodzi�y teraz pod osiedla. Tote� ma�o ludzi w��czy�o si� w tej okolicy.
Laintal Ay skr�ci� w krzaki. Fagorom kaza� wnie�� tam chorych pan�w i z�o�y� w zaro�lach. Stworzenia wykona�y to oboj�tnie i po chwili chorzy wili si� w kurczach na ziemi. Wargi sine, wywini�te, ods�ania�y ��tawe z�by po dzi�s�a. W powykr�canych cz�onkach trzeszcza�y ko�ci. W pewnym stopniu �wiadomi swojego po�o�enia, nie mogli jednak powstrzyma� skurcz�w t�ej�cych mi�ni, od kt�rych wywraca�y si� ga�ki oczne i napina�a sk�ra na twarzach.
��Wiesz, co tym ludziom dolega?�� zapyta� Laintal Ay.
Gojd�a Hin kiwn�� g�ow�, z�o�liwym u�miechem podkre�laj�c swoj� znajomo�� wiedzy ludzkiej.
��S� chorzy�� rzek�.
Laintal Ay te� nie zapomnia� gor�czki, jak� kiedy� zarazi� si� od fagora.
��Zabij ich. Ka� fagorom wygrzeba� �apami groby. Jak najszybciej.
��Tak jest.
Dozorca niewolnik�w ruszy� ci�kim krokiem. Laintal Ay nie czuj�c nawet, �e ga��� r�nie go w plecy, sta� i patrzy�, jak starzec robi to, co mu kazano. Jak Gojd�a Hin zawsze robi�. Na ka�dym etapie tych poczyna� Laintal Ay wydawa� polecenie, kt�re zosta�o wykonane. Czu� si� w pe�ni wsp�uczestnikiem tego wszystkiego i nie pozwoli� sobie na odwr�cenie wzroku. Gojd�a Hin doby� kr�tkiego miecza i dwakro� pchn��, przeszywaj�c serca chorych ludzi. Fagory wygrzeba�y groby rogowatymi d�o�mi dwa bia�e fagory i Myk, oty�y jak jego pan, z czarnym ze staro�ci, zje�onym w�osem, powolny w ruchach. Fagory mia�y kajdany na nogach. Nogami wtoczy�y zw�oki do do��w i nogami przysypa�y je ziemi�, po czym swoim zwyczajem stan�y nieruchomo, w oczekiwaniu na dalsze rozkazy. Polecono im wygrzeba� jeszcze trzy do�y pod krzakami. Uczyni�y to jak nieme zwierz�ta. Gojd�a Hin wrazi� miecz mi�dzy �ebra dw�ch obcych fagor�w, p�niej otar� kling� rozmazuj�c ��t� posok� na ich futrach. Mykowi kazano zepchn�� je do do��w i przysypa� ziemi�. Sko�czywszy Myk wyprostowa� si� przed Laintalem Ayem, wsuwaj�c bia�awy mlecz w prawe nozdrze.
��Nie zabija� teraz Myk, panie. Odr�ba� mu �a�cuchy i pozwoli� odej�� i umrze�.
��Co, pu�ci� ci� wolno, stary zasra�cu, po tylu latach?�� Gojd�a Hin ze z�o�ci� wzni�s� miecz.
Powstrzymawszy Gojd��, Laintal Ay utkwi� wzrok w starym fagorze. Stworzenie wozi�o go na barana, kiedy by� dzieckiem. Poczu� si� wzruszony, �e Myk nie pr�buje mu o tym przypomina�. �adnego odwo�ywania si� do sentyment�w. Myk sta� jak pos�g, czekaj�c na to, co nast�pi.
��Ile masz lat, Myk?
Sentymenty, moje sentymenty. Czy�by nie starcza�o mi odwagi do wydania koniecznego wyroku �mierci?
��Ja za wi�nia, nie rozlicza� z lat.�� �Zety� bzyka�y, mu z gard�a jak pszczo�y.�� Raz my ancipici rz�dzi� Embruddock, a wy Syny Freyra by� za naszych wi�ni�w. Zapytaj matk� Shay Tal�� ona zna�.
��M�wi�a mi. I wy zabijali�cie nas, jak my was zabijamy. Szkar�atne oczy mrugn�y jeden jedyny raz.
��My zachowa� was przy �yciu�� warkn�o stworzenie�� przez stulecia, kiedy Freyr zachorowa�. Bardzo g�upio. Teraz wy, Syny Freyra, umrze� wszyscy. Wy rozci�� mi �a�cuchy, pozwoli� mi p�j�� zemrze� w uwi�zi.
Laintal Ay wskaza� otwarty gr�b.
��Zabij go�� rozkaza� Gojd�i Hinowi.
Gojd�a Hin stoczy� wielkie cielsko nog� do do�u i butem nagarn�� na nie piachu. Nast�pnie wypr�y� si� po�r�d chaszczy, twarz� w twarz z Laintalem Ayem, oblizuj�c wargi, nadrabiaj�c min�.
��Zna�em ci� od ma�ego, ja�nie panie. By�em dobry dla ciebie. Zawsze m�wi�em, �e to ty powiniene� by� lordem Embruddocku� zapytaj mych kumpli, czy nie m�wi�em.
Nie pr�bowa� si� broni�. Wypu�ci� miecz z d�oni i osun�wszy si� na kolana, zacz�� becze� ze zwieszon� siw� g�ow�.
��Myk pewnie mia� racjꠗ powiedzia� Laintal Ay.�� Pewnie mamy zaraz� w sobie. Pewnie ju� jest poniewczasie.
Nie obejrzawszy si� zostawi� kl�cz�cego Gojd�� Hina i wielkimi krokami zawr�ci� do t�umnego miasta, w�ciek�y na siebie, �e nie zada� �miertelnego ciosu.
P�no by�o, gdy wszed� do swej izby. Rozejrza� si� woko�o, nie rozchmurzywszy ponurej twarzy. Poziome promienie Freyra, jasne jak ogie�, o�wietla�y przeciwleg�y k�t, reszt� pokoju pogr��aj�c w niesamowitym cieniu. Zaczerpn�� w d�onie zimnej wody z misy, obmy� twarz i r�ce, i pozwoli� wodzie sp�ywa� po czole, powiekach, policzkach i �cieka� po brodzie. Powt�rzy� to wiele razy, oddychaj�c g��boko, czuj�c, jak uchodzi ze� w�ciek�o��, a pozostaje z�o�� na samego siebie. Masuj�c twarz zauwa�y� z zadowoleniem, �e przesta�y mu si� trz��� r�ce.
Blask s�oneczny z k�ta przesun�� si� na �cian� i zm�tnia� w dymnej poz�ocie, tworz�c prostok�t nie wi�kszy od szkatu�y, w kt�rej marnia�o z�oto tego �wiata. Laintal Ay chodzi� po izbie, gromadz�c jakie� drobiazgi na drog�, prawie bez zastanowienia. Kto� zapuka� do drzwi. Zajrza�a Oyre. Przystan�a w progu, jakby od razu wyczu�a napi�cie w izbie.
��Laintalu Ayu� gdzie by�e�? Czeka�am na ciebie.
��Musia�em co� zrobi�.
Westchn�a z d�oni� na klamce nie spuszczaj�c z niego oczu. Pod �wiat�o nie mog�a odgadn�� jego miny poprzez g�stniej�cy w izbie zmierzch, ale z�owi�a osch�o�� w g�osie.
��Czy co� si� sta�o, Laintalu Ayu?
Wcisn�� sw�j stary �owiecki koc do sakwy, upchn�� pi�ci�.
��Odchodz� z Oldorando.
��Odchodzisz�? Dok�d si� wybierasz?
��Och� powiedzmy, �e wybieram si� na poszukiwanie Aoza Roona.�� W tonie by�a gorycz.�� Nic mnie ju� tutaj� nie trzyma.
��Nie wyg�upiaj si�.�� Post�pi�a krok naprz�d, aby go lepiej widzie�, my�l�c o tym, jak wielki wydaje si� w tej niskiej izbie.�� Jak chcesz kogo� szuka� po g�rach i lasach?
Zarzuciwszy sakw� na rami�, obr�ci� si� do niej twarz�.
��S�dzisz, �e g�upiej szuka� w prawdziwym �wiecie, ni� zapada� w pauk mi�dzy mamiki, jak ty zrobi�a�? Zawsze mi powtarza�a�, �e musz� zrobi� co� wielkiego. Nic ci� nie zadowala�o�� No wi�c teraz id�, po �mier� lub zwyci�stwo. Czy to nie jest co� wielkiego?
U�miechn�a si� z przymusem.
��Nie chc�, aby� odchodzi�. Chc�
��Ja wiem, czego chcesz. Uwa�asz, �e Dathka jest doros�y, a ja nie.
C�, do diab�a, z tym. Mam do��. Odchodz�, co zawsze by�o moim pragnieniem. Spr�buj szcz�cia z Dathk�.
��Kocham ciebie, Laintalu Ayu. Teraz wyg�upiasz si�, jak Aoz Roon.
Schwyci� j� mocno.
��Przesta� bez przerwy por�wnywa� mnie do innych ludzi. Chyba nie jeste� taka m�dra,�� jak my�la�em, bo wiedzia�aby�, kiedy mnie ranisz. Ja te� ci� kocham, lecz odchodz�
Podnios�a krzyk.
��Dlaczego jeste� taki okrutny?
��Dostatecznie d�ugo �y�em w�r�d okrutnik�w. Przesta� zadawa� g�upie pytania.
Przygarn�� j� do siebie i mocno poca�owa� w usta, a� wargi jej si� rozst�pi�y i z�by przejecha�y po z�bach.
��Mam nadziej�, �e wr�c�.
Parskn�� �miechem z g�upoty w�asnej wypowiedzi. Rzuci� ostatnie spojrzenie i wyszed� trzasn�wszy drzwiami. Zosta�a sama w pustej izbie. Z�oto rozsypa�o si� w popi�. By�a ju� prawie noc, chocia� nie pogas�y jeszcze ogniste skry na dworze.
��A niech to licho�� zakl�a.�� Bodaj ci� szlag trafi�� i mnie te�. Oprzytomniawszy nagle podbieg�a do drzwi, pchn�a je na o�cie� i zawo�a�a. Laintal Ay zbiega� po schodach, nie odpowiadaj�c. Dogoni�a go, z�apa�a za r�kaw.
��Laintalu Ayu, ty idioto, dok�d idziesz?
��Osiod�a� Z�ot�.
Powiedzia� to z tak� z�o�ci�, otar�szy usta wierzchem d�oni, �e stan�a jak wryta. W�wczas za�wita�a jej my�l, �e musi natychmiast odszuka� Dathk�. Ju� on b�dzie wiedzia�, jak poradzi� sobie z ob��dem przyjaciela.
W ostatnich dniach Dathk� sta� si� nieuchwytny. Czasami nocowa� w nie uko�czonym budynku na drugim brzegu Voralu, niekiedy w jednej z wie�, za ka�dym razem innej, to zn�w w kt�rej� z podejrzanych spelunek, wyrastaj�cych jak grzyby po deszczu. Jedyne, co jej w tym momencie przychodzi�o do g�owy, to p�dzi� do wie�y Shay Tal i zobaczy�, czy nie ma go u Vry. By�, na szcz�cie. W samym �rodku awantury z Vry, kt�ra z pa�aj�cymi policzkami kuli�a si� tak, jakby j� uderzy�. Dathk� mia� twarz bia�� z w�ciek�o�ci, ale Oyre wmiesza�a si� bez ceregieli, wyrzucaj�c z siebie nowin�. Dathk� omal si� nie zad�awi�.
��Nie mo�emy pozwoli� mu odej�� teraz, kiedy wszystko si� wali.
Rzuciwszy Vry mordercze spojrzenie wybieg� z izby. Bieg� ca�� drog� do stajni i zd��y� z�apa� Laintala Aya, gdy wyprowadza� Z�ot�. Zast�pi� mu drog�.
��Zwariowa�e� do reszty, przyjacielu! Przesta� si� wyg�upia�. Opami�taj si� i pilnuj swoich interes�w.
��Bokiem wy�azi mi s�uchanie ka�dego, kto chce, abym co� zrobi�. Chcesz, abym tu zosta�, bo jestem ci potrzebny do twoich intryg.
��Potrzebujemy ciebie do trzymania w szachu Tantha Eina z jego kumplem i tej o�liz�ej ropuchy Raynila Layana, �eby nie zabrali nam wszystkiego, co mamy.
Twarz mia� zawzi�t�.
��Nie macie szansy. Id� odszuka� Aoza Roona. Dathka u�miechn�� si� szyderczo.
��Zwariowa�e�. Nikt nie wie, gdzie on jest.
��Przypuszczam, �e z Shay Tal w Sibornalu.
��G�upcze! Plu� na Aoza Roona, jego gwiazda zasz�a, jest stary. Tu chodzi o nasz� sk�r�. Nawiewasz z Oldorando, bo masz pietra, mo�e nie? Tak si� sk�ada, �e zosta�o mi jeszcze paru wiernych przyjaci�, w tym jeden w domu zdrowia.
��O czym ty m�wisz?
��O tym, o czym wiemy i ty, i ja. Nawiewasz, bo si� boisz plagi. P�niej, do uprzykrzenia powtarzaj�c w my�li te s�owa wym�wione w gniewie, Laintal Ay zda� sobie spraw�, �e Dathka nie by� w�wczas w pe�ni sob�, tym Dathka, kt�rego ma�o co wyprowadza�o z r�wnowagi. Lecz i on sam w�wczas zareagowa� odruchowo. Uderzy� Dathk� otwart� prawic� z ca�ej si�y, zadaj�c przyjacielowi cios kantem d�oni od do�u, pod nasad� nosa. Us�ysza� chrupni�cie ko�ci. Dathka zatoczy� si� do ty�u i z�apa� za twarz. Krew chlusn�a mu po palcach. Laintal Ay wskoczy� na siod�o i �pi�wszy Z�ot� roztr�ci� g�stniej�cy t�umek gapi�w. Podekscytowani otoczyli rannego, kt�ry na chwiejnych nogach i zgi�ty w p� kl�� z b�lu.
Laintal Ay wyje�d�a� z miasta w�ciek�y jak gradowa chmura. Niewiele wzi�� z rzeczy, kt�re zamierza� zabra� ze sob� w drog�. W obecnym nastroju odczuwa� satysfakcj�, �e odchodzi zabrawszy jedynie sw�j miecz i derk�. Jad�c wyci�gn�� niewielki przedmiot, kt�ry uwiera� go przez kiesze�. W p�mroku ledwo rozpozna� znajome od dziecka kszta�ty. Pies otwiera� i zamyka� pysk, kiedy porusza�o si� jego ogonem do g�ry i na d�. Laintal Ay mia� go od dnia �mierci dziadka. Cisn�� psa w przydro�ne krzaki.
Rodzaj ludzki boi si� gryzu fagora, atoli gryz fagorzego kleszcza winien budzi� wi�ksz� trwog�. Uk�szenie fagorzego kleszcza nie jest dokuczliwe dla fagora i niewiele dokuczliwsze dla istoty ludzkiej. W ci�gu tysi�cleci narz�dy g�bowe kleszcza przystosowa�y si� do takiego przek�uwania tkanki sk�rnej, �eby jak najmniej j� uszkodzi� i bezbole�nie ssa� od�ywcze p�yny potrzebne do utrzymania w�asnego, z�o�onego cyklu reprodukcji. Kleszcz �w ma wspaniale rozwini�te narz�dy rodne, za to nie ma g�owy. Jego narz�dy g�bowe sk�adaj� si� z dw�ch par przekszta�conych odn�y. Jedna to przeobra�one szczypce, kt�re wnikaj� do cia�a i wstrzykuj� mieszank� �rodka znieczulaj�cego z przeciwkrzepliwym, druga sk�ada si� z narz�d�w czuciowych, zaopatrzonych w brzeszczot ze skierowanymi do ty�u z�bkami, kt�re przyczepiaj� kleszcza w dogodnej pozycji na �ywicielu. Kleszcz przyczepia si� i nie odczepi za nic, dop�ki si� nie obe�re�� chyba �e sonduj�cy dzi�b kraka wytropi go i po�knie ten kraczy przysmak.
Kom�rki kleszcza to jakby wiele Embruddock�w helikoidalnego wirusa. Wirus bytuje w nich zamar�y w oczekiwaniu na pewn� tonacj�, kt�ra w��czy go do orkiestry �ycia, aczkolwiek ruja fagorzej samicy tak�e wskrzesza wirusy do paraaktywno�ci. Jedynie dwakro� w okresie wielkiego roku heliko�skiego owa tonacja wyzwala faz� wirusowej aktywno�ci. Rusza natenczas lawina wydarze�, kt�re w ostateczno�ci zadecyduj� o losie ca�ych narod�w. Wutra�� powiedzia�by kto� filozoficznie nastrojony�� to wirus helikoidalny.
Odpowiadaj�c na sygna� z zewn�trz wirusy ruszaj� lawin� z kom�rek kleszcza, przez jego narz�dy g�bowe do cia�a ludzkiego, gdzie rozchodz� si� z pr�dem krwi. Jak gdyby pod��aj�c szlakami w�asnych oktaw �r�dpowietrznych, armia naje�d�c�w sunie przez cia�o, docieraj�c wreszcie do m�zgowego pnia �ywiciela, wp�ywa do podwzg�rza i powoduje gro�ne zapalenie m�zgu, a cz�sto zgon. Zaj�wszy podwzg�rze, �w pradawny region �wiadomo�ci, siedzib� gniewu i ��dzy, wirus mno�y si� z reprodukcyjn� gwa�towno�ci�, kt�r� mo�na przyr�wna� do huragan�w Nktryhku.
Wtargni�cie do kom�rki ludzkiej oznacza przekroczenie przez jeden system genetyczny granic drugiego; zaatakowana kom�rka kapituluje, staj�c si� w samej rzeczy now� jednostk� biologiczn� o w�asnym rozwoju naturalnym, podobnie jak miasto podczas d�ugotrwa�ej wojny mo�e przechodzi� z r�k do r�k, nale��c to do jednej, to do drugiej strony.
Inwazja, potem gwa�towna reprodukcja, wreszcie zewn�trzne objawy tych wydarze�. U chorego wyst�puj� maniakalne napr�enia i skurcze �ci�gien, jakie w domu zdrowia na w�asne oczy ogl�da� Laintal Ay�� a przed nim wielu jego pobratymc�w. Na og� ci, kt�rzy to widzieli na w�asne oczy, z oczywistych powod�w nie zostawiali �adnych pami�tnik�w.
Nie wszyscy zara�eni umierali. Da�o si� zauwa�y�, �e gor�czka kosi�a ludzi na r�ne sposoby. Jedni mieli �wiadomo�� post�p�w choroby i czas na prze�ycie strachu lub pojednanie si� z Wutr�, jak kto wola�; inni padali w wirze zaj��, bez ostrze�enia�� w trakcie rozmowy z przyjaci�mi, w drodze przez pola, nawet w u�ciskach mi�osnych. Ani stopniowy, ani gwa�towny przebieg choroby nie stanowi� r�kojmi prze�ycia. Tak czy inaczej, tylko po�owa chorych wraca�a do zdrowia. Co do reszty, to szcz�liwe by�y trupy�� jak obu podopiecznych z domu zdrowia Mamy Bikinki�� je�li znalaz�y sobie cho�by p�ytki gr�b; na og� le�a�y jak padlina, podczas gdy ogarni�ta i pora�ona powszechn� panik� ludno�� ucieka�a z domostw prosto w obj�cia zarazy, kt�ra obstawi�a wszelkie drogi. Tak by�o zawsze, od kiedy na Helikonii �y�y istoty ludzkie.
Ozdrowie�cy wychodzili z pandemii ze strat� jednej trzeciej swej normalnej wagi cia�a, aczkolwiek �normalna waga� jest tutaj okre�leniem wzgl�dnym. Nigdy nie odzyskiwali utraconej wagi, ani oni, ani ich dzieci, ani dzieci ich dzieci. W ko�cu nadchodzi�a wiosna, lato by�o za pasem i przystosowanie sprowadza�o si� do ektomorfii. Smuklejsza sylwetka zapanowa�a na wiele generacji, trac�c co prawda z czasem na smuk�o�ci i porastaj�c z wolna w sad�o, sama za� choroba trwa�a utajona w kom�rkach ozdrowie�c�w. Ten status quo utrzymywa� si� do p�nego lata Wielkiego Roku. Po czym uderza�a t�usta �mier�.
Jakby dla zr�wnowa�enia dw�ch tak kra�cowo r�nych sezon�w, Heliko�czycy p�ci obojga byli zbli�eni pod wzgl�dem wzrostu, postury i wagi m�zgu. Osobnik w wieku doros�ym bez wzgl�du na p�e� przeci�tnie wa�y� oko�o dwunastu oldorandzkich tuz�w, z kt�rych po gor�czce ko�ci zostawa�o marne osiem. M�ode pokolenie wchodzi�o w now�, ko�cist� figur�, nast�pne j� stopniowo pogrubia�y, a� do nadej�cia znacznie plugawszej t�ustej �mierci, w wyniku kt�rej zachodzi�a inna, drastyczniejsza przemiana.
Aoz Roon prze�y� pierwszy atak tej cyklicznej pandemii. Po nim wielu setkom tysi�cy pisana by�a choroba i �mier� lub powr�t do �ycia. Niekt�rzy mogli uj�� pladze, zaszyci w zapomnianych zak�tkach �wiata. Ale ich potomkowie mieli nik�� szans� przetrwania, upo�ledzeni w nowym �wiecie, traktowani jak potwory. Te dwie wielkie choroby, kt�rych po�rednim nosicielem by� fagorzy kleszcz, w rzeczywisto�ci stanowi�y jedn� chorob�, i ta jedna choroba, ten Siwa w�r�d chor�b, ten zab�jca i zbawiciel, na skrwawionym mieczu przynosi� rodzajowi ludzkiemu zbawienie w osobliwych warunkach planety. Dwa razy w ci�gu dw�ch tysi�cy pi�ciuset ziemskich lat Heliko�czycy musieli przechodzi� przez ucho igielne fagorzego kleszcza. Taka by�a cena ich istnienia, ci�g�o�ci ich rozwoju. Z pogromu, z pozornej dysharmonii wy�ania�y si� zr�by harmonii, jak gdyby po�r�d krzyk�w konania dochodzi� z najg��bszych zdroj�w jestestwa szept m�wi�cy, �e wszystko jest w cudownym porz�dku. Uwierzy� w takie zapewnienie mogli tylko ci, kt�rzy w og�le mogli jeszcze wierzy�.
Kiedy ucich�a kakofonia trzeszcz�cych mi�ni, nap�yn�a przedziwnie wodna muzyka. Zaj�wszy ustronia b�lu �ywio� p�ynno�ci objawia� si� przede wszystkim uszom Aoza Roona. Wzrok powraca� mu wielkim m�tlikiem plamek, ciapek i pr��k�w jednej matowej barwy. Nie mia�y �adnego sensu, ale on nie doszukiwa� si� w nich sensu. Po prostu trwa� w swoim trwaniu, z plecami wygi�tymi w �uk, z otwartymi ustami czekaj�c, a� ga�ki oczne przestan� skaka� i pozwol� mu skupi� spojrzenie. Wodne harmonie pomaga�y odzyska� przytomno��. Mimo i� niezdolny posk�ada� w ca�o�� w�asne cia�o, zdawa� sobie spraw�, �e jego ramiona wi�zi jaka� si�a. Pojawia�y si� strz�py my�li. Obrazy biegn�cego jelenia, on sam w biegu, w skoku, rozdaj�cy ciosy, �miech dosiadanej kobiety, wi�zki promieni s�onecznych w koronach drzew wysokich na wzrost cz�owieka. Wsp�czulne skurcze przebiega�y mu mi�nie, jak staremu psu, kt�ry �ni o czym� przy ognisku. Kr�g�e plamki przeistoczy�y si� w kr�g�e kamienie. By� pomi�dzy nie wci�ni�ty jak jeszcze jeden kamie�. M�ode drzewko, wyrwane gdzie� w g�rze rzeki i odarte z kory, le�a�o sczepione w jedno z kamieniami i �wirem, on na tym wszystkim podobnie uwik�any, ramiona zagubiwszy gdzie� ponad g�ow�. Troskliwie i z mozo�em pozbiera� swoje cz�onki do kupy. Po chwili usiad�, d�onie wspar�szy na kolanach, i d�ugo wpatrywa� si� w rozlan� rzek�. Siedzia� i s�ucha� jej muzyki i rado�� wype�nia�a go bez reszty. Na czworakach, pl�cz�c si� w za lu�nym futrze, doszed� do w�ziutkiego jak d�o� pasemka pla�y. Z naiwn� wdzi�czno�ci� utopi� wzrok w niestrudzonej bystrzynie. Nadesz�a noc. Z�o�y� twarz na kamykach. I nadszed� �wit. Dwa s�o�ca obudzi�y go promieniami. Ogrza�y. Wsta�, czepiaj�c si� wyci�gni�tej ku g�rze ga��zi. Obr�ci� zaro�ni�t� g�ow�, zachwycony �atwo�ci�, z jak� wykona� ten niewielki ruch. O par� jard�w, za w�sk�, spienion� bystrzyn� sta� fagor, nie spuszczaj�c ze� oczu.
��Zn�w zobie o�y�e��� rzek�.
Przez ca�e lata i okresy hen w odleg�ej staro�ytno�ci, w wielu regionach Helikonii, a na kontynencie Kampannlat nagminnie, panowa� w�r�d plemion zwyczaj zabijania kr�la, kt�ry wykazywa� objawy wieku starczego. Zar�wno kryteria jak i sposoby egzekucji r�ne by�y u r�nych plemion. W przecinaniu nici kr�lewskich �ywot�w nie przeszkadza�a wiara w boskie pochodzenie w�adc�w, czy to od Akhy, czy od Wutry.
Kiedy kr�l posiwia� b�d� nie potrafi� ju� jednym ciosem topora str�ci� cz�owiekowi g�owy z karku, kiedy nie uda�o mu si� zaspokoi� seksualnych apetyt�w t�umu ma��onek lub nie zdo�a� przeskoczy� okre�lonego strumienia, przepa�ci, czy jaki tam by� �w plemienny probierz, w�wczas kr�la duszono, wr�czano mu puchar trucizny albo innymi sposobami wyprawiano na tamten �wiat.
Podobnie wyprawiano na tamten �wiat wsp�plemie�c�w, u kt�rych wyst�pi�y objawy �miertelnych chor�b, kiedy zaczynali wi� si� i j�cze�. W dawniejszych czasach nie znano lito�ci. Cz�sto losem chorego by�a �mier� w p�omieniach, poniewa� wierzono w uzdrowicielsk� moc ognia, a z chorym na stos w�drowa�a ca�a rodzina, wszyscy domownicy. Ten okrutny rytua� ofiarny rzadko odwraca� wybuch epidemii, tote� krzyki palonych zwykle wpada�y do uszu, w kt�rych dzwoni�y ju� pierwsze. sygna�y choroby.
Po�r�d wszelkich przeciwno�ci losu rodzaj ludzki stawa� si� coraz bardziej ucywilizowany. By�o to wyra�ne, je�li wzi�� pod uwag�, �e pierwsz� oznak� cywilizacji jest wsp�czucie dla bli�nich, tw�rcza �yczliwo�� dla ich s�abo�ci, bez kt�rych ludzie nie mog� �y� razem i panuje beznadziejna anarchia. Pojawia�y si� szpitale i lekarze, piel�gniarki i kap�ani�� wszystko po to, aby nie�� ulg� w cierpieniu, a nie brutalnie k�a�� mu kres.
Aoz Roon wyzdrowia� bez takiej pomocy. By� mo�e pom�g� mu w tym w�asny silny organizm. Nie zwracaj�c uwagi na fagora chwiejnie zbli�y� si� do brzegu toni, pochyli� z wolna i zaczerpn�� wody w z�o�one d�onie, �eby ugasi� pragnienie.
Wyci�gn�wszy szyje dwa jajaki pod��a�y ra�nym k�usem. Chrapy mia�y rozd�te, poniewa� k�usowa�y ju� kawa� drogi. Boki l�ni�y im od potu. Nios�y dw�ch je�d�c�w w wysokich butach z wywini�tymi cholewami r w d�ugich p�aszczach z szarej tkaniny. Ostre, blade twarze je�d�c�w zdobi�y spiczaste br�dki. Nie mo�na by�o nie rozpozna� Sibornalczyk�w. Jechali �wirow� �cie�k� w cieniu g�rskiego zbocza. Rytmiczne klap-klap-klap kopyt jajak�w nios�o si� szeroko po okolicy pe�nej drzew i strumieni.
Je�d�cy byli zwiadowcami si� zbrojnych kap�ana-wojownika Festibariaytida. Z przyjemno�ci� wdychali rze�kie powietrze, z rzadka zamieniaj�c s�owa podczas jazdy, nieustannie za to wypatruj�c wroga. Za nimi piesi Sibornalczycy p�dzili drog� gromadk� pojmanych pragnostyk�w. Kr�ty szlak schodzi� do rzeki, za kt�r� wznosi� si� skalny przyl�dek. Jego spadziste zbocza, uformowane z warstw skalnych, porozrywanych i poprzestawianych niemal pionowo, poro�ni�te by�y kar�owatymi drzewami. Tu le�a�a osada, nad kt�r� w�adz� sprawowa� Festibariaytid.
Zwiadowcy przebyli w br�d p�ycizn� rzeki. Pokonuj�c zbocza, jajaki ostro�nie wybiera�y drog� w�r�d stromych ska�; te zwierz�ta p�nocnych r�wnin nie czu�y si� najlepiej w g�rzystym terenie. Z coroczn� fal� kolonist�w jajaki przybywa�y z p�nocy do Chalce i prowincji pogranicznych Pannowalu, co t�umaczy�o ich obecno�� tak daleko na po�udniu.
Do rzeki zbli�y�a si� reszta oddzia�u. Czterech pikinier�w eskortowa�o gromadk� pechowych pragnostyk�w, zgarni�tych przez patrol do niewoli. W�r�d pojmanych dreptali Kathkaarnit z Kathkaarnitk�, wci�� drapi�c si� mimo wielu tygodni marszu w grupie niewolnik�w. Zach�ceni grotem piki przebrn�li p�ycizn�, po czym pognano ich pod g�r� strom� �cie�k�, kt�rej trzyma� si� jeszcze od�r jajak�w i kt�r�, min�wszy posterunki, wkroczyli do osady zwanej Nowy Ashitosh.
Do tego brodu, w to niebezpieczne miejsce, wiele tygodni p�niej przyby� Laintal Ay. Niewielu z bliskich mu nawet znajomych rozpozna�oby w nim dzisiaj dawnego Laintala Aya. L�ejszy o jedn� trzeci� wagi, szczup�y, wr�cz chudy jak patyk, bledszej karnacji, innego spojrzenia. A przede wszystkim porusza� si� inaczej, co odmieni�o go najbardziej, bo najbardziej rzuca�o si� w oczy. Prze�y� gor�czk� ko�ci.
Opu�ciwszy Oldorando jecha� na p�nocny wsch�d przez tereny znane p�niej jako Rojsty Roona, drog� wybran� przez Shay Tal i jej orszak. Zab��dzi� i tu�a� si� po bezdro�ach. Okolica znana mu we wczesnej m�odo�ci, spowita w�wczas w biel, otwarta szczerymi polami do nieba, znikn�a w g�szczu zieleni. Dawna samotnia sta�a si� siedliskiem niebezpiecze�stwa. Wyczuwa� nieustann� krz�tanin�, nie tylko sp�oszonych zwierz�t, lecz tak�e istot ludzkich, p�ludzkich i ancipitalnych, wszystkich stworze� poruszonych fal� wiosny. Gdzie si� obr�ci�, z zaro�li wyziera�y male�kie wrogie oblicza. Ka�dy krzak mia� opr�cz li�ci jeszcze oczy i uszy. Z�ota denerwowa�a si� w lesie. Mustangi by�y stworzeniami szerokich otwartych przestrzeni. Narowi�a si� coraz bardziej, a� wreszcie Laintal Ay zsiad� sarkaj�c i poprowadzi� zwierzaka za kantar. Przez, zdawa�o si�, niesko�czony las brz�z i paproci dotar� w ko�cu pod wie�� z kamienia. Przywi�zawszy Z�ot� do drzewa ruszy� zorientowa� si� w terenie. Woko�o panowa�a cisza. Wszed� do bezpa�skiej wie�y i odpocz��, nie czuj�c si� dobrze. Potem ze szczytu ju� rozpozna� okolic�; to. by�a wie�a, z kt�rej podczas swego �azikowania ogl�da� kiedy� puste horyzonty. Stroskany i s�aby opu�ci� wie��. Z wyczerpania przysiad� na ziemi, przeci�gn�� si� i stwierdzi�, �e nie mo�e opu�ci� ramion. Targn�y nim kurcze, gor�czka uderzy�a jak obuchem i w delirium przegi�� si� do ty�u, jakby chcia� z�ama� sobie kr�gos�up. Male�cy, ciemnosk�rzy m�czy�ni i kobiety wychyn�li z ukrycia i podkradali si� coraz bli�ej, nie spuszczaj�c z niego oczu.
Kosmate stworzenia, wzrostem si�gaj�ce Laintalowi Ayowi najwy�ej do pasa, by�y pragnostykami z plemienia Nondad�w. Mieli o�miopalce d�onie, prawie ukryte w g�stych, rudawoblond fr�dzlach w�os�w, porastaj�cych im na kszta�t mankiet�w nadgarstki. Stercz�ce jak u asokin�w mordki nadawa�y ich twarzom wyraz jakby t�sknoty, takiej samej, jak� obnosz� po �wiecie Madisi. Ich mow� tworzy�a mieszanina prychni��, gwizd�w i mlask�w w niczym nie przypominaj�ca olonetu, cho� trafia�y si� nieliczne zapo�yczenia ze starego j�zyka. W ko�cu po naradzie postanowili zabra� Freyriana do siebie, poniewa� mia� dobr� oktaw� osobowo�ci.
Na grani za wie�� ros�y szpalerem dumne rad�ababy w k�pach brz�zek. U podn�a jednej z rad�abab Nondadowie zeszli w g��b tunelu, wci�gn�wszy ze sob� Laintala Aya w�r�d prychania i chichot�w z takiego mozo�u. Pr�no Z�ota parska�a i szarpa�a lejce�� jej pan znikn��.
W korzeniach wielkiego drzewa mieli Nondadowie swoje zaciszne kr�lestwo. Swoje Osiemdziesi�t Mrok�w. Swoje pos�ania z orlicy, na kt�rej sypiali dla odstraszenia-gryzoni dziel�cych z nimi siedzib�. I swoje obyczaje wedle kt�rych �yli. Zgodnie z obyczajem przeznaczali wybrane noworodki na kr�l�w i wojownik�w, maj�cych panowa� i walczy� w ich obronie. Owych pan�w od male�ko�ci sposobiono do okrucie�stwa; w Osiemdziesi�ciu Mrokach toczy�y si� mi�dzy nimi krwawe walki na �mier� i �ycie. Kr�lowie jako przedstawiciele plemienia wy�adowywali za swoich wsp�plemie�c�w wrodzon� Nondadom agresj�, dzi�ki czemu wszyscy szarzy obywatele Osiemdziesi�ciu Mrok�w byli �agodni i czuli, i trzymali si� jak najbli�ej siebie bez wi�kszego poczucia indywidualnej to�samo�ci. Id�c za g�osem instynktu zawsze piel�gnowali �ycie; piel�gnowali �ycie Laintala Aya, aczkolwiek je�liby zmar�, zjedliby go do ostatniej kosteczki. Taki mieli obyczaj.
Jedna z kobiet zosta�a snoktruiks� Laintala Aya, okrywaj�c go w�asnym cia�em, pieszcz�c go i g�aszcz�c, spijaj�c gor�czk�. Majaki zacz�y mu si� wype�nia� zwierz�tami, i drobnymi jak myszy, i wielkimi jak g�ry. Budz�c si� w mroku odkrywa�, �e jest przy nim obca towarzyszka, bliska jak �ycie, kt�ra czyni wszystko, aby go ocali� i przywr�ci� mu zdrowie�. Mia� wra�enie, �e ju� zosta� mamikiem, i skwapliwie przyj�� nowy rodzaj istnienia, w kt�rym niebo i piek�o s� jak dwa ramiona jednego u�cisku. O ile og�le zrozumia� to s�owo, snoktruiksa oznacza�a jakby zbawicielk�, a tak�e uzdrowicielk�, koicielk�, �ywicielk� i nade wszystko tulicielk�. Le�a� w ciemno�ciach, w konwulsjach, z powykr�canymi cz�onkami, w si�dmych potach. Wirus szala� jak po�ar, przepychaj�c go przez straszliwe ucho igielne Siwy. Armie b�lu toczy�y b�j o l�d �ci�gien i mi�ni zwany Laintalem Ayem. Jednak tajemnicza snoktruiksa trwa�a przy nim, daj�c mu sw� obecno��, �eby nie zosta� ca�kiem samotny. Zbawia�a go darem siebie.
Armie b�lu ust�pi�y o czasie. Stopniowo zacz�� rozumie� g�osy w Osiemdziesi�ciu Mrokach i pojmowa�, co si� dzieje z nim samym. W osobliwej mowie Nondad�w nie istnia�y s�owa oznaczaj�ce jedzenie, picie, mi�o��, g��d, zimno, ciep�o, nienawi��, nadziej�, rozpacz, b�l, chocia� zdawa�o si�, �e znali je kr�lowie i wojownicy, tocz�cy gdzie� w ciemno�ciach swoje bitwy. Pozostali Nondadowie po�wi�cali sw�j wolny czas, kt�rego mieli mn�stwo, na przewlek�� dyskusj� o Ultimach. Potrzeby �ycia pozosta�y bez s��w, jako niegodne uwagi. Liczy�y si� tylko Ultimy.
Przyduszony przez swego sukkuba Laintal Ay nigdy nie opanowa� ich j�zyka na tyle, aby poj�� Ultim�. Odnosi� wra�enie, �e w g��wnym w�tku debaty�� kt�ra r�wnie� by�a obyczajem utrzymywanym od pokole� chodzi�o o rozstrzygni�cie kwestii, czy wszyscy powinni po��czy� swoje to�samo�ci stanem istnienia w �onie wielkiego boga mroku Wiszramy, czy winni zachowa� byt odr�bny. D�uga by�a dysputa o tym odr�bnym bycie, nie przerywana przez Nondad�w nawet w�wczas, gdy zasiadali do jedzenia. �e jedli Z�ot�, nie przysz�o nawet Laintalowi Ayowi do g�owy. Sam straci� apetyt. Medytacje na temat odr�bnego bytu sp�ywa�y po nim jak woda po g�si. �w odr�bny byt odpowiada� jako� ca�emu mn�stwu rzeczy, tak�e wyj�tkowo nieprzyjemnych, jak �wiat�o i walka; by� to byt narzucony kr�lom i wojownikom� daj�cy si� z grubsza prze�o�y� na osobowo��. Osobowo�� przeciwstawia�a si� woli Wiszramy. Jednak�e w jaki� spos�b, tak przynajmniej to wygl�da�o w argumentacji r�wnie popl�tanej jak korzenie, w�r�d kt�rych j� rozwini�to, przeciwstawianie si� woli Wiszramy oznacza�o r�wnie� jej spe�nienie.
Trudno by�o po�apa� si� w tym wszystkim, zw�aszcza z ma�� w�ochat� snoktruiksa w ramionach. Ona nie umar�a pierwsza. Wszyscy oni umierali cichute�ko, zaszywaj�c si� w Osiemdziesi�ciu Mrokach. Pocz�tkowo u�wiadamia� sobie jedynie, �e dyskusja ma coraz mniej g�os�w w ch�rze. Potem zesztywnia�a te� snoktruiksa. Przyciska� j� mocno do siebie, z bole�ci�, o jak� si� nawet nie podejrzewa�. Ale Nondadowie nie mieli odporno�ci na chorob�, kt�r� Laintal Ay przywl�k� do ich �wiata; choroba i ozdrowienie nie by�y ich obyczajem.
W kr�tkim czasie umar�a i snoktruiksa. Laintal Ay siedzia� i p�aka�. Nigdy nie widzia� jej twarzy, chocia� jej male�kie drobne kszta�ty, kt�re kry�y w sobie tyle s�odyczy, znajome by�y opuszkom jego palc�w. Dysputa o Ultimach dobieg�a kresu. Ostatni mlask, prychni�cie, gwizd zamar� w Osiemdziesi�ciu Mrokach. Niczego nie rozstrzygni�to. W ko�cu i sama �mier� wykaza�a w tej kwestii pewne niezdecydowanie: by�a i odr�bna, i wsp�lna.
Ogarni�ty groz� Laintal Ay stara� si� nie oszale�. Na czworakach pe�za� po trupach swoich wybawc�w, szukaj�c wyj�cia. Przyt�acza� go ca�y potworny majestat Osiemdziesi�ciu Mrok�w.
Ja mam osobowo�栗 m�wi� do siebie, usi�uj�c podtrzyma� dysputꠗ bez wzgl�du na problemy drogich memu sercu przyjaci� Nondad�w. Ja wiem, �e jestem sob�, ja nie mog� unikn�� bycia sob�. Dlatego musz� �y� w zgodzie sam ze sob�. Nie musz� prowadzi� tej wiecznej dysputy, jak� oni prowadzili. Wszystko jest rozstrzygni�te, je�li o mnie chodzi. Cokolwiek si� ze mn� stanie, to przynajmniej wiem. Jestem wolnym cz�owiekiem, czy prze�yj�, czy umr�, tak w�a�nie mam post�powa�. Nie ma sensu szuka� Aoza Roona. On nie jest moim panem, ja sam jestem panem siebie. Oyre te� nie ma a� tak wielkiej w�adzy nade mn�, �ebym musia� zosta� wygna�com. Obowi�zek nie jest niewol��
I tak dalej, bez ko�ca, a� s�owa przesta�y cokolwiek znaczy� nawet dla niego samego. Labirynt w�r�d korzeni nie wi�d� do �adnego wyj�cia. Wiele razy, gdy w�ski tunel skr�ca� ku g�rze, Laintal Ay z nadziej� czo�ga� si� naprz�d, �eby natkn�� si� jedynie na �lep� odnog�, w kt�rej le�a�y skulone zw�oki po�r�d szczur�w, prowadz�cych na sw�j spos�b dysput� nad wn�trzem cz�owieka. Pokonuj�c szersz� komor�, napotka� kr�la. W mroku rozmiary mniej znaczy�y ni� w �wietle. Kr�l wydawa� si� olbrzymem, kiedy rykn�� i skoczy� z pazurami. Laintal Ay tarza� si�, wierzgaj�c i wrzeszcz�c, usi�uj�c doby� sztyletu, podczas gdy co� strasznego i bezkszta�tnego rwa�o mu si� z z�bami i pazurami do gard�a. Przywali� to cia�em pr�buj�c zadusi� bez skutku. �okie� wsadzony w oko odebra� na chwil� zapa� napastnikowi. I chwil� tylko mia� Laintal Ay sztylet w gar�ci, kopniakiem wytr�cony w nast�pnym starciu. Palcami zamiast sztyletu zmaca� korze�. Przypar� i przygwo�dzi� do korzenia rami� kr�la i t�uk� w pe�n� ostrych k��w g�b�. Rozjuszony kr�l uwolni� si� niespodziewanie i natar� na Laintala Aya z jeszcze wi�ksz� furi�. Z��czeni nienawi�ci� w jedno cia�o rozrzucali na wszystkie strony piach, odchody i smyrgaj�ce gryzonie. Wycie�czony gor�czk� ko�ci i d�ugim postem Laintal Ay czu�, �e s�abnie. Pazury rozora�y mu bok. Nagle co� gruchn�o w ich splecione cia�a. Komor� wype�ni�y dzikie ryki i mlaski. Straci� g�ow� i dopiero po chwili zorientowa� si�, �e w ciemno�ciach jest jeszcze jeden napastnik�� kt�ry� z nondadzkich wojownik�w, ca�� prawie zajad�o�� skupiaj�cy na kr�lu. Dla Laintala Aya by�o to tak, jakby wpad� pomi�dzy dwa je�ozwierze. Turlaj�c si� i kopi�c na prawo i lewo uszed� z bijatyki, z�apa� sw�j sztylet i brocz�c krwi� wpe�zn�� do ciemnego k�ta. Podkurczy� nogi, goleniami os�oniwszy brzuch i twarz przed czo�owym atakiem, i po omacku wyszuka� w�ski wylot za g�ow�. Chy�kiem w�lizn�� si� w tunel niewiele szerszy od tu�owia. Przed gor�czk� za nic by si� tam nie wcisn��, teraz dokona� tego wij�c si� jak w��, l�duj�c na koniec w ma�ej, okr�g�ej, ziemnej norze. Pod d�o�mi poczu� zeschni�te li�cie. Leg� na nich zziajany, z trwog� nas�uchuj�c pobliskich odg�os�w walki.
���wiat�o, na wszystkich stra�nik�w!�� wysapa�.
Nik�a jak mglisto�� szar�wka rozja�nia�a nor�. Przedar� si� na skraj Osiemdziesi�ciu Mrok�w. Strach pcha� go ku �wiat�u. Wyczo�ga� si� z ziemi i dygoc�c stan�� pod nagim, zapadni�tym brzuchem rad�ababy. Hen z jeziora nieba p�yn�y kaskady �wiat�a. Przez d�ugi czas oddycha� g��boko, ocieraj�c krew i piach z twarzy. Zerkn�� pod nogi. Dzika, ruchliwa twarz wyjrza�a za nim i znikn�a. Opu�ci� kr�lestwo Nondad�w, z kt�rych po jego wizycie pozosta�y prawie same trupy. My�l o snoktruiksie nape�nia�a go b�lem. I �alem, i zdumieniem, i wdzi�czno�ci�. Jeden z pary stra�nik�w sta� wysoko na niebie. Stra�niczka Bataliksa nisko znad horyzontu k�ad�a swoje promienie niemal poziomo na olbrzymi, nieruchomy las, dobywaj�c z�owieszcze pi�kno z morza li�ci.
Sk�ry ubrania mia� w strz�pach. Cia�o w krwawych pr�gach, rozorane kr�lewskimi pazurami. Rozejrza� si� wprawdzie i nawet raz zawo�a� na Z�ot�, ale bez przekonania. Nie �udzi� si�, �e ponownie ujrzy swego mus�anga. �owieckie instynkty ostrzega�y przed pozostaniem w jednym miejscu; je�li si� nie ruszy, padnie czyj�� ofiar�, a by� zbyt os�abiony, �eby stan�� do jeszcze jednej walki. Przys�ucha� si� rad�ababie. Co� w niej dudni�o. Nondadowie przywi�zywali wielk� wag� do drzew, pod kt�rych korzeniami mieli siedziby, twierdz�c, �e Wiszrama zamieszkuje koron� b�bna rad�ababy i od czasu do czasu wypada z furi� na �wiat, jak�e niesprawiedliwy dla pragnostyk�w. I co te� pocznie Wiszrama�� zastanawia� si� Laintal Ay�� skoro wszyscy Nondadowie mu pomarli? Nawet on b�dzie zmuszony do zmiany osobowo�ci.
��Obud� siꠗ rzek�, uprzytomniwszy sobie, �e my�lami buja w ob�okach. Nigdzie nie dostrzeg� �ladu ruin wie�y, jedynego drogowskazu w tym terenie. Zatem pokazawszy plecy Bataliksie, zapu�ci� si� mi�dzy c�tkowane pnie drzew. W ciele i w cz�onkach czu� przyjemn� lekko��.
Mija�y dni. Unika� band fagor�w i innych wrog�w. Nie odczuwa� g�odu; choroba zostawi�a po sobie brak apetytu i jasno�� w g�owie. Stwierdzi�, �e umys� zaprz�taj� mu sprawy, o kt�rych opowiada�y Vry i Shay Tal, matka i babka, i snoktruiksa��� jak�e wiele zawdzi�cza si� kobietom�� sprawy zwi�zane ze �wiatem, kt�ry nale�y pojmowa� jako jeden z wielu �wiat�w i jako miejsce, w kt�rym ma si� nadzwyczajne szcz�cie �y�, miejsce pe�ne nadzwyczajnych niespodzianek i powietrza wype�niaj�cego p�uca fal� oddechu. Poczucie szcz�cia przenika�o go do szpiku ko�ci. �wiaty nieprzebrane otwiera�y si� jeden po drugim.
I tak lekkim krokiem doszed� do brodu pod sibornalsk� osad� zwan� Nowym Ashkitosh.
Nowy Ashkitosh �y� w poczuciu sta�ego zagro�enia. Kolonistom to odpowiada�o. Osada roz�o�y�a si� na znacznym obszarze. Mia�a kszta�t na tyle kolisty, na ile pozwala� teren. Chaty, stra�nice i palisady zamyka�y kr�giem pola uprawne, poprzecinane drogami rozchodz�cymi si� promieni�cie od �rodka, jak szprychy ko�a. W �rodku mniejszy kr�g manufaktur, magazyn�w i zagr�d dla je�c�w otacza� centraln� o� osady, kt�r� stanowi� okr�g�y ko�ci�. Ko�ci� Krwawego Pokoju.
M�czy�ni i kobiety krz�tali si� pilnie jak mr�wki. Zbijanie b�k�w by�o zabronione. Wr�g�� Sibornalczycy zawsze mieli wrog�w�� nie spa�: ani zewn�trzny, ani wewn�trzny. Wrogiem zewn�trznym by� ktokolwiek (lub cokolwiek) spoza Sibornalu. Nie �eby Sibornalczycy byli szowinistami, ale religia nakazywa�a im ostro�no�� wobec wszystkiego, co pannowalskie lub fagorze. W terenie kr��y�y na jajakach patrole zwiadowc�w. Zwiadowcy bez przerwy przynosili wie�ci o zbli�aniu si� do osady lu�nych band fagorzych, a za nimi istnej armii ancipit�w, schodz�cej z g�r. Wie�� wzbudzi�a umiarkowany niepok�j. Ka�dy by� podminowany. Nikt nie uleg� panice. Mimo �e sibornalscy koloni�ci mieli nieprzyjazny stosunek, do dwurogich naje�d�c�w i vice versa, weszli z nimi w kr�puj�cy sojusz, ograniczaj�c wrogo�� do minimum. W przeciwie�stwie do mieszka�c�w Embruddocku, �aden Sibornalczyk nigdy z w�asnej nieprzymuszonej woli nie walczy� z fagorem. Wola� handlowa�. Osadnicy byli �wiadomi, �e odwr�t do Sibornalu maj� odci�ty, o ile w og�le by tam mile przyj�to buntownik�w i heretyk�w. Przedmiotem handlu by� �ywy towar�� ludzki b�d� p�ludzki.
Osadnicy �yli na progu �mierci g�odowej, nawet za najlepszych dni. Osada by�a wegetaria�ska, wszyscy doskonale znali si� na uprawie roli. Plony mieli bogate. Jednak przewa�aj�ca cz�� zbior�w sz�a na wykarmienie ich w�asnych wierzchowc�w. Musieli �ywi� ogromne stado jajak�w, mus�ang�w, koni i kaidaw�w (te ostatnie to kurtuazyjne podarunki od fagor�w), aby osada w og�le mog�a prze�y�. Albowiem zwiadowcy nieustannie patroluj�cy okolice nie tylko na bie��co informowali osad� o tym, co si� dzieje poza ni�, ale tak�e brali w jasyr wszystko, co im wpad�o w r�ce. �rodkowe zagrody trzeszcza�y w szwach od czeredy coraz to nowych je�c�w. Tymi je�cami p�acono haracz fagorom. W zamian fagory zostawia�y osad� w spokoju. Czemu nie? Kap�an-wojownik Festibariaytid chytrze za�o�y� osad� na fa�szywej oktawie, �aden fagor nie mia� ochoty tam w�azi�.
Ale nie pozbyto si� z obozu wroga wewn�trznego. Para pragnostyk�w, kt�rzy podali, �e nazywaj� si� Kathkaarnit i Kathkaarnitka, zaniemog�a w dniu przybycia i wkr�tce zmar�a. Rz�dca zagr�d wezwa� kap�ana-medyka, ten za� rozpozna� gor�czk� ko�ci. Gor�czka szerzy�a si� z tygodnia na tydzie�. Tego ranka w sza�asie znaleziono zwiadowc� ze st�a�ymi w skurczu cz�onkami, z oczyma w s�up, zlanego potem.
Nieszcz�cie dotkn�o osadnik�w w nieodpowiedniej chwili, kiedy usi�owali zgromadzi� stado je�c�w w dani dla nadci�gaj�cej fagorzej krucjaty. Dowiedzieli si� ju� imienia ancipitalnego kap�ana-wojownika, kt�rym by� nie kto inny, jak sam Kzahhn Hrr-Brahl Yprt. Du�a liczba zgon�w mog�a zmarnowa� okup. Z rozkazu Jego �wi�tobliwo�ci Festibariaytida dodatkowo od�piewywano hymny b�agalne nad ka�dym przypadkiem.
Laintal Ay s�ysza� te mod�y wkraczaj�c do osady i brzmia�y mu mi�o. Z zaciekawieniem przygl�da� si� wszystkiemu woko�o, nie zawracaj�c uwagi jedynie na dw�ch zbrojnych wartownik�w, eskortuj�cych go do g��wnej kordegardy, przed kt�r� je�cy zgrabiali �ajna na kup�.
Dow�dca warty nie bardzo wiedzia�, co pocz�� z nie-Sibornalczykiem dobrowolnie przybywaj�cym do obozu. Kr�tko przes�ucha� Laintala Aya, pr�buj�c go zastraszy�, po czym pchn�� podw�adnego po �o�nierza ko�cio�a. Przez ten czas Laintal Ay oswaja� si� z faktem, �e ka�dy, kto nie przeszed� zarazy, jest okropnie gruby w jego nowych oczach. �o�nierz ko�cio�a by� okropnie gruby. Potraktowa� Laintala Aya z g�ry, zadaj�c mu w swoim mniemaniu podchwytliwe pytania.
��Mia�em troch� k�opot�w�� powiedzia� Laintal Ay.�� Przychodz� tu w poszukiwaniu schronienia. Potrzebuj� odzie�y. W lasach zrobi�o si� nazbyt t�oczno, jak na m�j gust. Prosz� o jakiego� wierzchowca, najch�tniej mustanga, i got�w jestem wszystko to odpracowa�. Potem odje�d�am do domu.
��Z jakich ludzi pochodzisz? Czy przybywasz z dalekiego Hespagoratu? Dlaczego jeste� taki chudy?
��Mia�em gor�czk� ko�ci.
�o�nierz ko�cio�a skubn�� warg�.
��Jeste� wojownikiem?
��Ostatnio wybi�em do nogi ca�e plemi� Innych, Nondad�w�
��Wi�c nie boisz si� pragnostyk�w?
��Nic a nic.
Skierowano go do pilnowania i karmienia nieszcz�snych lokator�w zagr�d. W zamian otrzyma� ubranie z szarej we�ny. Zamys� �o�nierza ko�cielnego by� prosty. Ten, kto przeszed� gor�czk� ko�ci, m�g� dogl�da� je�c�w nie sprawiaj�c k�opotu ani sw� �mierci�, ani roznoszeniem pandemii. Coraz wi�cej osadnik�w i je�c�w pada�o jednak ofiar� zarazy. Laintal Ay zauwa�y�, �e mod�y w Ko�ciele Krwawego Pokoju sta�y si� �arliwsze. Jednocze�nie ludzie, zacz�li stroni� od siebie. Chodzi�, gdzie chcia�, nie zatrzymywany przez nikogo. Mia� uczucie, �e jaki� czar strze�e jego �ycia. Ka�dy dzie� jakby otrzymywa� w darze.
Zwiadowcy trzymali wierzchowce na ogrodzonym wybiegu. Nadzorowa� gromadk� je�c�w, kt�rzy dostarczali zwierz�tom siano i obrok. St�d bra� si� wielki problem �ywno�ci w osadzie. Akr ��ki m�g� wy�ywi� dziesi�� sztuk dziennie. Osada mia�a pi��dziesi�t wierzchowc�w wykorzystywanych do przeczesywania coraz wi�kszego obszaru; zjada�y one ekwiwalent dw�ch tysi�cy czterystu akr�w rocznie, a nawet wi�cej, gdy� cz�� pas�a si� poza osad�. Ten wa�ki problem sprawia�, �e Ko�ci� Krwawego Pokoju by� zwykle pe�en na p� zag�odzonych rolnik�w�� zjawisko rzadkie nawet na Helikonii.
Laintal Ay nie wydziera� si� na je�c�w; pracowali ca�kiem dobrze, zwa�ywszy ich marny los. Wartownicy trzymali si� z daleka. G�owy mieli pospuszczane z powodu m�awki. Tylko Laintal Ay zwraca� uwag� na cisn�ce si� ze wszystkich stron rumaki, kt�re wyci�ga�y mi�kkie chrapy, owiewaj�c go delikatnym oddechem w oczekiwaniu na pocz�stunek. Rych�y by� moment, kiedy wybierze sobie kt�rego� i ucieknie, gdy rozprz�enie wart b�dzie ju� dostateczne, za dzie�, za dwa, s�dz�c po tym, co si� dzia�o. Ponownie spojrza� na jedn� z klaczy mustanga. Zbli�y� si� do niej z kawa�kiem placka w d�oni. Pomara�czowe i na przemian b��kitne pasy bieg�y od nosa do ogona zwierz�cia.
��Wierna!
Klacz podesz�a, wzi�a placek, po czym wsun�a mu pysk pod rami�. Wytarga� j� pieszczotliwie za uszy.
��W takim razie gdzie jest Shay Tal?
Odpowied� by�a oczywista. Sibornalczycy z�apali j� i przehandlowali fagorom. Shay Tal ju� nigdy nie dotrze do swego Sibornalu. By�a ju� mamikiem. Ona i jej male�ki orszak uton�li w rzece czasu.
Dow�dca warty zwa� si� Skitosherill. Mi�dzy nim a Laintalem Ayem zawi�za�a si� krucha ni� przyja�ni. Laintal Ay widzia�, �e Skitosherillem zaw�adn�� strach; nie dotyka� nikogo, a w klapie nosi� bukiecik manneczki i bikinek, w kt�rym cz�sto nurza� sw�j d�ugi nos, maj�c nadziej�, �e uchroni w�a�ciciela nosa od plagi.
��Czy wy, oldorandczycy, modlicie si� do boga?�� zapyta�.
��Nie. Sami umiemy sobie radzi�. Chwalimy Wutr�, to prawda, ale wszystkich jego kap�an�w wykurzyli�my z Embruddocku kilka pokole� temu. Trzeba wam by�o zrobi� to samo w Nowym Ashkitosh�� mieliby�cie l�ejsze �ycie.
��Barbarzy�ski czyn! To za to z�apa�e� m�r, rozgniewawszy boga.
��Wczoraj zmar�o dziewi�ciu je�c�w i sze�cioro twoich ziomk�w. Co� te wasze mod�y nie wychodz� wam na zdrowie.
Skitosherill roze�li� si�. Stali na dworze, lekki podmuch marszczy� im p�aszcze. Z ko�cio�a dolatywa�a ich modlitewna muzyka.
��Nie podziwiasz naszej �wi�tyni? Jeste�my jedynie skromn� rolnicz� gmin�, a przecie� ko�ci� mamy pi�kny. Za�o�� si�, �e w Oldorando nie ma nic takiego.
��To jest wi�zienie.
Ale m�wi�c to Laintal Ay s�ucha� uroczystej melodii, kt�ra dobiega�a �z ko�cio�a i wabi�a go tajemnic�. Do instrument�w do��czy�y g�osy w podnios�ym hymnie.
��Nie gadaj tak� bo ci przy�o��. W ko�ciele jest �ycie. Okr�g�e Wielkie Ko�o Kharnabharu, �wi�ta kolebka naszej wiary. Gdyby nie Wielkie Ko�o, nadal tkwiliby�my w okowach �niegu i lodu.
Wskazuj�cym palcem uczyni� znak ko�a na swym czole.
��Jak to?
��To w�a�nie Ko�o stale zbli�a nas do Freyra. Nie wiedzia�e� o tym? Jako dziecko by�em zabrany na pielgrzymk� do Kharnabharu w g�rach Shiveniuk. Nie jeste� prawdziwym Sibornalczykiem, dop�ki nie odb�dziesz takiej pielgrzymki.
Nast�pny dzie� przyni�s� siedem nast�pnych zgon�w. Skitosherill kierowa� oddzia�em grabarzy z�o�onym z madiskich niewolnik�w, kt�rzy mieli dwie lewe r�ce nawet do kopania grob�w.
��Moj� blisk� przyjaci�kꠗ odezwa� si� Laintal Ay�� schwytali twoi ludzie. Pragn�a odby� pielgrzymk� do Sibornalu, by zasi�gn�� rady kap�an�w waszego Wielkiego Ko�a. Uwa�a�a, �e oni mog� by� �r�d�em wszelkiej m�dro�ci. A twoi ziomkowie uwi�zili j� i sprzedali �mierdz�cym fagorom. Czy tak u was traktuje si� ludzi?
Skitosherill wzruszy� ramionami.
��Nie zwalaj winy na mnie. Pewnie wzi�li j� za pannowalskiego szpiega.
��Jakim cudem wzi�li j� za pannowalk�? Jecha�a na mustangu, tak jak i jej towarzyszki. Czy kto� widzia� pannowalczyka na mus�angu? Ja nigdy. To by�a wspania�a kobieta, a wy, zb�je, oddali�cie j� fugasom.
��Nie jeste�my zb�jami. Pragniemy jedynie posiedzie� tu w pokoju i przenie�� si� dalej, kiedy ju� wyeksploatujemy ziemi�.
��Chcesz powiedzie�, kiedy wyeksploatujecie miejscow� ludno��. Nie wstyd wam kupczy� kobietami za cen� w�asnego bezpiecze�stwa?
Sibornalczyk u�miechn�� si� z zak�opotaniem.
��Wy, barbarzy�cy z Kampannlat, nie cenicie swoich kobiet.
��Cenimy je bardzo wysoko.
��Czy one rz�dz�?
��Kobiety nie rz�dz�.
��W niekt�rych krainach Sibornalu rz�dz�. Sam widzisz, jak w naszej osadzie ho�ubimy swoje kobiety. Mamy kobiety kap�anki.
��Nie widzia�em ani jednej.
��W�a�nie dlatego, �e je ho�ubimy.�� Nachyli� si�.�� Pos�uchaj, Laintalu Ayu, og�lnie bior�c niez�y z ciebie ch�op, to wida�. Chc� ci zaufa�. Ja wiem, jak sprawy stoj�. Wiem, jak wielu zwiadowc�w wysz�o i nie powr�ci�o. Zmarli od plagi w jakich� n�dznych krzakach, bez pogrzebu, cia�a ich po�ar�y pewnie ptaki albo Inni. Jestem cz�owiekiem religijnym i wierz� W modlitw�, ale gor�czka ko�ci jest tak silna, �e nawet modlitwa przeciwko niej nic nie wsk�ra. Mam �on�, kt�r� kocham nad �ycie. I mam dla ciebie propozycj�.
Laintal Ay s�ucha� Skitosherilla na niewielkim pag�rku, z kt�rego spogl�da� w d� na ja�owy stok opadaj�cy ku brzegom strumienia, poro�ni�ty rachitycznymi cierniami. Spomi�dzy rozsianych po stoku g�az�w je�cy odrzucali piach, za� siedem trup�w�� owini�te w p��tna zw�oki siedmiu Sibornalczyk�w�� le�a�o pod go�ym niebem czekaj�c na poch�wek. Nie dziwi� siꠗ my�la��� �e ten grubas pragnie da� nog�, lecz co on mnie obchodzi? Nie wi�cej ni� jego obchodzi�a Shay Tal, Amin Lim i ca�a reszta.
��Co to za propozycja?
��Cztery jajaki, dobrze wypasione. Ja, moja �ona, jej s�u�ebna, ty. Wyje�d�amy razem�� mnie warty przepuszcz� bez k�opotu. Jedziemy z tob� do Oldorando. Ty prowadzisz, ja ci� os�aniam, a moja g�owa, �eby� mia� dobrego rumaka. Inaczej nigdy ci nie pozwol� wyrwa� si� st�d, jeste� zbyt cenny, zw�aszcza �e robi si� coraz gorzej. Umowa stoi?
��Kiedy zamierzasz wyjecha�?
Wetkn�wszy nos w bukiecik Skitosherill zerkn�� badawczo na Laintala Aya.
��S��wko o tym komukolwiek, a zabij� ci�. S�uchaj, wed�ug naszych zwiadowc�w, przed zachodem Freyra ma t�dy rozpocz�� przemarsz krucjata fagorzego kzahhna Hrr-Brahla Yprta. Nasza czw�rka wyruszy w �lad za nimi�� fagory nie zaatakuj� nas, je�li poci�gniemy w ogonie ich pochodu. Krucjata niech sobie idzie na z�amanie karku, my pod��ymy do Oldorando.
��Czy�by� chcia� zamieszka� w takim barbarzy�skim mie�cie?�� spyta� Laintal Ay.
��B�dziemy musieli wpierw zobaczy�, jak tam jest z tym barbarzy�stwem, zanim ci odpowiem. Nie pr�buj nabija� si� ze swego zwierzchnika. Umowa stoi?
��Wol� mustanga od jajaka i sam go sobie wybior�. Nigdy nie dosiada�em jajaka. I chc� miecz z bia�ego metalu, nie z br�zu.
��W porz�dku. No wi�c umowa stoi?
��Mamy u�cisn�� sobie prawice na zgod�?
��Nie dotykam cudzych d�oni. Wystarczy ustna zgoda. W porz�dku. Jestem bogobojnym cz�owiekiem, nie zdradz� ci�; uwa�aj, �eby� ty mnie nie zdradzi�. Pogrzeb te zw�oki, ja za� p�jd� przygotowa� �on� do drogi.
Zaraz po odej�ciu wysokiego Sibornalczyka Laintal Ay kaza� je�com przerwa� robot�.
��Nie jestem waszym panem. Taki sam ze mnie jeniec, jak wy. Nienawidz� Sibornalczyk�w. Wrzu�cie te trupy do wody i przywalcie kamieniami, mniej si� naharujecie. Potem umyjecie r�ce.
Miast podzi�kowa� zmierzyli go podejrzliwymi spojrzeniami�� t� wynios�� posta� w szarym odzieniu z we�ny stoj�c� ponad nimi na skarpie, cz�owieka, kt�ry gaw�dzi� z sibornalskim wartownikiem jak r�wny z r�wnym. Wyczuwa� ich nienawi��, ma�o si� ni� przejmuj�c. �ycie jest tanie, skoro tanie by�o �ycie Shay Tal.
Krz�taj�c si� przy trupach odchylili z jednego skraj p��tna i Laintal Ay ujrza� na mgnienie oka poszarza�� twarz, zastyg�� w m�czarniach. Za chwil� unie�li trupa za r�ce i nogi i cisn�li do strumienia, gdzie bystra woda chciwie dopad�a ca�unu oklejaj�c nim zw�oki, kt�re bez ceregieli potoczy� nurt. Koryto strumienia wyznacza�o granic� Nowego Ashkitosh; na drugim brzegu, za lichym parkanem, rozpoczyna�a si� ziemia niczyja. Uko�czywszy robot� Madisi zadumali si� nad ucieczk�, nad przej�ciem w br�d strumienia i daniem nogi. Cz�� zach�ca�a do takiego kroku staj�c na skraju wody i machaj�c na wsp�towarzyszy. Boja�liwi oci�gali si�, odmachuj�c w stron� nieznanych niebezpiecze�stw. Wszyscy co i rusz zerkali na Laintala Aya, kt�ry sta� z za�o�onymi r�kami niczym pos�g. Nie mogli si� nijak zdecydowa�, czy dzia�a� w pojedynk�, czy w gromadzie, i w ko�cu nie robili nic, tylko biegali tam i z powrotem, pod g�r� i nad wod�, zawsze wracaj�c jednak w zakl�ty kr�g niezdecydowania. Wahali si� nie bez powodu. Po drugiej stronie strumienia kto �yw ci�gn�� ziemi� niczyj� na zach�d. Przed nimi p�oszone ci�g�ym zamieszaniem ptaki podrywa�y si� i kr��y�y na niebie nie mog�c ponownie wyl�dowa�. Teren podnosi� si� �agodnie na sporej przestrzeni, po czym opada� gwa�townie, ods�aniaj�c wiekowe rad�ababy, szereg b�bn�w i buchaj�ce par� korony. Za oparami krajobraz nabiera� rozmachu, ukazuj�c kopce wzg�rz, dalekich i u�pionych w przymglonym blasku. Osobliwie ciosane kamienne megality stercz�ce to tu, to tam znaczy�y szlaki �r�dziemnych i �r�dpowietrznych oktaw. Zmierzaj�cy na zach�d uciekinierzy odwracali twarze od Nowego Ashkitosh, jakby z l�kiem przed miejscem o z�ej s�awie. Niekiedy szli samotni, cz�ciej jednak w kompanii, nierzadko w wielkich gromadach. Niekt�rzy gnali przodem swoje trzody albo swoje fagory. Czasami fagory by�y panami. Zdarza�y si� te� przerwy w pochodzie. Jaka� du�a grupa urz�dzi�a sobie post�j na stoku w sporej odleg�o�ci od Laintala Aya. Bystrym okiem wypatrzy� oznaki lament�w, sylwetki na przemian bij�ce czo�em o ziemi� i wznosz�ce ramiona do niebios w rozpaczy. Inne bandy nadci�ga�y lub odchodzi�y, a ludzie przebiegali z jednej do drugiej. Plaga w�drowa�a w�r�d nich.
Przy�apa� si� na tym, �e poszukuje w oddali czego�, przed czym uciekinierzy uchodzili. Mia� wra�enie, �e w siodle mi�dzy dwoma wzg�rzami widzi o�nie�ony szczyt w nieustannie zmieniaj�cym si� o�wietleniu, jak gdyby jakie� zwiewne istoty harcowa�y tam po po�oninach. Zabobonne l�ki opad�y jego dusz� i rozproszy�y si� dopiero w�wczas, gdy uzmys�owi� sobie, na co patrzy: nie na szczyt g�rski, lecz na co�� co jest i znacznie bli�sze, i znacznie mniej trwa�e�� przelot nad prze��cz� i zbijanie si� krak�w w stado. To go wreszcie sprowadzi�o na ziemi�. Zostawiwszy nad strumieniem pragnostyk�w z nadal nie rozstrzygni�tym sporem, uda� si� pod wartowni�. Nie mia� w�tpliwo�ci, �e hordy uciekinier�w, zara�onych ju� w wi�kszo�ci plag�, zwal� si� na Oldorando. Musi wr�ci� jak najszybciej, aby Ostrzec Dathk� i namiestnik�w, inaczej Oldorando zalej� fale zapowietrzonych, cz�owieczych i niecz�owieczych istot. Targa� nim niepok�j o Oyre. Za ma�o o niej my�la� od dni sp�dzonych ze snoktruiks�. Promienie s�o�c grza�y go w plecy. Ci��y�a mu samotno��, lecz na to nie by�o teraz lekarstwa.
Podpieraj�c �ciany wartowni nadstawia� ucha na muzyk� z ko�cio�a, ale dochodzi�a stamt�d jedynie cisza. Nie mia� poj�cia, w kt�rym miejscu szerokiego obwodu mieszkali Skitosherill z �on�, wi�c pozosta�o mu tylko czeka� na przybycie tej pary. Wyczekiwanie nape�nia�o go z�ym przeczuciem.
Do osady wkroczyli trzej spieszeni zwiadowcy, prowadz�c dw�ch je�c�w, z kt�rych jeden od razu zwali� si� jak k�oda przed wartowni�. Zwiadowcy gonili resztkami si�. Wcz�apali do wartowni, nie rzuciwszy nawet okiem na Laintala Aya. Ten oboj�tnie spojrza� na drugiego z je�c�w; je�cy ju� go nie obchodzili. Po czym spojrza� po raz drugi.
Jeniec sta� na rozstawionych nogach, hardo, mimo g�owy zwieszonej ze znu�enia. By� s�usznego wzrostu. Szczup�a sylwetka �wiadczy�a o przebytej r�wnie� gor�czce ko�ci. Mia� na sobie ci�kie czarne futro, wisz�ce na nim w lu�nych fa�dach. Laintal Ay wsadzi� g�ow� w drzwi wartowni, gdzie nowo przybyli zwiadowcy, rozparci �okciami na stole, pokrzepiali si� korzennym piwem.
��Zabieram niewolnika na pole do roboty, jest pilnie potrzebny.
Znikn��, nim zd��yli mu cokolwiek odpowiedzie�. Bez zb�dnych s��w Laintal Ay kaza� je�cowi maszerowa� do Ko�cio�a Krwawego Pokoju. Wewn�trz przy g��wnym o�tarzu zasta� kap�an�w, lecz skr�ci� w p�mrok do �awki pod �cian�. M�czyzna siad� z wdzi�czno�ci�, osun�wszy si� jak worek ko�ci. By� to Aoz Roon. Twarz chuda i pobru�d�ona, sk�ra na szyi obwis�a, broda posiwia�a, jednak z tymi zmarszczonymi brwiami i grymasem �ci�gni�tych ust nie mo�na by�o wzi�� lorda Embruddocku za kogo� innego. Aoz Roon zrazu nie dopatrzy� si� Laintala Aya w chudym cz�owieku, okrytym sibornalsk� szat�. Kiedy rozpozna� ch�opaka, z �kaniem przycisn�� go do rozdygotanej piersi. Opanowuj�c si� po chwili opowiedzia� Laintalowi Ayowi o swoich przypadkach i jak zosta� wyrzucony na male�k� wysepk� po�r�d wezbranych w�d.
Gdy d�wign�� si� z gor�czki, zda� sobie spraw�, �e dziel�cy z nim los fagor umiera z g�odu. Ten fagor to nie by� �aden wojownik, jeno biedny grzybiarz imieniem Yhamm-Whrrmar, kt�ry panicznie ba� si� wody i w zwi�zku z tym nie m�g� czy te� nie chcia� je�� ryb. Natomiast Aoz Roon w og�le prawie nie musia� je��, odczuwaj�c brak �aknienia typowy u tych, kt�rzy wywin�li si� gor�czce. Rozmawiali ze sob� przez dziel�c� ich wod�, a� wreszcie Aoz Roon przeszed� na wi�ksz� z dw�ch wysp, zawieraj�c przymierze ze swoim onegdajszym wrogiem. Od czasu do czasu widywali ludzi i fagory na brzegach rzeki i wo�ali do nich o pomoc, ale nikt nie kwapi� si� do przeprawy przez rw�ce bystrzyny nurtu. Wsp�lnie podj�li budow� �odzi, trac�c na to wiele �mudnych tygodni. Pierwsze pr�by posz�y na marne. Splataj�c ga��zie i uszczelniaj�c je suszonym mu�em zbudowali w ko�cu cz�no, kt�re utrzyma�o si� na wodzie. Po d�ugich namowach Yhamm-Whrrmar wlaz� do �rodka, lecz z przera�enia wyskoczy� z powrotem. Mimo za�artej dysputy Aoz Roon odbi� sam. Na �rodku rzeki ca�y mu� pu�ci� i ��d� posz�a pod wod�. Aozowi Roonowi uda�o si� dop�yn�� do brzegu w dole rzeki. Mia� zamiar zdoby� lin� i wr�ci� na ratunek Yhammowi-Whrrmarowi, ale wszystkie napotkane po drodze istoty albo by�y mu wrogie, albo ucieka�y przed nim. Tu�a� si� tak d�ugo, a� schwytali go sibornalscy zwiadowcy i zawlekli do Nowego Ashkitosh.
��Wr�cimy razem do Embruddocku�� powiedzia� Laintal Ay.�� Oyre b�dzie zachwycona.
Aoz Roon zrazu nie odpowiedzia�.
��Ja� nie mog� wraca� Nie mog� Nie mog� opu�ci� Yhamma-Whrrmara� Ty tego nie zrozumiesz�
��Ty wci�� jeste� lordem Embruddocku.
Aoz Roon z westchnieniem zwiesi� g�ow�. Ponosi� kl�sk� po kl�sce. Pragn�� teraz tylko spokojnego schronienia. Zn�w jego d�onie poruszy�y si� niepewnie na kolanach, mn�c wy�wiechtane futro nied�wiedzie.
��Nie ma spokojnych schronie� rzek� Laintal Ay.�� Wszystko wywraca si� do g�ry nogami. Wracamy razem do Embruddocku. Jak najpr�dzej.
Skoro Aoza Roona opu�ci�a wola, musi podejmowa� decyzje za niego. Zdob�dzie str�j sibornalski z wartowni; w takim przebraniu Aoz Roon do��czy do dru�yny Skitosherilla. Rozczarowany wsta� z �awki. Nie tego si� spodziewa�.
Po wyj�ciu z ko�cio�a spotka�a go druga niespodzianka. Na zewn�trz kr�gu drewnianych budynk�w wok� ko�cio�a gromadzili si� osadnicy. Obr�ceni ty�em do budynk�w, w anonimowej szaro�ci ubraniowej we�ny, patrzyli ponad ogrodzonymi polami w stron� ziemi niczyjej. Czekali na rych�y przemarsz krucjaty m�odego kzahhna fagor�w.
Nadal sz�a fala uciekinier�w Niekiedy w�r�d ludzi, pragnostyk�w i Innych pomyka� r�czo przygodny jele�. Niekiedy uciekinierzy ci�gn�li obok band fagor�w z przedniej stra�y armii Hrr-Brahla Yprta. Jaki� m�tlik kry� si� w jej pochodzie, jakie� gonienie w pi�tk�. Bardziej imponowa�a liczebno�ci� ni� ordynkiem. Na poz�r chaotycznie, w rzeczywisto�ci podporz�dkowane oktawom �r�dpowietrznym, fagorze kohorty tratowa�y mnogie akry dziewiczej ziemi powolnym, nieub�aganym pochodem, powolnym, nienaturalnym krokiem. Po�piech nie p�on�� w wyblak�ych szlejach fagor�w.
Droga przez g�ry i doliny, z niemal stratosferycznych wy�yn Nktryhk do nizin Oldorando mierzy�a trzy i p� tysi�ca mil. W trudnym terenie piesza w wi�kszo�ci armia rzadko przekracza�a dzienn� norm� marszow� jedenastu mil, niczym si� w tym nie r�ni�c od armii cz�owieczych. Wi�kszo�� czasu poch�ania�y jej zwyczajowe gry i zabawy wielkich armii: pl�drowanie okolicy i popasy. Aby zdoby� prowiant, fagory oblega�y wiele biednych osad g�rskich przy szlakach przemarszu, zalegaj�c w�r�d ska� i turni i czekaj�c, a� Synowie Freyra otworz� od �rodka bramy miasta i z�o�� bro�. Dla k�sa strawy, dla paru sztuk wychudzonych arang�w tropiono i �cigano po niebezpiecznych perciach nomad�w, kt�rzy zatrzymali si� w przedsionku cz�owiecze�stwa, wci�� nie�wiadomi mocy nasion i za t� nie�wiadomo�� skazani na tu�acze �ycie.
W pocz�tkach drogi op�nia�y poch�d �nie�yce, a u jej kresu znacznie gro�niejsze, olbrzymie fale powodziowe, kt�re z cofaj�cego si� czo�a Hhryggt wali�y na niziny. Krucjat� n�ka�y r�wnie� choroby, wypadki, dezercje i napa�ci plemion, przez kt�rych terytoria przechodzi�a. Mieli teraz kanon �r�dpowietrzny 446 wedle nowo�ytnego kalendarza. W prawiecznych umys�ach ancipitalnej rasy by� to r�wnie� rok 367 wed�ug Ma�ej Apoteozy Wielkiego Roku 5634000 od Katastrofy. Trzyna�cie kanon�w �r�dpowietrznych min�o od dnia, w kt�rym po raz pierwsza od lodowych �cian ojczystego lodowca odbi� si� g�os ko�atkowej trombity. Tu� ko�o siebie Bataliksa i wra�y Freyr wisia�y nisko nad zachodnim horyzontem, gdy krucjata dobija�a wreszcie do kresu w�dr�wki.
Teren by� mi�kki jak kobiece �ono w por�wnaniu z przebytymi ju� wy�ynami Mordriatu i mniej brutalnie zdradza� obecno�� okrutnych zast�p�w. Mimo wszystko przypomina� skopany i zgrabiony ogr�d. Co prawda wiosna wstawi�a �aty drzew, strojnych w jadowicie zielone li�cie p�asko rozcapierzaj�ce swoje blaszki, jakby pod naciskiem niewidzialnej prasy oktaw �r�dpowietrznych, jednak listowie nie mog�o przykry� ogromu geologicznej anatomii i nazbyt �wie�ych blizn po korozji w niedawnych stuleciach mrozu. By�a to ziemia gotowa wiecznie �ywi� niespokojnego ducha �ycia, oboj�tne, w jakim ciele by na ni� zst�pi�. Tworzy�a manuskrypt wielkiej nie opublikowanej opowie�ci Wutry. Rozproszone oddzia�y fagorzej armii by�y sol� tej ziemi. W por�wnaniu z nimi szaro odziani ludzie jawili si� jako widmowe istoty, zwiewniejsze od tych, kt�re przep�ywa�y obok siedzib osadnik�w.
Laintal Ay z sibornalskim przebraniem dla Aoza Roona wraca� kolist� uliczk�, maj�c z jednej strony ko�ci�, z drugiej kr�g urz�d�w, wartowni i sk�ad�w. W przerwach mi�dzy budynkami otwiera� si� przed nim widok po kra�ce osady. Mieszka�cy Nowego Ashkitosh jak jeden m�� wylegli ogl�da� przemarsz krucjaty. Zastanawia� si�, czy nie wyszli tam ze strachu, aby sprawdzi�, czy danina ludzkiej krwi, jak� z�o�yli ancipitalnej nawale, rzeczywi�cie zapewni�a im bezpiecze�stwo.
Nieme bia�e stworzenia mija�y osad� z obu stron. Sz�y r�wnym krokiem, wpatrzone t�po przed siebie. Wylinia�e futra, wychud�e szkielety, go�e g�owy, kt�re wydawa�y si� za du�e dla nich samych. G�r� frun�y kraki, wzniecaj�c ogromn� wrzaw�. Ptaki, �ami�c szyki, pikowa�y na sterty gnoju rozrzucone po polach, gdzie bi�y si� o �er po�r�d wrzask�w i �opotu skrzyde�. Jakby dla przeciwstawienia si� osadnicy odpowiedzieli w�asnym g�osem. Laintal Ay wychodzi� ju� z ko�cio�a, gdy ze zwartych szereg�w buchn�a pie��. S�owa nie by�y oloneckie. Ich chropawe, a przy tym liryczne brzmienia wsp�gra�y z pot�g� pie�ni. Z hymnu przebija� wspania�y, nieuchwytna ton, ni to wyzwania, ni pokory. G�osy kobiece czysto wznosi�y si� ponad basy, kt�re przesz�y w powolny, jakby marszowy za�piew.
W chmarze wyn�dznia�ych stwor�w nadci�gali je�d�cy na kaidawach, nie tylu co na pocz�tku, ale do�� wielu, aby rzucali si� w oczy. W �rodku id�cej w wi�kszym ordynku falangi, nisko zwiesiwszy rudy �eb, st�pa� Rukk-Ggrl, nios�cy m�odego kzahhna we w�asnej osobie. Za kzahhnem jechali jego wodzowie, dalej jego osobiste fildy, z kt�rych dwie tylko prze�y�y, ju� jako dumne gildy. Wzi�ci do niewoli ludzie brn�li w ci�bie, objuczeni �adunkami.
Hrr-Brahl Yprt trzyma� g�ow� wysoko, a metalowa os�ona jego twarzy l�ni�a w md�ym �wietle. Zzhrrk trzepota� nad nim jak proporzec. Kzahhn nie raczy� obdarzy� spojrzeniem siedliska ludzi, kt�rzy p�acili mu haracz. Jednak�e gard�owa pie�� p�yn�ca mu na powitanie ponad ziemi� tr�ci�a jak�� strun� w jego �oni, bowiem zr�wnawszy si� mniej wi�cej z Ko�cio�em Krwawego Pokoju wzni�s� w swej prawicy miecz ponad g�ow�, ale czy salutuj�c, czy gro��c, pozosta�o to na zawsze tajemnic�. Nie zwalniaj�c pod��y� swoj� drog�.
Wobec tego, �e Aoz Roon nie odst�powa� go na krok, Laintal Ay poszed� z nim pod wartowni�. Tam czekali, dop�ki nie zjawi� si� Skitosherill z �on� i ob�adowan� baga�ami s�u��c�.
��A to kto?�� zapyta� Skitosherill, wskazuj�c palcem na Aoza Roona.�� Czy�by� ju� �ama� swoj� cz�� naszej umowy, barbarzy�co?
��Niech ci wystarczy, �e to m�j przyjaciel. Dok�d id� wasi przyjaciele fagory?
Sibornalczyk wzruszy� jednym ramieniem, jakby przeczenie niewarte by�o ruszenia obydwoma.
��Sk�d mam wiedzie�? Zatrzymaj ich i zapytaj, skoro� taki ciekawy.
��Id� na Oldorando. Wy tego nie wiecie?� Wy zb�je, tak zaprzyja�nieni z bestiami, wy�piewuj�cy pie�ni na cze�� ich przyw�dcy, nie wiecie tego?
��Gdybym wiedzia�, gdzie w g�uszy le�y ka�da barbarzy�ska wioska, nie musia�bym bra� ciebie na przewodnika.
Gotowych skoczy� sobie do oczu rozdzieli�a �ona Skitosherilla.
��Po co si� k��cisz, Barboe? R�bmy, jak zamierzali�my. Skoro ten cz�owiek m�wi, �e potrafi wskaza� nam drog� do Oldorando, nie odwod� go od tego.
��Oczywi�cie, kochanie�� Skitosherill pos�a� jej u�miech samych warg. Popatrzy� spode �ba na Laintala Aya i oddali� si�, by niebawem wr�ci� ze zwiadowc�, kt�ry wi�d� kilka jajak�w. Ma��onka mierzy�a Laintala Aya i Aoza Roona wynios�ym spojrzeniem i milcza�a r�wnie wynio�le. Ros�a kobieta, prawie tak wysoka jak m��, kry�a niewie�cie kszta�ty pod szarym strojem. Niezwyk�e jasne proste w�osy i jasnoniebieskie oczy czyni�y j� powabn� mimo nieprzyst�pnej miny. Laintal Ay przem�wi� do niej serdecznie:
��Doprowadz� was do Oldorando ca�ych i zdrowych. Nasze miasto jest pi�kne i porywaj�ce, i s�ynie z gejzer�w i wie� z kamienia. Zadziwi ci� �wistek Czasu. Wszystko, co tam ujrzysz, musi ci� zachwyci�.
��Mnie nic nie musi zachwyci栗 uci�a ostro. Jakby �a�uj�c tej odpowiedzi, cieplejszym tonem spyta�a go o imi�.
��W drogꠗ rzek� dziarsko Skitosherill�� zach�d s�o�ca za pasem. Wy dwaj barbarzy�cy pojedziecie na jajakach, nie ma wolnych mustang�w. A ten zwiadowca b�dzie nam towarzyszy�. Ma nas ustrzec od k�opot�w.
��Tak jest, od wszelkich k�opot�w�� rzuci� zwiadowca spod kaptura. Freyr dotyka� horyzontu, gdy wyjechali w sze�� os�b i siedem jajak�w, jeden juczny. Bez przyg�d min�li warty u zachodniej bramy osady. Wartownicy sterczeli jak cienie w zanikaj�cym �wietle, markotni, zapatrzeni w g�stniej�cy mrok. Kawalkada pod��y�a bezdro�ami, �ladem kud�atej armii kzahhna. Grunt by� stratowany i splugawiony po przej�ciu licznych st�p. Laintal Ay jecha� na czele. Nie zwraca� uwagi na niewygodne siod�o jajaka. D�awi�cy ci�ar k�ad� mu si� na sercu i �oni, gdy my�la� o bezlitosnej armii gdzie� przed nimi i nabiera� coraz wi�kszej pewno�ci, �e po drodze fagory zalej� Oldorando, bez wzgl�du na ostateczny cel wyprawy. Musia� pop�dza� jak najszybciej, obej�� krucjat� od skrzyd�a i ostrzec miasto. Uderzy� jajaka pi�tami po �ebrach, przynaglaj�c go si�� woli. Oyre z roze�mianymi oczyma uosabia�a wszystko, co ukocha� w rodzinnym mie�cie. Nie �a�owa� swojej d�ugiej nieobecno�ci, gdy� dzi�ki niej zyska� nowe zrozumienie samego siebie i nowy szacunek dla intuicji dziewczyny; widz�c jego niedojrza�o��, jego zale�no�� od innych �yczy�a mu czego� lepszego, nie potrafi�c, by� mo�e, ubra� tego w s�owa. Wr�ciwszy, przyniesie jej przynajmniej cz�stk� tych niezb�dnych zalet. Pod warunkiem, �e przyb�dzie na czas.
Zanurzyli si� w mroczny las, osnuty z�ot� paj�czyn� blasku zachodz�cej Bataliksy. M�ode jeszcze drzewa ros�y jak trawy, koronami niewiele przewy�szaj�c g�owy je�d�c�w. Nie opodal przemyka�y zjawy. Cieniutki potok pragnostyk�w p�yn�� na wsch�d, korytem w�asnej, tajemniczej oktawy, jako� unikaj�c kzahhna i znajduj�c sobie woln� drog� przez jego szeregi. Wymizerowane twarze sun�y jak blade widma w cieniu m�odych drzew. Obejrza� si�, chyl�c szczup�e cia�o w siodle. Zamykali poch�d, zwiadowca z Aozem Roonem, trudni do rozr�nienia w p�mroku. Aoz Roon spu�ci� g�ow� za�amany, bez �ycia. Przed nim jecha�a s�u��ca z jucznym jajakiem. Tu� za sob� mia� Skitosherilla z �on�, w szarych kapturach ocieniaj�cych im twarze. Utkwi� spojrzenie w bielej�cej twarzy kobiety. Zal�ni�y jej niebieskie oczy, ale w rysach zastyg�o co�, co wzbudzi�o w nim strach. Czy�by �mier� ju� podkrada�a si� do nich? Ponownie tr�ci� pi�tami nieruchawego jajaka, pop�dzaj�c zwierz� na spotkanie niebezpiecze�stwa.
Cisza panowa�a w Oldorando. Ma�o ludzi chodzi�a ulicami. Wi�kszo�� owych przechodni�w trzyma�a przy twarzy jakie� panacea, czasami ukryte pod mask� na nos i usta, chroni�c� od moru, much i sw�du wielkich ognisk. Wysoko nad dachami para stra�nik�w, o w�os ledwie od siebie, p�on�a jak gorej�ce �lepia. Mieszka�cy wyczekiwali pod dachami. Jako spo�eczno�� zrobili wszystko, co w ich mocy. Teraz pozosta�o tylko czeka�.
Wirus przerzuca� si� w mie�cie z dzielnicy do dzielnicy. W jednym tygodniu wi�kszo�� zgon�w ogranicza�a si� do dzielnicy po�udniowej zwanej Pauk, podczas gdy reszta miasta oddycha�a swobodniej. Po czym ci�gi zbiera� rejon na drugim brzegu Voralu, ku uldze pozosta�ych. Lecz po kilku dniach zaraza mog�a nawiedzi� b�yskawicznie swoje poprzednie rewiry i zn�w ten sam lament wzbija� si� z tych samych ulic, nawet z domostw tych samych, co przedtem.
Tanth Ein i Faralin Ferd, namiestnicy Embruddocku, Raynil Layan, mistrz menniczy, oraz Dathka, lord Zachodniego Stepu, utworzyli Komitet Gor�czki, w kt�rym te� i zasiadali z garstk� przydatnych mieszka�c�w, jak Mama Bikinka z domu zdrowia. Wspiera�y ich pomocnicze si�y pielgrzymuj�cych pannowalskich poborc�w, kt�rzy zatrzymali si� w Oldorando z kazaniami przeciwko nie�miertelno�ci miasta, komitet uchwali� regu�y zwalczania skutk�w gor�czki. Nad przestrzeganiem tych regu� czuwa� specjalny kontyngent milicji. Na ka�dej ulicy, w ka�dym zau�ku rozlepiono obwieszczenia zapowiadaj�ce jedn� i t� sam� kar� za ukrywanie zw�ok i za grabie�: gryz fagora, prymitywny spos�b egzekucji, kt�ry przyprawia� bogatych kupc�w o perwersyjny dreszczyk. Obwieszczenia na rogatkach ostrzega�y wszystkich przybywaj�cych, �e w mie�cie panuje zaraza. Niewielu uciekinier�w ze wschodu �pieszy�o si� tak bardzo, by zlekcewa�y� ostrze�enie�� kre�l�c znak ko�a na czole obchodzili miasto. Z�udna by�aby nadzieja, �e obwieszczenia zatrzymaj� tych, kt�rzy wobec miasta maj� z�e zamiary.
Pierwsze w Oldorando wozy, toporne dwuk�ki zaprz�one w mustangi, bez przerwy turkota�y na ulicach. Zwo�ono nimi dzienne pok�osie; zarazy, tych z�o�onych w ca�unie na chodniku, i tych bezceremonialnie wyrzuconych nago za drzwi lub z g�rnych okien. M��, matka czy dziecko, oboj�tnie jak bardzo kochani za �ycia, konaj�c budzili tylko wstr�t i md�o�ci, po zgonie tym wi�ksze.
Wprawdzie nie znano przyczyn gor�czki, ale istnia�o wiele teorii. Nikt nie w�tpi�, �e choroba jest zara�liwa. Niekt�rzy posuwali si� jeszcze dalej, uwa�aj�c, �e wystarczy widok trupa, by samemu p�j�� w jego �lady. S�uchacze ewangelii Akhy Naaba, kt�ra nagle trafi�a na podatny grunt, wierzyli, �e gor�czk� �apie si� od sp�kowania. Oboj�tne, w co tam kto wierzy�, wszyscy zgadzali si�, �e ogie� jest jedynym �rodkiem na trupy. Wywo�ono je dwuk�kami za miasto i tam ciskano w p�omienie. Stos by� podsycany na okr�g�o. Dym ze stosu, sw�d, czarna t�usta sadza snu�y si� po ulicach przypominaj�c mieszka�com, �e nie znaj� dnia ani godziny. W rezultacie ci, co jeszcze �yli, popadali w kt�r�� z dw�ch skrajno�ci�� czasami z jednej w drug��� umartwiaj�c si� lub nurzaj�c w rozpu�cie. Nikt jak dot�d nie uwierzy�, �e gor�czka osi�gn�a ju� swoje szczyty, ani �e nie b�dzie ju� gorzej. Strach szed� o lepsze z nadziej�. Bowiem ros�y szeregi ludzi, przewa�nie m�odych, kt�rzy przeszli piek�o helikoidalnego wirusa i �mia�o obnosili swoje smuk�o�ci po mie�cie. Do nich nale�a�a Oyre.
Oyre �ci�o z n�g na ulicy. Dol Sakil wzi�a chor� pod swoje opieku�cze skrzyd�a, ju� zesztywnia�� w bolesnym skurczu. Piel�gnowa�a przyjaci�k� bez cienia l�ku o siebie, z ow� apatyczn� oboj�tno�ci�, jaka zd��y�a wej�� jej w krew. Na przek�r przepowiedniom sama nie zaniemog�a i ca�a i zdrowa powita�a Oyre, szczup��, a nawet ko�cist�, po drugiej stronie igielnego ucha. Jedynym �rodkiem ostro�no�ci zastosowanym przez Dol by�o odes�anie dziecka, Rastila Roona, do m�a i synka Amin Lim.
Ch�opiec ju� wr�ci�. Obie przyjaci�ki sp�dza�y czas przy nim, nie wychodz�c z domu. Nastr�j wyczekiwania na koniec �wiata nie by� pozbawiony przyjemno�ci. Pa�ac nudy ma wiele komnat balowych. Bawi�y si� z dzieckiem w pro�ciutkie zabawy, przypominaj�c sobie w�asne dzieci�stwo. Kilka razy odwiedza�a je Vry, lecz w tych dniach nieobecna duchem. M�wi�a tylko o swej pracy i o wszystkich swoich ambitnych zamierzeniach. Kiedy� ponios�o j� i w jakim� porywie wyzna�a swoj� za�y�o�� z Raynilem Layanem, dla kt�rego poprzednio nie mia�a dobrego s�owa. Stosunki z nim wyprowadza�y j� z r�wnowagi, cz�sto budzi�y wstr�t; nienawidzi�a m�czyzn� po jego odej�ciu, jednak rzuca�a si� na niego, gdy przychodzi�.
��Wszystkie�my to robi�y, Vry�� zauwa�y�a Dol.�� Tyle, �e ty jeste� nieco sp�niona, wi�c bardziej wszystko prze�ywasz.
��Nie wszystkie�my si� narobi�y do syta�� cicho powiedzia�a Oyre.�� Nie ma ju� we mnie po��dania. Usz�o ze mnie� Mo�e by wr�ci�o, gdyby wr�ci� Laintal Ay.
Zapatrzy�a si� w b��kitne niebo za oknem.
��Jestem ca�a roztrz�siona�� Vry pozosta�a my�lami przy w�asnych k�opotach.�� M�j dawny spok�j diabli wzi�li. Sama siebie nie poznaj�.
W swoim wybuchu Vry ani s�owem nie wspomnia�a Dathki, podobnie jak obie jej przyjaci�ki. Mi�o�� sprawia�aby jej wi�cej rado�ci, gdyby Vry nie gryz�a si� Dathk�; ci��y� jej na sumieniu, a poza tym zacz�� �azi� za ni� krok w krok. Obawiaj�c si� jakiego� g�upstwa z jego strony, bez trudu nam�wi�a podszytego tch�rzem Raynila Layana, �eby przenie�� schadzki z mieszka� do zakonspirowanego pokoiku. W owym zakonspirowanym pokoiku Vry i jej wid�obrody kochanek codziennie oddawali si� mi�o�ci, podczas gdy miasto oddawa�o si� zarazie, a przez otwarte okno dolatywa�o cz�apanie zwierz�t poci�gowych. Raynil Layan chcia� zamkn�� to okno, ale mu nie da�a.
��Zwierz�ta mog� roznosi� chorobꠗ oponowa���� Wyjed�my, moja �anio, wyjed�my z miasta, jak najdalej od moru i wszystkich naszych zmartwie�.
��I jak by�my �yli? Tu jest nasze miejsce. Tu w tym mie�cie i jedno w ramionach drugiego. U�miechn�� si� markotnie.
��A przypu��my, �e jedno drugie zarazi morem? Rzuci�a si� w pos�anie na wznak, a� jej piersi zata�czy�y mu przed oczami.
��To umrzemy jedno na drugim, w trakcie kochania, zespoleni! Rozpal w sobie krew, Raynilu Layanie, rozpal od mojej. Spal si� we mnie jeszcze i jeszcze!
D�oni� przejecha�a mu po ow�osionym podbrzuszu, ob�apiaj�c nogami plecy kochanka.
��Ty nienasycona locho�� powiedzia� z uwielbieniem i zwaliwszy si� przy niej zagarn�� dziewczyn� pod siebie.
Dathk� siedzia� na brzegu ��ka, wspar�szy g�ow� w d�oniach. Milcza�, wi�c i dziewczyna na ��ku w milczeniu odwr�ci�a twarz do �ciany i podci�gn�a kolana do piersi. Dopiero gdy wsta� i zacz�� si� ubiera� z po�piechem typowym dla kogo�, kto nagle podj�� decyzja, dopiero wtedy powiedzia�a:
��Nie mam moru, wiesz przecie�.
�ypn�� na ni� pos�pnym okiem, ale po�piesznie, bez s�owa ko�czy� si� ubiera�. Obr�ci�a g�ow�, zgarniaj�c z twarzy d�ugie w�osy.
��Wi�c co ci jest. Dathka?
��Nic.
��S�aby z ciebie ch�op.
Wci�gn�� buty. na poz�r bardziej zaj�ty nimi ni� dziewczyn�.
��Pies z tob� ta�cowa�, babo. Innej po��dam� nie ciebie. Wbij to sobie do g�owy i zmiataj st�d.
Ze �ciennej szafki wyj�� pi�knej roboty pugina� o zakrzywionej g�owni. Blask jego a� razi� przy stoczonych przez robaki drzwiczkach szafki. Wsun�� pugina� za pas. Dziewczyna zawoJ �a, pytaj�c, dok�d si� wybiera. Nie zwr�ciwszy na ni� uwagi trzasn�� drzwiami i g�o�no zbieg� po schodach.
Nie zmarnowa� tych paru ostatnich tygodni po odej�ciu Laintala Aya i po wykryciu tego. co uwa�a� za zdrad� Vry. Wiele czasu po�wi�ci� na umacnianie swojej pozycji, pozyskuj�c stronnik�w w�r�d oldorandzkiej m�odzie�y, dogaduj�c si� z cudzoziemcami, kt�rych gniewa�o ograniczenie im przywilej�w miejskich, brataj�c si� z tymi�� a by�o takich wielu�� kt�rych bicie rodzimego pieni�dza zmusi�o do zmiany dotychczasowego trybu �ycia na prac� w pocie czo�a. Mistrz menniczy Raynil Layan stanowi� cz�sty obiekt jego krytyki.
Spokojnie by�o wok�, gdy wszed� w boczny zau�ek, wyludniony, je�li pomin�� cz�owieka, kt�rego op�aci� do pilnowania bramy. Na rynku ludzie kr�cili si� z konieczno�ci, dokonuj�c codziennych zakup�w. Male�ki kram apteczny, zastawiony imponuj�cymi rz�dami ampu�ek, nie narzeka� na brak ruchu w interesie. Nadal by�o wida� kupc�w w przebogatych kramach i w przebogatych szatach na grzbiecie. Wida� by�o te� ludzi z tobo�ami na grzbiecie, opuszczaj�cych zapowietrzone miasto w obawie przed pogorszeniem sytuacji.
Dathka nic z tego nie widzia�. Szed� jak poci�gana sznurkami marionetka, z oczami utkwionymi przed siebie. Napi�cie w mie�cie zla�o si� z napi�ciem w jego duszy. Osi�gn�o punkt, w kt�rym nie m�g� ju� tego wytrzyma�. Zabije Raynila Layana, a je�li trzeba, to i Vry, i sko�czy z tym wszystkim. Wargi mu si� unios�y i wyszczerzy� z�by, przepowiadaj�c sobie w my�lach ten �miertelny cios, raz, i jeszcze, i od nowa. Ludzie uskakiwali przed nim w strachu, przekonani, �e ta zastyg�a twarz zwiastuje atak gor�czki.
Wiedzia�, gdzie Vry ma sw�j sekretny pokoik, szpiedzy informowali go na bie��co. Gdybym tu rz�dzi��� pomy�la� sobie�� zamkn��bym akademi� raz na zawsze. Nikt nigdy nie mia� odwagi tego zrobi�. Ja mia�bym. Teraz jest dobra pora, pod pretekstem, �e zaj�cia w akademii szerz� zaraz�. To b�dzie dla niej dotkliwy cios.
��Opami�taj si�, bracie, opami�taj! M�dl si� z poborcami o zbawienie, wys�uchaj �wi�tej prawdy wielkiego Akhy Naaba�
Otar� si� o ulicznego kaznodziej�. Tych durni�w te� by przep�dzi� z ulicy, gdyby to od niego zale�a�o. Pod stajni� mus�ang�w w Alei Juliego przyst�pi� do niego znany mu m�czyzna, handlarz zwierz�t i najemnik.
��I Jak?
��Jest tam na g�rze, kapitanie.
M�czyzna ruchem brwi wskaza� okienko poddasza jednego z drewnianych budynk�w naprzeciwko stajni. By�y to przewa�nie zajazdy, domy noclegowe lub winiarnie, kt�re s�u�y�y za niby szacowniejszy fronton tancbudom burdelom na ty�ach. Dathka niedostrzegalnie kiwn�� g�ow�.
Roztr�ciwszy kurtyn� z paciork�w, z wisz�c� na niej wi�zk� �wie�ych orliczek i bikinek, wkroczy� do winiarni. W ciasnej mrocznej izbie nie by�o klient�w. Zwierz�ce czaszki szczerzy�y ze �cian z�by w zasuszonych u�miechach. W�a�ciciel z za�o�onymi r�kami sta� za szynkwasem, gapi�c si� na �cian�. Uprzednio wtajemniczony, pochyli� tylko g�ow�, rozp�aszczaj�c oba swoje podbr�dki na piersi�� znak dla Dathki, �e ma woln� drog� i woln� r�k�. Dathka min�� karczmarza i wspi�� si� po schodach. Powita� go st�ch�y zapach kapusty i gorszych paskudztw. Szed� przy �cianie, jednak deski pod�ogi mimo to trzeszcza�y. Z�owi� g�osy, przystan�wszy pod ostatnimi drzwiami. Nerwowy z usposobienia Raynil Layan z pewno�ci� nie omieszka� ich zaprze�. Dathka zastuka� w sp�kane drewno.
��Wiadomo�� dla ja�nie pana�� powiedzia� st�umionym g�osem.�� Pilna, z mennicy.
Z upiornym u�miechem sta� pod drzwiami s�uchaj�c zgrzytania rygli po drugiej stronie. Gdy tylko drzwi uchyli�y si� na szpark�, wtargn�� do �rodka, pchn�wszy je gwa�townie na o�cie�. Raynil Layan cofn�� si� z okrzykiem przera�enia. Zoczywszy pugina� podbieg� do okna i raz jeden zawo�a� pomocy. Dathka �cisn�� go za gard�o i rzuci� nim na ��ko.
��Dathka!�� Vry siedzia�a na pos�aniu go�a, zas�aniaj�c si� prze�cierad�em.�� Wyno� si� st�d, ty pomiocie szczurzej �oni!
W odpowiedzi Dathka zatrzasn�� kopniakiem drzwi za sob�, nie obejrzawszy si� nawet. Podszed� do Raynila Layana, kt�ry poj�kuj�c d�wiga� si� na nogi.
��Przyszed�e� mnie zabi�, widz� to i czujꠗ powiedzia� mistrz mennicza, os�aniaj�c si� wyci�gni�t�, dr��c� r�k�.�� Oka� mi�osierdzie, nie jestem ci wrogiem. Mog� by� sprzymierze�cem.
��Zabij� ci� r�wnie mi�osiernie, jak ty zabi�e� starego mistrza Datnila. Raynil Layan wsta� powolutku, os�aniaj�c nago��, nie spuszczaj�c oczu z przeciwnika.
��Ja tego nie zrobi�em. Nie sam jeden. Aoz Roon skaza� go na �mier�. W majestacie prawa, rzecz jasna, kt�re zosta�o naruszone. Zabicie mnie jest bezprawiem. Powiedz mu. Vry. S�uchaj, Dathka� Mistrz Datnil zdradzi� tajemnice cechowe, pokaza� Shay Tal tajemn� ksi�g� cechu. Nie ca��. Nie to, co najgorsze. Powiniene� to pozna�.
Dathka zawaha� si�.
��Tamten �wiat umar�, a z nim ca�e to szambo cechowe. Do mamun�w z przesz�o�ci�. Jest martwa, jak ty za chwil�.
Vry natychmiast wyczu�a jego wahanie. Odzyska�a zimn� krew.
��Pos�uchaj, Dathka, daj mi wyja�ni� sytuacj�. Mo�emy ci pom�c, oboje. W tej ksi�dze cechowej s� sprawy, jakich mistrz Datnil nie �mia� zdradzi� samej Shay Tal. Wydarzy�y si� dawno temu, ale przesz�o�� jest wci�� z nami. cho�by�my pragn�li inaczej.
��Gdyby tak by�o, toby� mnie nie odtr�ci�a. Ja ju� od tak dawna ci� po��dam.
Raynil Layan owin�� si� szlafrokiem i nieco och�on�wszy, rzek�:
��Ze mn� masz na pie�ku, nie z Vry. W r�nych ksi�gach cechowych istniej� wzmianki o przesz�o�ci Embruddocku. �wiadcz� o tym, �e miasto nale�a�o ongi� do fagor�w. By� mo�e fagory je zbudowa�y�� nie wiem, bo w zapisie s� luki. Na pewno by�o ich w�asno�ci�, razem z cechami i lud�mi.
Dathka sta� i przygl�da� im si�. My wszyscy jeste�my niewolnikami�� to jedyne, co powiedzia� sobie w duchu, wiedz�c, �e m�wi g�upstwa.
��Je�li Embruddock nale�a� do fagor�w, to kto je wybi�? Kto odebra� im miasto? Kr�l Denniss?
��Denniss panowa� przed tymi wszystkimi wydarzeniami. Tajemna ksi�ga podaje niewiele, histori� notuje tylko na marginesie. Przypuszczamy, �e fagory po prostu wynios�y si� z w�asnej woli.
��Nie zosta�y pokonane? Odpowiedzia�a mu Vry.
��Wiesz, jak ma�o znamy te bestie. Mo�e pozmienia�y si� ich oktawy �r�dpowietrzne, i wszystkie odesz�y. Ale musia�o ich tu by� moc. Gdyby� cho� rzuci� okiem na malowid�o Wutry w starej �wi�tyni, wiedzia�by� o tym. Wutra jest podobizn� jakiego� fagorzego kr�la.
Dathka przy�o�y� wierzch d�oni do czo�a.
��Wutra fagorem? Niemo�liwe. Tego ju� za wiele. Cholerna wiedza. potrafi z bia�ego zrobi� czarne. Wszystkie te brednie rodz� si� w akademii. Sko�czy�bym z ni�. Gdybym mia� w�adz�, sko�czy�bym z akademi�.
��Je�li chcesz w�adzy, ja stan� po twojej stronie�� rzek� Raynil Layan.
��Nie chc� ciebie po mojej stronie.
��No tak, oczywi�cie��� Gestem zawodu szarpa� oba ko�ce brody.�� Bo widzisz, musimy rozwi�za� pewn� zagadk�. Wygl�da bowiem na to, �e fagory wracaj�. Zechc�, czy nie zechc� upomnie� si� o swoje dawne miasto? Ja zgaduj�, �e zechc�.
��O co ci chodzi?
��To proste. Musia�e� s�ysze� pog�oski. Oldorando trz�sie si� od nich. Nadci�ga wielka armia fagor�w. Wyjd� za miasto i pogadaj z lud�mi na go�ci�cu. S�k w tym, �e Tanth Ein i Faralin Ferd nie my�l� o obronie miasta, tylko o w�asnych interesach. W�a�ciwie to oni s� wrogami, nie ja. Gdyby jaki� silny cz�owiek zabi� namiestnik�w i zaw�adn�� miastem, m�g�by je ocali�. Tak mi to jako� chodzi po g�owie.
Nie spuszcza� oka z Dathki, �ledz�c gr� uczu� na jego twarzy. Pozwoli� sobie na kusicielski u�miech widz�c, �e wy�ga� si� od �mierci.
��Pom�g�bym ci�� rzek�.�� Jestem po twojej stronie.
��Ja te� jestem po twojej stronie, Dathko�� powiedzia�a Vry. Przeszy� j� tym swoim pos�pnie p�on�cym wzrokiem.
��Ty nigdy nie b�dziesz po mojej stronie. Nawet gdybym ca�y Embruddock rzuci� ci do st�p.
Faralin Ferd i Tanth Ein popijali razem w �Z�otym Kuflu�. Wraz z nimi weso�o sp�dza�y wiecz�r kobiety, przyjaciele i pochlebcy. �Z�oty Kufel� by� jednym z nielicznych miejsc, gdzie w tych dniach d�wi�cza� �miech. Tawerna zajmowa�a cz�� nowego budynku ratusza, w kt�rym mie�ci�a si� r�wnie� nowa mennica. Wi�kszo�� pieni�dzy na budow� wy�o�yli bogaci kupcy, a kilku bawi�o tu teraz z ma��onkami. Sala mia�a sprz�ty, jakich jeszcze niedawno nikt nie widzia� w Oldorando: owalne sto�y, kanapy, kredensy, kunsztownie tkane makaty na �cianach. P�yn�� strumieniem importowany trunek, a jasnow�osy m�odzian z dalekich stron przygrywa� na harfie. Niewolnica zamyka�a okiennice przed nocnym ch�odem i sw�dem dymu z uliczek. Na g��wnym stole p�on�a olejna lampa. Sterty jedzenia pozosta�y nietkni�te. Jeden z kupc�w snu� d�ug� opowie�� o morderstwie, zdradzie i podr�y.
Faralin Ferd siedzia� w rozpi�tej zamszowej kurtce, pod kt�r� mia� we�nian� koszul�. Rozpar� si� �okciami na stole, na p� s�uchaj�c opowie�ci, podczas gdy jego spojrzenie w�drowa�o po sali.
�ona Tantha Eina, Farayl Musk, bezszelestnie obchodzi�a sal�, niby dogl�daj�c zamykania okiennic. Farayl Musk przez rodzin� lorda Walia Ein Dena by�a lu�no spokrewniona i z Tanthem Einem, i z Faralinem Ferdem. Mniej mo�e mia�a urody, za to wi�cej dowcipu i charakteru, czym zjednywa�a sobie jednych, a zra�a�a drugich. �wiec� w trzymanym lichtarzu os�ania�a d�oni� od przeci�gu. P�omie� i rozja�nia� blaskiem jej twarz, i rzuca� na ni� dziwne cienie, przydaj�c rysom tajemniczo�ci. Czu�a utkwiony w sobie wzrok Faralina Ferda, lecz znaj�c po�ytki z udawanej oboj�tno�ci pow�ci�ga�a ochot�, �eby odwzajemni� jego spojrzenie.
Faralin Ferd nie pierwszy ju� raz dochodzi� do wniosku, �e bardziej zas�uguje na Farayl Musk ni� na w�asn� �on�, kt�ra mu si� znudzi�a. Mimo zwi�zanego z tym ryzyka kocha� si� z Farayl Musk wiele razy. Teraz czas nagli�. Za par� dni wszyscy mog� nie �y栗 tej �wiadomo�ci nie da�o si� utopi� w kielichu. Znowu wzi�a go ch�tka na Farayl Musk. Podni�s�szy si� nagle wymaszerowa� z sali, rzucaj�c kobiecie wymowne spojrzenie. Druga opowie�� dochodzi�a akurat do kolejnego ju� momentu kulminacyjnego, kiedy to pewien wielmo�a zosta� zaduszony �cierwem jednej ze swoich w�asnych owiec. Wok� sto�u gruchn�y �miechy. Mimo to czujne oczy widzia�y, jak znika namiestnik�� i jak za nim znika ma��onka drugiego namiestnika, odczekawszy chwil� dla niepoznaki.
��My�la�em, �e b�dziesz si� ba�a wyj�� za mn�.
��Ciekawo�� jest silniejsza od strachu. Mamy tylko chwilk�.
��Daj mi tutaj, pod schodami. W tym k�cie, sp�jrz.
��Na stoj�co, Faralinie Ferdzie?
��Pomacaj, panno�� stoi, czy nie?
Przylgn�a do niego z westchnieniem, �api�c za to, co jej obur�cz podsun��. Jej s�odki oddech przypomnia� mu wszystkie sp�dzone z ni� chwile.
��No to zajrzyjmy pod te schody.
Postawi�a �wiec� na pod�odze. Rozpi�a stanik sukni, obna�aj�c przed nim wspania�e piersi. Obj�wszy j� ramieniem i ca�uj�c nami�tnie, zaci�gn�� kobiet� do k�ta.
Tam ich zaskoczy�o dwunastu ludzi pod wodz� Dathki, kt�rzy wtargn�li z ulicy nios�c zapalone pochodnie i go�e miecze. Mimo oporu wywleczono Farayl Musk i Faralina Ferda spod schod�w. Ledwo zd��yli podopina� na sobie ubrania, gdy wepchni�to ich z powrotem do sali biesiadnej, gdzie reszcie namiestnictwa zagl�da�y ju� w oczy g�ownie mieczy.
��To nie �adne bezprawie�� powiedzia� Dathka, popatruj�c na nich tak, jak wilk popatruje na ko�l� aranga.�� Bior� w swoje r�ce rz�dy w Embruddocku do czasu powrotu prawowitego lorda, Aoza Roona. Jestem odsuni�tym od w�adzy, lecz s�u�b� najstarszym namiestnikiem. Zamierzam dopilnowa� �eby miasto mia�o w�a�ciw� obron� przed naje�d�cami.
Raynil Layan sta� tu� za nim, miecz mia� w pochwie.
��A ja popieram Dathk� Dena�� odezwa� si� g�o�no,�� Niech �yje lord Dathka Den.
Wzrok Dathki pad� na siedz�cego w cieniu Tantha Eina. Starszy z pary namiestnik�w nie powsta� z ca�� reszt�. Sredzia� spokojnie na swym miejscu u szczytu sto�u, z�o�ywszy r�ce na por�czach fotela.
���miesz mi ur�ga�!�� krzykn�� Dathka i wzni�s�szy miecz doskoczy� do siedz�cego.�� Wstawaj, gnojku!
Tanth Ein ani si� poruszy�, je�li pomin�� skurcz b�lu, jaki przebieg� mu po twarzy, i odrzucenie g�owy do ty�u. Zacz�� wywraca� oczyma. Dathka kopn�� fotel, a w�wczas Tanth Ein osun�� si� sztywny na pod�og�, nie pr�buj�c nawet powstrzyma� upadku.
��Gor�czka ko�ci!�� zawo�a� kto�.�� Dopad�a nas!
Farayl Musk podnios�a krzyk.
Do rana �mier� skosi�a kolejne dwie ofiary i nad Oldorandem zn�w powia�o spalenizn�. Tanth Ein le�a� w domu zdrowia pod opiek� nieustraszonej Mamy Bikinki. Mimo l�ku przed zaraz� na ulicy Nadbrze�nej zebra� si� du�y t�um, aby wys�ucha�, jak Dathka publicznie proklamuje swoje panowanie. Niegdy� tego rodzaju zgromadzenia odbywa�y si� pod wielk� wie��. Owe dni przemin�y bezpowrotnie. Ulica Nadbrze�na by�a przestronniejsza i wytworniejsza. Po Jednej stronie kilka jatek znaczy�o brzeg rzeki.�� Tam�� jak dawniej�� dumnie st�pa�y g�si, �wiadome swoich staro�ytnych przywilej�w. Drug� stron� ulicy zajmowa� rz�d nowych budynk�w, za kt�rymi stercza�y pradawne wie�e. Tu sta�a publiczna trybuna.
Na trybunie sta� Raynil Layan, przest�puj�c z nogi na nog�, obok niego Faralin Ferd ze skr�powanymi z ty�u r�kami i sze�ciu m�odych wojownik�w ze stra�y przybocznej Dathki, zbrojnych w schowane do pochew miecze i w��cznie i mierz�cych t�um ponurymi spojrzeniami. W ci�bie kr��yli sprzedawcy zio�owych amulet�w. Pielgrzymi poborcy te� tu byli, odziani w charakterystyczne czarno-bia�e szaty, r�wnie� zbrojni, tyle �e w transparenty nawo�uj�ce do pokuty. Dzieciaki harcowa�y na obrze�ach t�umu, na�miewaj�c si� z poczyna� doros�ych.
Z gwizdni�ciem �wistka Czasu na trybun� wszed� Dathka i z miejsca przem�wi� do zebranych.
��Bior� na siebie brzemi� w�adzy dla dobra miasta�� rzek�.
Jakby opad�a z niego dawna maska milczka. M�wi� ze swad�. A jednak sta� niemal�e bez ruchu, bez gest�w, nie korzystaj�c z pomocy cia�a w przekazywaniu tre�ci s��w, jak gdyby nawyk milczenia opu�ci� tylko jego j�zyk.
��Nie pragn� zast�pi� prawdziwego w�adcy Embruddocku, Aoza Roona. Kiedy on wr�ci�� je�li wr�ci�� to, co prawnie jest lorda, zostanie lordowi prawnie zwr�cone. Ja jestem jego legalnym namiestnikiem. Ci, kt�rych postawi� u w�adzy, podeptali jego dar, cisn�li do rynsztoka. Nie mog�em patrze� na to z za�o�onymi r�kami. Trzeba nam prawo�ci w tych ci�kich czasach.
��To co tam robi Raynil Layan ko�o ciebie, Dathka?�� zawo�a� g�os z t�umu, a po nim rnne g�osy, kt�re Dathka usi�owa� przekrzycze�.
��Wiem, �e macie mn�stwo skarg. Wys�ucham ich p�niej�� teraz wy mnie wys�uchajcie. Os�d�my samozwa�czych namiestnik�w Aoza Roona. Elin Tal mia� odwag� p�j�� za swoim lordem w dzikie ost�py. Dwa szczury pozosta�y w domu. Tanth Ein ma gor�czk� w nagrod�. Tu stoi trzeci z nich, najgorszy, Faralin Ferd. Popatrzcie, jak trz�sie portkami. Czy on w og�le zwraca� na was uwag�? By� zbyt zaj�ty swoimi lubie�nymi uciechami po k�tach. Jestem �owc�, jak wam wiadomo. Z Laintalem Ayem, ujarzmili�my zachodnie stepy. Faralin Ferd umrze od moru, tak jak jego kompan. Chcecie, aby rz�dzi�y wami trupy? Ja moru nie z�api�. Zara�amy si� przy sp�kowaniu, ja za� trzymam si� od tych rzeczy z daleka. Dzia�alno�� rozpoczn� od przywr�cenia wart wok� Embruddocku i szkolenia nale�ytej armii. �yj�c tak, jak �yjemy, a� si� prosimy, �eby wpa�� w �apy pierwszych lepszych napastnik�w�� ludzi czy nieludzi. Lepiej zgin�� w boju ni� w ��ku.
Ta ostatnia uwaga wzbudzi�a fal� zaniepokojenia. Dathka przerwa�, mier��c t�um spojrzeniem. Oyre i Dol sta�y w ci�bie. Dol z Rastilem Roonem na r�ku. Korzystaj�c z przerwy Oyre g�o�no zawo�a�a:
��Samozwaniec! A w czym ty jeste� lepszy od Tantha Eina albo Raynila Layana?
Dathka podszed� do brzegu trybuny.
��Niczego nie kradn�. Podnios�em to, co wyrzucono.�� Palcem wskaza� Oyre.�� Ty po�r�d wszystkich ludzi, jako naturalna c�rka Aoza Roona, powinna� wiedzie�, �e oddam twemu ojcu, co jego, gdy powr�ci. On chcia�by, �ebym tak post�pi�.
��Nie mo�esz m�wi� za Aoza Roona, kiedy go nie ma.
��Mog� i m�wi�.
��No to �le m�wisz.
Inni, kt�rym ta sprzeczka w� og�le niewiele m�wi�a i kt�rych niewiele obchodzi� Aoz Roon, te� zacz�li gromkimi g�osy wykrzykiwa� swoje pretensje. Kto� cisn�� jakim� zgni�kiem. Stra� wda�a si� w nieskuteczn� przepychank� z t�umem. Z twarzy Dathki odp�yn�a krew. Wzni�s� nad g�ow� pi��, nie panuj�c nad sob�.
��Dobrze, ho�oto, to ja teraz powiem publicznie co� o czym zawsze milcza�em. Nie boj� si�. Tak bardzo szanujecie Aoza Roona, taki on dla was wspania�y, a ja wam powiem, co to za cz�owiek. By� morderc�. Gorzej�� by� dwukrotnym morderc�.
Zamilkli, obracaj�c ku niemu morze g��w. Dygota� teraz, �wiadom, na co si� porwa�.
��Jak wam si� wydaje, �e Aoz Roon doszed� do w�adzy? Przez mord, krwawy mord ciemn� noc�. S� w�r�d was tacy, kt�rzy przypomn� sobie Nahkriego i Klilsa, syn�w starego Dresyla z minionych dni. Nahkri z Klilsem panowali, kiedy Embruddock by� zaledwie wiejskim podw�rkiem. Pewnej ciemnej nocy Aoz Roon�� m�ody natenczas�� zrzuci� obu braci ze szczytu Wielkiej Wie�y, kiedy sobie podchmielili. Podw�jna zbrodnia. A kto by� tego �wiadkiem, kto to wszystko widzia�? Ja widzia�em� i ona�� jego nie�lubna c�rka.
Oskar�ycielskim gestem wskaza� smuk�� posta� Oyre, z przera�eniem tul�c� si� teraz do Dol.
��Zwariowa��� krzykn�� jaki� dzieciak z ko�ca t�umu.�� Dathka zwariowa�!
Jedni z gapi�w uchodzili, inni nadbiegali. Powsta�y tumult przerodzi� si� w b�jk� na stronie. Raynil Layan usi�owa� zapanowa� nad t�umem, pot�nym�� jak na swoj� w�t�� posta栗 g�osem wykrzykuj�c:
��Pom�cie nam, to my wam pomo�emy! Obronimy Oldorando!
Przez ca�y ten czas Faralin Ferd ze zwi�zanymi r�koma sta� w milczeniu pod stra�� na ty�ach trybuny. Wyczu� sw� szans�.
��Precz z Dathka!�� zawo�a�.�� Nigdy nie mia� poparcia Aoza Roona i nie b�dzie mia� naszego!
Dathka obr�ci� si� ze zwinno�ci� �owcy, w tym�e samym mgnieniu oka wyci�gaj�c zakrzywiony pugina�. Skoczy� na namiestnika. Gdzie� z t�umu rozleg� si� przera�liwy pisk Farayl Musk, a jednocze�nie wiele g�os�w podj�o okrzyk:
��Precz z Dathka!
Prawie natychmiast umilk�y, uciszone niespodziewanym atakiem Dathki. W ciszy szybowa� nad wszystkim dym. Nikt si� nie poruszy�. Dathka sta� jak skamienia�y, plecami do widz�w. Na chwil� r�wnie�, Faralin Ferd skamienia�. Nagle zadar� g�ow� i wyda� g�uchy j�k. Krew chlusn�a mu z ust. Obwis�, wypad� z r�k stra�y i run�� do st�p Dathki. Zahucza�o od krzyk�w. Krew przywr�ci�a g�os ca�ej ci�bie.
��Ty durniu, oni nas zamorduj�!�� wrzasn�� Raynil Layan. Pobieg� na ty� trybuny i zeskoczy�. Nim ktokolwiek zd��y� go zatrzyma�, ju� znika� w bocznym zau�ku. Stra� kr�ci�a si� w k�ko, nie s�uchaj�c rozkaz�w Dathkl, podczas gdy t�um napiera� na trybun�. Farayl Musk g�o�no domaga�a si� uwi�zienia Dathki. Widz�c, �e wszystko przepad�o, on r�wnie� zeskoczy� trybuny i da� nog�. Na ty�ach zbiegowiska, pod jatkami, podskakiwa�y wyrostki klaszcz�c w d�onie z podniecenia. T�um wszcz�� zamieszki, uwa�aj�c je za lepsz� zabaw� od zabijania. Dathce nie pozosta�o nic innego, jak tylko sromotnie umyka�.
Dysz�c, sapi�c, mamrocz�c bez �adu i sk�adu, bieg� wyludnionymi uliczkami, a jego trzy cienie�� p�cie�-cie�-p�cie� zmienia�y topologi� u jego st�p. Rozp�dzone my�li podobnie to puch�y, to kurczy�y si�, gdy usi�owa� nie przyjmowa� pora�ki do wiadomo�ci, wyrzyga� kl�sk� z duszy. Min�� jakich� ludzi, ich archaiczne sanie za�adowane dobytkiem. Starzec prowadz�cy�� dziecko za r�k� krzykn�� do�:
��Fugasy id�!
Za sob� us�ysza� tupot biegn�cej gromady�� gromady m�cicieli. By�o tylko jedno miejsce, gdzie m�g� znale�� schronienie, jedna osoba, jedna nadzieja. Przeklinaj�c Vry, bieg� do niej.
Powr�ci�a do swojej wie�y. Siedzia�a jak w transie, �wiadoma�� i wystraszona t� �wiadomo�ci��� �e Embruddock zmierza do jakiego� punktu krytycznego. Kiedy za�omota� do drzwi, wpu�ci�a go niemal z ulg�. Ani lituj�c si�, ani szydz�c, sta�a i patrzy�a, jak Dathka z �kaniem pad� na jej ��ko.
��Poroniona historia�� rzek�a.�� Gdzie Raynil Layan?
�ka�, wal�c pi�ci� w materac.
��Przesta� powiedzia�a �agodniej.
Chodzi�a po izbie, zapatrzona w plamy na powale.
���yjemy poronionym �yciem. Chcia�abym by� wolna od uczu�. Ludzie to poronione istoty. Lepiej nam si� wiod�o otulonym w �niegi, przemarzni�tym, bez �adnej� nadziei. Chcia�abym �eby istnia�a tylko wiedza, czysta wiedza bez �adnych uczu�.
Podni�s� g�ow�.
��Vry�
��Nie m�w do mnie. Nie masz mi nic do powiedzenia i nigdy nie mia�e�, musisz si� z tym pogodzi�. Nie chc� s�ysze� tego, co chcesz powiedzie�. Nie chc� wiedzie�, co zrobi�e�.
G�si na dworze podnios�y ogromny raban. Z rozdziawionymi ustami siad� na ��ku.
��Jeste� tylko na p� kobiet�. Jeste� zimna. Zawsze to wiedzia�em, jednak nie mog�em wyzby� si� uczucia do ciebie�
��
��Mo�e by�cie tak przystan�li i zastanowili si�, co robicie! Nie jeste�cie zwierz�tami. Spr�bujcie by� lud�mi. Je�li mamy umrze�, umrzyjmy z ludzk� godno�ci�, a nie skacz�c sobie nawzajem do garde�. Jeste�cie �wiadomi cierpienia. Zar�wno cierpienie jak i �wiadomo�� to oznaki waszego cz�owiecze�stwa. Bodaj was�� b�d�cie dumni i tacy umierajcie! Pami�tajmy o czekaj�cym w dole �wiecie mamik�w, gdzie jest tylko p�acz i zgrzytanie z�b�w, poniewa� umarli czuj� wstr�t do w�asnego �ycia. Czy to nie straszne? Czy nie wydaje wam si�, �e to straszne czu� wstr�t�� wstr�t i odrazꠗ do swojego w�asnego �ycia? Odmie�cie swoje w�asne �ycie od wewn�trz. Nie patrzcie na zewn�trzn� pogod�, nie patrzcie, czy sypie �nieg, czy leje deszcz, czy �wieci s�o�ce�� to przyjmijcie jako fakt, a dokonajcie przemiany w swoich duszach. Uczy�cie w nich pogod�. Zastan�wcie si�. Czy Dathka albo jego �mier� w�adna jest uwolni� was od osobistych k�opot�w? Tylko wy mo�ecie tego dokona�. Waszym zdaniem �le si� dzieje. Musz� was ostrzec, �e czeka nas jeszcze niejedna ci�ka pr�ba. O�wiadczam to maj�c za sob� ca�y autorytet akademii. Jutro, jutro w samo po�udnie, nast�pi trzecia i najgorsza z dwudziestu �lepot. Nic jej nie powstrzyma. Cz�owiek nie ma w�adzy nad niebiosami. I co wtedy zrobicie? Czy b�dziecie gania� jak ob��kani po ulicach, podrzynaj�c sobie wzajemnie gard�a, rozbijaj�c co si� da, pal�c to, co lepsi od was zbudowali�� jakby�cie byli gorsi od fagor�w?! Zdecydujcie si� dzi�, jak plugawi, jak podli b�dziecie jutro!
Patrzyli po sobie, szemrali. Nikt nie krzykn��. Odczekawszy, instynktownie uchwyci�a odpowiedni moment, uderzaj�c w inny ton.
��Wiele lat temu czarodziejka Shay Tal wyst�pi�a z or�dziem do mieszka�c�w Oldorando. Dobrze pami�tam jej s�owa, albowiem wierz� we wszystko, co m�wi�a. Ofiarowa�a nam skarb wiedzy. Ten skarb mo�e nale�e� do was, je�li tylko starczy wam pokory i �mia�o�ci, �eby wyci�gn�� po niego d�onie. Postarajcie si� zrozumie� to, co m�wi�. Jutrzejsza �lepota nie jest zjawiskiem nadprzyrodzonym. A czym jest? Po prostu mijaniem si� dwojga stra�nik�w, owych dwu s�o�c, znanych wam od urodzenia. Nasz w�asny �wiat jest okr�g�y, tak jak okr�g�e s� one. Wyobra�my sobie, jak wielk� kul� musi by� nasz glob, skoro z niego nie spadamy�� a jednak jest on ma�y w por�wnaniu ze stra�nikami. Oni wydaj� si� bardzo mali po prostu dlatego, �e s� bardzo daleko. Shay Tal powiedzia�a te� wtedy, �e w przesz�o�ci nast�pi�a jaka� katastrofa. My�l�, �e nie w tym rzecz. Pog��bili�my jej wiedz�. Wutra tak urz�dzi� ten sw�j wszech�wiat, �e wszystko dzia�a w nim na zasadzie nieustannego ruchu ka�dej cz�ci. W�osy wyrastaj� nam na g�owach i cia�ach tak samo, jak s�o�ca wschodz� i zachodz�. Te zjawiska w oczach Wutry s� nierozdzieine, albowiem ruch jest jeden. Nasz glob obiega w ko�o Bataliks�, a s� jeszcze inne globy podobne naszemu i kr���ce podobnie. Jednocze�nie Bataliksa obiega wi�kszym ko�em Freyra. Musimy pogodzi� si� z tym, �e nasze podw�rko nie jest �rodkiem wszech�wiata.
Podnios�y si� g�o�niejsze pomruki niezadowolenia. Vry zapanowa�a nad nimi, podnosz�c g�os.
��Rozumiecie to? Zrozumie� jest trudniej ni� podrzyna� gard�a, prawda? Aby w pe�ni zrozumie�, o czym m�wi�, trzeba najpierw u�wiadomi� to sobie, a potem ogarn�� sw� �wiadomo�� w�asn� wyobra�ni�, o�ywi� ni� fakty. Rok ma czterysta osiemdziesi�t dni, rzecz wszystkim znana. Tyle czasu zajmuje naszemu Hrl-Ichor jedno okr��enie Bataliksy. Lecz Bataliksa i nasz glob maj� do zrobienia jeszcze jedno okr��enie, wok� Freyra. Mam wam powiedzie�, ile ono trwa? Tysi�c osiemset dwadzie�cia pi�� ma�ych lat� Wyobra�acie sobie tak wielki rok?!
Cisi byli teraz, zapatrzeni w ni�, w swoj� now� czarodziejk�.
��Do naszych dni niewielu potrafi�o to sobie wyobrazi�! Bowiem ka�demu z nas pisane jest, co najwy�ej czterdzie�ci lat �ycia. Czterdzie�ci sze�� d�ugo�ci naszego �ycia sk�ada si� na jeden pe�ny obieg naszego globu wok� Freyra. Wiele naszych �ywot�w przemija bez echa, s� jednak cz�stk� owej wi�kszej ca�o�ci. Oto dlaczego tak� wiedz� trudno jest ogarn�� rozumem, a �atwo utraci� w godzinie nieszcz�cia.
Porwa�a j� w�asna moc, upoi�o w�asne krasom�wstwo.
��A sk�d to nieszcz�cie, sk�d ta katastrofa, o kt�rej prawi�a nam Shay Tal, katastrofa a� tak wielka, �e z jej powodu utracili�my tak wa�k� wiedz�? Ot� st�d, �e jasno�� Freyra waha si� w zale�no�ci od pory wielkiego roku. Prze�yli�my wiele pokole� s�abego �wiat�a, zimy, kiedy ziemia le�a�a martwa pod �niegiem. Jutro winni�my si� weseli� w chwili za�mienia, owej �lepoty, kiedy odleg�y Freyr zajdzie za Bataliks�, albowiem jest to znak, �e przybli�a si� �wiat�o Freyra� Jutro rozpoczyna si� wiosna wielkiego roku. Weselcie si�! Starczy wam rozumu i wiedzy, aby si� weseli�. Odrzu�my poronione za spraw� niewiedzy �ycie i weselmy si�! Id� lepsze czasy dla nas wszystkich!
Wstrzyma�a ich prosi�n�ka. Zje�d�ali w d� napotykaj�c k�py tej drzewiastej trawy. K�py przesz�y w zaro�la. Niebawem musieli przedziera� si� przez zbity g�szcz. �ciana zieleni wyros�a ponad ich g�owy. Wy�ej si�ga�y tylko drumliny, na kt�re od czasu do czasu mo�na by�o wej��, aby zorientowa� si� w kierunku. Prosi�n�k� oplot�y cienkie �odygi je�yn, przez co poch�d by� i trudny, i bolesny. Id�ca przodem armia fagor�w przeci�gn�a inn� drog�. Im przysz�o pod��a� bardziej kr�tymi �cie�kami zwierz�t, a nie by� to szlak dla jajak�w. P�oszy�a je ta dziwna trawa czy mo�e jej ostra wo�; roz�o�yste rogi wi�z�y w pustych wewn�trz �odygach, a ciernie na ziemi rani�y wra�liwe miejsca przy kopytach. Tote� ludzie zsiedli i maszerowali, ci�gn�c ka�dego jak zdechlaka.
��Daleko jeszcze, barbarzy�co?�� zapyta� Skitosherill.
��Niedaleko�� odpar� Laintal Ay. By�a to jego sta�a odpowied� na sta�e pytanie.
Po nocy przespanej w lesie, wstali skoro �wit w oszronionej odzie�y. Laintal Ay czu� si� wypocz�ty, wci�� rozradowany swym l�ejszym cia�em, ale spostrzeg�, �e inni opadaj� z si�. Aoz Roon by� cieniem swej dawnej postaci; noc� krzycza� przez sen w jakim� obcym narzeczu.
Wyszli na podmok�y grunt, gdzie prosi�n�ka przerzedzi�a si� ku og�lnej uldze. Przystan�wszy na chwil� i nabrawszy przekonania, �e wsz�dzie panuje spok�j, ruszyli dalej, p�osz�c stadka drobnych ptak�w. Przed nimi zamajaczy�a dolina w�r�d �agodnych wzg�rz. Zamiast pi�� si� g�r�, wybrali dolin�, g��wnie z powodu zm�czenia, lecz ju� u samego wylotu uderzy� w nich mro�ny wicher, wyj�c jak dziki zwierz i k�saj�c do ko�ci. Wkr�tce opu�ciwszy g�owy borykali si� ju� rozpaczliwie z ka�dym krokiem. Wiatr ni�s� mg��. Spowi�a ich k��bami, tylko g�owy im stercza�y ponad tumanem. Laintal Ay rozumia� ten wiatr; wiedzia�, �e warstwa mro�nego powietrza sp�ywa jak woda z dalekich g�r po lewej stronie i ze wzg�rz do doliny, jak najni�ej. By� to miejscowy wiatr; im szybciej wyjd� z jego-parali�uj�cego u�cisku, tym lepiej.
�ona Skitosherilla stan�a z cichym okrzykiem i opar�szy si� o jajaka os�oni�a twarz r�kami. Skitosherill zawr�ci� i troskliwie obj�� j� obleczonym w szar� tkanin� ramieniem. Lodowaty podmuch bi� mu po�� p�aszcza o nog�. Niespokojnie zerkn�� na Laintala Aya.
��Ona nie mo�e dalej i�栗 rzek�.
��Umrzemy, je�li si� tu zatrzymamy.
Przetar�szy za�zawione oczy spojrza� na wprost. Zda� sobie spraw�, �e za par� godzin dolina b�dzie ciep�a i przytulna. Obecnie stanowi�a �mierteln� pu�apk�. Znajdowali si� w cieniu. Oba s�o�ca o�wietla�y z ukosa lewy stok doliny ponad ich g�owami; szerokie pionowe pasma blasku k�ad�y si� pomi�dzy cienie rzucane przez olbrzymie rad�ababy stoj�ce na prawej kraw�dzi. Rad�ababy gotowa�y si� ju� w porannych promieniach s�onecznych, para bucha�a pod niebo, �l�c rozta�czone cienie. Zna� t� okolic�. Pozna� bardzo dobrze to ukszta�towanie terenu, kiedy wszystko okrywa� �nieg. Zwykle by�o to mi�e miejsce�� ostatnia prze��cz na drodze �owcy do nizin, na kt�rych skraju sta�o Oldorando. Zbyt przemarz�, aby dygota�, ciep�o z cia�a wywiewa� wiatr. Nie mogli i�� dalej. �ona Skitosherilla nadal wspiera�a si� bezsilnie na boku zwierz�cia, a teraz ju� i s�u��ca, zach�cona przyk�adem pani, uznawszy, �e jej r�wnie� wolno da� upust swojej niedoli, odwr�cona ty�em do wichrzyska piszcza�a, jakby j� obdzierano ze sk�ry.
��Dotrzemy na g�r� pod rad�ababy�� wykrzycza� Skitosherillowi do ucha.
Skitosherill kiwn�� g�ow�, nie odst�puj�c �ony, kt�r� usi�owa� podsadzi� na jajaka.
��Wszyscy na siod�a!�� zawo�a� Laintal Ay.
Wo�aj�c �owi� ju� okiem b�yski jak p�atki bieli w powietrzu. Nad stokami wzg�rz po lewej stronie, walcz�c z mro�nym podmuchem od g�rskich szczyt�w, szybuj�ce kraki to zapala�y si� w s�o�cu biel� pi�r, to zn�w gas�y w szaro�ci cieni rad�abab z drugiej strony doliny. Pod ptakami sun�� w�� fagor�w. Wojownicy trzymali w��cznie w gotowo�ci. Na skraju doliny fagory stan�y nieruchomo jak g�azy. Patrzy�y w d�, na ludzi spowitych w kot�uj�c� si� mg��.
��Szybko na drugi stok, szybko, zanim na nas rusz�! Zobaczy�, �e Aoz Roon wpatruje si� oboj�tnie w bestie, nie czyni�c �adnego ruchu. Podbieg� i grzmotn�� go w plecy.
��Na g�r�! Musimy st�d nawiewa�.
Aoz Roon wypowiedzia� jakie� gard�owe s�owa.
��Jeste� zaczarowany, ch�opie, lizn��e� troch� ich przekl�tej mowy i to ci� roz�o�y�o.
Si�� wsadzi� przyjaciela na siod�o. Zwiadowca uczyni� to samo ze s�u��c�, kt�ra �ka�a z przera�enia.
��Na g�r� do rad�abab!�� krzykn�� Laintal Ay.
Zawracaj�c biegiem do swego wierzchowca, przyla� jeszcze klaczy Aoza Roona po kosmatym zadzie. Zwierzaki oci�ale ruszy�y pod g�r� Mniej zwinne i wolniejsze od mustang�w, ma�o reagowa�y na bicie obcasami po �ebrach.
��Nie napadn� nas�� powiedzia� Skitosherill.�� W razie czego damy im s�u��c�.
��Mamy wierzchowce. Zabij� nas dla naszych wierzchowc�w. Do jazdy albo na �arcie. Zosta� i targuj si�, je�li chcesz.
Ze zrezygnowan� min� Skitosherill pokr�ci� g�ow� i wskoczy� na siod�o. Pierwszy wjecha� na zbocze, wiod�c za sob� jajaka �ony. Zwiadowca ze s�u��c� pod��ali tu� za nimi. Odstawa� Aoz Roon, kt�ry pu�ciwszy wodze swojego jajaka pozwoli� mu odbi� od kompanii mimo nawo�ywa� Laintala Aya, �eby trzyma� si� razem. Laintal Ay jecha� w ogonie razem z jucznym jajakiem co chwila ogl�daj�c si� na przeciwleg�y stok doliny. Fagory sta�y w miejscu. Nie wiadomo, co je wstrzymywa�o, ale na pewno nie mro�ny wiatr; zimno by�o ich �ywio�em. Ten bezruch niekoniecznie wyra�a� intencje. Zamys�y bestii zawsze stanowi�y nieodgadnion� zagadk�.
Tymczasem zbli�ali si� do szczytu, gor�czkowo szarpi�c lejcami. Zostawili wiatr za sob� i wst�pi� w nich nowy duch. Wje�d�aj�cym na szczyt promienie s�o�c za�wieci�y prosto w oczy. Oba s�o�ca bliziutko siebie, niemal sczepione w o�lepiaj�cym ogniu, przeb�yskiwa�y mi�dzy pniami olbrzymich drzew. Przez jedn� kr�tk� chwil� widzieli w z�ocistym kr�gu rozta�czone lekkostope cienie Innych, �wi�tuj�cych swoje tajemnice; znikn�y nagle, jakby stopi�y si� w tej z�otej po�odze.
Wci�� ledwo zipi�c z zimna dotarli do g�adkich kolumn. Pod baldachimem opar�w nad g�owami mieli wra�enie, �e wkraczaj� do pa�acu bog�w. Pot�nych drzew by�o ze trzydzie�ci. Dalej rozpo�ciera�a si� otwarta r�wnina i droga do Oldorando.
Banda fagor�w ruszy�a. Zastyg�e nieruchomo bestie o�y�y nie wiadomo kiedy. Zgodnie maszerowa�y od grani, na kt�rej jeszcze przed chwil� tkwi�y jak martwe. Tylko jeden fagor dosiada� kaidawa. On prowadzi�. Kraki zamilk�y.
Laintal Ay rozpaczliwie rozejrza� si� za jak�� kryj�wk�. By�y tu tylko rad�ababy. Z ich wn�trz dochodzi�o dudnienie. Z obna�onym mieczem podbieg� do miejsca, gdzie Sibornalczyk zdejmowa� �on� z wierzchowca.
��Musimy stan�� do walki. Jeste� gotowy? Dopadn� nas za par� minut.
Skitosherill podni�s� na niego wzrok pe�en bole�ci, kt�ra naznaczy�a wszystkie rysy jego twarzy. Usta mia� otwarte w grymasie b�lu.
��Ona ma gor�czk� ko�ci, ona umrze�� rzek�.
Oczy kobiety by�y szkliste, cia�o wykr�cone skurczem. Machn�wszy na niego r�k� Laintal Ay zawo�a� do zwiadowcy:
��B�dzie nas dw�ch. Gotuj si�, nadchodz�.
Zwiadowca wyszczerzy� do� z�by w �otrowskim u�miechu i przeci�gn�� palcem po gardle, jakby przecina� tchawic�. Jego zawzi�to�� udzieli�a si� Laintalowi Ayowi. Rzuci� w�ciek�e spojrzenie na podn�a drzew, wypatruj�c nor, w kt�rych g��bi znikn�li Inni, my�l�c, �e gdzie� tutaj w zasi�gu r�ki mo�e by� schronienie�� schronienie i snoktruiksa, cho� na pewno nie jego snoktruiksa, ju� nie jego. Mimo nag�ej ucieczki Inni nie zostawili po sobie �adnych �lad�w. A wi�c pozosta�a tylko walka. Niew�tpliwie musz� zgin��. Ale wyzionie ducha dopiero w�wczas, gdy z ran od w��czni ancipit�w wycieknie mu ostatnia kropla krwi. Ze zwiadowc� u boku wr�ci� na kraw�d� doliny, by stawi� czo�o wrogom, gdy tylko si� poka��. Za jego plecami narasta�o dudnienie w rad�ababach. Pot�ne drzewa hucza�y jak grzmoty, mimo �e przesta�a z nich bucha� para. Przed nim pierwsze uko�ne promienie sczepionych s�o�c si�gn�y prawie dna doliny, o�wietlaj�c fagory w trakcie przeprawy przez katabatyczny wiatr�� ich krzepkie cia�a spowite w zwoje mg�y, ich sztywn� sier�� rozwiewan� zimnym podmuchem. Zadar�y g�owy i na widok dw�ch istot ludzkich wyda�y chrapliwy okrzyk. Zacz�y pi�� si� na g�r�.
Zaj�cie to ogl�dali na w�asne oczy i ci z Ziemskiej Stacji Obserwacyjnej, i ci, kt�rzy tysi�ce lat p�niej w sanda�ach na stopach przybyli do wielkich audytori�w na Ziemi. Audytoria bywa�y teraz przepe�nione jak nigdy w ostatnim stuleciu. Ludzie przybywaj�cy popatrze� na olbrzymi� elektroniczn� kreacj� rzeczywisto�ci nie b�d�cej rzeczywisto�ci� przez wiele stuleci, pragn�li w g��bi serc, aby istoty ludzkie, kt�rych losy �ledzili, usz�y ca�o�� a pragn�li tego zawsze w czasie przysz�ym, co dla homo sapiens jest� rzecz� naturaln�, nawet gdy chodzi o takie jak to zaj�cie z jak�e zamierzch�ej przesz�o�ci.
Ze swego dogodniejszego punktu obserwacyjnego widzieli wi�cej ni� zaj�cie w rad�ababowym gaju�� widzieli ca�� falist� r�wnin� z Rybim Jeziorem, niegdysiejsz� �wi�tyni� strasznego o�tarza, a� po samo Oldorando. I ca�y ten krajobraz roi� si� od postaci. M�ody kzahhn gotowi� si� wreszcie do uderzenia na miasto, kt�re wydar�o i �ycie, i uwi� jego s�awetnemu prabykunowi. Czeka� tylko na znak. Mimo �e szyk marszowy jego oddzia��w przypomina� szyk puszczonych samopas gromad byd�a, nie zawsze zwr�conych w kierunku czo�owym, sama ich liczebno�� by�a straszna. Armia fagor�w mia�a przetoczy� si� przez staro�ytny Embruddock, a potem nieub�aganie toczy� dalej, ku po�udniowozachodnim wybrze�om kontynentu Kampannlat, po same wschodnie klify Oceanu Ostatniego, przeprawi� si�, o ile mo�liwe, do Hespagoratu, a stamt�d do Pagowinu, skalistej ojczyzny przodk�w.
Dzi�ki rozcz�onkowaniu fagorzej krucjaty podr�ni�� g��wnie uciekinierzy�� mogli nadal bez przeszk�d w�drowa� w�r�d rozmaitych hord i komponent�w, �piesz�c pod pr�d pochodu. Na og� owe wyl�knione grupki prowadzili Madisi, wra�liwi na oktawy �r�dpowietrzne, omijane przez niezdarne bestie spod sztandaru Hrr-Brahla Yprta. W jednej z takich grupek wid�obrody Raynil Layan popycha� przed sob� zastraszonego Madisa. Przeszli tu� obok samego kzahhna, lecz ten, zastyg�y w bezruchu, nawet nie mrugn�� okiem.
M�ody kzahhn, oparty o wyn�dznia�y bok Rukka-Ggrla, odbywa� seans z przebywaj�cymi w uwi�zi ojcem i praprabykunem, raz jeszcze. w swych bladych szlejach wys�uchuj�c ich rad i polece�. Za kzahhnem stali genera�owie, dalej jego dwie ocala�e gildy. Rzadko korzysta� z gild, a w�a�nie zbli�a�a si� pora, oby tylko los mu sprzyja�. Najpierw niech si� wyklaruj� obie przysz�e oktawy zwyci�stwa lub �mierci; je�li pod��y oktaw� zwyci�stwa, zagra muzyka rozp�odowa. Czeka� bez ruchu, od czasu do czasu zapuszczaj�c mlecz w szczeliny nozdrzy pod czarn� sier�ci� na pysku. Znak pojawi si� na niebie; oktawy �r�dpowietrzne skr�c� si� w w�ze�, on za� i ci, kt�rzy go s�uchaj�, rusz� spali� doszcz�tnie to staro�ytne przekl�te miasto, niegdysiejszy Hrrm-Bhhrd Ydohk.
Na drugim kra�cu tego staro�ytnego pola bitwy, gdzie cz�owiek potyka� si� z fagorem cz�ciej, ni� wiedzia�y o tym obie strony, Laintal Ay i sibornalski zwiadowca czekali w gotowo�ci, aby mieczami powita� pierwsze fagory na skraju doliny. Z ty�u narasta� grzmot w rad�ababach. Aoz Roon ze s�u��c� przycupn�li u podn�a jednej z nich, biernie oczekuj�c tego, co b�dzie. Skitosherill, delikatnie z�o�ywszy sztywne cia�o �ony na ziemi, os�oni� jej twarz od o�lepiaj�cych promieni podw�jnego s�o�ca, kt�re zbli�a�o si� ju� do zenitu. Po czym dobywaj�c w biegu miecza pop�dzi� do��czy� do swych obu towarzyszy.
Wspinaczka rozerwa�a szereg fagor�w, sprawniejsze dotar�y na szczyt pierwsze. Ponad grani� Laintal Ay ujrza� g�ow� i barki przyw�dcy i pop�dzi� mu na spotkanie. Swoj� szans� upatrywa� w potykaniu si� z wrogiem jeden na jednego, ale naliczywszy co najmniej trzydziestu pi�ciu nieprzyjaci�, nawet nie pr�bowa� w ni� uwierzy�. Ukaza�o si� rami� fagora z w��czni�. W zamachu do rzutu wygi�o si� pod nieprawdopodobnym dla cz�owieka k�tem, jednak, Laintal Ay zanurkowa� pod grotem pozbawiaj�c w��czni� celu i z wypadem zada� pchni�cie na ca�� d�ugo�� ramienia. Usztywni� �okie�, gdy sztych zgrzytn�� na �ebrach. ��ta krew chlusn�a z rany, przypominaj�c mu star� gadk� �owc�w, �e jelita ancipity le�� ponad p�ucami, o czym sam si� kiedy� przekona� zdzieraj�c z jednego sk�r�, aby podej�� w niej kaidawa. Fagor odrzuci� do ty�u pod�u�n�, ko�cist� g�ow�, wargi ponad ��tymi z�bami odwin�y mu si� w �miertelnym grymasie. Run�wszy stoczy� si� ze zbocza i znieruchomia� na dole, w rzedniej�cej mgle. Pozosta�e bestie by�y ju� jednak na szczycie, otaczaj�c ich ze wszystkich stron. Sibornalski zwiadowca walczy� m�nie, co jaki� czas wysapuj�c przekle�stwo w ojczystym j�zyku. Laintal Ay z okrzykiem rzuci� si� w wir walki.
�wiat eksplodowa�.
Huk by� tak przera�liwy, tak bliski, �e walcz�cy stan�li jak wryci. Nast�pi� drugi wybuch. Czarne kamienie �wisn�y w powietrzu, w wi�kszo�ci l�duj�c na przeciwleg�ym zboczu doliny. Rozp�ta�o si� piek�o. Reakcj� ka�dej ze stron kierowa� wrodzony jej instynkt: fagory znieruchomia�y, dwaj ludzie padli plackiem na ziemi�. W sam� por�. Zagrzmia�y jednoczesne eksplozje. Czarne kamienie strzeli�y we wszystkie strony, zmiataj�c z grani kilkana�cie fagor�w i rozrzucaj�c konaj�ce cia�a po stoku. Pozosta�e, wykonawszy w ty� zwrot, pogna�y w d� na �eb na szyj�, staczaj�c si�, ze�lizguj�c i zje�d�aj�c, byle jak najpr�dzej wyl�dowa� w bezpiecznej dolinie. Kraki z wrzaskiem przemkn�y po niebie.
Przycisn�wszy d�onie do uszu Laintal Ay le�a� brzuchem w ziemi, z przera�eniem zerkaj�c do g�ry. Rad�ababy p�ka�y w wierzcho�kach, trzaska�y i rozszczepia�y si� jak eksploduj�ce beczki, sypi�ce klepkami. Zesz�ej jesieni wielkiego roku Helikonii powci�ga�y swoje ogromne, pe�ne owoc�w konary do wn�trza pni, �ywiczn� czap� zamykaj�c wierzcho�ki do czasu wiosennego zr�wnania. Przez zimowe stulecia wewn�trzne pompy ciep�a, zasysaj�ce war z g��binowej ska�y za po�rednictwem systemu korzeniowego, sposobi�y grunt pod ten pot�ny wybuch. Drzewo nad Laintalem Ayem rozp�k�o si� z w�ciek�ym trzaskiem. Ogl�da� wysiew nasion. Niekt�re wzlatywa�y pionowo w g�r�, wi�kszo�� �miga�a we wszystkich kierunkach. Si�a wyrzutu nios�a czarne pociski na p� mili. Wsz�dzie kot�owa�a, si� para. Kiedy zapad�a cisza, z wierzcho�k�w jedenastu rad�abab pozosta�y drzazgi. Sczernia�a otulina odpad�a p�atami, a ze �rodka wychyn�y smuklejsze bia�awe korony, zwie�czone zielonymi kapeluszami. Owe zielone kapelusze mia�y si� rozrasta�, a� z�o�ony z samych g�adkich pni zagajnik rozepnie nad sob� po�yskliwy baldachim listowia dla os�ony korzeni przed bardziej bezlitosnymi s�o�cami, jakie b�d� pra�y� w nie nadesz�ych jeszcze dniach, gdy Helikonia przysunie si� blisko Freyra, za blisko, jak na wymagania cz�owieka, zwierz�cia czy ro�liny. Oboj�tne wobec wszystkiego, co �y�o b�d� umiera�o w ich cieniu, rad�ababy strzeg�y swojej w�asnej formy �ycia. Stanowi�y cz�� szaty ro�linnej nowego �wiata, tego, kt�ry narodzi si� z wp�yni�ciem Freyra na chmurne niebiosa Helikonii. Pospo�u z nowymi zwierz�tami rad�ababy stawa�y w szranki ekologicznej rywalizacji z gatunkami starego �wiata, kiedy to samotnie kr�lowa�a Bataliksa. Gwiazda podw�jna rodzi�a podw�jn� przyrod�.
C�tkowane nasiona czarnej barwy do z�udzenia przypomina�y z kszta�tu kamienie wielko�ci g�owy ludzkiej. Niekt�re prze�yj� i w ci�gu najbli�szych sze�ciuset tysi�cy dni stan� si� doros�ymi drzewami. Laintal Ay kopn�� jedno niedbale i poszed� zobaczy�, jak si� ma zwiadowca. By� ranny, przeszyty ostrym grotem fagorzej w��czni. Skitosherill z Laintalem Ayem pomogli mu dowlec si� do miejsca, gdzie siedzieli Aoz Roon ze s�u��c�. Ze zwiadowc� by�o �le, krwawi� obficie. Kucn�li przy nim bezradnie, patrz�c, jak �ycie wycieka z jego �oni. Skitosherill rozpocz�� skomplikowany obrz�dek religijny, na co Laintal Ay poderwa� si� ze z�o�ci�.
��Musimy jak najszybciej dotrze� do Embruddocku, nie rozumiesz? Zostaw tu zw�oki. Zostaw kobiet� przy �onie. �piesz ze mn� i Aozem Roonem. Czas ucieka.
Skitosherill wskaza� martwego zwiadowc�.
��Jestem mu to winien. Strac� troch� czasu, ale musz� post�powa� zgodnie z nakazami wiary.
��Fugasy mog� wr�ci�. Nie tak �atwo si� strachaj�, a nie bardzo mo�emy liczy� na, podobny u�miech losu po raz drugi.
��Dobrze si� spisa�e�, barbarzy�co. Ruszaj, i oby�my si� jeszcze spotkali.
Laintal Ay przystan�� i obejrza� si� na odchodne.
��Bardzo mi przykro z powodu twojej �ony. Aoz Roon przytomnie nie wypu�ci� cugli dw�ch jajak�w, kiedy wybuch�y rad�ababy. Pozosta�e zwierz�ta uciek�y w panicznym galopie.
��Usiedzisz w siodle?
��Tak, usiedz�. Pom� mi, Laintalu Ayu. Dojd� do siebie. Pozna� mow� rodzaju fagorzego to inaczej widzie� �wiat. Dojd� do siebie.
��Wsiadaj i w drog�. Boj� si�, �e nie zd��ymy ostrzec Embruddocku na czas.
Ruszywszy z kopyta zostawili za sob� zagajnik, w kt�rego cieniu szary Sibornalczyk kl�cza� pogr��ony w modlitwie.
Dwa jajaki sz�y wytrwale ze zwieszonymi nisko �bami, patrz�c oboj�tnie przed siebie. Do gubionego przez nie �ajna z�azi�y si� spod ziemi �uki i wtacza�y owe skarby do swoich piwnic, mimowolnie siej�c przysz�e knieje. Widoczno�� ogranicza�y wzniesienia nast�puj�ce jedno po drugim.
Jak fale. Tutaj, w tym pejza�u, stercza�o wi�cej kamiennych kolumn sprzed stuleci, ze znakiem ko�a zatartym przez erozj� lub wilgotne porosty. Laintal Ay po�piesza� przodem czujnie przepatruj�c drog�, co i rusz ponaglaj�c Aoza Roona. Nizina roi�a si� od band w�drowc�w zmierzaj�cych we wszystkich kierunkach, lecz trzyma� si� od nich jak najdalej. Mijali te� obrane z mi�sa trupy, niekt�re jeszcze w strz�pach odzie�y; spasione ptaszyska poobsiada�y te pomniki �ycia, a raz wypatrzyli przemykaj�cego szablozora. Zimny front dogania� ich chmurami od p�nocy i wschodu. Na pozosta�ym kawa�ku czystego nieba Freyr z Bataliks� wisia�y sklejone ze sob� tarczami. Jajaki przesz�y teren Rybiego Jeziora, gdzie dla upami�tnienia cudu Shay Tal wiele zim temu wzniesiono kopiec w nieistniej�cej toni; pokonywa�y jedno z uci��liwych wzniesie�, gdy zerwa� si� wiatr. �wiat mrocznia� coraz bardziej. Laintal Ay zsiad� i stan�� przy jajaku, g�adz�c zwierz� po chrapach. Aoz Roon przygn�biony tkwi� w siodle. Zaczyna�o si� za�mienie. Raz jeszcze, dok�adnie tak, jak przepowiedzia�a Vry, wycina�a Bataliks� gryz fagorzy ze �wiec�cej obr�czy Freyra. Powolny i nieub�agany proces mia� doprowadzi� do ca�kowitego znikni�cia Freyra na pi�� i p�godziny. Par� mil od nich m�ody kzahhn odbiera� sw�j upragniony znak.
S�o�ca po�era�y w�asn� �wiat�o��. Przera�liwy strach ogarn�� Laintala Aya, zmrozi� mu �on. Na dziennym niebie zapali�y si� gwiazdy. Laintal Ay zamkn�� oczy i przylgn�� dojajaka, kryj�c twarz w rdzawej sier�ci. Opad�o go dwadzie�cia �lepot i z dusz� na ramieniu ��da� od Wutry zwyci�stwa w niebiosach. Lecz Aoz Roon podni�s� oczy na niebo i ze zgroz� �agodz�c� jego ostre rysy, zawo�a�:
��Teraz umrze Hrrm-Bhhrd Ydohk!
Zda�o si�, �e czas stan��. Z wolna ja�niejsze �wiat�o gas�o za s�abszym. Dzie� nabra� trupiej szaro�ci. Laintal Ay otrz�sn�� si� z przera�enia i chwyciwszy Aoza Roona za ko�ciste ramiona utkwi� spojrzenie w tym znanym sobie, cho� odmienionym obliczu.
��Co� powiedzia� do mnie przed chwil�?
Aoz Roon wybe�kota� nieprzytomnie:
��Dojd� do siebie, zn�w b�d� sob�.
��Pyta�em, co� powiedzia�.
��Tak� Wiesz, �e ich smr�d, �w mleczny od�r przesyca wszystko. Z ich mow� jest tak samo. Wszystko odmienia. Sp�dzi�em z Yhammem-Whrrmarem p� �r�dpowietrznego kanonu na rozmowach. O wielu sprawach. Sprawach niepoj�tych dla mej olonetoj�zycznej �wiadomo�ci.
��Mniejsza o to. Co� ty powiedzia� o Embruddocku?
��Co�, o czym Yhamm-Whrrmar wiedzia�, �e nast�pi tak nieuchronnie, jakby to by�a przesz�o��, nie przysz�o��: �e fagory zetr� Embruddock z powierzchni ziemi�
��Musz� jecha�. Jed� ze mn�, je�li chcesz. Musz� wr�ci� i ostrzec wszystkich� Oyre� Dathk�
Aoz Roon z�apa� go za rami� z nadspodziewan� si��.
��Zaczekaj, Laintalu Ayu. Chwila, a dojd� do siebie. Mia�em gor�czk� ko�ci. Straci�em przytomno��. Mr�z przeszy� moje serce.
��Nigdy nie znajdowa�e� usprawiedliwienia dla innych. Teraz szukasz usprawiedliwienia dla siebie.
Cie� dawnego Aoza Roona pojawi� si� w twarzy starszego m�czyzny, kiedy mierzy� wzrokiem Laintala Aya.
��Wyros�e� na porz�dnego cz�owieka, spod mojej r�ki, by�em twoim lordem. Pos�uchaj. O tym, co teraz m�wi� o tym wszystkim nigdy nie my�la�em, dopiero podczas pobytu na wyspie przez p� �r�dpowietrznego kanonu. Pokolenia rodz� si� i frun� w�asn� drog�, po czym l�duj� w �wiecie dolnym. Tylko po to, �eby zostawi� po sobie dobre wspomnienia.
��Ja b�d� ciebie dobrze wspomina�, ale jeszcze nie umar�e�, ch�opie.
��Rasa ancipitalna wie, �e czas jej przemin��. Id� lepsze dni dla m�czyzn i kobiet. S�o�ce, kwiaty, rzeczy pi�kne. Kiedy �lad po nas zaginie. Dop�ty zr�b Hrl-Ichor Yhar nie opustoszeje.
Laintal Ay wyrwa� si� kln�c i nie rozumiej�c, o czym on gada.
��Mniejsza o jutro i co tam jeszcze. �wiat to dzie� dzisiejszy. Ja jad� do Embruddocku.
Dosiad� ponownie jajaka i pop�dzi� go pi�tami. Poruszaj�c si� ospale, jak gdyby wyrwany ze snu, Aoz Roon poszed� za jego przyk�adem.
Szaro�� m�tnia�a, jakby zachodzi�a w niej fermentacja. Po godzinie Freyr by� w po�owie ze�arty i cisza a� k�u�a w uszy. Dwaj je�d�cy mijali zastyg�e w pomroce grupki. W dalszej drodze zauwa�yli zbli�aj�cego si� pieszo m�czyzn�. Bieg� wolno, lecz miarowo, pracuj�c nogami i r�kami. Przystan�� na szczycie wzniesienia i wlepi� w nich oczy, w ka�dej chwili got�w do ucieczki. Laintal Ay po�o�y� prawic� na r�koje�ci miecza. Nawet w tej szar�wce nie mo�na by�o si� pomyli� co do tej korpulentnej postaci, grzywy w�os�w i widlastej brody sowicie upstrzonej siwizn�. Laintal Ay zawo�a� go po imieniu i spi�� wierzchowca.
Raynil Layan potrzebowa� d�u�szej chwili na przekonanie si� o to�samo�ci Laintala Aya, jeszcze d�u�szej, �eby rozpozna� ko�cistego Aoza Roona z martwym spojrzeniem. Wielkim �ukiem omin�wszy rogi jajaka z�apa� Laintala Aya lepk� d�oni� za nadgarstek.
��Jeszcze jeden krok, a do��cz� do moich przodk�w. Wy dwaj przeszli�cie gor�czk� ko�ci i �yjecie. Ja mog� nie mie� tyle szcz�cia. M�wi�, �e wysi�ek fizyczny wszystko pogarsza� wysi�ek z kobiet� albo przy czym� innym.�� Z�apa� si� za zdyszan� pier�.�� Oldorando prze�ar�a zaraza. Nie uciek�em w por�, taki ze mnie dure�. To w�a�nie g�osz� te okropne znaki na niebie. Grzeszy�em� chocia� bynajmniej nie a� tak, jak ty, Aozie Roonie. Ci nabo�ni pielgrzymi m�wili prawd�. Przyzywaj� mnie mamiki.
Siad� na ziemi sapi�c i �ciskaj�c g�ow� z rozpaczy. �okie� wspar� na sakwie.
��M�w, co s�ycha� w mie�cie�� niecierpliwie rzek� Laintal Ay.
��Nie pytaj o nic, daj mi spok�j� Daj mi umrze�.
Laintal Ay zsun�� si� z siod�a i kopn�� lorda mennicy w ty�ek.
��Co w mie�cie� poza zaraz�?�� Raynil Layan podni�s� zaczerwienion� twarz.
��Wojna domowa. Jakby nie do�� by�o plagi moru, tw�j szanowny przyjaciel, drugi lord Zachodniego Stepu, pr�buje zaj�� miejsce Aoza Roona. Bolej� nad natur� ludzk�.�� Zanurzywszy gar�� w mieszku zawieszonym u pasa, wydoby� kilka b�yszcz�cych monet, �wie�o wybitych roon�w z w�asnej mennicy.�� Pozw�l, �e odkupi� twojego jajaka, Laintalu Ayu. Chyba nie jest ci potrzebny o godzin� drogi od domu. A mnie jest�
��Opowiedz mi wi�cej, zgni�ku. Co z Dathk�, nie �yje?
��Kto wie? Pewnie i nie �yje do tej pory� Wyjecha�em zesz�ej nocy.
��A fagorze komponenty przed nami! Jak je przeszed�e��� op�acaj�c drog�?
Raynil Layan machn�� jedn� r�k�, drug� chowaj�c swoje pieni�dze.
��Mn�stwo ich pomi�dzy nami a miastem. Mia�em przewodnika Madisa, kt�ry je wymija�. Kto mo�e wiedzie�, co knuj� te �mierdziele.�� Jakby co� sobie nagle przypomniawszy, doda�:�� Wiedz, �e wyjecha�em nie ze wzgl�du na siebie, rzecz jasna, ale dla dobra tych, kt�rych mia�em obowi�zek chroni�. Inni z mej grupy zostali w tyle. Ograbiono nas z mustang�w, ledwo wczoraj wyjechali�my z miasta, wi�c nasz poch�d�
Warcz�c jak dziki zwierz Laintal Ay z�apa� go za klapy i postawi� na nogi.
��Inni? Inni? Kto jest z tob�? Kogo� zostawi� i da� nog�, ty d�ty p�cherzu? Zostawi�e� Vry?
Raynil Layan skrzywi� si�.
��Pu�� mnie. Ona woli swoj� astronomi�. Przykre, ale prawdziwe. Zosta�a w mie�cie. B�d� mi wdzi�czny, Laintalu Ayu, ja uratowa�em twoich przyjaci�, a w�a�ciwie rodzin� twoj� i Aoza Roona. Wi�c oddaj w moje r�ce swego okropnego jajaka�
��P�niej si� z tob� porachuj�.
Pyrgn�wszy Raynilem Layanem wskoczy� na grzbiet wierzchowca. Ostro pop�dzaj�c pokona� wzniesienie i nawo�uj�c ruszy� ku nast�pnemu. W synklinie pod szczytem znalaz� ukrytych troje ludzi z ma�ym ch�opcem. Madiski przewodnik le�a� z twarz� wci�ni�t� w stok, wci�� strwo�ony stygmatami nieba. Dol, kurczowo tul�ca Rastila Roona, i Oyre by�y przy nim. Ch�opiec p�aka�. Obie kobiety z przera�eniem wlepia�y oczy w Laintala Aya, kt�ry zsiad� z wierzchowca i zbli�a� si� do nich. Pozna�y go dopiero, gdy przygarn�� je do siebie, wo�aj�c po imieniu.
Oyre tak�e przesz�a przez igielne ucho gor�czki. Oboje stali nie mog�c si� sobie napatrzy�, �miechem i okrzykami witaj�c swe sk�ry i ko�ci. Wtem Oyre wybuchn�a p�aczem i �miechem jednocze�nie i wtuli�a si� w jego ramiona. Tak splecionych twarz przy twarzy zasta� Aoz Roon, kt�ry uj�� pulchn� r�czk� syna i ramieniem opasa� Dol. �zy p�yn�y mu po wymizerowanych policzkach.
Kobiety pokr�tce opowiedzia�y o ostatnich, tragicznych wydarzeniach w Oldorarido, a Oyre opisa�a Laintalowi Ayowi zako�czon� niepowodzeniem pr�b� przej�cia w�adzy przez Dathk�. Dathka nadal przebywa� w mie�cie, podobnie jak wielu innych. Kiedy Raynil Layan przyszed� do Oyre i Dol z propozycj� zabrania ich w bezpieczne miejsce, przysta�y na to. Co prawda podejrzewa�y, �e pragnie wynie�� ca�o w�asn� sk�r� z miasta, ale z obawy, �e Rastii Roon mo�e z�apa� plag�, zgodzi�y si� bez wahania i wyruszy�y z nim w wielkim po�piechu. Z powodu niedo�wiadczenia Raynil� Layana ju� na samym pocz�tku rabusie borlie�scy okradli ich z dobytku i wierzchowc�w.
��A fagory? Zaatakuj� miasto?
Kobiety nie umia�y powiedzie� nic ponad to, �e miasto wci�� trwa, pomimo chaosu w obr�bie mur�w. Lecz kiedy si� wymyka�y, pod murami rzeczywi�cie stan�y nieprzeliczone hordy strasznych fugas�w.
��B�d� musia� wr�ci�.
��To ja wracam z tob�� nie opuszcz� ci� wi�cej, m�j�� drogi�� powiedzia�a Oyre.�� Raynil Layan mo�e robi�, co mu si� podoba. Dol i ch�opiec zostaj� z ojcem.
Kiedy tak gaw�dzili w�r�d u�cisk�w, dym rozsnu� si� od zachodu ponad nizin�. Zbyt zaj�ci, zbyt szcz�liwi, nic nie spostrzegli.
��Widok syna przywraca mi �ycie�� rzek� �oz Roon, przygarn�wszy dziecko i otar�szy r�kawem oczy.�� Dol, je�li mo�esz pu�ci� w niepami�� to, co by�o, od dzi� znajdziesz we mnie lepszego�� m�a.
��Wyra�asz skruch�, ojcze�� powiedzia�a Oyre.�� Ja pierwsza winnam to uczyni�. Teraz wiem, jak samowolnie zachowywa�am si� wobec Laintala Aya i w rezultacie omal go nie utraci�am.
Widz�c �zy w jej oczach Laintal Ay bezwiednie wspomnia� swoj� snoktruiks� z kr�lestwa pod rad�ababami i przysz�o mu na my�l, �e tylko dzi�ki temu, �e Oyre omal go nie utraci�a, mogli si� teraz nawzajem odnale��. Utuli� j�, lecz wyrwa�a si� z jego obj��.
��Wybacz mi, a b�d� twoja� i nigdy ju� taka samowolna, przysi�gam.
Z u�miechem przyci�gn�� j� zn�w do siebie.
��Zachowaj odrobin� woli. Jest potrzebna. Musimy si� jeszcze wiele nauczy� i musimy si� zmieni�, tak jak zmieniaj� si� czasy. Wdzi�czny ci jestem za tw� m�dro��, za to �e zmusi�a� mnie do dzia�ania.
Przylgn�li do siebie czule, kurczowo czepiaj�c si� swych wychudzonych cia�, ca�uj�c kruche wargi.
Madis przewodnik wraca� do przytomno�ci. Powsta� przyzywaj�c Raynila Layana, lecz mistrz menniczy da� nog�. Dymy g�stnia�y, mieszaj�c swoje popio�y z popielat� barw� nieba. Aoz Roon zacz�� opowiada� Dol o swych przej�ciach na wyspie, ale Laintal Ay mu przerwa�.
��Jeste�my zn�w razem, co zakrawa na cud. Jednak Oyre i ja musimy wraca� do Embruddocku. Z pewno�ci� tam nas potrzebuj�.
Para stra�nik�w znikn�a za chmurami. D�� wiatr, niepokoj�c porywami nizin�. To w�a�nie ten wiatr, wiej�cy od Embruddocku, rozsnuwa� wici po�aru. Dym by� ju� g�stszy ni� chmury. Jak ca�un osnu� wszystkie �ywe istoty�� przyjaci� i wrog�w�� rozproszone po nizinie. Spowi� wszystko. Z dymem nap�ywa� sw�d spalenizny. Hen w g�rze lecia�y na wsch�d stada g�si.
Figurki ludzkie, skupione wok� pary rogatych zwierz�t, reprezentowa�y trzy pokolenia. Zacz�y si� przesuwa� w nikn�cym z oczu pejza�u. Mia�y prze�y�, chocia� wszyscy inni zgin�li, chocia� kzahhn triumfowa�, albowiem to si� w�a�nie wydarzy�o.
W p�omieniach trawi�cych Embruddock rodzi�o si� nowe. Na Helikonii pod ancipitaln� mask� Wutry szala� Siwa�� b�g �mierci i odrodzenia.
Za�mienie by�o teraz ca�kowite.