Kusza nale��ca do Anki mia�a �o�e z czarnego tworzywa i stalow� ci�ciw�, kt�r� napina�o si� jednym ruchem bezszmerowo przesuwaj�cej si� d�wigni Anton nie uznawa� innowacji�� ni�s� zacny instrument bojowy w stylu marsza�ka Toca, kr�la Pica Pierwszego, z miedzianym okuciem i k�eczkiem, na kt�re nawija�o si� sznur z wolich �y� Paszka karabin pneumatyczny. Kusz� uwa�a� za archaiczn� zabawk�, jako �e by� leniwy i pozbawiony jakichkolwiek zdolno�ci do stolarki.

Przybili do p�nocnego brzegu, na kt�rym z ��tego piasku stercza�y korzenie sosen masztowych. Anka od�o�y�a wios�o i zacz�a si� rozgl�da�. S�o�ce ju� wsta�o, nad lasem, doko�a by�o b��kitnie, zielono i ��to�� b��kitna mg�a nad jeziorem, ciemnozielone sosny i ��ty brzeg po drugiej stronie, i niebo nad tym wszystkim bardzo Jasne, bia�awo b��kitne.

Tam nic nie ma�� rzek� Paszka. Siedzieli przechyleni przez burt� patrzyli w wod�.

��Jaki olbrzymi szczupak�� zauwa�y� Anton tonem znawcy.

��Z takimi p�etwami?�� sprzeciwi� si� Paszka.

Anton zby� go milczeniem. Anka te� popatrzy�a w wod�, ale ujrza�a tylko w�asne odbicie.

��Warto by si� wyk�pa栗 Paszka zanurzy� r�k� po �okie� w wodzie.�� Zimna�� oznajmi�.

Anton przeszed� na dzi�b i zeskoczy� na brzeg. ��d� zako�ysa�a si�. Przytrzyma� j� za burt� i spojrza� oczekuj�co na Paszk�, kt�ry podni�s� si�, za�o�y� wios�o na kark niby koromys�o i kr�c�c dolna cz�ci� tu�owia, za�piewa�:

Anton bez s�owa szarpn�� �odzi�.

��Hej, hej!�� krzykn�� Paszka przytrzymuj�c si� burty.

��A dlaczego sma�onych?�� spyta�a Anka.

��Nie mam poj�cia�� odpar� Paszka. Wysiedli z �odzi.�� Ale to fajne, nie? Stado sma�onych �ar�aczy!

Zacz�li wyci�ga� ��d� na brzeg. Nogi grz�z�y w wilgotnym piasku, pe�nym suchego igliwia i szyszek sosnowych. ��d� by�a ci�ka i �liska, ale wyci�gn�li j� a� po ruf�, dysz�c ze zm�czenia.

��Nog� sobie przygniot�em�� rzek� Paszka i zacz�� poprawia� czerwon� przepask� na g�owie. Pilnie przestrzega�, by w�ze� znajdowa� si� nad prawym uchem, jak u iruka�skich pirat�w z wielkimi nochalami�� Co mi tam �ycie, o-hej!�� zakomunikowa�.

Anka w skupieniu ssa�a palec.

��Drzazga ci wesz�a?�� spyta� Anton.

��Nie. Zadrapa�am si�. To kt�ry� z was ma takie pazury�

��Poka�. Pokaza�a mu palec.

��Aha, rzeczywi�cie. No wi�c co robimy dalej?

��Na rami� bro� i brzegiem marsz�� zaproponowa� Paszka.

��Warto by�o wysiada� z �odzi?

�odzi� i kura potrafi. A na brzegu trzciny�� to raz, urwiska�� to dwa, g��bie�� to trzy. Z mi�tusami, sumy te� s�.

��Stada sma�onych sum�w�� powiedzia� Anton. _ A nurkowa�e� kiedy� na g��bi?

��No pewnie.

��Nie widzia�em. Jako� nie mia�em okazji.

��Wielu rzeczy jeszcze nie widzia�e�!

Anka odwr�ci�a si� do nich plecami, podnios�a kusz� i wystrzeli�a, celuj�c w sosn� oddalon� o jakie� dwadzie�cia krok�w. Posypa�a si� kora.

��Fantastycznie�� pochwali� Paszka oddaj�c r�wnocze�nie strza� z karabinu. Celowa� w strza�� Anki, ale chybi�.�� Nie wstrzyma�em oddechu�� t�umaczy� si�.

��A gdyby� wstrzyma�?�� zapyta� Anton. Patrzy� na Ank�.

Anka spr�ystym ruchem odci�gn�a d�wigni� ci�ciwy. Mia�a wspania�e musku�y. Anton z przyjemno�ci� patrzy�, jak pod smag�� sk�r� przesuwa si� twarda kulka bicepsu.

Mierzy�a bardzo dok�adnie, po czym wystrzeli�a jeszcze raz. Druga strza�a utkwi�a z trzaskiem w pniu troch� poni�ej pierwszej.

��Po co my to robimy�� powiedzia�a opuszczaj�c kusz�.

Co?�� zapyta� Anton.

��Psujemy tylko drzewa. Jak wczoraj jeden ch�opak strzela� do drzew z �uku, to mu kaza�am z�bami wyci�ga� strza�y.

��Mo�e skoczysz. Paszka�� zaproponowa� Anton�� ty masz mocne z�by.

��W jednym mi �wiszczꠗ odpar� Paszka.

��No dobra�� powiedzia�a Anka.�� R�bmy co� wreszcie.

��Nie chce mi si� �azi� po urwiskach�� rzek� Anton.

��Mnie tak�e. Chod�my prosto przed siebie.

��Dok�d?�� spyta� Paszka.

��Gdzie oczy ponios�.

��No?�� rzek� Anton.

��No to do sajwy! Tolek, chod�my na Zapomnian� Szos�. Pami�tasz?

��Ba!

��Wiesz, Aneczko��� zacz�� Paszka.

��Nie jestem �adna Aneczka�� parskn�a gniewnie.

Nie znosi�a, gdy nazywano j� innym zdrobnieniem ni� Anka.

Anton pami�ta� o tym dobrze. Wtr�ci� pospiesznie:

��Zapomniana Szosa. Nikt tamt�dy nie je�dzi. Na mapie te� jej nie ma. i absolutnie nie wiadomo, dok�d prowadzi.

��Byli�cie tam?

��Byli�my. Ale nie zd��yli�my jej zbada�.

��Droga znik�d i donik�d�� zadeklamowa� Paszka, kt�ry ju� zd��y� opanowa� zmieszanie.

Gdy don Rumata min�� mogi�� �wi�tego Miki�� si�dm� z kolei i ostatni� na tej drodze�� by�o ju� zupe�nie ciemno. Zachwalany ogier chamacharski, kt�rego przyj�� od Tamea w d�ugu karcianym, okaza� si� diab�a wart. Spoci� si�, poobciera� nogi i bieg� obrzydliwym chwiejnym truchtem. Rumata b�d� go kolanami, ch�osta� r�kawic� mi�dzy uszy, lecz ko� tylko sm�tnie potrz�sa� �bem, nie przyspieszaj�c kroku. Wzd�u� drogi ci�gn�y si� zaro�la Podobne w mroku do k��b�w zastyg�ego dymu. Niezno�nie brz�cza�y komary. Na mglistym niebie migota�y tu i �wdzie blade gwiazdy. Chwilami d�� s�aby wiatr, ciep�y ' r�wnocze�nie ch�odny, jak zwykle jesieni� w tym nadmorskim kraju, w kt�rym dni s� duszne i pe�ne kurzu, a wieczory zimne.

Rumata owin�� si� szczelnie p�aszczem i pu�ci� wolno cugle. Spieszy� si� nie by�o sensu. Do p�nocy pozosta�a godzina, a Czkaj�cy Las rysowa� si� ju� z�bkowan� lini� na horyzoncie. Z obu stron drogi ci�gn�y si� zorane pola, po�yskiwa�y w �wietle gwiazd oparzeliska cuchn�ce zgni�� st�chlizn�, ciemnia�y kopce i zbutwia�e cz�stoko�y z czas�w inwazji. Na lewo zapala�a si� i gas�a daleka, pos�pna tuna. Widocznie gdzie� p�on�a wioska, jedna z tych niezliczonych jednostajnych Padlinek. Mordownik, Ograbi��wek, przemianowanych niedawno w my�l sierpniowego zarz�dzenia na Mi�owanie, Rajskie Sio�a i Anio��w. Na przestrzeni setek mil�� od brzeg�w Cie�niny a� po sajw� Czkaj�cego Lasu rozpo�ciera� si� ten kraj, przywalony niby pierzyn� chmarami komar�w, rozdarty w�wozami, zatapiany bagnami, n�kany malari�, morem i smrodliwym katarem.

Na zakr�cie drogi oderwa�a si� od zaro�li ciemna posta�. Ogier szarpn�� si� zadzieraj�c g�ow�. Rumata chwyci� cugle, odruchowo podci�gn�� koronkowy mankiet na prawej r�ce i opar� d�o� na r�koje�ci miecza, wpatruj�c si� w mrok. Cz�owiek na drodze zdj�� kapelusz.

��Dobry wiecz�r, szlachetny panie�� wym�wi� cicho.�� Prosz� o wybaczenie.

��O co chodzi?�� zapyta� Rumata wyt�aj�c s�uch. Niema zasadzek, kt�rych nie zdradzi�by jaki� szelest. Rozb�jnik�w wydaje skrzyp ci�ciwy, szarych szturmowc�w m�cz� nieustanne wymioty po ohydnym piwie, dru�ynnicy baron�w sapi� po��dliwie i szcz�kaj� �elazem, a mnisi poluj�cy na niewolnik�w�� czochraj� si� ha�a�liwie. Tymczasem w zaro�lach panowa�a absolutna cisza. A wi�c ten cz�owiek nie by� zapewne naganiaczem. Zreszt� nie wygl�da� na to�� ma�y, kr�py mieszczanin w skromnym p�aszczu.

��Pozwolisz mi, panie, biec obok siebie?�� spyta� z uk�onem.

��Proszꠗ odpowiedzia� Rumata potrz�saj�c cuglami.�� Mo�esz si� uchwyci� strzemienia.

M�czyzna ruszy� naprz�d. Trzyma� kapelusz w r�ku, na czubku g�owy �wieci�a poka�na �ysina. Komisant, pomy�la� Rumata. Chodzi po baronach i hurtownikach, skupuje len albo konopie. Odwa�ny, trzeba przyzna� A mo�e to nie komisant. Mo�e uczony. Zbieg. Wyzwolony ch�op. Teraz pe�no ich w nocy na drogach, wi�cej ni� komisant�w Albo r�wnie dobrze szpieg.

��Kim jeste� i sk�d Idziesz?�� zapyta�.

��Nazywam si� Kiun�� odpowiedzia� smutno m�czyzna.�� Id� z Arkanaru.

���Uciekasz z Arkanaru�� rzek� Rumata pochylaj�c si� nad nim.

��Uciekam�� przyzna� ze smutkiem.

��Dziwak jaki��� my�la� Rumata.�� Lub wbrew pozorom szpieg. Trzeba sprawdzi� A w�a�ciwie, dlaczego? Komu to potrzebne? Kim�e ja jestem, aby go sprawdza�? Po co? Czemu nie mia�bym mu po prostu uwierzy�? Idzie oto cz�owiek, niew�tpliwie uczony, ucieka z miasta ratuj�c swoj� g�ow� Jest samotny, s�aby, boi si�, szuka obrony� Spotyka arystokrat�. Arystokraci z powodu g�upoty i pychy nie znaj� si� na polityce, za to maj� d�ugie miecze i co wa�niejsze, nie lubi� szarych. Czemu wi�c mieszczanin Kiun nie mia�by szuka� bezinteresownej obrony u g�upiego i pysznego arystokraty? Nie, nie b�d� go sprawdza�. Nie widz� powodu. Pogadamy, czas szybciej zleci i rozstaniemy si� jak przyjaciele�

��Kiun��� powt�rzy�.�� Zna�em jednego Kiuna. Sprzedawc� driakwi i alchemika z ulicy Blaszanej. Jeste� jego krewnym?

Niestety tak. Dalekim wprawdzie, ale to dla nich oboj�tne� od dwunastego pokolenia.

��I dok�d uciekasz, Kiun?

��Dok�dkolwiek� Byle dalej. Du�o os�b ucieka do Irukanu. Spr�buj� i ja.

��Tak, tak�� mrukn�� Rumata.�� i wyobrazi�e� sobie, �e szlachetnie urodzony pan przeprowadzi ci� przez rogatk�?

Kiun nic nie odpowiedzia�.

��A je�li �w szlachetny pan ub�stwia do szale�stwa don Reb�? Je�li jest ca�ym sercem oddany szaremu s�owu i szarej sprawie? A mo�e s�dzisz, �e to niemo�liwe?

Kiun milcza�. Z ciemno�ci po prawej stronie drogi wychyn�� �amany cie� szubienicy. Pod g�rn� belk� biela�o nagie cia�o, powieszone za nogi. Ee, pomy�la� Rumata, to wszystko nie ma sensu. �ci�gn�� cugle, chwyci� Kiuna za rami� i odwr�ci� twarz� do siebie.

��A je�li szlachetny pan powiesi ci� tu za chwil� obok tego w��cz�gi?�� powiedzia� wpatruj�c si� w bia�� jak Kreda twarz z ciemnymi jamami oczu.�� W�asnor�cznie.

Szybko i sprawnie. Na mocnym arkanarskim powrozie W imi� idea��w. Czemu nic nie m�wisz, uczony Kiunie? Kiun milcza�. Z�by mu dzwoni�y, wi� si� niemrawo pod r�k� Rumaty niczym przydeptana jaszczurka. Wtem co� z pluskiem wpad�o do przydro�nego rowu i r�wnocze�nie Kiun, jakby pragn�c zag�uszy� ten plusk, krzykn�� desperacko:

��No, wieszaj! Wieszaj, zdrajco Rumata odetchn�� g��boko i pu�ci� go.

���artowa�em�� powiedzia�.�� Nie b�j si�.

��Fa�sz, fa�sz!��� mamrota� Kiun na wp� ze szlochem.�� Wsz�dzie fa�sz!�

��No ju� dobrze, nie gniewaj si�. Podnie� lepiej, co tam rzuci�e�, bo si� zamoczy�

Kiun sta� jeszcze chwil� chwiej�c si� i szlochaj�c, potem od ruch �w b poklepa� si� d�o�mi po p�aszczu i zszed� do rowu. Rumata czeka� zgarbiony w siodle. A wi�c tak w�a�nie trzeba, my�la� ze znu�eniem, wi�c inaczej po prostu nie mo�na� Kiun wylaz� z rowu chowaj�c w zanadrze paczk�.

��Ksi��ki zapewne�� rzek� Rumata. Kiun potrz�sn�� g�ow�.

��Nie�� odpar� schrypni�tym g�osem.�� Tylko jedna ksi��ka. Moja ksi��ka.

��O czym�e ty piszesz?

��Obawiam si�, �e was to nie zaciekawi, szlachetny panie.

Rumata westchn��.

��Trzymaj si� strzemienia. Ruszamy. D�ugi czas oboje milczeli.

��Pos�uchaj, Kiun�� odezwa� si� wreszcie Rumata.�� Ja naprawd� �artowa�em. Nie b�j si�.

��Wspania�y �wiat�� mrukn�� Kiun.�� Weso�y. Wszyscy �artuj�, i wszyscy na jedn� mod��. Nawet szlachetny don Rumata.

Rumata zdziwi� si�.

��Znasz mnie?

��Znam. Pozna�em was, panie, po obr�czy na czole. Tak si� ucieszy�em ujrzawszy was na drodze�

No tak, teraz wiem, co mia� na my�li nazywaj�c mnie zdrajc�, stwierdzi� w duchu Rumata. A g�o�no powiedzia�'

��Widzisz, wzi��em ci� pocz�tkowo za szpiega. Zawsze zabijam szpieg�w.

��Szpieg��� powt�rzy� Kiun.�� Tale, oczywi�cie. W dzisiejszych czasach zaw�d szpiega jest �atwy i intratny. Nasz orze�, szlachetny don Reba, pragnie nade wszystko pozna�, co my�l� i m�wi� poddani kr�la. Chcia�bym by� szpiegiem. Zwyk�ym informatorem w tawernie �Szara Rado��. Jakie� to pi�kne, godne szacunku! O sz�stej wieczorem wchodz� do piwiarni i siadam przy swoim stoliku. W�a�ciciel w podskokach niesie mi pierwszy kufel. Mog� pi�, ile wlezie, za piwo p�aci don Reba, a raczej nikt nie p�aci. Siedz�, popijam i s�ucham. Od czasu do czasu udaj�, �e notuj� rozmowy, a przestraszony ludek bie�y ku mnie, oferuj�c mi przyja�� i sakiewk�. W ich oczach dostrzegam tylko to, co chcꠗ psie oddanie, pe�en szacunku strach i zachwycaj�c� bezsiln� nienawi��. Mog� bezkarnie obmacywa� dziewcz�ta i �ciska� �ony na oczach ich m��w, ch�op�w jak d�by, a oni b�d� tylko s�u�alczo chichota� C� za wspania�a filozofia, prawda? Us�ysza�em to z ust pi�tnastoletniego ch�opaka, studenta Szko�y Patriotycznej�

��l co� mu na to powiedzia�?�� spyta� z ciekawo�ci� Rumata.

��A c� mog�em powiedzie�? i tak nic by nie zrozumia�. Wspomnia�em tylko, �e ludzie Wagi Ko�a pochwyciwszy informatora rozpruwaj� mu brzuch i sypi� pierze do wn�trzno�ci� A pijani �o�nierze pakuj� go do worka i topi� w wychodku. Jest to �wi�ta prawda, ale on mi nie uwierzy�. Odpar�, �e nie uczyli si� o tym w szkole. Wyj��em w�wczas papier i zapisa�em nasz� rozmow�. By�o mi to potrzebne do mojej ksi��ki, a ten biedaczysko s�dzi�, �e pisz� donos i zsiusia) si� ze strachu�

Niedaleko przed nimi zamigota�y mi�dzy krzewami �wiate�ka karczmy Szkieleta Bako. Kiun potkn�� si� i umilk�.

��Co si� sta�o?�� spyta� Rumata.

��Tam jest szary patrol�� wymamrota� Kiun.

��Wi�c c� z tego? Wys�uchaj lepiej jeszcze jednego Szumowania, czcigodny Kiunie. Lubimy i cenimy tych Prostych, nieokrzesanych ch�opc�w, nasze szare bojowe byd�o. S� nam potrzebni. Odt�d cz�owiek prostego stanu Powinien trzyma� j�zyk za z�bami, je�li nie chce wywali� go na szubienicy�� Rumata roze�mia� si�, gdy� zabrzmia�o to �wietnie�� zgodnie z najlepszymi tradycjami szarych koszar.

Kiun skuli� si� i wci�gn�� g�ow� w ramiona.

��J�zyk prostaka powinien wiedzie�, do czego jest przeznaczony. B�g da� go prostakowi bynajmniej nie po to, aby nim obraca�, lecz aby liza� buty swego pana, do ktorego przynale�y od wiek�w�

U konowi�zu przed karczm� przest�powa�y z nogi na nog� osiod�ane konie szarego patrolu. Przez otwarte okno dolatywa�y ochryp�e siarczyste przekle�stwa. Grzechota�y ko�ci do gry. W drzwiach, zagradzaj�c przej�cie potwornym brzuszyskiem, sta� Szkielet Bako w podartej sk�rzanej kurtce z zakasanymi r�kawami. We w�ochatej �apie trzyma� jeszcze toporek, wida� przed chwil� r�ba� psie mi�so na polewk�, zziaja� si� i wyszed� zaczerpn�� tchu. Na stopniach siedzia� z markotn� min� szary boj�wkarz �ciskaj�c top�r mi�dzy kolanami. Drzewce topora przekrzywi�o mu g�b� na bok. Najwyra�niej mdli�o go z przepicia. Zauwa�ywszy je�d�ca zebra� si� w sobie i wrzasn�� ochryp�ym g�osem:

��S-st�j! Jak ci� tam zw�� Ty szlachetnie rodzony!� Rumata zadar� brod� i przejecha� obok nawet nie rzuciwszy na� okiem.

���A je�li j�zyk prostaka li�e niew�a�ciwy but�� ci�gn�� dalej g�o�no�� to j�zyk ten nale�y wyrwa� ze szcz�tem, albowiem powiedziane jest: �J�zyk tw�j�� wr�g m�j��

Kiun chowaj�c si� za k��bem ko�skim szed� wielkimi krokami. Rumata widzia� k�tem oka jego l�ni�c� od potu �ysin�.

��St�j, powiadam!�� rykn�� szturmowiec. S�ycha� by�o, jak �omocze toporem zbiegaj�c po stopniach i z�orzeczy jednym tchem Bogu, diab�u i wszelakiej szlachetnie urodzonej ho�ocie.

B�dzie chyba z pi�ciu, my�la� Rumata podci�gaj�c mankiety. Pijani rze�nicy. G�upstwo.

Min�li karczm� i skr�cili w las.

��M�g�bym i�� szybciej, je�li trzeba�� powiedzia� Kiun nienaturalnie pewnym g�osem.

��G�upstwo!�� Rumata osadzi� ogiera.�� Nudno by�oby przejecha� tyle mil i ani razu si� nie bi�. Czy ty nigdy nie masz ch�tki wzi�� si� z kim� za �by, Kiun? Wci�� tylko rozmowy, rozmowy�

��Nie�� odpar� Kiun.�� Nigdy nie mam na to ochoty.�� W tym ca�e nieszcz�cie�� mrukn�� Rumata zawracaj�c konia i powoli wci�gaj�c r�kawiczki.

Zza zakr�tu wypadli dwaj je�d�cy i ujrzawszy go zatrzymali si� jak na komend�.

��Hej, ty szlachetnie urodzony!�� zawo�a� jeden.�� Poka� no list podr�ny!

��Chamy!�� wym�wi� Rumata g�osem d�wi�cznym jak szk�o.�� Na c� wam list podr�ny, skoro nie umiecie czyta�?

�cisn�� ogiera kolanami i ruszy� k�usem w stron� szturmowc�w. Tch�rz ich oblatuje, pomy�la�. �ami� si� No, cho� ze dwa razy w pyski Nie� Nic z tego. A tak by si� chcia�o wy�adowa� nienawi�� nagromadzon� w ci�gu dnia i pewnie nic z tego nie wyjdzie. Pozostaniemy humanitarni, wszystkim przebaczymy i b�dziemy spokojni jak bogowie. Bogowie si� nie spiesz�, maj� przed sob� ca�� wieczno��

Podjecha� blisko. Szturmowcy niepewnie podnie�li topory i cofn�li si�.

��N-no?�� powiedzia� Rumata.

��Co to, jak to?�� stropi� si� pierwszy szturmowiec.�� Wi�c to szlachetny don Rumata?

Drugi natychmiast zawr�ci� konia i umkn�� galopem. Pierwszy ci�gle si� cofa� opu�ciwszy top�r.

��Wybacz nam, szlachetny panie�� zacz�� t�umaczy� skwapliwie.�� Co� nam si� pokr�ci�o. Ma�a pomy�ka. W s�u�bie pa�stwowej pomy�ki s� zawsze mo�liwe. Ch�opaki troszk� popili, rw� si� do czynu��� Zacz�� odje�d�a� bokiem.�� Sami rozumiecie, szlachetny panie, czasy s��� Ci�kie� Chwytamy zbieg�ych uczonych. Nie chcieliby�my narazi� si� na gniew szlachetnego pana�

Rumata odwr�ci� si� do niego plecami.

��Szcz�liwej drogi, szlachetny panie!�� powiedzia� z ulg� boj�wkarz.

Gdy odjecha�, Rumata zawo�a� p�g�osem:

��Kiun!�� Nie by�o odpowiedzi.�� Hej, Kiun!

Zn�w cisza. Rumata, wyt�aj�c s�uch, rozr�ni� w�r�d brz�czenia komar�w szelest w zaro�lach. Kiun pospiesznie zmierza� przez pole na zach�d w kierunku oddalonej o dwadzie�cia mil granicy iruka�skiej. No i koniec, my�la� Rumata. Ju� po ca�ej rozmowie. Zawsze ta sama historia Wzajemne sprawdzanie si�, ostro�na wymiana dwuznacznych przypowiastek� Ca�ymi tygodniami tracisz si�y psychiczne na trywialne gadanie z r�n� ho�ot�, nie ma czasu na rozmow�. Trzeba go ochroni�, ocali�, wyprawi� w bezpieczne miejsce, po czym odchodzi nie wiedz�c, czy mia� do czynienia z przyjacielem, czy z kapry�nym wyrodkiem. Ty sam zreszt� te� nic si� o nim nie dowiedzia�e�, czego pragnie, na co go sta�, po co �yje.

Wspomnia� Arkanar w godzinach wieczornych. Solidne murowane domy na g��wnych ulicach, przyjazne �wiat�o latarenki nad wej�ciem do tawerny, dobroduszni spasieni sklepikarze pij�cy piwo przy czy�ciutkich sto�ach i rozprawiaj�cy o tym, �e �wiat wcale nie jest taki z�y, ceny na zbo�e spadaj�, ceny na zbroje rosn�, spiski wykrywa si� w por�, czarownik�w i podejrzanych uczonych wbija si� na pal, kr�l zgodnie z tradycj� jest wielki i nietykalny, za� don Reba bezgranicznie m�dry i zawsze czujny. �Czego to nie wymy�l�!� �wiat okr�g�y! Dla mnie mo�e by� nawet kwadratowy, byle we �bach nie m�ci�!���� �Wszystko przez t� nauk�, bracia, przez nauk� Nie w pieni�dzach szcz�cie, powiadaj�, ch�op te� cz�owiek, no i coraz dalej, coraz gorzej, obel�ywe wierszyki i wreszcie bunt!��� �Na pal ich wszystkich, bracia!� Wiecie, co ja bym zrobi�? Pyta�bym wr�cz: umiesz czyta� i pisa�? Na pal z tob�! Uk�adasz wierszyki? Na pal! Tabliczk� znasz? Na pal, troch� za du�o umiesz!��� �Cha�ka, ma�lana bu�eczka, jeszcze trzy kufelki i porcja duszonego kr�lika!��� A po bruku�� rrum, rrum, rrum�� wal� podkute buciory kr�pych czerwonog�bych osi�k�w w szarych koszulach, z toporami na prawym ramieniu. �Bracia, oto nasi obro�cy! Albo� oni dopuszcz�? Nigdy w �yciu! Tam idzie m�j, zaraz, gdzie� Na prawym skrzydle! Jeszcze wczoraj bra� ode mnie ci�gi! Tak, bracia, to nie s� niespokojne czasy Trwa�o�� tronu, dobrobyt, nienaruszony spok�j i sprawiedliwo��. Wiwat szare roty! Wiwat don Reba! Chwa�a naszemu kr�lowi! Ach, bracia, jakie cudowne zacz�o si� �ycie!�

A na ciemnej r�wninie kr�lestwa arkanarskiego, rozja�nianej �unami po�ar�w i iskrami �uczyw, na drogach i �cie�kach, pok�sani przez komary, z poranionymi do krwi nogami, okryci kurzem i potem, wyczerpani, strwo�eni, przybici rozpacz�, lecz twardzi jak stal w swych niezmiennych przekonaniach, biegn�, id�, wlok� si� omijaj�c rogatki setki nieszcz�nik�w wyj�tych spod prawa za to, �e umiej� i chc� leczy� i uczy� sw�j wyniszczony chorobami i grz�zn�cy w ciemnocie nar�d. Za to, �e na podobie�stwo bog�w tworz� z gliny i kamienia drug� natur� dla upi�kszenia �ycia nie znaj�cego pi�kna narodu. Za to, �e przenikaj� tajemnice natury pragn�c odda� je w s�u�b� swemu narodowi, ciemnemu, zastraszonemu �redniowiecznymi zabobonami� Bezbronni, dobrzy, niepraktyczni, daleko wyprzedzaj�cy swoj� epok�

Rumata �ci�gn�� r�kawic� i smagn�� ni� ogiera mi�dzy uszy.

��Ruszaj si�, truposzu!�� rzek� po rosyjsku.

By�a ju� p�noc, kiedy wjecha� w las.

Nikt dzi� dok�adnie nie wie, sk�d si� wzi�a ta dziwaczna nazwa�� Czkaj�cy Las. Istnia�a wprawdzie oficjalna wersja legendy, �e trzysta lat temu �elazne roty cesarskiego marsza�ka Toca, w przysz�o�ci pierwszego kr�la Arkanaru, przedziera�y si� przez sajw� �cigaj�c cofaj�ce si� hordy miedzianosk�rych barbarzy�c�w, a �o�nierze na postojach warzyli piwo z kory bia�ych drzew, wywo�uj�ce niepohamowan� czkawk�. Wed�ug tej�e legendy marsza�ek Tok, obchodz�c kt�rego� ranka ob�z, wyrzek� marszcz�c arystokratyczny nos nast�puj�ce s�owa: �Doprawdy to nie do zniesienia! Ca�y las czka i �mierdzi piwskiem!� St�d rzekomo wywodzi si� ta dziwaczna nazwa.

Tak czy siak, nie by� to ca�kiem zwyczajny las. Ros�y w nim olbrzymie drzewa o twardych bia�ych pniach, jakie nie zachowa�y si� nigdzie w Imperium�� ani w ksi�stwie Arkanaru, ani tym bardziej w handlowej republice. Soan, kt�ra ju� dawno wytrzebi�a wszystkie swoje lasy na budow� okr�t�w. Opowiadano, �e takich las�w jest du�o za Czerwonym P�nocnym �a�cuchem g�r, w kraju barbarzy�c�w, ale czeg� o tym kraju si� nie m�wi�

Przez las bieg�a droga wyr�bana ze dwie�cie lat temu. Prowadzi�a do kopalni srebra i zgodnie z prawem lenna nale�a�a do baron�w Pampa, potomk�w jednego ze wsp�-bojownik�w marsza�ka Toca. Prawo lenna baron�w Pampa kosztowa�o kr�l�w arkanarskich dwana�cie pud�w czystego srebra rocznie, tote� ka�dy kr�l po wst�pieniu na tron gromadzi� wojska i wyrusza� na podb�j zamku Bau, w kt�rym gnie�dzili si� baronowie. Mury zamku by�y mocne, baronowie odwa�ni, ka�da wyprawa poch�ania�a trzydzie�ci pud�w srebra, a po powrocie rozbitej armii kr�lowie arkanarscy zn�w potwierdzali prawo lenna baron�w Pampa ��cznie z innymi przywilejami, jak to�� d�ubanie w nosie przy stole kr�lewskim, polowanie na zach�d od Arkanaru i zwracanie si� do ksi���t po imieniu bez dodatku tytu��w i godno�ci.

Czkaj�cy Las by� pe�en mrocznych tajemnic. Dniem ci�gn�y drog� na po�udnie tabory ze wzbogacon� rud�, w nocy za� droga by�a pusta, gdy� niewielu �mia�k�w odwa�a�o si� chodzi� tamt�dy przy �wietle gwiazd. Opowiadano, �e po nocach na Ojcu-Drzewie krzyczy ptak Siju, kt�rego nikt nie widzia� i zobaczy� nie mo�e, albowiem nie jest to zwyczajny ptak. �e wielkie kosmate paj�ki skacz� z ga��zi koniom na karki i w mgnieniu oka przegryzaj� �y�y wypijaj�c krew. �e po lesie b��dzi olbrzymi przedhistoryczny zwierz Pech, kt�ry jest pokryty �usk�, wydaje potomstwo raz na dwana�cie lat i wlecze za sob� dwana�cie ogon�w wydzielaj�cych jadowity pot. A ten i �w widzia�, jak w bia�y dzie� przechodzi� drog�, mrucz�c swoje skargi, go�y odyniec Y, wykl�ty przez �wi�tego Mikꠗ w�ciek�a bestia, kt�rej nie spos�b dosi�gn�� �elazem, �atwo natomiast przebi� ko�ci�.

Mo�na tu spotka� zbieg�ego niewolnika z pi�tnem wypalonym mi�dzy �opatkami, milcz�cego i okrutnego jak kosmaty paj�k-krwiopijca. i zgi�tego wp� czarownika zbieraj�cego tajemnicze grzyby do swoich czarodziejskich eliksir�w, dzi�ki kt�rym mo�na sta� si�. niewidzialnym, zamienia� si� w niekt�re zwierz�ta lub uzyska� drugi cie� Chadzali r�wnie� w nocy t� drog� rozb�jnicy gro�nego Wagi Ko�a oraz uciekinierzy z kopalni srebra o czarnych d�oniach i bia�ych przezroczystych twarzach. Znachorzy zbierali si� tu na swoje nocne czuwania, a rubaszni jegrzy barona Pampy piekli na polanach skradzione byki w ca�o�ci nadziane na ro�ny.

O mil� od drogi, bodaj�e w samej kniei le�nej, pod uschni�tym ze staro�ci olbrzymim drzewem wros�a w ziemi� krzywa chata z grubych bierwion, ogrodzona sczernia�ym cz�stoko�em. Stoi tu od niepami�tnych czas�w, drzwi jej s� wiecznie zamkni�te, a przed zbutwia�ym gankiem stercz� pochylone ba�wany, wyrze�bione z ca�ych pni. Wspomniana chata jest najbardziej niebezpiecznym miejscem w Czkaj�cym Lesie. Pono� tu w�a�nie przychodzi raz na dwana�cie lat prastary Pech, aby wyda� na �wiat potomka, po czym wczo�guje si� pod chat� i zdycha zalewaj�c ca�� piwnic� czarn� jadowit� posok�, a kiedy jad wyp�ynie na zewn�trz, w�wczas nast�pi koniec �wiata. Pono� w s�otne noce ba�wany same wygrzebuj� si� z ziemi, wychodz� na drog� i daj� znaki, i pono� w martwych oknach zapala si� od czasu do czasu niesamowite �wiat�o, s�ycha� jakie� d�wi�ki, a s�up dymu z komina si�ga pod niebo.

Nie tak dawno pewien wiejski p�g��wek Irma Kukisz z chutoru Wonno�ci (zwyczajnie m�wi�c �mierdziele) zaw�drowa� kt�rego� wieczoru pod ow� chat� i z g�upoty zajrza� przez okno. Do domu powr�ci� ca�kiem ju� pomylony, a och�on�wszy nieco, opowiedzia�, �e chata by�a jasno o�wietlona, przy sosnowym stole siedzia� z nogami na �awie jaki� m�czyzna i popija� z beczki, kt�r� trzyma� w jednej r�ce. Twarz mia� wielk� i ca�� w plamach, a tak obwis��, �e si�ga�a mu niemal do pasa. By� to, wiadoma rzecz, �wi�ty Mika we w�asnej osobie, jeszcze przed przyj�ciem wiary, wielo�eniec i pijanica z plugawym j�zorem. Trzeba by�o najpierw przem�c w sobie strach, �eby na niego spojrze�. Z izby rozchodzi� si� jaki� s�odkawy, mdl�cy zapach, a po dookolnych drzewach snu�y si� cienie, ludzie schodzili si� zewsz�d, ciekawi opowie�ci g�upka. A� wreszcie sko�czy�o si� na tym, �e przyjechali szturmowcy i wykr�ciwszy mu �okcie w ty�, pognali do Arkanaru. Mimo to jednak opowie�� o chacie nie ucich�y, tyle �e nazywano j� teraz Pijack� Gawr�.

Rumata przedar� si� przez zaro�la olbrzymich paproci i zsiad�szy z konia przed gankiem Pijackiej Gawry, okr�ci� lejce wok� jednego z ba�wan�w. W chacie pali�o si� �wiat�o, otwarte drzwi zwisa�y na jednej zawiasie. Ojciec Cabani siedzia� przy stole w stanie najg��bszej prostracji. Ca�a izba by�a przesycona g�stym odorem alkoholu, na stole po�r�d ogryzionych ko�ci i kawa�k�w gotowanej brukwi g�rowa� wielki gliniany kufel.

��Dobry wiecz�r, ojcze Cabani�� rzek� Rumata przekraczaj�c pr�g.

��Witam was, panie�� odpowiedzia� ojciec Cabani g�osem ochryp�ym niczym r�g bojowy.

Rumata dzwoni�c ostrogami podszed� do sto�u, rzuci� na �aw� r�kawice i zn�w popatrzy� na ojca Cabani, kt�ry siedzia� nieruchomo wspar�szy na d�oni obwis�� twarz Krzaczaste szpakowate brwi stercza�y nad oczami jak zesch�a trawa nad urwiskiem. Z nozdrzy porowatego nosa przy ka�dym wydechu wylatywa�o powietrze zatrute nie strawionym alkoholem.

��Ja sam to wymy�li�em!�� przem�wi� nagle podnosz�c z wysi�kiem praw� brew i zwracaj�c na Rumate zapuchni�te oko.�� Sam! Po co?��� Wysun�� spod policzka praw� d�o� i pokiwa� w�ochatym palcem:�� A przecie� nie mam z tym nic wsp�lnego!� Ja wymy�li�em i nie mam z tym nic wsp�lnego, h�? Tak jest�� nic� To w og�le nie s� nasze pomys�y, tylko diabli wiedz� czyje!�

Rumata rozpi�� pas i zdj�� przez g�ow� bandolety z mieczami.

��No, no!�� mrukn��.

��Skrzynia!�� wrzasn�� ojciec Cabani, po czym umilk� na czas d�u�szy dziwacznie wydymaj�c policzki.

Rumata nie spuszczaj�c ze� oka przerzuci� przez �aw� nogi w pokrytych kurzem botfortach i usiad� k�ad�c obok siebie miecze.

��Skrzynia��� powt�rzy� ojciec Cabani przybitym g�osem.�� Powiadamy, �e to nasze pomys�y. A w gruncie rzeczy wszystko to dawien dawna zosta�o wymy�lone. Kto� z dawien dawna wszystko wymy�li�, w�o�y� do skrzyni, przewierci� w wieku otw�r i poszed�� Poszed� spa� � c� tedy? Przychodzi ojciec Cabani, zamyka oczy, wsuwa r�k� w otw�r.�� Popatrzy� na swoj� r�kꅠ� Phi! Wielkie rzeczy i Ja, powiada, w�a�nie nad tym samym my�la�em A kto g�upi. niech nie wierzy� Wsuwam r�kꠗ raz! Co to? Drut kolczasty. Do czego? Obor� przed wilkami� Dobra! Wsuwam r�kꠗ dwa! Co to? Chytra rzecz�� maszynka� do mielenia mi�sa. Na co? Sporz�dza delikatny farsz mi�sny� Dobra! Wsuwam r�kꠗ trzy! Co to? Woda palna� Do czego? Do rozpalania wilgotnych drew� H�?

Umilk� i zacz�� chyli� si� do przodu, jakby kto� przygina� go za kark. Rumata wzi�� kufel, zajrza� do �rodka, potem wyla� kilka kropel na d�o�. By�y fioletowego koloru i �mierdzia�y olejem fuzlowym. Rumata wytar� starannie r�k� koronkow� chusteczk�. Na materiale zosta�y t�uste plamy. Rozczochrana g�owa ojca Cabani dotkn�a sto�u, po czym natychmiast si� poderwa�a.

��Ten, kto z�o�y� to wszystko do skrzyni, wiedzia�, do czego mo�e pos�u�y� Kolce przeciwko wilkom?! To ja, g�upiec, tak my�la�em� Kopalnie, kopalnie odrutowywa� tymi kolcami� �eby nie uciekali przest�pcy polityczni. Ale ja tego nie chc�' Ja sam jestem polityczny! A czy mnie spytali? Spytali! Kolce? Przeciwko wilkom? Tak� Doskonale, powiadaj�, �wietnie! Odrutujemy kopalnie� Sam don Reba odrutowywa�. i moj� maszynk� do mi�sa zabra�. Brawo, powiada! G�ow� masz nie od parady!� i teraz w Weso�ej Wie�y kr�ci delikatny farsz� Podobno bardzo dobrze si� sprawia�

Wiem, my�la� Rumata. Wiem wszystko. Jak krzycza�e� w gabinecie don Reby, jak czo�ga�e� si� u jego st�p b�agaj�c: �Oddaj, nie wolno!� By�o ju� za p�no. Ju� zacz�a si� kr�ci� twoja maszynka�

Ojciec Cabani chwyci� kufel i przypad� do niego w�ochat� paszcz�k�. Prze�ykaj�c truj�c� mieszank�, rycza� niczym odyniec Y, potem rzuci� kufel na st� i zacz�� przegryza� kawa�kiem brukwi. Po policzkach p�yn�y mu �zy.

��Woda piorunuj�ca�� przem�wi� wreszcie zd�awionym g�osem.�� Do rozniecania ognisk i do weso�ych sztuczek. Jaka tam ona palna, skoro mo�na j� pi�? A je�li troch� domiesza� do piwa, to ceny na to piwo nie b�dzie! Nie dam i Sam wypij� No i pij�. Dzie�. Noc. Spuch�em ca�y, sta� na nogach nie mog�. Niedawno, wierzcie mi, panie, podszed�em do lustra i przerazi�em si� Patrz�, Bo�e m�j! Gdzie si� podzia� ojciec Cabani?! Jaka� bestia morska, o�miornica�� cala g�ba w kolorowych plamach. Raz czerwona. Raz sina. No tak, wymy�li�em wod� sztukmistrzowsk�, co si� zowie�

Splun�� na si� i poszura� nog� pod �aw�, jakby rozcieraj�c �lin�. Potem spyta� nagle:

��Jaki dzi� mamy dzie�?

��Wigili� K�ty Sprawiedliwego�� odpowiedzia� Rumata.

��A dlaczego nie ma s�o�ca.

��Poniewa� jest noc.

��Znowu noc�� zaskrzecza� sm�tnie ojciec Cabani i upad� twarz� w nie dojedzone resztki.

Rumata, pogwizduj�c przez z�by, przygl�da� mu si� d�u�sz� chwil�, wreszcie wydosta� si� zza sto�u i poszed� do kom�rki. Tam, pomi�dzy stosem brukwi a stosem opi�ek, po�yskiwa� szklanymi rurkami masywny agregat ojca Cabani, do p�dzenia spirytusu�� zadziwiaj�cy tw�r urodzonego in�yniera, instynktownego chemika i mistrzowskiego dmuchacza szk�a. Rumata dwukrotnie obszed� doko�a �machin� piekieln��, po czym namaca� w ciemno�ciach �om i kilka razy grzmotn�� w ni� z rozmachem, nie wybieraj�c specjalnie miejsca. W kom�rce zadzwoni�o, zabulgota�o Ohydny smr�d skwa�nia�ych wys�odzin uderzy� w nos.

Chrz�szcz�c obcasami po t�uczonym szkle Rumata przecisn�� si� w najdalszy k�t i zapali� latark� elektryczn� Pod kupa rupieci sta� tam w solidnej kasie pancernej ma�y syntetyzator polowy �Midas�. Rumata rozrzuci� rupiecie, wykr�ci� na tarczy kombinacj� cyfr i podni�s� pokryw� kasy. Nawet w bia�ym �wietle latarki syntetyzator po�r�d tej masy �mieci sprawia� do�� dziwne wra�enie. Rumata wsypa� do lejka wlotowego kilka �opat opi�ek i syntetyzator cichutko za�piewa� wtaczaj�c automatycznie tablic� indykatora. Rumata czubkiem botforta przysun�� zardzewia�e wiadro do rynienki wylotowej, i oto w sekund� p�niej�� dzy�, dzy�, dzy�!�� posypa�y si� na zgniecione blaszane dno z�ote kr��ki z arystokratycznym profilem Pica Sz�stego, kr�la Arkanaru.

Rumata przeni�s� ojca Cabani na skrzypi�c� prycz� �ci�gn�� mu z n�g trzewiki, obr�ci� go na prawy bok przykry� wylinia�� sk�r� jakiego� dawno wymar�ego zwierza. Podczas tych zabieg�w ojciec Cabani obudzi� si� na chwil�. Nie by� w stanie si� poruszy� ani zebra� my�li. Poprzesta�, wi�c na od�piewaniu kilku strofek ze znajduj�cego si� na indeksie romansu �wieckiego i zaraz pot�nie zachrapa�.

Rumata sprz�tn�� ze sto�u, zami�t� pod�og� i przetar� szyb� jedynego okna, poczernia�a od brudu oraz eksperyment�w chemicznych, kt�re ojciec Cabani przeprowadza� na parapecie. Za odrapanym piecem znalaz� beczk� spirytusu i wyla� jej zawarto�� do szczurzej dziury. Wreszcie napoi� chamacharskiego ogiera, nasypa� mu owsa z torby u siod�a, umy� si� i siad� w oczekiwaniu wpatruj�c si� w kopc�cy p�omyk lampy oliwnej. Sz�sty ju� rok p�dzi� ten dziwny podw�jny �ywot i, rzec mo�na, przywyk� do niego ca�kowicie, a jednak od czasu do czasu, na przyk�ad w tej chwili, zjawi�a si� nag�a my�l, �e w gruncie rzeczy nie ma �adnego zorganizowanego bestialstwa ani napieraj�cej szaro�ci, odbywa si� tylko dziwaczny spektakl teatralny, w kt�rym on, Rumata, gra g��wn� rol�. I �e lada moment, po jakiej� wyj�tkowo celnej jego replice, zerw� si� huczne brawa i zasiadaj�cy w lo�ach koneserzy z Instytutu Historii Eksperymentalnej zaczn� wo�a� z zachwytem: �Znakomicie, Anton! Genialnie! Brawo, Tolek!� Bezwiednie powi�d� wzrokiem doko�a lecz zamiast przepe�nionej sali by�y tylko czarne, omsza�e �ciany z go�ych bierwion pokrytych nawarstwieniami kopciu. Na podw�rzu zar�a� cichutko i stukn�� kopytami chamacharski ogier. Rozleg� si� niski, jednostajny warkot, do �ci�ni�cia w gardle znajomy i absolutnie tu niewiarygodny. Rumata nas�uchiwa� z p�otwartymi ustami. Warkot usta�, j�zyczek p�omienia nad kagankiem zakoleba� si� i rozb�ysn�� silniej. Rumata zacz�� podnosi� si� z �awy i r�wnocze�nie z nocnej ciemno�ci wszed� do izby don Condor, S�dzia Generalny i Stra�nik Wielkiej Piecz�ci republiki handlowej Soan, wiceprezes Konferencji Dwunastu Negocjant�w oraz kawaler Orderu Prawicy Mi�osiernej.

Rumata skoczy�, omal nie przewr�ciwszy �awy. Chcia� Podbiec, u�cisn�� go, uca�owa� w oba policzki, ale ju� nogi zgodnie z etykiet� same ugi�y si� w kolanach, ostrogi zad�wi�cza�y uroczy�cie, prawa r�ka opisa�a szeroki p�okr�g od serca w bok, a g�owa pochyli�a si� tak nisko, �e broda uton�a w pienistych koronkach kryzy. Don Condor zerwa� aksamitny beret ze zwyk�ym podr�nym pi�rem, po�piesznie, jakby odganiaj�c komary, machn�� nim przed Rumat�, po czym rzuciwszy beret na st�, obiema r�kami rozpi�� pod szyj� klamry p�aszcza. P�aszcz jeszcze sp�ywa� powoli z jego plec�w na ziemi�, a on ju� siedzia� na �awie szeroko rozstawiwszy nogi, lew� r�k� podparty pod bok, praw� za� obejmuj�c r�koje�� z�oconego miecza, wbitego w zbutwia�e deski pod�ogi. By� ma�ego wzrostu, chudy, twarz mia� w�sk�, blad� i du�e wypuk�e oczy. Czarne w�osy ujmowa�a taka sama, jak u Rumaty, masywna z�ota obr�cz z wielkim zielonym kamieniem mi�dzy brwiami.

��Jest pan sam, don Rumata?�� zapyta� ostro.

��Sam, szlachetny panie�� odpowiedzia� melancholijnie Rumata.

Ojciec Cabani przem�wi� nagle grubym i trze�wym g�osem: �Szlachetny don Reba! Pan jeste� obrzydliw� hien���

Don Condor nie odwr�ci� g�owy.

��Przylecia�em�� oznajmi�.

��Miejmy nadziejꠗ rzek� don Rumata�� �e pana nie widzieli.

��Legenda wi�cej, legenda mniej�� w g�osie don Condora brzmia�a irytacja.�� Nie mam czasu na konne podr�e. Co si� sta�o z Budachem? Gdzie� on si� podzia�? Niech�e pan usi�dzie, don Rumata, bardzo prosz�. Boli mnie kark.

Rumata siad� pos�usznie na �awie.

��Budach znikn��. Czeka�em na niego na Uroczysku Ci�kich Mieczy. Tymczasem zjawi� si� tylko jakowy� oberwaniec, wymieni� has�o i odda� mi worek z ksi��kami. Czeka�em jeszcze dwa dni, po czym skontaktowa�em si� z don Hugiem i otrzyma�em od niego informacj�, �e odprowadzi� Budacha do samej granicy i �e Budachowi towarzyszy pewien szlachcic ca�kowicie godny zaufania jako �e straciwszy maj�tek w karty, zaprzeda� si� don Hugowi dusz� i cia�em. St�d wniosek, �e Budach znikn�� gdzie� w Arkanarze. To wszystko, co wiem.

��Niewiele pan wie�� mrukn�� don Condor.

��W tej chwili nie o Budacha mi chodzi�� odpar� Rumata.�� Je�li �yje, znajd� go i wyci�gn�. Ju� ja to potrafi�. Chcia�em z panem pom�wi�, o czym innym. Jeszcze raz zwr�ci� pa�sk� uwag� na to, �e sytuacja w Arkanarze wykracza ju� poza ramy teorii podstawowej.�� Na twarzy don Condora pojawi� si� kwa�ny wyraz.�� Zaraz, sekund�, prosz� mnie wys�ucha�. Czuj�, �e drog� radiow� nigdy nie zdo�am si� z panem porozumie�. A w Arkanarze zasz�y wielkie zmiany! Powsta� jaki� nowy, systematycznie dzia�aj�cy czynnik. Wygl�da na to, �e don Reba �wiadomie szczuje na uczonych ca�� szaro�� w kr�lestwie. Wszyscy, kt�rzy bodaj troch� wyrastaj� ponad przeci�tny szary poziom, s� zagro�eni. Niech pan mnie wys�ucha, don Condor, to nie s� emocje, to s� fakty. Je�eli kto� jest cz�owiekiem wykszta�conym, inteligentnym, m�wi ciekawie, wreszcie nie pije wina�� grozi mu niebezpiecze�stwo. Pierwszy lepszy sklepikarz ma prawo zaszczu� go cho�by na �mier�. Setki, tysi�ce ludzi s� wyj�te spod prawa. Boj�wkarze wy�apuj� ich i wieszaj� przy drogach. G�ow� w d�, nagich� Wczoraj na mojej ulicy zadeptali buciorami jakiego� starca, dowiedziawszy si�, i� jest o�wiecony. Deptali podobno dwie godziny i pot im �cieka� z t�pych zwierz�cych mord��� Rumata opanowa� si� i doko�czy� ju� spokojnie:�� Jednym s�owem, w Arkanarze nie pozostanie wkr�tce ani jeden �wiat�y cz�owiek. Jak na obszarze �wi�tego Zakonu po rzezi barka�skiej.

Don Condor przygl�da) mu si� badawczo, sznuruj�c usta.

��Nie podobasz mi si�, Anionie�� rzek� po rosyjsku.

��Mnie te� nie podoba si� wiele rzeczy�� odparowa� Rumata.�� Nie podoba mi si�, �e sami zwi�zali�my sobie r�ce i nogi takim a nie innym ustawieniem problemu. Nie podoba mi si�, �e nazywa si� on Problemem Bezkrwawego Oddzia�ywania. Albowiem w moich warunkach oznacza to naukowo uzasadnion� bezczynno��! Znam z g�ry wszystkie pa�skie kontrargumenty! Znam tak�e teori�. Ale tu nie ma �adnej teorii, tu jest typowo faszystowska praktyka, tu bestie bez ustanku zabijaj� ludzi! Tu wszystko jest bezowocne. Brakuje wiedzy, a z�oto traci warto��, poniewa� si� sp�nia.

��Nie gor�czkuj si� tak, Antonie. Wierz� ci, �e sytuacja w Arkanarze jest zupe�nie wyj�tkowa, ale z drugiej strony mog� i�� o zak�ad, �e nie masz �adnej konstruktywnej propozycji.

��Istotnie�� zgodzi� si� Rumata�� nie mam konstruktywnych propozycji. Bardzo mi jednak trudno utrzyma� si� w ryzach.

��Antonie�� powiedzia� don Condor.�� Jest nas dwustu pi��dziesi�ciu na tej planecie. Wszyscy trzymaj� si� w ryzach i wszystkim przychodzi to z wielk� trudno�ci� Najbardziej do�wiadczeni przebywaj� tu ju� dwadzie�cia dwa lata. Przylecieli wy��cznie jako obserwatorzy. Zabroniono im w og�le w cokolwiek ingerowa�. Wyobra� to sobie przez chwil�: zabroniono w og�le. Nie mieliby nawet prawa ocali� Budacha. Nawet gdyby go w ich oczach mia�d�ono buciorami.

��Nie powinien pan m�wi� do mnie jak do dziecka.

��Bo pan jest niecierpliwy jak dziecko. A trzeba by� nies�ychanie cierpliwym.

Rumata u�miechn�� si� gorzko.

��Przez ten czas, gdy my b�dziemy wyczekiwa�, przymierza� si� i szykowa栗 powiedzia��� bestie b�d� co dzie�, co minut� unicestwia� ludzi.

Pos�uchaj, Antonie. We wszech�wiecie s� tysi�ce planet, na kt�re jeszcze nie przybyli�my i na kt�rych historia toczy si� w�asn� kolej�.

��Ale tu ju� przybyli�my!

��Tak, to prawda. Przybyli�my jednak po to, by pom�c tej ludzko�ci, a nie zaspokaja� sw�j s�uszny gniew. Je�eli czujesz si� zbyt s�aby, odejd�. Wracaj do domu. W ko�cu naprawd� nie jeste� dzieckiem i wiedzia�e�, co tu zobaczysz.

Rumata milcza�. Don Condor, nagle oklapni�ty i postarza�y, przeszed� si� ko�o sto�u ci�gn�c miecz za r�koje��, Jak lask�, i smutno kiwaj�c nosem.

��Rozumiem to dobrze�� powiedzia�.�� Przecie� ja to wszystko prze�y�em. By� czas, �e poczucie bezsi�y i w�asne pod�o�ci wydawa�o mi si� czym� najstraszniejszym. Niekt�rzy, co s�absi, wariowali od tego, odsy�ano ich na Ziemi� i teraz przechodz� kuracj�. Pi�tnastu lat potrzebowa�em, m�j drogi, by zrozumie�, co jest najstraszniejsze. Straci� ludzkie oblicze, Antonie. Zbruka� dusz�, sta� si� zatwardzia�ym. Jeste�my tu jak bogowie, Antonie, i musimy by� m�drzejsi od tych bog�w z legend, kt�rych tutejszy lud tworzy na obraz sw�j i podobie�stwo. A przecie� chodzimy brze�kiem trz�sawiska. Powinie ci si� noga i wpadasz w b�oto, kt�rego przez ca�e �ycie nie zmyjesz. Goran Iruka�ski w �Historii przybycia� pisa�: �Kiedy B�g zst�piwszy z nieba, wyszed� do ludu z Bagien Pita�skich, nogi mia� unurzane w b�ocie�.

��I za to w�a�nie Gorana spalili�� rzek� Rumata pos�pnie.

��Tak, spalili. A to odnosi�o si� do nas. Jestem tu od pi�tnastu-lat, m�j drogi. Ju� nawet sny o Ziemi przesta�y mnie nawiedza�. Kiedy�, grzebi�c w papierach, znalaz�em fotografi� kobiety i d�ugo nie mog�em sobie przypomnie�, kto to taki. Co pewien czas u�wiadamiam sobie z nag�ym przera�eniem, �e ju� od dawna nie jestem pracownikiem Instytutu, lecz jego muzealnym eksponatem, generalnym s�dzi� feudalnej republiki handlowej i �e jest w muzeum sala, w kt�rej nale�y mnie umie�ci�. To koszmarne tak wej�� w rol�. W ka�dym z nas szlachecki fuzel walczy z komunardem. i wszystko doko�a pomaga temu fuzlowi, a komunard sam jak palec�� od Ziemi dzieli go tysi�c lat i tysi�c parsek�w.�� Don Condor zamilk� patrz�c na swoje kolana.�� Tak to wygl�da, Antonie�� g�os jego nabra� twardych nut.�� Pozostaniemy komunardami.

On nic nie rozumie. Bo i sk�d mo�e rozumie�? Jemu si� powiod�o, nie wie, co to znaczy szary terror, kim jest don Reba. Wszystko, czego by� �wiadkiem w ci�gu pi�tnastu lat pracy na tej planecie, mie�ci si� b�d� co b�d� w ramach teorii podstawowej. I kiedy m�wi� o faszyzmie, o szarych szturmowcach, o aktywizacji mieszcza�stwa, on przyjmuje to jako okre�lenia czysto emocjonalne. �Niech Pan nie robi �art�w z terminologi�, Antonie! Chaos terminologiczny poci�ga za sob� niebezpieczne nast�pstwa�. On za ,nic nie mo�e poj��, �e obecny poziom �redniowiecznego bestialstwa to szcz�liwe wczoraj Arkanaru. Don Reba to wed�ug niego kto� w rodzaju ksi�cia Richelieu. m�dry i dalekowzroczny polityk broni�cy absolutyzmu przed feudaln� wolnizn�. Tylko ja jeden na ca�ej planecie widz� straszliwy cie� nadpe�zaj�cy na ten kraj, ale c� z tego, gdy nie mog� rozpozna�, czyj to cie� i po co� Jak�e wi�c mam go przekona�, skoro on lada chwila, czytam to z jego oczu, wy�le mnie na leczenie na Ziemi�.

��Jak si� miewa czcigodny Sinda?�� zapyta�.

Don Condor przesta� �widrowa� go wzrokiem i burkn��:�� Dobrze, dzi�kuj� panu.�� A potem rzek�:�� Trzeba wreszcie dok�adnie u�wiadomi� sobie, �e ani ty, ani ja, ani �aden z nas nie ujrzy konkretnych owoc�w swojej pracy. Nie jeste�my fizykami, lecz historykami. Nasza jednostka czasu to nie sekunda, lecz wiek, a nasza praca to nawet nie zasiew, my tylko przygotowujemy gleb� pod zasiewy. A tu przybywaj� z Ziemi� entuzja�ci, psiakrew� Sprinterzy z kr�tkim oddechem�

Rumata u�miechn�� si� krzywo i zacz�� bez potrzeby podci�ga� botfordy. Sprinterzy. Tak, bywali sprinterzy.

Dziesi�� lat temu Stefan Or�owski, on�e don Capada, dow�dca kompanii kusznik�w jego cesarskiej mo�ci, gdy torturowano publicznie osiemna�cie estorskich wied�m, rozkaza� swym �o�nierzom otworzy� ogie� do siepaczy, zar�ba� s�dziego oraz dw�ch komornik�w, po czym zosta� wzi�ty na kopie przez stra� pa�acow�. Wij�c si� w m�kach przed�miertnych krzycza�: �Wszak lud�mi jeste�cie! Bijcie ich, bijcie!��� ale ma�o kto s�ysza� jego s�owa w�r�d wrzask�w t�umu: �Ognia! Podsyci� ogie�!��

Mniej wi�cej w tym czasie na drugiej p�kuli Karl Rosenblum, jeden z najwi�kszych znawc�w wojen ch�opskich w Niemczech i we Francji, on �e handlarz we�n� Pani-Pa, wywo�a� powstanie ch�op�w muryskich, zdoby� szturmem dwa miasta i zgin�� od strza�y w ty� g�owy, gdy usi�owa� po�o�y� kres grabie�om. �y� jeszcze, gdy przyleciano po niego helikopterem, ale m�wi� nie m�g�, tylko patrzy� ze skruch� i zdziwieniem wielkimi b��kitnymi oczami, z kt�rych bez przerwy p�yn�y �zy� �

A na kr�tko przed przybyciem Rumaty �wietnie zakonspirowany przyjaciel-konfident tyrana kajsa�skiego (Jeremi Tafnat, specjalista od historii reform rolnych) nagle ni st�d ni zow�d dokona� przewrotu pa�acowego, przej�� w�adz�, w ci�gu dw�ch miesi�cy usi�owa� zaprowadzi� Zloty Wiek, uparcie nie reaguj�c na gniewne interpelacje s�siad�w i Ziemi, zas�u�y� na s�aw� ob��ka�ca, szcz�liwie unikn�� o�miu zamach�w, wreszcie zosta� porwany przez brygad� awaryjn� pracownik�w Instytutu i �odzi� podwodn� przewieziony do bazy na wyspie pod Biegunem Po�udniowym.

��I pomy�le� tylko!�� mrukn�� Rumata.�� Do dzi� ca�a Ziemia wyobra�a sobie, �e najbardziej skomplikowanymi problemami zajmuje si� fizyka zerowa�

Don Condor podni�s� g�ow�.

��No, nareszcie!�� powiedzia� cicho.

Zastuka�y kopyta, histerycznie zar�a� chamacharski ogier, kto� zakl�� soczy�cie z wyra�nym akcentem iruka�skim. W drzwiach ukaza� si� don Hug, starszy komorzy jego ekscelencji ksi�cia Irukanu, gruby, rumiany, z zawadiacko podkr�conym w�sem, u�miechni�ty od ucha do ucha i weso�o b�yskaj�cy ma�ymi oczkami spod pukli kasztanowatej peruki, i zn�w Rumata w pierwszym odruchu chcia� pochwyci� go w obj�cia, bo wszak�e by� to Paszka, ale don Hug wypr�y� si� nagle, na jego twarzy rozla�a si� ckliwa s�odycz, zgi�� si� z lekka i z�o�ywszy wargi w ryjek przycisn�� do piersi kapelusz. Rumata spojrza� przelotnie na Aleksandra Wasiliewicza. Ale tamten znikn��. Na �awie siedzia� S�dzia Generalny i Stra�nik Wielkiej Piecz�ci z nogami szeroko rozstawionymi, z lew� r�k� wspart� na biodrze i praw� obejmuj�c� r�koje�� z�oconego miecza.

Bardzo pan si� sp�ni�, don Hug�� powiedzia� nieprzyjemnym tonem.

��Tysi�ckrotnie przepraszam!�� wykrzykn�� don Hug podchodz�c p�ynnym krokiem do sto�u.�� Kln� si� na rachityzm mego ksi�cia, �e przeszkodzi�y mi nieprzewidziane okoliczno�ci! Cztery razy zatrzymywa� mnie patrol jego kr�lewskiej mo�ci, w�adcy Arkanaru, i dwa razy bi�em si� z jakimi� chamami.�� Eleganckim gestem podni�s� lew� r�k� owini�t� zakrwawion� chust�.�� A propos, szlachetni panowie, czyj to helikopter stoi za chat�?

��M�j�� odpar� swarliwie don Condor.�� Ja nie mam czasu na b�jki na drogach.

Don Hug skwitowa� to mi�ym u�miechem i siad�szy okrakiem na �awie oznajmi�:

��Ot�, szlachetni panowie, rzeczywisto�� nakazuje nam stwierdzi�, i� doktor wszech nauk Budach znikn�� w tajemniczy spos�b gdzie� mi�dzy granic� iruka�sk� a Uroczyskiem Ci�kich Mieczy�

Ojciec Cabani poruszy� si� nagle na swoim �o�u.

��Don Reba�� wym�wi� basem nie budz�c si� ze snu�� Zostawcie Budacha mnie�� powiedzia� z rozpacz� Rumata.�� i spr�bujcie mimo wszystko co� zrozumie�.

Rumata drgn�� i otworzy� oczy. By� ju� dzie�. Pod oknami wybuch�a jaka� uliczna awantura. Kto�, zapewne wojskowy, wrzeszcza�: ,,Ty �-�ajdaku! Zli�esz to b�oto j�zorem! (Mi�e dzie� dobry!�� pomy�la� Rumata.) Milcze�!� Bo na grzbiet �wi�tego Miki, wyprowadzisz mnie z r�wnowagi!� Drugi g�os. gruby i ochryp�y, dudni�, �e na tej ulicy trzeba patrze� pod nogi. �Nad ranem deszczyk spad�, a brukowali j� sami, wiecie kiedy, szlachetny panie���� �On mnie tu b�dzie uczy�, gdzie mam patrze�!���� Pu��cie mnie lepiej, szlachetny panie, nie ci�gnijcie za koszulꅔ�� �On mnie tu b�dzie uczy��� Rozleg�o si� g�o�ne kla�ni�cie. Prawdopodobnie by� to ju� drugi policzek, pierwszy obudzi� Rumat�. �Nie bijcie mnie, szlachetny panie���� dudni� g�os na dole.

Znajomy g�os, kto to mo�e by�? Chyba don Tameo. Trzeba b�dzie dzi� przegra� do niego z powrotem t� chamacharsk� chabet�. Ciekawe, czy kiedykolwiek stan� si� znawc� koni? Co prawda, my, Rumatowie Estorscy, od wiek wiek�w nie znali�my si� na koniach. Znamy si� za to na wielb��dach bitewnych. Dobrze, �e w Arkanarze nie ma wielb��d�w. Rumata przeci�gn�� si�, a� chrupn�o mu w stawach, namaca� u wezg�owia pleciony jedwabny sznur i szarpn�� za� kilka razy. W g��bi domu zad�wi�cza�y dzwonki. Ch�opiec z pewno�ci� przys�uchuje si� awanturze�� pomy�la� Rumata. M�g�bym wsta� i ubra� si� sam, ale po co ma ogl�da� takie obrazki. Wyzwiska by�y coraz g�o�niejsze. Jak wielka jest pot�ga j�zyka! Nieprawdopodobna entropia. Oby go tylko don Tameo nie zasiek)� Ostatnio pojawili si� w gwardii amatorzy, kt�rzy g�osz�, �e do szlachetnej walki s�u�y im tylko jeden miecz, drugiego za� u�ywaj� specjalnie przy �apankach ulicznych, a te dzi�ki staraniom don Reby nadzwyczaj rozpleni�y si� w s�awetnym Arkanarze. Don Tameo, zreszt�, nie z takich� Tch�rzem podszyty, no i polityk znany�

Obrzydliwo��, gdy dzie� zaczyna si� od don Tamea� Rumata usiad� obejmuj�c r�kami kolana pod wykwintn� puszyst� ko�dr�. Zjawia si� poczucie o�owianej szaro�ci, mimo woli cz�owiek zaczyna melancholijnie rozmy�la� o tym, jak bardzo jeste�my s�abi i n�dzni w obliczu pewnych okoliczno�ci� Na Ziemi nawet nam to nie przychodzi do g�owy. Tam jeste�my zdrowi, pewni siebie faceci, kt�rzy przeszli kondycjonowanie psychiczne i s� na wszystko przygotowani. Mamy nerwy jak postronki�� umiemy nie odwraca� si�, gdy kogo� bij� lub u�miercaj�. Jeste�my niezwykle odporni�� potrafimy wytrzymywa� wynurzenia najbardziej beznadziejnych kretyn�w Zapomnieli�my o wstr�cie, zadowalaj� nas naczynia, kt�re zgodnie ze zwyczajem daje si� wyliza� psom, a potem, �eby by�o �adniej, przeciera brudn� po��. My, wielcy impersonatorzy, nawet we �nie nie m�wimy j�zykami Ziemi. Posiadamy niezawodn� bro� podstawow� teori� feudalizmu wypracowan� w ciszy gabinet�w i pracowni, w kurzu wykopalisk, w powa�nych dyskusjach�

Szkoda tylko, �e don Reba nie ma poj�cia o tej teorii. Szkoda, �e zaprawa psychologiczna z�azi z nas jak opalenizna, wpadamy w kra�cowo�ci, jeste�my zmuszeni do ci�g�ych �wicze�: �Zaci�nij z�by i pami�taj, �e� zamaskowanym bogiem, �e oni nie wiedz�, co czyni�, prawie �aden z nich nie ponosi winy, dlatego te� powiniene� by� cierpliwy i wyrozumia�y�� Okazuje si�, �e �r�d�a humanizmu w naszych duszach, niewyczerpane, zdawa�oby si�, na Ziemi, wysychaj� z zastraszaj�c� szybko�ci�. �wi�ty Miko, przecie� tam na Ziemi byli�my naprawd� humanistami, naszym ko��cem moralnym by� humanizm, w uwielbieniu Cz�owieka, w naszej mi�o�ci do niego byli�my bliscy antropocentryzmu, o tu nagle spostrzegamy z przera�eniem, �e nie Cz�owieka kochali�my, lecz jedynie komunarda, Ziemianina r�wnego nam� Coraz cz�ciej chwyta�y si� na my�li: �Do�� tego, albo� to s� ludzie? Albo� zdolni s� sta� si� nimi chocia�by z czasem?� i wtedy przypominamy sobie takich, jak Kira, Budach, Arata Garbaty, jak wspania�y baron Pampa, i wstyd nas ogarnia. i to te� jest uczucie dziwne, nieprzyjemne, i co najwa�niejsze�� nie przynosi ulgi�

Dosy� ju� o tym, pomy�la� Rumata. Przynajmniej z rana. Niech diabli porw� don Tamea!� Nagromadzi�o si� w duszy zniech�cenie i jak mu da� upust w takiej samotno�ci. Ot� to, w samotno�ci! Czuj�c si� tacy silni i pewni siebie, czy przypuszczali�my, �e znajdziemy si� tu osamotnieni? Przecie� nikt nam nie uwierzy! Anton, bracie, co si� z tob� dzieje? O trzy godziny lotu na zach�d jest Aleksander Wasiliewicz, z�oty cz�owiek i przy tym m�dry, na wschodzie�� Paszka, siedem lat na jednej �awie szkolnej, wierny, pe�en humoru przyjaciel. Po prostu rozklei�e� si�, Tolek. No c�, szkoda, s�dzili�my, �e jeste� mocniejszy, ale ka�demu mo�e si� to zdarzy�. Robota piekielna, rozumiemy dobrze. Wracaj wi�c na Ziemi�, odpoczniesz, popracujesz nad teori�, a p�niej zobaczymy.

A tak na marginesie, to Aleksander Wasiliewicz jest czystej wody dogmatykiem. Skoro teoria podstawowa nie przewiduje szarych (,,Ja, m�j drogi,, w ci�gu pi�tnastu lat pracy takich uchybie� od teorii nie zauwa�y�em��), to znaczy, �e szarzy mi si� tylko uroili. A skoro zaczynam mie� urojenia, to znaczy, �e nerwy mi nawali�y i trzeba mnie wys�a� na odpoczynek. �No dobrze, obiecuj�, �e sam sprawdz� i wtedy powiem swoje zdanie. Ale na razie, don Rumata, bardzo prosz�, �adnych eksces�w�� Pawe� za�, przyjaciel z lat dziecinnych, erudyta, studnia informacji zapu�ci� si� na ca�ego w histori� dw�ch planet i bez trudu dowi�d�, �e szary ruch jest tylko zwyk�ym wyst�pieniem mieszczan przeciwko baronom. �Wpadn� zreszt� w tych dniach do ciebie i zobacz�. Szczerze m�wi�c, troch� mi nieprzyjemnie z powodu Budacha�� Dzi�kuj� i za to! Wystarczy! Zajm� si� Budachem, je�li do niczego innego nie jestem zdolny.

Wielce uczony doktor Budach. Rdzenny Iruka�czyk, znakomity medyk, kt�rego ksi��� Irukanu omal nie obdarzy� szlachectwem, ale si� rozmy�li� i zamkn�� go w wie�y. Najwybitniejszy w Imperium specjalista toksykolog. Autor znanego powszechnie traktatu ,,O zio�ach i innych ro�linach mog�cych sta� si� tajemn� przyczyn� b�lu, rado�ci i ukojenia, jak te� o �linie i sokach gad�w, paj�k�w i go�ego ody�ca Y, takowe oraz inne w�a�ciwo�ci posiadaj�cych�. Cz�owiek bez w�tpienia nieprzeci�tny, prawdziwy humanista, g��boko inteligentny i bezinteresowny�� ca�y jego maj�tek stanowi� worek z ksi��kami. Komu� wi�c mog�e� si� przyda�, doktorze Budach, w tej ponurej, nieo�wieconej krainie, ton�cej w krwawym grz�zawisku spisk�w i chciwo�ci?

Przypu��my, �e �yjesz i znajdujesz si� w Arkanarze. Niewykluczone te�, �e schwytali ci� barbarzy�scy rabusie, kt�rzy zbiegli, z odn�g Czerwonego P�nocnego pasma g�r. W takim przypadku don Condor zamierza skomunikowa� si� z naszym przyjacielem Szusztuletidowodusem, specjalist� od historii kultur pierwotnych, kt�ry pracuje obecnie jako szaman-epileptyk u wodza o czterdziestopi�ciozg�oskowym imieniu. Je�li jednak przebywasz w Arkanarze, to przede wszystkim mog�y ci� schwyta� nocne psy go�cze Wagi Ko�a. Nawet nie schwyta�, raczej zagarn��, gdy� g��wn� zdobycz� by� dla nich tw�j przewodnik, szlachetny don, kt�ry zgra� si� do ostatniego szel�ga. W ka�dym razie oni ci� nie zabij�, Waga Ko�o jest na to zbyt chytry.

M�g� ci� r�wnie� z�apa� jaki� g�upi baron. Bez �adnej z�ej intencji, po prostu z nud�w i hipertroficznej go�cinno�ci. Zachcia�o mu si� wsp�biesiadowa� ze szlachetnie urodzonym rozm�wc�, wys�a� wi�c na drog� swych dru�ynnik�w i zaci�gn�� do zamku twego przewodnika. B�dziesz wi�c siedzia� w �mierdz�cej czeladnej, dop�ki panowie nie spij� si� na um�r i nie rozejd� si� w ko�cu. W tej sytuacji te� nic ci nie grozi.

Ale s� jeszcze zaszyte gdzie� w Zgni�ojarze resztki niedawno rozbitej armii ch�opskiej don Ksi i Perty Kr�gos�upa kt�rych podkarmia teraz cichaczem sam nasz wielki don Reba na wypadek bardzo realnych komplikacji z baronami. Ci zupe�nie nie znaj� lito�ci i lepiej o nich nie my�le�. Jest jeszcze don Satarina, rodowity arystokrata, licz�cy ponad sto lat i ca�kowicie zdziecinnia�y. Jego r�d Pozostaje na stopie wojennej z rodem ksi���t Iruka�skich, wi�c od czasu do czasu pobudzaj�c si� do aktywno�ci zaczyna wy�apywa� wszystko, cokolwiek przekracza granic� iruka�sk�. Jest bardzo niebezpieczny, gdy� w momencie ataku p�cherzyka ��ciowego zdolny jest do wydawania takich rozkaz�w, �e grabarze nie nad��aj� wywozi� zw�ok z jego loch�w.

I wreszcie rzecz najwa�niejsza. Nie dlatego, �e taka gro�na, lecz �e najbardziej prawdopodobna. Szare patrole don Reby. Szturmowcy na go�ci�cach. Mog�e� wpa�� im w �apy przypadkowo i wtedy nale�y liczy� na rozwag� i zimn� krew twego przewodnika. Ale co, je�li don Reba interesuje si� tob�? On miewa zaskakuj�ce zainteresowania� Szpiedzy mogli mu donie��, �e b�dziesz przeje�d�a� przez Arkanar, wi�c wystano patrol pod dow�dztwem gorliwego szarego oficera, szaraczkowego b�karta, i oto siedzisz teraz w kamiennym worku pod Weso�� Wie�a.

Rumata jeszcze raz szarpn�� niecierpliwie za sznur Drzwi sypialni otworzy�y si� z obrzydliwym skrzekiem i na progu stan�� s�u��cy, m�odziutki ch�opak, chudy i ponury. Na imi� mia� Uno, a jego losy mog�yby pos�u�y� za temat do ballady. Sk�oni� si� nisko i szuraj�c zdeptanymi trzewikami podszed� do ��ka i postawi� na stoliku tac� z listami, kaw� oraz grudka, aromatycznej kory do czyszczenia i zarazem wzmacniania z�b�w Rumata spojrza� na niego gniewnie'

��Czy ty kiedykolwiek nasmarujesz te drzwi? Ch�opiec milcza� wpatruj�c si� w pod�og�. Rumata odrzuci� ko�dr�, spu�ci� z ��ka nogi i si�gn�� do tacy.

��My�e� si� dzisiaj?�� zapyta�.

Ch�opak zn�w nic nie odpowiedzia� i zacz�� chodzie po pokoju zbieraj�c rozrzucon� odzie�.

��Zdaje si�, �e ci� pyta�em, czy my�e� si� dzisiaj?�� rzek� Rumata otwieraj�c pierwszy list.

��Woda grzech�w nie zmyje�� mrukn�� ch�opak.�� Czy to ja jestem szlachcic, �eby si� my�?

��A co ci opowiada�em o mikrobach?

Uno powiesi� zielone spodnie na por�czy fotela i prze �egna� si� szybko, odp�dzaj�c z�ego ducha.

��Trzy razy modli�em si�. w nocy. To jeszcze ma�o?

��Ba�wan jeste��� rzek� Rumata i zacz�� czyta� list. Pisa�a donna Okana, dama dworu, najnowsza faworyta don Reby. Prosi�a, by Rumata odwiedzi� jq dzi� wieczorem, �czule t�skni�c��. Postscriptum otwarcie wyjawia� czego autorka listu si� po tej wizycie spodziewa. Rumata zaczerwieni� siej mimo woli. Obejrzawszy si� ukradkiem na ch�opca, mrukn��:

��No, no, w rzeczy samej�

Nad tym warto by�o si� zastanowi�. Wizyta przejmowa�a go wstr�tem, zlekcewa�enie zaprosin by�oby g�upot�, gdy� donna Okana, wiedzia�a du�o. Wypi� duszkiem kaw� i w�o�y� do ust grudk� kory.

Nast�pna koperta z grubego papieru mia�a naruszona piecz�� ��kow�, widocznie list by� otwierany. Pisa� don Ripat, zdeklarowany karierowicz, lejtnant szarej roty galanteryjnik�w. Informowa� si� o zdrowie, wyra�a� przekonanie, i� szara sprawa zwyci�y, i prosi� o prolongat� d�ugu powo�uj�c si� na jakie� bzdurne okoliczno�ci. �Dobrze, dobrze���� mrukn�� Rumata, wzi�� ponownie kopert� i obejrza� j� z zaciekawieniem. Tak, zacz�li ju� stosowa� delikatniejsze metody. Znacznie delikatniejsze.

W trzecim li�cie kto� wyzywa� go na miecze z powodu donny Pytii, zgadza� si� jednak cofn�� wyzwanie, je�li Rumata zechce przedstawi� dowody, �e nic go z donn� Pyti� nie ��czy�o i nie ��czy. List by� standardowy�� zasadniczy tekst sporz�dzi� kaligraf, pozostawione puste miejsca wype�niono ko�lawym pismem z b��dami ortograficznymi, wstawiaj�c imiona i daty.

Rumata odrzuci� list i podrapa� r�k� pok�san� przez komary.

��No, szykuj mycie�� nakaza�.

Ch�opak znikn�� za drzwiami i po chwili zn�w si� ukaza� taszcz�c drewnian� bali� z wod�. Nast�pnie wybieg� jeszcze raz po drug� pust� bali� oraz dzban.

Rumata zeskoczy� z ��ka, �ci�gn�� przez g�ow� star� nocn� koszul� z misternym haftem r�cznym i wyj�� z pochwy wisz�ce u wezg�owia miecze. Ch�opak na wszelki wypadek stan�� za fotelem. Po�wiczywszy z dziesi�� minut wypady i parowanie, Rumata rzuci� miecze, nachyli� si� nad pust� bali� i zawo�a�: �Lej!� Mycie si� bez myd�a by�o nieprzyjemne, ale zd��y� si� ju� do tego Przyzwyczai�. Ch�opiec wylewa� mu dzban za dzbanem na kark, na g�ow� i przez ca�y czas zrz�dzi�: �U wszystkich jest zwyczajnie, po ludzku, tylko u nas r�ne cudactwa. Widziane to rzeczy, �eby my� si� w dw�ch naczyniach. W wychodku te� jaki� garnek wymy�lili� Co dzie� im dawaj czysty r�cznik� A sami nawet si� nie pomodl� tylko na golasa z mieczami lataj���

Rumata rozcieraj�c cia�o r�cznikiem, rzek� pouczaj�co:

Nie jestem jaki� tam wszawy baron, s�u�� u dworu. Dworzanin musi by� czysty i pi�knie pachnie�.

Jego kr�lewska mo�� akurat nie ma nic do roboty, tylko pana w�cha栗 odpar� ch�opak.�� Wszyscy wiedz�, �e kr�l dzie� i noc modli si� za nas grzesznych. A na przyk�ad don Reba nigdy si� nie myje. Sam s�ysza�em, jak ich lokaj opowiada�.

��Dobra, przesta� burcze栗 rzek� Rumata wk�adaj�c nylonowy podkoszulek.

Ch�opak patrzy� na jego czynno�ci nieprzychylnym okiem. Od dawna ju� w�r�d s�u�by arkanarskiej kr��y�y r�ne plotki o tej cz�ci garderoby jego pana. Gdy wci�ga� gatki, ch�opak odwr�ci� g�ow� i poruszy� wargami, jakby spluwaj�c od z�ego uroku.

Mimo wszystko warto by wprowadzi� w mod� doln� bieliznꠗ pomy�la� Rumata. By�oby to jednak mo�liwe, rzecz oczywista, tylko za po�rednictwem kobiet, a Rumata i w tej dziedzinie odznacza� si� niedopuszczalnie, jak na zwiadowc�, wybrednym smakiem. Kawaler i lekkoduch, obyty ze sto�ecznym stylem �ycia i zes�any za pojedynek o dam� serca na prowincj�, powinien mie� przynajmniej ze dwadzie�cia kochanek. Rumata dok�ada� heroicznych stara�, aby podtrzyma� t� swoj� reputacj�. Polowa jego agentury, zamiast zajmowa� si� w�a�ciwymi sprawami, szerzy�a o nim sensacyjne plotki, budz�ce zawi�� i nies�ychany podziw w�r�d arkanarskiej m�odzi gwardyjskiej. Dziesi�tki rozczarowanych dam, u kt�rych Rumata specjalnie przesiadywa� czytaj�c im wiersze do p�na w nocy (trzecie stra�e, braterskie cmokni�cie w policzek i skok z balkonu prosto w ramiona dow�dcy nocnego patrolu, znajomego oficera) opowiada�y sobie na wy�cigi o i�cie wielkomiejskich obyczajach kawalera z metropolii. Rumata p�yn�� na fali pr�no�ci tych g�upich i obrzydliwie rozpustnych bab, niemniej problem dolnej bielizny pozostawa� otwarty. O ile� �atwiej posz�o z chusteczkami do nosa! Zaraz na pierwszym balu Rumata wyci�gn�� zza mankietu wytworn� koronkow� chusteczk� i osusza� ni� wargi. Na nast�pnym dzielni gwardzi�ci ocierali ju� spocone twarze wi�kszymi lub mniejszymi kawa�kami materii w r�nych kolorach, ozdobionymi haftowanym monogramem. A po miesi�cu roi�o si� ju� od modnisi�w nosz�cych na zgi�tej w �okciu r�ce ca�e prze�cierad�a, kt�rych ko�ce szykownie wlok�y si� po ziemi.

Rumata wci�gn�� zielone spodnie i bia�� batystow� koszul� z zapranym ko�nierzykiem.

��Czy kto� tam czeka?�� spyta�.

��Golibroda�� odpowiedzia� ch�opiec.�� I w salonie siedz� jeszcze dwaj panowie, don Tameo i don Sera. Kazali poda� wino i r�n� w ko�ci. Czekaj� na pana ze �niadaniem.

Id�, przywo�aj golibrod�. Szlachetnych pan�w zawiadom, �e b�d� got�w lada chwila. Tylko nie b�d� ordynarny, zachowuj si� grzecznie�

�niadanie by�o niezbyt obfite, pozostawia�o miejsce na obiad, kt�ry nast�pi� niebawem. Podano pieczone mi�so suto przyprawione r�nymi ingrediencjami oraz psie uszy marynowane w occie. Do tego wina�� musuj�ce iruka�skie, g�ste, brunatne estorskie, bia�e soa�skie. Don Tameo, zr�cznie dziel�c dwoma kind�a�ami barani� nog�, uskar�a� si� na bezczelno�� ni�szych stan�w.

Mam zamiar z�o�y� raport Jego Kr�lewskiej Mo�ci�� oznajmi�.�� Szlachta ��da, aby ch�opom i rzemie�lniczej ha�astrze zabroniono pokazywa� si� w miejscach publicznych i na ulicach. Niech chodz� przez podw�rza i ty�ami zabudowa�. W przypadkach, kt�rych nie da si� unikn��, mianowicie przy dostawie do dom�w szlacheckich chleba, mi�s i wina, ch�op musi posiada� specjalne zezwolenie Ministerstwa Ochrony Ber�a.

��G��wka nie od parady!�� wymamla� z zachwytem don Sera, bryzgaj�c �lin� i sokiem z mi�sa.�� A wczoraj na dworze kr�lewskim��� i opowiedzia� naj�wie�sz� plotk�. Dama serca don Reby, frejlina Okana, przez nieuwag� nadepn�a kr�lowi na chor� nog�. Jego Kr�lewska Mo��, bardzo rozgniewany, rozkaza� don Rebie przyk�adnie ukara� przest�pczyni�, na co ten ostatni odpowiedzia� nawet nie mrugn�wszy powiek�: �Tak jest. Najja�niejszy Panie. Zaraz dzisiejszej nocy!� Omal nie p�k�em ze �miechu�� m�wi� don Sera trz�s�c g�ow��� a� oderwa�y mi si� dwa haczyki przy kamizeli�

��Protoplazma�� my�la� Rumata.�� Po prostu �ar�oczna rozmna�aj�ca si� protoplazma.

��Tak, tak, moi panowie�� powiedzia� g�o�no.�� Don Reba to cz�owiek wielkiego rozumu�

��Oho-ho!�� zawo�a� don Sera.�� Wr�cz niezwyk�ego! Najm�drsza g�owa w kr�lestwie!�

��Wybitny polityk!�� dorzuci� don Tameo z �arliwym naciskiem.

��Dzi� wydaje si� nie do wiary�� ci�gn�� Rumata z mi�ym u�miechem�� co si� o nim m�wi�o jeszcze rok temu. Pami�ta pan, don Tameo, jak dowcipnie wykpi� pan jego krzywe nogi?

Don Tameo zakrztusi� si� nagle, po czym jednym haustem opr�ni� szklanic� iruka�skiego.

��N-nie przypominam sobie��� mrukn��.�� A zreszt�, jaki tam ze mnie ironista�

��Tak by�o, tak�� potwierdzi� don Sera kiwaj�c z wyrzutem g�ow�.

��Ach, rzeczywi�cie!�� wykrzykn�� Rumata.�� Pan przecie� by� obecny przy tej rozmowie, don Sera! Pami�tam, pami�tam, don Tameo sypa� dowcipami, a pan �mia� si� do rozpuku, a� co� panu odlecia�o w garderobie�

Don Sera spurpurowia� i zacz�� si� g�sto, a niezdarnie t�umaczy�, k�ami�c przy tym jak z nut. Zdehumorowany don Tameo przypi�� si� do mocnego estorskiego, a �e, jak sam o�wiadczy�, �zacz�� przedwczoraj z rana i ani rusz nie mo�e przesta�, musieli go po wyj�ciu z domu prowadzi� z obu stron pod ramiona.

Dzie� by� pogodny, s�oneczny. Posp�lstwo t�oczy�o si�. przed domami gapi�c si�, na co tylko si� da�o, dzieciaki wrzeszcz�c i piszcz�c obrzuca�y si� b�otem, z okien wychyla�y si� �adniutkie mieszczki w czepeczkach, ruchliwe jak frygi s�u�ebne strzela�y w przelocie nie�mia�ym oczkiem spod rz�s, tote� humory zacz�y si� panom z wolna poprawia�. Don Sera bardzo zr�cznym chwytem zwali� z n�g jakiego� ch�opa i omal nie umar� ze �miechu obserwuj�c, jak tamten tarza si� w ka�u�y. Don Tameo, kt�ry odkry� nagle, �e bandolet z mieczami za�o�y� ty�em do przodu, wykrzykn�� �St�jcie!� i obracaj�c si� w k�ko usi�owa� przekr�ci� si� wewn�trz pasa. Z kamizeli don Sera zn�w co� odlecia�o. Rumata chwyci� za r�owe uszko przebiegaj�c� obok s�u�ebn� i poprosi�, by pomog�a don Tameowi. Wok� trzech szlachcic�w natychmiast zebra�a si� gromada gapi�w daj�cych s�u�ebnej rady, od kt�rych p�sowia�a jak piwonia, a z kamizeli don Sera sypa�y si� gradem klamerki, guziki i sprz�czki. Gdy ruszyli dalej, don Tameo zacz�� na ca�y g�os wyg�asza� uzupe�nienie do swego raportu, wskazuj�c w nim na konieczno�� �nie-zaliczania do stanu ch�opskiego oraz posp�lstwa prawdziwych �licznotek p�ci �e�skiej�. Nagle zagrodzi� im ca�� szeroko�� ulicy wielki w�z na�adowany garnkami. Don Sera obna�y� obydwa miecze o�wiadczaj�c, �e nie przystoi szlachcicom obchodzi� bokiem jakich� tam garnk�w i �e utoruje sobie drog� na prze�aj. Ju� si� zacz�� przymierza� usi�uj�c rozr�ni�, gdzie ko�czy si� �ciana domu i zaczynaj� garnki, ale Rumata zd��y� temu zapobiec�� chwyci� w�z za ko�a i wykr�ci� oswobadzaj�c przej�cie. Capie obserwuj�cy z zachwytem t� scen� wrzasn�li mu trzykrotnie �wiwat�. R�wnocze�nie z okna na drugim pi�trze wyjrza� gruby siwy sklepikarz i zacz�� si� rozwodzi� nad wybrykami dworzan, na kt�rych �nasz niezr�wnany don Reba wkr�tce znajdzie spos�b�. Wypad�o wi�c zatrzyma� si� chwil� i pos�a� w to okno ca�y �adunek garnk�w. Do ostatniego garnka Rumata wrzuci� dwie z�ote monety z profilem kr�la Pica Sz�stego i wr�czy� to wszystko os�upia�emu w�a�cicielowi wozu.

��Ile pan mu da�?�� zapyta� don Tameo, gdy ruszyli w dalsz� drog�.

��Drobiazg�� odpar� niedbale Rumata.�� Dwa dukaty.

��Na grzbiet �wi�tego Miki!�� wykrzykn�� don Tameo. Pan jeste� bogaczem! Mo�e pan kupi mego chamacharskiego ogiera?

��Wol� go wygra� od pana w ko�ci.

��Racja!�� rzek� don Sera zatrzymuj�c si�.�� Dlaczego nie mieliby�my zagra� w ko�ci?

��Tu?�� spyta� Rumata.

��A czemu nie? Nie widz� przeszk�d, aby trzej szlachetnie urodzeni nie mogli zagra� w ko�ci tam, gdzie im si� podoba!

Wtem don Tameo przewr�ci� si� jak d�ugi Don Sera potkn�� si� o jego nogi i r�wnie� upad�.

��Na �mier� zapomnia�em�� zawo�a�.�� Mamy przecie� obj�� wart�. Najwy�szy czas.

Rumata pom�g� im wsta� i prowadzi� podtrzymuj�c za �okcie. Przed wielkim pos�pnym domem don Satariny zwolni� nagle kroku.

��Mo�e wpadniemy na chwil� do starszego pana?�� zapyta�.

��Absolutnie nie widz� przeszk�d, aby trzej szlachetnie urodzeni nie mogli wpa�� do starego don Satariny�� o�wiadczy! don Sera.

Don Tameo otworzy� oczy.

��B�d�c w s�u�bie kr�lewskiej�� obwie�ci��� winni�my wszechstronnym wzrokiem ogarnia� przysz�o��. D-don Satarina i-to etap miniony. Naprz�d panowie! Pilno mi na posterunek�

��Naprz�d�� zgodzi� si� Rumata.

Don Tameo zn�w opu�ci� g�ow� na pier� i ju� wi�cej nie budzi� si� z drzemki. Don Sera zaginaj�c palce wylicza� swe mi�osne podboje. W ten spos�b dotarli do pa�acu. Na wartowni Rumata z ulg� u�o�y� don Tamea na �awie, za� don Sera rozsiad� si� przy stole, niedbale odsun�� plik rozkaz�w z podpisem kr�lewskim i o�wiadczy�, �e najwy�szy czas przep�uka� gard�o zimnym iruka�skim. Niech gospodarz przytoczy beczkꠗ rozkaza��� a te dzierlatki (skin�� w stron� gwardzist�w graj�cych w karty przy drugim stole) niech si� st�d wynosz�. Nadszed� dow�dca warty, podporucznik kompanii gwardyjskiej. D�ugo i uwa�nie przypatrywa� si� don Tameowi i don Sera, a gdy ten ostatni zapyta� go, �czemu wszystkie kwiaty powi�d�y w ogrodzie mi�o�ci tajemnej�, zorientowa� si�, �e posy�a� ich teraz na posterunek raczej nie warto. Niech sobie na razie pole��.

Rumata przegra� do podporucznika dukata, pogaw�dzi� z nim o nowych przepisowych bandoletach oraz o sposobach ostrzenia mieczy. Wspomnia� te� mimochodem, �e wybiera si� do don Satariny, kt�ry posiada niezwyk�y zbi�r zabytkowej broni, i zmartwi� si� bardzo us�yszawszy, �e czcigodny wielmo�a ca�kiem zbzikowa��� miesi�c temu uwolni� swych je�c�w, rozpu�ci� dru�yn�, a nies�ychanie bogaty arsena� narz�dzi tortur przekaza� bezp�atnie na rzecz pa�stwa. Studwuletni starzec zamierza� reszt� �ycia po�wi�ci� dobrym uczynkom, a wi�c z pewno�ci� d�ugo nie poci�gnie.

Po�egnawszy si� z oficerem Rumata opu�ci� pa�ac i uda� si� do portu. Szed� omijaj�c ka�u�e, przeskakuj�c wyboje pe�ne zaple�nia�ej wody, bezceremonialnie roztr�caj�c zagapionych prostaczk�w, puszczaj�c oko do dziewcz�t, kt�re najwyra�niej nie mog�y si� oprze� jego urokowi, k�ania� si� niesionym w lektykach damom, przyja�nie wita� si� ze znajomymi dworzanami, udaj�c przy tym, �e nie dostrzega szarych szturmowc�w.

Nad�o�y� nieco drogi, by wst�pi� do Szko�y Patriotycznej. Przed dworna laty za�o�y� j� w�asnym sumptem don Reba w celu kszta�cenia m�odych kadr wojskowych i administracyjnych, wywodz�cych si� z drobnej szlachty oraz sfer kupieckich. By� to nowoczesny gmach bez kolumn i p�askorze�b, o grubych murach, w�skich oknach w kszta�cie otwor�w strzelniczych, z p�okr�g�ymi wie�yczkami po obu stronach g��wnego wej�cia. W razie potrzeby mo�na tu by�o przetrwa� d�u�szy czas.

Rumata wszed� po w�skich schodach na pierwsze pi�tro i dzwoni�c ostrogami o kamienn� posadzk� skierowa� si� do gabinetu prokuratora szko�y. Z klas dolatywa� szmer g�os�w, ch�ralne wykrzykiwanie tekstu: �Kto to jest kr�l? Najja�niejszy Pan. Kto to s� ministrowie? Wierni, nie popadaj�cy w zw�tpienie�� ,,I oto B�g, stw�rca nasz, rzek�: Wykln� was. i wykl���� ��A kiedy tr�bka dwakro� zatr�bi, rozsypa� si� dw�jkami jakby w tyralier�, opu�ciwszy przy tym dzidy�� ��Gdy jednak torturowany traci przytomno��, nale�y badanie niezw�ocznie przerwa慔

��Ot, szko�a�� my�la� Rumata.�� Gniazdo m�dro�ci. Podstawa kultury.

Pchn�� bez pukania niskie drzwi o �ukowatym sklepieniu i wszed� do gabinetu, w kt�rym panowa� p�mrok i lodowaty piwniczny ch��d. Zza ogromnego biurka, zawalonego stosami papier�w i trzcin przeznaczonych do ch�osty, wybieg� wysoki kanciasty m�czyzna z �ys� g�ow� i wpadni�tymi oczami, nosz�cy obcis�y szary mundur z naszywkami Ministerstwa Ochrony Ber�a. By� to prokurator Szko�y Patriotycznej, wielce uczony ojciec Kin�� sadystyczny morderca, p�niejszy mnich, autor �Traktatu o donosie�, kt�ry w swoim czasie wzbudzi� zainteresowanie don Reby. Rumata skin�� niedbale g�ow� w odpowiedzi na kwieciste powitanie i usiad� w fotelu zak�adaj�c nog� na nog�. Ojciec Kin sta� nadal pochylony, w pozie pe�nej szacunku.

��No, c� nowego s�ycha�?�� spyta� Rumata �askawie.�� Jednych ludzi �wiat�ych wyrzynamy, drugich produkujemy?

��Cz�owiek �wiat�y nie jest wrogiem kr�la.�� Ojciec Kin wyszczerzy� z�by w u�miechu.�� Wrogiem jest uczony-marzyciel, uczony, kt�ry zw�tpi�, uczony niewierz�cy! My za� tu�

��Tak, tak�� przerwa� Rumata.�� Wierz�. Co teraz piszesz? Czyta�em tw�j traktat, po�yteczna ksi��ka, ale g�upia. Jak ty mog�e�? Nie�adnie, i to prokurator!�

��Nie stara�em si� nikogo ol�ni� m�dro�ci��� odpar� z godno�ci� ojciec Kin.�� Przy�wieca� mi tylko jeden cel, aby to by�o z po�ytkiem dla pa�stwa. M�drzy s� nam niepotrzebni. Potrzebni s� wierni, i my�

��Tak, tak�� przerwa� zn�w Rumata.�� Wierz�. Piszesz wi�c co� nowego?

��Zamierzam w�a�nie z�o�y� do rozpatrzenia ministrowi rozpraw� o nowym pa�stwie, kt�rego wzorcem jest dla mnie Obszar �wi�tego Zakonu.

��Co takiego?�� zdziwi� si� Rumata.�� Chcesz nas wszystkich zap�dzi� do klasztoru?�

Ojciec Kin zacisn�� r�ce i pochyli� si�.

��Pozwol� sobie wyja�ni�, szlachetny panie�� rzek� zapalczywie, oblizuj�c wargi�� �e chodzi tu o co� zupe�nie innego! O podstawowe zasady nowego pa�stwa. S� to zasady proste i jest ich tylko trzy�� �lepa wiara w nieomylno�� ustaw, bezwzgl�dne podporz�dkowanie si� onym oraz wzajemna nieustanna obserwacja!

��Hm�� rzek� Rumata.�� A po co?

��Jak to �po co�?

��G�upi jeste� mimo wszystko. No dobrze, wierz� ci. Co to ja chcia�em powiedzie�?� Aha! Jutro przyjmiesz dw�ch nowych nauczycieli. Jeden z nich, ojciec Tarra, bardzo czcigodny starzec, jest bieg�y w tej� kosmografii. a drugi, brat Nanin, te� cz�owiek bieg�y�� w historii. To moi ludzie, wi�c przyjmij ich, jak nale�y. Oto zastaw.�� Rumata rzuci� z brz�kiem no st� sakiewk�.�� Z tego pi�� dukat�w dla ciebie� Wszystko jasne?

��Tak, szlachetny panie�� odpowiedzia� ojciec Kin. Rumata ziewn�� i rozejrza� si� po gabinecie.

��To dobrze. M�j ojciec nie wiem dlaczego bardzo lubi� ich obu i w swej ostatniej woli poleci� mi urz�dzi� im odpowiednie �ycie. Wyt�umacz mi, m�j m�drcze, sk�d w wielkim panu wzi�o si� takie upodobanie do uczonych?

��Mo�e jakie� specjalne zas�ugi?�� podsun�� ojciec Kin.

��Co masz na my�li?�� spyta� podejrzliwie Rumata��� Chocia�� dlaczego nie? Tak� By�a jaka� �adniutka c�rka czy siostra� Wina oczywi�cie nie masz?

Kin ze skruch� roz�o�y� r�ce. Rumata wzi�� ze sto�u arkusz papieru i przez chwil� trzyma� go przed oczami.

���Sprzyjanie���� przeczyta�.�� M�drale, ho, ho!�� Upu�ci� papier na pod�og� i wsta�.�� Pilnuj, by twoja uczona zgraja nie zrobi�a im tu jakiej krzywdy. Wpadn� kt�rego� dnia i je�eli si� dowiem��� Podsun�� Kinowi pi�� pod nos.�� No, dobrze ju�, dobrze, nie b�j si�

Kin zachichota� z nale�ytym szacunkiem. Rumata skin�� mu g�ow� i wyszed� rysuj�c ostrogami pod�og�.

Na ulicy Arcydzi�kczynienia wst�pi� do sklepu z broni�, kupi� nowe pier�cienie do pochwy na miecze, wypr�bowa� kilka kind�a��w (rzuca� nimi w �cian�, przymierza� do d�oni, ale nie spodoba�y mu si�), nast�pnie przysiad�szy si� na ladzie wda� si� w pogaw�dk� z w�a�cicielem, ojcem Haukiem. Hauk mia� smutne, poczciwe oczy i ma�e, blade r�ce upstrzone plamami z atramentu. Rumata podyskutowa� z nim chwil� o walorach wierszy Curena, wys�ucha� interesuj�cego komentarza do wersu: �Jako li�� zwi�d�y opada na duszꅔ, poprosi� Hauka o przeczytanie kt�rego� z najnowszych utwor�w w�asnych i powzdychawszy wraz z autorem nad niewypowiedzianie smutnymi strofami, zadeklamowa� mu przed odej�ciem �By� albo nie by� w swoim przek�adzie na j�zyk iruka�ski.

���wi�ty Miko!�� wykrzykn�� rozpromieniony ojciec Hauk.�� Czyje to wiersze?

��Moje�� odpowiedzia� Rumata i wyszed�.

Wst�pi� do �Szarej Rado�ci�, wypi� szklank� arkanarskiej kwa�nicy, uszczypn�� w policzek ober�ystk�, przewr�ci�, sprytnie zawadziwszy mieczem, stolik etatowego informatora wyba�uszaj�cego na� baranie oczy, nast�pnie pow�drowa� w najdalszy k�t lokalu i odszuka� tam brodatego obszarpa�ca z ka�amarzem zawieszonym na szyi.

��Witaj, bracie Nanin�� powiedzia�.�� Ile pr�b napisa�e� dzisiaj?

Brat Nanin ods�oni� w nie�mia�ym u�miechu drobne zepsute z�by.

��Ludzie ma�o pisz� teraz pr�b, szlachetny panie. Jedni uwa�aj� je za bezcelowe, drudzy za� licz� na to, �e w najbli�szym czasie wezm� sobie bez pozwolenia.

Rumata nachyliwszy si� szepn�� mu na ucho, �e w Szkole Patriotycznej wszystko za�atwione.

��Masz tu dwa dukaty�� doda� na zako�czenie.�� Przyodziej si�, doprowad� do przyzwoitego wygl�du i b�d� bardzo ostro�ny� przynajmniej w pierwszych i dniach. Ojciec Kin to cz�owiek niebezpieczny.

��Przeczytam mu m�j �Traktat o pog�oskach��� rzek� weso�o brat Nanin.�� Dzi�kuj�, szlachetny panie.

��Czeg� si� nie robi dla pami�ci ojca! A teraz powiedz mi, gdzie mog� znale�� ojca Tarr�?

Nanin przesta� si� u�miecha� i z konsternacj� zamruga� powiekami.

��Wczoraj wybuch�a tu bijatyka�� powiedzia�.�� Ojciec Tarra wypi� troch� za du�o. A poza tym jest przecie� rudy� Z�amali mu �ebro.

Rumata chrz�kn�� z irytacj�.

���adna historia! i dlaczego wy tyle pijecie?

Chwilami nie spos�b wytrzyma栗 odpar� smutno Nanin.

��To prawda. No, trudno, masz tu jeszcze dwa dukaty. Pilnuj go.

Nanin schyli� si� szukaj�c jego r�ki. Rumata cofn�� si�.

��No, no�� powiedzia�.�� Nie jest to najlepszy z twoich �art�w, bracie Nanin. �egnaj.

Ciekawe�� my�la� Rumata�� jak by to by�o, gdyby tak schwyta� tego Wag� i wywie�� na Ziemi�? Technicznie rzecz niezbyt skomplikowana. Mo�na by to zrobi� na przyk�ad teraz. Jak by te� poczyna� sobie na Ziemi? Rumata spr�bowa� wyobrazi� sobie zachowanie Wagi. Do jasnego, klimatyzowanego pokoju o lustrzanych �cianach, pe�nego zapachu igliwia lub morza, wrzucono olbrzymiego w�ochatego paj�ka. Paj�k przywar� do l�ni�cej posadzki, konwulsyjnie powi�d� doko�a z�ymi oczkami�� i c� zrobi�? Boczkiem, chy�kiem uciek� w najciemniejszy k�t, zaszy� si� w nim, z�owrogo wystawiaj�c jadowite szcz�ko-czu�ki. Waga, rzecz jasna, zacz��by przede wszystkim szuka� niezadowolonych, l, rzecz jasna, najg�upszy z nich wyda�by mu si� zbyt czysty i nie nadaj�cy si� do wykorzystania. Chybaby si� stary rozchorowa�. Mo�e nawet umar�. A zreszt�, kto go tam wie. To w�a�nie najgorsze, �e psychologia takich potwor�w jest jak najciemniejszy las. �wi�ty Miko! Du�o trudniej zorientowa� si� w niej ni� w psychologii cywilizacji pozaziemskich. Zachowanie si� potwor�w mo�na wyja�ni�, lecz diabelnie trudno je przewidzie�. Tak, mo�liwe, �e umar�by z nud�w. Ale mo�liwe te�, �e po pewnym czasie adaptowa�by si�, zacz��by kalkulowa�, co i jak, i w ko�cu zosta�by le�niczym w jakim� rezerwacie. Niepodobna przecie�, by nie mia� bodaj malutkiej, ca�kiem nieszkodliwej pasji, kt�ra tutaj mu tylko przeszkadza, a tam mog�aby sta� si� tre�ci� jego �ycia. Zdaje si�, �e on lubi koty. Podobno w swojej norze ma ich ca�e stado, przydzieli� specjalnego cz�owieka do opieki nad nimi. i nawet go op�aca, mimo �e jest sk�py i m�g�by mu zwyczajnie przygrozi�. Ale co pocz��by na Ziemi ze sw� potworn� ��dz� w�adzy�� nie wiadomo!

Rumata zatrzyma� si� przed tawern� i ju� mia� wej�� do �rodka, gdy nagle odkry� brak sakiewki. Sta� przed wej�ciem zupe�nie zdezorientowany (w �aden spos�b nie m�g� si� oswoi� z podobnymi faktami, cho� spotka�o go to nie pierwszy raz) i d�ugo szpera� po wszystkich kieszeniach. Mia� przy sobie tylko trzy woreczki po dziesi�� dukat�w w ka�dym. Jeden otrzyma� prokurator, ojciec Kin, drugi da� Wadze. Trzeci znikn��. Kieszenie by�y puste, znikn�� r�wnie� kind�a� u pasa, a z lewej nogawki odci�to r�wniutko wszystkie z�ote sprz�czki.

Wtem zauwa�y�, �e nie opodal zatrzymali si� dwaj szturmowcy i przygl�daj� mu si� szczerz�c z�by. Pracownik Instytutu powinien to zignorowa�, lecz w szlachcicu, don Rumacie Estorskim, zawrza�a krew. Ruszy� ku nim, bezwiednie podnosz�c zaci�ni�t� pi��. Twarz mia� widocznie bardzo zmienion�, gdy� szydercy cofn�li si� z zastyg�ym jak u paralityk�w u�miechem i czym pr�dzej wpadli do tawerny.

I w�wczas Rumat� ogarn�� strach. Raz tylko w �yciu do�wiadczy� podobnego uczucia, gdy jeszcze jako pilot zmianowy normalnie kursuj�cego gwiazdolotu uleg� atakowi malarii. Nie wiadomo sk�d si� wzi�a ta choroba, zreszt� ju� po dw�ch godzinach wyleczono go �miej�c si� i przygaduj�c z weso�ym zdziwieniem, Rumata jednak nigdy nie zapomnia� wstrz�su, jakiego on, cz�owiek absolutnie zdrowy, nigdy nie choruj�cy, dozna� na my�l, �e co� si� w nim rozprz�g�o, �e poni�s� jaki� uszczerbek w pewnym sensie utraci� w�adz� nad swoim cia�em.

Przecie� nie chcia�em tego, rozmy�la�. Ani mi to w g�owie posta�o. W ko�cu oni nic takiego nie robili, no, po prostu stali, szczerzyli z�by� Bardzo g�upio szczerzyli, ale ja te� chyba nie mia�em najm�drzejszej miny, gdy szpera�em gor�czkowo po kieszeniach. Przecie� omal ich nie zasiekiem, u�wiadomi� sobie nagle. Gdyby nie zwiali, to-bym zasiek�. Ciarki go przesz�y, gdy wspomnia� wygrany niedawno zak�ad�� jednym ciosem miecza rozr�ba� od g�ry do do�u kuk�� odzian� w podw�jny pancerz soa�ski� Ci dwaj le�eliby teraz jak �wi�skie tusze, a ja sta�bym bezradny z mieczem w r�ku� Dobry Bo�e! Rozjuszy�em si� jak bestia�

Poczu� nagle b�l we wszystkich mi�niach, jak po ci�kiej pracy fizycznej. No, no, spokojnie, t�umaczy� sam sobie. Nic strasznego. To ju� min�o. Zwyczajny wybuch. Chwilowy wybuch i wszystko wr�ci�o do normy. B�d� co b�d� jestem tylko cz�owiekiem i zwierz�ce reakcje nie s� mi obce� Po prostu nerwy. Nerwy i napi�cie ostatnich dni� A co najgorsze�� �wiadomo�� nadci�gaj�cego cienia. Nie wiadomo, czyj to cie�, nie wiadomo sk�d, nadpe�za jednak powoli i nieuchronnie�

T� nieuchronno�� wyczuwa�o si� we wszystkim, i w tym, �e szturmowcy, kt�rzy niedawno jeszcze gnie�dzili si� tch�rzliwie w koszarach, teraz spacerowali z obna�onymi toporami �rodkiem ulic, gdzie dotychczas wolno by�o chodzi� jedynie szlachcicom, i w tym, �e mieszka�cy miasta przestali �piewa� kuplety o tre�ci politycznej, stali si� nad wyraz powa�ni, przy czym bezb��dnie wiedzieli, co jest dla dobra pa�stwa konieczne. i w tym, �e nagle i z nie wyja�nionych przyczyn zamkni�to port. i w tym, �e �wzburzony lud� porozbija� i spali� wszystkie antykwarenki, jedyne miejsca w kr�lestwie, gdzie mo�na by�o dosta� rzeczy unikalne, kupi� lub wypo�yczy� ksi��ki lub r�kopisy we wszystkich j�zykach Imperium, a tak�e staro�ytnych, dzi� ju� umar�ych j�zykach Aborygen�w zamieszkuj�cych kraj za Cie�nin�, i w tym, �e ozdoba miasta, b�yszcz�ca wie�a Obserwatorium Astrologicznego, stercza�a teraz jak czarny spr�chnia�y z�b na tle b��kitnego nieba, strawiona �przypadkowym po�arem�, i w tym, �e spo�ycie alkoholu przez ostatnie dwa lata wzros�o czterokrotnie�� w Arkanarze, kt�ry i tak od niepami�tnych czas�w s�yn�� z niepohamowanego pija�stwa. i w tym, �e zastraszeni i udr�czeni wie�niacy zaryli si� na dobre pod ziemi� w swoich Wonno�ciach, Rajskich Przybytkach i Poca�unkach Wiatru, nie maj�c odwagi wyj�� z ziemianek nawet do niezb�dnych rob�t polowych, i wreszcie w tym, �e stary s�p Waga Ko�o przeni�s� si� do miasta, wietrz�c niecodzienny �er� Gdzie� w g��biach pa�acu, w luksusowych apartamentach, gdzie podagryczny kr�l, syn w�asnego pradziada, od lat dwudziestu nie ogl�daj�cy s�o�ca ze strachu przed w�asnym cieniem, podpisuje z krety�skim chichotem jeden po drugim ohydne dekrety skazuj�ce na �mier� m�cze�sk� ludzi najuczciwszych i najczarniejszych�� wzbiera� potworny wrz�d i p�kni�cia tego wrzodu nale�a�o si� spodziewa� lada dzie�

Rumata po�lizn�� si� na rozgniecionej dyni i podni�s� g�ow�. Znajdowa� si� na ulicy Arcydzi�kczynienia, w kr�lestwie solidnych kupc�w, bankier�w, wekslarzy oraz mistrz�w sztuki jubilerskiej. Po obu stronach wznosi�y si� stare, solidne domy ze sklepami i magazynami, chodniki by�y tu szerokie, a jezdnia wy�o�ona granitow� kostk�. Zazwyczaj spotyka�o si� tu szlacht� i to co mo�niejsz�, teraz jednak wali� w kierunku Rumaty g�sty t�um rozgor�czkowanego posp�lstwa. Wymijano go ostro�nie, rzucaj�c mu uni�one spojrzenia, wielu k�ania�o si� na wszelki wypadek. W oknach g�rnych pi�ter majaczy�y t�uste g�by, na kt�rych malowa�o si� zaciekawienie. Z daleka dolatywa�y rozkazuj�ce okrzyki: �Przechod�cie dalej. Rozej�� si�!� Pr�dzej!�� W t�umie wymieniano uwagi:

��Tacy to najgorsze z�o, ba� si� ich trzeba jak morowej zarazy. Z pozoru cisi, grzeczni, solidni kupcy, a w �rodku jad siedzi.

��Ale� oni go� niech to diabli!� Niejedno ju� widzia�em, ale wiesz, niedobrze mi si� zrobi�o�

��Co tam dla nich,� Twarde ch�opaki! A� si� serce raduje. Oni nie zdradz�.

��A mo�e powinno si� inaczej? To jednak cz�owiek, �ywe stworzenie� Zgrzeszy�, to prawda, wi�c go ukara�, Pouczy�, ale dlaczego tak�

��Przesta� ju�!� A przede wszystkim m�w ciszej, doko�a Pe�no ludzi�

��Panie, hej, panie! Jest pi�kne sukno, towar jak z�oto, targowa� si� nie b�d�, oddadz�, tylko ich dobrze nacisn�� Ale po�pieszy� si� trzeba, bo zn�w subiekci PQ. kina sprz�tn� nam sprzed nosa�

��Grunt, �eby� nie w�tpi� synku. Wierz mi, to najwa�niejsze. Je�eli w�adza tak post�puje, to znaczy, �e wie, co robi.

Zn�w kogo� zabili, pomy�la� Rumata. Chcia� skr�ci� i omin�� to miejsce, sk�d p�yn�� t�um i dobiega�y rozkazy. Nie skr�ci� jednak. Powi�d� tylko r�k� po w�osach odsuwaj�c z czo�a kosmyk, aby nie zakrywa� kamienia po�rodku z�otej obr�czy. Kamie� nie by� klejnotem, lecz obiektywem nadajnika telewizyjnego, a z�ota obr�cz�� radiostacj�. Historycy na Ziemi widzieli i s�yszeli wszystko, co widzia�o i s�ysza�o dwustu pi��dziesi�ciu zwiadowc�w na dziesi�ciu kontynentach planety, i dlatego obowi�zkiem zwiadowc�w by�o patrze� i s�ucha�.

Rumata podni�s� wysoko g�ow� i trzymaj�c miecze w ten spos�b, by nikt nie m�g� si� o niego otrze�, ruszy� �rodkiem jezdni na wprost zbli�aj�cego si� t�umu, a ludzie pospiesznie usuwali mu si� z drogi. Czterech kr�pych tragarzy o wymalowanych g�bach przesz�o na drug� stron� ulicy, nios�c srebrzyst� lektyk�. Zza firanek wyjrza�a pi�kna ch�odna twarzyczka i oczy z uczernionymi rz�sami. Rumata zerwa� kapelusz i sk�oni� si� dwornie. By�a to donna Okana, najnowsza faworyta arkanarskiego or�a, don Reby. Spostrzeg�szy znakomitego kawalera, u�miechn�a si� do niego t�sknie i obiecuj�co. Mo�na by bez wi�kszego namys�u wymieni� co najmniej dwudziestu szlachetnie urodzonych, kt�rzy po zaszczyceniu ich takim u�miechem pobiegliby w te p�dy do swych �on i kochanek z radosn� nowin�: �Teraz niech si� inni maj� na baczno�ci, teraz dopiero kupi� ich i sprzedam, porachuj� si� z nimi za wszystko!�� Takie u�miechy to rzecz wyj�tkowa, a niekiedy bezcenna. Rumata zatrzyma� si� odprowadzaj�c wzrokiem lektyk�. Trzeba si� zdecydowa�, pomy�la�. Trzeba si� wreszcie zdecydowa� Wstrz�sn�� si� na my�l, ile to b�dzie go kosztowa�o. A jednak musi! Musi� Trudno, innego wyj�cia nie ma� Dzi� wieczorem. Zr�wna� si� ze sklepem, w kt�rym by� niedawno, ogl�da� kind�a�y, s�ucha� wierszy. Ach, wi�c to tak� Wi�c to na ciebie przysz�a kolej, zacny ojcze Hauk�

T�um ju� si� rozproszy�. Drzwi sklepu by�y wyrwane z zawias�w, okna powybijane. W progu sta� oparty nog� o futryn� pot�nego wzrostu szturmowiec w szarej koszuli. Drugi, znacznie w�tlejszy, siedzia� w kucki pod �cian�. Wiatr rozrzuca� po jezdni zmi�te zapisane arkusze papieru.

Dryblas w�o�y� palec do ust, ssa� przez chwil�, potem wyj�� go i uwa�nie obejrza�. Palec by� zakrwawiony. Pochwyciwszy wzrok Rumaty, szturmowiec rzuci� niedbale zwracaj�c si� do kole�ki:

��Gryzie, �cierwo, jak ten tw�j �mierdz�cy tch�rz� Drugi szturmowiec skwapliwie zachichota�. Taki cherlawy, blady smarkacz z pryszczat� g�b�, niezbyt pewny siebie, od razu wida�, �e nowicjusz, ma�a gadzina, szczeniak�

��Co tu si� sta�o?�� spyta� Rumata.

��Wykurzyli�my jednego mola ksi��kowego, co si� tu chowa��� odpowiedzia� nerwowo szczeniak.

Dryblas zn�w zacz�� ssa� palec nie zmieniaj�c pozy.

��Ba-a-czno��!�� zawo�a� p�g�osem Rumata. Szczeniak zerwa� si� co �ywo i podni�s� top�r. Dryblas zastanawia� si� chwil�, w ko�cu opu�ci� nog� i stan�� wzgl�dnie wyprostowany.

��A co to za jeden?�� pyta� dalej Rumata.

��Sk�d mog� wiedzie栗 odpar� szczeniak.�� Z rozkazu ojca Cupika �

��No i jak? Z�apali�cie go?

��Tak jest! Z�apali�my!

��To dobrze�� powiedzia� Rumata. Rzeczywi�cie sprawa przedstawia�a si� nie najgorzej. Zosta�o jeszcze troch� czasu. Nie ma nic dro�szego ponad czas, my�la� Rumata. Godzina ma warto�� �ycia, dzie� jest bezcenny.

��I co z nim? Do Wie�y?

��H�?�� szczeniak stropi� si� nieco.�� Pytam, czy siedzi w Wie�y.

Na pryszczatym pyszczku rozla� si� niepewny u�miech. Dr�gal zarechota�. Rumata szybko odwr�ci� g�ow�. Po Drugiej stronie ulicy na poprzecznej belce bramy wisia� niby w�r ze szmatami trup ojca Hauka. Gromadka oberwanych malc�w na podw�rku przygl�da�a mu si� z otwartymi ustami.

��Teraz nie ka�dego wsadza si� do Wie�y�� rzuci� zn�w niedbale dr�gal za plecami Rumaty.�� Teraz u nas piorunem. P�tla za ucho i jazda na spacer�

Szczeniak zachichota�. Rumata odwr�ci� si� i spojrza� na niego �lepym wzrokiem, po czym z wolna przeszed� na drug� stron� ulicy. Twarz smutnego poety by�a czarna i obca. Rumata spu�ci� oczy. Tylko r�ce by�y znajome, d�ugie w�t�e palce, poplamione atramentem�

Rumata westchn�� i odszed� z tego miejsca. Poczciwy, s�aby Hauk� O�miornica ma serce, I wiemy, gdzie jest umieszczone. To w�a�nie najstraszniejsze, m�j cichy, bezradny przyjacielu. Wiemy, gdzie jest i nie mo�emy go przebi� bez rozlewu krwi tysi�cy ludzi zastraszonych, otumanionych, �lepych, nie miotanych �adnymi w�tpliwo�ciami. A jest tak du�o, rozpaczliwie du�o tych ciemnych, samotnych, rozjuszonych wieczn� niewdzi�czn� har�wk�, poni�onych, niezdolnych jeszcze wznie�� si� ponad przyziemn� my�l o dodatkowym miedziaku� Nie mo�na ich jeszcze u�wiadomi�, zespoli�, pokierowa� nimi, ocali� od samych siebie. Za wcze�nie, o cale stulecia za wcze�nie wezbra�a w Arkanarze szara topiel, jeszcze nie napotka ona tamy, wi�c pozostaje tylko jedno: ratowa� tych niewielu, kt�rych na razie zd��y si� uratowa栗 Budacha, Tarr�, Nanina, mo�e jeszcze dziesi�ciu, jeszcze dwudziestu�

Sama jednak my�l o tym, �e tysi�ce innych, cho�by nawet mniej utalentowanych, lecz r�wnie uczciwych, naprawd� szlachetnych ludzi jest skazanych na zgub�, przejmowa�a lodowatym ch�odem i poczuciem w�asnej pod�o�ci. Chwilami poczucie to stawa�o si� tak dominuj�ce, �e zmys�y Rumaty zaczyna�y si� m�ci� widzia� jak na jawie plecy szarej ha�astry o�wietlone liliowymi p�omieniami strza��w, wykrzywion� zwierz�cym strachem twarz don Reby, zwykle tak� zamkni�t� i nijak�, z wolna wal�c� si� w gruzy Weso�� Wie��. O tak, to by�aby rozkosz. Prawdziwe dzia�anie. Prawdziwe makroskopijne zwyci�stwo. Ale p�niej� Oni tam w Instytucie z pewno�ci� maj� racj�. P�niej rzeczy przybra�yby nieunikniony obr�t. Krwawy chaos w kraju. Nocna armia Wagi wychodz�ca z ukrycia, dziesi�� tysi�cy zbir�w wykl�tych przez wszystkie ko�cio�y, gwa�cicieli, wykoleje�c�w, morderc�w. Hordy miedzianosk�rych barbarzy�c�w spadaj�ce z g�r i unicestwiaj�ce wszystko co �ywe, od niemowl�t do starc�w. Niezliczone t�umy o�lep�ych z przera�enia mieszka�c�w wsi i miast uciekaj�cych w g�ry, w lasy, na pustynie, i twoi stronnicy, weseli, odwa�ni ludzie�� rozpruwaj�cy sobie nawzajem brzuchy w okrutnej walce o w�adz�, o prawo zaw�adni�cia kaemem po twej niechybnie gwa�townej �mierci� I ta absurdalna �mier栗 w czarze wina podanej r�k� przyjaciela, lub od strza�y, kt�ra �wi�nie gdzie� zza portiery i utkwi w twoich plecach, i skamienia�a twarz tego, kt�ry b�dzie przys�any z Ziemi na twoje miejsce i zastanie kraj wyludniony, ton�cy we krwi, w kt�rym wszystko, ale to wszystko przyjdzie zaczyna� od nowa�

Gdy Rumata pchn�� drzwi swego domu i wszed� do wspania�ego, nieco nadszarpni�tego z�bem czasu hollu, by� pos�pny jak chmura gradowa. Muga, siwy zgarbiony s�u��cy z czterdziestoletnim sta�em lokajskim, skuli� si� na jego widok i tylko patrzy� z g�ow� wsuni�t� w ramiona, jak m�ody pan zrywa gniewnie kapelusz, p�aszcz i r�kawice, ciska na �aw� bandolety i idzie na g�r� do swych pokoi. W salonie czeka� na Rumat� ma�y Uno.

��Ka� podawa� obiad�� warkn�� Rumata.�� Do gabinetu.

Ch�opak nie rusza� si� z miejsca.

��Czekaj� tam na pana�� oznajmi� ponuro.

��Kto taki?

��Jaka� dziewczyna. A mo�e i donna. Z zachowania jakby dziewczyna, taka swojska i milutka, ale ubrana po Pa�sku� �adna.

Kira, pomy�la� Rumata z tkliwo�ci� i ulg�. Och, co za szcz�cie! Jak ona wyczu�a, male�ka moja� Sta� chwil� z zamkni�tymi oczami, zbieraj�c my�li.

��Mam j� przep�dzi�?�� spyta� rzeczowo ch�opak.

��Cymba� jeste�. Ja ci przep�dz�!� Gdzie ona jest?

��Ano w gabinecie�� co� na kszta�t u�miechu z�agodzi�o twarz Una.

Rumata szybkim krokiem skierowa� si� do gabinetu.

��Obiad na dwie osoby�� rzuci� w przelocie.�� I pami�taj, �eby nie wpuszcza� nikogo! Nawet kr�la, nawet diab�a, nawet samego don Reby�

By�a w gabinecie, siedzia�a z podwini�tymi nogami w fotelu i wspar�szy g�ow� na pi�stce przebiega�a roztargnionym wzrokiem �Traktat o pog�oskach�. Kiedy wszed�, zerwa�a si�, lecz on nie pozwoli� jej wsta�, podbieg�, obj�� j� i zanurzywszy twarz w przepysznych pachn�cych w�osach, mrucza�: �O, jak to dobrze, �e przysz�a�, Kiro. Jak to dobrze!��

Nie wyr�nia�a si� niczym szczeg�lnym. Osiemnastoletnie dziewcz�tko, jakich wiele, z zadartym noskiem. Ojciec jej by� pomocnikiem skryby s�dowego, brat sier�antem szarej armii. Do ma��e�stwa z ni� nie kwapiono si� zbytnio, gdy� by�a ruda, a rude nie�� mia�y w Arkanarze powodzenia. Z tego te� powodu by�a niezwykle cicha i nie�mia�a, zgo�a niepodobna do owych krzykliwych pulchnych mieszczek, ciesz�cych si� takim wzi�ciem u m�czyzn wszystkich stan�w. Ani do zmys�owych dworskich pi�kno�ci, kt�re zbyt wcze�nie i dok�adnie pozna�y, na czym polega sens doli kobiecej. Ale kocha� umia�a tak, jak kochaj� dzi� na Ziemi�� spokojnie, bez ogl�dania si� na nic�

��Czemu p�aka�a�?

��A ty, czemu jeste� taki z�y?

��Najpierw powiedz, dlaczego p�aka�a�?

��P�niej ci powiem. Oczy masz takie strasznie zm�czone� Co si� sta�o?

��P�niej. Kto ci� skrzywdzi�?

��Nikt mnie nie skrzywdzi�. Zabierz mnie st�d.

��Na pewno zabior�.

��Dok�d wyjedziemy?

��Nie wiem, male�ka. Ale wyjedziemy na pewno.

��Daleko?

��Bardzo daleko.

��Do metropolii?

��Tak� do metropolii. Do mnie.

��Dobrze tam jest?

��Nad podziw dobrze. Nikt tam nigdy nie p�acze.

��To niemo�liwe.

��No tak, oczywi�cie. To niemo�liwe. Ale ty nigdy nie b�dziesz p�aka�a.

��A ludzie jacy s�?

��Tacy jak ja.

��Wszyscy?

��Nie wszyscy. S� o wiele lepsi.

��Nie, to ju� zupe�nie niemo�liwe.

��W�a�nie jest mo�liwe!

��Dlaczego tobie wierzy si� tak �atwo? Ojciec nie wierzy nikomu. Brat m�wi, �e wszyscy s� �winie, tyle �e jedni brudne, a drudzy nie. Nie wierz� im, tobie wierz� zawsze�

��Kocham ci�

��Zaczekaj� Najmilszy� Zdejmij obr�cz� M�wi�e�, �e to grzech�

Rumata wybuchn�� szcz�liwym �miechem, �ci�gn�� z g�owy obr�cz, po�o�y� j� na stole i nakry� ksi��k�.

��To jest oko boga�� powiedzia�.�� Niechaj si� zamknie��� Wzi�� j� na r�ce.�� Wielki grzech, ale gdy jestem z tob�, b�g mi nie jest potrzebny. Prawda?

��Prawda�� szepn�a.

Gdy zasiedli do sto�u, pieczyste ju� wystyg�o, a wino Przyniesione z piwnicy by�o ciep�awe. Zjawi� si� Uno i st�paj�c bezszelestnie, jak uczy� go stary Muga, zapala na �cianach kaganki, mimo �e by�o jeszcze widno.

��To tw�j niewolnik?�� spyta�a Kira.

��Nie, on jest wolnego stanu. Bardzo dobry ch�opak, tylko okropne sk�pirad�o.

��Pieni�dze lubi�, jak si� je szanuje�� zauwa�y� Uno nie odwracaj�c g�owy.

��Wi�c nie kupi�e� nowych prze�cierade�?

��A po co? Stare jeszcze ujd��

��Pos�uchaj, Uno�� rzek� Rumata.�� Ja nie mog� przez okr�g�y miesi�c spa� na tych samych prze�cierad�ach.

��Ehe�� mrukn�� ch�opak.�� Jego Kr�lewska Mo�� po p� roku sypiaj� i te� si� nie skar�y�

��A oliwa�� spyta� Rumata mrugaj�c do Kiry�� oliwa do kagank�w? Dostajesz j� za darmo?

Uno zatrzyma� si�.

��Przecie� pan ma go�ci�� o�wiadczy� rezolutnie po kr�tkim namy�le.

��Widzisz, jaki m�drala!�� zawo�a� Rumata.

��On jest dobry�� rzek�a Kira z powag�.�� i lubi ci�. We�my go z sob�.

��Zobaczymy.

Uno spyta� podejrzliwie:

��Dok�d zn�w? Ja nigdzie nie pojad�.

��Pojedziemy tam�� t�umaczy�a Kira�� gdzie wszyscy ludzie s� tacy, jak don Rumata.

Ch�opak zastanowi� si� chwil�, po czym mrukn��: �Chyba do raju dla ja�nie pa�stwa?�� Parskn�� drwi�co i wyni�s� si� z gabinetu szuraj�c rozcz�apanymi butami. Kira patrzy�a za nim.

��Mi�y dzieciak�� powiedzia�a.�� Naburmuszony jak nied�wiadek. Dobrego masz w nim przyjaciela.

��Wszyscy moi przyjaciele s� dobrzy.

��A baron Pampa?

��Sk�d ty go znasz?

��Przecie� bez przerwy o nim �powiadasz. Ci�gle tylko s�yszꠗ baron Pampa i baron Pampa.

��Bo to �wietny towarzysz.

���mieszne, baron i towarzysz?

��Zacny cz�owiek, to mia�em na my�li. Dobry i weso�y, i bardzo kocha swoj� �on�.

��Chcia�abym go pozna� A mo�e kr�puje ci� moja osoba?

��Nie, c� znowu. Tylko, widzisz, on wprawdzie jest zacnym cz�owiekiem, ale zawsze to baron.

��A��� powiedzia�a. Rumata odsun�� talerz.

��Powiedz mi teraz, dlaczego p�aka�a�, i przybieg�a� tu sama. Czy to rozs�dnie w obecnych czasach biega� samej po mie�cie?

��Nie mog�am wytrzyma� w domu. Ja tam nie wr�c�. Pozw�l mi zosta� i s�u�y� ci, dobrze? Za darmo.

Rumata roze�mia� si� mimo nag�ego �ci�ni�cia krtani.

��Ojciec dzie� w dzie� przepisuje donosy�� m�wi�a z cich� rozpacz�.�� A papiery, z kt�rych przepisuje, s� ca�e przesi�kni�te krwi�. Takie mu wr�czaj� w Weso�ej Wie�y. Och, czemu ty nauczy�e� mnie czyta�? Co wiecz�r, co wiecz�r� Przepisze zeznanie z tortur i upija si� To straszne, straszne!� �Widzisz,�� Kira m�wi do mnie�� nasz s�siad, kaligraf, uczy� ludzi pisa�. A wiesz, co to za jeden? Na torturach przyzna� si�, �e jest czarownikiem i szpiegiem iruka�skim. Komu�, wi�c mo�na dzi� wierzy�? Ja sam uczy�em si� u niego pisa�. A m�j brat wraca z patrolu pijany jak bela, na r�kach ma plamy zaschni�tej krwi. �Wszystkich wyr�niemy�� m�wi�� wszystkich do dwunastego pokolenia�� Ojcu urz�dza przes�uchania, dlaczego, z jakiego powodu nauczy' si� czyta� i pisa� Dzi� razem ze swymi kole�kami przywl�k� do domu jakiego� cz�owieka� T�ukli go, ca�e mieszkanie krwi� zbryzgali. On nawet ju� krzycze� przesta�. Nie mog� d�u�ej, nie wr�c� tam, zabij mnie raczej!�

Rumata wsta� i zacz�� pieszczotliwie g�aska� j� po w�osach. Patrzy�a w jeden punkt suchymi, b�yszcz�cymi oczami, i c� m�g� jej rzec koj�cego? Wzi�� j� na r�ce, zani�s� na kanap�, usiad� bliziutko i zacz�� opowiada� o kryszta�owych �wi�tyniach, o ci�gn�cych si� milami przepi�knych ogrodach, wolnych od zgnilizny, komar�w i innego plugastwa, o czarownym mie�cie Leningradzie, o swych przyjacio�ach�� ludziach dumnych, weso�ych i dobrych, o przedziwnej krainie za morzami, za g�rami, nosz�cej nie znan� tu nazw� Ziemia� Kira s�ucha�a cicho i uwa�nie i tylko mocniej przytula�a si� do niego, gdy na ulicy pod oknami�� grruch, grruch, grruch�� wali�y o bruk Podkute buciory.

Mia�a cudown� natur�, �wi�cie i wielkodusznie wierzy�a w dobro. Gdyby opowiedzie� lak� bajk� poddanemu ch�opu ten u�miechn��by si� sceptycznie, utar� nosa r�kawem i odszed�by bez s�owa ogl�daj�c si� raz po raz na dobrego ja�nie pana, kt�ry bynajmniej nie podpi� sobie, tylko�� och, co za nieszcz�cie�� dosta� lekkiego bzika. A gdyby na jego miejscu znale�li si� don Tameo i don Sera, jeden zasn��by po chwili, drugi za� czkn��by na ca�y g�os i spyta�: �To bardzo wznios�e, taak, ale a propos kobietek, jak si� tam rzeczy maj�?�� Co si� tyczy don Reby, to wys�ucha�by z uwag� do ko�ca, po czym mrugn�� na szturmowc�w, by wykr�cili szlachetnie urodzonemu �okcie w ty� i wydusili z niego dok�adn� informacj�, od kogo nas�ucha� si� owych niebezpiecznych bajd i komu ju� zd��y� je powt�rzy�.

Gdy Kira uko�ysana opowie�ci�, zasn�a, Rumata dotkn�� ustami jej powiek, przykry� zimowym p�aszczem z futrzanym obszyciem i wyszed� na palcach zamykaj�c delikatnie drzwi, kt�re mimo to skrzypn�y zgrzytliwie. Min�� ciemne pokoje, zszed� na d� do czeladnej i oznajmi�, patrz�c ponad schylone z uszanowaniem g�owy:

��Przyj��em now� ochmistrzyni�. Ma na imi� Kira. B�dzie mieszka�a na g�rze. Pok�j obok mego gabinetu jutro z samego rana starannie sprz�tn��. Wszystkich polece� ochmistrzyni s�ucha� tak jak moich.�� Powi�d� wzrokiem po twarzach, czy na kt�rej� nie spostrze�e u�mieszku. Nikt si� nie u�miecha�, s�uchano go z nale�ytym szacunkiem.�� A je�li kto� spr�buje papla� za bram�, wyrw� mu j�zyk!

Sko�czywszy sta� jeszcze chwil� dla wi�kszego wra�enia, potem odwr�ci� si� i poszed� na g�r� do siebie. W salonie obwieszonym zardzewia�� broni�, zastawionym dziwacznymi meblami, stan�� przy oknie i wspar�szy si� czo�em o ch�odn� szyb�, patrzy� na ulic�. Wybi�y pierwsze stra�e. W oknach naprzeciwko zapalano �wiat�a i zamykano okiennice, aby nie przyci�ga� z�ych ludzi oraz z�ych duch�w. By�o cicho, tylko raz jeden gdzie� na dole wrzasn�� przera�liwie jaki� pijak�� albo go rozbierano, albo wali� do cudzych drzwi.

Najstraszniejsze by�y te wieczory, koszmarnie samotne, bez przeb�ysku nadziei. S�dzili�my, �e b�dzie to nieustanna walka, zagorza�a i zwyci�ska. Byli�my przekonani, �e zawsze potrafimy wyra�nie rozr�ni� poj�cie dobra i z�a, wroga i przyjaciela, i by�o to na og� s�uszne przekonanie, z tym tylko, �e wielu rzeczy nie wzi�li�my pod uwag�. Na przyk�ad nie wyobra�ali�my sobie takich wieczorowi cho� dobrze wiedzieli�my, �e bada�

Na dole rozleg� si� zgrzyt �elaza�� zamykano na noc zasuwy. Kucharka modli�a si� do �wi�tego Miki, aby ze-sta� jej m�a, niech ju� b�dzie siaki taki, byle tylko by� samodzielny i z nieg�upim pomy�lunkiem. Stary Muga ziewa� �egnaj�c si� pospiesznie du�ym palcem. S�u��cy w kuchni dopijali wieczorne piwo i plotkowali, a Uno b�yskaj�c z�ym okiem karci� ich tonem doros�ego: �Przesta�cie ju� strz�pi� j�zory, knury spro�ne��

Rumata odszed� od okna i zacz�� przechadza� si� po salonie. To beznadziejne, rozmy�la�. Nie ma si�y zdolnej wyrwa� ich z kr�gu g��boko zakorzenionych poj�� i nawyk�w. Mo�na da� im wszystko. Mo�na osiedli� ich w supernowoczesnych spektroglasowych domach i nauczy� procedur jonowych, a oni b�d� po dawnemu zbiera� si� wieczorami w kuchni, r�n�� w karty i rycze� z s�siada, kt�rego t�ucze po�owica, i ten styl �ycia b�dzie im zawsze odpowiada� najbardziej. Tu don Condor mia� racjꠗ don Reba jest zupe�nie niewa�ny w por�wnaniu z ogromem tradycji, zasad stadno�ci, u�wi�conych przez wieki, niepodwa�alnych, sprawdzonych, zrozumia�ych dla najlepszego ba�wana, zwalniaj�cych od konieczno�ci my�lenia i jakichkolwiek zainteresowa�. A don Reba z pewno�ci� nie wejdzie nawet do programu szkolnego. �Drobny awanturnik z epoki umacniania absolutyzmu�.

Don Reba, don Reba! Niewysoki, ale r�wnie� trudno go nazwa� niskim, nieoty�y, ale daleko mu do chudo�ci, nie odznaczaj�cy si� bujnym ow�osieniem, ale bynajmniej nie �ysy. Ruchy ma niezbyt �ywe, ale i nie powolne, twarz, kt�rej si� nie pami�ta i kt�ra przypomina tysi�ce innych twarzy. Uprzejmy, pe�en galanterii wobec dam, uwa�ny rozm�wca, nie wyr�niaj�cy si� zreszt� b�yskotliwym umys�em�

Trzy lata temu wychyn�� z jakich� sple�nia�ych zakamark�w pa�acowej kancelarii niepozorny, s�u�alczy urz�dniczy-mizerak o sinozielonej cerze. Niebawem �wczesny premier zosta� aresztowany i stracony, zgin�o r�wnie� na torturach kilku oszala�ych ze strachu dygnitarzy, nie pojmuj�cych nic z tego, co si� dzieje, i oto, rzec mo�na, na ich trupach wyr�s�, niby olbrzymi blady grzyb, ten sprytny i okrutny geniusz przeci�tno�ci. Jest nikim. Zjawi� si� znik�d. Ani to, jak bywa�o w historii, pot�ny umys� u boku s�abego monarchy, ani wielki i straszny cz�owiek, kt�ry ca�e �ycie po�wi�ci� idei walki o zjednoczenie pa�stwa w imi� autokracji. Ani chwilowy w�adca, my�l�cy jedynie o z�ocie i kobietach, zabijaj�cy na prawo i lewo, aby panowa� i panuj�cy, aby zabija�. Przeb�kuj� nawet po cichu, �e to wcale nie jest don Reba, tamten to kto� zupe�nie inny, a ten B�g wie, co za jeden�� wilko�ak, sobowt�r, podstawiona figura�

Cokolwiek zamierzy�, zawsze ko�czy�o si� fiaskiem. Podjudzi� przeciwko sobie dwa wp�ywowe rody w kr�lestwie, by je os�abi�, a potem natrze� szerokim frontem na baroni�. Tymczasem rody pogodzi�y si� obwieszczaj�c przy brz�ku puchar�w sojusz wieczysty i w rezultacie zabra�y kr�lowi spory kawa� ziem nale��cych z dawien dawna do Toc�w Arkanarskich. Wyda� wojn� Irukanowi, sam poprowadzi� armi� ku granicy, potopi� j� w bagnach, pogubi� w lasach, zostawi� wszystko na �asce losu i uciek� z powrotem do Arkanaru. Dzi�ki staraniom don Huga, czego, rzecz jasna, nawet nie podejrzewa�, uda�o mu si� zawrze� z ksi�ciem Irukanu pok�j za cen� dw�ch nadgranicznych miast, a p�niej kr�l musia� jeszcze wyskroba� do dna opustosza�� szkatu�� pa�stwow� celem st�umienia bunt�w ch�opskich, jakie ogarn�y .ca�y kraj. Za takie b��dy ka�dy inny minister wisia�by g�ow� w d� na szczycie Weso�ej Wie�y, don Reba jednak dziwnym trafem pozosta� u w�adzy. Zni�s� ministerstwa o�wiaty i zaopatrzenia ludno�ci, usun�� ze stanowisk w rz�dzie arystokracj� rodow� oraz nielicznych uczonych, zrujnowa� definitywnie gospodark�, napisa� traktat ,,O bydl�cej naturze rolnika� i na koniec w ubieg�ym roku utworzy� �gwardi� ochronn���� �Szare Oddzia�y�. Hitler mia� za sob� monopole. Don Reba nie mia� nikogo i z g�ry by�o wiadomo, �e szturmowcy po�r� go ostatecznie jak much�. On jednak dalej m�ci� i miesza�, jedno g�upstwo goni�o drugie, lawirowa�, jakby chcia� oszuka� samego siebie, jakby nic dla niego nie istnia�o poza jedn� paranoiczn� ide��� wytrzebieniem kultury. Podobnie jak Waga Ko�o nie mia� �adnej genealogii. Jeszcze przed dwoma laty pierwszy lepszy arystokratyczny bez kart odzywa� si� z pogard� o �n�dznym chamie, kt�ry op�ta� monarch�, a dzi� ka�dy arystokrata mieni si� przy okazji krewnym po k�dzieli ministra Ochrony Ber�a.

Teraz oto musi mie� Budacha. Zn�w nonsens. Zn�w jaka� dzika finta. Budach jest intelektualist�. Intelektualist� na pal. Z hukiem, z pomp�, �eby wszyscy si� dowiedzieli. Tymczasem huku ani pompy nie ma. A wi�c potrzebny mu �ywy Budach. Po co? Czy�by Reba by� na tyle g�upi, �e spodziewa si� zmusi� Budacha, by dla niego pracowa�? A mo�e jednak jest g�upi? Mo�e jest po prostu g�upim intrygantem, kt�remu szcz�cie sprzyja, kt�ry sam dobrze nie wie, czego chce i z chytr� min� udaje wobec wszystkich Greka? �miechu warte, �ledz� go �d trzech lat i do dzi� nie wiem, co to za typ. Zreszt�, gdyby sytuacja przedstawia�a si� odwrotnie i on �ledzi� mnie, tak samo nic by nie wiedzia�. Wszystko przecie� jest mo�liwe i to w�a�nie jest zabawne! Teoria podstawowa konkretyzuje tylko g��wne rodzaje ukierunkowania psychologicznego, a w gruncie rzeczy jest ich tyle, ilu jest ludzi i ka�dy z nich mo�e si� znale�� u w�adzy! Na przyk�ad cz�owieczek, kt�remu �ycie schodzi�o na udr�czaniu s�siad�w. Plu� do cudzych garnk�w, podrzuca� t�uczone szk�o do cudzego siana. Oczywi�cie, �e zmiot� go w ko�cu, zd��y jednak do woli naplu� si�, nacieszy�, naszkodzi� i nic go nie obchodzi, �e �ladu po nim nie zostanie w historii, lub �e dalecy potomkowie b�d� sobie �ama� g�owy dopasowuj�c jego zachowanie do teorii nast�pstw historycznych.

Ju� mi teraz nie do teorii, pomy�la� Rumata. Wiem tylko jedno: cz�owiek jest nosicielem rozumu, wszystko, co mu przeszkadza w rozwoju tego rozumu, jest z�e, a z�o nale�y usuwa� natychmiast i wszelkimi sposobami. Wszelkimi? Czy�by? Nie, z pewno�ci� nie wszelkimi. A mo�e jednak? Mazgaj!�� skarci� si� w duchu. Trzeba si� zdecydowa�. Pr�dzej czy p�niej i tak b�d� musia� si� zdecydowa�.

Przypomnia� sobie nagle donn� Okan�. No i masz, decyduj si�, pomy�la�. Zacznij w�a�nie od tego. Je�eli b�g zabiera si� do sprz�tania wychodka, niech mu si� nie zdaje, �e zachowa czyste r�ce� Poczu� md�o�ci na sam� my�l o tym, co go czeka. Ale ostatecznie lepsze ju� to, ni� zabijanie. Lepsze b�oto ani�eli krew. Na palcach, by nie obudzi� Kiry, wszed� do gabinetu i przebra� si�. Przez chwil� trzyma� w palcach obr�cz z nadajnikiem, wreszcie Zdecydowanym ruchem schowa� j� do szuflady. Potem wetkn�� we w�osy nad prawym uchem bia�e pi�ro, symbol nami�tnej mi�o�ci, przypi�� miecze i narzuci� elegancki p�aszcz. Gdy odmyka� na dole zasuwy, zawaha� si� prze; sekund� tkni�ty my�l�, �e je�li don Reba si� dowie, don na Okana przyp�aci to g�ow�. Ale na odwr�t by�o ju� za p�no.

Go�cie zebrali si� w komplecie, a donna Okana jeszcze si� nie ukazywa�a. Przy z�oconym stoliku z przek�skami popijali malowniczo, prostuj�c si� i wypinaj�c chuderlawe zadki, kr�lewscy gwardzi�ci, ws�awieni pojedynkami oraz przygodami erotycznymi. Obok kominka chichota�y leciwe podniszczone damulki, niczym si� nie wyr�niaj�ce i dlatego pe�ni�ce rol� zauszniczek donny Okany. Siedzia�y blisko siebie na niziutkich sofkach, przed nimi za� kr�cili si� w lansadach trzej wiekowi panowie na cienkich, ustawicznie poruszaj�cych si� nogach�� s�ynni wytwornisie z czas�w minionej regencji, ostatni mistrzowie dawno zapomnianych anegdot. Powszechnie by�o wiadomo, �e bez tych starych lw�w salon nie by�by salonem. Po�rodku, rozstawiwszy szeroko nogi w botfortach, sta� don Ripat, wierny i nieg�upi agent Rumaty, porucznik szarego batalionu galanteryjnik�w ze wspania�ymi w�sikami i bez jakichkolwiek zasad. Wetkn�� du�e czerwone r�ce za sk�rzany pas i s�ucha� don Tamea, m�tnie wyk�adaj�cego mu nowy projekt wyzyskania ch�op�w na rzecz stanu kupieckiego, od czasu do czasu ruszaj�c w�sem w stron� don Sera, kt�ry b��dzi� czepiaj�c si� �cian zapewne w poszukiwaniu drzwi. W k�cie, rzucaj�c na prawo i lewo ugrzecznione spojrzenia, dw�ch znakomitych portrecist�w dojada�o duszonego z czeremch� krokodyla, obok w niszy okiennej siedzia�a starsza osoba w czerni�� duenna przydana Okanie przez don Reb�. Patrzy� przed siebie surowym nieruchomym wzrokiem, co pewien czas podaj�c si� nagle ca�ym cia�em w prz�d. Z dala od reszty go�ci persona krwi kr�lewskiej oraz sekretarz ambasady soa�skiej zabawia� si� gr� w karty. Persona oszukiwa�a, sekretarz u�miecha� si� pob�a�liwie. By� jedynym nie pr�nuj�cym cz�owiekiem w salonie�� zbiera� materia�y do kolejnego raportu ambasady.

Gwardzi�ci przy stoliku powitali Rumat� rze�kimi okrzykami Mrugn�� do nich przyja�nie i zacz�� obchodzi� salon witaj�c si� z go��mi. Wymieni� uk�ony z dwoma wiekowymi elegantami, sypn�� kilka komplement�w zauszniczkom, kt�re z miejsca wlepi�y oczy w bia�e pi�ro za jego uchem, poklepa� person� krwi kr�lewskiej po opas�ych plecach i skierowa� si� w stron� don Ripata i don Tamea. Gdy przechodzi� obok niszy, duenna zn�w wykona�a nurkuj�cy ruch cia�em, przy czym zalecia�o od niej skis�ym odorem wina.

Na widok Rumaty don Ripat wyj�� r�ce zza pasa i trzasn�� obcasami, za� don Tameo wykrzykn�� p�g�osem.

��Czy to pan, m�j przyjacielu? Co za szcz�cie, �e pan si� zjawi�, ju� prawie straci�em nadziej� � �Jak �ab�d� ze skrzyd�em z�amanym do gwiazdy �le t�skne wo�anie�. Okropnie si� wynudzi�em� Gdyby nie kochany don Ripat, chyba umar�bym z nud�w!

Wida� by�o, �e don Tameo zd��y� wytrze�wie�, mimo to pohamowa� si� nie m�g�.

��Co ja s�ysz�?�� zdziwi� si� Rumata.�� Cytujemy buntownika Zurena?

Don Ripat od razu si� wyprostowa� i spojrza� drapie�nie na don Tamea.

��Eee��� don Tameo straci� kontenans.�� Zurena? Dlaczego? Ach tak, ale przecie� ja w sensie ironicznym, zapewniam pan�w! Kim�e jest Zuren? Pod�ym, niewdzi�cznym demagogiem. Chcia�em jedynie podkre�li�

A donny Okany wci�� nie ma�� podchwyci� Rumata�� i panu ckni si� bez niej.

��Ot� to w�a�nie.

��A propos, co z donn� Okan�?

��Oczekujemy jej lada chwila�� powiedzia� don Ripat podszed� z lekkim uk�onem.

Zauszniczki z otwartymi ustami wpatrywa�y si� w bia�e Pi�ro. Stare lwy chichota�y nienaturalnie. Wreszcie i don Tameo spostrzeg� pi�ro i drgn�� z wra�enia.

��M�j przyjacielu!�� rzek! �ciszonym g�osem.�� Na co to Panu? Za chwil� mo�e wej�� don Reba� Wprawdzie nie spodziewaj� si� go dzisiaj, ale wszystko jedno�

��Nie m�wmy o tym�� odpar� Rumata rozgl�daj�c si� niecierpliwie. Pragn�� to ju� mie� za sob�.

Gwardzi�ci zbli�ali si� do nich z nape�nionymi pucharami.

��Pan taki blady��� szepta� don Tameo.�� Ja rozumiem, mi�o��, nami�tno�� Jednak na �wi�tego Mik�! Pa�stwo jest ponad wszystkim� A poza tym, to niebezpieczne� Obraza uczu�

Co� si� zmieni�o w wyrazie jego twarzy, zacz�� si� cofa�, odst�powa� coraz dalej k�aniaj�c si� bez przerwy. Rumat� otoczyli gwardzi�ci. Kt�ry� poda� mu puchar.

��Za honor i kr�la!�� zawo�a� jeden.

��Za mi�o�栗 doda� drugi.

��Niech pan jej poka�e, don Rumata, co potrafi gwardia�� rzuci� trzeci.

Rumata uj�� puchar i nagle zobaczy� donn� Okan�?. Sta�a w drzwiach poruszaj�c wachlarzem i ko�ysz�c w zadumie ramionami. �adna by�a, trudno zaprzeczy�! Z daleka wydawa�a si� nawet pi�kna. Zupe�nie nie w gu�cie Rumaty, ale naprawd� by�a �adna ta g�upia, lubie�na g�, Wielkie ciemnob��kitne oczy, bez cienia my�li i ciep�a, delikatne zmys�owe usta, przepyszne, umiej�tnie, nak�adem wielu stara� obna�one cia�o� Gwardzista za plecami Rumaty cmokn�� g�o�no, widocznie nie mog�c nad sob� za panowa�. Rumata nie ogl�daj�c si� wsun�� mu sw�j puchar do r�k i d�ugimi krokami skierowa� si� do donny Okany. Go�cie w salonie odwr�cili od nich oczy i gorliwie zaj�li si� rozmow� o b�ahostkach.

��Cudna�� wym�wi� Rumata p�g�osem, szcz�kaj�c mieczami w g��bokim uk�onie.�� Pozw�l mi, pani, zosta� u twych st�p� Na podobie�stwo charta le�e� u st�p pi�kno�ci nagiej i oboj�tnej�

Donna Okana zas�oni�a si� wachlarzem i zalotnie zmru�y�a oczy.

���mia�o poczynasz sobie, m�j panie� My, biedne prowincjuszki, nie potrafimy odeprze� takiego natarcia��� G�os mia�a niski, lekko zachrypni�ty.�� Niestety, pozostaje mi tylko otworzy� bramy twierdzy i wpu�ci� zwyci�zc�.

Rumata zgrzytn�� z�bami ze wstydu i z�o�ci i zgi�� si� w jeszcze g��bszym uk�onie. Donna Okana opu�ci�a wachlarz i zawo�a�a:

��Bawcie si�, moi pa�stwo! My z don Rumat� Wr�cimy niebawem! Obieca�am mu pokaza� moje nowe iruka�skie kobierce�

��Nie opuszczaj nas na d�ugo, o pi�kna!�� zaskrzecza� jeden ze starych lw�w.

��Zachwycaj�ca!�� powiedzia� s�odko drugi.�� Istna czarodziejka!

Gwardzi�ci brz�kn�li jak na komend� mieczami. �On doprawdy s�yszy, jak trawa ro�nie��� zauwa�y�a g�o�no persona kr�lewskiej krwi. Donna Okana uj�a Rumat� za r�kaw i poci�gn�a za sob�. Ju� na korytarzu dolecia�y go s�owa don Sera wypowiedziane ura�onym tonem:�� �Nie widz� przeszk�d, by szlachcic wysokiego rodu nie m�g� obejrze� iruka�skich kobierc�w��

Na ko�cu korytarza donna Okana zatrzyma�a si� nagle, obj�a Rumat� za szyj� i z ochryp�ym j�kiem, maj�cym oznacza� wybuch d�ugo hamowanej nami�tno�ci, wpi�a si� w jego wargi. Rumata wstrzyma� oddech. Od czarodziejki mocno zalatywa�o zapaszkiem nie domytego cia�a pomieszanym z woni� estorskich perfum. Wargi mia�a gor�ce, mokre i lepkie od s�odyczy. Czyni�c nadludzki wysi�ek, spr�bowa� odda� jej poca�unek i widocznie mu si� to uda�o, gdy� donna Okana ponownie j�kn�a i z zamkni�tymi oczami zwis�a mu na r�kach. Trwa�o to ca�� wieczno��. Czekaj, ty lafiryndo, ja ci poka��, pomy�la� i zmia�d�y� j� w ramionach. Co� chrupn�o, mo�e gorset, a mo�e �ebra, pi�kno�� pisn�a �a�o�nie, otworzy�a zdumione oczy i zatrzepota�a si� usi�uj�c si� wyswobodzi�. Rumata czym pr�dzej rozlu�ni� u�cisk.

��Wstr�tny�� wyszepta�a oddychaj�c ci�ko.�� Omal mnie nie zgniot�e��

��P�on� z mi�o�ci�� b�kn�� skruszony.

��Ja te�. Tak d�ugo czeka�am! Chod�my pr�dzej� Powlok�a go przez jakie� ciemne, zimne pokoje. Rumata wyj�� chusteczk� i otar� ukradkiem usta. Ca�y ten pomys� wyda� mu si� teraz wr�cz beznadziejny. Tak trzeba, my�la�. R�ne rzeczy cz�owiek musi nieraz robi�!� Tu si� pi�knymi s��wkami nie wymigam. �wi�ty Miko, czemu oni w tym Pa�acu nigdy si� nie myj�? Ma baba temperament. �eby cho� przyszed� don Reba� Okana ci�gn�a go milcz�co, nieust�pliwie, jak mr�wka zdech�� g�sienic�. Czuj�c si� jak ostatni idiota, zacz�� ple�� jakie� kurtuazyjne brednie o zwinnych n�kach i p�sowych usteczkach, na kt�re odpowiada�a zalotnym chichotem. Wepchn�a go wreszcie do silnie nagrzanego i rzeczywi�cie wys�anego kobiercami buduaru, rzuci�a si� na ogromne �o�e i le��c na poduszkach wpatrywa�a si� w Rumat� wilgotnym, hiperstenicznym wzrokiem. A on sta� jak s�up. W buduarze czu� by�o najwyra�niej pluskwami.

��Jaki� ty pi�kny�� szepn�a.�� Chod� do mnie. Tak na ciebie czeka�am.

Rumata zatoczy� oczami, chwyci�y go md�o�ci. Kroplisty pot zacz�� z nieprzyjemnym �askotaniem sp�ywa� mu po twarzy. Nie mog�, pomy�la�. Niech diabli porw� t� ca�� informacj� Chytra lisica. Czupirad�o� To przecie� gwa�t na w�asnej naturze, brud� Brud lepszy ni� krew, ale to jeszcze o wiele gorsze!

��Czemu zwlekasz, m�j panie?�� zawo�a�a piskliwym, �ami�cym si� g�osem donna Okana.�� Chod��e, nie daj mi czeka�!

��D-diabli��� wykrztusi� ochryple Rumata. Zerwa�a si� i podbieg�a do niego.

��Co ci jest? Jeste� pijany?

��Nie wiem�� mrukn��.�� Duszno mi.

��Mo�e kaza� przynie�� miedniczk�?�� Jak� miedniczk�?

��No nic, nic� Zaraz przejdzie��� Dygoc�cymi z niecierpliwo�ci palcami zacz�a mu rozpina� kamizelk�.

��Pi�kny jeste���� m�wi�a zdyszanym szeptem.�� Ale nie�mia�y jak nowicjusz. Nigdy bym nie przypuszcza�a� O �wi�ty Baro, to przecie� urocze�

By� zmuszony przytrzyma� jej r�ce. Patrzy� na ni� z g�ry widzia� b�yszcz�ce od lakieru niechlujne w�osy, kr�g�e ramiona obsypane grudkami zlepionego pudru, drobne, malinowe konchy uszu. Obrzydliwo��, my�la�. Nic z tego nie wyjdzie. A szkoda, ona musi sporo wiedzie� Don Reba gada przez sen� Zabiera j� na badania, Okana bardzo to lubi� Nie, stanowczo nie mog�.

��No?�� spyta�a z rozdra�nieniem.

��Pi�kne s� pani kobierce�� powiedzia� g�o�no.�� Ale na mnie czas.

W pierwszej chwili nie zrozumia�a, potem twarz jej wykrzywi� grymas.

��Jak �miesz?!�� zasycza�a, lecz on ju� namaca� �opatkami drzwi, wypad� na korytarz i oddali� si� szybkim krokiem. Od jutra, my�la�, przestaj� si� my�. Tu trzeba by� wieprzem, a nie bogiem!

��Wa�ach!�� wrzasn�a za nim.�� Wykastrowana niedojda. Baba! Na pal z tob�.

Rumata otworzy� jakie� okno i wyskoczy� do ogrodu. Przez pewien czas sta� pod drzewem wdychaj�c �apczywie ch�odne powietrze. Przypomnia� sobie idiotyczne bia�e pi�ro, wyszarpn�� je ze z�o�ci�, zmi�� i wyrzuci�. Paszka te� by nic tu nie zdzia�a��� pomy�la�.�� Nikt nie by�by w stanie. �Jeste� pewny?��� �Tak, jestem.��� �Wobec tego wszyscy funta k�ak�w nie jeste�cie warci!��� �Ale ja si� tego brzydz�!��� �Dla Eksperymentu oboj�tne s� twoje doznania. Jak nie mo�esz, to si� nie bierz�.�� �Nie jestem zwierz�ciem!��� �Je�eli Eksperyment tego wymaga, trzeba sta� si� zwierz�ciem���� �Eksperyment nie mo�e tego wymaga�.�� �Mo�e, jak widzisz�.�� �W takim razie���� �Co w takim razie?��� Nie wiedzia�. �W takim razie� W takim razie� Dobrze, uwa�ajmy wi�c, �e jestem marnym historykiem.�� Wzruszy� ramionami.�� Spr�bujemy si� podci�gn��. Spr�bujemy powoli zamienia� si� w �winiꅔ

By�o blisko p�nocy, gdy wr�ci� do domu. Nie rozbieraj�c siꠗ rozpi�� tylko sprz�czki bandoletu�� pad� na kanap� w salonie i zasn�� jak kamie�.

Obudzi�y go pe�ne oburzenia protesty Una i dobroduszny basowy ryk:

��Zmykaj, zmykaj, ty wilcze szczeni�, bo ci ucho oberw�.

��Przecie� m�wi� panu, �e oni �pi�!�

��A kysz, przesta� mi si� pl�ta� pod nogami!�

��Nie wolno i ju�!

Drzwi otworzy�y si� szeroko i do salonu wpakowa� si� olbrzymi niczym zwierz Pech baron Pampa don Bau, rumiany, b�yskaj�cy biel� z�b�w, ze stercz�cymi spiczasto W�sami, w aksamitnym berecie nasuni�tym na ucho i w Wytwornym malinowym p�aszczu, pod kt�rym po�yskiwa� matowo miedziany pancerz. Wl�k� za sob� Una uczepionego prawej nogawki jego spodni.

��Baron!�� wykrzykn�� Rumata spuszczaj�c nogi z kanapy.�� Sk�d pan si� wzi�� w mie�cie, przyjacielu? Uno, zostaw barona w spokoju.

��Okropnie czupurny smarkacz�� hucza� baron id�c do Rumaty z otwartymi ramionami.�� B�dzie z niego po�ytek. Ile pan chce za niego? Zreszt� o tym p�niej� Niech�e pana u�ciskam!

U�cisn�li si�. ,Od barona zapachnia�o przyjemnie kurzem dr�g, ko�skim potem oraz bukietem przer�nych win.

��Widz�, �e pan te� jest zupe�nie trze�wy�� zauwa�y� baron melancholijnie.�� Zreszt�, pan jest zawsze trze�wy. Szcz�liwiec.

��Siadaj, przyjacielu. Uno, przynie� estorskiego, tylko jak najwi�cej.

Baron podni�s� ogromn� d�o�.�� Ani kropli!

��Ani kropli estorskiego? Uno, przynie� iruka�skie!

���adnych w og�le win!�� oznajmi� z �alem baron.�� Nie pij�.

��Co si� sta�o?�� spyta� zaniepokojony.�� Co� panu dolega?

��Jestem zdr�w jak byk. Tylko te przekl�te scysje rodzinne� Kr�tko m�wi�c, pok��ci�em si� z baronow� i dlatego znalaz�em si� tutaj.

��Pok��ci� si� pan z baronow�?! Pan! Doprawdy wolne �arty, baronie!

��Wystaw sobie, przyjacielu. Ja sam nie mog� si� pozbiera�. Sto dwadzie�cia mil przeby�em jak otumaniony!

��Drogi baronie natychmiast wsiadamy na ko� i p�dzimy do Bau.

��Ale� m�j ko� jeszcze nie odpocz��! A po drugie, chc� j� ukara�.

��Kogo?

��Baronow�, u diab�a! Ostatecznie jestem m�czyzn�, tak czy nie?! Skoro nie podoba si� jej Pampa pijany, niech posmakuje, jaki jest na trze�wo. Raczej tu zgnij� od wody, ni� wr�c� do zamku�

Uno odezwa� si� nachmurzony.

��Niech mu pan powie, �eby nie zawraca� g�owy�

��Zmykaj, szczeniaku!�� zagrzmia� dobrodusznie baron.�� i przynie� piwa Spoci�em si�, musz� wi�c wyr�wna� ubytek p�yn�w.

Po p�godzinie wyr�wnywania wspomnianego ubytku baron z lekka osowia�. W przerwach mi�dzy haustami piwa zwierza� si� Rumacie ze swoich zmartwie�. Nie obesz�o si� bez dosadnych przekle�stw pod adresem �tych pijus�w s�siad�w� nachodz�cych jego zamek. Przyje�d�aj� z rana niby na polowanie, a potem ani si� obejrzysz�� wszyscy ju� maj� w czubie i dalej�e r�ba� meble. W��cz� si� po ca�ym zamku, brudz� wsz�dzie, obra�aj� s�u�b�, kalecz� psy i daj� jak najgorszy przyk�ad m�odemu baronowi. Wreszcie rozje�d�aj� si� do dom�w, a on, w trupa pijany, zostaje sam na sam z baronow��

Pod koniec swej opowie�ci baron rozstroi� si� no dobre i nawet za��da� by� estorskiego, ale w lot si� zreflektowa� i rzek� do Rumaty:

��Chod�my st�d, przyjacielu. Pa�ska piwnica jest zbyt zasobna!� Jed�my gdziekolwiek.

��Ale dok�d?

��Wszystko jedno! Chocia� do �Szarej Rado�ci��

��Hm� A c� tam b�dziemy robi�?

Baron milcza� przez jaki� czas, w�ciekle targaj�c w�sa.

��No jak to?�� powiedzia� wreszcie.�� A� si� wierzy� nie chce� Zwyczajnie posiedzimy, pogadamy�

��W �Szarej Rado�ci�?�� zapyta� sceptycznie Rumata.

��Taak. Rozumiem pana. To przera�aj�ce. Ale mimo wszystko chod�my. Tu bez przerwy mam ch�tk� na estorskie.

��Konia dla mnie�� rzuci� Rumata i poszed� do gabinetu po nadajnik.

W kilka minut p�niej jechali obok siebie w�sk� ulic� Pogr��on� w piekielnych ciemno�ciach. Baron, kt�ry nieco si� o�ywi�, opowiada� na ca�y g�os, jak przedwczoraj upolowali ody�ca, o niezwyk�ych zaletach m�odego baroneta, o cudzie w klasztorze �wi�tego Tukki, gdzie z boku przeora wyszed� ch�opiec o sze�ciu palcach� Nie omieszka� Przy tym zabawia� siꠗ od czasu do czasu wy� jak wilk, Potem wo�a� �bierz go� i wali� szpicrut� w zamkni�te okiennice.

Gdy podjechali pod �Szar� Rado��, baron �ci�gn�� konia i pogr��y� si� w zadumie. Rumata czeka�. Przez brudnawe szyby ober�y bi�o jaskrawe �wiat�o, konie u konowi�zu przest�powa�y z nogi na nog�, leniwie k��ci�y si� wymalowane dziewoje, siedz�ce rz�dkiem na �awce pod oknami, dw�ch s�u��cych z trudem wtoczy�o przez otwarte drzwi olbrzymi� beczk� z plamami saletry.

Baron wym�wi� ze smutkiem:

��Sam� Strach pomy�le�, przede mn� d�uga noc a ja sam!� i ona tam sama�

��Niech�e pan si� tak nie trapi, przyjacielu�� pociesza� go Rumata.�� Przecie� z ni� jest baronet, a z panem ja.

��To zupe�nie co innego. Nic pan nie rozumie, m�j drogi. Jest pan jeszcze zbyt m�ody i lekkomy�lny� Panu zapewne sprawia przyjemno�� nawet widok tych lafirynd�

��A czemu� by nie?�� odpar� Rumata spogl�daj�c z ciekawo�ci� na barona.�� Moim zdaniem to bardzo mi�e dziewuszki.

Baron pokiwa� g�ow� i u�miechn�� si� sarkastycznie.

��O, ta, kt�ra tam stoi�� powiedzia� g�o�no�� ma obwis�y ty�ek. A ta, co teraz poprawia w�osy, w og�le nie ma ty�ka� To s� krowy, przyjacielu, naj�agodniej m�wi�c, krowy. Niech pan sobie przypomni baronow�! Co za ramiona, co za gracja� Jaka postawa, m�j drogi�

��Tak�� zgodzi� si� Rumata.�� Baronowa jest prze�liczna. Chod�my st�d.

��Dok�d?�� spyta� melancholijnie baron.�� i po co?�� Twarz jego przybra�a nagle stanowczy wyraz.�� Nie, m�j przyjacielu, nigdzie si� st�d nie rusz�. A pan jak sobie chce.�� Zsiad� z konia.�� Aczkolwiek by�oby mi bardzo przykro, gdyby pan zostawi� mnie tu samego.

��Oczywi�cie, �e zostan� z panem. Ale�

���adnych �ale��� uci�� baron.

Rzucili lejce nadbiegaj�cemu s�udze, dumnie przeszli obok damulek i przekroczyli pr�g sali. Nie by�o tu czym oddycha�. �wiat�o kagank�w z trudem przedziera�o si� przez k��by opar�w, niczym w wielkiej i bardzo brudnej �a�ni. Na �awach za d�ugimi sto�ami pili, jedli, zaklinali si�, �miali, p�akali, ca�owali si�, ryczeli spro�ne piosenki spoceni �o�nierze w rozpi�tych mundurach, morskie w��cz�gi w kolorowych kaftanach na go�e cia�o, kobiety z ledwo przys�oni�t� piersi�, szarzy szturmowcy z toporami wsuni�tymi mi�dzy kolana, rzemie�lnicy w prze�artych smarami �achmanach. Po lewej stronie majaczy� w oparach bufet, za kt�rym na specjalnym podwy�szeniu po�r�d olbrzymich beczek siedzia� ober�ysta i dyrygowa� stamt�d rojem obrotnych, cwaniackich s�ug, po prawej jasno o�wietlony prostok�t wskazywa� wej�cie do czystej po�owy lokalu, przeznaczonej dla szlachty, solidnych kupc�w i szarych oficer�w.

Ostatecznie, czemu nie mieliby�my si� napi�?�� zirytowa� si� baron Pampa i chwyciwszy Rumat� za r�kaw, poci�gn�� go w stron� bufetu w�skim przej�ciem mi�dzy sto�ami, drapi�c po plecach siedz�cych go�ci metalowymi kolcami pancerza. Przy bufecie wyrwa� z r�k ober�ysty poka�nych rozmiar�w czerpak, kt�rym tamten rozlewa� wino do kufli, wychyli� go w milczeniu do dna, po czym oznajmi�, �e teraz ju� wszystko przepad�o, pozostaje tylko jedno�� zabawi� si� na ca�ego. Nast�pnie, odwracaj�c si� do ober�ysty, spyta� tubalnym g�osem, czy jest w tym lokalu jakie� miejsce, gdzie ludzie szlachetnego rodu mogliby przyzwoicie i skromnie sp�dzi� czas nie czuj�c si� skr�powani s�siedztwem r�nej ho�oty, szumowin oraz innego ta�a�ajstwa. Ober�ysta zapewni� go solennie, �e w�a�nie w tym lokalu istnieje takie miejsce.

��Doskonale!�� rzek� majestatycznie baron i rzuci� mu kilka dukat�w.�� Prosz� nam poda�, co tu macie najlepszego i niech nas obs�uguje nie jaka� �adniutka trzpiotka, lecz solidna starsza osoba.

Ober�ysta sam zaprowadzi� ja�nie pan�w do czystej po�owy. Go�ci tu by�o niewielu. W rogu zabawia�a si� pos�pnie grupa szarych oficer�w�� czterej porucznicy w przyciasnych mundurkach oraz dwaj kapitanowie w kr�tkich P�aszczach z naszywkami Ministerstwa Ochrony Ber�a. Pod oknem nudzi�o si� przy du�ym wysmuk�ym dzbanie dw�ch m�odych arystokrat�w z kwa�nymi minami, wyra�aj�cymi generalne rozczarowanie. Opodal nich siedzia�o Kilku szlacheckich ho�ysz�w w wytartych koletach i pocerowanych p�aszczach. Popijali ma�ymi �yczkami piwo i raz Po raz wodzili po sali zg�odnia�ym wzrokiem.

Baron gruchn�� na �aw� przy wolnym stole, spojrza� z ukosa na szarych oficer�w i warkn��: �A jednak i tu nie obesz�o si� bez ho�oty�� Na szcz�cie przystojna kobieta w fartuszku poda�a w�a�nie pierwsze danie. Odchrz�kn� wi�c, wyci�gn�� zza pasa kind�a� i przyst�pi� do uczty Po�era� w milczeniu wielkie k�sy pieczonej sarniny, stosy marynowanych �limak�w, g�ry krewetek, kopiaste faski sa�at i majonez�w, podlewaj�c to wszystko wodospadom, wina, piwa, brzeczki oraz wina zmieszanego z piwem i brzeczk�. Szlacheccy ho�ysze zacz�li po jednym, pu dw�ch przysiada� si� do jego sto�u, on za�, pomrukuj�c jak nied�wied�, zaprasza� ich zamaszystym gestem.

Nagle przesta� je��, wlepi� w Rumat� wy�upiaste oczy i rykn�� dzikim g�osem:

��Dawno ju� nie by�em w Arkanarze, m�j przyjacielu! I powiem ci szczerze, �e co� mi si� tu nie podoba.

��Co takiego, baronie?�� spyta� z zaciekawieniem Rumata ogryzaj�c skrzyde�ko kurcz�cia.

Na twarzach szlachcic�w odmalowa�o si� pe�ne szacunku skupienie.

��Wyt�umacz mi, m�j drogi�� m�wi� baron wycieraj�c zat�uszczone r�ce w po�� p�aszcza�� jak te� i wy, szlachetni panowie! Odk�d to w stolicy mi�o�ciwie nam panuj�cego monarchy tak si� dzieje, �e potomkowie staro�ytnych rod�w Imperium nie mog� zrobi� kroku, by nie natkn�� si� na r�nych sklepikarzy i rze�nik�w?

Szlachcice wymienili spojrzenia i zacz�li si� dyskretnie odsuwa�. Rumata zerkn�� w stron�, gdzie siedzieli szarzy. Przestano tam pi� i patrzono na barona.

��Ot� ja wam powiem, w czym rzecz, moi panowie�� ci�gn�� baron Pampa.�� Dzieje si� tak dlatego, �e wszystkich was tch�rz ogarn��. Znosicie ich, poniewa� si� boicie. O, ty na przyk�ad portkami trz�siesz�� wrzasn�� zwracaj�c si� do szlachcica, kt�ry siedzia� najbli�ej. Tamtemu twarz si� wyci�gn�a, u�miechn�� si� blado i czym pr�dzej si� wycofa�.�� Tch�rze!�� zakl�� baron. W�sy mu si� nastroszy�y.

Oczywi�cie, ze szlacheckich golc�w po�ytku by�o niewiele. Nie zdradzili najmniejszej ch�ci do bitki, za to wyra�n� do wypitki i zak�ski.

Baron natomiast przerzuci� jedn� nog� przez �aw�, szarpn�� prawy w�s i wpijaj�c wzrok w grup� szarych oficer�w, oznajmi�:

��A ja si� ani troch� nie boj�. T�uk� to szare dra�stwo gdziekolwiek mi si� napatoczy�.

��Co tam chrypi ta beczka piwa?�� zapyta� g�o�no szary kapitan z d�ug� twarz�.

Baron u�miechn�� si� zadowolony. Wygramoli) si� z hukiem zza sto�u i wlaz� na �aw�. Rumata podni�s� brwi i zabra� si� do drugiego skrzyde�ka.

��Hej, szara ho�oto!�� baron dar� si�, jakby oficerowie byli oddaleni przynajmniej o wiorst�.�� Onegdaj ja, baron Pompa don Bau, sprawi�em waszym nie lada �a�ni�! Wie pan, przyjacielu�� m�wi� spogl�daj�c na Rumat� nie-omal spod sufitu�� pili�my w�a�nie z ojcem Cabani wieczorem u mnie w zamku, a tu nagle przylatuje stajenny z wie�ci�, �e banda szarych roznosi karczm� �Z�ota Podkowa�. Moj� karczm� na mojej rodowej ziemi! Krzykn��em �Na koni��� i pognali�my tam ile pary w ko�skich p�ucach. Przysi�gam na ostrog�, �e by�a ich ca�a banda, ze dwudziestu. Z�apali jakich� trzech ludzi, popili si� jak �winie� Pi� to ci sklepikarze nie umiej�� dalej wszystkich sieka� i wszystko rozbija�. Schwyci�em jednego za nogi i zacz�a si� zabawa. P�dzi�em ich a� do Ci�kich Mieczy� Krwi by�o, nie uwierzy pan, po kolana, a ile topor�w tam si� poniewiera�o�

W tym punkcie opowiadanie barona zosta�o przerwane. Kapitan z d�ug� twarz� zamachn�� si� i ci�ki metalowy n� szcz�kn�� o napier�nik barona.

��Dawno tak trzeba by�o!�� zawo�a� baron i wyci�gn�� z pochwy wielki obur�czny miecz.

Zadziwiaj�co zwinnie zeskoczy� na pod�og�, miecz jak b�yskawica przeci�� powietrze i rozr�ba� belk� pu�apu. Baron zakl��. Sufit osiad�, na g�owy obecnych posypa�y si� �mieci.

Teraz ju� wszyscy byli na nogach. Szlacheccy ho�ysze odskoczyli pod �ciany. M�odzi arystokraci wdrapali si� na st�, by lepiej widzie�. Szarzy utworzyli p�kole i trzymaj�c brzeszczoty na sztych, ruszyli drobnymi kroczkami na barona. Jedynie Rumata siedzia� dalej zastanawiaj�c si�, po kt�rej r�ce barona stan��, by si� nie dosta� pod jego miecz.

Szerokie ostrze �wiszcza�o z�owieszczo opisuj�c migocz�ce kr�gi nad g�ow� barona. Ten cz�owiek pora�a� wyobra�ni�. By�o w nim co� z ci�arowego �mig�owca ze �mig�em na ja�owych obrotach.

Szarzy okr��ywszy barona z trzech stron byli zmuszeni si� zatrzyma�. Jeden stan�� niefortunnie ty�em do Rumaty, kt�ry przechyli� si� przez st�, chwyci� go za ko�nierz i �cisn�wszy na talerze z resztkami jedzenia, trzasn�� go kantem d�oni poni�ej ucha. Szary zamkn�� oczy i znieruchomia�. Baron zawo�a�:

��Dobij go, przyjacielu, a ja si� rozprawi� z tamtymi! On tu ich wszystkich wysiecze, pomy�la� Rumata z niezadowoleniem.

��Pos�uchajcie�� zwr�ci� si� do szarych.�� Nie b�dziemy psu� sobie wzajemnie weso�ej nocy. Nie dotrzymacie nam placu. Rzu�cie bro� i opu��cie ten lokal.

��Jeszcze czego!�� zaprotestowa� gniewnie baron.�� Ja chc� si� bi�! Niech oni te� si� bij�! Bijcie� si�, do stu tysi�cy fur beczek!

Z tymi s�owami ruszy� na szarych jak burza, kr�c�c m�y�ca mieczem. Szarzy cofali si� bledn�c coraz bardziej. Bez w�tpienia nigdy w �yciu nie widzieli ci�arowego �mig�owca. Rumata jednym susem przeskoczy� st�.

��Chwileczk�, przyjacielu�� powiedzia�.�� Doprawdy nie warto wszczyna� burdy z tymi lud�mi. Nie podoba si� panu ich obecno�� w tym lokalu? Wi�c p�jd� sobie.

��Bez broni nie p�jdziemy�� odezwa� si� ponuro kt�ry� z porucznik�w.�� Oberwiemy za to. Jestem w patrolu.

��No to zabierzcie bro�, czort z wami�� zgodzi� si� Rumata.�� Klingi do pochew, r�ce na kark, przechodzi� pojedynczo! ! �adnych dra�stw! Bo ko�ci po�ami�!

��Jak mamy przej��?�� spyta� z irytacj� kapitan.�� Ten szlachcic zagradza nam drog�!

��I b�d� zagradza�!�� upiera� si� baron.

M�odzi arystokraci parskn�li obra�liwym �mieszkiem.

��No dobrze�� rzek� Rumata.�� B�d� trzyma� barona, ale pospieszcie si�, bo d�ugo nie zdo�am go utrzyma�! Hej tam, w drzwiach, oswobodzi� przej�cie!� Baronie�� z ledwo�ci� obj�� Pamp� w p󳠗 zdaje mi si�, �e zapomnia� pan o jednej wa�nej okoliczno�ci. Przecie� ten s�awny miecz s�u�y� pa�skim przodkom tylko w szlachetnej potrzebie, albowiem powiedziane jest: �Nie obna�aj miecza w tawernach�.

Na twarzy barona bez przerwy wywijaj�cego mieczem pojawi� si� wyraz zadumy.

��Ale ja nie mam drugiego miecza�� mrukn�� niezdecydowanie.

��Tym bardziej!��� rzek� z naciskiem Rumata.

��S�dzi pan?�� Baron wci�� jeszcze si� waha�.

��Pan wie o tym lepiej ode mnie!�

��Tak. Racja jest po pa�skiej stronie.�� Popatrzy� w g�r� na sw� szale�czo m�ynkuj�c� d�o�.�� Nie uwierzy pan, przyjacielu, ale ja mog� tak kilka godzin pod rz�d i zupe�nie nie odczuwam zm�czenia� Ach, czemu� ona mnie teraz nie widzi?!

��Opowiem jej�� przyrzek� Rumata.

Baron westchn�� i opu�ci� miecz. Szarzy przebiegli chy�kiem obok niego. Odprowadzi� ich wzrokiem.

��Nie wiem, nie wiem��� w jego g�osie zn�w brzmia�a niepewno��.�� Jak pan s�dzi, czy s�usznie zrobi�em nie daj�c im na po�egnanie kopniaka w ty�ek?

��Bardzo s�usznie�� zapewni� go Rumata.

��No trudno�� rzek� wsuwaj�c miecz do pochwy.�� Skoro nic nie wysz�o z bitki, mamy ju� teraz prawo co� zje�� i wypi�.

�ci�gn�� za nogi ze sto�u szarego porucznika, kt�ry wci�� jeszcze by� nieprzytomny, i krzykn�' tubalnym g�osem:

��Hej, gosposiu! Wina i zak�sek!

Podeszli m�odzi arystokraci i kurtuazyjnie pogratulowali mu zwyci�stwa.

��G�upstwo, g�upstwo�� odpar� dobrodusznie.�� Sze�ciu plugawych g�wniarzy, tch�rzliwych jak wszyscy sklepikarze. W �Z�otej Podkowie� po�o�y�em ich dwudziestu. Jakie to szcz�cie�� zwr�ci� si� do Rumaty�� �e nie mia�em wtedy przy sobie mojego miecza M�g�bym go obna�y� przez zapomnienie, i chocia� �Z�ota Podkowa� nie jest tawern�, lecz zaledwie karczm��

��Niekiedy m�wi si� w�a�nie: �Nie obna�aj miecza w karczmie�.

Ober�ystka przynios�a nowe p�miski z mi�siwem i nowe dzbany wina. Baron zawin�� r�kawy i wzi�� si� do roboty.

��A propos. Kim byli tamci trzej je�cy, kt�rych uwolni� pan w �Z�otej podkowie�?�� spyta� Rumata.

��Uwolni�?�� baron przesta� porusza� szcz�kami i patrzy� na Rumate�� Ale�, m�j przyjacielu, widocznie wyrazi�em si� nie do�� jasno! Ja nikogo nic uwalnia�em. Przecie� oni byli aresztowani, to sprawa pa�stwowa� Z jakiego powodu mia�bym ich uwalnia�? Jeden chyba szlachcic ale okropnie tch�rzem podszyty, drugi jaki� uczony, no i skina.�� wzruszy� ramionami.

��Taak, oczywi�cie�� powiedzia� smutno Rumata. Nagle twarz barona nabieg�a krwi�, oczy niemal wylaz�y z orbit.

��Co?! Znowu?!�� rykn�.

Rumata obejrza� si�. W drzwiach st� don Ripat. Baron zerwa� si� przewracaj�c �awy i zrzucaj�c p�miski. Don Ripat popatrzy� na Rumat� znacz�co i wyszed�.

��Zechce pan wybaczy�, baronie�� Rumata wsta� od sto�u.�� S�u�ba kr�lewska�

��A .�� powiedzia� z rozczarowaniem baron.�� Wsp�czuj� Za nic nie poszed�bym na s�u�b�

Don Ripat czeka� tu� za drzwiami.

��Co nowego?�� zapyta� Rumata.

��Dwie godziny temu�� oznajmi� rzeczowym tonem don Ripat�� na rozkaz ministra Ochrony Ber�a, don Reby, aresztowa�em i doprowadzi�em do Weso�ej Wie�y donn� Okan�.

��Tak.

��Przed godzin� donna Okana zmar�a nie wytrzymawszy pr�by ognia.

��Tak.

��Oficjalnie oskar�ono j� o szpiegostwo. Ale��� don Ripat zawaha� si� i spu�ci� oczy.�� S�dz�, �e� Wydaje mi si�

��Rozumiem.

Don Ripat podni�s� wzrok pe�en skruchy.

��By�em bezsilny ��� zacz��.

��To nie pa�ska sprawa�� powiedzia� Rumata ochryple. Oczy don Ripata zszarza�y. Rumata skin�� mu r�k� i powr�ci� do sto�u. Baron ko�czy� opr�nia� p�misek z faszerowanymi m�twami.

��Estorskiego!�� krzykn�� Rumata.�� Du�o i jeszcze wi�cej!�� Odchrz�kn��.�� B�dziemy si� bawi�. Hulaj dusza i niech to wszystko diabli�

�Gdy Rumata odzyska! przytomno��, spostrzeg�, �e stoi po�rodku rozleg�ego pustkowia. Wstawa� szarawy brzask, w oddali dar�y si�. ochryple koguty. Chmary wron kr��y�y nad kup� jakiego� obrzydlistwa, cuchn�o zgnilizn� i wilgoci� Zam�t w g�owie szybko ust�powa�, powraca�a dawna jasno�� umys�u, zdolno�� wyrazistego postrzegania, na j�zyku topnia�a przyjemna mi�towa gorycz. Dotkliwie piek�y go palce u prawej r�ki. Podni�s� j� do oczu. Sk�ra na kostkach by�a zdarta, w zaci�ni�tej gar�ci spoczywa�a pusta fiolka po kasparamidzie, niezwykle silnym �rodku przeciw zatruciu alkoholowemu, w kt�ry Ziemia przezornie zaopatrywa�a swoich zwiadowc�w wysy�anych na zacofane planety. Widocznie ju� tu na pustkowiu, nim stoczy� si� na dno pijackiego .zamroczenia, w ostatnim przeb�ysku �wiadomo�ci, niemal instynktownie za�y� ca�� zawarto�� fiolki.

Okolica by�a znajoma�� na wprost czernia�a wie�a spalonego Obserwatorium, po lewej majaczy�y w szaro�ci przed�witu smuk�e jak minarety stra�nice pa�acu kr�lewskiego. Rumata odetchn�� g��boko ch�odnym, wilgotnym powietrzem i poszed� do domu.

Baron Pampa pohula� tej nocy co si� zowie. Wraz z band� szlacheckich golc�w, szybko trac�cych ludzkie oblicze, odby� gigantyczne tournee po arkanarskich knajpach, przepijaj�c wszystko ,w��cznie ze swym przepysznym pasem, niszcz�c nieprawdopodobne ilo�ci alkoholu oraz zak�sek, wywo�uj�c po drodze co najmniej osiem b�jek. W ka�dym razie tyle zdo�a� sobie przypomnie� Rumata�� o�miokrotnie interweniowa� rozdzielaj�c walcz�cych, by nie dopu�ci� do zab�jstwo. Dalsze wspomnienia ton�y we mgle. Z owej mg�y wyp�ywa�y drapie�ne mordy z no�ami w z�bach to idiotycznie �a�osna twarz ostatniego ho�ysza, kt�rego baron Pampa chcia� sprzeda� w porcie jako niewolnika, to zn�w rozjuszony Iruka�czyk z wielkim nochalem, ��daj�cy, by wielmo�ni panowie zwr�cili mu jego konie�

Pocz�tkowo Rumata nie zapomina�, �e jest zwiadowc�. Pi� na r�wni z baronem iruka�skie, estorskie, soa�skie arkanarskie, ale przed ka�d� zmian� win k�ad� ukradkiem pod j�zyk tabletk� kasparamidu. Zachowa� jeszcze rozwag�, z nawyku dostrzega� skupiska szarych patrol na skrzy�owaniach i przy mostach, czat� konnych barbarzy�c�w na drodze soa�skiej, kt�rzy by z pewno�ci� ustrzelili barona, gdyby Rumata nie zna� ich narzecze Doskonale pami�ta�, z jakim zdumieniem u�wiadomi� sobie, �e nieruchome szeregi dziwacznych �o�nierzy w d�ugich czarnych p�aszczach z kapturami, stoj�ce prze� Szko�� Patriotyczn�, to dru�yna klasztorna. Co ma z tym wsp�lnego ko�ci�? Odk�d to ko�ci� w Arkanarze miesza si� do spraw �wieckich?

Upija� si� powoli, a mimo to zamroczy�o go nagle, po prostu piorunem, i kiedy w jakiej� trze�wiejszej chwili ujrza� przed sob� rozr�bany d�bowy st� w zupe�nie obcym pokoju, a doko�a bij�cych brawa szlacheckich ho�ysz�w, pomy�la� by�, �e najwy�szy czas wraca� do domu By�o jednak za p�no. Fala szale�stwa i wstr�tnej, nieprzyzwoitej rado�ci wyzwolenia z wszystkiego, co ludzkie, ju� go porwa�a. Pozostawa� jeszcze Ziemianinem, zwiadowc�, spadkobierc� ludzi ognia i �elaza, nie szcz�dz�cych zar�wno siebie jak i innych ,w imi� wielkiego celu. Nie m�g� sta� si� Rumat� Estorskim, krwi� z krwi dwudziestu pokole� wojowniczych przodk�w ws�awionych grabie�ami i pija�stwem. Ale te� nie by� ju� komunardem. Nie mia� zobowi�za� wobec Eksperymentu. My�la� tylko o zobowi�zaniach wobec samego siebie. Przesta�y go trapi� w�tpliwo�ci. Wszystko by�o jasne, absolutnie wszystko. Doskonale zdawa� sobie spraw�, kto tu ponosi win� i doskonale wiedzia�, czego chce�� r�ba� na odlew, wydawa� na pastw� ognia, zrzuca� z pa�acowych schod�w wprost na kopie i wid�y wyj�cego t�umu�

Wstrz�sn�� si� i wyci�gn�� z pochwy miecze. Ostrza by�y wyszczerbione, lecz czyste. Pami�ta�, �e bi� si� z kim� ale z kim? i jak si� to sko�czy�o?

Przepili swoje konie. Szlacheccy ho�ysze gdzie� si� ulotnili. Rumata�� to r�wnie� dobrze pami�ta��� zataszczy� barona do swego domu. Pampa don Bau by� pe�en animuszu, trze�wiutki i got�w szale� w najlepsze dalej, tylko ani rusz nie m�g� utrzyma� si� na nogach. Poza tym by� �wi�cie przekonany, �e dopiero co po�egna� si� z ukochan� baronow� i znajduje si� w trakcie zbrojnej wyprawy przeciwko swemu odwiecznemu wrogowi, baronowi Casco, kt�rego bezczelno�� nie mia�a sobie r�wnej. (�Pomy�l tylko, przyjacielu, ten �ajdak wyda� na �wiat ze swego biodra dzieci� p�ci m�skiej o sze�ciu palcach i nazwa� je Pamp���)�� �S�o�ce zachodzi�� o�wiadczy� patrz�c na gobelin przedstawiaj�cy wsch�d s�o�ca.�� Mogliby�my przehula� ca�� noc, moi panowie, ale czyny wojenne wymagaj� snu. Ani kropli wina w czasie wyprawy. Poza tym baronowa by�aby niezadowolona��

�Co to? Pos�anie? W szczerym polu? Naszym pos�aniem czaprak bojowego konia!� Po tych s�owach zerwa� ze �ciany nieszcz�sny gobelin, owin�� si� nim z g�ow� i rymn�� w k�t pod kagankiem. Rumata kaza� Unowi postawi� obok barona wiadro kwasu i fask� marynat. Ch�opiec mia� twarz zaspan� i gniewn�. �Widzicie, jak to si� napompowali�� mrucza�.�� A� im oczy �widrowato patrz����� �Cicho b�d�, g�upcze��� skarci� go Rumata, a potem� Potem co� si� sta�o. Co� ohydnego, co go pogna�o przez ca�e miasto a� na pustkowie. Potwornie, potwornie ohydnego, niewybaczalnego, haniebnego�

Przypomnia� to sobie podchodz�c ju� do domu i zatrzyma� si� nagle jak wryty.

Odepchn�� wtedy Una, wbieg� po schodach na g�r�, otworzy� szeroko drzwi i wpakowa� si� do jej pokoju, niczym pan i w�adca. W �wietle nocnej lampki ujrza� bia�� jak papier twarz, ogromne oczy pe�ne przera�enia i wstr�tu, a w tych oczach siebie�� chwiej�cego si� na nogach, z obwis�� za�linion� warg�, podrapanymi r�kami, w ubraniu zachlapanym jakim� �wi�stwem, bezczelnego i pod�ego chama o b��kitnej krwi. Ten wzrok wypchn�� go z powrotem na schody, na d�, do hallu, za drzwi, na ciemn� ulic�, byle dalej, jak najdalej od tego miejsca�

�cisn�� z�by, czuj�c, �e wszystko w nim lodowacieje, cichutko otworzy� drzwi i na palcach wszed� do hallu. W k�cie niby olbrzymi ssak morski, sapa� baron pogr��ony w spokojnym �nie. �Kto tu?��� wykrzykn�� Uno drzemi�cy na �awie z kusz� na kolanach� �Ci-i�� szepn�� Rumata.�� Chod�my do kuchni. Beczk� wody, octu, �wie�e ubranie. Migiem!�

D�ugo, zach�annie, z najwy�sz� rozkosz� oblewa� si� wod�, naciera� octem zmywaj�c z siebie brud tej nocy. Uno, milcz�cy wbrew swemu zwyczajowi, krz�ta� si� ko�o niego. Dopiero p�niej, pomagaj�c panu zapina� idiotyczne liliowe spodnie ze sprz�czkami z ty�u, oznajmi� ponuro:

��W nocy, jak pan wylecia�, Kira zesz�a na d� i pyta�a, czy pan naprawd� by�, my�la�a wida�, �e jej si� �ni�o� Powiedzia�em, �e jak pan wczoraj poszed� na wart�, tak jeszcze nie wr�ci��

Rumata westchn�� g��boko. Nie zrobi�o mu si� lepiej. Gorzej.

��A ja ca�� noc przesiedzia�em z kusz� nad baronem, balem si�, �eby na g�r� nie polaz� po pijanemu.

��Dzi�kuj� ci, m�j ch�opcze�� wym�wi� z trudem Rumata.

W�o�y� trzewiki, wyszed� do przedpokoju i sta� chwil� przed ciemnym metalowym zwierciad�em. Kasparamid dzia�a� niezawodnie. Z lustra spogl�da� na niego wytworny pan z twarz� nieco mizern� po wyczerpuj�cym nocnym dy�urze, ale poza tym zupe�nie bez zarzutu. Wilgotne w�osy, przytrzymane z�ot� obr�cz�, mi�kko i estetycznie sp�ywa�y po obu stronach� twarzy. Rumata machinalnie poprawi� obiektyw pomi�dzy brwiami. �liczne sceny ogl�dano dzi� na Ziemi, pomy�la� z chmur� w duszy.

Tymczasem rozwidni�o si� na dobre. Przez zakurzone szyby zajrza�o s�o�ce. Trzaska�y okiennice. Z ulicy dolatywa�y zaspane g�osy: �Jak si� spa�o, bracie Kirisie?��� �Chwali� Boga, spokojnie, bracie Tika. Noc min�a, to i dobrze�.�� �A u nas kto� wali� do okien. Pono� szlachetny don Rumata hula� dzi� w nocy�.�� �Go�cia ma, powiadaj��.�� �Co tam dzi� za hulanki! Za m�odych lat kr�la to tak si� bawili, �e nawet nie spostrzegli, jak po! miasta pu�cili z dymem�.�� �Wiesz, co ci powiem, bracie Tika? Dzi�ki Bogu, �e mamy w s�siedztwie takiego pana. Jak raz w roku si� zabawi, to du�o��

Rumata uda� si� na g�r�, zapuka� i wszed� do gabinetu. Kira siedzia�a w fotelu, tak jak wczoraj. Podnios�a g�ow� i ze strachem spojrza�a mu w twarz.

��Dzie� dobry, male�ka�� podszed�, uca�owa� jej r�ce i siad� w fotelu naprzeciwko.

Wci�� patrzy�a na niego badawczo, wreszcie zapyta�a:

��Zm�czony jeste�?

��Tak, troch�, i zn�w trzeba i��.

��Co� ci przygotowa�?

��Nie, dzi�kuj�. Uno to zrobi. Mo�e tylko poperfumuj mi ko�nierz�

Czu�, jak wyrasta mi�dzy nimi mur nieszczero�ci. Pocz�tkowo cienki, potem coraz grubszy, mocniejszy. Na ca�e �ycie!�� pomy�la� z gorycz�. Siedzia� z przymkni�tymi oczami, gdy delikatnie skrapla�a perfumami jego koronkowy ko�nierz, policzki, czo�o, w�osy. Wreszcie odezwa�a si�:

��Nawet nie zapytasz, jak mi si� spa�o.

��No jak, male�ka?

��Mia�am sen. Okropny, straszny sen.

Mur sta� si� ju� tak gruby jak w warowni.

��Na nowym miejscu zawsze tak bywa�� powiedzia� nieszczerze.�� Zreszt� baron na dole z pewno�ci� bardzo ha�asowa!.

��Kaza� poda� �niadanie?

��Dobrze.

��A jakie wino lubisz z rana? Rumata otworzy� oczy.

��Ka� poda� wod�. Z rana nie pijam wina.

Wysz�a. S�ysza�, jak spokojnie, d�wi�cznym g�osem rozmawia z Unem. Potem wr�ci�a, siad�a na por�czy jego fotela i zacz�a opowiada� sw�j sen, on za� s�ucha� wyginaj�c brew i czuj�c, jak z ka�d� chwil� mur staje si� grubszy, nie do przebycia i jak oddziela go na zawsze od jedynej, naprawd� bliskiej mu istoty w tym koszmarnym �wiecie, i wtedy zebra� si�y i uderzy� w ten mur ca�ym cia�em.

��Kiro�� przem�wi�.�� To nie by� sen.

Nie sta�o si� nic szczeg�lnego.

��Biedny m�j�� powiedzia�a.�� Poczekaj, zaraz przynios� ci kwa�nicy�

Nie tak dawno jeszcze dw�r kr�l�w Arkanaru by� jednym z najbardziej o�wieconych w Imperium. Przebywali na nim uczeni, w wi�kszo�ci, co prawda, szarlatani, ale i tacy, jak Bagir Kisse�ski, odkrywca kulisto�ci planety; nadworny znachor Tata, kt�ry wpad� na genialn� my�l, i� sprawcami epidemii sq drobniutkie niewidzialne go�ym okiem robaczki, roznoszone przez wiatr i wod�; alchemik Sinda, kt�ry jak wszyscy alchemicy szuka� sposobu otrzymywania z�ota z gliny, a odkry� prawo zachowania materii. Byli na dworze arkanarskim poeci, przewa�nie darmozjady i pochlebcy, ale r�wnie� tacy, jak Pepin S�awny, autor tragedii historycznej �Wyprawa na P�noc�, Zuren Prawdom�wny, maj�cy w swym dorobku ponad pi��set ballad i sonet�w, do kt�rych p�niej napisano muzyk�, jak Gur Improwizator, tw�rca pierwszego w historii Imperium romansu �wieckiego, smutnej historii ksi�cia zakochanego w pi�knej barbarzy�c�. Byli te� �wietni arty�ci, tancerze, �piewacy. Znakomici malarze pokrywali �ciany nie blakn�cymi freskami, s�ynni rze�biarze zdobili tworami swego d�uta pa�acowe parki. Trudno powiedzie�, by kr�lowie arkanarscy byli rzecznikami o�wiaty czy te� znawcami sztuk pi�knych. Uwa�ano to po prostu za cz�� rytua�u dworskiego na podobie�stwo porannej toalety kr�la lub wspania�ej warty gwardyjskiej przed g��wnym wej�ciem do pa�acu. Tolerancja arystokrat�w si�ga�a w pewnych okresach tak daleko, �e niekt�rzy uczeni i poeci stawali si� wa�nymi �rubkami aparatu pa�stwowego. P� wieku temu, na przyk�ad, wielce uczony alchemik Botsa zajmowa� dzi� uznane za zb�dne stanowisko ministra Bogactw Kopalnych, za�o�y� kilka rudni i rozs�awi� Arkanar jako wytw�rc� niezwyk�ych stop�w, kt�rych sekret zagin�� po �mierci uczonego. A Pepin S�awny jeszcze do niedawna sprawowa� piecz� nad o�wiat� w pa�stwie, zanim podleg�e mu Ministerstwo Historii, i Pi�miennictwa zosta�o uznane za szkodliwe i rozmi�kczaj�ce umys�y.

Zdarza�o si�, oczywi�cie, i dawniej, �e artyst� lub uczonego, kt�ry nie cieszy� si� wzgl�dami kr�lewskiej faworyty, osoby ograniczonej i lubie�nej, sprzedawano za granic� lub truto arszenikiem, ale dopiero don Reba wzi�� si� za nich na dobre. W lotach, gdy piastowa� urz�d wszechmocnego ministra Ochrony Ber�a, dokona� w arkanarskim �wiecie kultury takich spustosze�, �e wywo�a� nawet niezadowolenie niekt�rych wielmo��w, kt�rzy zacz�li sarka�, �e dw�r sta� si� nudny i na balach nie s�yszy si� nic opr�cz g�upich plotek.

Bagir Kisse�ski, oskar�ony o ob��d granicz�cy z przest�pstwem politycznym, zosta� wrzucony do lochu, sk�d Rumata z najwy�szym trudem uwolni� go i wyprawi� do metropolii. Obserwatorium jego sp�on�o, a ocalali uczniowie rozbiegli si� ka�dy w swoj� stron�. Nadworny znachor Tata wraz z pi�cioma innymi znachorami okaza� si� nagle trucicielem, kt�ry za poduszczeniem ksi�cia Irukanu snu� zbrodnicze zamiary w stosunku do osoby kr�la, poddany torturom przyzna� si� do wszystkiego i zosta� powieszony na placu Kr�lewskim. Usi�uj�c go ratowa�, Rumata rozda� trzydzie�ci kilogram�w z�ota, straci� czterech agent�w (szlachetnie urodzonych, nie wiedz�cych, co czyni�), omal sam nie wpad� raniony podczas pr�by odbicia skaza�c�w, lecz wszystkie jego wysi�ki posz�y na marne. By�a to pierwsza pora�ka, po kt�rej wreszcie zrozumia�, �e don Reba nie jest bynajmniej postaci� przypadkow�. W tydzie� p�niej, dowiedziawszy si�, i� alchemika Sind� zamierzaj� oskar�y� o ukrywanie przed pa�stwem tajemnicy kamienia filozoficznego, Rumata rozjuszony niedawn� pora�k� urz�dzi� zasadzk� pod jego domem. Sam jeden, z twarz� zas�oni�t� czarn� chust�, rozbroi� szturmowc�w, kt�rzy przybyli po alchemika, zwi�za� ich, powrzuca� do piwnicy i tej�e nocy wywi�z� na wp� og�upia�ego Sind� do republiki Soan, gdzie �w, wzruszywszy ramionami, kontynuowa� poszukiwania kamienia filozoficznego pod okiem . don Condora. Poeta Pepin S�awny nagle wst�pi� do zakonu i zamkn�� si� w murach klasztornych. Zuren Prawdom�wny, kt�remu zarzucono wyst�pn� dwulicowo�� oraz dogadzanie gustom ni�szych stan�w, zosta� pozbawiony czci i maj�tku, pr�bowa� dowodzi� swych racji, wyg�asza� w karczmach teraz ju� otwarcie podburzaj�ce ballady, dwakro� by� okrutnie skatowany przez jednostki patriotyczne i dopiero w�wczas uleg� namowom swego wielkiego przyjaciela i mi�o�nika, don Rumaty, i wyjecha� do metropolii. Sinoblady z przepicia, stal na pok�adzie oddalajqcego si� okr�tu, kurczowo trzymaj�c si� r�kami want i d�wi�cznym, m�odym g�osem wykrzykiwa� sw�j po�egnalny sonet �Jak zwi�d�y li�� opada na duszꅔ Takim na zawsze pozosta� w pami�ci Rumaty. Co si� tyczy Gura Improwizatora, to po rozmowie przeprowadzonej w gabinecie don Reby zrozumia�, �e ksi��� arkanarski absolutnie nie m�g� pokocha� wra�ego nasienia, sam wrzuci� na placu Kr�lewskim swoje ksi��ki w ogie� i obecnie, zgarbiony, z martw� twarz�, stal podczas audiencji kr�lewskich w t�umie dworzan i na ledwie dostrzegalny gest don Reby wysuwa� si� naprz�d deklamuj�c swe utwory o tre�ci ultra patriotycznej, na kt�re znudzeni s�uchacze reagowali ziewaniem. Aktorzy wystawiali na okr�g�o t� sam� sztuk� �Zag�ada barbarzy�c�w, czyli marsza�ek To�, kr�l Pi� Pierwszy Arkanarski�. A �piewacy woleli raczej wyst�powa� w koncertach z orkiestr�. Pozostali przy �yciu arty�ci malarze pacykowali szyldy. Dw�ch lub trzech zreszt� zdo�a�o utrzyma� si� u dworu, malowali teraz portrety kr�la w towarzystwie don Reby z szacunkiem przytrzymuj�cego go pod rami� (wersja si� nie zmienia�a�� kr�l by� przedstawiany jako pi�kny dwudziestopi�cioletni m�odzieniec w zbroi, za� don Reba jako dojrza�y m�czyzna z twarz� pe�n� wyrazu).

Tak, dw�r arkanarski sta� si� nudny. Niemniej jednak r�ni dostojnicy, pr�nuj�cy arystokraci, oficerowie gwardii i pi�kne lekkomy�lne donny�� jedni przez pr�no��, drudzy z przyzwyczajenia, trzeci ze strachu�� po dawnemu wype�niali sole pa�acowe. Szczerze m�wi�c wielu nie zauwa�y�o w og�le �adnych zmian. Dawniej na koncertach lub turniejach poetyckich najwi�kszym uznaniem cieszy�y si� antrakty, podczas kt�rych roztrz�sali zalety swoich wy���w lub opowiadali anegdoty. Sta� ich by�o na niezbyt d�ug� dyskusj� o w�a�ciwo�ciach istot z za�wiat�w, ale ju� sprawy kszta�tu planety lub przyczyn epidemii uwa�ali wr�cz za nieprzyzwoite. Niejakie przygn�bienie oficer�w gwardii t�umaczy�o si� faktem znikni�cia artyst�w malarzy, w�r�d kt�rych znajdowali si� prawdziwi mistrzowie obna�onej natury.,.

Rumata przyby� do pa�acu nieco sp�niony. Poranna audiencja ju� si� rozpocz�a. W salach by�o t�oczno, co chwila rozlega� si� zirytowany g�os kr�la i melodyjne rozkazy mistrza ceremonii, dyryguj�cego odziewaniem Jego Kr�lewskiej Mo�ci. Wi�kszo�� dworzan rozprawia�a o nocnym zaj�ciu. Jaki� uzbrojony w sztylet z�oczy�ca o wygl�dzie Iruka�czyka w�lizn�� si� noc� do pa�acu, zabi� wartownika i wtargn�� do sypialni kr�lewskiej, gdzie pono� zosta� rozbrojony przez don Reb�, schwytany i w drodze do Weso�ej Wie�y rozerwany na strz�py przez oszala�y t�um wiernych patriot�w. Byt to ju� sz�sty zamach w ci�gu ostatniego miesi�ca, tote� sam �w fakt nie budzi� specjalnego zainteresowania. Omawiano raczej szczeg�y. Rumata dowiedzia� si�, �e na widok zamachowca Jego Kr�lewska Mo�� podni�s� si� z lekka na ��ku, zas�oni� swym najja�niejszym cia�em pi�kn� donn� Midar� i wym�wi� historyczne s�owa: �Paszo� won, �ajdaku!� Przewa�aj�ca wi�kszo�� uwierzy�a ochoczo w owe historyczne s�owa w przekonaniu, i� kr�l wzi�� zab�jc� za lokaja. Wszyscy zgadzali si� r�wnie� co do tego, �e don Reba by� jak zawsze czujny i przy tym niezr�wnany w walce wr�cz. Rumata w eleganckich st�wach wyrazi� ten sam pogl�d i przy okazji opowiedzia� zmy�lon� na poczekaniu histori�, jak to na don Reb� napad�o dwunastu rozb�jnik�w i jak trzech po�o�y� na miejscu, a reszt� zmusi� do ucieczki. Historia zosta�a przyj�ta z du�ym zaciekawieniem i aplauzem, po czym Rumata niby przypadkiem doda�, i� us�ysza� j� z ust don Sera. Wyraz zaciekawienia natychmiast znikn�� z twarzy obecnych, gdy� wszystkim by�o a� nadto wiadomo, �e don Sera to nie lada g�upiec i �garz. O donnie Okonie nikt nie napomkn�� ani s�owem. Albo jeszcze o niczym nie wiedzieli, albo udawali, �e nie wiedze].

Sypi�c komplementami i �ciskaj�c r�czki damom Rumata krok za krokiem przesuwa� si� ku pierwszym rz�dom wystrojonej, wyperfumowanej, obficie poc�cej si� ci�by. Wysoko urodzeni panowie gaw�dzili p�g�osem: �No, no, to w�a�nie klacz. Strychowa�a si�, ale niech mnie piek�o poch�onie, je�li tego� wieczora nie przegra�em jej do don Keu���� �Co si� tyczy bioder, to by�y one niezwyk�ego kszta�tu. Jak to pisa� Zuren.,. Hm-m-m� G�ry piany ch�odnawej� hm-m-m, nie, wzg�rza ch�odnawej piany� W og�le pot�ne biodra.��� �Wtedy ja cichutko otwieram okno, bior� kind�a� w z�by i wyobra� sobie, m�j drogi, czuj�, �e krata si� pode mn� ugina���� �Jak go wyr�n��em w z�by r�koje�ci� miecza, to ten szary kundel dwa koz�y wywin��. Mo�e pan mu si� przyjrze�, stoi tam z tak� min�. jakby mia� do tego prawo���� �A don Tameo narzyga� na pod�og�, po�lizn�� si�, upad� g�ow� w kominek���� �No i ten zakonnik m�wi do niej: Opowiedz no mi, �licznotko, tw�j sen� hi-hi-hi��

Straszne, my�la� Rumata. Je�eli mnie za chwil� zabij�, ta kolonia pierwotniak�w b�dzie ostatnim, co na tym �wiecie ogl�dam. Zaskoczenie. Uratuje mnie tylko zaskoczenie. Mnie i Budacha. Znale�� odpowiedni moment i nagle zaatakowa�. Zaskoczy� znienacka, nie pozwoli� mu otworzy� ust, nie pozwoli� si� zabi�, po kiego diab�a mia�bym umiera�.

Przecisn�� si� do drzwi sypialni i przytrzymuj�c obiema r�kami miecze oraz uginaj�c z lekka nogi w kolanach, jak tego wymaga�a etykieta, zbli�y� s/� do kr�lewskiego pos�ania. Kr�lowi wk�adano po�czochy. Minister ceremonii z zapartym tchem �ledzi� zwinne ruchy r�k dw�ch kamerdyner�w. Po prawej stronie rozgrzebanego �o�a stal don Reba i cichym szeptem rozmawia� z wysokim, ko�cistym m�czyzn� w mundurze wojskowym z szarego aksamitu. By� to ojciec Cupik, jeden z wodz�w arkanarskich szturmowc�w, pu�kownik stra�y pa�acowej. Don Reba by� wytwornym dworakiem. Patrz�c na jego twarz, mo�na by s�dzi�, �e rozmawiaj�, na przyk�ad o budowie klaczy lub o cnotliwych obyczajach siostrzenicy kr�lewskiej. Natomiast ojciec Cupik, jako wojskowy oraz eks-kupiec kolonialny, nie umia� panowa� nad wyrazem twarzy. Pochmurnia�, gryz� wargi, jego palce zaciska�y si� i rozwiera�y na r�koje�ci miecza. W ko�cu nag�y skurcz �wykrzywi� mu policzek. Cupik odwr�ci/ si� gwa�townie i �ami�c wszelkie przepisy etykiety wyszed� z sypialni prosto w t�um dworzan zdr�twia�ych wobec tak okropnego nietaktu. Don Reba spojrza� za nim u�miechaj�c si� przepraszaj�co, a Rumata odprowadziwszy wzrokiem szar� niezgrabn� posta�, pomy�la�: �Oto jeszcze jeden nieboszczyk�. Wiedzia� o tarciach mi�dzy don Reb� a szarym kierownictwem. Historio brunatnego kapitana Ernsta Roehma gotowa by�a si� powt�rzy�.

Po�czochy by�y ju� wci�gni�te. Kamerdynerzy na melodyjny rozkaz ministra ceremonii uj�li ze czci� koniuszkami palc�w kr�lewskie pantofle. Nagle kr�l, odepchn�wszy ich nogami, tak gwa�townie odwr�ci� si� do don Reby, �e jego brzuch, przypominaj�cy t�go wypchany worek, przetoczy� mu si� na jedno kolano.

��Dosy� ju� mam waszych zamach�w�� pisn�� histerycznie,�� Zamachy! Zamachy!� Ja chc� spa� w nocy, a nie bi� si� z mordercami i Dlaczego nie mo�na tak urz�dzi�, �eby zamach�w dokonywano w dzie�? Co z ciebie za minister, Reba! Jeszcze jedna taka noc i ka�� pana udusi�! (Don Reba sk�oni� si� przyciskaj�c r�k� do serca). Po ka�dym zamachu boli mnie g�owa)

Umilk� i wpatrzy� si� t�po w sw�j brzuch. Chwila by�a stosowna. Kamerdynerzy nieco marudzili. Przede wszystkim nale�a�o zwr�ci� na siebie uwag�. Rumata wyrwa� kamerdynerowi prawy pantofel, przykl�kn�� przed kr�lem na jedno kolano i j�� ze czci� wk�ada� pantofel na t�ust�, obci�gni�t� jedwabiem nog�. By� to odwieczny przywilej rodu Rumat�w�� w�asnor�czne obuwanie prawej nogi koronowanych g��w Imperium. Kr�l zwr�ci� na niego m�tne oczy. i nagle b�ysn�� w nich ognik zainteresowania.

��A, Rumata!�� powiedzia�.�� To pan jeszcze �yje? Reba obieca� mi udusi� pana!�� Zachichota�.�� To marny minister. Tylko jedno potrafi�� obiecywa�. Obieca� wypleni� bunty, tymczasem bunty przybieraj� no sile. Jakich� szarych gbur�w napcha� mi do pa�acu� Jestem chory, o on powywiesza� wszystkich nadwornych znachor�w.

Rumata sko�czy� wk�adanie pantofla i sk�oniwszy si�, odst�pi� dwa kroki w ty�. Poczu� na sobie badawczy wzrok don Reby i spiesznie przybra� wynio�le t�p� min�.

��Jestem ci�ko chory�� ci�gn�� kr�l�� wszystko mnie boli. Chc� na spoczynek. Ju� dawno przeszed�bym w stan spoczynku, ale przecie� zginiecie beze mnie, barany�

W�o�ono mu drugi pantofel. Wsta� i natychmiast j�kn�� krzywi�c si� i chwytaj�c za kolano.

��Gdzie s� znachorzy?�� zacz�� lamentowa� �a�o�nie.�� Gdzie m�j dobry Tata? Powiesi�e� go, g�upcze! A mnie na sam d�wi�k jego g�osu robi�o si� lepiej! Milcz, ja wiem dobrze, �e to truciciel, ale mniejsza z tymi C� takiego, �e truciciel? To by� znachor! Rozumiesz, morderco? Znachor! Jednego otruje, drugiego wyleczy, a ty tylko trujesz! Lepiej, �eby� si� sam powiesi�! (Don Reba sk�oni� si� z r�k� na sercu i w tej pozycji pozosta�). Przecie� wywiesza�e� wszystkich! Zostali sami twoi szarlatani i popi, kt�rzy poj� mnie wod� �wi�con� zamiast lekarstw� Kto sporz�dzi mikstur�? Kto mi natrze nog� ma�ci�?

��Najja�niejszy panie!�� przem�wi� g�o�no Rumata i wyda�o mu si�, �e w pa�acu wszystko zamar�o.�� Rozka� tylko, a najlepszy lekarz w Imperium znajdzie si� w pa�acu w ci�gu p� godziny!

Kr�l wlepi� w niego os�upia�y wzrok. Ryzyko by�o straszliwe. Do��, by don Reba mrugn�� powiek�� Rumata fizycznie wyczuwa� te wszystkie badawcze oczy spogl�daj�ce teraz na niego znad napi�tych strza��� doskonale mu by�o wiadomo, do czego s�u�� szeregi czarnych, okr�g�ych przewiewnik�w pod sufitem sypialni. Don Reba te� spogl�da� na� z wyrazem uprzejmego, �yczliwego zaciekawienia.

��Co to znaczy?�� spyta� gderliwie kr�l.�� No wi�c rozkazuj�, no, gdzie pa�ski lekarz?

Rumata spr�y� si� ca�y. Wydawa�o mu si�, �e groty strza� ju� go k�uj�, w �opatki.

��Najja�niejszy panie�� powiedzia� szybko�� rozka�, aby don Reba przedstawi� ci znakomitego doktora Budacha!

Chyba jednak don Reba si� stropi�. Najwa�niejsza rzecz zosta�a powiedziana, a Rumata �y�. Kr�l obr�ci� zm�tnia�e oczy na ministra Ochrony Ber�a.

��Najja�niejszy Panie�� ci�gn�� Rumata teraz ju� bez po�piechu i zgodnie z etykiet�.�� Wiedz�c o twych doprawdy okrutnych cierpieniach, pomny przy tym obowi�zk�w mego rodu wobec monarch�w, wezwa�em z Irukanu znakomitego, wielce uczonego medyka, doktora Budacha. Niestety podr� doktora Budacha zosta�a przerwana. Szare wojsko czcigodnego don Reby pochwyci�o go w zesz�ym tygodniu i dalsze jego losy wiadome s� tylko don Rebie. Przypuszczam, �e znajduje si� on gdzie� w pobli�u, najprawdopodobniej w Weso�ej Wie�y, i mam nadziej�, �e dziwna niech�� don Reby do medyk�w nie wycisn�a jeszcze fatalnego pi�tna na �yciu doktora Budacha.

Umilk� wstrzymuj�c oddech. Zdaje si�, �e wszystko posz�o g�adko. Uwa�aj, don Reba! Spojrza� na ministra�� i struchla�. Minister Ochrony Ber�a nie by� ani troch� speszony. Kiwa� g�ow� patrz�c na Rumat� z �agodnym ojcowskim wyrzutem. Tego Rumata absolutnie nie oczekiwa�. Ale� on jest w si�dmym niebie, pomy�la� oszo�omiony. Kr�l natomiast zachowywa� si� zgodnie z przewidywaniami.

��Oszust!�� wrzasn��.�� Udusz�! Gdzie doktor? Gdzie jest doktor, pytam pana? Milcze�! Gdzie jest doktor?

Don Reba wyst�pi� naprz�d, mile u�miechni�ty.

��Najja�niejszy Panie�� powiedzia��� jeste� naprawd� szcz�liwym w�adc�, masz bowiem tylu wiernych poddanych, �e niekiedy w swym pragnieniu s�u�enia ci wchodz� sobie wzajemnie w drog�. (Kr�l patrzy� na niego t�po). Nie ukrywam, �e�� podobnie jak wszystko, co si� dzieje w naszym pa�stwie�� by�a mi r�wnie� znana szlachetna intencja �arliwego don Rumaty. Nie ukrywam, �e wys�a�em na spotkanie doktora Budacha naszych szarych wojskowych, ale wy��cznie w tym celu, by uchroni� starszego czcigodnego cz�owieka przed niebezpiecze�stwami podr�y. Nie b�d� r�wnie� ukrywa�, �e nie kwapi�em si� z przedstawieniem Waszej Kr�lewskiej Mo�ci Budacha Iruka�skiego�

��I pan si� na to wa�y�?�� wrzasn�� kr�l.

��Najja�niejszy Panie, don Rumata jest m�ody i o tyle niedo�wiadczony w polityce, o ile bieg�y w szlachetnej walce. Nawet mu na my�l nie przysz�o, do jakiej nikczemno�ci mo�e by� zdolny ksi��� Irukanu w swej zapiek�ej z�o�ci do twej osoby. Najja�niejszy Panie. Ale my o tym wiemy, prawda? (Kr�l kiwn�� g�ow�). Dlatego te� uzna�em ma�e wst�pne dochodzenie za rzecz konieczn�. Nie zaleca�bym po�piechu, ale skoro Wasza Kr�lewska Mo�� (tu sk�oni� si� nisko kr�lowi) oraz don Rumata (skin�� g�ow� Rumacie) tak nalegaj�, to dzi� zaraz po obiedzie doktor Budach stanie przed obliczem Waszej Kr�lewskiej Mo�ci, by rozpocz�� kuracj�.

��Pan jednak nie jest g�upi, don Reba�� rzek� kr�l po namy�le.�� Dochodzenie to dobry pomys�. To nigdy nie zawadzi. Przekl�ty Iruka�czyk��� Zawy� chwytaj�c si� zn�w za kolano�� Przekl�ta noga! A wi�c zaraz po obiedzie? B�dziemy czeka�, b�dziemy czeka�.

I wspar�szy si� na ramieniu ministra ceremonii, przeszed� obok oszo�omionego Rumaty kieruj�c si� do sali tronowej. Gdy zas�oni� go t�um rozst�puj�cych si� dworzan, don Reba u�miechaj�c si� �yczliwie, spyta� don Rumat�:

��Zdaje si�, �e dzisiejszej nocy pan pe�ni dy�ur przy drzwiach sypialni ksi�cia? Chyba si� nie myl�?

Rumata sk�oni� si� w milczeniu.

Zmiana dy�uru w sypialni ksi�cia wypada�a o p�nocy, Rumata postanowi� wi�c wst�pi� do domu, sprawdzi�, czy wszystko w porz�dku i zmieni� str�j. Widok wieczornego miasta wstrz�sn�� nim. Ulice by�y pogr��one w grobowej ciszy, szynki zamkni�te. Na skrzy�owaniach sta�y podzwaniaj�c �elazem grupy szturmowc�w z pochodniami. Milczeli i jak gdyby na co� czekali. Kilkakrotnie podchodzili do Rumaty, przypatrywali mu si� i rozpoznawszy puszczali dalej bez s�owa. W odleg�o�ci oko�o pi��dziesi�ciu krok�w od domu przyczepi�a si� do niego banda jakich� podejrzanych typ�w. Rumata zatrzyma� si�, szcz�kn�� ha�a�liwie mieczem o miecz i banda zosta�a w tyle, r�wnocze�nie jednak skrzypn�a w ciemno�ci napinana kusza.

Rumata przyspieszy� kroku przemykaj�c si� pod �cianami, namaca� drzwi, przekr�ci� klucz w zamku wci�� czuj�c swoje nie os�oni�te plecy i z westchnieniem ulgi wpad� do hallu.

W hallu zebra�a si� ca�a s�u�ba uzbrojona w co kto mia� pod r�k�. Okaza�o si�, �e ju� kilkakrotnie pr�bowano wywa�y� drzwi. Nie podoba�o si� to Rumacie. �Mo�e nie i��?�� pomy�la�.�� Do diab�a z ksi�ciem�.

��Gdzie baron Pampa?�� zapyta�.

Uno wzburzony do najwy�szych granic, z kusz� na ramieniu, odpowiedzia�, �e �baron obudzili si� jeszcze w po�udnie, wypili wszystek kwas, jak! by� w domu i zn�w poszli hula�. Potem zni�aj�c g�os poinformowa� Rumat�, �e Kira ogromnie si� niepokoi i ju� kilka razy o niego pyta�a.

��Dobrze�� Rumata skin�� g�ow� i kaza� s�u�bie stan�� w szeregu.

S�u��cych by�o sze�ciu nie licz�c kucharki�� wszystko ludzie oblatani, nawykli do b�jek ulicznych. Z szarymi, oczywi�cie, nie b�d� wchodzi� w zatargi z obawy przed gniewem wszechw�adnego ministra, ale oberwa�com nocnej armii potrafi� stawi� czo�o, tym bardziej �e rozb�jnicy b�d� tej nocy szuka� �atwej zdobyczy. Dwie kusze, cztery siekiery, ci�kie no�e rze�nickie, �elazne he�my, drzwi solidne, okute, jak tu jest w zwyczaju, �elazem� A mo�e jednak nie i��?

Rumata uda� si� na g�r� i wszed� na palcach do pokoju Kiry. Spa�a w ubraniu zwini�ta w k��buszek na nie rozes�anym ��ku. Sta� nad ni� chwil� z kagankiem w r�ku. I�� czy nie i��? Okry� j� pledem, poca�owa� w policzek i wr�ci� do gabinetu. Musi i��. Cokolwiek si� tam dzieje, zwiadowca winien by� w samym ogniu wydarze�. To i dla historyk�w z po�ytkiem. U�miechn�� si�, zdj�� z g�owy obr�cz, starannie przetar� mi�kkim zamszem obiektyw i w�o�y� j� ponownie. Potem zawo�a� Una i kaza� mu przynie�� uniform wojskowy oraz wyczyszczony do blasku miedziany he�m. Pod kamizel� wprost na koszulk� wci�gn�� wzdrygaj�c si� z ch�odu kaftan z plastycznego metalu w kszta�cie kolczugi (tutejsze kolczugi stanowi�y niez�� ochron� przed mieczem i kind�a�em, natomiast strza�a z kuszy przebija�a je na wylot). Zapinaj�c pas wojskowy z metalowymi sprz�czkami, rzek� do Dna:

��Pos�uchaj mnie, ch�opcze. Tobie ufam najbardziej. Cokolwiek by tu zasz�o, pami�taj, �e Kirze w�os nie �mie spa�� z g�owy. Niech sp�onie dom, niech rozgrabi� wszystkie pieni�dze, ale ocal mi Kir�. Wyprowad� j� po dachach, przez piwnice, jak chcesz, tylko mi j� ocal. Rozumiesz?

��Rozumiem�� odpowiedzia� Uno.�� Ale mo�e niech pan dzi� nie wychodzi�

��S�uchaj dalej. Je�eli za trzy dni nie wr�c�, bierz Kir� i wywie� j� do sajwy, do Czkaj�cego Lasu. Wiesz, gdzie to jest? Ot� w Czkaj�cym Lesie znajdziesz Pijack� Gawr�, to taka chata stoj�ca niedaleko drogi. Jak si� zapytasz, poka�� ci. Tylko uwa�aj, kogo pytasz. W tej chacie znajdziesz cz�owieka, kt�ry si� nazywa ojciec Cabani Opowiesz mu wszystko. Rozumiesz?

��Rozumiem. Ale lepiej, �eby pan nie wychodzi�.

��Ja te� bym wola�. Nie mog� jednak�� s�u�ba� No, trzymaj si�.

Prztykn�� ch�opca leciutko w nos i odpowiedzia� u�miechem na jego nieporadny u�miech. Na dole wyg�osi� kr�tkie pokrzepiaj�ce przem�wienie do s�u��cych, wyszed� za pr�g i zn�w znalaz� si� w ciemno�ciach. Za jego plecami zgrzytn�y zasuwy.

Komnaty ksi�cia by�y zawsze, bez wzgl�du na okres historyczny, marnie strze�one. Mo�e w�a�nie dlatego osoba ksi���t arkanarskich nigdy nie bywa�a obiektem zamach�w. A ju� w szczeg�lno�ci nie interesowano si� obecnym ksi�ciem. Nikomu nie by� potrzebny �w w�t�y b��kitnooki ch�opczyk, podobny do wszystkich, tylko nie do swego ojca. Rumata lubi� ma�ego ksi�cia. Poniewa� zupe�nie nie dbano o jego wychowanie, by� bardzo poj�tny, pozbawiony cech okrucie�stwa, nie cierpia��� instynktownie zapewne�� don Reby, lubi� wy�piewywa� g�o�no r�ne piosenki do s��w Zurena i bawi� si� okr�cikami. Rumata sprowadza� dla niego z metropolii ksi��ki z obrazkami, opowiada� o gwia�dzistym niebie, a pewnego dnia na zawsze podbi� serce ch�opca bajk� o lataj�cych statkach. Dla Rumaty. rzadko stykaj�cego si� z dzie�mi, dziesi�cioletni ksi��� by� antypod� wszystkich stan�w tego dzikiego kraju. W�a�nie i takich zwyczajnych b��kitnookich malc�w, jednakowych we wszystkich stanach, wyrasta�y potem bestie, ciemne nieuki, pokorni s�u�alcy, a przecie� w tych dzieciach nie by�o najmniejszych �lad�w ani zadatk�w tej ohydy. Rumata chwyta� si� chwilami na my�li, jak to by�oby wspaniale, gdyby z planety znikn�li wszyscy ludzie powy�ej lat dziesi�ciu.

Ksi��� ju� spa�. Rumata stan�� przy �o�u �pi�cego ch�opca obok przekazuj�cego mu dy�ur gwardzisty wykonuj�c z�o�one, wymagane przez dworski ceremonia� ruchy obna�onymi mieczami, potem zgodnie z tradycj� sprawdzi�, czy wszystkie okna s� zamkni�te, wszystkie piastunki na miejscu, czy we wszystkich pokojach pal� si� kaganki, wr�ci� na korytarz, rozegra� z ko�cz�cym dy�ur gwardzist� parti� ko�ci i spyta� go o zdanie na temat atmosfery w mie�cie. Szlachcic znacznego rodu i r�wnie znacznego rozumu zaduma� si� g��boko, po czym wyrazi� przypuszczenie, �e to lud przygotowuje si� do uczczenia dnia �wi�tego Miki.

Po jego odej�ciu Rumata przysun�� fotel do okna, usadowi� si� wygodnie. Dom ksi�cia sta� na wzg�rzu i w dzie� miasto by�o st�d widoczne a� do wybrze�a morskiego. Teraz jednak wszystko ton�o w mroku, tylko migota�y rozrzucone skupiska �wiate� na skrzy�owaniach, gdzie stali czekaj�cy na sygna� szturmowcy z pochodniami. Miasto spa�o lub udawa�o, �e �pi. Ciekawe, czy mieszka�cy przeczuwali, �e dzisiejszej nocy zawis�o nad ich g�owami co� straszliwego? Czy jak �w szlachcic znacznego rozumu r�wnie� s�dzili, �e kto� szykuje si� do obchod�w dnia �wi�tego Miki? Dwie�cie tysi�cy m�czyzn i kobiet. Dwie�cie tysi�cy kowali, rusznikarzy, rze�nik�w, galanteryjnik�w, jubiler�w, gospody� domowych, prostytutek, mnich�w, wekslarzy, �o�nierzy, w��cz�g�w, ocala�ych uczonych przewraca�o si� teraz w dusznych, cuchn�cych pluskwami �o�ach�� spali, kochali si�, obliczali w my�lach zyski, p�akali, zgrzytali z�bami ze z�o�ci lub obrazy� Dwie�cie tysi�cy mieszka�c�w! W oczach przybysza z Ziemi ��czy�o ich jaka� cecha wsp�lna. Zapewne to, �e wszyscy oni prawie bez wyj�tku, nie byli jeszcze lud�mi we wsp�czesnym znaczeniu tego s�owa, lecz p�fabrykatami, bry�ami z. kt�rych dopiero krwawe stulecia historii wykuj� kiedy� prawdziwego, dumnego i wolnego cz�owieka. Byli bierni zach�anni i wr�cz nieprawdopodobnie egoistyczni. Co si� tyczy ich psychologii, niemal wszyscy byli niewolnikami. Niewolnikami wiary, niewolnikami sobie podobnych, niewolnikami drobnych nami�tno�ci, ��dzy zysku. I je�li z woli losu kt�ry� z nich rodzi� si� lub stawa� si� panem, nie wiedzia�, co pocz�� ze sw� wolno�ci�. Usi�owa� czym pr�dzej zn�w sta� si� niewolnikiem�� bogactwa, rozpasanego luksusu, rozwi�z�ych przyjaci�, niewolnikiem w�asnych niewolnik�w. Ogromna wi�kszo�� nie ponosi�a tu �adnej winy. Byli zbyt bierni i zbyt prymitywni, to niewolnictwo prowadzi�o ich do bierno�ci i ciemnoty, a bierno�� i ciemnota wci�� na nowo rodzi�y niewolnictwo. Gdyby wszyscy byli absolutnie jednakowi, r�ce by opad�y i zgas�a wszelka nadzieja. Mimo wszystko jednak byli lud�mi, nosicielami rozumu, i stale to tu, to tam w tej masie b�yska�y i rozpala�y si� �wiate�ka bardzo jeszcze dalekiej i nieuniknionej przysz�o�ci. Rozpala�y si� bez wzgl�du na wszystko. Bez wzgl�du na sw� pozorn� bezu�yteczno�� Bez wzgl�du na ucisk. Bez� wzgl�du na to, �e je zadeptywano buciorami. �e nikomu na �wiecie nie by�y potrzebne i ca�y �wiat by� przeciwko nim. �e w najlepszym razie mog�y liczy� na wzgardliw� lito�� z domieszk� zdziwienia�

Nie wiedzieli, �e przysz�o�� to oni, �e bez nich jest niemo�liwa. Nie wiedzieli, �e w tym �wiecie straszliwych upior�w przesz�o�ci oni s� jedynym realnym zacz�tkiem przysz�o�ci, s� fermentem, witamin� w organizmie spo�ecze�stwa. Zniszczy� t� witamin� i organizm zacznie gni�, rozprzestrzeni si� spo�eczny szkorbut, sflaczej� mi�nie, oczy postradaj� bystro��, wypadn� z�by. �adne pa�stwo nie mo�e si� rozwija� bez udzia�u nauki�� zniszcz� je s�siedzi. Bez sztuki i og�lnej kultury pa�stwo traci zdolno�� do samokrytyki, zaczyna popiera� b��dne tendencje, tworzy� coraz wi�cej faryzeusz�w i szumowin, wyzwala� w obywatelach zadufanie i konsumpcyjny stosunek do �ycia i w ko�cu zn�w padnie ofiar� m�drzejszych s�siad�w. Mo�na ile si� chce prze�ladowa� uczonych, nak�ada� p�ta nauce, niszczy� sztuk�, wcze�niej jednak czy p�niej wypadnie si� opami�ta� i cho�by ze zgrzytaniem z�b�w�� da� woln� drog� wszystkiemu, co jest tak nienawistne ��dnym w�adzy t�pakom i ignorantom, i niechby nawet ci szarzy ludzie sprawuj�cy rz�dy �ywili dla wiedzy jak najg��bsz� pogard�, i tak stan� bezsilni wobec obiektywizmu historycznego, mog� tylko zahamowa� post�p, ale nigdy zatrzyma�. To nieuniknione, �e gardz�c wiedz� i l�kaj�c si� jej, musz� w ko�cu udzieli� jej poparcia cho�by dlatego tylko, by zachowa� w�adz�. Wcze�niej czy p�niej musz� zezwoli� na powstawanie uniwersytet�w, towarzystw naukowych, o�rodk�w badawczych, obserwatori�w, laboratori�w, tworzy� kadry ludzi my�l�cych, posiadaj�cych wiedz�, nie podlegaj�cych ju� ich kontroli, ludzi o zupe�nie innej psychice, zupe�nie innych potrzebach, kt�rzy nie potrafi� istnie�, a tym bardziej dzia�a� w atmosferze nikczemnego wyrachowania, kuchennych interes�w, t�pego zarozumialstwa i czysto zmys�owych uciech. Potrzebny im jest nowy klimat�� klimat powszechnych i wszechstronnych pasji poznawczych, potrzebni pisarze, arty�ci malarze, kompozytorzy�� i szarzy w�adcy b�d� zmuszeni p�j�� na te ust�pstwa. Ten, kto nie ust�pi, zostanie zniszczony przez sprytniejszych rywali w walce o w�adz�, ale ten, kto owo ust�pstwo zrobi�� w tym ca�y paradoks�� niechybnie i wbrew w�asnej woli wykopie dla siebie gr�b. Albowiem �mierci� dla egoistycznych ignorant�w i fanatyk�w staje si� rozw�j kultury narodu w najszerszym poj�ciu�� od bada� przyrodniczych po zdolno�� zachwycania si� wielk� muzyk�� A nast�pnie przychodzi epoka pot�nych wstrz�s�w spo�ecznych, kt�rej towarzyszy nie spotykany przedtem rozkwit nauki i zwi�zany z nim wszechstronny proces intelektualizacji spo�ecze�stwa. Jest to epoka, w kt�rej szaro�� toczy ostatnie boje, okrucie�stwem swym spychaj�ce ludzko�� z powrotem w czasy �redniowiecza, ponosi w tych bojach kl�sk� i ju� w spo�ecze�stwie wolnym od ucisku klasowego znika jako realna si�a na zawsze.

Rumata ci�gle patrzy� na zamar�e w ciemno�ciach miasto. Gdzie� tam w �mierdz�cej klitce skurczony na n�dznym �o�u spala� si� W gor�czce okaleczony ojciec Tarra, a brat Nanin siedzia� obok przy kulawym stoliku, pijany, i ko�czy� sw�j �Traktat o pog�oskach�, ze z�o�liwa rozkosz� maskuj�c biurokratycznymi passusami piekieln� ironi� wobec szarego �ycia. Gdzie� tam b��ka� si� jak �lepiec po luksusowych apartamentach Gur Improwizator czuj�c ze zgroz�, jak w najg��bszych zakamarkach jego rozdartej, st�amszonej duszy budz� si� pod naporem jakiej� si�y i przedzieraj� do �wiadomo�ci kolorowe �wiaty pe�ne wspania�ych ludzi i przejmuj�cych uczu�, i gdzie� tam nie wiadomo jak sp�dza� noc za�amany, ci�ni�ty na kolana doktor Budach, zaszczuty, ale �ywy� Bracia moi, pomy�la� Rumata. Jestem wasz, krew z krwi waszej' Z nag�ym, przeszywaj�cym uczuciem u�wiadomi� sobie, �e bynajmniej nie jest bogiem os�aniaj�cym w d�oniach b��dne ogniki rozumu, lecz bratem nios�cym pomoc bratu, synem ratuj�cym ojca. �Zabij� don Reb�.�� �Za co?��� �Poniewa� zabija mych braci�.�� �On nie wie, co czyni�.�� �On morduje przysz�o��.�� �Nie jest temu winien, jest synem swojej epoki�.�� �To znaczy, �e nie zdaje sobie sprawy, i� jest winien? C� z tego, �e on nie wie? Ja, ja wiem, �e jest winien�.�� �A co zrobisz z ojcem Cupikiem? On wiele by da� za to aby kto� zabi� don Reb�. Milczysz? Wielu jeszcze wypadnie zabija�, prawda?��� �Nie wiem, mo�e i wielu. Jednego po drugim. Wszystkich, kt�rzy podnios� r�k� na przysz�o��.�� �To ju� by�o. Zadawano trucizn�, rzucano bomby w�asnej roboty, i nic si� nie zmienia�o�.�� �Nieprawda, zmienia�o si�. Tak si� tworzy�a strategia rewolucji�.�� �Ty nie musisz tworzy� strategii rewolucji. Ty przecie� po prostu chcesz zabi�.�� �Tak, chc�.�� �A umiesz?��� �Wczoraj zabi�em donn� Okan�. Wiedzia�em, �e j� zabijam ju� wtedy, gdy szed�em do niej z pi�rem za uchem, i �a�uj� tylko tego, �e zabi�em bez po�ytku. A wi�c prawie mnie ju� nauczyli','.�� �To �le. Niebezpiecznie. Pami�tasz Siergieja Ko�ina? A George'a Lennie? A Sabin� Krueger?� Rumata przesun�� d�oni� po wilgotnym czole. Oto my�lisz tak, cz�owiecze, my�lisz�� i w ko�cu wymy�lasz proch�

Zerwa� si� i otworzy� na ra�cie� okno. Skupiska �wiate� w ciemnym mie�cie zacz�y si� porusza�, rozpad�y si� i poci�gn�y szeregiem ukazuj�c si� i znikaj�c mi�dzy niewidocznymi domami. Jaki� d�wi�k przelecia� nad miastem�� oddalony wielog�osy lament. W dw�ch punktach wybuch�y po�ary o�wietlaj�c s�siednie dachy. W porcie buchn�y p�omienie. Zacz�o si�. Za kilka godzin b�dzie wiadomo, co oznacza sojusz szarej i nocnej armii, ob��dny sojusz sklepikarzy i rabusi�w grasuj�cych na drogach, wyja�ni si�, do czego d��y don Reba i jak� now� prowokacj� zamy�li�. Kr�tko m�wi�c�� kogo dzi� wyrzynaj�. Prawdopodobnie zacz�a si� noc d�ugich no�y, zag�ada rozzuchwalonego szarego kierownictwa, przy okazji za� likwidacja przebywaj�cych w mie�cie baron�w i najbardziej niewygodnych arystokrat�w. Co z Pamp�, pomy�la� Rumata. Byle tylko nie spa�, obroni si�

Nie doko�czy� my�li. Kto� z przera�liwym krzykiem: �Otwiera�! Dy�urny, otwiera�!��� zacz�� wali� pi�ciami w drzwi. Rumata odemkn�� zasuw�. Wpad� na wp� ubrany, siny z przera�enia m�czyzna, chwyci� go za wy�ogi kamizeli i wo�a� trz�s�c si� jak galareta:

��Gdzie ksi���? Budach otru� kr�la! Iruka�scy szpiedzy wszcz�li bunt w mie�cie! Ratujcie ksi�cia!

By� to minister dworu, cz�owiek g�upi i bezgranicznie wierny. Odepchn�� Rumat� i wbieg� do sypialni ksi�cia. Rozleg� si� pisk kobiet. A w drzwiach ju� si� t�oczyli, wysuwaj�c przed siebie zardzewia�e topory, spoceni szturmowcy w szarych koszulach, z g�bami jak kufy. Rumata wyszarpn�� miecze z pochew.

��Cofn�� si�!�� rozkaza� ch�odno.

Z sypialni za jego plecami dolecia� kr�tki, zduszony krzyk. �le, pomy�la�. Co� si� wydarzy�o. Odskoczy� w k�t i zagrodzi� si� sto�em. Szturmowcy sapi�c ci�ko pchali si� do pokoju. Zebra�o si� ich z pi�tnastu. Porucznik w ciasnym szarym mundurze z obna�onym brzeszczotem przepchn�� si� naprz�d.

��Don Rumata?�� spyta� z trudem chwytaj�c oddech.�� Jest pan aresztowany. Prosz� odda� miecze.

Rumata roze�mia� si� obel�ywie.

��Prosz� je wzi�栗 odpar� spogl�daj�c ukosem na okno.

��Bra� go!�� rykn�� oficer.

Pi�tnastu spasionych niedo��g�w z toporami to niezbyt wiele dla cz�owieka znaj�cego sposoby walki, kt�re tu stan� si� znane dopiero w trzy stulecia p�niej. T�um run�� na niego i cofn�� si�. Na pod�odze zosta�o kilka topor�w, dwaj szturmowcy zgi�ci wp�, przyciskaj�c ostro�nie do brzuch�w zwichni�te r�ce, powlekli si� na ty�y. Rumata znakomicie w�ada� obron� wachlarzow�, kiedy to przed napastnikami niby g�sta, migotliwa zas�ona wiruje stal i przedarcie si� przez ow� zas�on� wydaje si� wr�cz niemo�liwe. Szturmowcy sapi�c ci�ko spogl�dali na siebie niezdecydowanie. �mierdzia�o od nich piwem i cebul�.

Rumata odepchn�� st� i zacz�� ostro�nie przesuwa� si� pod �cian� w kierunku okna. Kto� z tylnych szereg�w cisn�� no�em, ale chybi�. Rumata zn�w si� roze�mia�, postawi� nog� na parapecie i krzykn��:

��Spr�bujcie jeszcze raz, a odr�bi� r�ce. Znacie mnie�

O tak, znali go. Znali bardzo dobrze, tote� ani jeden nie ruszy� si� z miejsca mimo przekle�stw i ponagle� oficera, kt�ry zreszt� te� zachowywa� ostro�no��. Rumata stan�� na parapecie nie przestaj�c grozi� im mieczami i nagle z ciemno�ci dziedzi�ca trafi�a go w plecy ci�ka dzida. Cios by� straszliwy. Nie przebi� metalowej kolczugi, lecz zmi�t� Rumat� z parapetu. Nie wypu�ci� mieczy z r�k, nie m�g� ju� jednak zrobi� z nich u�ytku. Ca�a zgraja hurm� zwali�a si� na niego. Wszyscy razem z pewno�ci� wa�yli ponad ton�, ale przeszkadzali sobie nawzajem i dzi�ki temu Rumacie uda�o si� stan�� na nogi. Trzasn�� pi�ci� w czyje� mokre wargi, kto� po zaj�czemu zakniazi� mu pod pach�, a on wali� �okciami, pi�ciami, ramionami (dawno ju� nie czu� si� tak swobodnie), ale nie by� w stanie strz�sn�� ich z siebie. Z nadludzkim wysi�kiem wl�k� za sob� kup� cia� i szed� ku drzwiom raz po raz schylaj�c si� i odrywaj�c uczepionych jego n�g szturmowc�w. Wtem poczu� bolesne uderzenie w rami� i upad� na wznak przygniataj�c tamtych w�asnym ci�arem, lecz natychmiast si� zerwa� zadaj�c kr�tkie, pot�ne ciosy, od kt�rych szturmowcy wymachuj�c r�kami i nogami plaskali o �ciany. Ju� mign�a przed nim wykrzywiona twarz oficera zas�aniaj�cego si� roz�adowan� kusz�, gdy nagle drzwi rozwar�y si� szeroko i nowe spocone g�by obieg�y Rumat�. Zarzuci�y na niego sie�, �ci�gn�y na nogach sznury i powali�y na ziemi�.

Od razu przesta� si� broni�, oszcz�dzaj�c si�y. Przez jaki� czas tratowali go buciorami�� milcz�co, w skupieniu, chrapi�c z rozkoszy. Potem chwycili go za nogi i powlekli. Gdy mijali otwarte drzwi sypialni, zd��y� spostrzec ministra dworu przyszpilonego dzid� do �ciany i stert� zakrwawionych prze�cierade� na ��ku. �A wi�c to przewr�t!�� pomy�la�.�� Biedny dzieciak�� Gdy go zacz�li wlec po schodach, straci� przytomno��.

Le�a� na trawiastym pag�rku i patrzy� na ob�oki p�yn�ce po ciemnob��kitnym otch�annym niebie. By�o mu dobrze i wygodnie, ale na s�siednim pag�rku siedzia� k�uj�cy ko�cisty b�l. Istnia� poza nim i r�wnocze�nie w jego wn�trzu, szczeg�lnie w prawym boku i w potylicy. Kto� warkn��: �Zdech� czy co? �by pourywam!� i nagle lun�� z nieba potok lodowatej wody. Rumata rzeczywi�cie le�a� na wznak i patrzy� w niebo, tyle �e nie na pag�rku, lecz w ka�u�y, a niebo nie by�o ciemnob��kitne, lecz czarnoo�owiane, o�wietlone z do�u czerwonym poblaskiem. �E tam�� powiedzia� drugi g�os.�� Oni przecie� �yj�. Ga�ami �ypi��. To ja �yj�, pomy�la� Rumata. O mnie mowa. To ja �ypi� ga�ami. Ale czemu oni tak si� zgrywaj�? Oduczyli si� m�wi� po ludzku?

Obok kto� si� poruszy� i ci�ko zacz�apa� po wodzie. Na tle nieba zamajaczy� czarny kontur g�owy w spiczastej czapie.

��No jak, wielmo�ny p�jdzie sam, czy mamy go wlec?

��Rozwi��cie nogi�� rzek� ze z�o�ci� Rumata czuj�c przenikliwy b�l w rozbitych wargach. Przesun�� po nich j�zykiem. �adna historia, pomy�la�. Pampuchy, nie wargi.

Kto� zakrz�tn�� si� przy jego nogach, bezceremonialnie szarpi�c je i wykr�caj�c. Obok wymieniano p�g�osem uwagi.

��Nielicho go urz�dzili�cie�

��A jak inaczej, ma�o co nie zwia�� Zaczarowany, strza�y odskakuj��

��Zna�em takiego jednego, mog�e� go r�ba� toporem, a on jakby nigdy nic.

��Bo to pewnie by� ch�op�

��Ano tak�

��No widzisz. A to b��kitna krew.

Do kancelarii biskupa arkanarskiego Rumata pr�bowa� przedosta� si� ty�ami zabudowa�. Chy�kiem przebiega) ciasne podw�reczka, zapl�tuj�c si� w rozwieszonych do suszenia szmatach, prze�azi� przez dziury w p�otach zostawiaj�c na zardzewia�ych gwo�dziach wytworne kokardy oraz strz�pki drogocennych soa�skich koronek, na czworakach przemyka� si� mi�dzy zagonami kartofli. A jednak nie uda�o mu si� uj�� czujnym oczom czarnego rycerstwa. Gdy wyszed� na w�sk�, krzyw� uliczk�, prowadz�c� do zsypiska �mieci, natkn�� si� na dw�ch ponurych i z lekka podchmielonych mnich�w.

Spr�bowa� obej�� ich, lecz wyci�gn�li miecze i zast�pili mu drog�. Rumata uj�� za r�koje�ci swoich mieczy, mnisi w�o�yli trzy palce do ust i gwizdn�li wzywaj�c odsieczy. Rumata zacz�� si� cofa� do dziury w p�ocie, przez kt�r� niedawno przelaz�, gdy nagle z przeciwnej strony wyskoczy� na uliczk� maty, zwinny cz�owieczek o nijakiej twarzy. Potr�ciwszy Rumat� ramieniem podbieg� do mnich�w i co� im szepn��, na co tamci zakasali sutanny, ukazuj�c d�ugie, obci�gni�te czym� fioletowym nogi, pu�cili si� k�usem i w chwil� p�niej skryli si� za domami. Ma�y cz�owieczek nie ogl�daj�c si� podrepta� za nimi.

Rozumiem, pomy�la� Rumata. Szpieg pe�ni�cy rol� mego anio�a str�a. Przewiduj�cy jest ten biskup Arkanaru. Ciekawe, czego on si� bardziej obawia�� mnie czy o mnie? Odprowadziwszy wzrokiem szpiega, skr�ci� w kierunku zsypiska. Znajdowa�o si� ono na ty�ach kancelarii by�ego Ministerstwa Ochrony Ber�a i nale�a�o przypuszcza�, �e nie jest patrolowane.

Uliczka by�a pusta. Ale ju� cicho poskrzypywa�y okiennice, trzaska�y drzwi, p�aka�o niemowl�, s�ycha� by�o l�kliwe szepty. Zza przegni�ego p�otu wyjrza�a ostro�nie chuda, zmizerowana twarz, ciemna od sadzy, kt�ra w�ar�a si� w sk�r�. Na Rumat� patrzy�y wystraszone, zapadni�te oczy.

��Stokrotnie przepraszam, wielmo�ny panie. Mo�e wielmo�ny pan raczy mi powiedzie�, co tam w mie�cie. Jestem kowal Kikus, przezwiskiem Kulas, musz� i�� do ku�ni, ale si� boj� .

��Nie chod��� doradzi� mu Rumata.�� Mnisi nie �artuj�. Kr�la ju� nie ma. Rz�dzi don Reba, biskup �wi�tego Zakonu. Lepiej wi�c sied� cicho.

Przy ka�dym jego s�owie kowal skwapliwie kiwa� g�ow�, a jego oczy nape�nia�y si� smutkiem i rozpacz�.

��Zakon, znaczy siꅠ� wymamrota�.�� Niech to cholera� Racz wybaczy�, wielmo�ny panie. Zakon� A co to takiego, szarzy czy jak?

��Sk�d�e�� powiedzia� Rumata przygl�daj�c mu si� z zaciekawieniem.�� Szarych chyba powybijali To s� mnisi.

��To ci dopiero Szarych, znaczy si�, te�� Ale ci Zakon! �e szarych wyt�ukli, to po prawdzie dobrze. Ale co si� nas tyczy, jak wielmo�ny pan uwa�a? Da si� jako� �y�, h�? Pod tym Zakonem?

��Dlaczego nie?�� odpar� Rumata.�� Zakon te� musi je�� i pi�. Przyzwyczaicie si�.

Kowal o�ywi� si�.

��I ja tak my�l�, �e si� przyzwyczaimy. Najlepiej: nie tykaj nikogo, to i ciebie nie tkn�, h�?

Rumata pokr�ci� g�ow�.

��No nie. Tacy ostro�ni to przewa�nie pierwsi id� pod n�.

��To te� prawda�� westchn�� kowal.�� Tylko gdzie si� podziejesz, cz�owieku� Sam jestem jak ko�ek w p�ocie i jeszcze o�mioro drobiazgu trzyma si� moich portek. Och, matko kochana, �eby cho� mojego majstra zat�ukli, by� oficerem u szarych. Jak wielmo�ny pan my�li, mogli go zat�uc? By�em mu winien pi�� dukat�w.

��Nie wiem. Mo�e i zat�ukli. Ale wiesz co, kowalu, zastan�w si� lepiej nad czym innym. M�wisz, �e� sam jak ko�ek w p�ocie, a takich ko�k�w jak was w mie�cie przynajmniej dziesi�� tysi�cy.

��No to co?

��No w�a�nie pomy�l nad tym�� odpar� gniewnie Rumata i poszed� dalej.

Akurat, ju� on co� skombinuje. Jeszcze na to grubo za wcze�nie. A zdawa�oby si�, �e nic prostszego�� dziesi�� tysi�cy takich m�ociarzy mo�e w porywie w�ciek�o�ci z ka�dego zrobi� placek. C�, kiedy w�a�nie tej w�ciek�o�ci w nich jeszcze nie ma. Jedynie strach. Ka�dy sobie rzepk� skrobie.

Krzaki dzikiego bzu na skraju uliczki zaszele�ci�y i wyczo�ga� si� z nich don Tameo. Ujrzawszy Rumat� krzykn�� rado�nie, zerwa� si� na nogi, zatoczywszy si� przy tym solidnie, i ruszy� ku niemu wyci�gaj�c umazane ziemi� r�ce.

��M�j szlachetny don Rumata!�� wo�a�.�� Jak�e si� ciesz�! Widz�, �e pan te� do kancelarii?

��Zgad� pan, czcigodny don Tameo�� odpowiedzia� Rumata zr�cznie uchylaj�c si� od u�cisku.

��Pozwoli pan, �e si� przy��cz�?

��Poczytam to sobie za honor.

Wymienili uk�ony. Wida� by�o, za don Tameo zacz�� ju� od wczoraj, a do ko�ca jeszcze mu daleko. Wyci�gn�� z kieszeni szerokich ��tych spodni szklan� flasz� misternej roboty.

��Mo�e i pan?�� zaproponowa� uprzejmie.

��Dzi�ki�� odpar� Rumata.

��Rum!�� oznajmi� don Tameo.�� Oryginalny rum z metropolii. Da�em za niego dukata.

Zeszli na zsypisko i zatykaj�c nosy brn�li przez sterty odpadk�w, przeskakuj�c padlin�, cuchn�ce ka�u�e, roj�ce si� od bia�ych robak�w. W powietrzu a� hucza�o od nieustannego brz�czenia miriad�w szmaragdowych much.

��To dziwne�� rzek� don Tameo zakr�caj�c flaszꠗ nigdy tu jeszcze nie by�em.

Rumata zby� to milczeniem.

��Don Reba zawsze wzbudza� we mnie podziw�� ci�gn�� don Tameo.�� By�em pewny, �e w ko�cu obali niewydarzonego monarch�, utoruje nowe drogi i otworzy przed nami ol�niewaj�ce perspektywy.�� Z tymi s�owami wjecha� nog� w ��tozielon� ka�u��, ochlapa� si� od st�p do g��w i �eby nie upa��, przytrzyma� si� Rumaty.�� Tak!�� podj�� zn�w, gdy wydostali si� na twardy grunt.�� My, m�oda arystokracja, zawsze b�dziemy u boku don Reby! Nareszcie przysz�a upragniona folga. Niech pan sam przyzna, don Rumata, od godziny ju� �a�� po r�nych zau�kach, polach warzywnych i nie spotka�em ani jednego szarego. Zmietli�my to szare plugastwo z powierzchni ziemi i tak b�ogo, tak swobodnie oddycha si� teraz w odrodzonym Arkanarze! Zamiast gburowatych sklepikarzy, tych bezczelnych cham�w i ch�opstwo, ulice pe�ne s� s�u�ebnik�w bo�ych. Widzia�em, �e niekt�rzy szlachcice ju� otwarcie spaceruj� przed swymi domami. Teraz nie musz� si� obawia�, �e pierwszy prostak w fartuchu od gnoju och�apie ich swoim brudnym wozem, i ju� nie trzeba torowa� sobie drogi w t�umie wczorajszych rze�nik�w i galanteryjnik�w. Pod opieku�czym skrzyd�em wielkiego �wi�tego Zakonu, dla kt�rego zawsze �ywi�em szacunek i�� co tu ukrywa栗 serdeczn� czu�o��, dojdziemy do nies�ychanego rozkwitu, a w�wczas �aden ch�op nie o�mieli si� podnie�� oczu na szlachcica bez zezwolenia z podpisem okr�gowego inspektora Zakonu. Nios� w�a�nie w tej sprawie raport na pi�mie.

��Co za ohydny smr�d�� wstrz�sn�� si� Rumata.

��Tak, okropny�� przyzna� don Tameo zakr�caj�c flasz�.�� Za to jak swobodnie si� oddycha w odrodzonym Arkanarze! i ceny na wino spad�y o po�ow�

Nim dotarli na miejsce, don Tameo opr�ni� flasz� do dna, cisn�� j� precz i wpad� w niezwyk�� eufori�. Dwukrotnie si� wywali�, przy czym za drugim razem nie chcia� si� oczy�ci� twierdz�c, i� jest wielkim grzesznikiem, nieczystym z natury i pragnie w takim stanie zjawi� si� w kancelarii. Wci�� na nowo zaczyna� cytowa� wielkim g�osem wyj�tki ze swego raportu. �Mocno powiedziane!�� wykrzykiwa�.�� We�cie na przyk�ad to zdanie, szlachetni panowie: a�eby �mierdz�ce ch�opstwo� h�? Co za idea!� Gdy znale�li si� na ty�ach kancelarii, rzuci� si� na pierwszego spotkanego mnicha i zalewaj�c si� �zami j�� go b�aga� o odpuszczenie grzech�w. Na wp� zduszony mnich broni� si� zaciekle, pr�bowa� gwizdem wzywa� pomocy, lecz don Tameo chwyci� go za sutann� i obaj run�li na kup� odpadk�w. Rumata zostawi� ich, oddaliwszy si� d�ugo jeszcze s�ysza� �a�osny urywany gwizd i okrzyki: ,,A�eby �mierdz�ce ch�opstwo!� B�o-go-s�awie�stwa!� Z ca�ego serca!,� Czu�o�� �ywi�em, czu�o��, rozumiesz, ty chamska mordo?�

Na placu przed wej�ciem, w cieniu kwadratowej Weso�ej Wie�y, roz�o�y� si� oddzia� pieszych mnich�w uzbrojonych w gro�ne s�kate maczugi. Zw�oki ju� uprz�tni�to. Poranny wiatr wzbija� ��te, wiruj�ce k��by kurzu. Pod szerokim, sto�kowatym dachem jak zwykle wrzeszcza�y i k��ci�y si� wrony�� tam�e dynda�y na wyst�pach belek cia�a powieszonych g�ow� w d�. Dwie�cie lat temu praszczur zmar�ego kr�la kaza� zbudowa� t� wie�� wy��cznie dla cel�w wojennych. Sta�a na mocnych dwukondygnacyjnych fundamentach, w kt�rych ongi� przechowywano zapasy �ywno�ci na wypadek obl�enia. P�niej wie�� zamieniono na wi�zienie. Jednak�e wskutek trz�sienia ziemi zawali�y si� w niej wszystkie stropy i wi�zienie trzeba by�o przenie�� w podziemia. W swoim czasie jedna z kr�lowych arkanarskich poskar�y�a si� swemu panu i w�adcy, �e krzyki torturowanych, nape�niaj�ce ca�� okolic�, psuj� je; zabawy. Najja�niejszy ma��onek wyda� rozkaz, by w wie�y od rana do nocy przygrywa�a orkiestra wojskowa. St�d te� wywodzi si� obecna jej nazwa. Od dawna ju� z wie�y pozosta� tylko pusty kamienny szkielet, od dawna ju� cele �ledcze przeniesiono na �wie�o wykopane najni�sze kondygnacje, od dawna nie przygrywa�a tam �adna orkiestra, a mieszka�cy wci�� nazywali t� wie�� Weso��.

Zazwyczaj wok� Weso�ej Wie�y by�o pusto. Dzi� natomiast panowa�o tu wielkie o�ywienie. Prowadzono do niej, ci�gni�to, wleczono po ziemi szturmowc�w w podartych szarych mundurach, zawszonych w��cz�g�w w �achmanach, p�nagich, zastrachanych mieszczan, przera�liwie wrzeszcz�ce dziewki, p�dzono ca�e bandy ponuro rozgl�daj�cych si� oberwa�c�w T nocnej armii, i r�wnocze�nie z jakich� potajemnych wyj�� wywlekano hakami trupy, zwalano na furgony i wywo�ono za miasto. Stoj�cy na ko�cu tasiemcowej kolejki do drzwi kancelarii szlachcice oraz zamo�ni mieszczanie z paniczn� trwog� spogl�dali na t� koszmarn� krz�tanin�.

Do kancelarii wpuszczano wszystkich, niekt�rych nawet przeprowadzano pod konwojem. Rumata przepchn�� si� do �rodka. Panowa� tam zupe�nie taki sam zaduch, jak na zsypisku. Przy szerokim stole, ob�o�ony spisami, siedzia� urz�dnik z szaro��t� twarz� i d�ugim g�sim pi�rem za uchem, Kolejny petent, szlachetnie urodzony don Keu, butnie strasz�c w�sy, wymieni� swoje nazwisko.

��Prosz� zdj�� kapelusz�� odezwa� si� bezbarwnym g�osem urz�dnik nie odrywaj�c wzroku od papier�w.

��R�d Keu posiada przywilej noszenia kapelusza nawet w obecno�ci kr�la�� dumnie obwie�ci� don Keu.

��Nikt nie posiada przywilej�w w obliczu Zakonu�� g�os urz�dnika brzmia� tak samo bezbarwnie.

Don Keu sapn��, twarz mu spurpurowia�a, ale kapelusz zdj��. Urz�dnik wodzi� d�ugim, ��tym paznokciem wzd�u� listy. .

��Don Keu� don Keu��� mrucza��� don Keu� Ulica Kr�lewska dwana�cie?

��Tak�� chrapliwym z irytacji g�osem odpowiedzia� don Keu.

��Numer czterysta osiemdziesi�t pi��, bracie Tibak. Brat Tibak, siedz�cy przy s�siednim stole, oty�y, p�sowy z gor�ca, poszpera� w papierach, otar� pot z �ysiny i podni�s�szy si�, odczyta� monotonnie:

���Numer czterysta osiemdziesi�t pi��, don Keu, Kr�lewska dwana�cie, za zniewa�enie imienia jego Przewielebno�ci biskupa don Reby, kt�re mia�o miejsce na balu dworskim przed dwoma laty, naznacza si� trzy tuziny r�zeg w go�e mi�kkie cz�ci cia�a z ca�owaniem trzewika Jego Przewielebno�ci�.

Brat Tibak usiad�.

��Prosz� tym korytarzem�� powiedzia� bezbarwnie urz�dnik.�� R�zgi na prawo, trzewik na lewo. Nast�pny�

Ku wielkiemu zdziwieniu Rumaty, don Keu nie protestowa�. Widocznie napatrza� si� na r�ne r�no�ci stoj�c w kolejce. Chrz�kn�� tylko, z godno�ci� podkr�ci� w�sa i wyszed� na korytarz. Nast�pny, olbrzymi don Pifa, istna g�ra trz�s�cego si� sad�a, sta� ju� bez kapelusza.

��Don Pifa� don Pifa��� zamrucza� urz�dnik wodz�c palcem po li�cie.�� Ulica Mleczarzy dwa?

Don Pifa wyda� gard�owy pomruk.

��Numer pi��set cztery, bracie Tibak. Brat Tibak zn�w otar� pot i wsta�.

Numer pi��set cztery, don Pifa, ulica Mleczarzy dwa, bez zarzutu wobec Jego Przewielebno�ci�� a wi�c czysty.

��Don Pifa�� o�wiadczy� urz�dnik�� otrzyma pan znak oczyszczenia.�� Schyli� si�, wyj�� z kufra, kt�ry sta� obok fotela, �elazn� bransolet� i poda� j� szlachetnie urodzonemu Pifie.�� Nosi� na lewej r�ce, okazywa� na ka�de ��danie rycerzy Zakonu. Nast�pny�

Don Pifa zn�w wyda� gard�owy pomruk i odszed� ogl�daj�c bransolet�. Urz�dnik ju� b�bni� nast�pne nazwisko. Rumata przebieg� wzrokiem kolejk�. By�o tu du�o znajomych. Niekt�rzy nosili wytworny jak zwykle str�j, inni wyra�nie udawali biednych, wszyscy za� byli gruntownie utaplani w b�ocie. Gdzie� w po�owie kolejki g�o�no, by wszyscy s�yszeli, don Sera ju� po raz trzeci w ci�gu ostatnich pi�ciu minut obwieszcza�: �Nie widz� przeszk�d, by nawet szlachetnie urodzonemu nie mo�na by�o wlepi� paru r�zeg w imieniu Jego Przewielebno�ci!�

Rumata zaczeka�, p�ki nast�pnego nie wys�ali na korytarz (by� to znany handlarz ryb, kt�remu naznaczono pi�� r�zeg bez ca�owania trzewika za pozbawiony entuzjazmu spos�b my�lenia), przepchn�� si� do sto�u i bezceremonialnie po�o�y� d�o� na papierach tu� przed nosem urz�dnika.

��Przepraszam bardzo�� powiedzia�.�� Mam tu odebra� nakaz zwolnienia doktora Budacha. Jestem don Rumata.

Urz�dnik nie podni�s� g�owy.

��Don Rumata� don Rumata��� mamrota� i odsun�wszy jego r�k� zacz�� wodzi� paznokciem po li�cie.

Co robisz, ty stary ka�amarzu? Chodzi mi o nakaz zwolnienia!

��Don Rumata� don Rumata��� Zatrzyma� ten automat by�o jak wida� niepodobie�stwem.�� Ulica Kotlarzy osiem. Numer szesna�cie, bracie Tibak.

Rumata czu�, �e za jego plecami wszyscy wstrzymali oddech. Prawd� m�wi�c, to i jemu zrobi�o si� troch� nieswojo. Spocony, purpurowy brat Tibak wsta�.

��Numer szesna�cie, don Rumata, Kotlarzy osiem, za specjalne zas�ugi dla Zakonu i w dow�d szczeg�lnego uznania Jego Przewielebno�ci raczy odebra� nakaz zwolnienia doktora Budacha, z kt�rym to Budachem post�pi wed�ug w�asnej woli�� patrz dokument sze�栗 siedemna�cie�� jedena�cie.

Urz�dnik natychmiast wyci�gn�� papier spod roz�o�onych list i poda� Rumacie.

����te drzwi na pierwszym pi�trze, pok�j sze��, prosto korytarzem, potem na prawo i na lewo. Nast�pny�

Rumata przejrza� dokument. Nie by� to nakaz zwolnienia Budacha. Stanowi� tylko podstaw�, by mu wydano przepustk� do pi�tego specjalnego oddzia�u kancelarii, gdzie powinien odebra� zlecenie dla sekretariatu spraw tajnych.

��Co� ty mi da�, zakuty �bie?�� spyta�.�� Gdzie nakaz?

����te drzwi na pierwszym pi�trze, pok�j sze��, prosto korytarzem, potem na prawo i na lewo�� powt�rzy� urz�dnik.

��Pytam, gdzie nakaz?�� rykn�� Rumata.

��Nie wiem� nie wiem� Nast�pny!

Rumata us�ysza� nad uchem sapanie, co� mi�kkiego i gor�cego przygniot�o mu plecy. Odsun�� si�. Do sto�u ponownie przepchn�� si� don Pifa.

��Nie w�azi�� oznajmi� piskliwie. Urz�dnik podni�s� na niego m�tny wzrok.

��Imi�? Godno��?�� zapyta�.

��Nie w�azi� powt�rzy� don Pifa szarpi�c bransolet� z trudem daj�c� si� wcisn�� na trzy t�uste paluchy.

��Nie w�azi� nie w�azi��� mrucza� urz�dnik i nag�ym ruchem przysun�� do siebie grub� ksi�g�, le��c� po jego prawej r�ce. Ksi�ga w czarnej zat�uszczonej oprawie wygl�da�a z�owieszczo. Przez kilka sekund don Pifa wpatrywa� si� w ni� os�upia�y, po czym cofn�� si� gwa�townie i bez s�owa pod��y� ku drzwiom. W kolejce wybuchn�� gwar: �Pr�dzej, pr�dzej, nie zabiera� czasu!� Rumata te� odszed� od sto�u. Co za grz�zawisko, my�la�. No, ja was� Urz�dnik b�bni� w przestrze�: �Je�li natomiast wymieniony znak oczyszczenia nie mie�ci si� na lewym napi�stku oczyszczonego lub je�li oczyszczony nie ma lewego napi�stka jako takiego�� Rumata okr��y� st�, zanurzy� obie r�ce w kuferku z bransoletami, nabra�, ile si� da�o i poszed� dalej.

��Hej, hej!�� zawo�a� urz�dnik g�osem pozbawionym wyrazu.�� Uprawnienie!

��Chwa�a Panu�� wym�wi� z naciskiem Rumata ogl�daj�c si� przez rami�. Urz�dnik i brat Tibak natychmiast wstali i niezgodnym ch�rem odpowiedzieli: �l ja go chwal�. Kolejka patrzy�a na oddalaj�cego si� Rumat� z zawi�ci� i podziwem.

Po wyj�ciu z kancelarii Rumata wolnym krokiem skierowa� si� do Weso�ej Wie�y, zatrzaskuj�c po drodze bransolety no lewej r�ce. By�o ich dziewi��, na lewej r�ce zmie�ci�o si� tylko pi��. Pozosta�e cztery w�o�y� na praw�. Biskup Arkanaru chcia� mnie pokona� przez wyczerpanie, my�la�. Nic z tego. Bransolety podzwania�y przy ka�dym jego kroku, w r�ce trzyma� imponuj�cy dokument sze�栗 siedemna�cie�� jedena�cie, zdobny w kolorowe piecz�cie. Spotykani mnisi, pieszo i na koniach, czym pr�dzej usuwali mu si� z drogi. W t�umie pojawia� si� i znika� trzymaj�cy si� w przyzwoitej odleg�o�ci jego anio� str�. Rumata m��c�c niemi�osiernie maruder�w pochwami mieczy dotar� do bramy, rykn�� gro�nie na stra�nika, kt�ry chcia� mu zast�pi� drog�, przeby� szybko podw�rze i zacz�� schodzi� po o�liz�ych, wyszczerbionych stopniach w o�wietlony kopc�cymi pochodniami p�mrok. By� to przedsionek sanktuarium by�ego Ministerstwa Ochrony Ber�a�� wi�zienie kr�lewskie oraz cele �ledcze. W �ukowato sklepionych korytarzach co dziesi�� krok�w z zardzewia�ych gniazd w �cianie stercza�y �mierdz�ce pochodnie. Pod ka�d� z nich, w niszy przypominaj�cej pieczar�, czernia�y drzwi z zakratowanym okienkiem. By�y to wej�cia do cel wi�ziennych, zaryglowane od zewn�trz ci�kimi, �elaznymi zasuwami. W korytarzach by�o pe�no ludzi. Popychali si�, krzyczeli, biegali, komenderowali� Zgrzyta�y rygle, trzaska�y drzwi, kogo� bili, kto wy� nieludzko, kogo� wlekli, kto si� opiera�, kogo� wpychali do celi i tak ju� nabitej, �e szpilki nie wetkn��, kogo� usi�owali z celi wyci�gn�� i ani rusz nie mogli, dar� si� wniebog�osy: �To nie ja! Nie ja l��� i czepia� si� s�siad�w. Skupione twarze przechodz�cych mnich�w mia�y zatwardzia�y wyraz. Ka�dy dok�d� spieszy�, ka�dy za�atwia� sprawy pa�stwowej wagi. Rumata pragn�c si� zorientowa�, co i jak, przemierza� korytarze jeden za drugim i schodzi� coraz ni�ej. Na dolnych kondygnacjach by�o nieco spokojniej. Tutaj, wnioskuj�c z rozm�w, odbywa� si� egzamin absolwent�w Szko�y Patriotycznej, grupki p�nagich, barczystych wyrostk�w w sk�rzanych fartuchach. Stali przed celami tortur, wertowali zat�uszczone podr�czniki i od czasu do czasu podchodzili do du�ego zbiornika z przytwierdzonym na �a�cuchu kubkiem i popijali wod�. Z cel dolatywa�y przera�liwe krzyki, odg�osy raz�w i ci�ki sw�d spalenizny. A te rozmowy, rozmowy.

W �amignacie jest u g�ry taka �ruba, no i u�ama�a si�. Czy to moja wina? A on mnie wywali�. �Ty jo�opie sko�czony�� powiada�� dostaniesz pi�� r�zeg i przyjdziesz jeszcze raz��

�eby si� tak dowiedzie�, kto jest od ch�osty, mo�e jaki nasz kolega, student. Dogadaliby�my si� wcze�niej, po pi�� groszy ze �ba i da� mu w �ap�

Jak jest du�o sad�a, to nie ma co szpona rozpala�, bo i tak w sadle ostygnie. Wzi�� wtedy szczypce i sad�o troch� odedrze�

��No przecie� nagolenice Pana Boga s� na nogi, wi�c szersze i na klinach, a r�kawice m�czenniczki�� na �rubach, specjalnie do r�ki, rozumiesz?

��Ale heca! Przychodz�, patrzꠗ a to kto w �a�cuchach fika? Ry�y, rze�nik z naszej ulicy, zawsze po pijanemu ma�o mi uszu nie obrywa�. No, my�l�, poczekaj ty, ju� ja sobie zrobi� frajd�

��A Pekora Warg� jak rano mnisi zabrali, tak jeszcze nie wr�ci�, i na egzamin nie przyszed�.

��Ech, �ebym by� zastosowa� maszynk� do mi�sa, a ja go przez g�upot� buch �omem po bokach, no i z�ama�em �ebro. Ojciec Kin jak mnie z�apie za czupryn� i butem w ko�� ogonow�, ale tak wycelowa�, �e m�wi� wam, czarno mi si� w oczach zrobi�o, jeszcze teraz mnie boli. �A to co, powiada, materia� mi psujesz?�

��Patrzcie, patrzcie, przyjaciele moi, my�la� Rumata powoli obracaj�c g�ow� w jedn� i w drug� stron�. To nie teoria. Tego �aden cz�owiek jeszcze nie ogl�da�. Patrzcie, s�uchajcie, rejestrujcie na ta�mie filmowej� i uczcie si�, do ci�kiego diab�a, ceni� i kocha� swoj� epok�, i z��cie ho�d pami�ci tych, kt�rzy przez to przeszli i Przyjrzyjcie si� tym mordom, m�odym, t�pym, nieczu�ym, nawyk�ym do wszelkiego bestialstwa, tylko nie kr��cie na nich nosem, wasi przodkowie wcale nie byli lepsi�

Zauwa�ono go. Dziesi�� par oczu, kt�re widzia�y niejedno, wpi�o si� teraz w niego.

��O, szlachcic stoj�� Zbledli jak �ciana.

��Che� wiadomo, �e wielcy panowie s� na to bardzo czuli.

��Podobno trzeba im w takich razach wody da�, ale �a�cuch za kr�tki, nie dosi�gnie�

��Co tam, nic im nie b�dzie�

���ebym takiego dosta�� Tacy, o co ich zapytasz, zaraz gadaj��

��Ciszej troch�. bo jeszcze nas r�bnie . Patrzcie, ile bransolet� i papier.

��Jako� tak �widrem patrzy� Odsu�my si�, bracia, byle dalej od z�ego.

Ca�� grup� ruszyli z miejsca, odeszli w cie� i stamt�d niby paj�ki �yskali czujnymi oczkami No, mam do��, po my�la� Rumata. Wyci�gn�� r�k� chc�c z�apa� za sutann� przebiegaj�cego mnicha, lecz nagle spostrzeg� trzech innych, w dodatku nie zalatanych, lecz pracuj�cych wsp�lnie na miejscu. Grzmocili pa�kami kata, widocznie za jakie� niedbalstwo. Podszed� do nich.

��Chwa�a Panu�� rzek� p�g�osem, dzwoni�c bransoletami.

Mnisi opu�cili pa�ki i przyjrzeli mu si�.

��I ja go chwalꠗ odpowiedzia� najwy�szy wzrostem.

��Prowad�cie mnie, ojcowie, do dozorcy tego odcinka.

Mnisi spojrzeli na siebie. Kat zwinnie odczo�ga� si� i ukry� za zbiornikiem z wod�.

��A na co ci dozorca?�� spyta� wysoki mnich. Rumata podsun�� mu pod nos dokument, trzyma� chwil� i opu�ci� r�k�.

��Aha�� mrukn�� mnich.�� No to dzisiaj ja jestem dozorc�.

��Doskonale�� Rumata zwin�� papier w tr�bk�.�� Jestem don Rumata. Jego Przewielebno�� podarowa� mi doktora Budacha. Id� i przyprowad� go.

Mnich wsadzi� r�k� pod kaptur i podrapa� si�, a� zachrz�ci�o.

��Budach?�� powt�rzy� z namys�em�� Kt�ry to Budach? Mo�e ten deprawator?

��Nie�� wtr�ci� drugi. Deprawator to Rudach. Dzi� w nocy go wypu�cili. Sam ojciec go rozku� i wyprowadzi� st�d. A ja�

��Brednie!�� zniecierpliwi� si� Rumata uderzaj�c papierem o biodro.�� Budach. Ten, co otru� kr�la.

��Aaa� Wiem. On pewnie ju� na palu� Bracie Pakka, id� do dwunastki i zobacz. A ty co, chcesz go st�d zabra�?�� zwr�ci� si� do Rumaty.

��Naturalnie. On nale�y do mnie.

��No to pozw�l najpierw dokumencik. Dokumencik p�jdzie do akt.�� Rumata oddal mu papier.

Dozorca obraca� go w r�kach przygl�daj�c si� piecz�ciom, potem rzeki z zachwytem:

��Jak to ludzie potrafi� pisa�? Sta� sobie, panie, tu z boczku, zaczekaj, my na razie mamy robot� Ej, a gdzie ten zn�w si� podzia�?

Mnisi zacz�li si� rozgl�da�, szukaj�c winowajcy. Rumata odszed� na bok. Oni tymczasem wytaszczyli kata zza zbiornika, rozci�gn�li go na ziemi i j�li t�uc skrupulatnie, ale bez nadmiernego okrucie�stwa. W pi�� minut p�niej ukaza� si� wys�any mnich, ci�gn�c za sob� na sznurze chudego, siwego jak go��b starca w ciemnej odzie�y.

��O, jest Budach, to w�a�nie on!�� ju� z daleka wo�a� rado�nie mnich.�� i wcale nie by� na palu, zdr�w Budach i ca�y! Troszk� tylko os�ab�, wida� ju� dawno siedzi bez jedzenia�

Rumata podszed� do nich, wyrwa� postronek z r�k mnicha i zdj�� starcowi p�tl� z szyi.

��Pan jest Budach Iruka�ski?�� zapyta�.

��Tak�� odrzek� starzec patrz�c na niego spod brwi.

��Jestem Rumata, niech pan idzie za mn� i stara si� nie zostawa� w tyle.�� Odwr�ci� si� do mnich�w:�� Chwa�a Panu.

Dozorca wyprostowa� grzbiet i opu�ciwszy pa�k� odpowiedzia� lekko zdyszanym g�osem:�� i ja go chwal�.

Rumata spojrza� na Budacha i zobaczy�, �e starzec czepia si� �ciany nie mog�c utrzyma� si� na nogach.

��S�abo mi�� rzek� z bolesnym u�miechem.�� Wybacz, szlachetny panie.

Rumata wzi�� go pod r�k� i poprowadzi�. Gdy mnisi znikn�li z pola widzenia, zatrzyma� si�, wyj�� z fiolki tabletk� sporaminy i poda� Budachowi. Starzec spojrza� na niego pytaj�co.

��Prosz� to za�y栗 wyja�ni� Rumata.�� Od razu poczuje si� pan lepiej.

Budach, wci�� jeszcze opieraj�c si� o �cian�, wzi�� tabletk�, obejrza�, pow�cha�, uni�s� krzaczaste brwi, wreszcie po�o�y� j� na j�zyku i posmakowa�.

��Niech pan prze�knie�� u�miechn�� si� Rumata� Budach pos�ucha).

��M-m-m� S�dzi�em, �e wiem wszystko o lekarstwach.�� Umilk� badaj�c swoje wra�enia.�� M-m-m!�� powt�rzy�.�� Ciekawe! Suszona �ledziona ody�ca Y? Chocia� nie, nie ma zgni�ego smaku.

��Chod�my�� ponagli� Rumata.

Przebyli korytarz, potem schody, potem jeszcze jeden korytarz, jeszcze jedne schody, i tu Rumata stan�� nagle jak wryty. Znajomy basowy ryk nape�ni� sklepienia wi�zienne. Gdzie� w najg��bszych zakamarkach podziemi wrzeszcza� op�ta�czo sypi�c potwornymi przekle�stwami, l��c Boga, wszystkich �wi�tych, moce piekielne, �wi�ty Zakon, don Reb� i w og�le ca�y �wiat�� serdeczny przyjaciel Rumaty, baron Pampa don Bau-no-Suruga-no-Gatta-no-Arkanara. A jednak z�apali barona, pomy�la� Rumata ze skruch�. Na �mier� o nim zapomnia�em. On by o mnie nie zapomnia�� Szybko zdj�� z r�ki dwie bransolety, wsun�� na chude r�ce doktora Budacha i rzek�:

��Niech pan wyjdzie na podw�rze, byle tylko nie za bram�. Prosz� zaczeka� gdzie� z boku. Je�li b�d� si� pana czepiali, niech pan poka�e bransolety i zachowuje si� hardo.

Baron Pampa rycza� jak statek atomowy w polarnej mgle. Gromkie echo toczy�o si� pod sklepieniami. Ludzie w korytarzach zastygli otworzywszy g�by i nas�uchiwali niemal ze czci�.-Ten i �w �egna) si� du�ym palcem, odp�dzaj�c z�ego ducha. Rumata zbieg� dwa pi�tra w d�, zwalaj�c z n�g napotykanych mnich�w, pochwami mieczy utorowa� sobie przej�cie w t�umie absolwent�w i kopni�ciem otworzy� drzwi celi, ju� prawie wyskakuj�ce z zawias od tego ryku. W chybotliwym �wietle pochodni ujrza� swego przyjaciela Pamp�: olbrzymi, golute�ki baron wisia� rozpi�ty na �cianie g�ow� w d�. Twarz mia� prawie czarn� od nabieg�ej krwi. Przy kulawym stoliku, zatykaj�c palcami uszy, siedzia� zgarbiony urz�dnik, a l�ni�cy od potu kat, przypominaj�cy czym� dentyst�, szcz�ka� narz�dziami grzebi�c w blaszanej miednicy.

Rumata starannie zamkn�� za sob� drzwi, zbli�y� si� z ty�u do kata i trzasn�� go w potylic� r�koje�ci� miecza. Kat okr�ci� si� wok� w�asnej osi, z�apa� si� za g�ow� i wyl�dowa� w miednicy. Rumata wyci�gn�� miecz z pochwy i rozr�ba� na p�l stolik z papierami, przy kt�rym kuli� si� urz�dnik. Wszystko by�o w porz�dku. Kat siedzia� w miednicy bekaj�c z cicha, urz�dnik czmychn�� na czworakach z godn� podziwu chy�o�ci� i przyleg� w k�cie. Rumata podszed� do barona, kt�ry z radosnym zaciekawieniem spogl�da� na niego z odwrotnej pozycji, chwyci� za �a�cuchy kr�puj�ce mu nogi i dwoma szarpni�ciami wyrwa� je ze �ciany. Nast�pnie z wielk� ostro�no�ci� postawi� go na pod�odze. Baron milcza� znieruchomia�y w jakiej� dziwnej pozie, potem z ca�ej si�y targn�� �a�cuchami i oswobodzi� r�ce.

��Oczom w�asnym nie wierzꠗ zahucza� przewracaj�c nabieg�ymi krwi� oczami�� czy to naprawd� pan, m�j szlachetny przyjacielu?! Nareszcie pana znalaz�em!

��Tak, to ja�� odpowiedzia� Rumata.�� Chod�my st�d, m�j drogi, to nie miejsce dla pana.

��Piwa! Gdzie� tu by�o piwo.�� Baron zacz�� chodzi� po celi wlok�c za sob� resztki �a�cuch�w i nie przestaj�c grzmie�:�� P� nocy biega�em po mie�cie. Do stu piorun�w, powiedzieli mi, �e pana aresztowano, wi�c wyt�uk�em kup� ludzi! By�em pewny, �e znajd� pana w tym wi�zieniu! O, jest!

Podszed� do kata i zmi�t� go jak py�ek wraz z miednic�. Pod spodem sta�a bary�ka z piwem. Baron wybi� pi�ci� dno, uni�s� j� wysoko i przechyli�, podstawiaj�c otwarte usta. Pienista, bulgoc�ca struga piwa wlewa�a si� do jego gard�a. Istne cudo, my�la� Rumata z czu�o�ci� przypatruj�c si� baronowi. Zdawa�oby si�, �e to buhaj, bezmy�lny buhaj, a przecie� szuka� mnie, chcia� ratowa�, przecie� nie ma dw�ch zda�, �e przyszed� tu do wi�zienia po mnie, sam� A jednak s� ludzie nawet na tym przekl�tym �wiecie� i jak si� to wszystko szcz�liwie z�o�y�o!

Baron opr�ni� bary�k� i odrzuci� w k�t, w kt�rym szcz�ka� z�bami urz�dnik. Rozleg� si� urywany pisk.

��No�� oznajmi� wycieraj�c brod� d�oni�.�� Teraz jestem got�w i�� z panem. Czy to nie przeszkadza, �e jestem go�y?

Rumata obejrza� si�, podszed� do kata i wytrz�sn�� go z fartucha.

��Tymczasem niech pan w�o�y to�� zaproponowa�.

��Ma pan racjꠗ odpowiedzia� baron zawi�zuj�c fartuch na biodrach.�� Nie mog� pokaza� si� go�y baronowej, to nie wypada�

Wyszli z celi. Nikt nie odwa�y� si� zast�pi� im drogi, na dwadzie�cia krok�w przed nimi korytarz �wieci� pustk�.

��Roznios� ich wszystkich�� rycza� baron.�� Zaj�li m�j zamek, i wsadzili tam jakiego� ojca Arim�! Nie wiem, czyim jest ojcem, lecz kln� si� na Boga, �e jego dzieci wkr�tce osierociej�. Do stu diab��w, nie uwa�asz, m�j przyjacielu, �e sklepienia s� tu okropnie niskie? Ca�y czubek g�owy mam podrapany�

Wyszli z wie�y. Mign�� z daleka i szybko wmiesza� si� w t�um szpieg-anio� str�. Rumata da� Budachowi znak, by szed� za nimi. Ci�ba przed bram� rozst�pi�a si�, jakby kto� rozci�� j� mieczem. S�ycha� by�o g�osy wo�aj�ce, �e uciek� wa�ny przest�pca polityczny, to zn�w, �e �ten Go�y Diabe� to s�ynny estorski kat-�wiartownik�.

Baron zatrzyma� si� po�rodku placu, mru��c oczy przed �wiat�em s�onecznym. Czas nagli�. Rumata rozejrza� si� szybko.

��Gdzie� tu musi by� m�j ko� powiedzia� baron.�� Hej tam kt�ry! Konia!

Przy konowi�zie, gdzie sta�y konie kawalerii zakonnej, wszcz�� si� ruch.

��Nie ten!�� hukn�� baron.�� Ten siwy, jab�kowity!

��Chwa�a Panu�� zawo�a� dopiero teraz Rumata i �ci�gn�� przez g�ow� bandolet z prawym mieczem.

Wystraszony mniszek w poplamionej sutannie przyprowadzi� baronowi konia.

��Daj mu tam co�, przyjacielu�� rzek� do Rumaty baron ci�ko sadowi�c si� w siodle.

��St�j, st�j!�� rozleg�y si� krzyki od strony wie�y. Przez plac, wymachuj�c maczugami, biegli mnisi. Rumata poda� baronowi miecz.

��Niech si� pan spieszy, baronie!

��Tak�� powiedzia� Pampa.�� Trzeba si�. spieszy�. Ten Arima rozgrabi mi ca�� piwnice. Oczekuj� pana u siebie jutro lub pojutrze, m�j przyjacielu. Co mam powiedzie� baronowej?

��Prosz� uca�owa� jej r�ce.�� Mnisi byli tui-tu�.�� Pr�dzej, pr�dzej, baronie.

��Ale czy panu nic nie grozi?�� spyta� z niepokojem baron.

��Nic, do diabla, nic! Naprz�d!

Baron pu�ci� konia galopem prosto w t�um mnich�w. Kto� upad� turlaj�c si� po ziemi, kto� zaskrzecza�, tuman kurzu wzbi� si� w powietrze, zastuka�y po bruku kopyta i baron znik� z oczu. Rumata patrzy� w uliczk�, gdzie siedzieli trz�s�c nieprzytomnie g�owami powaleni przed chwil� mnisi, gdy nagle przymilny g�os odezwa� si� nad jego uchem:

��M�j szlachetny panie, czy nie wydaje ci si�, �e za wiele sobie pozwalasz?

Rumata obejrza� si�. Don Reba patrzy� na niego badawczo z nieco wymuszonym u�miechem. ��� Za wiele?�� powt�rzy� Rumata.�� S�owo �za wiele� jest mi zupe�nie nie znane.�� Wtem przyszed� mu na my�l don Sera.�� i w og�le nie widz� przeszk�d, by jeden szlachetnie urodzony�� nie mia� pom�c drugiemu w nieszcz�ciu.

Obok nich ci�ko przecwa�owali je�d�cy z nastawionymi w��czniami. Byt to po�cig. Twarz don Reby zmieni�a wyraz.

��No dobrze�� powiedzia�.�� Dajmy temu spok�j� O, kog� ja widz�, wielce uczony doktor Budach� �wietnie pan wygl�da, doktorze. B�d� musia� przeprowadzi� inspekcj� w moim wi�zieniu. Przest�pcy polityczni, nawet wypuszczeni na wolno��, nie powinni wychodzi� z wi�zienia na w�asnych nogach�� powinno si� ich wynosi�.

Doktor Budach ruszy� na niego jak �lepiec. Rumata szybko stan�� mi�dzy nimi.

��A propos, don Reba�� zapyta��� jaki jest pa�ski stosunek do ojca Arimy?

��Do ojca Arimy?�� Don Reba podni�s� wysoko brwi.�� To �wietny wojskowy. Zajmuje wysokie stanowisko w moim episkopacie. A o co chodzi?

��Jako wierny s�uga Waszej Przewielebno�ci�� Rumata sk�oni� si� z szata�sk� ironi��� spiesz� pana zawiadomi�, �e to wysokie stanowisko mo�e pan uwa�a� za wakuj�ca.

��Ale dlaczego?

Rumota spojrza� w uliczk�, na kt�rej unosi� si� jeszcze ��tawy kurz. Don Reba r�wnie� popatrzy� w tamt� stron�. Na jego twarzy odbi�o si� zatroskanie.

Rumata sk�oni� Budacha, by odpocz�� przed dalek� podr�, i poszed� do swego gabinetu. Dzia�anie spora-miny ju� mija�o, zn�w czu� si� zm�czony i rozbity, zn�w zacz�y doskwiera� pot�uczenia i puchn�� okaleczone sznurami napi�stki. Musz� si� przespa�, my�la�, koniecznie musz� si� przespa�, a potem skomunikowa� si� z don Condorem. Trzeba te� po��czy� si� ze sterowcem patrolowym, niech poinformuj� Baz�. Trzeba z grubsza oceni�, co teraz powinni�my robi�, czy mo�emy cokolwiek zrobi� i co dalej, je�li ju� niczego wi�cej nie zdo�amy zrobi�.

Przy biurku w gabinecie siedzia� zgarbiony w fotelu czarny mnich w nisko nasuni�tym na twarz kapturze. Sprytnie, pomy�la� Rumata.

��Kim jeste�?�� spyta� znu�onym tonem.�� Kto ci� wpu�ci�?

��Dzie� dobry, szlachetny don Rumata�� przem�wi� mnich odchylaj�c kaptur.

Rumata pokiwa� g�ow�.

��Sprytnie. Dzie� dobry, s�awny Arato. Co pana tu sprowadza? Czy co� si� sta�o?

��Wszystko po staremu�� odpowiedzia� Arata.�� Armia si� rozlaz�a, wszyscy dziel� ziemi�, na po�udnie nikt nie chce i��. Ksi��� zbiera niedobitki i wkr�tce porozwiesza moich ch�op�w nogami do g�ry wzd�u� Estorskiego Traktu.

��Jasne�� rzek� Rumata.

Wyci�gn�� si� na sofie, pod�o�y� r�ce pod g�ow� i patrzy� na Arat�. Dwadzie�cia lat temu, gdy Anton majstrowa� modele i bawi� si� w Wilhelma Telia, cz�owiek ten nazywa� si�. Arata Pi�kny i zapewne wygl�da� zupe�nie inaczej ni� teraz.

Nie mia� Arata Pi�kny na wspania�ym czole tego szkaradnego fioletowego pi�tna�� pojawi�o si� ono dopiero po buncie soa�skich stoczniowc�w, kiedy to trzy tysi�ce nagich niewolnik�w, sp�dzonych do rob�t w stoczni ze wszystkich kra�c�w Imperium i zadr�czonych do utraty instynktu samozachowawczego, pewnej s�otnej nocy wyrwa�o si� z portu i jak burza przetoczy�o przez Soan, zostawiaj�c za sob� trupy i po�ary, a na granicy czeka�a na nich zakuta w zbroje piechota cesarska�

Mia� natomiast Arata Pi�kny dwoje nie uszkodzonych oczu. Prawe wyp�yn�o mu z orbit od brawurowego ciosu baronowskiej bu�awy, gdy dwudziestotysi�czna armia ch�opska, uganiaj�c si� po metropolii za dru�ynami baron�w, star�a si� w otwartym polu z pi��dziesi�ciotysi�czn� gwardi� cesarza, w mgnieniu oka zosta�a rozbita, okr��ona i stratowana kolczastymi podkowami wielb��d�w bojowych.

I by� Arata Pi�kny z pewno�ci� smuk�y jak topola. Garbu i nowego przezwiska dorobi� si� po wojnie wiila�skiej w Ksi�stwie Uban, le��cym za dwoma morzami, kiedy po siedmiu latach moru i suszy czterysta tysi�cy �ywych szkielet�w wid�ami i ho�oblami wyt�uk�o szlacht� i obieg�o ksi�cia uba�skiego w jego rezydencji. Ksi���, kt�rego s�aby umys� nabra� mocy pod wp�ywem nieopisanego strachu, og�osi� poddanym u�askawienie, pi�ciokrotnie zni�y� ceny na napoje alkoholowe oraz przyrzek� r�ne swobody, i oto Arata, kt�ry widz�c ju�, �e wszystko sko�czone, b�aga�, ��da� zaklina�, by nie dali zamydli� sobie oczu, zosta� schwytany przez innych przyw�dc�w uwa�aj�cych, �e nie jest najlepiej temu, kto szuka lepszego, skatowany �elaznymi pa�kami i wrzucony do do�u na �mieci, aby tam dokona� �ywota�

A t� masywn� �elazn� obr�cz na prawym napi�stku zapewne mia� jeszcze w czasach, gdy nazywano go Pi�knym. By�a przykuta na �a�cuchu do wios�a pirackiej galery. Arata rozklepa� �a�cuch, trzasn�� t� obr�cz� w skro� kapitana Eg� Zalotnika, zdoby� okr�t, a nast�pnie ca�� armad� i usi�owa� stworzy� woln� republik� na wodzie� Przedsi�wzi�cie to zako�czy�o si� krwaw� pijack� awantur�, bowiem Arata by� w�wczas m�ody, nie umia� nienawidzi� i s�dzi�, �e wystarcza ju� sama wolno��, by niewolnik sta� si� podobny Bogu�

By� to zawodowy buntownik, m�ciciel z bo�ej �aski, posta� w �redniowieczu do�� niezwyk�a. Takie szczupaki rodzi niekiedy ewolucja historyczna i rzuca w odm�ty spo�eczne, by nie drzema�y t�uste karasie, �eruj�ce w przydennym mule� Arata by� tu jedynym cz�owiekiem, do kt�rego Rumata nie czu� nienawi�ci, ani te� si� nad nim nie litowa�, i w swoich gor�czkowych snach Ziemianina, kt�ry prze�y� pi�� lat we krwi i smrodzie, cz�sto widzia� siebie jako takiego w�a�nie Arat�, co przeszed� wszystkie piek�a wszech�wiata i za to uzyska� wielkie prawo zabijania morderc�w, torturowania kat�w i wydawania zdrajc�w�

��Czasem zdaje mi siꠗ m�wi� Arata�� �e wszyscy jeste�my bezsilni. Jako wieczny przyw�dca buntownik�w wiem dobrze, �e ca�a moja si�a polega na piekielnej �ywotno�ci. Ale ta si�a nie ma dobroczynnego wp�ywu na moj� bezsilno��. Moje zwyci�stwa jakim� magicznym sposobem zamieniaj� si� w kl�ski. Walcz�cy przy moim boku przyjaciele staj� si� wrogami, najm�niejsi uciekaj�, najwierniejsi zdradzaj� lub umieraj�, i nie mam nic opr�cz go�ych r�k, a go�ymi r�kami nie dosi�gn� wyz�oconych bo�k�w, siedz�cych za warownymi murami.

��Sk�d pan si� wzi�� w Arkanarze?�� spyta� Rumata.

��Przyp�yn��em z mnichami.

��To szale�stwo. Tak �atwo przecie� pana rozpozna�

Tylko nie w t�umie mnich�w. Po�owa oficer�w Zakonu to mato�y lub okaleczeni jak ja. Kaleki mi�e s� Bogu.�� U�miechn�� si� ironicznie patrz�c na Rumat�.

��I co pan zamierza robi�?�� zapyta� Rumata spuszczaj�c oczy.

��Jak zwykle. Wiem, co to jest �wi�ty Zakon�� rok nie minie jak lud arkanarski wyjdzie z toporami ze swoich szczelin walczy� na ulicach, i poprowadz� ich ja, �eby t�ukli, kogo nale�y, a nie siebie nawzajem i wszystkich po kolei.

��Potrzebne panu pieni�dze?

��Jak zwykle, i bro񅠗 Umilk� i po chwili zn�w podj�� przypochlebnie:�� Don Rumata, pami�ta pan moje rozczarowanie, gdy dowiedzia�em si�, kim pan jest? Nienawidz� pop�w i bardzo mi przykro, �e ich k�amliwe bajdy okaza�y si� prawd�. Ale biedny buntownik musi ze wszystkiego wyci�ga� korzy�ci. M�wili, �e bogowie w�adaj� piorunami� Don Rumata, mnie s� koniecznie potrzebne pioruny, inaczej nie rozwal� mur�w twierdz�

Rumata westchn�� g��boko. Po cudownym ocaleniu �mig�owcem, Arata stanowczo za��da� wyja�nie�. Rumata pr�bowa� opowiedzie� mu o sobie, nawet pokaza� na ciemnym nocnym niebie S�o�ce�� male�k�, ledwie widoczn� gwiazdk�. Ale buntownik zrozumia� z tego tylko jedno: przekl�ci popi m�wili prawd�, za sklepieniem niebieskim rzeczywi�cie mieszkaj� bogowie, wszechmocni i za�ywaj�cy wszelkiej szcz�liwo�ci. Odt�d ka�da rozmowa z Rumat� sprowadza�a si� do tego samego: bo�e, skoro ju� istniejesz, obdarz mnie sw� si��, albowiem jest to najlepsze, co mo�esz uczyni�.

A Rumata za ka�dym razem pomija� to milczeniem lub zmienia� temat.

��Don Rumata�� przem�wi� zn�w buntownik�� dlaczego pan nie chce nam pom�c?

��Chwileczk�. Przepraszam bardzo, chcia�bym jednak wiedzie�, jak si� pan przedosta� do mego domu?

��To niewa�ne. Nikt opr�cz mnie nie zna tej drogi. Niech pan si� nie wykr�ca, don Rumata Dlaczego pan nie chce u�yczy� nam swej si�y?

��Nie m�wmy ju� o tym.

��O nie, w�a�nie b�dziemy m�wili. Ja pana nie wzywa�em. Nigdy do nikogo si� nie modli�em. Pan sam do mnie przyszed�. A mo�e po prostu chcia� si� pan zabawi�?

Trudno by� bogiem, pomy�la� Rumata.

��Pan tego nie zrozumie�� rzek� spokojnym tonem.�� Dwadzie�cia razy pr�bowa�em panu wyt�umaczy�, �e nie jestem bogiem, a pan mi jednak nie uwierzy�. Tak samo nie rozumie pan, dlaczego nie mog� wesprze� was broni��

��Ma pan pioruny?

��Nie mog� da� wam piorun�w.

��S�ysza�em to ju� dwadzie�cia razy. Teraz chc� wiedzie栗 dlaczego?

��Powtarzam, �e pan tego nie zrozumie. '

��A niech pan spr�buje.

��Do czego chce pan u�y� piorun�w?

��Wypal� to z�ocone dra�stwo jak pluskwy wszystkich co do nogi, ca�y ich przekl�ty r�d do dwunastego pokolenia wstecz. Zetr� z powierzchni ziemi ich zamki obronne. Spal� ich wojska i wszystkich, kto b�dzie pomaga� im i broni�. Niech pan b�dzie spokojny, pa�skie pioruny pos�u�� tylko dobrej sprawie, a kiedy na �wiecie zostan� sami wyzwoleni niewolnicy i zapanuje pok�j, zwr�c� panu pioruny i nigdy wi�cej nie poprosz� o nie.

Arata umilk� oddychaj�c ci�ko. Twarz mu pociemnia�a od nap�ywu krwi. Na pewno ju� widzia� ogarni�te po�og� ksi�stwa i kr�lestwa, stosy na wp� zw�glonych cia� po�r�d rumowisk i niezliczone armie zwyci�zc�w, wrzeszcz�ce w uniesieniu: �Wolno��! Wolno��!�

��Nie�� powiedzia� Rumata.�� Nie dam panu piorun�w. To by�by b��d. Niech pan postara si� zaufa� mi, ja widz� dalej ni� pan��� Arata s�ucha� ze zwieszon� g�ow�. Rumata �cisn�� palce.�� Przytocz� panu tylko jeden argument. Jest znikomy w por�wnaniu z tym najpowa�niejszym, za to najpr�dzej trafi panu do przekonania Pan w tej chwili �yje, stawny Arato, ale przecie� jest pan cz�owiekiem �miertelnym i je�eli pan zginie, je�eli pioruny dostan� si� w inne r�ce, ju� nie tak czyste jak pa�skie, to nawet mnie groza ogarnia na my�l, czym si� to mo�e sko�czy�

D�ugi czas obaj milczeli. Potem Rumata wyj�� z kantynki dzban estorskiego oraz zak�sk� i postawi� przed go�ciem. Arata nie podnosz�c oczu zacz�� �ama� chleb i popija� winem. Rumat� ogarn�o dziwne uczucie bolesnego rozdwojenia. Wiedzia�, �e jego stanowisko jest s�uszne,, niemniej ta s�uszno�� w jaki� niepoj�ty spos�b stawia�a go znacznie ni�ej Araty. Tamten czym� go przewy�sza�, i nie tylko jego, lecz wszystkich, kt�rzy przybyli nieproszeni na t� planet� (pe�ni bezsilnej lito�ci obserwowali straszliwe wrzenie jej �ycia z wy�yny beznami�tnych hipotez i obcej tu moralno�ci. Po raz pierwszy u�wiadomi� sobie: niczego nie mo�na zdoby� nie ponosz�c strat, jeste�my niesko�czenie silniejsi od Araty w naszym kr�lestwie dobra i niesko�czenie s�absi od niego w tym kr�lestwie z�a�

��Nie powinien pan by� schodzi� z nieba�� odezwa� si� nagle Arata.�� Niech pan wraca do siebie. Pan tylko wyrz�dza nam szkod�.

��Nie ma pan racji�� powiedzia� �agodnie Rumata.�� Nigdy nie szkodzimy nikomu.

��Nieprawda. Budzicie bezpodstawne nadzieje�

��W kim?

��We mnie. Pan os�abi� moj� wol�, don Rumata. Dawniej liczy�em wy��cznie na siebie, a pan sprawi�, �e teraz licz� na pa�sk� si��. Dawniej ka�d� walk� toczy�em tak zaciekle, jakby by�a ostatni� w moim �yciu. A teraz zauwa�y�em, �e szcz�dz� siebie dla innych walk, kt�re b�d� rozstrzygaj�ce, poniewa� pan we�mie w nich udzia��Niech pan odejdzie st�d, don Rumata, wraca do swego nieba i nigdy wi�cej si� tu nie zjawia� Albo da nam swoje pioruny czy cho�by tego �elaznego ptaka, czy po prostu obna�y swoje miecze i stanie na czele nas wszystkich.

Umilk� i zn�w si�gn�� po chleb Rumata patrzy� na jego pozbawione paznokci palce Przed dwoma laty wyrwa� mu JS osobi�cie za pomoc� specjalnego przyrz�du don Reba. Ty jeszcze nie wiesz wszystkiego, my�la�. Jeszcze pocieszasz si� my�l�, �e tylko ty sam skazany jeste� na kl�sk�. Nie wiesz jeszcze, �e je�li chodzi o twych �o�nierzy, to wr�g istnieje nie tyle poza nimi, ile w nich samych. Mo�liwe, �e obalisz Zakon i fala buntu ch�opskiego wyniesie ci� na tron kr�lewski, �e zr�wnasz z ziemi� zamki szlacheckie, potopisz w Cie�ninie baron�w, a zbuntowany lud odda ci wszystkie honory jako wielkiemu wyzwolicielowi, �e b�dziesz dobrym i m�drym�� jedynym dobrym i m�drym cz�owiekiem w twoim kr�lestwie, i dzi�ki tej dobroci zaczniesz rozdawa� posiad�o�ci ziemskie swym wsp�towarzyszom walki, a na c� im te ziemie bez poddanych? i ko�o zacznie si� kr�ci� w przeciwn� stron�. Dobrze jeszcze, je�li zd��ysz umrze� w�asn� �mierci� i nie zobaczysz nowych hrabi�w i baron�w, kt�rzy powstan� z twoich wczorajszych wiernych �o�nierzy. Tak ju� bywa�o, m�j s�awny Arato, i na Ziemi, i na twojej planecie.

��Milczy pan?�� Arata odsun�� talerz i zmi�t� z biurka okruchy r�kawem sutanny.�� Mia�em ongi� przyjaciela. Na pewno pan s�ysza��� to by� Waga Ko�o. Zaczynali�my razem. P�niej on zosta� bandyt�, kr�lem nocy. Nie wybaczy�em mu zdrady i on wiedzia� o tym. Du�o mi pomaga��� ze strachu i z wyrachowania�� ale wr�ci� nie chcia� nigdy, mia� w�asne cele. Dwa lata temu jego ludzie wydali mnie don Rebie��� Popatrzy� na swoje palce i zacisn�� d�o�.�� A dzi� rano dopad�em go w arkanarskim porcie��� U nas nie mo�e by� po�owicznych przyjaci�. Po�owiczny przyjaciel to zawsze p� na p� wr�g.�� Wsta� i nasun�� kaptur na oczy.�� Z�oto na dawnym miejscu, don Rumata?

��Tak�� odpowiedzia� powoli Rumata.�� Na dawnym.

��P�jd� ju�. Dzi�kuj� panu, don Rumata.

Przeszed� bezszelestnym krokiem gabinet i znikn�� za drzwiami. Na dole w hallu cicho zgrzytn�a zasuwa.

No i jeszcze jedno zmartwienie, pomy�la� Rumata. Kt�r�dy on mimo wszystko wemkn�� si� do domu?�

W Pijackiej Gawrze by�o do�� schludnie, pod�oga starannie zamieciona, st� wyszorowany do bia�o�ci, w k�tach dla zapachu le�a�y nar�cza zi� i �ci�ki le�nej. Ojciec Cabani siedzia� statecznie na �awce pod �cian�, trze�wy i wymyty, z�o�ywszy czyste r�ce na kolanach. Czekaj�c a� Budach za�nie, rozmawiano o g�upstwach. Doktor siedz�cy przy stole obok Rumaty z �yczliwym u�miechem s�ucha� lekkiej paplaniny szlachetnych pan�w i od czasu do czasu wzdryga� si�, zapadaj�c w drzemk�. Jego wpadni�te policzki p�on�y od ko�skiej dawki tetraluminolu, jak� dyskretnie domieszano mu do napoju. Starzec by� bardzo podniecony i z trudem poddawa� si� dzia�aniu narkotyku. Niecierpliwy don Hug zgina� i rozgina� pod sto�em podkow� wielb��dzi�, niemniej twarz jego zachowa�a swobodny i weso�y wyraz. Rumata kruszy� chleb i z nieco znu�onym zainteresowaniem obserwowa�, jak w don Condorze wzbiera ��栗 Stra�nik Wielkiej Piecz�ci obawia� si� sp�ni� na nadzwyczajne nocne posiedzenie Konferencji Dwunastu Negocjant�w, po�wi�cone przewrotowi w Arkanarze, kt�remu to posiedzeniu mia� przewodniczy�.

��Moi szlachetni przyjaciele!�� wyrzek� nareszcie d�wi�cznym g�osem doktor Budach, podni�s� si� i upad� na Rumat�.

Rumata troskliwie obj�� go ramieniem.

��Got�w?�� zapyta� don Condor.

��Do rana si� nie obudzi.�� Rumata wzi�� doktora na r�ce i zani�s� na �o�e ojca Cabani, kt�ry mrukn�� z zawi�ci�:

��Doktorowi to mo�na da�, ale ojcu Cabani nie wolno, bo zaszkodzi. O, nie�adnie!

��Mam kwadrans do dyspozycji�� rzek� po rosyjsku don Condor.

��Mnie wystarczy pi�� minut�� odpar� Rumata ledwie opanowuj�c rozdra�nienie.�� M�wi�em wam o tym ju� tak du�o, �e teraz zajm� najwy�ej minut�. Ot� w ca�kowitej zgodzie z podstawow� teori� feudalizmu�� spojrza� z w�ciek�o�ci� na don Condora�� to zwykle wyst�pienie mieszczan przeciwko baronii�� przeni�s� wzrok na don Hugo�� przybra�o form� prowokacyjnej intrygi �wi�tego Zakonu i doprowadzi�o do przekszta�cenia Arkanaru w baz� feudalno-faszystowskiej agresji. My tu �amiemy sobie g�owy staraj�c si� na si�� wepchn�� t� skomplikowan�, pe�n� sprzeczno�ci, zagadkow� posta� don Reby pomi�dzy Richelieu, Neckera, Tokugawe. leyasu, Monka, a on tymczasem okaza� si� n�dznym chuliganem i g�upcem. Zdradzi� i sprzeda� wszystko, co m�g�, zapl�ta� si� we w�asnych kombinacjach, stch�rzy� �miertelnie i w te p�dy pomkn�� do �wi�tego Zakonu po ratunek. Minie p� roku i zakatrupi� go, a Zakon pozostanie. Strach pomy�le�, jakie z tego wynikn� konsekwencje dla Kraju za Cie�nin�, a nast�pnie dla ca�ego Imperium. W ka�dym b�d� razie cala nasza dwudziestoletnia dzia�alno�� na terenie Imperium we�mie w �eb. Pod rz�dami �wi�tego Zakonu nie b�dzie pola do popisu. Przypuszczam, �e Budach jest ostatnim cz�owiekiem, jakiego uratowa�em. P�niej ju� nie b�dzie kogo ratowa�. Sko�czy�em.

Don Hug z�ama� w ko�cu podkow� i smyrgn�� po��wki w k�t.

��Tak, zgapili�my siꠗ powiedzia�.�� A mo�e sytuacja nie jest jeszcze taka straszna, Antonie?

Rumata tylko popatrzy� na niego.

��Powiniene� by� sprz�tn�� don Reb�!�� rzek� nagle don Condor.

��Nie rozumiem, jak to �sprz�tn��?

Na twarzy don Condora wyst�pi�y czerwone plamy.

��Fizycznie!�� wybuchn��.

Rumata usiad�.

��Innymi s�owy�� zabi�?

��Tak. Tak! Tak!!! Zabi�! Porwa�! Usun��! Wsadzi� do ciupy! Trzeba by�o dzia�a�. Nie naradza� si� z dwoma durniami, kt�rzy nie mieli zielonego poj�cia, co si� �wi�ci.

��Ja te� nie mia�em.

��Ty przynajmniej wyczuwa�e�.

Umilkli.

��Co� w rodzaju rzezi Barka�skiej?�� spyta� don Condor nie patrz�c na Rumat�.

��Mniej wi�cej. Tylko lepiej zorganizowane.

Don Condor gryz� wargi.

��Teraz ju� za p�no, �eby go sprz�tn��?

��Nie ma sensu�� odpar� Rumata.�� Po pierwsze, sprz�tn� go inni. a po drugie, nie widz� w og�le potrzeby. Przynajmniej trzymam go w r�ku.

��A to jakim sposobem?

��Boi si� mnie, jak diabe� �wi�conej wody. Czuje, �e za mn� stoi jaka� si�a. Proponowa� mi ju� nawet wsp�prac�.

��Doprawdy?�� mrukn�� don Condor.�� To rzeczywi�cie nie ma sensu.

Don Hug przem�wi� zacinaj�c si� z lekka:

��Czy wy t-to wszystko powa�nie, towarzysze?

��Co mianowicie?�� spyta� don Condor.

��N-no, to wszystko?� Zabi�, sprz�tn�� fizycznie� Czy�cie powariowali?

��Szlachetny pan trafiony w pi�tꠗ b�kn�� Rumata. Don Condor wyrecytowa� powoli:

��W okoliczno�ciach nadzwyczajnych jedynie nadzwyczajne �rodki s� skuteczne.

Don Hug poruszaj�c wargami przenosi� wzrok z jednego na drugiego.

��Czy w-wy� zdajecie sobie spraw�, do czego was to doprowadzi?� R-rozumiecie, do czego was to doprowadzi, h�?

��Uspok�j si�, m�j drogi�� powiedzia� don Condor.�� Nic si� nie stanie, i na razie do�� o tym. Co zrobimy z Zakonem? Proponuj� blokad� obszaru arkanarskiego. Wasze zdanie, towarzysze? Tylko pr�dko, bardzo si� spiesz�.

��Nie mam jeszcze �adnego zdania�� odpar� Rumata.�� A tym bardziej Paszka. Trzeba porozumie� si� z Baz�. Rozejrze� si�. A za tydzie� spotkamy si� i co� postanowimy.

��Zgoda.�� Don Condor wsta�.�� idziemy.

Rumata zarzuci� sobie Budacha na rami� i wyszed� z chaty. Don Condor przy�wieca� mu latark�. Gdy dotarli do helikoptera, Rumata u�o�y� doktora na tylnym siedzeniu. Don Condor �omoc�c mieczem i zapl�tuj�c si� w p�aszcz usadowi� si� w fotelu pilota.

��Podrzuci mnie pan do domu?�� spyta� Rumata.�� Chcia�bym si� wreszcie wyspa�.

��Dobra�� burkn�� don Condor.�� Tylko pospiesz si�, bardzo ci� prosz�.

��Natychmiast wracam�� Rumata pobieg� do chaty.

Don Hug wci�� jeszcze siedzia� przy stole i tar� brod� patrz�c w jeden punkt. Obok niego sta� ojciec Cabani i m�wi�:

��Tak zawsze z tym bywa, przyjacielu. Starasz si� jak najlepiej, a wypada gorzej�

Rumata zgarn�� obur�cz miecze i bandolety.

��Cze��, Paszka�� powiedzia�.�� Nie martw si�, po prostu wszyscy jeste�my przem�czeni i nerwy nam wysiadaj�.

Don Hug pokr�ci� g�ow�.

��Uwa�aj, Antonie. Och, uwa�aj!� Co innego wuj Sasza, on tu siedzi od dawna i nie nam go poucza�. Ale ty�

��Tymczasem chc� si� wyspa�. Ojcze Cabani, niech pan b�dzie tak dobry, we�mie moje konie i odprowadzi je do barona Pampy. Zjawi� si� u niego w najbli�szych dniach.

Na dworze z cicha zawy�y �mig�a. Rumata pomacha� r�k� i wypad� z chaty. W jaskrawym �wietle reflektor�w zaro�la olbrzymich paprotnik�w i bia�e pnie drzew wygl�da�y dziwacznie i niesamowicie. Rumata wdrapa� si� do kabiny i zatrzasn�� drzwiczki.

W kabinie pachnia�o ozonem, sztucznym tworzywem i wod� kolo�sk�. Don Condor poderwa� maszyn� i pewnie poprowadzi� nad Traktem Arkanarskim. Ja bym w tej chwili nie by� do tego zdolny, pomy�la� z lekk� zawi�ci� Rumata. Za nimi spokojnie posapywa� we �nie stary Budach.

��Antonie�� odezwa� si� don Condor�� nie chcia�bym� e-e-e� wyda� ci si� nietaktownym i nie pos�dzaj roni�, �e� e-e-e� wtr�cam si� do twoich spraw osobistych.

��S�ucham pana�� Rumata od razu domy�li� si�, o czym b�dzie mowa.

��Wszyscy jeste�my zwiadowcami�� ci�gn�� dalej don Condor.�� i to, co mamy najdro�szego, powinno znajdowa� si� daleko na Ziemi albo w g��bi naszych serc. �eby nie mo�na by�o nam tego odebra�, na przyk�ad jako zak�adnika.

��M�wi pan o Kirze?�� spyta� Rumata.

��Tak, m�j ch�opcze. Je�li moje informacje o don Rebie s� zgodne z prawd�, to trzymanie go w r�ku jest zaj�ciem nader trudnym i niebezpiecznym. Rozumiesz, co mam na my�li�

��Tak, rozumiem. Postaram si� co� wymy�li�.

Le�eli w ciemno�ci trzymaj�c si� za r�ce. W mie�cie panowa�a cisza, tylko od czasu do czasu gdzie� niedaleko r�a�y niecierpliwie konie i wali�y kopytami. Rumata co troch� zapada� w drzemk� i natychmiast si� budzi�, poniewa� Kira wstrzymywa�a oddech�� we �nie �ciska� zbyt mocno jej r�k�.

��Musisz by� bardzo �pi�cy�� powiedzia�a szeptem.�� �pij.

��Nie, nie, opowiadaj, ja s�ucham.

��Co chwila zasypiasz.

��Mimo to wszystko s�ysz�. Jestem rzeczywi�cie bardzo zm�czony, ale jeszcze bardziej st�skni�em si� za tob�. Szkoda mi spa�. Opowiadaj, to mnie interesuje.

Potar�a z wdzi�czno�ci� nosem o jego rami�, poca�owa�a w policzek i snu�a dalej swoj� opowie��. Dzi� wieczorem ch�opiec z s�siedztwa przyni�s� jej wiadomo�� od ojca. Ojciec le�y. Wyp�dzili go z kancelarii i na po�egnanie zbili okrutnie pa�kami. Ostatnio w og�le nic nie mo�e je��, tylko pije, siny jest jak trup i trz�sie si� ca�y. i jeszcze ch�opiec m�wi�, �e zjawi� si� brat�� ranny, ale weso�y i pod dobr� dat�, w nowym mundurze. Da� ojcu pieni�dzy, napi� si� z nim i zn�w wygra�a�, �e si� ze wszystkimi rozprawi�,. Jest teraz podporucznikiem w jakim� specjalnym oddziale, �lubowa� wierno�� Zakonowi i zamierza zosta� mnichem. Ojciec prosi�, �ebym bro� Bo�e nie przychodzi�a teraz do domu. Brat si� odgra�a�, �e si� z ni� porachuje, zw�cha�a si� z wielkim panem, ruda ma�pa�

O nie, my�la� Rumata, wsz�dzie, tylko nie do domu. i tu te� pod �adnym pozorem nie wolno jej zosta�. Gdyby co� si� z ni� sta�o� Wyobrazi� sobie, �e Kir� spotka�o co� z�ego, i poczu�, �e ca�y kamienieje.

��Spisz?�� zapyta�a.

Ockn�� si� i zwolni� u�cisk.

��Nie, nie� i co jeszcze robi�a�?

��Aha, jeszcze posprz�ta�am w twoich pokojach. Okropny masz ba�agan. Znalaz�am ksi��k�, ojciec Gur napisa�. O tym, jak pewien ksi��� pokocha� pi�kn�, ale dzik� dziewczyn� z kraju za g�rami. By�a zupe�nie dzika, my�la�a, �e on jest bogiem, a jednak bardzo go kocha�a. Potem ich roz��czyli i ona umar�a z rozpaczy.

��To pi�kna ksi��ka�� powiedzia� Rumata.

��Pop�aka�am si� nad ni�. Wci�� mi si� zdawa�o, �e to ksi��ka o nas.

��A tak, o nas. i w og�le o wszystkich ludziach, kt�rzy si� kochaj�. Tylko �e nas nikt nie roz��czy.

Najbezpieczniej by�oby na Ziemi, pomy�la�. Ale jak ty tam b�dziesz beze mnie? i jak ja tu b�d� sam? Mo�na by poprosi� Ank�, by zaopiekowa�a si� tob�. Ale co ja tu poczn� bez ciebie? Nie, na Ziemi� polecimy razem. Ja poprowadz� pojazd, a ty si�dziesz obok mnie i b�d� ci wszystko wyja�nia�. �eby� niczego si� nie ba�a. �eby� od razu pokocha�a Ziemi�. �eby� nigdy nie �a�owa�a swojej strasznej ojczyzny. Poniewa� to nie twoja ojczyzna. Poniewa� ta ojczyzna ci� odtr�ci�a. Poniewa� urodzi�a� si� o tysi�c lat za wcze�nie. Dobra, wierna, ofiarna, bezinteresowna� Takie jak ty przychodzi�y na �wiat we wszystkich epokach krwawej historii naszych planet. Jasne, czyste dusze, dla kt�rych nienawi�� by�a uczuciem obcym, a okrucie�stwo nie do przyj�cia. Ofiary. Niepotrzebne ofiary. O wiele bardziej niepotrzebne, ni� Gur Improwizator czy Galileusz. Bo takie, jak ty, nawet nie s� bojowniczkami. Aby sta� si� bojownikiem, trzeba umie� nienawidzi�, a w�a�nie wy tego nie umiecie. Tak samo, jak i my teraz�

Rumata zn�w si� zdrzemn�� i nagle przywidzia�o mu si�, �e Kira stoi na samej kraw�dzi p�askiego dachu Rady, z degrawitatorem u paska, a weso�a, drwi�ca Anka popycha j� ku p�torakilometrowej przepa�ci.

��Boj� si�, Rumata�� us�ysza� g�os Kiry i otworzy� oczy.

��Czego, male�ka?

��Ci�gle milczysz i milczysz. Jaki� strach mnie ogarnia�

Przyci�gn�� j� do siebie.

��Dobrze. Teraz ja b�d� m�wi�, a ty s�uchaj mnie uwa�nie. Daleko, daleko za sajw� stoi gro�ny, niedost�pny zamek. Mieszka w nim weso�y, dobry i �mieszny baron Pampa, najlepszy baron w ca�ym Arkanarze. Ma �on� pi�kn� i czu��, kt�ra bardzo kocha Pamp� trze�wego i nie znosi Pampy pijanego�

Urwa� nas�uchuj�c. Z ulic dobiega� stukot mn�stwa kopyt i g�o�ne sapanie wielu ludzi i koni. ,,To tu?��� zapyta� gruby g�os pod oknem. �Chyba tu���� ,,St��j!� Na stopniach ganku za�omota�y ci�kie buty i kilka pi�ci naraz zacz�o t�uc do drzwi. Kira drgn�a i przytuli�a si� do Rumaty.

��Zaczekaj, male�ka�� rzek� odrzucaj�c ko�dr�.

��To po mnie�� szepn�a.�� Wiedzia�am, wiedzia�am o tym!

Rumata z trudem uwolni� si� z jej ramion i podbieg� do okna. �Chwa�a Panu!�� rycza�y g�osy na dole.�� Otwiera�! Jak wy�amiemy, b�dzie gorzej!� Rumata odsun�� stor�, do pokoju wdar� si� znajomy chybotliwy blask pochodni. Gromada je�d�c�w k��bi�a si� przed domem�� pos�pnych, czarnych, w spiczastych kapturach. Patrzy� na nich przez chwil�, potem sprawdzi� okno. Zgodnie z tutejszym zwyczajem, ramy by�y wpuszczone na sta�e w otw�r okienny. Na dole z trzaskiem walono w drzwi czym� ci�kim. Rumata namaca� po ciemku miecz i uderzy� r�koje�ci� w szyb�. Z d�wi�kiem posypa�o si� szk�o.

��Hej!�� hukn��.�� Komu tam �ycie zbrzyd�o? Walenie w drzwi ucich�o.

��Oni zawsze co� pokr�c��� rzek� kto� p�g�osem.�� Przecie� gospodarz w domu�

��A co nam do tego?

��A to, �e on w mieczach pierwszy w �wiecie.

��Jeszcze gadali, �e wyjecha� i do rana nie wr�ci.

��Macie stracha?

��Nie-e, ale o nim nie by�o �adnego rozkazu. Jakby co, zabi� nie mo�na�

��To zwi�za�. Pokiereszowa� i zwi�za�. Hej, kt�ry tam ma kusz�?

���eby on nas nie pokiereszowa��

��Nic nam nie zrobi. Bo to nie wiesz, on sk�ada� taki �lub, �e nie b�dzie zabija�.

��Pozabijam jak psy�� wym�wi� strasznym g�osem Rumata.

Do jego plec�w przywar�a Kira. Czu�, jak szale�czo t�ucze si� jej serce. Na dole zaskrzecza� rozkazuj�cy g�os: �Wy�ama�, bracia! Chwa�a Panu!� Rumata odwr�ci� si�. i spojrza� w oczy Kiry. Patrzy�a na niego, jak wtedy przy stole, ze strachem i nadziej�. W suchych �renicach ta�czy�y odblaski pochodni.

��No co, male�ka�� powiedzia� czule.�� Przestraszy�a� si�? Doprawdy przestraszy�a� si� tej ha�astry? Id� si� ubierz. Nie mamy tu ju� nic do roboty��� Pospiesznie wk�ada� metalow� kolczug�.�� Zaraz ich przep�dz� i wyjedziemy. Do barona Pampy.

Sta�a przy oknie spogl�daj�c na d�. Czerwone refleksy pe�ga�y po jej twarzy. Na dole hucza�o, st�ka�o. Rumacie �cisn�o si� serce z �alu i tkliwo�ci. Wygoni� jak psy, pomy�la�. Schyli� si� szukaj�c drugiego miecza, a gdy si� wyprostowa�, Kira ju� nie sta�a przy oknie. Powoli zsuwa�a si� na pod�og� czepiaj�c si� zas�ony.

��Kira!�� krzykn��.

Jedna strza�a przebi�a jej gard�o, druga utkwi�a w piersi. Wzi�� j� na r�ce i przeni�s� na ��ko. �Kira���� zawo�a�. Westchn�a na wp� ze szlochem i znieruchomia�a. �Kira���� powt�rzy�. Nie odpowiedzia�a. Sta� nad ni� jeszcze d�ug� chwil�, potem zgarn�� miecze, zszed� powoli do hallu i czeka�, kiedy run� drzwi�

��A potem?�� spyta�a Anka.

Paszka odwr�ci� oczy, klepn�� si� kilka razy po kolanie i schyliwszy si� zerwa� poziomk� tu� przy swoich nogach. Anka czeka�a.

��Potem��� mrukn��.�� W�a�ciwie, to nikt nie wie, co by�o potem. On zostawi�.nadajnik w domu, a kiedy dom zacz�� si� pali�, na sterowcu patrolowym zorientowali si�, �e jest niedobrze, i natychmiast wzi�li kurs na Arkanar. Dla pewno�ci zrzucili na miasto �adunki z gazem usypiaj�cym. Po�ar ju� dogasa�. Z pocz�tku stracili g�ow�, nie wiedzieli, gdzie go szuka�, p�niej jednak zobaczyli��� Zaci�� si�.�� S�owem, wida� by�o, dok�d szed�.

Paszka umilk� i zacz�� wrzuca� do ust poziomki jedn� po drugiej.

��I co?�� cichutko spyta�a Anka.

��Dotarli do pa�acu� I tam go znale�li.

��Jak?

��No� spa�. i wszyscy doko�a� te�� le�eli� Niekt�rzy spali, a niekt�rzy� no� Don Reb� r�wnie� tam znale�li��� Spojrza� na Ank� i natychmiast odwr�ci� wzrok.�� Zabrali go, to znaczy Antona, i odwie�li do Bazy� Zrozum, Anka, przecie� on nic nie opowiada. On w og�le m�wi teraz bardzo niewiele.

Anka siedzia�a bardzo blada, wyprostowana, i patrzy�a ponad g�ow� Paszki na polan� przed domkiem. Szumia�y sosny, lekko ko�ysz�c ga��ziami, po ciemnob��kitnym niebie z wolna sun�y puszyste ob�oki.

��A co si� sta�o z dziewczyna?�� spyta�a.

��Nie wiem�� odpowiedzia� twardo.

��S�uchaj, Paszka. Mo�e nie powinnam by�a tu przyje�d�a�?

��Ale� sk�d! My�l�, �e tw�j widok bardzo go ucieszy�

��A ja nie mog� si� oprze� wra�eniu, �e on gdzie� tu chowa si� w krzakach, patrzy na nas i czeka, p�ki nie wyjad�.

Paszka u�miechn�� si�.

��Co to, to nie! Anton nie b�dzie chowa� si� w krzakach. Po prostu nie wie, �e tu jeste�. �owi gdzie� ryby, jak zwykle.

��A jaki jest wobec ciebie?

��Nijaki. Znosi mnie. Ale ty, to zupe�nie co innego� Umilkli.

��Anka�� przerwa� milczenie Paszka.�� Pami�tasz anizotropow� szos�?

��Jak�?

��Anizotropow�. Wisia�a tam ceg�a�� zakaz przejazdu. Pami�tasz, byli�my we tr�jk�?

��Tak, tak, przypominam sobie. To Anton j� nazwa� anizotropow�.

��I poszed� wtedy mimo zakazu. A po powrocie m�wi�, �e natrafi� tam na wysadzony most i szkielet faszysty przykuty do karabinu maszynowego.

��Nie pami�tam. No i co?

��Cz�sto teraz my�l� o tej szosie. Jakby to mia�o jaki� zwi�zek� Szosa by�a anizotropowa, jak historia� Wstecz i�� nie mo�na. A on poszed�, i natkn�� si� na przykuty szkielet.

��Nie rozumiem ci�. Co ma z tym wsp�lnego przykuty szkielet?

��Nie wiem�� przyzna� szczerze Paszka.�� Ci�gle mi to chodzi po g�owie.

Anka powiedzia�a:

��Nie pozwalaj mu zbyt du�o my�le�. Powiniene� go jak najcz�ciej o co� zagadywa�. O byle jakie g�upstwa. �eby go wci�gn�� w rozmow�.

Paszka westchn��.

��O tym to i ja dobrze wiem. Tylko co go obchodz� moje g�upstwa?� S�ucha, u�miecha si�, a potem m�wi: �Wiesz co, Paszka, posied� tu sobie, a ja si� troch� pow��czꅔ i odchodzi. A ja siedz�. Z pocz�tku jak idiota �azi�em za nim cichaczem, a teraz zwyczajnie siedz� i czekam. Ale gdyby� ty�

Anka nagle si� podnios�a. Paszka obejrza� si� i r�wnie� wsta�. Patrzy�a z zapartym tchem, jak przez polan� idzie ku nim Anton�� olbrzymi, barczysty, z twarz� blad�, bez nalotu opalenizny. Nic si� w nim nie zmieni�o, zawsze by� troch� pochmurny.

Zacz�a i�� w jego kierunku�

��Anka�� przem�wi� serdecznie�� Anka, przyjacielu� Wyci�gn�� do niej swoje wielkie �apy. Ona nie�mia�o odwzajemni�a ten gest i naraz cofn�a si�. Na jego palcach� Nie, to nie by�a krew�� to tylko �lad po poziomkach.