Zbli�a�em si� do miejsca przeznaczenia. Doko�a mnie zielenia� las, t�ocz�c si� tu� przy drodze i tylko od czasu do czasu ust�puj�c miejsca polanom zaros�ym ��t� turzyc�. S�o�ce zachodzi�o ju� nie wiem odk�d, ale wci�� jeszcze nie mog�o si� zdecydowa� i wisia�o nisko nad horyzontem. Samoch�d jecha� w�sk� drog�, zasypan� chrz�szcz�cym �wirem. Wi�ksze kamienie bra�em pod ko�o, a wtedy puste kanistry w baga�niku odpowiada�y mi zgrzytliwym �oskotem.

Po prawej stronie drogi wyszli z lasu dwaj m�czy�ni i zatrzymali si� na poboczu, patrz�c w moim kierunku. Jeden podni�s� r�k�. Zwolni�em, aby im si� przyjrze�. Byli to m�odzi ludzie, niewiele starsi ode mnie, prawdopodobnie my�liwi. Twarze ich wyda�y mi si� sympatyczne, wi�c zatrzyma�em w�z. Ten, kt�ry dawa� mi znaki, wsun�� do samochodu smag��, u�miechni�t� twarz z garbatym nosem i zapyta�:

��Nie podrzuci�by pan nas do So�owca?

Drugi, z rud� brod�, ale bez w�s�w, te� si� u�miecha�, zagl�daj�c mu przez rami�. Stanowczo byli to ludzie sympatyczni.

��Wsiadajcie, panowie�� odpowiedzia�em.�� Jeden ko�o mnie, drugi z ty�u, bo tam kupa grat�w na tylnym siedzeniu.

��Dobroczy�co!�� Garbonos zdj�� rado�nie strzelb� z ramienia i siad� obok mnie.

Brodaty zagl�da� niepewnie przez drugie drzwiczki.

��Czy m�g�bym tu troszk� tego?�

Przechyli�em si� w ty� i pomog�em mu zrobi� miejsce obok �piwora i zwini�tego namiotu. Usiad�, ostro�nie stawiaj�c strzelb� mi�dzy kolanami.

��Prosz� dobrze zatrzasn�� drzwiczki�� powiedzia�em.

Wszystko odbywa�o si� normalnie. Samoch�d ruszy�. Garbonos odwr�ci� si� i zagada� �ywo, jak to przyjemnie jecha� samochodem osobowym, o niebo przyjemniej, ni� zasuwa� per pedes. Brodaty potakiwa� niewyra�nie, trzaskaj�c raz po raz drzwiczkami. �Niech pan zabierze p�aszcz�� poradzi�em obserwuj�c jego manipulacje w lusterku.�� Przyci�� pan p�aszcz�. W pi�� minut p�niej zapanowa� spok�j. Spyta�em: �Do So�owca pewnie jeszcze z dziesi�� kilometr�w?��� �Tak�� odpowiedzia� Garbonos.�� Albo troch� wi�cej. Droga nienadzwyczajna, raczej dla ci�ar�wek�.�� �Ca�kiem przyzwoita droga�� zaprzeczy�em.�� M�wili mi, �e w og�le nie przejad�.�� �Nawet jesieni� mo�na t�dy przejecha�.�� �T�dy owszem, ale od Korobca zaczyna si� polna�.�� �W tym roku lato bezdeszczowe, wszystko podesch�o�.�� �Pod Zatoni� pono� deszcze��� zauwa�y� Brodaty na tylnym siedzeniu. �Kto tak powiedzia�?��� spyta� Garbonos.�� �Merlin�. Roze�miali si� obaj z niewiadomego powodu. Wyj��em papierosy, pocz�stowa�em ich i zapali�em sam. �Fabryka Klary Zetkin�� Garbonos ogl�da� opakowanie.�� Pan z Leningradu?��� �Tak�.�� �Przejazdem?��� �Przejazdem. A panowie tubylcy?��� �Rdzenni��� odpowiedzia�., Ja jestem z Murma�ska��� poinformowa� Brodaty. �Dla Leningradu So�owiec czy Murma�sk znaczy to samo�� P�noc��� rzek� Garbonos. �Ale� nie, dlaczego?��� zaprotestowa�em przez uprzejmo��. �Zatrzyma si� pan w So�owcu?��� zapyta� Garbonos. �Oczywi�cie. Jad� w�a�nie do So�owca�.�� �Do rodziny czy do znajomych?��� �Nie, po prostu zaczekam tam na koleg�w. Id� wybrze�em, a So�owiec jest miejscem naszego rendez-vous�.

Spostrzeg�em na drodze spore osypisko kamieni i przyhamowa�em m�wi�c: �Trzymajcie si� mocno�. Samoch�d zatrz�s� podryguj�c raz po raz. M�j s�siad dziabn�� garbatym nosem w luf� strzelby. Silnik rycza�, kamienie b�bni�y o sp�d. �Biedna maszyna��� mrukn�� Garbonos. �Co robi慔�� odpowiedzia�em. �Nie ka�dy pojecha�by w�asnym wozem po takiej drodze�.�� �Ja bym pojecha���� rzuci�em. Osypisko si� sko�czy�o. �Aha, wi�c to nie pa�ski w�z?��� domy�li� si� Garbonos. ,,No pewnie, sk�d mi do takiego wozu? Wypo�yczony�.�� �Rozumiem��� mrukn�� z pewnym rozczarowaniem, przynajmniej takie odnios�em wra�enie. Poczu�em si� dotkni�ty.

�A c� to za sens kupowa� samoch�d, �eby je�dzi� po asfalcie? Tam, gdzie jest asfalt, nie ma nic ciekawego, a gdzie jest co� ciekawego, tam nie ma asfaltu�.�� �Tak, oczywi�cie��� potakn�� Garbonos uprzejmie. �Moim zdaniem, to idiotyzm robi� z samochodu bo�yszcze��� o�wiadczy�em. �Pewnie, �e idiotyzm�� zgodzi� si� Brodaty.�� Nie wszyscy jednak s� tego zdania�. Gadali�my czas jaki� o samochodach i doszli�my do zgodnego wniosku, �e jak ju� kupowa�, to tylko gaz-69, ale niestety nie ma ich w sprzeda�y. Nast�pnie Garbonos zapyta�: �A gdzie pan pracuje?� Wymieni�em nazw� instytutu. �Piramidalne!�� wykrzykn��.�� Programista! W�a�nie potrzebujemy programisty. Wie pan co, niech pan rzuci ten sw�j instytut i przejdzie do nas!��� �A co wy macie?��� �Co my mamy?��� spyta� Garbonos ogl�daj�c si�. �A�dan-3��� odpowiedzia� Brodaty. �Pi�kna maszyna�� zauwa�y�em.�� I dobrze pracuje?��� , Jakby tu panu powiedzie慔�� �Rozumiem��� odpar�em. �W�a�ciwie to jeszcze jej ca�kiem nie wyszykowali�my�� wyja�ni� Brodaty.�� Niech pan zostanie u nas, to j�! pan wyszykuje���� �Przeniesienie za�atwimy od r�ki��� doda� Garbonos. �A nad czym pracujecie?��� zapyta�em., Jak wszyscy naukowcy�� odrzek�.�� Nad szcz�ciem ludzkim�.�� �Aha. Co� z kosmosem?��� �Z kosmosem tak�e�.�� �Jak kto� ma dobrze, to nie szuka lepszego��� stwierdzi�em. �No tak, sto�eczne miasto, przyzwoite zarobki��� mrukn�� pod nosem Brodaty, mimo to us�ysza�em. �Tak nie wolno�� odpar�em.�� Nie wszystko si� przelicza na pieni�dze�.�� �Ach nie, to przecie� tylko �arty��� usprawiedliwia� si� Brodaty. �On naprawd� �artowa��� zapewni� Garbonos.�� Nigdzie nie znajdzie pan ciekawszej pracy ni� u nas�.�� �Czemu pan tak s�dzi?��� �Jestem przekonany�.�� �Ale ja nie jestem�. Garbonos u�miechn�� si�. �Pogadamy jeszcze na ten temat�� rzek�.�� Jak d�ugo b�dzie pan w So�owcu?��� �Dwa dni maksimum�.�� �No to sobie drugiego dnia po�� i gadamy�. A Brodaty o�wiadczy�: �Ja osobi�cie widz� w tym r�k� losu: szli�my przez las i spotkali�my programist�. Wydaje mi si�, �e to pa�skie przeznaczenie�.�� �Naprawd� tak potrzebny wam programista?��� zapyta�em. �Kaducznie potrzebny�.�� �Porozmawiam z kolegami�� obieca�em.�� Znam paru niezadowolonych�.�� �Kiedy nam potrzebny nie pierwszy lepszy�� powiedzia� Garbonos.�� Programi�ci to plemi� deficytowe, poprzewraca�o si� im w g�owach, a nasz musi by� nierozpieszczony�.�� �No tak, to trudniejsza sprawa��� przyzna�em. Garbonos zacz�� wylicza� zaginaj�c palce: �Powinien to by� programista: a) nierozpieszczony, b) taki, kt�ry przyjdzie do nas z w�asnej woli, c) zgodzi si� mieszka� wsp�lnie w naszym hotelu�d)�� podchwyci� Brodaty�� pracowa� za sto dwadzie�cia rubli�.�� �I jeszcze �eby mia� skrzyde�ka u ramion, tak?�� spyta�em.�� Lub aureol� wok� g�owy? Taki jeden z tysi�ca!��� �W�a�nie jeden nam potrzebny��� rzek� Garbonos. �A je�li jest ich tylko dziewi�ciuset?��� �Zgoda na dziewi�� dziesi�tych�.

Las rozst�pi� si�, min�li�my most i jechali�my drog� wiod�c� przez pola kartofli. �Dziewi�ta godzina�� oznajmi� Garbonos.�� Gdzie pan zamierza przenocowa�?��� �W samochodzie. Do kt�rej tu czynne s� sklepy?��� �Sklepy ju� zamkni�te��� odpowiedzia�. �Mo�e by u nas w hotelu�� wtr�ci� Brodaty.�� W moim pokoju jest wolne ��ko�.�� �Do hotelu nie podjedziemy��� m�wi� Garbonos zastanawiaj�c si� nad czym�. �Tak, chyba nie��� zgodzi� si� Brodaty i nie wiadomo czemu parskn�� �mieszkiem. �Samoch�d mo�na by zostawi� ko�o milicji��� ci�gn�� Garbonos. �Co za idiotyzm�� przerwa� Brodaty.�� Ja plot� g�upstwa, a ty powtarzasz za mn�. Jak on si� dostanie do hotelu?��� �Do diab�a! Rzeczywi�cie, jeden dzie� przerwy i cz�owiek zapomina o tych sztuczkach�.�� �A mo�e go transgresowa�?��� �Tak�e co��� mrukn�� Garbonos.�� To nie kanapa. A ty nie jeste� Christobal Junta, ani ja��

��Nie k�opoczcie si�, panowie�� odezwa�em si�.�� Przenocuj� w samochodzie, nie pierwszy raz mi si� to zdarza.

R�wnocze�nie poczu�em straszn� ch�� przespania si� w normalnej po�cieli. Ju� cztery noce spa�em w �piworze.

��S�uchaj!�� wpad� na jak�� my�l Garbonos.�� Hej�� hej! Chatnakum�!

��Racja!�� wykrzykn�� Brodaty.�� Jazda z nim na ��komorze!

��Ale� panowie�� usi�owa�em protestowa栗 przenocuj� w wozie.

��Przenocuje pan w mieszkaniu�� rzek� Garbonos�� we wzgl�dnie czystej po�cieli. Musimy si� jako� zrewan�owa�

��Trudno przecie� wsun�� panu p�rubl�wkꠗ doda� Brodaty.

Wjechali�my do miasta. Wzd�u� ulicy ci�gn�y si� solidne stare palisady, wielkie domy z olbrzymich sczernia�ych belek o w�skich oknach i rze�bionych framugach, z drewnianymi kogucikami na dachach. By�o te� mi�dzy nimi par� brudnych murowanych budynk�w z �elaznymi bramami, kt�rych wygl�d wydoby� z mej pami�ci dawno zapomniane s�owo �hurtownia�. Ulica by�a prosta, szeroka, nazywa�a si� Prospekt Pokoju. Bli�ej �r�dmie�cia zacz�y si� pojawia� jednopi�trowe domki z p�yt z otwartymi ogr�dkami.

��Nast�pny zau�ek na prawo�� powiedzia� Garbonos.

W��czy�em kierunkowskaz, przyhamowa�em i skr�ci�em w prawo. Uliczka by�a zaro�ni�ta traw�, ale przed jedn� z furtek sta� ju� przytulony do niej nowiutki zaporo�ec. Tabliczki z numerami dom�w znajdowa�y si� na bramach, ale cyfry z trudem dawa�y si� odczyta� na zardzewia�ej blasze. Zau�ek nosi� przepi�kn� nazw�: �Ul. ��komorze�. By� niezbyt szeroki, wci�ni�ty mi�dzy masywne stare ogrodzenia, pami�taj�ce chyba jeszcze owe czasy, gdy grasowali tu szwedzcy i norwescy piraci.

��Stop�� zawo�a� Garbonos. Przyhamowa�em, a on zn�w stukn�� nosem w luf�.�� Teraz zrobimy tak�� ci�gn�� pocieraj�c nos.�� Poczeka pan tutaj, a ja p�jd� i raz dwa wszystko za�atwi�.

��Doprawdy nie warto�� spr�bowa�em po raz ostatni.

��Ani s�owa. Wo�odia, trzymaj go na muszce.

Wysiad� z samochodu i schyliwszy g�ow� wszed� w nisk� furtk�. Za niebotycznym szarym ogrodzeniem nie wida� by�o domu. Masywna, jak w parowozowni brama zamkni�ta na ci�kie zardzewia�e antaby stanowi�a zupe�ny fenomen. Ze zdumieniem czyta�em wywieszki. By�o ich trzy. Na lewym skrzydle b�yszcza�a lustrzana ciemnoniebieska tabliczka ze srebrnymi literami:

W �rodku nocy obudzi�a mnie czyja� rozmowa. Prowadzi�y j� dwie osoby ledwie dos�yszalnym szeptem. G�osy by�y bardzo podobne, tyle �e jeden nieco zduszony i zachrypni�ty, a drugi z nut� najwy�szej irytacji.

��Przesta� rz�zi栗 szepta� zirytowany.�� Mo�esz przesta�?

��Mogꠗ odpowiedzia� zduszony i zakas�a�.

��Ciszej�� sykn�� zirytowany.

��Chrypa�� wyja�ni� zduszony.�� Poranny koklusik palacza��� Zn�w zakas�a�.

��Odejd� st�d�� warkn�� zirytowany.

��Przecie� on i tak �pi�

��Co to za jeden? Jakie licho go tu przynios�o?

��Sk�d mog� wiedzie�?

��Przykre to� Po prostu fenomenalny pech.

S�siedzi zn�w nie �pi��� pomy�la�em w p�nie. Zdawa�o mi si�, �e jestem w domu. Mam s�siad�w, dw�ch braci fizyk�w, kt�rzy uwielbiaj� prac� nocn�. Oko�o drugiej ko�cz� im si� papierosy, a wtedy przy�a�� do mego pokoju i zaczynaj� szpera�, zawadzaj�c o meble i kln�c pod nosem.

Chwyci�em poduszk� i cisn��em w pustk�. Co� spad�o z ha�asem, po czym nast�pi�a g�ucha cisza.

��Oddajcie poduszk� i jazda st�d�� zawo�a�em.�� Papierosy na stole. D�wi�k w�asnego g�osu do reszty wyrwa� mnie ze snu. Usiad�em. �a�o�nie ujada�y psy, stara chrapa�a gro�nie za �cian�. Uprzytomni�em sobie wreszcie, gdzie si� znajduj�. W pokoju nie by�o nikogo. W szarawym p�mroku zobaczy�em na pod�odze moj� poduszk� oraz ga�gany, kt�re spad�y z wieszaka. Babka urwie mi g�ow�, pomy�la�em zrywaj�c si� z kanapy. Pod�oga by�a zimna, stan��em wi�c na chodniku. Babka przesta�a chrapa�. Zamar�em. Deski skrzypia�y, co� chrz�ci�o i szura�o po k�tach. Babka gwizdn�a og�uszaj�co i zn�w zacz�a chrapa�. Podnios�em poduszk� i rzuci�em na kanap�. �achy cuchn�y psami. Wieszak spad� z gwo�dzia i wisia� przekrzywiony. Poprawi�em go i pozbiera�em �achy. Zaledwie powiesi�em ostatni ko�uch, wieszak zn�w si� urwa�, szurn�� po tapecie i zawis� na jednym gwo�dziu. Chrapanie ucich�o nagle, a ja obla�em si� zimnym potem. Gdzie� w pobli�u wrzasn�� kogut. �eb ci ukr�c�, pomy�la�em z nienawi�ci�. Stara za �cian� zacz�a si� kr�ci�, spr�yny skrzypia�y i trzeszcza�y. Czeka�em, stoj�c na jednej nodze. Na dworze kto� powiedzia� szeptem: �Pora spa�, zasiedzieli�my si� dzisiaj�. G�os by� m�ody, kobiecy. �Oj tak, spa攠� odezwa� si� drugi. Us�ysza�em przeci�g�e ziewni�cie. �K�pa� si� nie b�dziesz?��� �Troch� za zimno. Chod�my lulu�. Zrobi�o si� cicho. Babka chrapn�a pot�nie, zamrucza�a co�, a ja ostro�nie st�paj�c wr�ci�em na kanap�. Rano wstan� wcze�nie i doprowadz� wszystko do �adu�

Po�o�y�em si� na prawym boku, naci�gn��em ko�dr� na ucho, zamkn��em oczy i nagle poczu�em, �e absolutnie nie chce mi si� spa�, natomiast chce mi si� je��. �adna historia, pomy�la�em. Trzeba by�o natychmiast czym� si� zaj�� i tak te� zrobi�em.

We�my, na przyk�ad, system dw�ch r�wna� ca�kowych typu r�wna� statystyki gwiezdnej; obie niewiadome funkcje znajduj� si� pod ca�k�. Rozwi�zywa� mo�na, oczywi�cie, tylko liczbowo, powiedzmy, na BESM� Przypomnia�em sobie nasz� BESM. Pulpit sterowniczy koloru budyniu �mietankowego. �eni� k�adzie na nim paczuszk� i powoli j� rozpakowuje. �Co masz dzisiaj?��� �Chleb z serem i kie�bas�. Z polsk� p�w�dzon� w plasterkach�.�� �E tam, �ony ci brakuje! Ja mam kotlety domowe z czosnkiem. I kiszony og�rek�. Nie, dwa og�reczki� Cztery kotlety i �eby by�o do pary, cztery twarde kiszone og�reczki. I cztery kawa�ki chleba z mas�em.

Odrzuci�em ko�dr� i usiad�em. A mo�e w samochodzie zosta�y jakie� resztki? Nie, zjad�em wszystko co do okruszyny. Zosta�a tylko ksi��ka kucharska dla mamy Walki, mieszkaj�cej w Le�niewie. Jak tam by�o� Sos pikantny. P� szklanki octu, dwie cebule� i pieprz. Podaje si� do da� mi�snych� O ile sobie przypominam, do ma�ych zrazik�w. To �wi�stwo�� pomy�la�em�� nie do zwyk�ych zraz�w, lecz do ma�ych zra-zi-k�w. Zerwa�em si� i podbieg�em do okna. Nocne powietrze wyra�nie pachnia�o ma�ymi zra-zi-ka-mi. Gdzie� z g��bi mej pod�wiadomo�ci wyp�yn�o: �Podawano mu stereotypowe w ober�ach dania, jako to: kapu�niak, m�d�ek z groszkiem, kiszony og�rek (prze�kn��em �lin�) i nie�miertelny s�odki przek�adaniec��. Trzeba si� jako� oderwa�, pomy�la�em i wzi��em z parapetu ksi��k�. By� to Pochmurny ranek Aleksego To�stoja. Otworzy�em na chybi� trafi�. �Machno, gdy mu si� z�ama� n� do konserw, wyj�� z kieszeni scyzoryk z mn�stwem ostrzy, w ok�adzinie z masy per�owej, i manipuluj�c nim zacz�� otwiera� puszki z ananasami (masz ci los, pomy�la�em), pasztetem strasburskim, z homarami, kt�rych silna wo� rozesz�a si� po pokoju�. Od�o�y�em ksi��k� i usiad�em na taborecie przy stole. W pokoju zjawi� si� nagle silny smakowity zapach, zapewne tak pachn� homary. J��em si� zastanawia�, czemu nigdy dotychczas nie kosztowa�em homar�w. Lub, dajmy na to, ostryg. U Dickensa wszyscy jadaj� ostrygi, manipuluj� sk�adanymi no�ami, kraj� grube pajdy chleba, smaruj� mas�em� Zacz��em nerwowo wyg�adza� serwet�, na kt�rej widnia�y liczne, nie daj�ce si� wywabi�, plamy. Du�o i smacznie jadano na tej serwecie. Homary i m�d�ek z groszkiem. Ma�e zraziki w pikantnym sosie. A tak�e du�e i �rednie zrazy. Sapali najedzeni, z ukontentowaniem cmykali przez z�by� Sapa� nie mia�em po czym, zacz��em wi�c cmyka�.

Widocznie robi�em to zbyt g�o�no i po��dliwie, za �cian� bowiem skrzypn�o ��ko, rozleg� si� jaki� ha�as, mamrotanie i w drzwiach mego pokoju ukaza�a si� babka. Mia�a na sobie d�ug� p��cienn� koszul�, w r�kach nios�a talerz, wraz z ni� wtargn�� do pokoju prawdziwy, nie wyimaginowany zapach jad�a. U�miecha�a si�. Postawi�a przede mn� talerz i przem�wi�a s�odziutkim basem:

��Posil si�, dobrodzieju Aleksandrze Iwanowiczu, pocz�stuj si�. Czym chata bogata, tym rada�

��Ale� Naino Kijewno�� b�kn��em�� tyle k�opotu po nocy�

R�wnocze�nie sam nie wiem kiedy palce moje chwyci�y widelec z ko�cianym trzonkiem i zacz��em je��, a babka sta�a obok, kiwa�a g�ow� i dogadywa�a:

��Jedz, dobrodzieju, jedz na zdr�weczko� Wymiot�em talerz do czysta. By�y to gor�ce kartofle z topionym mas�em.

��Naino Kijewno�� rzek�em z powag��� pani mnie ocali�a od g�odowej �mierci.

��Najad�e� si�?�� spyta�a z jak�� nie�yczliw� nutk�.

��Nieziemsko. Ogromnie dzi�kuj�! Nie potrafi pani wyobrazi� sobie�

��A co tu jest do wyobra�ania�� przerwa�a ju� z prawdziw� z�o�ci�.�� Pytam, czy si� najad�e�? No to oddaj talerz� Talerz dawaj, s�yszysz?!

��Pro� prosz�, dzi�kujꠗ wykrztusi�em.

��Prosz�, prosz� Karmi� ich za dzi�kuj�

��Mog� zap�aci�.�� By�em ju� bliski gniewu.

��Zap�aci�, zap�aci慠� Sz�a ku drzwiom.�� A je�li za to w og�le si� nie p�aci? I po co by�o k�ama�

��Jak to k�ama�?

��Ano tak! Sam m�wi�e�, �e nie b�dziesz cmyka慠� Umilk�a i znikn�a za drzwiami.

Co to znaczy?�� pomy�la�em. Jaka� dziwaczna baba� Mo�e zauwa�y�a wieszak? Us�ysza�em, jak przewraca si� na ��ku skrzypi�c spr�ynami, i mruczy ze z�o�ci�. Potem za�piewa�a cicho na jak�� niesamowit� nut�: �Poturlam si�, pokatulam, jak podjem mi�sa Iwaszki��. Od okna wion�o nocnym ch�odem. Dreszcz mnie przeszed�. Wsta�em, by wr�ci� na kanap�, i nagle tkn�a mnie my�l, �e przecie� przed p�j�ciem spa� zamkn��em drzwi na zasuw�. Zbity z tropu chcia�em sprawdzi�, czy si� nie myl�, lecz zaledwie palce me dotkn�y zimnego �elaza, wszystko nagle pop�yn�o mi przed oczami. Okaza�o si�, �e le�� na kanapie z nosem w poduszce i dotykam palcami zimnej bierwionowej �ciany.

Przez pewien czas le�a�em p�przytomny, zanim dosz�o do mej �wiadomo�ci, �e gdzie� obok chrapie babka, a w pokoju s�ycha� rozmow�. Kto� m�wi� cicho belferskim tonem:

��S�o� jest najwi�kszym spo�r�d �yj�cych na �wiecie zwierz�t, Na ko�cu pyska ma kawa� mi�sa, kt�ry nazywa si� tr�b�, poniewa� jest d�ugi i na wylot pusty. S�o� mo�e ni� porusza�, wygina� na wszystkie sposoby, s�owem, zast�puje mu ona r�k�

Dr�twiej�c z ciekawo�ci, przewr�ci�em si� ostro�nie na prawy bok. W pokoju by�o pusto. G�os m�wi� dalej z jeszcze bardziej mentorsk� nut�:

��Wino, u�ywane z umiarem, doskonale dzia�a na �o��dek; ale gdy pi� go zbyt wiele, wytwarza pary, kt�re spychaj� cz�owieka do poziomu bezmy�lnego bydl�cia. Widzia� pan nieraz pijak�w i pami�ta pan chyba ten usprawiedliwiony wstr�t, jaki w panu budzili�

Zerwa�em si� gwa�townie i spu�ci�em nogi z kanapy. G�os zamilk�. Wyda�o mi si�, �e s�ysza�em go gdzie� za �cian�. W pokoju nic si� nie zmieni�o, nawet wieszak, ku memu zdziwieniu, wisia� na miejscu. I ku memu zdziwieniu, zn�w okropnie chcia�o mi si� je��.

��Tinctura ex vitro antimonii�� odezwa� si� nagle g�os. Drgn��em.�� Magisterium antimonii angelici salae. Oleum basilici vitri antimonii alexiterium antimoniale!�� Us�ysza�em wyra�ny chichot.�� Ale� to zupe�na bzdura!�� rzek� g�os i ci�gn�� z egzaltacj�:�� Niebawem oczy, kt�re jeszcze nie przejrza�y, nie zobacz� ju� s�o�ca, ali�ci nie dozw�l zanikn�� si� onym, zanim g�os z g��boko�ci p�yn�cy nie obwie�ci o mym przebaczeniu i zbawieniu� Tak podaje Duch, czyli My�l o Moralno�ci S�awnego Junga, owoc jego nocnych medytacji. Do kupienia w Sankt-Petersburgu oraz w Rydze w ksi�garniach Swiesznikowa po dwa ruble.�� Kto� chlipn��.�� Te� jakie� brednie�� powiedzia� g�os, po czym zadeklamowa� z ekspresj�:

Zaszczyty, bogactwa, pi�kno�ci, �wiata doczesne przyjemno�ci, Jak pr�dko wszystkie przemijaj�. O, z�udne szcz�cie ziemskich los�w! Zarazy serce twe k�saj�. A s�awy zatrzyma� nie spos�b�

Ju� si� zorientowa�em, sk�d p�ynie g�os. Z k�ta, gdzie wisia�o zamglone lustro.

��A teraz�� zabrzmia�o�� co nast�puje: �Wszystko jest jedynym Ja, czyli wszech-Ja. Jako jedno�� z niewiedz�, pochodz�c� z za�mienia �wiat�a, zanika wraz z rozwojem duchowym�.

��A te brednie sk�d?�� zapyta�em. Nie liczy�em na odpowied�. By�em pewny, �e �pi�.

��Sentencje z �Upaniszad��� odpowiedzia� skwapliwie g�os.

��A co to s� �Upaniszady�?�� Nie by�em ju� pewny, czy �pi�.

��Nie wiem�� pad�a odpowied�.

Wsta�em i na palcach zbli�y�em si� do lustra. Nie zobaczy�em swego odbicia. W zm�tnia�ej tafli odbija�a si� firanka, fragment pieca i kilka innych przedmiot�w. Lecz mnie w lustrze nie by�o.

��O co chodzi?�� odezwa� si� g�os.�� S� jakie� pytania?

��Kto m�wi?�� Zajrza�em za lustro. By�o tam tylko mn�stwo kurzu i zdech�ych paj�k�w. W�wczas palcem wskazuj�cym nacisn��em lewe oko. By� to stary spos�b rozpoznawania halucynacji, o kt�rym dowiedzia�em si� z pasjonuj�cej ksi��ki W. W. Bitnera Wierzy� czy nie wierzy�? Wystarczy nacisn�� palcem ga�k� oczn� i wszystkie przedmioty realne�� w odr�nieniu od halucynacji�� natychmiast si� rozdwoj�. Lustro rozdwoi�o si�, ukazuj�c moj� zaspan�, wystraszon� g�b�. Wia�o mi po nogach. Kul�c palce podszed�em do okna i wyjrza�em na dw�r.

Nie by�o tam nikogo, nie by�o nawet d�bu. Przetar�em oczy i popatrzy�em jeszcze raz. W prostej linii przede mn� rysowa�a si� wyra�nie omsza�a studnia z ko�owrotem, brama i obok niej m�j samoch�d. A jednak ja chyba �piꠗ pomy�la�em uspokajaj�co. Wzrok m�j pad� na parapet, na podart� ksi��k�. W poprzednim �nie by� to trzeci tom Drogi przez m�k�, teraz przeczyta�em na ok�adce: P. I. Karpow Tw�rczo�� psychicznie chorych i jej wp�yw na rozw�j nauki, sztuki oraz techniki. Szcz�kaj�c z�bami z zimna, przewertowa�em ksi��k� i obejrza�em kolorowe wk�adki. A potem przeczyta�em Wiersz nr 2:

Tam wysoko w chmur pier�cieniu Czarnoskrzyd�y wr�bel mknie. Samiute�ki ponad ziemi�. �mig�ym lotem przestrze� tnie. Srebrnym blaskiem o�wietlony, �adn� trosk� nie dr�czony, Wszystko dostrzega pod sob�. Drapie�ny i rozj�trzony, �miga cicho niby cie�, Oczy �wiec� mu jak dzie�.

Pod�oga nagle zachwia�a si� pod moimi nogami. Us�ysza�em g�o�ne przeci�g�e skrzypienie, po czym niby grzmot dalekiego trz�sienia ziemi rozleg�o si� gdacz�ce: �Koo� koo��. Chata zako�ysa�a si� jak ��d� na falach. Podw�rze uciek�o w bok, spod okna wysun�a si� i wczepi�a pazurami w ziemi� olbrzymia kurza �apa, wyora�a w trawie g��bokie bruzdy i zn�w si� skry�a. Pod�oga nieomal stan�a d�ba, poczu�em, �e padam, uczepi�em si� r�kami czego� mi�kkiego, r�bn��em o co� bokiem i g�ow� i zlecia�em z kanapy. Le�a�em na pod�odze �ciskaj�c kurczowo poduszk�, kt�ra spad�a wraz ze mn�. W pokoju by�o zupe�nie widno. Za oknem kto� zapami�tale chrz�ka�.

��No wi�c tak��� odezwa� si� �adnie modulowany m�ski g�os.�� Za siedmioma g�rami, za siedmioma rzekami �y� by� kr�l, kt�ry si� nazywa�� m�rau� no, w ko�cu to niewa�ne. Dajmy na to, mm�rau� Poliekt� Mia� on trzech syn�w, trzech kr�lewicz�w� Pierwszy� mm�rau� Trzeci by� g�upi, ale co z pierwszym?

Zgi�ty, jak �o�nierz pod ostrza�em, podkrad�em si� do okna. D�b znajdowa� si� na swoim miejscu. Pod d�bem, odwr�cony do mnie ty�em, sta� na tylnych �apach kot Bazyli. W z�bach trzyma� kwiat lilii wodnej. O czym� intensywnie my�la�. Patrzy� w ziemi� i mrucza�: �Mm�rau�� Wreszcie potrz�sn�� g�ow�, spl�t� przednie �apy za plecami i lekko przygarbiony, jak docent Dubino-Knia�ycki podczas wyk�adu, p�ynnym krokiem odszed� w bok.

��Dobrze��� m�wi� przez z�by.�� �yli byli kr�l i kr�lowa. Mieli jednego syna� Mm� rau� G�upiego, naturalnie� Wyplu� z irytacj� kwiat i marszcz�c si� potar� czo�o.

��Beznadziejna sytuacja�� wym�wi�.�� To i owo jednak pami�tam. �Cha�� cha�� cha! A� mi �linka cieknie: ko� na obiad, dzielny rycerz na kolacjꅔ Z czego to jest? A Iwan, jak wiadomo, g�upek, odpowiada: �Ach, ty wstr�tny potworze, nie ciesz si� za wcze�nie!�. Potem naturalnie hartowana strza�a i wszystkie trzy g�owy spadaj� z karku, Iwan wyjmuje trzy serca i przywozi, kretyn, matce do domu� �liczny prezencik!�� Kot roze�mia� si� sardonicznie, a potem westchn��:�� Jest taka choroba, nazywa si� skleroza�

Zn�w westchn��, zawr�ci� w stron� d�bu i za�piewa�: �Kra-kra, synkowie, c�reczki! Kra-kra, moje go��beczki! Ja was �zami odkarmi�am� a raczej�� wykarmi�am���� Westchn�� po raz trzeci, d�u�sz� chwil� szed� w milczeniu. Zr�wnawszy si� z d�bem, wrzasn�� niemuzykalnie: �Od ust sobie odejmowa�am!��.

W jego �apach pojawi�y si� nagle masywne g�le�� nawet nie zauwa�y�em, sk�d je wzi��. Uderzy� w nie desperacko �ap� i zaczepiaj�c pazurami o struny, wrzasn�� jeszcze g�o�niej, jakby usi�owa� zag�uszy� muzyk�:

Urwa�, przez chwil� szed� w milczeniu, tr�caj�c struny. Potem cicho, niepewnie za�piewa�:

Powr�ci� do d�bu, opar� o niego g�le i podrapa� si� tyln� �ap� za uchem.

��Praca, praca i praca�� powiedzia�.�� Nic, tylko praca! Zn�w za�o�y� �apy za plecami i ruszy� w lewo od d�bu, mrucz�c:

��Dosz�y mnie s�uchy, o mo�ny kr�lu, �e w s�awnym mie�cie Bagdadzie �y� pewien krawiec imieniem��� Stan�� na czterech �apach, wygi�� grzbiet i zasycza� z pasj�:�� Z tymi imionami to istna rozpacz! Abu� Ali� Czyj� ibn� N-no dobrze, powiedzmy, Poliekt. Poliekt ibn� mm-rau� Poliektowicz� I tak zreszt� nie pami�tam, co by�o dalej z tym krawcem. Pies z nim� zaczniemy inn��

Le�a�em brzuchem na parapecie i na wp� zdr�twia�y patrzy�em, jak nieszcz�sny Bazyli w�druje ko�o d�bu to w prawo, to w lewo, mruczy, chrz�ka, j�czy z cicha, pobekuje, staje z wysi�ku na czterech �apach�� s�owem, cierpi nieopisane m�ki. Zakres jego wiedzy by� imponuj�cy. Ani jednej bajki, ani jednej pie�ni nie zna� w ca�o�ci, najwy�ej w po�owie, za to repertuar jego sk�ada� si� z rosyjskich, ukrai�skich, zachodnios�owia�skich, niemieckich, angielskich, moim zdaniem nawet japo�skich, chi�skich i afryka�skich bajek, legend, przypowie�ci, ballad, pie�ni, romanc, przy�piewek i refren�w. Skleroza doprowadza�a go do szale�stwa, kilka razy rzuca� si� na pie� d�bu, dar� kor� pazurami, sycza� i parska�, oczy p�on�y mu diabelskim ogniem, a puszysty ogon, gruby jak w�� boa, to stawa� sztorcem, to skr�ca� si� konwulsyjnie, to zn�w ch�osta� go po bokach. Ale jedyn� piosenk�, kt�r� do�piewa� do ko�ca, by� Czy�yk�� py�yk, a jedyn� bajk� opowiedzian� sensownie Dom, kt�ry zbudowa� Jack, w t�umaczeniu Marszaka, i to zreszt� z pewnymi skr�tami. Stopniowo�� widocznie na skutek zm�czenia�� zacz�y d�wi�cze� w jego g�osie coraz wyra�niejsze kocie akcenty. �A w poli, w poli�� �piewa��� samiu�ki p�ug chode, a� mrnra-u� a�mm-ra-a-u!� a za tym p�ugiem sam� mi-i-a-u-au!� sam Pan B�g chode� czy brod�?�� Wreszcie, ju� u kresu si�, siad� na ogonie i przez jaki� czas siedzia� tak z opuszczon� g�ow�. Potem cicho i �a�o�nie miaukn��, wzi�� g�le pod pach� i powoli na trzech �apach odszed� ku�tykaj�c po rosistej trawie.

Zsun��em si� z parapetu i niechc�cy zrzuci�em ksi��k�. Pami�ta�em doskonale, �e ostatnim razem tytu� jej brzmia�: Tw�rczo�� psychicznie chorych, by�em wi�c pewny, �e na pod�og� spad�a ta w�a�nie ksi��ka. Tymczasem podnios�em i po�o�y�em na parapecie nakrywanie przest�pstw A. Svensona i O. Wendla. Otworzy�em j�, t�pym wzrokiem przebieg�em na chybi� trafi� kilka akapit�w i nagle wyda�o mi si�, �e na d�bie dynda wisielec. Podnios�em boja�liwie oczy. Z dolnej ga��zi d�bu zwisa� mokry, srebrzystozielony ogon rekina. Ko�ysa� si� ci�ko w podmuchach porannego wiatru.

Odskoczy�em gwa�townie, uderzaj�c ty�em g�owy o co� twardego. Rozleg� si� g�o�ny dzwonek telefonu. Rozejrza�em si�. Le�a�em w poprzek kanapy, ko�dra zsun�a si� na pod�og�, w okno skro� listowie d�bu bi�o poranne s�o�ce.

Telefon dzwoni�. Przetar�em oczy, spojrza�em w okno (d�b sta� na swoim miejscu), spojrza�em na wieszak (wieszak te� wisia� na swoim miejscu). Telefon dzwoni�. Za �cian� w pokoju babki by�o cicho. Wsta�em z kanapy, otworzy�em drzwi (zasuwa znajdowa�a si� na swoim miejscu) i wyszed�em do przedpokoju. Telefon dzwoni�. Sta� na p�ce nad wielk� st�gwi��� bardzo nowoczesny aparat z bia�ego plastyku, takie aparaty widzia�em tylko w kinie oraz w gabinecie naszego dyrektora. Podnios�em s�uchawk�.

��Halo�

��Kto m�wi?�� zapyta� metaliczny g�os kobiecy.

��A o kogo pani chodzi?

��Czy to Chatnakurn�?

��Co?

��Pytam, czy to chatka na kurzych n�kach, tak czy nie? Kto m�wi?

��Tak. Chatka. O kogo pani chodzi?

��Do diab�a�� rzek� g�os kobiecy.�� Prosz� przyj�� telefonogram.

��Prosz� bardzo.

��Niech pan pisze.

��Chwileczk�. Wezm� tylko o��wek i papier.

��Do diab�a�� zabrzmia�o zn�w w s�uchawce. Przynios�em notes i automatyczny o��wek.

��S�ucham pani�.

��Telefonogram numer dwie�cie sze��. Obywatelka Naina Kijewna Horynycz�

��Nie tak pr�dko� Kijewna� Co dalej?

���Niniejszym� prosimy� o przybycie w dniu dzisiejszym� dwudziestego si�dmego lipca� bie��cego roku� o p�nocy� na doroczny zlot republika�ski�� Napisa� pan?

��Tak.

���Pierwsze spotkanie� odb�dzie si� na �ysej G�rze. Stroje wieczorowe. �rodki lokomocji� na w�asny koszt. Podpis� szef kancelarii� Cha� Em� Wij�.

��Kto?

��Wij! Cha Em Wij.

��Nie rozumiem.

��Wij! Chronos Monadowicz! Nie zna pan szefa kancelarii?

��Nie znam�� powiedzia�em.�� Niech pani przeliteruje.

��Do diab�a! Dobrze, literuj�: Wilko�ak, Inkub, Jaga� Napisa� pan?

��Chyba tak. Wysz�o Wij.

��Jak?

��Wij!

��Ma pan polipy w nosie? Nic nie rozumiem.

��W�adimir! Iwan! Jurij!

��Dobrze. Niech pan przeczyta telefonogram. Przeczyta�em.

��Zgadza si�. Nada�a Onuczkina. Kto przyj��?

��Priwa�ow.

��Jak si� masz, Priwa�ow! Od kiedy s�u�ysz?

��Pieski s�u���� powiedzia�em ze z�o�ci�.�� Ja pracuj�.

��No dobrze, pracuj. Spotkamy si� na zlocie.

Rozleg� si� sygna�. Po�o�y�em s�uchawk� i wr�ci�em do pokoju. Ranek by� ch�odny, zrobi�em szybko kilka �wicze� gimnastycznych i ubra�em si�. Ca�a ta historia wyda�a mi si� nadzwyczaj ciekawa. Telefonogram dziwnie kojarzy� si� w mej �wiadomo�ci z nocnymi przygodami, cho� nie mia�em poj�cia dlaczego. Zreszt� to i owo ju� mi zaczyna�o �wita� w g�owie i moja wyobra�nia by�a pobudzona.

Wszystko, czego sta�em si� tu mimowolnym �wiadkiem, nie by�o dla mnie zupe�nie nowe, czyta�em gdzie� o podobnych wypadkach i przypomnia�em sobie, �e zachowanie ludzi znajduj�cych si� w analogicznej sytuacji zawsze wydawa�o mi si� nieprawdopodobnie, denerwuj�co g�upie. Zamiast w pe�ni wykorzysta� pasjonuj�ce perspektywy, jakie stworzy� przed nimi szcz�liwy traf, tch�rzyli, usi�owali za wszelk� cen� wr�ci� do powszednio�ci. Pewien bohater nawet zaklina� czytelnik�w, by trzymali si� jak najdalej od zas�ony, oddzielaj�cej nasz �wiat od Niewiadomego, strasz�c ich psychicznymi i fizycznymi urazami. Nie zna�em jeszcze dalszego rozwoju wypadk�w, lecz by�em ju� got�w z entuzjazmem rzuci� si� w ich wir.

B��dz�c po pokoju w poszukiwaniu jakiego� czerpaka albo kubka, snu�em swoje rozwa�ania. Ci tch�rzliwi ludzie�� my�la�em�� s� podobni do niekt�rych uczonych eksperymentator�w, bardzo upartych, bardzo pracowitych, lecz absolutnie pozbawionych wyobra�ni i dlatego nadto ostro�nych. Gdy otrzymaj� wynik niebanalny, cofaj� si� zaskoczeni, skwapliwie wyja�niaj�c go b��dami eksperymentu i de facto uciekaj� przed nowym, poniewa� nazbyt z�yli si� ze starym, wygodnie mieszcz�cym si� w ramach autorytatywnej teorii. Obmy�li�em ju� pewne eksperymenty z ksi��k��� kameleonem (le�a�a jak przedtem na parapecie i teraz by� to Ostatni wygnaniec Aldridge�a), z gadaj�cym lustrem i cmykaniem. Mia�em kilka pyta� do kota Bazylego, a i rusa�ka mieszkaj�ca na d�bie przedstawia�a si� nader interesuj�co, aczkolwiek chwilami zdawa�o mi si�, �e to chyba by� sen. Nie mam nic przeciwko rusa�kom, lecz nie wyobra�am sobie, jak mog�yby �azi� po drzewach� cho�, z drugiej strony, �uska?

Znalaz�em czerpak na st�gwi pod telefonem, ale st�giew by�a pusta, uda�em si� wi�c do studni. S�o�ce wznios�o si� ju� do�� wysoko. S�ycha� by�o gdzie� klaksony samochod�w, gwizdek milicjanta, w g�rze z pot�nym warkotem przep�yn�� helikopter. Podszed�em do studni i ujrzawszy blaszany pognieciony cebrzyk na �a�cuchu, zacz��em obraca� ko�owr�t. Cebrzyk, postukuj�c o �ciany, zanurza� si� w czarn� g��bi�. Plusn�o, �a�cuch si� napr�y�. Kr�ci�em korb� i patrzy�em na mego moskwicza. Samoch�d mia� wygl�d skapcania�y, by� zakurzony, przednia szyba zachlapana szcz�tkami rozbitych muszek i komar�w. Trzeba dola� wody do ch�odnicy�� pomy�la�em. I w og�le�

Cebrzyk wyda� mi si� bardzo ci�ki. Gdy postawi�em go na cembrowinie, z wody wychyli� si� ogromny �eb szczupaka, zielony i jaki� omsza�y. Cofa�em si� gwa�townie.

��Znowu b�dziesz mnie wlok�a na rynek?�� przem�wi� szczupak z wyra�nym akcentem na �o�. Milcza�em os�upia�y.�� Daj�e mi spok�j, ty nienasytnico! Jak d�ugo tak mo�na? Ledwie troch� odetchn�, przy�o�� si�, �eby odpocz�� i podrzema栗 ju� mnie ci�gniesz! Przecie� mam ju� swoje lata, na pewno wi�cej od ciebie� skrzela te� nie w porz�dku.

Dziwaczne wra�enie robi� ten gadaj�cy szczupak. Zupe�nie jak w teatrze kukie�kowym otwiera� na ca�� szeroko�� i zamyka� z�bat� paszcz� w przykrej niezgodzie z wymawianymi s�owami. Ostatnie zdanie wypowiedzia� z kurczowo zaci�ni�tymi szcz�kami.

��I powietrze mi szkodzi�� ci�gn��.�� Co ci z tego przyjdzie, jak zdechn�? Wszystko przez twoj� g�upi� babsk� chytro�� Ciu�asz i ciu�asz, sama nie wiesz na co� Po ostatniej wymianie zosta�a� golute�ka, nie? Tak, tak! A jak by�o z katarzynami? Kufry nimi okleja�a�! A kierenki, kierenki! W piecu rozpala�a� kierenkami�

��Przepraszam��� powiedzia�em och�on�wszy nieco.

��Oj ej, kto to?�� przestraszy� si� szczupak.

��To ja� Znalaz�em si� tu przypadkiem� Chcia�em si� troch� umy�

��Umy� si�! A ja my�la�em, �e to zn�w babka. Stary jestem i niedowidz�. No i wsp�czynnik za�amania w powietrzu te� jest podobno zupe�nie inny. Zam�wi�em sobie odpowiednie na powietrze okulary, ale zgubi�em i, szkoda gada�, nie znajd� A co� ty za jeden?

��Turysta�� odpowiedzia�em kr�tko.

��Aha, turysta� A ja my�la�em, �e to zn�w stara. Co ona ze mn� wyprawia! �apie mnie, taszczy na rynek i sprzedaje niby to na uch�. C� mi pozostaje? Oczywi�cie, m�wi� nabywcy: tak i tak, wypu�� mnie do moich ma�ych dziatek chocia� po prawdzie te, co �yj�, to ju� nie dziatki, ale raczej dziady. Je�li mnie wypu�cisz, odwdzi�cz� ci si� za to, wym�w tylko. �Na szczupaka polecenie, spe�nij si� moje �yczenie�. No i wypuszczaj� mnie. Jeden ze strachu, drugi z dobroci serca, a niekt�ry z chciwo�ci� Pop�ywam troch� w rzece, ale zimno, reumatyzm kr�ci, wi�c w�a�� z powrotem do studni, a starucha w te p�dy �ap za cebrzyk��� Szczupak schowa� si� pod wod�, pobulgota� i zn�w si� wychyli�.�� No, o co chcesz prosi�? Tylko nie o jakie� nadzwyczajno�ci, bo niekt�rzy prosz� o telewizory, tranzystory� Jeden to ca�kiem zdumia�. �Wykonaj za mnie plan roczny w tartaku�. Ju� nie te lata, �ebym m�g� drzewo pi�owa�

��Aha�� powiedzia�em.�� To jednak telewizor mo�esz da�?

��Nie�� przyzna� si� uczciwie szczupak.�� Telewizora nie mog�. I graj�cej szafy te� nie. Nie wierz� w te rzeczy. Popro� o co� zwyczajnego. Mo�e o buty siedmiomilowe albo czapk�-niewidk�, dobra?

Nadzieja, �e wymigam si� od oliwienia moskwicza, kt�r� �ywi�em przez chwil�, zgas�a definitywnie.

��Nie martw siꠗ powiedzia�em.�� Niczego w zasadzie nie potrzebuj�. Zaraz ci� wypuszcz�.

��To dobrze�� rzek� uspokojony.�� Lubi� takich ludzi. Niedawno te�� Kupi� mnie na rynku taki jeden, a ja obieca�em mu kr�lewsk� c�rk�. P�yn� rzek� i nie wiem, gdzie oczy podzia� ze wstydu. No i na �lepo wpakowa�em si� prosto w sieci. Ci�gn� w g�r�. Zn�w, my�l�, trzeba si� b�dzie wy�giwa�. I c� si� dzieje? Kto� mnie chwyta za pysk w ten spos�b, �ebym go nie m�g� rozdziawi�. No, my�l� sobie, koniec pie�ni, usma�� mnie. Ale nie. Czyja� r�ka zaciska mi co� na p�etwie i wrzuca z powrotem do rzeki. O!�� szczupak wystawi� z cebrzyka p�etw� z zaci�ni�t� u nasady metalow� plakietk�. Przeczyta�em napis na plakietce: �Egzemplarz wpuszczony do rzeki Solowy w roku 1854. Dostarczy� do Cesarskiej Akademii Nauk, SPb�.�� Tylko starej nic nie m�w�� zastrzeg� szczupak.�� Bo mi razem z p�etw� oderwie. Strasznie jest pazerna i sk�pa.

O co by go poprosi�?�� my�la�em gor�czkowo.

��Jak ty robisz te swoje cuda?

��Jakie zn�w cuda?

��No� jak spe�niasz czyje� �yczenia�

��Ach, to! Jak robi� Od ma�ego jestem nauczony, to i robi� Z�ota rybka jeszcze lepiej umia�a i mimo to zgin�a. Nikt nie ujdzie swego losu.

Zdawa�o mi si�, �e szczupak westchn��.

��Ze staro�ci umar�a?

��Gdzie tam! M�oda by�a, zdrowa� rzucili w ni� bomb� g��binow�, m�j drogi. J� do g�ry brzuchem wywr�cili i jaki� okr�t podwodny, kt�ry si� obok przypadkiem znalaz�, te� zaton��. Z�ota rybka by si� przecie� wykupi�a, ale nawet nie spytali, zobaczyli i od razu �up� Tak to czasem bywa��� Umilk� i po chwili spyta�:�� Wi�c jak, wypu�cisz mnie, czy nie? Duszno jako�, burza b�dzie�

��Ale� naturalnie, naturalnie�� powiedzia�em przytomniej�c.�� Mam ci� wrzuci�, czy wolisz zjecha� w cebrzyku?

��Wrzu�, kochany, wrzu�.

Ostro�nie zanurzy�em r�ce w cebrzyku i wyci�gn��em szczupaka�� wa�y� z osiem kilogram�w. Mrucza�: �No, a jakby� zechcia� �stoliczku nakryj si� albo �lataj�cy dywan�, to ja tu b�d� u mnie ci nie przepadnie���� �Do widzenia��� powiedzia�em i wypu�ci�em go z r�k. Rozleg�o si� g�o�ne plu�ni�cie.

Sta�em, przypatruj�c si� moim d�oniom powalanym zielonkaw� ple�ni�. Mia�em jakie� dziwne uczucie. Chwilami niby podmuch wiatru nadlatywa�a �wiadomo��, �e siedz� w pokoju na kanapie, lecz wystarczy�o potrz�sn�� g�ow� i zn�w znajdowa�em si� przy studni.

Niebawem to min�o. Umy�em si� w pysznej lodowatej wodzie, nape�ni�em ni� ch�odnic� i ogoli�em si�. Starej wci�� nie by�o wida�. Chcia�o mi si� je��, poza tym musia�em i�� na poczt�, gdzie koledzy pewnie ju� na mnie czekali. Zamkn��em samoch�d i w chwil� p�niej by�em za bram�.

Szed�em ulic� ��komorze wolnym krokiem, z r�kami w kieszeniach szarej enerdowskiej wiatr�wki i wzrokiem utkwionym w ziemi�. W tylnej kieszeni moich ulubionych d�ins�w pokre�lonych liniami suwak�w brz�ka�y miedziaki starej. Rozmy�la�em. Cienkie broszurki Towarzystwa �Wiedza� wpoi�y we mnie przekonanie, i� zwierz�ta nie potrafi� m�wi�. Bajki z lat dzieci�stwa twierdzi�y co� wr�cz przeciwnego. Zgadza�em si�, rzecz oczywista, z broszurkami, poniewa� nigdy w �yciu nie widzia�em m�wi�cych zwierz�t. Nawet papug. Zna�em pewn� papug�, kt�ra potrafi�a rycze� jak tygrys, ale ludzkim j�zykiem nie umia�a przemawia�. I oto naraz�� szczupak, kot Bazyli i nawet lustro. Zreszt� w�a�nie przedmioty nieo�ywione rozmawiaj� cz�sto. Taka my�l nigdy by nie przysz�a do g�owy, dajmy na to, mojemu pradziadowi. Z jego, pradziada, punktu widzenia gadaj�cy kot by�by czym� znacznie mniej fantastycznym ani�eli drewniana polerowana skrzynka, kt�ra chrypi, wyje, gra i m�wi r�nymi j�zykami. Z kotem sprawa jest mniej skomplikowana. Ale jak mo�e gada� szczupak? Szczupak nie ma p�uc. To pewnik. Powinien wprawdzie mie� p�cherz p�awny, kt�rego funkcji, o ile mi wiadomo, ichtiologowie jeszcze dok�adnie nie zbadali. M�j znajomy ichtiolog, �e�ka Skoromachow, uwa�a nawet, �e funkcja ta jest absolutnie niejasna, a kiedy pr�buj� operowa� argumentami z broszurek Towarzystwa �Wiedza�, ryczy i a� si� zapluwa. Kompletnie zatraca w�a�ciwy mu dar ludzkiej mowy� Mam wra�enie, �e o mo�liwo�ciach zwierz�t wiemy na razie jeszcze bardzo ma�o. Dopiero niedawno wyja�ni�o si�, �e ryby oraz inne zwierz�ta morskie porozumiewaj� si� pod wod� za pomoc� sygna��w. Ogromnie ciekawe rzeczy pisze si� o delfinach. Albo, na przyk�ad, ma�pa Rafa�. Widzia�em to na w�asne oczy. M�wi� wprawdzie nie potrafi, ale wyrobiono w niej odruch: zielone �wiat�o banan, czerwone�� wstrz�s elektryczny. I wszystko by�o pi�knie do momentu, gdy w��czono oba �wiat�a r�wnocze�nie. Rafa� zachowa� si� w�wczas identycznie jak �e�ka. Okropnie si� obrazi�. Skoczy� do okienka, za kt�rym siedzia� eksperymentator, i zacz�� w nie plu� przy akompaniamencie ryk�w i wrzask�w. S�ysza�em nawet tak� anegdotꠗ jedna ma�pa powiada do drugiej: �Wiesz, co to jest odruch warunkowy? Kiedy na d�wi�k dzwonka wszystkie te quasi-ma�py w bia�ych fartuchach biegn� do nas z bananami i cukierkami�. Oczywi�cie, wszystko to bynajmniej nie jest proste. Terminologia nie opracowana. Tote� gdy w tych warunkach cz�owiek pr�buje rozwi�zywa� zagadnienia zwi�zane z psychik� oraz potencjalnymi mo�liwo�ciami zwierz�t, czuje si� kompletnie bezsilny. Z drugiej strony jednak, gdy mu daj�, powiedzmy, wspomniany uk�ad r�wna� ca�kowych typu gwiezdnej statystyki z niewiadomymi funkcjami pod ca�k�, jego samopoczucie wcale nie jest lepsze. I dlatego najwa�niejsze jest my�lenie. Zacytuj� Pascala: �Nauczmy si� dobrze my�le栗 to jest g��wna zasada moralno�ci�.

Skr�ci�em na Prospekt Pokoju i nagle przystan��em zaciekawiony niezwyk�ym widowiskiem. Jezdni� szed� cz�owiek z dziecinnymi chor�giewkami w r�kach. Dziesi�� krok�w za nim, rycz�c og�uszaj�co, toczy� si� powoli du�y bia�y ma� z olbrzymi� dymi�c� przyczep� w kszta�cie srebrzystej cysterny. Na cysternie widnia� napis: ��atwo palne�, z prawej i lewej strony jecha�y w tym samym powolnym tempie czerwone gaziki stra�y po�arnej, naje�one ga�nicami. Od czasu do czasu w r�wnomierny warkot motoru wdziera� si� jaki� nowy d�wi�k, przejmuj�cy serce niemi�ym ch�odem, i w�wczas z otwor�w cysterny bucha�y ��te j�zyki p�omieni. Twarze stra�ak�w pod wysokimi he�mami mia�y wyraz m�ny i surowy. Doko�a kawalkady p�dzi�a chmara dzieciak�w. Wrzeszcza�y przera�liwie: �Na bok �ledzie, bo smok jedzie!�. Doro�li przechodnie l�kliwie przyciskali si� do p�ot�w. Po ich minach mo�na by�o pozna�, �e chc� uchroni� swe ubrania przed ewentualnymi zniszczeniami.

��Powie�li kochaneczka�� wym�wi� nad moim uchem znajomy skrzypi�cy bas.

Obejrza�em si�. Za mn� sta�a z markotn� min� Naina Kijewna. W r�ce trzyma�a koszyk nape�niony niebieskimi torebkami cukru.

��Powie�li�� powt�rzy�a.�� Co pi�tek wo���

��Dok�d?�� spyta�em.

��Na poligon, dobrodzieju. Ci�gle eksperymentuj�� Nic innego nie maj� do roboty.

��Ale kogo powie�li?

��Jak to�� kogo? Sam chyba widzisz, nie? Odwr�ci�a si� i odesz�a, lecz j� dogoni�em.

��Naino Kijewno, by� do pani telefonogram.

��Od kogo?

��Od Cha Em Wij�.

��A w jakiej sprawie?

��Macie jaki� zlot dzisiaj�� przygl�da�em si� jej badawczo, Na �ysej G�rze. Stroje wieczorowe.

Stara wyra�nie si� ucieszy�a.

��Naprawd�? Jak to dobrze!� A gdzie telefonogram?

��W przedpokoju na aparacie.

��A o sk�adkach cz�onkowskich nic tam nie ma?�� spyta�a �ciszonym tonem.

��W jakim sensie?

��No, �e trzeba sp�aci� nale�no�� od tysi�c siedemsetnego��� Umilk�a.

��Nie�� odpowiedzia�em.�� Nie by�o o tym mowy.

��No to dobrze. A co z lokomocj�? Przy�l� samoch�d czy jak?

��Pomog� pani nie�� koszyk. Babka �achn�a si�.

��A to z jakiej racji?�� mrukn�a podejrzliwie.�� Zostaw, nie lubi� tego� Koszyk mu da�!� M�ody, wida� z tych, co wcze�nie� Nie cierpi� starych bab.

��No wi�c, jak z t� lokomocj�?�� powt�rzy�a.

��Na w�asny koszt�� zakomunikowa�em nie bez z�o�liwej satysfakcji.

��A to sk�pirad�a!�� j�kn�a.�� Miot�� do muzeum zabrali, st�pora nie naprawiaj�, sk�adki zdzieraj� po pi�� rubli, a na �ys� G�r� to za w�asne pieni�dze! Spory to wydatek, dobrodzieju, jeszcze jak taks�wka czeka.

Zrz�dz�c i kaszl�c odwr�ci�a si� ode mnie i posz�a. Zatar�em r�ce i te� uda�em si� swoj� drog�. Moje przypuszczenia sprawdza�y si�. Splot przedziwnych wypadk�w zaciska� si� coraz mocniej. Wstyd si� przyzna�, ale obecnie wydawa�o mi si� to nawet bardziej interesuj�ce ni� modelowanie �uku reflektora.

Prospekt Pokoju ju� opustosza�. Na skrzy�owaniu uwija�a si� grupa malc�w, graj�cych chyba w palanta. Spostrzeg�szy mnie, zaprzestali gry i ruszyli w moj� stron�. Przeczuwa�em co� niedobrego, tote� wymin��em ich pospiesznie, d���c w kierunku centrum. Za moimi plecami zabrzmia� st�umiony okrzyk podziwu: �Picu�-glancu�!�. Przy�pieszy�em kroku. �Picu�!��� zapia�o kilka g�os�w naraz. Pu�ci�em si� niemal p�dem. Goni�o za mn� wycie: �Pii-cu�! Bocian! Tatusiowa pobieda!��. Przechodnie spogl�dali na mnie wsp�czuj�co. W takich sytuacjach najlepiej da� gdzie� nura. Da�em wi�c nura do najbli�szego sklepu, jak si� okaza�o, gastronomicznego, obszed�em po kolei stoiska, przekona�em si�, �e cukru jest pod dostatkiem, asortyment kie�bas i s�odyczy niezbyt bogaty, za to wyb�r tak zwanych przetwor�w rybnych przechodzi wszelkie oczekiwania. Taaaaki �oso�, w dodatku r�ne gatunki!� Wypi�em szklank� wody sodowej i wyjrza�em na ulic�. Malc�w nie by�o. Wyszed�em ze sklepu i uda�em si� w dalsz� drog�. Wkr�tce sko�czy�y si� hurtownie i bierwionowe chaty-reduty, a zacz�y si� nowoczesne jednopi�trowe domy z otwartymi ogr�dkami. W ogr�dkach grzeba�y maluchy, starsze panie robi�y na drutach, a starsi panowie r�n�li w domino.

W centrum miasta znajdowa� si� du�y plac otoczony jedno�� i dwupi�trowymi budynkami. Plac by� asfaltowany, po�rodku zielenia� skwer. Nad zieleni� g�rowa�a du�a czerwona tablica z napisem: �Tablica honorowa� oraz kilka pomniejszych ze schematami i wykresami. Poczta mie�ci�a si� przy tym�e placu. Um�wili�my si� z kolegami, �e kto pierwszy przyb�dzie do miasta, zostawi na poste restante kartk� ze swymi wsp�rz�dnymi. Nie by�o dla mnie kartki, zostawi�em wi�c list, w kt�rym poda�em m�j adres oraz wskaz�wki, jak trafi� do chatki na kurzych n�kach. Wreszcie postanowi�em wst�pi� gdzie� na �niadanie.

Obchodz�c doko�a plac, odkrywa�em po kolei: kino, w kt�rym szed� film �Kozara�, ksi�garni� zamkni�t� z powodu remanentu, miejsk� rad� narodow�, przed kt�r� sta�o kilka gazik�w pokrytych grub� warstw� kurzu, hotel �Zimne morze� (jak zwykle nie mia� wolnych miejsc), dwa kioski z wod� sodow� oraz lodami, sklep nr 2 (z wyrobami przemys�owymi), sklep nr 18 (sprz�t gospodarstwa domowego), jad�odajni� nr 11 czynn� od godziny dwunastej i bar nr 3 zamkni�ty bez wyja�nienia powod�w. Przed otwartym wej�ciem do komisariatu milicji pogaw�dzi�em z m�odziutkim milicjantem w stopniu sier�anta, kt�ry poinformowa� mnie, gdzie si� znajduje stacja benzynowa i kt�r�dy jedzie si� do Le�niewa. �A gdzie jest pa�ski samoch�d?��� spyta� rozgl�daj�c si� po placu. �U znajomych��� odpowiedzia�em. �Ach, u znajomych���� powt�rzy� znacz�co. By�em pewny, �e sobie mnie przyuwa�y�. Po�egna�em si� czym pr�dzej.

Obok dwupi�trowego budynku Centrali Rybnej znalaz�em na koniec ma��, schludn� herbaciarni� nr 16/27. By�o tam bardzo przyjemnie. Os�b niewiele, wszyscy rzeczywi�cie pili herbat� i rozmawiali o rzeczach zrozumia�ych, na przyk�ad, �e pod Korobcem wreszcie zawali� si� mostek i teraz trzeba przeprawia� si� brodem, �e na pi�tnastym kilometrze od tygodnia ju� zniesiono posterunek s�u�by drogowej itp. W powietrzu unosi�a si� wo� benzyny i sma�onych ryb. Go�cie nie zaj�ci rozmow� przypatrywali si� ciekawie moim d�insom, a ja cieszy�em si�, �e mam na nich z ty�u du�� profesjonaln� plamꠗ przedwczoraj siad�em szcz�liwym trafem na smarownicy z solidolem.

Wzi��em kopiasty talerz sma�onej ryby, trzy szklanki herbaty i trzy kanapki z ba�ykiem, zap�aci�em gar�ci� miedziak�w babki (�Chyba sta� pod cerkwi����� mrukn�a bufetowa), ulokowa�em si� w zacisznym k�ciku i zabra�em si� do jedzenia, obserwuj�c z przyjemno�ci� tych ludzi o zachrypni�tych przepalonych g�osach. Mi�o by�o patrze�, jacy s� ogorzali, muskularni, jakie maj� niezale�ne miny oblatanych wyjadaczy, jak ze smakiem jedz�, ze smakiem pal�, ze smakiem opowiadaj�. Do ostatniej kropli wycisn�li czas odpoczynku przed d�ugimi godzinami nudnej, wyboistej drogi, rozpalonym zaduchem kabiny, kurzem i s�o�cem. Gdybym nie by� programist�, zosta�bym ponad wszelk� w�tpliwo�� szoferem, ale prowadzi�bym wtedy nie jak�� zakichan� osob�wk� ani nawet autobus, lecz jakiego� ci�arowego potwora, �eby do szoferki w�azi� po drabinie, a ko�o zmienia� z pomoc� niedu�ego podno�nika.

Przy s�siednim stoliku siedzieli dwaj m�odzi ludzie nie wygl�daj�cy na szofer�w, dlatego pocz�tkowo nie zwr�ci�em na nich uwagi. Tak samo, zreszt�, jak oni na mnie. Ale gdy ko�czy�em drug� szklank� herbaty, dolecia�o mnie s�owo �kanapa�. Nast�pnie kt�ry� z nich powiedzia�: �Nie rozumiem wobec tego, po co Chatnakurn� w og�le istnieje��, a ja nadstawi�em ucha. Niestety, rozmawiali cicho, w dodatku siedzia�em odwr�cony do nich plecami, wi�c �le by�o s�ycha�. Niemniej g�osy wyda�y mi si� znajome: �� �adnych tez� tylko kanapa��, �takiemu kud�atemu?�, ��kanapa� szesnasty stopie�, �przy transgresji tylko czterna�cie rz�d�w��, ���atwiej modelowa� translator��, ��no to co, �e si� �miej�! ��,��podaruj� w prezencie brzytwꅔ, �nie mo�emy bez kanapy��. W tym momencie jeden zakas�a� i to w spos�b tak znajomy, �e od razu przypomnia�a mi si� dzisiejsza noc. Obejrza�em si�, lecz oni szli ju� do wyj�cia�� dwaj �wietnie zbudowani m�odzie�cy o spadzistych ramionach i prezencji sportowc�w. Chwil� obserwowa�em ich jeszcze przez okno, przeszli plac, okr��yli skwer i skryli si� za tablicami. Dopi�em herbat�, zjad�em kanapki i r�wnie� wyszed�em. Patrzcie, pa�stwo, kanapa im nie daje spokoju�� my�la�em. Rusa�ka ich nie ciekawi. M�wi�cy kot te� nie. A bez kanapy, prosz�, ani rusz� Spr�bowa�em przypomnie� sobie, jaka w�a�ciwie jest ta moja kanapa, ale nic szczeg�lnego nie zapami�ta�em. Kanapa jak ka�da inna. �adna. Wygodna. Tyle �e �ni si� na niej dziwna rzeczywisto��.

Dobrze by�oby wr�ci� teraz do domu i zaj�� si� dog��bnie tymi kanapowymi sprawami. Poeksperymentowa� z ksi��k�-kameleonem, pogada� od serca z kotem Bazylim i popatrze�, czy w chatce na kurzych n�kach nie znajdzie si� jeszcze co� interesuj�cego. Ale w domu czeka� na mnie m�j moskwicz oraz konieczno�� dokonania zar�wno CP jak i OT. CP to jeszcze p� biedy, ostatecznie to tylko Codzienna Piel�gnacja, trzepanie dywanik�w, mycie karoserii strumieniem wody z w�a, kt�re to mycie mo�na w razie potrzeby zast�pi� polewaniem z ogrodowej konewki lub wiadra. Ale OT� Cz�owiek schludny ze strachem my�li podczas upa�u o OT. Albowiem OT to nic innego, jak Obs�uga Techniczna, polegaj�ca na tym, �e le�� pod samochodem ze smarownic� w r�kach i stopniowo przenosz� jej zawarto�� do olejarek kapturkowych i zarazem na moj� osob�. Pod samochodem jest w�ciekle gor�co i duszno, sp�d pokryty grub� warstw� zaschni�tego b�ota� Kr�tko m�wi�c, nie mia�em wielkiej ochoty i�� do domu.

Kupi�em przedwczorajsz� �Prawd�, napi�em si� wody mineralnej i usiad�em na �awce w cieniu Tablicy Honorowej. By�a godzina jedenasta. Uwa�nie przejrza�em gazet�. Na tej czynno�ci zesz�o mi siedem minut. Przeczyta�em wi�c artyku� o hydroponii, felieton o �apownikach z Ka�ska oraz d�ugi list do redakcji od robotnik�w zak�ad�w chemicznych. Zaj�o mi to raptem dwadzie�cia dwie minuty. Mo�e by p�j�� do kina? �Kozar� widzia�em ju� raz w kinie i raz w telewizji. Postanowi�em napi� si� wody, z�o�y�em gazet� i wsta�em. Z miedziak�w babki pozosta� mi w kieszeni tylko pi�tak. Przepij� go�� pomy�la�em i poprosi�em o szklank� wody z sokiem. Za kopiejk�, kt�r� mi wydano, kupi�em w s�siednim kiosku pude�ko zapa�ek. Nie mia�em ju� nic wi�cej do roboty w centrum miasta. Ruszy�em wi�c przed siebie, skr�ciwszy w niezbyt szerok� ulic� pomi�dzy sklepem nr 2 a jad�odajni� nr 11.

Przechodni�w prawie tu nie by�o. Wymin�a mnie du�a zakurzona ci�ar�wka z hurkocz�c� przyczep�. Szofer, wysun�wszy przez okno �okie� i g�ow�, patrzy� ze znudzon� min� na brukowan� kocimi �bami jezdni�. Ulica, opadaj�c w d�, ostro skr�ca�a w prawo, na zakr�cie przy chodniku wystawa�a z ziemi lufa starej armaty, wylot by� zapchany piaskiem i niedopa�kami papieros�w. Niebawem ulica ko�czy�a si� u nadrzecznej skarpy. Posiedzia�em troch� na skarpie, napawaj�c si� pi�knym widokiem, a p�niej przeszed�em na drug� stron� ulicy i pow�drowa�em z powrotem.

Ciekawe, gdzie podzia�a si� ci�ar�wka?�� pomy�la�em nagle. Skarpa nie mia�a zjazdu. Zacz��em si� rozgl�da�, szukaj�c jakiej� bramy, i niespodziewanie odkry�em niedu�y, ale bardzo dziwny budynek wt�oczony mi�dzy dwie ponure murowane hurtownie. Okna na parterze by�y zabezpieczone �elaznymi sztabami i do po�owy zamazane kred�. Drzwi budynek ten w og�le nie mia�. To si� od razu rzuca�o w oczy, poniewa� tabliczka, kt�r� zazwyczaj umieszcza si� w bramie lub przy wej�ciu, tu wisia�a mi�dzy dwoma oknami. Na tabliczce widnia� napis: �AM ZSRR INBADCZAM�. Cofn��em si� na �rodek ulicy�� tak, parter i pi�tro po dziesi�� okien i ani jednych drzwi. A� prawej i z lewej strony �ci�le przylegaj�ce do budynku hurtownie. INBADCZAM�� zastanawia�em si�. Instytut bada� CZAM? Czego? Czarnych Asocjacji Melanezji? Cz�stotliwo�ci Aberracji My�lowych? Chatka na kurzych n�kach to zapewne muzeum tego INBADCZAM-u. Moi towarzysze podr�y te� s� prawdopodobnie st�d. I tamci, kt�rych widzia�em w herbaciarni� Z dachu zerwa�o si� stado wron i kracz�c zacz�o kr��y� nad ulic�. Zawr�ci�em w kierunku placu.

Wszyscy jeste�my naiwnymi materialistami�� my�la�em.�� I wszyscy racjonalistami. Chcemy, by ka�de zjawisko zosta�o niezw�ocznie wyja�nione w spos�b racjonalistyczny, to znaczy sprowadzone do garstki znanych ju� fakt�w. Nie ma w tym ani za grosz dialektyki. Nikomu do g�owy nie przychodzi, �e mi�dzy znanymi faktami a jakim� nowym zjawiskiem mo�e istnie� ocean Niewiadomego, i z miejsca uznajemy owo zjawisko za nadprzyrodzone, a zatem niemo�liwe. Jakby, dajmy na to, mistrz Monteskiusz przyj�� wiadomo�� o przywr�ceniu do �ycia cz�owieka zmar�ego i to po up�ywie czterdziestu pi�ciu minut od zarejestrowanego zaniku akcji serca? Na pewno skoczy�by do oczu. Poszed�by, �e tak powiem, na no�e. Nazwa�by to obskurantyzmem i zabobonem. O ile by w og�le nie zlekcewa�y� takiej wiadomo�ci. Ale gdyby zdarzy�o si� to na jego oczach, znalaz�by siew sytuacji nadzwyczaj k�opotliwej. Prawie tak, jak ja obecnie, z tym jednak, �e ja jestem bardziej otrzaskany. A on musia�by albo uzna� to zmartwychwstanie za szachrajstwo, albo negowa� w�asne odczucia, albo w najgorszym razie wyprze� si� materializmu. Raczej jednak uzna�by za szachrajstwo. Niemniej do ko�ca �ycia wspomnienie tej zr�cznej sztuczki j�trzy�oby jego my�l na podobie�stwo �d�b�a w oku� My natomiast jeste�my dzie�mi innej epoki. Widzieli�my ju� niejedno�� �yw� g�ow� psa przyszyt� do karku drugiego �ywego psa, sztuczn� nerk� wielko�ci szary, martw� metalow� r�k� sterowan� przez �ywe nerwy, a tak�e ludzi, kt�rzy mog� rzuci� od niechcenia: �Ach, to by�o ju� po tym, jak umar�em po raz pierwszy��. Tak, tak, w naszych czasach Monteskiusz niewiele mia�by szans na pozostanie materialist�. A my jeste�my materialistami i dobrze! Niekiedy bywa co prawda trudno�� gdy przypadkowy wiatr przynosi do nas przez ocean Niewiadomego fantastyczne p�atki z nie przejrzanych l�d�w Tajemnicy. Najcz�ciej zdarza si� to w�wczas, gdy cz�owiek znajduje nie to, czego szuka. Tylko patrze�, jak w muzeach zoologicznych pojawi� si� dziwne zwierz�ta, pierwsze zwierz�ta z Marsa lub z Wenus. Oczywi�cie, �e b�dziemy wytrzeszcza� oczy i klepa� si� po biodrach ze zdumienia, ale przecie� ju� od dawna na nie czekamy, jeste�my �wietnie do tego faktu przygotowani. O wiele wi�ksze zdumienie i rozczarowanie prze�yliby�my, gdyby zwierz�ta te nie istnia�y lub gdyby okaza�y si� podobne do naszych kot�w i ps�w. Nauka, w kt�r� wierzymy (cz�stokro� �lepo), z regu�y na d�ugo przedtem przygotowuje nas do przysz�ych cud�w, a szok psychologiczny wywo�uje w was jedynie zetkni�cie si� z czym� nieprzewidzianym�� z jak�� dziur� w czwarty wymiar, z radiobiologi� albo �yw� planet�� Albo, powiedzmy, z chatk� na kurzych n�kach� A jednak racj� mia� garbonosy Roman�� u nich jest bardzo, ale to bardzo interesuj�co�

Znalaz�szy si� na placu, zatrzyma�em si� przed kioskiem z wod� sodow�. Pami�taj�c dobrze, �e drobne ju� wyda�em i �e musz� rozmieni� banknot, mia�em ju� w pogotowiu czaruj�cy u�miech (sprzedawczynie wody sodowej nie cierpi� rozmieniania banknot�w), gdy nagle odkry�em w kieszeni d�ins�w pi�ciokopiejk�wk�. Zdziwi�em si� i ucieszy�em zarazem, bardziej jednak to drugie. Napi�em si� wody z sokiem, otrzyma�em mokr� kopiejk� reszty, wymieni�em ze sprzedawczyni� kilka uwag o pogodzie, po czym uda�em si� do domu z mocnym postanowieniem, aby pr�dzej sko�czy� z CP oraz OT i przyst�pi� do racjonalistyczno-dialektycznych wyja�nie�. Kopiejk� wsun��em do kieszeni i stwierdzi�em przy tym, �e mam w niej jeszcze jedn� pi�tk�. Wyj��em monet� i obejrza�em. By�a troch� wilgotna, mia�a wyryty napis �5 kopiejek 1961�, a cyfra �6� by�a nieco wyszczerbiona. By� mo�e to drobne zdarzenie z pi�ciokopiejk�wk� nie zwr�ci�oby nawet mojej uwagi, gdyby nie nag�e, trwaj�ce przez u�amek sekundy i znane mi ju� wra�enie, �e stoj� na �rodku ulicy i jednocze�nie siedz� na kanapie, wpatruj�c si� t�pym wzrokiem w wieszak. I podobnie jak przedtem wra�enie to znikn�o, gdy potrz�sn��em g�ow�.

Szed�em jeszcze chwil� wolnym krokiem, z roztargnieniem podrzucaj�c i �api�c pi�ciokopiejk�wk� (za ka�dym razem spada�a mi na d�o� reszk�) i usi�owa�em si� skupi�. Potem spostrzeg�em sklep gastronomiczny, do kt�rego niedawno ratowa�em si� ucieczk� przed malcami, i wszed�em do �rodka. Trzymaj�c pi�tk� w dw�ch palcach skierowa�em si� wprost do stoiska, gdzie sprzedawano soki oraz wod� sodow� i bez najmniejszej przyjemno�ci wypi�em szklank� wody czystej. Nast�pnie �ciskaj�c w gar�ci reszt� odszed�em na bok i sprawdzi�em zawarto�� kieszeni.

By� to w�a�nie ten przypadek, kiedy szok psychiczny nie nast�puje. Raczej zdziwi�bym si�, gdybym w kieszeni nie znalaz� monety. Ale by�a tam, wilgotna, z roku 1961, z niewielk� szczerb� na cyfrze �6�. Kto� mnie tr�ci� pytaj�c, czy �pi�. Okazuje si�, �e sta�em w kolejce do kasy. Odpowiedzia�em, �e nie �pi� i wybi�em czek na trzy pude�ka zapa�ek. Stoj�c w kolejce po zapa�ki, stwierdzi�em, �e pi�tka dalej spoczywa w mojej kieszeni. By�em absolutnie spokojny. Wzi��em zapa�ki i wyszed�szy ze sklepu na plac, przyst�pi�em do eksperymentowania.

Eksperyment zaj�� mi oko�o godziny. W ci�gu tego czasu okr��y�em dziesi�� razy plac, nap�cznia�em od wody, pude�ek zapa�ek oraz gazet, zawar�em znajomo�� ze wszystkimi sprzedawcami i sprzedawczyniami, a tak�e wyci�gn��em kilka interesuj�cych wniosk�w. Pi�ciokopiejk�wka wraca pod warunkiem, �e si� ni� p�aci. Je�eli j� rzuci�, upu�ci�, zgubi�, zostanie tam, gdzie upad�a. Powraca do kieszeni w momencie, gdy reszta przechodzi z r�k sprzedawcy do r�k nabywcy. Je�eli trzyma� przy tym r�k� w jednej kieszeni, zjawia si� w drugiej. W kieszeni zamkni�tej na zamek b�yskawiczny nie zjawia si� nigdy. Je�eli wsadzi� r�ce do obu kieszeni i reszt� odbiera� �okciem, pi�ciokopiejk�wka mo�e si� zjawi� w dowolnej cz�ci garderoby (ja, na przyk�ad, znalaz�em jaw bucie). Znikni�cie pi�tki z tacki na ladzie odbywa si� niepostrze�enie�� gubi si� ona natychmiast po�r�d innych miedziak�w i w momencie przechodzenia do kieszeni nie powoduje �adnego ruchu na tacce.

Mieli�my zatem do czynienia z tak zwan� pi�ciokopiejk�wka nierozmienn� w procesie jej funkcjonowania. Fakt nierozmienno�ci sam w sobie niezbyt mnie interesowa�. Wyobra�ni� moj� szokowa�a przede wszystkim mo�liwo�� przemieszczania si� cia�a materialnego poza przestrzeni�. Natomiast by�o dla mnie rzecz� niew�tpliw�, �e tajemnicze przej�cie pi�ciokopiejk�wki od sprzedawcy do nabywcy jest niczym innym, jak szczeg�lnym przypadkiem transportu zero, dobrze znanego mi�o�nikom literatury fantastycznonaukowej r�wnie� pod nazw�: hiperprzej�cie, regularny skok, fenomen Tarantogi� Zatem otwiera�y si� przede mn� fascynuj�ce perspektywy.

Nie mia�em przy sobie �adnych przyrz�d�w. Zwyk�y laboratoryjny termometr m�g�by tu by� bardzo przydatny, ale i jego nie mia�em. Musia�em ograniczy� si� do czysto wizualnych subiektywnych obserwacji. Rozpoczynaj�c ostatnie okr��enie placu, postawi�em sobie nast�puj�ce zadanie: �Po�o�y� pi�ciokopiejk�wk� obok tacki i stara� si� w miar� mo�no�ci przeszkodzi� sprzedawcy w zmieszaniu jej z innymi monetami przed wydaniem reszty; prze�ledzi� wizualnie proces przemieszczania si� pi�ciokopiejk�wki w przestrzeni, pr�buj�c r�wnocze�nie okre�li� przynajmniej jako�ciowo zmian� temperatury powietrza w pobli�u przypuszczalnej trajektorii ruchu�. Niestety, eksperyment zosta� przerwany na samym pocz�tku.

Kiedy zbli�y�em si� do ekspedientki Mani, czeka� tam ju� na mnie �w m�odziutki milicjant w stopniu sier�anta.

��No tak�� wym�wi� urz�dowym tonem. Spojrza�em na niego badawczo, przeczuwaj�c jak�� nieprzyjemno��.

��Poprosz� o dow�d, obywatelu�� rzek� salutuj�c, patrzy� przy tym gdzie� w bok.

��O co chodzi?�� spyta�em wyjmuj�c dow�d.

��Pi�ciokopiejk�wk� te� poprosz�.

Poda�em mu j� w milczeniu. Mania patrzy�a na mnie gniewnym wzrokiem. Milicjant obejrza� monet�, mrukn�� z zadowoleniem: �Aha�� i otworzy� dow�d. Studiowa� go, jak bibliofil studiuje rzadkie inkunabu�y. Zacz�o mnie nu�y� to czekanie. Doko�a nas gromadzi� si� t�um. Wymieniano najrozmaitsze uwagi na m�j temat.

��P�jdzie pan ze mn��� rzek� wreszcie milicjant.

Poszli�my. Przez ten czas w towarzysz�cym nam t�umie ukuto kilka wariant�w mojej nie�atwej biografii, jak te� sformu�owano wiele przyczyn, rozpoczynaj�cego si� na oczach wszystkich �ledztwa.

W komisariacie sier�ant wr�czy� pi�ciokopiejk�wk� oraz m�j dow�d dy�urnemu lejtnantowi, ten za� obejrza� monet� i wskaza� mi krzes�o. Usiad�em. Lejtnant rzuci� niedbale: �Prosz� odda� drobne� i r�wnie� zag��bi� si� w studiowaniu dowodu. Wytrz�sn��em z kieszeni miedziaki. �Przelicz, Kowalow��� powiedzia� lejtnant i od�o�ywszy dow�d spojrza� mi prosto w oczy.

��Du�o pan nakupi�?�� spyta�.

��Du�o.

��Prosz� odda� to wszystko.

Wy�o�y�em przed nim na st� cztery numery przedwczorajszej �Prawdy�, trzy numery miejscowej gazety �Rybak�, dwa numery �Litieraturnoj Gaziety�, osiem pude�ek zapa�ek, sze�� sztuk irysk�w oraz przecenion� szczoteczk� do czyszczenia prymusa.

��Niestety, wody nie mog� odda栗 powiedzia�em sucho.�� Pi�� szklanek z sokiem i cztery bez soku.

Zaczyna�em rozumie�, o co chodzi. Zrobi�o mi si� nies�ychanie g�upio i nieprzyjemnie na my�l, �e b�d� musia� si� t�umaczy�.

��Siedemdziesi�t cztery kopiejki, towarzyszu lejtnancie�� zameldowa� m�odziutki Kowalow.

Lejtnant kontemplowa� w zamy�leniu stos gazet i pude�ek z zapa�kami.

��Czy to zabawa, czy co� innego?�� zapyta�.

��Co� innego�� b�kn��em pos�pnie.

��To nieostro�no��. Nieostro�no��, obywatelu. Prosz� mi wszystko dok�adnie opowiedzie�.

Opowiedzia�em. Pod koniec zwr�ci�em si� do niego ze stanowcz� pro�b�, by nie uwa�a� mych poczyna� za pr�b� ciu�ania pieni�dzy na zaporo�ca. Uszy mi p�on�y. Lejtnant u�miechn�� si� ironicznie.

��A czemu� by nie?�� zapyta�.�� By�y ju� takie wypadki. Wzruszy�em ramionami.

��Zar�czam panu, �e taka my�l nie mog�aby mi przyj�� do g�owy� Co ja m�wiꠗ nie mog�aby� Ona rzeczywi�cie nie przysz�a mi do g�owy�

Lejtnant d�ugo milcza�. M�odziutki Kowalow wzi�� m�j dow�d i zacz�� go zn�w przegl�da�.

��Trudno nawet przypu�ci� co� podobnego��� t�umaczy�em si� zdetonowany. Zupe�nie wariacki pomys�� Zbiera� po kopiejce�Zn�w wzruszy�em ramionami. Ju� lepiej, jak to si� m�wi, i�� pod ko�ci�

���ebractwo r�wnie� zwalczamy�� rzek� z naciskiem lejtnant.

��No oczywi�cie, bardzo s�usznie� Nie rozumiem tylko, co ja tu��� Przy�apa�em si� na tym, �e zbyt cz�sto wzruszam ramionami, i przyrzek�em sobie w duchu wi�cej tego nie robi�.

Lejtnant zn�w niezno�nie d�ugo milcza�, ogl�daj�c pi�ciokopiejk�wk�.

��Trzeba sporz�dzi� protok󳠗 oznajmi� wreszcie.

Wzruszy�em ramionami.

��Prosz� bardzo, naturalnie� aczkolwiek��� Urwa�em nie wiedz�c, co dalej m�wi�.

Lejtnant patrzy� na mnie przez chwil�, czekaj�c na dalszy ci�g. Lecz ja zastanawia�em si� w�a�nie, pod jaki paragraf kodeksu karnego mo�na podci�gn�� moj� spraw�, wi�c w ko�cu przysun�� arkusz papieru i zacz�� pisa�.

Kowalow wr�ci� na sw�j posterunek. Lejtnant skrzypia� pi�rem, cz�sto i z g�o�nym stukiem macza� je w ka�amarzu. Siedzia�em, patrz�c bezmy�lnie na plakaty wisz�ce na �cianach i apatycznie rozmy�la�em o tym, �e gdyby na moim miejscu by�, na przyk�ad, �omonosow, to z�apa�by dow�d i wyskoczy�by przez okno. Bo o co w�a�ciwie chodzi? O to, by cz�owiek sam nie czu� si� winien. W takim aspekcie nie jestem winien. Jednak�e wina bywa, zdaje si�, obiektywna i subiektywna. I fakt pozostaje faktem: wszystkie te siedemdziesi�t cztery jednokopiejkowe miedziaki stanowi� z prawnego punktu widzenia rezultat malwersacji dokonanej za pomoc� �rodk�w technicznych, w kt�rym to charakterze wyst�puje nierozmienna pi�ciokopiejk�wka.

��Niech pan przeczyta i podpisze�� powiedzia� lejtnant.

Przeczyta�em. Z protoko�u wynika�o, �e ja, ni�ej podpisany A. I. Priwa�ow, wszed�szy niewiadomym mi sposobem w posiadanie obowi�zuj�cego modelu nierozmiennej pi�ciokopiejk�wki typu �GOST 718-62�, pope�ni�em nadu�ycie; �e ja, A. I. Priwa�ow, stwierdzam, i� czyni�em to wy��cznie w celach naukowego eksperymentu, a nie z ch�ci zysku; �e jestem got�w wyr�wna� straty, na jakie narazi�em skarb pa�stwa w wysoko�ci jednego rubla pi��dziesi�ciu pi�ciu kopiejek; �e, na koniec, zgodnie z uchwa�� So�owieckiej Rady Narodowej z dnia dwudziestego drugiego marca 1959 r., odda�em wspomniany model nierozmiennej pi�ciokopiejk�wki dy�urnemu lejtnantowi U. U. Siergijence i otrzyma�em w zamian pi�� kopiejek w monetach b�d�cych w obiegu na terytorium Zwi�zku Radzieckiego. Podpisa�em.

Lejtnant por�wna� m�j podpis z podpisem w dowodzie, jeszcze raz skrupulatnie przeliczy� miedziaki, zadzwoni� dok�d� w celu �cis�ego uzgodnienia ceny irysk�w oraz szczoteczki do prymusa, wypisa� pokwitowanie i wr�czy� mi je wraz z pi�cioma kopiejkami w monetach obiegowych. Zwracaj�c gazety, zapa�ki, cukierki i szczoteczk�, powiedzia�:

��A wod�, zgodnie z pa�skim zeznaniem, wypi� pan. W sumie nale�y si� osiemdziesi�t jeden kopiejek.

Zap�aci�em z gigantyczn� ulg�. Lejtnant zwr�ci� mi dow�d przejrzawszy go uwa�nie po raz nie wiadomo kt�ry.

��Mo�e pan odej�栗 powiedzia�.�� A na przysz�o�� prosz� by� ostro�niejszym. Pan na d�ugo w So�owcu?

��Jutro wyje�d�am.

��No wi�c niech pan b�dzie ostro�niejszy do jutra.

��Och, postaram siꠗ odrzek�em, chowaj�c dow�d. I pod wp�ywem nag�ego impulsu spyta�em zni�aj�c g�os:�� Prosz� mi powiedzie�, lejtnancie, czy pan nie czuje si� dziwnie w tym So�owcu?

Lejtnant przegl�da� ju� jakie� papiery.

��Jestem tu od dawna�� odpowiedzia� z roztargnieniem.�� Przyzwyczai�em si�.

Do p�nego wieczora stara�em si� by� nadzwyczaj ostro�ny. Wprost z komisariatu uda�em si� na ��komorze i natychmiast wlaz�em pod samoch�d. By�o piekielnie gor�co. Od zachodu nadci�ga�a gro�na czarna chmura. Gdy le�a�em pod samochodem pa�kaj�c si� oliw�, stara, kt�ra naraz zrobi�a si� strasznie s�odka i uprzejma, dwukrotnie bra�a mnie pod w�os, �ebym j� odwi�z� na �ys� G�r�. �Podobno, dobrodzieju, dla samochodu najlepiej, jak du�o je�dzi�� grucha�a skrzypi�cym basem, zagl�daj�c pod przedni zderzak.�� Jak stoi, to podobno si� psuje. Ja bym ci zap�aci�a, nie b�j siꅔ Nie chcia�o mi si� jecha� na �ys� G�r�. Po pierwsze, w ka�dej chwili mogli przyby� moi koledzy. Po drugie, babka w wersji gruchaj�cej by�a jeszcze bardziej antypatyczna ani�eli w k��tliwej. Poza tym, jak si� wyja�ni�o, do �ysej G�ry by�o dziewi��dziesi�t wiorst w jedn� stron�, a gdy spyta�em, czy droga jest dobra, babka oznajmi�a mi rado�nie, �ebym si� nie martwi�, droga jest g�adka, a w razie czego ona sama b�dzie wyci�ga� samoch�d. (�Nie zwa�aj, dobrodzieju, �e jestem stara, si� mam jeszcze du�o�). Po pierwszym nieudanym ataku wycofa�a si� chwilowo i posz�a do chaty. A wtedy wlaz� do mnie pod samoch�d kot Bazyli. Przez pewien czas obserwowa� z uwag� moje czynno�ci, a potem przem�wi� p�g�osem, lecz wyra�nie: ,,Nie radz� mmrau� nie radz�. Zjedz� pana��� i niezw�ocznie oddali� si� ko�ysz�c ogonem. Musia�em by� bardzo ostro�ny, tote� gdy babka powt�rnie przypu�ci�a szturm, za��da�em od niej pi��dziesi�t rubli, �eby raz sko�czy� z t� spraw�. Z punktu si� odczepi�a popatrzywszy na mnie z szacunkiem.

Za�atwi�em CP oraz OT, i niezwyk�� ostro�no�ci� pojecha�em na stacj� benzynow�, by zaopatrzy� si� w paliwo, zjad�em obiad w jad�odajni nr 11 i jeszcze raz zosta�em wylegitymowany przez czujnego Kowalowa. Dla spokoju sumienia spyta�em go, jaka jest droga na �ys� G�r�. M�odziutki sier�ant popatrzy� na mnie z wielk� nieufno�ci� i odpowiedzia�: �Droga? Co te� pan m�wi. Tam nie ma �adnej drogi�. Gdy wraca�em do domu, lun�� rz�sisty deszcz.

Stara wysz�a. Kot Bazyli gdzie� znikn��. W studni kto� �piewa� na dwa g�osy, co sprawia�o niesamowite wra�enie. Ulewa przesz�a niebawem w drobny dokuczliwy deszcz. Zrobi�o si� ciemno.

Uda�em si� do mego pokoju i zacz��em od eksperymentu z ksi��k�-kameleonem. Co� w niej jednak zastopowa�o. Mo�e ja pope�nia�em jaki� b��d, mo�e bru�dzi�a pogoda, do��, �e jak by�a, tak pozosta�a: �wiczeniami praktycznymi z zakresu sk�adni i interpunkcji� F. F. Ku�mina, cho�bym stawa� na g�owie. Niepodobna by�o czyta� takiej ksi��ki, spr�bowa�em wi�c szcz�cia z lustrem. Ale lustro odbija�o wszystko, co trzeba, i milcza�o. Wobec tego po�o�y�em si� na kanapie.

Z nudy i uko�ysany monotonnym szumem deszczu zacz��em ju� drzema�, gdy naraz zadzwoni� telefon. Wyszed�em do przedpokoju i podnios�em s�uchawk�.

��Halo�

W s�uchawce cisza i trzaski.

��Halo�� dmuchn��em w membran�.�� Prosz� nacisn�� guzik. Nie by�o odpowiedzi.

��Prosz� postuka� w aparat�� doradzi�em. S�uchawka milcza�a. Dmuchn��em jeszcze raz i potrz�sn��em sznurem.�� Prosz� zadzwoni� z innego automatu.

W�wczas kto� spyta� gburowato:

��Czy to Aleksander?

��Tak.�� By�em zdumiony.

��To dlaczego nie odpowiadasz?

��Odpowiadam przecie�. A kto m�wi?

��Piotrowski. B�d� tak dobry, id� do solami i powiedz majstrowi, �eby do mnie zadzwoni�.

��Jakiemu majstrowi?

��No, kt�ry tam dzi� u ciebie pracuje?

��Nie wiem�

��Jak to, nie wiesz? Czy to Aleksander?

��Prosz� pana�� powiedzia�em.�� Z jakim numerem pan si� ��czy�?

��Siedemdziesi�t dwa� Czy to numer siedemdziesi�t dwa?

Nie mia�em poj�cia.

��Widocznie nie�� odpowiedzia�em.

��To czemu pan m�wi, �e Aleksander przy telefonie?

��Bo ja rzeczywi�cie mam na imi� Aleksander!

��Tfu!� Czy to kombinat?

��Nie. Muzeum.

��A� Bardzo przepraszam. To znaczy, �e pan nie mo�e poprosi� majstra�

Od�o�y�em s�uchawk�. Sta�em jeszcze chwil�, rozgl�daj�c si� po przedpokoju. By�o tu pi�cioro drzwi�� do mego pokoju, na podw�rze, do pokoju babki, do ubikacji i pi�te, obite blach�, z olbrzymi� wisz�c� k�od�. Nudno, pomy�la�em. Samotnie. I �ar�wka m�tna, zakurzona� Pow��cz�c nogami wr�ci�em do mego pokoju i stan��em w progu jak wryty.

Kanapy nie by�o.

Reszta znajdowa�a si� na swoim miejscu�� st�, piec, lustro, wieszak, taboret. I na parapecie ksi��ka dok�adnie tam, gdzie j� po�o�y�em. Ale na pod�odze, gdzie przedtem sta�a kanapa, pozosta� tylko bardzo zakurzony i za�miecony prostok�t. Potem zobaczy�em po�ciel starannie u�o�on� pod wieszakiem.

��Przed chwil� by�a tu kanapa�� odezwa�em si� g�o�no.�� Le�a�em na niej.

W domu zasz�a jaka� zmiana. Pok�j nape�ni� si� niewyra�nym szmerem. Kto� rozmawia�, s�ycha� by�o muzyk�, czyj� �miech, kaszel, szuranie nogami. Mglisty cie� przes�oni� na mgnienie �wiat�o lampy, g�o�no skrzypn�a pod�oga. W powietrzu rozesz�a si� nagle wo� apteczna, na twarzy poczu�em ch�odny powiew. Cofn��em si�. Jednocze�nie kto� g�o�no i energicznie zapuka� do drzwi wej�ciowych. Szmery natychmiast ucich�y. Ogl�daj�c si� na to miejsce, gdzie niedawno sta�a kanapa, wyszed�em ponownie do sieni i otworzy�em drzwi.

Przede mn� na drobnym deszczu sta� niewysoki elegancki m�czyzna w kr�tkim, idealnie czystym kremowym p�aszczu z podniesionym ko�nierzem. Zdj�� kapelusz i przem�wi� z godno�ci�:

��Najmocniej przepraszam, Aleksandrze Iwanowiczu. Czy m�g�by pan po�wi�ci� mi pi�� minut?

��Oczywi�cie�� powiedzia�em nieco stropiony.�� Prosz� wej�� Widzia�em tego m�czyzn� po raz pierwszy w �yciu i nawet przebieg�o mi przez my�l, czy nie jest to kto� zwi�zany z miejscow� milicj�. Nieznajomy wszed� do przedpokoju i zrobi� ruch, jakby chcia� skierowa� si� wprost do mego pokoju. Zast�pi�em mu drog�. Nie wiem, dlaczego to uczyni�em, pewnie chcia�em unikn�� pyta� co do kurzu i �mieci na pod�odze.

��Przepraszam�� wyb�ka�em�� mo�e tutaj� u mnie straszny ba�agan. I nie ma na czym usi���

Nieznajomy raptownie podni�s� g�ow�.

��Nie ma?�� powiedzia� cicho.�� A kanapa?

D�ug� chwil� patrzyli�my sobie w oczy bez s�owa.

��Hm-m� Kanapa� no c󿅠� m�wi�em szeptem sam sobie z tego nie zdaj�c sprawy.

Nieznajomy spu�ci� powieki.

��Ach, wi�c tak?�� rzek� powoli.�� Rozumiem. Szkoda. Wobec tego przepraszam�

Sk�oni� si� uprzejmie, w�o�y� kapelusz i energicznym krokiem skierowa� si� do ubikacji.

��Dok�d pan idzie?�� zawo�a�em.�� Nie t�dy!

Nieznajomy mrukn��, nie odwracaj�c g�owy: �Ach, to oboj�tne� i znikn�� za drzwiami. Machinalnie zapali�em mu �wiat�o, przez chwil� sta�em nas�uchuj�c, a potem jednym szarpni�ciem otworzy�em drzwi. W ubikacji nie by�o nikogo. Wyj��em papierosa i zapali�em. Kanapa�� my�la�em.�� Jak� rol� mo�e tu odgrywa� kanapa? Nigdy nie s�ysza�em �adnych bajek o kanapach. By� lataj�cy dywan. Stoliczku, nakryj si�. Czapka-niewidka, siedmiomilowe buty, g�le-samograje. By�o czarodziejskie zwierciad�o. Ale czarodziejskiej kanapy nie by�o. Na kanapach siedzi si� albo le�y, kanapa to co� solidnego i ca�kowicie banalnego� Jaka� fantazja mog�aby z niej czerpa� natchnienie?�

Wr�ciwszy do pokoju od razu spostrzeg�em Ma�ego Cz�owieczka. Siedzia� na piecu pod sufitem, skurczony w bardzo niewygodnej pozie. Mia� pomarszczon� zaro�ni�t� twarz i szare w�ochate uszy.

��Witam pana�� powiedzia�em znu�onym tonem.

Ma�y Cz�owieczek z grymasem b�lu skrzywi� w�skie wargi.

��Dobry wiecz�r. Zechce pan wybaczy�, sam nie wiem, jak mnie tu zanios�o� Ja w sprawie kanapy.

��W sprawie kanapy pan si� sp�ni��� wyja�ni�em, siadaj�c przy stole.

��Widzꠗ szepn�� Cz�owieczek i poruszy� si� niezdarnie. Posypa�o si� wapno.

Pali�em, przygl�daj�c mu si� w zadumie. Ma�y Cz�owieczek z zak�opotaniem spogl�da� w d�.

��Pom�c panu?�� uczyni�em ruch w jego kierunku.

��Nie, dzi�kujꠗ powiedzia� zbola�ym g�osem.�� Wol� sam�

Uwalany kred� podczo�ga� si� na brzeg pieca, odbi� si� niezgrabnie i da� nura g�ow� w d�. Serce mi podskoczy�o w piersi, ale on zawis� w powietrzu i zacz�� powoli opada� kurczowo rozcapierzywszy r�ce i nogi. Wygl�da�o to niezbyt estetycznie, ale za to zabawnie. Wyl�dowa� na czworakach, zaraz jednak wsta�, ocieraj�c r�kawem mokr� twarz.

��Jestem ju� stary niedo��ga�� rzek� ochryple.�� Sto lat temu albo, na przyk�ad, w czasach Gonzasta odebraliby mi dyplom za taki skok, niech mi pan wierzy, Aleksandrze Iwanowiczu.

��A co pan studiowa�?�� spyta�em, zapalaj�c drugiego papierosa. Nie zwr�ci� uwagi na moje s�owa. Siad� na taborecie naprzeciwko mnie i ci�gn�� dalej z gorycz�:

��Dawniej umia�em lewitowa� jak Zeks. A teraz, za przeproszeniem, nie umiem nawet wyt�pi� tej sier�ci na uszach. To takie niechlujne� Ale co pocz��, jak si� nie ma talentu? Tyle pokus doko�a, najrozmaitsze stopnie, tytu�y, a talentu brak! Bardzo wielu spo�r�d nas tak kud�acieje na staro��. Oczywi�cie, nie dotyczy to geniusz�w. Giarr Giacomo, Christobal Junta, Giuseppe Balsamo albo towarzysz Fiodor Simeonowicz Kiwrin� Ani �ladu ow�osienia!�� Popatrzy� na mnie triumfuj�co.

��Ani �ladu! Sk�ra g�adka, �wietna prezencja, dystynkcja�

��Przepraszam�� wtr�ci�em.�� Powiedzia� pan�� Giuseppe Balsamo � To przecie� hrabia Cagliostro! A wed�ug To�stoja hrabia by� trusty i robi� bardzo niemi�e wra�enie�

Ma�y Cz�owieczek spojrza� na mnie z politowaniem i u�miechn�� si� wyrozumiale.

��Pan jest po prostu �le poinformowany, Aleksandrze Iwanowiczu. Hrabia Cagliostro to co� zupe�nie innego ni� wielki Balsamo. To� jakby tu panu wyt�umaczy� Niezbyt udana jego kopia. Balsamo powieli� si� za m�odu. By� nies�ychanie, nies�ychanie utalentowany, no ale, wie pan, jak to si� robi w m�odo�ci� Byle pr�dzej, na �apu capu, jako� si� uda� T-tak� Niech pan nigdy nie m�wi, �e Balsamo i Cagliostro to ta sama osoba. Mo�e z tego wyj�� gafa.

Zrobi�o mi si� g�upio.

��Rzeczywi�cie�� przyzna�em.�� To prawda, �e nie jestem specjalist�. Jednak�e� Prosz� mi darowa� niedyskretne pytanie, ale jaki zwi�zek ma z tym kanapa? Komu ona jest potrzebna?

Ma�y Cz�owieczek drgn��.

��Niewybaczalne zarozumialstwo z mojej strony�� powiedzia� g�o�no i wsta�.�� Pope�ni�em b��d i got�w jestem szczerze przyzna� si� do niego. Skoro tacy mocarze� A tu naraz jakie� bezczelne p�otki.�� Zacz�� si� k�ania�, przyciskaj�c do serca blade �apki.�� Najmocniej przepraszam, Aleksandrze Iwanowiczu, za tyle k�opotu� Jeszcze raz gor�co przepraszam i ju� mnie nie ma.�� Zbli�y� si� do pieca i boja�liwie popatrzy� w g�r�.�� Zestarza�em si�, Aleksandrze Iwanowiczu�� westchn�� ci�ko.�� Bardzo si� zestarza�em�

��A mo�e by�oby panu wygodniej� przez� hm-m-m� Niedawno by� tu pewien go�� i u�y� tej drogi.

��Ho�� ho, �askawco, to przecie� by� Christobal Junta! C� to dla niego przes�czy� si� z dziesi�� mil przez kanalizacjꅠ� Ma�y Cz�owieczek �a�o�nie machn�� r�ka.�� My prostszym sposobem� Kanap� wzi�� ze sob� czy transgresowa�?

��N-nie wiem�� odpowiedzia�em.�� Ca�a rzecz w tym, �e on te� si� sp�ni�.

Ma�y Cz�owieczek skuba� w os�upieniu sier�� na prawym uchu.

��Sp�ni� si�? On? Nie do wiary� Zreszt�, nie nam o tym s�dzi�! Do widzenia, Aleksandrze Iwanowiczu, prosz� mi wspania�omy�lnie wybaczy�.

Przeszed� z widocznym wysi�kiem przez �cian� i znikn��. Rzuci�em niedopa�ek na kup� �mieci na pod�odze. A to ci kanapa! Blednie przy niej gadaj�cy kot. To co� znacznie powa�niejszego, jaki� dramat. Mo�e nawet dramat idei. Chyba przyjd� jeszcze dalsi sp�nieni go�cie. Na pewno przyjd�. Popatrzy�em na �mieci. Gdzie to ja widzia�em miot��?

Miot�a sta�a obok st�gwi pod telefonem. Zacz��em zmiata� kurz i �mieci, wtem jaki� ci�ki przedmiot zaczepi� o miot�� i poturla� si� na �rodek pokoju. Przyjrza�em mu si�. By� to b�yszcz�cy pod�u�ny wa�eczek wielko�ci wskazuj�cego palca. Tr�ci�em go miot��. Wa�eczek zako�ysa� si�, us�ysza�em suchy trzask i w pokoju rozszed� si� zapach ozonu. Rzuci�em miot�� i podnios�em wa�eczek. By� g�adki, pi�knie wypolerowany i wydawa� si� ciep�y. Postuka�em we� paznokciem, a wtedy zn�w rozleg� si� trzask. Obr�ci�em go, chc�c obejrze� od czo�a, i poczu�em r�wnocze�nie, �e pod�oga umyka mi spod n�g. Pok�j wywin�� koz�a. Bole�nie wyr�n��em o co� pi�tami, potem ramieniem i g�ow�, wypu�ci�em z r�k wa�eczek i upad�em. Dozna�em silnego wstrz�su i nie od razu uprzytomni�em sobie, �e le�� w w�skiej szczelinie mi�dzy piecem a �cian�. Podnios�em oczy i ze zdumieniem spostrzeg�em rozhu�tan� lamp� nad moj� g�ow�, a obok na suficie rowkowane �lady moich podeszew. St�kaj�c, wygramoli�em si� ze szczeliny i obejrza�em podeszwy. By�y bia�e od kredy.

���adna historia!�� powiedzia�em na g�os.�� �eby si� tylko nie przes�czy� przez kanalizacj�!

Poszuka�em wzrokiem wa�eczka. Sta� sztorcem, opieraj�c si� samym brze�kiem o pod�og�, w pozycji wykluczaj�cej jak�kolwiek mo�liwo�� r�wnowagi. Zbli�y�em si� ostro�nie i przykucn��em obok niego. Wa�eczek ko�ysa� si� i potrzaskiwa� cichutko. Przygl�da�em mu si� d�ugo, wyci�gaj�c szyj�, a potem dmuchn��em. Wa�eczek zachwia� si� mocniej, przechyli� si�, r�wnocze�nie za moimi plecami rozleg� si� ochryp�y klekot i wion�� strumie� powietrza. Obejrza�em si� i siad�em na pod�odze. Na piecu starannie sk�ada� skrzyd�a olbrzymi s�p z go�� szyj� i z�owieszczo zakrzywionym dziobem.

��Moje uszanowanie�� powiedzia�em. By�em pewny, �e jest to ptak m�wi�cy.

S�p przekrzywi� g�ow�, popatrzy� na mnie jednym okiem i od razu zrobi� si� podobny do kury. Pomacha�em mu r�k�. Otworzy� co prawda dzi�b, ale nie przem�wi�. Podni�s� skrzyd�o i k�api�c dziobem zacz�� iska� pi�ra na boku. Wa�eczek ci�gle ko�ysa� si� i potrzaskiwa�. S�p przesta� si� iska�, wyci�gn�� szyj� i przes�oni� oczy ��t� b�on�. Staraj�c si� nie odwraca� do niego ty�em, sko�czy�em sprz�tanie i wyrzuci�em �mieci w mokr� ciemno�� podw�rza. Potem wr�ci�em do pokoju.

S�p spa�, powietrze pachnia�o ozonem. Spojrza�em na zegarek�� by�o dwadzie�cia po dwunastej. Sta�em chwil� nad wa�eczkiem, rozmy�laj�c o prawie zachowania energii i zarazem materii. W�tpliwe, aby s�py materializowa�y si� z niczego. Je�eli dany s�p zjawi� si� w So�owcu, to znaczy, �e jaki� s�p (niekoniecznie dany) znikn�� na Kaukazie czy gdzie indziej, gdzie ptaki te zamieszkuj�. Obliczy�em w pami�ci energi� przeniesienia i z l�kiem popatrzy�em na wa�eczek. Lepiej go nie dotyka�. Lepiej nakry� czymkolwiek i niech sobie stoi. Przynios�em z przedpokoju czerpak, wycelowa�em dok�adnie i, wstrzymuj�c oddech, nakry�em wa�eczek. Wreszcie usiad�em na taborecie, zapali�em papierosa i z zaciekawieniem czeka�em na dalszy ci�g wypadk�w. S�p g�o�no sapa�. W �wietle lampy pi�ra jego mieni�y si� odblaskiem miedzi, olbrzymie szpony wpija�y si� w tynk. Bi�a od niego coraz silniejsza wo� zgnilizny.

��Niepotrzebnie pan to zrobi�, Aleksandrze Iwanowiczu�� odezwa� si� m�ski g�os o przyjemnym brzmieniu.

��Co mianowicie?�� spyta�em ogl�daj�c si� na lustro.

��Mam na my�li umklajder�

To nie lustro m�wi�o. M�wi� kto� inny.

��Nie rozumiem, o co chodzi�� odmrukn��em. W pokoju nie by�o nikogo i to mnie irytowa�o.

��O umklajder�� wyja�ni� g�os.�� Zupe�nie niepotrzebnie nakry� go pan tym metalowym czerpakiem. Z umklajderem czy�� jak wy to nazywacie�� z pa�eczk� magiczn� trzeba si� obchodzi� nadzwyczaj ostro�nie.

��Dlatego w�a�nie j� nakry�em� Ale mo�e zechce pan wej��, bo w ten spos�b rozmowa jest ogromnie utrudniona.

��Dzi�kuj� panu�� odpowiedzia� g�os.

Tu� przede mn� zmaterializowa� si� powoli blady, bardzo dystyngowany m�czyzna w �wietnie skrojonym szarym garniturze. Sk�oniwszy lekko g�ow�, zapyta� z kurtuazj�, �wiadcz�c� o nienagannych manierach:

��Mam nadziej�, �e nie zak��ci�em zbytnio pa�skiego spokoju?

��Ale� bynajmniej�� odrzek�em wstaj�c.�� Prosz� bardzo, niech pan siada i czuje si� jak w swoim domu. Mo�e herbaty?

��Dzi�kujꠗ nieznajomy usiad� naprzeciwko mnie, eleganckim gestem podci�gaj�c nogawki spodni.�� Bardzo �a�uj�, ale przed chwil� sko�czy�em kolacj�.

Umilk� i z mi�ym u�miechem patrzy� mi w oczy. Ja r�wnie� si� u�miecha�em.

��Pan zapewne w sprawie kanapy�� przerwa�em wreszcie milczenie.�� Nie ma jej, niestety. Bardzo mi przykro, ale nawet nie wiem� Nieznajomy zatrzepota� r�kami.

��Ach, to niewa�ne�� powiedzia�.�� Tyle ha�asu z powodu jakiej�, daruje pan, bzdury, w kt�r� nikt przecie� naprawd� nie wierzy� Niech�e pan sam os�dzi, Aleksandrze Iwanowiczu, robi� intrygi, urz�dza� skandaliczn� pogo� jak w z�ym filmie, niepokoi� ludzi z powodu mitycznej, tak, tak, nie zawaham si� u�y� tego s�owa�� mitycznej Bia�ej Tezy.,. Ka�dy trze�wo my�l�cy cz�owiek uwa�a kanap� za uniwersalny translator, nieco przyci�ki, ale bardzo solidny i niezawodny w pracy. I tym �mieszniej wygl�daj� starzy ignoranci, gl�dz�cy o Bia�ej Tezie� Nie, nawet wspomina� nie warto o tej kanapie.

��Dostosuj� si� do pa�skiego �yczenia�� powiedzia�em najuprzejmiejszym tonem, na jaki by�o mnie sta�.�� Porozmawiajmy zatem o czym innym.

��Zabobony� Przes�dy��� m�wi� nieznajomy z roztargnieniem.�� Lenistwo umys�owe i zawi��, w�ochata zawi�慠� Urwa� nagle.�� Pan wybaczy, Aleksandrze Iwanowiczu, o�miel� si� jednak prosi� pana o usuni�cie tego czerpaka. Niestety, �elazo jest praktycznie nieprzezroczyste dla hiperpola, a wzrost napi�cia hiperpola w ma�ej zamkni�tej przestrzeni� Podnios�em r�ce.

��Ale� wszystko, czego pan sobie �yczy! Prosz�, niech pan zabierze czerpak� I nawet ten� hm� mm� t� pa�eczk� magiczn���� Umilk�em, spostrzeg�szy z najwy�szym zdumieniem, �e czerpaka ju� nie ma. Wa�eczek sta� w ka�u�y cieczy przypominaj�cej zabarwion� rt��. Ciecz szybko wyparowywa�a.

��Tak b�dzie lepiej, zapewniam pana�� rzek� nieznajomy.�� A co do pa�skiej wspania�omy�lnej propozycji, to, niestety, nie mog� zabra� umklajdera. To ju� zagadnienie moralno�ci i etyki, zagadnienie honoru, je�li kto woli� Tradycje s� tak silne! Pozwol� sobie da� panu radꠗ prosz� nie dotyka� wi�cej umklajdera. Widz�, �e pan si� skaleczy�, poza tym ten s�p� Pan chyba czuje� hm� troch� tu pachnie�

��Tak�� przytakn��em skwapliwie.�� Ohydny smr�d. Jak w klatce z ma�pami.

Popatrzyli�my na s�pa. Drzema� nastroszony.

��Sztuka w�adania umklajderem�� ci�gn�� nieznajomy�� jest bardzo skomplikowana i subtelna. Ale w �adnym razie nie powinien pan z tego powodu martwi� si� lub czyni� sobie wyrzut�w. Kurs w�adania umklajderem trwa osiem semestr�w i wymaga gruntownej znajomo�ci alchemii kwantowej. Pan jako programista na pewno nie mia�by specjalnych trudno�ci w opanowaniu umklajdera poziomu elektron�w, tak zwanego UEU-17� Jednak umklajder kwantowy� hiperbola� wcielenia translacyjne� uog�lnione prawo �omonosowa-Lavoisiera��� Roz�o�y� ze skruch� r�ce.

��Ale� o czym tu m�wi�!�� wtr�ci�em po�piesznie.�� Ja przecie� nie pretenduj� To jasne, �e absolutnie nie jestem przygotowany.

Tu si� zreflektowa�em i zaproponowa�em mu papierosa.

��Dzi�kujꠗ powiedzia� nieznajomy.�� Nie pal� ku memu wielkiemu �alowi.

W�wczas, staraj�c si� to zrobi� jak najuprzejmiej, zapyta�em, a raczej poinformowa�em si�:

��Czy m�g�bym si� dowiedzie�, czemu zawdzi�czam przyjemno�� pa�skiej wizyty?

Nieznajomy spu�ci� oczy.

��Nie chcia�bym wyda� si� panu niedyskretnym, musz� jednak, niestety, przyzna� si�, �e by�em w tym pokoju ju� od d�u�szego czasu. Wola�bym nie wymienia� nazwisk, ale nawet dla pana, Aleksandrze Iwanowiczu, cz�owieka zupe�nie nie zwi�zanego z t� spraw�, , nie jest tajemnic�, i� wok� kanapy powsta�a jaka� niezdrowa sensa�� � cja, nabrzmiewa skandal, atmosfera staje si� coraz gor�tsza, napi�cie ro�nie. W takiej sytuacji nieuniknione s� b��dy, nadzwyczaj niepo��dane przypadki� Przyk�ad�w nie trzeba szuka� daleko. Kto��� powtarzam, wola�bym nie wymienia� nazwisk, tym bardziej �e jest to kolega godzien najwy�szego szacunku, a m�wi�c o szacunku mam na my�li nie tylko maniery, lecz r�wnie� wielki talent i ofiarno�栗 ot� wspomniany kto� gubi tu w nerwowym po�piechu umklajder, ten za� staje si� osi� wypadk�w, w kt�re wci�gni�ty zostaje cz�owiek, nie maj�cy z nimi nic wsp�lnego��� Sk�oni� si� lekko w moj� stron�.�� W takich razach niezb�dne jest dzia�anie niejako neutralizuj�ce szkodliwe wp�ywy��� Popatrzy� znacz�co na �lady but�w na suficie. Potem u�miechn�� si� do mnie.�� Nie chcia�bym jednak wygl�da� w pa�skich oczach na abstrakcyjnego altruist�. Wszystkie te wypadki, rzecz jasna, interesuj� mnie bardzo i jako specjalist�, i jako administratora� Nie zamierzam zreszt� przeszkadza� panu d�u�ej, a poniewa� otrzyma�em pa�skie zapewnienie, i� poniecha pan eksperyment�w z umklajderem, odejd� spokojny. Pozwoli pan, �e si� po�egnam. Wsta�.

��Ale� sk�d!�� zawo�a�em.�� Niech pan nie odchodzi! Tak przyjemnie si� z panem gaw�dzi, chcia�bym panu zada� jeszcze tysi�ce pyta�!�

��Doceniam w pe�ni pa�sk� delikatno��, Aleksandrze Iwanowiczu, ale pan jest zm�czony i powinien odpocz��

��Ani troch�!�� zaprotestowa�em gor�co.�� Wr�cz przeciwnie!

��Aleksandrze Iwanowiczu�� rzek� nieznajomy z mi�ym u�miechem, patrz�c mi przeci�gle w oczy.�� Pan jest naprawd� zm�czony. I naprawd� chce pan odpocz��.

Poczu�em nagle ogromn� senno��. Oczy mi si� klei�y. Nie chcia�o mi si� rozmawia�. Nic mi si� nie chcia�o. Strasznie chcia�o mi si� spa�.

��By�o mi niezmiernie mi�o pozna� pana�� rzek� nieznajomy p�g�osem.

Widzia�em, jak zacz�� bledn�c coraz bardziej i z wolna rozp�yn�� si� w powietrzu, zostawiaj�c po sobie lekki zapach dobrej wody kolo�skiej. Rozes�a�em byle jak materac na pod�odze, wtuli�em twarz w poduszk� i natychmiast zasn��em.

Obudzi� mnie trzepot skrzyde� i nieprzyjemne klekotanie. W pokoju panowa� dziwny b��kitnawy p�mrok. S�p wierci� si� na piecu, wrzeszcza� obrzydliwie i wali� skrzyd�ami w sufit. Usiad�em patrz�c, co si� dzieje. Po�rodku pokoju fruwa� w powietrzu pot�ny dryblas w spodniach treningowych i pasiastej koszulce wyrzuconej na wierzch. Szybowa� nad wa�eczkiem i nie dotykaj�c go, wykonywa� jednostajne ruchy wielkimi ko�cistymi �apskami.

��Co to ma znaczy�?�� spyta�em.

Dryblas �ypn�� na mnie spod ramienia i odwr�ci� g�ow�.

��Nie s�ysz� odpowiedzi�� powt�rzy�em ze z�o�ci�. Wci�� jeszcze by�em okropnie senny.

��Cicho b�d�, �miertelniku�� zachrypia� dryblas. Sko�czy� swoje passy i podni�s� wa�eczek. G�os jego wyda� mi si� dziwnie znajomy.

��Ej�e, przyjacielu!�� powiedzia�em z nut� pogr�ki.�� Po�� t� zabawk�, sk�d j� wzi��e�, i zje�d�aj st�d.

Dryblas patrzy� na mnie, wysun�wszy doln� szcz�k�. Odrzuci�em prze�cierad�o i wsta�em.

��Po�� umklajder, s�yszysz?!�� zawo�a�em.

Dryblas wyl�dowa� na pod�odze i wpar�szy si� w ni� nogami przyj�� pozycj� pionow�. W pokoju zrobi�o si� znacznie widniej, cho� lampka si� nie pali�a.

��Dziecinko�� powiedzia��� noc jest od spania. Lepiej po�� si� sam.

Facet by� najwyra�niej nastawiony bojowo. Ja zreszt� te�.

��Mo�e wyjdziemy na dw�r?�� zaproponowa�em rzeczowo, podci�gaj�c gatki.

Kto� nagle wyrecytowa� z ekspresj�:

���Kieruj�c swe my�li ku wy�szemu

Ja, wolny od ��dz i samolubstwa,

uleczony z wewn�trznej gor�czki,

przyst�p do walki, Ard�uno!�

Drgn��em. Dryblas r�wnie� drgn��.

��Bhagawad-Gital�� rzek� g�os.�� Pie�� trzecia, wers trzydziesty.

��To lustro�� wyja�ni�em machinalnie.

��Wiem o tym�� warkn�� dryblas.

��Po�� umklajder�� za��da�em.

��Czego wrzeszczysz jak chory s�o�? Tw�j umklajder, czy co?

��A mo�e tw�j?

��Owszem, m�j.

I tu mnie ol�ni�o:

��Wi�c to ty zabra�e� kanap�?

��Nie pchaj nosa w nie swoje sprawy�� odburkn��.

��Oddaj kanap�. Dosta�em j� za pokwitowaniem.

��Id� do diab�a!�� rzek� dryblas, rozgl�daj�c si�.

Wtem zjawi�o si� w pokoju jeszcze dw�ch m�czyzn, Chudy i Gruby, obaj w pasiastych pi�amach, wygl�daj�cy na wi�ni�w z Sing-Sing.

��Korniejew!�� rykn�� Gruby.�� Wi�c to pan ukrad� kanap�?! Co za skandal!

��A id�cie wszyscy��� warkn�� dryblas.

��Ordynus!�� krzycza� Gruby.�� Powinno si� pana wyrzuci�! Z�o�� na pana raport!

��A niech pan sk�ada�� rzek� ponuro Korniejew.�� Niech pan robi, co si� panu �ywnie podoba.

��Jak pan �mie odzywa� si� do mnie takim tonem? Smarkacz! Impertynent! Zapomnia� pan zabra� umklajder. Ten m�ody cz�owiek m�g� przez to ucierpie�!

��Ju� ucierpia�em�� wtr�ci�em.�� Kanapy nie ma, �pi� na ziemi jak pies, noc w noc rozmowy� Ten �mierdz�cy s�p� Gruby niezw�ocznie odwr�ci� si� w moj� stron�.

��Nies�ychane naruszenie dyscypliny�� o�wiadczy�.�� Powinien pan z�o�y� skarg� Czy panu nie wstyd? Ostatnie s�owa by�y skierowane do Korniejewa.

Korniejew z ponur� min� wpycha� umklajder pomi�dzy szcz�k� a policzek. Chudy spyta� cicho z gro�b� w g�osie:

��Pan zabra� Tez�, Korniejew?

Dryblas u�miechn�� si� pogardliwie.

��Nie ma tam �adnej Tezy�� powiedzia�.�� Po co to zawracanie g�owy? Nie chcecie, �eby�my kradli kanap�, dajcie nam inny translator�

Czyta� pan zarz�dzenie o nietykalno�ci przedmiot�w znajduj�cych si� w magazynie muzealnym?�� spyta� Chudy tym samym gro�nym tonem.

Korniejew wsadzi� r�ce do kieszeni i patrzy� w sufit.

��Czy pan zna uchwa�� Rady Naukowej?

��Ja wiem tylko, towarzyszu Diomin, �e poniedzia�ek zaczyna si� w sobotꠗ odpar� Korniejew.

��Niech pan da spok�j z t� demagogi��� powiedzia� Chudy.�� Prosz� natychmiast zwr�ci� kanap� i wi�cej si� tu nie pokazywa�.

��Nie zwr�c� kanapy. Jak zako�czymy eksperyment, wtedy j� oddamy.

Gruby urz�dzi� skandaliczn� scen�. �Samowola!��� wydziera� si�.�� �Chuliga�stwo!�� Zdenerwowany s�p zn�w zacz�� skrzecze�. Korniejew, nie wyjmuj�c r�k z kieszeni, odwr�ci� si� i wszed� w �cian�. Grubas pod��y� za nim krzycz�c: �O, nie, pan musi zwr�ci� kanap�!�. Chudy powiedzia� do mnie:

��To nieporozumienie. Dopilnujemy, �eby co� takiego si� nie powt�rzy�o.

Skin�� mi g�ow� i te� skierowa� si� ku �cianie.

��Niech pan zaczeka!�� zawo�a�em.�� S�p! Prosz� zabra� s�pa! Razem z zapachem!

Chudy, stoj�c ju� do po�owy w �cianie, obejrza� si� i kiwn�� na s�pa palcem. Ptaszysko z �opotem sfrun�o z pieca i wpe�z�o mu pod paznokie�. Chudy znikn��. B��kitna po�wiata z wolna przygasa�a, zrobi�o si� ciemno, w okno zn�w zab�bni� deszcz. Zapali�em �wiat�o i popatrzy�em na pok�j. Nic si� w nim nie zmieni�o, tylko na piecu zia�y g��bokie bruzdy wyorane szponami s�pa, a na suficie niewiarygodnie i g�upio ciemnia�y ��obkowane �lady moich podeszew.

��Przezroczyste mas�o znajduj�ce si� w krowie�� wyg�osi�o z idiotycznym patosem lustro�� nie s�u�y jej od�ywianiu, natomiast po przetworzeniu w odpowiedni spos�b staje si� najwarto�ciowszym pokarmem.

Zgasi�em �wiat�o i po�o�y�em si�. Na pod�odze by�o twardo, ci�gn�o ch�odem. Dostanie mi si� jutro od starej�� pomy�la�em.

Rano okaza�o si�, �e kanapa stoi na swoim miejscu. Nie by�em tym zdziwiony. Pomy�la�em tylko, �e stara b�d� co b�d� dopi�a swego�� kanapa stoi w jednym k�cie, ja za� le�� w drugim. Sprz�taj�c po�ciel i wykonuj�c gimnastyk� porann�, rozmy�la�em o tym, �e chyba istnieje jaka� granica, do kt�rej cz�owiek zdolny jest si� dziwi�. Ja widocznie by�em ju� daleko poza t� granic�. Odczuwa�em nawet niejakie znu�enie. Pr�bowa�em wyobrazi� sobie co� takiego, co mog�oby mnie w obecnej sytuacji zaszokowa�, lecz zabrak�o mi fantazji. Bardzo mi to by�o nie w smak, gdy� nie cierpi� ludzi pozbawionych zdolno�ci dziwienia si�. Co prawda daleki by�em od filozofii �te� mi wielkie dziwy�, stan m�j przypomina� raczej stan Alicji w Krainie Czar�w�� �y�em jak we �nie, przyjmowa�em i got�w by�em przyj�� ka�d� dziwno�� za co� obowi�zuj�cego, wymagaj�cego g��bszej reakcji ani�eli zwyk�e rozdziawianie g�by i mruganie oczami.

Nie sko�czy�em jeszcze gimnastyki, gdy w przedpokoju trzasn�y drzwi, us�ysza�em szuranie i stuk obcas�w, kto� zakas�a�, co� upad�o z �oskotem, czyj� w�adczy g�os zawo�a�: �Towarzyszko Horynycz!� Stara si� nie odezwa�a i w przedpokoju zacz�to rozmawia�: �Co to za drzwi?� Aha, rozumiem. A te?��� �T�dy wchodzi si� do muzeum�.�� �A tu? C� to, zamkni�te na cztery spusty���� �To bardzo przezorna kobieta, Janusie Poliektowiczu. Tu jest telefon�.�� �A gdzie ta s�ynna kanapa? W muzeum?��� ,,Nie, gdzie� tu musi by� magazyn zapasowy�.

��Tutaj�� powiedzia� znajomy ponury g�os.

Drzwi do mego pokoju otworzy�y si� szeroko i na progu ukaza� si� wysoki starszy pan o wspania�ych �nie�nobia�ych w�osach, czarnych brwiach, czarnych w�sach i r�wnie czarnych, g��boko osadzonych oczach. Ujrzawszy mnie (sta�em w samych tylko spodenkach, z r�kami wyrzuconymi w bok, w rozkroku na szeroko�� ramion) zatrzyma� si� i wym�wi� d�wi�cznym g�osem:

��Tak.

Za nim z prawej i z lewej strony zagl�da�y do pokoju jeszcze jakie� osoby. Wyb�ka�em: �Przepraszam bardzo��� i skoczy�em po moje d�insy. Nikt zreszt� nie zwraca� na mnie uwagi. Do pokoju weszli czterej m�czy�ni i skupili si� wok� kanapy. Dw�ch zna�em�� ponurego Korniejewa, nie ogolonego, z zaczerwienionymi oczami, wci�� jeszcze w tej niepowa�nej koszulce, oraz garbonosego Romana, kt�ry mrugn�� do mnie, da� jaki� niezrozumia�y znak r�k� i natychmiast si� odwr�ci�. Siwow�osego ujrza�em po raz pierwszy. Nie wiedzia�em r�wnie�, kim jest korpulentny ros�y m�czyzna w czarnym wy�wieconym z ty�u garniturze, o zamaszystych gospodarskich ruchach.

��To ta kanapa?�� spyta� wy�wiecony.

��To nie kanapa�� odpar� pos�pnie Korniejew.�� To jest translator.

��Dla mnie kanapa�� o�wiadczy� wy�wiecony zagl�daj�c do notatnika.�� Kanapa wy�cie�ana numer inwentarzowy jedena�cie dwadzie�cia trzy.�� Schyli� si� i pomaca� siedzenie.�� Ale� ona jest mokra, Korniejew, pan j� wl�k� po deszczu. Prosz� zobaczy�: spr�yny zardzewia�y, obicie zbutwia�o.

��Warto�� tego przedmiotu�� odezwa� si� garbonosy Roman, a ja wyczu�em w jego g�osie ironiꠗ bynajmniej nie polega na obiciu, zw�aszcza za� na spr�ynach, kt�rych nie ma.

��Wypraszam sobie�� o�wiadczy� wy�wiecony z godno�ci�.�� Niech pan nie broni swojego Korniejewa. Kanapa figuruje u mnie na koncie muzeum i tam powinna si� znajdowa�

��To jest przyrz�d�� wybuchn�� rozpaczliwie Korniejew.�� S�u�y do pracy�

��Nic o tym nie wiem�� odpar� wy�wiecony.�� Nie wiem, do jakiej pracy mo�e s�u�y� kanapa. W domu te� mam kanap� i doskonale wiem, jak si� na niej pracuje.

��My te� wiemy�� mrukn�� Roman.

��Wypraszam sobie�� rzek� wy�wiecony, odwracaj�c si� do niego.�� Nie jeste�my w piwiarni, lecz w instytucji pa�stwowej. A co pan w�a�ciwie chcia� przez to powiedzie�?

��Chcia�em powiedzie�, �e to nie jest kanapa�� odpar� Roman.�� Albo w przyst�pniejszej dla pana formie: jest to niezupe�nie kanapa. Jest to przyrz�d w kszta�cie kanapy.

��Wypraszam sobie te aluzje�� rzek� wy�wiecony kategorycznie.�� Na temat przyst�pniejszej formy i tak dalej. Niech ka�dy robi to, co do niego nale�y. Do mnie nale�y walka z marnotrawstwem i w�a�nie z nim walcz�.

��Tak�� zabrzmia� d�wi�czny g�os siwow�osego. Natychmiast zaleg�a cisza.�� Rozmawia�em z Christobalem Hozewiczem i z Fiodorem Simeonowiczem. Obaj uwa�aj�, �e ta kanapa-translator przedstawia jedynie warto�� muzealn�. W swoim czasie stanowi�a w�asno�� kr�la Rudolfa II, zatem jej warto�� historyczna nie ulega kwestii. Ponadto, o ile mnie pami�� nie myli, przed dwoma laty zamawiali�my translator seryjny� Kto go zamawia�, nie pami�ta pan, Mode�cie Matwiejewiczu?

��Chwileczkꠗ wy�wiecony Modest Matwiejewicz zaczaj pospiesznie wertowa� notatnik.�� Chwileczk� Translator dwutorowy TDX-80E z fabryki kitie�gradzkiej� Na zam�wienie towarzysza Balsamo.

��Balsamo pracuje na nim dzie� i noc�� wtr�ci� Roman.

��To straszny grat�� doda� Korniejew.�� Selektywno�� na poziomie molekularnym.

��Tak, tak�� rzek� siwow�osy.�� Przypominam sobie. By� referat o badaniach TDX. Rzeczywi�cie, krzywa selektywno�ci nie przebiega�a p�ynnie. Tak. A ta� hm� kanapa?

��R�czna robota�� pospieszy� z odpowiedzi� Roman.�� Bez zarzutu. Konstrukcji Lwa Ben Becalela. Ben Becalel montowa� j� i wyka�cza� przez trzysta lat�

��Prosz�!�� zawo�a� wy�wiecony Modest Matwiejewicz.�� Tak si� powinno pracowa�. Starzec, a wszystko robi� sam. Lustro nagle chrz�kn�o i przem�wi�o:

��Wszystkie one odm�odnia�y, sp�dziwszy godzin� w wodzie, i wysz�y z niej r�wnie pi�kne, m�ode i zdrowe, silne i pe�ne rado�ci �ycia, jakimi by�y, maj�c lat dwadzie�cia.

��No w�a�nie�� powiedzia� Modest Matwiejewicz. Lustro przemawia�o g�osem siwow�osego.

Siwow�osy skrzywi� si� niech�tnie:

��Nie b�dziemy teraz rozstrzygali tej sprawy.

��A kiedy?�� spyta� gburowaty Korniejew.

��W pi�tek na Radzie Naukowej.

��Nie mo�emy niszczy� bezcennych zabytk�w�� wtr�ci� Modest Matwiejewicz.

��A co mamy robi�?�� powt�rzy� gburowaty Korniejew. Lustro zadudni�o niesamowitym grobowym g�osem:

Siwow�osy skrzywi� si� jeszcze bardziej, podszed� do lustra, zanurzy� w nie r�k� a� po samo rami� i co� przekr�ci�. Lustro umilk�o.

��Tak�� powiedzia�.�� Decyzja w sprawie waszej grupy te� zostanie podj�ta na Radzie. A pan��� Z jego miny mo�na by�o wyczyta�, �e zapomnia� imienia i patronimiku Korniejewa�� pan niech si� na razie powstrzyma� hm� od wizyt w muzeum.

Po tych s�owach wyszed� z pokoju. Drzwiami.

��Dopi�� pan swego�� wycedzi� przez z�by Korniejew, spogl�daj�c na Modesta Matwiejewicza.

��Nie pozwol� na �adne marnotrawstwo�� odpowiedzia� tamten kr�tko, chowaj�c notatnik do kieszeni na piersi.

��Marnotrawstwo! Pan przecie� kicha na to wszystko! Boi si� pan tylko o swoj� sprawozdawczo��. Nie chce si� panu wprowadza� nowej rubryki.

��Wypraszam sobie�� rzek� nieugi�ty Modest Matwiejewicz.�� Powo�amy jeszcze komisj� i zobaczymy, czy nie zosta� uszkodzony zabytek�

��Numer inwentarzowy jedena�cie dwadzie�cia trzy�� doko�czy� p�g�osem Roman.

��W takim akcepcie�� o�wiadczy� majestatycznie Modest Matwiejewicz, odwr�ci� si� i zobaczy� mnie.�� A co pan tu robi?�� zapyta�.�� Dlaczego pan tu sypia?

��Ja��� zacz��em.

��Pan spa� na kanapie�� ci�gn�� lodowato, �widruj�c mnie wzrokiem funkcjonariusza kontrwywiadu.�� Czy pan wie, �e to jest przyrz�d?

��Nie. To znaczy, dopiero teraz si� dowiedzia�em.

��Mode�cie Matwiejewiczu!�� wykrzykn�� garbonosy Roman.�� To przecie� jest nasz nowy programista, Sasza Priwa�ow.

��Ale dlaczego on tu sypia? Dlaczego nie w domu dla pracownik�w?

��Nie za�atwi� jeszcze formalno�ci�� wyja�ni� Roman, obejmuj�c mnie wp�.

��Tym bardziej!

��Wi�c co ma robi�, spa� na ulicy?�� spyta� ze z�o�ci� Korniejew.

��Wypraszam sobie. Jest dom, jest hotel, a tu jest muzeum, obiekt pa�stwowy. Gdyby wszyscy chcieli sypia� w muzeach� Pan sk�d?

��Z Leningradu�� mrukn��em zdehumorowany.

��A jakbym tak ja przyjecha� do Leningradu i poszed� spa� do Ermita�u?

��Prosz� bardzo�� wzruszy�em ramionami. Roman wci�� obejmowa� mnie wp�.

��Ma pan zupe�n� racj�, Mode�cie Matwiejewiczu, to by�o nie w porz�dku. Od dzi� b�dzie nocowa� u mnie.

��To co innego. Bardzo proszꠗ rzek� �askawie Modest. Ogarn�� gospodarskim spojrzeniem pok�j, spostrzeg� �lady na suficie i natychmiast przeni�s� wzrok na moje nogi. Na szcz�cie by�em boso.�� No wi�c w takim akcepcie�� powt�rzy�, poprawi� �achy na wieszaku i wyszed�.

��T�pak!�� warkn�� zduszonym g�osem Korniejew.�� Kawa� drewna!�� Usiad� na kanapie i obj�� g�ow� r�kami.�� �eby ich wszyscy diabli. Dzi� w nocy zn�w j� wytaszcz�.

��Uspok�j siꠗ rzek� Roman �agodnie.�� Nie sta�o si� nic strasznego. Po prostu troch� nie dopisa�o nam szcz�cie. Zauwa�y�e�, kt�ry to Janus?

��No?�� w tonie Korniejewa nie by�o odrobiny nadziei.

��Przecie� to by� A-Janus. Korniejew podni�s� g�ow�.

��Co za r�nica.

��Ogromna�� Roman przymru�y� oko.�� Jako �e U-Janus odlecia� do Moskwy. I to g��wnie z powodu tej kanapy. Rozumiesz, porywaczu skarb�w muzealnych?

��Bracie, wracasz mi �ycie�� po raz pierwszy zobaczy�em u�miech na twarzy Korniejewa.

��Widzisz, Sasza�� powiedzia� do mnie Roman�� mamy idealnego dyrektora. Jednego w dw�ch osobach. A-Janusa Poliektowicza i U-Janusa Poliektowicza. U-Janus to wielki uczony �wiatowej klasy. Co si� tyczy A-Janusa, jest on do�� przeci�tnym administratorem.

��Bli�niacy?�� spyta�em ostro�nie.

��Ach nie, to jeden i ten sam cz�owiek, tyle �e w dw�ch osobach.

��No rzeczywi�cie, jasne jak s�o�ce�� mrukn��em wk�adaj�c bury.

��Nie martw si�, Sasza, nied�ugo dowiesz si� wszystkiego�� pocieszy� mnie Roman. Podnios�em g�ow�.

��Jak to mam rozumie�?

��Potrzebny nam programista�� oznajmi� z przej�ciem Roman.

���miertelnie potrzebuj� programisty�� o�ywi� si� Korniejew.

��Wszyscy potrzebuj��� powiedzia�em, bior�c si� zn�w do wk�adania but�w.�� Tylko prosz� bez hipnozy i r�nych zaczarowanych miejsc.

��On ju� co� zaczyna kapowa栗 rzek� Roman. Korniejew chcia� co� doda�, ale za oknem rozleg�y si� nagle jakie� krzyki.

��To nie nasza p��ciokopiejk�wka!�� wo�a� Modest.

��A czyja?

��Nie wiem czyja! Co mnie to obchodzi! To wy macie obowi�zek �ciga� fa�szerzy monet, towarzyszu sier�ancie!�

��Pi�ciokopiejk�wka zosta�a skonfiskowana niejakiemu Priwa�owowi, kt�ry mieszka tu w waszym Chatnakurno�u!

��Ach, Priwalowowi? Zaraz sobie pomy�la�em, �e to z�odziejaszek!

Odezwa� si� mityguj�cy g�os A-Janusa:

��No, no, Mode�cie Matwiejewiczu!

��Przepraszam, Janusie Poliektowiczu! Tego nie wolno tak zostawi�! Chod�my, towarzyszu sier�ancie!� On jest w domu� Janusie Poliektowiczu, prosz� tu stan��, �eby nie zwia� przez okno. Ja udowodni�! Ja nie pozwol� rzuca� podejrze� na towarzyszk� Horynycz!�

Poczu�em w piersi niemi�y ch��d. Ale Roman wykaza� znakomity refleks. Chwyci� z wieszaka wy�wiechtan� czapk� i wsadzi� mi na g�ow�.

Znikn��em.

By�o to bardzo dziwne uczucie. Wszystko pozosta�o na miejscu. Wszystko opr�cz mnie. Roman jednak nie pozwoli� mi d�ugo napawa� si� nowymi wra�eniami.

��To czapka-niewidka�� szepn��.�� Odejd� na bok i zachowuj si� cicho.

Oddali�em si� na palcach i usiad�em w k�cie pod lustrem. W tej chwili do pokoju wpad� jak burza Modest, ci�gn�c za r�kaw m�odego sier�anta Kowalowa.

��Gdzie jest?��� wrzasn��, rozgl�daj�c si�.

��Tu�� Roman wskaza� na kanap�.

��Niech pan si� nie obawia, stoi na miejscu�� doda� Korniejew.

��Nie pytam o przyrz�d, tylko o waszego� programist�.

��O jakiego programist�?�� zdziwi� si� Roman.

��Wypraszam sobie! By� tu programista. W spodniach i bez but�w.

��Ach, o to panu chodzi�� rzek� Roman.�� To przecie� �art, Mode�cie Matwiejewiczu. Nie by�o tu �adnego programisty. Po prostu��� Wykona� jaki� gest w powietrzu i na �rodku pokoju zjawi� si� m�czyzna w trykotowej koszulce i w d�insach. Widzia�em go z ty�u, wi�c nic o nim nie mog� powiedzie�, ale Kowalow potrz�sn�� g�ow�.

��Nie, to nie on.

Modest obszed� doko�a zjaw� mrucz�c:

��Trykot� spodnie� bez but�w� To on! On! Zjawa znikn�a.

��Ale� nie, to nie on�� zaprzeczy� sier�ant.�� Tamten by� m�odszy i bez brody�

��Bez brody?�� Modest wyra�nie si� speszy�.

��Bez brody�� powt�rzy� Kowalow.

��Hm� tak� A mnie si� zdaje, �e mia� brod�

��To ja zostawi� panu wezwanie�� o�wiadczy� Kowalow podaj�c Modestowi urz�dowy papier.�� I niech pan ju� sam wybada tego Priwa�owa, i t� swoj� Horynycz�

��M�wi� panu, �e to nie nasza pi�ciokopiejk�wka�� rykn�� Modest.�� Co do Priwa�owa, nie b�d� si� upiera�, mo�liwe, �e on jako taki w og�le nie istnieje� Ale towarzyszka Horynycz jest nasz� pracownic�!

Kowalow, przyciskaj�c r�ce do piersi, usi�owa� co� powiedzie�.

����dam, aby to niezw�ocznie zbada�!�� wrzeszcza� Modest.�� Wypraszam to sobie, towarzysze milicja! Takie wezwanie rzuca cie� na ca�y nasz kolektyw! ��dam, �eby�cie si� upewnili!

��Otrzyma�em rozkaz-zacz�� Kowalow, ale Modest z krzykiem: �Wypraszam sobie! Stanowczo nalegam!��� rzuci� si� na niego i wywl�k� z pokoju.

��Taszczy go do muzeum�� powiedzia� Roman.�� Gdzie jeste�, Sasza? Zdejmij czapk�, p�jdziemy zobaczy�

��Mo�e lepiej nie zdejmowa�?�� spyta�em.

��Zdejmij, zdejmij. Jeste� teraz zjaw�. Nikt teraz w ciebie nie wierzy, ani administracja, ani milicja�

��No, ja id� spa栗 powiedzia� Korniejew.�� Sasza, przyjd� do nas po obiedzie. Obejrzysz nasze maszyny i w og�le� Zdj��em czapk�.

��Wypraszam to sobie�� o�wiadczy�em.�� Jestem na urlopie.

��Chod�my, chod�my�� pop�dza� Roman.

W przedpokoju Modest jedn� r�k� trzyma� kurczowo sier�anta, a drug� otwiera� masywn� k��dk�. �Zaraz zobaczycie nasz� pi�ciokopiejk�wk�!�� wo�a�.�� Wszystko jest zaprzychodowane� Wszystko na swoim miejscu�.�� �Ale� ja nic��� broni� si� s�abo Kowalow.�� M�wi� tylko, �e mo�e jest jeszcze jaka� inna�� Modest pchn�� drzwi i wszyscy weszli�my do obszernego pomieszczenia.

By�o to ca�kiem przyzwoite muzeum�� znajdowa�y si� tu stela�e, gabloty, modele, makiety i wykresy. Na pierwszy rzut oka przypomina�o raczej muzeum kryminalistyki z uwagi na wielk� liczb� fotografii i nieapetycznych eksponat�w. Modest natychmiast poci�gn�� sier�anta gdzie� za stela�e i tam zacz�li obaj dudni� jak w beczce: �Oto nasza pi�ciokopiejk�wka���� �Ale� ja nic nie m�wiꅔ�� �Towarzyszka Horynycz���� �Ja mam rozkaz!���� �Wypraszam to sobie!��.

��Poogl�daj sobie, poogl�daj, Sasza�� Roman zrobi� okr�g�y zapraszaj�cy gest i usiad� w fotelu przy drzwiach.

Szed�em wzd�u� �ciany. Nie dziwi�em si� niczemu. By�em tylko nies�ychanie zaciekawiony. �Woda �ywa. Skuteczno�� 52%. Dopuszczalny osad 0,3� (staro�wiecka prostok�tna butla z wod�, korek zalany kolorowym woskiem). �Schemat produkcji �ywej wody na skal� przemys�ow��. �Makieta kot�a do destylacji �ywej wody�. �Ziele mi�osne Wieszkowskiego-Traubenbacha; (s�oik aptekarski z jadowicie ��t� ma�ci�). �Krew zepsuta zwyk�a� (zasklepiona ampu�ka z czarn� ciecz�)� Nad tym stela�em wisia�a tabliczka: �Aktywne �rodki chemiczne. XII-XVIII w.�. By�o tu jeszcze mn�stwo buteleczek, s�oiczk�w, retort, ampu�ek, prob�wek, dzia�aj�cych i nie dzia�aj�cych modeli urz�dze� do sublimacji, destylacji i kondensacji, ale ja poszed�em dalej.

�Miecz-samosiecz� (bardzo zardzewia�y obur�czny miecz z wyszczerbion� kling�, przymocowany �a�cuchem do �elaznego stojaka, gablota starannie opiecz�towana). �Prawy kie� g�rny hrabiego Drakuli Zadunajskiego� (nie jestem Cuvierem, ale s�dz�c po tym �abie, hrabia Drakula Zadunajski by� cz�owiekiem bardzo dziwacznym i niesympatycznym). ��lad zwyk�y i �lad wyci�gni�ty. Odlewy gipsowe� (moim zdaniem �lady niczym si� nie r�ni�y, tyle �e jeden odlew by� p�kni�ty). �St�por na polu startowym, wiek IX� (pot�na konstrukcja z szarego porowatego �eliwa)� �Smok Horynycz, szkielet, 1/25 wielk. nat.� (podobny do szkieletu diplodoka z trzema szyjami)� �Schemat pracy ziej�cego ogniem gruczo�u g�owy �rodkowej�. � �Buty siedmiomilowe grawigenne, model dzia�aj�cy� (bardzo wielkie buty gumowe)� �Dywan lataj�cy grawiodpomy, model dzia�aj�cy� (model circa p�tora na p�tora z Czerkiesem �ciskaj�cym m�od� Czerkiesk� na tle rodzimych g�r)�

Doszed�em w�a�nie do stela�u: �Rozw�j idei kamienia filozoficznego�, gdy na sali zn�w pojawili si� sier�ant Kowalow i Modest Matwiejewicz. Wszystko �wiadczy�o o tym, i� nie uda�o im si� ruszy� z martwego punktu. �Wypraszam to sobie��� s�abym g�osem powtarza� Modest. �Otrzyma�em rozkaz��� odpowiada� z rezygnacj� sier�ant. �Nasza moneta znajduje si� na swoim miejscu���� �Niech tylko stara przyjdzie i z�o�y zeznanie���� �Jak to, pos�dzacie nas o fa�szowanie monet?��� �Ale� ja tego nie m�wi�em���� �Cie� na ca�y kolektyw���� �Zbadamy to�� Kowalow nie zauwa�y� mnie, ale Modest zatrzyma� si�, m�tnym wzrokiem zlustrowa� mnie od st�p do g��w, nast�pnie podni�s� oczy, przeczyta� oboj�tnie na g�os: �Ho-mun-cu-lus laboratoryjny, habitus��� i poszed� dalej.

Pod��y�em za nim pe�en niedobrych przeczu�. Roman czeka� na nas przy drzwiach.

��No i co?�� zapyta�.

��Skandal�� odpowiedzia� apatycznie Modest.�� Biurokraci.

��Otrzyma�em rozkaz�� z uporem powt�rzy� Kowalow ju� w przedpokoju.

��No, niech pan wychodzi, Romanie Piotrowiczu, niech pan wychodzi�� przynagli� Modest podzwaniaj�c kluczami.

Roman wyszed�. Chcia�em zrobi� to samo, lecz Modest zatrzyma� mnie.

��Przepraszam bardzo. Pan dok�d?

��Jak to dok�d?�� j�kn��em z rozpacz�.

��Na miejsce prosz�, na miejsce.

��Na jakie miejsce?

��No tam, gdzie pan stoi! Przepraszam� pan przecie�� cham-munkuls? Prosz� wi�c stan��, gdzie nale�y.

Zrozumia�em, �e wpad�em. I na pewno tak by si� sta�o, gdy� Roman te� ca�kiem straci� g�ow�, ale akurat z tupotem i ha�asem wpad�a do przedpokoju Naina Kijewna, ci�gn�c na sznurze wielkiego czarnego koz�a. Na widok sier�anta milicji kozio� bekn�� szkaradnie i rzuci� si� do ucieczki. Naina upad�a. Modest wyskoczy� do przedpokoju i rozp�ta�o si� prawdziwe piek�o. Z �oskotem potoczy�a si� pusta st�giew. Roman z�apa� mnie za r�k�, szepn��: �Gazu, gazu!�� i pu�ci� si� p�dem do mego pokoju. Zatrzasn�li�my za sob� drzwi i dysz�c ci�ko, oparli�my si� o nie plecami. Z przedpokoju dolatywa�y okrzyki:

��Prosz� o dokumenty!

��O rety, co tu si� dzieje!

��Sk�d ten kozio�? Dlaczego kozio� w mieszkaniu?

��Me-e-e�

��Wypraszam sobie, to nie piwiarnia!

��Nie znam si� na waszych monetach i o niczym nie wiem!

��Me-e-e!�

��Obywatelko, prosz� zabra� koz�a!

��Wypraszam sobie, kozio� jest zaprzychodowany!

��Zaprzychodowany?!

��To nie jest kozio�! To nasz pracownik!

��Wi�c niech si� wylegitymuje!�

��Wiej przez okno do samochodu!��� rzuci� Roman.

Chwyci�em wiatr�wk� i wyskoczy�em przez okno. Spod moich n�g umkn�� z przera�liwym miaukni�ciem kot Bazyli. Pobieg�em nachylony do samochodu, szarpn��em drzwiczki i wskoczy�em za kierownic�. Roman ju� otwiera� bram�. Silnik nie chcia� zapali�. Szarpi�c rozrusznik widzia�em, jak drzwi domku otworzy�y si� szeroko, z przedpokoju wypad� czarny kozio� i olbrzymimi susami pogna� gdzie� za r�g domu. Silnik zawarcza�. Ruszy�em i w mgnieniu oka znalaz�em si� na ulicy. D�bowe skrzyd�o bramy zatrzasn�o si� z hukiem. Roman wynurzy� si� z furtki i w biegu wskoczy� na siedzenie obok mnie.

��Gazu!�� zawo�a� ra�no.�� Do o�rodka! Gdy skr�cili�my w Prospekt Pokoju, zapyta�:

��No, jak ci si� u nas podoba?

��Owszem�� odpowiedzia�em.�� Tylko za du�o ha�asu.

��U Nainy zawsze tyle ha�asu. K��tliwa baba. Bardzo ci dokucza�a?

��Nie. Prawie si� nie widywali�my.

��Czekaj�� powiedzia� Roman.�� Przyhamuj.

��Po co?

��Tam idzie Wo�odia. Pami�tasz go?

Zahamowa�em. Brodaty Wo�odia wpakowa� si� na tylne siedzenie i rado�nie u�cisn�� nam d�onie.

���wietnie si� sk�ada!�� powiedzia�.�� Akurat szed�em do was!

��Tylko ciebie tam brakowa�o�� mrukn�� Roman.

��No i na czym si� to wszystko sko�czy�o?

��Na niczym.

��A dok�d teraz jedziecie?

��Do instytutu.

��Po co?�� spyta�em.

��Pracowa栗 odpowiedzia� Roman.

��Ja jestem na urlopie.

��Niewa�ne. Poniedzia�ek zaczyna siew sobot�, a sierpie� tym razem zacznie si� w lipcu!

��Koledzy czekaj� na mnie�� wykr�ca�em si� b�agalnym tonem.

��Bierzemy to na siebie�� o�wiadczy� Roman.�� Koledzy nic absolutnie nie zauwa��.

��Zwariowa� mo�na�� mrukn��em.

Przejechali�my mi�dzy sklepem nr 2 a jad�odajni� nr 11.

��On ju� zna drogꠗ zauwa�y� Wo�odia.

��Wspania�y ch�op�� doda� Roman.�� Pot�ga!

��Od razu mi przypad� do serca.

��Widz�, �e wam w�ciekle potrzebny programista�� powiedzia�em.

��Ale nie byle jaki programista�� odpar� Roman. Stan�li�my przed dziwacznym budynkiem z tabliczk� �INBADCZAM� mi�dzy oknami.

��Co to oznacza?�� spyta�em.�� Czy mog� si� przynajmniej dowiedzie�, gdzie jestem zmuszony pracowa�?

��Mo�esz�� odpowiedzia� Roman.�� Teraz wszystko mo�esz. To jest Instytut Bada� Czar�w i Magii. No, czemu stoisz? Wprowad� samoch�d!

��Gdzie?

��Doprawdy nie widzisz?

I oto zobaczy�em.

Ale to ju� zupe�nie inna historia.

Oko�o godziny czternastej, kiedy w �A�danie� zn�w przepali� si� bezpiecznik urz�dzenia wej�ciowego, zabrzmia� dzwonek telefonu. Dzwoni� dyrektor administracyjno-gospodarczy, Modest Matwiejewicz Kamieniojad.

��Priwa�ow�� zgromi� mnie surowym tonem�� dlaczego pan zn�w nie na miejscu?

��Jak to nie na miejscu?�� �achn��em si�. Tego dnia mia�em istne urwanie g�owy i wszystko inne wylecia�o mi z pami�ci.

��Wypraszam sobie�� perorowa� Modest.�� Ju� pi�� minut temu powinien pan by� zjawi� si� u mnie po instrukcj�.

��Zawracanie��� mrukn��em odk�adaj�c s�uchawk�.

Wy��czy�em maszyn�, zdj��em fartuch i powiedzia�em dziewcz�tom, by nie zapomnia�y zamkn�� dop�ywu pr�du. W du�ym korytarzu by�o pusto, za na wp� zamarzni�tymi oknami szala�a �nie�yca. Wk�adaj�c po drodze kurtk�, pobieg�em do dzia�u gospodarczego.

Modest Matwiejewicz w wy�wieconym garniturze przyj�� mnie majestatycznie w swoim sekretariacie. Za jego plecami malutki gnom o w�ochatych uszach sm�tnie i gorliwie wodzi� palcem po ogromnej li�cie.

��Priwa�ow, pan zupe�nie jak ten� chammunkuls�� powiedzia� Modest.�� Nigdy pana nie ma na miejscu.

Wszyscy starali si� by� z Modestem Matwiejewiczem w jak najlepszych stosunkach, albowiem by� to cz�owiek pot�ny, nieugi�ty i ponadto fantastyczny ignorant. Tote� rykn��em: �Tak jest!��� i trzasn��em obcasami.

��Wszyscy powinni znajdowa� si� na swoich miejscach�� ci�gn��.�� Zawsze. Pan na ten przyk�ad ma wy�sze wykszta�cenie, nosi okulary i zapu�ci� brod�, a nie mo�e pan zrozumie� takiego prostego twierdzenia.

��To si� ju� nie powt�rzy!�� zapewni�em wytrzeszczaj�c oczy.

��Wypraszam sobie�� m�wi� Modest nieco �agodniejszym tonem. Wyci�gn�� z kieszeni arkusz papieru i studiowa� go przez chwil�.�� No wi�c, Priwa�ow�� oznajmi� wreszcie�� dzisiejszej nocy pan b�dzie pe�ni� dy�ur. Dy�ur w instytucji podczas �wi�t jest zadaniem odpowiedzialnym. To nie jakie� tam naciskanie guzik�w. Przede wszystkim�� ochrona przeciwpo�arowa. To na pierwszym miejscu. Nie dopuszcza� do samozapalania. Przestrzega�, aby w powierzonych pa�skiej pieczy pomieszczeniach zak�adu dop�yw pr�du by� zamkni�ty. Pilnowa� osobi�cie, bez tych waszych sztuczek z dwojeniem si� i trojeniem. Bez waszych dublet�w. W razie wykrycia czynnika samozapalania dzwoni� niezw�ocznie pod numer 01 i wyda� odpowiednie zarz�dzenia. Otrzyma pan gwizdek, by w razie czego wezwa� brygad� alarmow���� Wr�czy� mi platynowy gwizdek z numerem inwentarzowym. I nikogo nie wpuszcza�. Tu jest lista os�b, kt�rym pozwolono korzysta� z pracowni w godzinach nocnych, ale ich tak�e prosz� nie wpuszcza�, poniewa� s� �wi�ta, �eby w ca�ym instytucie nie by�o �ywej duszy. Demony zakl�� przy wej�ciu i przy wyj�ciu. Rozumie pan sytuacj�? �ywa dusza nie ma prawa wej��, a wszystko inne nie ma prawa wyj��. By� ju� taki prencendens�� wymkn�� si� diabe� i ukrad� ksi�yc. Bardzo g�o�ny prencendens, pos�u�y� nawet za temat do filmu.�� Spojrza� na mnie badawczo i nagle poprosi� o dokumenty. Poda�em mu przepustk�. Przeczyta� j� uwa�nie i zwr�ci� mi ze s�owami:

��W porz�dku. Przyznam si�, �e mia�em pewne podejrzenie, i� mimo wszystko jest pan dubletem. No tak. A zatem o godzinie pi�tnastej zero zero zgodnie z ustaw� ko�czy si� dzie� pracy, wszyscy oddadz� panu klucze od swoich pracowni, a pan osobi�cie sprawdzi, ca�y teren. P�niej b�dzie pan co trzy godziny odbywa� obch�d na okoliczno�� samozapalania. Co najmniej dwa razy podczas dy�uru zajrzy pan do wiwarium. Je�li dozorca b�dzie pi� herbat�, prosz� mu zakaza�. By�y sygna�y, �e on tam nie herbat� popija. W takim akcepcie. Ulokuje si� pan w sekretariacie dyrektora. Mo�e pan odpoczywa� na kanapie. Jutro o szesnastej zero zero zmieni pana W�adimir Poczkin z pracowni towarzysza Ojry-Ojry. Jasne?

��W zupe�no�ci�� powiedzia�em.

��Zadzwoni� do pana w nocy oraz jutro rano. Osobi�cie. Mo�liwe, �e towarzysz kierownik kadr wpadnie na kontrol�.

��Tak jest�� powiedzia�em i zacz��em przegl�da� list�.

Otwiera�o j� nazwisko dyrektora instytutu, Janusa Poliektowicza Niewstrujewa, z dopiskiem obok: �2 egz.�. Drugi na li�cie by� Modest Matwiejewicz, trzeci�� towarzysz kierownik kadr, obywatel Cerber Piesowicz Diomin. Dalej figurowa�y nazwiska, kt�rych nigdy i nigdzie nie spotka�em.

��Czy pan czego� nie rozumie?�� spyta� pilnie obserwuj�cy mnie Modest Matwiejewicz.

��Tu�� odpar�em z powag�, stukaj�c palcem w listꠗ figuruj� nazwiska towarzyszy, w liczbie� hm-m� dwudziestu jeden egzemplarzy. Nie znam tych nazwisk, a wi�c chcia�bym je z panem przewentylowa�.�� Popatrzy�em mu prosto w oczy i doda�em po m�sku:�� Profilaktycznie.

Modest Matwiejewicz wzi�� list� i przyjrza� si� jej na odleg�o�� wyci�gni�tej r�ki.

��Wszystko w porz�dku�� rzek� pob�a�liwie.�� Po prostu nie zna pan jeszcze tych rzeczy, towarzyszu Priwa�ow. Nazwiska wymienione od numeru czwartego do dwudziestego pi�tego w��cznie nale�� do os�b dopuszczonych po�miertnie do pracy w godzinach nocnych. Jako wyraz uznania dla ich zas�ug w przesz�o�ci. Teraz pan rozumie?

Os�upia�em z lekka. B�d� co b�d� oswoi� si� z tym wszystkim by�o nadzwyczaj trudno.

��Prosz� przyst�pi� do pe�nienia obowi�zk�w�� oznajmi� uroczy�cie Modest Matwiejewicz.�� W moim w�asnym imieniu oraz w imieniu administracji �ycz� panu w nadchodz�cym Nowym Roku jednakiego powodzenia w pracy i w �yciu osobistym.

Ja te� �yczy�em mu jednakiego powodzenia i wyszed�em na korytarz.

By�em zadowolony, dowiedziawszy si� wczoraj, �e wyznaczono mi dy�ur, zamierza�em bowiem doko�czy� pewnych oblicze� dla Romana Ojry-Ojry. Teraz jednak czu�em, �e sprawa nie wygl�da tak prosto. Perspektywa sp�dzenia nocy w instytucie ukaza�a mi si� w zupe�nie innym �wietle. Dawniej te� przesiadywa�em nad robot� do p�na, cz�sto dy�urni z oszcz�dno�ci gasili ju� cztery lampy spo�r�d pi�ciu pal�cych si� w ka�dym korytarzu i trzeba by�o przemyka� si� do wyj�cia obok jakich� uskakuj�cych kosmatych cieni. Pocz�tkowo robi�o to na mnie niesamowite wra�enie, p�niej przyzwyczai�em si�, a p�niej zn�w si� odzwyczai�em, gdy wracaj�c pewnego razu szerokim korytarzem us�ysza�em z ty�u miarowe drap-drap-drap pazur�w po parkiecie. Obejrza�em siꠗ jakie� fosforyzuj�ce zwierz� bieg�o wyra�nie trop w trop za mn�. Wprawdzie, gdy zdj�to mnie z kamisza, wyja�ni�o si�, �e by� to zwyczajny �ywy pies jednego z pracownik�w. Pracownik przyszed� mnie przeprosi�, Ojra-Ojra paln�� mi ironiczn� m�wk� o szkodliwo�ci przes�d�w, ale mimo to jaki� osad pozosta� w mej duszy. Przede wszystkim zakln� demony�� pomy�la�em.

Przed drzwiami sekretariatu dyrektora spotka�ern ponurego Witka Korniej ewa. Kiwn�� mi g�ow� bez u�miechu i chcia� przej��, ale przytrzyma�em go za r�kaw.

��No?�� spyta� gburowato.

��Mam dzisiaj dy�ur�� oznajmi�em.

��To� idiota.

��Ale� ty jeste� ordynus�� powiedzia�em.�� Nie b�d� si� wi�cej do ciebie odzywa�.

Witek odci�gn�� palcem ko�nierz swetra i popatrzy� na mnie z zaciekawieniem.

��A co b�dziesz robi�?�� zapyta�.

��Co� tam sobie znajdꠗ odpar�em lekko speszony. Witek nagle si� o�ywi�.

��Czekaj no. To tw�j pierwszy dy�ur?

��Tak.

��Aha. I jak masz zamiar post�powa�?

��Zgodnie z instrukcj�. Zakln� demony i po�o�� si� spa�. Na okoliczno�� samozapalania. A ty co zamierzasz?

��Zbieramy si� ca�� paczk��� powiedzia� wymijaj�co Witek.�� U Wierki� Co to takiego?�� Wyj�� mi z r�ki list�.�� Aha, martwe dusze�

��Nikogo nie wpuszczꠗ o�wiadczy�em.�� Ani �ywych, ani martwych.

��S�uszna decyzja�� pochwali�.�� Arcys�uszna. Miej tylko oko na moj� pracowni�. B�dzie tam pracowa� dublet.

��Czyj dublet?

��M�j, oczywi�cie. Kt� by mi da� swojego? Zamkn��em go, we� klucz, skoro jeste� dy�urnym. Wzi��em klucz.

��S�uchaj, Witek, do dziesi�tej niech sobie popracuje, ale p�niej wsz�dzie zamykam dop�yw pr�du. Zgodnie z przepisami.�� Dobra, zobaczymy. Nie widzia�e� Edka?

��Nie. I prosz� ci�, nie wykr�caj kota ogonem. O dziesi�tej wszystko wy��czam.

��A czyja mam co� przeciwko temu? Prosz� bardzo, wy��czaj. Cho�by ca�e miasto.

Wtem drzwi od sekretariatu otworzy�y si� i na korytarz wyszed� Janus Poliektowicz.

��Tak�� powiedzia� ujrzawszy nas.

Uk�oni�em si� z szacunkiem. Po minie Janusa Poliektowicza wida� by�o, �e zapomnia�, jak si� nazywam.

��Proszꠗ rzek� podaj�c mi klucze.�� To pan dzi� dy�uruje, je�li si� nie myl� Aha�� zawaha� si� chwil�.�� Czyja z panem rozmawia�em wczoraj?

��Owszem, by� pan w sali maszyn elektronicznych. Pokiwa� g�ow�.

��Tak, tak, rzeczywi�cie� M�wili�my o praktykantach�

��Nie�� zaprzeczy�em z szacunkiem�� niezupe�nie. M�wili�my o naszym pi�mie do CZA. W sprawie przystawki elektronicznej.

��Ach, prawda�� powiedzia�.�� No dobrze, �ycz� panu spokojnego dy�uru� Wiktorze Paw�owiczu, mo�na na chwil�?

Wzi�� Witka pod r�k� i oddalili si� korytarzem, a ja wszed�em do sekretariatu. Drugi Janus Poliektowicz zamyka� szafy pancerne. Gdy mnie zobaczy�, mrukn��: �Tak��� i zn�w zacz�� podzwania� kluczami. By� to A-Janus, ju� si� troch� nauczy�em ich odr�nia�. A-Janus wygl�da� nieco m�odziej, by� osch�y, zawsze poprawny i ma�om�wny. S�ysza�em, �e du�o pracuje, a ludzie znaj�cy go od dawna twierdzili, i� ten mierny administrator powoli, lecz konsekwentnie przeobra�a si� w wybitnego naukowca. W przeciwie�stwie do niego U-Janus by� zawsze bardzo uprzejmy, �yczliwy i mia� dziwaczny nawyk pytania: �Czyja z panem rozmawia�em wczoraj?�. Przeb�kiwano, �e w ostatnich czasach bardzo si� postarza�, cho� nadal pozostawa� uczonym o �wiatowej s�awie. A przecie� A-Janus i U-Janus byli tym samym cz�owiekiem. I to w �aden spos�b nie mie�ci�o mi si� w g�owie. By�a w tym jaka� fikcja.

A-Janus zamkn�� ostatni� szaf�, wr�czy� mi cz�� kluczy i po�egnawszy si� ch�odno, wyszed�. Usiad�em przy biurku referenta. Po�o�y�em przed sob� list� i zadzwoni�em do mojej sali maszyn. Nikt nie odpowiada�, widocznie dziewcz�ta ju� sobie posz�y. By�a godzina czternasta trzydzie�ci.

O czternastej trzydzie�ci jeden, sapi�c g�o�no, wpad� do sekretariatu, przy akompaniamencie trzeszcz�cej pod jego ci�arem posadzki, Fiodor Simeonowicz Kiwrin, wielki mag i czarodziej, kierownik dzia�u Szcz�cia Linearnego. Fiodor Simeonowicz s�yn�� z niepoprawnego optymizmu i wiary w pi�kn� przysz�o��. Przesz�o�� natomiast mia� bardzo burzliw�. Za Iwana Wasiljewicza�� cara Gro�nego, na skutek donosu s�siada, diaka, oprycznicy Maluty Skuratowa, sypi�c �artami i facecjami, spalili go w �a�ni wiejskiej jako czarownika; za Aleksego Michaj�owicza�� cara Potulnego, wych�ostano go bez mi�osierdzia batogami i wszystkie r�kopisy jego dzie� spalono mu na go�ym grzbiecie; za Piotra Aleksiejewicza�� cara Wielkiego, wybi� si� Kiwrin pocz�tkowo jako znawca w dziedzinie chemii i hutnictwa, p�niej jednak narazi� si� czym� kniaziowi Romodanowskiemu, zosta� zes�any na katorg� do tulskiej fabryki broni, zbieg� stamt�d do Indii, d�ugo w�drowa� po �wiecie, by� pok�sany przez jadowite �mije i krokodyle, mimochodem prze�cign�� jog�w, wr�ci� ponownie do Rosji w najgor�tszym okresie pugaczowszczyzny, oskar�ono go o uzdrawianie buntownik�w, wyrwano mu nozdrza i zes�ano do�ywotnio do So�owca. W So�owcu mia� znowu mas� najrozmaitszych przykro�ci, a� wreszcie wyl�dowa� w INBADCZAM-ie, gdzie w kr�tkim czasie obj�� stanowisko kierownika dziani.

��W-witam p-pana!�� zahucza�, k�ad�c przede mn� klucze od swych pracowni.�� B-biedaku, d-do czego to podobne! W t-tak� noc powinien pan szale�, c-co to za id-diotyzm, z-zadzwoni� do Mode-sta i ja p-pody�uruj�

Wida� by�o, �e my�l ta nagle przysz�a mu do g�owy i strasznie si� do niej zapali�.

��Z-zaraz, gdzie jest jego t-telefon? P-przekle�stwo, n-nigdy nie p-pami�tam n-numer�w� Jeden p-pi�tna�cie albo p-pi�� jedena�cie�

��Ale� co znowu, Fiodorze Simeonowiczu!�� wykrzykn��em.�� Mowy nie ma! W�a�nie zamierzam troch� popracowa�!

��Aa, p-popracowa�! T-to co innego! B-bardzo dobrze, z-zna-komicie, t-to si� chwali!� A ja, u d-diab�a, elektroniki ani w z-z�b� T-trzeba si� uczy�, bo ta ca�a m-magia s�owa, anachroniczne hokus-pokus z p-psychopolami, p-prymityw� Z-zagranka naszych p-pradziad�w�

W mgnieniu oka, nie ruszaj�c si� z miejsca, wyczarowa� dwie du�e anton�wki, jedn� wr�czy� mnie, z drugiej odgryz� po�ow� naraz i zacz�� soczy�cie chrupa�.

��P-przekle�stwo, zn�w mi wysz�o r-robaczywe� A p-pa�skie zdrowe? To d-dobrze� P-p�niej wpadn�jeszcze do p-pana, Sasza, b-bo jednak n-nie bardzo r-rozumiem system impuls�w� W-wypij� troch� w-w�dki i wpadn� Impuls d-dwadzie�cia dziewi�� w p-pa�-skiej maszynie� Albo m-maszyna k�amie, albo ja n-nie r-rozumiem. � P-przynios� p-panu do p-poczytania k-krymina� G-gardne-ra. P-pan przecie� zna angielski? D-dobrze, szelma, pisze, p-pierwszorz�dnie! W-wyst�puje tam t-taki adwokat b-bestia, P-perry Mason� I m-mo�e jeszcze co� z s-science fiction� m-mo�e Asimov lub B-bradbury�

Podszed� do okna i wyrzek� z zachwytem:

��Ale z-zamie�, d-diablo kocham t-takie co�! Wszed� otulony w nurkowe futro, szczup�y i elegancki Christobal Hozewicz Junta. Fiodor Simeonowicz obejrza� si�.

��A, Ch-christo!�� wykrzykn��.�� Popatrz no, ten g-ghipi Ka-mieniojad w-wlepi� m-m�odemu cz�owiekowi d-dy�ur na Nowy Rok. M-mo�e go z-zast�pimy, p-posiedzimy we d-dw�jk�, p-pogadamy o dawnych czasach, w-wypijemy, h�? P-po co ch�opak m-ma si� m-m�czy�? P-powinien ta�czy� z p-pannami�

Junta po�o�y� na biurku klucze i odpar� niedbale:

��Obcowanie z kobietami tylko wtedy daje satysfakcj�, je�eli m�czyzna musi przedtem pokona� przeszkody�

��N-no jak�e by inaczej!�� zahucza� Fiodor Simeonowicz.�� D-du�o krwi i p-pie�ni d-du�o z racji p-pi�knych p-p�ynie dam� I j-jak to jest u p-pana? Tylko ten osi�gnie szcz�cie, kto nie zna s-s�owa �strach��

��W�a�nie�� powiedzia� Junta.�� A ponadto nie cierpi� filantropii.

��On nie cierpi f-filantropii! A kto wyb�aga� ode m-mnie Od-ichmantjewa? Przekabaci� mi t-takiego laboranta� P-postaw teraz p-przynajmniej b-butelk� szampana� Albo s�uchaj, n-nie chc� szampana! Amontillado! Z-zosta�o ci jeszcze z t-toleda�skich zapas�w?

��Czekaj� na nas, Teodorze�� przypomnia� Junta.

��T-tak, racja� Musz� jeszcze znale�� k-krawat� i w-walon-ki, nie z�apiemy p-przecie� t-taks�wki� Idziemy, n-niech p-pan si� tu nie z-zanudzi, Sasza.

��W noc noworoczn� dy�urni nie nudz� si� w instytucie�� rzek� p�g�osem Junta.�� Zw�aszcza nowi pracownicy.

Poszli ku drzwiom. Junta przepu�ci� przodem Fiodora Simeonowicza, spojrza� na mnie z ukosa i szybko nakre�li� palcem na �cianie gwiazd� Salomona. Gwiazda rozb�ys�a, po czym zacz�a bledn�c jak �lad wi�zki elektron�w na ekranie oscylografu. Splun��em trzykro� przez lewe rami�.

Christobal Hozewicz Junta, kierownik Dzia�u Sensu �ycia, by� cz�owiekiem wybitnym, lecz, jak si� zdaje, absolutnie bez serca. Ongi�, we wczesnej m�odo�ci, by� przez d�ugi czas Wielkim Inkwizytorem i do dzi� zachowa� niekt�re nawyki. Niemal wszystkie swoje niezrozumia�e eksperymenty przeprowadza� na sobie lub na swych pracownikach, sam s�ysza�em, jak m�wiono o tym z oburzeniem na walnym zebraniu zwi�zkowym. Zajmowa� si� badaniem sensu �ycia, na razie jednak nie posun�� si� zbyt daleko, aczkolwiek uzyska� do�� interesuj�ce rezultaty, dowi�d�, na przyk�ad, teoretycznie, i� �mier� bynajmniej nie jest koniecznym atrybutem �ycia. To ostatnie odkrycie r�wnie� wywo�a�o oburzenie�� tym razem na seminarium filozoficznym. Do swego gabinetu nie wpuszcza� prawie nikogo, a po instytucie chodzi�y s�uchy, �e jest tam moc ciekawych rzeczy. Opowiadano, �e w rogu stoi wspaniale wypchany pewien stary znajomy Christobala Hozewicza, Standartenfuhrer SS w galowym mundurze, z monoklem, kordzikiem, �elaznym krzy�em z d�bowymi li��mi oraz innymi akcesoriami. Junta by� znakomitym dermoplast�. Standartenfuhrer wed�ug s��w Christobala Hozewicza r�wnie�. Ale Christobal Hozewicz by� szybszy. Lubi� wyprzedza栗 zawsze i we wszystkim. Nieobcy by� mu tak�e pewien sceptycyzm. W jednej z jego pracowni wisia� olbrzymi plakat: �Czy jeste�my potrzebni sami sobie?�. Bardzo niepospolity cz�owiek.

Punkt o pi�tnastej, zgodnie z regulaminem pracy, przyni�s� klucze doktor nauk Ambro�y Ambruazowicz Wybiega��o. Ey� w walonkach podzelowanych sk�r�, w cuchn�cym rurma�skim ko�uchu, znad podniesionego ko�nierza stercza�a niechlujna szpakowata broda. W�osy strzyg� �pod garnek�, tak �e nikt nigdy nie widzia� jego uszu.

��Tego��� zacz�� podchodz�c do biurka.�� Tam u mnie mo�e si� co� dzisiaj wyklu�. To znaczy, w pracowni. Trzeba by� tego� dopilnowa�. Na�o�y�em mu �arcia, tego� z pi�� bochenk�w chleba, parzonych otr�b, no i dwa wiadra odci�ganego mleka. Ale jak to wszystko, tego� ze�re, zacznie si� ciska�. Tak ty zadryndaj do mnie, m� szer.

Po�o�y� przede mn� p�k kluczy od spichrza i, jakby czym� zafrasowany, otworzy� usta i wlepi� we mnie oczy. Oczy mia� przezroczyste, w brodzie pe�no plew.

��Dok�d mam zadrynda�?�� spyta�em. Bardzo go nie lubi�em. By� cyniczny i g�upi. Prac�, za kt�r� otrzymywa� trzysta pi��dziesi�t rubli miesi�cznie, mo�na by �mia�o nazwa� eugenik�, ale nikt jej tak nie nazywa�, wszyscy woleli trzyma� si� od tego z daleka. Ten�e Wybiega��o twierdzi�, i� wszystkie, tego� nieszcz�cia wynikaj� po prostu z niezaspokojenia i je�eli da� cz�owiekowi wszystko, to znaczy chleba, no i jeszcze parzonych otr�b�� b�dzie to nie cz�owiek, lecz anio�. T� nader nieskomplikowan� teori� usi�owa� forsowa�, nie przebieraj�c w �rodkach, potrz�saj�c tomami klasyk�w, z kt�rych w spos�b nies�ychanie prymitywny wyrywa� nieomal z mi�sem cytaty, opuszczaj�c i skre�laj�c wszystko, co mu nie pasowa�o. W swoim czasie Rada Naukowa ugi�a si� pod naporem tej niepohamowanej, nawet zgo�a pierwotnej demagogii i temat Wybiega��y zosta� w��czony do planu. Dzia�aj�c �ci�le wed�ug tego planu, skrupulatnie obliczaj�c swe osi�gni�cia w procentach wykonania i nigdy nie zapominaj�c o re�imie oszcz�dno�ci, zwi�kszeniu rotacji �rodk�w obrotowych, jak r�wnie� o zwi�zku z �yciem, Wybiega��o zaprogramowa� trzy modele eksperymentalne: model Cz�owieka niezaspokojonego ca�kowicie, model Cz�owieka niezaspokojonego �o��dkowo oraz model Cz�owieka w pe�ni zaspokojonego. Ca�kowicie niezaspokojony antropoid dojrza� pierwszy�� wyklu� si� dwa tygodnie temu. To nieszcz�sne stworzenie pokryte niby Hiob wrzodami, na wp� rozk�adaj�ce si�, n�kane wszelakimi znanymi i nieznanymi chorobami, cierpi�ce z powodu zimna i gor�ca zarazem, wypad�o na korytarz, nape�ni�o instytut seri� g�o�nych nieartyku�owanych skarg i zdech�o. Wybiega��o triumfowa�. Teraz ju� mo�na by�o przyj�� za pewnik, �e je�li cz�owieka nie karmi�, nie poi� i nie leczy�, to b�dzie, tego� nieszcz�liwy i mo�e nawet zemrze�. Tak jak zmar�o si� temu. Rad� Naukow� ogarn�a groza. Koncepcja Wybiega��y ukaza�a si� im z jakiej� makabrycznej strony. Powo�ano komisj�, kt�rej zadaniem by�a kontrola pracy Wybiega��y. On jednak, zgo�a tym nie speszony, przedstawi� dwa za�wiadczenia, z kt�rych wynika�o, po pierwsze, �e trzech jego laborant�w wyje�d�a co roku do pracy w podopiecznym sowchozie, i po drugie, �e sam Wybiega��o by� ongi� wi�niem caratu, a teraz prowadzi cykl popularnych wyk�ad�w w audytorium miejskim oraz w terenie. I gdy oszo�omiona komisja usi�owa�a po�apa� si� w logice zachodz�cych wypadk�w, wywi�z� sobie wolniutko z podopiecznej przetw�rni ryb (w ramach powi�za� z produkcj�) cztery ci�ar�wki �ebk�w �ledziowych dla dojrzewaj�cego antropoida niezaspokojonego �o��dkowo. Komisja pisa�a sprawozdanie, a instytut w strachu oczekiwa� dalszych wydarze�. S�siedzi Wybiega��y z tego samego pi�tra brali bezp�atne urlopy.�� Dok�d mam zadrynda�?�� spyta�em.

��Dok�d? No jak to� tego� do domu, a gdzie�by w Nowy Rok! Moralno�� przede wszystkim, kochany. Nowy Rok wita si� w domu. Tak wypada po naszemu, nes pa?

��Wiem, �e do domu. Ale jaki numer?

��Zajrzyj do ksi��ki. Umiesz czyta�? No wi�c� tego� poszukaj w ksi��ce. My nie mamy sekret�w, jak niekt�rzy inni. A� mas.

��Dobrze�� powiedzia�em.�� Zadryndam.

��Zadryndaj, m� szer, zadrynd�j. A jak zacznie gry��, to nie kr�puj si�, daj mu po pysku. Se la wi.

Zdoby�em si� na odwag� i odburkn��em:

��Nie przypominam sobie, �eby�my pili bruderszaft.

��Pardon?

��Nic, ja tak sobie.

Patrzy� na mnie chwil� przezroczystymi oczami, pozbawionymi jakiegokolwiek wyrazu, potem rzek�:

��Jak nic, to i dobrze. No, wszystkiego najlepszego w Nowym Roku. Bywaj zdr�w. Ariwuar.

Wcisn�� na oczy uszat� czap� i wyszed�. Czym pr�dzej otworzy�em lufcik. Wpad� Roman Ojra-Ojra w zielonym palcie z barankowym ko�nierzem, pow�szy� garbatym nosem i zapyta�:

��Wybiega��o przybiega��o?

��Przybiega��o�� odpowiedzia�em.

��N-no tak. �ledzie. �ap klucze. Wiesz, gdzie on zwali� jedn� ci�ar�wk�? Pod oknami Giana Giacomo. Wprost pod jego gabinetem. Noworoczny prezencik. Wypal� u ciebie papierosa.

Pad� na olbrzymi sk�rzany fotel, rozpi�� p�aszcz i zapali�.

��Dalej, bierz si� do roboty�� powiedzia�.�� Dane: zapach sosu �ledziowego, intensywno�� szesna�cie mikrosiekier, kubatura��� Ogarn�� wzrokiem pok�j.�� No, sam pokombinuj, rok na prze�omie, Saturn w konstelacji Wagi� Jazda!

Podrapa�em si� za uchem.

��Saturn� Co ty mi o Saturnie� A jaki wektor magistatum?

��Ee, bracie�� powiedzia� Ojra-Ojra�� to ju� sam powiniene��

Podrapa�em si� za uchem, obliczy�em w pami�ci wektor i wykona�em, j�kaj�c si� troch�, dzia�anie akustyczne (wym�wi�em zakl�cie). Ojra-Ojra zatka� nos. Wyrwa�em z brwi dwa w�oski (okropnie to bolesne) i spolaryzowa�em wektor. Zapach nabra� jeszcze wi�kszej mocy.

��Do kitu�� zgani� mnie Ojra-Ojra.�� Co ty wyrabiasz, uczniu czarnoksi�nika? Nie widzisz, �e lufcik otwarty?

��Aha, rzeczywi�cie.�� Uwzgl�dni�em dywergencj� i rotacj�, spr�bowa�em rozwi�za� w pami�ci r�wnanie Stokesa, pomyli�em si�, wyrwa�em, oddychaj�c przez usta, jeszcze dwa w�oski, pow�szy�em chwil�, wymamrota�em zakl�cie Awersa i ju� si� nastawi�em psychicznie do wyrwania nast�pnego w�oska, gdy okaza�o si� nagle, �e pok�j przewietrzy� si� w spos�b naturalny, a Roman doradzi� mi oszcz�dza� brwi i zamkn�� lufcik.

��Tr�j��� powiedzia�.�� Teraz przejd�my do materializacji.

Przez pewien czas zajmowali�my si� materializacj�. Ja stwarza�em gruszki, a Roman kaza� mi je zjada�. Gdy odmawia�em, zmusza� mnie do tworzenia nast�pnych. �Poty b�dziesz pracowa�, p�ki nie wyjdzie co� jadalnego�� m�wi�.�� A te oddasz Modestowi. On jest przecie� Kamieniojad�. Wreszcie stworzy�em prawdziw� gruszkꠗ du��, ��ciutk�, mi�kk� jak mas�o i gorzk� jak chinina. Zjad�em j� i wtedy Roman pozwoli� mi odpocz��.

W tym momencie przyni�s� klucze baka�arz czarnej magii, Magnus Fiodorowicz Red�kin, grubas ustawicznie zaaferowany i obra�ony na ca�y �wiat. Bakalaureat otrzyma� trzysta lat temu za wynalezienie portek-niewidek. Od tego czasu Red�kin bez przerwy je udoskonala�. Portki-niewidki przeobrazi�y si� najpierw w pludry-niewidki, potem w szarawary-niewidki, wreszcie od niedawna zacz�to o nich m�wi� jako o d�insach-niewidkach. Ani rusz nie m�g� doj�� z nimi do �adu. Na ostatnim seminarium czarnej magii, gdy wyg�asza� kt�ry� z rz�du referat: �Przyczynek do pewnych nowych w�a�ciwo�ci spodni-niewidek Red�kina�, zn�w si� zblamowa�. W czasie pokazu zmodernizowanego modelu co� si� zaci�o i spodnie zamiast uczyni� niewidzialnym wynalazc�, naraz z g�o�nym pstrykni�ciem znikn�y same. Sytuacja nader kr�puj�ca. Przede wszystkim jednak pracowa� Magnus Fiodorowicz nad rozpraw�, kt�rej temat brzmia� nast�puj�co: ,,Materializacja oraz naturalizacja linearna Bia�ej Tezy jako argument do�� dowolnej funkcji Z, nie daj�cego si� w pe�ni wyobrazi� szcz�cia ludzkiego�.

Osi�gn�� w tej dziedzinie znaczne i powa�ne rezultaty, z kt�rych wynika�o, �e ludzko�� dos�ownie p�awi�aby si� w nie daj�cym si� w pe�ni wyobrazi� szcz�ciu, gdyby tylko uda�o si� znale�� ow� Bia�� Tez� i�� rzecz najwa�niejsza�� zrozumie�, co to w�a�ciwie jest i gdzie tego szuka�.

Wzmiank� o Bia�ej Tezie spotyka si� tylko w dziennikach Ben Becalela. Ot� podobno wyodr�bni� on Bia�� Tez� jako produkt uboczny pewnej reakcji alchemicznej i nie maj�c czasu na zajmowanie si� takim drobiazgiem, wmontowa� j� do jakiego� swego przyrz�du w charakterze elementu pomocniczego. W jednym z ostatnich pami�tnik�w, pisanych ju� w lochu wi�ziennym, Ben Becalel oznajmia: �Mo�ecie sobie co� takiego wyobrazi�? Owa Bia�a Teza nie spe�ni�a jednak moich nadziei, niestety. Gdy u�wiadomi�em sobie jak ogromn� mog�aby przynie�� korzy�栗 mam na my�li szcz�cie wszystkich ludzi na �wiecie�� okaza�o si�, �e nie pami�tam, gdzie j� wmontowa�em�. Instytut by� w posiadaniu siedmiu przyrz�d�w, nale��cych niegdy� do Ben Becalela. Sze�� Red�kin rozebra� do ostatniej �rubki, lecz nic szczeg�lnego nie znalaz�. Si�dmym przyrz�dem by�a kanapa-translator. Ale na niej po�o�y� �ap� Witek Korniejew, co sprawi�o, �e do nieskomplikowanej duszy Red�kina wkrad�y si� najczarniejsze podejrzenia. Zacz�� wi�c �ledzi� Korniejewa, doprowadzaj�c go tym do w�ciek�ej pasji. Po�arli si�, stali si� zaci�tymi wrogami i ta sytuacja trwa po dzie� dzisiejszy. Do mnie jako przedstawiciela nauk �cis�ych Magnus Fiodorowicz odnosi� si� �yczliwie, jakkolwiek pot�pia� moj� przyja�� �z tym plagiatorem�. By� to na og� niez�y cz�owiek, bardzo pracowity, bardzo wytrwa�y i absolutnie bezinteresowny. Dokona� olbrzymiej pracy, gromadz�c wr�cz gigantyczny zbi�r przer�nych definicji szcz�cia. By�y tam najprostsze definicje negatywne (�Pieni�dze nie daj� szcz�cia�), najprostsze pozytywne (�Najwy�sze zadowolenie, ca�kowity dostatek, sukces, powodzenie�), definicje kazuistyczne (�Szcz�cie jest to brak nieszcz�cia�) oraz paradoksalne (�Najszcz�liwsi s� g�upcy, b�azny, debile i abnegaci, albowiem nie doznaj� wyrzut�w sumienia, nie boj� si� upior�w ani innych duch�w, nie n�ka ich obraz przysz�ych kl�sk i nie �udz� si� nadziej� pomy�lno�ci�).

Magnus Fiodorowicz po�o�y� na stole pude�ko z kluczem i �ypi�c na nas nieufnym okiem, oznajmi�:

��Znalaz�em jeszcze jedn� definicj�.

��Jak�?�� spyta�em.

��Co� w rodzaju wiersza. Tylko bez rym�w. Chcecie?

��Oczywi�cie�� powiedzia� Roman.

Magnus Fiodorowicz wyj�� notes i zacinaj�c si�, przeczyta�:

��Nic nie rozumiem�� rzek� Roman.�� Niech pan poka�e, musz� sam przeczyta�.

Red�kin poda� mu notes i wyja�ni�:

��To Christopher Loge. Z angielskiego.

���wietny wiersz�� pochwali� Roman. Magnus Fiodorowicz westchn��.

��Jedni m�wi� to, drudzy co innego.

��Ci�ka historia�� odpar�em wsp�czuj�co.

��Prawda? Jak to wszystko powi�za�? Dziewczyny piosenk� us�ysze� I przecie� nie pierwsz� lepsz� piosenk�, ale �eby dziewczyna by�a m�oda, znajdowa�a si� nie na jego drodze, w dodatku, �eby �piewa�a w chwil� p�niej, gdy go o drog� zapyta� Czy to mo�liwe? Czy takie rzeczy dadz� si� algorytmowa�?

��W�tpiꠗ odpar�em.�� Ja bym si� nie podj��.

��No w�a�nie�� podchwyci�.�� A przecie� pan jest kierownikiem zak�adu przetwarzania danych! Kt� wi�c to zrobi?

��A mo�e on tego w og�le nie ma?�� rzek� Roman prowokacyjnie.

��Czego?

��Szcz�cia.

Magnus Fiodorowicz z punktu si� obrazi�.

��Jak to nie ma�� o�wiadczy� z godno�ci�.�� Wszak�e ja sam do�wiadcza�em go niejednokrotnie.

��Wymieniaj�c pensa na szyling?�� spyta� Roman. Magnus Fiodorowicz obrazi� si� jeszcze bardziej i wyrwa� mu z r�k notes.

��Pan jest zbyt m�ody��� zacz��.

Wtem rozleg� si� huk, trzask, buchn�� p�omie� i zapachnia�o siark�. Na �rodku pokoju zjawi� si� Merlin. Magnus Fiodorowicz, kt�ry mimo woli odskoczy� w stron� okna, rzuci� z pasj�: �Tfu, a niech ciꅔ i wybieg� z pokoju.

��Good God!�� powiedzia� Ojra-Ojra, przecieraj�c zapr�szone oczy.�� Canst thou not come in by usual way as decent people do? Sir�(Czy�by zwyk�a droga nie odpowiada�a panu? )

��Beg thy pardon (Przepraszam).�� odrzek� Merlin zadufanym tonem i popatrzy� na mnie z satysfakcj�. Na pewno by�em blady, poniewa� bardzo si� przestraszy�em samozapalenia.

Merlin wyg�adzi� fa�dy mocno nadjedzonej przez mole peleryny, cisn�� na st� wi�zk� kluczy i spyta�:

��Czy milordowie zauwa�yli, jaka jest pogoda?

��Zgodna z prognoz��� odpowiedzia� Roman.

��Ot� to, sir Ojra-Ojra! Ot� to!

��Radio to rzecz po�yteczna.

��Nie s�ucham radia�� oburzy� si� Merlin.�� Mam w�asne metody. Machn�� po�� p�aszcza i uni�s� si� na metr od pod�ogi.

��Ostro�nie�� zauwa�y�em�� �yrandol.

Merlin spojrza� na �yrandol i ni z gruszki, ni z pietruszki zacz��:

��Nie mog� zapomnie�, drodzy milordowie, jak w zesz�ym roku wraz z sir przewodnicz�cym rady dzielnicowej, towarzyszem. Perejas�awskim�

Ojra-Ojra ziewn�� rozdzieraj�co, mnie te� zrobi�o si� sm�tnie. Merlin by�by chyba jeszcze gorszy ni� Wybiega��o, gdyby nie by� tak archaiczny i tak zadufany w sobie. Przez czyje� niedopatrzenie uda�o mu si� wcisn�� na stanowisko kierownika Dzia�u Przepowiedni i Proroctw, jako �e we wszystkich ankietach pisa� o swej nieprzejednanej walce z imperializmem Jankes�w jeszcze we wczesnym �redniowieczu, za��czaj�c do ankiet po�wiadczone notarialnie odbitki odpowiednich stronic z Marka Twaina. P�niej zosta� zn�w przeniesiony na dawne stanowisko kierownika biura pogody, gdzie podobnie jak tysi�c lat temu zajmowa� si� przepowiadaniem zjawisk atmosferycznych za pomoc� zar�wno sposob�w magicznych, jak i na podstawie zachowania si� tarantuli, nasilania si� b�l�w reumatycznych oraz obserwacji, czy �winie so�owieckie zdradzaj� ch�� do tarzania si� w b�ocie, czy te� z niego wy�a��. G��wnym zreszt� �r�d�em jego prognoz by� najwulgarniejszy pods�uch radiowy, realizowany za po�rednictwem aparatu detektorowego, �wi�ni�tego pono� jeszcze w latach dwudziestych z so�owieckiej wystawy m�odych technik�w. Merlin �y� w wielkiej przyja�ni z Nain� Kijewn� Horynycz i wsp�lnie z ni� trudni� si� kolekcjonowaniem, jak te� rozsiewaniem wie�ci o pojawieniu si� w lasach kud�atej olbrzymki i o porwaniu pewnej studentki przez jeti z Elbrusu. M�wiono tak�e, �e od czasu do czasu bierze on udzia� w nocnych seansach na �ysej G�rze wraz z Cha Em Wijem, Chom� Brutusem i innymi chuliganami.

Obaj z Romanem milczeli�my czekaj�c, kiedy wreszcie zniknie. Merlin tymczasem, owin�wszy si� szczelnie peleryn�, ulokowa� si� wygodnie pod �yrandolem i rozpocz�� d�ug� opowie��, kt�ra ju� dawno wszystkim si� przejad�a, mianowicie, jak to kiedy� wsp�lnie z przewodnicz�cym so�owieckiej rady dzielnicowej, towarzyszem Perejas�awskim, odbywali woja� inspekcyjny po rejonie. Ca�a ta historia by�a wierutnym �garstwem, nieudoln� i koniunkturaln� transpozycj� z Marka Twaina. M�wi�c o sobie, u�ywa� zwykle trzeciej osoby liczby pojedynczej, a przewodnicz�cego, myl�c si� chwilami, nazywa� kr�lem Arturem.

��Tak wi�c przewodnicz�cy rady i Merlin wyruszyli w drog� i przyjechali do pasiecznika, Bohatera Pracy, sir Samotniczenki, kt�ry by� m�nym rycerzem i s�ynnym pszczelarzem. Sir Samotniczenko zameldowa� o swoich osi�gni�ciach w pracy i poleczy� troch� sir Artura jadem pszczelim z zapalenia korzonk�w nerwowych. I sir przewodnicz�cy przebywa� tam trzy dni, i zapalenie ust�pi�o, i ruszyli w dalsz� podr�, i w drodze sir Ar� przewodnicz�cy powiedzia�: ,,Nie mam miecza�.�� �Nic nie szkodzi�� rzek� na to Merlin�� zdob�d� miecz dla ciebie�. I przyjechali nad wielkie jezioro, i widzi Artur, �e z jeziora wychyn�a r�ka�

Tu zabrzmia� dzwonek telefonu, a ja z rado�ci� chwyci�em za s�uchawk�.

��Halo! Halo, s�ucham.

W s�uchawce co� mamrota�o i r�wnocze�nie w pokoju g�ga� Merlin: �I niedaleko Le�niewa spotkali sir Pellinora, jednak�e Merlin sprawi�, aby Pellinor nie zauwa�y� przewodnicz�cego��.

��Sir obywatelu Merlin�� powiedzia�em.�� Czy mo�na by nieco ciszej? Nic nie s�ycha�.

Merlin zamilk� z min� cz�owieka gotowego w ka�dej chwili podj�� na nowo opowie��.

��Halo�� powiedzia�em zn�w do s�uchawki.

��Kto przy aparacie?

��A o kogo panu chodzi?�� spyta�em odruchowo.

��Wypraszam sobie. Pan nie jest w budzie jarmarcznej, Priwa�ow.

��Przepraszam, Mode�cie Matwiejewiczu. Dy�urny Priwa�ow przy telefonie.

��No w�a�nie. Niech pan melduje.

��Co mam meldowa�?

��S�uchajcie no, Priwa�ow. Pan zn�w zachowuje si� jak nie wiadomo kto. Z kim pan rozmawia�? Jakim prawem na posterunku znajduj� si� osoby postronne? Dlaczego po godzinach pracy kto� jeszcze przebywa w instytucie?

��To Merlin�� odpowiedzia�em.

��Niech pan go wyrzuci na zbity pysk!

��Z przyjemno�ci��� oznajmi�em. Na twarz Merlina, kt�ry niew�tpliwie pods�uchiwa�, wyst�pi�y czerwone plamy, mrukn��: �Gru-bia-nin!��� i rozp�yn�� si� w powietrzu.

��Z przyjemno�ci� czy bez, to mnie nie obchodzi. Mia�em przed chwil� sygna�, powierzone panu klucze rzuca pan na st�, zamiast zamyka� je w szufladzie.

Wybiega��o doni�s�, pomy�la�em.

��Dlaczego pan nic nie m�wi?

��Zastosuj� si� do polecenia.

��W takim wi�c akcepcie�� zako�czy� Modest Matwiejewicz.�� Czujno�� musi by� na wysoko�ci zadania. Jasne?

��Jasne.

Mrukn��: �To wszystko� i po�o�y� s�uchawk�.

��No dobra�� Ojra-Ojra zapi�� zielone palto.�� Id� otwiera� konserwy i odkorkowywa� butelki. B�d� zdr�w, Sasza, wpadn� jeszcze p�niej.

Wepchn��em klucze do kieszeni marynarki i wyruszy�em na pierwszy obch�d. G��wnymi schodami, kt�re za mojej pami�ci by�y u�ywane tylko jeden raz, gdy instytut zwiedza�a jaka� koronowana osoba z Afryki, zbieg�em do olbrzymiego westybulu z wielowiekowymi nawarstwieniami ozd�b architektonicznych i zajrza�em przez okienko do portierni. W fosforyzuj�cej mg�awicy majaczy�y tam dwa makrodemony Maxwella. Demony gra�y w jedn� z najbardziej stochastycznych gier�� w or�a i reszk�. Trawi�y na to wszystek wolny czas. Olbrzymie, niemrawe, nieopisanie absurdalne�� przypomina�y odziane w zniszczon� liberi� kolonie wirusa Heinego-Medina pod mikroskopem elektronowym. Jak przystoi demonom Maxwella, przez ca�e �ycie zajmowa�y si� otwieraniem i zamykaniem drzwi. By�y to rutynowane, �wietnie wytresowane egzemplarze, ale jeden z nich, ten, kt�ry pilnowa� wyj�cia, osi�gn�� ju� wiek emerytalny, r�wny wiekowi Galaktyki, od czasu do czasu dziecinnia� i przestawa� pracowa�. W takich razach kto� z Obs�ugi Technicznej wk�ada� skafander, wchodzi� do portierni nape�nionej st�onym argonem i doprowadza� starego do przytomno�ci.

Zgodnie z instrukcj� zakl��em oba demony, to znaczy, zamkn��em kana�y informacji, i zwar�em na sobie urz�dzenia wej�ciowo-wyj�ciowe. Demony nie zareagowa�y, by�y zaprz�tni�te czym innym. Jeden wygrywa�, a drugi�� zgodnie z logik��� przegrywa�, i fakt ten, naruszaj�cy r�wnowag� statystyczn�, bardzo je niepokoi�. Zakry�em okienko os�on�, nast�pnie obszed�em ca�y westybul. Panowa� tu wilgotny p�mrok, ka�dy krok dudni� g�o�nym echem. Gmach instytutu by� w og�le do�� wiekowy, a jego budowa zacz�a si� prawdopodobnie od westybulu. W zaple�nia�ych k�tach po�yskiwa�y bia�awo ko�ci przykutych �a�cuchami szkielet�w, gdzie� jednostajnie kapa�a woda, w niszach mi�dzy kolumnami sta�y w nienaturalnych pozach zakute w zardzewia�e zbroje pos�gi, pod �cian� na prawo od wej�cia le�a�y zwalone na kup� szcz�tki staro�ytnych bo�k�w, na wierzchu stercza�y gipsowe nogi w butach z cholewami. Z poczernia�ych portret�w na �cianach spogl�dali surowo czcigodni starcy, w twarzach ich mo�na by�o dostrzec znajome rysy Fiodora Simeonowicza, towarzysza Giana Giacomo oraz innych mistrz�w. Ca�y ten archaiczny ch�am dawno ju� nale�a�o wyrzuci�, przebi� w �cianach okna i za�o�y� �wietl�wki, ale c󿠗 wszystko by�o zaprzychodowane, zainwentaryzowane i moc� osobistego zakazu Modesta Matwiejewicza chronione przed marnotrawstwem.

Na kapitelach kolumn i w labiryntach gigantycznego �yrandola, kt�ry zwisa� z poczernia�ego plafonu, szele�ci�y nietoperze i psy lataj�ce. Modest Matwiejewicz wojowa� z nimi bez ustanku. Polewa� je terpentyn� i kreozotem, opyla� �rodkami owadob�jczymi, opryskiwa� heksachloranem, one za� gin�y tysi�cami, a odradza�y si� w dziesi�tkach tysi�cy. Przechodzi�y mutacje, powstawa�y w�r�d nich szczepy �piewaj�ce i gadaj�ce, potomkowie najstarszych rodzaj�w �ywili si� teraz wy��cznie proszkiem perskim zmieszanym z chlorofosfatem, a nasz kinooperator, Sania Drozd, przysi�ga�, �e widzia� tu kiedy� na w�asne oczy nietoperza podobnego jak dwie krople wody do towarzysza kierownika kadr.

W g��bokiej niszy, z kt�rej ci�gn�o lodowatym smrodem, kto� przeci�gle zaj�cza� i zabrz�cza� �a�cuchami. �Wypraszam sobie�� zgromi�em go surowo.�� C� to za mistyka! Wstyd!�� W niszy ucich�o. Pieczo�owicie poprawi�em zagi�ty r�g dywanu i wszed�em po schodach na g�r�.

Jak wiadomo, instytut wydawa� si� z zewn�trz budynkiem jednopi�trowym. W rzeczywisto�ci mia� co najmniej jedena�cie pi�ter. Nigdy nie wchodzi�em wy�ej jedenastego, gdy� wind� stale naprawiano, a lata� jeszcze nie umia�em. Fasada o dziesi�ciu oknach, podobnie jak wi�kszo�� fasad, by�a r�wnie� z�udzeniem wzrokowym. Instytut ci�gn�� si� co najmniej na kilometr, licz�c na prawo i na lewo od westybulu i mimo to wszystkie jego okna wychodzi�y na t� sam� kr�t� ulic� i na t� sam� hurtowni�. Nie mog�em si� temu nadziwi�. Pocz�tkowo zam�cza�em Ojr�-Ojr�, �eby mi wyt�umaczy�, jak to si� daje pogodzi� z klasycznymi lub bodaj relatywistycznymi poj�ciami o w�a�ciwo�ciach przestrzeni. Nie zrozumia�em nic z jego wyja�nie�, ale po pewnym czasie przyzwyczai�em si� i przesta�em si� dziwi�. Jestem g��boko przekonany, �e za kilkana�cie lat byle ucze� b�dzie lepiej orientowa� si� og�lnie w teorii wzgl�dno�ci ni� dzisiejszy specjalista. W tym celu bynajmniej nie musi si� rozumie�, w jaki spos�b zachodzi zakrzywienie przestrzeni-czasu, trzeba tylko, aby to poj�cie od dziecka wesz�o w krew i sta�o si� czym� normalnym. Ca�y parter by� zaj�ty przez Dzia� Szcz�cia Linearnego. Tu rozpo�ciera�o si� kr�lestwo Fiodora Simeonowicza, pachnia�o tu jab�kami i le�nym igliwiem, tu pracowa�y naj�adniejsze dziewcz�ta i najwspanialsi ch�opcy. Nie by�o tu mrocznych fanatyk�w, znawc�w i adept�w czarnej magii. Nikt nie wyrywa� sobie w�os�w, sykaj�c i krzywi�c si� z b�lu, nikt nie mamrota� zakl�� brzmi�cych jak nieprzystojne wyliczanki, nie warzy� �ywcem ropuch i wron o pomocy, przy pe�ni ksi�yca, w noc Kupa�y, w feralne dni. Tu pracowali na optymizm. Robili wszystko, co mo�liwe, w ramach bia�ej, submolekularnej i infraneuronowej magii, aby wzmocni� tonus duchowy ka�dego pojedynczego cz�owieka, jak r�wnie� ca�ych kolektyw�w ludzi pracy. Tu kondensowali i rozsy�ali na ca�y �wiat pogodny weso�y �miech; opracowywali, wypr�bowywali i upowszechniali modele sposob�w bycia i stosunk�w mi�dzyludzkich, zacie�niaj�ce przyja�� i eliminuj�ce niezgod�; sporz�dzali drog� sublimacji ekstrakty odsmucaczy, nie zawieraj�ce ani jednej cz�steczki alkoholu lub innych narkotyk�w. Obecnie przygotowywali do do�wiadcze� w terenie uniwersalny przeno�ny ��owytrzebiacz i opracowywali nowe gatunki fenomenalnych stop�w rozumu i dobroci.

Otworzy�em drzwi do sali g��wnej i, stoj�c na progu, patrzy�em z zachwytem, jak pracuje olbrzymi kondensator Dzieci�cego �miechu, przypominaj�cy troch� generator van de Graaffa. Z t� tylko r�nic�, �e pracowa� zupe�nie bezszmerowo i wok� niego unosi� si� przyjemny zapach. Zgodnie z instrukcj� powinienem przekr�ci� dwa bia�e wy��czniki no�owe na pulpicie, �eby zgas�o z�ociste ja�nienie, �eby w sali zrobi�o si� ciemno, zimno i nieruchomo�� s�owem, instrukcja nakazywa�a przerwa� obw�d w danym pomieszczeniu produkcyjnym. Tymczasem ja bez chwili wahania cofn��em si� na korytarz i zamkn��em za sob� drzwi. Wy��czanie czegokolwiek w pracowniach Fiodora Simeonowicza wydawa�o mi si� po prostu �wi�tokradztwem.

Szed�em powoli korytarzem, ogl�daj�c zabawne obrazki na drzwiach pracowni, i na zakr�cie spotka�em skrzata Tichona, kt�ry je malowa� i co noc zmienia�. Przywitali�my si� u�ciskiem d�oni. Tichon by� to poczciwy szary skrzat z obwodu riaza�skiego, zes�any przez Wij� do So�owca za jakie� przewinienie�� uk�oni� si� komu� nie tak, jak nale�a�o, czy te� nie chcia� zje�� ugotowanej �mii� Fiodor Simeonowicz przygarn�� go, umy�, wyleczy� z na�ogowego alkoholizmu i skrzat zadomowi� si� na parterze. Malowa� znakomicie, w stylu Bidstrupa, i s�yn�� w�r�d miejscowych skrzat�w z rozs�dku i trze�wej postawy.

Mia�em ju� wej�� na pierwsze pi�tro, lecz przypomnia�em sobie o wiwarium i uda�em si� do sutereny. Dozorca wiwarium, starszy wyzwolony wampir Alfred, pi� herbat�. Na m�j widok usi�owa� schowa� imbryk pod st�, st�uk� szklank�, zaczerwieni� si� i spu�ci� oczy. Zrobi�o mi si� go �al.

��Wszystkiego dobrego w Nowym Roku�� powiedzia�em udaj�c, �e nic nie zauwa�y�em.

Odkaszln��, zas�oni� usta d�oni� i odpowiedzia� chrypi�cym g�osem:

��Bardzo dzi�kuj�. I panu r�wnie�.

��Wszystko w porz�dku?�� zapyta�em spogl�daj�c na rz�dy klatek i ��ob�w.

��Briareus z�ama� palec�� poinformowa� Alfred.

��Jakim cudem?

��Ano tak. Na osiemnastej prawej r�ce. D�uba� w nosie, odwr�ci� si� niezgrabnie, hekatonchejrowie to przecie� straszne niezdary, no i z�ama�.

��Trzeba wi�c weterynarza�

��Obejdzie si�! Albo to pierwszy raz�

��Nie, tak nie mo�na�� powiedzia�em.�� Chod�my zobaczy�.

Poszli�my w g��b wiwarium obok woliery z harpiami, kt�re powiod�y za nami m�tnym ze snu wzrokiem, obok klatki z hydr� lernejsk�, pos�pn� i nierozmown� o tej porze roku� Hekatonchejrowie, bracia bli�niacy o stu r�kach i pi��dziesi�ciu g�owach, pierworodni Uranosa i Gai, mieszkali w du�ej betonowej jaskini, odgrodzonej grubymi pr�tami z �elaza. Gyes i Kottos spali zwini�ci jak tobo�y, z kt�rych stercza�y sine ogolone g�owy z zamkni�tymi oczami i w�ochate zw�tla�e r�ce. Briareus cierpia�. Siedzia� w kucki przytulony do kraty, wysun�� przez otw�r r�k� z chorym palcem i podtrzymywa� j� siedmioma innymi r�kami. Pozosta�e dziewi��dziesi�t dwie r�ce czepia�y si� pr�t�w lub podpiera�y g�owy. Niekt�re z g��w spa�y.

��Co?�� spyta�em ze wsp�czuciem.�� Boli? Czuwaj�ce g�owy zagada�y po helle�sku i obudzi�y jedn� g�ow�, kt�ra zna�a j�zyk rosyjski.

��Okropnie boli�� odpowiedzia�a g�owa. Inne umilk�y i gapi�y si� na mnie z otwartymi ustami.

Obejrza�em palec Briareusa. By� brudny i spuchni�ty, ale wcale nie z�amany. Zwyk�e zwichni�cie. W naszej hali sportowej tego typu kontuzje leczono bez doktora. Chwyci�em za palec i z ca�ej si�y szarpn��em ku sobie. Z pi��dziesi�ciu garde� wydar� si� ryk b�lu, Briareus zwali� si� na wznak.

��No, no�� powiedzia�em, wycieraj�c r�ce chusteczk�.�� Ju� po wszystkim�

Briareus, poci�gaj�c nosami, zacz�� ogl�da� palec. Tylne g�owy ciekawie wyci�ga�y szyje i k�sa�y przednie w uszy, �eby im nie zas�ania�y widoku. Alfred u�miecha� si�.

��Przyda�oby si� krwi mu upu�ci栗 rzek� z dawno zapomnian� ekspresj�, po czym westchn�� i doda�:�� Ale co on ma za krew, tylko poz�r. Mara i nic wi�cej.

Briareus wsta�. Wszystkie pi��dziesi�t g��w u�miecha�o si� b�ogo. Pomacha�em mu d�oni� i odszed�em. Po chwili zatrzyma�em si� przed Ko�ciejem Nie�miertelnym. Wielki zbrodzie� mieszka� osobno w komfortowej klatce wys�anej dywanami, z klimatyzacj� i rega�ami na ksi��ki. Na �cianach wisia�y portrety D�yngis-chana, Himmlera, Katarzyny de Medici, jednego z Borgi�w i chyba Goldwatera, czy te� McCarthy�ego. Ko�ciej w po�yskliwym cha�acie sta� ze skrzy�owanymi nogami przed ogromnym pulpitem i czyta� offsetow� odbitk� Malleus maleficarum (M�ota na czarownice). Wykonywa� przy tym jakie� obrzydliwe ruchy d�ugimi palcami�� jakby co� przykr�ca�, to zn�w wbija� czy te� obdziera�. Pozostawa� w niesko�czonym areszcie prewencyjnym, p�ki trwa�o niesko�czone �ledztwo w sprawie jego niesko�czonych zbrodni. W instytucie bardzo go sobie ceniono, poniewa� bywa� u�yteczny przy niekt�rych unikalnych eksperymentach, a tak�e jako t�umacz w kontaktach ze Smokiem Horynyczem. (S. Horynycz by� zamkni�ty w starej kot�owni, sk�d dolatywa�o jego metaliczne chrapanie i porykiwania przez sen). Sta�em, rozmy�laj�c o tym, �e je�li w jakim� niesko�czenie oddalonym od nas punkcie czasu Ko�cieja wreszcie ska��, to s�dziowie, kimkolwiek oni b�d�, znajd� si� w nader dziwnej sytuacji�� nie mo�na przecie� skaza� na kar� �mierci nie�miertelnego zbrodniarza, a do�ywocie, je�li uwzgl�dni� areszt prewencyjny, ju� odby�.

Wtem kto� mnie chwyci� za nogawk� i przepity g�os zawo�a�:

��Hej, ferajna, kto si� sk�ada?

Zdo�a�em si� wyrwa�. Trzy wampiry w s�siedniej wolierze patrzy�y na mnie po��dliwie, przyciskaj�c sine mordy do metalowej siatki, znajduj�cej si� pod pr�dem o napi�ciu dwustu wolt.

��R�k� mi zgni�t�, cholerny okularnik!�� powiedzia� jeden.

��Odczep siꠗ rzuci�em.�� Ko�ek osinowy ci pachnie?

Podbieg� Alfred, trzaskaj�c z bata, i wampiry skry�y siew ciemnym k�cie, gdzie natychmiast zacz�y ohydnie przeklina� i r�n�� w karty w�asnej produkcji.

Zwr�ci�em si� do Alfreda:

��No dobrze. Widz�, �e wszystko w porz�dku. Id� dalej.

��Szcz�liwej drogi�� odpowiedzia� skwapliwie.

Wchodz�c po schodach us�ysza�em �omotanie imbrykiem i znajomy bulgot.

Zajrza�em do hali maszyn i popatrzy�em, jak pracuje generator. Instytut nie by� zale�ny od miejskich �r�de� energii. Po sprecyzowaniu zasady determinizmu postanowiono wykorzysta� dobrze znane Ko�o Fortuny jako �r�d�o bezp�atnej energii mechanicznej. Nad cementow� pod�og� hali wznosi� si� tylko niewielki odcinek b�yszcz�cej polerowanej obr�czy gigantycznego ko�a, kt�rego o� obrotu le�a�a gdzie� w niesko�czono�ci, st�d te� obr�cz wygl�da�a jak ta�ma przeno�nika, wychodz�ca z jednej �ciany i gin�ca w drugiej. W swoim czasie modna by�a obrona prac na temat obliczenia promienia krzywizny Ko�a Fortuny, poniewa� jednak prace te dawa�y wyniki o niezwykle ma�ej dok�adno�ci, do dziesi�ciu megaparsek�w, Rada Naukowa instytutu podj�a uchwa��, aby przerwa� ocen� dysertacji do chwili, gdy budowa transgalaktycznych �rodk�w komunikacji umo�liwi zwi�kszenie dok�adno�ci.

Kilka bies�w z obs�ugi urz�dzi�o sobie przy Kole zabaw�, wskakiwa�y na obr�cz, doje�d�a�y do �ciany, zeskakiwa�y i p�dzi�y z powrotem. Kategorycznym tonem przywo�a�em je do porz�dku. �Wypraszam sobie�� powiedzia�em.�� Nie jeste�cie w budzie jarmarcznej�. Biesy pochowa�y si� za p�aszcze transformator�w i stamt�d zacz�y strzela� we mnie kulkami z�utego papieru. Postanowi�em zignorowa� smarkaczy, przeszed�em wzd�u� pulpit�w i przekonawszy si�, �e wszystko funkcjonuje ca�kowicie prawid�owo, uda�em si� na pierwsze pi�tro.

Cicho tu by�o, ciemno, wsz�dzie gruba warstwa kurzu. Przy niskich uchylonych drzwiach drzema� wsparty na d�ugiej ska�k�wce stary niedo��ny �o�nierz w mundurze pu�ku Preobra�e�skiego i tr�jgraniastym kapeluszu. Mie�ci� si� tu Dzia� Magii Obronnej, w�r�d jego pracownik�w od dawna ju� nie by�o ani jednej �ywej duszy. Wszyscy nasi dostojni starcy, z wyj�tkiem mo�e Fiodora Simeonowicza, padli w swoim czasie ofiar� �arliwej pasji dla tego dziana magii. Ben Becalel z powodzeniem wys�ugiwa� si� Golemem podczas przewrot�w pa�acowych�� gliniany potw�r nieczu�y na zakusy przekupstwa i odporny na trucizny strzeg� pracowni i jednocze�nie cesarskiego skarbca. Giuseppe Balsamo stworzy� pierwsz� w historii eskadr� lotnicz� na pomiot�ach, kt�ra dobrze si� sprawdzi�a na polach bitew podczas wojny stuletniej. Do�� szybko jednak rozpad�a siꠗ cz�� wied�m wysz�a za m��, reszta za� przysta�a do rajtar�w w charakterze markietanek. Kr�l Salomon schwyta� i zaczarowa� tuzin tuzin�w ifryt�w i skleci� specjalny my�liwski batalion przeciws�oniowy miotaczy ognia. M�ody Christobal Junta przyprowadzi� Karolowi Wielkiemu smoka chi�skiego wytresowanego do walki z Maurami, dowiedziawszy si� jednak, �e cesarz zamierza wyda� wojn� nie Maurom, lecz jego wsp�plemie�com Baskom, wpad� w wielki gniew i zdezerterowa�. W ci�gu wielowiekowej historii wojen rozmaici magowie doradzali stosowanie wampir�w (do nocnego rozpoznania w walce), bazyliszk�w (aby wrogie wojska kamienia�y pora�one strachem), lataj�cych dywan�w (w celu zrzucania nieczysto�ci na nieprzyjacielskie miasta), mieczy-samosieczy o r�norakich zaletach (dla skompensowania ma�ej liczebno�ci wojsk) itd. Jednak�e ju� po pierwszej wojnie �wiatowej, po Grubej Bercie, czo�gach, iperycie i chlorze, Magia Obronna zacz�a podupada�. Pracownicy gromadnie uciekali z dzia�u. Najd�u�ej pozosta� niejaki Pitirim Szwarc, by�y mnich i wynalazca podp�rki do muszkietu, z samozaparciem pracuj�cy nad projektem d�inobombardowa�. Projekt polega� na zrzucaniu na miasta nieprzyjacielskie butelek z d�inami przetrzymywanymi w zamkni�ciu co najmniej przez trzy tysi�ce lat. Dobrze wiadomo, �e d�iny w stanie wolnym potrafi� tylko burzy� miasta albo budowa� pa�ace. Solidnie przetrzymany d�in (rozumowa� Pitirim Szwarc) na pewno nie b�dzie po uwolnieniu z butelki budowa� pa�ac�w i nieprzyjaciel dostanie za swoje. Pewn� przeszkod� w realizacji tego pomys�u by� niedostatek butelek z d�inami, tote� Szwarc zamierza� uzupe�ni� zapasy drog� g��binowego tra�owania Morza Czerwonego oraz �r�dziemnego. Podobno, dowiedziawszy si� o bombie wodorowej oraz o wojnie bakteriologicznej, stary Pitirim utraci� r�wnowag� ducha, porozdawa� swoje d�iny innym dzia�om, a sam przeszed� do Christobala Junty bada� sens �ycia. Nikt go ju� wi�cej nie widzia�.

Gdy zatrzyma�em si� na progu, �o�nierz popatrzy� na mnie jednym okiem, zachrypia�: �Nie zatrzymywa� si�, maszerowa� dalej��

I zn�w zapad� w drzemk�. Obejrza�em pusty pok�j za�miecony szcz�tkami osobliwych modeli i strz�pami dyletanckich szkic�w, tr�ci�em czubkiem buta poniewieraj�c� si� przy drzwiach teczk� z zatartym napisem: ��ci�le tajne. Spali� przed odczytaniem�. I wyszed�em. Nie by�o tu nic do wy��czania, a co si� tyczy samozapalno�ci, to wszystko, co mog�o si� sarno zapali�, zapali�o si� tu wiele lat temu.

Na tym samym pi�trze mie�ci�a si� biblioteka. By� to mroczny zakurzony lokal, przypominaj�cy westybul, lecz bez por�wnania obszerniejszy. Na temat jego rozmiar�w opowiadano, �e w g��bi, w odleg�o�ci p� kilometra od wej�cia, prowadzi wzd�u� rega��w niezgorsza szosa oznaczona s�upami wiorstowymi. Ojra-Ojra dotar� do znaku �19�, a zawzi�ty Witek Korniejew, w poszukiwaniu dokumentacji na kanap�-translator, zdoby� siedmiomilowe buty i dobieg� do znaku �124�. Poszed�by i dalej, lecz zagrodzi�a mu drog� brygada Danaid w waciakach i z m�otkami mechanicznymi. Pod dozorem pyzatego Kaina rozbija�y asfalt i zak�ada�y jakie� rury. Rada Naukowa niejednokrotnie podnosi�a kwesti� budowy wzd�u� wspomnianej szosy linii wysokiego napi�cia celem przesy�ania po drutach abonent�w biblioteki, jednak�e wszystkie pozytywne wnioski rozbija�y si� o brak fundusz�w.

Biblioteka by�a po brzegi nabita wr�cz kuriozalnymi ksi��kami we wszystkich j�zykach �wiata, od j�zyka Aliant�w po Pidgin English w��cznie. Mnie jednak szczeg�lnie zainteresowa�o wielotomowe wydanie Ksi�gi Los�w. Ksi�ga by�a wydrukowana petitem na najcie�szym ry�owym papierze i zawiera�a w porz�dku chronologicznym mniej lub bardziej kompletne dane o 73�619�024�511 homo sapiens. Pierwszy tom rozpoczyna� si� od pitekantropa Ayuychcha. (�Ur. 2�sierpnia 965543�r.�p.n.e., zm. 13�stycznia 965522�r.�p.n.e. Rodzice ramapiteki. �ona ramapitek. Dzieci: samiec Ad-Amm, samica E-Ua. Koczowa� ze szczepem ramapitek�w w dolinie Araratu. Jad�, pi� i spa� do woli. Przewierci� pierwsz� dziur� w kamieniu. Po�arty przez nied�wiedzia jaskiniowego w czasie polowania�). Jako ostatni w ostatnim tomie regularnego wydania (tom ten ukaza� si� w zesz�ym roku) figurowa� Francisco Caetano-Augustin-Lucia-y-Manuel-y-Josefa-y-Miguel-Lucas-Carlos-Pedro Trinidad. (�Ur. 16�lipca 1491�n.e., zm. 17�lipca 1491�n.e. Rodzice: Pedro-Carlos-Lucas-Miguel-y-Josefa-y-Manuel-y-Lucia-Augustin-Caetano-Francisco Trinidad i Maria Trinidad. Portugalczyk. Anakefalos. Kawaler Orderu �wi�tego Ducha, pu�kownik gwardii).

Z notki wydawniczej wynika�o, �e Ksi�ga Los�w wychodzi w nak�adzie l (jeden) egzemplarz i �e �w ostatni tom zosta� podpisany do druku jeszcze w okresie lot�w braci Montgolfier. A�eby chocia� w pewnej mierze zaspokoi� potrzeby wsp�czesnych, wydawnictwo podj�o w trybie przyspieszonym publikacj� nieregularnych wyda�, w kt�rych by�y zaznaczone tylko daty urodzenia i zgon�w. W jednym z takich wyda� znalaz�em i moje nazwisko. Na skutek po�piechu wkrad�o si� jednak do edycji mn�stwo b��d�w, tote� dowiedzia�em si� ze zdumieniem, �e umr� w roku 1611. O�miotomowe errata mego nazwiska jeszcze nie obj�y.

Ksi�ga Los�w by�a przed wydaniem konsultowana ze specjaln� grup� z Dziani Proroctw i Przepowiedni. Dzia� ten zszed� na psy w okresie kr�tkotrwa�ych rz�d�w sir obywatela Merlina i ci�gle nie m�g� si� pod�wign��. Instytut wielokrotnie og�asza� konkurs na wakuj�ce stanowisko kierownika i za ka�dym razem podanie sk�ada�a jedna tylko osoba�� ten�e Merlin.

Rada Naukowa rzetelnie rozpatrywa�a podanie, kt�re zawsze w g�osowaniu odpada�o�� czterdzie�ci trzy g�osy �przeciw� i jeden �za�. (Merlin, zgodnie z tradycj�, r�wnie� by� cz�onkiem Rady).

Dzia� Proroctw i Przepowiedni zajmowa� ca�e drugie pi�tro. Szed�em obok drzwi z tabliczkami: �Grupa Fus�w Kawowych�, �Grupa Augur�w�, �Grupa Pytii�, �Grupa synoptyczna�, �Grupa Pasjans�w�, �Wyrocznia So�owiecka�. Nie musia�em tu nic wy��cza�, poniewa� dzia� pracowa� przy �wiecach. Na drzwiach grupy synoptycznej pojawi� si� ju� �wie�y napis kred�: �Ciemna woda w ob�oczech�. Co rano Merlin, przeklinaj�c intrygi zawistnik�w, zamazywa� �w napis mokr� �cierk� i co noc zjawia� si� on ponownie. Nie mia�em zielonego poj�cia, na czym si� opiera� autorytet tego dzia�u. Pracownicy jego od czasu do czasu wyg�aszali prelekcje na jakie� dziwne tematy, na przyk�ad: �O wyrazie oczu augura�, albo: �Wr�ebne w�a�ciwo�ci fus�w kawy mocca ze zbioru 1926 roku�. Niekiedy grupie pytii udawa�o si� co� prawid�owo przepowiedzie�, lecz za ka�dym razem by�y tak zdumione i przestraszone swoim sukcesem, �e ca�y efekt diabli brali. U-Janus, odznaczaj�cy si� niezwyk�ym taktem, nie m�g�, jak to niejednokrotnie zauwa�ono, powstrzyma� si� od lekkiego u�miechu, gdy uczestniczy� w seminariach pytii i augur�w.

Na trzecim pi�trze znalaz�o si� wreszcie co� do roboty�� zgasi�em �wiat�o w celach Dzia�u Wiecznej M�odo�ci. M�odych pracownik�w tu nie by�o, a ci staruszkowie, cierpi�cy na tysi�cletni� sklerozꠗ stale zapominali o wy��czaniu. Podejrzewam zreszt�, �e w gr� wchodzi�a nie tylko skleroza. Wielu do dzisiejszego dnia obawia�o si�, �e porazi ich pr�d. Wci�� jeszcze kolej elektryczn� nazywali parow�.

W pracowni sublimacji mi�dzy drugimi sto�ami snu� si� z r�kami w kieszeniach znudzony i osowia�y model wiecznego m�okosa. Jego siwa broda dwumetrowej d�ugo�ci wlok�a si� po pod�odze�� zaczepiaj�c o nogi krzese�. Na wszelki wypadek schowa�em do szary, stoj�c� na taborecie, butelk� z wod� kr�lewsk�, po czym uda�em si� do siebie, to znaczy do sali maszyn elektronicznych.

Tutaj sta� m�j �A�dan�. Patrzy�em chwil� z przyjemno�ci� na jego zwart� sylwetk�, pi�kn�, tajemniczo po�yskuj�c�. W instytucie odnoszono si� do nas bardzo r�nie. W finansowym, na przyk�ad, przyj�to mnie z otwartymi ramionami, g��wny ksi�gowy sk�po si� u�miechaj�c zarzuci� mnie natychmiast nudnymi obliczeniami p�acy i rentowno�ci. Gian Giacomo, kierownik Dziani Uniwersalnych Transformacji, pocz�tkowo te� si� ucieszy�, ale po stwierdzeniu, �e �A�dan� nie mo�e obliczy� nawet elementarnej transformacji bry�ki o�owiu w bry�k� z�ota, och��d� znacznie dla mej elektroniki i zaszczyca� nas tylko sporadycznymi zadaniami. Natomiast przed jego pod�� j w�adnym i zarazem ulubionym uczniem, Witkiem Korniejewem, nie by�o ratunku. Ojra-Ojra r�wnie� siedzia� mi bezustannie na karku ze , swymi niesamowitymi zadaniami z dziedziny matematyki irracjonalnej. Christobal Junta, kt�ry lubi� by� we wszystkim pierwszy, z regu�y pod��cza� nocami maszyn� do swego centralnego uk�adu nerwowego, W rezultacie nazajutrz co� mu najwyra�niej w g�owie brz�cza�o lub zgrzyta�o, a zdezorientowany �A�dan�, zamiast oblicza� w systemie binarnym, ku memu zdumieniu przechodzi� na stary sze��dziesi�tny, w dodatku zmienia� logik�, odrzucaj�c ca�kowicie zasad� wy�� h ��czonego �rodka. Fiodor Simeonowicz Kiwrin z kolei bawi� si� ; maszyn� jak dziecko zabawk�. Godzinami potrafi� gra� z ni� w cetno i licho, nauczy� j� rozgrywki szachowej i gwoli atrakcyjno�ci tchn�� w �A�dana� czyj�� nie�mierteln� dusz�, do�� zreszt� optymistyczn� i pracowit�. Janus Poliektowicz (nie pami�tam ju� A czy U) skorzysta� z us�ug maszyny tylko jeden raz�� przyni�s� ma�e p�prze�roczyste pude�eczko i pod��czy� je do �A�dana�. Po dziesi�ciu sekundach pracy z t� przy stawk� trzasn�y w maszynie wszystkie bezpieczniki, po czym Janus Poliektowicz przeprosi� uprzejmie, zabra� swe pude�eczko i wyszed�.

Ale mimo tych drobnych zak��ce� i przykro�ci, mimo �e uduchowiony obecnie �A�dan� drukowa� czasem na wyj�ciu: �My�l�. Prosz� nie przeszkadza�, mimo braku zapasowych blok�w oraz poczucia bezradno�ci, ogarniaj�cego mnie, gdy musia�em przeprowadza� analiz� logiczn� �niekongruentnej transgresji w psychopole inkubprzeistoczenia�, mimo to wszystko praca w instytucie by�a niezmiernie interesuj�ca i czu�em si� dumny z powodu mej niezaprzeczalnej przydatno�ci. Wykona�em wszystkie obliczenia w pracy Ojry-Ojry o mechanizmie dziedziczno�ci bipolarnych homunculus�w. Sporz�dzi�em dla Witka Korniejewa tabel� napi�cia M-pola kanapy-translatora w dziewi�ciowymiarowej magoprzestrzeni. Prowadzi�em kalkulacje pracy dla podopiecznej przetw�rni ryb. Opracowa�em schemat najbardziej oszcz�dnego transportu eliksiru Dzieci�cego �miechu. Obliczy�em nawet prawdopodobie�stwo wyj�cia pasjans�w �Wielki s�o�, �Duma Pa�stwowa� oraz �Gr�b Napoleona� dla weso�k�w z Grupy Pasjans�w i wykona�em wszystkie kwadratury metody obliczeniowej Christobala Hozewicza, w zamian za co nauczy� mnie zapada� w nirwan�. By�em zadowolony, dni wydawa�y si� za kr�tkie, �ycie mia�o sens.

By�o jeszcze wcze�nie, zaledwie godzina si�dma. W��czy�em �A�dan� i zag��bi�em si� w pracy. O dziewi�tej oprzytomnia�em, z �alem wy��czy�em pr�d i uda�em si� na czwarte pi�tro. �nie�yca nie s�ab�a. By�a to prawdziwa noworoczna zamie�. Wy�a i gwizda�a w starych przewodach kominowych, usypywa�a zwa�y �niegu pod oknami, w�ciekle szarpa�a i rozhu�tywa�a nieliczne latarnie na ulicy.

Min��em teren dzia�u administracyjno-gospodarczego. Wej�cie do sekretariatu Modesta Matwiejewicza by�o za�o�one na krzy� grubymi �elaznymi belkami, a po bokach sta�y dwa olbrzymie ifryty w turbanach z obna�onymi szablami i w pe�nym rynsztunku bojowym. Nos ka�dego, czerwony i spuchni�ty od kataru, by� przek�uty masywnym z�otym k�kiem, opatrzonym w blaszk� z numerem inwentarzowym. Wok� unosi�a si� wo� siarki, spalonej sier�ci oraz ma�ci streptocydowej. Stan��em, przypatruj�c si� im z ciekawo�ci�, jako �e w naszej strefie geograficznej ifryty nale�� do istot rzadko spotykanych. Naraz ten, kt�ry sta� po prawej stronie, zaro�ni�ty, z czarn� opask� na oku, zacz�� mnie drugim okiem dos�ownie po�era�. Mia� z�� s�aw�, pono� dawniej by� ludo�erc�, tote� czym pr�dzej wynios�em si� stamt�d. S�ysza�em jeszcze, jak g�o�no poci�ga zakatarzonym nosem i mlaska za moimi plecami.

W salach Dzia�u Wiedzy Absolutnej by�y otwarte wszystkie lufciki, gdy� przenika�a tu wo� �ebk�w �ledziowych profesora Wybiega��y. Na parapetach nawia�o �niegu, pod kaloryferami czernia�y ka�u�e wody. Zamkn��em lufciki i przeszed�em mi�dzy dziewiczo czystymi biurkami pracownik�w dzia�u. Na biurkach sta�y nowiutkie przybory do pisania, nie splamione dotychczas nawet kropl� atramentu, w ka�amarzach tkwi�y niedopa�ki papieros�w. Dziwny to by� dzia�. Has�o jego brzmia�o: �Poznanie niesko�czono�ci wymaga niesko�czonego czasu�. Z tym m�g�bym si� jeszcze zgodzi�, gdyby nie dalszy zaskakuj�cy wniosek: �Tote� wszystko jedno, czy si� pracuje, czy nie�. I aby nie powi�ksza� entropii wszech�wiata�� nie pracowali. Przynajmniej lwia cz��. �An mass�, jak by powiedzia� Wybiega��o. W gruncie rzeczy zadanie ich sprowadza�o si� do analizy krzywej poznania wzgl�dnego w obszarze jej asymptotycznego zbli�enia do prawdy absolutnej. St�d jedni pracownicy bez przerwy zajmowali si� dzieleniem zera przez zero na podr�cznych kalkulatorach, inni za� prosili o delegacje w niesko�czono��. Z podr�y s�u�bowych wracali rze�cy, odkarmieni i z miejsca brali urlop ze wzgl�du na z�y stan zdrowia. W przerwach mi�dzy podr�ami �azili z dzia�u do dzia�u, przysiadali na sto�ach laboratoryjnych, �mi�c papierosy, i opowiadali kawa�y o wykryciu niedok�adno�ci metod� U-Hospitala. Mo�na ich by�o �atwo rozpozna� po pustyni wzroku i podrapanych od nieustannego golenia uszach. W ci�gu mej p�rocznej pracy w instytucie dali �A�danowi� tylko jedno zadanie, kt�re polega�o zn�w na tym�e samym dzieleniu zera przez zero i nie zawiera�o �adnej prawdy absolutnej. Mo�liwe, �e kto� tam zajmowa� si� konkretn� prac�, ale ja przynajmniej nic o tym nie wiedzia�em.

O wp� do jedenastej wszed�em na pi�tro Ambro�ego Ambruazowicza Wybiega��y. Przy�o�y�em do nosa chusteczk� i staraj�c si� , oddycha� ustami, skierowa�em si� prosto do pracowni zwanej przez pracownik�w �Izb� porodow��. Tu, jak twierdzi� profesor Wybiega��o, rodzi�y siew kolbach modele idealnego cz�owieka. Wykluwa�y si�, znaczy si�. Komprene wu?

W pracowni by�o duszno i ciemno. Zapali�em lampy. Blask pad� na g�adkie �ciany ozdobione portretami Eskulapa, Paracelsusa, a tak�e Ambro�ego Ambruazowicza. Ten ostatni by� tu przedstawiony w czarnej czapeczce na szlachetnych puklach, na piersi mgli�cie po�yskiwa� jaki� order.

Po�rodku pracowni sta� jeden autoklaw, w rogu drugi, wi�kszy. Przy pierwszym le�a�y na pod�odze bochenki chleba, sta�y wiadra z sinawym odci�ganym mlekiem i olbrzymia kad� z parzonymi otr�bami. S�dz�c po zapachu, gdzie� w pobli�u musia�y si� znajdowa� r�wnie� �ebki �ledziowe, ale nie mog�em si� zorientowa� gdzie. W pracowni panowa�a cisza, z g��bi autoklawu dochodzi�o rytmiczne bulgotanie.

Zbli�y�em siꠗ nie wiem dlaczego na palcach�� do �rodkowego autoklawu i zajrza�em przez wziernik. I tak mnie ju� mdli�o od zapachu, a teraz zrobi�o mi si� ca�kiem niedobrze, cho� nie zobaczy�em nic szczeg�lnego, tylko jak�� bia�� bezkszta�tn� mas� faluj�c� powoli w zielonkawym p�mroku. Zgasi�em �wiat�o i wyszed�em, starannie zamykaj�c drzwi. �Daj mu po pysku��� przypomnia�em sobie. N�ka�y mnie niejasne przeczucia. Dopiero teraz spostrzeg�em, �e pr�g by� zakre�lony grub� magiczn� lini�, upstrzon� ko�lawymi znakami kabalistycznymi. Przyjrzawszy si� bli�ej, odczyta�em zakl�cie chroni�ce przed g�odnym demonem piekie�.

Z niejak� ulg� opu�ci�em w�o�ci Wybiega��y i uda�em si� na pi�te pi�tro, gdzie Gian Giacomo oraz jego zesp� zajmowali si� teori� i praktyk� Uniwersalnych Transformacji. Na pode�cie wisia� kolorowy wierszowany plakat z apelem o za�o�enie biblioteki publicznej. My�l nale�a�a do komitetu zak�adowego, wiersze by�y moje:

Zaczerwieni�em si� i poszed�em dalej. Znalaz�szy si� na pi�tym pi�trze spostrzeg�em, �e drzwi do pracowni Witka s� uchylone, i us�ysza�em czyj� ochryp�y �piew. Cichaczem podszed�em bli�ej.

Witek powiedzia� mi godzin� temu, �e spadzi noc noworoczn� w towarzystwie, a w pracowni zostawi dubleta. Dublet to bardzo dowcipna rzecz. Z regu�y jest mniej wi�cej dok�adn� kopi� swego tw�rcy. Je�eli komu� nie starcza, dajmy na to, rak, to stwarza sobie dubleta bezm�zgiego, potulnego, kt�ry umie tylko lutowa� kontakty lub d�wiga� ci�ary, lub pisa� pod dyktando, ale robi to rzeczywi�cie doskonale. Albo kto� potrzebuje modelu antropoida do cel�w eksperymentalnych�� stwarza wi�c dubleta bezm�zgiego, potulnego, kt�ry umie tylko �azi� po suficie lub odbiera� telepatemy, ale umie to rzeczywi�cie doskonale. Albo przypadek najprostszy. Kto� w dniu wyp�aty nie chce traci� czasu, posy�a wi�c po odbi�r pieni�dzy �swego dubleta, kt�ry umie tylko trzy rzeczy�� nie przepuszcza� nikogo poza kolejk�, podpisa� si� na li�cie i przeliczy� pieni�dze nie odchodz�c od kasy. Oczywi�cie, nie wszyscy potrafi� tworzy� dublety. Ja, na przyk�ad, jeszcze nie umia�em. To, co mi na razie wychodzi�o, nie potrafi�o absolutnie nic, nawet chodzi�. I oto stoisz nieraz w kolejce, obok niby Witek, Roman i Wo�odia Poczkin, a pogada� nie ma z kim. Stoj� jak pos�gi, nie mrugaj� oczami, nie oddychaj�, nie przest�puj� z nogi na nog� i nie ma kogo poprosi� o papierosa.

Prawdziwi mistrzowie potrafi� tworzy� bardzo skomplikowane, wieloprogramowe, samo szkol�ce si� dublety. Takiego superdubleta Roman wys�a� w lecie zamiast mnie samochodem. I �aden z moich koleg�w nie domy�li� si�, �e to nie by�em ja. Dublet znakomicie prowadzi� mego moskwicza, kl��, gdy gryz�y go komary, i ochoczo w��cza� si� do ch�ralnego �piewu. Po przybyciu do Leningradu odwi�z� ka�dego do domu, zwr�ci� wypo�yczony samoch�d, zap�aci� i nast�pnie znik� dos�ownie na oczach oszo�omionego dyrektora wypo�yczalni.

Przez pewien czas s�dzi�em, �e A-Janus i U-Janus to dublet i orygina�. Jednak�e sprawa przedstawia�a si� zupe�nie inaczej. Przede wszystkim obaj dyrektorzy posiadali dowody osobiste, dyplomy, przepustki oraz inne niezb�dne dokumenty, podczas gdy najbardziej z�o�one dublety absolutnie nie mog�y mie� �adnych �wiadectw to�samo�ci. Sam widok urz�dowej piecz�ci na ich fotografii przyprawia� je o atak furii i dar�y dokumenty na strz�py. T� zagadkow� w�a�ciwo�� dublet�w stara� si� zbada� Magnus Red�kin, okaza�o si� to jednak zadaniem ponad jego si�y.

Po drugie obaj Janusowie byli strukturami bia�kowymi. A co si� tyczy dublet�w, do dzi� jeszcze nie zako�czy� si� sp�r pomi�dzy filozofami a cybernetykami, czy nale�y uwa�a� je za istoty �ywe, czy te� nie. Wi�kszo�� dublet�w by�y to struktury krzemoorganiczne, by�y r�wnie� na osnowie germanowej, ostatnio za� wesz�y w mod� dublety na alumopolimerach.

I wreszcie rzecz najwa�niejsza�� zar�wno A-Janusa, jak i U-Janusa nikt nie stwarza� sztucznie. Nie byli kopi� i orygina�em ani nawet bli�ni�tami, byli jednym cz�owiekiem�� Janusem Poliektowiczem Niewstrujewem. Nikt w instytucie tego nie rozumia�, wszyscy jednak wiedzieli o tym tak dobrze, �e nawet nie pr�bowali zrozumie�. Dublet Witka, wsparty r�kami o st� laboratoryjny, �ledzi� nieruchomym wzrokiem prac� homeostatu Ashby�ego. Nuci� przy tym p�g�osem jak�� popularn� przed laty melodi�.

Nie s�ysza�em nigdy, �eby dublety �piewa�y. Ale po dublecie Witka mo�na si� by�o wszystkiego spodziewa�. Pami�tam, �e jeden jego dublet o�mieli� si� k��ci� z samym Modestem Matwiejewiczem na temat nadmiernego wydatkowania psychoenergii. A przecie� nawet stworzone przeze mnie straszyd�a bez r�k i n�g dr�twia�y ze strachu przed Modestem, zapewne instynktownie.

Po prawej r�ce dubleta sta� w rogu pod brezentowym pokrowcem translator TDX-80E, deficytowy produkt zak�adu magotechniki w Kitie�gradzie. Obok sto�u laboratoryjnego w �wietle trzech reflektor�w b�yszcza�a pocerowan� sk�r� moja stara znajoma�� kanapa. Na kanapie by�a umieszczona dzieci�ca wanienka z wod�, w wanience p�ywa� brzuchem do g�ry zdech�y oko�. Poza tym w pracowni znajdowa�y si� stela�e zastawione r�nymi przyrz�dami, a tu� przy drzwiach sta�a du�a trzylitrowa butla z zielonkawego szk�a, pokryta warstw� kurzu. W butli siedzia� zapiecz�towany d�in, mo�na by�o zobaczy�, jak si� porusza b�yskaj�c oczkami.

Dublet Witka przesta� obserwowa� homeostat, usiad� na kanapie obok wanienki, wlepiaj�c z kolei kamienny wzrok w zdech�� ryb�, i zanuci� kolejn� zwrotk� piosenki. W zachowaniu okonia nie zasz�a �adna zmiana. W�wczas dublet zanurzy� g��boko r�k� we wn�trze kanapy i sapi�c z wysi�ku zacz�� co� w niej przekr�ca�.

Kanapa by�a translatorem. Wytwarza�a wok� siebie M-pole przeobra�aj�ce, najpro�ciej m�wi�c, rzeczywisto�� realn� w rzeczywisto�� ba�niow�. Do�wiadczy�em tego na sobie owej pami�tnej nocy u Nainy Kijewny i tylko dzi�ki temu, �e kanapa pracowa�a w�wczas jedn� czwart� swej mocy, nie obudzi�em siꠗ jako Tomcio Paluch. Dla Magnusa Red�kina kanapa by�a ewentualnym pojemnikiem, zawieraj�cym poszukiwan� Bia�� Tez�. Dla Modesta Matwiejewicza�� eksponatem muzealnym numer inw. 1123, kt�ry nale�y chroni� przed marnotrawstwem. Dla Witka by� to przyrz�d numer jeden. Dlatego te� wykrada� j� co noc. Magnus Fiodorowicz przez zazdro�� donosi� o tym kierownikowi kadr, towarzyszowi Diominowi, dzia�alno�� za� Modesta Matwiejewicza sprowadza�a si� do tego, by temu wszystkiemu po�o�y� kres. Witek dop�ty wykrada� kanap�, dop�ki w t� spraw� nie wmiesza� si� Janus Poliektowicz, kt�remu w �cis�ym wsp�dzia�aniu z Fiodorem Simeonowiczem i przy aktywnej pomocy Giana Giacomo, a tak�e na podstawie oficjalnego pisma Akademii Nauk z podpisami czterech cz�onk�w, uda�o siew ko�cu ca�kowicie zneutralizowa� Red�kina i z lekka wyprze� z zajmowanych pozycji Modesta Matwiejewicza. Modest o�wiadczy�, �e jako osoba materialnie odpowiedzialna, nie �yczy sobie o niczym s�ysze�, �yczy sobie natomiast, aby kanapa numer inwentarzowy 1123 znajdowa�a si� w specjalnie przeznaczonym dla niej pomieszczeniu. W przeciwnym razie, zagrozi�, niechaj wszyscy, w��cznie z cz�onkami Akademii, maj� pretensj� tylko do siebie. Janus Poliektowicz zgodzi� si� mie� do siebie pretensj�, Fiodor Simeonowicz r�wnie�, a Witek czym pr�dzej zaci�gn�� kanap� do swej pracowni.

Witek by� naukowcem solidnym, nie takim jak sza�apu�y z Dzia�u Wiedzy Absolutnej, i pracowa� nad przemian� w�d wszystkich m�rz i ocean�w w wod� �ycia. Na razie znajdowa� si� co prawda w stadium eksperymentu.

Oko� w wanience drgn�� i odwr�ci� si� grzbietem do g�ry. Dublet wyj�� r�k� z kanapy. Oko� apatycznie poruszy� p�etwami, ziewn��, przewr�ci� si� na bok, a potem zn�w brzuchem do g�ry.

��B-bydlak�� wycedzi� dublet z pasj�.

Od razu obudzi�a si� we mnie czujno��. To mia�o zabarwienie emocjonalne. Wykluczone, by jakikolwiek laboratoryjny dublet m�g� w ten spos�b przemawia�. On tymczasem w�o�y� r�ce do kieszeni, podni�s� si� z wolna i wtedy zobaczy� mnie. Przez kilka sekund patrzyli�my na siebie, po czym spyta�em zjadliwie:

��Pracujemy?

Dublet spogl�da� na mnie t�pym wzrokiem.

��No ju�, przesta�, nie wyg�upiaj siꠗ powiedzia�em.�� Wszystko jasne.

Milcza�. Sta� jak pos�g i nie mruga� oczami.

��Pos�uchaj�� m�wi�em dalej�� jest teraz wp� do jedenastej. Daj� ci dziesi�� minut. Sprz�tnij wszystko, wyrzu� t� padlin� i fruwaj na ta�ce. Ja sam wy��cz� pr�d.

Dublet z�o�y� wargi w ryjek i zacz�� si� cofa�. Ostro�nie okr��y� kanap� i stan�� tak, �e przedziela� nas st� laboratoryjny. Demonstracyjnie spojrza�em na zegarek. Dublet wymamrota� zakl�cie, na stole zjawi� si� kalkulator, d�ugopis i plik czystego papieru. Dublet, zgi�wszy kolana, zawis� w powietrzu i zacz�� co� pisa�, od czasu do czasu boja�liwie zerkaj�c na mnie. Wygl�da�o to tak prawdopodobnie, �e na moment zachwia�em si� w moim przekonaniu. Mia�em zreszt� niezawodny spos�b na wyja�nienie prawdy. Dublety s� z regu�y absolutnie niewra�liwe na b�l. Poszpera�em w kieszeni, wyci�gn��em ma�e ostre c��ki i poszczekuj�c nimi wymownie, zacz��em zbli�a� si� do dubleta. Przesta� pisa�. Badawczo patrz�c mu w oczy, odci��em c��kami wystaj�c� ze sto�u g��wk� gwo�dzia i mrukn��em:

��N-n-no?

��Czego si� mnie czepiasz?�� zapyta� Witek.�� Nie widzisz, �e cz�owiek pracuje?

��Skoro jeste� dubletem�� odpar�em�� nie wa� si� ze mn� rozmawia�.

��Zabierz te c��ki!

��A ty si� nie wyg�upiaj. Te� mi dublet.

Witek siad� na kraw�dzi sto�u i zm�czonym gestem potar� uszy.

��Nic mi si� dzi� nie udaje�� powiedzia�.�� Jestem dzi� do kitu. Stworzy�em dubleta, wysz�a mi jaka� denna fujara. Wszystko mu z r�k lecia�o, siad� na umklajderze, zupe�ne dno� Trzasn��em go w �eb i odbi�em sobie �ap� Oko� te� zdycha systematycznie.

Podszed�em bli�ej i zajrza�em do wanienki.

��Co mu jest?

��A czy ja wiem�

��Sk�d go wzi��e�?

��Z rynku.

Podnios�em okonia za ogon.

��Czego ty chcesz? Zwyczajna �ni�ta ryba.

��Idiota�� powiedzia� Witek.�� Przecie� to �ywa woda.

��Aha-a�� zastanawia�em si�, co by mu poradzi�. Mia�em nader mgliste poj�cie o mechanizmie dzia�ania �ywej wody. G��wnie na podstawie bajki o kr�lewiczu Iwanie i Szarym Wilku.

D�in porusza� si� w butelce i od czasu do czasu przeciera� �apk� szk�o zakurzone z zewn�trznej strony.

��M�g�by� wytrze� butlꠗ powiedzia�em nic nie wymy�liwszy.

��Co?

��Zetrzyj kurz z butelki. Przecie� mu tam nudno.

��A niech si� nudzi, czort z nim�� odpowiedzia� Witek z roztargnieniem. Zn�w wsadzi� r�k� w g��b kanapy i zn�w co� w niej przekr�ci�. Oko� o�y�.

��Widzisz? Jak daj� maksymalne napi�cie, to wszystko w porz�dku.

��Egzemplarz� nieodpowiedni�� rzuci�em na chybi� trafi�. Witek wyj�� r�k� z kanapy i wlepi� we mnie oczy.

��Egzemplarz��� powt�rzy�.�� Nieodpowiedni��� Do z�udzenia przypomina� teraz dubleta.�� Egzemplarz egzemplarzowi lupus est�

��Poza tym na pewno mro�ony�� doda�em nabrawszy �mia�o�ci. Witek nie s�ucha�.

��Sk�d by tu wytrzasn�� ryb�?�� rzek� rozgl�daj�c si� i klepi�c po kieszeniach.�� Rybe�ki potrzebuj�

��Na co?

��Prawda, na co? Skoro nie ma innej ryby�� rozwa�a��� czemu by nie wzi�� innej wody? No nie?

��Nie�� zaprotestowa�em.�� Taki numer nie przejdzie.

��A jaki?�� spyta� skwapliwie.

��Zje�d�aj st�d. Opu�� ten lokal.

��Dok�d?

��Dok�d chcesz.

Witek prze�azi przez kanap� i z�apa� mnie za klapy marynarki.

��S�uchaj, co ci m�wi�, rozumiesz?�� zasycza� gro�nie.�� Nie ma na �wiecie rzeczy jednakowych. Wszystko jest roz�o�one wed�ug krzywej rozk�adu Gaussa. Woda wodzie nier�wna� A ten stary g�upiec nie skapowa�, �e istnieje dyspersja w�a�ciwo�ci�

��M�j kochany�� zawo�a�em�� Nowy Rok za progiem. Nie zapalaj si� tak bardzo.

Pu�ci� mnie i zacz�� krz�ta� si� nerwowo.

��Gdzie on si� podzia�? Gdzie ja go wsadzi�em? W pi�tk� goni�. � Aha, jest�

Podbieg� do krzes�a, na kt�rym w pozycji pionowej sta� umklajder. Ten sam. Odskoczy�em w kierunku drzwi i zacz��em b�aga�:

��Opami�taj si�! Za chwil� dwunasta! Przecie� czekaj� na ciebie! Wieroczka czeka!

��Nie�� odpowiedzia�.�� Pos�a�em do nich dubleta. Pierwszorz�dny dublet, z fasonem� Niebotycznie g�upi. Opowiada kawa�y, staje na g�owie, ta�czy jak w�

Obraca� w r�kach umklajder, co� oblicza�, przymierza�, zmru�ywszy jedno oko.

��Zje�d�aj st�d, s�yszysz?!�� wrzasn��em z rozpacz�.

Witek spojrza� na mnie kr�tko i od razu przysiad�em. Sko�czy�y si� �arty. By� ju� w tym stanie, kiedy poch�oni�ci prac� magowie zamieniaj� otoczenie w paj�ki, stonogi, jaszczurki i inne cichutkie stworzenia. Przykucn��em ko�o d�ina i patrzy�em, co b�dzie dalej.

Witek znieruchomia� w pozie klasycznej przy zakl�ciach materializacyjnych (pozycja �Martichor�), nad sto�em zak��bi�a si� r�owa para, zatrzepota�y w g�r� i w d� cienie na kszta�t nietoperzy, znikn�� kalkulator, znikn�� plik papier�w i nagle ca�� powierzchni� sto�u pokry�y s�oje nape�nione przezroczystymi roztworami. Witek rzuci� umklajdera byle jak na krzes�o, chwyci� jeden ze s�oj�w i zacz�� uwa�nie bada� jego zawarto��. Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e teraz ju� nie wyjdzie st�d za �adne skarby. Czym pr�dzej zdj�� z kanapy wanienk�, jednym susem znalaz� si� przy stela�ach i przytaszczy� do sto�u ci�ki mosi�ny akwawitometr. Usadowi�em si� wygodniej, przetar�em d�inowi okienko na �wiat, gdy wtem na korytarzu rozleg�y si� g�osy, tupot i trzaskanie drzwiami. Zerwa�em si� na r�wne nogi i wybieg�em z pracowni.

Wra�enie nocnej pustki i ciszy ogromnego budynku znikn�o bez �ladu. W korytarzu p�on�y lampy. Kto� p�dzi� po schodach na z�amanie karku, kto� krzycza�: �Wala! Napi�cie spad�o! Biegnij do akumulatorni!�, kto� otrz�sa� na pode�cie futro, rozpryskuj�c mokry �nieg. W moj� stron� szed� szybkim krokiem wytwornie pochylony Gian Giacomo, za nim, nios�c pod pach� jego olbrzymi� tek�, a w z�bach jego laseczk�, drepta� gnom. Wymienili�my uk�ony. Od wielkiego prestidigitatora powia�o dobrym winem i francuskimi pachnid�ami. Nie �mia�em go zatrzyma�, min�� mnie i wszed� przez zamkni�te drzwi do swego gabinetu. Gnom wsun�� za nim tek� i laseczk�, a sam da� nura w kaloryfer.

��Co za diabli?!�� wrzasn��em i wbieg�em na schody.

Instytut roi� si� lud�mi. By�o ich chyba wi�cej ni� w normalnym dniu pracy. Gabinety i pracownie rz�si�cie o�wietlone, drzwi pootwierane na o�cie�. Zewsz�d dobiega� o�ywiony rozgwar�� trzask wy�adowa�, monotonne g�osy, dyktuj�ce cyfry i wyg�aszaj�ce zakl�cia, drobny stukot kalkulator�w. A nad tym wszystkim grzmi�cy, triumfalny ryk Fiodora Simeonowicza: �B-bardzo dobrze, t-to rozumiem! Z-zuch jeste�, k-kochaneczku! Ale c-co za d-dure� wy��czy� g-gene-rator?� Poczu�em uderzenie w plecy jakim� twardym kantem i uchwyci�em si� por�czy. Ogarn�a mnie szewska pasja. To Wo�odia Poczkin i Edek Amperian ci�gn�li na swoje pi�tro maszyn� koordynacyjno-pomiarow�, wa��c� z p� tony.

��A-a, Sasza!�� powiedzia� mi�o Edek.�� Jak si� masz?

��Odsu� si�, Saszka!�� zawo�a� Wo�odia Poczkin, kt�ry szed� ty�em.�� Jazda, podawaj, podawaj!� Z�apa�em go za ko�nierz.

��Dlaczego jeste� w instytucie? Kt�r�dy tu wszed�e�?

��Drzwiami, drzwiami, puszczaj� Edek, troch� bardziej na prawo! Widzisz, �e nie przechodzi!

Pu�ci�em go i pobieg�em do westybulu. Kipia�em administracyjnym oburzeniem. ,Ja wam poka�ꠗ mrucza�em skacz�c po cztery stopnie naraz.�� Ja was naucz� pr�niaczy� si�. Ja was naucz� puszcza� wszystkich bez wyboru!�� Makrodemony In-put i Out-put, zamiast pilnowa� wej�cia i wyj�cia, r�n�y w ruletk�, trz�s�c si� z podniecenia i gor�czkowo fosforyzuj�c. W moich oczach niepomny swych obowi�zk�w In-put rozbi� bank i zagarn�� blisko siedemset miliard�w moleku� niepomnemu swych obowi�zk�w Out-putowi. Ruletk� rozpozna�em od razu. By�a to moja ruletka. Sam j� zmajstrowa�em na jaki� wieczorek, gdzie s�u�y�a za atrakcj�, a potem trzyma�em za szaf� w sali maszyn, o czym wiedzia� jedynie Witek Korniejew. �Spisek�� pomy�la�em.�� �by im poukr�cam�. A tymczasem przez westybul sznurem ci�gn�li pracownicy, za�nie�eni, weseli, o czerwonych od mrozu policzkach.

��Ale sypie! Uszy mi ca�kiem zatka�o�

��Co, ty te� zwia�e�?

��No pewnie, nudy na pudy� Towarzystwo pod gazem. E, my�l� sobie, p�jd� lepiej popracowa�. Zostawi�em im dubleta i wynios�em si�

��Wyobra� sobie, ta�cz� z ni� i naraz czuj�, �e obrastam sier�ci�. Goln��em kielicha�� nie pomaga�

��A jakby wi�zk� elektron�w? Masa za du�a? No to foton�w�

��Aleksy, masz wolny laser? Niech b�dzie gazowy�

��Jak to, Halu, zostawi�a� m�a?

��Wyszed�em ju� godzin� temu, �eby� wiedzia�. Wlecia�em w zasp� i omal mnie nie zawia�o�

Zrozumia�em, �e le�� na ca�ej linii. Nie by�o ju� sensu odbiera� ruletk� demonom, pozostawa�o mi tylko i�� i skl�� w �ywy kamie� prowokatora Witka, a potem, niech si� dzieje, co chce. Pogrozi�em demonom pi�ci� i id�c po schodach, pr�bowa�em wyobrazi� sobie, co by to by� za s�dny dzie�, gdyby tak Modest Matwiejewicz zajrza� teraz do instytutu.

Po drodze do sekretariatu dyrektora zatrzyma�em si� w sali do�wiadczalnej. Poskramiano tu wypuszczonego z butelki d�ina. Ogromny, siny ze z�o�ci, szamota� si� w wolierze os�oni�tej tarczami Giana ben Giana i od g�ry nakrytej pot�nym polem magnetycznym. D�in, kt�rego ra�ono pr�dem wysokiego napi�cia, wy�, kl�� w kilku martwych j�zykach, skaka�, rzyga� ogniem, zaczyna� z impetem wznosi� pa�ace i natychmiast je burzy�, wreszcie skapitulowa�, usiad� na pod�odze i wstrz�sany pr�dem, zaskowycza� �a�o�nie:

��No dosy�, no przesta�cie, ju� wi�cej nie b�d� Oj�� oj�� oj-oj� Ju� jestem jak baranek�

Przy pulpicie odgromnika stali spokojni m�odzie�cy o nieruchomych oczach, same dublety. Orygina�y natomiast, skupione wok� stanowiska wibracyjnego, spogl�da�y na zegar i odkorkowywa�y butelki.

Podszed�em do nich.

��Cze��, Saszka!

��Sasze�ka, podobno jeste� dzi� dy�urnym� Wpadn� p�niej do twojej sali.

��Hej, niech tam kt�ry stworzy mu lampk� do wina, ja mam r�ce zaj�te�

By�em tak oszo�omiony, �e nawet nie spostrzeg�em, kiedy w mej d�oni zjawi�a si� lampka. Strzeli�y korki, zab�bni�y po tarczach Giana ben Giana, z sykiem zapieni� si� lodowaty szampan. Wy�adowania ucich�y, d�in przesta� st�ka� i zacz�� w�szy� poci�gaj�c nosem. R�wnocze�nie rozleg�o si� pierwsze uderzenie kremlowskiego zegara, wybijaj�cego dwunast�.

��Koledzy! Niech �yje poniedzia�ek!

Stukn�y lampki. Potem kto� zapyta� ogl�daj�c butelk�:

��Kto stworzy� wino?

��Ja.

��Nie zapomnij jutro zap�aci�.

��No, mo�e jeszcze buteleczk�?

��Dosy�, przezi�bimy si�.

��Fajny d�in nam si� trafi�� Troch� nerwowy.

��Darowanemu koniowi�

��Nie szkodzi, poleci bez szemrania� Czterdzie�ci okr��e� wytrzyma, a potem niech leci gdzie chce ze swoimi nerwami.

��Koledzy�� zacz��em nie�mia�o�� jest noc� i �wi�ta. Mo�e by�cie poszli do domu�

Spojrzeli na mnie, poklepali po ramieniu, powiedzieli: �Nic, nic, to przejdzie��� i hurm� ruszyli w kierunku woliery� Dublety odsun�y jedn� z tarcz, orygina�y otoczy�y d�ina, chwyci�y go mocno za r�ce i nogi i zanios�y na stanowisko wibracyjne. D�in zawodzi� boja�liwie i niezdecydowanie obiecywa� im wszystkie skarby kr�l�w tego �wiata. Sta�em z boku i przygl�da�em si�, jak przywi�zuj� go pasami i przytwierdzaj� mikronadajniki w r�nych miejscach jego cia�a. Pomaca�em tarcz�. By�a olbrzymia, pokryta wkl�ni�ciami od piorun�w kulistych, w niekt�rych miejscach nadpalona. Tarcze Giana ben Giana, wykonane z siedmiu sk�r smoczych sklejonych ��ci� ojcob�jcy, by�y piorunoodporne nawet w przypadku bezpo�redniego trafienia. Ka�da tarcza mia�a przybit� tapicerskimi gwo�dzikami blaszk� z numerem inwentarzowym. Teoretycznie po zewn�trznej stronie tarcz powinny znajdowa� si� malowid�a, przedstawiaj�ce najs�ynniejsze bitwy przesz�o�ci, a po wewn�trznej�� wielkie bitwy przysz�o�ci. Praktycznie jednak po zewn�trznej stronie, przed kt�r� sta�em, widnia�o co� w rodzaju samolotu odrzutowego, atakuj�cego kolumn� samochod�w, wewn�trzna za� by�a pokryta esami floresami, przypominaj�cymi malarstwo abstrakcyjne.

D�ina poddano wibracji. Chichota� i piszcza�: �Oj, �askocze!� Oj, nie mog�!��. Wr�ci�em na korytarz. Pachnia�o tu ogniami bengalskimi. Pod sufitem wi�y si� ogniste pi�ropusze, przelatywa�y race, stukaj�c o �ciany i zostawiaj�c za sob� smugi kolorowego dymu. Spotka�em dubleta Wo�odii Poczkina, taszcz�cego gigantyczny inkunabu� z mosi�nymi klamrami, dwa dublety Romana Ojry-Ojry, uginaj�ce si� pod ci�kim ceownikiem, potem samego Romana, nios�cego stos niebieskich teczek z archiwum Dzia�u Niedost�pnych Problem�w, a na ko�cu ponurego laboranta z Dzia�u Sensu �ycia., konwojuj�cego na przes�uchanie do Junty stado z�orzecz�cych upior�w w p�aszczach krzy�ackich. Wszyscy byli nadzwyczaj zaaferowani�

Regulamin pracy zosta� z�o�liwie pogwa�cony, aleja nie mia�em ju� najmniejszej ch�ci z tym walczy�, poniewa� ludzie, kt�rzy o godzinie dwunastej w noc noworoczn� przybm�li tu przez �nie�yc�, dali tym samym dow�d, �e znacznie im przyjemniej doprowadza� do ko�ca lub zaczyna� od nowa jak�� po�yteczn� prac�, ni� otumania� si� w�dk�, podrygiwa� bezmy�lnie w ta�cu, gra� w fanty i uprawia� flirt o r�nej temperaturze. Ludzie, kt�rzy znacznie lepiej czuli si� razem ni� w pojedynk�, kt�rzy nie uznawali �adnych �wi�t, poniewa� w �wi�ta si� nudzili. Magowie, ludzie przez du�e L, kt�rych dewiz� by�o: �Poniedzia�ek zaczyna si� w sobot�. Owszem, znali te lub inne zakl�cia�� umieli zamienia� wod� w wino, �adnemu nie sprawi�oby trudno�ci nakarmienie tysi�ca ludzi pi�cioma bochenkami chleba. Ale nie dlatego byli magami. To by� poz�r, zewn�trzna pow�oka. Byli magami, poniewa� bardzo du�o wiedzieli, tak du�o, �e wreszcie ilo�� przesz�a u nich w jako�� i zacz�li obcowa� ze �wiatem inaczej ni� zwykli ludzie. Pracowali w instytucie, kt�ry zajmowa� si� g��wnie problemami ludzkiego szcz�cia i sensu �ycia, lecz nawet oni nie potrafili dok�adnie okre�li�, co to jest szcz�cie i na czym polega sens �ycia. Przyj�li wi�c robocz� hipotez�, �e zar�wno szcz�cie, jak i sens �ycia polegaj� na nieustaj�cym poznawaniu rzeczy nieznanych. Ka�dy cz�owiek ma duchowe zadatki na maga, ale naprawd� staje si� nim dopiero wtedy, gdy zaczyna, mniej my�le� o sobie, a wi�cej o innych, gdy praca staje si� dla niego o wiele bardziej interesuj�ca ni� zabawa w tradycyjnym znaczeniu tego s�owa. Niew�tpliwie owa robocza hipoteza by�a bliska prawdy, albowiem tak jak praca przeobrazi�a ma�p� w cz�owieka, tak brak pracy w znacznie kr�tszym czasie przeobra�a go w ma�p�. Nawet gorzej ni� w ma�p�.

W �yciu nie zawsze to dostrzegamy. Wa�ko� i darmozjad, rozpustnik i karierowicz w dalszym ci�gu chadzaj� na tylnych �apach, pos�uguj� si� mow� artyku�owan� (aczkolwiek zas�b interesuj�cych ich temat�w staje si� kra�cowo ograniczony). Je�li idzie o modne spodnie oraz pasjonowanie si� jazzem, wed�ug czego pr�bowano w swoim czasie okre�la� stopie� ma�poupodobnienia, to do�� szybko wyja�ni�o si�, i� powy�szym s�abo�ciom ulegaj� nawet najlepsi z mag�w.

W instytucie natomiast regres by� nie do ukrycia. Instytut dawa� nieograniczone mo�liwo�ci przeobra�enia cz�owieka w maga. Ale by� bezlitosny dla zaprza�c�w i dosi�ga� ich bez pud�a. Wystarczy�o, by pracownik bodaj przez godzin� oddawa� si� egoistycznym i instynktownym czynno�ciom (czasem nawet tylko my�lom) i ju� ze strachem spostrzega�, �e puszek na jego uszach zaczyna g�stnie�. By�o to ostrze�enie. Podobnie jak gwizdek milicjanta ostrzega przed mandatem, b�l przed mo�liwo�ci� urazu fizycznego. Teraz wszystko zale�y od danej jednostki. Cz�owiek nie jest w stanie walczy� na ka�dym kroku ze swymi parszywymi my�lami, od tego jest cz�owiekiem po�rednim stopniem mi�dzy neandertalczykiem a magiem. Mo�e natomiast post�powa� wbrew tym my�lom i wtedy zachowuje szans�. Ale mo�e te� zrezygnowa�, machn�� na wszystko r�k� (��yje si� tylko raz�, �Trzeba bra� z �ycia wszystko�, �Nic, co ludzkie, nie jest mi obce�) i w�wczas ma tylko jedno wyj�cie�� czym pr�dzej opu�ci� instytut. Tam na zewn�trz mo�e jeszcze sta� si� przynajmniej poczciwym mieszczuchem, rzetelnie, cho� bez entuzjazmu odrabiaj�cym comiesi�czn� pensj�. Trudno jednak zdecydowa� si� na odej�cie. W instytucie ciep�o, przytulnie, robota czysta, ciesz�ca si� uznaniem, p�ac� nie�le, ludzie �wietni, a wstyd nie dym, oczu nie wygryzie. No i snuj� si� po korytarzach i pracowniach takie osobniki z uszami obro�ni�tymi szar� szczeciniast� sier�ci�, t�pe, nie umiej�ce ju� gada� po ludzku, g�upiej�ce w oczach, �cigane spojrzeniami pe�nymi wsp�czucia lub pot�pienia. Ale tych jeszcze mo�na �a�owa�, mo�na pr�bowa� im pom�c, liczy� na przywr�cenie im ludzkiego oblicza.

S� tak�e inni. Z pustymi oczami. Doskonale wiedz�cy, kt�ra strona kanapki posmarowana jest mas�em. Na sw�j spos�b nawet nieg�upi. Na sw�j spos�b nie�li znawcy natury ludzkiej. Przezorni i wyzuci z zasad, znaj�cy si�� ludzkich s�abostek, umiej�cy ka�de z�o zmieni� dla siebie w dobro i pod tym wzgl�dem niezmordowani. Starannie wygalaj� swoje uszy, niekiedy nawet wynajduj� cudowne �rodki na usuwanie ow�osienia. Jak�e cz�sto osi�gaj� znaczne wy�yny i wielkie sukcesy w g��wnej dziedzinie swej pracy�� budowaniu �wietlanej przysz�o�ci w jednym wyodr�bnionym mieszkaniu, na jednej wyodr�bnionej dzia�ce odgrodzonej od reszty ludzko�ci drutem kolczastym�

Wr�ci�em na m�j posterunek do sekretariatu dyrektora, smyrgn��em bezu�yteczne klucze do szuflady, nast�pnie przeczyta�em kilka stronic klasycznego dzie�a J. P. Niewstrujewa pt: R�wnania magii matematycznej. Ksi��k� t� czyta�o si� niczym powie�� awanturnicz�, gdy� by�a pe�na problem�w wysuni�tych, a nie rozwi�zanych. Nabra�em strasznej ch�ci do roboty i ju� mia�em kichn�� na ten ca�y dy�ur i p�j�� do mego �A�dana�, gdy zadzwoni� Modest Matwiejewicz.

Chrupi�c co� g�o�no, spyta� z irytacj�:

��Gdzie pan si� podziewa, Priwa�ow? Trzeci raz dzwoni�, to skandal!

��Szcz�liwego Nowego Roku, Mode�cie Matwiejewiczu. Przez chwil� �u� w milczeniu, po czym odpowiedzia� o ton ni�ej:

��Nawzajem. Jak dy�ur?

��W�a�nie wr�ci�em z obchodu. Wszystko normalnie.

��Samozapale� nie by�o?

���adnych.

��Pr�d wsz�dzie wy��czony?

��Briareus z�ama� palec�� oznajmi�em. Zaniepokoi� si�.

��Briareus? Zaraz� Aha, numer inwentarzowy 1489� W jaki spos�b?

Wyja�ni�em.

��Co pan zastosowa�? Opowiedzia�em.

��Bardzo dobrze. Prosz� kontynuowa� dy�ur. To wszystko.

W chwil� po Mode�cie zadzwoni� Edek Amperian z Dzia�u Szcz�cia Linearnego, prosz�c uprzejmie o obliczenie optymalnych wsp�czynnik�w niefrasobliwo�ci pracownik�w na odpowiedzialnych stanowiskach. Um�wili�my si� za dwie godziny w sali elektronicznej. Nast�pnie przyszed� dublet Ojry-Ojry i drewnianym g�osem poprosi� o klucze od szafy pancernej Janusa Poliektowicza. Odm�wi�em. Zacz�� nalega�. Wyrzuci�em go za drzwi.

W minut� p�niej przybieg� sam Roman.

��Dawaj klucze. Potrz�sn��em g�ow�.

��Nie dam.

��Dawaj klucze!

��Powie� si�. Jestem osob� materialnie za wszystko odpowiedzialn�.

��Saszka, bo wynios� szaf�! U�miechn��em si�.

��Prosz� bardzo.

Roman wlepi� oczy w szaf� i skoncentrowa� si� maksymalnie, lecz szafa by�a albo zakl�ta, albo przy�rubowana do pod�ogi.

��A co ci tak gwa�townie potrzebne?

��Dokumentacja na RU-16�� powiedzia� Roman.�� No, b�d� mi�y, daj klucze!

Roze�mia�em si� i si�gn��em do szuflady po klucze. W tej chwili gdzie� z g�ry dolecia� przera�liwy krzyk. Skoczy�em na r�wne nogi.

Wyklu� siꠗ oznajmi� spokojnie Roman, patrz�c w sufit. Kto?�� Czu�em si� nieswojo, krzyk by� kobiecy.

��Upi�r Wybiega��y�� odpowiedzia�.�� A raczej kadawer.

��Czemu wi�c krzycza�a kobieta?

��Zaraz zobaczysz.

Wzi�� mnie za r�k�, podskoczy� i zacz�li�my lecie� skro� pi�ter. Przenikaj�c przez sufity wrzynali�my si� w stropy niczym n� w zamro�one mas�o, i zn�w z odg�osem przypominaj�cym cmokni�cie wyskakiwali�my w powietrze, aby wbi� siew nast�pny strop. W warstwach stropowych by�o ciemno, ma�e gnomy na przemian z myszami piszcz�c ucieka�y w pop�ochu, w pracowniach i gabinetach, przez kt�re przelatywali�my, ludzie z niepokojem spogl�dali w g�r�.

W �Izbie porodowej� przepchali�my si� przez t�um ciekawskich i ujrzeli�my za sto�em laboratoryjnym golutkiego profesora Wybiega���. Jego sinawobia�a sk�ra l�ni�a wilgoci�, mokra broda zwisa�a klinem, mokre w�osy oblepia�y niskie czo�o, na kt�rym p�on�� czynny wulkaniczny pryszcz. Puste bezbarwne oczy, pomruguj�c z rzadka, bezmy�lnie myszkowa�y po pokoju.

Profesor Wybiega��o jad�. Na stole przed nim dymi�a wielka kuweta po brzegi nape�niona parzonymi otr�bami. Nie zwracaj�c na nikogo specjalnej uwagi, bra� palcami otr�by, ugniata� je jak pilaw i utworzon� bry�k� wk�ada� w otw�r g�bowy, przy czym okruchy obficie sypa�y si� na brod�. �u� z chrz�stem, cmoka�, chrz�ka�, pochrapywa�, przechyla� g�ow� na bok i mru�y� oczy, jak gdyby z nadmiaru rozkoszy. Od czasu do czasu, nie przestaj�c opycha� si� i krztusi�, wpada� w podniecenie, chwyta� za kraw�dzie kad� z otr�bami i wiadra z odci�ganym mlekiem, stoj�ce obok na pod�odze, i przysuwa� je do siebie coraz bli�ej. U drugiego ko�ca sto�u m�odziutka wied�ma praktykantka, Stella, z czystymi r�owymi uszkami, blada i zap�akana, kraja�a bochenki chleba na grube pajdy i, odwracaj�c g�ow�, podawa�a je z daleka Wybiegalle, przy czym usteczka jej dr�a�y spazmatycznie.

�rodkowy autoklaw by� otwarty, przewr�cony, wok� niego sta�a wielka zielonkawa ka�u�a.

Wybiega��o wybe�kota� nagle:

��Hej, dziewko� tego� daj mleka! Lej tu, prosto w otr�by� Tego� sil wuple�

Stella skwapliwie podnios�a wiadro z mlekiem i wychlusn�a do kuwety.

��Ech!�� krzykn�� zn�w profesor.�� Za ma�e naczynie! Dziewko, jak ci� tam zw�, lej� tego� do kadzi. B�dziemy� tego� z kadzi �re�

Stella zacz�a wylewa� mleko z wiader do kadzi nape�nionej otr�bami, profesor za� chwyciwszy kuwet� zacz�� ni�, niby �y�k�, czerpa� otr�by i wrzuca� do paszcz�ki, kt�ra nagle rozwar�a si� niewiarygodnie szeroko.

��No, zadzwo�cie do niego!�� zawo�a�a �a�o�nie Stella.�� Przecie� jedzenie zaraz si� sko�czy!

��Ju� dzwonili�my�� odpowiedzia� kto� z t�umu.�� Lepiej odejd� stamt�d na wszelki wypadek. Chod� tutaj.

��Ale czy on przyjdzie? Przyjdzie?

��Powiedzia�, �e ju� wychodzi. W�o�y tylko kalosze i wychodzi. Odejd� stamt�d, s�yszysz?

Nareszcie rozja�ni�o mi si� w g�owie. To nie by� profesor Wybiega��o. To by� nowo narodzony kadawer, model cz�owieka niezaspokojonego �o��dkowe. Chwa�a Bogu, bo ju� my�la�em, �e profesor dosta� pora�enia m�zgu. W nast�pstwie wyt�onej pracy.

Stella wycofa�a si� ostro�niutko. Kto� z�apa� j� za r�k� i wci�gn�� w t�um. Schowa�a si� za moimi plecami, �ciskaj�c mnie kurczowo za �okie�, a ja odruchowo rozprostowa�em ramiona, cho� nie pojmowa�em jeszcze, o co idzie i czego ona tak si� boi. Kadawer �ar�. W zat�oczonej lud�mi pracowni panowa�a niesamowita cisza, s�ycha� by�o tylko, jak on sapie, �uje z chrz�stem niczym ko� i skrobie kuwet� po �cianach kadzi. Nie spuszczali�my z niego oczu. Zlaz� z krzes�a i wsadzi� g�ow� do kadzi. Kobiety odwr�ci�y si�. Lileczce Nowo�miechowej zrobi�o si� niedobrze i trzeba by�o wyprowadzi� j� na korytarz. Potem zabrzmia� jasny g�os Edka Amperiana:

��No dobrze. B�d�my logiczni. On zaraz opchnie otr�by, w drugiej kolejno�ci chleb. A co dalej?

W przednich szeregach nast�pi�o poruszenie. T�um cofn�� si� ku drzwiom. Zaczyna�em pojmowa�. Stella powiedzia�a cieniutkim g�osikiem:

��S� jeszcze �ebki �ledziowe�

��Du�o?

��Dwie tony.

��T-tak. A gdzie one s�?

��Mia�y by� podawane na transporterze. Pr�bowa�am, ale transporter zepsuty�

��Nawiasem m�wi�c�� odezwa� si� Roman g�o�no�� ju� od dw�ch minut usi�uj� go zamagnetyzowa� i kompletnie bez rezultatu�

��Ja te��� doda� Edek.

��Dlatego by�oby bardzo po��dane, �eby kto� ze szczeg�lnie uczulonych na takie widoki zaj�� si� napraw� transportera. Jako paliatywu. Czy s� tu jacy� magicy? Widz� Edka. Jest jeszcze kto�? Korniejew! Wiktorze Paw�owiczu, jeste� tu?

��Nie ma go. Mo�e skoczy� po Fiodora Simeonowicza?

��My�l�, �e na razie nie warto go fatygowa�. Damy sobie jako� rad�. Edek, zaczynamy razem, skoncentruj si�.

��Jak� metod�?

��Metod� hamowania. A� do stadium tetanusa. Koledzy, pomagajcie wszyscy, kto potrafi.

��Chwileczkꠗ powiedzia� Edek.�� A je�li go uszkodzimy?

��Na-tu-ral-nie!�� zawo�a�em.�� Dajcie spok�j. Ju� lepiej niech mnie po�re.

��Nie denerwuj si�. B�dziemy ostro�ni. Edek, stosujemy mu�ni�cia. Jednocze�nie.

��Jazda.

Zrobi�o si� jeszcze ciszej. Kadawer kokosi� si� w kadzi, za �cian� stukali i wymieniali uwagi ochotnicy naprawiaj�cy transporter. Up�yn�a minuta. Kadawer wylaz� z kadzi, otar� brod�, popatrzy� na nas sennie i nagle zwinnym ruchem wyci�gn�� �ap� nies�ychanie daleko i porwa� ostatni bochenek chleba. Potem czkn�� dono�nie i rozpar� si� na krze�le, spl�t�szy r�ce na ogromnym wyd�tym ka�dunie.

B�ogo�� rozla�a si� na jego twarzy. Posapywa� i u�miecha� si� bezmy�lnie. By� tak absolutnie szcz�liwy, jak cz�owiek, kt�ry padaj�c ze zm�czenia dotar� wreszcie do upragnionego ��ka.

��Chyba poskutkowa�o�� odezwa� si� kto� z westchnieniem ulgi. Roman z pow�tpiewaniem zacisn�� wargi.

��Nie odnosz� takiego wra�enia�� zauwa�y� Edek uprzejmie.

��Mo�e to koniec jego rozruchu?�� spyta�em z nut� nadziei. Stella powiedzia�a p�aczliwie:

��To tylko relaksacja� Paroksyzm zadowolenia. Nied�ugo zn�w si� obudzi.

��S�abo z wami, magistrowie�� odezwa� si� energiczny g�os.�� Pu��cie mnie, p�jd� po Fiodora Simeonowicza.

Spogl�dali�my na siebie, u�miechaj�c si� niepewnie. Roman, zamy�lony, bawi� si� umklajderem, turlaj�c go na d�oni. Stella szepta�a, dygoc�c nerwowo: �Co to b�dzie? Boj� si�, Sasza!� Je�li o mnie chodzi, to wypina�em pier� i marszczy�em brwi, walcz�c z nami�tnym pragnieniem �ci�gni�cia tu Modesta Matwiejewicza. Chcia�em za wszelk� cen� zrzuci� z siebie odpowiedzialno��. Niew�tpliwie by�a to s�abo��, ale nie mog�em jej pokona�. Modest Matwiejewicz wydawa� mi si� teraz kim� zgo�a niezwyk�ym. By�em przekonany, �e gdyby si� tu zjawi� i wrzasn�� na upiora: �Wypraszam to sobie, towarzyszu Wybiega��o!��� kadawer natychmiast po�o�y�by uszy po sobie.

��Roman�� zagadn��em od niechcenia�� przypuszczam, �e w najgorszym razie potrafisz go zdematerializowa�? Roze�mia� si� i poklepa� mnie po ramieniu.

��Nie denerwuj siꠗ powiedzia�.�� To wszystko dziecinne igraszki. Nie mam tylko ch�ci wdawa� si� z Wybiega���� Ten jest niegro�ny, b�j si� tamtego!�� wskaza� drugi autoklaw cichutko bulgocz�cy w rogu.

Kadawer tymczasem poruszy� si� niespokojnie. Stella pisn�a i przywar�a do mnie mocniej. Oczy kadawra otworzy�y si� szeroko. Najpierw schyli� si� i zajrza� do kadzi. Potem zacz�� �omota� pustymi wiadrami. Wreszcie znieruchomia� i przez pewien czas siedzia� jak skamienia�y. Wyraz b�ogo�ci znikn�� z jego twarzy, ust�puj�c miejsca gorzkiej urazie. Podni�s� si� nieco z krzes�a, szybko, rozdymaj�c nozdrza, obw�cha� st� i d�ugim czerwonym j�zorem zliza� okruszyny.

��No, trzymajmy siꅠ� zaszeptano w t�umie. Kadawer zanurzy� r�k� w kadzi, wyci�gn�� kuwet�, obejrza� j� ze wszystkich stron i ostro�nie odgryz� kawa�ek. Brwi jego unios�y si� m�cze�sko. Odgryz� jeszcze kawa�ek i zacz�� chrupa�. Twarz mu posinia�a, jak gdyby z wielkiej irytacji, oczy zasz�y �zami, ale gryz� raz za razem, dop�ki nie po�ar� ca�ej kuwety. Dobr� chwil� siedzia� w zamy�leniu, pr�buj�c palcami z�by, na koniec z wolna powi�d� wzrokiem po zdr�twia�ym t�umie. By� to niedobry wzrok, jaki� taksuj�cy, selekcjonuj�cy. �No, no, spokojnie, ty���� wym�wi� odruchowo Wo�odia Poczkin. I nagle puste, szkliste oczy zatrzyma�y si� na Stelli. Z piersi jej wydar� si� krzyk, ten sam rozdzieraj�cy krzyk, kt�ry niedawno s�yszeli�my z Romanem o cztery pi�tra ni�ej. Drgn��em. Kadawra to r�wnie� speszy�o�� spu�ci� oczy i zacz�� nerwowo b�bni� palcami w st�.

Przy drzwiach rozleg� si� rumor, przez rozst�puj�cy si� t�um, odpychaj�c zagapionych, wydzieraj�c sople z brody, szed� Ambro�y Ambruazowicz Wybiega��o. Autentyczny. Zalatywa�o od niego w�dk�, ko�uchem i mrozem.

��Kochasiu!�� zawo�a�.�� Co to ma znaczy�, h�? Kel situasi�! Stella, czego si� gapisz?!� Gdzie �ledzie? Przecie� on ma potrzeby!� I to rosn�ce!� Nale�y czyta� moje prace!

Podszed� do kadawra, kt�ry natychmiast zacz�� go po��dliwie obw�chiwa�. Wybiega��o da� mu sw�j ko�uch.

��Potrzeby musz� by� zaspokajane!�� m�wi� szybko, pstrykaj�c prze��cznikami na pulpicie transportera.�� Dlaczego mu od razu nie da�a�? Ach, te le fam, te le fam!� Kto powiedzia�, �e zepsuty? Wcale nie zepsuty, tylko pod zakl�ciem. �eby tego� nie ka�dy m�g� go u�ywa�, bo potrzeby� tego� maj� wszyscy, a �ledzie s� wy��cznie dla niego�

W �cianie otworzy�o si� okienko, zawarkota� transporter i wprost na pod�og� pop�yn�� strumie� wonnych �ebk�w �ledziowych. Oczy kadawra rozb�ys�y. Truchcikiem, na czworakach, podbieg� do okienka i zabra� si� do dzie�a. Stoj�cy obok Wybiega��o klaska� w d�onie, wydawa� radosne okrzyki i z nadmiaru uczu� drapa� raz po raz kadawra za uchem.

T�um o�ywi� si�, odetchn�� z ulg�. Okaza�o si�, �e Wybiega��o przyprowadzi� z sob� dw�ch korespondent�w gazety obwodowej. Byli to nasi znajomi�� G. Dociekliwy i B. ��obek. Od nich te� zalatywa�o w�dk�. B�yskaj�c fleszami, zacz�li fotografowa� i robi� notatki. Obydwaj specjalizowali si� w tematyce naukowej, G. Dociekliwy ws�awi� si� zdaniem: �Oort by� pierwszym, kt�ry spojrzawszy na gwia�dziste niebo zauwa�y�, �e Galaktyka si� obraca�. Jego dzie�em by� r�wnie� zapis literacki opowie�ci Merlina o podr�y z przewodnicz�cym rady rejonowej oraz wywiad, przeprowadzony (na skutek ignorancji) z dubletem Ojry-Ojry. Wywiad nosi� tytu� �Cz�owiek przez du�e C� i zaczyna� si� od zdania: �Jak ka�dy prawdziwy uczony, by� on sk�py w s�owach��. B. ��obek paso�ytowa� na Wybiegalle. Jego bojowe reporta�e o samoobuwaj�cych si� butach, samoczynnie wyrywaj�cej si� z ziemi i wskakuj�cej na ci�ar�wk� marchwi oraz innych projektach Wybiega��y by�y w obwodzie powszechnie znane, a artyku�: �Czarodziej z So�owca� ukaza� si� nawet w jednym z dziennik�w sto�ecznych.

Gdy podczas nast�pnego paroksyzmu zadowolenia kadawer zn�w zapad� w drzemk�, laboranci Wybiega��y, przemoc� wyrwani zza noworocznych sto��w i dlatego nader niezadowoleni, pospiesznie ubrali go w czarny garnitur i umie�cili na krze�le. Obok krzes�a korespondenci ustawili Wybiega���, kazali mu oprze� r�ce na ramionach kadawra i nacelowuj�c obiektywy poprosili, by m�wi� dalej.

��C� jest najwa�niejsze?�� podj�� skwapliwie Wybiega��o.�� Najwa�niejsze jest to, by cz�owiek czu� si� szcz�liwy. W nawiasie dodam: szcz�cie jest poj�ciem ludzkim. A czym jest cz�owiek, m�wi�c filozoficznie? Cz�owiek, towarzysze, jest to homo sapiens, kt�ry mo�e i chce. Mo�e� tego� wszystko, czego chce, a chce wszystkiego, co mo�e. Nes pa, towarzysze? Je�eli on, to znaczy cz�owiek, mo�e wszystko, czego chce, a chce wszystkiego, co mo�e, to tym samym jest szcz�liwy. Tak go zdefiniujemy. C�, towarzysze, widzimy tu przed sob�? Widzimy model. Ale model, kt�ry chce, towarzysze, a to ju� dobrze. �e tak powiem, ekselan, szarman, manifik. W dodatku, towarzysze, sami widzicie, �e ono mo�e. I to jeszcze lepiej, bo skoro tak, to ono� on jest, znaczy si�, szcz�liwy. Zachodzi tu metafizyczne przej�cie od nieszcz�cia ku szcz�ciu, i to nas nie powinno dziwi�, poniewa� nikt nie rodzi si� szcz�liwym, lecz� tego� szcz�liwym si� staje. Ono w tej chwili si� budzi� Ono chce. I dlatego jest na razie nieszcz�liwe. Ale przecie� mo�e i dzi�ki temu �mo�e� dokona si� skok dialektyczny. O, o!� Patrzcie! Widzieli�cie, jak ono mo�e? Ach, ty moje z�otko, ach ty moje szcz�cie!� O, o!� Patrzcie, jak ono mo�e! Przez kilkana�cie minut mo�e� Towarzyszu ��obek, od��cie ten sw�j aparacik i we�cie kamer� filmow�, tu si� odbywa proces� u nas wszystko jest w ci�g�ym ruchu! Spok�j, jak by� powinno, mamy wzgl�dny, za to ruch bezwzgl�dny. No wi�c tak. Teraz ono ju� mog�o i dialektycznie przechodzi w stadium szcz�cia. Czyli zadowolenia. Widzicie, zamkn�o oczy. Delektuje si�. Jest mu dobrze. Stwierdzam jako naukowiec, �e got�w by�bym zamieni� si� z nim. W danym momencie, oczywi�cie� Towarzyszu Dociekliwy, notujcie wszystko, co m�wi�, a p�niej dacie mi do przejrzenia. Troch� wyg�adz� i wstawi� odsy�acze� No wi�c ono teraz drzemie, ale na tym nie koniec. Nasze potrzeby winny si�ga� zar�wno w g��b, jak i wszerz. Tylko wtedy proces b�dzie prawid�owy. � di, ke Wybiega��o nie uznaje, znaczy si�, �wiata duchowego. To jest etykietka, towarzysze. Najwy�szy czas zaprzesta� takich chwyt�w w dyskusji naukowej. Wiemy wszyscy, �e na pierwszym planie s� sprawy materialne, a dopiero potem duchowe. Satur venter, jak wiadomo, non student libenter (Pe�ny brzuch nie uczy si� ch�tnie).

Co w danym przypadku przet�umaczymy nast�puj�co: kiedy w brzuchu pusto, w g�owie groch z kapust��

��Chyba na odwr�t�� przerwa� Roman. Wybiega��o patrzy� na niego przez chwil� pustym wzrokiem, po czym odpowiedzia�:

��T� replik� z sali, towarzysze, odrzucimy z oburzeniem. Jako niezogranizowan�. Nie b�dziemy oddala� si� od zasadniczego tematu�� od praktyki. Teraz zajm� si� nast�pnym stadium eksperymentu. Wyja�niam dla prasy. Zak�adaj�c z materialistycznego punktu widzenia, �e mat-potrzeby zosta�y chwilowo zaspokojone, mo�emy przej�� do zaspokajania duch-potrzeb. To znaczy obejrze� film, telewizj�, pos�ucha� muzyki ludowej albo samemu po�piewa�, nawet poczyta� jak�� ksi��k�, na przyk�ad �Krokodyla� czy inn� gazet� Nie zapominajmy przy tym, towarzysze, �e to wszystko wymaga zdolno�ci, natomiast zaspokajanie mat-potrzeb szczeg�lnych zdolno�ci nie wymaga, one s� sta�e, gdy� natura ho�duje materializmowi. Na razie nie mo�emy nic powiedzie� na temat zdolno�ci duchowych danego modelu, gdy� jego racjonalnym j�drem jest niezaspokojenie �o��dkowe. Ale zaraz te zdolno�ci spr�bujemy wy�uska�.

Ponurzy laboranci roz�o�yli na sto�ach magnetofon, aparat radiowy, projektor i ma�� przeno�n� bibliotek�. Kadawer obrzuci� owe narz�dzia kultury oboj�tnym wzrokiem i spr�bowa�, jak smakuje ta�ma magnetofonowa. By�o jasne, �e zdolno�ci duchowe modelu nie objawi� si� spontanicznie. W�wczas Wybiega��o przyst�pi� do przymusowego, jak si� wyrazi�, wpajania nawyk�w kulturalnych. Magnetofon za�piewa� rzewnie: �Pami�tasz, mi�y, jak przy rozstaniu mi�o�� na wieki poprzysi�gli�my��. Radio zagwizda�o, zabulgota�o. Projektor zacz�� wy�wietla� na �cianie kresk�wk�: �Wilk i siedmioro ko�l�t�. Dwaj laboranci z czasopismami w r�kach stan�li z obu stron kadawra i zacz�li jeden przez drugiego g�o�no czyta�

Jak nale�a�o oczekiwa�, model �o��dkowy odni�s� si� do tych ha�a�liwych zabieg�w kulturalnych z ca�kowit� oboj�tno�ci�. Dop�ki by� g�odny, kicha� na straw� duchow�, chcia� tylko �re� i �ar�. Z kolei, nasyciwszy si�, ignorowa� j�, gdy� stawa� si� senny i niczego wi�cej na razie nie pragn��. Spostrzegawczy Wybiega��o zdo�a� mimo wszystko zauwa�y� niew�tpliwy zwi�zek pomi�dzy grochotem b�bna (w radio) a odruchowym drganiem dolnych ko�czyn modelu. Owo drganie wprawi�o go niemal w ekstaz�.

��Nog�!�� krzycza�, ci�gn�c B. ��obka za r�kaw.�� Obiektyw na nog�! Zbli�enie! La wibrasj� s� molegosz etiun gra� sin. Ta noga odeprze wszystkie intrygi, zerwie wszystkie etykietki, jakimi mnie oblepiaj�! Uj, sa� dut, kto� nie b�d�cy fachowcem mo�e si� nawet zdziwi�, �e ta noga tak mnie bulwersuje. Ale, towarzysze, przecie� rzeczy wielkie objawiaj� si� w ma�ych i tu musz� przypomnie�, �e mamy do czynienia z modelem o ograniczonych potrzebach, m�wi�c konkretnie�� o jednej tylko potrzebie, a nazywaj�c rzecz po imieniu, wprost i bez os�onek�� z modelem o potrzebie �o��dkowej. St�d w�a�nie tak wielkie ograniczenie duch-potrzeb. O�wiadczamy przecie�, �e tylko r�norodno�� mat-potrzeb umo�liwia powstanie r�norodno�ci duch-potrzeb. Wyja�niam dla prasy na prostszym przyk�adzie. Gdyby, powiedzmy, przejawia�o ono wyra�n� potrzeb� danego magnetofonu �Astra 7� za sto czterdzie�ci rubli, kt�r� to potrzeb� winni�my rozumie� jako materialn�, i gdyby dany magnetofon posiad�o, toby go puszcza�o, no bo sami wiecie, c� mo�na innego robi� z magnetofonem? A jakby go puszcza�o, to z muzyk�, a jak muzyka, to trzeba jej s�ucha� albo ta�czy� A czym, towarzysze, jest s�uchanie muzyki albo ta�czenie przy niej? Jest zaspokajaniem duch-potrzeb. Komprene wu?

Zauwa�y�em, �e zachowanie si� kadawra od d�u�szego ju� czasu uleg�o zasadniczej zmianie. Czy co� si� w nim rozregulowa�o, czy te� w�a�nie tak mia�o by�, do�� �e okresy relaksacji stawa�y si� coraz kr�tsze, a pod koniec przem�wienia Wybiega��y kadawer ju� w og�le nie odchodzi� od transportera. Mo�e po prostu dlatego, �e by�o mu trudno porusza� si�.

��Mog� zada� pytanie?�� odezwa� si� uprzejmie Edek.�� Czym si� t�umaczy fakt, �e obecnie paroksyzmy zadowolenia ca�kowicie usta�y?

Wybiega��o umilk� i popatrzy� na kadawra, kt�ry wcina� jak szalony. Nast�pnie popatrzy� na Edka.

��Odpowiadam�� rzek� zadufanym tonem.�� Bardzo s�uszne pytanie, towarzysze. Powiedzia�bym nawet�� inteligentne pytanie, towarzysze. Mamy przed sob� konkretny model stale rosn�cych potrzeb materialnych. I tylko powierzchownemu obserwatorowi mo�e si� zdawa�, �e jakoby paroksyzmy zadowolenia usta�y. W rzeczywisto�ci przesz�y one dialektycznie w now� jako��. Obj�y, towarzysze, sam proces zaspokajania potrzeb. Teraz ju� nie wystarcza mu by� sytym. Teraz potrzeby wzros�y, teraz musi je�� bez przerwy, ju� si� nauczy� i wie, �e proces jedzenia te� jest przyjemno�ci�. Rozumiecie, towarzyszu Amperian?

Spojrza�em na Edka. U�miecha� si� uprzejmie. Obok niego sta�y rami� w rami� dublety Fiodora Simeonowicza i Christobala Hozewicza. Ich g�owy z odstaj�cymi uszami obraca�y si� z wolna wok� osi niby radary na lotnisku.

��Mo�na jeszcze jedno pytanie?-wtr�ci� Roman.

��Proszꠗ odpowiedzia� Wybiega��o z min� pob�a�liwie znu�on�.

��Ambro�y Ambruazowiczu, a co b�dzie, gdy ono wszystko skonsumuje?

W oczach Wybiega��y b�ysn�� gniew.

��Prosz� wszystkich obecnych o zanotowanie w pami�ci tego prowokacyjnego pytania, kt�re na wiorst� tr�ci maltuzjanizmem, neomaltuzjanizmem, pragmatyzmem, egzysto� gzystencjalizmem i niedowiarstwem, towarzysze, w niewyczerpan� moc ludzko�ci. Bo c� chcieli�cie przez to powiedzie�, towarzyszu Ojra-Ojra? �e w pracy naszej instytucji naukowej mo�e nast�pi� moment, kryzys, regres, gdy nasi konsumenci nie b�d� mieli co konsumowa�? Fatalnie, towarzyszu Ojra-Ojra! Nie przemy�leli�cie tego! Ale my nie mo�emy dopu�ci�, by nam przylepiano etykietki i rzucano cie� na nasz� prac�. I nie dopu�cimy do tego, towarzysze.

Wydosta� chustk� i otar� brod�. G. Dociekliwy, krzywi�c si� z wysi�ku umys�owego, zada� nast�puj�ce pytanie:

��Ja, oczywi�cie, nie jestem fachowcem. Ale jaka przysz�o�� czeka dany model? Rozumiem, �e eksperyment przebiega pomy�lnie. On chyba jednak zbyt aktywnie konsumuje.

Wybiega��o u�miechn�� si� gorzko.

��No i widzicie, towarzyszu Ojra-Ojra�� powiedzia�.�� W taki w�a�nie spos�b rodz� si� niezdrowe sensacje. Postawili�cie nieprzemy�lane pytanie. I oto szeregowy towarzysz ju� zosta� �le zorientowany. Nie na ten idea� patrzy. Nie na ten idea� patrzycie, towarzyszu Dociekliwy!�� zwr�ci� si� bezpo�rednio do korespondenta.�� Dany model to ju� etap miniony! Oto idea�, na kt�ry patrze� nale�y! Podszed� do drugiego autoklawu i po�o�y� obro�ni�t� ry�ymi w�osami r�k� na jego g�adkim boku.�� Oto nasz idea�!�� obwie�ci� zadzieraj�c brod�.�� Lub, wyra�aj�c si� �ci�lej, oto model naszego wsp�lnego idea�u. Mamy tu uniwersalnego konsumenta, kt�ry wszystko chce i wsp�miernie wszystko mo�e. Zaprogramowano w nim wszelkie istniej�ce potrzeby. I owe potrzeby mo�e zaspokoi�. Z pomoc� nauki, oczywi�cie. Wyja�niam dla prasy. Model uniwersalnego konsumenta, zamkni�ty w tym autoklawie, czyli m�wi�c po naszemu�� samoczynnym zamykaczu, chce bez ogranicze�. My wszyscy, towarzysze, przy ca�ym szacunku, jaki dla siebie �ywimy, jeste�my po prostu zerem w por�wnaniu z nim. Albowiem on chce takich rzeczy, jakie nam si� nawet nie �ni�y. I on nie b�dzie czeka� na �ask� natury. Sam we�mie od niej wszystko, co mu jest potrzebne do pe�nego szcz�cia, to znaczy zaspokojenia. Si�a materialno-magiczna wydob�dzie z otaczaj�cej go natury wszystko, co uzna za konieczne. Szcz�cie danego modelu b�dzie nieopisane. Nie zazna on g�odu ani pragnienia, ani b�lu z�b�w, ani osobistych przykro�ci. Jego potrzeby, w miar� ich powstawania, b�d� natychmiast zaspokajane.

��Przepraszam�� spyta� uprzejmie Edek�� i te wszystkie potrzeby b�d� materialne?

��No, oczywi�cie!�� zawo�a� Wybiega��o.�� Potrzeby duchowe b�d� sz�y w parze z nimi! Wspomina�em ju�, �e im wi�cej potrzeb materialnych, tym r�norodniejsze b�d� duchowe. To b�dzie tytan duchowy, koryfeusz.

Spojrza�em na audytorium. Korespondenci zawzi�cie pisali. Wielu s�uchaczy robi�o wra�enie oszo�omionych. Niekt�rzy, jak zauwa�y�em, z dziwnym wyrazem twarzy wodzili wzrokiem od autoklawu do zach�annie �r�cego kadawra i z powrotem. Stella przywar�a czo�em do mego ramienia i szepta�a �kaj�c: �Odejd� st�d, nie mog� d�u�ej, odejdꅔ. Ja te� chyba zaczyna�em rozumie�, czego obawia� si� Ojra-Ojra. Wyobrazi�em sobie olbrzymi� rozdziawion� paszcz�, do kt�rej, rzucone si�� magiczn�, wpadaj� zwierz�ta, ludzie, miasta, kontynenty, planety i s�o�ca�

B. ��obek ponownie zwr�ci� si� do Wybiega��y:

��A kiedy i gdzie odb�dzie si� demonstracja modelu uniwersalnego, Ambro�y Ambruazowiczu?

��Odpowied��� rzek� Wybiega��o.�� Demonstracja odb�dzie si� tu, w mojej pracowni. Prasa zostanie o tym dodatkowo powiadomiona.

��Czy to nast�pi w najbli�szych dniach?

��Przypuszczalnie w najbli�szych godzinach. Lepiej wi�c, by towarzysze z prasy zaczekali na miejscu.

Gdy ko�czy� te s�owa, dublety Fiodora Simeonowicza i Christobala Hozewicza zrobi�y jak na komend� w ty� zwrot i wysz�y. Ojra-Ojra powiedzia�:

��Czy nie wydaje si� panu, Ambro�y Ambruazowiczu, �e przeprowadzenie takiej demonstracji w pracowni, i to jeszcze w centrum miasta, mo�e by� niebezpieczne?

��My nie mamy si� czego obawia栗 odpar� z moc� Wybiega��o.�� Niech si� boj� nasi wrogowie.

��Prosz� sobie przypomnie�, m�wi�em ju� panu, �e jest mo�liwa�

��Wida� z tego, towarzyszu Ojra-Ojra, �e jeste�cie niewystarczaj�co� tego� podbudowani. Trzeba rozr�nia�, towarzyszu Ojra-Ojra, mo�liwo�� od rzeczywisto�ci, przypadek od konieczno�ci, teori� od praktyki i w og�le�

��Mimo wszystko, mo�e jednak na poligonie�

��Ja nie przeprowadzam do�wiadcze� z bomb��� odpowiedzia� wynio�le Wybiega��o.�� To b�dzie pr�ba modelu cz�owieka idealnego. S� jeszcze pytania?

Jaki� m�drek z Dzia�u Wiedzy Absolutnej zaczaj wypytywa� o warunki pracy autoklawu. Wybiega��o ochoczo pospieszy� z wyja�nieniami. Ponurzy laboranci sprz�tali narz�dzia do zaspokajania potrzeb duchowych. Kadawer �ar�. Czarny garnitur trzeszcza� na nim, roz�a��c si� w szwach. Ojra-Ojra obserwowa� go uwa�nie. I nagle powiedzia� g�o�no:

��Mam propozycj�. Niechaj ci, kt�rzy nie s� osobi�cie zainteresowani, natychmiast opuszcz� pracowni�. Wszystkie g�owy zwr�ci�y si� ku niemu.

��Za chwil� b�dzie tu brudno, jak w kloace�� wyja�ni�.�� Straszliwie brudno.

��To prowokacja�� o�wiadczy� Wybiega��o z godno�ci�.

Roman chwyci� mnie za r�kaw i poci�gn�� w stron� drzwi. Ja poci�gn��em Stell�. Za nami pod��y�a reszta widz�w. Roman cieszy� si� w instytucie zaufaniem, Wybiega��o nie. Z os�b postronnych zostali w pracowni tylko korespondenci, my za� zgrupowali�my siew korytarzu.

��O co chodzi?�� dopytywano si� Romana.�� Co si� stanie? Dlaczego jak w kloace?

��On lada moment eksploduje�� odpowiedzia� Roman, nie spuszczaj�c oczu z drzwi.

��Kto eksploduje? Wybiega��o?

��Szkoda korespondent�w�� powiedzia� Edek.�� S�uchaj, Sasza, czy prysznic jest dzisiaj czynny?

Drzwi si� otworzy�y, z pracowni wyszli dwaj laboranci, ci�gn�c kad� z pustymi wiadrami. Trzeci, ogl�daj�c si� boja�liwie, kr�ci� si� wok� nich mamrocz�c: �Czekajcie, pomog� wam, to przecie� ci�kie��.

��Zamknijcie drzwi�� powiedzia� Ojra-Ojra. Laborant pospiesznie zatrzasn�� drzwi i podszed� do nas, wyci�gaj�c z kieszeni papierosy. Oczy mia� okr�g�e, rozbiegane.

��No, zaraz tu b�dzie��� mrukn��.�� Ten idiota Dociekliwy� mruga�em do niego� Jak tamten �re! Zwariowa� mo�na, jak on �re�

��Jest dwadzie�cia pi�� po drugiej��� zaczaj Roman.

Przerwa� mu straszliwy huk. Posypa�y si� wybite szyby. Drzwi zatrzeszcza�y, wysadzone z zawias�w. Przez powsta�� szczelin� wymiot�o aparat fotograficzny i czyj� krawat. Odskoczyli�my. Stella zn�w pisn�a przera�liwie.

��Spokojnie�� powiedzia� Roman.�� Ju� po wszystkim. O jednego konsumenta mniej na �wiecie.

Laborant, bia�y jak jego fartuch, pali� papierosa, zaci�gaj�c si� raz po raz. Z pracowni dolatywa�o chlupotanie, kaszel, niewyra�ne przekle�stwa. Wion�o ohydnym smrodem. Wyb�ka�em niezdecydowanie:

��Trzeba by tam zajrze�.

Nikt nie zareagowa�. Patrzyli na mnie ze wsp�czuciem. Stella cicho p�aka�a, trzymaj�c mnie za kurtk�. Kto� wyja�nia� komu� szeptem: �On dzisiaj ma dy�ur, rozumiesz? Musi przecie� i�� wygrzeba慔

Zrobi�em kilka niepewnych krok�w w kierunku drzwi, gdy wtem, czepiaj�c si� jeden drugiego, wygramolili si� z pracowni korespondenci i Wybiega��o.

Bo�e wielki, ale w jakim stanie!�

Oprzytomniawszy, si�gn��em do kieszeni po platynowy gwizdek i da�em sygna�. Natychmiast, usuwaj�c innych z drogi, pospieszy�a do mnie brygada alarmowa skrzat�w asenizator�w.

Najbardziej zdumia�o mnie, �e Wybiega��o nie by� ani troch� speszony wypadkiem. Przez ca�y czas, gdy skrzaty obrabia�y go, polewaj�c absorbentami i namaszczaj�c pachnid�ami, perorowa� falsetem:

��No we�my was, towarzysze Ojra-Ojra i Amperian, wy te� ci�gle si� bali�cie. A co to b�dzie, a jak go powstrzyma� Jest, jest w was, towarzysze, taki niezdrowy sceptycyzm. Powiedzia�bym, taki brak wiary w pot�g� natury, w ludzkie mo�liwo�ci. I co teraz z waszym sceptycyzmem? Trachn��! Trachn��, towarzysze, na oczach zgromadzonej publiczno�ci i ochlapa� mnie oraz towarzyszy z prasy�

Prasa milcza�a, skonsternowana, pokornie nadstawiaj�c boki pod sycz�ce strumienie absorbent�w. G. Dociekliwego trzepa�a pot�na febra. B. ��obek kr�ci� g�ow� i oblizywa� si� bezwiednie.

Gdy skrzaty z grubsza uprz�tn�y pracowni�, zajrza�em do �rodka. Brygada alarmowa sprawnie wstawia�a szyby i spala�a w piecu muflowym szcz�tki modelu �o��dkowego. Niewiele tego by�o�� garstka guzik�w z napisem �For gentlemen�, r�kaw od marynarki, niemo�liwie rozci�gni�te szelki oraz sztuczna szcz�ka, przypominaj�ca kopaln� szcz�k� gigantopiteka. Reszta widocznie rozprysn�a si� w py�. Wybiega��o obejrza� drugi autoklaw i oznajmi�, �e wszystko w porz�dku. �Pras� poprosz� do mnie. Pozostali zechc� wr�ci� do swych normalnych obowi�zk�w�. Prasa wyj�a notatniki, po czym wszyscy trzej usiedli przy stole i zacz�li uzgadnia� szczeg�y reporta�u: �Narodziny odkrycia� oraz notki informacyjnej: �Profesor Wybiega��o opowiada�.

Pracownia opustosza�a. Wyszed� Ojra-Ojra, wzi�wszy ode mnie klucze od szafy Janusa Poliektowicza. Wysz�a zrozpaczona Stella, gdy� Wybiega��o nie zgodzi� si� na jej przej�cie do innego dzia�u. Wyszli laboranci, kt�rym humory wyra�nie si� poprawi�y. Wreszcie oddali� si� Edek, otoczony gromadk� teoretyk�w i obliczaj�cy po drodze minimalne dopuszczalne ci�nienie w �o��dku rozbry�ni�tego kadawra. Ja te� wr�ci�em na m�j posterunek, upewniwszy si� przedtem, i� do�wiadczenie z drugim kadawrem odb�dzie si� najwcze�niej o �smej rano.

Eksperyment wywar� na mnie przygn�biaj�ce wra�enie, usiad�em w wielkim fotelu i zag��bi�em siew d�ugich dociekaniach, czy Wybiega��o jest g�upcem, czy te� sprytnym demagogiem-cha�turzyst�. Warto�� naukowa wszystkich jego stwor�w r�wna�a si�, rzecz jasna, zeru. Modele na podstawie w�asnych dublet�w umia� tworzy� ka�dy pracownik instytutu, kt�ry obroni� prac� magistersk� i uko�czy� dwuletni kurs specjalistyczny transgresji nielinearnej. Obdarzanie modeli w�a�ciwo�ciami magicznymi te� nie mia�o sensu, gdy� istnia�y poradniki, tabele i podr�czniki dla mag�w aspirant�w. Same modele absolutnie nie mog�y niczego udowodni� i z naukowego punktu widzenia by�y tyle� samo interesuj�ce, co sztuczki z kartami czy po�ykanie no�y. Mo�na jeszcze zrozumie� owych korespondent�w od siedmiu bole�ci, kt�rzy zlatywali si� do Wybiega��y jak muchy do �mietnika. Dla niefachowc�w by�y to rzeczy nadzwyczaj efektowne, budzi�y dreszcz szacunku i m�tne wyobra�enia o jakich� olbrzymich mo�liwo�ciach. Trudniej zrozumie� Wybiega��� z jego chorobliw� niani� urz�dzania cyrkowych widowisk i publicznych eksplozji na u�ytek ciekawskich, nie maj�cych mo�liwo�ci (ani zreszt� ochoty) wnikni�cia w sedno zagadnie�. Je�li nie liczy� kilku przem�czonych delegacjami pracownik�w Dzia�u Wiedzy Absolutnej, pasjonuj�cych si� udzielaniem wywiad�w o stanie prac w niesko�czono�ci, nikt w instytucie, delikatnie m�wi�c, nie nadu�ywa� kontakt�w z pras�. Uwa�ano, i� jest to w z�ym tonie, poza tym by�y jeszcze motywy g��bszej natury.

Rzecz w tym, �e najciekawsze i najpi�kniejsze rezultaty naukowe cz�sto g�sto wydaj� si� osobom nie wtajemniczonym nazbyt m�dre i do znudzenia niepoj�te. W naszej epoce ludzie, stoj�cy z daleka od nauki, oczekuj� od niej wy��cznie cud�w, praktycznie za� nie s� w stanie odr�ni� prawdziwego cudu naukowego od zr�cznej sztuczki czy innych intelektualnych salto mortale. Nauka czar�w i magii nie stanowi pod tym wzgl�dem wyj�tku. Zorganizowa� w studio telewizyjnym konferencj� s�ynnych duch�w lub przewierci� wzrokiem dziur� w betonowym murze p�metrowej grubo�ci�� potrafi wielu. Nikomu nic z tego nie przyjdzie, ale takie sztuki wprawiaj� w zachwyt najszacowniejsz� publik�, maj�c� s�abe wyobra�enie o tym, jak dalece nauka splot�a i zwik�a�a poj�cia ba�ni i rzeczywisto�ci. Spr�bujcie, na przyk�ad, znale�� g��boki wewn�trzny zwi�zek pomi�dzy zdolno�ci� �widrowania wzrokiem a filologiczn� charakterystyk� s�owa �beton�, spr�bujcie rozwi�za� taki jeden malutki problemik znany pod nazw� Wielkiego Problemu Awersa! Rozwi�za� go Ojra-Ojra, tworz�c Teori� Fantastycznej Wsp�lnoty � otwieraj�c tym samym zupe�nie nowy rozdzia� magii matematycznej. Prawie nikt jednak nie s�ysza� o Ojrze-Ojrze, za to wszyscy doskonale znaj� profesora Wybiega���. (�Ach, pan pracuje w INBADCZAM-ie? No i jak tam Wybiega��o? Co zn�w stworzy� nowego?) Dzieje si� tak dlatego, �e koncepcje Ojry-Ojry s� dost�pne dla najwy�ej kilkuset ludzi na �wiecie, w�r�d tych kilkuset znajduje si� spora liczba cz�onk�w korespondent�w AN, ale, niestety!�� nie ma ani jednego korespondenta. Niemniej klasyczna praca Wybiega��y �Technologia produkcji samoobuwaj�cych but�w�, b�d�ca stekiem demagogicznego be�kotu, wywo�a�a w swoim czasie, dzi�ki staraniom B. ��obka, niez�y huczek. (P�niej okaza�o si�, �e samoobuwaj�ce buciki kosztuj� dro�ej ni� motocykl, a poza tym nie znosz� kurzu i wilgoci).

By�a ju� p�na noc. Zm�czenie wzi�o g�r� i sam nie wiem, kiedy zasn��em. �ni�y mi si� jakie� potworno�ci: gigantyczne komary, wielonogie, brodate jak Wybiega��o, gadaj�ce wiadra z mlekiem, kad� na kr�tkich n�kach, biegaj�ca po schodach. Czasem do mego snu zagl�da� jaki� niedyskretny skrzat i na widok tych koszmar�w zmyka� w pop�ochu. Obudzi� mnie b�l. Otworzywszy oczy, zobaczy�em ponurego brodatego komara, kt�ry usi�owa� zapu�ci� w m�j� �ydk� grube jak d�ugopis ��d�o.

��A kysz!�� wrzasn��em i uderzy�em go pi�ci� w wy�upiaste oko. Komar warkn�� w�ciekle i odlecia� w bok. By� wielko�ci psa, rudy, brunatno podpalany. Widocznie podczas snu wym�wi�em bezwiednie formu�� materializacji i wywo�a�em z niebytu t� ponur� besti�. Nie uda�o mi si� zap�dzi� go z powrotem w niebyt. Wobec tego, uzbrojony w tom �R�wna� magii matematycznej�, otworzy�em lufcik i wygna�em komara na mr�z. Natychmiast porwa�a go zamie� i znikn�� w ciemno�ci. Tak oto powstaj� niezdrowe sensacje�� pomy�la�em.

By�a godzina sz�sta rano. Nas�uchiwa�em przez chwil�. W instytucie panowa�a cisza. Albo wszyscy tak gorliwie pracowali, albo rozeszli si� do dom�w. Powinienem odby� jeszcze jeden obch�d, ale nie chcia�o mi si� nigdzie rusza�, by�em g�odny, od osiemnastu godzin nie mia�em nic w ustach. Postanowi�em wi�c wys�a� w zast�pstwie mego dubleta.

Na razie by� ze mnie mag nie najmocniejszy. Niedo�wiadczony. Gdyby kto� by� w pokoju, za nic w �wiecie nie odwa�y�bym si� demonstrowa� swej ignorancji. Ale nie by�o nikogo, mog�em wi�c zaryzykowa� i jednocze�nie troch� po�wiczy�. Znalaz�em w �R�wnaniach magii matematycznej� og�ln� formu��, podstawi�em swoje parametry, wykona�em niezb�dne manipulacje i wym�wi�em niezb�dne zakl�cia w j�zyku chaldejskim. Po raz pierwszy wyszed� mi ca�kiem przyzwoity dublet. Mia� wszystko na swoim miejscu, by� nawet troch� podobny do mnie, tylko nie wiem, czemu nie otwiera�o mu si� lewe oko i u ka�dej r�ki by�o po sze�� palc�w. Wyt�umaczy�em mu zadanie, kiwn�� g�ow�, szurn�� n�k� i oddali� si� chwiejnym kroczkiem. Ju� go wi�cej nie spotka�em. Mo�e przypadkiem zanios�o go do bunkra Smoka Horynycza, a mo�e pojecha� w bezkresn� podr� na obr�czy Ko�a Fortuny�� nie wiem, nie wiem. Ca�a rzecz w tym, �e bardzo pr�dko o nim zapomnia�em, gdy� postanowi�em przyrz�dzi� sobie �niadanie.

Jestem cz�owiekiem niewybrednym. Zadowoli�bym si� kanapk� z doktorsk� kie�bas� i fili�ank� czarnej kawy. Nie rozumiem, jak to si� sta�o, ale najpierw uformowa� si� na stole doktorski fartuch grubo nasmarowany t�uszczem. Gdy min�� pierwszy moment naturalnego zaskoczenia, przyjrza�em mu si� uwa�nie. Nie by�o to mas�o ani nawet t�uszcz ro�linny. Powinienem by� teraz unicestwi� fartuch i zacz�� wszystko od pocz�tku. Tymczasem z obrzydliwym zarozumialstwem, wyobraziwszy sobie, i� jestem bogiem-stw�rc�, wybra�em drog� kolejnych transformacji. Obok fartucha zjawi�a si� butelka z czarn� ciecz�, sam za� fartuch zacz�� po chwili zw�gla� si� przy brzegach. Czym pr�dzej postara�em si� sprecyzowa� swoje wizje, k�ad�c szczeg�lny nacisk na obrazy kubka i wo�owiny. Butelka zamieni�a si� w kubek, ciecz pozosta�a bez zmiany; jeden r�kaw fartucha skurczy� si�, wyprostowa�, zrudzia� i zacz�� podrygiwa�. Spocony ze strachu, stwierdzi�em, i� jest to krowi ogon. Wsta�em z fotela i odszed�em w k�t. Dalej poza krowi ogon rzecz si� nie posun�a, ale i tak widok by� makabryczny. Spr�bowa�em jeszcze raz i nagle ogon zacz�� si� k�osi�. Wzi��em si� w gar��, zamkn��em oczy i usi�owa�em wywo�a� w m�zgu mo�liwie najdok�adniejszy obraz kromki zwyk�ego �ytniego chleba, �wie�o odkrajanej z bochenka, nasmarowanej mas�em �mietankowym, z kryszta�owej maselniczki, z plastrem kie�basy na wierzchu. Licho bierz doktorsk�, niech b�dzie zwyczajna po�tawska, podw�dzana. Z kaw� na razie zaczekam. Kiedy ostro�nie otworzy�em oczy, na doktorskim fartuchu spoczywa�a spora bry�ka g�rskiego kryszta�u, a w jej wn�trzu co� ciemnia�o. Podnios�em kryszta� i wraz z nim fartuch, nie wiem czemu do niego przyro�ni�ty. W �rodku bry�ki rozr�ni�em upragnion� kanapk�, bardzo podobn� do prawdziwej. J�kn��em i spr�bowa�em rozbi� w my�li kryszta�. Porysowa�a go g�sta sie� p�kni��, wskutek czego kanapka sta�a si� prawie niewidoczna. �Barani �bie�� rzek�em do siebie�� sfryga�e� w �yciu tysi�ce kanapek i nie potrafisz ich sobie dok�adnie uzmys�owi�. Nie denerwuj si�, nikogo tu nie ma, nikt na ciebie nie patrzy. To nie kolokwium, nie sprawdzian i nie egzamin. Spr�buj jeszcze raz�. Spr�bowa�em. Bodajbym nie pr�bowa�. Moja wyobra�nia dziwnie si� rozigra�a, w m�zgu zapala�y si� i gas�y zgo�a nieoczekiwane asocjacje, tote� w miar� mych pr�b pok�j zape�nia� si� niesamowitymi przedmiotami. Wiele wysz�o zapewne z g��bi pod�wiadomo�ci, z nieprzebytych d�ungli pami�ci dziedzicznej, z dawno przyt�umionych na skutek rozwoju intelektualnego pierwotnych l�k�w. Mia�y ko�czyny, porusza�y si� bez przerwy, wydawa�y ohydne d�wi�ki, by�y nieprzyzwoite, agresywne i ci�gle si� bi�y. Rozgl�da�em si� jak zaszczute zwierz�. Wszystko to �ywo przypomina�o mi stare grawiury, przedstawiaj�ce sceny kuszenia �wi�tego Antoniego. Szczeg�lnie niemi�e wra�enie sprawia� owalny p�misek na paj�czych n�kach, obro�ni�ty po brzegach sztywn� rzadk� sier�ci�. Nie wiem, czego ode mnie chcia�, ale odchodzi� w najdalszy k�t pokoju, rozp�dza� si� i z ca�ej si�y podcina� mi kolana. Musia�em go w ko�cu przycisn�� fotelem do �ciany. Cz�� przedmiot�w uda�o mi si� jakim� cudem unicestwi�, reszta rozpe�z�a si� i pochowa�a po k�tach. Zosta� p�misek, fartuch wraz z kryszta�em i kubek z czarn� ciecz�, kt�ry rozr�s� si� do wielko�ci dzbana. Podnios�em go obiema r�kami i pow�cha�em. Moim zdaniem by� to atrament do wiecznych pi�r. P�misek wierci� si� za fotelem, skroba� �apami linoleum i ohydnie sycza�. Czu�em si� w tym towarzystwie nader nieswojo.

Nagle w korytarzu rozleg�y si� czyje� kroki, g�osy, drzwi si� otworzy�y, na progu stan�� Janus Poliektowicz i jak zwykle powiedzia�: �Tak�. Zakrz�tn��em si� nerwowo. Janus poszed� do swego gabinetu i w przej�ciu, od niechcenia, jednym uniwersalnym ruchem brwi zlikwidowa� ca�e stworzone przeze mnie panoptikum. Za nim szli Fiodor Simeonowicz, Christobal Junta z grubym czarnym cygarem w k�ciku ust, naburmuszony Wybiega��o i pe�en determinacji Roman Ojra-Ojra. Wszyscy byli zaaferowani, bardzo si� spieszyli i w og�le nie zwr�cili na mnie uwagi. Drzwi do gabinetu pozosta�y otwarte. Z westchnieniem ulgi siad�em na dawnym miejscu, odkrywaj�c nagle, �e czeka na mnie du�a porcelanowa fili�anka paruj�cej kawy oraz talerz z kanapkami. Kt�ry z tytan�w zatroszczy� si� mimo wszystko o mnie, nie mam poj�cia. Zabra�em si� do jedzenia, s�uchaj�c jednocze�nie rozmowy tocz�cej si� w gabinecie.

��Zacznijmy od tego�� m�wi� z ch�odn� pogard� Christobal Junta�� �e pa�ska, za przeproszeniem, �Izba porodowa� znajduje si� akurat pod moimi pracowniami. Spowodowa� pan ju� jeden wybuch, w rezultacie czego musia�em przez dziesi�� minut czeka�, a� w moim gabinecie wstawi� szyby. Podejrzewam mocno, i� argumenty o szerszym charakterze do pana nie przem�wi� i dlatego kieruj� si� pobudkami czysto egoistycznymi�

��Co ja u siebie robi�, to moja rzecz, m�j drogi�� odpowiada� Wybiega��o falsetem.�� r Ja si� nie wtr�cam do waszego pi�tra, cho� ostatnio bez przerwy cieknie u was �ywa woda. Ca�y sufit mi zala�a i pluskwy si� od niej l�gn�. Aleja si� nie wtr�cam, wi�c i wy si� nie wtr�cajcie do mnie.

��K-kochanku�� zagrzmia� Fiodor Simeonowicz�� Ambro�y Ambruazowiczu! M-musi pan wzi�� p-pod uwag� ewentualne k-komplikacje� P-przecie� nikt nie p-przeprowadza do�wiadcze�, d-dajmy na to, ze smokiem w budynku, mimo �e s� zap-pory ogniowe i�

��U mnie nie ma smoka, tylko idealny cz�owiek! Tytan ducha! Dziwnie rozumujecie, towarzyszu Kiwrin, dziwne s� wasze analogie, obce! Model idealnego cz�owieka i jaki� ponadklasowy smok ziej�cy ogniem!�

��Ale� k-kochanku, co ma do tego p-ponadklasowo��, chodzi o to, �e on mo�e p-po�ar wznieci�

��Zn�w to samo! Idealny cz�owiek mo�e wznieci� po�ar! Trzeba najpierw pomy�le�, towarzyszu Kiwrin!

��Ja m-m�wi� o smoku�

��A ja o waszej nies�usznej postawie! Wy ci�gle zacieracie, Fiodorze Simeonowiczu! Tuszujecie na wszelkie sposoby! Owszem, my te� zacieramy sprzeczno�ci� mi�dzy umys�owym a fizycznym� mi�dzy miastem a wsi�� mi�dzy m�czyzn� a kobiet� wreszcie� Ale tuszowa� przepa�ci wam nie pozwolimy, Fiodorze Simeonowiczu!

��Jakiej p-przepa�ci? Roman, c� to za jakie� b-ba�amuctwo? Przecie� p-pan mu przy mnie t-t�umaczy�! M�wi� o tym, �e pa�ski eksperyment jest niebezpieczny, rozumie p-pan? M-miasto mo�e ucierpie�, rozumie p-pan?

��Rozumiem wszystko. I nie pozwol� na to, by idealny cz�owiek wykluwa� si� na dworze, w szczerym polu!

��Ambro�y Ambruazowiczu�� powiedzia� Roman�� mog� jeszcze raz powt�rzy� moj� argumentacj�. Eksperyment jest niebezpieczny, dlatego�

��Romanie Piotrowiczu, ja ju� dawno przygl�dam si� panu i nie rozumiem, jak mo�na u�ywa� takich epitet�w w stosunku do cz�owieka-idea�u. Patrzcie, pa�stwo, idealny cz�owiek jest dla niego niebezpieczny!

Tu Roman straci� cierpliwo��, widocznie poni�s� go m�odzie�czy temperament.

��Jaki idealny cz�owiek?!�� krzykn�� g�o�no.�� Pa�ski geniusz konsumpcji?

Zapad�o z�owieszcze milczenie.

��Co� ty powiedzia�?�� spyta� strasznym g�osem Wybiega��o.�� Powt�rz! Jak ty nazwa�e� idealnego cz�owieka?

��Janusie P-poliektowiczu�� zwr�ci� si� do dyrektora Fiodor Simeonowicz�� t-tak jednak nie wolno, p-przyjacielu�

��Nie wolno!�� krzykn�� Wybiega��o.�� S�usznie, towarzyszu Kiwrin! Przeprowadzamy eksperyment naukowy o mi�dzynarodowym wyd�wi�ku! Tytan duchowy musi narodzi� si� tu, w murach naszego instytutu! To jest symboliczne! Towarzysz Ojra-Ojra ze swoim pragmatycznym odchyleniem podchodzi do tej sprawy w spos�b politycznie ograniczony. Towarzysz Junta te� ma ciasny pogl�d! Nie patrzcie tak na mnie, towarzyszu Junta. Carscy �andarmi nie zdo�ali mnie zastraszy�, to i wy nie zastraszycie! Czy to w naszym duchu, towarzysze, ba� si� eksperymentu? Towarzysz Junta jako by�y cudzoziemiec i pracownik ko�cio�a mo�e czasem b��dzi�, to zrozumia�e, ale wy, towarzyszu Ojra-Ojra i wy, Fiodorze Simeonowiczu? Wy, pro�ci ludzie rosyjscy?

��D-do�� tej d-demagogii!�� wybuchn�� wreszcie Fiodor Simeonowicz.�� Jak p-pan si� nie wstydzi p-ple�� takie b-bzdury! Ja mam by� p-prostym cz�owiekiem? W og�le c� t-to za jakie� s�owo: p-pro-sty? U nas p-proste s� d-dublety!�

��Mog� o�wiadczy� tylko jedno�� rzek� oboj�tnie Christobal Hozewicz.�� Ot� ja, prosty by�y Wielki Inkwizytor, zamykam dost�p do pa�skiego autoklawu na tak d�ugo, a� otrzymam gwarancj�, �e eksperyment odb�dzie si� na poligonie.

��N-najmniej p-pi�� kilometr�w za miastem�� doda� Fiodor Simeonowicz.�� Albo n-nawet dziesi��

Wybiega��o najwidoczniej nie mia� ch�ci taszczy� swojej aparatury, jak r�wnie� sam wlec si� w tak� zawiej� na poligon, gdzie w dodatku nie by�o dostatecznego o�wietlenia dla kroniki filmowej.

��No tak�� powiedzia��� rozumiem. Odgradzacie nasz� nauk� od narodu. Wobec tego mo�e nie dziesi�� kilometr�w, ale dziesi�� tysi�cy, Fiodorze Simeonowiczu? Mo�e na drugiej p�kuli? Gdzie� na Alasce, Christobalu Hozewiczu, albo jeszcze gdzie indziej? Prosz� mi to powiedzie� wprost. A my zaprotoko�ujemy.

Zn�w zapad�o milczenie. S�ycha� by�o tylko gro�ne sapanie Fiodora Simeonowicza, kt�ry nagle utraci� dar mowy.

��Trzysta lat temu�� przem�wi� ch�odno Junta�� za takie s�owa zaproponowa�bym panu spacer za miasto, tam strzepn��bym panu kurz z uszu i przebi� na wylot.

��Wolnego, wolnego!�� zapieni� si� Wybiega��o�� Tu nie Portugalia. Nie lubicie krytyki. Trzysta lat temu ja te� bym si� z tob� specjalnie nie patyczkowa�, ty katoliku nie doko�czony.

Poczu�em, �e mnie skr�ca z nienawi�ci. Dlaczego milczy Janus? Jak d�ugo tak mo�na? W ciszy rozleg�y si� kroki, do mego pokoju wszed� Roman, blady, szczerz�c z�by w bezsilnej pasji. Pstrykn�� palcami, stworzy� dubleta Wybiega��y, z�apa� go za marynark� na piersi, potrz�sa� nim d�u�sz� chwil�, szarpn�� z jak�� dzik� rozkosz� kilka razy za brod�, po czym, uspokojony, zlikwidowa� dubleta i wr�ci� do gabinetu.

��P-powinno si� p-pana przegna� st�d na cztery wiatry, Wybiega��o�� odezwa� si� Fiodor Simeonowicz nadspodziewanie spokojnym tonem.�� P-pan jest n-nieprzyjemny t-typ, jak si� okazuje.

��Krytyka wam nie w smak, krytyka�� sapa� w�ciekle Wybiega��o. I oto wreszcie przem�wi� Janus Poliektowicz. G�os mia� silny, metaliczny, jak londonowscy kapitanowie.

��Zgodnie z pro�b� Ambro�ego Ambruazowicza eksperyment odb�dzie si� dzi� o godzinie dziesi�tej zero zero. Poniewa� spowoduje on wielkie zniszczenia, kt�re omal nie poci�gn� za sob� ofiar w ludziach, wyznaczam na jego przeprowadzenie daleki sektor poligonu, znajduj�cy si� w odleg�o�ci pi�tnastu kilometr�w od granicy miasta. Korzystaj�c z okazji, pragn� z g�ry podzi�kowa� Romanowi Piotrowiczowi za jego przytomno�� umys�u i m�stwo.

Zapanowa�o d�ugie milczenie, widocznie wszyscy przetrawiali t� decyzj�. Przynajmniej ja przetrawia�em. Nie da si� zaprzeczy�, �e Janus Poliektowicz mia� bardzo dziwny spos�b wyra�ania swych my�li. Mimo to wszyscy bez opor�w wierzyli, �e on widzi najja�niej. By�y ju� precedensy.

��P�jd� sprowadzi� samoch�d�� przerwa� cisz� Roman i wida� przeszed� przez �cian�, gdy� w moim pokoju si� nie zjawi�.

Fiodor Simeonowicz i Christobal Junta kiwali na znak zgody g�owami, natomiast Wybiega��o, kt�ry ju� zd��y� och�on��, wykrzykn��:

��S�uszna decyzja, Janusie Poliektowiczu! W por� pan nam wytkn�� os�abienie czujno�ci. Jak najdalej, jak najdalej od postronnych oczu. Tylko �e b�d� potrzebowa� tragarzy. Autoklaw jest ci�ki, b�d� co b�d� pi�� ton�

��Oczywi�cie�� powiedzia� Janus.�� Prosz� wyda� dyspozycje.

W gabinecie zaszura�y odsuwane fotele, a ja pospiesznie dopi�em kaw�.

Przez nast�pn� godzin� wraz z tymi, kt�rzy zostali jeszcze w instytucie, tkwi�em przed wej�ciem i przygl�da�em si�, jak za�adowuj� autoklaw, lornety no�ycowe, os�ony pancerne i na wszelki wypadek ko�uchy. Zawieja ucich�a, ranek by� pogodny i mro�ny.

Roman �ci�gn�� ci�ar�wk� na g�sienicach. Wampir Alfred przyprowadzi� hekatonchejr�w, kt�rzy mieli pe�ni� funkcj� tragarzy. Kottos i Gyes szli ochoczo, grzmi�c z o�ywieniem setk� garde� i zakasuj�c po drodze niezliczone r�kawy, a Briareus wl�k� si� za nimi, wystawiaj�c ko�lawy palec i j�cz�c, �e go boli, �e kr�ci mu si� w kilku g�owach, �e ca�� noc nie zmru�y� oka. Kottos wzi�� autoklaw, Gyes reszt� przyrz�d�w. Briareus, spostrzeg�szy, �e mu si� szcz�liwie upiek�o, zaczaj natychmiast rz�dzi� si� jak szara g�, dawa� wskaz�wki i dobre rady. Wybiega� naprz�d, otwiera� i przytrzymywa� drzwi, co troch� przykuca� i patrz�c z do�u wo�a�: �Jazda! Jazda!�, albo: �Bardziej naprawo! Zaczepiasz!� Sko�czy�o si� na tym, �e mu nadepn�li na r�k� i przygnietli autoklawem do �ciany. Rozbecza� si� i Alfred musia� go odprowadzi� do wiwarium.

Ci�ar�wka by�a po brzegi napchana lud�mi. Wybiega��o ulokowa� si� w szoferce. By� bardzo niezadowolony i wszystkich po kolei pyta�, kt�ra godzina. Odjechali na koniec, lecz po pi�ciu minutach byli z powrotem, gdy� okaza�o si�, �e zapomnieli o korespondentach. Podczas gdy kilka os�b pobieg�o ich szuka�. Kottos i Gyes zacz�li dla rozgrzewki rzuca� �nie�kami i wyt�ukli dwie szyby. Potem Gyes wda� si� w b�jk� z jakim� zawianym przechodniem, kt�ry wrzeszcza�: �Wszyscy na jednego, tak?� Gyesa czym pr�dzej wepchni�to do ci�ar�wki, gdzie w dalszym ci�gu kl�� w j�zyku helle�skim i gro�nie toczy� oczami. Nadeszli wyrwani ze snu, dr��cy z zimna, G. Dociekliwy i B. ��obek i ci�ar�wka wreszcie odjecha�a.

Instytut opustosza�. By�o wp� do dziewi�tej. Ca�e miasto spa�o. Mia�em wielk� ch�� pojecha� wraz z tamtymi na poligon, ale c� robi�. Westchn��em i ruszy�em w kolejny obch�d.

Ziewaj�c szed�em korytarzami, gasz�c wsz�dzie �wiat�o, na koniec dotar�em do pracowni Witka Korniejewa. Witek nie interesowa� si� eksperymentami Wybiega��y. Mawia�, �e osobniki w rodzaju wy�ej wymienionego powinno si� jako zwierz�ta do�wiadczalne przekazywa� bez lito�ci Christobalowi Juncie celem wyja�nienia, czynie s� one mutantami letalnymi. St�d te� Witek, zamiast jecha� na poligon, siedzia� sobie na kanapie-translatorze, pali� papierosa i leniwie gaw�dzi� z Edkiem Amperianem, kt�ry le�a� obok niego i patrz�c zamy�lonym wzrokiem w sufit, ssa� landrynk�. Na stole, w wanience z wod�, zwinnie p�ywa� oko�.

��Szcz�liwego Nowego Roku�� powiedzia�em.

��Szcz�liwego�� u�miechn�� si� sympatycznie Edek.

��O w�a�nie, niech Sasza nam powie�� zawo�a� Korniejew.�� Saszka, czy istniej� �ywe organizmy bezbia�kowe?

��Nie wiem�� odpar�em.�� Nie widzia�em. A dlaczego pytasz?

��Nie widzia�e�! M-pola te� nigdy nie widzia�e�, a obliczasz jego napi�cie.

��I co z tego?�� Patrzy�em na okonia w wanience. Zatacza� kr�gi, brawurowo bior�c wira�e i wtedy wida� by�o, �e jest wypatroszony.�� Witek�� spyta�em�� wi�c jednak si� uda�o?

��Sasza nie chce m�wi� o bezbia�kowym �yciu�� zauwa�y� Edek.�� I ma racj�.

��Bez bia�ka �y� mo�na�� powiedzia�em�� ale jak ten �yje bez bebech�w?

��Kolega Amperian twierdzi w�a�nie, �e bez bia�ka istnie� nie mo�na�� rzek� Witek, zmuszaj�c jednocze�nie smug� dymu papierosowego, by skr�ca�a si� w tr�b� powietrzn� i sun�a po pokoju omijaj�c przedmioty.

��Powiadam, �e �ycie to bia�ko�� sprostowa� Edek.

��Nie widz� r�nicy. Twierdzisz, �e jak nie ma bia�ka, to nie ma i �ycia.

��Tak.

��No, a to co jest? Witek machn�� nieznacznie r�k�.

Na stole obok wanienki zjawi�o si� obrzydliwe stworzenie, przypominaj�ce je�a i zarazem paj�ka. Edek podni�s� si� z lekka i spojrza� na st�.

��Ach�� rzuci� k�ad�c si� ponownie.�� To nie jest �ycie. To wytw�r fantazji, niebylica. Czy� Ko�ciej Nie�miertelny nie jest istot� bezbia�kow�?

��Czego chcesz jeszcze?�� spyta� Korniejew.�� Rusza si�? Rusza. Je�� musi? Musi. Rozmna�a� si� te� mo�e. Chcesz, to zaraz si� rozmno�y?

Edek zn�w podni�s� si� na �okciach i popatrzy� na st�. Je�opaj�k niezdarnie przebiera� w miejscu �apkami. Wygl�da�o, jakby mia� zamiar i�� w cztery strony naraz.

��Niebylica to nie �ycie�� powiedzia� Edek.�� Istnieje tylko o tyle, o ile istnieje �ycie rozumne. Mo�na nawet wyrazi� to �ci�lej: o ile istniej� magowie. Albowiem stanowi ona produkt uboczny dzia�alno�ci mag�w.

��Niech b�dzie�� rzek� Witek.

Je�opaj�k znikn��. Na jego miejscu zjawi� si� Witek Korniejew, dok�adnie skopiowany, tyle �e du�y na �okie�. Pstrykn�� ma�ymi paluszkamii stworzy� jeszcze mniejszego dubleta. Ten r�wnie� pstrykn�� paluszkami. Zjawi� si� dublet wielko�ci d�ugopisu. Potem pude�ka zapa�ek. A potem�� naparstka.

��Starczy?�� zapyta� Witek.�� Ka�dy z nich jest magiem. I w �adnym nie u�wiadczysz ani cz�steczki bia�ka.

��Bardzo niefortunny przyk�ad�� odpar� Edek z ubolewaniem.�� Po pierwsze, one w zasadzie niczym si� nie r�ni� od maszyny ze sterowaniem programowym. Po wt�re, nie s� produktem rozwoju, lecz twojej bia�kowej sztuki. Chyba szkoda czasu na dyskusj� o tym, czy ewolucja zdolna jest wyda� samorozmna�aj�ce si� maszyny z programowym sterowaniem.

��Du�o ty wiesz o ewolucji!�� powiedzia� gburowaty Korniejew.�� Te� mi Darwin! Co za r�nica�� proces chemiczny czy �wiadome dzia�anie. Ty te� nie wszystkich przodk�w mia�e� bia�kowych. Twoja pra-pra-pra-mamusia by�a, przyznaj�, do�� skomplikowan�, ale bynajmniej nie bia�kow� moleku��. I ca�kiem mo�liwe, �e nasze tak zwane �wiadome dzia�anie te� jest jak�� odmian� ewolucji. Sk�d my wiemy, �e celem natury by�o akurat stworzenie kolegi Amperiana? Mo�e w�a�nie stworzenie niebylicy r�kami Amperiana. Zupe�nie mo�liwe.

��Rozlaniem, rozumiem. Najpierw wirus proteinowy, potem bia�ko, potem kolega Amperian, a potem ca�a planeta zaludnia si� niebylica.

��W�a�nie.

��A my wszyscy wymieramy, gdy� nie jeste�my ju� potrzebni.

��Czemu by nie?�� powiedzia� Witek.

��Mam znajomego�� ci�gn�� Edek�� kt�ry twierdzi, �e cz�owiek jest tylko ogniwem po�rednim, umo�liwiaj�cym naturze ukoronowanie dzie�a kreacji�� stworzenie kieliszka koniaku z plasterkiem cytryny.

��Ostatecznie, dlaczego by nie?

��Dlatego, �e ja nie chcꠗ powiedzia� Edek.�� Natura ma swoje cele, a ja swoje.

��Antropocentrysta�� Witek skrzywi� si� ze wstr�tem.

��Tak�� dumnie odpar� Edek.

��Nie �ycz� sobie dyskutowa� z antropocentrystami�� mrukn�� gburowaty Korniejew.

��Wobec tego opowiadajmy kawa�y�� zaproponowa� spokojnie Edek i wrzuci� do ust nast�pn� landrynk�.

Dublety Witka w dalszym ci�gu rozmna�a�y si� na stole. Najmniejszy by� ju� wielko�ci mr�wki. W trakcie sporu antropocentrysty z kosmocentryst� przysz�a mi do g�owy pewna my�l.

��Ch�opcy�� zacz��em ze sztucznym o�ywieniem�� dlaczego nie poszli�cie na poligon?

��A po co?�� spyta� Edek.

��No, to mimo wszystko ciekawe�

��Nigdy nie chodz� do cyrku. A poza tym: ubi nil vales, ibi nil velis.

��M�wisz o sobie?�� zapyta� Witek.

��Nie. O Wybiegalle.

��Ch�opcy�� m�wi�em dalej�� ja przepadam za cyrkiem. Nie wszystko wam jedno, gdzie b�dziecie opowiada� kawa�y?

��Co to znaczy?

��Pody�urujcie za mnie, a ja skocz� na poligon.

��Tam zimno�� ostrzega� Witek.�� Mr�z. Wybiega��o.

��Mam straszn� ochot�. Wszystko to bardzo tajemnicze.

��Pu�cimy ch�opaczka?�� zwr�ci� si� Witek do Edka. Edek skin�� g�ow�.

��Id��� powiedzia� Witek.�� B�dzie ci� to kosztowa�o cztery godziny pracy, A�dana�.

��Dwie�� rzuci�em szybko. Spodziewa�em si� czego� w tym rodzaju.

��Pi�栗 odpowiedzia� bezczelnie.

��No niech b�dzie trzy. I tak przez ca�y czas na ciebie pracuj�.

��Sze�栗 podwy�szy� z zimn� krwi�.

��Witek�� odezwa� si� Edek�� sier�� ci wyrasta na uszach.

��Ry�a�� doda�em z�o�liwie.�� Nawet tu i �wdzie zielonkawa.

��Pal was diabli�� powiedzia� Witek.�� Id� za darmo. Wystarcz� mi dwie godziny.

Udali�my si� we tr�jk� na m�j posterunek do sekretariatu. Po drodze magistrowie zacz�li niezrozumia�� dla mnie dyskusj� o jakiej� cyklotacji i musia�em si� upomnie�, by transgresowali mnie na poligon. Pragn�c si� jak najpr�dzej pozby� nudziarza, przeprowadzili transgresj� z tak� energi�, �e nawet nie zd��y�em si� ubra� i co gorsza wlecia�em ty�em w gromad� widz�w.

Na poligonie przygotowania dobiega�y ko�ca. Publiczno�� kry�a si� za os�ony pancerne. Wybiega��o stercza� dziarsko przy lornecie no�ycowej w �wie�o wykopanej transzei. Fiodor Simeonowicz i Christobal Junta z czterdziestokrotnie powi�kszaj�cymi binoktarami w r�kach rozmawiali p�g�osem po �acinie. Janus Poliektowicz w obszernej szubie sta� oboj�tnie z boku i rozgrzebywa� lask� �nieg. B. ��obek siedzia� w kucki nad transzej�, trzymaj�c w pogotowiu d�ugopis i otwarty notes. Za jego plecami G. Dociekliwy, obwieszony aparatami fotograficznymi i filmowymi, pociera� zmarzni�te policzki, chrz�ka� i uderza� nog� o nog�.

Niebo by�o jasne, tarcza ksi�yca k�oni�a si� ku zachodowi. Mgliste, dr��ce promienie zorzy polarnej pojawia�y si� w�r�d gwiazd i znika�y. Na tle skrz�cej si� �nie�nej r�wniny wielki cylinder autoklawu by� wyra�nie widoczny z odleg�o�ci stu metr�w.

Wybiega��o oderwa� si� od lornety, odkaszln�� chrypliwie i przem�wi�:

��Towarzysze! Towarzysze! C� my obserwujemy przez t� oto lornet�? Pe�ni skomplikowanych uczu�, obserwujemy z zapartym tchem, jak klosz ochronny zaczyna si� automatycznie odkr�ca� Piszcie, piszcie�� powiedzia� do B. ��obka.�� Starajcie si� jak najdok�adniej� Automatycznie, znaczy si�, odkr�ca� Za kilka minut pojawi si� w�r�d nas cz�owiek idealny: szewalie, tego� sa� per e sa� reprosz, towarzysze�

Widzia�em go�ym okiem, jak pokrywa odkr�ci�a si� i bezd�wi�cznie upad�a na �nieg. Z autoklawu buchn�� wysoki a� po samo niebo strumie� pary.

��Wyja�niam dla prasy��� zacz�� Wybiega��o i naraz przerwa� mu straszliwy, grzmi�cy ryk.

Ziemia zako�ysa�a si� i usun�a nam spod n�g. W powietrze wzbi�a si� ogromna chmura �niegu. Wszyscy padli pokotem, jak zmieceni, mnie te� cisn�o o ziemi�, a� si� potoczy�em. Ryk pot�nia� z ka�d� sekund�. Gdy, czepiaj�c si� g�sienicy samochodu, podnios�em si� na chwiejnych nogach, oczom moim przedstawi� si� koszmarny widok: w martwym �wietle ksi�yca gigantyczn� czasz� pe�znie kraw�d� horyzontu, zawijaj�c si� do wewn�trz, os�ony pancerne niebezpiecznie si� hu�taj�, ludzie uciekaj� w pop�ochu, padaj� i zn�w si� zrywaj�, unurzani w �niegu. Widzia�em, jak Fiodor Simeonowicz i Christobal Junta, nakryci t�czowymi kloszami pola ochronnego, cofaj� si� pod naporem huraganu i podni�s�szy r�ce usi�uj� rozci�gn�� os�on� na reszt� obecnych, lecz wicher rozrywaj� w strz�py, kt�re na podobie�stwo olbrzymich baniek mydlanych mkn� nad r�wnin� i p�kaj� gdzie� w gwia�dzistym niebie. Zobaczy�em Janusa Poliektowicza�� odwr�cony plecami do wichru, z podniesionym ko�nierzem szuby, sta�, opieraj�c si� mocno na lasce wbitej w obna�on� ziemi�, i spogl�da� na zegarek. A tam, gdzie by� autoklaw, k��bi�a si�, o�wietlona czerwono od wewn�trz, g�sta chmura pary, horyzont skr�ca� si� coraz gwa�towniej, zdawa�o si�, �e znajdujemy si� wszyscy na dnie kolosalnego dzbana. I nagle w pobli�u epicentrum tej kosmicznej hecy ukaza� si� Roman w swoim zielonym palcie, rw�cym si� z ramion. Zamachn�� si� szeroko, cisn�� w rycz�c� par� co� du�ego, co b�ysn�o szkliwem butelki, i natychmiast pad� plackiem, zakrywaj�c g�ow� r�kami. Z chmury wychyn�a szkaradna, wykrzywiona szale�stwem g�ba d�ina, tocz�cego wok� w�ciek�ym wzrokiem. Rozdziawiaj�c paszcz� w bezd�wi�cznym �miechu, machn�� wielkimi w�ochatymi uszyskami, rozszed� si� sw�d spalenizny, ponad k��by �nie�ycy wystrzeli�y mury ba�niowego pa�acu, zatrz�s�y si� i run�y, a d�in, przedzierzgn�wszy si� w d�ugi j�zor pomara�czowego p�omienia, znikn�� wysoko w niebie. Przez kilka sekund by�o cicho. Potem horyzont z ci�kim hukiem osiad� na dawnym miejscu. Zosta�em wyrzucony w g�r�, po czym, oprzytomniawszy nieco, stwierdzi�em, �e siedz� oparty r�kami o ziemi� w pobli�u ci�ar�wki. �nieg znikn�� bez �ladu. Ca�a r�wnina dooko�a by�a czarna. Tam, gdzie przed chwil� sta� autoklaw, zia� olbrzymi lej. Snu� si� z niego bia�y dymek i wo� spalenizny.

Widzowie zacz�li si� z wolna podnosi�. Twarze mieli umorusane i oszpecone przera�eniem�� Wielu nie mog�o wydoby� g�osu, chrz�kali, spluwali i poj�kiwali cicho. Zacz�li doprowadza� si� do porz�dku i wtedy okaza�o si�, �e niekt�rzy rozebrani s� do bielizny. Rozleg� si� szmer, potem okrzyki: �Gdzie moje spodnie? By�em przecie� w spodniach?��� �Koledzy! Czy kto� nie widzia� mego zegarka?��� �I mojego!��� �I m�j te� zgin��!��� �Brak mi platynowego z�ba! Dopiero latem wstawiony���� �Oj, a mnie zgin�� pier�cionek. � i bransoletka��� �Gdzie Wybiega��o? C� to za skandal! Co to wszystko ma znaczy�?��� �Licho bierz zegarki i z�by! Czy wszyscy s� cali � zdrowi? Ilu nas by�o?��� �A co w�a�ciwie si� sta�o? Jaki� wybuch� D�in� A gdzie� �w tytan ducha?��� �Gdzie konsument?��� �Gdzie�, do diab�a, ten Wybiega��o?��� �Widzia�e� horyzont? Wiesz, co to przypomina�o?��� �Zwini�cie przestrzeni, znam te sztuki���� �Zimno mi w podkoszulku, dajcie co����� �G-g-gdzie� jest W-wybiega��o? Gdzie ten d-dure�?�

Ziemia si� poruszy�a i z transzei wygramoli� si� Wybiega��o. By� bez walonek.

��Wyja�niam dla prasy��� zacz�� ochryple.

Nie pozwolono mu nic wyja�nia�. Magnus Fiodorowicz Red�kin, kt�ry przyby� tu specjalnie w tym celu, by dowiedzie� si� na koniec, co to jest prawdziwe szcz�cie, przyskoczy� do Wybiega��y i wywijaj�c zaci�ni�tymi pi�ciami, wrzasn��:

��Szarlata�stwo! Odpowie pan za to! Ba�agan! Gdzie moja czapka? Gdzie moje futro? Z�o�� skarg� na pana! Gdzie moja czapka, pytam raz jeszcze?!

���ci�le wed�ug programu��� mamrota� Wybiega��o, ogl�daj�c si� niepewnie.�� Nasz drogi tytan�

Tu natar� na niego Fiodor Simeonowicz:

��Pan, k-kochanku, m-mamuje sw�j talent. P-powinien pan p-pracowa� w Dziale M-magii Obronnej. Z-zrzuca� swoich idealnych ludzi na b-bazy nieprzyjacielskie. Agresorom na p-postrach.

Wybiega��o cofn�� si�, zas�aniaj�c g�ow� r�kawem ko�ucha. Podszed� do niego Christobal Junta, zmierzy� go wzrokiem, cisn�� mu pod nogi wybrudzone r�kawiczki i oddali� si� bez s�owa. Gian Giacomo, tworz�c napr�dce elegancki garnitur, wo�a� z daleka:

��To wprost fenomenalne, senores. Nigdy nie czu�em do niego specjalnej sympatii, ale czego� podobnego nie by�em w stanie sobie wyobrazi�

W rym miejscu G. Dociekliwy i B. ��obek nareszcie zorientowali siew sytuacji. Dotychczas patrzyli ka�demu na usta, u�miechaj�c si� niepewnie i usi�uj�c co�kolwiek zrozumie�. No i w ko�cu zrozumieli, i� ca�a rzecz daleko odbieg�a od programu. G. Dociekliwy energicznym krokiem zbli�y� si� do Wybiega��y i dotykaj�c jego ramienia, przem�wi� twardo:

��Towarzyszu profesorze, gdzie mog� otrzyma� z powrotem moje aparaty? Trzy fotograficzne i jedn� kamer� filmow�?

��A ja moj� obr�czk�?�� doda� B. ��obek.

��Pard��� odpar� z godno�ci� Wybiega��o.�� � wu demandera, ka� ora bezu� de wu. Prosz� zaczeka� na wyja�nienia.

Korespondentom zrzed�y miny. Wybiega��o odwr�ci� si� i poszed� w kierunku leja. Nad nim sta� ju� Roman.

��Czego tu nie ma��� wo�a� ju� z daleka.

Tytana konsumpcji w leju nie by�o. Znajdowa�a si� natomiast ca�a reszta i wiele ponadto.

Aparaty fotograficzne, kamery filmowe, portfele, futra, obr�czki, naszyjniki, spodnie i platynowy z�b. Walonki Wybiega��y i czapka Magnusa Fiodorowicza. M�j s�u�bowy platynowy gwizdek. Poza tym jeszcze dwa moskwicze, trzy wo�gi, szafa pancerna z piecz�ciami miejscowej kasy oszcz�dno�ci, kawa� pieczonego mi�sa, dwie skrzynki w�dki, skrzynka �igulewskiego piwa oraz �elazne ��ko z niklowanymi ga�kami.

Wybiega��o wci�gn�� walonki i oznajmi� z pob�a�liwym u�miechem, �e mo�na ju� przyst�pi� do dyskusji. �Prosz� stawia� pytania��� zach�ci� obecnych. Dyskusja jednak spali�a na panewce. Rozz�oszczony Magnus Fiodorowicz wezwa� milicj�. Natychmiast przyjecha� gazikiem m�odziutki sier�ant Kowalow i wszyscy zostali�my powo�ani na �wiadk�w. Sier�ant chodzi� doko�a leja, szukaj�c �lad�w przest�pcy. Znalaz� olbrzymi� sztuczn� szcz�k� i zacz�� j� kontemplowa� w g��bokim skupieniu. Korespondenci, kt�rym zwr�cono ju� aparaty, zmienili pogl�d na ca�� spraw� i uwa�nie s�uchali Wybiega��y wyg�aszaj�cego zn�w jakie� demagogiczne androny na temat nieograniczonych i r�norodnych potrzeb. Zrobi�o si� nudno, marz�em coraz bardziej.

��Chod�my do domu�� powiedzia� Roman.

��Chod�my. Sk�d ty wytrzasn��e� d�ina?

��Wypisa�em wczoraj z magazynu. Dla zupe�nie innych cel�w.

��Co to w�a�ciwie by�o? Zn�w si� ob�ar�?

��Nie, po prostu Wybiega��o jest sko�czonym idiot��� odpowiedzia� Roman.

��To nic nowego. Ale sk�d ten kataklizm?

��Z tych samych powod�w. M�wi�em mu tysi�c razy: �Programuje pan wzorcowego superegocentryst�. Poch�onie wszystkie warto�ci materialne, znajduj�ce si� w zasi�gu jego �ap, a potem zwinie przestrze� i okr�cony ni�, zatrzyma czas�. Ale na Wybiega��� nie ma si�y, w �aden spos�b nie wyt�umaczysz mu, �e prawdziwy tytan ducha nie tyle dba o w�asne potrzeby, ile my�li i czuje.

��To jeszcze nic�� m�wi� dalej, gdy�my dolecieli do instytutu.�� To ka�dy rozumie. Powiedz mi lepiej, sk�d U-Janus wiedzia�, �e wszystko potoczy si� w�a�nie tak, a nie inaczej? Przecie� on bezb��dnie przewidzia� fakty. I ogromne zniszczenia, i to, �e ja wpadn� na my�l, jak ukatrupi� tytana w zarodku.

��Rzeczywi�cie�� przyzna�em.�� Nawet wyrazi� ci podzi�kowanie. Awansem.

��Dziwne, prawda?�� powiedzia� Roman.�� Musimy to wszystko dok�adnie przemy�le�.

Przyst�pili�my zatem do dok�adnych przemy�le�. Zaj�y nam mn�stwo czasu. Dopiero na wiosn� i dopiero dzi�ki przypadkowi uda�o nam si� rozwik�a� zagadk�.

Ale to ju� zupe�nie inna historia.

Osiemdziesi�t trzy procent dni w roku zaczyna si� jednakowo: dzwoni budzik. D�wi�k ten wdziera si� w ostatnie sny to spazmatycznym skrzekotem perforatora wyj�ciowego, to grzmi�cym basem Fiodora Simeonowicza, to zgrzytem pazur�w bazyliszka, dokazuj�cego w termostacie.

Tego rana przy�ni� mi si� Modest Matwiejewicz Kamieniojad. �e niby zosta� kierownikiem o�rodka przetwarzania danych i uczy mnie pracy na �A�danie�. �Mode�cie Matwiejewiczu�� m�wi�em do niego�� przecie� pan bredzi jak w gor�czce�. A on wrzeszcza�: �Wypr-r-raszam sobie! To u pana s� br-r-rednie! An-drr-ony!�.�� Wreszcie uprzytomni�em sobie, �e to nie Modest Matwiejewicz, lecz m�j budzik �Dru�ba�, na kt�rym ma�y s�onik podnosi tr�b�, wymamrota�em: �S�ysz�, s�yszꔠ� i zacz��em maca� r�k� po stole dooko�a budzika.

Okno by�o szeroko otwarte, zobaczy�em ciemnob��kitne niebo, poczu�em rze�ki wiosenny podmuch. Po gzymsie �azi�y go��bie. Trzy muchy obija�y si� bezsilnie o szklan� amplꠗ widocznie pierwsze muchy w tym roku. Co jaki� czas zaczyna�y miota� si� szale�czo na wszystkie strony i wtedy, na po�y we �nie, za�wita� mi genialny pomys�, �e muchy pewnie pr�buj� wyskoczy� z przechodz�cej przez nie p�aszczyzny. Zacz��em wsp�czu� im z powodu tych beznadziejnych wysi�k�w. Dwie muchy usiad�y na ampli, trzecia gdzie� znik�a, a ja obudzi�em si� na dobre.

Najpierw odrzuci�em ko�dr� i spr�bowa�em wzbi� si� nad ��kiem. Jak zwykle�� przed gimnastyk�, tuszem i �niadaniem�� sko�czy�o si� na tym, �e moment odrzutu wgni�t� mnie z ca�ej si�y w kanap� i z �a�osnym j�kiem zarwa�y si� pode mn� spr�yny. Potem przypomnia�em sobie wczorajszy wiecz�r i zrobi�o mi si� bardzo przykro, �e przez ca�y dzisiejszy dzie� nie b�d� mia� nic do roboty. Wczoraj o jedenastej wieczorem przyszed� do sali maszyn Christobal Junta, jak zawsze pod��czy� si� do �A�dana�, by wsp�lnie z nim rozwi�za� kt�ry� z kolei problem, dotycz�cy sensu �ycia, i po pi�ciu minutach �A�dan� si� zapali�. Nie wiem, co si� w nim mog�o pali�, niemniej sta� si� na d�ugo nieprzydatny, a ja, zamiast pracowa�, b�d� dzi� musia� na wz�r tamtych kosmatouchych trutni w��czy� si� po dzia�ach, uskar�a� si� na los i opowiada� kawa�y.

Skrzywi�em si�, usiad�em na ��ku i na pocz�tek nabra�em pe�ne p�uca prany zmieszanej z rze�kim porannym powietrzem. Czeka�em chwil�, a� prana si� przyswoi i zgodnie ze wskaz�wkami my�la�em o rzeczach szlachetnych i radosnych. Potem wypu�ci�em z p�uc rze�kie poranne powietrze i zabra�em si� do porannej gimnastyki. Opowiadano mi, �e stara szko�a zaleca�a �wiczenia jog�w, ale system joga, jak r�wnie� prawie zapomniany dzi� system maja, zabiera� pi�tna�cie do dwudziestu godzin na dob�, tote� z chwil� mianowania nowego prezesa A� ZSRR stara szko�a musia�a ust�pi�. M�odzie� INBADCZAM-u z rozkosz� �ama�a tradycje.

Przy sto pi�tnastym skoku wpad� do pokoju m�j wsp�lokator, Witek Korniejew. By� jak zwykle z rana pe�en humoru, energiczny i nawet niefrasobliwy. Chlasn�� mnie mokrym r�cznikiem po go�ych plecach i zacz�� p�ywa� w powietrzu, wykonuj�c r�kami i nogami takie ruchy jak przy �abce. W trakcie tego opowiada� swoje sny interpretuj�c je od razu wed�ug Freuda, Merlina oraz panny Lenormand. Umy�em si� przez ten czas, po czym ubrali�my si� i poszli�my na �niadanie.

W sto��wce zaj�li�my nasz ulubiony stolik pod du�ym sp�owia�ym ju� plakatem: �Ra�niej, towarzysze! Ruszajcie szcz�kami! G. Flaubert�, otworzyli�my butelki z kefirem i zabrali�my si� do jedzenia, s�uchaj�c jednocze�nie miejscowych nowin i plotek.

Wczorajszej nocy odby� si� na �ysej G�rze tradycyjny wiosenny zlot. Uczestnicy zachowywali si� wr�cz skandalicznie. Wij i Choma Brutus, pijani jak bela, w��czyli si� po ulicach �pi�cego miasta, �wintuszyli, zaczepiali przechodni�w, w ko�cu Wij przydepn�� sobie lew� powiek�, co go wprawi�o w i�cie zwierz�c� w�ciek�o��. Pobili si� z Chom�, przewr�cili kiosk z gazetami i sko�czy�o si� na tym, �e wyl�dowali w komisariacie milicji, gdzie im wlepiono po pi�tna�cie dni aresztu za chuliga�stwo.

Kot Bazyli wzi�� wiosenny urlop�� podobno si� �eni. Niebawem zn�w pojawi� si� w So�owcu gadaj�ce koci�ta z dziedzicznie sklerotyczn� pami�ci�.

Louis Sied�owoj z Dzia�u Wiedzy Absolutnej wynalaz� jaki� wehiku� czasu i b�dzie dzi� o tym m�wi� na seminarium.

Wybiega��o zn�w si� zaktywizowa�. Chodzi po instytucie i chwali si�, �e dokona� fantastycznego odkrycia. Mowa niekt�rych ma�p przypomina� tego� zapis mowy ludzkiej na ta�mie magnetofonowej, puszczonej z du�� szybko�ci� w kierunku odwrotnym. Wybra� si� wi�c� tego� do ma�piego rezerwatu w Suchumi i nagra� rozmowy pawian�w na ta�mie, po czym przes�ucha� j�, puszczaj�c w ty� na wolnych obrotach. Rezultat pono� fenomenalny, ale jaki�� na razie nie wyja�nia.

W sali maszyn spali� si� �A�dan�, lecz nie z winy Saszki Priwa�owa, tylko Christobala Junty, kt�ry ostatnio zajmuje si� wy��cznie zadaniami nierozwi�zalnymi, mimo �e owa nierozwi�zalno�� dawno zosta�a dowiedziona.

S�dziwy czarodziej, Perun Markowicz Nierozpaczaj-Ba�wano z Dziani Ateizmu, wzi�� urlop w celu kolejnej transformacji.

W Dziale Wiecznej M�odo�ci zmar� po d�ugotrwa�ej chorobie model cz�owieka nie�miertelnego.

Akademia Nauk przyzna�a pewn� sum� na zagospodarowanie terenu. Modest Matwiejewicz zamierza j� wykorzysta� w nast�puj�cy spos�b: otoczy� instytut ozdobn� �elazn� siatk� z alegorycznymi wizerunkami oraz doniczkami kwiat�w na s�upach, a na tylnym podw�rzu, pomi�dzy budk� transformatora a zbiornikiem na benzyn�, zbudowa� fontann� o dziewi�ciometrowym strumieniu wody. Dzia� Sportowy prosi� o pieni�dze na kort tenisowy, lecz Modest odm�wi� o�wiadczaj�c, �e fontanna stanowi akcesorium niezb�dne przy rozwa�aniach naukowych, tenis natomiast jest zwyczajnym miotaniem si� w podrygach�

Po �niadaniu wszyscy udali si� do swych pracowni. Ja te� zajrza�em do mojej sali, melancholijnie po�azi�em wok� rozbebeszonego ,,A�ana�, w kt�rym grzebali opryskliwi in�ynierowie z Dziani Obs�ugi Technicznej. Nie zdradzali najmniejszej ochoty do rozmowy ze mn�, przeciwnie, proponowali, bym sobie st�d poszed� i zaj�� si� czymkolwiek. Powlok�em si� do koleg�w.

Witek Korniejew wyp�dzi� mnie, gdy� przeszkadza�em mu w koncentracji. Roman mia� wyk�ad dla praktykant�w. Wo�odia Poczkin rozmawia� z korespondentem prasowym. Ujrzawszy mnie, wykrzykn�� z podejrzan� rado�ci�: �O-o, w�a�nie o wilku mowa! Przedstawiam panu kierownika naszego o�rodka przetwarzania danych, on panu opowie��. Czym pr�dzej uda�em, i to z powodzeniem, w�asnego dubleta i uciek�em, nie ogl�daj�c si� na wystraszonego korespondenta. U Edka Amperiana pocz�stowali mnie �wie�ymi og�rkami i ju� zawi�za�a si� o�ywiona pogaw�dka, gdy nagle wysiad� im kocio� destylacyjny i z punktu przesta�em dla nich istnie�.

W ci�kiej rozpaczy wyszed�em na korytarz i natkn��em si� na U-Janusa, kt�ry powiedzia�: �Tak��� po czym zapyta�, czy rozmawia� ze mn� wczoraj., ,Nie�� odpar�em�� niestety, nie rozmawiali�my wczoraj�. Poszed� dalej i us�ysza�em jeszcze, jak na ko�cu korytarza zadaje to samo stereotypowe pytanie Gianowi Giacomo.

Koniec ko�c�w diabli mnie ponie�li do absolutyst�w. Akurat za chwil� mia�o si� rozpocz�� seminarium. Pracownicy, ziewaj�c i dyskretnie przyg�adzaj�c uszy, zajmowali miejsca na ma�ej sali konferencyjnej. Na stolcu prezydialnym zasiada� kierownik dzia�u, cz�onek akademii, magister Wszechmagii Bia�ej, Czarnej i Szarej, wielce uczony Maurycy Laurenty Johann Pupkow-Tylny. Spl�t�szy wygodnie palce na brzuchu, spoziera� �yczliwym okiem na krz�taj�cego si� prelegenta, kt�ry wesp� z dwoma okropnie sfuszerowanymi kosmatouchymi dubletami ustawia� na podium jak�� machin� z siod�em i peda�ami, wygl�daj�c� jak rower treningowy dla os�b cierpi�cych na oty�o��. Siad�em w k�ciku, z daleka od zebranych, wyj��em notes, d�ugopis i przybra�em zaciekawion� min�.

��N-no, jak tam�� spyta� uczony magister Wszechmagii�� gotowe?

��Tak jest, Maurycy Johannowiczu�� odpowiedzia� L. Sied�owoj.�� Gotowe.

��No to mo�e zaczniemy? Jako� nie widz� Smogulija�

��Jest w podr�y s�u�bowej, Johannie Laurentowiczu�� wyja�ni� kto� z sali.

��Ach tak, przypominam sobie. Badania eksponencjalne? Aha, aha� No dobrze. A teraz Louis Iwanowicz wyg�osi kr�tki komunikat o pewnych mo�liwych typach wehiku�u czasu� Czy nie przekr�ci�em czego�, Louisie Iwanowiczu?

��Ee� W�a�ciwie� W�a�ciwie chcia�bym zatytu�owa� m�j referat nast�puj�co�

��No wi�c dobrze. Niech pan zatytu�uje.

��Dzi�kuj� panu. Ee� Da�bym taki tytu�: �Mo�liwo�� wykonania wehiku�u do przemieszcze� w sztucznie skonstruowanych przestrzeniach czasowych�.

��Ogromnie interesuj�ce�� przem�wi� uczony magister.�� Pami�tam jednak wypadek, kiedy nasz pracownik�

��Przepraszam bardzo, w�a�nie od tego chcia�em zacz��

��Ach tak� Prosz� zatem, prosz�.

Z pocz�tku s�ucha�em do�� uwa�nie. Nawet mnie to zacz�o pasjonowa�. Okazuje si�, �e niekt�rzy z tych pan�w zajmuj� si� arcyciekawymi sprawami. Okazuje si�, �e niekt�rzy po dzi� dzie� borykaj� si� z problemem przemieszczania w czasie fizycznym i wci�� bez rezultatu. Ale za to jeden�� nie pami�tam nazwiska�� ze starych luminarzy nauki udowodni�, i� mo�na dokona� przerzutu cia� materialnych w �wiaty idealne, to znaczy stworzone przez ludzk� wyobra�ni�. Okazuje si�, �e opr�cz naszego normalnego �wiata z metryk� Riemanna, zasad� nieoznaczono�ci, pr�ni� fizyczn� oraz pijaczyn� Brutusem istniej� jeszcze inne �wiaty, maj�ce wyra�nie zarysowan� rzeczywisto��. S� to �wiaty kreowane przez tw�rcz� fantazj� w ci�gu ca�ych dziej�w ludzko�ci. Na przyk�ad �wiat wyobra�e� kosmologicznych, �wiat stworzony przez malarzy i nawet na wp� abstrakcyjny �wiat skomponowany przez pokolenia muzyk�w.

Kilka lat temu pono� ucze� wspomnianego luminarza zbudowa� machin�, na kt�rej wyruszy� w podr� do �wiata wyobra�e� kosmologicznych. Przez pewien czas utrzymywano z nim jednostronn� ��czno�� telepatyczn�, zd��y� jeszcze poinformowa�, i� znajduje si� na kra�cu p�askiej Ziemi, widzi w dole poruszaj�c� si� tr�b� jednego z trzech s�oniatlas�w i zamierza zej�� na d� do ��wia. Wi�cej wiadomo�ci od niego nie by�o.

Prelegent, Louis Iwanowicz Sied�owoj, prawdopodobnie nie najgorszy naukowiec, magister, bardzo jednak upo�ledzony na skutek relikt�w paleolitu w �wiadomo�ci i dlatego zmuszony regularnie goli� uszy, skonstruowa�,: wehiku� do odbywania podr�y w opisywanym czasie. Jak wynika�o z jego s��w, istnieje realny �wiat, w kt�rym �yj� i dzia�aj�: Anna Karenina, Don Kichot, Sherlock Holmes, Grigorij Melechow i nawet kapitan Nemo. �wiat ten posiada w�asne bardzo ciekawe cechy i prawid�owo�ci, a ludzie, kt�rzy go zamieszkuj�, s� tym bardziej plastyczni, realni i zindywidualizowani, z im wi�kszym talentem, pasj� i prawd� odmalowali ich autorzy danych powie�ci.

By�y to rzeczy bardzo interesuj�ce, zw�aszcza �e Sied�owoj porwany tematem m�wi� �ywo i plastycznie. P�niej jednak spostrzeg� si�, �e jego wywody brzmi� niezbyt naukowo, porozwiesza� schematy i wykresy i zaczaj m�wi� nudno, �ci�le fachowym j�zykiem o sto�kowych redukcyjnych ko�ach z�batych, wielokana�owych transmisjach temporalnych i o jakim� przenikaj�cym sterze. Bardzo szybko zgubi�em w�tek i zacz��em przygl�da� si� obecnym na sali.

Uczony magister spa� majestatycznie, chwilami odruchowo podnosi� praw� brew, jakby dawa� wyraz pewnym w�tpliwo�ciom co do s��w prelegenta. S�uchacze w ostatnich rz�dach r�n�li w funkcjonaln� bitw� morsk� w przestrzeni Banacha. Dwaj studiuj�cy zaocznie laboranci gorliwie zapisywali ka�de s�owo, a na twarzach ich zastyg� wyraz beznadziejnej rozpaczy i absolutnego poddania si� losowi. Kto� ukradkiem zapali� papierosa, puszczaj�c dym mi�dzy kolanami pod st�. W pierwszym rz�dzie magistrowie i baka�arze s�uchali ze zwyk�� uwag�, notuj�c pytania i spostrze�enia. Jedni u�miechali si� sarkastycznie, drudzy mieli miny nieco zak�opotane. Kierownik naukowy Sied�owoja kwitowa� aprobuj�cym kiwni�ciem g�owy ka�de J zdanie prelegenta. Zacz��em patrze� w okno, ale wzrok m�j napotyka� wci�� t� sam� obrzyd�� hurtowni�, tylko od czasu do czasu przebiegali ch�opcy z w�dkami.

Ockn��em si�, gdy prelegent zakomunikowa�, �e sko�czy� cz�� wst�pn�, a teraz chcia�by zademonstrowa� wehiku� w dzia�aniu.

��Ciekawe, ciekawe�� powiedzia� uczony magister, otwieraj�c oczy.�� No i co dalej? Pan sam wyruszy?

��W�a�nie nie wiem, wola�bym pozosta� tutaj, by m�c udziela� wyja�nie� w czasie trwania podro�y. A mo�e kto� z obecnych?

Obecni kr�puj�co milczeli. Widocznie pami�tali wszyscy zagadkowy los podr�nika na kraniec p�askiej Ziemi. Kt�ry� z magistr�w zaproponowa� wys�anie dubleta. Sied�owoj odpowiedzia�, �e podr� straci�aby na atrakcyjno�ci, gdy� dublety s� ma�o wra�liwe na bod�ce zewn�trzne, b�d� wi�c z�ymi przekazicielami informacji. Z ostatnich rz�d�w pad�o pytanie, o jakich bod�cach zewn�trznych mowa. Sied�owoj wyja�ni�, �e o normalnych: wzrokowych, w�chowych, dotykowych i s�uchowych. W�wczas z ostatnich rz�d�w zn�w zapytano, jakiego rodzaju bod�ce dotykowe b�d� przewa�a�y. Sied�owoj roz�o�y� r�ce i powiedzia�, �e to ju� zale�y od zachowania si� podr�nika w tych miejscach, w kt�rych si� znajdzie. Z ostatnich rz�d�w dolecia�o mrukni�cie: �Aha���� J wi�cej pyta� nie zadawano. Prelegent rozgl�da� si� bezradnie po sali. Wszyscy, jak mogli, unikali jego wzroku. Uczony magister zach�ca� dobrodusznie: �No? Czemu tak d�ugo? M�odzi! No? Kto pierwszy?� Podnios�em si� bez s�owa i podszed�em do podium. Nie mog� patrze� na agoni� prelegenta�� to okropnie �enuj�cy, m�cz�cy i �a�osny widok.

W ostatnich rz�dach zawo�ano:�Dok�d, Saszka? Opami�taj si�!�. Oczy Sied�owoja rozb�ys�y.

��Mo�e ja?�� spyta�em.

��Prosz�, prosz� bardzo, oczywi�cie! b�ka� �api�c mnie za palec i ci�gn�c do wehiku�u.

��Chwileczkꠗ uwolni�em delikatnie palec.�� Czy to d�ugo potrwa?

��Ile pan sobie b�dzie �yczy�!�� wykrzykn�� Sied�owoj.�� Ja dostosuj� si� do pana� Zreszt� pan przecie� sam b�dzie prowadzi�! Tu nie ma nic skomplikowanego.�� Znowu chwyci� mnie i poci�gn�� do wehiku�u.�� O, to jest ster. A to peda� sprz�enia z tera�niejszo�ci�. To hamulec. A to gaz. Prowadzi pan samoch�d? �wietnie! Ten klawisz� Dok�d pan chcia�by�� w przysz�o�� czy w przesz�o��?

��W przysz�o�栗 odpowiedzia�em.

��Aa�� zdawa�o mi si�, �e s�ysz� w jego g�osie nutk� rozczarowania.�� W opisywan� przysz�o�� Czyli r�ne powie�ci fantastyczne i utopie. Oczywi�cie, to tak�e ciekawe. Tylko prosz� mie� na uwadze, �e jest to przysz�o�� nieci�g�a, musz� tam by� ogromne przepa�ci czasu nie wype�nione przez �adnych autor�w. Zreszt� mniejsza z tym� A wi�c ten klawisz naci�nie pan dwa razy. Raz przy starcie, co nast�pi za chwil�, a drugi raz, gdy zapragnie pan wr�ci�. Rozumie pan?

��Rozumiem. A je�eli co� w nim si� z�amie?

��Absolutnie nic panu nie grozi!�� Zamacha� r�kami.�� Gdyby co� si� zepsu�o lub cho�by drobinka py�u wpad�a pomi�dzy styki, natychmiast wr�ci pan do nas.

���mia�o, m�odzie�cze�� rzek� uczony magister. Nareszcie si� dowiemy, jak wygl�da ta przysz�o�� cha, cha, cha�

Wgramoli�em si� na siod�o, staraj�c si� na nikogo nie patrze�. Czu�em si� bardzo g�upio.

��Niech pan naci�nie, niech pan naci�nie��� szepta� rozgor�czkowany prelegent.

Nacisn��em klawisz. Zapewne by�o to co� w rodzaju startera. Pojazd szarpn��, zakwicza� i zacz�� r�wnomiernie dygota�.

��Wa� pogi�ty�� szepta� nerwowo Sied�owoj.�� No nic, nie szkodzi� Niech pan rusza. O tak. A teraz gazu, gazu�

Doda�em gazu, jednocze�nie z czuciem wyciskaj�c sprz�g�o. �wiat zacz�� szarze�. Us�ysza�em jeszcze dobroduszny g�os uczonego magistra: �A w jaki spos�b b�dziemy go obserwowa�?�� I sala znikn�a.

Pocz�tkowo wehiku� mkn�� susami, a ja opl�t�szy nogi wok� ramy i kurczowo trzymaj�c si� pa��ka steru, by�em zaprz�tni�ty tylko tym, by utrzyma� si� w siodle. K�tem oka widzia�em jakie� wspania�e iluzoryczne budowle, mglistozielone r�wniny i nieopodal zenitu ch�odne, nie grzej�ce cia�o niebieskie w szarym otoku mgie�. Wkr�tce po�apa�em si�, �e zdejmuj�c nog� z gazu, sam powodowa�em owe wstrz�sy i zrywy�� silnikowi brakuje mocy (podobnie rzecz si� ma w samochodzie) i machina poruszaj�c si� nier�wnomiernie, raz po raz natrafia na ruiny antycznych i �redniowiecznych utopii. Nacisn��em gaz, pojazd z miejsca nabra� p�ynno�ci, mog�em wreszcie wygodniej usi��� i rozejrze� si� z nale�yt� uwag�.

Otacza� mnie fantasmagoryczny �wiat. Ogromne budowle z kolorowego marmuru, ozdobione kolumnadami, wznosi�y si� po�r�d ma�ych wiejskich domk�w. Doko�a, w zupe�nym bezruchu powietrza, falowa�y zbo�a. Tuczne, widmowe stada pas�y si� na trawie, na pag�rkach siedzieli dostojni srebrnow�osi pasterze. Wszyscy bez wyj�tku czytali ksi�gi oraz stare r�kopisy. W pewnej chwili zjawili si� obok mnie dwaj przezroczy�ci m�czy�ni, przybrali odpowiednie pozy i zacz�li przemawia�. Obaj byli bosi, spowici w fa�dziste chitony, uwie�czeni kwiatami. Jeden trzyma� w prawej r�ce �opat�, a w lewej zw�j pergaminu. Drugi, wspieraj�c si� na kilofie, z roztargnieniem bawi� si� wielkim mosi�nym ka�amarzem, zawieszonym u pasa. M�wili, �ci�le przestrzegaj�c kolejno�ci i jak mi si� pocz�tkowo zdawa�o�� do siebie. Bardzo pr�dko jednak zmiarkowa�em, �e s�owa ich s� zwr�cone do mnie, cho� �aden nawet nie spojrza� w moj� stron�. Zacz��em s�ucha� uwa�nie. Ten z �opat� d�ugo i monotonnie wyk�ada� zasady ustroju politycznego cudownej krainy, kt�rej by� obywatelem. By� to ustr�j g��boko demokratyczny, wykluczaj�cy jakikolwiek przymus wobec obywateli (podkre�li� to kilkakro� ze szczeg�lnym naciskiem), wszyscy byli bogaci i wolni od trosk, nawet najdrobniejszy rolnik mia� co najmniej trzech niewolnik�w. Gdy na chwil� przerywa�, by zaczerpn�� tchu i obliza� wargi, g�os zabiera� tamten z ka�amarzem. Przechwala� si�, �e w�a�nie odpracowa� powinne trzy godziny jako przewo�nik na rzece, od nikogo nie wzi�� ani grosza, gdy� nie wie, co to s� pieni�dze, a teraz idzie napawa� si� rozkosznym ch�odem strumienia.

M�wili bardzo d�ugo�� wed�ug szybko�ciomierza up�yn�o kilka lat�� potem nagle znikn�li i zrobi�o si� pusto. Skro� iluzorycznych budowli prze�wieca�o nieruchome s�o�ce. Wtem do�� nisko nad ziemi� przep�yn�y z wolna ci�kie aparaty lataj�ce o b�oniastych jak u pterodaktyli skrzyd�ach. W pierwszej chwili wyda�o mi si�, �e wszystkie si� pal�, ale wkr�tce spostrzeg�em, �e dym wydobywa si� z du�ych sto�kowych komin�w. Machaj�c oci�ale skrzyd�ami przelecia�y nad moj� g�ow�, posypa� si� popi�, kto� upu�ci� na mnie s�kate polano.

W ba�niowych budowlach zasz�y pewne zmiany. Liczba kolumn nie zmniejszy�a si�, architektur� w dalszym ci�gu cechowa� absurdalny przepych, niemniej pojawi�y si� nowe uk�ady barw, marmur zosta� chyba zast�piony przez jaki� bardziej wsp�czesny materia�, a na miejscu �lepych pos�g�w i popiersi po�yskiwa�y na dachach urz�dzenia podobne do anten teleskop�w radiowych. Na ulicach by�o znacznie wi�cej ludzi i mn�stwo pojazd�w mechanicznych. Znikn�y stada oraz czytaj�cy pasterze, ale zbo�a falowa�y w dalszym ci�gu, cho� i teraz nie by�o najl�ejszego powiewu. Nacisn��em hamulec i wehiku� stan��.

Rozejrzawszy si� dok�adniej stwierdzi�em, i� stoj� wraz z wehiku�em na wst�dze ruchomego trotuaru. Wok� mnie mrowili si� nies�ychanie r�norodni ludzie. Wi�kszo�� ich, co prawda, wygl�da�a jako� nierealnie, daleko mniej realnie ni� pot�ne, skomplikowane i prawie bezszelestne pojazdy. St�d te�, gdy taki pojazd naje�d�a� na cz�owieka, nie nast�powa�o �adne zderzenie. Pojazdy nie wzbudzi�y we mnie specjalnego zainteresowania, mo�e z tej przyczyny, �e na czo�owym pancerzu ka�dego siedzia� uduchowiony do p�przezroczysto�ci wynalazca, obszernie wyja�niaj�cy konstrukcj� oraz przeznaczenie swego dzieci�cia. Nikt ich nie s�ucha�, oni te� raczej nie starali si� przyci�gn�� niczyjej uwagi.

O wiele ciekawsza by�a obserwacja ludzi. Widzia�em krzepkich jak d�by m�odzie�c�w w kombinezonach, kt�rzy spacerowali obj�wszy si� wp�, raz po raz sadzili diab�ami i ryczeli niemelodyjne pie�ni ze z�ym tekstem. Co troch� przechodzi�y jakie� osoby w niekompletnych strojach, powiedzmy�� w zielonym kapeluszu i czerwonej marynarce na go�e cia�o (i nic ponadto). Albo w ��tych butach i kolorowym krawacie (ani spodni, ani koszuli, ani innych cz�ci garderoby). Albo w eleganckich pantofelkach na bose nogi. Nie szokowali nikogo swoim wygl�dem, a i moje za�enowanie min�o z chwil�, gdy przypomnia�em sobie, �e niekt�rzy autorzy maj� zwyczaj pisania na przyk�ad w ten spos�b. �Drzwi si� otworzy�y i na progu ukaza� si� postawny muskularny m�czyzna w kud�atej czapie i ciemnych okularach�. Zdarzali si� te� ludzie w strojach co prawda kompletnych, niemniej do�� dziwnego autoramentu. Tu i �wdzie przepycha� si� w�r�d t�umu ogorza�y brodaty m�czyzna w nieskazitelnie bia�ej chlamidzie z ketmeniem czy jakim� chom�tem w jednej r�ce i ze sztalug� lub pi�rnikiem w drugiej. W�a�ciciele chlamid robili wra�enie zagubionych, cofali si� gwa�townie przed pojazdami mechanicznymi i ogl�dali si� z przestrachem.

Nie bior�c pod uwag� gl�dzenia wynalazc�w, mo�na by powiedzie�, �e by�o do�� cicho. Ludzie przewa�nie milczeli. Na rogu ulicy dwaj m�odzie�cy majstrowali przy jakim� mechanizmie. Jeden dowodzi� z zapa�em: �My�l konstruktorska nie mo�e sta� w miejscu. Takie jest prawo rozwoju spo�ecze�stwa. Dokonamy tego wynalazku. Z ca�� pewno�ci�. Na przek�r biurokratom w rodzaju Czynuszyna i konserwatystom w rodzaju Twiordo�obowa�. Drugi m�odzieniec ci�gn�� swoje: �Wiem, jak zastosowa� nie�cieraj�ce si� ogumienie z wielostrukturowego w��kna ze zwyrodnia�ymi zwi�zkami aminowymi i niekompletnymi grupami tlenu. Nie wiem natomiast, jak u�y� reaktora regeneruj�cego o neutronach subtermicznych. Miszka! Co z tym reaktorem?�. Przyjrzawszy si� bli�ej mechanizmowi bez trudu rozpozna�em rower.

Trotuar wyni�s� mnie na wielki plac pe�en ludzi t�ocz�cych si� wok� statk�w kosmicznych r�norakiej konstrukcji. Zeskoczy�em wraz z wehiku�em z chodnika. Pocz�tkowo nie rozumia�em, co si� tu odbywa. Gra�a muzyka, wyg�aszano przem�wienia, tu i tam jacy� rumiani, k�dzierzawi m�odzie�cy nie mog�cy upora� si� z niepos�usznymi pasmami w�os�w, kt�re bez ustanku opada�y im na czo�a, stali na jakich� podwy�szeniach i natchnionym g�osem deklamowali wiersze. Wiersze by�y albo dobrze znane, albo kiepskie, niemniej z oczu licznie zgromadzonych s�uchaczy p�yn�y obficie sk�pe �zy m�skie, gorzkie kobiece i jasne �zy dzieci�ce. M�czy�ni o surowych twarzach, na kt�rych gra�y pod sk�r� gruz�owate mi�nie, brali si� w ramiona i klepali po plecach. Poniewa� wielu by�o nie ubranych, klepanie to rozlega�o si� jak g�o�ne oklaski. Dwaj s�u�bi�ci lejtnanci o zm�czonych, ale poczciwych oczach, przeprowadzili obok mnie jakiego� wymuskanego faceta, trzymaj�c go za wykr�cone do ty�u r�ce. Facet wi� si�, krzycz�c co� w �amanym j�zyku angielskim. Zdaje si�, �e sypa� wszystkich i opowiada�, jak i za czyje pieni�dze pod�o�y� min� do silnika gwiazdolotu. Kilku malc�w z tomikami Szekspira pod pach�, ogl�daj�c si� jak z�odziejaszki, skrada�o si� ku dyszom najbli�szego astroplanu. Nikt nie zwraca� na nich uwagi.

Domy�li�em si�, �e jedna po�owa zgromadzonych �egna drug� po�ow�. Wygl�da�o to na jak�� powszechn� mobilizacj�. Z przem�wie� i rozm�w wynika�o, �e m�czy�ni wyruszali w kosmos�� jedni na Wenus, drudzy na Marsa, trzeci, o twarzach wyra�aj�cych zupe�n� determinacj�, wybierali si� w podr� ku innym gwiazdom i nawet do �rodka Galaktyki. Kobiety mia�y czeka� na ich powr�t. Bardzo wielu ustawia�o si� ju� w kolejce przed olbrzymim szpetnym gmachem, nazywanym przez jednych Panteonem, a przez innych Zamra�alni�. St�d wniosek, �e zd��y�em w sam� por�. Gdybym si� zjawi� bodaj o godzin� p�niej, zasta�bym w mie�cie tylko zamro�one na tysi�ce lat kobiety. W pewnej chwili uwag� moj� przyci�gn�� wysoki szary mur ogradzaj�cy plac od zachodu. Za murem k��bi�y si� chmury czarnego dymu.

��Co to jest?�� spyta�em przystojn� kobiet� w chusteczce, id�c� ze spuszczon� g�ow� ku Panteonowi-Zamra�alni.

���elazny mur�� odpowiedzia�a, nie zatrzymuj�c si�.

Ogarnia� mnie coraz smutniejszy nastr�j. Wszyscy doko�a p�akali, m�wcy ochrypli na amen. Nieopodal jaki� m�odzieniec w b��kitnym kombinezonie �egna� si� z dziewczyn� w r�owej sukni. Dziewczyna m�wi�a jednostajnym g�osem: �Chcia�abym zamieni� si� w py� gwiezdny, chcia�abym otuli� tw�j pojazd kosmicznym ob�okiem��. M�odzieniec s�ucha� z przej�ciem. Potem zagrzmia�y wszystkie naraz orkiestry, nerwy moje nie wytrzyma�y, wskoczy�em na siod�o i nacisn��em peda�. Widzia�em jeszcze, startuj�ce z rykiem, gwiazdoloty, planetoloty, astroplany, jonoloty, fotonoloty i astromaty, a potem wszystko opr�cz szarego muru zasnu�a fosforyzuj�ca mg�a.

Po roku dwutysi�cznym zacz�y si� luki w czasie. Lecia�em skro� czasu pozbawionego materii. W takich miejscach panowa�a ciemno��, tylko chwilami za szarym murem s�ycha� by�o �oskot eksplozji i rozpala�y si� �uny. Co jaki� czas spostrzega�em, �e zn�w otacza mnie miasto, lecz za ka�dym razem budowle jego s� wy�sze, kuliste kopu�y przezroczystsze, a gwiazdolot�w na placu coraz mniej. Za murem bez przerwy k��bi� si� dym.

Zatrzyma�em si� powt�rnie, gdy z placu znikn�� ostatni astromat. Trotuary sun�y naprz�d Ha�a�liwych m�odzie�c�w w kombinezonach ju� nie by�o. Nikt nie sadzi� diab�ami. Na ulicach spacerowa�y skromnie parami lub we tr�jk� jakie� bezbarwne osoby, w strojach dziwacznych lub te� sk�pych. Jak si� zorientowa�em, wszyscy dyskutowali na tematy naukowe. Zamierzano kogo� reanimowa� i profesor medycyny, atletycznie zbudowany inteligent, prezentuj�cy si� nader oryginalnie, w samej tylko kamizelce, wyja�nia� proces reanimacji dryblasowatemu biofizykowi, kt�rego przedstawia� wszystkim jako autora, inicjatora oraz g��wnego wykonawc� tej idei. W innym zn�w miejscu dyskutowano projekt przewiercenia Ziemi na wylot. Dyskusja toczy�a si� na ulicy z udzia�em licznie zgromadzonej publiczno�ci, rysunki szkicowano kred� na murach i na chodniku. Przys�uchiwa�em si� chwil�, lecz by�o to takie nudziarstwo, w dodatku naszpikowane wypadami pod adresem nie znanego mi konserwatysty, �e wzi��em wehiku� na plecy i oddali�em si� stamt�d. Nie zdziwi�o mnie, �e dyskusja nad projektem natychmiast zako�czy�a si� i wszyscy wzi�li si� do pracy. Ledwie przystan��em w innym miejscu, wyst�pi� z oracj� jaki� obywatel nieokre�lonej profesji. Ni z uszki, ni z pietruszki zacz�� prawi� o muzyce. Natychmiast zlecia� si� t�um s�uchaczy. �ledzili z uwag� jego s�owa i zadawali pytania, �wiadcz�ce o niemal jaskiniowej ignorancji. Wtem zobaczy�em biegn�cego ulic� cz�owieka, kt�ry wydawa� przera�liwe okrzyki. Za nim p�dzi� jaki� paj�kopodobny automat. S�dz�c z okrzyk�w, �cigany by� �samoorganizuj�cym si� robotem cybernetycznym na tr�jstanowych elementach ze sprz�eniem zwrotnym, kt�re to elementy rozregulowa�y si� i� Ojej, on mnie zaraz zdemontuje! �� Dziwna rzecz, nikt nawet okiem nie mrugn��. Widocznie nie wierzyli w bunt maszyn.

Z bocznej uliczki wypad�y jeszcze dwa paj�kopodobne automaty, nieco mniejsze i nie takie zacietrzewione. Nim zd��y�em otworzy� usta, jeden wypucowa� mi buty, a drugi wypra� i wyprasowa� chustk� do nosa. Podjecha�a bia�a cysterna na g�sienicach i mrugaj�c mn�stwem lampek, spryska�a mnie perfumami. Zamierza�em ju� ruszy� w dalsz� podr�, gdy rozleg� si� niespodzianie straszliwy huk i na placu wyl�dowa�a olbrzymia zardzewia�a rakieta. W t�umie wybuch�o wielkie poruszenie.

��To �Gwiazda Marzenia�!

��Tak, tak, to ona!

��No oczywi�cie, �e ona! Wystartowa�a dwie�cie osiemna�cie lat temu i wszyscy ju� o niej zapomnieli, ale dzi�ki einsteinowskiemu kurczeniu si� czasu, kt�re zachodzi przy poruszaniu si� z pr�dko�ci� blisk� pr�dko�ci �wiat�a, za�oga postarza�a si� tylko o dwa lata!

��Dzi�ki czemu? Aha, Einstein� Tak, tak, pami�tam. Uczy�em si� o tym w drugiej klasie.

Z zardzewia�ej rakiety wygramoli� si� jednooki m�czyzna bez lewej r�ki i prawej nogi.

��Czy to Ziemia?�� spyta� opryskliwie.

��Ziemia! Ziemia!�� odkrzykni�to z t�umu. Na twarzach pojawi�y si� u�miechy.

��Dzi�ki Bogu�� odetchn�� m�czyzna. Ludzie spogl�dali na siebie pytaj�co, albo nie zrozumieli, albo udawali, �e nie rozumiej�.

Kaleki astronauta stan�� w pozie oratora i zacz�� wyg�asza� p�omienn� przemow�, wzywaj�c ca�� bez wyj�tku ludzko�� do lotu na planet� Chcesz Czy Nie Chcesz w Ma�ym Ob�oku Magellana celem uwolnienia swych braci w rozumie j�cz�cych (tak si� wyrazi�) pod butem okrutnego dyktatora cybernetycznego. Pot�ny ryk dysz zag�uszy� dalsze jego s�owa. Na placu wyl�dowa�y dwie nast�pne rakiety, r�wnie� pokryte rdz�. Z Panteonu-Zamra�alni wybieg�y oszronione kobiety. Powsta� wielki �cisk. Domy�liwszy si�, �e trafi�em na epok� powrot�w, pospiesznie nacisn��em peda�.

Miasto znikn�o na czas d�u�szy. Pozosta� mur, za kt�rym z przygn�biaj�c� monotoni� wybucha�y po�ary i migota�y b�yskawice. Dziwny to by� widok�� absolutna pustka i tylko od zachodniej strony ten wysoki mur. Lecz oto nareszcie rozb�ys�o jasne �wiat�o, a ja r�wnocze�nie zatrzyma�em wehiku�.

Doko�a rozci�ga�a si� kwitn�ca bezludna kraina. Falowa�y zbo�a. Pas�y si� tuczne stada, tylko kulturalnych pasterzy nigdzie nie by�o wida�. Na horyzoncie srebrzy�y si� znajome przezroczyste kopu�y, wiadukty i spiralne schody. Bardzo blisko miejsca, gdzie si� zatrzyma�em, jak dawniej wznosi� si� mur.

Kto� dotkn�� mego kolana. Drgn��em. Obok sta� ma�y ch�opiec o p�on�cych, g��boko osadzonych oczach.

��Czego chcesz, ch�opczyku?

��Czy tw�j aparat si� zepsu�?�� spyta� melodyjnym g�osem.

��Do doros�ych m�wi si� �pan��� odrzek�em pouczaj�co. S�ucha� ze zdziwieniem, potem twarz mu si� rozja�ni�a.

��Ach tak, przypominam sobie. O ile mnie pami�� nie myli, by� to zwrot przyj�ty w Epoce Przymusowej Uprzejmo�ci. Je�eli s�owo �ty� wdziera si� jak dysonans w tw�j rytm emocjonalny, b�d� odt�d u�ywa� tylko takich zwrot�w, kt�re nie zak��c� jego harmonii.

Nie znalaz�em na to odpowiedzi, w�wczas ch�opczyk przykucn�� obok mego pojazdu, dotyka� r�nych jego cz�ci i m�wi� co�, czego zupe�nie nie rozumia�em. By� to mi�y ch�opczyk, bardzo czy�ciutki, zdrowy i wypiel�gnowany, wyda� mi si� jednak zbyt powa�ny na swoje lata.

Za murem rozleg� si� og�uszaj�cy trzask. Obejrzeli�my si�. Wstr�tna, pokryta �uskami �apa o o�miu palcach wychyn�a zza kraw�dzi muru, zacisn�a si� na niej kurczowo, potem palce si� rozwar�y i �apa znikn�a.

��Powiedz mi, ch�opcze, co to za mur? Zwr�ci� na mnie powa�ny, nie�mia�y wzrok.

��Jest to tak zwany �elazny Mur�� odpowiedzia�.�� Niestety, nie znam etymologii tych s��w, wiem tylko, �e oddziela on dwa �wiaty�� �wiat Wyobra�ni Humanistycznej i �wiat Strachu przed Przysz�o�ci�.�� Umilk� i po chwili doda�:�� Etymologia s�owa �strach� r�wnie� nie jest mi znana.

��Ciekawe. A czy mo�na tam zajrze�? Jak te� wygl�da ten �wiat Strachu?

��Naturalnie, �e mo�na. Tu jest otw�r komunikacyjny. Zaspok�j swoj� ciekawo��.

Otw�r mia� kszta�t niskiego �uku zabezpieczonego pancernymi drzwiczkami. Podszed�em i niezdecydowanym ruchem dotkn��em zasuwy. Ch�opiec powiedzia�:

��Winienem ci� ostrzec. Gdyby co� ci si� tam przytrafi�o, b�dziesz w�wczas zmuszony stan�� przed Zjednoczon� Rad� Stu Czterdziestu �wiat�w.

Uchyli�em drzwiczki. Trach! Bach, bach! Au-u-u-u! Wi-i-i-i! Du-du-du-du-du! Wszystkie pi�� moich zmys��w naraz dozna�o szoku. Ujrza�em �adn� blondynk� o d�ugich nogach, nag�, z nieprzyzwoitym tatua�em mi�dzy �opatkami, strzelaj�c� z dw�ch pistolet�w automatycznych do brzydkiego bruneta, z kt�rego przy ka�dym strzale lecia�y czerwone bryzgi. Us�ysza�em grzmot wybuchu i mro��cy krew w �y�ach ryk potwor�w. Poczu�em nieopisany smr�d palonego zgni�ego mi�sa bezbia�kowego. Gor�cy podmuch bliskiej eksplozji j�drowej sparzy� mi twarz, w ustach rozla� si� ohydny smak rozpylonej w powietrzu protoplazmy. Cofn��em si�, zatrzaskuj�c drzwiczki z tak� gwa�towno�ci�, �e omal nie przyci��em sobie g�owy. Powietrze wyda�o mi si� s�odkie, a �wiat cudowny. Min�o troch� czasu, nim ca�kowicie przyszed�em do siebie. Ch�opczyk gdzie� znikn��. Pomy�la�em z przestrachem, �e zapewne ten smarkacz pobieg� na skarg� do swojej Zjednoczonej Rady i czym pr�dzej wskoczy�em na siode�ko.

Szarawa ciemno�� bezprzestrzennego czasu zn�w zamkn�a si� wok� mnie. Mimo to nie odrywa�em oczu od �elaznego Muru, po�era�a mnie ciekawo��. Aby daremnie nie traci� czasu, przeby�em jednym skokiem milion lat. Nad murem wyrasta�y kolonie grzyb�w atomowych, nic wi�c dziwnego, �e ucieszy�em si�, gdy po tej stronie zn�w zacz�o si� rozwidnia�. Nacisn��em hamulec i z ust moich wydar� si� j�k rozczarowania.

Nieopodal g�rowa� olbrzymi Panteon-Zamra�alnia. Ku Ziemi zbli�a� si� zardzewia�y gwiazdolot w kszta�cie kuli. Doko�a nie by�o �ywej duszy, tylko faluj�ce zbo�a. Kula wyl�dowa�a, wyskoczy� z niej pilot w niebieskim kombinezonie, a na progu Panteonu ukaza�a si�, ca�a w czerwonych plamach odle�yn, dziewczyna w r�owej sukni. Pod��yli ku sobie i uj�li si� za r�ce. Odwr�ci�em dyskretnie oczy. B��kitny pilot i r�owa dziewczyna zatopili si� w rozmowie.

Wysiad�szy z pojazdu dla rozprostowania n�g, spostrzeg�em, i� niebo nad murem jest niezwykle czyste. Nie by�o s�ycha� ani grzmotu eksplozji, ani strza��w. To mnie o�mieli�o, podszed�em do otworu komunikacyjnego.

Za murem rozci�ga�a si� g�adka r�wnina, przepo�owiona a� po sam horyzont g��bokim rowem. Po lewej stronie rowu by�o zupe�nie pusto, na ca�ym polu widnia�y tylko niewielkie metalowe wypuk�o�ci, przypominaj�ce pokrywy w�az�w kanalizacyjnych. Po prawej, gdzie� daleko na horyzoncie, harcowali jacy� je�d�cy. W pewnej chwili zauwa�y�em, �e nad rowem siedzi ze spuszczonymi nogami kr�py ciemnolicy m�czyzna w stalowej zbroi. Na piersi mia� zawieszon� na d�ugim pasie bro� w rodzaju automatu z bardzo grub� luf�. M�czyzna �u� co�, miarowo poruszaj�c szcz�kami, spluwa� raz po raz i spogl�da� na mnie bez szczeg�lnego zainteresowania. Ja te� patrzy�em na niego, przytrzymuj�c drzwi i nie maj�c odwagi przem�wi� pierwszy. Zbyt dziwaczne sprawia� wra�enie. Niesamowite. Kto wie, co to za jeden.

Po pewnym czasie wydosta� spod zbroi p�ask� butelk�, wyrwa� korek z�bami, poci�gn�� kilka �yk�w i przem�wi� ochryp�ym g�osem:

��Hello! Ar� you from that side?

��Tak�� odpowiedzia�em.�� To znaczy: yes.

��And how is it going on out there?

��So, so�� przymkn��em nieco drzwi.�� And how is it going on here?

��It�s o�key�� rzek� flegmatycznie i umilk�.

Odczeka�em chwil�, po czym spyta�em, co on tu robi. Z pocz�tku odpowiada� niech�tnie, a p�niej j�zyk mu si� rozwi�za�. Dowiedzia�em si�, �e po lewej stronie rowu ludzko�� do�ywa ostatnich dni pod w�adz� okrutnych robot�w. Roboty sta�y si� tam m�drzejsze od ludzi, opanowa�y rz�dy, korzystaj� z wszelkich d�br �ycia, a dawnych swych pan�w zap�dzi�y pod ziemi�, do pracy przy transporterach. Po prawej stronie, na terytorium, kt�rego on strze�e, ludzie zostali ujarzmieni przez przybysz�w z s�siedniego �wiata. Oni r�wnie� zagarn�li w�adz�, ustanowili ustr�j feudalny i w najlepsze korzystaj� z ius primae noctis. �yj� sobie owi przybysze, �e daj B�g ka�demu, a i tym, kt�rzy s� u nich w �askach, te� co� nieco� kapnie. W odleg�o�ci za� mniej wi�cej dwudziestu mil, id�c wzd�u� linii rowu, le�y obszar podbity przez przybysz�w z Altaira�� rozumne wirusy. Osiedlaj� si� one w ciele cz�owieka, zmuszaj�c go, by czyni� wszystko, co im si� podoba. Jeszcze dalej na zach�d znajduje si� du�a kolonia Federacji Galaktycznej. Ludzie s� tam r�wnie� ujarzmieni, ale �yj� nie najgorzej, gdy� jego ekscelencja namiestnik tuczy ich na ub�j, pewn� za� liczb� werbuje do gwardii przybocznej Jego Cesarskiej Mo�ci Imperatora Galaktyki A-u 3562. Istniej� te� obszary podbite przez rozumne paso�yty, rozumne ro�liny i rozumne minera�y. I wreszcie za g�rami le�� po�acie ujarzmione jeszcze przez kogo�, lecz na ten temat kr��� takie bajki, �e cz�owiek powa�ny nie daje im wiary�

Tu nasza pogaw�dka zosta�a przerwana. Nisko nad r�wnin� przesz�o kilka aparat�w lataj�cych o kszta�cie talerzy. Posypa�y si� z nich bomby, kozio�kuj�c w powietrzu. �Zn�w si� zaczyna��� warkn�� m�j rozm�wca, po�o�y� si� nogami w kierunku wybuch�w, podni�s� automat i otworzy� ogie� do je�d�c�w, harcuj�cych na horyzoncie. Jednym susem znalaz�em si� za drzwiami i oparty o nie, s�ucha�em gwizdu, wycia i �oskotu bomb. B��kitny pilot i r�owa dziewczyna wci�� jeszcze wiedli sw�j dialog na stopniach Panteonu. Uchyli�em ostro�nie drzwiczki i wyjrza�em przez szparꠗ nad r�wnin� z wolna p�cznia�y ogniste kule wybuch�w. Metalowe pokrywy otwiera�y si�, spod ziemi jeden po drugim wy�azili bladzi, obszarpani ludzie o brodatych, wykrzywionych gniewem twarzach. W r�kach trzymali �elazne �omy wysuni�te naprz�d jak do ataku. Mego niedawnego rozm�wc� siekli na befsztyk d�ugimi mieczami je�d�cy w pancerzach, on za� krzycza� wniebog�osy i op�dza� si� automatem.

Zamkn��em drzwiczki i starannie je zaryglowa�em.

Wr�ci�em do mego wehiku�u. Mia�em ch�� skoczy� jeszcze par� milion�w lat naprz�d i zobaczy� umieraj�c� Ziemi�, opisan� przez Wellsa, ale w machinie po raz pierwszy co� si� zaci�o. Sprz�g�o nie da�o si� wycisn��. Nacisn��em raz, potem drugi, wreszcie kopn��em peda� z ca�ej si�y�� co� trzasn�o, zgrzytn�o, faluj�ce �any stan�y d�ba i nagle jak gdybym ockn�� si� ze snu. Siedzia�em na podium w ma�ej sali konferencyjnej naszego instytutu, a wszyscy patrzyli na mnie z nabo�nym podziwem.

��Co ze sprz�g�em?�� spyta�em, szukaj�c wzrokiem wehiku�u. Nie by�o go. Wr�ci�em sam.

��To niewa�ne!�� zawo�a� Louis Sied�owoj.�� Ogromnie panu dzi�kuj�! Pan mnie po prostu uratowa�� A jakie to by�o interesuj�ce, prawda, koledzy?

Audytorium ch�ralnie przytakn�o.

��Ja chyba gdzie� to czyta�em�� rzek� z wahaniem jeden z magistr�w, siedz�cych w pierwszym rz�dzie.

��No oczywi�cie! Nie inaczej!�� wykrzykn�� L. Sied�owoj.�� Przecie� on w�a�nie by� w opisywanej przysz�o�ci.

��Troch� za ma�o przyg�d�� skrytykowa�y ostatnie rz�dy, czyli gracze w funkcjonaln� bitw� morsk�.�� Nic, tylko rozmowy i rozmowy. �

��To ju� nie by�o zale�ne ode mnie, uci�� stanowczym tonem Sied�owoj.

��To si� nazywa rozmowy�� odburkn��em, schodz�c z podium. Przypomnia�em sobie scen� pastwienia si� nad moim ciemnolicym rozm�wc� i zrobi�o mi si� niedobrze.

��Nie tylko rozmowy�� odezwa� si� kt�ry� z baka�arzy.�� By�y te� inne ciekawe rzeczy. Na przyk�ad ten robot� Pami�tacie? Na tr�j stanowych elementach� To jest, hm�

��Jak widzꠗ przerwa� Pupkow-Tylny�� zacz�a si� ju� dyskusja. Mo�e jednak kto� chcia�by jeszcze zada� jakie� pytania prelegentowi?

Skrupulatny baka�arz niezw�ocznie spyta� o wielokana�ow� transmisj� temporaln� (interesowa� go�� prosz�, proszꠗ wsp�czynnik rozszerzania obj�to�ciowego), ja za� wymkn��em si� cichaczem.

Mia�em dziwne uczucie. Wszystko wydawa�o mi si� niezwykle materialne, trwa�e, realne. Gdy kto� przechodzi�, s�ysza�em, jak mu skrzypi� buty, czu�em lekki wiaterek wywo�any jego poruszeniami. Wszyscy byli bardzo oszcz�dni w s�owach, wszyscy pracowali poch�oni�ci problemami naukowymi, nikt nie traci� czasu na gadanie, nie deklamowa� wierszy ani te� nie wyg�asza� patetycznych oracji. Ka�dy wiedzia�, �e co innego pracownia, co innego trybuna zebrania zwi�zkowego, a jeszcze co innego�� akademia z okazji �wi�ta. Tote� gdy zobaczy�em id�cego vis a vis szuraj�cego walonkami Wybiega���, poczu�em do niego nawet pewien rodzaj sympatii za to, �e jak zwykle mia� w brodzie jag�y, �e d�uba� w z�bach d�ugim cienkim gwo�dziem i nie uk�oni� si� przechodz�c. By� to pe�nokrwisty, dotykalny i widzialny cham, nie gestykulowa� teatralnie i nie przybiera� akademickich p�z. Zajrza�em do Romana, gdy� korci�o mnie, by opowiedzie� komu� o mojej przygodzie. Roman, trzymaj�c si� za brod�, sta� przy stole laboratoryjnym i przygl�da� si� ma�ej zielonej papu�ce, le��cej w szalce Petriego. Papu�ka by�a nie�ywa, oczy mia�a zasnute martw� bia�aw� b�on�.

��Co jej si� sta�o?�� spyta�em.

��Nie wiem�� odpowiedzia� Roman.�� Zdech�a, jak widzisz.

��Sk�d si� u ciebie wzi�a papuga?

��Sam si� dziwi�.

��Mo�e to sztuczna?

��Ale� nie, normalna papuga.

��Pewnie Witek znowu siad� na umklajderze. Pochylili�my si� nad papug� i zacz�li�my j� dok�adnie ogl�da�. Na czarnej podkurczonej �apce by�a obr�czka.

���Foton��� odczyta� Roman.�� I jeszcze jakie� cyfry� �Dziewi�tna�cie zero pi�� siedemdziesi�t trzy�.

��Tak�� wym�wi� znajomy g�os. Obejrzeli�my si� i stan�li na baczno��.

��Dzie� dobry�� powiedzia� U-Janus, zbli�aj�c si� do sto�u. Widocznie wyszed� ze swej pracowni, drzwi w g��bi pokoju by�y otwarte. Na jego twarzy malowa�o si� znu�enie i wielki smutek.

��Dzie� dobry, Janusie Poliektowiczu�� odpowiedzieli�my jednocze�nie tonem pe�nym uszanowania.

Janus spostrzeg� papug�, jeszcze raz powt�rzy�: �Tak�, po czym wzi�� j� w r�ce bardzo ostro�nie i delikatnie, pog�aska� jaskrawo-czerwony czubek i cicho powiedzia�:

��Jak�e to, Fotonku?

Chcia� doda� co� jeszcze, ale spojrza� na nas i umilk�. Patrzyli�my, jak powolnym i dziwnie starczym krokiem idzie w drugi koniec pracowni, otwiera drzwiczki elektrycznego pieca i wrzuca do niego zielony zew�ok.

��Romanie Piotrowiczu�� powiedzia�.�� Niech pan b�dzie �askaw w��czy� piec.

Roman wykona� polecenie z tak� min�, jakby go ol�ni�a niezwyk�a my�l. U-Janus posta� ze spuszczon� g�ow� par� chwil nad piecem, potem starannie wygarn�� gor�cy popi� i otworzywszy lufcik, wysypa� na dw�r. Jaki� czas spogl�da� w okno, wreszcie oznajmi� Romanowi, �e za p� godziny oczekuje go u siebie, i wyszed�.

��Dziwne�� zauwa�y� Roman, patrz�c za nim.

��Co?�� spyta�em.

��Wszystko�� odpowiedzia�.

By�em nie mniej zdziwiony zar�wno zjawieniem si� martwej zielonej papugi, widocznie dobrze znanej Janusowi Poliektowiczowi, jak i t� nader osobliw� ceremoni� kremacji z rozrzucaniem popio��w na wiatr, przede wszystkim jednak trawi�a mnie ch�� opowiedzenia wra�e� z podr�y w opisywan� przysz�o��. Zacz��em wi�c opowiada�. Roman s�ucha� z wielkim roztargnieniem, patrzy� na mnie szklanym wzrokiem, ni w pi��, ni w dziewi�� kiwa� g�ow�, potem rzuci� nagle: �M�w dalej, m�w, ja s�ucham�, wlaz� pod st�, wyci�gn�� stamt�d kosz na �mieci i zacz�� grzeba� w pogniecionych papierach i strz�pach ta�my magnetofonowej. Gdy sko�czy�em moj� relacj�, zapyta�:

��A ten Sied�owoj nie pr�bowa� podr�owa� w opisywan� tera�niejszo��? Uwa�am, �e to by�oby znacznie zabawniejsze�

�mia�em si� serdecznie z tego dowcipu, a Roman tymczasem odwr�ci� kosz dnem do g�ry i wysypa� zawarto�� na pod�og�.

��Czego ty szukasz?�� spyta�em.�� Zgin�a ci dysertacja?

��Wiesz, Saszka�� powiedzia� patrz�c na mnie niewidz�cymi oczami�� to jaka� przedziwna historia. Wczoraj czy�ci�em piec i znalaz�em w nim nadpalone zielone pi�ro. Wrzuci�em je do kosza, a dzi� znikn�o st�d bez �ladu.

��Czyje pi�ro?

��Zielone pi�ra ptasie s� w naszych szeroko�ciach geograficznych raczej wielk� rzadko�ci�, rozumiesz? A papuga, kt�rej popio�y wyrzucono niedawno przez lufcik, by�a zielona.

��Co za idiotyzm. Przecie� pi�ro znalaz�e� wczoraj.

��Ot� to w�a�nie�� powiedzia� Roman, wrzucaj�c z powrotem �mieci do kosza.

Remont �A�dana� ci�gn�� si� przez ca�� noc. Kiedy nazajutrz rano wszed�em do sali maszyn, niewyspani, w�ciekli in�ynierowie siedzieli na pod�odze i w niewyszukany spos�b sobaczyli na Christobala Hozewicza. Nazywali go Scyta, barbarusem i Hunem, kt�ry si� dorwa� do cybernetyki. Rozpacz ich by�a tak wielka, �e nie tylko raczyli wys�ucha� moich rad, lecz nawet pr�bowali zastosowa� si� do nich. Wkr�tce jednak przyszed� ich najwy�szy zwierzchnik�� Sabaoth Baalewicz Odyn�� i natychmiast przestali zwraca� na mnie uwag�. Usiad�em wi�c z boku przy moim stole i zacz��em obserwowa�, jak Sabaoth Baalewicz stara si� zg��bi� przyczyn� awarii.

By� to cz�owiek bardzo stary, ale krzepki i spr�ysty, ogorza�y, z b�yszcz�c� �ysin�, g�adko wygolon� twarz�, w nieskazitelnie bia�ym czesuczowym ubraniu. Wszyscy odnosili si� do niego z wielk� czci�. Widzia�em kiedy� na w�asne oczy, jak strofowa� p�g�osem Modesta Matwiejewicza, a gro�ny Modest sta� zgi�ty w przypochlebnym uk�onie i powtarza�: �Tak jest� Moja wina. To si� wi�cej nie powt�rzy��. Z Sabaotha Baalewicza emanowa�a jaka� nadnaturalna energia. Zauwa�ono, �e w jego obecno�ci zegarki zaczynaj� si� spieszy� oraz wyprostowuj� si� tory cz�stek elementarnych skrzywione przez dzia�anie pola magnetycznego. A r�wnocze�nie nie by� magiem. W ka�dym razie magiem praktykuj�cym. Nie przechodzi� przez �ciany, nikogo nie transgresowa� i nigdy nie tworzy� w�asnych dublet�w, mimo �e pracowa� niezwykle intensywnie. By� kierownikiem Dzia�u Obs�ugi Technicznej, zna� najsubtelniej sze tajniki aparatury technicznej w instytucie, zalicza� si� r�wnie� do grona konsultant�w Kitie�gradzkich Zak�ad�w Magotechniki. Pr�cz tego zajmowa� si� nader zaskakuj�cymi i dalekimi od swego zawodu sprawami.

Histori� Sabaotha Baalewicza pozna�em stosunkowo niedawno. W niepami�tnych czasach S.B. Odyn by� najwi�kszym magiem na �wiecie. Christobal Junta i Gian Giacomo byli uczniami jego uczni�w. Jego imieniem zaklinano z�e duchy. Piecz�towano naczynia z d�inami. Kr�l Salomon s�a� do niego pe�ne uwielbienia pisma i wznosi� na jego cze�� �wi�tynie. Sabaoth wydawa� si� wszechmog�cy. I oto gdzie� w po�owie wieku szesnastego naprawd� sta� si� wszechmog�cy. Znajduj�c rozwi�zanie liczbowe ca�kowo-r�niczkowego r�wnania Najwy�szej Doskona�o�ci, kt�rego wz�r u�o�y� jaki� tytan jeszcze w epoce przedlodowcowej, zdoby� moc tworzenia wszelakich cud�w. Mo�liwo�ci poszczeg�lnych mag�w maj� swoje granice. Jedni nie potrafi� wytrzebi� ow�osienia na uszach. Drudzy w�adaj� uog�lnionym prawem �omonosowa-Lavoisiera, s� natomiast bezsilni wobec drugiej zasady termodynamiki. Trzeci�� takich jest bardzo niewielu�� potrafi� zatrzyma� czas, jednak tylko w przestrzeni Riemanna i nie na d�ugo. Sabaoth Baalewicz by� wszechmog�cy�� m�g� wszystko. I nie m�g� nic. Albowiem R�wnanie Doskona�o�ci by�o obwarowane zastrze�eniem, aby cud nikomu nie przyni�s� szkody. �adnej istocie rozumnej. Na Ziemi jako te� w innych cz�ciach wszech�wiata. A takiego cudu nikt, nawet Sabaoth Baalewicz, nie umia� sobie wyobrazi�. I oto S.B. Odyn na zawsze porzuci� magi� i zosta� kierownikiem Dzia�u Obs�ugi Technicznej INBADCZAM-u�

Z chwil� jego przybycia praca in�ynier�w od razu wzi�a inny obr�t. Ruchy ich nabra�y precyzji, usta�y z�o�liwe docinki. Wyj��em moj� teczk� i zabra�em si� do roboty, wkr�tce jednak przysz�a do mnie Stella, urocza wied�mulka z zadartym noskiem i szarymi oczami, praktykantka Wybiega��y. Nale�a�o zaj�� si� kolejnym wydaniem gazetki �ciennej.

Byli�my oboje cz�onkami kolegium redakcyjnego, uk�adali�my wiersze satyryczne, bajki oraz podpisy pod rysunkami. Ponadto wykonywa�em jeszcze zgrabny rysunek skrzynki pocztowej, do kt�rej ze wszystkich stron zlatuj� si� skrzydlate listy ze wzmiankami gazetowymi. W�a�ciwyrrrgrafikiem by� m�j imiennik, Aleksander Iwanowicz Drozd, operator filmowy, kt�ry dziwnym trafem dosta� si� do instytutu. Specjalno�ci� jego by�y przede wszystkim nag��wki. Naczelnym redaktorem gazety by� Roman Ojra-Ojra, zast�pc� Wo�odia Poczkin.

��Chod�my, Saszka�� powiedzia�a Stella, patrz�c na mnie uczciwymi szarymi oczami.

��Dok�d?�� spyta�em dobrze wiedz�c, o co chodzi.

��Trzeba przygotowa� numer.

��Teraz?

��Roman bardzo prosi. Cerber si� w�cieka, �e zosta�o tylko dwa dni, a gazeta w lesie.

Cerber Piesowicz Diomin, towarzysz kierownik kadr, by� kuratorem naszej gazety, g��wnym pop�dzaj�� i cenzorem.

��S�uchaj�� zaproponowa�em�� mo�e by od�o�y� do jutra, co?

��Jutro nie b�d� mog�a. Lec� do Suchumi. Nagrywa� rozmowy pawian�w. Wybiega��o ka�e nagra� przewodnika stada, jako najbardziej odpowiedzialnego� Sam boi si� podej�� bli�ej, bo przewodnik jest zazdrosny. Chod�, Saszka, dobrze?

Z�o�y�em z westchnieniem robot� i poszed�em za Stella, gdy� sam nie potrafi� pisa� wierszy. Musz� mie� przy sobie Stell�. Ona poddaje mi pierwsz� linijk� i my�l przewodni�, a to jest wed�ug mnie w poezji najwa�niejsze.

��Gdzie pracujemy? W Radzie Zak�adowej?

��Nie, tam zaj�te, sztorcuj� Alfreda. Za herbat�. Roman odda� nam swoj� pracowni�.

��A o czym b�dziemy pisa�? Zn�w o �a�ni?

��Owszem. � �a�ni, o �ysej G�rze. Chom� Brutusa trzeba napi�tnowa�.

��Z Chomy Brutusa kawa� nygusa�� zadeklamowa�em.

��Et tu, Brute��� powiedzia�a Stella.

��To jest my�l. Musimy j� rozwin��.

Na stole w pracowni Romana le�a�a gazeta�� wielki, dziewiczo czysty arkusz kartonu. Obok, po�r�d s�oik�w z gwaszem, rozpylaczy i materia��w redakcyjnych le�a� malarz i operator filmowy Aleksander Drozd z papierosem przylepionym do warg. Rozpi�ta jak zwykle koszula ods�ania�a niedyskretnie wypuk�y w�ochaty brzuszek.

��Cze�栗 powiedzia�em.

��Czo�em.

Grzmia�a muzyka�� Sania nastawia� radio turystyczne.

��No, co u was s�ycha�?�� spyta�em zgarniaj�c maszynopisy.

Materia��w by�o niedu�o. Wst�pniak W przededniu �wi�ta. Artyku� Cerbera Piesowicza Rezultaty lustracji odno�nie wype�nienia zarz�dzenia dyrekcji w sprawie dyscypliny pracy za okres�� koniec pierwszego-pocz�tek drugiego kwarta�u. Artyku� profesora Wybiega��y Nasz obowi�zek�� to zwi�zek z podopiecznymi zak�adami w mie�cie i w rejonie. Artyku� Wo�odii Poczkina O wszechzwiazkowej naradzie na temat magii elektronicznej. Korespondencja jakiego� skrzata Kiedy� zostan� odpowietrzone kaloryfery na trzecim pi�trze? Artyku� prezesa kombinatu sto��wkowego Ani ryby, ani mi�sa�� sze�� bitych stron maszynopisu przez jeden odst�p. Pierwsze zdanie brzmia�o: �Fosfor jest potrzebny cz�owiekowi jak powietrze�. Notatka Romana o pracy Dzia�u Niedost�pnych Problem�w. Do rubryki: Nasi weterani�� artyku� Christobala Junty Od Sewilli do Grenady. 1547 r. By�o jeszcze kilka kr�tkich korespondencji krytycznych na temat: nieporz�dk�w w kasie zapomogowo-po�yczkowej, dezorganizacji w pracy ochotniczej stra�y po�arnej, uprawiania gier hazardowych w wiwarium. Poza tym kilka karykatur. Jedna przedstawia�a Chom� Brutusa, rozche�stanego, z fioletowym nosem. Druga wykpiwa�a �a�niꠗ nagi zsinia�y m�czyzna zamarza� na sopel pod lodowatym tuszem.

��Nudy na pudy!�� powiedzia�em.�� A mo�e obejdzie si� bez wierszy?

��Niestety�� westchn�a Stella.�� Rozk�ada�am ju� artyku�y i tak, i siak, ale dziury zostaj�.

��Niech Sa�ka tam co� wymaluje. Jakie� k�osy, bukieciki bratk�w� Co, Sania?

��Jazda do roboty�� powiedzia� Drozd.�� Ja musz� malowa� nag��wek.

��Wielkie rzeczy�� mrukn��em.�� Raptem trzy wyrazy.

��Na tle gwia�dzistego nieba�� doda� sugestywnie.�� I rakiet�. I par�na�cie innych nag��wk�w. A jeszcze nie jad�em obiadu. �niadania te�.

��To id� zjedz.

��Nie mam za co�� powiedzia� ze z�o�ci�.�� Kupi�em magnetofon. W komisie. Zamiast traci� czas na g�upstwa, mogliby�cie mi zrobi� ze dwie kanapki. Z mas�em i z d�emem. Albo lepiej wyczarujcie dych�.

Wyj��em rubla i pokaza�em mu z daleka.

��Jak sko�czysz nag��wek, to dostaniesz.

��Na zawsze?�� zapyta� �ywo.

��Nie. Do oddania.

��To przecie� na jedno wychodzi. Ale teraz uwa�aj, mog� za chwil� umrze�. Ju� mam drgawki. Stygn� mi r�ce i nogi.

��K�amie jak naj�ty�� powiedzia�a Stella.�� Chod�, Saszka, usi�dziemy przy tamtym stoliku i raz dwa machniemy wiersze.

Usiedli�my, rozk�adaj�c przed sob� karykatury. Wpatrywali�my si� w nie czekaj�c, a� sp�ynie na nas natchnienie. Wreszcie Stella przem�wi�a:

��Takich jak Brutus strze� si�, kolego, on zw�dzi twoje, powie, �e jego.

��Zw�dzi?�� zapyta�em.�� A czy on co� zw�dzi�?

��Nie. Chuligani� tylko i bi� si�. Ja tylko tak�� dla rymu. Zn�w zacz�li�my wysila� koncept. Nic innego nam nie przychodzi�o do g�owy.

��Rozpatrzmy to logicznie�� powiedzia�em.�� Jest Choma Brutus. Spi� si� jak bela. Wszczyna� bijatyk�. Co jeszcze robi�?

��Zaczepia� dziewcz�ta. Wyt�uk� szyb�.

��Dobrze. Co jeszcze?

��M�wi� r�ne �wi�stwa�

��To dziwne�� odezwa� si� Sania Drozd.�� Pracowa�em z tym Brutusem w kabinie operatorskiej. Ch�op jak ka�dy inny. Normalny�

��No i co?�� spyta�em.

��I nic.

��Masz jaki� rym do Brutusa?�� spyta�em Stell�. Zadeklamowa�a z ekspresj�:

��We��e dobry kij, �eby t�go bi�, �upu-cupu wal Brutusa, a� w Brutusie j�knie dusza.

��Odpada�� powiedzia� Drozd.�� Propaganda kar cielesnych.

��Mo�e co� o tym �wintuszeniu?�� zaproponowa�em.

��Choma Brutus tak �wintuszy�, �e powi�d�y ludziom uszy.

��Od waszych rym�w wi�dn� uszy�� mrukn�� Drozd.

��Zrobi�e� nag��wek?�� zapyta�em.

��Nie-e�� odpowiedzia� z kokieteryjnym wdzi�kiem.

��To pilnuj swego nosa.

��Towarzysze, Choma Brutus splami� honor instytutu�� powiedzia�a Stella.

��Bardzo dobrze. Damy to na zako�czenie. Zapisz. To b�dzie mora�, �wie�y i oryginalny.

��Co w tym oryginalnego?�� spyta� prostoduszny Drozd. Uda�em, �e nie s�ysz�.

��Teraz musimy opisa�, jak on rozrabia�, na przyk�ad: tak nisko upad�, �e schla� si� w trupa, wrzeszcza� i tupa��

��Fe�� skrzywi�a si� Stella.

Wspar�em g�ow� na r�kach i zn�w zacz��em wpatrywa� si� w karykatur�. Drozd, p�le��c na stole, wodzi� p�dzlem po papierze. Zadek mia� wypi�ty, nogi w obcis�ych d�insach tworzy�y p�kole. Uderzy�em si� w czo�o.

��Kolankami w ty�!�� wykrzykn��em.�� Piosenka.

��Siedzia� ma�y pasikonik kolankami w ty��� zanuci�a Stella.

��Tak, tak�� potwierdzi� Drozd, nie odwracaj�c g�owy.�� I ja to znam. Wszyscy go�cie poszli sobie kolankami w ty�.

��Czekaj, czekaj�� m�wi�em w natchnieniu.�� Wszczyna� burd�, w rezultacie znalaz� si� w komisariacie�� kolankami w ty�.

��Nie najgorzej�� powiedzia�a Stella.

��Rozumiesz? Jeszcze par� wers�w i �eby w ka�dym powtarza� si� refren �kolankami w ty��. Na ulicy chuligani�� Za pannami si� ugania�� Wiesz, co� w tym sensie.

��Z wszystkiego sobie drwi, diab�a by nawet spi�, cudze wy�ama� drzwi, kolankami w ty�.

��Bomba!�� powiedzia�em.�� Zapisz to. A rzeczywi�cie wy�ama�?

��No pewnie, �e tak.

���wietnie! No, jeszcze jedn� strof�.

��Za ka�d� pann� biega� w �lad�� zacz�a Stella z namys�em.�� Ale brakuje pocz�tku� Poddaj jakie� s�owo�

��Policja. Justycja. Ambicja�

��Ambicji nie ma ani krzty�� podchwyci�a Stella.�� Nie goli si�, nie myje�

��Tak�� wtr�ci� Drozd.�� To racja. Tu wam wysz�a artystyczna prawda. Od urodzenia nie my� si� i nie goli�.

��No, wymy�lmy t� trzeci� linijkꠗ denerwowa�a si� Stella. �wiat, szmat, grat�

��Gad podsun��em.�� Gnat.

��Mat�� zawo�a� Drozd.�� Szach i mat. Umilkli�my, patrz�c na siebie bezmy�lnie i poruszaj�c wargami. Drozd postukiwa� p�dzelkiem o brzeg fili�anki z wod�.

��Sam diabe� jego swat�� odezwa�em si� wreszcie.

��O diable ju� by�o.

��Gdzie? Aha, rzeczywi�cie.

��Ma ogoniasty zad�� podpowiedzia� Drozd. Wtem us�yszeli�my lekkie drapanie.

Obejrzeli�my si�. Drzwi od pracowni Janusa Poliektowicza otwiera�y si� z wolna.

��Patrzcie!�� wykrzykn�� Drozd i ze zdumienia zastyg� z p�dzlem w r�ku.

Przez szpar� w drzwiach przeciska�a si� ma�a zielona papu�ka z czerwonym czubkiem na g�owie.

��Papuga�� wo�a� Drozd. Papu�ka! Cip, cip, cip��� Zacz�� porusza� palcami w taki spos�b, jakby drobi� chleb na pod�og�. Papuga spogl�da�a na nas jednym okiem. Potem rozwar�a czarny, garbaty jak nos Romana dzi�b i zaskrzecza�a ochryple:

��Rrrreaktor! Rrreaktor! Wytrrrwa�, wytrrrwa�!

��Jaka cudna!�� zawo�a�a Stella.�� Z�ap j�, Sania� Drozd zrobi� kilka krok�w w kierunku papugi i nagle zatrzyma� si�.

��Jeszcze mnie dziobnie�� rzek� wahaj�co.�� Popatrzcie na jej dzi�b.

Papuga machn�a skrzyd�ami, odbi�a si� od pod�ogi i zacz�a niezdarnie fruwa� po pokoju. Przygl�da�em si� jej ze zdziwieniem. By�a niezwykle podobna do wczorajszej. Kubek w kubek, jak bli�niacza siostra. Co� za du�o tych papug�� pomy�la�em.

Drozd ogania� si� p�dzlem.

��Udziobie mnie, daj� s�owo.

Papuga siad�a na ramionach wagi laboratoryjnej, przez chwil� wierci�a si�, chwytaj�c r�wnowag�, a potem wrzasn�a wyra�nie:

��Prrroxima Centaurrri! Rrrubid! Rrrubid!

Nastroszy�a si�, wci�gn�a szyj� i zamkn�a oczy. Zdawa�o mi si�, �e dygoce. Stella szybko wyczarowa�a kromk� chleba z powid�ami, oderwa�a kawal�tko i podsun�a jej pod dzi�b. Papuga nie reagowa�a. Najwyra�niej mia�a dreszcze, szalki trz�s�y si�, podzwaniaj�c o podstawk� wagi.

��Ona chyba jest chora�� powiedzia� Drozd. Przez roztargnienie wyj�� kanapk� z r�k Stelli i zacz�� je��.

��S�uchajcie, czy kto� widzia� przedtem papug� w instytucie?�� zapyta�em.

Stella potrz�sn�a g�ow�. Drozd wzruszy� ramionami.

��Ostatnio za du�o tych papug�� zauwa�y�em.�� Wczoraj na przyk�ad�

��To na pewno Janus eksperymentuje z papugami�� powiedzia�a Stella.�� Antygrawitacja lub co� w tym rodzaju�

Drzwi od korytarza otworzy�y si�, weszli Roman Ojra-Ojra, Witek Korniejew, Edek Amperian i Wo�odia Poczkin. Pok�j nape�ni� si� gwarem. Korniejew, doskonale wyspany i zbyt rze�ki, zacz�� przegl�da� artyku�y i g�o�no wykpiwa� styl. Olbrzymi Wo�odia Poczkin, kt�ry jako zast�pca naczelnego pe�ni� w zasadzie funkcje policyjne, z�apa� Drozda za g�st� czupryn�, przygi�� nad sto�em i stukaj�c jego nosem w gazet�, powtarza�: �Gdzie jest nag��wek, h�? Gdzie nag��wek, Drozdi��o?� Roman za��da� od nas gotowych wierszy. A Edek Amperian, nie nale��cy do kolegium redakcyjnego, podszed� do szafy i zacz�� z rumorem przesuwa� w niej r�ne przyrz�dy. Nagle papuga wrzasn�a: �Owerr-san! Owerr-san!��� i wszyscy czterej skamienieli.

Roman wpatrywa� si� w papug� jak urzeczony. Na jego twarzy odmalowa� si� ten sam co wczoraj wyraz. Jakby ol�ni�a go jaka� niezwyk�a my�l. Wo�odia pu�ci� Drozda i wym�wi�: �Patrzcie, pa�stwo, papuga!� Gburowaty Korniejew natychmiast wyci�gn�� po ni� �apy, ale papuga wyrwa�a si� i zdo�a� tylko chwyci� za ogon.

��Daj spok�j, Witek!�� rozgniewa�a si� Stella.�� Jak mo�esz m�czy� zwierz�ta?

Papuga wrzasn�a. Otoczyli�my ko�em Korniejewa, kt�ry trzyma� j� w d�oniach jak go��bia. Stella g�aska�a czerwony czubek, a Drozd delikatnie przebiera� pi�ra w ogonie. Roman spojrza� na mnie.

��Ciekawe�� powiedzia�.�� Prawda? .�� Sk�d ona si� tu wzi�a, Sasza?�� spyta� uprzejmie Edek. Wskaza�em g�ow� drzwi do pracowni Janusa.

��Na co Janusowi papuga?

��Mnie o to pytasz?

��Nie, to oczywi�cie pytanie retoryczne�� odpar� powa�nie.

��Na co Janusowi dwie papugi�� mrukn��em.

��Albo trzy�� doda� cicho Roman. Korniejew odwr�ci� si�.

��A gdzie jeszcze?�� spyta�, rozgl�daj�c si� z ciekawo�ci�. Papuga trzepota�a si� s�abo, usi�uj�c dziobn�� go w palec.

��Pu�� j��� powiedzia�em.�� Widzisz, �e jest chora. Korniejew odepchn�� Drozda i z powrotem posadzi� papug� na wadze. Nastroszy�a si� i rozcapierzy�a skrzyd�a.

��Dajmy spok�j�� rzek� Roman.�� P�niej b�dziemy si� zastanawia�. Gdzie s� wiersze?

Stella pospiesznie wytrajkota�a to, co zd��yli�my przygotowa�. Roman podrapa� si� w brod�, Wo�odia zar�a� nienaturalnie, a Korniejew krzykn��:

��Rozstrzela�! Z armaty. Czy wy kiedy� nauczycie si� pisa� wiersze?

��To pisz sam�� odgryz�em si�.

��Ja nie mog� pisa�. Nie mam predyspozycji na Puszkina. Raczej na Bieli�skiego.

��Ty masz predyspozycje na kadawra�� roze�mia�a si� Stella.

��Pardon!�� zawo�a� Witek.�� ��dam, by w gazecie otworzy� dzia� krytyki literackiej. B�d� pisa� artyku�y krytyczne. Roznios� was wszystkich! Przypomn� jeszcze ten utw�r o daczy.

��Jaki?�� zapyta� Edek.

���Chc� zbudowa� letnie mieszkanie�� zacytowa� Korniejew.�� A gdzie? Oto jest pytanie! Rada Zak�adowa milczy jak g�az, mo�e si� wreszcie wypowie raz�. By�o tak? Przyznajcie si�!

��Wielkie rzeczy�� powiedzia�em.�� Puszkinowi te� si� zdarza�y s�absze wiersze. Nawet w wypisach szkolnych nie daj� ich w ca�o�ci.

��A ja wiem��� odezwa� si� nagle Drozd. Roman odwr�ci� si� do niego.

��Czy b�dziemy dzi� mieli nag��wek, czy nie?

��B�dziemy. Ju� wymalowa�em liter� �G�.

��Co? Sk�d wzi��e� �G�?

��A co, �le?

��Umrze� mo�na�� powiedzia� Roman. Nag��wek brzmi: �O przoduj�c� magi�. Poka� mi tu cho� jedn� du�� liter� �G�. Drozd wyba�uszy� oczy i poruszy� wargami.

��Jak to mo�liwe? wyb�ka�.�� Sk�d ja to wzi��em, u diab�a? By�a przecie� litera �G�.

Roman w�ciek� si� do reszty i kaza� Poczkinowi porozp�dza� wszystkich na miejsca. Stell� i mnie oddano do dyspozycji Korniejewa. Drozd zacz�� gor�czkowo przerabia� liter� �G� na stylizowane �O�. Edek Amperian pr�bowa� wymkn�� si� cichaczem, unosz�c psychoelektrometr, lecz zosta� schwytany, skr�powany i rzucony do naprawy rozpylacza niezb�dnego przy preparowaniu gwia�dzistego nieba. Wreszcie przysz�a kryska i na Poczkina. Roman kaza� mu przepisywa� artyku�y na maszynie i jednocze�nie wprowadza� poprawki stylistyczne oraz ortograficzne. A sam spacerowa� po pracowni, co troch� zagl�daj�c nam przez rami�.

Robota sz�a pe�n� par�. Zd��yli�my napisa� i odrzuci� szereg wariant�w na temat �a�ni: �W naszej �a�ni wody w br�d, tylko zimna jest jak l�d�. �Kiedy w brzuchu burczy z g�odu, trudno my� si� zimn� wod��. �W instytucie dwie�cie dusz, ka�dy chce gor�cy tusz!� Korniejew pastwi� si� nad nami jak autentyczny krytyk literacki. �Uczcie si� od Puszkina!!�� perorowa�.�� Lub bodaj od Poczkina.

Siedzi obok was taki geniusz, a wy nawet nie potraficie go na�ladowa�: �Zi� na pe�nym gazie mknie i za chwil� zmia�d�y mnie�� Jaka si�a fizyczna rozsadza te wiersze! Ile� w tym ekspresji!� Odszczekiwali�my si� z mniejszym lub wi�kszym powodzeniem. Sania Drozd doszed� ju� w tyrnle do litery �J�. Edek naprawi� rozpylacz i wypr�bowa� go na konspektach Romana. Wo�odia Poczkin, kln�c jak szewc, szuka� na maszynie litery �Q�. Wszystko przebiega�o normalnie. I nagle Roman zawo�a�:

��Sasza, sp�jrz no tam!

Poszed�em za jego wzrokiem. Papuga le�a�a obok wagi z podkurczonymi �apkami, oczy jej zasnuwa�a bia�awa b�ona, czubek obwis�.

��Zdech�a��� powiedzia� Drozd z �alem.

Znowu skupili�my si� wok� ptaka. Bez wyra�nej my�li, wiedziony raczej pod�wiadomym odruchem, podnios�em papug� i obejrza�em jej �apki. Roman natychmiast zapyta�:

��Jest?

��Jest�� odpowiedzia�em.

Na czarnej podkurczonej �apce widnia�a obr�czka z bia�ego metalu, a na niej wyryty napis: �Foton 190573�. Popatrzy�em os�upia�y na Romana. Widocznie mieli�my obaj bardzo dziwne miny, gdy� Witek za��da�:

��Gadajcie zaraz, o co chodzi.

��Opowiedzie�?�� spyta� Roman.

��Co� nam si� przywidzia�o�� mrukn��em.�� Sztuki magiczne. Na pewno jakie� dublety.

Roman jeszcze raz uwa�nie obejrza� papug�.

��Nic podobnego. W tym w�a�nie ca�a rzecz. To nie jest dublet. Mamy do czynienia z najprawdziwszym orygina�em.

��Pozw�l nam popatrze栗 rzek� Korniejew.

We tr�jk� z Wo�odia i Edkiem obejrzeli skrupulatnie papug�, po czym stwierdzili zgodnie, �e nie jest dubletem i �e nie rozumiej�, czemu ten fakt tak nas bulwersuje. �We�my, na przyk�ad, mnie�� m�wi� Korniejew.�� Ja te� nie jestem dubletem. Dlaczego to was nie zdumiewa?�

Roman popatrzy� na p�on�c� z ciekawo�ci Stell�, na Wo�odi� Poczkina, kt�ry sta� z otwartymi ustami, wreszcie na z�o�liwie u�miechni�tego Witka i opowiedzia� im wszystko po kolei�� jak przedwczoraj znalaz� w piecu elektrycznym zielone pi�ro i wrzuci� je do kosza na �mieci, jak wczoraj pi�ro z kosza znikn�o, za to na stole (na tym�e stole) zjawi�a si� martwa papuga, idealna kopia tej oto i te� nie dublet, jak Janus rozpozna� papug�, u�ali� si� nad ni�, po czym spali� w wy�ej wspomnianym piecu, a popio�y nie wiadomo czemu wyrzuci� za okno.

Przez d�u�szy czas nikt nie zabiera� g�osu. Drozd, na kt�rym opowiadanie Romana nie zrobi�o wi�kszego wra�enia, wzrusza� ramionami. Wida� by�o po jego minie, �e nie rozumie, co w tym nadzwyczajnego, przecie� w instytucie zdarzaj� si� numery o wiele bardziej efektowne. Stella te� wygl�da�a na rozczarowan�. Co si� tyczy trzech magistr�w, to ci zrozumieli wszystko znakomicie i twarze ich wyra�a�y niewiar�. Korniejew o�wiadczy� kr�tko:

����ecie. W dodatku bez poj�cia.

��Wykluczone, �eby to by�a tamta papuga�� t�umaczy� nam dobrze wychowany Edek.�� Na pewno si� mylicie.

��Ale� tamta�� powiedzia�em.�� Zielona z obr�czk�.

��Foton?�� spyta� Wo�odia Poczkin prokuratorskim tonem.

��Foton. Janus nazywa� j� Fotonkiem.

��A cyfry?

��Cyfry te� by�y.

��Te same?�� indagowa� gro�nie Korniejew.

��Zdaje si�, �e tak�� odpowiedzia�em niepewnie, ogl�daj�c si� na Romana.

��A dok�adniej?�� za��da� Korniejew. Przykry� czerwon� �ap� papug�.�� Powt�rz te cyfry!

��Dziewi�tna�cie��� zacz��em�� ee� zero dwa, zdaje si�? Sze��dziesi�t trzy.

Korniejew zajrza� pod uchylon� d�o�.

��Nieprawda. A ty?�� zwr�ci� si� do Romana.

��Nie pami�tam�� odpar� Roman spokojnie.�� Zdaje si�, �e zero pi��, a nie zero trzy.

��Nie�� powiedzia�em. Chyba zero sze��. Pami�tam, �e tam by� taki haczyk.

��Haczyk�� przedrze�nia� pogardliwie Wo�odia.�� Sherlocki Holmesy! Naty Pinkertony! Znudzi�a im si� zasada przyczynowo�ci� Korniejew wsadzi� r�ce do kieszeni.

��To inna sprawa�� powiedzia�.�� Ja nawet nie upieram si� przy tym, �e k�amiecie. Po prostu co� wam si� pokr�ci�o. Wszystkie papugi s� zielone, a w�r�d nich du�o zaobr�czkowanych. Ta para pochodzi�a z serii �Foton�, a wy macie dziuraw� pami��. Typowe dla wierszoklet�w i redaktor�w cha�owych gazet �ciennych.

��Dziuraw�, powiadasz?�� spyta� Roman.

��Jak durszlak.

��Jak durszlak, powiadasz?�� powt�rzy� Roman z dziwnym u�miechem.

��Jak stary durszlak. Zardzewia�y. Jak sito. Z du�ymi otworami. Roman, nie przestaj�c si� u�miecha�, wyj�� z wewn�trznej kieszeni notes i zacz�� przerzuca� kartki.

��A wi�c�� m�wi��� zardzewia�y i z du�ymi otworami. Zobaczymy. � Dziewi�tna�cie zero pi�� siedemdziesi�t trzy�� przeczyta�.

Magistrowie jednym susem znale�li si� przy papudze i z suchym trzaskiem zderzyli si� czo�ami.

��Dziewi�tna�cie zero pi�� siedemdziesi�t trzy�� odczyta� Korniejew grobowym tonem cyfry na obr�czce. Efekt by� piorunuj�cy. Stella nie omieszka�a pisn�� z rado�ci.

��I co z tego�� powiedzia� Drozd, nie podnosz�c g�owy znad arkusza.�� Kiedy� zobaczy�em, �e wyszed� m�j numer na loterii, i w te p�dy polecia�em odbiera� samoch�d. A p�niej okaza�o si�

��Dlaczego zapisa�e� ten numer?�� Korniejew patrzy� na Romana zmru�onymi oczami.�� Masz taki zwyczaj? Zapisujesz wszystkie numery? Numer swojego zegarka te�?

��Wspaniale!�� zawo�a� Poczkin. Brawo, Wiciu! Trafi�e� w dziesi�tk�. Wstyd� si�, Roman! Dlaczego otru�e� papug�? Co za okrucie�stwo!

��Idioci!�� obruszy� si� Roman.�� Bierzecie mnie za Wybiega���? Korniejew podbieg� do niego i obmaca� mu uszy.

��Id� do diab�a! Sasza, popatrz tylko na nich!

��Panowie�� powiedzia�em z wyrzutem�� c� to za nieprzyzwoite �arty? Za kogo nas macie!

��A co nam zostaje?�� spyta� Korniejew.�� Kto� tu k�amie. Albo wy, albo prawa przyrody. Ja wierz� w prawa przyrody. Wszystko inne si� zmienia.

Mimo to by� wyra�nie skwaszony, usiad� z boku i pogr��y� si� w my�lach. Sania Drozd spokojnie malowa� nag��wek. Stella wodzi�a po nas przestraszonymi oczami. Wo�odia Poczkin pisa� szybko i przekre�la� jakie� wzory. Pierwszy przem�wi� Edek.

��Je�eli nawet �adne prawa nie zosta�y naruszone, to przecie� sam fakt nag�ego pojawienia si� tylu papug w tym samym pokoju oraz podejrzana �miertelno�� w�r�d nich musz� wydawa� si� dziwne. Ja wprawdzie nie jestem zbytnio zdziwiony, gdy� nie zapominam, �e wchodzi tu w gr� Janus Poliektowicz. Czy nie uwa�acie, i� jest to osobisto�� sama w sobie nies�ychanie interesuj�ca?

��Owszem-przyzna�em.

��I ja tak my�lꠗ ci�gn�� Edek.�� Roman, czym on w�a�ciwie si� zajmuje?

��Zale�y kt�ry Janus. U-Janus zajmuje si� ��czno�ci� z przestrzeniami r�wnoleg�ymi.

��Hm. W�tpi�, czy to nam co� pomo�e.

��Niestety�� odpowiedzia� Roman.�� Ja te� przez ca�y czas g�owi� si� nad tym, jaki zwi�zek z Janusem mog� mie� te papugi, i nic nie potrafi� wymy�li�.

��Ale przyznajesz, �e to dziwny cz�owiek?

��Tak, niew�tpliwie. Pocz�wszy od tego, �e jest ich dw�ch w jednej osobie. Tak si� z tym oswoili�my, �e przyjmujemy to jako rzecz normaln��

��W�a�nie to mia�em na my�li. Rzadko m�wimy o Janusie, poniewa� wzbudza zbyt wielki szacunek. Ale jestem pewny, �e ka�dy z nas dostrzeg� w nim bodaj jeden rys osobliwy.

��Osobliwo�� numer jeden�� wtr�ci�em.�� Mi�o�� do zdychaj�cych papug.

��Powiedzmy�� zgodzi� si� Edek.�� Co jeszcze?

��Plotkarze�� przem�wi� Drozd z godno�ci�.�� A ja poprosi�em go kiedy� o po�yczk�.

��No i co?�� spyta� Edek.

��I da�. Tylko �e zapomnia�em, ile mi da�. A teraz nie wiem, co robi�.

Umilk�. Edek czeka� przez chwil� na dalszy ci�g i nie doczekawszy si�, powiedzia�:

��Czy wiecie, �e ilekro� wypad�o mi, na przyk�ad, pracowa� wsp�lnie z nim w nocy, tylekro� dok�adnie z wybiciem godziny dwunastej dok�d� wychodzi� i po pi�ciu minutach wraca�. A ja za ka�dym razem odnosi�em wra�enie, �e stara si� delikatnie wybada� mnie, co robili�my przed jego odej�ciem.

��To prawda�� przyzna� Roman.�� Znam to doskonale. Od dawna ju� zauwa�y�em, �e w�a�nie o p�nocy jak gdyby ca�kowicie traci� pami��. I jest w pe�ni �wiadomy swego mankamentu. Kilka razy t�umaczy� si� przede mn�, �e miewa chwilowi zaniki pami�ci, �e to nast�pstwa powa�nej kontuzji.

��Pami�� ma do niczego�� powiedzia� Wo�odia Poczkin. Zmi�� kartk� z obliczeniami i rzuci� pod st�.�� Stale zagaduje, czy widzieli�my si� wczoraj, czy nie.

��A je�li tak, to o czym rozmawiali�my�� doda�em.

��Pami��, pami�栗 mrukn�� niecierpliwie Korniejew.�� Co ma do tego pami��? Du�o ludzi ma s�ab� pami�� Nie o to idzie. Jak tam jest z tymi przestrzeniami r�wnoleg�ymi?

��Najpierw trzeba zebra� fakty�� powiedzia� Edek.

��Papugi, papugi�� ci�gn�� Witek.�� A je�li to mimo wszystko dublety?

��Nie�� odpar� Wo�odia Poczkin.�� Obliczy�em. Wed�ug wszelkich kategorii to nie s� dublety.

��Zawsze o p�nocy�� m�wi� Roman�� idzie do tej swojej pracowni i zamyka si� dos�ownie na par� minut. Raz wbieg� tam z takim po�piechem, �e nie zd��y� zamkn�� drzwi�

��I co?�� spyta�a Stella zamieraj�cym g�osem.

��Nic. Usiad� w fotelu, posiedzia� chwil�, a potem wr�ci�. I od razu zapyta�, czy nie m�wili�my o czym� wa�nym.

��No, musz� ju� i�栗 Korniejew podni�s� si� z krzes�a.

��Ja te��� powiedzia� Edek.�� Zaraz si� u nas zacznie seminarium.

��I ja�� rzek� pospiesznie Wo�odia Poczkin.

��Nie�� sprzeciwi� si� Roman:�� Ty sied� i pisz. Mianuj� ci� naczelnym. A ty, Stello, we� Sasz� i piszcie wiersze. Ja musz� wyj��. Pami�tajcie, �eby, jak wr�c� wieczorem, gazeta by�a gotowa.

Wyszli, a my zabrali�my si� do roboty. Pr�bowali�my pocz�tkowo co� wymy�li�, ale zm�czyli�my si� bardzo szybko i nic z tego nie wysz�o. Napisali�my wi�c niedu�y poemat o umieraj�cej papudze.

Gdy Roman wr�ci�, wszystko by�o zapi�te na ostatni guzik. Drozd le�a� na stole i poch�ania� kanapki, a Poczkin klarowa� Stelli i mnie, dlaczego historia z papug� jest absolutnie niemo�liwa.

��Dobra robota�� pochwali� Roman.�� Gazeta prezentuje si� pierwszorz�dnie. A jaki nag��wek! Jakie przepastne gwia�dziste niebo! I jak ma�o b��d�w!� A gdzie papuga?

Papuga le�a�a w szalce Petriego w tym samym miejscu, gdzie widzieli�my j� wczoraj. Zatka�o mnie po prostu.

��Kto j� tu po�o�y�?�� zapyta� Roman.

��Ja�� powiedzia� Drozd.�� A co takiego?

��Nie, nic. Niech sobie le�y. Prawda, Sasza? Skin��em g�ow�.

��Zobaczymy, co si� z ni� stanie jutro�� rzek� Roman.

Nazajutrz musia�em jednak od samego rana zaj�� si� moj� normaln� prac�. �A�dan� by� naprawiony i w gotowo�ci bojowej, tote� gdy przyszed�em po �niadaniu do sali maszyn, przy drzwiach sta�a ju� spora kolejka dublet�w ze zleceniami. Zacz��em od tego, �e z m�ciw� satysfakcj� odes�a�em dubleta Christobala Junty, napisawszy na jego kartce, �e nie mog� odczyta� zlecenia. (Christobal Hozewicz mia� rzeczywi�cie bardzo nieczytelny charakter pisma, pisa� po rosyjsku gotyckim alfabetem). Fiodor Simeonowicz przys�a� mi przez swego dubleta program, kt�ry po raz pierwszy sporz�dzi� samodzielnie, bez �adnych rad, sugestii i wskaz�wek z mej strony.

Po dok�adnym przejrzeniu stwierdzi�em z satysfakcj�, i� jest opracowany umiej�tnie, ekonomicznie i z du�ym polotem. Poprawi�em kilka nieznacznych b��d�w i odda�em program moim dziewcz�tom. Zauwa�y�em, �e w kolejce stoi blady i wystraszony ksi�gowy z przetw�rni ryb. Wida� by�o po nim, �e czuje si� okropnie nieswojo, wi�c przyj��em go poza kolejk�.

��Ale to jako� nie wypada�� b�ka�, zerkaj�c l�kliwie na dublety. Towarzysze przyszli wcze�niej� i te� czekaj�.

��Nie szkodzi, to nie towarzysze�� uspokoi�em go.

��No wi�c obywatele�

��Obywatele te� nie.

Ksi�gowemu wszystka krew odp�yn�a z twarzy, pochyliwszy si� ku mnie szepn�� rw�cym si� g�osem:

��Tote� patrz�, �e oni nie mrugaj�� Aten w granatowym to chyba nawet nie oddycha�

Za�atwi�em ju� po�ow� kolejki, gdy zadzwoni� Roman.

��Sasza?

��Tak.

��A papugi nie ma�

��Jak to?

��Zwyczajnie�� nie ma.

��Sprz�taczka wyrzuci�a?

��Pyta�em. Nie tylko nie wyrzuci�a, ale nawet nie widzia�a.

��Mo�e to jaki� bezczelny kawa� skrzat�w?

��W pracowni dyrektora? W�tpi�.

��No tak�� powiedzia�em.�� A mo�e to Janus?

��Janus jeszcze nie przyszed�. Zreszt� chyba nawet nie wr�ci� z Moskwy.

��Co o tym wszystkim s�dzisz?

��Nie wiem. Zobaczymy. Umilkli�my.

��Dasz mi zna�?�� zapyta�em po chwili.�� Je�eli b�dzie co� ciekawego�

��No oczywi�cie. Murowane. Na razie cze��, stary.

Stara�em si� nie my�le� o papudze, ostatecznie to nie moja rzecz. Za�atwi�em interesant�w, sprawdzi�em programy i zabra�em si� do niezno�nego zadania, kt�re od dawna wisia�o mi nad g�ow�. Otrzyma�em je od absolutyst�w. W pierwszej chwili o�wiadczy�em im, �e nie ma �adnego sensu i, jak wi�kszo�� ich zada�, jest nierozwi�zalne. P�niej jednak naradzi�em si� z Junt�, kt�ry posiada� bardzo finezyjn� znajomo�� przedmiotu, i dopiero on wla� we mnie nieco otuchy. Kilkakrotnie wraca�em do tego zadania i zn�w je odk�ada�em, a� wreszcie dzi� rozgryz�em do ko�ca. Wypad�o bardzo pi�knie. Akurat sko�czy�em i rozparty na krze�le przygl�da�em si� z b�ogo�ci� wynikowi, gdy wszed� Junta z twarz� pociemnia�� z gniewu. Patrz�c na czubki moich but�w, osch�ym i nieprzyjemnym tonem zapyta�, odk�d to jego pismo sta�o si� dla mnie nieczytelne. Ta sprawa zanadto pachnie sabota�em, o�wiadczy�. Patrzy�em na niego z rozczuleniem.

��Christobalu Hozewiczu�� powiedzia�em�� uda�o mi si� to wreszcie rozwi�za�. Mia� pan zupe�n� racj�. Przestrze� zakl�� rzeczywi�cie mo�na zwin�� wed�ug ka�dej z czterech zmiennych.

Podni�s� oczy. M usia�em mie� bardzo uszcz�liwion� min�, gdy� mrukn�� znacznie �agodniejszym tonem:

��Pozwoli pan rzuci� okiem?

Poda�em mu kartki, usiad� obok mnie i razem przeanalizowali�my wszystko od pocz�tku do ko�ca, rozkoszuj�c si� dwoma niezwykle efektownymi przekszta�ceniami, z kt�rych jedno podpowiedzia� mi on, a drugie znalaz�em sam.

��Okazuje si�, �e mamy g�owy na karku, Alejandro�� powiedzia� Junta.�� Umiemy artystycznie my�le�. Nie uwa�a pan?

��Uwa�am, �e nie brak nam polotu�� przyzna�em szczerze.

��Ja te� tak my�l�. Opublikujemy ten wynik. Nie przyniesie nam wstydu. To nie kalosze-autostopy czy jakie� portki-niewidki.

W doskona�ych humorach zabrali�my si� do pracy nad nowym zadaniem Junty� Niebawem jednak us�ysza�em, �e Christobal Hozewicz ju� dawno uwa�a� si� za nieuka, a o tym, �e ja jestem matematycznym ignorantem, przekona� si� ju� przy pierwszym zetkni�ciu ze mn�. Zgodzi�em si�, skwapliwie dorzucaj�c, �e chyba czas najwy�szy, by przeszed� na emerytur�, mnie za� trzeba wyla� na �eb z instytutu i zatrudni� przy �adowaniu drzewa, gdy� do niczego innego si� nie nadaj�. Zaprotestowa�. O emeryturze mowy nie ma, nadaje si� tylko w charakterze nawozu dla gleby, mnie natomiast nale�y trzyma� w odleg�o�ci co najmniej kilometra od wyr�b�w le�nych, gdzie b�d� co b�d� wymagany jest pewien poziom intelektualny. Najlepiej nadawa�bym si� na ucznia pomocnika czy�ciciela w taborze asenizacyjnym _f przy barakach dla zad�umionych. Siedzieli�my opar�szy g�owy na r�kach i prze�cigali�my si� w samounicestwianiu, gdy wtem do sali zajrza� Fiodor Simeonowicz. o ile dobrze zrozumia�em, pragn�� koniecznie us�ysze�, co my�l� o opracowanym przez niego programie.

��Program!�� u�miechn�� si� zgry�liwie Junta.�� Nie widzia�em twego programu, Teodorze, lecz mam g��bok� pewno��, i� jest genialny w por�wnaniu z tym oto��� Uj�� z odraz� w dwa palce kartk� ze swym zadaniem i poda� Fiodorowi Simeonowiczowi.�� Sp�jrz, oto przyk�ad miernoty, n�dzy umys�owej.

��K-kochani�� zdumia� si� Fiodor Simeonowicz, przebieg�szy oczami kartk�.�� Ale� to p-problem Ben B-becalela. Cagliostro przecie� d-dowi�d�, �e jest on n-nierozwi�zalny.

��Wiemy, �e jest nierozwi�zalny�� Junta od razu si� naczupurzy�.�� Ale chcemy wiedzie�, jak go rozwi�za�.

��Jak ty d-dziwnie rozumujesz, Ch-christo� Jak m-mo�na szuka� r-rozwi�zania, je�li si� wie, �e go n-nie ma? Z-zupe�ny nonsens�

��Wybacz, Teodorze, ale to ty rozumujesz dziwnie. Nonsensem jest szuka� rozwi�zania, gdy ono i tak istnieje. Idzie o to, jak post�powa� z zadaniem, kt�re nie ma rozwi�zania. To kwestia bardzo zasadnicza. Ty, przedstawiciel nauk stosowanych, niestety, poj�� jej nie jeste� w stanie. Widz�, �e niepotrzebnie wda�em si� z tob� w dyskusj�. Ton Christobala Hozewicza by� nad wyraz obra�liwy i Fiodor Simeonowicz zawrza� gniewem.

��Z-zapozwoleniem, ko-kochanku. N-nieb�d� dyskutowa� z t-tob� w tym t-tonie p-przy m�odym cz�owieku. Z-zadziwiasz mnie. To n-nie-p-pedagogicznie. Je�li �-�yczysz sobie rozmawia� d-dalej, zechciej w-wyj�� ze mn� na k-korytarz.

��Prosz� bardzo�� zawo�a� Junta, prostuj�c si� jak spr�yna i kurczowo chwytaj�c za nie istniej�c� r�koje�� u biodra.

Wyszli ceremonialnie, nie patrz�c na siebie, z dumnie zadartymi g�owami. Dziewcz�ta zachichota�y. Ja te� nie by�em zbytnio przera�ony. Siedzia�em obj�wszy g�ow� r�kami nad pozostawion� kartk�, s�uchaj�c tylko p�uchem, jak grzmi na korytarzu pot�ny bas Fiodora Simeonowicza, przerywany suchymi, gniewnymi okrzykami Christobala Junty. Potem Fiodor Simeonowicz rykn��: �Z-zechce pan p-przej�� do mego g-gabinetu!��� �Prosz� bardzo!��� zaskrzecza� Junta. Byli ju� na pan. G�osy oddali�y si�. �Pojedynek! Pojedynek!��� pisn�y dziewcz�ta. Junta mia� s�aw� dzielnego r�bacza i zabijaki. M�wiono, ze prowadzi adwersarza do swej pracowni, ka�e mu wybiera� rapiery, szpady lub halabardy, a potem zaczyna a la Jean Marais skaka� po sto�ach i wywraca� szafy. O Fiodora Simeonowicza byli�my jednak spokojni. Z g�ry wiadomo, �e zasi�d� w jego gabinecie po obu stronach sto�u i przez p� godziny b�d� ponuro milcze�, potem Fiodor Simeonowicz ci�ko westchnie, otworzy sw�j barek i nape�ni dwa kieliszki Eliksirem B�ogo�ci. Junta poruszy chrapami, podkr�ci w�sa i wypije. Fiodor Simeonowicz niezw�ocznie nape�ni po raz drugi kieliszki i krzyknie w stron� pracowni: ��wie�ych og�reczk�w!�.

Zadzwoni� telefon. Roman jakim� dziwnym g�osem wezwa� mnie natychmiast na g�r�. Pobieg�em.

W pracowni opr�cz Romana byli jeszcze Witek i Edek. I zielona papuga. �ywa. Siedzia�a tak samo jak wczoraj na ramionach wagi, przygl�da�a si� nam po kolei to jednym, to drugim oczkiem, czy�ci�a dziobem pi�ra i wed�ug wszelkich oznak czu�a si� znakomicie. W przeciwie�stwie do magistr�w, kt�rzy mieli rzadkie miny, Roman sta� ze spuszczon� g�ow� i co troch� wzdycha� spazmatycznie. Edek, blady jak �ciana, delikatnie masowa� sobie skronie z tak m�cze�skim wyrazem twarzy, jakby mia� w�ciek�� migren�. A Witek siedzia� okrakiem na krze�le, hu�ta� si� jak maluch, bawi�cy si� w koniki, i co� niewyra�nie be�kota� wytrzeszczaj�c oczy.

��Ta sama?�� spyta�em p�g�osem.

��Ta sama�� odpowiedzia� Roman.

��Foton?

��Foton.

��I numer si� zgadza?

Roman milcza�. Edek odezwa� si� udr�czonym g�osem:

��Gdyby�my wiedzieli, ile papugi maj� pi�r w ogonie, mogliby�my policzy�, uwzgl�dniaj�c to zgubione przedwczoraj.

��Skocz� po Brehma, chcecie?�� zaproponowa�em.

��Gdzie zw�oki?�� spyta� Roman.�� Od tego trzeba zacz�� Panowie detektywi, gdzie si� podzia� trup? Rrubid?

��Cer-remonia! Tr-rapazabur-rt�!

��Czort wie, co ona gada!�� rzek� Roman z pasj�.

��Trupazaburt�, to jest typowe wyra�enie pirackie�� wyja�ni� Edek. A rubid?

��R-rubid! R-rezerwy! Ogr-romne!�� powiedzia�a papuga.

Nachyli�em si� i zacz��em bada� obr�czk�.

��Mo�e to jednak nie tamta?

��Gdzie� wi�c podzia�a si� tamta?�� spyta� Roman.

��To inna kwestia. Mimo wszystko prostsza do wyja�nienia.

��No to prosz�, wyja�nij.

��Czekaj�� powiedzia�em.�� Najpierw odpowiedzmy na pytanie, czy to jest tamta papuga, czynie.

��Wed�ug mnie, tamta�� o�wiadczy� Edek.

��A ja my�l�, �e nie�� m�wi�em.�� Patrzcie, tu jest rysa na obr�czce, gdzie tr�jka�

Tr-r�jka zawo�a�a papuga.�� Tr-r�jka! Skr-r�t w pr-rawo!

Wir-ruj�ca tr-r�ba!Tr-r�ba!

Witek poruszy� si� gwa�townie.

��Mam my�l!

��Jak�?

��Badanie systemem skojarzeniowym.

��W jaki spos�b?

��Czekajcie. Usi�d�cie wszyscy, nic nie gadajcie i nie przeszkadzajcie. Roman, masz tu magnetofon?

��Jest dyktafon.

��Dawaj. Tylko sied�cie cicho. Zaraz mi ta ma�pa pu�ci farb� Wszystko mi wy�piewa.

Witek przyci�gn�� st�, siad� z dyktafonem naprzeciwko papugi, nastroszy� si�, spojrza� na ni� jednym okiem i wrzasn��:

��R-rubid!

Papuga drgn�a i omal nie spad�a z wagi. Trzepota�a przez chwil� skrzyd�ami, chwytaj�c r�wnowag�, po czym odpowiedzia�a chrypliwie:

��R-rezer-rwy!Kr-rater-rR-ricci! Spojrzeli�my na siebie.

��R-rezer-rwy!�� zakraka� Witek.

��Ogr-romne! Br-ry�y! Br-ry�y! R-ricci r-racja! R-ricci r-racja! R-roboty! R-roboty!

��Roboty!

��Kr-rach! Po�ar-r! Atmosfer-ra! Po�ar-r! Pr-recz! Dr-rambapr-recz!

��Dramba!

��R-rubid! R-rezer-rwy!

��Rubid!

��R-rezer-rwy! Kr-rater-r R-ricci!

��Kr�g si� zamyka�� powiedzia� Roman.

��Czekaj, czekaj�� m�wi� Witek.�� Zaraz�

��Spr�buj z innej beczki�� poradzi� Edek.

��Janus!

Papuga otworzy�a dzi�b i kichn�a.

��Janus!�� powt�rzy� Witek gro�nie. Papuga patrzy�a w okno zamy�lona.

��Nie ma litery �r��� powiedzia�em.

��Chyba tak� Zaraz� Niewstr-rujew!

��Odbi�r-r! Czar-rodziej! Czar-rodziej! Tu Astr-ra, tu Astr-ra!

��To nie jest piracka papuga�� stwierdzi� Edek.

��Zapytaj j� o trupa�� podszepn��em.

��Trup�� wym�wi� Witek niech�tnie.

��Cer-remonia, gr-robowiec! Ogr-raniczonyter-rmin! Or-racje! Bajdur-ry! Pr-racowa�! Pr-racowa�!

��Jej w�a�ciciel to ciekawy facet�� zauwa�y� Roman.�� Co robimy dalej?

��Wiesz co, Witek, wydaje mi si�, �e ona u�ywa terminologii kosmicznej�� powiedzia� Edek.�� Spr�buj jakie� proste, zwyczajne s�owo�

��Bomba wodorowa!

Papuga przechyli�a g�ow� i oczy�ci�a �apk� dzi�b.

��Parow�z. Milczenie.

��Nic z tego�� mrukn�� Roman.

��Psiakrew�� zdenerwowa� si� Witek.�� Nie przychodzi mi na my�l �adne zwyczajne s�owo z liter� �r�. Krzes�o, st�, sufit� Kanapa� O! Tr-ranslator-r!

Papuga zerkn�a na Witka jednym oczkiem.

��Kor-miejew, pr-rosz�!

��Co?�� spyta� Witek. Pierwszy raz w �yciu widzia�em, �e Korniejew si� speszy�.

��Kor-rniejew gbur-r! Gbur-r! Wybor-my pr-racownik! R-re-welacyjnydur-re�! R-rozkosz!

Parskn�li�my �miechem. Witek �ypn�� na nas i rzuci� m�ciwie:

��Ojr-ra-Ojr-ra!

��Star-ry! Star-ry!�� odpowiedzia�apapuga.�� R-rad! Dor-rwa� si�!

��Co� tu si� nie klei�� zauwa�y� Roman.

��Dlaczego?�� zdziwi� si� Witek.�� Nawet bardzo si� klei� Pr-ri wa��w!

��Pr-rostodusznypr-rojekt! Pr-rymityw! Pr-racu�!

��O rety, ona nas wszystkich zna�� zawo�a� Edek.

��Nor-rmalka!�� potwierdzi�a papuga.�� Ziar-rnko papr-ryki! Zer-ro! Gr-rawitacja!

��Amperian�� podsun�� szybko Witek.

��Kr-remator-rium! Przedter-rminowykr-res!-wym�wi�a papuga i po chwili doda�a:�� Amper-rometr-r!

��Jaki� be�kot bez zwi�zku�� zniech�ci� si� Edek.

��Nie ma be�kotu bez zwi�zku�� rzek� Roman w zamy�leniu. Witek szcz�kn�� zamkiem i otworzy� dyktafon.

��Ta�ma si� sko�czy�a. Szkoda.

��Wiecie co�� powiedzia�em�� my�l�, �e chyba najpro�ciej b�dzie zapyta� o to Janusa. Co to za papuga, sk�d si� wzi�a i w og�le�

��A kto si� tego podejmie?�� zapyta� Roman.

Nikt si� nie zg�osi�. Witek zaproponowa� przes�uchanie ta�my. Nagranie brzmia�o bardzo dziwnie. Zaraz przy pierwszych s�owach papuga frun�a na rami� Witka i zacz�a z widocznym zainteresowaniem s�ucha�, wtr�caj�c od czasu do czasu swoje repliki: �Dr-ramba ignor-ruje ur-ran�, �R-racja�, �Kor-miejew gbur-r�. Kiedy sko�czy�o si� nagranie, Edek powiedzia�:

��W zasadzie mo�na by u�o�y� leksykon i przeanalizowa� go na maszynie. Ale i tak co� nieco� wiemy. Po pierwsze, �e nas wszystkich zna. To zdumiewaj�ce. Musia�a wiele razy s�ysze� nasze nazwiska. Po drugie, wie o robotach. I o rubidzie. Gdzie w�a�ciwie u�ywa si� rubidu?

��Nigdzie. W ka�dym razie nie u nas w instytucie.

��To co� w rodzaju sodu�� powiedzia� Korniejew.

��No dobrze, rubid�� odezwa�em si�.�� Ale sk�d ona wie o kraterach ksi�ycowych?

��Dlaczego o ksi�ycowych?

��A czy g�ry na Ziemi nazywa kto� kraterami?

��No jest przecie� krater Arizona, a nast�pnie krater to nie g�ra, lecz raczej dziura.

��Dziur-ra w czasie�� oznajmi�a papuga.

��Ten ptak pos�uguje si� nies�ychanie ciekaw� terminologi��� zauwa�y� Edek.�� Trudno by�oby nazwa� j� popularn�.

��Tak�� przyzna� Witek.�� Je�eli papuga przebywa z Janusem, to nie da si� zaprzeczy�, �e zajmuje si� on nader oryginalnymi rzeczami.

��Or-ryginalny tr-ranspor-rt or-rbitalny!�� powiedzia�a papuga.

��Janus nie interesuje si� kosmosem�� rzek� Roman.�� Wiedzia�bym co� o tym.

��Mo�e si� dawniej interesowa�?

��Dawniej te� nie.

��Jakie� roboty�� m�wi� Witek markotnie.�� Kratery� Ni przypi��, ni przy�ata� te kratery�

��Mo�e Janus czyta powie�ci fantastyczne?�� wyrazi�em przypuszczenie.

��Na g�os? Papudze?

��No nie�

��Wenera�� powiedzia� Witek zwracaj�c si� do papugi.

��Tr-ragiczny r-romans�� wym�wi�a papuga. Zamy�li�a si�, po czym doda�a wyja�niaj�co:�� R-rozbi� si�. Nadar-remnie.

Roman wsta� i zacz�� spacerowa� po pracowni. Edek po�o�y� g�ow� na stole i zamkn�� oczy.

��Kt�r�dy ona si� tu dosta�a?�� zapyta�em.

��T� sam� drog� co wczoraj�� odpowiedzia� Roman.�� Z pracowni Janusa.

��Widzieli�cie to na w�asne oczy?

��Uhum.

��Nie rozumiem jednego�� czy ona zdech�a, czy nie zdech�a?

��Sk�d mo�emy wiedzie�?�� Roman wzruszy� ramionami.�� Nie jestem weterynarzem. A Witek nie jest ornitologiem. I w og�le mo�e to nie papuga.

��A co?

��Czy ja wiem?

��Mo�e to jaka� skomplikowana halucynacja za czyj�� spraw��� odezwa� si� Edek nie otwieraj�c oczu.

��Za czyj�?

��W�a�nie w tej chwili nad tym si� zastanawiam. Nacisn��em palcem oko i spojrza�em na papug�. Rozdwoi�a si�.

��Ona si� rozdwaja�� oznajmi�em.�� To nie halucynacja.

��M�wi�em: skomplikowana halucynacja�� przypomnia� Edek. Nacisn��em obydwa oczy. Przez moment by�em o�lepiony.

��S�uchajcie!�� powiedzia� Korniejew.�� O�wiadczam, �e mamy do czynienia z naruszeniem zwi�zku przyczynowo-skutkowego. Dlatego te� zostaje nam tylko jedno wyj�cie�� uzna� to wszystko za halucynacj�, a nast�pnie ubra� si�, stan�� w szeregu i z pie�ni� na ustach pomaszerowa� do psychiatry. Zbi�rka!

��Nie p�jdꠗ zaprotestowa� Edek.�� Mam pewn� koncepcj�.

��Jak�?

��Nie powiem.

��Dlaczego?

��Bo mi dacie po �bie.

��I tak oberwiesz.

��No to walcie.

��Nie masz �adnej koncepcji�� zawo�a� Witek.�� Tak ci si� tylko zdaje. Jazda do psychiatry!

Drzwi od korytarza skrzypn�y i do pracowni wszed� Janus Poliektowicz.

��Tak�� powiedzia�.�� Dzie� dobry panom. Wstali�my. Przywita� si� podaj�c ka�demu z nas r�k�.

��Fotonek�� u�miechn�� si� spostrzeg�szy papug�.�� Czy ona panu nie przeszkadza, Romanie Piotrowiczu?

��Przeszkadza? Mnie? Ale� sk�d. Dlaczego mia�aby przeszkadza�? Przeciwnie�

��No, jednak co dzie񅠗 zacz�� Janus Poliektowicz i nagle urwa�.�� O czym to my wczoraj rozmawiali�my?�� spyta� pocieraj�c czo�o.

��Wczoraj pan by� w Moskwie�� odpowiedzia� Roman potulnie.

��Aha� tak, tak. No dobrze. Fotonku! Chod� do mnie. Papuga usiad�a Janusowi na ramieniu i skrzekn�a mu do ucha:

��Pr-roso, pr-roso! Cukier-r!

Janus Poliektowicz u�miechn�� si� do niej czule i poszed� do swego gabinetu. Patrzyli�my na siebie z os�upieniem.

��Chod�my st�d!�� powiedzia� Roman.

��Do psychiatry! Do psychiatry!�� mrucza� z�owieszczo Korniejew, gdy szli�my korytarzem w kierunku jego pracowni.�� Do krateru Ricciego. Dr-ramba! Cukier-r!

Witek zestawi� na pod�og� pojemniki z �yw� wod�, roz�o�yli si� na kanapie-translatorze i zapalili�my papierosy. Po pewnym czasie Roman zapyta�:

��Witek, wy��czy�e� kanap�?

��Tak.

��Bo mi jakie� g�upstwa �a�� po g�owie.

��Wy��czy�em i zablokowa�em.

��S�uchajcie�� powiedzia� Edek.�� Czemu w�a�ciwie nie halucynacja?

��Kto m�wi, �e nie halucynacja?�� spyta� Witek.�� Proponuj� przecie� uda� si� do psychiatry.

��Jak si� kocha�em w Majce�� ci�gn�� Edek�� to wywo�ywa�em takie halucynacje, �e nieraz sam by�em przestraszony.

��Po co?

Edek zamy�li� si�.

��Czy ja wiem�� rzek�.�� Pewnie z zachwytu.

��Pytam si�, po co kto� mia�by nasy�a� nam halucynacje?�� m�wi� Witek.�� Poza tym nie jeste�my Majk�. Chwali� Boga, jeste�my magistrami. Kto nas mo�e przeskoczy�? No, Janus, Kiwrin, Junta. Mo�e jeszcze Giacomo.

��Saszka jest nie najmocniejszy�� pr�bowa� t�umaczy� Edek.

��I co z tego?�� spyta�em.�� Czy tylko mnie si� przywidzia�o?

��W�a�ciwie mo�na by to sprawdzi栗 rozmy�la� na g�os Witek.�� Gdyby Saszk� ten� tego�

��No, no�� powiedzia�em.�� Wypraszam to sobie. Innych sposob�w me ma? Naci�nijcie palcem oko. Albo dajcie dyktafon osobie postronnej. Niech przes�ucha i powie, czy jest tam nagranie.

Magistrowie u�miechn�li si� z politowaniem.

��Programista to ty jeste� dobry, Sasze�ka�� powiedzia� Edek.

��Nieopierzemec�� mrukn�� Korniejew.�� Poczwarka.

��Tak, tak, Sasze�ka�� westchn�� Roman.�� Widz�, �e nawet me potrafisz wyobrazi� sobie, co to jest prawdziwa, starannie wypracowana halucynacja.

Na twarzach magistr�w pojawi� si� rozmarzony wyraz�� widocznie nawiedzi�y ich mi�e wspomnienia. Patrzy�em na nich z zawi�ci� U�miechali si� Przymykali oczy. Mrugali do kogo�. W pewnej chwili Edek powiedzia�:

��Przez ca�� zim� kwit�y u niej orchidee. Wydziela�y najpi�kniejszy zapach, jaki mog�em wymy�li�. Witek nagle oprzytomnia�.

��Berkeley nam si� k�ania�� rzuci� z niesmakiem.�� Solipsy�ci niedomyci. �Jak przera�aj�ca jest moja wyobra�nia!�

��Tak�� przyzna� Roman.�� Halucynacje nie mog� by� przedmiotem dyskusji. To zbyt naiwne. Niech sobie opowiadaj� dzieci i babunie Nie chc� by� agnostykiem. Edek, jak� mia�e� koncepcj�? Ja� Ach tak, mia�em. Te�, zreszt�, prymitywn�. Matrykaty.

��Hm�� mrukn�� Roman z pow�tpiewaniem.

��Co to takiego?�� spyta�em.

Edek wyja�ni� niech�tnie, �e opr�cz znanych mi dublet�w istniej� jeszcze matrykaty, czyli idealnie dok�adne kopie przedmiot�w lub stworze�. W odr�nieniu od dublet�w, matrykaty maj� nawet struktur� orygina�u. Rozpoznanie ich za pomoc� zwyk�ych metod jest wr�cz niemo�liwe. Trzeba na to specjalnych urz�dze� i w ogol� to bardzo skomplikowana i pracoch�onna historia Balsamo otrzyma� niegdy� tytu� magistra akademika za udowodnienie, i� Filip de Bourbon, zwany ��elazn� Mask��, by� matrykatem �w matrykat Ludwika XIV zosta� stworzony w tajnych laboratoriach jezuit�w celem zagarni�cia tronu francuskiego. W naszych czasach matrykaty tworzy si� metod� biostereograficzn� a la Richard Segur.

Nie wiedzia�em, kto zacz Richard Segur, od razu jednak wyrazi�em opini�, �e hipoteza o matrykatach mo�e wyt�umaczy� jedynie niezwyk�e podobie�stwo papug. I na tym koniec. Fakt znikni�cia wczorajszej zdech�ej papugi pozostaje nadal niezrozumia�y.

��Masz racjꠗ przyzna� Edek.�� Nie zamierzam obstawa� przy tym. Zw�aszcza �e Janus nie ma nic wsp�lnego z biostereografi�.

��No w�a�nie�� powiedzia�em.�� Wobec tego za��my raczej podr� w opisywan� przysz�o��. Rozumiecie? Jak Louis Sied�owoj.

��No?�� Korniejew nie zdradza� zainteresowania.

��Po prostu Janus lata w jak�� powie�� fantastyczn�, zabiera stamt�d papug� i przywozi tutaj. Jak papuga zdechnie, leci na t� sarn� stronic� i zn�w� Teraz rozumiemy, dlaczego s� takie podobne i sk�d to naukowo-fantastyczne s�ownictwo. To przecie� jest ta sama papuga. I w og�le�� ci�gn��em czuj�c, �e moja hipoteza jako� trzyma si� kupy�� mo�na nawet pokusi� si� o wyja�nienie, dlaczego Janus ci�gle zadaje pytania. Ot� za ka�dym razem obawia si�, �e wr�ci� nie w tym dniu, w kt�rym powinien wr�ci� Zdaje mi si�, �e to brzmi sensownie, co?

��A jest taka powie�� fantastyczna?�� spyta� zainteresowany Edek.�� Z papug�?

��Nie wiem�� odpowiedzia�em uczciwie.�� Ale w tych tam gwiazdolotach bywaj� przecie� r�ne zwierz�ta. Koty i ma�py, i dzieci� Z drugiej strony na Zachodzie istnieje tak obszerna literatura fantastyczna, �e nie spos�b wszystkiego przeczyta�

��No� raczej w�tpliwe, �eby papuga z literatury zachodniej m�wi�a po rosyjsku�� zauwa�y� Roman.�� A ju� zupe�na zagadka, sk�d owe kosmiczne papugi�� nawet z rosyjskiej powie�ci�� mog� zna� Korniejewa, Priwa�owa i Ojr�-Ojr�

��Nie m�wi�c o tym�� podj�� leniwie Witek�� �e przerzucenie cia�a materialnego w �wiat urojony to co innego, a cia�a urojonego w �wiat materialny�� zn�w co� zupe�nie innego. W�tpi�, by jaki� pisarz zdo�a� stworzy� posta� papugi, nadaj�cej si� do samodzielnego istnienia w �wiecie realnym.

Przypomnia�em sobie p�prze�roczystych wynalazc�w i zrezygnowa�em z dalszych argument�w.

��Poza tym�� doda� Witek �askawszym tonem�� nasz Sasze�ka rokuje pewne nadzieje. Jego koncepcja ma w sobie co� ze szlachetnego ob��du.

��Janus nie spali�by urojonej papugi _r o�wiadczy� kategorycznie Edek.�� Przecie� takie co� nawet nie mo�e si� za�mierdzie�.

��A dlaczego�� rzek� nagle Roman�� jeste�my tacy niekonsekwentni? Dlaczego Sied�owoj? Dlaczego Janus mia�by go powtarza�? Janus ma w�asny temat. W�asn� problematyk�. Zajmuje si� przestrzeniami r�wnoleg�ymi. We�my to za punkt wyj�cia.

���wietnie�� powiedzia�em.

��S�dzisz, �e Janusowi uda�o si� nawi�za� ��czno�� z jak�� przestrzeni� r�wnoleg��?�� spyta� Edek.

����czno�� nawi�za� ju� dawno. Za��my, �e poszed� dalej. Czemu nie? Za��my, �e robi eksperymenty z przerzucaniem cia� materialnych. Edek ma racj�, to matrykaty, to nawet musz� by� matrykaty, gdy� konieczna jest gwarancja absolutnej identyczno�ci przerzucanego obiektu. Poprzez eksperymenty ustala si� metod� przerzutu. Pierwsze dwa przerzuty by�y nieudane, papugi zdech�y. Dzisiejszy eksperyment chyba si� powi�d��

��Dlaczego one m�wi� po rosyjsku?�� spyta� Edek.�� I sk�d b�d� co b�d� u papug takie s�ownictwo?

��To by znaczy�o, �e i tam jest Rosja�� powiedzia� Roman.�� Ale tam si� ju� wydobywa rubid z krateru Ricciego.

��Strasznie naci�gane�� mrukn�� Witek.�� Dlaczego w�a�nie papugi? Czemu nie psy albo �winki morskie? Albo w ko�cu magnetofony? I sk�d�e te papugi wiedz�, �e Ojra-Ojra jest stary, a Korniejew�� wyborny pracownik?

��Gbur�� podpowiedzia�em.

��Gbur, ale wyborny. I gdzie�, do licha, podzia�a si� zdech�a papuga?

��S�uchajcie�� odezwa� si� Edek.�� To nie ma sensu. Pracujemy jak dyletanci. Jak amatorzy, kt�rzy przysy�aj� nam listy nast�puj�cej tre�ci: �Drodzy uczeni! Od paru lat w mojej piwnicy co� stuka pod ziemi�. Bardzo prosz� o wyja�nienie, dlaczego stuka?�. Musimy obra� jak�� metod�. Gdzie masz papier, Witek? Zaraz wszystko spiszemy.

I wszystko zosta�o spisane pi�knym charakterem Edka.

Najpierw przyj�li�my postulat, i� ca�a ta historia nie jest halucynacj�, inaczej�� by�aby po prostu nieinteresuj�ca. Nast�pnie sformu�owali�my pytania, na kt�re poszukiwana hipoteza winna da� odpowied�. Pytania podzielono na dwie grupy: grup� �Papuga� i grup� �Janus�. Druga grupa zosta�a wprowadzona na �yczenie Romana i Edka, kt�rzy o�wiadczyli, i� ca�ym swym jestestwem wyczuwaj� zwi�zek pomi�dzy osobliw� postaci� Janusa i osobliwym zachowaniem si� papug. Nie umieli wyja�ni� Korniejewowi, co w sensie fizycznym oznacza pojecie, jestestwo� oraz �wyczuwa�, podkre�lili jednak, �e Janus sam przez si� stanowi nies�ychanie ciekawy obiekt dla bada� i �e niedaleko pada jab�ko od jab�oni. Poniewa� ja nie wyrazi�em �adnego pogl�du, przewa�y�o zdanie wi�kszo�ci i ostateczna lista pyta� przedstawia�a si� nast�puj�co:

Dlaczego papugi numer jeden, dwa i trzy, zaobserwowane w dniach dziesi�tego, jedenastego i dwunastego, s� tak do siebie podobne, �e pocz�tkowo uwa�ali�my je za identycznego ptaka? Dlaczego Janus spali� pierwsz� papug� oraz przypuszczalnie t�, kt�ra by�a przed ni� (zerow�) i po kt�rej zosta�o tylko pi�ro? Co si� sta�o z pi�rem? Gdzie si� podzia�a drug� (zdech�a) papuga? Jak wyt�umaczy� osobliwe s�ownictwo drugiej i trzeciej papugi? Jak wyt�umaczy� fakt, �e trzecia zna nas wszystkich, gdy tymczasem my widzimy japo raz pierwszy? (, .Dlaczego i wskutek czego zdech�y papugi?��� doda�em, ale Korniejew warkn��: �Dlaczego i wskutek czego pierwsz� oznak� zatrucia jest sinienie zw�ok?�, i mego pytania nie zanotowano). Co ma wsp�lnego Janus z papugami? Dlaczego Janus nigdy nie pami�ta, z kim i o czym rozmawia� poprzedniego dnia? Co si� dzieje z Janusem o pomocy? Dlaczego U-Janus ma oryginalny zwyczaj m�wienia w czasie przysz�ym, gdy u A-Janusa nigdy tego nie zauwa�ono? Dlaczego w og�le jest ich dw�ch i sk�d w�a�ciwie powsta�a legenda, �e Janus jest jednym cz�owiekiem w dw�ch osobach?

D�ugi czas siedzieli�my, rozwa�aj�c wszystko gruntownie i co troch� zagl�daj�c do spisu. Mia�em cich� nadziej�, �e zn�w nawiedzi mnie szlachetny ob��d, tymczasem my�li moje rozprasza�y si� i w miar� up�ywaj�cych minut coraz bardziej sk�ania�em si� do pogl�du Drozda, �e w naszym instytucie nie takie sztuki mo�na zobaczy�. Zdawa�em sobie spraw�, �e �w tani sceptycyzm wynika po prostu z mej ignorancji i nieumiej�tno�ci my�lenia kategoriami zmiennego �wiata, ale to ju� nie by�o zale�ne ode mnie. Ca�a ta historia�� rozmy�la�em�� tylko wtedy mo�e wydawa� si� niezwyk�a, je�li przyjmiemy, �e owe trzy lub cztery papugi s� jednym i tym samym ptakiem. Rzeczywi�cie, tak s� do siebie podobne, �e i mnie wprowadzi�o to w pierwszej chwili w b��d. Rzecz zupe�nie naturalna. Jestem matematykiem, mam szacunek dla liczb i zbie�no�� numer�w�� szczeg�lnie sze�ciocyfrowych�� kojarzy mi si� automatycznie ze zbie�no�ci� ponumerowanych przedmiot�w. Wiadomo jednak, �e to nie mo�e by� ta sama papuga. Inaczej bowiem zostanie naruszony zwi�zek przyczynowo-skutkowy, zasada, w kt�r� absolutnie nie zamierza�em w�tpi� z powodu jakich� g�upich papug, w dodatku zdech�ych. A je�li to nie jest ta sama papuga, w�wczas ca�y problem maleje do minimum. No dobrze, zgadzaj� si� numery. No, kto� cichaczem wyrzuci� papug�. No, co tam jeszcze? S�ownictwo? Phi, wielkie rzeczy� Z pewno�ci� znajdzie si� na to jakie� bardzo proste wyt�umaczenie. Ju� chcia�em wy�o�y� wszystkie te argumenty, gdy nagle przem�wi� Witek:

��S�uchajcie, zdaje si�, �e mam!

Nikt si� nie odezwa�. Odwr�cili�my si� tylko ku niemu�� r�wnocze�nie i z ha�asem. Wsta�.

��To jest takie zwyczajne jak blin. Po prostu trywialne. P�askie i banalne. A� si� nie chce opowiada�.

Podnosili�my si� z wolna Mia�em wra�enie, �e czytam ostatnie strony pasjonuj�cego krymina�u. Ca�y m�j sceptycyzm z miejsca si� ulotni�.

��Kontramocja�� powiedzia� Witek. Edek osun�� si� na kanap�.

��Brawo!�� zawo�a�.-Geniusz!

��Kontramocja?�� powt�rzy� Roman.�� Czy ja wiem� Aha.�� Potar� palce.�� Tak� Uhum� No, wi�c, je�li tak� to by wyja�nia�o, dlaczego ona wszystkich zna��� Powi�d� doko�a r�k��� Wi�c wyruszaj� st�d�

��I dlatego on zawsze pyta, o czym m�wili�my wczoraj�� ci�gn�� Witek.�� I ta fantastyczna terminologia�

��Czekajcie!�� wykrzykn��em. Ostatnia stronica krymina�u by�a napisana po arabsku.�� Czekajcie! Jaka kontramocja? Powiedzia� Roman z �alem i r�wnocze�nie z twarzy Witka wyczyta�em, �e i on ju� wie, dlaczego kontramocja odpada�� Nic z tego�� powt�rzy�.�� To tak, jak film� Wyobra� sobie film�

��Jaki film?!�� zawy�em.�� Zlitujcie si�!!!

��Film puszczony odwrotnie�� wyja�ni� Roman.�� Rozumiesz? Kontramocja.

��Psiakrew�� zakl�� zdehumorowany Witek i wyci�gn�� si� na kanapie, opieraj�c czo�o na r�kach.

Nic z tego�� powiedzia� Edek. On te� by� zawiedziony�� Nie denerwuj si�, Sasza, widzisz przecie�, �e ca�a koncepcja i tak wzi�a w �eb. Kontramocja jest to poruszanie si� w kierunku odwrotnym wzgl�dem osi czasu. Jak neutrino. W przypadku papugi ca�e nieszcz�cie polega na tym, �e musia�aby ona lata� ty�em i nie zdycha�aby w naszych oczach, lecz przeciwnie, o�ywa�a� Na og� jednak to dobry pomys� Papuga�� kontramot rzeczywi�cie mog�aby mie� pewne wiadomo�ci o kosmosie. �y�aby przecie�, cofaj�c si� z przysz�o�ci w przesz�o�� Akontramot Janus rzeczywi�cie nie m�g�by wiedzie�, co zasz�o w naszym �wczoraj�. Albowiem nasze �wczoraj� dla niego by�oby �jutrem�

��Ot� to�� powiedzia� Witek.�� W�a�nie o tym my�la�em. Dlaczego papuga nazywa Romana Ojr�-Ojr� �starym�? I sk�d Janus tak trafnie, z najdrobniejszymi szczeg�ami przewiduje, co b�dzie jutro Roman, pami�tasz t� histori� na poligonie? Przecie� to samo si� i naprasza, ze oni s� z przysz�o�ci�

��S�uchajcie, a czy taka kontramocja jest w og�le mo�liwa?�� spyta�em.

��Teoretycznie tak�� odpowiedzia� Edek.�� Przecie� po�owa materii we wszech�wiecie porusza si� w kierunku odwrotnym do osi czasu. Ale praktycznie nikt si� tym nie zajmowa�.

��Komu to potrzebne i kt� to wytrzyma?�� rzuci� Witek ponuro.

��Powiedzmy, �e by�by to fascynuj�cy eksperyment�� zauwa�y� Roman.

��Nie eksperyment, lecz samoofiara�� mrukn�� Witek.�� My�lcie, co chcecie, a to jednak ma co� wsp�lnego z kontramocja� Czuj� ca�ym jestestwem�

��Ach, jestestwem!��� powt�rzy� Roman i zapad�o milczenie.

Ja tymczasem gor�czkowo podsumowywa�em w my�li, jak ta sprawa wygl�da�aby praktycznie. Je�eli kontramocja jest w teorii mo�liwa, tym samym staje si� teoretycznie mo�liwe naruszenie zwi�zku przyczynowo-skutkowego. W�a�ciwie nawet nie naruszenie, gdy� zasada ta utrzymuje sw� moc w odniesieniu do obu �wiat�w�� �wiata normalnego i �wiata kontramot�w�� tyle �e traktowanych rozdzielnie. A wi�c mo�na mimo wszystko za�o�y�, �e nie by�o trzech ani czterech papug, lecz tylko jedna. C� wtedy? Dziesi�tego rano papuga le�y nie�ywa w szalce Petriego. Nast�pnie Janus spala j� i popio�y rzuca na wiatr. Niemniej jedenastego rano znowu jest �ywa. Nie tylko nie spopielona, ale zdrowa i nietkni�ta. Wprawdzie ko�o po�udnia zdycha i ponownie le�y w szalce Petriego. To piekielnie wa�na rzecz. Czu�em, �e ta szalka ma piekielnie du�e znaczenie� Jedno�� miejsca!� Dwunastego papuga zn�w �yje i prosi o cukier� To nie kontramocja, nie film puszczony w odwrotn� stron�, ale mimo wszystko jest w tym co� z kontramocja wsp�lnego. Witek ma racj� Dla kontramota przebieg wydarze� jest nast�puj�cy: papuga �yje, papuga umiera, papug� spalaj�. Z naszego punktu widzenia, je�li pominiemy szczeg�y, wszystko wygl�da akurat odwrotnie: papug� spalaj�, papuga umiera, papuga �yje� Jakby film podzielono na trzy cz�ci, najpierw wy�wietlono cz�� trzeci�, potem drug� i dopiero na ko�cu pierwsz�� Jakie� przerwy ci�g�o�ci. � Przerwy ci�g�o�ci� Punkty przerwania�

��S�uchajcie�� spyta�em zamieraj�cym g�osem�� czy ta kontramocja bezwzgl�dnie musi by� ci�g�a?

W pierwszej chwili nikt nie zareagowa� na moje s�owa. Edek pali�, wypuszczaj�c dym pod sufit, Witek le�a� nieruchomo na brzuchu, Roman za� patrzy� na mnie bezmy�lnym wzrokiem. Potem oczy mu si� rozszerzy�y�

��P�noc!�� wym�wi� straszliwym szeptem.

I oto zasz�o co� takiego, jakbym na meczu pucharowym strzeli� decyduj�cego gola. Wszyscy trzej zerwali si� z kanapy, rzucili si� na mnie, ob�linili mi ca�� twarz, walili mnie po plecach i po karku, w ko�cu wraz ze mn� przewr�cili si� na kanap�. �Ma �eb!��� dar� si� Edek. �Szpakami karmiony!��� wrzeszcza� Roman. �A ja my�la�em, �e� ty kompletny dure�!��� powtarza� gburowaty Korniejew. Uspokoili si� wreszcie i dalej ju� wszystko posz�o jak po ma�le.

Najpierw Roman oznajmi� ni z tego, ni z owego, �e znalaz� klucz do zagadki tunguskiego meteorytu. Pragn�� niezw�ocznie podzieli� si� z nami swoim odkryciem, a my, jakkolwiek brzmi to paradoksalnie, zgodzili�my si� z rado�ci�. Nikomu nie by�o pilno do tego, co nas frapowa�o najbardziej. Absolutnie! Zachowywali�my si� jak prawdziwi smakosze. Ni� rzucali�my si� na jad�o. Delektowali�my si� zapachem, przewracali�my oczami, cmokali�my, zacierali�my d�onie, obchodz�c st� doko�a, przeczuwali�my wyborny smak�

��Wyja�nijmy na koniec�� zacz�� Roman�� nie rozszyfrowan� histori� tunguskiego fenomenu. Przed nami zajmowali si� ni� ludzie ca�kowicie pozbawieni wyobra�ni. Wszystkie te komety, meteoryty z antymaterii, eksploduj�ce statki atomowe, r�ne ob�oki kosmiczne i generatory kwantowe s� nazbyt banalne, a wi�c dalekie od prawdy. Dla mnie osobi�cie meteoryt tunguski zawsze by� statkiem przybysz�w z kosmosu i zawsze by�em zdania, �e nie odnajd� go w miejscu wybuchu, dawno ju� bowiem go tam nie ma. Do dzi� s�dzi�em, i� nie by�o to l�dowanie statku, lecz jego wzlot. I ju� ta og�lna hipoteza wiele wyja�nia�a. Koncepcja kontramocji nieci�g�ej pozwala wyja�ni� ten problem do ko�ca. C� bowiem zasz�o trzydziestego czerwca tysi�c dziewi��set �smego roku w rejonie Podkamiennej Tunguzki? Mniej wi�cej w po�owie lipca tego� roku do Uk�adu S�onecznego wtargn�� statek obcych przybysz�w. Nie by�y to banalne istoty z powie�ci fantastycznych. To, moi drodzy, byli kontramoci! Ludzie, kt�rzy przybyli do nas z innego �wiata, gdzie czas p�ynie w odwrotnym kierunku. Na skutek wzajemnego oddzia�ywania przeciwstawnych nurt�w czasu, kontramoci, kt�rzy normalnie dostrzegali nasz �wiat jak puszczony odwrotnie film, przeobrazili si� w kontramot�w typu nieci�g�ego. Charakter tej zmiany na razie nas nie interesuje. Wa�niejsze jest to, �e ich bytowanie w naszym �wiecie zosta�o podporz�dkowane okre�lonemu rytmowi cyklicznemu. Za��my dla uproszczenia, �e ich cykl jednostkowy r�wna� si� dobie ziemskiej, w�wczas bytowanie to mia�o przebieg nast�puj�cy: w dniu, powiedzmy, pierwszego lipca �yj�, pracuj�, jedz� tak samo, jak my. Ale z wybiciem godziny dwunastej wkraczaj� wraz z ca�ym swym wyposa�eniem nie w drugi lipca, jak my, zwykli �miertelnicy, lecz w pocz�tek trzydziestego czerwca, czyli posuwaj� si� nie o sekund� naprz�d, lecz o dwie doby wstecz, oczywi�cie w kategoriach naszego czasu. Identycznie dzieje si� pod koniec trzydziestego czerwca zamiast w pierwszy dzie� lipca, wchodz� w dwudziesty dziewi�ty czerwca. I tak dalej. Znalaz�szy si� w bezpo�redniej blisko�ci Ziemi, kontramoci ze zdziwieniem odkryli�� o ile nie uczynili tego jeszcze wcze�niej�� i� wykonuje ona na swej orbicie przedziwne susy, nad wyraz utrudniaj�ce astronawigacj�. Poza tym pierwszego lipca (wed�ug naszej rachuby czasu) zaobserwowali w samym �rodku olbrzymiego kontynentu eurazjatyckiego wielkich rozmiar�w po�ar. Dymy tego po�aru dostrzegli dzi�ki mocnym teleskopom ju� kilka dni przedtem�� drugiego, trzeciego itd. lipca wed�ug naszej rachuby czasu. Zainteresowa� ich ten kataklizm, a ciekawo�� naukowa rozpali�a si� do bia�o�ci, gdy rankiem trzydziestego czerwca (wed�ug naszej rachuby czasu) zobaczyli, �e nie ma �ladu po�aru i �e w dole rozpo�ciera si� spokojne zielone morze tajgi. Zaintrygowany kapitan wyda� rozkaz l�dowania w tym samym miejscu, gdzie wczoraj�� wed�ug jego rachuby czasu�� widzia� na w�asne oczy epicentrum ognistej katastrofy. Dalej wszystko potoczy�o siew spos�b wiadomy. Szcz�kn�y prze��czniki odrzutowe, zamigota�y ekrany, rykn�y silniki planetarne, w kt�rych wybucha� Q-gamma-plazmoin�

��Jak, jak?�� spyta� Witek.

��Q-gamma-plazmoin. Albo, powiedzmy, mi-delta-jonoplast. Zion�cy p�omieniami statek spad� na tajg� i�� rzecz jasna�� wywo�a� po�ar. Ten w�a�nie widok obserwowali mieszka�cy wsi Karelinskoje oraz inni �wiadkowie, kt�rzy potem weszli do historii. Po�ar by� straszliwy. Kontramoci przerazili si� wyjrzawszy na zewn�trz i postanowili przeczeka� za os�on� �aroodpornych i trudno topliwych �cian pojazdu. A� do pomocy s�uchali z dr�eniem ryku szalej�cych p�omieni, lecz punkt o dwunastej wszystko nagle ucich�o. I nic dziwnego. Kontramoci bowiem wkroczyli w sw�j nowy dzie� dwudziesty dziewi�ty czerwca wed�ug naszej rachuby czasu. Tote� gdy odwa�ny kapitan z zachowaniem wszelkich �rodk�w ostro�no�ci oko�o drugiej w nocy wyjrza� na zewn�trz�� zobaczy� w �wietle reflektor�w spokojnie korysz�ce si� sosny, a w sekund� p�niej opad�y go chmary drobniutkich k��liwych owad�w, znanych u nas pod nazw� meszek albo mustyk�w.

Roman zaczerpn�� tchu i popatrzy� na nas. Bardzo nam ten wyw�d przypad� do gustu. Czuli�my ju�, jak w ten sam spos�b rozgryzamy tajemnic� papugi.

��Dalsze losy przybysz�w-kontramot�w�� m�wi� dalej Roman�� nie powinny nas interesowa�. Mo�liwe, �e w dniu pi�tnastego czerwca, wykorzystuj�c tym razem nie wzniecaj�c� p�omieni alfa-beta-gamma-grawitacj�, cichutko oderwali si� od dziwnej planety i powr�cili do domu. Mo�liwe, �e wszyscy zgin�li zatruci �lin� komar�w, a ich statek kosmiczny d�ugo stercza� na naszej planecie, pogr��aj�c siew otch�a� czasu i gdzie� na dnie morza syluryjskiego pe�za�y po nim trylobity. Nie wykluczone te�, �e kiedy�, w dziewi��set sz�stym lub dziewi��set pierwszym roku, natkn�� si� na niego my�liwy w tajdze i d�ugo potem opowiada� o nim w gronie przyjaci�, kt�rzy, jak zwykle bywa, nie wierzyli mu ani za grosz. Ko�cz�c moje kr�tkie przem�wienie, pozwol� sobie wyrazi� wsp�czucie s�ynnym badaczom, kt�rzy bezskutecznie usi�owali wykry� jakie� �lady w rejonie Podkamiennej Tunguzki. Urzeczeni realno�ci�, interesowali si� wy��cznie tym, co zachodzi�o w tajdze p o wybuchu i �aden nie pr�bowa� dowiedzie� si�, co zasz�o przed. Dixi.

Roman odchrz�kn�� i wypi� fili�ank� �ywej wody.

��Czy s� jakie� pytania do prelegenta?�� spyta� Edek.�� Nie ma? To �wietnie. Wracamy do naszych papug. Kto prosi o g�os?

Prosili wszyscy. I wszyscy g�os zabrali. Nawet Roman, kt�ry ju� z lekka ochryp�. Wyrywali�my sobie list� pyta�, skre�lali�my jedno po drugim i oto w jakie� p� godziny p�niej wy�oni� si� wyczerpuj�co jasny, drobiazgowo przemy�lany obraz badanego zjawiska.

W roku tysi�c osiemset czterdziestym pierwszym, w rodzinie niebogatego ziemianina i chor��ego w stanie spoczynku, Poliekta Chrysantowicza Niewstrujewa, przyszed� na �wiat syn. Dano mu imi� Janus, pragn�c w ten spos�b uczci� dalekiego krewnego, Janusa Poliektowicza Niewstrujewa, kt�ry dok�adnie wywr�y� p�e�, a tak�e dzie� i nawet godzin� narodzin niemowl�cia. Krewny �w, cichy, skromny staruszek, przeni�s� si� do emerytowanego chor��ego zaraz po wojnie napoleo�skiej, mieszka� w oficynie i wszystek sw�j czas po�wi�ca� pracy naukowej. By� orygina�em, jak przewa�nie wszyscy naukowcy, miewa� r�ne dziwactwa, ale do swego chrze�niaka przywi�za� si� ca�� dusz� i nie odst�powa� go na krok, cierpliwie wpajaj�c we� wiadomo�ci z dziedziny matematyki, chemii oraz innych dyscyplin nauki. Mo�na powiedzie�, �e w �yciu Janusa m�odszego nie by�o ani jednego dnia bez obecno�ci Janusa starszego i st�d pewnie nie dostrzega� on pewnych oznak, kt�re tak dziwi�y innych�� staruszek zamiast niedo��nie� z latami, stawa� si� jakby silniejszy, bardziej rze�ki. Pod koniec stulecia stary Janus wtajemniczy� m�odszego w najg��bsze arkana magii analitycznej, relatywistycznej i uog�lnionej. W dalszym ci�gu �yli i pracowali razem, uczestnicz�c we wszystkich wojnach i rewolucjach, mniej lub bardziej m�nie znosz�c przemiany historii, a� wreszcie znale�li si� w Instytucie Bada� Czar�w i Magii�

Szczerze m�wi�c, ca�y ten wst�p by� czyst� literatur�. Tylko jeden fakt z przesz�o�ci Janus�w znali�my dobrze, mianowicie, �e J. P. Niewstrujew urodzi� si� si�dmego marca tysi�c osiemset czterdziestego pierwszego roku. Jak i kiedy J. P. Niewstrujew zosta� dyrektorem instytutu, nie mieli�my zielonego poj�cia. Nie wiedzieli�my nawet, kto pierwszy wpad� na to i wypapla�, �e U-Janus i A-Janus to jeden cz�owiek w dw�ch osobach. Ja us�ysza�em o tym od Ojry-Ojry i przyj��em na wiar�, gdy� na rozum przyj�� nie mog�em. Ojra-Ojra dowiedzia� si� od Giana Giacomo i uwierzy�, poniewa� by� m�ody i pe�en entuzjazmu. Korniejewowi powiedzia�a sprz�taczka, on za� uzna� w�wczas sam fakt za tak dalece trywialny, i� nie warto si� nad nim zastanawia�. Edek s�ysza�, jak rozmawiali o tym Sabaoth Baalewicz i Fiodor Simeonowicz. By� wtedy m�odszym preparatorem i wierzy� we wszystko opr�cz Boga.

Tak oto o przesz�o�ci Janus�w mieli�my bardzo mgliste poj�cie. Przysz�o�� natomiast znali�my wr�cz doskonale. A-Janus, kt�rego obecnie bardziej poch�ania instytut ni� praca naukowa, zafascynuje siew niedalekiej przysz�o�ci koncepcj� praktycznej kontramocji. Po�wi�ci jej ca�e swe �ycie. B�dzie mia� przyjaciela�� ma�� zielon� papug� imieniem Foton, kt�r� otrzyma w podarunku od s�ynnych kosmonaut�w rosyjskich. Stanie si� to dziewi�tnastego maja roku 1973 lub 2073�� w ten bowiem spos�b sprytny Edek rozszyfrowa� zagadkowy numer 190573 na obr�czce. Wkr�tce po tym A-Janus osi�gnie wreszcie ca�kowity sukces i zmieni w kontramota zar�wno siebie, jak i papug� Fotona, kt�ra w chwili eksperymentu b�dzie siedzia�a na j ego ramieniu i prosi�a o cukier. Wtedy w�a�nie, je�eli mamy jakie takie poj�cie o kontramocji, przysz�o�� ludzka straci Janusa Poliektowicza Niewstrujewa, za to ludzka przesz�o��, zyska w zamian dw�ch Janus�w naraz, bowiem A-Janus zmieni si� w U-Janusa i zacznie posuwa� si� wstecz wzgl�dem osi czasu. B�d� si� spotykali co dzie�, lecz nigdy nawet cie� podejrzenia nie zakradnie si� do my�li A-Janusa, gdy� �agodn� pomarszczon� twarz U-Janusa, swego dalekiego krewnego, przywyk� ogl�da� od ko�yski. Zawsze o p�nocy, punktualnie o godzinie zero minut zero zero sekund zero zero tercji zero zero, wed�ug czasu miejscowego, A-Janus b�dzie, podobnie jak my wszyscy, przechodzi� z dzisiejszej nocy w jutrzejszy ranek, podczas kiedy U-Janus wra� ze sw� papug� w tej samej chwili, za mgnienie r�wne jednemu mikrokwantowi czasu, przejdzie z naszej dzisiejszej nocy w nasz wczorajszy ranek.

Oto dlaczego papugi numer jeden, dwa i trzy, kt�re ogl�dali�my dziesi�tego, jedenastego i dwunastego, by�y tak do siebie podobne�� po prostu by�a to ta sama papuga. Biedny stary Foton! Mo�e pokona�a go staro��, a mo�e przewia� go wiatr, w ka�dym razie zachorowa� i przylecia� umrze� na ulubionej wadze w pracowni Romana. Papuga umar�a, a zasmucony pan urz�dzi� jej ognisty poch�wek i rzuci� na wiatr popio�y, nie wiedzia� bowiem, jak si� zachowuj� martwe kontramoty. A mo�e w�a�nie zrobi� to dlatego, �e wiedzia�. My, oczywi�cie, ogl�dali�my ca�y ten proces jak film z przestawionymi cz�ciami. Dziewi�tego Roman znajduje w piecu ocala�e pi�ro Fotona. Trupka ju� nie ma, zosta� spalony jutro. Jutro, dziesi�tego, Roman znajduje martw� papug� w szalce Petriego. Tego� dnia znajduje j� tam�e U-Janus i spala w piecu. Pi�ro zostaje w piecu do ko�ca dnia i o pomocy przeskakuje w dat� dziewi�tego. Jedenastego rano Foton �yje, cho� ju� jest chory. Zdycha w naszych oczach obok wagi (na kt�rej b�dzie tak lubi� teraz siedzie�) i naiwny Sania Drozd k�adzie go do szalki Petriego, gdzie papuga przele�y do p�nocy, przeskoczy w ranek dziesi�tego, zostanie znaleziona przez U-Janusa, spalona, popio�y jej rozwieje wiatr, ale pi�ro zostanie, przele�y do pomocy, przeskoczy w ranek dziewi�tego i tam znajdzie je Roman� Dwunastego rano Foton jest zdr�w i ca�y, udziela Korniejewowi wywiadu i prosi o cukier, ale o p�nocy przeskoczy w ranek jedenastego, zachoruje, umrze, b�dzie le�a� w szalce Petriego, o p�nocy przeskoczy w ranek dziesi�tego, b�dzie spalony i rozwiany, zostanie jednak pi�ro, kt�re o p�nocy przeskoczy w ranek dziewi�tego, znajdzie je Roman i wrzuci do kosza na �mieci. Trzynastego, czternastego, pi�tnastego i tak dalej�� Foton ku rado�ci nas wszystkich b�dzie weso�y, rozmowny, b�dziemy go g�aska�, karmi� cukrem, a U-Janus przyjdzie i zapyta, czy papuga nie przeszkadza nam w pracy. Za pomoc� skojarzeniowego systemu bada� dowiemy si� od Fotona wielu ciekawych rzeczy na temat ekspansji ludzko�ci w kosmos i�� niew�tpliwie�� to i owo z naszej w�asnej przysz�o�ci.

Gdy w naszych rozwa�aniach doszli�my do tego punktu, Edek nagle spos�pnia� i o�wiadczy�, �e nie podobaj� mu si� aluzje Fotona dotycz�ce jego�� Amperiana�� przedwczesnej �mierci. Pozbawiony subtelno�ci Korniejew zauwa�y� w odpowiedzi, �e ka�da �mier� maga jest przedwczesna, mimo to jednak wszyscy tam si� znajdziemy. A zreszt�, doda� Roman, mo�e Foton pokocha ci� najbardziej z nas wszystkich i tylko twoj� �mier� zapami�ta. Edek zrozumia�, �e ma jeszcze szans� umrze� po nas i humor mu si� poprawi�.

Jednak�e rozmowa o �mierci nastroi�a nas melancholijnie. Wszystkim nam, pr�cz, oczywi�cie, Korniejewa, zrobi�o si� �al U-Janusa. No bo rzeczywi�cie, je�eli g��biej si� zastanowi�, sytuacja jego jest okropna. Po pierwsze, stanowi� przyk�ad gigantycznej bezinteresowno�ci naukowej, albowiem praktycznie by� pozbawiony mo�liwo�ci korzystania z owoc�w swej my�li. Po wt�re, nie mia� przed sob� �wietlanej przysz�o�ci. My szli�my ku czasom rozumu i braterstwa, on za� dzie� po dniu cofa� si� w epok� Miko�aja Krwawego, pa�szczyzny, strza��w na placu Siennym i�� kto wie�� mo�e do arakczejewszczyzny, bironowszczyzny, opryczniny. I oto gdzie� w g��binie czasu czyha taki z�y dzie�, kiedy na woskowanym parkiecie Sankt-Petersburskiej Academie des Sciences spotka koleg� w upudrowanej peruce, kt�ry notabene ju� od tygodnia jako� dziwnie mu si� przygl�da, i kolega �w j�knie, za�amie r�ce i spyta z przera�eniem w oczach: �Herr Niefstrujeff? Jak to mo�liwe??� Przecie� fczoraj w �Fiadomo�ciach� wyra�nie podali, sze pan zmar� nagle��. I Janus zacznie m�wi� co� o bracie bli�niaku lub o fa�szywych pog�oskach, wiedz�c doskonale, co taka rozmowa oznacza�

��Przesta�cie!�� warkn�� Korniejew.�� Rozmazali si�! Janus zna za to przysz�o��. By� ju� tam, dok�d my d�ugo jeszcze musimy i��, i bardzo mo�liwe, �e dok�adnie wie, kiedy wszyscy pomrzemy.

��To ca�kiem inna sprawa�� westchn�� smutno Edek.

��Ci�ko jest staremu�� powiedzia� Roman.�� Powinni�my okazywa� mu wi�cej ciep�a i �agodno�ci. Szczeg�lnie ty, Witek. Zawsze jeste� wobec niego ordynarny.

��To niech si� nie czepia�� burkn�� Witek.�� A o czym rozmawiali�my, a gdzie si� widzieli�my�

��Teraz ju� wiesz, dlaczego to robi, wi�c zachowuj si� przyzwoicie.

Witek naburmuszy� si� i zaczaj demonstracyjnie przegl�da� kartk� ze spisem pyta�.

��Trzeba mu wszystko bardziej szczeg�owo wyja�nia栗 powiedzia�em.�� Wszystko, co nam jest wiadome. Trzeba mu stale przepowiada� jego najbli�sz� przysz�o��.

��Tam do licha!�� zawo�a� Roman.�� On tej zimy z�ama� nog�. By�a taka �lizgawica.

��Musimy temu zapobiec�� o�wiadczy�em stanowczo.

��Co?�� spyta� Roman.�� Czy ty rozumiesz, co gadasz? Noga ju� dawno si� zros�a�

��Ale jeszcze jej nie z�ama��� zakwestionowa� Edek. Zamilkli�my, usi�uj�c si� w tym wszystkim po�apa�. Wtem Witek wykrzykn��:

��Czekajcie! A to co takiego? Jedno pytanie zosta�o nie skre�lone.

��Jakie?

��Gdzie podzia�o si� pi�ro?

��Jak to?�� powiedzia� Roman.�� Przeskoczy�o w �smy� A �smego w��czy�em piec, robi�em wytop�

��I co z tego?

��No tak, wrzuci�em je przecie� do kosza� �smego, si�dmego i sz�stego nie widzia�em pi�ra� Hm� Co z nim si� sta�o?

��Mo�e wyrzuci�a sprz�taczka?�� podsun��em.

��To w og�le interesuj�ca historia�� zauwa�y� Edek.�� Przypu��my, �e nikt go nie spali�. Jak ono b�dzie wygl�da�o w ubieg�ych epokach?

��S� rzeczy bardziej interesuj�ce�� odpowiedzia� Witek.�� Na przyk�ad, co si� dzieje z butami Janusa, kiedy donosi je do dnia ich produkcji w fabryce �Skorochod�? Albo z potrawami, kt�re zjada na kolacj�? I tak dalej�

Ale byli�my ju� zbyt zm�czeni. Jaki� czas jeszcze rozmawiali�my, potem przyszed� Sania Drozd, zrzuci� nas z kanapy, w��czy� sw�j tranzystor i zacz�� nas m�czy� o po�yczk�. �No dajcie dwa ruble��� j�cza�. �Sk�d ci we�miemy?��� �Mo�e co� znajdziecie w kieszeni, ostatnie pieni�dze� No dajcie!�� Dalsza dyskusja w tych warunkach by�a niemo�liwa, postanowili�my wi�c i�� na obiad.

��Ostatecznie�� powiedzia� Edek�� nasza hipoteza nie jest a� tak fantastyczna. By� mo�e, losy U-Janusa s� o wiele bardziej zdumiewaj�ce.

Bardzo mo�liwe, pomy�leli�my i udali�my si� do sto��wki.

Wst�pi�em na chwil� do sali maszyn i zakomunikowa�em, �e id� na obiad. W korytarzu wpad�em na U-Janusa, kt�ry spojrza� na mnie badawczo, u�miechn�� si� i spyta�, czy nie widzieli�my si� wczoraj wieczorem.

��Nie, Janusie Poliektowiczu�� odpowiedzia�em�� wczoraj si� me widzieli�my. Wczoraj nie by�o pana w instytucie. Wczoraj z samego rana odlecia� pan do Moskwy.

��Ach tak�� przyzna�.�� Zapomnia�em.

U�miecha� si� do mnie tak sympatycznie, �e nagle zebra�em si� na odwag�. By�o w tym, oczywi�cie, troch� bezczelno�ci z mojej strony, wiedzia�em jednak, �e Janus Poliektowicz traktowa� mnie ostatnio bardzo przychylnie, a wi�c �aden przykry incydent nie mo�e si� zdarzy�. Spyta�em p�g�osem, ogl�daj�c si� ostro�nie:

��Janusie Poliektowiczu, czy mog� zada� panu jedno pytanie? Podni�s� brwi i przez chwil� sondowa� mnie wzrokiem, potem widocznie co� sobie przypomniawszy, odpowiedzia�:

��Oczywi�cie, bardzo prosz�. Tylko jedno?

U�wiadomi�em sobie nagle s�uszno�� tych s��w. �adnym cudem nie mog�o si� to pomie�ci� w jednym pytaniu. Czy b�dzie wojna? Czy co� w �yciu osi�gn�? Czy wynajd� recept� na szcz�cie? Czy nadejdzie taki czas, �e nie b�dzie na �wiecie ani jednego durnia? Powiedzia�em:

��Przyjd� do pana jutro, je�li to mo�liwe?�� Pokiwa� g�ow� i odpar�, jak mi si� wyda�o, z leciutk� kpin�:

��Nie. Absolutnie niemo�liwe. Jutro z rana wezw� pana zak�ady kitie�gradzkie i b�d� musia� wystawi� panu delegacj�.

Poczu�em si� g�upio. By�o co� poni�aj�cego w tym determinizmie skazuj�cym mnie, cz�owieka �wiadomego, posiadaj�cego woln� wol�, na z g�ry okre�lone post�pki. I bynajmniej nie o to sz�o, czy ja chc�, czy nie chc� jecha� do Kitie�gradu. Sz�o o nieuchronno��. Teraz ju� nie mog�em ani umrze�, ani zachorowa�, ani stroi� foch�w (�a� do zwolnienia w��cznie!�), by�em skazany i po raz pierwszy zrozumia�em prawdziwy sens tego s�owa. Zawsze wiedzia�em, �e to okropna rzecz by� skazanym na �mier� albo �lepot�. Okaza�o si� jednak, �e by� skazanym nawet na mi�o�� najpi�kniejszej dziewczyny, na pasjonuj�c� podr� dooko�a �wiata i na wyjazd do Kitie�gradu (dok�d zreszt� rwa�em si� ju� od trzech miesi�cy)�� to r�wnie� bardzo przykra rzecz. Znajomo�� przysz�o�ci ukaza�a mi si� w zupe�nie innym �wietle�

��Niedobrze jest czyta� ciekaw� ksi��k� od ko�ca, prawda?�� przem�wi� Janus Poliektowicz, kt�ry jawnie mnie obserwowa�.�� A co do pa�skich pyta�, Aleksandrze Iwanowiczu, to� Niech pan si� postara zrozumie�, �e dla ka�dego istnieje mn�stwo przysz�o�ci. I ka�dy pa�ski post�pek tworzy kt�r�� z nich. Pan to zrozumie�� powiedzia� tonem prze�wiadczenia.�� Na pewno pan zrozumie.

P�niej oczywi�cie to zrozumia�em.

Ale to ju� zupe�nie, zupe�nie inna historia.