Tytu� oryg.: Tumannos� Andromedy

T�umaczy�: Lew Kaltenbergh

Pa�stwowe Wydawnictwo �Iskry�, 1965

Iwan Jefremow nale�y do najwybitniejszych wsp�czesnych autor�w powie�ci fantastyczno-naukowych. Jego �yciorys przypomina powie�� przygodow�. W 1920 roku ju� jako 13-letni ch�opiec bierze udzia� w wojnie domowej. Jest wychowankiem wojskowego baonu samochodowego. Po uko�czeniu szko�y �eglarskiej trafia do t�tni�cych �yciem port�w Morza Kaspijskiego i Oceanu Spokojnego. M�ody sternik �eglugi przybrze�nej pasjonuje si� biologi�. Zostaje paleontologiem � ��owc� skamielin�. W poszukiwaniu szcz�tk�w dawnych zwierz�t Jefremow wspina� si� na szczyty g�r, dociera� do gipsowych grot i opuszczonych kopal�, przedziera� si� przez ruchome piaski i walczy� z wieczn� zmarz�oci�. I przy tym wszystkim zd��y� uko�czy� jako eksternista Leningradzki Instytut G�rniczy z dyplomem in�yniera geologa.

Jako uczestnik licznych wypraw paleontologicznych i geologicznych Iwan Jefremow przebywa� na Zakaukaziu i w Azji �rodkowej, we wschodniej Syberii i Mongolii, Iranie i Chinach. Stworzy� now� ga��� paleontologii � tafonomi�, kt�ra pozwala �ci�lej okre�la� warunki �ycia �wiata zwierz�cego w poprzednich epokach. W przededniu wojny Jefremow otrzyma� tytu� doktora nauk biologicznych, a po kilku latach zosta� profesorem w Instytucie Paleontologii Akademii Nauk ZSRR. Wybitny uczony napisa� oko�o osiemdziesi�ciu prac naukowych, przet�umaczonych w r�nych krajach �wiata.

W roku 1944 uwag� czytelnik�w przyku�y fantastycznonaukowe �Opowiadania o rzeczach niezwyk�ych�, �Pi�� rumb�w� nie znanego dot�d autora Iwana Jefremowa. Zjawi� si� nowy pisarz, w kt�rego ksi��kach powa�ny naukowy zas�b wiedzy idzie w parze z talentem literackim.

Utwory Jefremowa by�y drukowane w dziesi�tkach dziennik�w i czasopism, ukazywa�y si� te� w wydaniach ksi��kowych. Tom opowiada� �Bia�y r�g� (1945), opowie�ci �Statki gwiezdne� (1947), �Na skraju Ojkumeny� (1949), �Wyprawy Bawerd�eda� (1953) i inne zdoby�y sobie du�� popularno��.

Jefremow � pisarz o lotnej wyobra�ni � prowadzi czytelnika w g��b przesz�o�ci i dalekiej przysz�o�ci, do opuszczonych kopal� z czas�w Katarzyny II, do galaktyk oddalonych od Ziemi o setki i tysi�ce lat �wietlnych. Imaginacja artysty i erudycja naukowca pozwalaj� Jefremowowi z jednakow�, niemal dotykaln� realno�ci� odtwarza� obrazy niewolniczego Egiptu i odleg�ej przysz�o�ci naszej planety.

Utwory Jefremowa odzwierciedlaj� jedn� z istotnych cech naszych czas�w � olbrzymi wp�yw nauki na praktyk� wsp�czesnego �ycia.

Z w�a�ciwym mu darem poetyzacji fakt�w naukowych umie on odda� patos bada� i odkry�, patos pracy naukowej.

W ostatniej powie�ci Jefremowa: �Mg�awica Andromedy� (1958) opisane s� zdarzenia odleg�e od nas o 2000 lat, kiedy ludzko�� osi�gn�a wy�sze stadium komunizmu, nazwane w utworze �Er� Wielkiego Pier�cienia� (EWP). Jest to epoka pe�nego zwyci�stwa cz�owieka nad przyrod� Ziemi, opanowania niewyczerpanych �r�de� energii � przej�cia do nast�pnego etapu opanowania wszech�wiata � dotarcia do innych gwiazd i zaludnienia nadaj�cych si� do �ycia planet dalekich system�w s�onecznych.

Ksi��ka Jefremowa pe�na jest szlachetnego humanizmu, pod kt�rego sztandarem jednocz� si� w Wielki Pier�cie� wszystkie wysoko rozwini�te istoty my�l�ce naszej Galaktyki.

Pisarzowi uda�o si� pokaza� ludzi przysz�o�ci, pozwala nam wyczu� ciep�o ich krzepkich d�oni, us�ysze� trwo�ne lub radosne bicie ich serc, do�wiadczy� na sobie ujarzmiaj�cej si�y ich rozumu. Jest w tej ksi��ce romantyzm kosmosu, jego tchnienie, wyczucie jego niesko�czono�ci, ��dza poznania wszech�wiata.

Nowatorska i �mia�a jest pr�ba zajrzenia w przysz�o�� spo�ecze�stwa ludzkiego w okresie zwyci�skiego komunizmu. Jest wi�c rzecz� zrozumia��, �e ksi��ka musia�a wywo�a� dyskusj�.

Ksi��ka Jefremowa jest nowoczesna w najlepszym sensie tego s�owa. Jej punktem wyj�ciowym s� najnowsze zdobycze nauki i techniki. Autor si�ga� nie tylko do teorii wzgl�dno�ci i fizyki j�drowej, nie tylko do matematyki i biologii, lecz r�wnie� do filozofii, etyki, psychologii. St�d te� syntetyczny charakter jego ksi��ki ��cz�cej w sobie elementy fantastyki naukowotechnicznej, przygodowej i spo�eczno-psychicznej.

Jeszcze nie dobieg� ko�ca druk niniejszej powie�ci w czasopi�mie, gdy doko�a naszej planety rozpocz�y lot sztuczne ksi�yce.

W obliczu tych fakt�w �wiadomo�� s�usznej koncepcji, stanowi�cej za�o�enie powie�ci, sprawi�a mi niema�� rado��.

Rozmach tw�rczej fantazji w dziedzinie techniki, podobnie jak wiara w �wietlan� przysz�o�� i nieustanne doskonalenie si� rozumnie zorganizowanej spo�eczno�ci, znalaz�y potwierdzenie w sygna�ach nadawanych z male�kich ksi�yc�w. Cudownie szybkie spe�nienie jednego marzenia z �Mg�awicy Andromedy� budzi we mnie niejakie obawy, czy trafnie ukaza�em w powie�ci historyczne perspektywy przysz�o�ci. Ju� raz w czasie pisania zmieni�em tok akcji, staraj�c si� zbli�y� j� do naszych czas�w. Pocz�tkowo bowiem wydawa�o mi si�, �e przemiany planety i jej �ycia na wielk� skal� mog�yby si� dokona� nie wcze�niej ni� po up�ywie trzech tysi�cy lat. Podstaw� moich oblicze� by�y dzieje ludzko�ci, ale nie wzi��em pod uwag� tego, �e w ustroju komunistycznym, kt�ry uzbroi cz�owieka w pot�ne �rodki dzia�ania i stworzy gigantyczne mo�liwo�ci rozwojowe, post�p techniczny b�dzie si� odbywa� o wiele szybciej.

Tote� pracuj�c nad ostatecznym wyko�czeniem powie�ci, skr�ci�em okres dziel�cy nas od czasu akcji o ca�e tysi�clecie. Niemniej start sztucznych satelit�w Ziemi sugeruje, �e wypadki przedstawione w powie�ci mog�yby zachodzi� nawet wcze�niej. Z tego wi�c powodu wszystkie okre�lenia dat w �Mg�awicy Andromedy� zosta�y zmienione tak, by czytelnik sam m�g� nape�ni� je tre�ci�, zgodnie z w�asnym pojmowaniem i odczuciem czasu.

W�a�ciwo�ci� swoist� powie�ci, mo�e i nie od razu zauwa�aln� dla czytelnika, jest jej nasycenie naukowymi poj�ciami i s�ownictwem. Nie p�ynie to z niedopatrzenia czy z niech�ci wyja�niania skomplikowanych sformu�owa�. Wydawa�o mi si�, �e tylko w ten spos�b mo�na przekaza� barw� rozm�w i dzia�a� ludzi w czasach, kt�rych wiedza powinna g��boko wrosn�� we wszystkie poj�cia, wyobra�enia i j�zyk.

I. JEFREMOW

W mglistym �wietle pomieszczenia skale przyrz�d�w wygl�da�y jak galeria portret�w. Okr�g�e mia�y wyraz chytrej przebieg�o�ci, poprzeczno-owalne rozp�ywa�y si� w bezczelnym samozadowoleniu, kwadratowe zastyg�y w t�pej zarozumia�o�ci. Migoc�ce na ich przestrzeni �wiate�ka, niebieskie, pomara�czowe i zielone, pot�gowa�y to wra�enie.

Przy wygi�tym pulpicie sta�a m�oda dziewczyna, pochylona w niewygodnej pozycji nad szerok�, purpurow� tarcz� zegarow�. Poch�oni�ta prac�, zapomnia�a o stoj�cym obok foteliku. Czerwony refleks, padaj�cy na twarz postarza� j� nieco, czyni� surowsz�, k�ad� ostre cienie doko�a wydatnych warg i wyd�u�a� odrobin� zadarty nos. Szerokie, �ci�gni�te brwi nabra�y g��bokiej czerni, nadaj�c oczom ponury, fatalistyczny wyraz.

Wysoki ton graj�cych licznik�w przerwa�o niezbyt g�o�ne stukni�cie. Dziewczyna drgn�a i prostuj�c zm�czone plecy, zarzuci�a r�ce na kark.

Z ty�u szcz�kn�y drzwi. Ukaza� si� pocz�tkowo du�y cie�, kt�ry niebawem przybra� posta� m�czyzny o porywczych, a jednocze�nie precyzyjnych ruchach. Zaja�nia�o z�ociste �wiat�o. W jego blasku g�ste, ciemnorude w�osy dziewczyny zap�on�y nagle, zal�ni�y oczy wpatrzone z mi�o�ci� i trwog� we wchodz�c� posta�.

��Czy�by pan naprawd� nie spa�? Sto godzin bez snu!..

��Z�y przyk�ad dla innych?�� rzek� przyby�y bez u�miechu, ale weso�o.

W jego g�osie brzmia�y wysokie, metaliczne nuty, kt�re jak nity spaja�y s�owa.

��Wszyscy �pi� � powiedzia�a nie�mia�o dziewczyna � i� nie wiedz� o niczym � doda�a p�g�osem.

��Prosz� m�wi� bez obawy. Towarzysze s� pogr��eni we �nie, nas tylko dwoje czuwa teraz w kosmosie. A do Ziemi mamy pi��dziesi�t bilion�w kilometr�w, zaledwie p�tora parseka!

��A anamezonu pozosta�o nie wi�cej ni� na jeden przelot!�� W okrzyku dziewczyny zabrzmia� jednocze�nie zachwyt i zgroza.

Dwa szybkie gwa�towne kroki i oto szef trzydziestej si�dmej wyprawy kosmicznej stan�� przy purpurowej tarczy.

��Jeste�my w pi�tym okr��eniu!

��Tak, weszli�my w pi�te. I� nic.�� Dziewczyna rzuci�a wymowne spojrzenie na megafon automatycznego odbiornika.

��Widzi wi�c pani, �e nie bardzo mo�na spa�. Nale�a�oby dok�adnie przemy�le� wszystkie mo�liwo�ci. Rozwi�zanie powinno nast�pi� przed uko�czeniem pi�tego okr��enia.

��Ale� to jeszcze sto dziesi�� godzin�

��Dobrze, prze�pi� si� tu, w fotelu, kiedy minie dzia�anie sporaminy. Za�y�em dawk� jeszcze ubieg�ej doby.

Dziewczyna przez chwil� my�la�a o czym� w skupieniu, wreszcie odezwa�a si� zdecydowanie:

��Mo�e zmniejszymy promie� okr��enia? A nu� ich nadajnik uleg� uszkodzeniu?

��Niemo�liwe! Zmniejszenie promienia bez redukcji szybko�ci grozi natychmiastow� katastrof� statku. A zmniejszy� pr�dko�� i potem bez anamezonu� p�tora parseka z pr�dko�ci� starodawnych rakiet ksi�ycowych? Dotarliby�my do naszego systemu s�onecznego dopiero po up�ywie stu tysi�cy lat.

��Rozumiem. A przecie� tamci nie mogli�

��Nie mogli. W dawnych czasach ludzie mogli zaniedbywa� si� w pracy, mogli si� oszukiwa� nawzajem czy ok�amywa� samych siebie. Ale nie dzi�!

��Nie o to chodzi � w ostrym tonie dziewcz�cej odpowiedzi brzmia�a wyra�nie uraza.�� Chcia�am tylko powiedzie�, �e by� mo�e, �Algrab� tak�e nas szuka i w tym celu zboczy� z kursu.

��Tak bardzo zboczy� nie m�g�. Musia� wystartowa� w �ci�le okre�lonym czasie. Niechby si� nawet przydarzy�a rzecz najmniej prawdopodobna: uszkodzenie obydw�ch nadajnik�w, wtedy by si� statek niew�tpliwie skierowa� wzd�u� �rednicy okr�gu. Us�yszeliby�my wi�c go na odbiorze planetarnym. Wszelkie pomy�ki s� wykluczone, przecie� mamy tu planet� umown�!

Erg Noor wskaza� lustrzane ekrany, rozmieszczone w g��bokich niszach czterech �cian sterowni. W najg��bszej czerni p�on�y niezliczone gwiazdy. Lewy przedni ekran przeci�� ma�y, szary dysk, ledwie o�wietlony przez swoje s�o�ce, bardzo odleg�e st�d, od brzegu systemu B-7336-S+87-A.

��Nasze boje bombowe pracuj� rzetelnie, cho� wyrzucono je cztery bezwzgl�dne lata temu.�� Erg Noor wskaza� wyra�ne pasemko �wietlne na pod�u�nej szybie z lewej strony.�� �Algrab� powinien tu by� ju� od trzech miesi�cy. Znaczy�oby to wi�c � Noor jakby zawaha� si� wobec konieczno�ci stwierdzenia faktu � �e �Algrab� zgin��.

��A je�eli nie zgin��, tylko wskutek uszkodzenia przez meteoryt nie mo�e rozwin�� nale�ytej szybko�ci?��� zaoponowa�a rudow�osa dziewczyna.

��Nie mo�e rozwin�� szybko�ci � powt�rzy� Erg Noor.�� Czy� nie jest to r�wnoznaczne z zag�ad�? Statek od celu podr�y oddziel� w�wczas ca�e tysi�clecia. Przecie� to jeszcze gorsze� �mier� przyjdzie nie od razu, up�yn� beznadziejne lata dla skaza�c�w� By� mo�e, wywo�aj� nas, wtedy si� dowiemy� po jakich� sze�ciu latach� na Ziemi.

Erg Noor wysun�� gwa�townym ruchem sk�adany fotel spod sto�u, na kt�rym sta�a elektronowa maszyna do liczenia. By� to ma�y model �MNU-11�. Zainstalowanie w statkach kosmicznych m�zgu elektronowego i powierzanie mu ca�kowitego kierowania statkiem by�o niemo�liwe wskutek du�ej masy, rozmiar�w i krucho�ci. W sterowni konieczna by�a obecno�� dy�urnego nawigatora, tym bardziej �e �cis�e orientowanie kursu statku na tak wielkich odleg�o�ciach by�o niemo�liwe.

R�ce kierownika wyprawy zacz�y biega� nad klawiatur� nacisk�w i guzik�w aparatu licznikowego ze zr�czno�ci� wytrawnego pianisty. Blada, o ostrych, wydatnych rysach twarz zastyg�a w kamiennej nieruchomo�ci; wysokie czo�o uparcie pochylone nad pulpitem, zda si�, rzuca�o wyzwanie losom i �ywio�om, zagra�aj�cym tej ma�ej gromadce zab��kanej w bezmiernych przestrzeniach kosmosu.

Astronawigator, Niza Krit, m�odziutka dziewczyna, kt�ra po raz pierwszy bra�a udzia� w wyprawie kosmicznej, ucich�a wstrzymuj�c oddech i obserwowa�a pogr��onego w rozwa�aniach Noora. Jaki� spokojny i pe�en energii jest ten ukochany cz�owiek!.. Kochany ju� od dawna, od d�ugich pi�ciu lat. Nie ma sensu d�u�ej ukrywa� Zreszt� on wie. Niza czuje to przecie�� Teraz, kiedy zwali�o si� nieszcz�cie, wsp�lny z nim dy�ur sprawia� jej wielk� rado��. Trzy miesi�ce sam na sam, gdy tymczasem reszta za�ogi kosmicznego statku by�a pogr��ona w s�odkim, hipnotycznym �nie. Pozosta�o jeszcze trzyna�cie dni, potem kolej przyjdzie na nich; zasn� na p� roku i obudz� si� w�wczas, kiedy minie jedna i druga zmiana dy�urnych: nawigator�w, astronom�w i mechanik�w. Inni � biologowie, geolodzy, kt�rych praca rozpocznie si� dopiero po przybyciu na miejsce � mog� spa� sobie d�u�ej; za to astronomowie � o, ci maj� najbardziej wyt�on� prac� w�a�nie teraz!

Erg Noor wsta�, rozmy�lania Nizy nagle si� urwa�y.

��P�jd� do kabiny map gwiezdnych. Pani dy�ur sko�czy si� za��� spojrza� na tarcz� wzgl�dnego zegara � dziewi�� godzin. Zd��� si� wyspa�, nim pani� zmieni�.

��Nie jestem zm�czona, mog� tu pozosta� tak d�ugo, jak b�dzie potrzeba, byleby pan m�g� odpocz��!

Erg Noor zachmurzy� si�, chcia� zaoponowa�, ust�pi� jednak pod wp�ywem ufnego spojrzenia jej ciemnobr�zowych oczu. U�miechn�� si� i wyszed� w milczeniu.

Niza usiad�a w fotelu, wprawnym okiem obrzuci�a przyrz�dy i wpad�a w g��bok� zadum�.

Nad ni� czernia�y ekrany, na kt�rych z centralnej sterowni mo�na by�o obserwowa� bezdenn� przestrze� otaczaj�c� statek. R�nokolorowe p�omyki gwiazd niby ig�y �wietlne przeszywa�y oko na wylot.

Statek wyprzedza� planet� i jej si�a przyci�gania zmusza�a kad�ub do ko�ysz�cego ruchu, wskutek kt�rego z�e, majestatyczne gwiazdy wykonywa�y na ekranach dzikie skoki. Rysunki gwiazdozbior�w umyka�y z szybko�ci� uniemo�liwiaj�c� wszelkie obserwacje.

Planeta K-2-2N-88, odleg�a od swego s�o�ca, zimna i pozbawiona �ycia, znana by�a jako wygodne miejsce dla randez-vous statk�w kosmicznych� dla spotkania, kt�re si� nie odby�o. Pi�te okr��enie� Niza wyobrazi�a sobie w�asny statek mkn�cy ze zmniejszon� szybko�ci� po gigantycznym okr�gu o promieniu licz�cym miliard kilometr�w i nieustannie wyprzedzaj�cy pe�zn�c� jak ��w planet�. Za sto dziesi�� godzin statek zako�czy pi�te okr��enie� I co wtedy? Pot�ny umys� Erga Noora zmobilizowa� w tej chwili wszystkie swe si�y w poszukiwaniu najpomy�lniejszego wyj�cia. Szef wyprawy i, dow�dca statku nie mo�e si� myli� � inaczej �Tantra�, statek kosmiczny pierwszej klasy, z za�og� sk�adaj�c� si� z najwybitniejszych naukowc�w, nigdy nie powr�ci z otch�ani niebios� Ale Erg Noor nie pope�ni b��du�

Niza poczu�a si� nagle niedobrze. Oznacza�o to, �e statek kosmiczny zboczy� z kursu o ma�� cz�stk� stopnia, co by�o dopuszczalne jedynie przy zmniejszonej szybko�ci. W przeciwnym wypadku z jego kruchego, delikatnego �adunku nic by si� nie utrzyma�o przy �yciu. Zaledwie mg�a przed oczami zacz�a si� rozprasza�, gdy zn�w zrobi�o si� jej niedobrze: statek powr�ci� na kurs. To niewiarygodnie czu�e urz�dzenia radarowe namaca�y w czarnej otch�ani meteoryt, g��wne niebezpiecze�stwo dla statk�w kosmicznych. Elektronowe aparaty kieruj�ce statkiem (tylko one s� w stanie dokonywa� wszelkich czynno�ci z w�a�ciw� szybko�ci� � ludzki system nerwowy nie nadaje si� do pr�dko�ci kosmicznych) w ci�gu milionowego u�amka sekundy spowodowa�y odchylenie �Tantry� i kiedy niebezpiecze�stwo min�o, statek r�wnie szybko powr�ci� na poprzedni kurs.

�Przecie� �Algrab� mia� tak� sam� aparatur� � pomy�la�a Niza odzyskuj�c przytomno��. � Statek na pewno zosta� uszkodzony przez meteoryt. Erg Noor m�wi�, �e jeszcze dot�d co dziesi�ty statek kosmiczny ginie mimo wynalezienia tak bardzo czu�ego przyrz�du jak radar Yolla Choda, i mimo ochronnych os�on energetycznych odrzucaj�cych najdrobniejsze cz�stki. Skutkiem zag�ady ��Algraba� i my z kolei znale�li�my si� w trudnej sytuacji, chocia� zdawa�o si�, �e wszystko jest przewidziane i przemy�lane jak najlepiej�. Dziewczyna zacz�a przypomina� sobie zdarzenia poprzedzaj�ce start.

Trzydziesta si�dma wyprawa kosmiczna kierowa�a si� ku planetarnemu systemowi bliskiej gwiazdy w konstelacji W�ownika, kt�rej jedyna zaludniona planeta, Zirda, od dawna mia�a kontakt z Ziemi� na obwodzie Wielkiego Pier�cienia. I oto nagle zamilk�a. Ponad siedemdziesi�t lat nie nadawa�a �adnych komunikat�w. Obowi�zkiem Ziemi, jako najbli�szej planety Pier�cienia, by�o wyja�nienie tej sprawy. Tote� statek kosmiczny mia� na pok�adzie wiele przyrz�d�w i kilku wybitnych uczonych, kt�rych system nerwowy po licznych pr�bach okaza� si� zdolny do przebywania w statku kosmicznym przez ca�e lata. Zapas anamezonu dla silnik�w za�adowano w ilo�ci zaledwie wystarczaj�cej � nie ze wzgl�du na du�� mas� tej substancji, lecz wskutek ogromnej pojemno�ci zbiornik�w ochronnych. Liczono si� z mo�liwo�ci� uzupe�nienia zapas�w anamezonu na Zirdzie. Na wypadek gdyby z planet� wydarzy�o si� co� powa�nego, statek kosmiczny drugiej klasy, �Algrab� mia� si� spotka� z �Tantr�� przy orbicie planety K-2-2N-88.

Niza czujnym uchem chwyta�a zmienny ton przyrz�du sztucznego ci��enia. Dyski trzech aparat�w po prawej stronie zamigota�y nier�wno, w��czy�a si� elektronowa macka prawej burty. Na roz�wietlonym ekranie ukaza� si� kanciasty, b�yszcz�cy kszta�t. Porusza� si� jak pocisk, skierowany wprost na �Tantr�, co znaczy�o, �e jest jeszcze daleko. By� to ogromny od�am substancji, jaka niezwykle rzadko trafia si� w przestrzeni kosmicznej. Niza wi�c z po�piechem dokona�a pomiar�w jego obj�to�ci, masy, szybko�ci i kierunku lotu. Dopiero kiedy szcz�kn�a szpula automatycznego dziennika obserwacji, wr�ci�a do swych wspomnie�.

Najwyrazistszym z nich by�o ponure, krwawoczerwone s�o�ce, wyrastaj�ce w polu widzenia ekran�w w ci�gu ostatnich miesi�cy czwartego roku podr�y. By� to czwarty rok dla wszystkich mieszka�c�w statku kosmicznego, mkn�cego z pr�dko�ci� 5/6 jednostki absolutnej � szybko�ci �wiat�a. Na Ziemi przesz�o ju� oko�o siedmiu lat, zwanych bezwzgl�dnymi.

Filtry ekran�w szcz�dz�c oko ludzkie, zmienia�y barw� i nat�enie promieniowania ka�dego �wiat�a. Przybiera�o ono posta� tak�, jak� si� dostrzega na Ziemi przez grub� warstw� atmosfery, z jej ozonowymi i wodnymi ekranami ochronnymi. Nie daj�cy si� opisa�, widmowo fioletowy kolor �wiat�a s�o�c o wysokiej temperaturze wydawa� si� niebieski lub bia�awy, ponure szaror�owe gwiazdy stawa�y si� weso�o z�ocistymi na podobie�stwo S�o�ca. Tu p�on�ce zwyci�sko szkar�atnym p�omieniem s�o�ce przybiera�o g��boki krwawy ton, w jakim obserwator ziemski zwyk� widywa� gwiazdy klasy widmowej T M5. Planeta znajdowa�a si� znacznie bli�ej swego s�o�ca ni� nasza Ziemia w stosunku do swego. W miar� przybli�ania si� do Zirdy jej s�o�ce stawa�o si� ogromnym, purpurowym dyskiem, wysy�aj�cym silne promieniowanie cieplne.

Na dwa miesi�ce przed podej�ciem do Zirdy �Tantra� wszcz�a pr�by nawi�zania ��czno�ci z kosmiczn� stacj� planety. Istnia�a tu tylko jedna stacja na niewielkim, pozbawionym atmosfery, naturalnym satelicie, kt�rego odleg�o�� od Zirdy jest mniejsza ni� odleg�o�� Ksi�yca od Ziemi.

Statek kosmiczny nadawa� sygna�y wywo�awcze tak�e w�wczas, kiedy do planety pozosta�o trzydzie�ci milion�w kilometr�w i fenomenalna szybko�� �Tantry� zmniejszy�a si� do trzech tysi�cy kilometr�w na sekund�. Dy�urowa�a wtedy Niza, ale i ca�a za�oga czuwa�a nad ekranami w centralnej sterowni.

Niza wywo�ywa�a wzmagaj�c moc nadawania i rzucaj�c w przestrze� wachlarzowate p�ki promieni.

Wreszcie dostrze�ono malutki, b�yszcz�cy punkcik satelity. Statek kosmiczny j�� opisywa� orbit� doko�a planety, zbli�aj�c si� ku niej po linii spiralnej i redukuj�c swoj� szybko�� do szybko�ci satelity. �Tantra� i satelita p�yn�y jakby zwi�zane niewidzialn� lin�; statek zawis� ponad biegn�c� szybko po swojej orbicie ma�� planetk�. Elektronowe stereoteleskopy statku obmacywa�y teraz powierzchni� satelity. I oto nagle oczom za�ogi �Tantry� ukaza� si� niezwyk�y widok.

W krwawych odblaskach s�o�ca p�on�� ogromny szklany gmach o sp�aszczonym kszta�cie. Wprost pod dachem by�o co� w rodzaju sali zebra�, w kt�rej siedzia�o nieruchomo mn�stwo istot, wprawdzie niepodobnych do mieszka�c�w Ziemi, ale ponad wszelk� w�tpliwo�� istot rozumnych. Astronom wyprawy, Pur Hiss, nowicjusz w kosmosie, kt�ry przed samym wyruszeniem zast�pi� bardziej do�wiadczonego pracownika, denerwuj�c si�, zmniejsza� ogniskow� teleskopu. Szeregi niewyra�nie widocznych przez szk�o ludzi zastyg�y w zupe�nym bezruchu. Pur Hiss wzmocni� powi�kszenie. Widoczne sta�o si� podium obramowane pulpitami aparatur na d�ugim stole, na kt�rym skrzy�owawszy nogi siedzia� przed audytorium osobnik o przera�aj�cych oczach, wpatrzonych w dal.

��Oni s� martwi, zamro�eni!�� zawo�a� Erg Noor.

Statek kosmiczny w dalszym ci�gu wisia� nad satelit� Zirdy, a czterna�cie par oczu nieprzerwanie obserwowa�o szklany gr�b � by� to bowiem rzeczywi�cie gr�b. Od jak dawna siedz� tu te trupy? Od siedemdziesi�ciu lat zamilk�a planeta, gdy wi�c doda� sze�� lat przelotu � suma wyniesie trzy �wierci stulecia�

Spojrzenia cz�onk�w za�ogi spocz�y na dow�dcy. Erg Noor, blady, wpatrywa� si� w ��taw� mgie�k� atmosfery planety. Poprzez ni�, ledwie widoczne, prze�witywa�y kontury g�r i odb�yski m�rz, nic jednak, na co patrzyli, nie u�atwia�o znalezienia odpowiedzi na dr�cz�ce ich pytanie.

��Stacja uleg�a zag�adzie i nie zosta�a odbudowana w ci�gu siedemdziesi�ciu lat. �wiadczy to o tym, �e na planecie co� si� sta�o. Trzeba si� zni�y�, przebi� atmosfer�, by� mo�e, wypadnie l�dowa�. S� obecni wszyscy, prosz� wi�c o opini� Rady�

Sprzeciwi� si� jedynie astronom Pur Hiss. Niza z oburzeniem spojrza�a na jego du�y, drapie�ny nos i nisko osadzone, brzydkie uszy.

��Je�eli na planecie wydarzy�a si� katastrofa, to nie mamy �adnej szansy otrzymania anamezonu. Okr��anie planety na niewielkiej wysoko�ci, a tym bardziej l�dowanie, zmniejsza nasze rezerwy paliwa planetarnego. Ponadto nie wiadomo, co si� w�a�ciwie sta�o. Mog� tu te� dzia�a� pot�ne emanacje promieni, kt�re spowoduj� nasz� zgub�.

Pozostali cz�onkowie wyprawy poparli dow�dc�.

� �adne promieniowania nie s� niebezpieczne dla statku wyposa�onego w os�on� kosmiczn�. Przecie� po to nas wys�ano, �eby wyja�ni�, co tu si� sta�o. Co odpowie Ziemia Wielkiemu Pier�cieniowi? Ustali� fakt, to jeszcze za ma�o. Nale�y go wyja�ni�. Prosz� mi darowa� to szkolarskie rozumowanie � m�wi� Erg Noor, a zwykle brzmi�ce w jego g�osie nuty metaliczne zad�wi�cza�y jak drwina.�� W�tpi�, czy mogliby�my si� uchyli� od spe�nienia naszego prostego obowi�zku�

��Temperatura g�rnych warstw atmosfery normalna!�� zawo�a�a rado�nie Niza.

Erg Noor u�miechn�� si� i zacz�� powoli zni�a� lot, skok po skoku zwalniaj�c spiralny bieg statku zbli�aj�cego si� do powierzchni planety. Zirda by�a nieco mniejsza ni� Ziemia i jej niskie okr��anie nie wymaga�o zbyt wielkiej szybko�ci. Astronomowie i geolodzy por�wnywali mapy planety z danymi, jakich dostarczy�y przyrz�dy obserwacyjne �Tantry�. Kontynenty �ci�le zachowa�y dawne kontury, morza spokojnie po�yskiwa�y w czerwonym �wietle s�onecznym. Nie zmieni�y tak�e swych kszta�t�w �a�cuchy g�rskie, znane z poprzednich zdj��. Tylko planeta milcza�a.

Przez trzydzie�ci sze�� godzin astronauci nie porzucali swoich stanowisk obserwacyjnych.

Sk�ad atmosfery i promieniowanie czerwonego s�o�ca zgadza�y si� z poprzednimi danymi. Erg Noor otworzy� informator dotycz�cy Zirdy i odszuka� kolumienk� opisuj�c� jej stratosfer�. Jonizacja okaza�a si� wy�sza ni� zazwyczaj. Niejasny, zatrwa�aj�cy domys� dojrzewa� zwolna w umy�le Noora.

Przy sz�stym zeskoku linii spiralnej zacz�y by� widoczne kontury wielkich miast. Jak przedtem � ani jeden sygna� nie rozleg� si� w odbiornikach statku.

Niz� Krit zast�pi� jeden z cz�onk�w za�ogi, mog�a wi�c posili� si� i nieco zdrzemn��. Mia�a wra�enie, �e przespa�a zaledwie kilka minut. Statek p�yn�� nad nocn� stron� Zirdy nie szybciej ni� zwyk�y ziemski spirolot. Tu, na dole, powinny si� rozprzestrzenia� miasta, fabryki, porty. W g�stej ciemno�ci nie dostrze�ono ani jednego �wiate�ka, mimo wyt�onej obserwacji pot�nych stereoteleskop�w. Wstrz�saj�cy grzmot rozpruwanej przez statek kosmiczny atmosfery by� zapewne s�yszalny w promieniu dziesi�tk�w kilometr�w.

Min�a godzina. Oczekiwanie stawa�o si� m�cz�ce. Noor w��czy� syreny ostrzegawcze. Nad czarn� otch�ani� w dole rozleg� si� straszliwy ryk i ludzie z Ziemi �ywili nadziej�, �e z��czony z grzmotem powietrza zostanie us�yszany przez zagadkowo milcz�cych mieszka�c�w Zirdy.

Skrzyd�o p�omiennego �wiat�a zmiot�o z�owieszcz� ciemno��. �Tantr�� wyp�yn�a na o�wietlon� stron� planety. Na dole ci�gle si� roz�cie�a�a aksamitna czer�. Szybko powi�kszone zdj�cia wykaza�y, �e jest to g�sty dywan kwiat�w, podobnych do czarnych mak�w Ziemi. Ich zaro�la ci�gn�y si� na przestrzeni tysi�cy kilometr�w, zast�puj�c lasy, trzciny, krzaki i trawy. Jak �ebra olbrzymich szkielet�w przeziera�y w�r�d czarnego kobierca ulice miast, czerwonymi ranami rdzewia�y �elazne konstrukcje. Nigdzie ani jednej �ywej istoty, bodaj drzewa � same tylko czarne maki!

�Tantra� wyrzuci�a bombow� stacj� obserwacyjn� i wesz�a w noc. Po sze�ciu godzinach stacja-robot poda�a sk�ad powietrza na powierzchni ziemi, temperatur�, ci�nienie i inne informacje. Wszystko by�o normalne, z wyj�tkiem wzmo�onej radioaktywno�ci.

��Potworna tragedia!�� powiedzia� p�g�osem biolog Eon Tal, notuj�c dane.�� Sami zgin�li i u�miercili swoj� planet�!

��Czy� to mo�liwe?�� zapyta�a Niza wstrzymuj�c nabiegaj�ce do oczu �zy.�� To straszne! Przecie� jonizacja nie jest zn�w taka silna.

��Przesz�o ju� sporo lat � odrzek� surowo biolog. Jego twarz o czerkieskim garbatym nosie przybra�a gro�ny wyraz.�� Taki radioaktywny rozk�ad przez to w�a�nie jest niebezpieczny, �e si� posuwa stopniowo, niedostrzegalnie. Poprzez stulecia ilo�� promieniowania mog�a si� zwi�ksza� kor po korze, jak zwykli�my nazywa� biodozy na�wietlenia, a potem z miejsca jako�ciowy skok! Zanik dziedziczno�ci, utrata zdolno�ci rozrodczych, plus epidemie popromienne� To si� zdarza nie po raz pierwszy. Pier�cie� zna podobne katastrofy.

��Na przyk�ad, tak zwana �planeta fioletowego s�o�ca� � odezwa� si� z ty�u Erg Noor.

��Tragedia tej planety polega�a na tym, �e jej dziwaczne s�o�ce zapewnia�o mieszka�com bardzo wysok� energetyk� � zauwa�y� ponury Pur Hiss � przy sile �wietlnej r�wnej sile naszych stu siedemdziesi�ciu s�o�c i klasie widmowej A0�

��Gdzie jest ta planeta?�� zainteresowa� si� biolog Eon Tal.�� Czy to nie ta, kt�r� Rada zamierza zaludni�?

��Ta sama. Na jej cze�� nadano nazw� zaginionemu �Algrabowi�.

��Gwiazda Algrab, inaczej Delta Kruka!�� zawo�a� biolog.�� Ale do niej bardzo daleko!

��Czterdzie�ci sze�� parsek�w. Przecie� budujemy statki kosmiczne o coraz dalszym zasi�gu�

Biolog kiwn�� g�ow� i mrukn��:

��Chyba nie nale�a�o statku kosmicznego nazywa� imieniem wymar�ej planety.

��Ale gwiazda nie zgin�a i planeta te� jest w ca�o�ci. Zasiejemy i zaludnimy j� znowu � powiedzia� Erg Noor stanowczym tonem.

Zdecydowa� si� na trudny manewr � na zmian� orbitalnej trasy statku z r�wnole�nikowego kierunku na po�udnikowy, wzd�u� osi obrotu Zirdy. Jak�e odlecie� od planety bez wyja�nienia, w jaki spos�b zgin�a. Mo�liwe, �e pozostali przy �yciu nie mog� wezwa� statku na pomoc wskutek zniszczenia stacji energetycznych i uszkodzenia przyrz�d�w. Mo�e nie wszyscy zgin�li?

Niza nie po raz pierwszy widzia�a Erga Noora przy pulpicie kierowniczym w momencie odpowiedzialnego manewru. Gdy patrza�a na jego nieprzeniknion� twarz, szybkie i celowe ruchy, wydawa� si� jej bohaterem z legendy.

I zn�w �Tantra� odby�a beznadziejn� podr� doko�a Zirdy, tym razem od bieguna do bieguna. Tu i �wdzie, szczeg�lnie w �rodkowych szeroko�ciach, ukaza�y si� strefy obna�onej gleby. Wisia�a tam w powietrzu ��ta mg�a, poprzez kt�r� prze�witywa�y, niby morskie fale, ogromne grz�dy czerwonych piask�w, kt�re rozwiewa� wiatr.

A dalej zn�w si� rozpo�ciera�y �a�obne ca�uny czarnych mak�w � jedynej ro�linno�ci, kt�ra si� opar�a radioaktywno�ci lub te� pod jej wp�ywem wytworzy�a mutacj� zdoln� do �ycia.

Wszystko sta�o si� jasne. Poszukiwanie w�r�d martwych ruin anamezonu, magazynowanego z polecenia Wielkiego Pier�cienia dla go�ci z innych �wiat�w (Zirda nie posiada�a jeszcze statk�w kosmicznych, tylko dopiero mi�dzyplanetarne), by�o nie tylko beznadziejne, ale i niebezpieczne. �Tantra� zacz�a powoli rozwija� spiral� lotu w stron� przeciwn� od planety. Nabrawszy szybko�ci siedemnastu kilometr�w na sekund� za pomoc� silnik�w jonowo-kaskadowych u, zwanych te� planetarnymi, u�ywanych do lot�w mi�dzyplanetarnych, przy startach i l�dowaniach, �Tantra� zacz�a si� oddala� od zamar�ej planety w kierunku nie zamieszkanego, znanego tylko z umownego szyfru systemu, gdzie zosta�y wyrzucone boje bombowe i gdzie powinien j� oczekiwa� �Algrab�. W��czy�y si� silniki anamezonowe. W ci�gu pi��dziesi�ciu dwu godzin statek osi�gn�� szybko�� normaln�, to jest dziewi��set milion�w kilometr�w na godzin�. Do miejsca spotkania pozostawa�o pi�tna�cie miesi�cy podr�y, czyli jedena�cie wed�ug wzgl�dnego czasu statku. Ca�a za�oga, nie wy��czaj�c dy�urnych, mog�a si� pogr��y� w sen. Ale przez ca�y miesi�c trwa�y dyskusje og�lne, obliczenia i przygotowywanie referatu dla Rady.

Z danych, zawartych w informatorach dotycz�cych Zirdy, wynotowano wzmianki o do�wiadczeniach z cz�ciowo rozbijanym paliwem atomowym. Znaleziono wypowiedzi wybitnych uczonych zamar�ej planety, kt�rzy uprzedzali o ukazaniu si� zjawisk �wiadcz�cych o szkodliwym oddzia�ywaniu tych do�wiadcze� na �ycie i domagali si� ich zaprzestania. Sto osiemna�cie lat temu po Wielkim Pier�cieniu zosta� rozes�any komunikat ostrzegawczy, ale widocznie rz�d Zirdy nie wzi�� go pod uwag�.

Nie by�o w�tpliwo�ci, �e Zirda wymar�a wskutek wzmo�enia si� szkodliwego promieniowania, b�d�cego rezultatem wielu nieostro�nych do�wiadcze� i pochopnego stosowania niebezpiecznych rodzaj�w energii j�drowej zamiast rozumnych poszukiwa� innych mniej szkodliwych �rodk�w.

Dawno ju� rozwi�zano zagadk�. Za�oga statku kosmicznego zmienia�a dwukrotnie trzymiesi�czny sen na taki sam okres normalnego �ycia.

Oto teraz ju� od wielu dni �Tantra� opisuje kr�gi doko�a szarej planety i z ka�d� godzin� zmniejszaj� si� szans� spotkania �Algraba� Zbli�a�o si� co� nieznanego, pe�nego grozy�

Erg Noor stan�� na progu i patrza� na zamy�lon� Niz�. Jej pochylona g�owa z czap� g�stych w�os�w by�a podobna do z�otego, puchatego kwiatu. Widzia� jej zadzierzysty, ch�opi�cy profil, nieco sko�nie rozstawione oczy, zw�aj�ce si� w u�miechu, a w tej chwili rozwarte szeroko, wpatruj�ce si� w nieznane z trwog� i m�stwem. Dziewczyna zapewne nie zdaje sobie spraw� z tego, jakim oparciem dla Erga jest jej oddanie i mi�o��. Dla niego, kt�ry mimo wielu do�wiadcze� i hartu ducha prze�ywa� chwile zw�tpie�, gdy jako szef bra� na siebie ci�ar odpowiedzialno�ci za losy ludzi, statek i powodzenie wyprawy � Tam, na Ziemi, ju� od dawna przesta�y istnie� takie formy jednostkowej odpowiedzialno�ci osobistej. Decyzj� podejmuje zazwyczaj ta grupa ludzi, kt�r� powo�ano do wykonania pewnych prac. A je�li si� zdarza co� niezwyk�ego, w ka�dej chwili mo�na otrzyma� jakie� wskaz�wki czy rad�. Tu za� nie mo�na liczy� na pomoc, tote� dow�dcy statk�w kosmicznych maj� uprawnienia specjalne. By�oby znacznie �atwiej, gdyby ta forma odpowiedzialno�ci trwa�a przez dwa do trzech lat, a nie przez dziesi�� lub pi�tna�cie � tyle bowiem wynosi przeci�tny okres wypraw kosmicznych.

Noor wszed� do centralnej sterowni.

Niza poderwa�a si� na jego widok.

��Zestawi�em wszystkie potrzebne materia�y i mapy � rzek� do niej � teraz damy robocze zadania maszynom!

Wyci�gn�� si� w fotelu, wolno przewracaj�c metalowe stronice. Wymienia� cyfry wsp�rz�dnych, nat�enie p�l magnetycznych, elektrycznych i grawitacyjnych�, nat�enie strumieni cz�stek kosmicznych, pr�dko�� i g�sto�� strumieni meteorytycznych. Niza w skupieniu naciska�a guziki i przekr�ca�a wy��czniki licznikowej aparatury. Erg Noor otrzyma� seri� odpowiedzi, zachmurzy� si� i zamy�li�.

��Na naszej drodze mamy silne pole ci��enia, obszar skupienia ciemnej substancji w Skorpionie obok gwiazdy 6555-CR + 11PKU. Dla oszcz�dno�ci paliwa nale�a�oby zboczy� w tym kierunku, ku W�owi. W dawnych czasach korzystano z lotu beznap�dowego na skrajach stref przyci�gania, wyzyskuj�c je jako �r�d�o energetyczne.

��Czy my tak�e mogliby�my zastosowa� taki lot?�� spyta�a Niza.

��Nie, nasze statki kosmiczne s� zbyt szybkie. Szybko�� wynosz�ca pi�� sz�stych jednostki absolutnej, czyli dwie�cie pi��dziesi�t tysi�cy kilometr�w na sekund�, zwi�kszy�aby nasz ci�ar dwana�cie tysi�cy razy, a wi�c obr�ci�aby ca�� wypraw� w py�. Mo�emy tak lata� tylko w wielkich przestrzeniach kosmicznych, z daleka od du�ych skupisk materii. Gdy tylko statek wchodzi w stref� przyci�gania, im silniejsze jest pole grawitacyjne, tym bardziej nale�y z miejsca redukowa� szybko��.

��Wynika z tego sprzeczno��. � Niza dziecinnie podpar�a d�oni� g�ow�. � Im silniejsze pole ci��enia, tym wolniej nale�y lecie�!

��To obowi�zuje tylko przy szybko�ciach pod�wietlnych, kiedy statek staje si� sam podobny do promienia �wietlnego i mo�e si� porusza� jedynie wzd�u� prostej albo wzd�u� tak zwanej krzywej jednakowych napi��.

��O ile dobrze zrozumia�am, musimy wycelowa� nasz �promie�-�Tantr� wprost w system s�oneczny.

��Na tym w�a�nie polega ca�a ogromna trudno�� �eglugi kosmicznej. �cis�e nacelowanie na t� czy inn� gwiazd� praktycznie nie jest mo�liwe, mimo �e stosujemy wszelkie, jakie s� tylko do pomy�lenia, poprawki oblicze�. Trzeba wi�c w drodze przez ca�y czas oblicza� wzrastaj�cy procent b��du, zmieniaj�c kurs statku. Dlatego te� nie jest mo�liwe ca�kowicie automatyczne kierowanie statkiem. Teraz mamy sytuacj� niebezpieczn�. Zatrzymanie czy chocia�by gwa�towne zwolnienie lotu stanie si� dla nas po wzi�ciu rozp�du r�wnoznaczne ze �mierci�, bo nie mogliby�my ju� nabra� nowej szybko�ci. Prosz� spojrze�, gdzie tkwi niebezpiecze�stwo: okolica 344 + 2U jest zupe�nie nie zbadana. Nie ma tu gwiazd, nie ma zamieszkanych planet, znane jest tylko pole grawitacyjne, tu mamy jego sfer� przyci�gania. Z decyzj� ostateczn� poczekamy na astronom�w; po pi�tym okr��eniu wszystkich obudzimy, a na razie��� Noor potar� skronie i ziewn��.

��Ko�czy si� dzia�anie sporaminy!�� zawo�a�a Niza.�� Mo�e pan odpocz��!

��Dobrze, ulokuj� si� tu, w fotelu. A nu� si� zdarzy cud! Bodaj jeden d�wi�k.

W tonie Erga Noora zad�wi�cza�o co�, co przyprawia�o Niz� o skurcz serca. Tak by chcia�a przytuli� do siebie t� upart� g�ow�, pog�aska� ciemne w�osy przypr�szone przedwczesn� siwizn��

Niza wsta�a, starannie uporz�dkowa�a arkusze sprawozdawcze i zgasi�a �wiat�o, zostawiaj�c jedynie s�abe, zielone o�wietlenie wzd�u� tafli z zegarami i aparatur�. Rudow�osa astronawigatorka bezszelestnie zaj�a swoje miejsce przy �m�zgu� ogromnego statku. Przyrz�dy, nastrojone na okre�lon� melodi�, �piewa�y jak zwykle � najmniejsze zaburzenie ozwa�oby si� fa�szyw� nut�. Ale cicha melodia p�yn�a w prawid�owej tonacji. Z rzadka powtarza�y si� nieg�o�ne uderzenia podobne do d�wi�k�w gongu. To w��cza� si� automatycznie pomocniczy motor planetarny, skierowuj�cy kurs �Tantry� po linii krzywej. Gro�ne silniki anamezonowe milcza�y. Statek opisywa� gigantyczne ko�o i p�yn�� tak spokojnie, jak gdyby mu nie grozi�o �adne niebezpiecze�stwo. A nu� lada chwila w megafonie odbiornika zad�wi�czy upragniony sygna� wywo�awczy i dwa statki zaczn� jednocze�nie zmniejsza� swoj� niewiarygodnie wielk� szybko��, potem nawzajem si� przybli�� na r�wnoleg�ych kursach i zr�wnawszy szybko�ci, jak gdyby si� u�o�� obok siebie w przestrzeni! Szeroka galeria z rur po��czy obydwa statki i �Tantra� na nowo odzyska swoje niespo�yte si�y.

W g��bi duszy Niza zachowa�a spok�j: wierzy�a bez zastrze�e� w swego szefa. Pi�� lat trwaj�ca podr� nie by�a ani m�cz�co d�uga, ani nu��ca. Zw�aszcza od czasu, kiedy w sercu Nizy zbudzi�a si� mi�o�� Ale i przedtem porywaj�co ciekawe obserwacje, elektronowe zapisy ksi��ek, muzyka i filmy umo�liwia�y nieustanne uzupe�nianie wiedzy i pozwala�y �atwiej znosi� utrat� wspania�ej Ziemi, zagubionej jak ziarnko piasku w mrokach niesko�czono�ci. Towarzysze podr�y nale�eli do ludzi o ogromnej wiedzy, a kiedy nerwy zbyt si� m�czy�y wra�eniami czy wyt�on� prac�, w d�ugotrwa�ym �nie, wzmacnianym przez hipnotyczne falowania, wielkie okresy czasu zapada�y w niebyt, przemijaj�c jak jedno mgnienie. Obok ukochanego Niza czu�a si� szcz�liwa. By�o jej jednak przykro, �e innym, szczeg�lnie jemu, Ergowi Noorowi, jest trudno. Gdyby tylko mog�a� Ale nie, c� mo�e m�ody, jeszcze zupe�nie niewykszta�cony nawigator w por�wnaniu z takimi lud�mi! Mimo wszystko jej tkliwo��, gor�ce pragnienie po�wi�cenia si�, byleby ul�y� innym w ich ci�kiej pracy, dzia�a�o zapewne zbawiennie.

Noor obudzi� si� i uni�s� oci�a�� g�ow�. Spokojna melodia brzmia�a po dawnemu, przerywana rzadkimi uderzeniami motoru planetarnego. Niza Krit tkwi�a przy aparaturze, z lekka zgarbiona, z wyrazem zm�czenia na m�odej twarzy. Noor rzuci� okiem na zegar wzgl�dnego czasu i jednym pr�nym skokiem powsta� z g��bokiego fotela.

��Przespa�em czterna�cie godzin! I pani mnie nie obudzi�a!�� Urwa� spostrzeg�szy radosny u�miech Nizy.�� Prosz� i�� natychmiast na spoczynek!

��Czy mog�abym si� tu zdrzemn�� jak pan!�� poprosi�a dziewczyna, po czym pobieg�a po jedzenie, umy�a si� i ulokowa�a w fotelu.

Jej b�yszcz�ce podkr��one oczy obserwowa�y ukradkiem Erga Noora, kiedy orze�wiony falowym natryskiem zaj�� jej miejsce przy aparaturze. Sprawdziwszy wskazania przyrz�d�w OPE � os�ony po��cze� elektronowych, wsta� i zacz�� chodzi� szybkimi krokami.

��Czemu pani nie �pi?�� spyta� karc�cym tonem.

W odpowiedzi wstrz�sn�a rudymi k�dziorami, kt�re nale�a�oby ju� podstrzyc � kobiety uczestnicz�ce w wyprawach kosmicznych nie nosi�y d�ugich w�os�w.

��My�l� � zacz�a niezdecydowana � i na pograniczu niebezpiecze�stwa sk�adam ho�d pot�dze i wielko�ci cz�owieka, kt�ry si� przedar� tak daleko w g��b przestrzeni kosmicznej. Dla pana wiele rzeczy wygl�da tu zwyczajnie, a ja jestem po raz pierwszy w kosmosie. Pomy�le� tylko: bior� udzia� w podr�y ku nowym �wiatom!

Erg Noor u�miechn�� si� i potar� czo�o.

��Musz� pani� rozczarowa� i pokaza� rzeczywist� wielko�� naszych si�.

Zatrzyma� si� przy projektorze i gdy na tylnej �cianie kabiny pojawi�a si� b�yszcz�ca spirala Galaktyki, wskaza� ledwie widoczn� w�r�d mroku, postrz�pion� ga��� spirali z�o�on� ze s�abo �wiec�cych gwiazd, kt�re czyni�y wra�enie niewyra�nego py�u.

��Oto pustynna okolica Galaktyki, ubogie w �wiat�o i �ycie peryferie, gdzie znajduje si� nasz system s�oneczny i gdzie jeste�my teraz my. Ale i ta ga���, jak pani widzi, ci�gnie si� od �ab�dzia do Kilu Okr�tu i nie do��, �e jest bardzo oddalona od stref centralnych, zawiera ob�ok zaciemniaj�cy, o tu� �eby przej�� wzd�u� tego odga��zienia, nasza �Tantra� potrzebowa�aby oko�o czterdziestu tysi�cy lat bezwzgl�dnych. Czarn� luk� pustej przestrzeni, oddzielaj�cej nasze odga��zienie od s�siedniego, mogliby�my przeby� w ci�gu czterech tysi�cy lat. Jak wi�c pani widzi, nasze loty w niezmierzone g��bie kosmosu to na razie dreptanie w obr�bie malutkiej plamki o �rednicy p� setki lat �wietlnych. Jak�e ma�o wiedzieliby�my o wszech�wiecie, gdyby nie pot�ga Pier�cienia! Komunikaty, obrazy, my�li nades�ane z przestrzeni, kt�rej zbyt kr�tkie �ycie ludzkie pokona� nie mo�e, wcze�niej czy p�niej dochodz� do nas i t� drog� poznajemy coraz odleglejsze �wiaty. Coraz wi�cej gromadzi si� wiadomo�ci, a praca przecie� trwa nieprzerwanie!

Niza milcza�a.

��Pierwsze loty kosmiczne��� m�wi� w zamy�leniu Erg Noor.�� Niewielkie statki, nie posiadaj�ce ani odpowiedniej szybko�ci, ani pot�nych urz�dze� ochronnych. No i �ycie naszych przodk�w trwa�o dwa razy kr�cej ni� nasze. Tak, wtedy mo�na by�o m�wi� o prawdziwej wielko�ci cz�owieka!

Niza odrzuci�a g�ow� jak zwykle, kiedy chcia�a zaprzeczy�.

��P�niej, kiedy zostan� wynalezione inne sposoby pokonywania przestrzeni, zamiast si� w ni� wdziera�, powiedz� o was: �Oto bohaterowie, kt�rzy podbijali kosmos za pomoc� tak prymitywnych �rodk�w!�

Erg u�miechn�� si� weso�o i wyci�gn�� r�k� do dziewczyny.

��I o pani. Nie o �was�, ale o �nas�.

��Jestem dumna z tego, �e si� znajduj� razem z wami. I jestem gotowa odda� wszystko, �eby kiedy� jeszcze si� znale�� w kosmosie.

��Tak, wiem � powiedzia� zamy�lony Noor.�� Ale nie wszyscy tak my�l�!..

Dziewcz�ca wra�liwo�� pomog�a jej odgadn�� my�l Erga. W jego kabinie s� dwa stereoportrety w cudownych, z�ocistofioletowych kolorach. Obydwa przedstawiaj� historyka �wiata staro�ytnego, pi�kn� Ved� Kong, o przejrzystym spojrzeniu oczu b��kitnych jak ziemskie niebo, pod skrzydlat� lini� d�ugich brwi. Opalona, promieniej�ca u�miechem, ma r�ce uniesione ku popielatym w�osom. Siedzi na armacie okr�towej, zabytku dawno zapomnianych czas�w.

Erg Noor usiad� naprzeciwko nawigatorki.

��Gdyby pani wiedzia�a, jak brutalnie obesz�a si� rzeczywisto�� z moimi marzeniami tam, na Zirdzie!�� odezwa� si� nagle g�ucho, k�ad�c ostro�nie palce na d�wigni silnik�w anamezonowych, jakby chc�c przyspieszy� lot statku.�� Gdyby Zirda nie uleg�a zag�adzie i gdyby�my mogli dosta� paliwa � ci�gn�� w odpowiedzi na nieme pytanie dziewczyny � skierowa�bym nasz� wypraw� dalej. Zirda zakomunikowa�aby Ziemi, co nale�y, a �Tantra� ruszy�aby z tymi, co mieliby ochot� Pozosta�ych m�g�by zabra� �Algrab�, kt�ry po swoim dy�urze tutaj zosta�by wezwany na Zird�.

��Ale kt� by zechcia� pozosta� na Zirdzie?�� zawo�a�a ze wzburzeniem dziewczyna.�� Chyba Pur Hiss? Ale przecie to wielki uczony, czy�by go nie poci�ga�y dalsze badania?

��A pani?

��Ja? Oczywi�cie!..

��Ale��� dok�d?�� zapyta� nagle Erg Noor twardo, patrz�c uwa�nie na dziewczyn�.

��Dok�dkolwiek, cho�by tam��� wskaza�a r�k� czarn� otch�a� pomi�dzy dwiema odnogami gwie�dzistej spirali Galaktyki, odpowiadaj�c Noorowi takim samym jak jego uwa�nym spojrzeniem i z lekka rozchyliwszy wargi.

��O, nie tak daleko! Pani wie, m�j najmilszy astronawigatorze, �e oko�o osiemdziesi�ciu pi�ciu lat temu odby�a si� trzydziesta czwarta wyprawa kosmiczna, nazwana �schodkow��. Trzy statki kosmiczne, zaopatruj�c si� wzajemnie w paliwo, oddala�y si� coraz bardziej od Ziemi w kierunku gwiazdozbioru Liry. Dwa statki odda�y sw�j anamezon trzeciemu, kt�ry ni�s� badaczy i powr�ci�y. Tak si� niegdy� wspinali na wy�sze szczyty alpini�ci. A �w trzeci statek, ��agiel��

��To ten, co nie wr�ci�!..�� szepn�a Niza z przej�ciem.

��Tak, ��agiel� nie powr�ci�! Jednak�e dotar� do celu i zgin�� dopiero w drodze powrotnej, z kt�rej jeszcze zd��y� nada� komunikat sprawozdawczy. Celem wyprawy by� du�y uk�ad planetarny b��kitnej gwiazdy Vegi, czyli Alfy Liry. Ile� oczu ludzkich w ci�gu niezliczonych pokole� podziwia�o t� �wietlist�, niebiesk� gwiazd� p�on�cego nieba! Vega jest odleg�a o osiem parsek�w, czyli o trzydzie�ci jeden lat niezale�nego, bezwzgl�dnego czasu. Ludzie nie oddalali si� jeszcze dot�d na tak� odleg�o�� od naszego S�o�ca. B�d� co b�d� ��agiel� dotar� do celu� Przyczyna jego zag�ady pozosta�a nieznana, meteoryt czy jaka� wi�ksza awaria� Mo�liwe, �e i teraz jeszcze mknie w przestrzeni i bohaterowie, kt�rych uwa�amy za zmar�ych, �yj�.

��To straszne!

��Taki jest los ka�dego statku kosmicznego, kt�ry nie mo�e rozwin�� szybko�ci pod�wietlnej. Pomi�dzy nim a macierzyst� planet� narastaj� od razu tysi�ce lat drogi.

��Co zakomunikowa� ��agiel�? � zapyta�a szybko Niza.

��Bardzo niewiele. Odbi�r by� przerywany, a potem zamilk�o wszystko. Pami�tam ten komunikat dos�ownie: �Tu ��agiel�, ��agiel�, id� z Vegi dwadzie�cia sze�� lat� wystarczy� zaczekamy� cztery planety Vegi� nie ma nic pi�kniejszego� co za szcz�cie!..� � Ale wo�ali o pomoc, chcieli gdzie� czeka�!

��Oczywi�cie, inaczej statek kosmiczny nie zu�ywa�by takich olbrzymich ilo�ci energii w celu wys�ania komunikatu. Wi�cej nie rozleg�o si� ani jedno s�owo z ��agla��

��Dwadzie�cia sze�� lat bezwzgl�dnego czasu drogi powrotnej. Do S�o�ca pozostawa�o oko�o pi�ciu lat� Statek wi�c by� gdzie� w okolicy, w kt�rej teraz jeste�my albo i bli�ej Ziemi.

��Niekoniecznie� Chyba w tym wypadku, gdyby m�g� przewy�sza� szybko�� normaln� i lecie� prawie na granicy przedzia�u kwantowego. To jednak jest bardzo niebezpieczne!

Erg kr�tko wyja�ni� zasady obliczeniowe skoku, kt�ry by spowodowa� natychmiastowy rozk�ad materii w wypadku przybli�enia szybko�ci jej ruchu do pr�dko�ci �wiat�a, ale spostrzeg�, �e dziewczyna s�ucha nieuwa�nie.

��Zrozumia�am pana � odezwa�a si�, kiedy Erg sko�czy� swoje wyja�nienia.�� Zrozumia�abym od razu, ale bardzo mnie wzruszy� los statku. To przecie� jest straszne, z tym nie mo�na si� nigdy pogodzi�!

��Dopiero teraz do pani �wiadomo�ci dotar�a g��wna tre�� komunikatu � rzek� surowo Erg Noor.�� Tamci odkryli jakie� szczeg�lnie pi�kne �wiaty. Marz� od dawna o powt�rzeniu trasy ��agla�. Przy naszych nowych udoskonaleniach staje si� to ju� mo�liwe nawet za pomoc� jednego statku kosmicznego. Od wczesnej m�odo�ci �ni� o Vedze, b��kitnym s�o�cu z cudownymi planetami.

��Ujrze� takie �wiaty��� powiedzia�a urywanym g�osem Niza.�� Ale �eby powr�ci�, trzeba sze��dziesi�t ziemskich, czyli czterdzie�ci lat wzgl�dnych� Przecie� to� po�owa �ycia.

��Tak, wielkie osi�gni�cia wymagaj� wielkich ofiar. Jednak�e dla mnie to nie stanowi�oby �adnej ofiary. Moje �ycie na Ziemi by�o jedynie kr�tkimi przerwami w podr�ach mi�dzygwiezdnych. Urodzi�em si� nawet na statku kosmicznym.

��Jak�e to mog�o si� zdarzy�? � zdumia�a si� dziewczyna.

��Trzydziesta pi�ta wyprawa kosmiczna sk�ada�a si� z czterech statk�w. Na jednym z nich moja matka zatrudniona by�a jako astronom. Urodzi�em si� w po�owie drogi ku podw�jnej gwie�dzie MN 19026 + TAL i tym samym naruszy�em prawo a� dwukrotnie. Dwukrotnie, poniewa� ros�em i wychowywa�em si� na statku kosmicznym z rodzicami, a nie w szkole. C� by�o pocz��! Kiedy wyprawa powr�ci�a, mia�em ju� osiemna�cie lat. Za czyn Herkulesowy mojej pe�noletno�ci uznano to, �e nauczy�em si� sztuki kierowania statkiem kosmicznym. Zosta�em wi�c astronawigatorem.

��Mimo wszystko nie rozumiem��� powiedzia�a Niza.

��Nie rozumie pani mojej matki? Zrozumie pani, kiedy b�dzie pani nieco starsza. Wtedy jeszcze surowica AT-Anti-Tja nie mog�a by� przechowywana zbyt d�ugo. Lekarze nie wiedzieli o tym� Tak czy owak, przynoszono mnie na taki sam jak ten posterunek kierowniczy i wyba�usza�em swoje prawie bezmy�lne �lepki na ekrany, �ledz�c ko�ysz�ce si� na nich gwiazdy. Lecieli�my w kierunku Tety Wilka, gdzie si� ujawni�a w pobli�u S�o�ca podw�jna gwiazda. Dwa karze�ki � niebieski i pomara�czowy � okryte ciemnym ob�okiem. Pierwszego wra�enia, jakie sobie ju� u�wiadamia�em, dozna�em na widok nieba planety pozbawionej �ycia. Patrzy�em na nie poprzez szklan� kopu�� stacji tymczasowej. Na planetach gwiazd podw�jnych nie by�o zazwyczaj �ycia wskutek nieprawid�owo�ci ich orbit. Wyprawa wyl�dowa�a i w ci�gu siedmiu miesi�cy prowadzi�a badania geologiczne. Odkryto nies�ychane bogactwo platyny, osmu i irydu. Nieprawdopodobnie ci�kie sze�cienne klocki irydu sta�y si� moimi zabawkami. I to niebo, moje pierwsze niebo: czarne, z jasnymi p�omykami nie migoc�cych gwiazd i z dwoma s�o�cami niewypowiedzianej pi�kno�ci, jaskrawo-pomara�czowym i ciemnoniebieskim. Pami�tam, �e czasem ich promienie si� krzy�owa�y, a wtedy na nasz� planet� sp�ywa�o tak pot�ne i weso�e zielone �wiat�o, �e krzycza�em i �piewa�em z zachwytu � Erg Noor urwa�. � Dosy� wspomnie�, pani dawno powinna ju� odpoczywa�.

��Prosz�, niech pan m�wi dalej, nigdy jeszcze nie s�ysza�am nic r�wnie zajmuj�cego � b�aga�a Niza, ale Noor nie da� si� uprosi�.

Przyni�s� pulsuj�cy hipnotyzator i czy to pod wp�ywem spojrzenia wyra�aj�cego nakaz, czy te� wskutek dzia�ania nasennego aparatu Niza zasn�a tak mocno, �e obudzi�a si� dopiero w przeddzie� rozpocz�cia sz�stego okr��enia. Ju� z ch�odnego wyrazu twarzy Erga odgad�a, �e �Algrab� si� nie zjawi�.

��Obudzi�a si� pani w sam� por� � powiedzia� Noor, kiedy Niza wr�ci�a po elektrycznej i falowej k�pieli.�� Prosz� w��czy� muzyk� i �wiat�o przebudzenia. Dla wszystkich!

Niza szybko nacisn�a szereg guziczk�w. Natychmiast we wszystkich kabinach statku, w kt�rych spali cz�onkowie wyprawy, j�y po�yskiwa� zmienne b�yski �wiat�a i zabrzmia�a osobliwa, ci�gle przybieraj�ca na sile muzyka niskich wibruj�cych akord�w. Ludzie budzili si� stopniowo, zahamowany system nerwowy powraca� do normalnego funkcjonowania. Po up�ywie pi�ciu godzin w centralnej sterowni zebrali si� wszyscy zupe�nie ju� rozbudzeni uczestnicy wyprawy, wzmocnieni posi�kiem i specyfikami pobudzaj�cymi uk�ad nerwowy.

Wiadomo�� o zag�adzie pomocniczego statku kosmicznego ka�dy przyj�� po swojemu. Zgodnie z przewidywaniami Erga Noora, wszyscy zachowali si� w spos�b godny astronaut�w. Arii jednego g�osu rozpaczy, ani jednego wyl�k�ego spojrzenia! Pur Hiss, kt�ry si� na Zirdzie niezbyt �adnie popisa�, przyj�� wiadomo�� spokojnie. M�oda Luma Lasvi, lekarz wyprawy, z lekka tylko poblad�a i zwil�y�a j�zykiem wysch�e wargi.

��Uczcijmy pami�� zaginionych towarzyszy!�� powiedzia� Erg Noor w��czaj�c jednocze�nie ekran projektora, na kt�rym ukaza�o si� zdj�cie �Algraba�, zrobione jeszcze przed wystartowaniem �Tantry�.

Wszyscy powstali. Wolno przesuwa�y si� fotografie to powa�nych, to zn�w u�miechni�tych cz�onk�w za�ogi �Algraba�. Erg Noor wymienia� ich nazwiska, a obecni oddawali im ho�d. Taki by� zwyczaj lotnik�w-astronaut�w. Statki kosmiczne startuj�ce razem zawsze by�y w posiadaniu kompletu zdj�� wszystkich os�b bior�cych udzia� w wyprawie. Zaginione statki d�ugo jeszcze mog�y si� b��ka� w przestworzach i ich za�ogi d�ugo jeszcze mog�y pozostawa� przy �yciu. Taki statek jednak nie wraca� ju� nigdy. Odszukanie go czy udzielenie skutecznej pomocy przekracza�o wszelkie realne mo�liwo�ci. Konstrukcja statk�w i ich maszyn osi�gn�a ju� ten stopie� doskona�o�ci, �e drobne uszkodzenia nie zdarza�y si� prawie nigdy lub te� by�y usuwane �atwo w czasie kosmicznych podr�y. Powa�nych awarii maszynowych dot�d jeszcze nigdy nie uda�o si� zlikwidowa� w kosmosie. Czasami statki zd��y�y jeszcze, jak w�a�nie ��agiel�, nada� ostatni komunikat. Przewa�nie jednak komunikaty nie dociera�y do celu z powodu bardzo trudnej orientacji. Komunikaty Wielkiego Pier�cienia ustali�y w ci�gu tysi�cleci �cis�e kierunki i by�y transmitowane z planety na planet�. Statki kosmiczne jednak przewa�nie znajdowa�y si� w okolicach dot�d nie badanych, gdzie kierunki nadawanych fal udawa�o si� raczej odgadn�� przypadkowo.

W�r�d lotnik�w kosmicznych panowa�o przekonanie, �e w kosmosie istniej� ponadto jakie� pola oboj�tne czy obszary zerowe, w kt�rych wszelkie promieniowanie i fale ton� jak kamie� w wodzie. Astrofizycy za� uwa�ali, �e taka opinia mo�e by� jedynie wymys�em kosmicznych podr�nik�w, sk�onnych do fantazjowania.

Po zako�czeniu smutnej ceremonii i po kr�tkiej naradzie Erg Noor w��czy� silniki anamezonowe. Po dw�ch dobach silniki zamilk�y i statek zacz�� si� zbli�a� do macierzystej planety z szybko�ci� dwudziestu jeden miliard�w kilometr�w na dob�. Do S�o�ca pozostawa�o w przybli�eniu oko�o sze�ciu ziemskich (bezwzgl�dnych) lat drogi. W centralnej sterowni i w bibliotece laboratorium zawrza�o: obliczano i wyznaczano now� tras�.

W ci�gu ca�ego sze�cioletniego lotu nale�a�o zu�ywa� anamezon jedynie na poprawki kursu statku. Innymi s�owy, trzeba by�o oszcz�dza� paliwa. Wszystkich niepokoi�a nie zbadana przestrze� 344 + 2U pomi�dzy S�o�cem i �Tantr��. Nie dawa�o si� jej wymin��, gdy� na jej obrze�ach od strony S�o�ca napotykano strefy meteor�w, a ponadto, zbaczaj�c z trasy, statek nak�ada� drogi.

Po dw�ch miesi�cach oblicze� linia lotu by�a gotowa. �Tantra� zacz�a opisywa� krzyw� jednakowych napi��.

Wspania�y statek zachowywa� pe�ni� sprawno�ci, szybko�� lotu utrzymywa�a si� w ustalonych granicach. Teraz ju� tylko czas � oko�o czterech lat wzgl�dnych � le�a� mi�dzy statkiem kosmicznym a Ojczyzn�.

Po odbyciu dy�uru Erg Noor i Niza pogr��yli si� w d�ugotrwa�ym �nie. Razem z nimi zapadli w tymczasowy niebyt dwaj astronomowie, biolog, lekarz i czterech in�ynier�w.

Dy�ur obj�a kolejna grupa � do�wiadczony astronawigator Pel Lin, kt�ry ju� odbywa� drug� wypraw�, astronom Ingrida Ditra i dotrzymuj�cy im dobrowolnie towarzystwa in�ynier elektronik Kay Ber. Ingrida, korzystaj�c z zezwolenia Pela Lina, cz�sto udawa�a si� do s�siaduj�cej ze sterowni� biblioteki. Razem ze swoim starym przyjacielem Berem komponowa�a symfoni� monumentaln�: �Zag�ada planety�, kt�rej zasadniczym motywem by� tragiczny los Zirdy. Pel Lin, zm�czony ci�g�� muzyk� przyrz�d�w i obserwacj� czarnych wyrw kosmicznych, sadza� przy pulpicie kierowniczym Ingrid�, sam za� zabiera� si� z zapa�em do rozszyfrowywania tajemniczych napis�w, pochodz�cych z pewnej planety systemu Centaura. Wierzy�, �e uda mu si� wykona� to nieprawdopodobnie trudne zadanie.

Jeszcze dwa razy nast�pi�a zmiana dy�ur�w, statek zbli�y� si� do Ziemi prawie na odleg�o�� dziesi�ciu tysi�cy miliard�w kilometr�w, a silniki anamezonowe w��czano zaledwie na przeci�g paru godzin.

Ko�czy� si� dy�ur grupy Pela Lina, czwarty od chwili wyruszenia �Tantry� z miejsca niedosz�ego spotkania z �Algrabem�.

Astronom Ingrida Ditra sko�czywszy obliczenia zwr�ci�a si� do Pela Lina, kt�ry melancholijnie �ledzi� nieustanne wahania czerwonych wskaz�wek na podzia�ce licznik�w nat�enia pola grawitacyjnego. Zahamowanie reakcji psychicznych, kt�rego nie byli w stanie unikn�� nawet najmocniejsi z za�ogi, ujawnia�o si� zwykle pod koniec dy�ur�w. Statek w ci�gu miesi�cy i lat p�yn�� po wyznaczonej trasie, kierowany automatycznie. Je�eli si� zdarzy�o co�, co przekracza�o mo�liwo�ci �rozumowania� kieruj�cego statkiem automatu, statek zazwyczaj gin��, nie pomaga�a bowiem ju� wtedy interwencja ludzi. M�zg ludzki, nawet najbardziej wy�wiczony, nie m�g� reagowa� z konieczn� szybko�ci�.

��Moim zdaniem ju� dawno zag��bili�my si� w nie zbadany rejon 344 + 2U. Erg Noor chcia� tu dy�urowa� sam � rzek�a Ingrida do astronawigatora.

Pel Lin rzuci� okiem na licznik dzienny.

��Jeszcze dwa dni, tak czy owak nast�pi zmiana. Na razie nie przewidujemy nic godnego uwagi. Chyba doprowadzimy nasz dy�ur do ko�ca?

Ingrida kiwn�a twierdz�co g�ow�. Z pomieszcze� na rufie wyszed� Kay Ber i zaj�� miejsce w fotelu obok statywu z mechanizmami r�wnowagi. Pel Lin podni�s� si�, ziewaj�c.

��Prze�pi� si� par� godzin � powiedzia�.

Ingrida przesz�a do pulpitu kierowniczego.

�Tantra� p�yn�a bez chwiejby w absolutnej pustce. Ani jednego, nawet najbardziej dalekiego meteoru nie ujawnia� nadczu�y aparat Volla Choda. Kurs statku zbacza� teraz nieco od kierunku na S�o�ce, mniej wi�cej o p�tora roku lotu. Ekrany obserwacji czo�owej czernia�y przera�aj�c� pustk�; zdawa�o si�, �e statek mknie ku samemu sercu ciemno�ci. Tylko z bocznych teleskop�w po dawnemu wbija�y si� w ekrany iglice �wiat�a niezliczonych gwiazd.

Astronoma ogarn�� dziwny niepok�j. Ingrida wr�ci�a do swych mechanizm�w, oblicze� i teleskop�w, sprawdzaj�c na nowo ich dane i nanosz�c je na mapy tego nie znanego i nie zbadanego rejonu. Cho� panowa� zupe�ny spok�j, Ingrida nie mog�a oderwa� wzroku od z�owieszczej ciemno�ci rozpo�cieraj�cej si� przed statkiem. Kay Ber zauwa�y� jej zaniepokojenie i przez czas d�u�szy ws�uchiwa� si� w odg�osy mechanizm�w, przygl�daj�c im si� z uwag�.

��Nic nie znajduj� � odezwa� si� wreszcie.�� Co ci si� zdawa�o?

��Nie wiem sama, niepokoi mnie ta niezwyk�a ciemno�� przed nami. Wydaje mi si�, �e nasz statek p�ynie wprost w ciemn� mg�awic�.

��Ciemny ob�ok powinien tu si� gdzie� znajdowa� � stwierdzi� Kay Ber � ale my tylko mu�niemy jego skraj. Tak wynika z oblicze�. Nat�enie pola ci��enia wzrasta r�wnomiernie i s�abo. Lec�c przez ten rejon powinni�my si� zbli�y� do jakiego� o�rodka grawitacyjnego. Czy� nie wszystko jedno, jaki on b�dzie: ciemny czy �wiec�cy?

��Niby tak � odrzek�a Ingrida.

��Sk�d�e wi�c tw�j niepok�j? Idziemy wytyczonym kursem i nawet szybciej, ni� planowali�my. Je�li si� nic nie zmieni, dojdziemy do Trytona nawet przy braku paliwa.

Ingrida poczu�a gor�cy przyp�yw rado�ci na my�l o Trytonie, satelicie Neptuna, i o stacji statk�w kosmicznych, zbudowanej na nim, na peryferiach systemu s�onecznego. Dotarcie na Trytona by�o zapowiedzi� rych�ego powrotu do domu�

��My�la�em, �e zajmiemy si� muzyk�, ale Lin poszed� wypocz��.

Pewnie po�pi sze�� do siedmiu godzin, a przez ten czas pomy�l� o instrumentacji fina�u drugiej cz�ci. Wiesz, tam, gdzie nam si� nie udaje wprowadzenie integralnego w�tku grozy. O, to��� Kay zanuci� kilka takt�w.

��Di-i, di-i, da-ra-ra � ozwa�y si� niespodziewanie �ciany pomieszczenia.

Ingrida drgn�a i obejrza�a si� doko�a, ale natychmiast domy�li�a si� przyczyn tego zjawiska. Nat�enie pola ci��enia wzros�o i aparatura zareagowa�a przez zmian� melodii przyrz�du sztucznej grawitacji.

��Zabawny zbieg okoliczno�ci!�� za�mia�a si� w niejakim poczuciu winy.

��Nast�pi�o wzmo�enie nat�enia pola grawitacyjnego, co logicznie wynika z charakteru ciemnego ob�oku. Mo�esz by� teraz zupe�nie spokojna, niech sobie Lin �pi � powiedzia� Kay Ber, po czym opu�ci� sterowni�.

W jasno o�wietlonej bibliotece zasiad� do elektronowego, ma�ego instrumentu stanowi�cego po��czenie skrzypiec z fortepianem i pogr��y� si� w swojej pracy. Up�yn�o prawdopodobnie kilka godzin, kiedy hermetyczne drzwi biblioteki rozwar�y si� i ukaza�a si� Ingrida.

��Kay, m�j drogi, obud� Lina.

��Czy sta�o si� co�?

��Nat�enie pola ci��enia wzrasta bardziej, ni� to przewidywa�y obliczenia.

��A co jest przed nami?

��Po dawnemu: ciemno��!

Kay Ber zbudzi� astronawigatora. Ten zerwa� si� i skoczy� do centralnej sterowni, ku aparaturze.

��Nic gro�nego. Tylko sk�d tu takie pole ci��enia? Dla ciemnego ob�oku jest zbyt pot�ne, a przecie� nie ma tu �adnej gwiazdy��� Lin po kr�tkim namy�le nacisn�� guzik, aby obudzi� Erga Noora i Niz� Krit.

��Je�eli si� nic nie stanie, po prostu zast�pi� nas � wyja�ni� zaniepokojonej Ingridzie.

��A je�eli si� co� stanie? Erg Noor wr�ci do normalnego stanu dopiero po pi�ciu godzinach. Co robi�?

��Czeka� � spokojnie odrzek� astronawigator.�� C� by si� mog�o sta� w ci�gu pi�ciu godzin tu, w takiej odleg�o�ci od wszystkich system�w gwiezdnych?

Ton d�wi�k�w wydawanych przez aparaty stale si� obni�a�, �wiadcz�c o zmianie warunk�w lotu. Wolno up�ywa�y chwile napr�onego oczekiwania. Dwie godziny trwa�y tak d�ugo jak ca�a zmiana. Pel Lin zachowywa� na zewn�trz spok�j, ale zdenerwowanie Ingridy udzieli�o si� Kayowi. Cz�sto spogl�da� na drzwi kierownictwa, w kt�rych spodziewa� si� ujrze� wchodz�cego energicznie Erga Noora, cho� wiedzia�, �e budzenie si� z d�ugotrwa�ego snu wymaga czasu.

Na odg�os dzwonka wszyscy drgn�li. Ingrida kurczowo chwyci�a za rami� Kaya Bera.

���Tantra� w niebezpiecze�stwie! Nat�enie pola dwa razy wy�sze w stosunku do oblicze�!

Astronawigator zblad�. Zbli�a�o si� nieszcz�cie, w obliczu kt�rego trzeba by�o powzi�� natychmiastow� decyzj�. Los statku spoczywa� w jego r�ku. Nieuchronnie wzrastaj�ce ci��enie wymaga�o zwolnienia szybko�ci statku nie tylko z powodu wzrostu jego ci�aru, ale i dlatego, �e najwidoczniej na trasie znajdowa�o si� wielkie skupienie st�onej materii. Ale� po zwolnieniu nie b�dzie mo�na nabra� rozp�du! Pel Lin zacisn�� z�by i szarpn�� r�czk� d�wigni w��czaj�c� jonowe planetarne silniki-hamulce. D�wi�czne uderzenia wtargn�y w melodi� przyrz�d�w, zag�uszaj�c dzwonienie aparatu obliczaj�cego stosunek si� ci��enia i szybko�ci. Dzwonek si� wy��czy�, a wskaz�wki zasygnalizowa�y, �e szybko�� znowu wzros�a, r�wnowa��c si� z si�� przyci�gania. Ledwie jednak Pel Lin wy��czy� hamulec, dzwonek zabrzmia� znowu. Gro�na si�a grawitacji wymaga�a zmniejszenia szybko�ci. Sta�o si� jasne, �e statek zbli�a si� do pot�nego o�rodka grawitacyjnego.

Astronawigator nie zmienia� kursu, by�a to bowiem praca wymagaj�ca wielkiego wysi�ku i precyzji. Pos�uguj�c si� silnikami planetarnymi hamowa� statek, jakkolwiek stawa� si� widoczny b��d polegaj�cy na wyznaczeniu trasy poprzez nie znan� mas� materii.

��Pole ci��enia jest wielkie � zauwa�y�a Ingrida p�g�osem.

��Nale�y jeszcze zmniejszy� szybko��, by m�c skr�ci�! � zawo�a� astronawigator.�� Ale jak potem przyspieszymy lot?��� W s�owach Pela Lina wyczuwa�o si� zgubny brak zdecydowania.

��Przeszli�my ju� zewn�trzn� stref� zak��ceniow� � powiedzia�a Ingrida � a grawitacja nagle i szybko wzrasta.

Rozleg�y si� cz�stotliwe, metaliczne uderzenia � to podj�y prac� automatycznie w��czone motory planetarne. Tak zareagowa�a kieruj�ca statkiem maszyna elektronowa na rozpoznane przez siebie wielkie skupienie materii. �Tantr� opanowa�a chwiejba. Chocia� szybko�� gwa�townie si� zmniejsza�a, astronauci zaczynali traci� przytomno��. Ingrida pad�a na kolana. Kay Ber odczuwa� bezmy�lny, zwierz�cy strach i dzieci�c� bezradno��. Pel Lin siedzia� w swoim fotelu i stara� si� bezskutecznie unie�� ci���c� jak o��w g�ow�.

Uderzenia silnik�w sta�y si� cz�stsze i przesz�y w nieprzerwany, ci�g�y grzmot. M�zg elektronowy statku walczy� dalej w zast�pstwie swoich p�przytomnych gospodarzy jak umia�: pot�nie, ale w spos�b ograniczony, gdy� nie m�g� przewidzie� skomplikowanych nast�pstw ani znale�� wyj�cia z wyj�tkowej sytuacji.

Chwiejba �Tantry� os�ab�a. Strza�ki, wskazuj�ce stan zasobu jonowych �adunk�w, przesun�y si� szybko w d�. Odzyskawszy przytomno�� Pel Lin zrozumia�, �e dziwny wzrost si�y przyci�gania post�puje tak szybko, i� nale�y przy pomocy �rodk�w alarmowych zatrzyma� statek i zmieni� kurs.

Przesun�� uchwyt silnik�w anamezonowych. Cztery wysokie cylindry azotku boru, widoczne przez specjalne wci�cie wziernikowe pulpitu, za�wieci�y od wewn�trz. Jaskrawozielony p�omie� zap�on�� w nich jak b�yskawica, nast�pnie zaczai si� s�czy� i wirowa� w czterech spiralach. Tam, w przedniej cz�ci statku, silne pole magnetyczne os�oni�o �cianki masek silnik�w chroni�c je przed natychmiastowym zniszczeniem.

Astronawigator przesun�� uchwyt dalej. Poprzez zielon� �ciank� sztormow� by� teraz widoczny promie� kierunkowy � szarawy potok cz�stek �K� �. Jeszcze jeden ruch i wzd�u� szarego promienia zap�on�a o�lepiaj�ca, fioletowa b�yskawica � sygna�, �e oto anamezon rozpoczyna swoj� gwa�town� emanacj�. Ca�y korpus statku zareagowa� prawie niedos�yszaln�, trudn� do zniesienia wibracj� o niezmiernie wysokiej cz�stotliwo�ci�

Erg Noor po spo�yciu koniecznej dawki po�ywienia le�a� w p�nie, poddaj�c si� niezwykle przyjemnym zabiegom elektromasa�u systemu nerwowego� Zas�ona znieczulenia spowijaj�ca dot�d cia�o i m�zg z wolna opada�a. Budz�ca melodia brzmia�a w tonacji durowej, w rytmie o narastaj�cej szybko�ci�

Wtem do jego �wiadomo�ci dotar�y jakie� z�owieszcze d�wi�ki, gasz�c rado�� przebudzenia z dziewi��dziesi�ciogodzinnego snu. Erg Noor uprzytomni� sobie, �e jest szefem wyprawy i rozpaczliwym wysi�kiem woli otrz�sn�� si� z pomroki. Wreszcie poj��, �e statek kosmiczny zwalnia biegu na skutek gwa�townego dzia�ania hamulc�w anamezonowych. A wi�c musia�o si� co� przydarzy�! Usi�owa� wsta�. Ale nogi odm�wi�y pos�usze�stwa i Noor run�� na pod�og� swojej kabiny. Po niejakim czasie uda�o mu si� doczo�ga� do drzwi i otworzy� je. Senne otumanienie utrudnia�o prac� my�li. W ko�cu stan�� na czworakach i wtoczy� si� do centralnej sterowni.

Wpatrzeni w ekrany i tarcze wska�nikowe, astronauci obejrzeli si� ze strachem i skoczyli ku szefowi. Nie maj�c si�y wsta�, m�wi� z wysi�kiem:

��Czo�owe ekrany� prze��czcie na podczerwie� wy��czcie silniki�

Borazonowe cylindry wygas�y jednocze�nie z wibracj� korpusu statku. Na prawym ekranie czo�owym ukaza�a si� ogromna gwiazda, �wiec�ca mglistym, czerwonobrunatnym �wiat�em. Wszyscy zdr�twieli nie odrywaj�c oczu od olbrzymiego dysku, kt�ry si� wy�oni� z ciemno�ci.

��Jaki� ze mnie g�upiec!�� wykrzykn�� z gorycz� Pal Lin.�� By�em przekonany, �e jeste�my w okolicy ciemnego ob�oku! A te przecie��

��Gwiazda �elazna!�� ze zgroz� wykrzykn�a Ingrida Ditra. Erg Noor trzymaj�c si� oparcia fotela wsta� z pod�ogi. Jego zazwyczaj blada twarz przybra�a odcie� sinawy, ale oczy b�yszcza�y jak zwykle.

��Tak, to gwiazda �elazna, postrach astronaut�w � powiedzia� wolno.

Nikt si� jej nie spodziewa� w tym rejonie i spojrzenia wszystkich skierowa�y si� na niego ze strachem i jednocze�nie nadziej�.

��My�la�em, �e to ob�ok � wyrzek� Pel Lin tonem winowajcy.

��Ciemny ob�ok o takiej sile przyci�gania zawiera�by sta�e, wzgl�dnie wielkie cz�stki i �Tantra� nie istnia�aby ju� teraz. Nieprawdopodobie�stwiem jest unikn�� zderzenia w takim roju � surowo i cicho powiedzia� Erg Noor.

��Ale� by�y gwa�towne zmiany nat�enia pola, i jakie� zaburzenia. Czy� to nie jaskrawy wska�nik ob�oku?

��Albo wska�nik tego, �e gwiazda ma planet� i mo�e niejedn�� Astronawigator zagryz� wargi do krwi. Noor kiwn�� g�ow� dodaj�c obecnym otuchy i sam nacisn�� guzik budzenia.

��Dawa� szybko raport obserwacji! Obliczymy izograwy! Statek zn�w si� zachwia�. Na ekranie mign�o co� przera�liwie wielkiego, przemkn�o do ty�u i znik�o�

��A oto i odpowied�� Wyprzedzili�my planet�. Szybciej, szybciej do pracy!�� Spojrzenie Erga Noora spocz�o na licznikach paliwa. Wpi� si� palcami w oparcie fotela, chcia� co� powiedzie�, ale zrezygnowa�.

Cichy, szklisty brz�k zrodzi� si� na stole z jednoczesnym zapaleniem si� pomara�czowych i niebieskich �wiate�ek. Na przezroczystym przepierzeniu zaiskrzy�y si� kolorowe refleksy. Kierownik stacji kosmicznych Wielkiego Pier�cienia Dar Wiatr �ledzi� w dalszym ci�gu �wiat�o Drogi Spiralnej. Jej gigantyczny pa��k wyrasta� w g�r� ogromnym garbem, kre�l�c wzd�u� morskiego wybrze�a matowo��t� pr�g� odbicia. Nie odrywaj�c od niej wzroku Dar Wiatr wyci�gn�� r�k� i przesun�� d�wigienk� na R.

Rozmy�la� swoich jednak nie przerwa�. Dzi� w �yciu tego cz�owieka nast�pi� mia�a wielka zmiana. Rano z zamieszkanego pasa po�udniowej p�kuli przyby� jego nast�pca, Mven Mas, wybrany przez Rad� Astronautyczn�. Ostatni� akcj� w obwodzie Pier�cienia wykonaj� razem, a potem� W�a�nie to �potem� jeszcze nie by�o zdecydowane. Dar Wiatr pe�ni� swoje obowi�zki przez sze�� lat. Wymaga�y one niewiarygodnego napi�cia. Zmobilizowa� ludzi o wybitnych zdolno�ciach, wyr�niaj�cych si� doskona�� pami�ci� i szerok� wiedz� encyklopedyczn�. Kiedy uporczywie zacz�o go opanowywa� zoboj�tnienie do pracy i �ycia, charakterystyczne dla jednego z najci�szych schorze� ludzkich, Evda Nal, s�awny psychiatra, dok�adnie go zbada�a. Wypr�bowany, stary spos�b: muzyka molowych akord�w w kabinie b��kitnych sn�w poddanej dzia�aniu uspokajaj�cych fal � nie odni�s� skutku. Pozostawa�a wi�c tylko zmiana trybu �ycia i leczenie prac� fizyczn� tam, gdzie jeszcze by�a stosowana.

Jego najmilsza przyjaci�ka, historyk Veda Kong, zaproponowa�a mu u siebie prac� kopacza. Przy archeologicznych pracach wykopaliskowych maszyny nie mog�y wykonywa� ca�o�ci rob�t. Etap ko�cowy wymaga� pracy r�k ludzkich. Wprawdzie ochotnik�w nie brakowa�o, ale Veda obiecywa�a mu d�ug� podr� do okr�gu prastarych step�w i �ycie w bezpo�rednim kontakcie z przyrod�.

Veda Kong!.. Zreszt� ona wie wszystko. Veda kocha Erga Noora, cz�onka Rady Astronautycznej, szefa trzydziestej si�dmej wyprawy kosmicznej. Erg Noor powinien by� da� zna� o sobie z planety Zirda. Ale je�li dot�d brak ��czno�ci � a wszystkie obliczenia dotycz�ce lot�w kosmicznych s� wyj�tkowo �cis�e � nie wypada my�le� o zdobyciu mi�o�ci Vedy! ��czy ich jednak wektor przyja�ni, a to rzecz najwa�niejsza. Mimo wszystko zgadza si� u niej pracowa�!

Dar Wiatr przesun�� d�wigni� i przycisn�� guzik. Pok�j zala�o jaskrawe �wiat�o. Kryszta�owa szyba okienna stanowi�a �cian� pomieszczenia wysuni�tego w przestrze� ponad ziemi� i morzem. Dar Wiatr pochyli� t� �cian�, ku sobie tak, �e otworzy� si� widok na gwia�dziste niebo. Metalowa rama odci�a setki �wiate�, dr�g, budowli i latar� morskich w dole, na wybrze�u.

Uwag� Dara Wiatra zaprz�ta�a tarcza chronometru galaktycznego o trzech koncentrycznych pier�cieniach podzia�ki. Nadawanie i odbieranie komunikat�w na obwodzie Wielkiego Pier�cienia odbywa�o si� wed�ug czasu galaktycznego. Jeden obr�t Galaktyki doko�a osi stanowi� dob� galaktyczn�.

Kolejna i ostatnia dla niego akcja nadawczo-odbiorcza mia�a nast�pi� o godzinie dziewi�tej rano, zgodnie z czasem Obserwatorium Tybeta�skiego, wi�c tu, w �r�dziemnomorskim obserwatorium Rady, o drugiej godzinie w nocy. Pozosta�o zatem niewiele wi�cej ponad dwie godziny czasu.

Aparat na stole znowu zamigota� i zabrz�cza�. Za przepierzeniem ukaza� si� cz�owiek w jasnej szacie, mieni�cej si� jedwabistym blaskiem.

By� to pomocnik Dara Wiatra.

��Przygotowali�my si� do nadania i odbioru � rzuci� kr�tko, bez jakichkolwiek zewn�trznych oznak szacunku, chocia� w spojrzeniu malowa�o si� uwielbienie dla zwierzchnika.

Dar Wiatr milcza�. Milcza� tak�e pomocnik, przybrawszy swobodn� postaw�, godno�ci i dumy.

��W sali sze�ciennej?�� zapyta� wreszcie Dar Wiatr i otrzymawszy odpowied� twierdz�c�, zapyta�, gdzie jest Mven Mas.

��Przy aparacie �wie�o�ci porannej. Jak mi si� zdaje, jest zdenerwowany�

��Na jego miejscu by�bym tak�e zdenerwowany � powiedzia� w zamy�leniu Dar Wiatr.�� Tak w�a�nie by�o sze�� lat temu�

Pomocnik a� si� zaczerwieni� z wysi�ku, by przybra� mask� oboj�tno�ci. Wsp�czu� swemu szefowi z g��bi gor�cego, m�odego serca. Zdawa� sobie, by� mo�e, spraw�, �e kiedy� sam prze�yje rado�ci i troski tej odpowiedzialnej pracy. Kierownik stacji kosmicznych niczym nie zdradza� swoich uczu� � w jego wieku uchodzi�oby to za nieprzyzwoite.

��Gdy si� tylko zjawi Mven Mas, prosz� go do mnie natychmiast wprowadzi�.

Pomocnik wyszed�. Dar Wiatr zbli�y� si� do miejsca, gdzie przejrzyste przepierzenie by�o zaczernione od pod�ogi do sufitu, i szerokim gestem otworzy� obydwa skrzyd�a drzwi, wprawione w p�yt� z r�nokolorowego drzewa. Zaja�nia�o �wiat�o, p�yn�ce z g��bi ekranu podobnego do zwierciad�a.

Kierownik stacji kosmicznych w��czy� za pomoc� osobnej d�wigienki �wektor przyja�ni� � bezpo�redni kontakt mi�dzy lud�mi zwi�zanymi g��bok� przyja�ni�. Wektor przyja�ni ��czy� z sob� stale kilka miejsc najcz�stszego pobytu cz�owieka � mieszkanie, miejsce pracy i ulubiony �k�cik wypoczynku�.

Ekran zaja�nia�. W jego g��bi ukaza�y si� rz�dy szafek z filmami elektronowymi, kt�re zast�pi�y archaiczne fotokopie ksi��ek.

Kiedy ludzko�� zacz�a si� pos�ugiwa� jednolitym alfabetem zwanym liniowym � z powodu braku w nim znak�w z�o�onych � filmowanie starych ksi��ek uleg�o dalszemu uproszczeniu i dokonywa�o si� za pomoc� mechanizm�w automatycznych. Niebieskie, zielone i czerwone paski stanowi�y znaki centralnych filmotek; przechowywano w nich wyniki bada� naukowych, publikowanych zaledwie w dziesi�tkach egzemplarzy. Wystarczy�o zestawienie szeregu umownych znak�w i filmoteka nadawa�a automatycznie ca�o�� tekstu ksi��ki-filmu. Ta zmechanizowana biblioteka stanowi�a w�asno�� prywatn� Vedy. Lekki trzask � obraz znikn�� i na ekranie ukaza� si� inny pok�j, tak�e pusty. Wraz z drugim trzaskiem nast�pi�o przeniesienie obrazu do sali ze s�abo o�wietlonymi stolikami pulpitowymi. Siedz�ca przy najbli�szym stoliku kobieta unios�a g�ow� i Dar Wiatr rozpozna� mi��, poci�g�� twarz o du�ych b��kitnych oczach, wydatnych, �mia�o zarysowanych wargach i z lekka zadartym nosku. �yczliwy u�miech czyni� t� twarz jeszcze bardziej poci�gaj�c�.

��Vedo, pozosta�y dwie godziny. Trzeba si� przebra�, a chcia�bym, �eby pani przysz�a do obserwatorium wcze�niej.

Kobieta na ekranie unios�a r�ce ku g�stym, jasnopopielatym w�osom.

��S�ucham ci�, m�j Darze � roze�mia�a si� z cicha.�� Id� do domu. Weso�o�� tonu nie zmyli�a s�uchu Dara Wiatra.

��Dzielna Vedo, niech si� pani uspokoi. Ka�dy, kto wyst�puje przed Wielkim Pier�cieniem, kiedy� wyst�powa� po raz pierwszy�

��Prosz� nie traci� czasu po to, �eby mnie pociesza� � podnios�a z uporem g�ow�. � Niebawem przyjd�.

Ekran zgas�. Dar Wiatr przymkn�� drzwi i skierowa� si� w g��b, by powita� swego nast�pc�. Mven Mas wszed� szerokim krokiem. Rysy twarzy i ciemnobr�zowa barwa g�adkiej i l�ni�cej sk�ry �wiadczy�y o murzy�skim pochodzeniu. Z pot�nych ramion sp�ywa� ci�kimi fa�dami bia�y p�aszcz. Mven Mas u�cisn�� obie d�onie Dara Wiatra w swoich mocnych, szczup�ych r�kach. Obaj byli wysokiego wzrostu. Wiatr, kt�ry pochodzi� z rosyjskiego ludu, wydawa� si� masywniejszy od smuk�ego Afryka�czyka.

��Wydaje mi si�, �e dzi� zajdzie co� wa�nego � zacz�� Mven Mas z t� ufn� prostot�, jaka cechowa�a ludzi ery Wielkiego Pier�cienia.

Dar Wiatr wzruszy� ramionami.

��Co� wa�nego nast�pi dla wszystkich trojga. Ja przeka�� moj� prac�, pan j� podejmie, a Veda Kong po raz pierwszy przem�wi do wszech�wiata.

��Jest bardzo pi�kna?�� odezwa� si� Mven Mas na p� pytaj�co, na p� twierdz�co.

��Zobaczy pan. Zreszt�, w komunikatach dzisiejszych nie ma nic szczeg�lnego. Veda wyg�osi odczyt dla planety KRZ 664456 + ESz 3252.

Mven Mas dokona� w pami�ci zadziwiaj�co szybkiego obliczenia:

��Gwiazdozbi�r Jednoro�ca, Gwiazda Ross 614, system planetarny znany od niepami�tnych czas�w, ale jak dot�d ich mieszka�cy nie wykazali si� niczym. Lubi� starodawne s�owa i nazwy � doda� Mven, a w jego g�osie zabrzmia�a ledwo dos�yszalna nuta przeprosin.

Dar Wiatr pomy�la�, �e Rada umie dobiera� w�a�ciwych ludzi. G�o�no za� rzek�:

��B�dzie wi�c panu dobrze z Juniusem Antem, kt�ry kieruje elektronowymi mechanizmami pami�ciowymi. Sam siebie mianowa� kierownikiem wydzia�u lamp pami�ci. Okre�lenie to, oczywi�cie, pochodzi nie od lampki, ubogiego kaganka staro�ytno�ci, lecz od pierwszych elektronowych przyrz�d�w w szklanych, niezdarnych kloszach z wypompowanym powietrzem, kt�re przypomina�y �wczesne �ar�wki elektryczne.

Mven Mas roze�mia� si� tak poczciwie i szczerze, �e Dar Wiatr poczu� sympati� do tego cz�owieka.

��Lampy pami�ci! Nasze sieci pami�ciowe, korytarze ci�gn�ce si� ca�ymi kilometrami, z�o�one z miliard�w element�w-kom�rek!�� Ale, ale ja tu puszczam wodze swoim uczuciom, a nie dowiedzia�em si� bardzo wa�nej rzeczy. Kiedy przem�wi�a Ross 614?

��Pi��dziesi�t dwa lata temu. Zdo�ali ju� opanowa� j�zyk Wielkiego Pier�cienia. Odleg�o�� do nich wynosi zaledwie cztery parseki. Odczyt Vedy odbior� wi�c za trzyna�cie lat.

��A potem?

��Po odczycie odbi�r. Od naszych przyjaci� otrzymamy zapewne jakie� wiadomo�ci z Pier�cienia.

��Przez sze��dziesi�t� pierwsz� �ab�dzia?

��Oczywi�cie. Albo przez sto si�dm� W�ownika, �eby si� pos�u�y� wasz� dawn� terminologi�.

Wszed� m�czyzna w srebrzystej szacie, jak� nosili cz�onkowie Rady Astronautycznej, i pomocnik Dara Wiatra. Niewysoki, ruchliwy, o garbatym nosie, mia� ciemne jak wi�nie oczy, kt�rych spojrzenie budzi�o sympati�. Przyby�y pog�aska� si� d�oni� po okr�g�ej czaszce.

��Jestem Junius Ant � wymieni� swoje nazwisko dono�nym g�osem, zwracaj�c si� do Mvena Masa.

Mven przywita� go z szacunkiem. Kierownicy mechanizm�w pami�ciowych przewy�szali wszystkich swoj� wiedz�. Oni to decydowali, co z otrzymanych komunikat�w nale�a�o uwiecznia� w pami�ci, a co skierowywa� na drog� powszechnej informacji lub do pa�ac�w tw�rczo�ci.

��Jeszcze jeden z brevan�w � powiedzia� Junius Ant �ciskaj�c d�o� swego kierownika.

��Co takiego?�� nie zrozumia� Mven Mas.

��M�j wymys�. To s�owo pochodzi z �aciny. Tak przezwa�em wszystkich �yj�cych kr�cej pracownik�w stacji kosmicznych, lotnik�w floty mi�dzygwiezdnej, technik�w tych zak�ad�w, kt�re produkuj� silniki dla statk�w kosmicznych. Do tej grupy oczywi�cie nale�ymy tak�e my obaj. Wszyscy �yjemy nie wi�cej ni� po�ow� normalnego wieku. C� robi�, za to przynajmniej �yje si� ciekawie! Gdzie Veda?

��Wkr�tce tutaj b�dzie � odpowiedzia� Dar Wiatr.

Jego s�owa zag�uszy�y zatrwa�aj�ce akordy, kt�re zabrzmia�y tu� po d�wi�cznym uderzeniu galaktycznego chronometru.

��Sygna� ostrzegawczy dla ca�ej Ziemi. Dla wszystkich stacji energetycznych, wszystkich fabryk, transportu i radiostacji. Po up�ywie p� godziny nale�y przerwa� przyp�yw energii elektrycznej i zgromadzi� w kondensatorach o du�ej pojemno�ci, by mo�na by�o przebi� atmosfer� za po�rednictwem kana�u promieniowania kierunkowego. Nasz proces nadawczy poch�ania czterdzie�ci trzy procent energii ziemskiej. Odbi�r, jedynie dla utrzymania kana�u, osiem procent � wyja�ni� Dar Wiatr.

��W�a�nie tak to sobie wyobra�a�em � kiwn�� g�ow� Mven Mas.

Nagle w jego oczach o skupionym wyrazie zap�on�� zachwyt. Dar Wiatr rozejrza� si�. Dot�d nie zauwa�ona przez nich, obok �wiec�cej si�, przezroczystej kolumny, sta�a Veda Kong. Na wyst�p przywdzia�a jeden ze swoich najpi�kniejszych stroj�w, najbardziej podnosz�cy kobiec� urod�, noszony tysi�ce lat temu w dobie kultury krete�skiej.

Wielki w�ze� popielatych w�os�w spi�trzonych wysoko nad karkiem zdawa� si� nie obci��a� silnej i smuk�ej szyi. Ramiona mia�a obna�one, a piersi opi�te stanikiem z b��kitnej tkaniny. Szeroka i kr�tka niebieska sp�dnica haftowana w srebrne kwiaty nie os�ania�a opalonych n�g w pantofelkach wi�niowej barwy. Na tle delikatnej karnacji p�on�y faanty z planety Wenus � du�e, podobne do rubin�w kamienie wprawione z zamierzonym prymitywizmem w z�oty �a�cuch.

Mven Mas, kt�ry po raz pierwszy widzia� Ved�, przygl�da� si� jej z nie ukrywanym zachwytem.

Veda spojrza�a z niepokojem na Dara Wiatra.

��Dobrze � odrzek� na jej nieme pytanie.

��Wyst�powa�am ju� wielokrotnie, ale nigdy w ten spos�b � rzek�a Veda Kong.

��Rada post�puje zgodnie ze zwyczajem. Komunikaty dla r�nych planet zawsze wyg�asza�y pi�kne kobiety. �wiadczy to o poczuciu pi�kna mieszka�c�w naszego �wiata i w og�le ma swoj� wymow� � kontynuowa� Dar Wiatr.

��Rada nie mog�a uczyni� lepszego wyboru!�� zawo�a� Mven Mas. Veda spojrza�a na Afryka�czyka przenikliwie.

��Pan jest samotny?�� zapyta�a cicho, a otrzymawszy odpowied� twierdz�c�, roze�mia�a si�.

��Pan, zdaje si�, ma mi co� do powiedzenia � zwr�ci�a si� do Dara Wiatra.

Przyjaciele wyszli na szeroki, maj�cy kszta�t pier�cienia taras i Veda z rozkosz� podda�a twarz powiewowi �wie�ego morskiego wiatru.

Kierownik stacji kosmicznej opowiedzia� o swoim zamiarze udania si� na teren wykopalisk i o wahaniach w wyborze pomi�dzy trzydziest� �sm� wypraw� kosmiczn�, antarktycznymi kopalniami podwodnymi i archeologi�.

��O nie, byle tylko nie astronautyka!�� wykrzykn�a Veda i Dar Wiatr zrozumia�, �e pope�ni� nietakt. Zaaferowany osobistymi prze�yciami bole�nie dotkn�� nie zagojonego miejsca w duszy Vedy.

Wybrni�cie z przykrej sytuacji u�atwi�y mu zatrwa�aj�ce akordy, jakie si� rozleg�y w pobli�u tarasu.

��Ju� czas, za p� godziny musimy si� po��czy� z Pier�cieniem!�� Dar Wiatr ostro�nie uj�� r�k� Vedy. Zjechali ruchomymi schodami do g��bokiego podziemia, do wyciosanej w skale komnaty.

Matowe p�aszczyzny jej czarnych �cian wygl�da�y jak aksamitne. Przecina�y je wyra�ne linie kryszta�owych pasemek. Z�ociste, zielone, b��kitne i pomara�czowe p�omyki s�abo o�wietla�y skale, znaki i cyfry. Szmaragdowe ostrza wskaz�wek dr�a�y na czarnych p�kolach, jak gdyby wszystkie te szerokie �ciany prze�ywa�y trwo�ne, napi�te oczekiwanie.

Po�rodku sta�o kilka foteli i du�y, hebanowy st�, cz�ciowo wsuni�ty w ogromny, mieni�cy si� diamentowymi refleksami, p�kolisty ekran uj�ty w masywn�, z�ot� ram�.

Dar Wiatr znakiem r�ki przywo�a� do siebie Mvena Masa, wskazawszy pozosta�ym czarne, wysokie fotele. Mven Mas zbli�y� si� ostro�nie, na palcach, jak niegdy� jego przodkowie skradali si� w sawannach do wielkich, drapie�nych zwierz�t. Afryka�czyk wstrzyma� oddech. Oto za chwil� w niedost�pnej piwnicy kamiennej otworzy si� okno na niezmierzone przestworza kosmosu i ludzie po��cz� si� my�lami ze swymi bra�mi zamieszkuj�cymi inne �wiaty. Przedstawicielami ludzko�ci ziemskiej wobec wszech�wiata s� teraz oni � ich pi�cioro. Ale od dnia jutrzejszego on, Mven Mas, b�dzie kierowa� t� ��czno�ci�. Jemu zostan� powierzone wszystkie d�wignie o najwy�szej mocy. Lekki dreszcz przebieg� przez plecy Afryka�czyka. Teraz dopiero zda� sobie dok�adnie spraw� z tego, jak wielkie brzemi� odpowiedzialno�ci spad�o mu na barki, z chwil� gdy wyrazi� zgod� na propozycj� Rady. I kiedy spojrza� na Dara Wiatra, kt�ry bez po�piechu manipulowa� uchwytami, w jego oczach b�ysn�o co� podobnego do tego zachwytu, z jakim patrzy� na swego szefa jego m�ody pomocnik.

Rozleg� si� ci�ki g�os dzwonu, jak gdyby zad�wi�cza�a masywna mied�. Dar Wiatr odwr�ci� si� szybko i przesun�� d�ug� d�wigni�. D�wi�k dzwonu umilk�. Veda Kong dostrzeg�a, �e w�ska p�yta na prawej �cianie zaja�nia�a na ca�� wysoko�� komnaty. �ciany jakby si� zapad�y i znik�y w bezkresnej dali. Ukaza� si� widmowy kontur piramidalnego szczytu g�rskiego uwie�czonego kolosalnym kr�giem z kamieni. Pod t� gigantyczn� czap� kamienn� tu i �wdzie widnia�y plamy najczystszego �niegu g�rskiego. Mven Mas rozpozna� drugi z najwy�szych szczyt�w afryka�skich � Keni�.

Zn�w ci�kie, miedziane uderzenie wstrz�sn�o podziemn� sal�, zmuszaj�c wszystkich obecnych do wzmo�enia czujno�ci i napi�cia uwagi.

Dar Wiatr uj�� r�k� Mvena Masa i po�o�y� j� na okr�g�ym uchwycie, w kt�rym jakby p�on�o oko granatu. Mven Mas pos�usznie przesun�� uchwyt a� do oporu. Teraz ca�a moc Ziemi, ca�a energia, otrzymywana z tysi�ca siedmiuset sze��dziesi�ciu najpot�niejszych elektrowni, przerzucona zosta�a na r�wnik, ku g�rze o pi�ciokilometrowej wysoko�ci. Nad jej szczytem zamigota�y wielobarwne b�yski, zbi�y si� w kul� i strzeli�y nagle wzwy� niby w��cznia w prostopad�ym locie, przeszywaj�ca g��biny nieba. Z tej burzy �wiat�a wyros�a cienka kolumna podobna do tr�by powietrznej. Po kolumnie wspina�a si� wzwy�, spiralnie oplataj�c jej powierzchni�, b��kitna mgie�ka.

Promienie przebija�y atmosfer� ziemsk� tworz�c kana� umo�liwiaj�cy transmisj� do stacji kosmicznych. Kana� ten zast�powa� kabel. Tam, na wysoko�ci trzydziestu sze�ciu tysi�cy kilometr�w ponad Ziemi�, wisia� satelita dobowy, wielka stacja obiegaj�ca nasz� planet� w ci�gu doby w p�aszczy�nie r�wnika. Teraz stacja ta jak gdyby zatrzyma�a si� nad g�r� Kenia, kt�ra by�a punktem wybranym dla sta�ej ��czno�ci ze stacjami kosmicznymi. Drugi wielki satelita obiega� glob na wysoko�ci pi��dziesi�ciu siedmiu tysi�cy kilometr�w wzd�u� po�udnika, komunikuj�c si� z Tybeta�skim Obserwatorium Nadawczo-Odbiorczym. Tam warunki tworzenia kana�u przekazuj�cego by�y lepsze, ale brak by�o ci�g�ej ��czno�ci. Te dwa satelity mia�y po��czenie jeszcze z innymi stacjami automatycznymi, rozmieszczonymi doko�a globu ziemskiego.

W�ska p�yta z prawej strony zgas�a � kana� w��czy� si� w stacj� odbiorcza satelity. Teraz zaja�nia� per�owy, oprawny w z�oto ekran. W jego �rodku ukaza�a si� dziwacznie powi�kszona posta�, kt�ra stopniowo stawa�a si� wyra�niejsza i wreszcie u�miechn�a si� ogromnymi ustami. Gur Gan, jeden z obserwator�w dobowego satelity wygl�da� na ekranie niby bajeczny gigant. Weso�o skin�wszy g�ow� i wyci�gn�wszy ogromn�, trzymetrow� r�k� w��czy� stacje kosmiczne otaczaj�ce nasz� planet�. Si�a wys�ana z Ziemi zespoli�a je w jedn� ca�o��. Na wszystkie strony skierowa�y si� czujne oczy odbiornik�w. Z mglist�, czerwon� gwiazd� w konstelacji Jednoro�ca, sk�d niedawno zabrzmia� sygna�, lepiej mo�na si� by�o porozumie� z satelity 57, tote� Gur Gan natychmiast si� z nim po��czy�. Kontakt Ziemi z jak�� inn� gwiazd� m�g� trwa� tylko trzy kwadranse. Nie wolno wi�c by�o traci� ani jednej minuty.

Na znak Dara Wiatra Veda Kong stan�a na mieni�cy si� sinawym blaskiem kr�g metalowy przed ekranem. Niewidzialne promienie pada�y na ni� z g�ry kaskad�, pog��biaj�c odcie� jej opalenizny. Bezd�wi�cznie podj�y prac� mechanizmy elektronowe, t�umacz�ce s�owa Vedy na j�zyk Wielkiego Pier�cienia. Po trzynastu latach odbiorniki planety ciemnoczerwonej gwiazdy zanotuj� nadawane drgania za pomoc� znanych powszechnie symbol�w i je�li tam istnieje mowa, elektronowe mechanizmy t�umacz�ce przekszta�c� symbole, w d�wi�ki �ywego, obcego j�zyka.

�Szkoda tylko � my�la� Dar Wiatr � �e tamci, dalecy, nie dos�ysz� d�wi�cznego g�osu kobiety Ziemi, nie pojm� jego wyrazisto�ci. Kto wie, jak maj� zbudowane uszy? Zapewne istniej� rozmaite typy s�uchu. Tylko wzrok, kt�ry wyzyskuje cz�� elektromagnetycznych drga�, jakie przenikaj� atmosfer�, jest prawie taki sam w ca�ym wszech�wiecie. Tote� tamci zobacz� czaruj�c�, p�on�c� z podniecenia Ved�.

Dar Wiatr nie odrywaj�c oczu od na p� zakrytego lokiem, malutkiego ucha Vedy, przys�uchiwa� si� jej wyk�adowi.

Veda Kong m�wi�a zwi�le i jasno o g��wnych etapach rozwoju ludzko�ci. O jej rozbiciu na wielkie i ma�e narody, o ekonomicznych i ideologicznych r�nicach, istniej�cych mi�dzy nimi, i o ich wzajemnej wrogo�ci. Czasy te nosi�y miano Ery Rozbicia �wiata. Nie rozwodzi�a si� jednak na ten temat d�ugo. Ludzi Ery Wielkiego Pier�cienia nie interesowa�y opisy niszcz�cych wojen, straszliwych cierpie� czy wyliczanie rzekomo wielkich w�adc�w, co stanowi�o tre�� ksi��ek historycznych, jakie si� zachowa�y z Czas�w Antycznych i Czas�w Ciemnoty, czyli Wieku Kapitalizmu. Znacznie wa�niejsza by�a historia rozwoju si� produkcyjnych, historia sztuki, nauki, walki o prawdziwego cz�owieka i o przysz�o�� ludzko�ci, tworzenia si� nowych wyobra�e� o �wiecie i stosunkach spo�ecznych, o obowi�zkach i prawach cz�owieka, o szcz�ciu i o tym wszystkim, z czego wyros�o i zakwit�o pot�ne drzewo komunistycznej spo�eczno�ci na ca�ej planecie.

W ostatnim stuleciu Ery Rozbicia �wiata, tak zwanym Okresie Roz�amu, ludzie zrozumieli wreszcie, �e wszystkie ich kl�ski pochodz� z �ywio�owo�ci z jak� si� kszta�towa� jeszcze od czas�w przedhistorycznych uk�ad stosunk�w spo�ecznych; zrozumieli, �e pot�ga i przysz�o�� ludzko�ci polega na pracy, na zjednoczonym wysi�ku wolnych, wyzwolonych od ucisku ludzi, na wiedzy i przebudowie �ycia w oparciu o naukowe zdobycze. Poznano wreszcie zasadnicze prawa rozwoju spo�ecznego, nacechowany dialektycznymi przeciwie�stwami bieg dziej�w, zrozumiano, �e konieczne jest zaprowadzenie surowej dyscypliny spo�ecznej, tym bardziej �e wzrasta�o zaludnienie planety.

Walka starego z nowym nabra�a szczeg�lnej ostro�ci w Okresie Roz�amu, co doprowadzi�o do podzia�u �wiata na dwa obozy: starych, kapitalistycznych pa�stw i nowych, socjalistycznych, kt�rych ustroje ekonomiczne by�y r�ne. W tym czasie odkryto pierwsze �r�d�a energii atomowej. Up�r obro�c�w starego �wiata omal nie doprowadzi� do katastrofy.

Jednak�e nowy ustr�j spo�eczny musia� zwyci�y�, mimo �e zwyci�stwo to uleg�o zw�oce na skutek op�nienia si� w rozwoju �wiadomo�ci spo�ecznej. Przebudowa �wiata na zasadach komunistycznych jest nie do pomy�lenia bez radykalnej zmiany ekonomiki, to znaczy bez zlikwidowania n�dzy, g�odu oraz ci�kiej, wyczerpuj�cej pracy. Z kolei przemiany ekonomiczne wymaga�y niezwykle skomplikowanego aparatu kierownictwa produkcji i dystrybucji.

Komunistyczna organizacja spo�ecze�stwa nie od razu obj�a wszystkie kraje i narody. Wyt�pienie nienawi�ci, a szczeg�lnie zak�amania jako skutku wrogiej propagandy, narastaj�cej podczas walk ideologicznych w Okresie Roz�amu, wymaga�o ogromnych wysi�k�w. Niema�o b��d�w pope�niono wprowadzaj�c nowe stosunki mi�dzyludzkie. Gdzieniegdzie dochodzi�o do powsta� wznieconych przez zwolennik�w starego �adu, kt�rzy mo�liwo�� pokonania trudno�ci, jakie si� pi�trzy�y przed ludzko�ci�, widzieli we wskrzeszeniu dawnego ustroju.

Nowy ustr�j rozprzestrzenia� si� na ca�ej Ziemi konsekwentnie i nieuchronnie; wszystkie ludy i rasy przekszta�ci�y si� w zgodn�, m�dr� rodzin�.

Rozpocz�a si� Era Zjednoczenia �wiata, na kt�r� z�o�y�y si� epoki: Zwi�zku Kraj�w, R�nych J�zyk�w, Walki o Energi� i Wsp�lnego J�zyka.

Rozw�j nowych form �ycia stawa� si� coraz szybszy, tak �e ka�da nast�pna epoka prze�ywa�a si� szybciej ni� poprzednia. W�adza cz�owieka nad przyrod� wzrasta�a w zadziwiaj�cym tempie.

W czasach staro�ytnych fantazjowano na temat wspania�ej przysz�o�ci. Ludzie marzyli o wyzwoleniu cz�owieka od pracy. Pisarze g�osili, �e praca od dwu do trzech godzin dziennie na rzecz wsp�lnego dobra zapewni ludzko�ci dobrobyt i obiecywali, �e czas pozosta�y b�dzie wolny od wszelkich zaj��.

Pogl�dy te zrodzi�y si� ze wstr�tu, jaki budzi�a w�wczas ci�ka, przymusowa praca.

Rych�o jednak ludzko�� zrozumia�a, �e praca tw�rcza, zgodna z przyrodzonymi zdolno�ciami cz�owieka, podobnie jak nieustanna walka z przyrod� i rozwi�zywanie coraz nowych problem�w nauki, jest d�wigni� jej szcz�cia. Rozw�j cybernetyki, techniki automatycznego sterowania, szeroko zakrojona o�wiata, wszechstronne wykszta�cenie spo�ecze�stwa, jego wysoka kultura fizyczna � wszystko to pozwala�o na zmian� zawod�w, szybkie opanowanie nowych dziedzin i na zorganizowanie wielokierunkowej dzia�alno�ci naukowej. Zadaniem sztuki by�o wychowanie spo�ecze�stwa i organizacja �ycia. Nadesz�a najwspanialsza w dotychczasowym rozwoju ludzko�ci Era Pracy powszechnej, obejmuj�ca wieki: Uproszczenia Rzeczy, Przebudowy, Pierwszej Obfito�ci i Kosmosu.

Wynalazek skupiania energii elektrycznej, dzi�ki kt�remu powstawa�y akumulatory o ogromnej pojemno�ci i niewielkie silniki o olbrzymiej mocy, by� donios�� techniczn� rewolucj� czas�w nowszych. Jeszcze wcze�niej nauczono si� przy u�yciu p�przewodnik�w wi�za� skomplikowane sieci s�abych pr�d�w i wytwarza� automatycznie kierowane mechanizmy. Technika sta�a si� sztuk�, kt�r� cechowa�a i�cie jubilerska precyzja, a jednocze�nie by�a pot�g� w skali kosmicznej.

Jednak�e konieczno�� dania ka�demu wszystkiego spowodowa�a bardzo istotne uproszczenia w �yciu ludzkim. Cz�owiek przesta� by� niewolnikiem rzeczy, a opracowanie podstawowych wzorc�w i modeli pozwoli�o na wytwarzanie wszelkich mechanizm�w ze stosunkowo nielicznych element�w. Przypomina�o to zasad� struktury organicznej, wed�ug kt�rej istoty �ywe o wy�szej organizacji zbudowane s� z prostych kom�rek: kom�rka powstaje z bia�ka, bia�ko z polipeptyd�w itd. Ukr�cenie marnotrawstwa �rodk�w spo�ywczych charakterystycznego dla wiek�w poprzednich zapewni�o po�ywienie miliardom ludzi. Wszystkie si�y spo�ecze�stwa, zu�ywane w staro�ytno�ci na zbrojenia, na utrzymywanie ogromnych si� zbrojnych i na propagand� polityczn�, skierowano obecnie ku pracy nad pokojow� organizacj� �ycia i na polu nauki.

Na znak Vedy Kong Dar Wiatr przycisn�� guzik. Obok pi�knej prelegentki ukaza� si� du�y globus.

Br�zowe linie zakre�lone na globusie poni�ej trzydziestego r�wnole�nika po�udniowej i p�nocnej szeroko�ci oznaczaj� nieprzerwane �a�cuchy osiedli miejskich, skoncentrowanych na wybrze�ach ciep�ych m�rz, w strefach �agodnego klimatu. Ludzko�� nie zu�ywa�a ju� tak ogromnej ilo�ci energii cieplnej na opalanie mieszka� w czasie zimowej niepogody i produkowanie ci�kiej odzie�y.

Najbardziej zag�szczone by�y osiedla wok� basenu Morza �r�dziemnego, kolebki kultury ludzkiej. Pas podzwrotnikowy zosta� dwukrotnie poszerzony wskutek roztopienia biegunowych czap lodowych.

Na p�nocy rozci�ga si� olbrzymia strefa ��k i step�w, gdzie si� wypasaj� niezliczone stada zwierz�t domowych.

W po�udniowej cz�ci p�kuli p�nocnej i w p�nocnej cz�ci p�kuli po�udniowej istnia�y kiedy� pasy spalonych s�o�cem suchych pusty�. Dzi� zosta�y przekszta�cone w ogrody. Dawniej by�y tu pola stacji termoelektrycznych, skupiaj�cych energi� s�oneczn�.

W strefie tropikalnej zorganizowano masow� produkcj� ro�linnych i �rodk�w od�ywczych, co by�o tysi�c razy bardziej op�acalne ni� w strefach zimniejszych. Ju� dawno po otrzymaniu z pomoc� �wiat�a s�onecznego sztucznych w�glowodan�w, cukr�w i kwasu w�glowego zaprzestano uprawy ro�lin cukrowych. Tania, produkcja przemys�owa pe�nowarto�ciowego bia�ka od�ywczego na razie przekracza nasze mo�liwo�ci. Dlatego te� uprawia si� bogate w bia�ko ro�liny i grzyby na l�dzie i olbrzymie pola wodorost�w w oceanach. O uproszczonym sposobie otrzymywania t�uszcz�w od�ywczych dowiedzieli�my si� za po�rednictwem o�rodka Informacji Wielkiego Pier�cienia; wszelkie witaminy i hormony wyrabiamy wi�c z w�gla kamiennego. Gospodarka wiejska nowego �wiata nie ma obowi�zku wytwarzania wszystkich artyku��w �ywno�ciowych, jak to by�o w dawnych czasach. Je�li chodzi o cukier, t�uszcze i witaminy, nasze mo�liwo�ci wytw�rcze s� nieograniczone. Do produkcji bia�ka s�u�� ogromne przestrzenie l�d�w i m�rz. Ludzko�� od dawna zosta�a wyzwolona ze strachu g�odu, kt�ry j� gn�bi� przez dziesi�tki tysi�cy lat.

Jedna z najwi�kszych uciech ludzkich, zami�owanie do podr�y, pragnienie zmiany miejsca, to dziedzictwo po naszych przodkach � my�liwych w�druj�cych z miejsca na miejsce w poszukiwaniu n�dznego po�ywienia. Obecnie ca�� planet� spowija Droga Spiralna, kt�rej ogromne mosty ��cz� poprzez cie�niny wszystkie kontynenty.

Veda przeci�gn�a palcem wzd�u� srebrzystej nici i odwr�ci�a globus.

Drog� Spiraln� nieustannie przebiegaj� poci�gi elektryczne. Setki tysi�cy ludzi mog� z wielk� szybko�ci� przenosi� si� ze strefy zamieszkania do stref step�w, g�r i p�l, gdzie nie ma miast, tylko czasowe obozy mistrz�w chowu byd�a, zasiew�w, przemys�u le�nego czy g�rniczego. Ca�kowita automatyzacja wszystkich fabryk i elektrowni, a tak�e stacji energetycznych sprawi�a, �e budowanie w ich pobli�u miast lub wi�kszych osiedli by�o zbyteczne. Znajduj� si� tam domy jedynie dla nielicznych dy�urnych, obserwator�w, mechanik�w i monter�w.

Planowa organizacja �ycia zlikwidowa�a zab�jczy wy�cig szybko�ci. Poci�gi Drogi Spiralnej biegn� z szybko�ci� dwustu kilometr�w na godzin�. Szybkobie�nymi statkami, rozwijaj�cymi pr�dko�� tysi�cy kilometr�w na godzin� mo�na si� pos�ugiwa� jedynie w nieszcz�liwych wypadkach.

W Okresie Roz�amu dokonano odkrycia energii wewn�trzatomowej. Uczeni ju� w�wczas potrafili wyzwala� znikom� cz�� tej energii i przekszta�cali j� w wybuch cieplny, kt�rego zab�jcze w�a�ciwo�ci wykorzystywano niezw�ocznie jako bro�. Zgromadzono zapasy straszliwych bomb, kt�re nast�pnie, gdy na �wiecie zapanowa� komunizm, starano si� wyzyska� dla cel�w pokojowych jako �r�d�o energii. Zrozumiano jednak, �e promieniowanie jest niebezpieczne dla �ycia ludzkiego, i produkcja energii atomowej zosta�a �ci�le ograniczona. Prawie w tym samym czasie astronomowie drog� bada� fizycznych dalekich gwiazd wykryli dwa nowe sposoby otrzymywania energii wewn�trzatomowej � Q i F, bardziej skuteczne i wolne od niebezpiecznych produkt�w rozpadu.

Obydwa te sposoby stosujemy do dzi�, jakkolwiek dla silnik�w astronautycznych ma zastosowanie jeszcze jedna forma energii atomowej � anamezon, odkryty podczas dok�adnej obserwacji wielkich gwiazd Galaktyki poprzez Wielki Pier�cie�.

Wszystkie nagromadzone od dawna zapasy dawnych materia��w termoj�drowych � promieniotw�rczych izotop�w uranu, toru, itp.�� zdecydowano zniszczy�, gdy wykryto spos�b usuni�cia produkt�w ich rozpadu poza atmosfer� ziemsk�. W wieku Przebudowy umieszczono nad biegunami sztuczne s�o�ce, dzi�ki czemu lody uleg�y masowemu roztopieniu i zmieni� si� klimat ca�ej planety. Woda ocean�w podnios�a si� o siedem metr�w, polarne fronty ch�odu gwa�townie si� zmniejszy�y, co poci�gn�o za sob� os�abienie pasat�w, wysuszaj�cych strefy pustynne w okolicach podzwrotnikowych. Wiatry huraganowe i wszelkie inne gwa�towne zaburzenia pogody usta�y.

Ciep�y step si�ga� sze��dziesi�tego r�wnole�nika, a pola i lasy przekroczy�y siedemdziesi�ty.

Kontynent antarktyczny, w trzech czwartych wyzwolony z lodu, okaza� si� skarbnic� rud ca�ej ludzko�ci. Nowo odkryte bogactwa kopalne mia�y tym wi�ksze znaczenie, �e na starych kontynentach zosta�y w znacznej mierze wyeksploatowane dla prowadzenia wojen w minionej epoce.

Zanim jeszcze nast�pi�a zasadnicza zmiana klimatu, dokonano budowy ogromnych kana��w i przebito pasma g�rskie, aby zr�wnowa�y� kr��enie mas powietrznych i wodnych planety. Wieczne pompy dielektryczne dopomog�y w nawodnieniu nawet wysokog�rskich obszar�w pustynnej Azji.

Mo�liwo�ci produkcyjne �rodk�w spo�ywczych wzros�y wielokrotnie, a nowe tereny sta�y si� zdatne do zamieszkania. Ciep�e morze �r�dl�dowe zacz�to wyzyskiwa� dla uprawy bogatych w bia�ko wodorost�w.

Dawne w�t�e statki �eglugi planetarnej mimo wszystko umo�liwi�y dotarcie do najbli�szych planet naszego systemu s�onecznego. Ziemi� opasa� wieniec sztucznych satelit�w, kt�re u�atwi�y cz�owiekowi poznanie kosmosu. W�a�nie wtedy, czterysta osiem lat temu, zaszed� wypadek tak wa�ny, �e uznano go za pocz�tek nowej ery Wielkiego Pier�cienia.

Od dawna my�l ludzka usi�owa�a wynale�� spos�b przekazania na dalekie odleg�o�ci obraz�w, d�wi�k�w i energii bez po�rednictwa jakichkolwiek przewodnik�w. Setki tysi�cy uczonych pracowa�o nad tym zagadnieniem w Akademii Promieniowa� Kierunkowych. Sta�o si� to mo�liwe, gdy odkryto spos�b obej�cia prawa: �Strumie� energii jest proporcjonalny do sinusa k�ta rozproszenia promieni�. W�wczas r�wnoleg�e wi�zki promieni zapewni�y sta�� ��czno�� ze sztucznymi satelitami, a wi�c i z ca�ym kosmosem. Chroni�cy �ycie ekran najonizowanej atmosfery stanowi� wieczn� przeszkod� w nadawaniu i odbiorze. Bardzo dawno, jeszcze w ci�gu trwania Ery Rozbicia �wiata, uczeni nasi stwierdzili, �e z przestrzeni kosmicznych dochodz� na Ziemi� pot�ne strumienie fa� radiowych. Wraz z og�lnym promieniowaniem gromad gwiezdnych i galaktyk dociera�y do nas z kosmosu w Obwodzie Wielkiego Pier�cienia sygna�y nadawcze i komunikaty spaczone, na p� wygas�e w atmosferze. Nie rozumieli�my ich jeszcze wtedy, cho� ju� umieli�my odbiera� owe tajemnicze sygna�y, uwa�aj�c je za promieniowanie martwej materii.

Uczony Kam Amat, Hindus z pochodzenia, wpad� na pomys� przeprowadzenia na sztucznych satelitach do�wiadcze� z odbiornikami obraz�w. W ci�gu kilkudziesi�ciu lat zestawia� cierpliwie coraz nowe kombinacje zakres�w.

Kam Amat wy�owi� w eterze komunikat nadany z systemu planetarnego gwiazdy podw�jnej, nosz�cej nazw� �ab�dzia 61. Na ekranie ukaza� si� niepodobny do nas, ale ponad wszelk� w�tpliwo�� osobnik ludzki i wskaza� napis, u�o�ony z symboli Wielkiego Pier�cienia. Napis ten odczytano dopiero po dziewi��dziesi�ciu latach. Zdobi on obecnie pomnik Karna Amata i brzmi nast�puj�co: �Pozdrawiamy was, bracia, kt�rzy wchodzicie do naszej rodziny! Oddzieleni przestrzeni� i czasem, jednoczymy si� w kr�gu wielkiej si�y�.

J�zyk symboli, wykres�w i map Wielkiego Pier�cienia okaza� si� �atwy do rozszyfrowania dla ludzi na tym szczeblu rozwoju, kt�ry ju� zosta� osi�gni�ty. Po dwustu latach mogli�my ju� rozmawia� z sob� za pomoc� mechanizm�w t�umacz�cych. Nawi�zali�my ��czno�� z systemami planetarnymi bli�szych gwiazd, odbieramy i nadajemy obrazy �ycia r�nych �wiat�w. Niedawno odebrali�my wie�ci od czternastu planet wielkiego o�rodka �ycia Deneba w �ab�dziu, kolosalnej gwiazdy o mocy �wietlnej czterech tysi�cy o�miuset s�o�c, znajduj�cej si� od nas w odleg�o�ci stu dw�ch parsek�w. Rozw�j my�li przebiega� tam innymi drogami, ale osi�gn�� nasz poziom.

A ze �wiat�w starodawnych, z kulistych gromad naszej Galaktyki i olbrzymiej, zamieszkanej przestrzeni doko�a o�rodka galaktycznego przychodz� dziwne obrazy i widowiska, dot�d jeszcze nie wyja�nione, niepoj�te. S� utrwalone przez mechanizmy pami�ciowe i przekazywane do Akademii Granic Wiedzy. Tak bowiem nazywa si� organizacja naukowa opracowuj�ca zagadnienia postawione dopiero przez nauk� wsp�czesn�. Staramy si� zrozumie� mentalno��, kt�ra w ci�gu milion�w lat odbieg�a prawdopodobnie daleko od naszej umys�owo�ci, inne bowiem by�y tam drogi rozwoju od organizm�w ni�szych do istot my�l�cych.

Veda Kong odwr�ci�a si� od ekranu, w kt�ry wpatrywa�a si� jak zahipnotyzowana, i rzuci�a pytaj�ce spojrzenie w stron� Dara Wiatra. Ten z u�miechem skin�� g�ow� na znak uznania. Veda unios�a dumnie g�ow�, wci�gn�a r�ce i zwr�ci�a si� do tych niewidzialnych, kt�rzy po up�ywie trzynastu lat mieli us�ysze� jej s�owa i ujrze� jej obraz:

��Taka jest nasza historia. Trudna, zawi�a i d�uga by�a droga wiod�ca na wy�yny wiedzy. Wo�amy do Was: jednoczcie si� z nami w Wielkim Pier�cieniu, pom�cie nam rozprzestrzenia� we wszech�wiecie pot�g� rozumu i pokona� martw�, bezw�adn� materi�!

G�os Vedy zabrzmia� triumfalnie; zad�wi�cza�a w nim, zda si�, moc wszystkich pokole� ludzi ziemskich, kt�rzy si� wznie�li tak wysoko, �e ju� si�gali poza granice w�asnej Galaktyki, ku dalszym gwiezdnym wyspom wszech�wiata.

Rozleg� si� przeci�g�y miedziany brz�k � to Dar Wiatr przesun�� uchwyt, wy��czaj�c nadawczy strumie� energii. Ekran zgas�. Na przejrzystej p�ycie po prawej stronie pozosta� �wiec�cy s�up nadawczo-odbiorczego kana�u.

Zm�czona Veda cicho zwin�a si� w k��bek w g��bi wielkiego fotela. Dar Wiatr posadzi� przy stole kierowniczym Mvena Masa, sam za� pochyli� si� nad jego ramieniem. Nagle ekran w z�otej oprawie znikn��, a na jego miejsce ukaza�a si� nieprawdopodobna g��bia.

Veda Kong, kt�ra po raz pierwszy widzia�a ten cud, westchn�a g��boko. Rzeczywi�cie, nawet ludzie doskonale znaj�cy drogi skomplikowanej interferencji fal �wietlnych, dzi�ki kt�rym uzyskiwano tak� g��boko�� i szeroko�� widzenia, bywali zaskoczeni tym widokiem.

Ciemna powierzchnia obcej planety zbli�a�a si� rosn�c z sekundy na sekund�. By� to bardzo rzadko spotykany system gwiazdy podw�jnej, gdzie dwa s�o�ca tak si� r�wnowa�y�y nawzajem, �e orbita ich planety by�a zupe�nie prawid�owa i mog�o na niej powsta� �ycie. Obydwa s�o�ca, pomara�czowe i czerwone, mniejsze ni� nasze, o�wietla�y lodowisko martwego morza. W tym �wietle l�d wydawa� si� czerwony. Na skraju p�askich, czarnych g�r, w tajemniczym, fioletowoczarnym blasku sta� ogromny gmach. Promie� widzenia pad� na jego dach, potem jakby go przeszy� i wszyscy ujrzeli m�czyzn� o szarej sk�rze, okr�g�ych, sowich oczach, w obw�dkach ze srebrnego puchu. By� wysoki i smuk�y, mia� d�ugie, podobne do macek ko�czyny. Cz�owiek ten dziwacznie potrz�sa� g�ow�, jakby oddaj�c szybki uk�on, i skierowa� swoje beznami�tne, podobne do obiektyw�w oczy na ekran. Otwar�y si� bezz�bne usta os�oni�te podobn� do nosa, mi�kk� klap� sk�ry. W tej samej chwili zabrzmia� delikatny, melodyjny g�os mechanizmu t�umacz�cego.

��Zaf Ftet, kierownik informacji sze��dziesi�t jeden �ab�dzia. Dzi� nadajemy dla ��tej gwiazdy STL3388 + 04�F�

Dar Wiatr i Junius Ant zamienili spojrzenia, a Mven Mas u�cisn�� Dara Wiatra za r�k�. By�y to galaktyczne sygna�y Ziemi, �ci�lej � s�onecznego systemu planetarnego. Niegdy� obserwatorzy z innych planet uwa�ali go za jednego wielkiego satelit� S�o�ca, okr��aj�cego je w ci�gu pi��dziesi�ciu dziewi�ciu lat ziemskich. Jeden raz w tym okresie przypada koniunkcja Jowisza i Saturna, powoduj�c dostrzegalne dla astronom�w z bliskich gwiazd odchylenie S�o�ca. Ten sam b��d pope�niali tak�e nasi astronomowie w stosunku do wielu system�w planetarnych, o kt�rych istnieniu wiedziano ju� w czasach staro�ytnych.

Junius Ant sprawdzi� dzia�anie mechanizmu pami�ciowego i dane czujno�ci zegarowego pogotowia z jeszcze wi�kszym po�piechem ni� na pocz�tku odbioru.

Beznami�tny g�os t�umacza elektronowego kontynuowa�:

��Stwierdzamy zupe�nie dobry odbi�r z gwiazdy��� zn�w posypa�y si� cyfry i szereg urywanych d�wi�k�w � dokonany przypadkowo, nie w czasie transmisji Wielkiego Pier�cienia. Nie znaj� jeszcze j�zyka Pier�cienia i zu�ywaj� niepotrzebnie energi�, nadaj�c w czasie godzin milczenia. Odpowiadali�my im w czasie ich transmisji. Wyniki stan� si� znane w przybli�eniu za trzy dziesi�te sekundy��� G�os umilk�. Przyrz�dy sygna�owe �wieci�y si� dalej z wyj�tkiem zgas�ego zielonego oka.

��Te, dot�d nie wyja�nione, przerwy w nadawaniu pochodz� mo�e z przep�ywu legendarnego pola oboj�tnego pomi�dzy nami a planet�, jak to nazywaj� astronauci � t�umaczy� Vedzie Junius Ant.

��Trzy dziesi�te sekundy galaktycznej, to znaczy, �e trzeba b�dzie czeka� oko�o sze�ciuset lat � burkn�� ponuro Dar Wiatr.�� Ciekawe, po co nam to?

��O ile zrozumia�em � odezwa� si� Mven Mas � gwiazd�, z kt�r� tamci nawi�zali ��czno��, jest Epsilon Tukana w gwiazdozbiorze nieba po�udniowego. Jej odleg�o�� wynosi dziewi��dziesi�t parsek�w. To ju� si�ga granic naszej sta�ej ��czno�ci. Nie ustanowili�my jej jeszcze poza obr�bem Deneba.

��Ale przecie� odbieramy i �rodek Galaktyki, i gromady kuliste?�� rzek�a Veda Kong.

��Nieregularnie, przypadkowo albo te� poprzez mechanizmy pami�ciowe innych cz�onk�w Wielkiego Pier�cienia, tworz�cych wyci�gni�ty w przestrze� �a�cuch � odrzek� Mven Mas.

��Komunikaty nadane tysi�ce i dziesi�tki tysi�cy lat temu nie gin� w przestrzeni i w ko�cu docieraj� do nas � doda� Junius Ant.

��To znaczy, �e o �yciu i wiedzy ludzi z innych, bardziej odleg�ych �wiat�w wnioskujemy z ogromnym op�nieniem, na przyk�ad dla strefy �rodka Galaktyki dwudziestu tysi�cy lat?

��Tak, to oboj�tne, czy te komunikaty otrzymujemy za po�rednictwem zapis�w pami�ciowych bli�szych �wiat�w, czy te� chwytaj� je nasze stacje. Widzimy odleg�e �wiaty, jakimi by�y w bardzo dawnych czasach. Patrzymy na dawno zmar�ych i zapomnianych w swoim �wiecie ludzi.

��Czy�by�my, osi�gn�wszy tak wielk� w�adz� nad przyrod�, byli w tym wypadku bezsilni?�� z dzieci�cym oburzeniem zawo�a�a Veda.�� Czy� doprawdy nie mo�na dotrze� do odleg�ych �wiat�w inn� drog� ni� z pomoc� promienia falowego czy fotonowego?

��Jak�e pani� doskonale rozumiem, Vedo!�� odezwa� si� Mven Mas.

��Akademia Granic Wiedzy pracuje nad zagadnieniami przezwyci�enia przestrzeni, czasu i si�y przyci�gania � wtr�ci� Dar Wiatr � ale jak dot�d uczeni nie doszli jeszcze do stadium do�wiadcze�

Nagle zielone oko za�wieci�o na nowo i Veda zn�w odczu�a zawr�t g�owy na widok ekranu zag��biaj�cego si� w otch�a� przestworzy. Ostro zaznaczone brzegi obrazu �wiadczy�y o tym, �e nie jest to bezpo�redni odbi�r, lecz odtworzony z mechanizmu pami�ciowego.

Najpierw ukaza�a si� powierzchnia planety, widoczna oczywi�cie ze stacji-satelity. Ogromne, bladofioletowe, upiorne s�o�ce, roz�arzone niemal do stanu p�ynno�ci, zalewa�o swymi przeszywaj�cymi promieniami b��kitn� atmosfer� i os�on� ob�oczn� planety.

��Ot� i ono, s�o�ce planety Epsilon Tukana, gwiazda o wysokiej temperaturze klasy B9. Jej blask jest r�wny blaskowi siedemdziesi�ciu o�miu naszych s�o�c � wyszepta� Mven Mas.

Dar Wiatr i Junius Ant skin�li potwierdzaj�co.

S�o�ce zmieni�o kszta�t, jak gdyby si� zw�aj�c i opuszczaj�c na sam� powierzchni� nieznanego �wiata.

Wysoko wznosi�y si� okr�g�e, jakby odlane z br�zu kopu�y g�r. Nieznany minera� czy te� metal o ziarnistej budowie jarzy� si� w bia�ym migotliwym �wietle b��kitnego s�o�ca. Nawet w dalekim od doskona�o�ci odbiorze aparatury nieznany �wiat ja�nia� uroczy�cie, z jak�� zwyci�sk� wspania�o�ci�.

Refleksy promieni wie�czy�y kontury mosi�nych g�r srebrzysto-r�ow� koron�, kt�rej odbicie tworzy�o szerok�, �wietlist� drog� w powolnych falach fioletowego morza. Woda o barwie ametystu czyni�a wra�enie ci�kiej i po�yskiwa�a od wewn�trz czerwonymi �wiate�kami, tworz�cymi jakby skupienia �ywych, ma�ych oczek. Fale liza�y podn�e masywnej, olbrzymiej figury stoj�cej na brzegu w dumnej samotno�ci. Posta� kobieca wyrze�biona w ciemnoczerwonym kamieniu odrzuci�a w ty� g�ow� i jakby w ekstazie si�ga�a wyci�gni�tymi ramionami g��bi p�omiennych niebios. Mog�aby by� c�r� Ziemi. Ca�kowite podobie�stwo do postaci ludzkiej dzia�a�o nie mniej wstrz�saj�co ni� niezwyk�e pi�kno rze�by, w kt�rej jednoczy�a si� pot�na si�a i uduchowienie. By�a jakby uciele�nieniem marzenia ziemskiego rze�biarza. Z polerowanego, czerwonego kamienia pos�gu tchn�o jakie� tajemnicze, poci�gaj�ce nieznanym urokiem �ycie.

Pi�cioro ziemskich ludzi w milczeniu patrzy�o na zadziwiaj�cy nowy �wiat. Z piersi Mvena Masa wyrwa�o si� przeci�g�e westchnienie. Ju� pierwsze spojrzenie na pos�g wzbudzi�o w nim nastr�j radosnego oczekiwania.

Naprzeciwko pos�gu, na wybrze�u, srebrne, koronkowe wie�e oznacza�y pocz�tek szerokich, bia�ych schod�w wznosz�cych si� swobodnie ponad g�szczem smuk�ych drzew o turkusowym listowiu.

��One powinny d�wi�cze�! � szepn�� Dar Wiatr do ucha Vedy, wskazuj�c wie��. Veda skin�a g�ow�.

Aparat nadawczy nowej planety w dalszym ci�gu wysy�a� wci�� inne, bezd�wi�czne obrazy.

Przez sekund� by�y widoczne bia�e �ciany o szerokich wyst�pach, przeci�te portalem z b��kitnego kamienia, i oto na ekranie ukaza�o si� wysokie pomieszczenie, p�awi�ce si� w jaskrawym �wietle. Matowoper�owa barwa ��obkowanych �cian nadawa�a wszystkiemu, co si� znajdowa�o w tej sali, niewymown� wyrazisto��. Przy szmaragdowej p�ycie sta�a grupa os�b.

P�omiennie czerwona barwa ich sk�ry odpowiada�a odcieniowi pos�gu. Nie by�o w tym dla Ziemian nic nadzwyczajnego � niekt�re plemiona Ameryki �rodkowej, s�dz�c wedle zachowanych z czas�w staro�ytnych zdj��, mia�y podobn�, mo�e tylko cokolwiek ja�niejsz� barw� sk�ry.

W sali by�o dw�ch m�czyzn i dwie kobiety. Obie pary r�ni�y si� strojami. Para stoj�ca przy zielonej p�ycie mia�a na sobie z�ociste, kr�tkie, podobne do wytwornych kombinezon�w szaty zaopatrzone w kilka spinek. Tamtych za� dwoje spowija�y d�ugie p�aszcze o barwie perlistej, jak� mia�y �ciany.

Pierwsza para wykonywa�a p�ynne ruchy, dotykaj�c uko�nie naci�gni�tych strun, umocowanych z lewej strony p�yty. �ciana z polerowanego szmaragdu czy szk�a sta�a si� przejrzysta. W takt owych ruch�w w krysztale p�yn�y jeden za drugim obrazy. Zjawia�y si� i nik�y tak szybko, �e nawet tacy wytrawni obserwatorzy, jak Junius Ant i Dar Wiatr, z trudno�ci� rozumieli ich sens.

W kolejnym nast�powaniu po sobie mosi�nych g�r, fioletowego oceanu i turkusowych las�w by�a ca�a historia planety. Oczom astronaut�w ukaza� si� �wiat zwierz�cych i ro�linnych form, czasami zupe�nie niezrozumia�ych, kiedy indziej pi�knych, kt�re mija�y niby widma dalekiej przesz�o�ci. Wiele zwierz�t i ro�lin zdawa�o si� wykazywa� podobie�stwo do tych kszta�t�w �ycia, kt�re przechowa�a kronika warstw kory ziemskiej. Wysoko si� wspina�a drabina form doskonal�cej si� coraz bardziej �ywej materii. Niesko�czenie d�uga droga rozwoju wydawa�a si� ka�demu mieszka�cowi Ziemi jeszcze d�u�sza, bardziej m�cz�ca i trudniejsza ni� jego w�asny rodow�d.

W widmowym blasku aparatury zamigota�y nowe obrazy: p�omienie wielkich ognisk, skupiska ogromnych g�az�w na r�wninach, bitwy toczone z drapie�nymi zwierz�tami, uroczysto�ci pogrzebowe i religijne. Ale oto na ca�ej szeroko�ci p�yty wyros�a posta� m�a okrytego p�aszczem z pstrej sk�ry zwierz�cej. Jedn� r�k� wsparty o w��czni�, drug� wznosi� ku gwiazdom szerokim w�adczym gestem i postawi� nog� na powalonym u swoich st�p potworze o sztywnej grzywie i wyszczerzonych, d�ugich k�ach. Na drugim planie sta� rz�d kobiet i m�czyzn trzymaj�cych si� parami za r�ce i, jak si� zdawa�o, �piewaj�cych jak�� pie��.

Obraz znik�, a na tym miejscu, gdzie si� ukazywa�y migotliwe widziad�a tajemniczych �wiat�w, majaczy�a ju� tylko ciemna powierzchnia polerowanego kamienia.

Wtedy para w z�ocistych szatach odesz�a na prawo, a ich miejsce zaj�a para druga. B�yskawicznym i niemal niedostrzegalnym ruchem zosta�y odrzucone p�aszcze i na per�owym tle �cian ukaza�y si� ciemnoczerwone cia�a. M�czyzna wyci�gn�� obydwie r�ce ku kobiecie, kt�ra odpowiedzia�a na to u�miechem tak dumnej i ol�niewaj�cej rado�ci, �e Ziemianie zamienili z sob� spojrzenia. W per�owej sali dalekiego, zagubionego w bezmiarach kosmosu �wiata owa para rozpocz�a powolny taniec. By� to zreszt� nie tyle taniec, co uk�ad p�z w tanecznym rytmie. Owa para najwidoczniej mia�a za zadanie okaza� doskona�o��, pi�kno linii i plastyczn� pr�no�� swych cia�. W tej rytmicznej wymianie ruch�w odgadywa�o si� monumentaln� i jednocze�nie smutn� muzyk�, stanowi�c� jakby wspomnienie niezliczonych i bezimiennych ofiar wci�� naprz�d post�puj�cego �ycia, dzi�ki kt�rym powsta�a tak pi�kna i my�l�ca istota, jak� jest cz�owiek.

Mvenowi wyda�o si�, �e s�yszy symfoni� czystych, wysokich ton�w podbudowan� dudni�cym i miarowym rytmem niskich brzmie�. Veda Kong �cisn�a d�o� Dara Wiatra, ale ten nie zwr�ci� na to uwagi. Junius Ant patrzy� stoj�c nieruchomo i wstrzymuj�c oddech.

Mieszka�cy Tukana byli tak bardzo podobni do Ziemian, �e stopniowo zaciera�o si� wra�enie inno�ci tego �wiata. Ci czerwonosk�rzy odznaczali si� takim pi�knem fizycznym, jakiego cz�owiek na Ziemi jeszcze nie osi�gn��, a jakie �y�o jedynie w marzeniach i tworach artyst�w, wcielaj�c si� w niewielk� tylko liczb� ludzi.

�Im trudniejsza i d�u�sza by�a droga �lepej ewolucji od dzikiego zwierz�cia do istoty my�l�cej, tym bardziej podziwu godna jest doskona�o�� wy�szych form �ycia, a tym samym i ich pi�kno � my�la� Dar Wiatr.�� Ju� od dawna ludzie Ziemi zrozumieli, �e pi�kno polega na instynktownym wykszta�ceniu przez istoty my�l�ce celowo�ci budowy swych organizm�w i przystosowywaniu si� do okre�lonych przeznacze�. Im r�norodniejsze s� te przeznaczenia, tym pi�kniejsza staje si� forma. Mieszka�cy Tukana s� z pewno�ci� wielostronniejsi i zr�czniejsi od nas. A mo�e ich cywilizacja k�ad�a wi�kszy akcent na fizyczny i umys�owy rozw�j cz�owieka kosztem techniki? Nasza kultura przez d�ugi czas by�a opanowana przez technicyzm i dopiero z nastaniem ustroju komunistycznego wesz�a na drog� doskonalenia samego cz�owieka�.

Taniec si� sko�czy�. M�oda dziewczyna wysz�a na �rodek sali, po czym unios�a ramiona i twarz ku sufitowi. �wiat�o skupia�o si� teraz jedynie na niej.

Spojrzenia Ziemian pow�drowa�y mimo woli za jej wzrokiem. Na suficie by�o wyobra�one rozgwie�d�one niebo. Znajduj�ce si� na nim obce gwiazdozbiory nie wywo�ywa�y �adnych skojarze�. Dziewczyna poruszy�a r�k� i oto na jej palcu wskazuj�cym ukaza�a si� niebieska kulka. Z kulki trysn�� srebrzysty promie�, kt�ry si� przekszta�ci� w ogromny wska�nik. Okr�g�a plamka �wietlista na ko�cu promienia zatrzymywa�a si� kolejno raz na jednej, to zn�w na drugiej gwie�dzie. W�wczas na szmaragdowej p�ycie ukazywa�y si� obrazy pustynnych b�d� zaludnionych planet. Pod czerwonymi, niebieskimi, fioletowymi i ��tymi s�o�cami p�on�y z przygn�biaj�c� beznadziejno�ci� kamieniste lub piaszczyste przestrzenie. Czasami promienie dziwnego, o�owianego s�o�ca powo�ywa�y do �ycia na swych planetach p�askie kopu�y i spirale nasycone elektryczno�ci�, p�ywaj�ce na podobie�stwo meduz w g�stej, pomara�czowej atmosferze lub po oceanie. W systemie czerwonego s�o�ca ros�y drzewa fantastycznie wysokie, o �liskiej, czarnej korze; wyci�ga�y ku niebu, jakby w rozpaczy, miliardy wykrzywionych konar�w. Inne planety by�y ca�kowicie zalane wod�. Olbrzymie �ywe wyspy, ni to zwierz�ce, ni to ro�linne, p�ywa�y wsz�dzie, poruszaj�c na spokojnej g�adzi�nie niezliczonymi, kud�atymi mackami.

��Oni nie maj� w pobli�u planet z wy�szymi formami �ycia � rzek� nagle Junius Ant, �ledz�cy nieprzerwanie map� nieznanego nieba.

��Nie � odpar� Dar Wiatr � z jednej strony le�y p�aski uk�ad gwiezdny, jedna z p�niejszych formacji Galaktyki. Ale wiemy, �e uk�ady p�askie i kuliste, zar�wno nowsze, jak i dawniejsze, wyst�puj� obok siebie na przemian. Od strony Eridana maj� uk�ad, w kt�rym �yj� istoty my�l�ce. Nale�y on do Wielkiego Pier�cienia.

��WR 4955 + MO 3529� i tak dalej � wtr�ci� Mven Mas.�� Ale czemu tamci nie wiedz� o tym?

��Uk�ad zosta� przy��czony do Wielkiego Pier�cienia dwie�cie siedemdziesi�t pi�� lat temu, a ten komunikat nadano wcze�niej.

Czerwonosk�ra dziewczyna strz�sn�a z palca niebiesk� kulk� i zwr�ci�a si� ku widzom z wyci�gni�tymi ramionami. Zdawa�o si�, �e zamierza�a u�ciska� kogo� niewidzialnego, kto sta� przed ni�. Potem odrzuci�a g�ow� do ty�u i otworzy�a usta, jakby rzuca�a w lodowaty mrok mi�dzygwiezdnych przestworzy gor�cy zew do ludzi innych �wiat�w.

Nie by�o w niej �ladu surowo�ci, jaka cechowa�a rze�bione twarze ziemskich czerwonosk�rych. Okr�g�e oblicze o ma�ym nosku, szeroko rozstawione, ogromne oczy niebieskiej barwy, ma�e usta przywodzi�y raczej na my�l ludy zamieszkuj�ce p�nocne obszary globu ziemskiego. G�ste, czarne w�osy nie by�y twarde. Z ca�ej postaci dziewczyny tchn�a rado�� �ycia i pewno�� siebie, kt�ra na widzach sprawia�a wra�enie wewn�trznej si�y.

��Czy oni rzeczywi�cie nic nie wiedz� o Wielkim Pier�cieniu?�� prawie j�kn�a Veda Kong chyl�c g�ow� przed pi�kn� siostr� z kosmosu.

��Teraz pewnie wiedz� � odezwa� si� Dar Wiatr � przecie� to, co widzimy, odby�o si� przed trzystu laty.

��Osiemdziesi�t osiem parsek�w � zahucza� niski g�os Mvena Masa.�� Ci wszyscy, kt�rych widzieli�my, nie �yj� od dawna.

Jakby dla potwierdzenia jego s��w, zjawisko cudownego �wiata znik�o. Zgas� tak�e i zielony wska�nik ��czno�ci. Transmisja si� sko�czy�a.

Wszyscy zapadli w g��bok� zadum�. Pierwszy ockn�� si� Dar Wiatr. Gryz�c wargi z wyrazem przykro�ci, szybko poruszy� r�czk� wykonan� z kamienia granatu. Wy��czenie energii ozwa�o si� dudni�cym, metalicznym hukiem, uprzedzaj�cym in�ynier�w stacji energetycznych o tym, �e nale�y obecnie skierowa� pot�ny strumie� do w�a�ciwych kana��w. Zako�czywszy manipulacje przy aparaturze, kierownik stacji kosmicznych ponownie zwr�ci� si� do swoich towarzyszy.

Junius Ant przegl�da� pokre�lone kartki.

��Cz�� mnemogramu (pami�ciowego zapisu) z map� gwie�dzistego nieba na suficie nale�y niezw�ocznie przes�a� do Instytutu Nieba Po�udniowego � powiedzia� do m�odego pomocnika Dara Wiatra.

Tamten spojrza� na Juniusa Anta ze zdziwieniem, jak gdyby budz�c si� z niezwyk�ego snu.

Surowy uczony zatai� u�miech � czy� ogl�dane zjawisko nie by�o w rzeczy samej wizj� cudownego �wiata, przekazan� przed trzema wiekami? �wiata, kt�ry ujrz� teraz miliardy ludzi na Ziemi oraz na stacjach Ksi�yca, Marsa i Wenus.

��Mia� pan racj�, Mvenie � u�miechn�� si� Dar Wiatr � m�wi�c jeszcze przed odbiorem, �e dzi� zajdzie co� niezwyk�ego. Po raz pierwszy od czterystu lat istnienia Wielkiego Pier�cienia z g��bi wszech�wiata przysz�a wie�� o planecie zamieszkanej przez naszych braci, bliskich nam nie tylko rozumem, ale i budow� cia�a. Cieszy mniej nadzwyczaj to odkrycie. Dobrze si� zaczyna pa�ska dzia�alno��. Ludzie czas�w staro�ytnych uwa�aliby to za dobr� wr�b�, nasi psychologowie za� powiedzieliby, �e zaszed� wypadek pokrzepiaj�cy na duchu i mog�cy odegra� rol� bod�ca do dalszej�

Dar Wiatr zreflektowa� si� nagle: czu�, �e jest podniecony i za du�o m�wi. Gadatliwo�� w epoce Wielkiego Pier�cienia by�a uwa�ana za jedn� z najhaniebniejszych wad cz�owieka, tote� zamilk� nie ko�cz�c zdania.

��Tak, tak!�� odezwa� si� z roztargnieniem Mven Mas.

Junius Ant wyczu� w jego g�osie i sposobie bycia pewn� rezerw�. To go zastanowi�o. Veda Kong lekko pog�aska�a palcem d�o� Dara Wiatra i skin�a na Afryka�czyka.

�Mo�e jest zbyt wra�liwy� � pomy�la� Dar Wiatr i przyjrza� si� uwa�nie swemu nast�pcy.

Ale Mven Mas szybko si� zorientowa� i znowu sta� si� spokojnym, uwa�nym specjalist�. Ruchome schody przenios�y ich na g�r�, ku szerokim oknom i wygwie�d�onemu niebu, r�wnie dalekiemu, jak w ci�gu trzydziestu tysi�cy lat istnienia cz�owieka � �ci�lej: tej jego odmiany, kt�ra nosi miano Homo Sapiens.

Mven Mas i Dar Wiatr musieli jeszcze tu pozosta�.

Veda Kong szepn�a Darowi, �e nigdy nie zapomni tej nocy.

��Wydawa�am si� sobie tak bardzo godn� politowania � ko�czy�a z u�miechem zadaj�cym k�am tym smutnym s�owom.

Dar Wiatr zrozumia�, co mia�a na my�li, i przecz�co potrz�sn�� g�ow�.

��Jestem pewien, �e gdyby owa kobieta zobaczy�a pani�, Vedo, by�aby dumna ze swojej siostry. Naprawd�, nasza Ziemia nie jest gorsza od ich �wiata!�� Twarz Dara Wiatra promienia�a mi�o�ci�.

��No, drogi przyjacielu, to tylko w pa�skich oczach � u�miechn�a si� Veda.�� Niech pan spyta Mvena Masa!..�� �artobliwie os�oni�a oczy r�k� i znik�a za za�omem �ciany.

Kiedy wreszcie Mven Mas pozosta� sam, ju� dnia�o. W ch�odnawym, nieruchomym powietrzu rozla�o si� szare �wiat�o, morze i niebo nabra�y kryszta�owej przejrzysto�ci. Morze mia�o srebrzysty, a niebo r�owy odcie�.

Mven Mas d�ugo sta� na balkonie obserwatorium wpatruj�c si� w znajome zarysy budynk�w.

Na niewysokiej p�aszczy�nie d�wiga�a si� wzwy� olbrzymia aluminiowa arkada, przekre�lona dziewi�cioma r�wnoleg�ymi pasami aluminiowymi, oddzielonymi od siebie opalowokremowymi srebrzysto-bia�ymi szybami plastycznymi � gmach Rady Astronautycznej. Przed gmachem wzniesiono pomnik pierwszych ludzi, kt�rzy wyruszyli w przestrzenie kosmiczne. Stok stromej g�ry si�gaj�cej ob�ok�w wie�czy� statek astronautyczny starodawnego typu � rybokszta�tna rakieta, mierz�ca swym nosem w niedost�pne jeszcze wy�yny. D�ugi rz�d ludzi wspina� si� z trudem po zboczu, okr��aj�c cok� pomnika � piloci statk�w rakietowych, fizycy, astronomowie, biolodzy, �miali pisarze-fanta�ci�

�wit jarzy� si� ju� na kad�ubie starodawnego statku kosmicznego i na lekkich, a�urowych konturach gmach�w, a Mven Mas wci�� i jeszcze przemierza� balkon szerokimi krokami. Ani razu jak dot�d nie dozna� takiego wstrz�su. Wychowany wed�ug zasad og�lnie obowi�zuj�cych w dobie Wielkiego Pier�cienia, przeszed� trudny kurs wychowania fizycznego i przeszed� z powodzeniem �pr�b� sprawno�ci Herkulesa�, nazwan� tak na pami�tk� pi�knych mit�w staro�ytnej Hellady. Pr�bie tej musia� si� podda� ka�dy m�odzieniec j � ko�cz�cy szko��. Je�li dobrze wywi�za� si� z zadania, uznawano go za godnego wy�szego szczebla wykszta�cenia.

Mven Mas pracowa� w Tybecie zachodnim, zaopatruj�c tamtejsze kopalnie w wod�, opiekowa� si� lasem araukarii na p�askowzg�rzu Nahebta w Ameryce Po�udniowej i t�pi� rekiny, kt�re znowu ukaza�y si� przy brzegach australijskich. Jego �yciowy hart i wybitne zdolno�ci pozwoli�y mu odby� d�ugoletni� nauk� i przygotowa� si� do trudnej i odpowiedzialnej dzia�alno�ci. Dzi�, kiedy zaraz na pocz�tku nowej pracy dane mu by�o zetkn�� si� z dalekim �wiatem tak wiele maj�cym wsp�lnego z Ziemi�, w duszy Mvena Masa zadrga�a jaka� nieznana struna. Poczu�, jakby si� rozwar�a przed nim otch�a�, doko�a kt�rej chodzi� przez d�ugie lata swego �ycia nie przeczuwaj�c jej istnienia. Tak silne by�o pragnienie nowego spotkania z planet� gwiazdy Epsilon Tukana � ze �wiatem, kt�ry uciele�nia� najpi�kniejsze ba�ni ludzko�ci. Nigdy nie zapomni czerwonej dziewczyny, jej wyci�gni�tych i przywo�uj�cych r�k, jej rozchylonych ust!..

To, �e od owego cudownego �wiata dzieli�a go przestrze� dziewi��dziesi�ciu lat �wietlnych, �e nie istnia�a �adna techniczna mo�liwo�� dotarcia do�, nie os�abia�o, lecz wzmaga�o pal�c� t�sknot�.

Na pomara�czowych wska�nikach anamezonowego paliwa czarne, grube strza�ki spoczywa�y na zerach. Kurs statku na razie nie odchyla� si� od gwiazdy �elaznej, tak �e szybko�� wci�� jeszcze by�a wielka.

Statek przybli�a� si� nieuchronnie do niesamowitego, niewidzialnego dla ludzkiego oka s�o�ca.

Erg Noor przy pomocy astronawigatora, dr��c z wyt�enia i s�abo�ci, usiad� przy liczniku. Silniki planetarne, od��czone od robota-sternika, ucich�y.

��Ingrido, co to w�a�ciwie jest gwiazda �elazna?�� zapyta� cicho Kay Ber nie opuszczaj�c przez ca�y czas swego miejsca za plecami astronoma.

��Niewidoczna gwiazda klasy widmowej T, wygas�a, ale jeszcze niewystyg�a zupe�nie albo nie roz�arzona na nowo. Wysy�a d�ugofalowe promieniowanie cieplnej cz�ci widma i wida� j� tylko przez inwertor elektronowy. Jej �wiat�o jest dla naszych oczu niewidoczne, naprawd� za� jest to promieniowanie podczerwone. Sowa, dostrzegaj�ca podczerwone promieniowanie cieplne, mog�aby j� zobaczy�.

��A dlaczego ��elazna�?

��Wszystkie, kt�re dot�d zbadano, wykazuj� w widmie znaczn� zawarto�� �elaza. Najwidoczniej stanowi ono powa�n� cz�� sk�adnik�w tej gwiazdy. St�d te�, je�eli gwiazda jest du�a, jej masa i pole przyci�gania s� ogromne. Obawiam si�, �e trafili�my w�a�nie na tak��

��I co b�dzie?

��Nie wiem. Sam widzisz, �e nie mamy paliwa. Ale w dalszym ci�gu lecimy prosto na gwiazd�. Trzeba by zahamowa� �Tantr� do szybko�ci jednej tysi�cznej pr�dko�ci absolutnej, przy kt�rej by�oby niemo�liwe odchylenie k�towe. Je�eli nie wystarczy tak�e planetarnego paliwa, statek b�dzie si� stale zbli�a� do gwiazdy, a� spadnie na ni�. � Ingrida nerwowo potrz�sn�a g�ow�, a Ber pieszczotliwie pog�adzi� j� po obna�onej r�ce, pokrytej g�si� sk�rk�.

Erg Noor podszed� w skupieniu do pulpitu sterowniczego. Wszyscy milczeli t�umi�c oddechy, milcza�a tak�e dopiero co obudzona Niza, instynktownie poj�wszy ogrom niebezpiecze�stwa. Paliwa mog�o wystarczy� jedynie na zwolnienie lotu, ale wskutek straty szybko�ci statkowi by�oby trudno przezwyci�y� si�� przyci�gania gwiazdy �elaznej. Gdyby �Tantra� nie podesz�a tak blisko, gdyby Lin domy�li� si� w por�

Min�o oko�o trzech godzin i Erg Noor wreszcie si� zdecydowa�. �Tantra� drgn�a od pot�nego wybuchu motor�w kaskadowych. Lot statku uleg� stopniowemu zwolnieniu. Erg wykona� niedostrzegalny ruch � obecnym zamar�y serca. Straszne, brunatne s�o�ce znik�o z pierwszego ekranu i przesz�o na drugi. Zdawa�o si�, �e statek oplot�y jakie� niewidzialne p�ta i ci�gn� go ku gwie�dzie. Noor szarpn�� ku sobie uchwyty � silniki zosta�y unieruchomione.

��Wydostali�my si�! � szepn�� z ulg� Pel Lin. Noor wolno skierowa� wzrok w jego stron�.

��Nie! Pozosta� jedynie nienaruszalny zas�b paliwa dla orbitalnego kr��enia i l�dowania.

��Co teraz pocz��?

��Czeka�. Odchyli�em nieco statek. Ale przelatujemy za blisko. Mi�dzy si�� przyci�gania gwiazdy a zmniejszon� szybko�ci� �Tantry� toczy si� walka. �Tantra� leci teraz jak ksi�ycowa rakieta g i je�eli zd��y si� oddali�, polecimy ku S�o�cu. Co prawda czas lotu mocno si� wyd�u�y. Za jakie� trzydzie�ci lat nadaliby�my sygna� wywo�awczy, a za nast�pnych osiem nadejdzie pomoc�

��Trzydzie�ci osiem lat!�� szepn�� Ber na ucho Ingridzie.

Szarpn�a go za r�kaw i odwr�ci�a si�.

Erg Noor opad� na por�cz fotela i opu�ci� r�ce na kolana. Ludzie milczeli, tylko cicho �piewa�y przyrz�dy nawigacyjne. Ale w tej pie�ni d�wi�cza�a jaka� obca, nie harmonizuj�ca z ca�o�ci� nuta grozy. By� to niemal fizycznie wyczuwalny zew gwiazdy �elaznej, realna si�a jej czarnej masy, �cigaj�ca statek, kt�ry utraci� sw� pot�g�.

Policzki Nizy pa�a�y, serce bi�o przyspieszonym t�tnem. Beznadziejne wyczekiwanie stawa�o si� dla dziewczyny nie do zniesienia.

�Wolno p�yn�y godziny. W centralnej sterowni ukazywali si� jeden po drugim obudzeni cz�onkowie wyprawy. Liczba milcz�cych wzrasta�a, p�ki nie zebra�a si� ca�a za�oga statku. Czterna�cie os�b.

Wci�� malej�ca szybko�� lotu by�a obecnie mniejsza ni� szybko��, ucieczki. �Tantra� nie mog�a ju� teraz uj�� gwie�dzie �elaznej. Ludzie, zapomniawszy o jedzeniu i o �nie, nie opuszczali sterowni przez wiele godzin, w ci�gu kt�rych kurs �Tantry� odchyla� si� coraz bardziej, a� wreszcie statek wszed� na fataln� elips�. Los �Tantry� sta� si� jasny dla wszystkich.

Nagle rozleg� si� tak przera�liwy krzyk, �e wszyscy drgn�li. Astronom Pur Hiss zerwa� si� i zacz�� wymachiwa� r�kami. Jego konwulsyjnie wykrzywiona twarz straci�a podobie�stwo do oblicza ludzkiego ery Pier�cienia. Strach i ��dza zemsty opanowa�y uczonego niepodzielnie.

��To on � wrzeszcza� Pur Hiss wskazuj�c Pela Lina � ten tuman pozbawiony m�zgownicy!..�� Astronom zach�ysn�� si� pr�buj�c przypomnie� sobie s�owa kl�tw u�ywanych przez praszczur�w, a kt�re od dawna wysz�y z obiegu.

Stoj�ca w pobli�u Niza odsun�a si� z obrzydzeniem.

Erg Noor powsta�.

��Pot�pianie towarzysza nie zaradzi z�emu. Min�y czasy, kiedy b��dy mog�y by� zamierzone. A w tym wypadku � Noor niedbale poruszy� uchwyty licznika � jak widzicie, istnieje trzydzie�ci procent mo�liwo�ci b��du. Je�eli dodamy do tego nieuniknion� depresj� przy ko�cu dy�uru, a w dodatku wstrz�s wskutek chwiejby statku, nie w�tpi�, �e i pan, panie Hiss, pope�ni�by ten sam b��d.

��A pan?�� z nieco mniejsz� w�ciek�o�ci� wykrzykn�� astronom.

��Ja nie. Mia�em sposobno�� widzie� takiego samego potwora w czasie trzydziestej sz�stej wyprawy kosmicznej� To moja wina. B�d�c pewnym, �e sam poprowadz� statek w niezbadanej okolicy, nie przewidzia�em wszystkiego i ograniczy�em si� jedynie do zwyczajnej instrukcji.

��Jak pan m�g� przewidzie�, �e pod pa�sk� nieobecno�� kto� wejdzie w t� okolic�?!�� zawo�a�a Niza.

��Powinienem to przewidzie� � odpar� twardo Erg Noor uchylaj�c si� od przyjaznego poparcia Nizy � o tym by�by sens rozmawia� jedynie na Ziemi�

��Na Ziemi!..�� j�kn�� Pur Hiss i nawet Pel Lin nachmurzy� si� zaskoczony.�� Rozmawia�? Kiedy wszystko stracone i czeka nas zag�ada?

��Czeka nas nie zag�ada, lecz ci�ka walka � odrzek� Erg Noor zajmuj�c miejsce w fotelu stoj�cym przy stole.�� Prosz� siada�! Spieszy� si� nie ma dok�d, dop�ki �Tantra� nie wykona p�tora obrotu�

Obecni us�uchali w milczeniu, a Niza mimo ca�ej beznadziejno�ci sytuacji u�miechn�a si� do biologa triumfuj�co.

��Gwiazda niew�tpliwie posiada planet�, przypuszczam, �e nawet dwie, jak mo�na s�dzi� na podstawie krzywizny izograw. Planety, jak widzicie � Erg Noor szybko naszkicowa� schemat � powinny nale�e� do rz�du wi�kszych, wi�c zapewne posiadaj� atmosfer�. Na razie l�dowanie nie jest konieczne, mamy jeszcze sporo atomowego, zestalonego tlenu.

Erg Noor zamilk� i zamy�li� si�.

��Staniemy si� satelit� planety i b�dziemy opisywa� doko�a niej orbit�. Je�eli atmosfera planety oka�e si� odpowiednia i je�li zu�yjemy w�asne powietrze, wystarczy nam paliwa na tyle, �eby wyl�dowa� i zawo�a� o pomoc. W ci�gu p� roku obliczymy kierunek, przeka�emy wyniki z Zirdy, zawo�amy o statek ratunkowy i wydostaniemy si� na wolno��.

��Je�eli si� wydostaniemy��� skrzywi� si� Pur Hiss, powstrzymuj�c wybuch nag�ej rado�ci.

��Tak, je�eli � zgodzi� si� Erg Noor.�� Ale przynajmniej mamy wyra�ny cel. Aby go osi�gn��, nale�y skupi� wszystkie si�y. Pan, panie Hiss, i Ingrida przeprowad�cie obserwacje i obliczcie rozmiary planet. Ber i Niza na podstawie masy planet oblicz� pr�dko�� ucieczki, a wed�ug niej pr�dko�� orbitaln� i optymalny promie� obiegu statku kosmicznego.

Badacze na wszelki przypadek przygotowali si� do l�dowania. Biolog, geolog oraz lekarz mieli zadanie wyrzuci� zwiadowcz� stacj�-robota, mechanicy dostrajali �adownicze urz�dzenia radarowe oraz reflektory i montowali rakiet�-satelit�, za kt�rej po�rednictwem miano uzyska� po��czenie z Ziemi�.

Odk�d u�wiadomili sobie groz� sytuacji, praca sz�a ra�no; przerywano j� jedynie w czasie chwiejby statku i na czas chwilowych grawitacji. Jednak�e �Tantra� zwolni�a ju� szybko�� do tego stopnia, �e chwiejba przesta�a dzia�a� zab�jczo na za�og�.

Pir Hiss i Ingrida stwierdzili obecno�� dwu planet. Zewn�trzna � ogromna i zimna, spowita w st�on�, najprawdopodobniej truj�c� atmosfer� � grozi�a zag�ad�. Gdyby przysz�o do wyboru rodzaju �mierci, lepiej ju� spali� si� w zetkni�ciu z powierzchni� gwiazdy �elaznej, ni� uton�� w mroku atmosfery amoniakalnej, wbijaj�c statek w tysi�ckilometrowe nawarstwienie lod�w. Takie straszne, ogromne planety istnia�y i w systemie s�onecznym: Jowisz, Saturn, Uran, Neptun.

�Tantra� niechybnie zbli�a�a si� do gwiazdy. Po up�ywie dziewi�tnastu dni ustalono wymiary planety wewn�trznej. By�a ona wi�ksza od Ziemi. Okr��aj�c swoje �elazne s�o�ce w niewielkiej odleg�o�ci, mkn�a po orbicie z i�cie piekieln� szybko�ci� � jej rok wynosi� chyba nie wi�cej ni� dwa do trzech miesi�cy ziemskich. Niewidzialna gwiazda T prawdopodobnie w dostatecznej mierze nagrzewa�a j� swoim promieniowaniem, je�li wi�c planeta mia�a atmosfer�, by� mo�e, istnia�o na niej �ycie. W tym wypadku l�dowanie by�o szczeg�lnie niebezpieczne�

�ycie na pewnych planetach, podlegaj�ce innym przemianom ewolucyjnym, by�o niezmiernie szkodliwe dla mieszka�c�w Ziemi. Odporno�� organizm�w, ich zdolno�� zwalczania chorobotw�rczych bakterii, wypracowana w ci�gu milion�w stuleci na naszej planecie, stawa�y si� bezskuteczne w obliczu obcych form istnienia. To samo niebezpiecze�stwo grozi�o �yciu przeniesionemu z innych planet na nasz� Ziemi�.

G��wna cecha zwierz�t, polegaj�ca na tym, aby zabijaj�c po�era�, a po�eraj�c zabija�, przy wzajemnych kontaktach r�norakich �wiat�w zwierz�cych objawia�a si� z okrutn� bezwzgl�dno�ci�. Udzia�em pierwszych badaczy na zamieszkanych, ale pustynnych planetach by�y nieprawdopodobne schorzenia, epidemie i straszliwe kalectwa. Co prawda zamieszkane przez ludzi my�l�cych �wiaty, zanim nawi�za�y bezpo�redni� ��czno�� astronautyczn�, podejmowa�y liczne do�wiadczenia i prace przygotowawcze. Na naszej Ziemi, zbyt odleg�ej od obfituj�cych w �ycie centralnych stref Galaktyki, nie widziano jeszcze go�ci z innych planet, przedstawicieli innych cywilizacji. Rada Astronawigacyjna dopiero niedawno uko�czy�a przygotowania do pierwszego przyj�cia ludzi z pobliskich gwiazd W�a, �ab�dzia, Wielkiej Nied�wiedzicy i Rajskiego Ptaka.

Erg Noor, licz�c si� z mo�liwo�ci� napotkania nieznanych form �ycia, kaza� wydoby� z zasobnik�w odpowiednie �rodki ochrony biologicznej.

�Tantra� zr�wna�a wreszcie w�asn� szybko�� z pr�dko�ci� orbitaln� wewn�trznej planety gwiazdy �elaznej. Rozpocz�to doko�a niej obiegi. Mglista, bura powierzchnia planety, a raczej jej atmosfera, z odblaskiem ogromnej krwawobrunatnej gwiazdy, by�a widzialna tylko przez elektronowy inwertor. Wszyscy bez wyj�tku cz�onkowie wyprawy byli zaj�ci przy aparatach.

��Temperatura warstw powierzchniowych po stronie o�wietlonej wynosi trzysta dwadzie�cia stopni Kelvina!

��Obr�t doko�a osi w przybli�eniu oko�o dwudziestu d�b! Grubo�� atmosfery: tysi�c siedemset kilometr�w.

��Radary wykazuj� istnienie l�d�w i w�d.

� �ci�le wyliczona masa: czterdzie�ci trzy i dwie dziesi�te ziemskiej.

Komunikaty nast�powa�y nieprzerwanie i charakter planety stawa� si� coraz bardziej wyra�ny.

Erg Noor zestawia� dane liczbowe, gromadz�c materia� potrzebny dla obliczenia element�w orbity. Czterdzie�ci trzy i dwie dziesi�te masy ziemskiej wskazywa�y na to, �e planeta by�a du�a. Jej si�a ci��enia przykuje statek do powierzchni. Ludzie przekszta�c� si� w bezradne owady ugrz�z�e w Majstrze�

Ergowi przypomnia�y si� dawne straszne opowiadania, p�legendy o statkach kosmicznych, kt�re z tych czy innych przyczyn trafi�y na olbrzymie planety. Statek o ma�ej szybko�ci, zaopatrzony w paliwo o ma�ej zawarto�ci energii, gin��. Rozlega� si� ryk silnika, kad�ub, nie mog�c si� oderwa� od powierzchni, zaczyna� drga� konwulsyjnie. Statek wprawdzie pozostawa� nie uszkodzony, ale ludzie marli� Chrz�st �amanych ko�ci miesza� si� z j�kiem konaj�cych odbieranym przez stacje ziemskie wraz z ostatnimi, po�egnalnymi komunikatami�

Za�odze �Tantry� nie grozi� ten los tak d�ugo, p�ki mog�a kr��y� doko�a planety. Je�li jednak statek b�dzie musia� l�dowa�, tylko wyj�tkowo mocni potrafi� d�wiga� ci�ar w�asnej �ywej wagi na tej strasznej przystani, kt�r� im los wyznaczy� na d�ugie dziesi�tki lat �ycia� Czy b�d� mogli przetrwa� w takich warunkach; pod uciskiem d�awi�cego ci�aru, w wiecznym mroku promieniowania podczerwonego, w g�stej, st�onej atmosferze? B�d� co b�d� nie czeka�a ich zag�ada, by�a i nadzieja ratunku.

�Tantra� opisywa�a swoj� orbit� w pobli�u granicy atmosfery. Cz�onkowie wyprawy nie mogli pomin�� okazji do zbadania nie znanej dot�d planety, stosunkowo ma�o odleg�ej od Ziemi. Na�wietlona, a raczej nagrzana jej strona r�ni�a si� od pozostaj�cej w cieniu nie tylko znacznie wy�sz� temperatur�, lecz tak�e ogromnymi skupieniami elektryczno�ci, kt�re zniekszta�ca�y transmisje pot�nych urz�dze� radarowych. Erg Noor zdecydowa� si� na prowadzenie bada� planety za pomoc� stacji bombowych. Wyrzucono stacj� fizyczn� i automat doni�s� o istnieniu tlenu w atmosferze neonowo-azotowej, o obecno�ci pary wodnej i o temperaturze wynosz�cej dwana�cie stopni ciep�a. Na og� wi�c warunki by�y podobne do ziemskich. Tylko ci�nienie zag�szczonej atmosfery przewy�sza�o ziemskie jeden i cztery dziesi�te ra��, a si�a ci��enia ponad dwa i p� ra��.

��Tu mo�na �y�! � rzek� biolog z bladym u�miechem, wr�czaj�c szefowi komunikat stacji.

��Skoro my b�dziemy mogli �y� na tak mrocznej i ci�kiej planecie, to, by� mo�e, �yj� tu ju� jakie� drobne istoty.

Po pi�tnastym okr��eniu statku przygotowano stacj�-bomb� o mocnym telenadajniku. Jednak�e druga stacja fizyczna, wyrzucona w cie�, po obrocie planety o sto dwadzie�cia stopni, znik�a nie nadaj�c sygna�u.

��Wpad�a do oceanu � zagryzaj�c wargi skonstatowa�a Bina Led, geolog wyprawy.

��B�dziemy musieli pomaca� planet� g��wnym radarem, zanim wyrzucimy robota-telewizor. Mamy tylko dwa.

�Tantra� wys�a�a wi�zk� promieni radiowych i kr���c ponad planet�, penetrowa�a m�tne wskutek zniekszta�ce� kontury l�d�w i m�rz. Ukaza�y si� zarysy ogromnej r�wniny wchodz�cej klinem w przestw�r oceanu, b�d� te� rozdzielaj�cej od siebie dwa oceany w okolicy r�wnika planety. Wi�zka promieni, kt�ra obejmowa�a przestrze� dwustukilometrow�, kre�li�a na powierzchni planety zygzaki. Nagle na ekranie urz�dzenia radarowego zap�on�� jasny punkt. Rozleg� si� �wist potwierdzaj�cy, �e to bynajmniej nie halucynacja.

��Metal!�� zawo�a� geolog.�� Otwarte z�o�e.

Erg Noor potrz�sn�� g�ow�:

��Chocia� b�ysk by� bardzo kr�tki, jednak zd��y�em dostrzec kszta�t kontur�w. Jest to albo wielki kawa� metalu, mo�e meteor, albo te��

��Statek � doko�czyli jednocze�nie Niza i biolog.

��Fantazja!�� rzuci� kr�tko Pur Hiss.

��Mo�e i rzeczywisto�� � odpar� Erg Noor.

��Wszystko jedno, dyskusja jest bezcelowa � nie poddawa� si� Pur Hiss.�� Nie mo�na sprawdzi�. Przecie� nie wyl�dujemy�

��Sprawdzimy za trzy godziny, kiedy zn�w si� znajdziemy w tym samym miejscu. Prosz.� zwr�ci� uwag�, �e ten metalowy przedmiot znajduje si� na r�wninie, kt�r� bym wybra� do l�dowania� Stacj� telewizyjn� wyrzucimy w�a�nie tam� Prosz� nastawi� promie� radaru z wyprzedzeniem o sze�� sekund!

Plan Erga powi�d� si� i �Tantra� rozpocz�a drugie trzygodzinne okr��enie ciemnej planety. Teraz, w miar� zbli�ania si� do r�wniny, statek otrzymywa� doniesienia telerobota. Ludzie patrzyli nat�onym wzrokiem w roz�wietlony ekran. Promie� widzenia w��czaj�c si� klasn�� i daleko w dole, w tysi�ckilometrowej otch�ani ukaza�y si� kontury przedmiot�w. Kay Ber wyobrazi� sobie, jak si� obraca podobna do latarni morskiej g�owica stacji, wysuni�ta z twardego opancerzenia. W strefie, kt�r� o�wietla� promie� automatu, przebiega�y po ekranie niewysokie urwiska, wzg�rza, czarna pl�tanina wyp�uczysk. Nagle przemkn�o widmo maj�ce posta� ryby o po�yskuj�cym konturze i zn�w rozpostar�a si� ciemno��.

��Statek kosmiczny � rozleg�o si� na raz kilka g�os�w.

Niza spojrza�a na Pura Hissa z triumfem. Ekran zgas�. �Tantra� ponownie oddali�a si� od telenadajnika, ale biolog Eon Tal ju� utrwala� ta�m� zdj�cia elektronowego. Dr��cymi z niecierpliwo�ci palcami w�o�y� ta�m� do projektora z p�kulistym ekranem. Wewn�trzne �cianki ob�ej p�kuli odtworzy�y powi�kszony obraz.

Znane cygarowate kontury cz�ci dziobowej, wybrzuszenia rufy, wysoki grzebie� urz�dzenia r�wnowagi� Mimo ca�ego nieprawdopodobie�stwa tego widowiska, tu, na planecie mroku, by� to rzeczywi�cie ziemski statek kosmiczny. Sta� poziomo, w normalnym po�o�eniu, oparty o pot�ne wsporniki, nie uszkodzony, jak gdyby dopiero co wyl�dowa� na planecie gwiazdy �elaznej.

�Tantra� w dalszym ci�gu opisywa�a szybkie wskutek du�ego zbli�enia do planety kr�gi, wysy�aj�c bezskutecznie sygna�y. Up�yn�o kilka godzin. W centralnej sterowni zebrali si� wszyscy cz�onkowie wyprawy. Siedz�cy dot�d w g��bokim zamy�leniu Erg Notfr wsta�.

��Proponuj� l�dowanie. Mo�liwe, �e nasi bracia potrzebuj� pomocy, �e statek ich jest uszkodzony i nie mo�e startowa� ku Ziemi. Zabierzemy ich do nas, za�adujemy anamezon i uratujemy si� razem. Zrzucanie rakiety ratunkowej nie ma sensu. Rakieta nie pomo�e nam zaopatrzy� si� w paliwo, a zu�yje tyle energii, �e nie b�dziemy mogli sygnalizowa� na Ziemi�.

��A mo�e tamci znale�li si� tutaj w�a�nie wskutek braku anamezonu?�� zapyta� Pel Lin.

��W takim razie pozosta�y im jeszcze planetarne �adunki jonowe. Nie mogli przecie� zu�y� wszystkiego. Widzicie sami, �e statek wyl�dowa� prawid�owo, co znaczy, �e l�dowali na silnikach planetarnych. Zabierzemy paliwo jonowe, wystartujemy znowu i wyszed�szy na orbit� b�dziemy wo�ali Ziemi� i czekali na pomoc. W najgorszym razie stracimy osiem lat Ale je�eli uda si� zdoby� anamezon, wtedy � hura!

��Mo�e ich paliwo planetarne to nie �adunki jonowe, tylko fotonowe?�� wyrazi� w�tpliwo�� kt�ry� z in�ynier�w.

��Mo�emy je zu�ytkowa� w silnikach g��wnych, je�eli si� przestawi zwierciad�a czasowe z pomocniczych silnik�w.

��Widz�, �e zd��y� ju� pan wszystko przemy�le� � podda� si� in�ynier.

��Pozostaje ryzyko l�dowania na ci�kiej planecie i ryzyko pobytu na niej � burkn�� Pur Hiss.�� Strach my�le� o tym �wiecie mroku!

��Tak, to prawda, ale ryzyko jest istot� naszej sytuacji, a my go bynajmniej nie powi�kszamy. Planeta, na kt�rej siedzi statek, nie jest zn�w taka z�a.

Erg Noor rzuci� okiem na tarcz� r�wnowa�nika szybko�ci i zbli�y� si� do pulpitu. D�ugo trwa� nieruchomo nad d�wigniami i przek�adniami urz�dzenia sterowniczego. Palce jego du�ych r�k porusza�y si�, jakby pr�buj�c akord�w na niewidzialnym instrumencie muzycznym; zgarbi� si�, twarz mu st�a�a.

Niza podesz�a do Erga, uj�a �mia�o jego praw� d�o� i przytuli�a j� do swego g�adkiego, gor�cego z podniecenia policzka. Erg Noor u�miechn�� si� z wdzi�czno�ci�, pog�aska� wspania�e w�osy dziewczyny i wyprostowa� si�.

��Schodzimy w ni�sze warstwy atmosfery do l�dowania!�� rzek� mocnym g�osem w��czaj�c sygna�.

Rozleg� si� gwizd syreny. Ludzie pospiesznie si� rozbiegli i zaj�li miejsca w ruchomych siedzeniach hydraulicznych.

Erg Noor uton�� w mi�kkich obj�ciach fotela �adowniczego, kt�ry si� wynurzy� z luku przed pulpitem sterowniczym. Zagrzmia�y wybuchy silnik�w planetarnych i statek z wyciem pomkn�� w d�, ku ska�om i oceanom nieznanej planety.

Urz�dzenia radarowe i zwierciad�a podczerwone bada�y pierwotne ciemno�ci, czerwone �wiate�ka p�on�y na skali wysoko�ci przy cyfrze pi�tna�cie tysi�cy metr�w. Nie nale�a�o si� spodziewa� g�r wy�szych ponad dziesi�� kilometr�w na planecie, na kt�rej wody i na�wietlenie cieplne czarnego s�o�ca wsp�dzia�a�y przy wyr�wnywaniu jej powierzchni, podobnie jak na Ziemi.

Ju� pierwsze okr��enie ujawni�o tylko nieznaczne wynios�o�ci jak na Marsie. Najwidoczniej dzia�anie si� g�rotw�rczych usta�o lub te� uleg�o zahamowaniu.

Erg Noor przesun�� granic� wysoko�ci lotu na dwa tysi�ce metr�w i w��czy� pot�ne reflektory. Pod statkiem rozpo�ciera� si� ogromny ocean, istne morze grozy. G�ste, czarne fale wznosi�y si� i opada�y nad straszliwymi g��binami.

Biolog, ocieraj�c pot, usi�owa� z trudem z�owi� odbity od fali refleks �wietlny za pomoc� przyrz�du, kt�ry wykazywa� stosunek �wiat�a odbitego od danej powierzchni do padaj�cego, czyli albedo. W ten spos�b mo�na by�o okre�li� stan zasolenia lub stopie� mineralizacji morza.

L�ni�ca ciemno�� w�d przechodzi�a w matow� czer� � by� to pocz�tek l�du. Skrzy�owane promienie reflektor�w tworzy�y pomi�dzy �cianami mroku w�sk� drog�. Wy�ania�y si� na niej niespodziewane barwy: ��tawe plamy piachu, to zn�w szarawozielona powierzchnia ob�ych z�om�w skalnych..

�Tantra� kierowana wprawn� r�k� pomkn�a nad kontynentem. Erg Noor pozna� r�wnin�.

Nie by�o to jednak p�askowzg�rze. Wznosi�o si� bowiem nad nizinnymi sp�achciami l�du zaledwie oko�o stu metr�w.

Przednie urz�dzenie radarowe lewej burty da�o sygna� gwizdkiem. �Tantra� wycelowa�a reflektory. Teraz ju� by�o wida� wyra�nie statek kosmiczny pierwszej klasy. Pokrycie jego cz�ci dziobowej z irydu anizotropicznego l�ni�o w promieniach reflektora jak nowe. W pobli�u nie by�o wida� barak�w ani �adnych �wiate�. Statek sta� ciemny i martwy, nie reaguj�c zupe�nie na ukazanie si� �Tantry�, Promienie reflektor�w pobieg�y dalej, odbi�y si� od olbrzymiego dysku o spiralnych wyst�pach jak od niebieskiego zwierciad�a. Dysk sta� pochy�o, cz�ciowo zanurzony w czarn� gleb�. Przez chwil� obserwuj�cym zdawa�o si�, �e w tyle, za dyskiem wznosz� si� jakie� ska�y, a dalej g�stnia�a nieprzejrzana ciemno��. By�o tam pewnie urwisko lub zej�cie na d�

Korpusem �Tantry� wstrz�sn�� og�uszaj�cy �wist. Erg Noor chcia� l�dowa� mo�liwie blisko statku i przestrzega� ludzi, kt�rzy mogli si� znajdowa� w strefie �mierci, w promieniu oko�o tysi�ca metr�w od miejsca l�dowania. S�ycha� by�o huk silnik�w planetarnych, na ekranach ukaza� si� ob�ok roz�arzonych cz�stek gleby. Pod�oga statku j�a si� pi�� wzwy� i opada� w d�. Wodzid�a hydrauliczne przesun�y si� bezszelestnie i zmieni�y po�o�enie foteli prostopadle do stoj�cych stromo �cian.

Gigantyczne, kolankowate wsporniki odskoczy�y od korpusu i wzi�y na siebie pierwszy impet zetkni�cia si� z powierzchni� nieznanego �wiata. Pchni�cie, uderzenie, znowu pchni�cie i oto �Tantra�, chwiej�c dziobow� cz�ci�, znieruchomia�a. Jednocze�nie stan�y silniki. Erg Noor podni�s� r�k� ku pulpitowi, znajduj�cemu si� teraz nad g�ow�, i wy��czy� d�wigni� wspornik�w. Z wolna, kr�tkimi opadami statek osiada�, przybieraj�c stopniowo poziome po�o�enie. L�dowanie si� sko�czy�o. Jak zawsze, powodowa�o ono tak silny wstrz�s ludzkiego organizmu, �e astronauci musieli pozosta� przez jaki� czas w swoich fotelach w p�le��cej pozycji, zanim przyszli do siebie.

Ka�dego z nich uciska� straszliwy ci�ar. Podnosili si� z trudem jak po ci�kiej chorobie. Jednak�e niestrudzony biolog zd��y� ju� dokona� pr�by powietrza.

��Nadaje si� do oddychania!�� zakomunikowa�. � Zaraz przeprowadz� badania mikroskopowe.

��Nie trzeba � odezwa� si� Erg Noor odpinaj�c opakowanie hydraulicznego fotela.�� Bez skafandr�w nie wolno opuszcza� statku. Mog� tu by� bardzo niebezpieczne drobnoustroje.

W kabinie �luzowej, przy wyj�ciu, by�y. ju� zawczasu przygotowane biologiczne skafandry i specjalne kombinezony � stalowe, zaszyte w sk�r�, jakby rusztowania z silnikiem elektrycznym, spr�ynami i amortyzatorami dla indywidualnego poruszania si� w warunkach wzmo�onej si�y ci�ko�ci. Wdziewa�o si� je na skafandry.

Wszystkim spieszy�o si�, aby poczu� pod nogami twardy grunt, cho�by nawet obcy, po sze�ciu latach tu�aczki w mi�dzygwiezdnych przestrzeniach. Kay Ber, Pur Hiss, Ingrida, lekarz Luma i dw�ch in�ynier�w-mechanik�w winni byli zosta� na statku dla pe�nienia dy�ur�w przy radio, reflektorach i aparaturze.

Niza sta�a na boku z he�mem w r�ku.

��Sk�d to wahanie, Nizo?�� zawo�a� do dziewczyny Erg Noor sprawdzaj�c swoj� radiostacj� na he�mie.�� Chod�my do statku!

��Ja��� Niza urwa�a.�� Wydaje mi si�, �e jest martwy i stoi tu ju� dawno, od lat. Jeszcze jedna katastrofa, jeszcze jedna ofiara okrutnego kosmosu! Rozumiem, �e to nieuniknione, ale zawsze na sercu ci�ko� zw�aszcza po Zirdzie, po �Algrabie��

��Mo�liwe, �e ten statek uratuje nam �ycie � odezwa� si� Pur Hiss nastawiaj�c kr�tkoogniskow� lunet�.

O�miu podr�nik�w wgramoli�o si� do komory przej�ciowej i zatrzyma�o w oczekiwaniu.

��Prosz� w��czy� powietrze!�� da� rozkaz Erg Noor pozosta�ym na statku.

Dzieli�a ich od tamtych nieprzepuszczalna �ciana.

Dopiero kiedy ci�nienie w komorze osi�gn�o wysoko�� dziesi�ciu atmosfer i by�o wy�sze ni� zewn�trzne, d�wigi hydrauliczne wypchn�y ciasno przylegaj�ce drzwi. Ci�nienie powietrza niemal wyrzuci�o ludzi z komory, nie pozwalaj�c, aby z obcego �wiata przedosta�o si� do wn�trza statku co� szkodliwego. Drzwi zatrzasn�y si� gwa�townie. Smuga reflektora wyznaczy�a jaskraw� drog�, po kt�rej badacze zacz�li ku�tyka� na swoich spr�ynowych nogach, ledwie d�wigaj�c ci�kie cia�a. Przy ko�cu �wietlnej trasy widnia� ogromny statek, ale nier�wna, usiana kamieniami droga zdawa�a si� ci�gn�� bez ko�ca.

Poprzez grub� pow�ok� atmosfery, obfituj�c� w wilgo�, prze�witywa�y gwiazdy w postaci m�tnych, rozp�ywaj�cych si� plam. Zamiast ja�niej�cego w swej wspania�o�ci kosmosu, niebo planety nasuwa�o wspomnienie gwiazdozbior�w. Ich m�tne, czerwone latarenki nie mog�y walczy� z ciemno�ci� panuj�c� na powierzchni planety. Na tle g��bokiego mroku statek odcina� si� wyrazi�cie i plastycznie. Gruba warstwa lakieru borazonowo-cyrkonowego by�a tu i �wdzie starta na poszyciu. Prawdopodobnie statek d�ugo w�drowa� w kosmosie.

Eon Tal wyda� okrzyk, kt�ry zabrzmia� we wszystkich telefonach. Wskaza� r�k� otwarte drzwi ziej�ce czarnym otworem i spuszczony przed nimi ma�y d�wigar. Na gruncie, tu� przy d�wigarze i pod statkiem, stercza�y jakie� ro�liny. Grube �odygi unosi�y ku g�rze, na wysoko�� prawie metra, czarne, z�bkowane, o z�owieszczym wygl�dzie miseczki, ni to li�cie, ni to kwiaty. Jeszcze wi�kszy niepok�j budzi�o wej�cie do statku. Nie tkni�te ro�liny i otwarte drzwi �wiadczy�y o tym, �e ludzi tu od dawna nie by�o.

Noor, Eon i Niza weszli do d�wigu. Erg nacisn�� wy��cznik. Mechanizm z lekkim zgrzytem uni�s� pos�usznie troje badaczy w otwart� na o�cie� komor� przej�ciow�. W �lad za nimi weszli pozostali uczestnicy wyprawy. Erg Noor przekaza� na statek pro�b� o zgaszenie reflektora. Ma�a gromadka ludzi poczu�a si� nagle zgubiona w otch�ani ciemno�ci. Zdawa�o si�, �e �wiat �elaznego s�o�ca otoczy� ich zwartym pier�cieniem, jak gdyby chcia� st�umi� s�abe ognisko ziemskiego �ycia, przeniesionego na powierzchni� ogromnej, ciemnej planety.

Za�wiecono przymocowane do he�m�w latarki. Jak. si� okaza�o, drzwi z komory przej�ciowej do wn�trza statku by�y zamkni�te, ale nie na zamek. Pod lekkim naciskiem ust�pi�y. Astronauci znale�li si� w �rodkowym korytarzu. Konstrukcja statku r�ni�a si� od �Tantry� w nieznacznych szczeg�ach.

��Zbudowany kilkadziesi�t lat temu � powiedzia� Erg Noor zbli�ywszy si� do Nizy.

Dziewczyna obejrza�a si�. Poprzez silikol he�mu dostrzeg�a jego zagadkowy u�miech.

��Nasuwa si� nieprawdopodobne przypuszczenie � kontynuowa� Erg Noor � �e to jest�

����agiel�! � wykrzykn�a Niza zapominaj�c o wy��czeniu mikrofonu. Wszyscy zwr�cili si� w jej stron�.

Grupa rozpoznawcza dosta�a si� do g��wnych pomieszcze� statku � do biblioteki-laboratorium, a potem dalej, w dziobowej cz�ci, do centralnej sterowni. Chwiej�c si� na nogach w swoim �kombinezonie� i cz�sto uderzaj�c o �ciany, Erg dotar� do g��wnej tablicy rozdzielczej i stwierdzi�, �e o�wietlenie jest w��czone, ale widocznie nie by�o pr�du. W ciemno�ci nie przestawa�y �wieci� fosforyzuj�ce wskaz�wki i znaki. Erg Noor odnalaz� d�wigni� awaryjn� i tu, ku zdziwieniu wszystkich obecnych, zaja�nia�o nieco mgliste �wiat�o, kt�re wszystkim wydawa�o si� bardzo jaskrawe. Prawdopodobnie �wiat�o zap�on�o tak�e i w d�wigu, gdy� w telefonach zabrzmia� g�os Fura Hissa zapytuj�cego o przebieg ogl�dzin. Odpowiedzia�a mu geolog wyprawy, w chwili gdy Noor stawa� na progu centralnej sterowni. Id�c za jego spojrzeniem Niza dostrzeg�a w g�rze, pomi�dzy dwoma przednimi ekranami napis ��agiel� � w j�zyku ziemskim i szyfrowanym dialekcie Wielkiego Pier�cienia. Ni�ej, pod lini�, by�y widoczne sygna�y wywo�awcze Ziemi i wsp�rz�dne uk�adu s�onecznego.

Zaginiony od osiemdziesi�ciu lat statek zosta� odnaleziony na nieznanej planecie czarnego s�o�ca, o kt�rego systemie mniemano, �e jest jedynie ciemnym ob�okiem.

Ogl�dziny statku nie dawa�y podstawy do domys��w, co si� sta�o z za�og� � tlenowe zbiorniki nie by�y wyczerpane, zapas�w wody i �ywno�ci mog�o jeszcze wystarczy� na kilka lat.

Tu i �wdzie w korytarzach, w centralnej sterowni i w bibliotece widnia�y dziwne, ciemne zacieki. Na pod�odze biblioteki tak�e wida� by�o plam�, podobn� do zaschni�tej cieczy. Na rufie w maszynowni, przed rozwartymi drzwiami przepierzenia, zwisa�y oberwane przewody, a masywne statywy ch�odni, wykonane z br�zu fosforowego, by�y mocno pogi�te. Poza tym statek nie mia� �adnych uszkodze�.

Mimochodem dokonano nadzwyczaj wa�nego odkrycia: statek posiada� zapasy anamezonu i planetarnych �adunk�w jonowych, kt�re zapewnia�y �Tantrze� start z planety i powr�t na Ziemi�.

Przes�any na �Tantr� komunikat rozproszy� nastr�j przygn�bienia wywo�any beznadziejno�ci� sytuacji i podni�s� astronaut�w na duchu. Odpad�a konieczno�� d�ugotrwa�ych prac zwi�zanych z nadaniem komunikatu na Ziemi�. Ale za to czeka�a ich ogromna, mozolna praca: prze�adunek pojemnik�w z anamezonem. Nie�atwy w normalnych, ziemskich warunkach, tu, na planecie gwiazdy �elaznej, gdzie si�a ci��enia by�a trzykrotnie wi�ksza, stawa� si� skomplikowanym problemem technicznym. Jednak�e ludzie epoki Pier�cienia nie l�kali si� trudnych zada� i podejmowali je z zapa�em.

Biolog wydosta� z megnetofonu centralnej sterowni szpul� dziennika lotu. Erg Noor i geolog otworzyli g��wny, hermetycznie zamkni�ty schowek, w kt�rym mie�ci�o si� archiwum ��agla�. Zabrali do�� znaczny �adunek � mn�stwo zwoj�w fotonowo-magnetofonowych film�w, dziennik�w i materia��w zawieraj�cych obserwacje astronomiczne i obliczenia.

Ledwie �ywi ze zm�czenia powr�cili na �Tantr�, gdzie ich z niecierpliwo�ci� oczekiwali towarzysze. Tu, w warunkach, do kt�rych przywykli, siedz�c w jasnym �wietle doko�a wygodnego sto�u, mieli wra�enie, �e porzucony statek kosmiczny by� zjaw� koszmarnego snu. I astronauci nie mieliby powodu do narzeka�, gdyby nie to, �e ka�dy z nich czu� nieustanne dzia�anie si�y ci�ko�ci, kt�ra ich przyt�acza�a do straszliwej planety. Przy najmniejszym ruchu krzywili si� z b�lu. Nies�ychanie trudn� rzecz� by�o uzgadnianie ruch�w w�asnego cia�a z ruchami �spr�ynowego kombinezonu�. Tote� chodzeniu towarzyszy�y nieustanne wstrz�sy i bolesne potkni�cia. Nawet z kr�tkiego przemarszu powr�cili w stanie ca�kowitego rozbicia. Geolog Bina Led dozna�a prawdopodobnie lekkiego wstrz�su m�zgu, ale i ona, opar�szy si� ci�ko o st� i �ciskaj�c skronie, nie chcia�a odej��, dop�ki nie zostan� przes�uchane ostatnie szpulki dziennika statku. Niza spodziewa�a si� po zapisie rzeczy niezwyk�ych. Wyobra�a�a sobie, �e us�yszy chrapliwe g�osy wzywaj�ce ratunku, j�ki nabrzmia�e cierpieniem, tragiczne s�owa po�egnania. Ale kiedy z aparatu zabrzmia� d�wi�czny ch�odny g�os, dziewczyna drgn�a. Erg Noor, mimo i� �wietnie si� orientowa� w historii lot�w mi�dzygwiezdnych, nie zna� nikogo z za�ogi ��agla�. Z�o�ona wyj�tkowo z m�odzie�y, za�oga statku ruszy�a w niezwykle �mia�y rejs na Veg�, nie przekazawszy Radzie Astronautycznej, jak zazwyczaj czyniono, filmu o ludziach bior�cych udzia� w wyprawie.

Nieznany g�os referowa� zdarzenia, jakie zasz�y po siedmiu miesi�cach od chwili nadania ostatniego komunikatu na Ziemi�. Jeszcze �wier� wieku przedtem, kiedy ��agiel� mija� pas kosmicznych lod�w przy obrze�u systemu Vegi, statek dozna� uszkodze�. Otw�r w cz�ci rufowej uda�o si� za�ata�, podr� kontynuowano, ale awaria naruszy�a system regulacji ochronnego pola silnik�w. Po up�ywie dwudziestu lat musiano zatrzyma� silniki. Jeszcze w ci�gu pi�ciu lat ��agiel� lecia� si�� bezw�adno�ci, p�ki nie nast�pi�o odchylenie, wynik�e z niedok�adnego wytyczenia kursu. Nadano wtedy pierwszy komunikat. Statek zamierza� wys�a� nast�pny komunikat, kiedy trafi� do uk�adu gwiazdy �elaznej. Odt�d bieg wydarze� przypomina� histori� �Tantry�, z t� tylko r�nic�, �e statek nie m�g� ju� odlecie� z powodu zahamowania silnik�w nap�dowych. Nie m�g� si� te� przekszta�ci� w satelit� planety, poniewa� motory przyspieszenia, podobnie jak i anamezonowe, znajduj�ce si� w cz�ci rufowej, sta�y si� niezdatne do u�ytku. ��agiel� pomy�lnie wyl�dowa� na nizinnej p�aszczy�nie w pobli�u morza. Za�oga zabra�a si� do spe�nienia trzech najwa�niejszych zada�: do pr�by remontu silnik�w, nadania komunikatu na Ziemi� i do badania nieznanej planety. Nie zd��ono jeszcze zmontowa� wie�yczki rakietowej, kiedy w niewyt�umaczony spos�b zacz�li gin�� ludzie. Ci, kt�rych wys�ano na poszukiwanie, te� nie powracali. Przerwano badania planety. Astronauci opuszczali statek w celu budowy wie�yczki tylko w zwartej grupie, chwile wolne od wyczerpuj�cych zaj�� sp�dzali w zamkni�tym na g�ucho pomieszczeniu. Spiesz�c si� z nadaniem komunikatu nie zbadano obcego statku, kt�ry prawdopodobnie sta� w pobli�u ��agla� od dawna.

�To ten dysk!� � pomy�la�a Niza. Jej oczy spotka�y si� ze spojrzeniem Erga Noora; ten, widocznie rozumiej�c jej my�li, skin�� g�ow�.

Z czternastu cz�onk�w za�ogi ��agla� pozosta�o przy �yciu tylko o�miu. Dalej w dzienniku nast�powa�a mniej wi�cej trzydniowa przerwa, po kt�rej komunikaty nadawa� wysoki, melodyjny g�os kobiecy:

Veda Kong i Dar Wiatr stali na ma�ej okr�g�ej platformie �mig�owego �rubowca, wolno p�yn�cego ponad nie ko�cz�cym si� stepem. Pod dzia�aniem lekkiego wietrzyka g�ste, kwitn�ce trawy ko�ysa�y si� szerokimi falami. Daleko na lewo widnia�o stado czarno-bia�ego byd�a, potomk�w zwierz�t stanowi�cych skrzy�owanie jak�w, kr�w i bawo��w.

Woko�o wznosi�y si� niewysokie wzg�rza i p�yn�y wolno rzeki o szerokich dolinach. Spokojem i swobod� przestrzeni tchn�o z tego p�askiego wycinka kory ziemskiej, nosz�cego niegdy� nazw� Niziny Zachodnio-Syberyjskiej.

Dar Wiatr patrzy� na ziemi�, na kt�rej kiedy� rozci�ga�y si� ponure bagniska lub wyrasta�y rzadkie i cherlawe lasy syberyjskiej P�nocy. Przypomnia� sobie obraz dawnego mistrza, kt�ry w dzieci�stwie wywar� na nim niezapomniane wra�enie.

Nad brzegiem rzeki, tworz�cej w tym miejscu zakr�t, sta�a szara ze staro�ci cerkiew, zwr�cona ku nadrzecznym polom i ��kom. Cienki krzy� na kopule czernia� pod k��bowiskiem niskich ci�kich chmur. Na male�kim cmentarzu przy cerkwi gromadka brz�z i wierzb p�acz�cych chyli�a pod wiatrem postrz�pione wierzcho�ki. Nisko zwisaj�ce ga��zie prawie dotyka�y na p� zbutwia�ych krzy�y obalonych przez burze i czas w�r�d �wie�ej, mokrej trawy. Za rzek� pi�trzy�y si� ogromne, szarofioletowe ob�oki. Woda i wszystko doko�a po�yskiwa�o bezlito�nie ch�odnym blaskiem. Si�pi� dokuczliwy jesienny deszcz, typowy dla tych zimnych i nieprzytulnych okolic p�nocnych. Ca�a gama sinawo-zielonoszarych barw obrazu m�wi�a o wielkich obszarach nieurodzajnej ziemi, na kt�rej cz�owiekowi �yje si� trudno, ch�odno i g�odno, gdzie tak bardzo daje si� odczu� jego osamotnienie, charakterystyczne dla dawnych czas�w ludzkiego nierozumu.

Widziany w muzeum, w g��bi przejrzystego, ochronnego pancerza, odnowiony i na�wietlony niewidzialnymi promieniami, obraz ten wydawa� si� Darowi Wiatrowi oknem otwartym na dalek� przesz�o��.

Dar Wiatr bez s�owa spojrza� na Ved�. M�oda kobieta trzyma�a r�k� na por�czy �rubowca. My�la�a o czym� w skupieniu, patrz�c na chyl�ce si� pod wiatrem trawy. Stok�osy ko�ysa�y si� szerokimi, srebrnymi falami. Wolno p�yn�a ponad stepem okr�g�a platforma �rubowca. Zrywa�y si� upalne podmuchy, rozwiewa�y w�osy i sukni� Vedy, dysza�y skwarem w oczy Dara Wiatra. Ale automatyczny przyrz�d wyr�wnuj�cy dzia�a� szybciej ni� my�l i lataj�ca platforma tylko drga�a i cokolwiek si� chwia�a.

Dar Wiatr pochyli� si� nad ramk� kursografu. Pasemko mapy przesuwa�o si� szybko, odbija�o ich w�asny ruch � mo�na by�o pomy�le�, �e chyba wysun�li si� nieco za daleko na p�noc. Od dawna przekroczyli sze��dziesi�ty r�wnole�nik, przelecieli nad miejscem, gdzie Ob ��czy si� z Irtyszem, i zbli�ali si� do wzniesie� zwanych Syberyjskimi Zwaliskami.

W ci�gu czterech miesi�cy prac wykopaliskowych, prowadzonych na staro�ytnych kurhanach a�tajskiego podg�rza, badacze zd��yli si� ju� przyzwyczai� do gor�cych step�w. W czasach, ku kt�rym si� cofn�li, tylko nieliczne gromadki uzbrojonych je�d�c�w z rzadka przemierza�y te bezkresne pustkowia.

Veda odwr�ci�a si� i w milczeniu wskaza�a r�k� w prz�d. Tam,� w strugach nagrzanego powietrza, p�ywa�a jakby ciemna wyspa oderwana od pod�o�a. Po kilku minutach �rubowiec zbli�y� si� do niewielkiego wzg�rka, prawdopodobnie ha�dy dawnej sztolni. Nic nie pozosta�o z urz�dze� starej kopalni, jedynie ten wzg�rek zaros�y krzewami dzikiej wi�ni.

Lataj�ca platforma gwa�townie si� przechyli�a.

Dar Wiatr przytrzyma� Ved� i skoczy� z ni� na podniesiony brzeg (platforemki. �rubowiec wyr�wna� lot na drobn� cz�stk� sekundy po to, by natychmiast run�� na p�ask w d�. Zadzia�a�y amortyzatory i odrzut cisn�� Ved� i Dara Wiatra na zbocze pag�rka, wprost w g�stw� kolczastych zaro�li. Po chwilowym milczeniu w�r�d stepowej ciszy zabrzmia� niski, gard�owy �miech Vedy. Dar Wiatr wyobrazi� sobie w�asn� podrapan� twarz i zawt�rowa� Vedzie ciesz�c si�, �e nic jej si� nie sta�o i �e wypadek sko�czy� si� szcz�liwie.

��Nic dziwnego, �e loty �rubowcem wy�ej ni� na osiem metr�w s� zakazane � powiedzia�a Veda Kong.�� Teraz rozumiem�

��Jak tylko si� co� zepsuje, aparat momentalnie spada, a wtedy jedyna nadzieja w amortyzatorach. Trudna rada, taka jest cena lekko�ci i ma�ych rozmiar�w. By� mo�e b�dziemy musieli ponosi� koszty wszystkich pomy�lnych lot�w � doda� Dar Wiatr z udan� oboj�tno�ci�.

��Mianowicie?�� Veda spowa�nia�a.

��Przyrz�dy statyczne funkcjonuj� bez zarzutu, st�d wniosek, �e mechanizm aparatu jest bardzo skomplikowany. L�kam si�, �e aby si� w nim rozezna�, b�d� potrzebowa� wiele czasu. Musimy si� st�d wydosta� sposobem stosowanym przez naszych przodk�w�

Veda z figlarnym b�yskiem w oczach wyci�gn�a r�k�. Dar Wiatr pom�g� m�odej kobiecie podnie�� si� z ziemi. Poszli do le��cego bezradnie �rubowca, posmarowali zadrapania goj�cym roztworem i skleili rozdarcia ubra�. Veda po�o�y�a si� w cieniu krzaka, a Dar Wiatr zacz�� bada� przyczyny awarii. Jak przypuszcza�, co� si� sta�o z automatycznym wyr�wnywaczem, kt�rego urz�dzenie blokuj�ce wy��czy�o silnik. Ledwie uni�s� pokryw� przyrz�du, zrozumia�, �e z remontem sobie nie poradzi � zbyt d�ugo nale�a�oby bada� skomplikowane sprawy elektroniki. Z lekkim westchnieniem wyprostowa� zm�czone plecy i k�tem oka spojrza� na krzak, w kt�rego cieniu ufnie spoczywa�a Veda. Jak okiem si�gn��, nie wida� by�o w stepie ludzkiego osiedla; dwa wielkie drapie�ne ptaki z wolna kr��y�y ponad faluj�c�, niebieskaw� mg���

Pos�uszny dot�d aparat le�a� na suchej ziemi jak martwa istota.

Dziwne uczucie samotno�ci i oderwania od reszty �wiata ow�adn�o Darem Wiatrem.

A przecie� nie l�ka� si� niczego. Niech wreszcie nadejdzie noc, wtedy zasi�g widzialno�ci nie uzbrojonego oka b�dzie wi�kszy; na pewno oboje dostrzeg� jakie� �wiat�a i zorientuj� si�, w kt�rym trzeba p�j�� kierunku. Wybrali si� w podr� bez radiotelefonu, bez latarek i jedzenia.

�Niegdy� w stepie mo�na by�o zgin��, je�li si� nie mia�o z sob� du�ych zapas�w �ywno�ci i wody!� � my�la� by�y kierownik stacji kosmicznych os�aniaj�c oczy od jaskrawego �wiat�a s�onecznego. Zauwa�y� troch� cienia obok krzaka, przy kt�rym le�a�a Veda, i wyci�gn�� si� beztrosko na ziemi, z lekka k�uj�cej suchymi badylami. Cichy szelest traw i upa� z wolna m�ci�y �wiadomo��; my�li p�yn�y leniwie, wolno, jeden za drugim przesuwa�y si� w pami�ci obrazy dawno minionych czas�w, d�ugim rz�dem w�drowa�y staro�ytne narody, plemiona, pojedynczy ludzie� Jak gdyby z przesz�o�ci wyp�ywa�a ogromna rzeka zdarze�, twarzy i stroj�w.

��Wietrze!�� dos�ysza� poprzez drzemk� ukochany g�os.

Ockn�� si� i usiad�.

Czerwona kula s�o�ca dotyka�a ju� �ciemnia�ej smugi horyzontu, w zamar�ym stepie nie czu�o si� najmniejszego powiewu.

��Panie m�j, Wietrze!�� Veda z�o�y�a mu g��boki uk�on na�laduj�c obyczaj dawnych kobiet azjatyckich.�� Czy nie raczy si� pan obudzi� i przypomnie� sobie o moim istnieniu?

Dar Wiatr wykona� kilka gimnastycznych ruch�w i momentalnie pozby� si� resztek snu. Veda zgodzi�a si� na jego propozycj� doczekania nocy. Gdy zmrok zapada�, rozmawiali o niedawnej pracy. Dar zauwa�y�, �e Veda dr�y. R�ce mia�a zupe�nie zimne. Lekka sukienka nie chroni�a od ch�odu panuj�cego w tych p�nocnych okolicach.

Letnia noc na sze��dziesi�tym r�wnole�niku by�a jasna, tote� bez trudu uda�o si� im zebra� du�y stos chrustu. Wystrzeli� cicho �adunek, wyj�ty z pot�nego akumulatora �rubowca, i wkr�tce jaskrawy p�omie� ogniska zg�ci� ciemno�� woko�o, darz�c ich swym odwiecznym ciep�em.

Skulona Veda zn�w rozkwit�a jak kwiat pod dzia�aniem s�onecznych promieni i oboje wpadli w jak�� hipnotyczn� zadum�. W ci�gu setek tysi�cy lat ogie� by� podstaw� bytu cz�owieka i jego wielk� zdobycz�. Do dzi� dnia przetrwa�o w duszy to poczucie bezpiecze�stwa i przytulno�ci, jakie si� rodzi przy ognisku, gdy woko�o panuje ciemno�� i zimno.

��Czy pani� co� gn�bi?�� przerwa� milczenie Dar Wiatr.

��Przypomnia�a mi si� ta m�oda kobieta z chustk�� � odrzek�a cicho Veda, wpatrzona w z�ote iskry strzelaj�ce z ogniska.

Dar Wiatr zrozumia�. Prace wykopaliskowe uko�czono na stepach a�tajskich w przeddzie� startu. Otwarto wielki kurhan scytyjski. Wewn�trz zachowanej skrzyni mie�ci�y si� szkielety starego wodza, koni i niewolnik�w. S�dziwy w�dz le�a� zbrojny w miecz, tarcz� i pancerz, a u jego st�p odnaleziono skurczony szkielet m�odziutkiej kobiety. Do jej czaszki przylega�a �ci�le jedwabna chusta, w jak� niegdy� kobiety owija�y szczelnie twarze. Mimo wszelkich usi�owa� nie uda�o si� zachowa� chusty, natomiast w ci�gu kilku minut, zanim si� rozsypa�a w drobniutki py�, odtworzono odbite przed tysi�cami lat na tkaninie rysy przepi�knej twarzy. Ale chusta zdradzi�a jeden straszliwy szczeg�: odbicie oczu, kt�re niemal wysz�y z orbit � nieszcz�sna kobieta zosta�a uduszona za pomoc� tej w�a�nie chusty. Ci�ni�to j� do grobu m�a, by mu towarzyszy�a na nieznanych szlakach �wiata zmar�ych. Mia�a nie wi�cej jak dziewi�tna�cie lat, gdy w�dz, co najmniej siedemdziesi�cioletni m�czyzna, by� w wieku na owe czasy s�dziwym.

Darowi Wiatrowi z kolei przypomnia�a si� dyskusja przeprowadzona przez m�odych uczestnik�w wyprawy w zwi�zku z dokonanym odkryciem. Czy kobieta wybra�a �mier� dobrowolnie, czy pod przymusem? Po co? W imi� czego? Je�eli powodem by�a mi�o��, to jak�e mo�na by�o j� zabija�? Czy� nie powinna by�a �y� przez pami�� dla tego, kt�ry porzuci� �wiat �ywych?

Wtedy w�a�nie zabra�a g�os Veda Kong. D�ugo wpatrywa�a si� p�on�cymi oczyma w ciemny sto�ek kurhanu, staraj�c si� my�l� przenikn�� nawarstwienie minionych lat.

��Trzeba rozumie� tamte czasy. Starodawne stepy by�y nie do zdobycia dla ludzi, kt�rzy rozporz�dzali jedynie ko�mi, wielb��dami czy wo�ami. Na gigantycznych przestrzeniach �y�y w nieustannej zwadzie grupy koczownik�w-hodowc�w. W ci�gu pokole� nagromadzi�o si� du�o z�o�ci i krzywd; ka�dy przybysz by� wrogiem, ka�de plemi� � obiektem napa�ci, obiecuj�cym niewolnik�w i byd�o. Taki ustr�j spo�eczny dawa� z jednej strony wi�ksz�, nie znan� nam, swobod� jednostce, a z drugiej � tolerowa� nieprawdopodobne ub�stwo form obcowania ludzi z sob� i zak�ada� w�ski zakres ich zamierze�. Je�eli jakie� plemi� sk�ada�o si� z niewielkiej liczby ludzi utrzymuj�cych si� z my�listwa i uprawiania ziemi, to ci wolni koczownicy �yli w nieustannym strachu przed napa�ci� s�siad�w, kt�rzy mogli ich wzi�� w niewol� lub zniszczy�. Ale je�li kraj mia� dobre warunki geograficzne i du�o ludno�ci, tak �e m�g� stworzy� znaczn� si�� zbrojn�, ludzie tak�e p�acili drogo za obron� przed napa�ci� s�siad�w: w takich silnych pa�stwach zawsze si� rozwija� despotyzm. Tak by�o w staro�ytnym Egipcie, w Asyrii i Babilonie.

Kobieta, zw�aszcza �adna, by�a w staro�ytno�ci traktowana jak zabawka i stanowi�a zdobycz silniejszego. Mog�a egzystowa� tylko w�wczas, gdy j� bra� pod swoj� opiek� m�czyzna, kt�ry mia� nad ni� w�adz�. Pragnienia kobiety, jej aspiracje nie by�y brane zupe�nie pod uwag�.

Jakby odpowiadaj�c na my�li Dara Wiatra Veda przysun�a si� bli�ej i zapatrzona w niebieskie j�zyki ognia, zacz�a poprawia� p�on�ce ga��zki.

��Ile� trzeba by�o mie� wytrwa�o�ci i m�stwa, by zosta� sob�, nie stoczy� si� i pi�� si� coraz wy�ej��� powiedzia�a cicho.

��Wydaje mi si�, �e nieco przesadzamy uwa�aj�c �ycie w staro�ytno�ci za tak bardzo ci�kie � odezwa� si� Dar Wiatr.�� Z powodu braku organizacji panowa�a w nim zupe�na przypadkowo��. A jednak cz�owiek krzesa� z tego �ycia iskry romantycznych uniesie�.

��Nie mog� si� do�� nadziwi� � odpar�a Veda � dlaczego nasi przodkowie tak d�ugo nie mogli zrozumie�, �e los spo�ecze�stwa zale�y od nich samych, �e spo�ecze�stwo jest takie, jaki jest moralno-ideowy poziom jej cz�onk�w, �e z kolei post�p spo�eczny ma �cis�y zwi�zek z rozwojem ekonomiki.

��Sprawdzianem naukowej organizacji stosunk�w spo�ecznych nie jest tylko ilo�ciowe nagromadzenie si� produkcyjnych, lecz skok jako�ciowy. To zupe�nie proste � odrzek� Dar Wiatr.�� Trzeba jednak pami�ta�, �e nowe stosunki spo�eczne nie s� mo�liwe bez nowych ludzi, tak jak nowi ludzie bez nowej ekonomiki. Dopiero wtedy, kiedy poj�to t� prawd�, zrozumiano te�, �e najwa�niejszym zadaniem spo�ecze�stwa jest wychowanie cz�owieka, jego fizyczny i duchowy rozw�j. Kiedy to wreszcie nast�pi�o?

��W Epoce Roz�amu, wkr�tce po Drugiej Wielkiej Rewolucji.

��Dobrze, �e nie p�niej! Technika wojenna�

Dar Wiatr umilk� i spojrza� w stron� ciemnego wg��bienia gruntu pomi�dzy krzakiem i zboczem pag�rka. S�ycha� by�o zupe�nie blisko ci�ki tupot i pot�ny, urywany oddech. Oboje zerwali si� na r�wne nogi.

Przed ogniskiem wyr�s� wielki, czarny byk. P�omie� zape�ga� czerwonym odblaskiem w jego wyba�uszonych, z�ych �lepiach. Sapi�c i ryj�c racicami ziemi� potw�r gotowa� si� do napa�ci. W s�abym �wietle byk robi� wra�enie niezwykle wielkiego; spuszczona g�owa przypomina�a granitowy g�az, niby wzg�rek pi�a si� wzwy� ow�osiona stromizna karku, pokryta grubymi w�z�ami mi�ni. Ani Vedzie, ani Darowi nie zdarzy�o si� jeszcze stan�� oko w oko z dzik� besti�, kt�rej m�zg nie by� zdolny poj�� rozumnej perswazji.

Veda mocno przycisn�a r�ce do piersi i sta�a bez ruchu jak zahipnotyzowana przez zjawisko, kt�re si� niespodzianie wy�oni�o z mroku. Dar Wiatr, id�c za g�osem instynktu, sta� przed bykiem i os�ania� Ved�, jak to czynili niegdy� jego przodkowie. Ale r�ce cz�owieka nowej ery by�y nie uzbrojone.

��Vedo, skok w prawo!..�� Ledwie zd��y� wym�wi� te s�owa, gdy zwierz� rzuci�o si� do ataku.

Doskona�a zaprawa sportowa obojga podr�nych mog�a i�� o lepsze z zaskakuj�c� zr�czno�ci� byka. Olbrzym �mign�� obok i wpad� z impetem w g�szcz krzak�w, a Veda i Wiatr znale�li si� o par� krok�w od �rubowca. Poza ogniskiem noc ju� nie wydawa�a si� tak bardzo ciemna i sukni� Vedy mo�na by�o dostrzec z daleka. Dar Wiatr szybko podrzuci� swoj� towarzyszk�, Veda wykona�a salto i znalaz�a si� na platformie �rubowca. Zwierz� wygrzebywa�o si� jeszcze, dr�c racicami ziemi�, a Dar Wiatr ju� by� w aparacie przy boku Vedy. Zamienili szybkie spojrzenia i Dar zauwa�y� w oczach Vedy szczery zachwyt. Pokrywa silnika by�a zdj�ta jeszcze za dnia, kiedy Dar Wiatr pr�bowa� zorientowa� si� w skomplikowanym urz�dzeniu. Teraz oderwa� od por�czy platformy kabel r�wnowa��cy pole i wsun�� jego koniec w kontakt transformatora. Gdy byk wydosta� si� z krzak�w i zaatakowa� ich ponownie, Dar Wiatr przytkn�� koniec kabla do nosa zwierz�cia. Zal�ni�a ��ta b�yskawica, rozleg� si� g�uchy grzmot i byk run�� na ziemi�.

��Zabi� go pan!�� z oburzeniem zawo�a�a Veda.

��Nie s�dz�, ziemia jest sucha!�� u�miechn�� si� z zadowoleniem Dar.

Jakby na potwierdzenie jego s��w byk zarycza� s�abo, wsta� i oddali� si� niepewnym truchcikiem, jakby czuj�c w�asn� ha�b�. Podr�nicy wr�cili do ogniska. Nowe nar�cze chrustu podsyci�o gasn�cy ogie�.

��Nie jest mi ju� zimno � powiedzia�a Veda � wejd�my na wzg�rze.

Wierzcho�ek wzg�rza zas�oni� ognisko, blade gwiazdy p�nocnego lata rozp�ywa�y si� nad horyzontem w postaci mglistych kulek.

Na zachodzie nie by�o nic wida�, na p�nocy, na zboczach wzg�rz pe�ga�y jakie� �wiate�ka; w po�udniowym kierunku, gdzie� bardzo daleko, jarzy�a si� gwiazda wie�y obserwacyjnej hodowc�w.

��A to pech, b�dziemy musieli i�� przez ca�� noc��� powiedzia� Dar Wiatr.

��Nie, nie, prosz� patrze�! � i Veda wskaza�a w stron� wschodu, sk�d nagle zaja�nia�y cztery �wiat�a. Odleg�o�� do nich wynosi�a kilka kilometr�w. Zapami�tawszy kierunek wed�ug gwiazd, zeszli zn�w do ogniska. Veda patrza�a na �arz�ce si� w�gle, jakby sobie co� przypominaj�c.

� �egnaj nasz domu��� powiedzia�a w zamy�leniu.�� Koczownicy mieli tylko takie nietrwa�e domostwa. Dzi� poczu�am si� jak kobieta tamtej epoki.

Zwr�ci�a si� do Dara Wiatra i r�ka jej ufnie spocz�a na jego ramieniu.

��Bardzo silnie odczu�am dzisiaj konieczno�� obrony!.. Nie znaczy to bynajmniej, �e si� ba�am, ale opanowa�a mnie jaka� dziwna pokora�

Zarzuci�a r�ce na kark i mocno si� przeci�gn�a. Po chwili oczy jej rozja�ni�y si� dawnym blaskiem.

��Niech pan prowadzi� bohaterze!�� Ton niskiego g�osu przybra� zagadkowo czu�e brzmienie.

Jasna noc, przepojona zapachem zi�, �y�a g�osami ptak�w nocnych i szelestem traw, w�r�d kt�rych pomyka�y zwierz�ta.

Veda i Dar st�pali ostro�nie, staraj�c si� nie trafi� stopami w nor� zwierz�c� lub w niewidzialne szczeliny suchej ziemi. Miote�kowate �odygi stok�osu �askota�y im nogi. Gdy po drodze trafia�y si� ciemne g�szcze krzak�w, Dar Wiatr uwa�nie si� rozgl�da�.

Veda roze�mia�a si� cicho.

��Mo�e nale�a�o wzi�� z sob� akumulator i kabel?

��Pani jest lekkomy�lna � odpar� dobrodusznie Wiatr � i nawet bardziej, ni� przypuszcza�em! M�oda kobieta nagle spowa�nia�a.

��Zbyt mocno odczu�am pa�sk� obron�

I Veda zacz�a m�wi�, a raczej my�le� g�o�no � na temat dalszej dzia�alno�ci swojej wyprawy. Pierwszy etap prac na kurhanach stepowych by� uko�czony, jej wsp�pracownicy wracali do poprzednich zaj�� lub udawali si� do nowych. Ale Dar Wiatr by� wolny, nie wybra� sobie innej pracy i m�g� pozosta� przy niej. S�dz�c z komunikat�w, kt�re dociera�y do nich, Mvenowi Masowi praca uk�ada�a si� dobrze. Zreszt� gdyby nawet mu si� nie wiod�o, Rada nie wyznaczy�aby Dara Wiatra tak szybko na dawne miejsce. W epoce Wielkiego Pier�cienia uwa�ano za niepo�yteczne przetrzymywanie ludzi zbyt d�ugo na tym samym stanowisku. Wp�ywa�o to ujemnie na tak cenn� rzecz, jak� jest natchnienie tw�rcze. Do dawnego warsztatu pracy mo�na by�o powr�ci� po d�ugiej przerwie.

��Czy po sze�ciu latach obcowania z kosmosem nasza praca nie wyda�a si� panu b�aha i monotonna?�� Jasne, uwa�ne spojrzenie Vedy szuka�o jego oczu.

��Praca ta nie jest ani b�aha, ani monotonna � odpar� Dar Wiatr � tylko nie wymaga ode mnie tego napi�cia, do kt�rego si� ju� przyzwyczai�em. Staj� si� zbyt dobroduszny i spokojny, tak jakby mnie leczono b��kitnymi snami.

��B��kitnymi?�

Urwany oddech Vedy powiedzia� Darowi Wiatrowi wi�cej, ni� rumieniec na jej twarzy, gdyby go dojrza� w ciemno�ci.

��B�d� kontynuowa�a swoje badania dalej na po�udniu, nie wcze�niej jednak, ni� si� zbierze nowa grupa kopaczy-ochotnik�w. Na razie pojad� na tereny morskie, koledzy od dawna mnie ju� wzywaj�.

Dar Wiatr zrozumia� i serce zabi�o mu rado�nie. Ale natychmiast opanowa� wzruszenie i spiesz�c Vedzie z pomoc�, zapyta�: � Ma pani na my�li wykopaliska podwodnego miasta na po�udnie od Sycylii? Widzia�em w Pa�acu Atlantydy wspania�e rzeczy pochodz�ce stamt�d.

��Nie, teraz prowadzimy prace na wschodnim wybrze�u Morza �r�dziemnego, nad Morzem Czerwonym i przy wybrze�u indyjskim.

��Poszukujemy zachowanych pod wod� skarb�w kultury od Kreto-Indii!: pocz�wszy, ko�cz�c na pierwszym okresie Czas�w Ciemnoty.�� Rozumiem, �e wiele cennych rzeczy ukrywano, a jeszcze cz�ciej rzucano w morze podczas barbarzy�skich najazd�w i grabie�y � m�wi� w zamy�leniu Dar Wiatr wpatruj�c si� ci�gle w p�ow� r�wnin�. � Rozumiem tak�e proces rozk�adu staro�ytnej kultury, kiedy pa�stwa antyczne nie by�y w stanie cokolwiek zmieni� w �wiecie, nie mog�y poradzi� sobie z problemem niewolnictwa i z paso�ytuj�cymi warstwami spo�ecze�stwa.

��I oto ludzie zmienili staro�ytne niewolnictwo na feudalizm i noc. �redniowiecza � podchwyci�a Veda.�� Ale co dla pana. pozostaje niezrozumia�e?

��Po prostu nie umiem sobie wyobrazi� kultury krete�sko-indyjskiej.

��Bo nie zna pan nowszych bada�. Jej �lady znajduj� si� obecnie na ogromnych przestrzeniach od Ameryki poprzez Kret�, po�udniow� cz�� Azji �rodkowej, Indie P�nocne i Chiny Zachodnie.

��Nie s�dzi�em, �e w czasach tak bardzo dawnych mog�y istnie� utajone schowki dla skarb�w kultury, jak bywa�y w Rzymie, Grecji czy Kartaginie.

��Jak pan ze mn� pojedzie, zobaczy pan.

Dar Wiatr kroczy� w milczeniu obok Vedy. Zacz�li i�� pod g�r�. Gdy doszli do grzbietu usypiska, on zatrzyma� si� nagle.

��Dzi�ki za zaproszenie, pojad�

Veda spojrza�a na niego z lekkim niedowierzaniem, ale w zmroku oczy jej towarzysza by�y ciemne i nieprzeniknione.

Za prze��cz� okaza�o si�, �e �wiat�a by�y bardzo blisko. Polaryzuj�ce klosze nie rozsiewa�y promieni i dlatego wydawa�y si� takie odleg�e. Skupione o�wietlenie by�o oznak� nocnej pracy. Brz�czenie pr�du o wysokim napi�ciu mia�o tu ton ni�szy. Kontury a�urowych rusztowa� l�ni�y srebrzy�cie pod zawieszonymi wysoko niebieskimi lampami. Ostrzegawczy �wist zatrzyma� id�cych � to pracowa� robot pe�ni�cy s�u�b� ochronn�.

��Uwaga! Id�cie w lewo, nie zbli�ajcie si� do s�up�w!�� grzmia� niewidzialny megafon.

Pos�usznie skierowali si� ku grupie bia�ych domk�w przeno�nych.

��Nie patrze� w kierunku pola!�� bieg�y za nimi ostrzegawcze s�owa.

Drzwi dw�ch domk�w rozwar�y si� jednocze�nie i na ciemnej drodze leg�y, krzy�uj�c si�, dwa snopy �wiat�a. Grupa m�czyzn i kobiet przyj�a podr�nych bardzo go�cinnie. Dziwiono si�, �e przyszli piechot�, i do tego w nocy.

Natryski i k�piel w pachn�cej wodzie, nasyconej gazem i elektryczno�ci�, sprawi�y im wielk� przyjemno��.

Od�wie�eni zasiedli do sto�u.

��Wietrze, trafili�my do wsp�braci w zawodzie!

Veda nape�ni�a z�ocistym napojem puchary.

��Dawa� tu �dziesi�� tonus�w�! � Wiatr si�gn�� po puchar.

��Pogromco byka! Pan dziczeje na stepie � protestowa�a Veda.�� Komunikuj� panu interesuj�c� wiadomo��, a pan my�li tylko o jedzeniu!

��Tu si� przeprowadza prace wykopaliskowe?�� zdziwi� si� Dar Wiatr.

��Ale nie archeologiczne, tylko paleontologiczne. Tu si� przeprowadza badania nad zwierz�tami kopalnymi okresu permskiego. Sprzed dwustu milion�w lat. Dr�� ze wstydu z naszymi n�dznymi tysi�cleciami.

��Badania bez wykopalisk? Jakim�e sposobem?

��Tak, bez kopania. Jakim sposobem, nie zd��y�am si� jeszcze dowiedzie�.

Siedz�cy przy stole, szczup�y, wysoki m�czyzna o ��tawej twarzy wtr�ci� si� do rozmowy:

��Zaraz nasza grupa zast�pi inn�. Dopiero co uko�czono przygotowania, po kt�rych zaczniemy prze�wietlenie.

��Za pomoc� promieniowa� o du�ym nat�eniu?�� zapyta� Dar Wiatr.

��Je�eli nie jeste�cie bardzo zm�czeni, radz� si� przyjrze�. Jutro przeniesiemy nasze miejsce robocze dalej, a to ju� nie b�dzie wcale ciekawe.

Veda i Dar Wiatr zgodzili si� z rado�ci�. Wszyscy wstali od sto�u i gospodarze zaprowadzili ich do s�siedniego domu; tam, w niszach, nad kt�rymi by�y umieszczone tarcze indykator�w, wisia�y ochronne kombinezony.

��Jonizacja naszych pot�nych rur jest bardzo du�a � powiedzia�a wysoka, nieco przygarbiona kobieta pomagaj�c Vedzie owin�� si� w grub� tkanin�, w�o�y� przezroczysty he�m i zapi�� na plecach torb� z bateriami.

W spolaryzowanym �wietle ka�dy wzg�rek na nier�wnej p�aszczy�nie stepowej by� widoczny bardzo wyra�nie. Nagle poza konturami otoczonego palikami, kwadratowego wycinka terenu rozleg� si� j�k. Ziemia wzd�a si� i p�k�a tworz�c lej, w kt�rym ukaza� si� b�yszcz�cy sto�ek. Doko�a jego polerowanej �cianki bieg� spiralny grzebie�, na czubku obraca� si� skomplikowany frez elektryczny z niebieskawego metalu. Sto�ek przechyli� si� przez skraj leja, obr�ci� ukazuj�c migoc�ce w tylnej cz�ci brzechwy i zn�w zacz�� ry� o kilka metr�w dalej, wbijaj�c si� prawie prostopadle ostrym ko�cem w ziemi�.

Dar Wiatr zauwa�y�, �e za sto�kiem ci�gnie si� podw�jny kabel � jeden izolowany, drugi po�yskuj�cy nagim metalem. Veda poci�gn�a Dara za r�kaw i pokaza�a mu co� poza lini� magnezjowych palik�w. Tam wydobywa� si� spod ziemi drugi sto�ek i po chwili zn�w znikn��.

Cz�owiek o ��tej twarzy da� znak, by si� po�pieszono.

��Pozna�am go � szepn�a Veda, kiedy doganiali id�c� przed nimi grup�. � To Lao Lan, paleontolog, odkrywca fauny kontynentu azjatyckiego w erze paleozoicznej.

��Czy to Chi�czyk z pochodzenia?�� zapyta� Dar Wiatr, przypomniawszy sobie wnikliwe spojrzenie sko�nych oczu paleontologa.�� Wstyd si� przyzna�, ale nie znam jego prac..�� Widz�, �e ma�o pan si� interesuje paleontologi� � zauwa�y�a Veda.�� A mo�e paleontologia innych �wiat�w gwiezdnych jest panu znana dok�adniej?

W pami�ci Dara Wiatra przesun�y si� niezliczone kszta�ty �ycia: miliony dziwacznych szkielet�w, ukrytych w warstwach geologicznych r�nych planet. By�a to kronika tworzona przez sam� przyrod� tak d�ugo, dop�ki si� nie zjawi�a istota my�l�ca, kt�ra by�a w stanie nie tylko spami�ta�, ale i odtworzy� dawno zapomniane kszta�ty.

Znale�li si� wreszcie na niewielkiej platformie umocowanej na szczycie stromej, a�urowej arkady. Na �rodku widnia� wielki, zamglony ekran. Wszyscy zasiedli na niskich �awkach w milcz�cym oczekiwaniu.

��Zaraz �krety� sko�cz� swoj� prac� � m�wi� Lao Lan.�� Jak si� domy�lacie, przeszywaj� one go�ym kablem warstwy skalne i tworz� metalow� siatk�. Szkielety zwierz�t wymar�ych le�� w kruchym piaskowcu na g��boko�ci czternastu metr�w. O trzy metry ni�ej ca�a przestrze� jest wy�o�ona metalow� siatk�, do kt�rej w��czono mocne induktory. Tworzy si� w ten spos�b pole odzwierciedlaj�ce, kt�re odrzuca promienie rentgenowskie na ekran; na nim uka�� si� odbicia skamienia�ych ko�ci.

Na masywnych coko�ach obr�ci�y si� dwie du�e kule metalowe. Zaja�nia�y reflektory, ryk syreny przestrzega� przed niebezpiecze�stwem. Pr�d sta�y o napi�ciu miliona wolt, od kt�rego wion�o ozonow�-�wie�o�ci�, sprawi�, �e wszystkie styki, izolatory i wisiory zacz�y wydziela� niebieskie �wiat�o.

Lao Lan z pozorn� niedba�o�ci� obraca� i naciska� guziki na tarczy kierowniczej. Du�y ekran �wieci� coraz mocniej, a w jego g��bi przep�ywa�y niewyra�ne kontury porozrzucane tu i �wdzie na ca�ej powierzchni. Ruch usta�, rozp�ywaj�ce si� zarysy wielkiej plamy zacz�y si� stawa� wyra�niejsze i wype�ni�y ca�� przestrze� ekranu.

Jeszcze kilka manipulacji na tarczy kierowniczej i oto obserwatorzy dostrzegli w mglistym �wietle szkielet nieznanej istoty. Szerokie, zaopatrzone w pazury �apy skurczy�y si� pod tu�owiem, d�ugi ogon skr�cony by� w pier�cie�. Rzuca�a si� w oczy niezwyk�a grubo�� i masy wno�� ko�ci o szerokich, podgi�tych zako�czeniach z wyrostkami s�u��cymi do umocowania mi�ni. Czaszka szczerzy�a du�e z�by. By�a widoczna z g�ry i czyni�a wra�enie ci�kiego, ko�cianego g�azu o nier�wnej, pokrytej bruzdami powierzchni. Lao Lan zmieni� ogniskow� i powi�kszenie � ca�y ekran zaj�a g�owa dawnego p�aza, kt�ry �y� dwie�cie milion�w lat temu na brzegu istniej�cej tu niegdy� rzeki. Pokrywa czaszki sk�ada�a si� z niezwykle mocnych ko�ci, kt�rych grubo�� wynosi�a co najmniej dwadzie�cia centymetr�w. Nad oczodo�ami, na wg��bieniach skroniowych i na ko�ciach jarzmowych stercza�y naro�le kostne. Lao Lan westchn�� g�o�no z zachwytu.

Dar Wiatr, nie odrywaj�c oczu od ekranu, patrzy� na niezdarny, ci�ki szkielet stwora. Zwi�kszenie si�y mi�niowej spowodowa�o zgrubienie ko�ci, kt�re musia�y d�wiga� du�y ci�ar, a zwi�kszaj�cy si� ci�ar szkieletu wymaga� z kolei nowego wzmocnienia mi�ni. W ten spos�b prosta wsp�zale�no�� w organizmach pierwotnych skierowa�a rozw�j wielu zwierz�t w �lepy zau�ek, p�ki to czy inne udoskonalenie ich fizjologii nie pozwoli�o na przezwyci�enie dawnej sprzeczno�ci i wzniesienie si� na nowy szczebel ewolucji. Zdawa�o si� rzecz� nieprawdopodobn�, �e takie stworzenia mog�y figurowa� w�r�d przodk�w cz�owieka, kt�rego pi�kna budowa cia�a odznacza si� tak� lekko�ci� i celowo�ci�.

Dar Wiatr wpatrywa� si� w grube wyst�py nadbrwiowe potwora i spogl�da� od czasu do czasu na stoj�c� obok gibk� Ved�, na jej jasne oczy, na m�dr�, pe�n� wyrazu twarz� Jaka kolosalna r�nica w organizacji materii �ywej! Kiedy zn�w skierowa� wzrok na ekran, ujrza� szerok�, paraboliczn�, p�ask� jak talerz czaszk� amfibii, pradawnej salamandry. Skazana na le�enie w ciep�ej i ciemnej wodzie permskiego jeziorzyska, czeka�a cierpliwie na �er. Gdy zdobycz zbli�y�a si� na odpowiedni� odleg�o��, nast�powa� szybki rzut i szeroka paszcza zatrzaskiwa�a si�; potem salamandra znowu si� k�ad�a w cierpliwym oczekiwaniu.

Dar Wiatr poczu� nagle zm�czenie. Te dowody niesko�czenie d�ugiej, okrutnej ewolucji �ycia dzia�a�y na niego przygn�biaj�co. Wyprostowa� si�, a Lao Lan, odgaduj�c jego my�li, zaproponowa� mu udanie si� do domu na spoczynek. Ogromnie ciekawa tych rzeczy Veda z trudno�ci� oderwa�a si� od obserwacji, spostrzeg�szy, �e uczeni z po�piechem w��czali aparatur� zdj�� elektronowych i jednoczesnego zapisu d�wi�kowego, �eby nie trwoni� na pr�no pot�nego pr�du.

Wkr�tce Veda u�o�y�a si� na szerokiej kanapce w saloniku kobiet. Dar Wiatr jeszcze przez jaki� czas przemierza� wydeptany placyk przed domem, porz�dkuj�c w pami�ci doznane wra�enia.

Poranek zmy� ros� zakurzone w ci�gu dnia trawy. Niezmordowany Lao Lan powr�ci� z pracy nocnej i zaproponowa� odwiezienie go�ci do najbli�szej bazy lotniczej na �elfie�, male�kim aucie akumulatorowym. Baza odrzutowc�w skokowych znajdowa�a si� zaledwie w odleg�o�ci stu kilometr�w na po�udniowy zach�d w dolinie rzeki Trom-Yugan. Veda prosi�a o nawi�zanie ��czno�ci z jej ekspedycj�, ale na postoju prac wykopaliskowych nie by�o nadajnika o dostatecznej po temu mocy. Od czasu kiedy nasi przodkowie spostrzegli, �e promieniowa nie radiowe jest szkodliwe, i wprowadzili surow� reglamentacj�, kierunkowe nadawanie promieni wymaga�o bardziej skomplikowanych urz�dze�, zw�aszcza dla rozm�w na dalsz� odleg�o��. Ponadto zosta�a znacznie zredukowana liczba stacji. Lao Lan postanowi� po��czy� si� z najbli�sz� wie�� obserwacyjn� hodowc�w byd�a. Wie�e by�y z sob� w sta�ym kontakcie i mog�y sk�ada� meldunki centralnej stacji swego rejonu.

M�odziutka praktykantka, kt�ra mia�a kierowa� �elfem�, �eby m�c odwie�� go z powrotem, radzi�a zatrzyma� si� po drodze przy wie�y: go�cie mogliby si� rozm�wi� sami za pomoc� TWF. Propozycja ta ucieszy�a bardzo Ved�. Porywisty wiatr unosi� rzadki kurz w bok, igraj�c z kr�tko ostrzy�onymi w�osami dziewczyny-kierowcy. Ledwie mogli si� pomie�ci� na trzyosobowym, w�skim siedzeniu; zwaliste cia�o by�ego kierownika stacji kosmicznych zaj�o sporo miejsca, by�o wi�c troch� ciasno. Na czystym, b��kitnym niebie ledwie-ledwie odznacza�a si� sylwetka wie�y obserwacyjnej. Wkr�tce �elf� zatrzyma� si� u jej st�p. Szeroko rozstawione odn�a metaliczne podtrzymywa�y dach z plastyku, pod kt�rym sta� taki sam �elf�. Po�rodku daszka widnia�y szyny �lizgowe windy. Ma�a kabinka, mijaj�c pi�tro mieszkalne, wci�gn�a wszystkich troje po kolei na sam szczyt, gdzie ich przywita� opalony, prawie ca�kiem nagi m�odzieniec. Zmieszanie ich kierowcy podsun�o Vedzie my�l, �e propozycja kr�tko ostrzy�onego paleontologa, aby si� tu zatrzyma�, mia�a nieco g��bsze uzasadnienie.

Ma�y, okr�g�y pokoik o kryszta�owych �cianach wyra�nie chwia� si� z boku na bok i lekka wie�a wydawa�a ci�g�y, monotonny d�wi�k jak mocno naci�gni�ta struna. Sufit i pod�oga powleczone by�y ciemnym barwikiem. Wzd�u� okien mie�ci�y si� d�ugie, w�skie sto�y, na nich le�a�y lornety, liczniki i zeszyty do prowadzenia notatek. Z wysoko�ci dziewi��dziesi�ciu metr�w wida� by�o ogromn� przestrze� stepu a� do granicy widzialno�ci wie� s�siednich. Nieustannie obserwowano stada i obliczano zasoby paszy. W kszta�cie zielonych, koncentrycznych pier�cieni ci�gn�y si� na stepie labirynty udojowe, przez kt�re przep�dzano dwa razy dziennie trzod�. Mleko, kt�re si� nie zsiada�o, tak jak u antylop afryka�skich, zlewano i mro�ono na miejscu, w ch�odniach podziemnych, gdzie mog�o by� przechowywane przez bardzo d�ugi czas. Przep�dzanie trzody odbywa�o si� przy pomocy �elf�w�, kt�rymi rozporz�dza�a ka�da wie�a. Obserwatorzy w czasie dy�ur�w mogli si� zajmowa� prac� innego rodzaju, tote� wi�kszo�� z nich nale�a�a do ucz�cej si� jeszcze m�odzie�y. M�odzieniec zaprowadzi� Ved� i Dara Wiatra kr�conymi schodami na pi�tro mieszkalne, zawieszone mi�dzy skrzy�owaniem belkowa� o kilka metr�w ni�ej. By�y tu pomieszczenia o �cianach zaopatrzonych w izolacj� akustyczn�, tak �e podr�ni nasi znale�li si� w zupe�nej ciszy. Tylko nieustanna chwiejba przypomina�a o niezwyk�ych warunkach pracy.

Inny m�odzieniec by� w�a�nie zaj�ty przy aparacie radiowym. Skomplikowane uczesanie i jaskrawa sukienka jego rozm�wczyni na ekranie �wiadczy�y o tym, �e nawi�za� kontakt ze stacj� centraln� � pracuj�cy na stepie ubierali si� w lekkie i kr�tkie kombinezony. Dziewczyna na ekranie po��czy�a si� ze stacj� obwodow� i rych�o w TWF wie�y ukaza�a si� smutna twarzyczka i drobna figurka Miiko Eygoro, g��wnej zast�pczyni Vedy Kong. Jej ciemne, sko�ne jak u Lao Lana oczy wyra�a�y radosne zdziwienie, a ma�e usta by�y rozchylone. Ale ju� po chwili jej oblicze przybra�o wyraz rzeczowego skupienia. Wyszed�szy ponownie na g�r� Dar Wiatr zasta� dziewczyn�-paleontologa na �ywej rozmowie z pierwszym m�odzie�cem, tote� wyszed� na zewn�trzn� platform� okalaj�c� wie��. Wilgotnawa �wie�o�� poranka dawno ju� ust�pi�a miejsca upa�owi po�udnia, kt�ry zatar� nier�wno�ci terenu i jaskrawe barwy. Step rozprzestrzenia� si� szeroko pod gor�cym i czystym niebem. Dar Wiatr znowu odczu� niejasn� t�sknot� za wilgotn�, p�nocn� ziemi� swoich przodk�w. Wspar�szy si� o por�cz chwiejnej platformy by�y kierownik stacji kosmicznych w�a�nie teraz, wyra�niej ni� kiedykolwiek, u�wiadomi� sobie, �e marzenia minionych pokole� zosta�y urzeczywistnione. Cz�owiek zepchn�� surow� przyrod� daleko na p�noc i �yciodajne ciep�o po�udnia rozla�o si� na te r�wniny, stygn�ce niegdy� pod zimnymi chmurami.

Veda Kong wesz�a do kryszta�owego pokoju i powiedzia�a, �e w dalsz� drog� powiezie ich radiooperator. Kr�tko ostrzy�ona dziewczyna wyrazi�a jej swoj� wdzi�czno�� d�ugim spojrzeniem. Poprzez przejrzyst� �cian� widoczne by�y szerokie plecy pogr��onego w zadumie Dara Wiatra.

��O czym pan tak my�li?�� us�ysza� g�os za sob�. � Mo�e o mnie?

��Nie, Vedo, my�la�em o pewnym twierdzeniu filozofii staroindyjskiej, kt�re g�osi, �e �wiat nie jest stworzony dla cz�owieka, a sam cz�owiek staje si� tylko wtedy wielki, gdy pojmie ca�� warto�� i pi�kno innego �ycia, �ycia przyrody�

��Pan czego� nie dopowiedzia�, wi�c nie rozumiem.

��Chyba powiedzia�em wszystko. Doda�bym, �e tylko cz�owiek jest w stanie pojmowa� pi�kno i ciemne strony �ycia. I tylko jemu dost�pne jest marzenie o tym, aby uczyni� �ycie lepszym. Tylko cz�owiek jest do tego zdolny.

��Rozumiem � cicho odpar�a Veda. I po d�u�szym milczeniu doda�a: � Pan si� zmieni�, Wietrze.

��Naturalnie, �e si� zmieni�em. Przez cztery miesi�ce grzeba� si� w kamieniach i na p� zbutwia�ych balach! Mimo woli �ycie wydaje mi si� prostsze, a jego zwyk�e rado�ci staj� si� przyjemniejsze�

��Prosz� nie �artowa�, Wietrze, m�wi� powa�nie � zachmurzy�a si� Veda.�� Kiedy pozna�am pana, rozkazuj�cego wszystkim si�om Ziemi, prowadz�cego rozmowy z odleg�ymi �wiatami� Tam, w waszych obserwatoriach, m�g�by pan sta� si� nadprzyrodzon� istot� staro�ytnych, bogiem, jak oni to nazywali! A tu, przy naszej prostej pracy, jest pan jednym z wielu��� Veda zamilk�a.

��Czy�bym straci� miar� w�asnej wielko�ci? Ale co by pani powiedzia�a widz�c mnie wtedy, kiedy jeszcze nie by�em cz�onkiem Instytutu Astrofizyki, lecz zwyk�ym maszynist� Drogi Spiralnej? Czy w nim jest mniej wielko�ci? Albo w mechaniku maszyn zbieraj�cych owoce w tropikach?

Veda za�mia�a si�.

��Zdradz� panu tajemnic� dziewcz�cej duszy. W szkole trzeciego cyklu by�am zakochana w maszyni�cie Drogi Spiralnej. Nikt inny nie wydawa� mi si� tak pot�ny� Idzie nasz radiooperator. Jedziemy, Wietrze!

Lotnik nie wpu�ci� Vedy i Dara Wiatra do kabiny, p�ki si� raz jeszcze nie upewni�, �e ich zdrowie jest w dobrym stanie i �e znios� wielkie przyspieszenie odrzutowca. Jak wida�, surowo przestrzega� regulaminu. Gdy po raz drugi otrzyma� odpowied� pozytywn�, posadzi� podr�nych w g��bokich fotelach w przedniej cz�ci samolotu, podobnego do wielkiej kropli deszczowej. Vedzie by�o niewygodnie: siedzenia opada�y do ty�u w zadartym do g�ry kad�ubie. Zad�wi�cza� gong sygna�owy i pot�na spr�yna podrzuci�a samolot prawie prostopadle wzwy�. Veda mia�a wra�enie, �e jej cia�o zanurzy�o si� nie w fotel, lecz w g�st� ciecz. Dar Wiatr z wysi�kiem obr�ci� g�ow�, �eby si� do niej u�miechn�� i doda� jej odwagi. Lotnik w��czy� silnik. Ryk, uczucie gniot�cego ci�aru w ca�ym ciele � i przypominaj�cy kropl� samolot pomkn�� opisuj�c parabol� na wysoko�ci dwudziestu trzech tysi�cy metr�w. Zdawa�o si�, �e min�o zaledwie kilka minut, a ju� podr�ni, czuj�c s�abo�� w kolanach, wychodzili z aparatu przed swoim przeno�nym domkiem w poda�tajskich stepach. Lotnik dawa� im znaki r�k�, by odeszli jak najdalej. Dar Wiatr zrozumia�, �e silnik b�dzie w��czony tym razem na ziemi. Nie by�o tu katapulty jak w bazie. Ci�gn�c za sob� Ved� pomkn�� ku biegn�cej na ich spotkanie Miiko Eygoro. Kobiety rzuci�y si� w sobie w obj�cia jak po d�ugiej roz��ce.

Ciep�e i przezroczyste morze lekko ko�ysa�o swoje zadziwiaj�co jaskrawe, zielonob��kitne fale. Dar Wiatr z wolna wszed� w wod� si�gaj�c� mu po szyj� i rozpostar� r�ce staraj�c si� utrzyma� na pochy�ym dnie. Wpatruj�c si� migotliw� dal, czu� si� jedn� z niezliczonych cz�stek tego nieogarnionego �ywio�u. Tu, do morza, przyni�s� sw�j od dawna nurtuj�cy go smutek. By� to smutek roz��ki z porywaj�c� wielko�ci� kosmosu, z bezgranicznym oceanem poznania i my�li, z surow� samotno�ci� ka�dego dnia �ycia. Jego istota uleg�a teraz ca�kowitej przemianie. Wzmagaj�ca si� mi�o�� do Vedy upi�ksza�a dni pracy, do kt�rej nie by� przyzwyczajony, i by�a os�od� w�r�d smutnych rozmy�la�. Z entuzjazmem ucznia po�wi�ci� si� badaniom historycznym. Rzeka czasu odzwierciedlaj�ca si� w jego umy�le pomog�a mu zrozumie� przemiany �ycia. By� wdzi�czny Vedzie Kong za to, �e z w�a�ciw� sobie subtelno�ci� zorganizowa�a podr� po kraju przeobra�onym prac� cz�owieka. Wobec ogromu morza i w por�wnaniu z wielko�ci� dokonanych na ziemi prac, w�asne straty mala�y. Dar Wiatr zaczyna� si� godzi� z tym, co by�o ju� nieodwo�alne, cho� mu to bardzo trudno przychodzi�o.

Us�ysza�, �e nawo�uje go jaki� cichy, na p� dziecinny g�os. Pozna� Miiko, pomacha� do niej r�kami i po�o�y� si� na plecach, czekaj�c na malutk� dziewczyn�. Rzuci�a si� gwa�townie w wod�. Z jej sztywnych, czarnych jak smo�a w�os�w stacza�y si� grube krople, a ��tawe, smag�e cia�o pod cienk� warstw� wody przybiera�o zielon� barw�. Pop�yn�li obok siebie pod s�o�ce, w kierunku samotnej, pustynnej wysepki wznosz�cej si� czarnym wzg�rkiem w odleg�o�ci kilometra od brzegu. Wszystkie dzieci ery Pier�cienia wychowywa�y si� nad morzem i stawa�y si� doskona�ymi p�ywakami, a Dar Wiatr odznacza� si� jeszcze wrodzonymi zdolno�ciami w tym kierunku. Pocz�tkowo p�yn�� wolno z obawy, �e Miiko si� zm�czy, ale dziewczyna sun�a obok niego lekko i beztrosko. Dar Wiatr przyspieszy� tempo, zdziwiony nieco p�ywack� sztuk� Miiko. Pomkn�� wi�c ze wszystkich si�, Miiko jednak nie pozostawa�a w tyle, a jej mi�a, nieruchoma twarzyczka zachowywa�a nadal zupe�ny spok�j. Od przeciwleg�ej strony wyspy da� si� s�ysze� g�uchy plusk fal. Dar Wiatr po�o�y� si� na plecy, a rozp�dzona dziewczyna opisa�a kr�g i wr�ci�a zn�w na miejsce.

��Miiko, pani p�ywa wspaniale!�� z zachwytem zawo�a� Dar Wiatr. Nabra� w p�uca powietrza i wstrzyma� oddech.

��P�ywam gorzej ni� nurkuj� � powiedzia�a dziewczyna i Dar Wiatr zdziwi� si� ponownie.�� Moimi przodkami byli Japo�czycy � ci�gn�a Miiko.�� Niegdy� istnia�o ca�e plemi�, kt�rego kobiety, wszystkie kobiety, by�y nurkami, wy�awia�y per�y, poszukiwa�y jadalnych wodorost�w. Nabra�y niebywa�ej wprawy, bo w ci�gu tysi�clecia zaw�d ten przechodzi� z pokolenia w pokolenie. Przypadkowo wysz�o to teraz i u mnie na jaw.

��Nigdy bym nie przypuszcza��

� �e potomek nurkuj�cych kobiet zostanie historykiem? W naszej rodzinie istnia�a kiedy� legenda. Ponad tysi�c lat temu �y� malarz japo�ski � Yanagihara Eygoro.

��Eygoro? To przecie pani imi�?

��Rzadki wypadek w naszych czasach, w kt�rych zwykle nadaje si� imiona zestawiaj�c wedle upodobania r�ne d�wi�ki. Zreszt� wszyscy staraj� si� dobiera� zg�oski z j�zyka narod�w, z kt�rych pochodz�. Pa�skie imi� i nazwisko, je�li si� nie myl�, maj� rdzenie zapo�yczone z j�zyka rosyjskiego?

��Tak jest. Nawet nie rdzenie, lecz ca�e s�owa. Pierwsze oznacza podarunek, a drugie wiatr, wicher�

��Nie wiem, co oznacza moje imi�. Ale malarz istnia� rzeczywi�cie. M�j pradziadek odnalaz� jego obraz w jakim� skarbcu. Du�e p��tno, mo�e je pan u mnie obejrze�, dla historyka powinno by� bardzo zajmuj�ce. Bardzo wyrazi�cie odtwarza surowe, pe�ne wyrzecze� �ycie ludu� P�yniemy dalej!

��Jeszcze chwil�, Miiko! Jak�e by�o z tymi kobietami-nurkami?

��Malarz zakocha� si� w kobiecie-nurku i osiad� na zawsze w�r�d jej plemienia. C�rki jego tak�e zosta�y nurkami, tak�e uprawia�y podwodne �owy przez ca�e �ycie. Prosz� spojrze�, co za okr�g�a, dziwaczna wyspa, jak zbiornik lub niska wie�a dla produkcji cukru.

��Cukru!�� Dar Wiatr odruchowo prychn��. � Dla mnie w dzieci�stwie takie puste wyspy stanowi�y przyn�t�. Stoj� samotne, otoczone morzem. Ska�y i zaro�la kryj� przedziwne tajemnice. Na takiej wyspie mo�na znale�� wszystko, czego si� zapragnie w marzeniach.

Dziewczyna nagrodzi�a go d�wi�cznym �miechem. Miiko, zazwyczaj milcz�ca i jakby smutna, zmieni�a si� teraz nie do poznania. Weso�o i odwa�nie p�yn�c naprz�d, ku ci�ko przewalaj�cym si� falom, po dawnemu stanowi�a dla Wiatra zagadk�. R�ni�a si� od przezroczystej jak szk�o Vedy, kt�rej odwaga wynika�a raczej z ufno�ci do �ycia.

Mi�dzy wielkimi zwa�ami g�az�w przy samym brzegu widnia�y g��bokie, prze�wietlone s�onecznym blaskiem korytarze podwodne. Zas�ane ciemnymi wzg�rkami g�bek, obramowane fr�dzlami wodorost�w, te podwodne galerie wiod�y w kierunku wschodniej strony wysepki, dok�d si�ga�a niezbadana ciemna g��bia. Dar Wiatr �a�owa�, �e nie wzi�� od Vedy dok�adnej mapy wybrze�a. Tratwy nale��ce do wyprawy po�yskiwa�y w s�o�cu przy zachodniej mierzei w odleg�o�ci kilku kilometr�w. Pla�a, na kt�rej znajdowa�a si� teraz Veda z kolegami, by�a widoczna. Dzi� wymieniano w maszynach akumulatory i ca�a ekspedycja wypoczywa�a. A jego opanowa�a dziecinna nami�tno�� badacza wysp bezludnych!

Nad p�ywakami zwisa�o gro�ne urwisko ska� andezytowych. Za�omy kamiennych bry� by�y �wie�e � niedawne trz�sienie ziemi zwali�o zwietrza�� cz�� brzegu. Od strony morza uderza� silny przyb�j. Przez czas pewien p�yn�li wzd�u� ciemnej wody przy wschodnim brzegu, p�ki nie znale�li p�askiego wyst�pu kamiennego, na kt�ry Dar Wiatr podsadzi� Miiko.

Sp�oszone mewy lata�y tam i z powrotem, fale bi�y o ska�y powoduj�c wstrz�sy andezytu. Na wyspie nie by�o nic pr�cz nagich kamieni i k�uj�cych zaro�li. Ani �ladu zwierz�cia lub cz�owieka. P�ywacy wdrapali si� na szczyt wysepki, spojrzeli na k��bi�ce si� fale i zeszli ni�ej. Od krzak�w rosn�cych w szczelinach g�r szed� cierpki zapach. Dar Wiatr wyci�gn�� si� na ciep�ym kamieniu, leniwie spogl�daj�c na wod�.

Miiko kucn�a przy samym skraju ska�y i usi�owa�a dojrze� co� w dole. Nie by�o tu mielizny przybrze�nej ani od�amk�w kamieni. Urwisko iskrzy�o si� w promieniach s�o�ca o�lepiaj�cym blaskiem. Tam, gdzie odci�te przez ska�� �wiat�o prostopadle pada�o w wod�, mo�na by�o dostrzec r�wne dno pokryte jasnym piaskiem.

��Co pani tam widzi, Miiko?

Zamy�lona dziewczyna odwr�ci�a si� dopiero po chwili.

��Nic. Pana poci�gaj� wyspy bezludne, a mnie dno morza. Wydaje mi si�, �e mo�na tam zawsze znale�� co� ciekawego, dokona� odkrycia.

��Po c� wi�c pracuje pani na stepie?

��To nie jest takie proste. Morze to dla mnie tak wielka rado��, �e nie powinnam by� ci�gle w jego pobli�u. Nie mo�na s�ucha� ci�gle ulubionej muzyki. Za to spotkanie z nim bardzo sobie ceni�

Dar Wiatr skin�� ze zrozumieniem.

��Damy tam nurka?�� wskaza� na g��bi�. Miiko unios�a ku g�rze swe wygi�te brwi.

��A czy pan aby potrafi? Tu jest chyba ze dwadzie�cia pi�� metr�w. To tylko dla do�wiadczonych nurk�w�

��Spr�buj�. A pani?

Zamiast odpowiedzi Miiko wsta�a, rozejrza�a si� i przyd�wiga�a wielki kamie� na skraj ska�y.

��Najpierw ja spr�buj�, je�li pan pozwoli. Z kamieniem to wbrew moim zasadom. Ale �eby tam tylko nie by�o pr�du podwodnego� Co� dno jest zbyt czyste�

Dziewczyna unios�a r�ce, zrobi�a sk�on w prz�d i wyprostowa�a si� wyginaj�c tu��w do ty�u. Dar Wiatr obserwowa� jej �wiczenia oddechowe, chc�c je sobie przyswoi�. Miiko nie odezwa�a si� ju� ani s�owem. Po kilku �wiczeniach chwyci�a kamie� i rzuci�a si� z nim, jak w przepa��, w ciemn� g��bi�.

Kiedy min�a minuta, a Miiko nie wyp�yn�a, Dar Wiatr zaniepokoi� si�. Zacz�� tak�e szuka� odpowiedniego kamienia i pomy�la� sobie, �e powinien pos�u�y� si� znacznie wi�kszym. Ledwie jednak zd��y� podnie�� czterdziestokilogramowy kawa� andezytu, gdy zjawi�a si� Miiko. Dziewczyna oddycha�a ci�ko i wygl�da�a na bardzo zm�czon�.

��Tak� Tam� ko� � ledwie zdo�a�a wym�wi�.

��Co takiego! Jaki ko�?

��Pos�g ogromnego konia� w niszy. Za chwil� obejrz� dok�adnie.

��Miiko, przecie� to bardzo trudne. Pop�yniemy z powrotem, zabierzemy aparaty nurkowe i ��d�.

��O, nie! Chc� sama, natychmiast! B�dzie to moje zwyci�stwo, a nie aparatu. Potem zawo�amy wszystkich.

��Wobec tego razem ze mn�! � Dar Wiatr chwyci� sw�j kamie�. Miiko u�miechn�a si�.

��Prosz� wzi�� mniejszy, o ten. A jak z oddechem?

Dar Wiatr wykona� pos�usznie kilka �wicze� i machn�� koz�a wraz z kamieniem do morza. Woda uderzy�a go w twarz, poczu� ucisk w piersiach i b�l w uszach. Przezwyci�a� go, wyt�aj�c mi�nie, zaciskaj�c szcz�ki. Zimny, szary p�mrok g�stnia� ku do�owi, weso�y blask dnia zmierzch�. Zimna i wroga g��bina pokonywa�a go, m�ci�o mu si� w g�owie, piek�y oczy. Nagle twarda d�o� Miiko dotkn�a jego ramienia; poczu� pod nogami m�tnie srebrz�cy si� piasek. Z wysi�kiem odwr�ci� g�ow� w kierunku wskazanym przez Miiko, wygi�� si�, pu�ci� z r�k kamie� i natychmiast podrzuci�o go w g�r�. Nie pami�ta�, jak si� znalaz� na powierzchni, bo nic nie widzia� poprzez czerwon� mg��. Z trudem chwyta� powietrze ustami� Po kr�tkiej chwili skutki podwodnego ci�nienia ust�pi�y, a w pami�ci od�y�o to, co zobaczy�. Przez kr�tkie mgnienie zd��y� przecie� uchwyci� tak wiele szczeg��w.

Ciemne ska�y tworzy�y u g�ry ogromny, strzelisty �uk, pod kt�rym sta� pos�g olbrzymiego konia. Ani jedna muszla, ani jeden wodorost nie przylgn�� do polerowanej powierzchni pos�gu. Nieznany rze�biarz pragn�� przede wszystkim wyobrazi� si�� konia. Powi�kszy� przedni� cz�� tu�owia, zrobi� niezmiernie szerok� pier�, uni�s� wysoko wygi�t� w �uk szyj�. Lewa przednia noga by�a podniesiona, okr�g�e kolano wysuni�te do przodu, ogromne kopyto prawie dotyka�o piersi. Trzy inne nogi z wysi�kiem odrywa�y si� od podstawy, wskutek czego zdawa�o si�, �e kolosalny ko� lada chwila runie na patrz�cego i zmia�d�y swym ci�arem. Grzywa na karku wygl�da�a niby z�baty grzebie�, pysk dotyka� piersi, a oczy patrz�ce spode �ba ciska�y b�yskawice gniewu, o kt�rym r�wnie� �wiadczy�y stulone kszta�tne uszy.

Miiko widz�c, �e Dar Wiatr czuje si� nie�le, pozostawi�a go na brzegu i zn�w zanurzy�a si� w g��bi�. Wreszcie, zm�czona nurkowaniem, gdy si� nasyci�a widokiem swego znaleziska, usiad�a obok Dara i d�ugo milcza�a, odzyskuj�c normalny oddech.

��Ciekawe, z jakich czas�w mo�e pochodzi� pos�g?�� zapyta�a jakby sam� siebie.

Dar Wiatr wzruszy� ramionami. Przypomnia�o mu si�, co go najbardziej zdziwi�o.

��Dlaczego pos�g nie por�s� muszlami i wodorostami?

Miiko odwr�ci�a si� do niego gwa�townie.

��Ot� to w�a�nie! Znam podobne znaleziska. By�y powleczone specjaln� substancj�, kt�ra nie dopuszcza�a do przyrastania istot �ywych. W takim razie pos�g powsta� mniej wi�cej w ostatnim stuleciu Ery Rozbicia �wiata.

Na morzu, mi�dzy brzegiem a wysp� kto� p�yn��. Zbli�ywszy si� podni�s� powitalnym gestem r�k�. Dar Wiatr rozpozna� szerokie ramiona i l�ni�c�, ciemn� sk�r� Mvena Masa. Wysoka, czarna posta� wdrapa�a si� na kamie� i wkr�tce ukaza�a si� mokra twarz nowego kierownika stacji kosmicznych, ja�niej�ca dobrodusznym u�miechem. Szybko uk�oni� si� male�kiej Miiko i powita� Dara Wiatra szerokim, swobodnym gestem.

��Przyjechali�my na jeden dzie� z Renem Bozem prosi� pana o rad�.

��Z Renem Bozem?

��To fizyk z Akademii Granic Wiedzy�

��Troch� go znam. Pracuje nad zagadnieniem wsp�zale�no�ci przestrzeni i pola. Gdzie pan go zostawi�?

��Na brzegu. Nie umie p�ywa�. W ka�dym razie nie tak jak pan.

Lekki plusk wody przerwa� Mvenowi Masowi.

��Pop�yn� na brzeg, do Vedy � krzykn�a ju� z wody Miiko. Dar Wiatr u�miechn�� si� do niej.

��P�ynie z ciekaw� wiadomo�ci� � wyja�ni� Myenowi Masowi i opowiedzia� o koniu.

Afryka�czyk s�ucha� bez zainteresowania. W jego spojrzeniu Dar Wiatr odczyta� niepok�j i nadziej�.

��Pan ma jakie� zmartwienie? Mo�emy przyst�pi� od razu do rzeczy.

Mven Mas skorzysta� z zach�ty. Siedz�c na skraju ska�y ponad g��bin� kryj�c� tajemniczego konia, opowiada� o swoich k�opotach, w�tpliwo�ciach i wahaniach. Jego spotkanie z Renem Bozem nie by�o przypadkowe. Zjawa przepi�knego �wiata gwiazdy Epsilon Tukana nie wychodzi�a mu z pami�ci. I od tej nocy zacz�� marzy� o przybli�eniu si� do tego �wiata, o pokonaniu za wszelk� cen� potwornej przestrzeni dziel�cej ludzi od niego. O tym, �eby odbi�r nadanego obrazu, sygna�u lub komunikatu nie wymaga� sze�ciuset lat. �eby mo�na by�o wyczu� t�tno tego pi�knego i tak nam bliskiego �ycia, wyci�gn�� do braci r�k� poprzez otch�anie kosmosu. Mven Mas skoncentrowa� wszystkie swoje wysi�ki na zapoznaniu si� z nie rozstrzygni�tymi kwestiami i licznymi do�wiadczeniami, jakie od tysi�cy lat prowadzono w zakresie bada� przestrzeni jako funkcji materii. By� to ten sam problem, o kt�rym marzy�a Veda w ow� noc pierwszego wyst�pu w telewizji Wielkiego Pier�cienia�

Badania te prowadzi� w Akademii Granic Wiedzy w�a�nie Ren Boz, m�ody fizyk i matematyk, z kt�rym si� Mven zaprzyja�ni� tym �atwiej, �e mieli wsp�lne d��enia.

Ren Boz uwa�a�, i� zagadnienie jest opracowane do tego stopnia, �e mo�e by� ju� mowa o do�wiadczeniu eksperymentalnym. Do�wiadczenia, jak wszystkiego, co si� odbywa w skali kosmicznej, nie mo�na dokona� drog� laboratoryjn�. Ogromny problem wymaga� tak�e ogromnego eksperymentu. Ren Boz proponowa�, aby do�wiadczenie przeprowadzi� za po�rednictwem stacji kosmicznych przy u�yciu ca�ej energii ziemskiej, w��czaj�c w to tak�e rezerwow� stacj� energii �Q� na Antarktydzie.

Gdy Dar Wiatr spojrza� uwa�nie w p�on�ce oczy Mvena Masa, opanowa�o go poczucie niebezpiecze�stwa.

��Chce pan wiedzie�, jak ja post�pi�bym w tym wypadku?�� zapyta� spokojnie.

Mven Mas skin�� i zwil�y� j�zykiem zasch�e wargi.

��Nie przeprowadza�bym do�wiadczenia � powiedzia� twardo Dar Wiatr, nie wzruszony nieszcz�liw� min� Afryka�czyka.

��Tak te� my�la�em � wyrwa�o si� Myenowi.

��Czemu� pan w takim razie pyta mnie o rad�?

��Zdawa�o mi si�, �e potrafimy pana przekona�..

��C�, spr�bujcie! Pop�yniemy do towarzystwa. Pewnie ju� przygotowuj� aparatur� nurkow�, �eby popatrze� na konia!

Veda �piewa�a, wt�rowa�y jej dwa nieznane g�osy kobiece.

Dojrzawszy p�yn�cych da�a im znak, po dziecinnemu zginaj�c palce rozwartych d�oni. �piew ucich�. Dar Wiatr w jednej z kobiet pozna� Evd� Nal. Widzia� j� po raz pierwszy bez bia�ej szaty lekarskiej. Jej wysoka, gi�tka posta� wyr�nia�a si� po�r�d innych kobiet. Sk�r� mia�a bia��, jeszcze nie opalon�. By�a znakomitym psychiatr� i obowi�zki te prawdopodobnie bardzo j� absorbowa�y. Czarne, niemal granatowe w�osy Evdy, zaczesane wzd�u� przedzia�ka, by�y wysoko upi�te przy skroniach. W�ska twarz o wysoko uniesionych ko�ciach policzkowych i czarne, uwa�ne, pod�u�nie wykrojone oczy przypomina�y egipskiego sfinksa, kt�ry od czas�w pradawnych sta� na skraju pustyni przy grobowcach w�adc�w najstarszego na ziemi pa�stwa. Min�o dwadzie�cia wiek�w od czasu, kiedy tam, gdzie ongi� by�a pustynia, wyros�y owoce, zagajniki, a sfinksa przykryto szklanym kloszem.

Dar Wiatr pami�ta�, �e Evda Nal pochodzi�a z Peru albo z Chile. Powita� j� zgodnie z obyczajem dawnych po�udniowoameryka�skich czcicieli s�o�ca.

��Wsp�praca z historykami wysz�a panu na dobre � powiedzia�a Evda.�� Prosz� podzi�kowa� Vedzie.

Dar Wiatr z po�piechem zwr�ci� si� w stron� swego najmilszego przyjaciela, ale Veda wzi�wszy go za r�k� poprowadzi�a do ca�kiem mu nie znanej kobiety.

��To Czara Nandi! Jeste�my wszyscy w go�cinie u niej i u malarza Karta Sana. Mieszkaj� na tym wybrze�u ju� od miesi�ca. Ich przeno�ne studio jest tam, na ko�cu zatoki.

Dar Wiatr wyci�gn�� r�k� do m�odej kobiety o ogromnych, niebieskich oczach. Na jedno mgnienie poczu�, �e traci pewno�� siebie � w tej kobiecie by�o co�, co j� wyr�nia�o spo�r�d wszystkich innych. Sta�a mi�dzy Ved� Kong i Evd� Nal, kt�rych pi�kno, opromienione intelektem i rozumn� my�l� badawcz�, mimo wszystko blad�o wobec niezwyk�ej urody Czary Nandi.

��Pani imi� podobne jest do mego � odezwa� si� Dar Wiatr. K�ciki ma�ych ust nieznajomej drgn�y w dyskretnym u�miechu.

��Tak jak pan jest podobny do mnie.

Dar Wiatr spojrza� ponad czarn� czap� jej g�stych, lekko kr�c�cych si� w�os�w i u�miechn�� si� do Vedy.

��Wietrze, pan nie umie uprzejmie rozmawia� z kobietami � rzek�a figlarnie Veda przechylaj�c g�ow� na bok.

��Czy to potrzebne, skoro k�amstwo nie ma ju� racji bytu?

��Potrzebne!�� wtr�ci�a Evda Nal.�� I zawsze b�dzie potrzebne.

��Bardzo bym prosi� o uzasadnienie tego pogl�du.�� Dar Wiatr lekko si� zachmurzy�.

��Za miesi�c wyg�osz� prelekcj� w Instytucie Psychologii. B�d� m�wi�a o znaczeniu emocji bezpo�rednich��� Evda skin�a na zbli�aj�cego si� Myena Masa.

Afryka�czyk jak zwykle kroczy� miarowo i bezszelestnie. Dar Wiatr zauwa�y�, �e policzki Czary zap�on�y gor�cym rumie�cem, jak gdyby ciep�o s�oneczne, nasycaj�ce jej cia�o, wyst�pi�o nagle przez opalon� sk�r�. Mven Mas uk�oni� si� oboj�tnie.

��Przyprowadz� Rena Bo�a. Siedzi tam, na kamieniu.

��Chod�my do niego � zaproponowa�a Veda � i na spotkanie Miiko. Polecia�a po aparaty. Czaro Nandi, pani z nami? Dziewczyna potrz�sn�a g�ow�.

��Idzie m�j pan i w�adca. S�o�ce nisko i niebawem zacznie si� praca.

��Czy to trudno pozowa�? � spyta�a Veda.�� Ja bym nie mog�a. Prawdziwe bohaterstwo!

��Ja tak�e my�la�am, �e nie potrafi�. Ale kogo porwie idea artysty, wtedy mu si� zdaje, �e sam bierze udzia� w procesie tw�rczym�

��Czaro, pani jest skarbem dla artysty!

��I to jakim!�� przerwa� Vedzie dono�ny bas.�� A �eby�cie wiedzieli, jak znalaz�em ten skarb! Nieprawdopodobna historia!�� Malarz Kart San potrz�sn�� wzniesion� pot�n� pi�ci�. Jego jasne w�osy by�y zmierzwione, osmagana wiatrem twarz zaczerwieniona.

��Prosz� nas odprowadzi� i opowiedzie� � poprosi�a Veda Kong.

��Kiepski ze mnie narrator. Ale to i tak jest ciekawe. Interesuje mnie rekonstrukcja r�nych typ�w rasowych istniej�cych w staro�ytno�ci, a� do samej ERS. Po sukcesie mego obrazu �C�ra Gondvany� zapali�em si� do odtworzenia typu innej rasy. Pi�kno cia�a ludzkiego to najlepszy jej sprawdzian, to wykwit �ycia ca�ych pokole�. Ka�da rasa w staro�ytno�ci posiada�a odr�bne cechy, w�asny kanon pi�kna, kt�ry si� urabia� jeszcze w warunkach pierwotnej egzystencji. Tak rozumujemy my, arty�ci, kt�rych uwa�a si� za pozostaj�cych w tyle w stosunku do szczytowych osi�gni�� kultury. Zawsze panowa� taki pogl�d. Prawdopodobnie ju� w epoce kamienia �upanego� Ale m�wi� nie o tym, o czym trzeba� Wpad�em na pomys� obrazu �C�ra Tetydy�, inaczej �C�ra Morza �r�dziemnego�. Zauwa�y�em, �e w mitach antycznej Grecji, Krety, Babilonu, Ameryki i Polinezji bogowie wychodzili z morza. C� mo�e by� pi�kniejszego nad helle�ski mit o Afrodycie, bogini mi�o�ci i pi�kna staro�ytnych Grek�w! Aphrodite Anadiomene � zrodzona z piany morskiej, zap�odnionej przez �wiat�o gwiazd. Jaki nar�d zdoby� si� na bardziej poetyczny pomys�!..

��Ze �wiat�a gwiazd i piany morskiej � Veda Kong dos�ysza�a szept Czary i spojrza�a ukradkiem na dziewczyn�.

Twardy, jakby wy rze�biony w drzewie lub w kamieniu profil Czary �wiadczy� o kanonie pi�kna u pradawnych lud�w. Male�ki, prosty, nieco zaokr�glony nosek, lekko cofni�te czo�o, mocno zarysowany podbr�dek, a zw�aszcza znaczny odst�p mi�dzy nosem a uchem by�y charakterystyczne dla narod�w antycznego �r�dziemnomorza.

Veda niepostrze�enie obejrza�a j� od st�p do g��w i pomy�la�a, �e wszystkiego w niej by�o troch� �nazbyt�. Mia�a zbyt g�adk� sk�r�, zbyt szerokie biodra� I trzyma�a si� zbyt prosto, przez co jej twarde piersi zarysowywa�y si� zbyt ostro. By� mo�e, arty�ci ceni� tak� si�� wyrazu modela.

Drog�, kt�r� kroczy�o ca�e towarzystwo, zagrodzi� zwa� kamieni i Veda musia�a zmieni� dopiero co wydany s�d. Czara Nandi z niezwyk�� lekko�ci� przeskakiwa�a z kamienia na kamie�, wykonuj�c taneczne ruchy.

�W jej �y�ach p�ynie zapewne indyjska krew � pomy�la�a Veda.�� Zapytam j� o to p�niej��

��Aby stworzy� �C�r� Tetydy� � kontynuowa� artysta � musia�em si� zbli�y� do morza, zwi�za� si� z nim duchowo. Przecie� moja Kretenka powinna r�wnie� wyj�� z morza, ale tak, by to by�o jasne dla ka�dego. Kiedy zabiera�em si� do malowania �C�ry Gondyany�, przepracowa�em trzy lata na stacji le�nej w Afryce R�wnikowej. Po uko�czeniu obrazu zaci�gn��em si� jako mechanik na �lizgowiec kursuj�cy po Atlantyku. Dostarczali�my poczt� wszystkim rybnym, bia�kowym i solnym zak�adom, kt�re p�ywaj� na ogromnych metalowych tratwach. Pewnego razu prowadzi�em sw�j statek na Atlantyku Centralnym, na zach�d od Azor�w, gdzie si� ��cz� dwa przeciwne pr�dy. Fale tam s� zawsze wysokie i nap�ywaj� rz�dami. M�j stateczek to podskakiwa� ku niskim chmurom, to si� zapada�. �ruba wydawa�a przera�liwy �wist. Sta�em na wysokim mostku obok sternika. I nagle � nigdy tego nie zapomn�!.. Prosz� sobie wyobrazi� wysok� fal�, wy�sz� od wszystkich innych, biegn�c� nam naprzeciw. Na jej grzbiecie, tu� pod niskimi chmurami o per�owor�owej barwie, sta�a dziewczyna, opalona na czerwony br�z� Fala toczy�a si� bezg�o�nie, a ona przelatywa�a dumna, harda w swej samotno�ci w�r�d nieobj�tego oceanu. M�j stateczek podskoczy� w g�r� i przemkn�li�my obok dziewczyny. Dziewczyna macha�a ku nam r�k� na znak pozdrowienia. Wtedy dopiero spostrzeg�em, �e sta�a na desce z zainstalowanym motorem, kt�rym kierowa�a za pomoc� n�g.

��Wiem � odezwa� si� Dar Wiatr � u�ywa si� jej do przeja�d�ek na falach.

��Najbardziej wstrz�saj�ce by�o dla mnie to, �e doko�a w promieniu setek mil panowa�a pustka: ocean, niskie chmury, zapadaj�cy zmrok, a tu raptem dziewczyna mkn�ca na fali. T� dziewczyn��

��By�a Czara Nandi � dopowiedzia�a Evda Nal.�� Zrozumia�e. Ale sk�d si� tam wzi�a?

��Bynajmniej nie z piany i nie z gwiazd!�� wybuchn�a nagle d�wi�cznym �miechem Czara.�� Po prostu �eglowa�am na tratwie przetw�rni bia�kowej. Stali�my wtedy na skraju sargas�w�, gdzie by�a hodowla chlorelli. Pracowa�am tam w�wczas jako biolog.

��Niech b�dzie i tak � zgodzi� si� Kart San.�� Ale od tamtej chwili sta�a si� pani dla mnie c�r� Morza �r�dziemnego, kt�ra si� wynurzy�a z pian po to, aby si� sta� moj� modelk�. Czeka�em na pani� ca�y rok.

��Mo�na pana odwiedzi� i zobaczy� obraz?�� spyta�a Veda.

��Prosz� bardzo, byle nie w czasie godzin pracy. Najlepiej wieczorem. Pracuj� bardzo powoli i nie znosz� w czasie pracy niczyjej obecno�ci.

��Pan maluje farbami?

��Nasza praca zmieni�a si� bardzo ma�o w ci�gu tysi�cleci. Prawa optyki i oko ludzkie pozosta�y takie same. Zaostrzy�a si� jedynie percepcja niekt�rych odcieni, wynaleziono nowe farby chromokatoptryczne� o wewn�trznym refleksie w warstwach i nowy spos�b tonowania barw. Na og� jednak malarze od niepami�tnych czas�w pracowali tak, jak ja dzi�. Nawet to i owo robili lepiej� Mieli wiar� i cierpliwo��, my za� stali�my si� zbyt gwa�towni i niepewni swego. W sztuce dyspozycje tw�rcze rodz� si� raczej z naiwnego zachwytu. Zn�w odbieg�em od tematu! No, na mnie, na nas, czas. Chod�my, Czaro.

Wszyscy zatrzymali si� patrz�c za odchodz�cym artyst� i jego modelk�.

��Wiem teraz, kto to taki. Widzia�am �C�r� Gondyany� � rzek�a Veda.

��Ja tak�e � odezwali si� jednocze�nie Evda Nal i Mven Mas.

��Gondvana to kraj Gond�w w Indiach?�� spyta� Dar Wiatr.

��Nie. To nazwa og�lna po�udniowych kontynent�w. Innymi s�owy, kraj staro�ytnej rasy czarnej.

��I jaka� jest ta �c�ra czarnych�?

��Obraz jest prosty: na tle stepowego p�askowzg�rza, w promieniach o�lepiaj�cego s�o�ca, na skraju pe�nego grozy lasu tropikalnego wida� id�c� dziewczyn�. Po�owa jej twarzy i l�ni�cego, jakby z metalu odlanego cia�a ja�nieje w p�on�cym �wietle, a druga po�owa jest pogr��ona w przejrzystym, ale g��bokim p�cieniu. Doko�a smuk�ej szyi ma sznur bia�ych zwierz�cych z�b�w, kr�tkie w�osy zebrane u g�ry w w�ze� i ozdobione wi�zk� czerwonych kwiat�w. Praw� r�k� uniesion� nad g�ow� dziewczyna odsuwa z drogi ga��� drzewa, a lew� odpycha od kolana kolczast� �odyg�. W ruchu cia�a, w swobodnym westchnieniu, w szerokim zamachu r�ki czuje si� beztrosk� m�odo�ci, kt�ra si� stapia z przyrod� w wiecznie zmienny potok �ycia. To zjednoczenie odczuwa si� jako wiedz�, Jako instynktowne poznanie �wiata� W ciemnych oczach utkwionych w dal, gdzie� w ledwie rysuj�ce si� kontury g�r, widoczna trwoga, oczekiwanie wielkich pr�b w nowym, dopiero co odkrytym �wiecie.

Evda Nal zamilk�a.

��Ale w czym si� wyra�a�o to wszystko, co chcia� odtworzy� Kart San?�� spyta�a Veda Kong.�� Mo�e w �ci�gni�ciu w�skich brwi, w pochyleniu g�owy i bezbronno�ci ods�oni�tego karku. Zastanawiaj�cy jest zw�aszcza wyraz oczu, w kt�rych przebija tajemniczo�� przyrody, poczucie beztroskiej, jakby rozta�czonej si�y i jednocze�nie trwo�nej wiedzy.

��Szkoda, �e nie widzia�em tego obrazu � westchn�� Dar Wiatr.�� B�d� musia� pojecha� do Pa�acu Historii. Widz� barwy, ale trudno mi wyobrazi� sobie poz� dziewczyny.

��Poz�? � Evda Nal zatrzyma�a si�. � Oto ma pan �C�r� Gondvany�� � zrzuci�a z ramion r�cznik, unios�a wysoko ugi�t� praw� r�k�, przechyli�a si� w ty�, zwr�cona nieco w stron� Dara Wiatra. D�ug� nog� lekko unios�a, stawiaj�c ma�y krok, i zastyg�a w bezruchu. Jej gi�tkie cia�o jak gdyby rozkwit�o.

Wszyscy patrzyli na ni� z zachwytem.

��Evdo, nigdy bym nie przypuszcza�!..�� zawo�a� Dar Wiatr.�� Pani jest niebezpieczna jak na p� obna�one ostrze sztyletu.

��Wietrze, zn�w niezr�czne komplementy!�� za�mia�a si� Veda.�� Czemu �na p�, a nie �zupe�nie�?

��Ma racj� � u�miechn�a si� Evda Nal, przybrawszy ju� normaln� postaw�. � W�a�nie �na p�. Niebezpieczna jak ca�kowicie obna�one i po�yskuj�ce ostrze, �eby u�y� epickiego j�zyka Dara Wiatra, jest nasza nowa znajoma, cudowna Czara Nandi.

��Nie mog� uwierzy�, �eby ktokolwiek m�g� si� r�wna� z pani�! � rozleg� si� nagle zza kamienia nieco ochryp�y g�os.

Evda Nal pierwsza dostrzeg�a rud�, podstrzy�on� czupryn� i blade, niebieskie oczy patrz�ce na ni� z takim zachwytem, jakiego dot�d nie widzia�a na niczyjej twarzy.

��Jestem Ren Boz!�� powiedzia� nie�mia�o rudy m�czyzna. Jego niewysoka, w�ska w ramionach posta� ukaza�a si� zza wielkiego kamienia.

��W�a�nie pana szukamy.�� Veda uj�a d�o� fizyka.�� To Dar Wiatr.

Ren Boz zaczerwieni� si�, wskutek czego piegi, kt�rymi by�a usiana jego twarz i szyja, nabra�y wyra�niejszej barwy.

��Zatrzyma�em si� na g�rze � Ren Boz wskaza� kamieniste zbocze � tam jest dawny gr�b.

��W tym grobie pogrzebano znanego poet� bardzo dawnych czas�w � zauwa�y�a Veda.

��Na grobie wyryty jest napis.�� Fizyk rozwin�� arkusik blachy, powi�d� po nim kr�tk� linijk� i na matowej powierzchni ukaza�y si� cztery rz�dy niebieskich znak�w.

��To s� europejskie litery � wyja�ni�a Veda � pismo, kt�re by�o w u�yciu, zanim wprowadzono wszech�wiatowy alfabet liniowy! Ma niedorzeczn� form�, przej�t� z piktogram�w� jeszcze dawniejszej staro�ytno�ci. Znam jednak ten j�zyk.

��Niech pani przeczyta, Vedo!

��Prosz� o chwil� ciszy!�� powiedzia�a Veda i wszyscy zasiedli na kamieniach. Veda Kong czyta�a:

��Ale� to wspania�e!�� Evda Nal ukl�k�a.�� Poeta wsp�czesny nie potrafi�by lepiej okre�li� pot�gi czasu. Ciekawa jestem, jakie z ziemskich z�ud uwa�a� za najlepsze i zabra� z sob� w my�lach poprzedzaj�cych �mier�?

W dali ukaza�a si� ��d� z przezroczystego plastyku, w kt�rej siedzia�y dwie osoby.

��To Miiko z Cherlisem, jednym z tutejszych mechanik�w. A, nie � poprawi�a si� Veda � to przecie� sam Frit Don, kt�ry stoi na czele wyprawy morskiej! Do wieczora, Wietrze, musicie zosta� we tr�jk�, a ja zabieram z sob� Evd�.

Obie kobiety zbieg�y do morza i pop�yn�y ku wyspie. ��d� zawr�ci�a do nich, ale Veda macha�a r�k�, daj�c znak, by p�yn�a dalej. Ren Boz, znieruchomia�y, patrzy� w �lad za p�ywaczkami.

��Niech pan si� ocknie, Ren Boz. Do rzeczy!�� zawo�a� na niego Mven Mas.

Fizyk, troch� zmieszany, u�miechn�� si� �agodnie.

Sp�ache� sypkiego piachu pomi�dzy dwoma szeregami kamieni przekszta�ci� si� w naukow� pracowni�. Ren Boz, uzbrojony w od�amek muszli, rzuca� si� w podnieceniu na ziemi� �cieraj�c w�asnym cia�em, co sam napisa�, i zn�w kre�li�. Mven Mas wyra�a� aprobat� lub zach�t� kr�tkimi okrzykami. Wreszcie fizyk zamilk� i ci�ko dysz�c usiad� na piachu.

��Owszem � rzek� z wolna Dar Wiatr � pan dokona� rewelacyjnego odkrycia!

��Czy� ja sam?� Ponad dziesi�� wiek�w temu staro�ytny matematyk Heisenberg wykry� zasad� nieoznaczono�ci, to jest � niemo�no�ci �cis�ego jednoczesnego okre�lania po�o�enia i pr�dko�ci cz�stek o rozmiarach atomowych. W rezultacie ta niemo�no�� sta�a si� mo�no�ci�, kiedy poznano rachunek przej�ciowy, czyli repagularny. Mniej wi�cej w tym samym czasie odkryto pier�cieniowy ob�ok mezonowy j�dra atomowego i stany przej�ciowe pomi�dzy tym pier�cieniem a nukleonem. To znaczy, �e zbli�ono si� do poj�cia antygrawitacji.

��Niech b�dzie i tak. Nie jestem znawc� matematyki dwubiegunowej 87 ani tym bardziej tego jej dzia�u, kt�ry traktuje o rachunku repagularnym lub badaniu granic przej�ciowych. Ale to, czego pan dokona� w funkcjach cieniowych, jest zasadniczo nowe, cho� trudno zrozumia�e dla nas, pozbawionych matematycznego wizjonerstwa. Mog� jednak ogarn�� wielko�� odkrycia. Mam tylko jedn� w�tpliwo�� � Dar Wiatr zaj�kn�� si�.

��Jak�, jak�? � zaniepokoi� si� Mven Mas.

��Jak to zrealizowa� w praktyce? Wydaje mi si�, �e nie dysponujemy mo�liwo�ci� wytworzenia pola elektromagnetycznego o takim nat�eniu.

� �eby zr�wnowa�y� pole grawitacyjne i wytworzy� stan przej�ciowy?�� spyta� Ren Boz.

��W�a�nie. Wtedy przestrze� poza granicami uk�adu b�dzie po dawnemu niedost�pna dla naszych oddzia�ywa�.

��To prawda. Ale, jak zawsze w dialektyce, wyj�cia nale�y szuka� w przeciwie�stwie. Je�liby si� otrzyma�o antygrawitacyjny cie�.

��Oho!.. Ale jak?

Ren Boz szybko nakre�li� trzy linie proste, w�skie pole i przeci�� to wszystko �ukiem o du�ym promieniu.

��Problem ten by� znany jeszcze przed matematyk� dwubiegunow�. Oko�o tysi�ca lat temu nazywano to zagadnieniem czterech wymiar�w. Wtedy panowa�y jeszcze powszechnie wyobra�enia o wielowymiarowo�ci przestrzeni, nie znano w�a�ciwo�ci cieniowych ci��enia, starano si� przeprowadzi� analogie z elektromagnetycznymi polami i my�lano, �e punkty osobliwe oznaczaj� albo znikanie materii, albo te� przekszta�canie jej w co� niewyt�umaczalnego. Jak mo�na by�o wyobra�a� sobie przestrze� przy takiej znajomo�ci natury zjawiska? Ot� nasi przodkowie domy�lali si� tego i owego, rozumieli, �e je�li odleg�o�� OA od gwiazdy A do �rodka Ziemi wyniesie dwadzie�cia kwintylion�w kilometr�w, to odleg�o�� do tej�e gwiazdy wzd�u� wektora �W r�wna si� zeru� Praktycznie, powiedzmy, nie zeru, ale wielko�ci zbli�onej do zera. I powiadali, �e czas przekszta�ca si� w zero, je�eli pr�dko�� ruchu r�wna si� pr�dko�ci �wiat�a. Ale przecie� rachunek kochlearny� odkryto te� nie tak zn�w dawno!

��Ruch wzd�u� spirali znano tysi�c lat temu � ostro�nie wtr�ci� Mven Mas.

Ren Boz machn�� r�k� lekcewa��co.

��Ruch, ale nie jego prawa! Wi�c je�eli pole grawitacyjne i pole elektromagnetyczne to dwie strony tej samej w�asno�ci materii, je�eli przestrze� jest funkcj� ci��enia, to funkcj� pola elektromagnetycznego b�dzie antyprzestrze�. Przej�cie pomi�dzy nimi daje w wyniku wektorow� funkcj� cieniow� przestrzeni zerowej, znanej w mowie potocznej jako pr�dko�� �wiat�a. Uwa�am, �e otrzymanie przestrzeni zerowej w ka�dym kierunku jest mo�liwe. Mven Mas pragnie si� dosta� na Epsilon Tukana, a mnie jest wszystko jedno, byle dokona� do�wiadczenia! Byleby dosz�o do skutku do�wiadczenie.�� Ren Boz, z wyrazem zm�czenia na twarzy, przys�oni� oczy kr�tkimi, jasnymi rz�sami.

��Dla do�wiadczenia by�yby panu potrzebne nie tylko stacje kosmiczne, ziemska energia, jak powiada� Mven, ale jeszcze jaki� agregat. Chyba to sprawa niezbyt prosta i nie�atwa do realizacji?

��Mo�na by wykorzysta� agregat Kora Julia w pobli�u Obserwatorium Tybeta�skiego. Sto siedemdziesi�t lat temu przeprowadzono tam do�wiadczenia w zwi�zku z badaniami przestrzeni. Trzeba b�dzie nieco zmieni� sprz�t, a ochotnik�w do pracy dostan� w ka�dej chwili, i pi��, dziesi��, dwadzie�cia tysi�cy. Wystarczy tylko zwr�ci� si� z apelem, natychmiast wezm� urlopy.

��Jak wida�, wszystko pan przewidzia�. Pozostaje jeszcze tylko jedno zagadnienie, sprawa bezpiecze�stwa. Skutki do�wiadczenia mog� by� nieprzewidziane. Przecie� wedle praw wielkich liczb nie mo�emy robi� do�wiadczenia na ma�� skal�, lecz w skali kosmicznej�

��Jaki� uczony zl�knie si� ryzyka?�� wzruszy� ramionami Ren Boz.

��Nie mam na my�li siebie! Wiem, �e gdy zajdzie potrzeba niebezpiecznego przedsi�wzi�cia, zg�osz� si� tysi�ce ludzi. Ale do do�wiadczenia w��cz� si� stacje kosmiczne, obserwatoria, ca�y kr�g aparat�w, kt�re kosztowa�y ludzko�� wiele pracy. Aparaty te otworzy�y okno na kosmos, zapozna�y ludzko�� z �yciem, tw�rczo�ci� i wiedz� innych zaludnionych �wiat�w. Jest to nasze najwi�ksze osi�gni�cie i czy� mo�na ryzykowa� zamkni�cie tego okna cho�by na jaki� czas? Czy ma do tego prawo ktokolwiek z nas: ja, pan, pojedynczy ludzie albo osobne grupy? Chcia�bym wiedzie�, czy ma pan poczucie takiego prawa i na czym si� ono opiera?

��Mam takie poczucie � Mven Mas podni�s� si�. � By� pan na wykopaliskach� Czy miliardy nieznanych szkielet�w w nieznanych grobach nic panu nie m�wi�y? Mam w oczach te miliardy istnie� ludzkich, kt�re odesz�y w przesz�o��, kt�rych m�odo��, pi�kno i rado�� �ycia przemin�y jak jedno mgnienie. One ��daj�, by�my rozwi�zali wielk� zagadk� czasu, by�my wszcz�li z nim walk�! Zwyci�stwo odniesione nad przestrzeni� to zwyci�stwo nad czasem. Dlatego wierz� w s�uszno�� i wielko�� zamierzonej sprawy.

��Ja to troch� inaczej odczuwam � przem�wi� Ren Boz.�� Ale mniejsza z tym. Przestrze� w kosmosie jest po dawnemu niepokonana, dzieli �wiaty, nie zezwala na odszukanie planet zamieszkanych przez istoty rozumne i na po��czenie si� z nimi w jedn� szcz�liw� rodzin�. By�aby to najwi�ksza przemiana od czas�w Ery Zjednoczenia �wiata, kiedy si� dokona�o po��czenie ca�ej ludzko�ci. To przecie� poci�gn�o za sob� kolosalny post�p w opanowaniu przyrody przez cz�owieka. Ka�dy krok na tej drodze jest wa�niejszy ni� wszystkie inne, ni� wszelkie inne badania i odkrycia.

Gdy Ren Boz sko�czy�, g�os zabra� Mven Mas.

��W moim �yciu do�� du�e znaczenie ma jeden osobisty motyw. W wieku m�odzie�czym czyta�em star� powie�� historyczn� o pa�skich przodkach, Darze. Na ich kraj dokona� naj�cia jaki� wielki i okrutny zdobywca, jeden z tych, w jakich obfitowa�a epoka ni�szych form spo�ecznych. W powie�ci tej wyst�powa� pewien dzielny m�odzieniec i m�oda dziewczyna. On j� szalenie kocha�. Dziewczyn� wzi�to do niewoli i uwi�ziono, czyli jak to si� w�wczas nazywa�o, �porwano�. Wyobra�cie sobie skr�powanych sznurami m�czyzn i kobiety, kt�rych p�dzono jak byd�o do kraju zdobywcy. Geografii Ziemi nie zna� wtedy jeszcze nikt, jedynymi �rodkami transportu by�y zwierz�ta wierzchowe i juczne. Tamten �wiat by� wtedy bardziej zagadkowy i trudniejszy do przebycia ni� obecnie przestrzenie kosmiczne. M�odociany bohater lata ca�e poszukiwa� ub�stwianej kochanki, w�drowa� niewiarygodnie niebezpiecznymi drogami, p�ki wreszcie nie odnalaz� jej w g��bi g�r Azji. Trudno mi teraz opisa� swoje m�odzie�cze wra�enia, ale do dzi� dnia wydaje mi si�, �e tak samo m�g�bym i�� ku ukochanemu celowi poprzez wszystkie przeszkody kosmosu!

Dar Wiatr u�miechn�� si�.

��Rozumiem pa�skie doznania, ale nie pojmuj�, jaki ma zwi�zek opowie�� rosyjska z pa�skim d��eniem do opanowania kosmosu. Bardziej mi trafia do przekonania to, co powiedzia� Ren Boz. Zreszt� zaznacza� pan, �e to osobisty motyw�

Dar Wiatr zamilk�. Milcza� tak d�ugo, a� Mven Mas poruszy� si� niespokojnie.

��Teraz ju� wiem � ci�gn�� Dar Wiatr � dlaczego ludzie dawniej palili, pili, podniecali si� narkotykami w chwilach niepewno�ci, niepokoju czy samotno�ci. Teraz tak�e jestem samotny i pozbawiony pewno�ci. Co mam wam powiedzie�? Kim�e jestem, �eby wam zabrania� wielkiego do�wiadczenia? Albo czy mam prawo dawa� na to zezwolenie? Powinni�cie si� zwr�ci� do Rady�

��Nie o to chodzi � Mven Mas powsta� i skuli� si�, jakby mu grozi�o �miertelne niebezpiecze�stwo.�� Prosz� nam odpowiedzie�, czy pan by si� zdecydowa� na to do�wiadczenie? Jako kierownik stacji kosmicznych, nie jako Ren Boz, z nim zupe�nie inna sprawa!

��Nie!�� odpar� twardo Dar Wiatr.�� Zaczeka�bym.

��Na co?

��Na budow� do�wiadczalnego agregatu na Ksi�ycu!

��A energia?

��Ksi�ycowe pole grawitacyjne jest mniejsze, a wi�c mniejsza by�aby skala do�wiadczenia. Mo�e wystarczy� kilka Q � stacji.

��Wszystko jedno. Przecie� na to trzeba du�o czasu, jakich� stu lat, nie zobacz� tego nigdy!

��C� z tego, �e pan nie zobaczy. Dla ludzko�ci nie jest takie wa�ne, czy to si� stanie teraz, czy za kilka pokole�.

��Dla mnie to by�by koniec, koniec moim marzeniom! I dla Rena Bo�a�

��Dla mnie oznacza to niemo�no�� sprawdzenia przez do�wiadczenie, a wi�c i niemo�no�� dokonywania poprawek, kontynuowania prac.

��Zwr��cie si� do Rady.

��Rada ju� zdecydowa�a i wyrazi�a sw� decyzj� pa�skimi ustami. Nie mamy si� po co zwraca� � cicho powiedzia� Mven Mas.

��S�usznie. Rada tak�e odm�wi.

��Nie b�d� ju� pana o nic pyta�. Czuj� si� winien, razem z Renem z�o�y�em na pa�skie barki brzemi� decyzji.

��To m�j obowi�zek. To nie wasza wina, �e zadanie jest trudne i niebezpieczne. Dlatego jest mi smutno i ci�ko�

Ren Boz zaproponowa�, by wr�cili do tymczasowego miejsca postoju wyprawy. Ruszyli wolno po piasku i ka�dy po swojemu prze�ywa� gorycz rezygnacji z niezwyk�ego do�wiadczenia. Dar Wiatr spogl�da� z ukosa na wsp�towarzyszy i my�la�, �e jemu trudniej si� z tym pogodzi� ni� im. Z natury by� odwa�ny do zuchwa�o�ci i musia� walczy� ze swymi sk�onno�ciami przez ca�e �ycie. Mia� w sobie co� z dawnych rozb�jnik�w, kt�rzy czuli si� najlepiej w obliczu niebezpiecze�stwa. Tote� w g��bi duszy buntowa� si� przeciwko m�drej, ale nie odwa�nej decyzji.

Z kabiny szpitalnej wyszli lekarka Luma Lasvi i biolog Eon Tal. Erg Noor rzuci� si� ku nim.

��Co z Niza?

� �yje, ale�

��Umiera?

��Jak dot�d � nie. Jest to zapa�� pourazowa, stan na pograniczu �mierci, w kt�rym nast�puje zwolnienie czynno�ci oddechowej t�tna. Niza ma jedno uderzenie na sto sekund. Stan ten mo�e potrwa� czas nieokre�lony.

��Czy jest przytomna i cierpi?

��Nie.

��Absolutnie?�� zapyta� z naciskiem.

��Absolutnie � odpar�a lekarka spokojnie.

Erg Noor pytaj�co spojrza� na biologa. Ten skin�� g�ow� na znak potwierdzenia.

��Co pani zamierza robi�?

��Niza musi przebywa� w r�wnomiernej temperaturze, w zupe�nym spokoju i s�abym o�wietleniu. Je�eli stan si� pogorszy, niech �pi, a po powrocie na Ziemi� trzeba j� odda� do Instytutu Pr�d�w Nerwowych. Pora�enie zosta�o spowodowane przez jaki� rodzaj pr�du. Skafander jest przebity w trzech miejscach. Dobrze, �e prawie nie oddycha�a.

��Zauwa�y�em otwory i zalepi�em w�asnym plastrem � odezwa� si� biolog. Erg Noor z wdzi�czno�ci� u�cisn�� mu r�k�.

��Tylko� lepiej jak najszybciej wyj�� ze strefy wzmo�onego ci��enia��� doda�a Luma.�� A jednocze�nie niebezpieczne jest nie tyle przyspieszenie startu, co powr�t do normalnej si�y ci��enia.

��Rozumiem. Obawia si� pani, �e t�tno jeszcze bardziej os�abnie. Ale przecie� serce to nie wahad�o przyspieszaj�ce swoje ruchy we wzmo�onym polu grawitacyjnym.

��Rytm impuls�w organizmu jest w zasadzie podporz�dkowany tym samym prawom. Je�eli czynno�� serca zwolni si� do jednego uderzenia na dwie�cie sekund, w�wczas dop�yw krwi do m�zgu b�dzie niedostateczny�

Erg Noor zamy�li� si�.

Wszyscy czekali cierpliwie, co powie.

��Czy nie by�oby wskazane podda� organizm podwy�szonemu ci�nieniu w atmosferze intensywnie nasyconej tlenem?�� zapyta� Noor niepewnie. Z u�miech�w Lumy Lasvi i Eona Tala zrozumia�, �e jego my�l jest trafna.�� Nasyci� krew gazem przy du�ym ci�nieniu cz�stkowym40� Oczywi�cie zastosujemy �rodki przeciwskrzepowe, a wtedy niechby by�o i jedno uderzenie na dwie�cie sekund. Potem si� wyr�wna.

��Niza jest pozbawiona �wiadomo�ci, ale �yje � powiedzia�a Luma z ulg�. � Idziemy przygotowa� komor�. Chc� w tym celu wykorzysta� wielk� silikolow� wystaw�, przeznaczon� pocz�tkowo dla Zirdy. W niej si� zmie�ci p�ywaj�cy fotel, kt�ry przerobimy na ��ko. Po likwidacji przy�pieszenia stan Nizy z pewno�ci� ulegnie poprawie.

��Gdy tylko b�dziecie gotowi, dajcie zna� na posterunek. Nie zatrzymamy si� tutaj ani minuty d�u�ej. Do�� ciemno�ci i ci�aru czarnego �wiata!

Rozeszli si� pospiesznie do r�nych cz�ci statku, ka�dy w miar� mo�no�ci przezwyci�aj�c ucisk spowodowany si�� przyci�gania strasznej planety.

Sygna�y odlotu rozleg�y si� niby fanfara zwyci�stwa.

Cz�onkowie za�ogi zanurzyli si� w mi�kkie obj�cia startowych foteli z niewys�owion� ulg�. Ale odlot z czarnej planety by� spraw� trudn� i niebezpieczn�. Przyspieszenie, jakie nale�a�o nada� statkowi, aby si� m�g� oderwa� od gruntu, le�a�o u granic wytrzyma�o�ci organizmu ludzkiego, przy tym b��d pilota m�g� �atwo spowodowa� zag�ad� ca�ej za�ogi.

W�r�d potwornego ryku silnik�w planetarnych Erg Noor poprowadzi� statek po stycznej do horyzontu; d�wignie foteli hydraulicznych ugina�y si� coraz bardziej pod wzrastaj�cym ci�arem. Jeszcze chwila i przestan� spr�ynowa�, a wtedy cia�a i ko�ci ludzkie rozpad�yby si� jak pod uderzeniem m�ota. R�ce Noora le��ce na guzikach przyrz�d�w nabra�y ci�aru nie do ud�wigni�cia. Ale sprawne i silne palce pracowa�y nadal i �Tantra�, zakre�laj�c wysok�, pa��kowat� parabol�, wznosi�a si� stopniowo wy�ej, wydostaj�c si� z g�stej �my ku przejrzystej czerni niesko�czono�ci. Erg Noor nie odrywa� oczu od czerwonej smugi poziomego wyr�wnywacza � chwia�a si� w niesta�ej r�wnowadze sygnalizuj�c, �e statek mo�e w ka�dej chwili przej�� ze wznoszenia si� do opadania i �e ci�ka planeta nie puszcza jeszcze �Tantry� ze swej niewoli. Erg Noor postanowi� w��czy� motory anamezonowe. By�y one w stanie unie�� statek z ka�dej planety. Pod wp�ywem brz�cz�cej wibracji statek drgn��. Czerwone pasmo unios�o si� o par� milimetr�w w g�r� ponad lini� zera. Jeszcze troch�

Przez peryskop g�rnego wziernika Noor dostrzeg�, jak �Tantr� okry�a warstwa niebieskiego p�omienia, ze�lizguj�cego si� ku rufie. Atmosfera zosta�a przebita! W pustce przestrzennej, zgodnie z prawem nadprzewodnictwa, pr�dy resztkowe sp�ywa�y po kad�ubie statku.

Gwiazdy zn�w �wieci�y ostro jak ig�y, a uwolniona �Tantra� odlatywa�a coraz dalej od gro�nej planety. Z ka�d� sekund� zmniejsza�o si� brzemi� ci��enia. Cia�o stawa�o si� coraz l�ejsze. Za�piewa� aparat do wytwarzania sztucznego ci��enia i jego zwyk�e, ziemskie nat�enie po nie ko�cz�cych si� dniach �ycia w okowach straszliwej planety wydawa�o si� niewiarygodnie ma�e. Ca�a za�oga zerwa�a si� z foteli. Luma, Ingrida i Eon wykonywali najtrudniejsze pas fantastycznych ta�c�w. Wkr�tce jednak nast�pi�a nieunikniona reakcja i wi�kszo�� za�ogi zapad�a w kr�tki sen. Czuwa� tylko Erg Noor z Pelem Linem, Purem Hissem i Lum� Lasvi. Nale�a�o obliczy� tymczasowy kurs statku i opisawszy gigantyczn� parabol�, prostopad�� do p�aszczyzny obrotu ca�ego systemu gwiazdy T, min�� jej pas lodowy i meteorytyczny. Dopiero potem mo�na by�o nada� statkowi szybko�� pod�wietln� i zabra� si� do d�ugiej i �mudnej pracy: wyznaczenia prawdziwego kursu.

Lekarka obserwowa�a stan Nizy po wzlocie i wprowadzeniu normalnego dla warunk�w ziemskich ci��enia. Po pewnym czasie o�wiadczy�a, �e przerwy pomi�dzy uderzeniami serca wynosz� sto dziesi�� sekund, co przy podwy�szonych dawkach tlenu nie by�o zgubne. Luma Lasvi zamierza�a u�y� aparatu elektronowego, tzw. tyratronu, pobudzaj�cego dzia�alno�� serca oraz zastosowa� organiczne substancje bod�cowe.

�ciany szerokiej werandy wychodz�cej na morze stanowi�y p�yty z przezroczystej masy plastycznej. Blade, matowe �wiat�o, kt�re sp�ywa�o z sufitu, nie k��ci�o si� z po�wiat� ksi�ycow�, lecz j� dope�nia�o, zmi�kczaj�c g�st� czer� cieni. Na werandzie zgromadzi� si� prawie ca�y sk�ad wyprawy morskiej. Jedynie najm�odsi jej cz�onkowie wszcz�li zabaw� w morzu l�ni�cym od ksi�ycowego blasku. Nadszed� ze swoj� pi�kn� modelk� Kart San. Szef wyprawy, Frit Don, potrz�saj�c d�ugimi, z�ocistymi w�osami, m�wi� o badaniach nad znalezionym przez Miiko koniem. Okre�lenie materia�u, z kt�rego by� wykonany pos�g, umo�liwiaj�ce oznaczenie jego ci�aru, doprowadzi�o do nieoczekiwanego wyniku. Pod wierzchni� warstw� ukaza�o si� najczystsze z�oto. Ci�ar konia, nawet po odliczeniu wypartej przeze� wody, si�ga� czterechset ton. W celu wyci�gni�cia go z dna wezwano kilka wielkich statk�w ze specjalnymi urz�dzeniami.

Aby wyja�ni� niedorzeczne zu�ycie cennego metalu, jeden ze starszych cz�onk�w wyprawy przypomnia� odnalezion� w archiwach wzmiank� o znikni�ciu zapasu z�ota pewnego pa�stwa. Z�oto stanowi�o w�wczas ekwiwalent warto�ci pracy. Zbrodniczy w�adcy, oskar�eni o tyrani� i wyzysk ludu, zanim uciekli do innego kraju � istnia�y wtedy przeszkody w komunikowaniu si� z sob� narod�w, zwane granicami � zebrali wszystkie zasoby z�ota i odlali ze� pos�g, kt�ry ustawiono na najludniejszym placu stolicy. Nikt nie m�g� odnale�� z�ota, nikt si� nie domy�la�, jaki metal kry� si� pod warstw� niezbyt cennego stopu.

Wszyscy s�uchali z zainteresowaniem. Znalezione z�oto by�o wspania�ym prezentem dla ludzko�ci. Jakkolwiek ci�ki, ��ty metal dawno ju� przesta� by� symbolem warto�ci, by� jednak bardzo potrzebny do przyrz�d�w elektrycznych, aparatur medycznych i szczeg�lnie dla produkcji anamezonu.

W k�cie werandy zebrali si� w �cis�ym k�ku Veda Kong, Dar Wiatr, malarz, Czara Nandi i Evda Nal. Obok z pewnym za�enowaniem zaj�� miejsce Ren Boz po bezskutecznych poszukiwaniach Mvena Masa, kt�ry si� gdzie� ulotni�.

��Mia� pan racj� twierdz�c, �e artysta, a �ci�lej sztuka, zawsze pozostaje w tyle w stosunku do szybko post�puj�cej naprz�d wiedzy i techniki � m�wi� Dar Wiatr.

��Pan mnie nie zrozumia� � zaoponowa� Kart San.�� Sztuka ju� skorygowa�a b��dy i zrozumia�a swoje obowi�zki wobec ludzko�ci. Przesta�a tworzy� formy monumentalne, kt�re mia�y wyobra�a� nie istniej�c� realnie wielko�� i chwa��. Najwa�niejszym obowi�zkiem sztuki jest rozwijanie emocjonalnej strony psychiki cz�owieka. Ona tylko bowiem, sztuka, posiada zdolno�� nastrajania umys�u, przygotowania go do percepcji najbardziej skomplikowanych tre�ci. Kt� nie zna czarodziejskiej �atwo�ci pojmowania, rodz�cej si� z wra�e� estetycznych, jakich dostarcza muzyka, barwy i kszta�ty?� A jak zamyka si� dusza ludzka, gdy si� kto� do niej chce wedrze� brutalnie, przemoc�! Wy, historycy, wiecie lepiej ni� kto inny, ile si� musia�a nacierpie� ludzko�� w walce o swobodny rozw�j szlachetnych uczu� cz�owieka.

��Przez pewien okres w dalekiej przesz�o�ci sztuka ho�dowa�a formom oderwanym � rzuci�a uwag� Veda Kong.

��Sztuka ho�dowa�a abstrakcjonizmowi na�laduj�c intelekt, kt�ry uzyska� wyra�ny prymat w stosunku do pozosta�ych dyspozycji psychicznych. Ale sztuka nie mo�e si� wyra�a� w formach oderwanych, poza muzyk� oczywi�cie, kt�ra zreszt� zajmuje ca�kiem odr�bne miejsce i jest na sw�j spos�b zupe�nie konkretna. By�a to droga fa�szywa.

��Jak�� wi�c drog� uwa�a pan za s�uszn�?

��Sztuka, wed�ug mnie, jest odzwierciedleniem niepokoj�w �wiata i walk, jakie si� w nim tocz�, a czasami ilustracj� �ycia, uwydatniaj�c� powszechn� celowo��. Ta celowo�� bowiem to w�a�nie pi�kno, bez kt�rego nie widz� ani szcz�cia,�� ani sensu �ycia. W przeciwnym razie sztuka wyrodnieje i przekszta�ca si� w spekulatywny koncepcjonizm, kwitn�cy szczeg�lnie na gruncie niedostatecznej znajomo�ci �ycia i historii�

��Pragn��em zawsze, by drogi sztuki wiod�y nie tylko poprzez percepcj� �wiata, ale i poprzez jego przezwyci�anie i przekszta�canie � wtr�ci� Dar Wiatr.

��Zgoda!�� zawo�a� Kart San.�� Ale pod warunkiem, �e nie chodzi tylko o �wiat zewn�trzny, lecz g��wnie o wewn�trzny �wiat emocji ludzkich. O ich kultywowanie i rozumienie wszystkich sprzeczno�ci�

Evda Nal po�o�y�a swoj� ciep�� i mocn� d�o� na r�ku Dara Wiatra.

��Z jakiego marzenia zrezygnowa� pan dzisiaj?

��Z bardzo pi�knego�

��Ka�dy z nas � kontynuowa� artysta swoj� wypowied� � kto zapozna� si� z wytworami masowej sztuki staro�ytno�ci, jak filmy, nagrania przedstawie� teatralnych, wystawy malarstwa, ten wie, jak doskona�e, pe�ne smaku, oczyszczone ze wszystkiego, co zbyteczne, wydaj� si� nasze obecne, wsp�czesne widowiska, ta�ce, obrazy� By�y co prawda okresy upadku.

��Jest m�dry, ale zbyt gadatliwy � szepn�a Veda Kong.

��Arty�cie jest trudno analizowa� w kr�tkich s�owach czy formu�ach skomplikowane zjawiska z dziedziny sztuki � broni�a malarza Czara Nandi, na co Evda Nal skin�a z aprobat�.

��Moim gor�cym pragnieniem � ci�gn�� Kart San � jest zebra� i zgromadzi� najczystsze ziarna przepi�knej autentyki odczu�, form, barw rozproszonych w pojedynczych jednostkach i zamkn�� je w jednym kszta�cie ludzkim. Odtworzy� staro�ytne postaci i uwydatni� pi�kno ka�dej z ras, kt�re si� obecnie zupe�nie przemiesza�y. Tak wi�c �C�ra Gondvany� � to jedno�� z przyrod�, pod�wiadoma wiedza o istocie zwi�zku zjawisk i rzeczy, czaruj�ca prostota uczu�, kt�re maj� jeszcze wiele wsp�lnego z instynktem. �C�ra Morza �r�dziemnego� natomiast � to ca�y �wiat uczu� i bogactwo ich odcieni. Tu mamy ju� inny stopie� ��czno�ci 7, przyrod� � poprzez doznania, a nie przez instynkty. To ju� jest si�a. Si�a Erosa. Tak sobie to przynajmniej wyobra�am. Ten typ kobiety m�g� si� wykszta�ci� tylko w kr�gu kultur staro�ytnych, krete�skiej, helle�skiej, etruskiej i hinduskiej. Jak�e si� ciesz�, �e spotka�em Czar�! W niej przypadkowo ��cz� si� rysy antycznych Grek�w, Krete�czyk�w i znacznie p�niejszych lud�w Indii Centralnych.

Veda u�miechn�a si�, jakby stwierdzaj�c s�uszno�� swego domys�u, a Dar Wiatr szepn�� jej, �e trudno marzy� o lepszej modelce.

��Je�li mi si� uda �C�ra Morza �r�dziemnego�, zabior� si� do wykonania trzeciej cz�ci zamierzenia. B�dzie to z�otow�osa lub jasno-ruda kobieta P�nocy, o oczach spokojnych i przejrzystych, wysoka, odrobin� powolna, uwa�nie wpatruj�ca si� w �wiat, podobna do starodawnych kobiet z rosyjskiego, skandynawskiego czy angielskiego ludu. Dopiero, potem m�g�bym si� pokusi� o stworzenie postaci kobiety wsp�czesnej, kt�ra by w sobie ��czy�a najlepsze cechy swych trzech poprzedniczek.

��Czemu� to tylko �c�ry�, a nie �synowie�? � u�miechn�a si� Veda.

��Czy� mam wyja�nia�, �e pi�kno kobiety jest bardziej sko�czone i w spos�b doskonalszy wycyzelowane wedle praw fizjologii?��� zachmurzy� si� malarz.

��Kiedy pan zacznie malowa� sw�j trzeci obraz, niech si� pan przyjrzy Vedzie Kong � rzek�a Evda Nal.

Malarz szybko powsta�.

��Pani my�li, �e nie widz�! Ale walcz� z sob�, by nowa posta� kobieca nie przes�oni�a mi mojej wizji. Ale Veda, o ile wiem�

��Marzy o muzyce � z lekka zaczerwieni�a si� zagadni�ta.�� Szkoda, �e mamy tu tylko s�oneczny fortepian, kt�ry w nocy milczy.

��Uk�ad wykorzystuj�cy �wiat�o s�oneczne jako przewodniki?�� zapyta� Ren Boz przechylaj�c si� przez por�cz fotela.�� M�g�bym prze��czy� go na pr�d odbiornika.

��D�ugo by to potrwa�o?�� ucieszy�a si� Veda.

��Z godzin�.

��Nie, dzi�kuj�. Za godzin� zaczn� nadawa� wiadomo�ci na obwodzie sieci �wiatowej. Praca zaabsorbowa�a nas do tego stopnia, �e przez dwa wieczory nikt nie w��cza� odbiornika.

��Niech pani za�piewa, Vedo � poprosi� Dar Wiatr.�� Kart San ma przy sobie sw�j wieczny instrument strunowy z Czas�w Ciemnoty epoki feudalizmu.

��Gitara � podpowiedzia�a Czara Nandi.

��Kto zagra?� Spr�buj�, mo�e dam rad� sama.

��Ja gram!�� Czara by�a gotowa biec po gitar� do studia.

��Pobiegniemy razem!�� zaproponowa� Frit Don.

Czara zawadiacko potrz�sn�a czarn� mas� w�os�w. Poci�gn�li d�wigni� i odsun�li boczn� �cian� werandy. Ods�oni� si� widok na wschodni� cz�� zatoki. Frit Don pomkn�� sadz�c ogromnymi susami. Czara bieg�a odrzuciwszy g�ow� do ty�u. Dziewczyna niebawem pozosta�a w tyle, ale do studia oboje dotarli jednocze�nie i niebawem zn�w mkn�li brzegiem morza w ksi�ycowej po�wiacie, bystronodzy i uparci. Frit Don dobieg� do werandy pierwszy, ale Czara wskoczy�a przez otwarte skrzyd�o boczne i znalaz�a si� w pokoju.

Veda z zachwytem klasn�a w d�onie:

��Przecie� Frit Don jest zwyci�zc� w wiosennym dziesi�cioboju!

��A Czara Nandi uko�czy�a wy�sz� szko�� ta�c�w antycznych i wsp�czesnych � tym samym tonem co Veda odezwa� si� Kart San.

��My�my si� z Ved� tak�e uczy�y, ale tylko w ni�szej � westchn�a Evda Nal.

��Ni�sz� ko�cz� teraz wszyscy � droczy� si� z ni� malarz.

Czara wolno przebiera�a palcami po strunach, uni�s�szy w g�r� ma�y, twardo zarysowany podbr�dek. W wysokim g�osie m�odej kobiety brzmia�a t�sknota i wo�anie. �piewa�a now� pie��, kt�ra dopiero niedawno dotar�a tu ze strefy po�udniowej � o nie spe�nionym marzeniu. W melodi� wnikn�� niepostrze�enie niski g�os Vedy i sta� si� jakby promieniem, wok� kt�rego owija� si� i zamiera� �piew Czary. Duet by� pi�kny � g�osy obu �piewaczek kontrastowa�y z sob� i jednocze�nie nawzajem si� uzupe�nia�y. Dar Wiatr patrzy� na jedn�, to na drug� i nie m�g� zdecydowa�, kt�rej jest bardziej do twarzy ze �piewem � Vedzie, opartej o pulpit odbiornika z g�ow� pochylon� pod ci�arem jasnych, srebrz�cych si� w �wietle ksi�yca warkoczy, czy Czarze, podanej troch� do przodu z gitar� na nagich, kr�g�ych kolanach, o twarzy ciemnej od opalenizny, od kt�rej odbija�a biel z�b�w i niebieskawe bia�ka oczu.

�piew ucich�. Czara niezdecydowanie potr�ca�a struny. Dar Wiatr zacisn�� z�by. By�a to ta sama pie��, kt�ra go oddali�a niegdy� od Vedy, dzi� bolesna r�wnie� dla niej samej.

D�wi�ki strun nast�powa�y po sobie porywi�cie, jeden akord goni� nast�pny i zamiera� bezsilnie, nie osi�gaj�c wsp�brzmienia. Melodia p�yn�a jakby falami, kt�re uderza�y o brzeg, na jedno mgnienie rozlewa�y si� na mieliznach i stacza�y si� jedna za drug� na powr�t do morza. Czara nie wiedzia�a o niczym, jej d�wi�czny g�os powo�a� do �ycia s�owa o mi�o�ci polatuj�cej w lodowych bezkresach przestworzy od jednej gwiazdy ku drugiej, by go odszuka�, odczu�, poj��, gdzie jest� On za� odlecia� w kosmos, by dokona� wielkiego czynu. Mo�e ju� nie wr�ci�! Co si� z nim dzieje? Jak mu pom�c, jak go wesprze�?

Veda milcza�a. Czara odczu�a co� szczeg�lnego w jej nastroju, odda�a gitar� malarzowi, podnios�a si�, podesz�a do nieruchomo stoj�cej jasnow�osej kobiety i pochyli�a g�ow� w poczuciu winy. Veda u�miechn�a si�.

��Niech pani zata�czy dla mnie!

Czara skin�a pos�usznie, ale wtr�ci� si� Frit Don:

��Poczekajmy z ta�cami, za chwil� mamy odbi�r!

Z dachu domu wysun�a si� rura teleskopu unosz�c wysoko dwie skrzy�owane p�aszczyzny metalowe z o�mioma p�kolami na wie�cz�cym konstrukcj� kole metalowym. Pok�j nape�ni�y pot�ne d�wi�ki.

Odbi�r zacz�� si� od pokazu jednego z nowych spiralnych miast p�nocnego pasa mieszkalnego. W�r�d urbanist�w �ciera�y si� dwa kierunki architektoniczne: jedni propagowali budow� miast piramidalnych, inni � spiralnych. Obydwa typy budowano w miejscach dogodnych dla zamieszkania, nad morzem lub wielkim jeziorem, gdzie skupia�y si� automatycznie obs�ugiwane fabryki, kt�re otacza�y miasto pasmami, podzielonymi zieleni� ��k i zagajnik�w.

Miasta powstawa�y na wzniesieniach, budynki wyrasta�y jeden nad drugim, tak �e nie by�o w�r�d nich ani jednego, kt�rego fasada nie by�aby wystawiona na s�o�ce i wiatry. Z drugiej strony budynk�w znajdowa�y si� cz�sto g��boko pod ziemi� gara�e, sk�ady, warsztaty i kuchnie. Przewaga miast piramidalnych, jak twierdzili ich zwolennicy, nad spiralnymi polega na wzgl�dnie niewielkiej wysoko�ci, gdy zwolennicy spiralnego budownictwa wznosili swoje twory na wysoko�� kilometra.

Przed uczestnikami wyprawy morskiej ukaza�a si� stroma spirala, po�yskuj�ca w s�o�cu milionami opalizuj�cych �cian z masy plastycznej, porcelanowymi �ebrowaniami rusztowa� z topionego kamienia i uzbrojeniami umocnie� z polerowanego metalu. Ka�dy skr�t spirali prowadzi� od peryferii do centrum. Masywy gmach�w przedziela�y g��bokie nisze pionowe. Na zawrotnej wysoko�ci wisia�y lekkie mosty, balkony i wykusze ogrod�w. Iskrz�ce si�, pionowe skarpy spada�y do podstawy, gdzie przebiega�y szerokie schody pomi�dzy tysi�cami arkad. Wiod�y ku tarasowatym parkom rozchodz�cym si� promieni�cie w kierunku pasa g�stych zagajnik�w. Ulice tak�e si� wygina�y w g�r� spiralnie, wewn�trz albo na obwodzie miasta, pod kryszta�owymi sklepieniami. Nie by�o na nich �adnych pojazd�w � nieprzerwane ta�my ruchomych transporter�w bieg�y i gin�y w pod�u�nych niszach.

Ludzie, powa�ni, �miej�cy si�, o�ywieni, szybko chodzili ulicami lub spacerowali pod arkadami, w tysi�cach ustronnych zak�tk�w w�r�d kolumnad, w wisz�cych ogrodach, na dachach wykusz�w�

Po obrazach pot�nego miasta nadawano wiadomo�ci.

Po obszernym balkonie obserwatorium swobodnie buszowa� wiatr, kt�ry przynosi� z Afryki zapachy kwitn�cych ro�lin i budzi� w duszy trwo�ne pragnienia. Mven Mas nie m�g� jako� doprowadzi� si� do porz�dku i osi�gn�� tego stopnia jasno�ci umys�u, jaki by� potrzebny w przeddzie� wielkiego do�wiadczenia. Ren Boz zakomunikowa� z Tybetu, �e przebudowa stoiska Kora Julia zosta�a uko�czona. Czterej obserwatorzy z Satelity 57 zgodzili si� zaryzykowa� �ycie, aby pom�c w do�wiadczeniu, jakiego jeszcze na planecie nie podejmowano.

Ale eksperymentu dokonano bez pozwolenia Rady, bez uprzedniego szczeg�owego om�wienia wszystkich mo�liwo�ci, a to nadawa�o ca�ej sprawie posmak tch�rzliwej skryto�ci, tak bardzo obcej ludziom wsp�czesnym.

Wprawdzie wielki cel do pewnego stopnia usprawiedliwia� takie post�powanie, ale� jednocze�nie wymaga�, �eby serce by�o zupe�nie czyste. Zn�w powtarza� si� dawny konflikt � cel i �rodki do� prowadz�ce. Do�wiadczenia tysi�cy pokole� ucz�, �e nale�y umie� �ci�le wytyczy� granic� przej�ciow�, jak to czyni w kwestiach matematycznych rachunek repagularny. Jak doj�� do takiego rachunku w sferze intuicji i moralno�ci?

Afryka�czykowi nie dawa�a spokoju historia Beta Lona. Trzydzie�ci dwa lata temu jeden z najwybitniejszych matematyk�w Ziemi, Bet Lon, stwierdzi�, �e niekt�re oznaki przemieszczenia wzajemnie na siebie oddzia�ywaj�cych pot�nych p�l energetycznych mo�na t�umaczy� istnieniem r�wnoleg�ych wymiar�w. Uczony przeprowadzi� szereg ciekawych do�wiadcze� ze znikaniem przedmiot�w. Akademia Granic Wiedzy odnalaz�a b��d w jego rozwa�aniach i wyja�ni�a to zjawisko inaczej. Bet Lon by� to pot�ny umys�, ale cierpia� na swoisty niedorozw�j zasad etycznych i zanik hamulc�w moralnych. Nieugi�ty w swoim egoizmie postanowi� kontynuowa� do�wiadczenia. Zwerbowa� m�odych, odwa�nych ochotnik�w, kt�rzy byli zdecydowani na ka�dy czyn, byle tylko s�u�y� nauce. W trakcie do�wiadcze� ludzie ci znikali bez �ladu jak przedmioty i ani jeden z nich nie da� o sobie znaku �ycia �z drugiej strony� innego wymiaru, wbrew oczekiwaniom okrutnego matematyka. W ten spos�b zgin�o ich dwunastu. Beta Lona oddano pod s�d. Uczony przekonywa� s�dzi�w, �e ludzi ci s� �ywi i w�druj� w innym wymiarze. Zosta� skazany na wygnanie. Dziesi�� lat sp�dzi� na Merkurym, a nast�pnie uda� si� na Wysp� Zapomnienia. Dzieje Beta Lona, wed�ug Myena Masa, by�y podobne do jego w�asnych. On te� bra� udzia� w tajemniczym do�wiadczeniu mimo zakazu i wbrew opinii uczonych.

Pojutrze zacznie si� kolejna transmisja na obwodzie Pier�cienia, czeka go osiem wolnych dni, b�dzie wi�c m�g� przeprowadzi� do�wiadczenie.

Mven Mas uni�s� g�ow� do g�ry. Gwiazdy wyda�y mu si� szczeg�lnie jaskrawe i bliskie. Wiele z nich zna� wedle ich dawnych imion jak starych, dobrych przyjaci�. Czy� zreszt� nie by�y rzetelnymi przyjaci�mi cz�owieka, drogowskazami na jego szlakach?

Niezbyt jaskrawa gwiazdeczka sk�aniaj�ca si� ku p�nocnemu horyzontowi � to Gwiazda Polarna, czyli Gamma Cefeusza. Rozpostarty u g�ry, w Drodze Mlecznej, �ab�d�, jeden z najciekawszych gwiazdozbior�w nieba p�nocnego, ju� wyci�ga ku po�udniowi swoj� d�ug� szyj�. P�onie w nim pi�kna gwiazda podw�jna, nazwana przez staro�ytnych Arab�w Albireo. Naprawd� s� tam trzy gwiazdy: Albireo I � podw�jna i Albireo II � ogromna, daleka gwiazda b��kitna z du�ym systemem planetarnym. Jest od nas prawie tak samo odleg�a jak ogromne s�o�ce w ogonie �ab�dzia, Deneb, bia�a gwiazda o sile �wietlnej tysi�ca o�miuset naszych s�o�c. W poprzedniej transmisji nasz wierny przyjaciel gwiazdy 61 �ab�dzia z�owi� komunikat z Albireo II. By�o to ostrze�enie, otrzymane po czterystu latach od chwili nadania, ale mimo to bardzo interesuj�ce. S�awny badacz kosmosu z Albireo II, kt�rego imi� w ziemskim j�zyku brzmia�oby Ylihh oz Ddiz, zgin�� w okolicy gwiazdozbioru Liry wskutek spotkania z gwiazd� Ookr. Uczeni ziemscy zaliczali t� gwiazd� do klasy E, nazwanej tak dla uczczenia najwi�kszego fizyka staro�ytno�ci, Einsteina, kt�ry przewidzia� istnienie takich gwiazd, cho� p�niej poddawano to w w�tpliwo��, a nawet ustalono granic� masy gwiazd, znan� pod mianem granicy Chandrasekhara. Ale ten staro�ytny astrofizyk opiera� si� g��wnie na elementarnej mechanice ci��enia i na termodynamice og�lnej, nie bior�c najzupe�niej pod uwag� skomplikowanej struktury elektromagnetycznej gwiazd olbrzymich i ponadolbrzymich. W�a�nie si�y elektromagnetyczne warunkowa�y istnienie gwiazd �E�, kt�re swoimi rozmiarami dor�wnywa�y czerwonym gigantom klasy �M�, takim jak Antares czy Betelgeuse, ale ich g�sto�� nie by�a wielka i r�wna�a si� mniej wi�cej g�sto�ci S�o�ca. Olbrzymia si�a ci��enia takiej gwiazdy zatrzymywa�a promieniowanie nie pozwalaj�c, by �wiat�o opuszcza�o gwiazd� i rozchodzi�o si� w przestrze�. Niesko�czenie d�ugo istnia�y w przestrzeni te utajone masy, kt�rych ogrom przechodzi� wszelkie wyobra�enie, i skrycie ch�on�y w sw�j ocean inercji wszystko, czego dotkn�y nieub�agane macki ich ci��enia. W mitologii religijnej staro�ytnych Indii jest mowa o okresach bezczynno�ci najwy�szego b�stwa. Po tych �nocach Brahmy�, wedle �wczesnych wierze�, nast�powa�y �dni�, czyli okresy tw�rcze. Przypomina�o to d�ugotrwa�e gromadzenie materii, ko�cz�ce si� nagrzaniem powierzchni gwiazdy do klasy �O� � zerowej � do stu tysi�cy stopni. Oczywi�cie zjawisko to nie mia�o nic wsp�lnego z b�stwem. Wreszcie nast�powa� kolosalny wybuch rozrzucaj�cy w przestrze� nowe gwiazdy z nowymi planetami. Tak wybuch�a niegdy� mg�awica Kraba, osi�gaj�c obecnie �rednic� pi��dziesi�ciu bilion�w kilometr�w. Wybuch ten posiada� si�� kwadryliona bomb wodorowych, kt�rymi pos�ugiwano si� w Erze Rozbicia �wiata.

Zupe�nie ciemne gwiazdy �E� poznawano w przestrzeni jedynie po ich sile ci��enia � zag�ada statku kosmicznego przelatuj�cego w pobli�u takiego potwora by�a nieunikniona. Niewidzialne gwiazdy podczerwone klasy widmowej �T� stanowi�y tak�e niebezpiecze�stwo dla statk�w, tak jak ciemne ob�oki grubych cz�stek lub ca�kowicie wystyg�e cia�a klasy �TT�.

Mven Mas pomy�la�, �e stworzenie Wielkiego Pier�cienia ��cz�cego �wiaty zaludnione przez istoty rozumne, by�o wielk� rewolucj� dla Ziemi i dla ka�dej planety zamieszkanej. Jest to przede wszystkim zwyci�stwo nad czasem, kr�tko�ci� �ycia, kt�ra nam nie pozwala�a, tak jak i innym istotom my�l�cym, zbada� niezmierzonych przestrzeni kosmosu. Przes�anie komunikatu w obwodzie Pier�cienia by�o rzutowaniem w przysz�o��, my�l ludzka bowiem uj�ta w tak� form� b�dzie przenika�a przestrze�, a� dotrze do jej najdalszych region�w. Mo�liwo�� zbadania bardzo dalekich gwiazd sta�a si� ca�kowicie realna. Niedawno dotar� do nas komunikat z ogromnej, ale bardzo oddalonej gwiazdy zwanej Gamm� �ab�dzia. Odleg�o�� do niej wynosi dwa tysi�ce osiemset parsek�w. Komunikat biegnie ku nam ponad dziewi�� tysi�cy lat, ale jest zrozumia�y dla nas i prawdopodobnie rozszyfrowali go ci cz�onkowie Pier�cienia, kt�rych spos�b my�lenia by� bliski mentalno�ci mieszka�c�w owej gwiazdy. Inna rzecz, gdy komunikat nadchodzi z kulistych system�w gwiezdnych i gromad znacznie starszych od naszych system�w p�askich.

Tak samo ma si� sprawa z centrum Galaktyki � w jej osiowym ob�oku gwiezdnym istnieje kolosalna strefa �ycia na milionach system�w planetarnych, kt�re nie znaj� nocnej ciemno�ci, poniewa� s� o�wietlane promieniowaniem centrum galaktycznego. Otrzymano stamt�d niezrozumia�e komunikaty � obrazy dziwnych struktur, niewyra�alnych za pomoc� naszych poj��. Akademia Granic Wiedzy w ci�gu o�miuset lat stara si� je daremnie rozszyfrowa�. A mo�e z bli�szych system�w planetarnych, od cz�onk�w Pier�cienia, nadchodz� komunikaty o ich wewn�trznym �yciu, tocz�cym si� na ka�dej z planet, o nauce, technice, wytworach sztuki, gdy dalekie, pradawne �wiaty Galaktyki ukazuj� zewn�trzne, kosmiczne przejawy swego �ycia i nauki? Komunikuj� o przebudowie system�w planetarnych wed�ug w�asnych zamierze�, o �wymiataniu� z przestrzeni mi�dzygwiezdnej meteoryt�w oraz nie nadaj�cych si� dla �ycia zimnych planet zewn�trznych, o spychaniu ich na centralne cia�o promieniuj�ce, o przed�u�aniu jego emanacji lub celowym podwy�szaniu temperatury w�asnych s�o�c. A mo�e to jeszcze nie wszystko? Mo�e przebudowuje si� i s�siednie systemy planetarne w celu wytworzenia mo�liwie najlepszych warunk�w �ycia dla gigantycznych cywilizacji?

Mven Mas po��czy� si� z przechowalni� zapis�w pami�ciowych Wielkiego Pier�cienia i zestawi� szyfr jednego z dalekich komunikat�w. Na ekranie wolno pop�yn�y dziwaczne obrazy, kt�re nadesz�y na Ziemi� z kulistej gromady gwiezdnej Omega Centaura, drugiej spo�r�d najbli�szych od systemu s�onecznego i le��cej w odleg�o�ci zaledwie sze�ciu tysi�cy o�miuset parsek�w. Przez dwadzie�cia dwa tysi�ce lat �wiat�o jej gwiazd przenika�o przestrzenie �wiata, zanim dotar�o do oka ziemskiego cz�owieka.

G�sta niebieska mg�a s�a�a si� r�wnymi warstwami, z kt�rych wystawa�y czarne walce, obracaj�ce si� z do�� du�� szybko�ci�. Od czasu do czasu ich kontury kurczy�y si� ledwie dostrzegalnie i walce przybiera�y kszta�t sto�k�w po��czonych podstawami. W�wczas warstwy niebieskiej mg�y dar�y si� na strz�py, tworz�c jaskrawe sierpy ogniste obracaj�ce si� szybko doko�a osi sto�k�w, czer� znika�a gdzie� w g�rze i wyrasta�y kolosalne, o�lepiaj�co bia�e kolumny, zza kt�rych niby uko�ne kulisy wysuwa�y si� zielonej barwy ostrza.

Mven Mas pociera� czo�o staraj�c si� cokolwiek zrozumie�.

Na ekranie ostrza wi�y si� spiralnie doko�a kolumn i nagle rozsypa�y si� strumieniem metalicznie po�yskuj�cych ku�, tworz�cych szeroki pas. Pas ten rozrasta� si� wszerz i wzwy�.

Mven Mas u�miechn�� si�, wy��czy� zapis i wr�ci� do poprzednich rozwa�a�.

�Brak zamieszkanych �wiat�w, czyli �ci�lej � brak ��czno�ci z nimi w wysokich szeroko�ciach Galaktyki powoduje, �e my, ludzie Ziemi, nie mo�emy si� wydosta� z naszej zaciemnionej strefy r�wnikowej Galaktyki. Nie mo�emy si� wznie�� ponad py� kosmiczny, w kt�rym jest pogr��ona nasza gwiazda � S�o�ce i jego s�siedzi. Dlatego trudniej nam poznawa� wszech�wiat ni� innym�� Mven Mas spojrza� na horyzont, gdzie poni�ej Wielkiej Nied�wiedzicy, pod Psami Go�czymi, le�a� gwiazdozbi�r Warkocza Bereniki. By� to �p�nocny� biegun Galaktyki. W tym w�a�nie kierunku przestrze� pozagalaktyczna by�a otwarta na ca�� szeroko��, podobnie jak i po przeciwleg�ej stronie nieba, w gwiazdozbiorze Rze�biarza, w pobli�u znanej gwiazdy Fomalhaut, przy po�udniowym biegunie uk�adu galaktycznego. W okolicach po�o�onych na skraju, gdzie si� znajduje S�o�ce, grubo�� odga��zie� spiralnego dysku Galaktyki wynosi zaledwie oko�o sze�ciuset parsek�w. �eby si� wydosta� poza obszar jej kolosalnego ko�a gwiezdnego, trzeba by przej�� prostopadle do p�aszczyzny r�wnika Galaktyki od trzystu do czterystu parsek�w. Droga ta, nie do pokonania dla statku kosmicznego, by�a mo�liwa do przezwyci�enia za pomoc� nadajnik�w i odbiornik�w. Na razie jednak ani jedna planeta gwiazd usytuowanych w tych okolicach nie w��czy�a si� do Pier�cienia.

Wieczne zagadki i pytania, na kt�re nie by�o odpowiedzi, przesta�yby dr�czy� ludzko��, gdyby si� uda�o dokona� jeszcze jednej rewolucji naukowej � zwyci�y� czas, nauczy� si� pokonywa� przestrze� i wkroczy� zwyci�sk�, stop� w niesko�czone obszary kosmosu. W�wczas nie tylko nasza Galaktyka, ale i inne wyspy gwiezdne sta�yby si� tak bliskie, jak drobne wysepki Morza �r�dziemnego. Takie by�y motywy rozpaczliwej pr�by zamierzonej przez Rena Bo�a, a realizowanej przez kierownika stacji kosmicznych, Mvena Masa. Gdyby� mogli uzasadni� potrzeb� tego do�wiadczenia i otrzyma� zezwolenie Rady!..

�wiat�a Drogi Spiralnej zmieni�y barw� z pomara�czowej na bia��. Druga godzina w nocy to pora wzmo�onych przewoz�w. Mven Mas przypomnia� sobie, �e jutro jest �wi�to P�on�cych Czasz, na kt�re zaprasza�a go Czara Nandi. Kierownik stacji kosmicznych nie m�g� zapomnie� tej gibkiej czerwonobr�zowej dziewczyny. By�a uosobieniem szczero�ci i mocnych poryw�w, zjawiskiem rzadkim w epoce, w kt�rej obowi�zywa�a surowa dyscyplina uczu�.

Mven Maa wr�ci� do pracowni, wywo�a� Instytut Metagalaktyki i poprosi� o przys�anie mu stereofilm�w kilku galaktyk, po czym wyszed� na dach fasady wewn�trznej. Tu mie�ci� si� jego aparat s�u��cy do wykonywania dalekich skok�w. Mven Mas lubi� ten niepopularny sport i osi�gn�� w nim niema�e mistrzostwo. Umocniwszy doko�a cia�a szelki balonu wype�nionego helem, Afryka�czyk pr�nym skokiem uni�s� si� w powietrze i na sekund� w��czy� �mig�o poci�gowe uruchamiane przez lekki akumulator. Mven Mas opisa� w powietrzu �uk oko�o sze�ciuset metr�w d�ugo�ci i wyl�dowa� na wykuszu Domu Wy�ywienia. W pi�ciu skokach dosta� si� do niewielkiego ogrodu pod urwiskiem g�ry wapiennej, zdj�� aparat na aluminiowej wie�yczce i ze�lizn�� si� po pionowej �erdzi na ziemi�, ku swemu twardemu pos�aniu pod ogromnym platanem. Zasn�� uko�ysany szelestem listowia pot�nego drzewa.

�wi�to P�on�cych Czasz otrzyma�o nazw� od znanego wiersza poety-historyka Zana Sena, kt�ry opisa� staroindyjski zwyczaj wyboru najpi�kniejszych kobiet. Wr�cza�y one wyruszaj�cym na wyprawy bohaterom miecze i czasze z p�on�c� w ich wn�trzu aromatyczn� �ywic�, kt�re od dawna wysz�y z u�ycia, ale przetrwa�y jako symbol wybitnego czynu. A wielkie czyny nie by�y rzadko�ci� w�r�d odwa�nej, pe�nej energii ludno�ci planety. Ogromna sprawno�� w pracy, znana w przesz�o�ci tylko u szczeg�lnie wytrwa�ych jednostek ludzkich zwanych geniuszami, zale�a�a od si�y fizycznej i od obfito�ci hormon�w bod�cowych. Troska o zdrowie ludzko�ci w ci�gu tysi�cy lat dokona�a tego, �e przeci�tny mieszkaniec planety sta� si� podobny do bohater�w staro�ytnych, nienasyconych w swych czynach, mi�o�ci i poznawaniu �wiata.

�wi�to P�on�cych Czasz by�o wiosennym dniem kobiet. Co roku, w czwartym miesi�cu up�ywaj�cym od zimowego obiegu doko�a S�o�ca, czyli, jak si� to nazywa�o dawniej, w kwietniu, najpi�kniejsze kobiety Ziemi bra�y udzia� w ta�cach, w �piewie i �wiczeniach gimnastycznych. Pi�kno najr�norodniejszych ras ja�nia�o bogactwem subtelnych odcieni, sprawiaj�c wiele rado�ci widzom � zm�czonym wytrwa�� prac� uczonym i in�ynierom, natchnionym artystom i m�odocianym uczniom trzeciego cyklu.

Niemniej pi�kny by� dzie� jesiennego �wi�ta m�czyzn, po�wi�conego pami�ci Herkulesa. Dzie� ten wypada� w dziewi�tym miesi�cu roku. Osi�gaj�cy dojrza�o�� m�odzie�cy zdawali tu spraw� z dokonanych przez siebie czyn�w. P�niej wesz�o w zwyczaj urz�dzanie przegl�du ca�orocznych osi�gni�� wobec szerokich mas ludno�ci. �wi�to obchodzono wsp�lnie. Dzieli�o si� ono na dni Pi�knego Po�ytku, Wy�szej Sztuki, �mia�o�ci Naukowej i Fantazji. Niegdy� tak�e Mvena Masa uznano za bohatera pierwszego i trzeciego dnia�

Mven Mas zjawi� si� w wielkiej Sali S�onecznej Tyrre�skiego Stadionu akurat w czasie wyst�pu Vedy. Odnalaz� dziewi�ty sektor czwartego promienia, gdzie siedzia�y Evda Nal i Czara Nandi, i stan�� w cieniu arkady ws�uchuj�c si� w niski g�os. Veda by�a w bia�ej sukni. Wysoko uni�s�szy jasnow�os� g�ow� patrzy�a na galeri� i �piewa�a jak�� radosn� pie��. Wyda�a si� Afryka�czykowi wcieleniem wiosny.

Ka�dy z widz�w mia� przed sob� cztery guziczki, kt�re m�g� naciska�. Na suficie sali zapala�y si� z�ote, niebieskie, szmaragdowe lub czerwone �wiat�a. Oznacza�y one ocen� artyst�w i zast�powa�y ha�a�liwe brawa dawnych czas�w.

Veda sko�czy�a �piew, nagrodzona pstrym blaskiem z�otych i niebieskich �wiate�, w�r�d kt�rych gin�y nieliczne zielone, i jak zwykle zar�owiona z podniecenia przy��czy�a si� do kole�anek. Wtedy tak�e podszed� do nich Mven Mas. Powitano go serdecznie.

Afryka�czyk rozgl�da� si� szukaj�c swego poprzednika i nauczyciela, Dara Wiatra, ale nigdzie go nie dostrzeg�.

��Gdzie�cie schowa�y Dara Wiatra?�� rzek� �artobliwie do trzech kobiet.

��A gdzie pan podzia� Rena Bo�a?�� odpar�a Evda Nal. Afryka�czyk nie odpowiedzia� i unika� jej spojrzenia.

��Wiatr grzebie si� pod Ameryk� Po�udniow�, dobywaj�c tytan � powiedzia�a Veda Kong i po jej twarzy przemkn�� ledwie dostrzegalny cie�.

Czara Nandi przyci�gn�a j� do siebie, tul�c sw�j policzek do jej twarzy. Twarze obydwu kobiet, tak bardzo r�ne, upodobni�a maluj�ca si� na nich tkliwo��.

Brwi Czary, proste i niskie pod szerokim czo�em, przypomina�y skrzyd�a lec�cego ptaka, harmonizuj�c z pod�u�nym wykrojem oczu. Veda mia�a brwi uniesione w g�r�.

�Ptak uni�s� skrzyd�a do lotu�� � pomy�la� Afryka�czyk.

G�ste i l�ni�ce czarne w�osy Czary opada�y na kark i ramiona, uwydatniaj�c surow� barw� zaczesanych wysoko w�os�w Vedy.

Czara spojrza�a na zegar w kopule sali i podnios�a si� z miejsca.

Czarny jej str�j zadziwi� Afryka�czyka. Szyj� dziewczyny zdobi� platynowy �a�cuszek spi�ty czerwonym turmalinem. Kszta�tne piersi, podobne do odwr�conych, szerokich czasz, jakby wytoczone zadziwiaj�co precyzyjnym narz�dziem, by�y prawie. ods�oni�te. Mia�a na sobie stanik z pasemek fioletowej tkaniny. Cienk� tali� dziewczyny ujmowa� bia�y, usiany czarnymi gwiazdami pas, spi�ty platynow� klamr� w kszta�cie ksi�ycowego sierpa. Z ty�u sp�ywa� d�ugi tren z ci�kiego, bia�ego jedwabiu, tak�e ozdobiony czarnymi gwiazdami. Tancerka nie mia�a na sobie �adnych kosztowno�ci, wyj�wszy po�yskuj�ce klamry na ma�ych, czarnych pantofelkach.

��Nied�ugo moja kolej � powiedzia�a Czara beztrosko, kieruj�c si� w stron� wej�cia. Po czym obejrza�a si� na Mvena Masa i odesz�a, odprowadzana tysi�cami pe�nych podziwu spojrze�.

Na scenie zjawi�a si� gimnastyczka � wspaniale zbudowana dziewczyna, nie maj�ca chyba wi�cej ni� osiemna�cie lat. Gimnastyczka wykona�a przy akompaniamencie muzyki gwa�town� kaskad� wzlot�w, skok�w i zwrot�w. Widzowie zareagowali na popis mn�stwem z�otych �wiate�, a Mven Mas pomy�la�, �e wyst�p Czary Nandi nie b�dzie �atwy po takim sukcesie. Troch� zaniepokojony rozejrza� si� po widowni i dostrzeg� w trzecim sektorze Karta Sana. Artysta powita� go z rado�ci�, kt�ra wyda�a si� Afryka�czykowi troch� nie na miejscu � kt�, je�li nie autor obrazu �C�ra Morza �r�dziemnego�, powinien si� troska� o los jej wyst�pu.

Ledwie Afryka�czyk zd��y� pomy�le�, �e po dokonaniu do�wiadczenia wybierze si� obejrze� obraz, gdy �wiat�a g�rne zgas�y. Przezroczysta pod�oga ze szk�a organicznego za jarzy�a si� kolorem amarantowym. Spod sceny trysn�y strumienie czerwonych �wiate�, faluj�c w rytmie przejmuj�cego �piewu skrzypiec i brz�ku miedzianych strun. Oszo�omiony pot�g� muzyki, Mven Mas nie od razu dostrzeg�, �e na scenie, jakby obj�tej p�omieniami, ukaza�a si� Czara i zacz�a ta�czy� z takim temperamentem, �e widzowie wstrzymali oddech.

Mvena Masa ogarn�a trwoga na my�l, co b�dzie, je�eli muzyka jeszcze bardziej przyspieszy tempo. Ta�czy�y nie tylko nogi i r�ce � ca�e cia�o dziewczyny zdawa�o si� p�on�� nieposkromion� ��dz� �ycia. Afryka�czyk pomy�la�, �e je�eli kobiety Indii staro�ytnych by�y takie jak Czara, to poeta, kt�ry je por�wna� do p�omiennych czasz, mia� ca�kowit� s�uszno��.

Czerwonawa opalenizna Czary w odb�yskach �wiate� nabra�a jaskrawomiedzianego odcienia. Serce Mvena zacz�o bi� mocniej. T� barw� sk�ry widzia� przecie� u ludzi ba�niowej planety Epsilon Tukana. Wtedy w�a�nie si� przekona�, �e cz�owiek zdolny jest wyrazi� ruchem najdelikatniejsze odcienie uczu�.

Wpatrzony w niedost�pn� dal dziewi��dziesi�ciu parsek�w Mven Mas my�la� o tym, �e w nieogarnionym bogactwie form pi�kna ziemskiego mog� istnie� kwiaty r�wnie cudowne, jak widzenie dalekiej planety pieczo�owicie wyhodowane w jego wyobra�ni. Ale marzenie o nieznanych �wiatach nie mog�o si� rozwia� tak nagle. Czara, przybieraj�c posta� czerwonosk�rej c�ry Epsilon Tukana, utwierdzi�a kierownika stacji kosmicznych w przekonaniu o s�uszno�ci jego zamierze�.

Evda Nal i Veda Kong, cho� same by�y dobrymi tancerkami, patrzy�y z podziwem na taniec Czary. Veda, w kt�rej tkwi� uczony antropolog i historyk staro�ytnych ras, my�la�a o tym, �e w dalekiej przesz�o�ci Gondyany by�o zawsze znacznie wi�cej kobiet ni� m�czyzn, kt�rzy gin�li w walce z dzikimi zwierz�tami. P�niej, kiedy w g�sto zaludnionych krajach po�udnia powsta�y despotyczne pa�stwa Staro�ytnego Wschodu, m�czy�ni gin�li masowo w ci�g�ych wojnach, wywo�ywanych cz�stokro� fanatyzmem religijnym lub kaprysem despot�w. Doskona�o�� urody c�ry po�udnia w trudnych dojrzewa�a warunkach. Na p�nocy, gdzie ludno�� by�a rzadsza, a przyroda ubo�sza, despotyzm Czas�w Ciemnoty nie istnia�. Tam zachowa�o si� wi�cej m�czyzn, kobiety by�y cenione wy�ej i cieszy�y si� wi�kszym powa�aniem.

Veda �ledzi�a ka�dy gest Czary i zauwa�y�a, �e jej ruchy cechuje zadziwiaj�ca dwoisto��: s� jednocze�nie drapie�ne i czu�e. Czu�o�� bierze sw�j pocz�tek z p�ynno�ci ruch�w i z nieprawdopodobnej gi�tko�ci cia�a, a wra�enie drapie�no�ci rodzi si� z nag�ych zwrot�w i zamiera�, dokonywanych z nieuchwytn� szybko�ci� dzikiego zwierz�cia. T� przymiln� gi�tko�� ciemnosk�re c�ry Gondyany osi�gn�y w ci�gu tysi�cletniej walki o byt. Ale jak�e harmonijnie zespoli�a si� ona z drobnymi i twardymi zarazem rysami twarzy Czary!

W kr�tkie, powolne adagio wplata�y si� coraz szybsze dysonansowe brzmienia jakich� instrument�w perkusyjnych. Gwa�towny rytm wzlot�w i upadk�w uczu� ludzkich wyra�a� si� w ta�cu ca�� gam� pe�nych ekspresji ruch�w i raptownym ich zamieraniem, kiedy tancerka zastyga�a na kszta�t pos�gu. By�o w tym ta�cu budzenie si� drzemi�cych uczu�, gwa�towne wybuchy, znu�enie, rozpacz, odrodzenie si� wiary w �ycie, burzliwy poryw, walka z nieodwracalnym pochodem czasu, z nieub�agan� determinacj� obowi�zku i losu. Evda Nal zrozumia�a w ca�ej pe�ni psychologiczn� wymow� tego ta�ca i policzki jej pokry� rumieniec, oddech sta� si� szybszy� Mven Mas nie wiedzia�, �e suita baletowa zosta�a skomponowana specjalnie dla Czary Nandi. Ju� si� nie l�ka� huraganowego tempa muzyki, widz�c, z jak� �atwo�ci� radzi sobie z nim dziewczyna. Czerwone fale �wiat�a obejmowa�y jej cia�o l�ni�ce miedzi�, opluskiwa�y smuk�e nogi, ton�y w ciemnych zwojach aksamitu, zakwita�y zorz� na bieli jedwabiu. Nagle, bez �adnego fina�u, muzyka urwa�a na wysokich tonach, znieruchomia�y i zgas�y czerwone �wiat�a. Wysoka kopu�a gmachu zaja�nia�a zwyk�ym �wiat�em.

Zm�czona dziewczyna pochyli�a g�ow�, tak �e opadaj�ce w�osy zas�oni�y jej twarz. Zamigota�y tysi�ce z�otych �wiate�, da� si� s�ysze� g�uchy szmer. Widzowie darzyli Czar� najwy�szym uznaniem � dzi�kowali jej przez powstanie i uniesienie nad g�owami z��czonych r�k. Czara, nieul�k�a przed wyst�pem, uciek�a w za�enowaniu, odrzucaj�c z twarzy w�osy.

Organizatorzy �wi�ta og�osili przerw�. Mven Mas pod��y� na poszukiwanie Czary, a Veda Kong i Evda Nal wesz�y na gigantyczne, kilometrowej szeroko�ci schody z matowego niebieskiego szk�a, zbiegaj�ce ze stadionu wprost do morza. Zapadaj�cy zmrok i ch��d wieczorny poci�gn�� obie kobiety za przyk�adem tysi�cy widz�w do k�pieli.

��S�usznie zwr�ci�am od razu uwag� na Czar� Nandi � powiedzia�a Evda Nal.�� Wspania�a artystka. Jej taniec to prawdziwy pean na cze�� �ycia. To pewnie jest ten antyczny Eros�

��Ma racj� Kart San, �e pi�kno odgrywa wa�niejsz� rol�, ni� s�dzi�y�my. Ono dopiero nadaje �yciu sens i stanowi podstaw� szcz�cia. I pani okre�lenie jest s�uszne � m�wi�a Veda zrzucaj�c pantofle i zanurzaj�c nogi w ciep�ej wodzie pluskaj�cej przy schodach.

��S�uszne o tyle, o ile si�a duchowa rodzi si� ze zdrowego, pe�nego energii cia�a � uzupe�ni�a Evda Nal zdejmuj�c sukni� i rzucaj�c si� w przejrzyste fale.

Veda dogoni�a j� i razem pop�yn�y ku ogromnej wyspie gumowej, kt�ra srebrzy�a si� w odleg�o�ci p�tora kilometra od wybrze�a stadionu. P�ask� powierzchni� wyspy obramia�y szeregi sza�as�w w kszta�cie muszel, zrobione z masy plastycznej przypominaj�cej macic� per�ow�. Mia�y one do�� du�e rozmiary i mog�y chroni� od wiatru i s�o�ca cztery osoby, zapewniaj�c im ca�kowit� izolacj� od s�siad�w.

Obydwie kobiety po�o�y�y si� na mi�kkiej, ko�ysz�cej si� pod�odze �muszli�, wdychaj�c �wie�y zapach morza.

��Od czasu, kiedy�my si� widzia�y na wybrze�u, pani si� bardzo opali�a � powiedzia�a Veda przygl�daj�c si� kole�ance.�� Skutek pobytu nad morzem czy dzia�ania pigu�ki pigmentu opalenizny?

��Pigu�ki PO � odrzek�a Evda.�� Na s�o�cu by�am tylko wczoraj i dzi�.

��Pani naprawd� nie wie, gdzie jest Ren Boz?�� zapyta�a Veda.

��Domy�lam si�, ale i to wystarcza, �ebym si� niepokoi�a � odpar�a cicho Evda Nal.

��Czy�by pani��� Veda zamilk�a nie ko�cz�c my�li.

Evda unios�a przymkni�te leniwie powieki i spojrza�a iej w oczy.

��Na mnie Ren Boz robi wra�enie nieporadnego ch�opaka � m�wi�a Veda niezdecydowanie � a pani mi si� wydaje taka silna i inteligentna� W pani si� wyczuwa wewn�trzny, stalowy sworze� woli.

��To samo mi m�wi� Ren Boz. Ale pani nie ma racji. Ren Boz to cz�owiek o pot�nym i �mia�ym umy�le, a przy tym nies�ychanie pracowity. Nawet w naszych czasach niewielu si� znajdzie podobnych ludzi. W por�wnaniu ze zdolno�ciami inne jego cechy wydaj� si� niedorozwini�te, jakby infantylne. S�usznie pani powiedzia�a, �e ma co� z ch�opaka, ale to bohater. We�my na przyk�ad Dara Wiatra, w nim tak�e siedzi ch�opak, ale to wyp�ywa po prostu z nadmiaru si� fizycznych, a nie z ich braku, jak u Rena.

��A jak pani ocenia Mvena?�� zapyta�a Veda.�� Pani go teraz ju� zna lepiej.

��Mven Mas stanowi pi�kn� kombinacj� zimnego rozumu i archaicznej pasji pragnie�.

Veda Kong roze�mia�a si� g�o�no:

��Co za wspania�a precyzja w charakteryzowaniu ludzi!

��Psychologia to moja specjalno��. Ale pozwoli pani, �e z kolei ja zadam pytanie. Czy pani wie, �e Dar Wiatr bardzo mi si� podoba?�

��Pani obawia si� po�owicznych decyzji?�� Veda si� zaczerwieni�a.�� Wi�c b�d� zupe�nie szczera. Wszystko jest tu jasne��� ci�gn�a pod badawczym spojrzeniem Evdy.�� Erg Noor� Nasze drogi rozesz�y si� dawno� Nie mog�am jednak i�� za g�osem serca tak d�ugo, dop�ki przebywa� w kosmosie, nie mog�am odej�� i os�abia� wiary w jego powr�t. Teraz to ju� co innego. Erg Noor wie o wszystkim i kroczy w�asn� drog�.

Evda Nal po�o�y�a smuk�� r�k� na ramieniu Vedy.

��A wi�c� Dar Wiatr?

��Tak � odpar�a Veda twardo.

��On o tym wie?

��Nie. Potem, kiedy �Tantra� powr�ci�

��Na mnie ju� czas � powiedzia�a Evda Nal � ko�czy mi si� urlop. W Instytucie Bada� Smutku i Rado�ci czeka mnie nowa praca, a musz� si� jeszcze zobaczy� z c�rk�.

��Ma pani du�� c�rk�?

��Siedemnastoletni�. Syn jest o wiele starszy. Spe�ni�am obowi�zek, jakiemu podlega ka�da zdrowa, nie obci��ona dziedzicznie kobieta, mam nie mniej ni� dwoje dzieci. A teraz chc� mie� trzecie, ale doros�e!

Evda Nal u�miechn�a si� i jej skupion� twarz rozja�ni� wyraz mi�o�ci, wygi�ta w �uk g�rna warga z lekka si� unios�a.

��A ja wyobrazi�am sobie mi�ego ch�opaka o du�ych oczach i du�ych ustach, ale piegowatego i o zadartym nosie � powiedzia�a Veda jakby do siebie.

��Pani nie zacz�a nowej pracy?�� zapyta�a Evda.

��Nie, czekam na �Tantre,�. Potem odb�dzie si� d�ugotrwa�a wyprawa.

��Jed�my do mojej c�rki � zaproponowa�a Evda. Veda zgodzi�a si� ch�tnie.

Czterechsetna dziesi�ta szko�a trzeciego cyklu mie�ci�a si� na po�udniu Irlandii. Szerokie pola, winnice i k�py d�b�w bieg�y od zielonych wzg�rz ku morzu. Veda Kong i Evda Nal przyjecha�y w czasie zaj�� i wolno sz�y pier�cieniowatym korytarzem wzd�u� izb szkolnych rozmieszczonych na obwodzie gmachu. By� pochmurny dzie�, pada� drobny deszcz i zaj�cia odbywa�y si� w klasach, a nie, jak zazwyczaj, pod drzewami na ��czce.

Veda Kong, kt�ra nagle sama si� poczu�a tak, jakby by�a uczennic�, skrada�a si� i pods�uchiwa�a przy wej�ciach urz�dzonych jak w wi�kszo�ci szk� bez drzwi, z wyst�pami �cian zachodz�cych na siebie wzajem niby kulisy. Evda Nal r�wnie� wzi�a udzia� w tej zabawie. Kobiety zagl�da�y do klas staraj�c si� odnale�� c�rk� Evdy.

W pierwszej izbie dostrzeg�y nakre�lony na ca�� szeroko�� �ciany niebiesk� kred� wektor spowity spiral�. Dwa odcinki spirali by�y ograniczone poprzecznymi elipsami, z wpisanymi w nie uk�adami wsp�rz�dnych prostok�tnych.

��Matematyka bipolarna!�� z udan� groz� wykrzykn�a Veda.

��Tu jest co� wi�cej. Poczekajmy chwil� � odpar�a Evda.

��Teraz, gdy�my si� ju� zapoznali z cieniowymi funkcjami kochlearnego, to znaczy �rubowego post�powego ruchu wzd�u� wektora � wyja�nia� niem�ody wyk�adowca o g��boko osadzonych, p�on�cych oczach � zbli�amy si� do poj�cia �rachunku repagularnego�. Nazwa ta pochodzi ze staro�ytnej �aciny, od s�owa oznaczaj�cego �przegrod�, zamkni�cie�, a �ci�lej przej�cie jednej jako�ci w drug�, wzi�te w dwustronnym aspekcie.�� Wyk�adowca wskaza� szerok� elips� wpisan� w poprzek spirali.�� Innymi s�owy, chodzi o matematyczne badanie zjawisk przechodz�cych w siebie nawzajem.

Veda Kong skry�a si� za wyst�p poci�gaj�c za sob� kole�ank�.

��To co� nowego. Z tej dziedziny, o kt�rej opowiada� pani Ren Boz na wybrze�u.

��Szko�a zawsze daje uczniom wszystko najnowsze, ci�gle odrzuca przestarza�e rzeczy. Gdyby nowe pokolenie mia�o �y� w kr�gu przestarza�ych poj��, jak by�my mogli zagwarantowa� szybki post�p? I tak na przekazanie dzieciom sztafety wiedzy zu�ywa si� ogromnie du�o czasu. Na to, aby dziecko sta�o si� pe�nowarto�ciowym, wykszta�conym i zdolnym do spe�nienia gigantycznych prac cz�owiekiem, trzeba kilkudziesi�ciu lat. Tempo rozwoju umys�owego pokole�, polegaj�ce na tym, �e czynimy krok w prz�d, a dziewi�� dziesi�tych wstecz, zanim nowa zmiana doro�nie i zdob�dzie wykszta�cenie, to najci�sze dla cz�owieka prawo biologiczne �mierci i odrodzenia. Wiele z tego, czego�my si� uczyli w dziedzinie matematyki, fizyki i biologii, dzi� ju� jest przestarza�e. Inna sprawa z histori� � ona si� starzeje wolniej, bo sama jest bardzo s�dziwa.

Zajrza�y do izby nast�pnej. Wyk�adowczyni, odwr�cona do nich plecami, i przej�ci lekcj� uczniowie nic nie zauwa�yli. Byli to ro�li m�odzie�cy i dziewcz�ta w wieku siedemnastu lat. Ich zar�owione policzki �wiadczy�y o zainteresowaniu lekcj�.

��Ludzko�� przeby�a ci�kie pr�by � g�os nauczycielki drga� wzruszeniem.�� W nauce historii du�e znaczenie ma badanie ludzkich b��d�w i dok�adna analiza ich skutk�w. Przeszli�my przez uci��liwe komplikacje �ycia, by doj�� do mo�liwie najwi�kszych uproszcze� w dziedzinie kultury duchowej. Nie powinno istnie� nic, co by p�ta�o cz�owieka. Jego umys�owo�� jest bogatsza w warunkach �ycia prostego. Wszystko, co dotyczy obs�ugi w �yciu powszednim, jest przemy�lane przez najt�sze umys�y, zar�wno jak najwa�niejsze zagadnienia naukowe. Poszli�my wsp�ln� drog� ewolucji �wiata zwierz�cego, kt�ra zmierza�a w kierunku odci��enia uwagi przez automatyzacj� ruch�w i rozw�j refleks�w systemu nerwowego. Automatyzacja si� produkcyjnych w spo�ecze�stwie wytworzy�a analogiczny system reflekcyjny kierownictwa i pozwoli�a wielu ludziom na zajmowanie si� tym, co stanowi podstawowe zadanie cz�owieka � prac� naukow�. Od przyrody otrzymali�my w darze wielki m�zg badawczy, cho� pocz�tkowo by� on przeznaczony jedynie do poszukiwa� po�ywienia i badania jego jadalno�ci.

��Dobrze � szepn�a Evda Nal i nagle dojrza�a c�rk�.

Dziewczyna nie wiedz�c, �e jest obserwowana, wpatrywa�a si� w powierzchni� szyby ze szk�a karbowanego, kt�re nie pozwala�o na widzenie czegokolwiek poza klas�.

Veda Kong z zaciekawieniem por�wnywa�a j� z matk�. Te same proste, d�ugie, czarne w�osy, przeplecione u c�rki niebiesk� wst��k� i zwi�zane w dwie p�tle. Ten sam zw�aj�cy si� ku do�owi owal twarzy, z kt�rego wyziera�o co� dzieci�cego. �nie�nobia�a bluzka ze sztucznej we�ny podkre�la�a ciemnaw� blado�� jej sk�ry i g��bok� czer� oczu, brwi i rz�s. Naszyjnik z czerwonych korali harmonizowa� z niezaprzeczalnie oryginaln� powierzchowno�ci� tej dziewczyny.

C�rka Evdy mia�a takie same kr�tkie spodenki, jakie nosi�a ca�a klasa, wyr�niaj�ce si� jedynie czerwonymi fr�dzlami wzd�u� bocznych szw�w.

��India�skie ozdoby � szepn�a Evda Nal w odpowiedzi na u�miech kole�anki.

Nauczycielka opu�ci�a klas�. W �lad za ni� rzuci�o si� kilku uczni�w, mi�dzy nimi by�a tak�e c�rka Evdy. Spostrzeg�szy matk� dziewczyna znieruchomia�a. Evda nie wiedzia�a, �e w szkole istnia�o k�ko jej wielbicieli, kt�rzy postanowili kroczy� w �yciu t� sam� drog�, jak� sobie ona wybra�a.

��Mamo!�� szepn�a dziewczyna i rzuciwszy na Ved� za�enowane spojrzenie, przytuli�a si� do Evdy. Nauczycielka zatrzyma�a si� i podesz�a bli�ej.

��Powinnam zawiadomi� rad� szkoln� � powiedzia�a nie zwa�aj�c na protest Evdy Nal.�� Wykorzystamy w pewien spos�b pani przybycie.

��Prosz� lepiej wykorzysta� obecno�� tej oto osoby � Evda przedstawi�a Ved� Kong.

Nauczycielka zarumieni�a si� i przez to jakby odm�odnia�a.

��Bardzo dobrze � powiedzia�a staraj�c si� zachowa� ton rzeczowy.�� Szko�a jest w przededniu odej�cia starszych grup. �yciowe do�wiadczenie Evdy Nal w po��czeniu ze znajomo�ci� dawnych kultur i ras Vedy Kong to nie lada gratka dla naszej m�odzie�y. Nieprawda�, Reo?

C�rka Evdy klasn�a w d�onie. Nauczycielka pomkn�a lekkim gimnastycznym krokiem w kierunku izb s�u�bowych, mieszcz�cych si� w d�ugiej, prostej przybud�wce.

��Reo, zwolnisz si� i p�jdziemy do ogrodu � zaproponowa�a Evda c�rce.�� Nie zd��� ci� odwiedzi� po raz drugi, nim wybierzesz sobie rodzaj pracy. Zesz�ym razem nie zdecydowa�y�my si� ostatecznie�

Rea w milczeniu uj�a matk� za r�k�. Lekcje w ka�dym cyklu szko�y odbywa�y si� na zmian� z zaj�ciami praktycznymi. Obecnie by�a jedna z ulubionych lekcji Rei � szlifowanie szkie� optycznych. Ale co mog�o by� bardziej interesuj�ce ni� przyjazd jej matki?

Veda uda�a si� do widocznego z daleka ma�ego obserwatorium astronomicznego, zostawiaj�c matk� i c�rk� sam na sam. Rea, przytulona do r�ki matki, sz�a obok niej skupiona i zamy�lona.

��Gdzie� jest tw�j ma�y Kaj?�� spyta�a Evda i dostrzeg�a nag�e zasmucenie c�rki.

Kaj by� jej uczniem. Starsi uczniowie odwiedzali szko�y pierwszego czy drugiego cyklu i czuwali nad post�pami swoich podopiecznych. Wobec wielkiego znaczenia, jakie si� przywi�zuje do spraw wychowawczych, sta�a pomoc dla nauczycieli stawa�a si� konieczno�ci�.

��Kaj przeszed� do drugiego cyklu i odjecha� daleko st�d. Szkoda mi bardzo� Po co si� nas ci�gle przenosi, co cztery lata z jednego miejsca na drugie, od cyklu do cyklu?

��Przecie� wiesz, �e umys� ulega st�pieniu i m�czy si� wskutek monotonii wra�e�.

��Nie rozumiem, dlaczego pierwszy z czterech trzyletnich cykl�w nazywa si� zerowym. W nim tak�e odbywa si� niezwykle wa�ny proces wychowania i nauczania od pierwszego roku �ycia do czwartego.

��Stara, nieudana nazwa. Unikamy jednak zmiany ustalonych termin�w bez koniecznej potrzeby. To poci�ga za sob� zawsze niepotrzebn� strat� energii ludzkiej.

��Ale ci�g�e przeprowadzki z miejsca na miejsce to chyba te� wielka strata si�?

��Op�acaj�ca si� z nadwy�k� dzi�ki obostrzeniu wra�e�, lepszym efektom nauczania, kt�re w innych warunkach s� du�o s�absze. Wy, m�odzi ludzie, w miar� rozwoju przekszta�cacie si� w istoty zr�nicowane. Wsp�ycie r�nych pod wzgl�dem wieku grup utrudnia wychowywanie i rozdra�nia ucz�cych si�. Zr�nicowanie sprowadzili�my do minimum, dziel�c dzieci na cztery grupy wed�ug wieku, jakkolwiek i to rozwi�zanie jest dalekie od doskona�o�ci. Ale pom�wmy najpierw o twoich sprawach i zamierzeniach. B�d� musia�a wyg�osi� dla was prelekcj� i mo�e wyja�ni� w niej twoje kwestie.

Rea zacz�a si� zwierza� matce ze swoich najtajniejszych my�li z ufno�ci� dziecka ery Pier�cienia, kt�re nigdy nie dozna�o krzywdy i nie us�ysza�o z�ego s�owa. Dziewczyna by�a wcieleniem m�odocianej nie�wiadomo�ci �ycia, pe�nej wyczekuj�cego zamy�lenia. Maj�c siedemna�cie lat uko�czy�a szko�� i wst�powa�a w trzyletni okres prac Herkulesa, kt�re wykonywa�a ju� w �rodowisku doros�ych. Na podstawie tych prac okre�lano zdolno�ci i zami�owania m�odych ludzi. Wtedy nast�powa�y dwuletnie wy�sze studia daj�ce prawo do pracy samodzielnej w zakresie wybranej specjalno�ci. W ci�gu d�ugiego �ycia cz�owiek m�g� zdoby� wykszta�cenie wy�sze w zakresie pi�ciu czy nawet sze�ciu specjalno�ci, zmieniaj�c nast�pnie rodzaje prac, ale od wyboru pierwszych � od prac Herkulesa � zale�a�o wiele. Tote� wykonywano je niezwykle starannie i z regu�y z udzia�em starszego doradcy.

��Czy przeszli�cie ju� badania psychologiczne?�� zapyta�a Evda marszcz�c brwi.

��Przeszli�my. Mam od dwudziestu do dwudziestu czterech punkt�w w pierwszych o�miu grupach, osiemna�cie i dziewi�tna�cie w dziesi�tej i trzynastej, a siedemna�cie w grupie siedemnastej!�� z dum� zawo�a�a Rea.

��To wspaniale!�� ucieszy�a si� Evda.�� Wszystko stoi przed tob� otworem. Nie zmieni�a� swego zamiaru co do wyboru zawodu?

��Nie. Zostan� siostr� mi�osierdzia na Wyspie Zapomnienia, a potem ca�e nasze k�ko, k�ko twoich na�ladowc�w, b�dzie pracowa�o w Jutlandzkim Szpitalu Psychologicznym.

Evda nie sk�pi�a dobrodusznych �art�w pod adresem zapalonych psycholog�w. Rea uprosi�a matk�, aby obj�a opiek� nad grup� m�odzie�y, kt�ra tak�e ma wybra� sobie zaw�d.

��B�d� wi�c musia�a by� tu do ko�ca mego urlopu � roze�mia�a si� Evda.�� Co przez ten czas b�dzie robi�a Veda Kong? Rea dopiero teraz przypomnia�a sobie towarzyszk� matki.

��Ona jest dobra � powiedzia�a powa�nie � i prawie taka pi�kna jak ty.

��Znacznie pi�kniejsza!

��Nie, ju� ja wiem� I wcale nie dlatego, �e jeste� moj� mam�. By� mo�e, na pierwszy rzut oka wydaje si� pi�kniejsza. Ale z ciebie promieniuje ta si�a wewn�trzna, jakiej Veda Kong jeszcze nie ma. By� mo�e, b�dzie mia�a.

��Wtedy za�mi twoj� mam� jak ksi�yc gwiazd�?

Rea przecz�co pokr�ci�a g�ow�.

��A czy� ty b�dziesz sta�a w miejscu? P�jdziesz jeszcze dalej!

��Czy nie dosy�, c�ro, tych pochwa�? Tracimy czas!..

Veda Kong sz�a wolno alej�, zag��biaj�c si� w zagajnik klon�w szeleszcz�cych wilgotnym, ci�kim listowiem. Z pobliskiej ��ki usi�owa�y si� podnie�� pierwsze wieczorne mg�y, ale wiatr natychmiast je rozwiewa�. Veda my�la�a o dobroczynnym spokoju przyrody i o tym, jak dobrze si� wybiera miejsca dla budowy szk�. Najwa�niejsza rzecz w wychowaniu to obcowanie z przyrod� i rozwijanie �ywego jej odczucia. St�pienie tej wra�liwo�ci powoduje zahamowanie rozwoju cz�owieka, tak jak zanik zmys�u obserwacyjnego pozbawia go zdolno�ci uog�lniania. Zdaniem Vedy, sztuka nauczania ma ogromne znaczenie. Rozumia�a, jak� rol� w procesie wychowawczym odgrywa kszta�cenie umys�u dziecka. Rzecz jasna, w�a�ciwo�ci wrodzone stanowi� podstaw�, ale i one mog� si� zmarnowa�, je�li nad ich rozwojem nie b�dzie czuwa� nauczyciel.

Veda wspomnia�a swoje czasy szkolne. By�a egzaltowanym dziewcz�ciem, gotowym do wielkich po�wi�ce�. Jak�e wiele zawdzi�cza nauczycielom! Jest to najpi�kniejszy zaw�d na �wiecie. W r�ku nauczyciela spoczywa przysz�o�� ucznia. Dzi�ki jego wysi�kom dziecko d�wiga si� w g�r�, ro�nie, nabiera si�, rozwi�zuje coraz trudniejsze zadania, uczy si� pokonywa� samo siebie.

Veda posz�a w stron� ma�ej zatoki, sk�d dochodzi�y m�ode g�osy, i po nied�ugiej chwili natrafi�a na gromadk� ch�opak�w w plastykowych fartuchach, zaj�tych obrabianiem d�ugiego d�bowego kloca za pomoc� siekier � narz�dzi wynalezionych jeszcze w jaskiniach epoki kamiennej. M�odociani budowniczowie powitali Ved� z szacunkiem i o�wiadczyli, �e na�laduj�c heros�w staro�ytno�ci wzi�li si� do budowy statku bez u�ycia pi� automatycznych i warsztat�w monta�owych. Statek uda si� w podr� do ruin Kartaginy; odb�d� j� w czasie wakacji razem z nauczycielami historii, geografii i pracy.

Veda �yczy�a budowniczym statku powodzenia i zamierza�a ruszy� dalej, gdy z grupy ch�opc�w wyst�pi� wysoki i smuk�y, ��tow�osy m�odzieniec.

��Pani przyjecha�a tu razem z Evd� Nal? Czy mog� w zwi�zku z tym zada� kilka pyta�? Veda wyrazi�a zgod�.

��Evda Nal pracuje w Instytucie Bada� Smutku i Rado�ci. Uczyli�my si� ju� o spo�ecznej organizacji naszej planety i kilku innych �wiat�w, nie m�wiono nam jednak jeszcze o znaczeniu tego instytutu.

Veda opowiedzia�a o wielkiej pracy statystycznej dokonywanej przez instytut � o rachunku smutku i rado�ci w �yciu pojedynczych ludzi, o badaniach przyczyn i skutk�w depresji duchowej w grupach ludzi wed�ug wieku. Nast�pnie przesz�a do analizy tych objaw�w w r�nych epokach historycznych. Mimo ogromn� r�norodno�� prze�y� ludzkich badania te przynios�y bardzo ciekawe rezultaty dzi�ki zastosowaniu metody tak zwanej stochastyki. Rady studiuj�ce �ycie psychiczne spo�ecze�stwa stara�y si� zdoby� dok�adniejsze dane. Za pozytywny uznawano taki stan rzeczy, w kt�rym istnia�a liczebna przewaga lub r�wnowaga przejaw�w rado�ci w stosunku do smutku.

��To znaczy, �e Instytut Bada� Smutku i Rado�ci jest najwa�niejszy?�� zapyta� drugi ch�opak o �mia�ym i zaczepnym spojrzeniu. Inni roze�miali si�, a ��tow�osy wyja�ni�:

��Ol doszukuje si� wsz�dzie czego� najwa�niejszego. Sam marzy o wielkich przyw�dcach przesz�o�ci.

��Niebezpieczne marzenia � u�miechn�a si� Veda.�� Jako historyk mog� wam powiedzie�, �e wielcy przyw�dcy przesz�o�ci byli najbardziej skr�powanymi i zale�nymi lud�mi.

��Skr�powanymi warunkami, w jakich musieli dzia�a�? � spyta� ��tow�osy m�odzieniec.

��W�a�nie. Ale to si� dzia�o w spo�eczno�ciach rozwijaj�cych si� �ywio�owo i bezplanowo, w staro�ytno�ci, w Epoce Rozbicia �wiata i jeszcze wcze�niej. Teraz instytucja przewodzenia nie istnieje, poniewa� �adna rada nic nie mo�e zrobi� bez udzia�u wszystkich pozosta�ych rad.

��A Rada Ekonomiki? Bez niej nikt nie mo�e przedsi�wzi�� nic wielkiego � odpar� Ol z lekka za�enowany, ale bynajmniej nie kapituluj�c.

��S�usznie, poniewa� ekonomika jest jedyn� realn� podstaw� naszej egzystencji. Wydaje mi si� jednak, �e macie niezupe�nie s�uszne wyobra�enia o istocie kierownictwa� Uczyli�cie si� ju� cytoarchitektoniki m�zgu ludzkiego?

M�odzie�cy odpowiedzieli twierdz�co.

Veda poprosi�a o kijek i narysowa�a na piasku ko�a przedstawiaj�ce g��wne instytucje kierownicze.

��Mamy tu w centrum Rad� Ekonomiki. Poprowad�my od niej proste do jej organ�w doradczych: Instytutu Bada� Smutku i Rado�ci, Akademii Si� Produkcyjnych, Akademii Stochastyki i Przewidywania Przysz�o�ci, Akademii Psychologii i Pracy. Mniej �cis�e kontakty ��cz� j� z organem dzia�aj�cym samodzielnie, z Rad� Astronautyczn�. St�d biegn� powi�zania bezpo�rednie z Akademi� Promieniowa� Kierowanych i ze stacjami kosmicznymi Wielkiego Pier�cienia.

Veda nakre�li�a na piasku skomplikowany schemat i kontynuowa�a:

��Powiedzcie, czy to nie przypomina wam ludzkiego m�zgu? Badawcze instytuty to o�rodki dozna�. Rady to o�rodki skojarzeniowe. Wiecie, �e istot� �ycia jest �cieranie si� przeciwie�stw, cykliczno�� eksplozji i nagromadze�, pobudzanie i hamowanie. G��wny o�rodek hamulcowy to Rada Ekonomiki, kt�ra reguluje wszystkie procesy wed�ug realnych mo�liwo�ci organizmu spo�ecznego. To wzajemne oddzia�ywanie sprzecznych si� jest podstaw� harmonijnej pracy. Tak w�a�nie jest zorganizowany nasz m�zg i nasze spo�ecze�stwo. Niegdy� cybernetyka, czyli nauka o kierowaniu, sprowadza�a najbardziej skomplikowane dzia�ania i przemiany do wzgl�dnie prostych czynno�ci maszyn. Jednak w miar� rozwoju nauki komplikuje si� wiele problem�w z dziedziny termodynamiki, biologii, ekonomii. Zbyt uproszczone s�dy straci�y dzi� swoje znaczenie.

M�odzie�cy s�uchali Vedy z uwag�.

��C� wi�c jest najwa�niejsze przy takiej strukturze spo�ecze�stwa?�� zwr�ci�a si� do Ola. Ten milcza� zmieszany.

��Ruch naprz�d!�� pospieszy� mu z pomoc� ��tow�osy.

��Doskonale! Nale�y ci si� nagroda za odpowied�!

M�oda kobieta odpi�a z lewego ramienia spink� emaliowan� wyobra�aj�c� bia�ego albatrosa, po�o�y�a na d�oni i poda�a ch�opcu. ��tow�osy roze�mia� si� niezdecydowanie.

��Na pami�tk� dzisiejszej rozmowy o ruchu naprz�d!�� zach�ca�a go Veda.

Wreszcie przyj�� podarunek.

Przytrzymuj�c opadaj�ce rami�czko bluzki ruszy�a z powrotem do parku. Spinka by�a darem Erga Noora. Czy�by Veda �wiadomie chcia�a si� pozby� tego drobiazgu, aby zerwa� ostatecznie z przesz�o�ci�?�

W okr�g�ej sali gmachu zebrali si� wszyscy mieszka�cy szkolnego osiedla. Na o�wietlone podwy�szenie centralne wesz�a w czarnej sukni Evda Nal. Na sali zapanowa�a cisza. Evda m�wi�a niezbyt g�o�no, ale wyra�nie. Wrzaskliwe megafony u�ywane by�y jedynie przez s�u�b� bezpiecze�stwa. Na skutek masowego rozpowszechnienia telewizyjnych stereofon�w, nie budowano ju� wielkich sal wyk�adowych.

��Uko�czenie siedemnastu lat to chwila w �yciu prze�omowa. Wkr�tce na zebraniu Okr�gu Irlandzkiego wym�wicie tradycyjne s�owa: �Wy, kt�rzy mnie powo�ali�cie na drog� pracy, przyjmijcie moje umiej�tno�ci i ch�ci. Podajcie mi pomocn� d�o�, a p�jd� za wami�. W tej starodawnej formule kryje si� wiele mi�dzy s�owami i w�a�nie dzi� winnam wam o tym powiedzie�.

Od dzieci�stwa uczycie si� filozofii dialektycznej, kt�r� w staro�ytno�ci nazwano �tajemnic� dwoisto�ci�. Uwa�ano, �e m�dro�� zawarta w tej nauce mo�e s�u�y� jedynie powo�anym, ludziom o pot�nych umys�ach i wysokim morale. Obecnie ju� od wczesnej m�odo�ci uczycie si� dialektycznego rozumienia �wiata i si�a dialektyki s�u�y ka�demu. Wypad�o wam �y� w dobrze zorganizowanym spo�ecze�stwie stworzonym przez miliardy bezimiennych pracownik�w i bojownik�w o lepsze �ycie. Pi��set pokole� min�o od czasu powstania pierwszych spo�eczno�ci stosuj�cych zasad� podzia�u pracy. W tym okresie przemiesza�y si� r�norodne rasy i narodowo�ci. W ka�dym z was jest kropla krwi z r�nych narod�w. Dokonano gigantycznej pracy w zakresie oczyszczenia organizm�w ludzkich ze skutk�w nieostro�nego u�ywania promieniotw�rczo�ci i niegdy� szeroko rozprzestrzenionych chor�b.

Wychowanie nowego cz�owieka to bardzo precyzyjna praca. Wymaga ona zastosowania analizy indywidualnej i bardzo ostro�nego podej�cia. Niepowrotnie przemin�� czas, kiedy spo�ecze�stwo zadowala�o si� byle jak i przypadkowo wychowanymi lud�mi, kt�rych wady usprawiedliwiano wrodzonymi sk�onno�ciami. Obecnie ka�dy �le wychowany cz�owiek to wyrzut dla ca�ego spo�ecze�stwa, ci�ki b��d wielkiego kolektywu ludzkiego.

Jednak�e wy, nie wyzwoleni jeszcze od w�a�ciwego waszemu wiekowi egocentryzmu, od zbyt wysokiego o sobie mniemania, musicie wyra�nie zda� sobie spraw� z tego, jak wiele zale�y od was samych, aby si� sta� tw�rcami w�asnego �ycia. Macie zupe�n� swobod� wyboru dr�g, na was jednak spada odpowiedzialno�� za ten wyb�r. Dawno si� rozwia�y marzenia cz�owieka pozbawionego kultury o powrocie do dzikiej przyrody, o swobodzie pierwotnych spo�eczno�ci. Ludzko�� stan�a wobec alternatywy: albo si� podporz�dkowa� dyscyplinie spo�ecznej podejmuj�c trud d�ugiego wychowania i nauki, albo zgin��. Innych dr�g �ycia na naszej planecie, mimo �e jej przyroda jest dostatecznie hojna, nie ma! Pseudofilozofowie marz�cy o powrocie do natury nie rozumieli zapewne przyrody, w przeciwnym bowiem razie widzieliby jej okrucie�stwo.

Cz�owieka nowego spo�ecze�stwa musi obowi�zywa� dyscyplina po��da�, woli i my�li. Dzi�ki poznaniu praw przyrody i praw kieruj�cych rozwojem spo�ecze�stwa nasze pragnienia osobiste przekszta�ci�y si� w �wiadom� wiedz�. Gdy m�wimy: �Chc�, wypowiadamy my�l, kt�ra si� wyra�a s�owami: �Wiem, �e to jest mo�liwe�. Przed wielu tysi�cami lat staro�ytni Hellenowie powiadali: metron � ariston, co znaczy: miara to doskona�o��. I my stwierdzamy, �e podstaw� kultury jest stosowanie we wszystkim w�a�ciwej miary.

Wraz ze wzrostem kultury s�ab�a d��no�� do wulgarnego uto�samiania szcz�cia z posiadaniem, do �apczywego zwi�kszania w�asno�ci.

Staramy si� was przekona�, �e szcz�cie polega na rezygnacji z w�asnych pragnie�, na niesieniu pomocy innym, na wewn�trznym zadowoleniu, jakie daje praca. Pomogli�my wam si� uwolni� spod w�adzy ma�ych d��e� i ma�ych rzeczy i przetransponowa� wasze wysi�ki na r�wni ze smutkami na p�aszczyzn� wielkiej tw�rczo�ci.

Wychowanie fizyczne i racjonalne �ycie dziesi�tk�w pokole� wyzwoli�o was od straszliwego wroga psychiki ludzkiej � oboj�tno�ci. Pe�ni energii, zr�wnowa�eni wewn�trznie idziecie w �wiat, rozpoczynacie samodzieln� prac�. Im b�dziecie lepsi, tym lepsze b�dzie spo�ecze�stwo. �rodowisko spo�eczne to bardzo wa�ny czynnik wychowania cz�owieka.

Evda Nal przerwa�a na chwil�, przyg�adzaj�c w�osy tym samym ruchem, co siedz�ca w�r�d s�uchaczy, nie spuszczaj�ca wzroku z matki Rea.

��Niegdy� ludzie nazywali mrzonkami d��enie do poznania rzeczywisto�ci �wiata. B�dziecie tak marzy� przez ca�e �ycie i do�wiadcza� rado�ci poznania, walki, ruchu i pracy. Nie przejmujcie si� upadkami po wzlotach duszy, poniewa� jest to zjawisko wynikaj�ce z prawa ruchu po linii spiralnej. Korzystanie ze swobody jest rzecz� trudn�, ale wam nie grozi �adne niebezpiecze�stwo, jeste�cie bowiem zdyscyplinowani. Dlatego te� wam, jako �wiadomym swych zada�, zezwala si� na ka�d� zmian� dzia�alno�ci. Zmiany takie stanowi� �r�d�o szcz�cia osobistego. Marzenia o s�odkiej bezczynno�ci raju nie wytrzyma�y pr�by historii, poniewa� s� sprzeczne z natur� cz�owieka-bojownika. W ka�dej epoce istnia�y r�ne trudno�ci, ale na szcz�cie nie zahamowa�y one konsekwentnego i szybkiego post�pu ku coraz dalszym wy�ynom wiedzy, uczu� i sztuki.

Evda Nal zako�czy�a prelekcj� i zesz�a na sal�. Vega Kong powita�a j� r�wnie serdecznie jak Czar� w czasie �wi�ta. Wszyscy obecni powstali, jakby chc�c wyrazi� sw�j zachwyt dla przysz�ych zdobyczy ludzko�ci.

Aparatura Kora Julia ustawiona by�a na szczycie p�askiej g�ry, w odleg�o�ci zaledwie jednego kilometra od Obserwatorium Tybeta�skiego Rady Astronautycznej. Wysoko�� czterech tysi�cy metr�w uniemo�liwia�a tu istnienie jakichkolwiek drzew, poza przywiezionymi z Marsa czarnozielonkowatymi, bezlistnymi drzewami o konarach zgi�tych do wn�trza korony. Jasno��ta trawa w dolinie ko�ysa�a si� pod powiewem wiatru, gdy ci przybysze z innego �wiata, odznaczaj�cy si� stalow� spr�ysto�ci�, trwali w ca�kowitym bezruchu. Ze stok�w g�rskich stacza�y si� od�amki zwietrza�ych ska�. Pola, plamy i pasma �nie�ne b�yszcza�y t� szczeg�ln� biel�, jak� l�ni czysty �nieg g�rski pod jasnym niebem.

W otoczeniu ruin klasztoru, z zadziwiaj�cym zuchwalstwem zbudowanego w tym miejscu, wznosi�a si� stalowa wie�a, podtrzymuj�ca dwa a�urowe pa��ki. Na nich, otwarta w kierunku nieba, widnia�a parabolicznie wygi�ta spirala z berylowego br�zu, usiana l�ni�cymi bia�ymi punktami kontakt�w z renu. �ci�le przylegaj�c do pierwszej, druga spirala, zwr�cona swym otworem ku ziemi, ods�ania�a osiem du�ych sto�k�w z zielonawego stopu borazonowego. Dochodzi�y tu odga��zienia ruroci�gu energetycznego o sze�ciometrowej �rednicy. Dolin� przecina� rz�d s�up�w zaopatrzonych w pier�cienie kierunkowe � tymczasowy odp�yw z magistrali obserwatorium, poch�aniaj�cej w czasie odbior�w i nada� energi� wszystkich stacji planety. Ren Boz, drapi�c si� w g�ow�, z zadowoleniem ogl�da� zmiany wprowadzone w dawnej instalacji. Sprz�t zmontowali ochotnicy w czasie nieprawdopodobnie kr�tkim. Najtrudniejsza okaza�a si� budowa szerokich row�w otwartych, wyr�banych w niepodatnym kamieniu g�rskim bez u�ycia sprowadzanych w takich wypadkach specjalnych mechanizm�w. Ale teraz i to ju� mieli poza sob�. Ochotnicy spodziewali si� jako zap�aty mo�liwo�ci obserwacji wielkich do�wiadcze�. Usun�li si� wi�c jak najdalej od w�a�ciwej instalacji i wybrali dla swych namiot�w �agodny stok g�rski na p�noc od obserwatorium.

Mven Mas, w kt�rego r�ku koncentrowa�a si� ca�a ��czno�� kosmiczna, siedzia� na ch�odnym kamieniu naprzeciwko fizyka i kul�c si� z lekka, opowiada� o ostatnich nowinach Pier�cienia. Satelita 57, ostatnio wyzyskiwany jako baza ��czno�ci ze statkami kosmicznymi, nie pracowa� w skali Pier�cienia. Mven Mas zakomunikowa� o zag�adzie Vlihh oz Ddiza przy gwie�dzie �E�, co wzbudzi�o zainteresowanie zm�czonego fizyka.

��Ogromna si�a ci��enia gwiazdy �E� w trakcie jej dalszej ewolucji doprowadza do wielkiego rozgrzania. Powstaje fioletowy super-gigant, kt�rego promieniowanie pokonuje olbrzymie ci��enie. W promieniowaniu tym brak czerwonej cz�ci widma. Bez wzgl�du na pot�g� pola grawitacyjnego fale �wiat�a nie ulegaj� wyd�u�eniu, lecz si� skracaj�.

��Staj� si� skrajnie fioletowe i pozafio�kowe � przytakn�� Mven Mas.

��Nie tylko. Proces idzie jeszcze dalej. Kwanty staj� si� coraz pot�niejsze, wreszcie po przezwyci�eniu pola zerowego wytwarza si� strefa antyprzestrzeni � druga strona ruchu materii, nie znana u nas na Ziemi wskutek ub�stwa naszych skal. Nie mogliby�my dokona� nic podobnego, gdyby�my nawet spalili ca�y wod�r ziemskiego oceanu.

Mven Mas dokona� w my�li b�yskawicznego rachunku.

��Pi�tna�cie tysi�cy trylion�w ton wody po przeliczeniu na energi� cyklu wodorowego, przy zachowaniu stosunku: masa/energia, to w przybli�eniu trylion ton energii. S�o�ce wydatkuje w ci�gu minuty dwie�cie czterdzie�ci milion�w ton, by�oby to wi�c zaledwie dziesi�� lat promieniowania S�o�ca!

Ren Boz u�miechn�� si� z zadowoleniem.

��Ile� by w takim razie da� niebieski supergigant?

��Trudno mi przeliczy� na poczekaniu. Niech�e pan sam rozwa�y: w Wielkim Ob�oku Magellana mamy skupisko NGK 1910 w pobli�u mg�awicy Tarantuli� Prosz� wybaczy�, ale przywyk�em pos�ugiwa� si� starodawnymi nazwami.

��To nie ma znaczenia.

��W og�le mg�awica Tarantuli jest taka jasna, �e gdyby si� znajdowa�a na miejscu Oriona, mog�aby �wieci� jak ksi�yc w pe�ni. W gromadzie gwiazdowej 1910, o �rednicy zaledwie siedemdziesi�ciu parsek�w, mamy nie mniej ni� setk� gwiazd � supergigant�w. Tam przecie� jest i podw�jny supergigant niebieski �ES� Z�otej Ryby, z jaskrawymi pasmami wodorowymi w widmie i ciemnymi przy skraju fioletowym. Jest wi�kszy od orbity Ziemi, o sile �wietlnej p� miliona naszych S�o�c! Mia� pan na my�li tak� w�a�nie gwiazd�? W tym samym skupieniu s� gwiazdy o jeszcze wi�kszych rozmiarach, ich �rednica mo�e si� r�wna orbicie Jowisza, ale te rozgrzewaj� si� dopiero po stanie �E�.

��Zostawmy w spokoju supergiganty. Ludzie patrzyli przez tysi�ce lat na mg�awice pier�cieniowate w Wodniku, w Wielkiej Nied�wiedzicy, Lutni i nie rozumieli, �e maj� przed sob� oboj�tne pola grawitacji zerowej wedle praw repagulum, czyli stanu przej�ciowego pomi�dzy ci��eniem i antyci��eniem. Tam si� w�a�nie kry�a zagadka przestrzeni zerowej�

Ren Boz zeskoczy� z progu schronu, zbudowanego z wielkich blok�w, scalonych mas� krzemianow�.

��Ju� odpocz��em. Mo�emy zaczyna�!

Mvenowi mocniej zabi�o serce, wzruszenie d�awi�o w krtani. Afryka�czyk westchn�� g��boko i gwa�townie. Ren Boz zachowywa� spok�j, jedynie gor�czkowy blask oczu zdradza� skupienie woli i my�li w obliczu niebezpiecznej akcji. Mven Mas �cisn�� w swej du�ej d�oni ma�� r�k� Rena Bo�a. Ten kiwn�� mu g�ow� i oto na stoku g�ry ukaza�a si� sylwetka kierownika stacji kosmicznych. Mven Mas ruszy� w stron� obserwatorium. Zimny wiatr zawy� z�owrogo, staczaj�c si� z oblodzonych olbrzym�w g�rskich strzeg�cych dost�pu do doliny. Cia�em Mvena Masa wstrz�sn�� dreszcz. Mimo woli przy�pieszy� kroku, cho� nie by�o ku temu powodu. Do�wiadczenie mia�o si� zacz�� dopiero po zachodzie s�o�ca.

Mvenowi uda�o si� nawi�za� ��czno�� z Satelit� 57 drog� radiow� na zakresie ksi�ycowym. Zmontowane na stacji zwierciad�a w��czy�y Epsilon Tukana na przeci�g tych kilku minut ruchu Satelity od trzydziestego trzeciego stopnia szeroko�ci p�nocnej do bieguna, w czasie kt�rych gwiazda by�a widoczna z jego orbity.

Mven Mas zaj�� miejsce przy pulpicie w izbie podziemnej przypominaj�cej tamt�, w Obserwatorium �r�dziemnomorskim.

Po raz ju� mo�e setny przegl�daj�c materia�y dotycz�ce planety gwiazdy Epsilon Tukana, Mven Mas systematycznie sprawdza� wyliczenie orbity planety i zn�w nawi�za� ��czno�� z Satelit�, umawiaj�c J si� z jego obserwatorami, �e b�d� jak najwolniej zmienia� kierunek l po �uku, czterokrotnie wi�kszym od paralaksy gwiazdy.

Czas p�yn�� wolno. Mven Mas w �aden spos�b nie m�g� si� pozby� my�li o Becie Lonie, matematyku-przest�pcy. Ale oto na ekranie TWF ukaza� si� Ren Boz przy pulpicie instalacji do�wiadczalnej. Twarde w�osy je�y�y mu si� bardziej ni� zazwyczaj.

Zawiadomieni o do�wiadczeniu dyspozytorzy stacji energetycznych zg�osili sw� gotowo��. Mven Mas uj�� w r�ce uchwyty pulpitowch przyrz�d�w, ale gest Rena Bo�a na ekranie powstrzyma� go.

��Nale�y uprzedzi� rezerwow� stacj� �Q� na Antarktydzie. Tej energii, jak� dysponujemy, nie wystarczy.

��Ju� uprzedzona, stacja jest w pogotowiu.

Fizyk zamy�li� si�.

��Na p�wyspie Czukockim i na Labradorze zbudowano stacje l energii �F�. Gdyby si� z nimi um�wi�, �eby w��czyli w momencie inwersji pola� Boj� si� naszej niedoskona�ej aparatury�

��Ju� to uczyni�em.

Ren Boz rozpogodzi� si� i da� znak r�k�. Gigantyczny s�up energii dotar� do Satelity 57. Na ekranie, zainstalowanym w obserwatorium, j ukaza�y si� podniecone, m�ode twarze obserwator�w. i Mven Mas powita� odwa�nych ludzi i sprawdzi� zbiegni�cie si� s�upa i energii z Satelit�. Wtedy dopiero prze��czy� moc na instalacj� Rena Bo�a. G�owa fizyka znik�a z ekranu.

Na wska�nikach strza�ki przesun�y si� w prawo, sygnalizuj�c nieprzerwany wzrost st�enia energii. Sygna�y p�on�y coraz ja�niej i przybiera�y odcie� bia�o�ci. Gdy tylko Ren Boz w��czy� jeden po drugim emanatory pola, wska�niki zasobowe opad�y skokami w kierunku podzia�ki zerowej. Nagle Mven Mas drgn��. Instalacja do�wiadczalna zacz�a brz�cze�. Afryka�czyk wiedzia�, co ma robi�. l Szybkim ruchem przesun�� r�czk� i wichrowa moc stacji �Q� nape�ni�a jasno�ci� gasn�ce oczy przyrz�d�w, o�ywi�a ich opadaj�ce wskaz�wki. Ledwie jednak w��czy� inwertor og�lny, wskaz�wki znowu skoczy�y na zero. Mven Mas w��czy� instynktownie obydwie stacje �F� naraz.

Wyda�o mu si�, �e przyrz�dy zgas�y i dziwne, blade �wiat�o zala�o pomieszczenie. D�wi�ki usta�y. Myenowi zrobi�o si� s�abo. Ogarn�y go md�o�ci i poczu� zawr�t g�owy. �ciskaj�c r�koma brzeg pulpitu, usi�owa� pokona� straszliwy b�l kr�gos�upa. Blade �wiat�o zacz�o si� rozja�nia�. Z jakiej strony � tego Mven Mas nie by� w stanie okre�li�. Mo�e od strony ekranu, a mo�e od instalacji Rena Bo�a�

Nagle jakby si� rozdar�a chwiejna zas�ona i Mven Mas us�ysza� wyra�nie szmer fal. Wion�� dziwny zapach, zas�ona przesun�a si� w lewo, a w k�cie zaleg�a m�tna szaro��. Na ekranie ukaza�y si� miedziane g�ry, obramowane zagajnikiem turkusowych drzew, a u st�p Mvena Masa pluska�y fale fioletowego morza. Zas�ona przesun�a si� jeszcze bardziej w lewo i oto ujrza� swoje marzenie. Przy stole z bia�ego kamienia, ustawionym na najwy�szej platformie schod�w, siedzia�a czerwonosk�ra kobieta. Wsparta o polerowany blat, wpatrywa�a si� w ocean. Nagle co� zobaczy�a i jej szeroko rozstawione oczy zab�ys�y zdziwieniem i zachwytem. Po chwili wsta�a, z wdzi�kiem prostuj�c kibi�, i wyci�gn�a ku Afryka�czykowi d�o�. W tym momencie Myenowi przypomnia�a si� Czara Nandi. Us�ysza� jej melodyjny i silny zarazem g�os, kt�ry mu przenika� wprost do serca. Otworzy� usta pragn�c odpowiedzie�, ale zjawisko znik�o. W pomieszczeniu rozleg� si� przenikliwy gwizd. Afryka�czyk dozna� wra�enia, �e go �amie jaka� straszliwa moc� Trac�c przytomno�� zd��y� jeszcze pomy�le� o stacji i Renie Bozie�

Znajduj�cy si� w pobli�u, na stoku, budowniczowie i wsp�pracownicy obserwatorium widzieli bardzo niewiele. W g��bi nieba tybeta�skiego przemkn�� jakby cie�, kt�ry za�mi� �wiat�o gwiazd. Jaka� si�a niewidzialna run�a z g�ry na szczyt z instalacj� do�wiadczaln�. Tam przybra�a ona posta� wichru, kt�ry porwa� z sob� mas� kamieni. Ku gmachowi obserwatorium nadlecia� czarny lej licz�cy najmniej kilometr �rednicy, jakby wyrzucony z gigantycznego dzia�a hydraulicznego: uni�s� si� wzwy�, skr�ci� z powrotem, zn�w spad� na g�r� z instalacj�, zdemolowa� ca�y sprz�t i rozrzuci� od�amki. Po chwili wszystko ucich�o. W powietrzu nasyconym kurzem unosi� si� zapach roz�arzonego kamienia i spalenizny, przemieszany z przedziwnym aromatem, kt�ry przypomina� wo� kwitn�cych wybrze�y m�rz tropikalnych.

Na miejscu katastrofy zauwa�ono, �e wzd�u� doliny pomi�dzy g�r� i obserwatorium przebiega szeroka bruzda o stopionych brzegach. Stok g�ry od strony doliny by� uci�ty g�adko. Gmach obserwatorium ocala�. Bruzda dotar�a do �ciany po�udniowo-wschodniej, zburzy�a przylegaj�ce do niej komory transformator�w i urywa�a si� na kopule komory podziemnej. Kopu�� pokrywa�a czterometrowa warstwa stopionego bazaltu. Bazalt by� g�adki, jakby wypolerowany w ogromnej szlifierni. Tylko cz�� warstwy ocala�a ratuj�c od ca�kowitej zag�ady Mvena Masa i izb� podziemn�.

Strumie� srebra zastyg� we wg��bieniu gleby. Stopi�y si� ochraniacze energetycznej stacji odbiorczej.

Kable o�wietlenia awaryjnego uda�o si� przeci�gn�� szybko. W �wietle reflektora dostrze�ono dziwne zjawisko � metal konstrukcji do�wiadczalnej by� rozsmarowany po powierzchni bruzdy, tak �e po�yskiwa�a, jakby by�a chromowana, a w strome urwisko wbi� si� spory i kawa� br�zowej spirali. Kamie� rozp�yn�� si� szklist� warstw� niczym lak pod piecz�ci�. Zanurzone we� zwoje czerwonego metalu z bia�ymi z�bkami kontakt�w z renu wygl�da�y w �wietle elektrycznym jak kwiaty oprawione w emali�.

Kiedy oczyszczono z od�amk�w zawalony korytarz do komory podziemnej, znaleziono Mvena Masa na kl�czkach, z g�ow� opart� na s ostatnim stopniu schod�w. Kierownik stacji kosmicznych stara� si� � widocznie w chwilach powrotu do przytomno�ci znale�� wyj�cie. W�r�d ochotnik�w by�o kilku lekarzy. Pot�ny organizm Afryka�czyka, wspomagany lekami, powoli odzyskiwa� si�y. Mven Mas powsta�, podtrzymywany troskliwie z obydwu stron.

��Ren Boz��� wypowiedzia� z trudem.

Otaczaj�cy uczonego ludzie stali ze spuszczonymi g�owami. Kierownik obserwatorium odrzek� ochryp�ym g�osem:

��Ren Boz jest straszliwie pokaleczony. W�tpliwe, czy po�yje d�ugo� Znaleziono go za g�r�, na wschodnim stoku. Prawdopodobnie zosta� wyrzucony �e schronu przez huragan. Na szczycie g�ry nic nie pozosta�o� nawet ruiny starte s� w proch.

��Czy on tam le�y?

��Tak. Ma zmia�d�one ko�ci, po�amane �ebra�

��To straszne�

Pod Myenem ugi�y si� nogi. Zrobi�o mu si� s�abo.

��Trzeba go ratowa�! To najznakomitszy uczony.

��Wiemy. Jest pod opiek� pi�ciu lekarzy. Wzniesiono ponad nim i sterylizowany namiot operacyjny. Zg�osili si� ochotnicy-krwiodawcy. Zastosowano tyratron, sztuczne serce i w�trob�.

��Prosz� mnie zaprowadzi� do rozm�wnicy, po��czy� si� z sieci� �wiatow� i wywo�a� centrum informacji pasa p�nocnego. Co z Satelit� 57?

��Wo�ali�my. Milczy.

��Czy teleskopy ocala�y?

��Tak.

��Szukajcie Satelit� teleskopami i obserwujcie przy maksymalnym powi�kszeniu w inwertorze elektronowym�

Nocny dy�urny p�nocnego centrum, informacyjnego zobaczy� na ekranie zakrwawion� twarz o gor�czkowo �wiec�cych oczach. Przypatrywa� si� jej uwa�nie, zanim rozpozna� kierownika stacji kosmicznych, kt�ry by� na planecie powszechnie znany.

��Chcia�bym m�wi� z przewodnicz�cym Rady Astronautycznej i psychiatr� Evd� Nal.

Dy�urny skin�� i zacz�� operowa� przyciskami mechanizmu pami�ciowego. Wkr�tce nadesz�a odpowied�.

��Grom Orm opracowuje referat i w zwi�zku z tym nocuje w domu Rady. Czy wywo�a� Rad�?

��Prosz� wywo�a�. A Evda Nal?

��Znajduje si� obecnie w czterechsetnej dziesi�tej szkole w Irlandii. Spr�buj� j� wezwa� do rozm�wnicy punktu 5654SP.

��Bardzo prosz�! To sprawa �ycia i �mierci!

��Czy sta�o si� nieszcz�cie?

��Wielkie nieszcz�cie!

��Przeka�� dy�ur memu zast�pcy, a sam zajm� si� wy��cznie pa�sk� spraw�. Prosz� poczeka�!

Mven Mas opad� na podstawiony sobie fotel skupiaj�c my�li i si�y. Do pokoju wbieg� kierownik obserwatorium.

��Przed chwil� ustalili�my po�o�enie Satelity 57. Nie ma go! Mven

Mas zerwa� si� gwa�townie, jakby by� zupe�nie zdrowy.

��Pozosta�a jedynie resztka cz�ci przedniej, port dla l�dowania statk�w � ci�gn�� kierownik obserwatorium.�� Leci t� sam� orbit�. Prawdopodobnie s� i drobniejsze od�amki, ale dot�d ich nie ujawniono.

��To by znaczy�o, �e obserwatorzy�

��Zgin�li ponad wszelk� w�tpliwo��!

Mven Mas zacisn�� pi�ci i zn�w opad� na fotel. Min�o kilka minut ci�kiego milczenia. Ekran zab�ys� na nowo.

��Grom Orm przy aparacie Domu Rady � rzek� dy�urny przekr�caj�c r�czk�.

Na ekranie zarysowa�a si� charakterystyczna, wszystkim znana g�owa przewodnicz�cego Rady Astronautycznej. Jego w�ska, jak gdyby rozcinaj�ca przestrze� twarz o du�ym garbatym nosie i g��boko osadzonych oczach. Pod stalowym spojrzeniem Groma Orma Mven Mas spu�ci� g�ow� jak ch�opiec, kt�ry co� przeskroba�.

��Przed chwil� zgin�� Satelita 57! � wydusi� z siebie Afryka�czyk.

Przewodnicz�cy Rady drgn��. Twarz zaostrzy�a mu si� jeszcze bardziej.

��Jak�e to si� mog�o sta�?

Mven Mas opowiedzia� wszystko, nie taj�c zakazu do�wiadczenia i nie szcz�dz�c siebie samego. Brwi Groma Orma zbieg�y si� w jedn� lini�, doko�a ust zaznaczy�a si� bruzda, ale oczy zachowa�y spok�j.

��Prosz� zaczeka�, trzeba om�wi� spraw� pomocy Renowi Bozowi. My�li pan, �e Af Nut�

��O gdyby tylko mo�na!..

Ekran zmatowia�. D�u�y�y si� minuty oczekiwania. Mven Mas zmusza� si� do trzymania w ryzach. To przecie� nied�ugo� Ot� i znowu Grom Orm!

��Znalaz�em Afa Nuta i da�em mu statek planetarny. Na przygotowanie aparatury i asystent�w potrzeba nie mniej ni� godziny. Za dwie godziny Af Nut b�dzie w obserwatorium. Czy do�wiadczenie si� powiod�o?

Pytanie zaskoczy�o Afryka�czyka. Z ca�� pewno�ci� widzia� Epsilon Tukana. Czy jednak by� to rzeczywisty kontakt z dalekim �wiatem? A mo�e po prostu zab�jcze dzia�anie do�wiadczenia na organizm i gor�ce pragnienie ujrzenia tego, co chcia� ujrze�, sprawi�o, �e uleg� halucynacji? Czy mo�e wobec ca�ego �wiata stwierdzi�, �e do�wiadczenie uda�o si� rzeczywi�cie, �e konieczne s� nowe wysi�ki, ofiary, wydatki, by je powt�rzy� i stwierdzi�, �e droga obrana przez Rena Bo�a jest skuteczniejsza ni� ta, kt�r� szli jego poprzednicy? Nie chc�c nara�a� innych � szale�cy!�� przeprowadzili do�wiadczenie we dw�jk�. A co widzia� Ren Boz? Co on powie? Je�eli b�dzie m�g� powiedzie� i je�eli� widzia�?

Mven Mas wyprostowa� si�.

��Nie mam dowod�w na to, �e do�wiadczenie si� uda�o. Nie wiem, co zaobserwowa� Ren Boz�

Twarz Groma Orma powlek�a si� cieniem smutku, ale po chwili przybra�a wyraz surowo�ci.

��Co pan zamierza przedsi�wzi��?

��Prosz� o pozwolenie natychmiastowego przekazania stacji Juniusowi Antowi. Nie jestem ju� godzien funkcji kierownika. Przy Renie Bozie zostan� do ko�ca��� Afryka�czyk zaj�kn�� si�, po czym doda�: � Do ko�ca operacji� Nast�pnie� Nast�pnie oddal� si� na Wysp� Zapomnienia i b�d� tam przebywa� do rozprawy s�dowej. Sam siebie ju� os�dzi�em�

��Mo�e pan ma i racj�. Nie znam jednak jeszcze wielu okoliczno�ci towarzysz�cych temu wydarzeniu, wi�c powstrzymuj� si� od s�du. Pa�ski post�pek b�dzie rozpatrzony na najbli�szym posiedzeniu Rady. Kogo by pan proponowa� na swoje miejsce, zw�aszcza je�li wzi�� pod uwag� konieczno�� szybkiej odbudowy Satelity?

��Nie widz� odpowiedniejszego cz�owieka ni� Dar Wiatr.

Przewodnicz�cy skin�� z aprobat�. Przez jaki� czas uwa�nie si� wpatrywa� w Afryka�czyka, jakby chcia� co� jeszcze powiedzie�, ale wykona� r�k� gest po�egnalny i znikn��. Ekran zgas� i to w sam� por�, gdy� w zm�czonej g�owie Masa zapanowa� ca�kowity zam�t.

��Zechce pan sam poinformowa� Evd� Nal � wyszepta� do stoj�cego obok kierownika obserwatorium, po czym osun�� si� na ziemi�.

W obserwatorium tybeta�skim powszechn� uwag� zwraca� znakomity chirurg Af Nut. By� to m�czyzna o ��tej twarzy, niepozorny, ale pe�en energii i humoru. Asystenci uwielbiali go. By�a to niezwykle zgrana grupa ludzi, zdolnych do walki z najstraszliwszym i niepokonanym wrogiem ludzko�ci � �mierci�.

Af Nut gniewa� si�, �e jeszcze nie przys�ano karty dziedziczno�ci Rena Bo�a. Kiedy jednak powiedziano mu, �e kart� sprawdza i dostarczy Evda Nal, natychmiast si� uspokoi�.

Kierownik obserwatorium zainteresowa� si�, do czego potrzebna jest ta karta i w czym Renowi Bozowi mog� by� pomocni jego dalecy krewni. Af Nut, mru��c chytre oczy, odpowiedzia�:

��Dok�adna znajomo�� struktury dziedzicznej ka�dego cz�owieka potrzebna jest dla zrozumienia jego organizacji psychicznej i dla prognostyki w tej dziedzinie. Niemniej wa�ne s� informacje dotycz�ce neurofizjologicznych w�a�ciwo�ci stopnia odporno�ci organizmu oraz jego sk�onno�ci alergicznych w stosunku do okre�lonych lek�w. Wyb�r terapii nie mo�e by� trafny bez tych danych, jak r�wnie� bez znajomo�ci warunk�w, w jakich �yli przodkowie.

Na przygotowanej u podn�a g�ry platformie montowano przeno�n� komor� operacyjn�, doprowadzano wod�, pr�d i spr�one powietrze. Do pomocy zg�osi�a si� ochotniczo ogromna liczba pracownik�w, tak �e budynek by� got�w ca�kowicie w ci�gu trzech godzin. Spomi�dzy lekarzy, kt�rzy si� znale�li w�r�d pracuj�cych przy monta�u, pomocnicy Afa Nuta zwerbowali pi�tnastu dla obs�ugi tak szybko powsta�ej kliniki chirurgicznej. Rena Bo�a przeniesiono i umieszczono pod przezroczyst� kopu�� z masy plastycznej, ca�kowicie sterylizowan� i przedmuchan� sterylizowanym powietrzem, kt�re przepuszczono przez specjalne filtry. Af Nut wraz z czterema asystentami uda� si� do pierwszej komory operacyjnej, gdzie poddano dzia�aniom fal powoduj�cych fagocytoz�. Trwa�o to kilka godzin. Tymczasem cia�o Rena Bo�a poddano mocnemu och�odzeniu. Wreszcie przyst�piono do operacji.

Zmia�d�one ko�ci i poszarpane naczynia fizyka ��czono za pomoc� zacisk�w i klamer tantalowych, nie dra�ni�cych �ywej tkanki ��cznej. Af Nut zorientowa� si� szybko w charakterze uszkodze� narz�d�w wewn�trznych. Pop�kane jelita i �o��dek uwolniono od odcink�w martwych, zszyto i z�o�ono w naczyniu nape�nionym goj�cym p�ynem BZ-14. P�yn ten �ci�le odpowiada� w�a�ciwo�ciom somatycznym organizmu. Dopiero teraz Af Nut zabra� si� do rzeczy najtrudniejszej. Spod �eber wydoby� sczernia�� w�trob�, podziurawion� od�amkami �eber, i gdy asystenci podtrzymywali w powietrzu narz�d, z zadziwiaj�c� pewno�ci� siebie wypreparowa� i wyci�gn�� cienkie w��kna autonomicznego uk�adu sympatycznego i parasympatycznego. Najmniejsze uszkodzenie takiego cieniute�kiego w��kna mog�o spowodowa� bardzo powa�ne nast�pstwa. B�yskawicznym ruchem chirurg przeci�� �y�� obwodow�, w��czaj�c w jej obydwa otwory rurki sztucznych naczy�. Tak samo zoperowa� t�tnic�, po czym umie�ci� w�trob� w osobnym naczyniu z p�ynem BZ. Po pi�ciu godzinach operacji wszystkie uszkodzone narz�dy Rena Bo�a zosta�y wyj�te. Sztuczna krew t�oczona za pomoc� jego w�asnego serca, wspomaganego przez serce-sobowt�r b�d�ce pomp� automatyczn�, p�yn�a w naczyniach krwiono�nych. Obecnie mo�na by�o przeczeka� okres, w kt�rym mia�a nast�pi� ca�kowita regeneracja wypreparowanych narz�d�w. Af Nut nie m�g� zast�pi� w�troby inn�, jedn� z tych, jakie przechowywano w klinikach planety, poniewa� operacja taka wymaga�aby bada� dodatkowych, na co nie pozwala� stan chorego. Nie nale�a�o traci� ani chwili. Przy nieruchomym, rozp�atanym niby trup ciele, pozosta� na dy�urze jeden chirurg.

Drzwi ogrodzenia ochronnego, otaczaj�cego komor� operacyjn�, otworzy�y si� z ha�asem i Af Nut, mru��c oczy i przeci�gaj�c si�, jak dopiero co obudzony drapie�nik, ukaza� si� w towarzystwie swoich umazanych krwi� asystent�w. Evda Nal, blada i przem�czona, poda�a chirurgowi kart� dziedziczno�ci. Af Nut pochwyci� j� skwapliwie, przeczyta� i odetchn�� z ulg�.

��Zdaje si�, �e wszystko b�dzie w porz�dku. Chod�my odpocz��.

��A� je�eli si� ocknie?

��Ockn�� si� nie mo�e w �adnym razie. Czy�by�my byli na tyle t�pi, �eby nie przewidzie� podobnej mo�liwo�ci?

��Jak d�ugo trzeba b�dzie czeka�?

��Cztery do pi�ciu dni. Je�li rozpoznania biologiczne i nasze obliczenia oka�� si� s�uszne, b�dzie mo�na narz�dy w�o�y� z powrotem.

��Jak d�ugo pan mo�e tu pozosta�?

��Chyba z dziesi�� dni. Katastrofa wypad�a w czasie wolnym od zaj��, co nale�y uwa�a� za okoliczno�� pomy�ln�. Skorzystam z okazji i zwiedz� Tybet. W tych okolicach jeszcze nie by�em. Tak si� z�o�y�o, �e �yj� tam, gdzie jest najwi�cej ludzi, a wi�c w pasie mieszkalnym.

Evda Nal spojrza�a z zachwytem na chirurga. Af Nut u�miechn�� si�.

��Patrzy pani na mnie, jak dawniej prawdopodobnie spogl�dano na obraz b�stwa. Nie do twarzy z tym najm�drszej z moich uczennic!

��W pana r�ku spoczywa �ycie drogiego mi cz�owieka. Ludzie podziwiaj� pa�sk� sztuk�. Wiedza i niezr�wnane mistrzostwo poda�y sobie r�ce�

��Dobrze! Prosz� si� zachwyca�, je�li pani ma ochot�. Ja tymczasem zd��� zrobi� fizykowi nie tylko dwie operacje, ale i trzeci��

��Jak� trzeci�?��� ze zdziwieniem spyta�a Evda Nal.

Af Nut zmru�y� chytrze jedno oko i wskaza� �cie�k� biegn�c� od obserwatorium, po kt�rej kulej�c szed� Mven Mas.

��Oto jeszcze jeden wielbiciel mojej sztuki� mimo woli. Prosz� z nim porozmawia�, je�li pani mo�e zrezygnowa� ze spoczynku, kt�ry mnie jest bardzo potrzebny�

Chirurg znik� za wyst�pem g�ry, gdzie zmontowano tymczasowy dom dla medyk�w przyby�ych na statku planetarnym. Evda Nal ju� z daleka zauwa�y�a, jak zmizernia� i postarza� si� kierownik stacji kosmicznych� Nie, Mven Mas ju� nie kieruje niczym. Opowiedzia�a Afryka�czykowi wszystko, o czym jej m�wi� Af Nut. Mven odetchn�� z ulg�.

��A wi�c i ja odjad� za dziesi�� dni!

��Nie wiem, czy s�usznie pan post�puje, Mvenie? Jestem jeszcze zbyt oszo�omiona, �eby przemy�le� porz�dnie wszystko, co si� zdarzy�o. Wydaje mi si� jednak, �e pa�ska wina nie zas�uguje na tak ostre pot�pienie.

Mven Mas zmarszczy� brwi bole�nie.

��Da�em si� porwa� wspania�ej idei Rena Bo�a. Nie mia�em praw zu�ytkowa� ca�ej si�y Ziemi na pierwsz� pr�b�.

��Ren Boz twierdzi�, �e przy u�yciu mniejszej si�y do�wiadczenie by�oby bezcelowe � odpar�a Evda.

��To prawda, ale nale�a�o przeprowadzi� wst�pne pr�by. Ja za� nie chcia�em czeka� ca�ymi latami. Nie ma si� co �udzi�, Rada zatwierdzi moj� decyzj�, a Komisja Kontroli Honoru i Prawa jej nie skasuje.

��Ja tak�e jestem cz�onkiem Komisji Kontroli Honoru i Prawa F � Opr�cz pani nale�y do niej jeszcze dziesi�� os�b, a �e sprawa moja ma zasi�g planetarny, wi�c w naradzie we�mie zapewne udzia� Komisja Kontroli Po�udnia i P�nocy, co wyniesie ��cznie dwadzie�cia dwie osoby�

Evda Nal uj�a Afryka�czyka za rami�.

��Usi�d�my. Pan jest jeszcze bardzo os�abiony. Czy wie pan, �e po pierwszych ogl�dzinach Rena Bo�a lekarze zdecydowali si� na konsylium �mierci?

��Wiem. Zabrak�o dwu os�b. Lekarze to ludek konserwatywny, a wedle dawnych ustaw, do dzi� nie zmienionych, o lekkiej �mierci chorego mog� decydowa� jedynie dwadzie�cia dwie osoby.

��Do niedawna konsylium �mierci wymaga�o udzia�u sze��dziesi�ciu lekarzy!

��To by� prze�ytkowy objaw tego samego strachu przed nadu�yciem, kt�ry sprawia�, �e lekarze w dawnych czasach skazywali chorych na d�ugie m�ki, a ich bliskich na ci�kie cierpienia moralne. Chocia� wiedziano, �e wyj�cia nie ma, a �mier� mo�e nast�pi� szybko i b�dzie lekka. Ale widzi pani, jak bardzo si� w tym wypadku przyda�a tradycja. Zabrak�o g�os�w dw�ch lekarzy, a mnie uda�o si� zawezwa� Afa Nuta� dzi�ki Gromowi Ormowi.

��W�a�nie o tym chcia�am panu przypomnie�. Pa�skie konsylium �mierci spo�ecznej sk�ada si� na razie z jednej osoby!

Mven Mas z�o�y� na d�oni Evdy poca�unek. Evda zezwoli�a na ten gest wielkiej i intymnej przyja�ni. Przy tym silnym cz�owieku uginaj�cym si� jednak pod ci�arem odpowiedzialno�ci moralnej by�a tylko ona jedna. A gdyby na jej miejscu by�a Czara? Nie, rozmowa z Czar� wymaga�aby od Mvena Masa du�ego napi�cia wewn�trznego, na kt�re mu jeszcze nie stawa�o si�. Niech�e si� wszystko toczy, jak dot�d, a� do czasu wyzdrowienia Rena Bo�a i zwo�ania Rady Astronautycznej!

��Podobno Rena Bo�a czeka jeszcze trzecia operacja. Czy pan co� o tym wie?�� zmieni�a temat Evda.

Mven Mas namy�la� si� chwil�, przypominaj�c sobie swoj� rozmow� z chirurgiem.

��Af Nut chce wykorzysta� stan Rena i oczy�ci� jego organizm z nagromadzonej entropii. To, co zazwyczaj osi�ga si� z takim trudem na drodze fizjochemoterapii, przy zastosowaniu tak kapitalnej chirurgii musi da� znacznie szybsze wyniki.

Evda Nal przypomnia�a sobie wszystko, co wiedzia�a na temat d�ugowieczno�ci. Dalecy przodkowie cz�owieka � ryby i jaszczury pozostawi�y w organizmie ludzkim �lady sprzecznych ustroj�w fizjologicznych. Ka�dy z nich posiada� swoiste cechy powoduj�ce powstawanie entropicznych resztek �yciowych czynno�ci. Dok�adnie przestudiowane w ci�gu d�ugich tysi�cy lat, te pradawne struktury, stanowi�ce niegdy� ogniska starzenia si� i chor�b, obecnie ulega�y energetycznemu oczyszczaniu za pomoc� promieniowych i chemicznych przep�ukiwa�, a tak�e falowych wstrz�s�w starzej�cych si� organizm�w.

W przyrodzie zwalczanie wzmagaj�cej si� entropii polega na mieszaniu si� r�nych rodzaj�w dziedziczno�ci i czerpaniu nowych si� z otaczaj�cego �wiata. Jest to zagadka, kt�r� uczeni daremnie staraj� si� rozwi�za�. Wiek cz�owieka osi�gn�� ju� prawie dwie�cie lat.

��W naszym �yciu istnieje sprzeczno�� � uzupe�ni� Afryka�czyk swoj� odpowied�. � Pot�na medycyna obdarzy�a organizm ludzki nowymi si�ami, a z drugiej strony tw�rcza praca m�zgu bardzo szybko cz�owieka spala. Jak�e skomplikowane s� prawa rz�dz�ce �wiatem!

��To prawda. W�a�nie dlatego powstrzymujemy jak dot�d rozw�j trzeciego ludzkiego systemu sygnalizuj�cego � rzek�a Evda.�� Odczytywanie my�li u�atwia ogromnie obcowanie z sob� indywidu�w, ale wymaga zu�ycia wielu si� i os�abia o�rodki hamulcowe, co jest szczeg�lnie niebezpieczne�

��A mimo wszystko wi�kszo�� tych ludzi, kt�rzy pracuj� naprawd� wydajnie, prze�ywa nie wi�cej ni� po�ow� mo�liwego wieku wskutek silnych napi�� nerwowych. O ile wiem, medycyna nie mo�e pokona� tej trudno�ci. Jedynym wyj�ciem by�by zakaz pracy. Kt� jednak porzuci prac� dla ilu� tam nadliczbowych lat �ycia?

��Nikt. �mier� przecie� jest tylko wtedy straszna, kiedy �ycie mija w izolacji i w m�cz�cym oczekiwaniu nigdy nie prze�ytych rado�ci � Evda mimo woli pomy�la�a, �e na Wyspie Zapomnienia ludzie chyba �yj� d�u�ej.

Mven Mas zrozumia� jej niedopowiedzian� my�l.

�Po dw�ch miesi�cach Evda Nal odnalaz�a Czar� Nandi w g�rnej sali Pa�acu Informacji, kt�rego wysokie kolumny przypomina�y gotyck� �wi�tyni�. Z g�ry pada�y sko�ne promienie s�oneczne i krzy�owa�y si� w po�owie wysoko�ci sali tworz�c jasny blask w g�rze i mi�kki p�mrok w dole.

Dziewczyna sta�a oparta o kolumn�, z r�kami splecionymi z ty�u, w kr�tkiej, szarob��kitnej, mocno wydekoltowanej sukience, kt�ry to str�j ze wzgl�du na sw� prostot� tak bardzo si� Evdzie podoba�.

Czara rzuci�a spojrzenie przez rami�, dostrzeg�a zbli�aj�c� si� przyjaci�k� i jej smutne oczy nabra�y �ywszego wyrazu.

��Co pani tu robi? S�dzi�am, �e przygotowuje pani dla nas nowy taniec, gdy tymczasem, jak wida�, zaj�a pani� geografi�.

��Czas ta�c�w min�� � odpar�a Czara powa�nie.�� Wybieram sobie prac� w znanym mi zasi�gu dzia�ania. S� do wyboru miejsca: w fabryce sztucznej sk�ry na wewn�trznych morzach Celebesu i na stacji kultury d�ugo kwitn�cych ro�lin, na dawnej pustyni Atacama. Dobrze si� czu�am pracuj�c na Atlantyku. By�o jasno i pi�knie dzi�ki o�ywczemu dzia�aniu morza i radosnej, naturalnej formie wsp�ycia z oceanem. Zachwycaj�ce jest zmaganie si� z pot�g� fal, kt�re si� ma tu� obok siebie, byleby tylko sko�czy� prac�

��I ja, gdy mnie opanowuje melancholia, wspominam sw�j pobyt w sanatorium psychologicznym na Nowej Zelandii, gdzie zacz�am pracowa� jako m�odziutka piel�gniarka. Ren Boz po swoim ci�kim wypadku powiada, �e najszcz�liwszy by� w okresie, gdy regulowa� ruch �rubowc�w. Ale przecie� pani rozumie, Czaro, �e przez pani� przemawia s�abo�� i zm�czenie spowodowane ogromnym napi�ciem, kt�re jest nieuniknione, gdy si� pragnie utrzyma� na tych wy�ynach tw�rczych, jakie pani osi�gn�a. Zm�czenie jeszcze si� wzmo�e, kiedy cia�o pani przestanie by� wspania�ym �adunkiem energii �yciowej. Ale do tego jeszcze daleko, tymczasem niech pani dalej dostarcza nam rado�ci i nie sk�pi pi�kna swojej sztuki.

��Ach, �eby pani wiedzia�a, Evdo! Ka�da pr�ba taneczna to dla mnie radosne poszukiwanie. Zdaj� sobie doskonale spraw� z tego, �e ludzie raz jeszcze zobacz� co�, co im sprawi rado�� i poruszy w nich g��bsze uczucia� �yj� tym. Wreszcie nadchodzi moment realizacji pomys�u, a wtedy ca�a oddaj� si� nami�tnemu wzlotowi, porywaj�cemu i pozbawionemu rozs�dku� Pewnie to si� udziela widzom i dlatego tak reaguj� na m�j taniec.

��A jak si� pani czuje potem? Silna depresja, co?

��Tak, jestem niczym pie��, kt�ra ulecia�a w przestworza. Niestety, nie tworz� nic, co by mog�a utrwali� my�l ludzka.

��Pani tw�rczy wysi�ek daje co� wi�cej. Podnosi dusze ludzkie!

��To jest ma�o konkretne i nietrwa�e. Mam na my�li sam� siebie!

��Pani jeszcze nie kocha�a, Czaro?

Dziewczyna zakry�a oczy powiekami.

��A czy to wygl�da podobnie?�� odpowiedzia�a pytaniem na pytanie.

Evda Nal potrz�sn�a g�ow�.

��M�wi� o bardzo wielkim uczuciu. O takim, do kt�rego w�a�nie pani jest zdolna, ale na kt�re nie wszyscy�

��Rozumiem: wobec powa�nego ub�stwa �ycia intelektualnego pozostaje mi bogactwo �wiata uczu�.

��Sformu�owanie to jest zasadniczo s�uszne, ale wymaga uzupe�nienia: pani� cechuje takie bogactwo prze�y� emocjonalnych, �e druga strona jednak niekoniecznie musi by� biedna, chocia� zgodnie z prawem sprzeczno�ci, mo�e si� okaza� s�absza. My tu sobie rozprawiamy, a ja chcia�am pani powiedzie� co� bardzo wa�nego, co si� zreszt� ��czy bezpo�rednio z tematem naszej rozmowy. Mven Mas�

Dziewczyna drgn�a.

Evda Nal uj�a Czar� za r�k� i wprowadzi�a do jednej z bocznych absyd sali, gdzie ciemna boazeria harmonizowa�a przyjemnie z pstrokacizn� niebiesko-z�otych witra�y w szerokich oknach.

��Droga Czaro, pani jest mi�uj�cym s�o�ce kwiatem ziemskim przesadzonym na planet� gwiazdy podw�jnej. Niebem w�druj� dwa s�o�ca, niebieskie i czerwone, i kwiat nie wie, do kt�rego ma si� obr�ci�. Ale pani jest c�r� czerwonego s�o�ca, po c� wi�c pani s�o�ce niebieskie?

Evda Nal przytuli�a do siebie Czar� i g�aszcz�c z macierzy�sk� czu�o�ci� jej g�ste, nieco sztywne w�osy, my�la�a, �e dzi�ki tysi�com lat pracy wychowawczej uda�o si� przemieni� drobne indywidualne rado�ci cz�owieka na wielkie i og�lne. Daleko jednak jeszcze do zwyci�stwa nad osamotnieniem duszy, szczeg�lnie tak skomplikowanej i wra�liwej, sk�onnej przede wszystkim do odczu� zmys�owych. A g�o�no zapyta�a:

��Pani wie, co si� sta�o z Mvenem Masem?

��Naturalnie, przecie� ca�a planeta m�wi o jego nieudanym eksperymencie!

��A co pani o tym my�li?

� �e on ma s�uszno��.

��Ja te� tak s�dz�. Nale�a�oby go wyci�gn�� z tej Wyspy Zapomnienia. Za miesi�c mamy doroczne posiedzenie Rady Astronautycznej. Jego sprawa zostanie rozpatrzona i wniosek przes�any do zatwierdzenia Komisji Kontroli Honoru i Prawa, �ledz�cej losy ka�dego cz�owieka na Ziemi. Mam niejak� nadziej�, �e wyrok b�dzie �agodny, trzeba jednak, �eby Mven by� tutaj. Nie nale�y cz�owiekowi odczuwaj�cemu wszystko r�wnie g��boko jak pani pozwala� na d�u�szy pobyt na wyspie, a ju� tym bardziej w samotno�ci!

��Czy�by we mnie tkwi�a jeszcze dawna kobieta, kt�ra budowa�a swe plany �yciowe w zale�no�ci od spraw m�czyzny, cho�by to nawet by� jej wybraniec?

��Czaro, drogie dziecko, nie trzeba tak m�wi�. Widzia�am was razem i wiem, czym pani jest dla niego� tak samo, zreszt�, jak on dla pani. Nie nale�y go pot�pia� za to, �e si� z pani� nie zobaczy�. Niech�e pani zrozumie: jak�eby si� czu� cz�owiek pani pokroju i kochaj�cy pani� � a tak w�a�nie jest, Czaro!�� gdyby mia� przyj�� jako godny lito�ci bankrut, oczekuj�cy s�du i wygnania? Do pani, kt�ra jest ozdob� Wielkiego �wiata!

��Nie o to chodzi, Evdo. Czy jednak jestem mu potrzebna teraz, gdy jest zm�czony i zniech�cony? L�kam si�, �e tym razem mo�e mu nie starczy� si� na jaki� poryw ju� nie my�li, lecz uczu� godnych tej mi�o�ci, do jakiej, jak s�dz�, jeste�my oboje zdolni� Straci�by tylko reszt� wiary w siebie i ochot� do �ycia. Pomy�la�am wi�c, �e b�dzie dla mnie lepiej, je�eli si� znajd� w pustyni Atacama.

��Ma pani racj�, Czaro, ale niezupe�nie. Istnieje problem samotno�ci cz�owieka wielkiej miary, kt�ry porzuci� nasz �wiat i w nikim nie ma oparcia. Sama bym tam pojecha�a� Ale przecie� musz� si� zaopiekowa� Renem Bozem, on ma jako ci�ko ranny pierwsze�stwo. Dar Wiatr otrzyma� polecenie zbudowania nowego satelity i na tym polega jego pomoc dla Mvena Masa. Radz� pani stanowczo: niech�e pani jedzie i niczego nie wymaga. Niech go pani tylko wesprze, zbudzi w nim w�tpliwo�ci w s�uszno�� jego decyzji i w ten spos�b przywr�ci go naszemu �wiatu. Pani� sta� na to, Czaro! Pojedzie pani?

Dziewczyna podnios�a na Evd� dziecinnie ufne oczy, w kt�rych zab�ys�y �zy.

��Dzi� jeszcze.

Evda mocno uca�owa�a Czar�.

��Ma pani s�uszno��, nale�y si� spieszy�. Drog� Spiraln� dotrzemy razem do Azji Mniejszej. Ren Boz le�y w szpitalu chirurgicznym na wyspie Rodos, a pani� skieruj� do Deir ez Zor, do bazy �rubowc�w pogotowia techniczno-medycznego. Ich rejsy obejmuj� Australi� i Now� Zelandi�. Wyobra�am sobie rado�� pilota, kt�ry b�dzie przewozi� tancerk� Czar� � niestety, nie biologa Czar� � wsz�dzie zgodnie z jej �yczeniem.

�lizgowiec mkn�� po grzbietach fal cie�niny Palk. Przed dwoma tysi�cami lat bieg� t�dy pas mielizn i raf koralowych nosz�cy nazw� Mostu Adama � Adam's Bridge. Na skutek proces�w geologicznych powsta�a w tym miejscu g��boka zapadlina. Nad odm�tem dziel�cym krocz�c� naprz�d ludzko�� od amator�w spokoju pluska�y ciemne fale.

Mven Mas sta� przy burcie. Szeroko rozstawi� nogi i patrza� na wynurzaj�c� si� stopniowo ponad horyzontem Wysp� Zapomnienia. Otoczona doko�a przez ciep�y ocean, ogromna ta wyspa posiada�a naturalne warunki biblijnego raju. Wedle religijnych wyobra�e� dawnego cz�owieka raj by� miejscem szcz�liwego �ycia po�miertnego, wolnego od wszelakich trosk i nie wymagaj�cego pracy. Wyspa Zapomnienia stanowi�a tak�e azyl dla ludzi, kt�rych nie n�ci� ju� rozmach Wielkiego �wiata i kt�rzy nie chcieli pracowa� na r�wni ze wszystkimi.

�yj�c na �onie natury w�r�d prostych, monotonnych zaj�� starodawnego rolnika, rybaka lub hodowcy, sp�dzali tutaj ciche lata.

Wprawdzie ludzko�� odda�a swoim s�abszym wsp�braciom spory kawa� cudownie urodzajnej ziemi, ale prymitywna gospodarka wyspy nie mog�a zapewni� swej ludno�ci ca�kowitego utrzymania, szczeg�lnie w okresach gorszych urodzaj�w czy innych zaburze�, wyst�puj�cych zazwyczaj w warunkach s�abo rozwini�tych si� wytw�rczych. Tote� Wielki �wiat stale dzieli� si� swymi zasobami z Wysp� Zapomnienia.

Do trzech port�w � na p�nocnym zachodzie, na po�udniu i na wybrze�u wschodnim � dostarczano zakonserwowan� na wiele lat �ywno��, leki, �rodki ochrony biologicznej i inne przedmioty pierwszej potrzeby. Trzej g��wni zarz�dcy wyspy tak�e przebywali na p�nocy, wschodzie czy po�udniu i piastowali godno�� naczelnika hodowc�w, rolnik�w i rybak�w.

Patrz�c na unosz�ce si� wzwy� niebieskie g�ry, Mven Mas pomy�la� z gorycz�, �e, by� mo�e, zalicza si� obecnie do kategorii �kacyk�w�, to jest do ludzi, kt�rzy zawsze przysparzali spo�ecze�stwu k�opot�w. �Kacyk� to cz�owiek silny i energiczny, ale zupe�nie nieczu�y na prze�ycia i cierpienia innych, zaj�ty jedynie my�l� o zaspokojeniu w�asnych pragnie� i potrzeb. Osobnicy ci w zamierzch�ych czasach ludzko�ci zawsze byli powodem wszelkich niesnasek, m�czar� i nieszcz��. Wyst�powali w r�nych postaciach jako jedyni posiadacze prawdy i uwa�ali, �e maj� prawo t�pi� niezgodne z ich pogl�dami opinie i wykorzenia� odmienne sposoby my�lenia i �ycia. Ludzko�� starannie unika�a od tego to czasu wszelkich oznak absolutyzmu w s�dach, d��eniach i zacz�a si� najbardziej obawia� �kacyk�w�. To w�a�nie oni, niepomni �elaznych praw ekonomiki i nie my�l�c o przysz�o�ci, �yli tylko chwil� obecn�. Wojny i rabunkowa gospodarka Ery Rozbicia �wiata doprowadzi�y do ca�kowitego wyniszczenia planety. Zanim �wiat zd��y� osi�gn�� ustr�j komunistyczny, wyr�bano lasy, spalono nagromadzone przez setki milion�w lat zasoby w�gla i ropy, zanieczyszczono powietrze dwutlenkiem w�gla i wyziewami fabrycznymi, wyt�piono pi�kne i nieszkodliwe zwierz�ta: �yrafy, zebry, s�onie. Ziemia by�a zbrukana, rzeki i wybrze�a m�rz � zanieczyszczone �ciekami ropy i odpadkami chemicznymi. Dopiero po oczyszczeniu wody, powietrza i ziemi ludzko�� doprowadzi�a planet� do obecnego stanu � mo�na przez ni� przej�� boso, nie nara�aj�c n�g na skaleczenie.

Ale przecie� i on sam, Mven Mas, kt�ry zaledwie nieca�e dwa lata zajmowa� odpowiedzialne stanowisko, zniszczy� sztucznego satelit�, zbudowanego wysi�kiem tysi�cy ludzi z zastosowaniem najnowocze�niejszych metod sztuki in�ynieryjnej. Spowodowa� �mier� czterech uczonych, z kt�rych ka�dy m�g�by si� sta� takim jak Ren Boz� A przecie� i Rena Bo�a ledwie uda�o si� uratowa�. Zn�w posta� Beta Lona, ukrywaj�cego si� gdzie� tam, w�r�d g�r i dolin Wyspy Zapomnienia, stan�a w jego oczach jak �ywa, budz�c g��bokie wsp�czucie. Przed swym wyjazdem Mven Mas d�ugo si� przygl�da� portretom matematyka, usi�uj�c zapami�ta� na zawsze t� energiczn� twarz o pot�nych szcz�kach i w�sko osadzonych oczach, jego posta� o atletycznej budowie.

Do Afryka�czyka zbli�y� si� motorniczy �lizgowca.

��Mamy dzisiaj wysok� fal�. Nie uda nam si� przybi� do brzegu, musimy p�yn�� do po�udniowego portu.

��Nie potrzeba. Macie tratewki ratunkowe? Schowam w tratewce ubranie i dop�yn� sam.

Motorniczy i sternik z szacunkiem spojrzeli na Mvena Masa. M�tne, burzliwe fale przewala�y si� z hukiem na mieli�nie. Niskie chmury rozsiewa�y drobny, ciep�y deszcz padaj�cy sko�nie w podmuchach wiatru i ��cz�cy si� z rozpylon� pian� fal. Poprzez t� mglist� siatk� na brzegu majaczy�y jakie� szare postacie.

Motorniczy i sternik zamienili spojrzenia. Mven Mas rozbiera� si� i pakowa� odzie�. Ci, co si� udawali na Wysp� Zapomnienia, przestawali korzysta� z opieki spo�ecze�stwa, polegaj�cej na tym, �e jeden cz�owiek stara� si� dopom�c drugiemu. Ale osoba Mvena Masa budzi�a mimowolnie szacunek, tote� sternik postanowi� uprzedzi� go o wielkim niebezpiecze�stwie. Afryka�czyk beztrosko machn�� r�k�. Motorniczy wr�czy� mu ma�y, szczelnie zawini�ty pakiet.

��Ma pan tu zapas skoncentrowanego po�ywienia na ca�y miesi�c.

Mven Mas po chwili namys�u wsun�� pakiet razem z ubraniem do wodoszczelnego schowka, starannie zanikn�� klap� i z tratewk� pod pach� prze�o�y� nog� przez burt�.

��Zawr�ci�! � wyda� kr�tk� komend�.

�lizgowiec przechyli� si� na ostrym wira�u. Odrzucony od stateczku Mven Mas wszcz�� zaciek�� walk� z �ywio�em. Ze �lizgowca widziano, jak wzlatywa� na grzbiety fal, zapadaj�c si� na przemian w leje.

��Da sobie rad� � powiedzia� z ulg� motorniczy.�� Zaczyna nas znosi�, musimy wraca�.

Zawy�a �ruba. Statek rzuci� si� w prz�d i przeskoczy� nadbieg�a fal�. Ciemna posta� Mvena Masa ukaza�a si� w ca�ej okaza�o�ci na brzegu i znik�a w deszczowej mgle.

Piachem, ubitym przez fale, posuwa�a si� grupa nagich ludzi z opaskami na biodrach. Triumfalnie wlekli za sob� miotaj�c� si� w�ciekle olbrzymi� ryb�. Spostrzeg�szy Mvena Masa zatrzymali si� i pozdrowili go �yczliwie.

��Nowy z tamtego �wiata � rzek� jeden z rybak�w.�� A jaki doskona�y p�ywak! Chod�, �yj z nami!

Mven Mas z ciekawo�ci� obejrza� rybak�w, potem potrz�sn�� g�ow�.

��B�dzie mi ci�ko �y� tutaj, na brzegu morza, patrze� na jego przestw�r i rozmy�la� o moim pi�knym, straconym �wiecie.

Rybak z siw� brod�, kt�ra tu zapewne uchodzi�a za ozdob�, opar� r�k� na mokrym ramieniu przybysza.

��Czy�by ci� tu wys�ano pod przymusem?

Mven Mas u�miechn�� si� bole�nie i pr�bowa� wyja�ni� powody swego przybycia. Rybak spojrza� na niego ze smutkiem i wsp�czuciem.

��Nie zrozumiemy si�. Id� tam � wskaza� w kierunku po�udniowo-wschodnim, gdzie w przerwie mi�dzy chmurami ukaza�y si� dalekie szczyty niebieskich g�r.�� Droga jest daleka, a nie mamy tu innych �rodk�w komunikacji opr�cz��� mieszkaniec wyspy poklepa� si� po muskularnych nogach.

Mven Mas skorzysta� z okazji, by si� oddali� jak najpr�dzej, i ruszy� lekkim krokiem �cie�k�, kt�ra zawik�anymi p�tlami bieg�a ku wzg�rzom.

Droga do �rodkowej strefy wyspy wynosi�a niewiele wi�cej ponad dwie�cie kilometr�w, ale Myenowi si� nie spieszy�o. Po co? Wolno mija�y dni nie wype�nione po�yteczn� prac�. Pocz�tkowo, kiedy si� jeszcze nie otrz�sn�� z przygn�bienia, Mven Mas pragn�� zetkni�cia z przyrod�. Gdyby nie �wiadomo�� potwornej straty, zapewne rozkoszowa�by si� cisz� pustynnego p�askowzg�rza i upalnych nocy tropikalnych. Ale rych�o, w��cz�c si� po wyspie w poszukiwaniu pracy, kt�ra by mu przypad�a do serca, zacz�� t�skni� do Wielkiego �wiata. Nie cieszy�y go ju� spokojne doliny z uprawianymi r�cznie zagajnikami owocowych drzew, nie koi� szmer czystych potok�w g�rskich, nad kt�rych brzegiem siedzia� przez niezliczone godziny w upalne po�udnia czy ksi�ycowe noce.

Niezliczone godziny� W rzeczy samej, po c� przelicza� to, czego potrzeby najzupe�niej tu nie odczuwa. Czas? Ma go pod dostatkiem, ile chce � ocean czasu, a jednocze�nie jak�e mizerny jest ten jego indywidualny czas!.. Jedno kr�tkie i natychmiast zapomniane mgnienie!

Dopiero teraz Mven Mas zrozumia�, jak trafn� nazw� ma ta wyspa. By�a w niej jaka� g�ucha bezimienno�� pradawnego �ycia, egoistycznych spraw i uczu� cz�owieka! Spraw na zawsze zapomnianych przez potomk�w, jako �e powstawa�y jedynie z osobistych potrzeb, nie przyczynia�y si� do ul�enia i ulepszenia �ycia spo�eczno�ci, nie zdobi�y go tw�rczym polotem sztuki.

�Afryka�czyka przyj�to do gminy hodowc�w w centralnej cz�ci wyspy i ju� od dw�ch miesi�cy wypasa� stada ogromnych gauro-bawo��w u st�p wielkiej g�ry o niedorzecznej nazwie w j�zyku owego ludu, kt�ry bytowa� tutaj w czasach staro�ytnych.

Musia� teraz gotowa� sobie kasz� na �arz�cych si� w�glach, w okopconym garnku, a miesi�c temu szuka� w lesie jadalnych owoc�w i orzech�w. Wsp�zawodniczy�y z nim ma�py, kt�re ciska�y we� ogryzkami. Swoje zapasy �ywno�ciowe ofiarowa� dw�m starcom w g�uchej dolinie. Post�pi� zgodnie z panuj�cym w epoce Pier�cienia pogl�dem, �e szcz�cie polega na sprawianiu rado�ci innym ludziom. Dopiero wtedy zrozumia�, co to znaczy poszukiwanie po�ywienia w niezamieszkanych, pustych okolicach. C� za niewiarygodna strata czasu!

Mven Mas wsta� z kamienia, na kt�rym siedzia�, i rozejrza� si� doko�a. S�o�ce zachodzi�o po lewej stronie za p�askowzg�rzem, gdzie wznosi�a si� g�ra maj�ca kszta�t kopu�y. W dole po�yskiwa�a bystra rzeczu�ka, obramowana zaro�lami ogromnych, pierzastych bambus�w. Tam, w odleg�o�ci p� dnia marszu, znajduj� si� ruiny sprzed tysi�ca lat � staro�ytna stolica wyspy. S� tu tak�e inne, lepiej i gorzej zachowane, tak�e opuszczone miasta. Mven Mas na razie nie interesowa� si� nimi.

Stado le�a�o niby rozrzucone czarne bry�y na ciemnej trawie. Noc nadesz�a szybko. Na mrocznym niebie zaja�nia�y tysi�ce gwiazd. Wida� st�d znane kontury gwiazdozbior�w, jaskrawsze �wiat�a wielkich cia�, fatalnego Tukana� Jak�e jednak s�abe s� oczy ludzkie!.. Mven Mas ju� nigdy nie zobaczy spirali gigantycznych galaktyk, zagadkowych planet i niebieskich s�o�c. By�y teraz dla niego jedynie niezmiernie dalekimi p�omykami. A mo�e to nie gwiazdy, lecz lampy przybite do kryszta�owej sfery, jak s�dzili staro�ytni?! Jemu tam wszystko jedno.

Afryka�czyk zerwa� si� z miejsca i zacz�� zgarnia� przygotowany chrust. Oto jeszcze jedna rzecz, kt�ra si� okaza�a konieczna � ma�a zapalniczka. Mo�e bior�c przyk�ad z niekt�rych mieszka�c�w wyspy i on zacznie wdycha� narkotyczny dym, �eby skr�ci� d�u��cy mu si� czas!

J�zyki ognia zata�czy�y odp�dzaj�c mrok i przyciemniaj�c �wiat�o gwiazd. W pobli�u spokojnie spa�y bawo�y. Mven Mas patrzy� w ogie�. Czy� dla niego jasna planeta nie przekszta�ci�a si� w ciemny dym? Nie, jego dumna rezygnacja wynik�a po prostu z niewiedzy. Z nieznajomo�ci samego siebie, z niedoceniania patosu �ycia, z nierozumienia mocy mi�o�ci do Czary. Lepiej w ci�gu jednej godziny odda� �ycie dla wspania�ej sprawy Wielkiego �wiata, ni� �y� tutaj bodaj wiek ca�y!

Na Wyspie Zapomnienia znajdowa�o si� oko�o dwustu stacji zdrowia. Lekarze-ochotnicy z Wielkiego �wiata oddawali do dyspozycji wyspiarzy ca�� pot�g� wsp�czesnej wiedzy medycznej. M�odzie� Wielkiego �wiata pracowa�a tak�e w oddzia�ach sanitarno-zwiadowczych, troszcz�c si� o to, by wyspa nie sta�a si� wyl�garni� dawnych chor�b czy szkodliwych zwierz�t. Mven Mas unika� celowo spotkania z tymi lud�mi � nie chcia� si� bowiem czu� wyrzutkiem �wiata pi�kna i wiedzy.

O �wicie zast�pi� go inny pasterz. Afryka�czyk by� wolny dwa dni i postanowi� uda� si� do pobliskiego miasteczka po p�aszcz, gdy� noce w g�rach stawa�y si� coraz zimniejsze.

Dzie� by� cichy i upalny. Mven Mas zszed� ze wzg�rza na szerok� r�wnin� stanowi�c� jakby morze bladoliliowych i z�ocisto��tych kwiat�w, nad kt�rymi fruwa�y pstre motyle. Podmuchy wiatru chwia�y wierzcho�kami ro�lin i kwiaty dotyka�y jego nagich kolan. Na �rodku tego pola zatrzyma� si�, ulegaj�c mimo woli urokowi radosnego pi�kna i aromatowi tego dzikiego ogrodu. W zamy�leniu dotyka� palcami chwiej�cych si� na wietrze p�atk�w.

W pewnej chwili us�ysza� cichy, rytmiczny odg�os. Uni�s� g�ow� i zobaczy� szybko id�c� dziewczyn�. Z przyjemno�ci� obserwowa� jej zgrabn� posta� w�r�d morza kwiat�w. Chwyci� go ostry �al: przecie� to mog�a by� Czara, gdyby� wszystko u�o�y�o si� inaczej!..

Zauwa�y�, �e dziewczyn� trapi niepok�j. Cz�sto si� ogl�da�a za siebie i przyspiesza�a kroku, jakby j� kto� �ciga�. Mven Mas szybko ruszy� ku dziewczynie, prostuj�c sw� ogromn� posta�.

Nieznajoma zatrzyma�a si�. Pstra chusta przewi�zana na krzy� mocno spowija�a jej kibi�, sp�d czerwonej sukni �ciemnia� od rosy. Bransoletki na nagich r�kach zadzwoni�y g�o�niej, gdy odgarnia�a z twarzy spl�tane przez wiatr w�osy. Smutne oczy patrzy�y uwa�nie spod kr�tkich lok�w rozsypanych niedbale nad czo�em. Dziewczyna oddycha�a ci�ko, widocznie by�a zm�czona d�ugim marszem.

��Kto pani jest i dok�d pod��a?�� zapyta� Mven Mas.�� Mo�e pani potrzebuje pomocy?

Dziewczyna spojrza�a uwa�nie na m�wi�cego i odezwa�a si� urywanym g�osem:

��Jestem Onar z pi�tego osiedla. Ale pomocy nie potrzebuj�.

��Widz� jednak, �e jest pani zm�czona i co� pani� trapi. Czemu pani odmawia przyj�cia pomocy, gdy co� pani grozi?

Nieznajoma podnios�a wzrok i jej oczy zab�ys�y czystym blaskiem, jak u kobiet Wielkiego �wiata.

��Wiem, kto pan jest. Wielki cz�owiek stamt�d � skin�a r�k� w stron� Afryki.�� Jest pan dobry i ufny.

��Niech�e i pani b�dzie taka. Czy kto� pani� �ciga?

��Tak!�� powiedzia�a z rozpacz�.

��Kto pani� �mie napastowa� i trwo�y�?

Dziewczyna sp�on�a rumie�cem i spu�ci�a g�ow�.

��Pewien m�czyzna. Chce, �ebym nale�a�a do niego�

��Przecie� wyb�r nale�y do kobiety. Jak�e mo�na zmusza� do mi�o�ci? Je�li tutaj przyjdzie, powiem mu�

��Nie trzeba! On tak�e przyby� tu z Wielkiego �wiata, ale ju� dawno i jest pot�ny� Tylko inny ni� pan� Jest straszny!

Mven Mas roze�mia� si� beztrosko.

��Dok�d pani idzie?

��Do pi�tego osiedla. By�am w miasteczku i spotka�am�

Mven Mas uj�� dziewczyn� za r�k�. Zostawi�a pos�usznie palce w jego d�oni i oboje ruszyli boczn� �cie�k� ku osiedlu.

Po drodze, ci�gle ogl�daj�c si� z trwog�, dziewczyna opowiedzia�a Mvenowi, �e m�czyzna ten wsz�dzie j� prze�laduje. Mven Mas by� oburzony. Nie m�g� si� pogodzi� z my�l� o ucisku, cho�by nawet przypadkowym, na zorganizowanej ju� Ziemi.

��Czemu mieszka�cy wyspy nie przeciwstawi� si� temu � m�wi� Mven Mas i dlaczego nie wie o tym Komisja Kontroli Honoru i Prawa? Czy� w waszych szko�ach nie nauczaj� historii i czy nie wiadomo wam o tym, do czego prowadz� nawet ma�e ogniska ucisku?

��Ucz�� Wiadomo��� odpowiedzia�a patrz�c przed siebie Onar.

Ko�czy�a si� kwitn�ca r�wnina i �cie�ka, skr�caj�c gwa�townie, znika�a w g�szczu krzak�w. W tym w�a�nie miejscu ukaza� si� wysoki, ponury m�czyzna, zagradzaj�c drog�. By� obna�ony do pasas pod siwym ow�osieniem okrywaj�cym pot�ny jego tors gra�a wspania�a muskulatura. Dziewczyna gwa�townym ruchem wyrwa�a r�k� i wyszepta�a gor�czkowo:

��Boj� si� o pana! Prosz� odej��, cz�owieku Wielkiego �wiata!

��Sta�! � zagrzmia� rozkazuj�cy g�os.

Tak brutalnie nikt nie przemawia� w epoce Pier�cienia. Mven Mas odruchowo os�oni� dziewczyn� sob�.

Wysoki m�czyzna podszed� bli�ej i spr�bowa� go odepchn��, ale Mven sta� twardo jak ska�a. Wtedy nieznajomy zada� mu b�yskawicznie cios pi�ci� w twarz. Mven Mas zachwia� si�. Nigdy dot�d w �yciu nie uderzy� go nikt z wyrachowaniem, z zamiarem zadania b�lu, og�uszenia i poni�enia.

Og�uszony Mven Mas dos�ysza� jakby z oddali bolesny okrzyk Onar. Rzuci� si� na przeciwnika, ale run�� na ziemi� otrzymawszy dwa nowe ciosy. Onar upad�a na kolana os�aniaj�c go w�asnym cia�em, ale napastnik uj�� j� z triumfalnym okrzykiem. Wykr�ci� jej do ty�u r�ce, chwyci� wp�, tak �e dziewczyna wygi�a si� bole�nie i za�ka�a p�sowiej�c z gniewu.

Ale Mven Mas ju� przyszed� do siebie. W m�odo�ci, w jego czynach Herkulesa zdarza�y si� powa�niejsze potyczki z wrogami nie uznaj�cymi praw ludzkich. Przypomnia� sobie wszystkie chwyty, jakie si� stosuje w walce wr�cz z niebezpiecznymi zwierz�tami.

Podni�s� si� bez po�piechu, spojrza� na wykrzywion� z w�ciek�o�ci twarz wroga, chc�c wybra� miejsce dla zadania mia�d��cego ciosu, i nagle ogarn�o go zdumienie. Pozna� t� charakterystyczn� twarz, kt�ra go tak d�ugo prze�ladowa�a w czasie m�cz�cych rozmy�la� o s�uszno�ci do�wiadczenia w Tybecie.

��Bet Lon!

Tamten pu�ci� natychmiast dziewczyn� i zamar� przygl�daj�c si� uwa�nie nieznanemu ciemnosk�remu cz�owiekowi, z kt�rego twarzy znikn�� bez �ladu wyraz wrodzonej dobroduszno�ci.

��Wiele my�la�em o spotkaniu z panem, Bet Lon. Wsp�lna niedola powinna nas zbli�y� � powiedzia� Mven Mas.�� Ale nie przypuszcza�em, �e to b�dzie tak wygl�da�o!

��To znaczy jak?�� zapyta� bezczelnie Bet Lon nie ukrywaj�c gniewu.

Afryka�czyk skin�� z lekcewa�eniem r�k�.

��Po co te puste s�owa? W tamtym �wiecie pan ich nie wyg�asza� i chocia� pope�nia� pan przest�pstwa, to jednak dzia�a� w imi� wielkiej idei. A tu w imi� czego?

��W imi� samego siebie!�� rzuci� Bet Lon wzgardliwie przez zaci�ni�te z�by.�� Dosy� si� ju� liczy�em z innymi, z dobrem powszechnymi Uwa�am, �e wszystko to jest cz�owiekowi niepotrzebne. Wiedzieli o tym niekt�rzy m�drcy ju� w staro�ytno�ci.

��Nigdy pan nie my�la� o innych, Bet Lon � przerwa� mu Afryka�czyk.�� Folguj�c sobie we wszystkim, przekszta�ci� si� pan teraz prawie w zwierz�!

Matematyk wykona� ruch, jakby chcia� si� rzuci� na Mvena Masa, ale zapanowa� nad sob�.

��Dosy�, za du�o pan m�wi!

��Widz�, �e pan zbyt wiele straci� i chc�

��A ja nie chc�! Precz z drogi!

Mven Mas ani si� poruszy�. Sta� pewny siebie i gro�ny z pochylon� g�ow�, czuj�c dotyk dr��cego ramienia dziewczyny. Ten dreszcz budzi� w nim wi�ksz� zaciek�o�� ni� ciosy wroga. Jego oczy ciska�y b�yskawice gniewu. Matematyk patrza� na Afryka�czyka, wreszcie odetchn�� g��boko i ust�puj�c ze �cie�ki powiedzia�:

��Id�cie.

Mven Mas ponownie uj�� r�k� Onar i poprowadzi� j� przez krzaki, czuj�c na sobie nienawistne spojrzenie Beta Lona. Na zakr�cie Mven Mas zatrzyma� si� tak nagle, �e Onar tr�ci�a go w plecy.

��Bet Lon, powr��my razem do Wielkiego �wiata!

Matematyk roze�mia� si� beztrosko, ale Mven Mas u�owi� w tym �miechu nutk� goryczy.

��Kim pan jeste�, �e mi to proponujesz? Czy pan wie?�

��Wiem. Ja tak�e dokona�em zakazanego do�wiadczenia i zgubi�em ludzi, kt�rzy mi ufali. Droga moich bada� bieg�a w pobli�u pa�skiej. Pan, ja i wielu innych jeste�my w przededniu zwyci�stwa! Pan jest potrzebny ludziom, ale nie w tej postaci�

Matematyk zrobi� krok w kierunku Mvena Masa i zamkn�� oczy. Ale nagle odwr�ci� si� na pi�cie, cisn�� przez rami� jakie� przekle�stwo i odszed�. Mven Mas w milczeniu ruszy� �cie�k�.

Do pi�tego osiedla by�o jeszcze oko�o dziesi�ciu kilometr�w. Dowiedziawszy si�, �e dziewczyna jest samotna, Afryka�czyk poradzi� jej, aby si� uda�a na wybrze�e wschodnie, do osiedli nadmorskich. W ten spos�b uniknie spotkania z Betem Lonem. By�y wybitny uczony odgrywa� w �yciu ma�ych i cichych osiedli tej g�rzystej okolicy rol� tyrana. Chc�c zapobiec dalszym ekscesom Mven Mas postanowi� uda� si� do osiedla i poprosi� o wzi�cie Beta Lona pod obserwacj�. Dziewczyna opowiedzia�a, �e w tutejszych lasach ukaza�y si� tygrysy, kt�re jakoby uciek�y z rezerwatu, a by� mo�e zachowa�y si� od dawna w nieprzeniknionym g�szczu porastaj�cym stoki g�rskie. Mocno uj�a r�k� Myena i b�aga�a go, �eby by� ostro�ny: w �adnym wypadku niech nie pr�buje nocnej w�dr�wki po g�rach. Mven Mas ruszy� z powrotem. Rozmy�laj�c o niedawnym wydarzeniu czu� ci�gle na sobie wzrok dziewczyny wyra�aj�cy trwog� i przywi�zanie. Po raz pierwszy Mven Mas pomy�la� z uznaniem o bohaterach czas�w staro�ytnych, o ludziach, kt�rzy cierpi�c poni�enie i fizyczne udr�ki zdobywali si� na wznios�e czyny. Byli zawsze prawdziwymi lud�mi, chocia� otoczenie sprzyja�o rozwojowi zwierz�cego samolubstwa.

W dawnych czasach wyst�powa�y dziwne sprzeczno�ci. Cho� warunki �ycia by�y bardzo ci�kie i cz�owiekowi grozi�o zewsz�d niebezpiecze�stwo, uczucia szlachetne, jak mi�o��, przyja��, wzajemna �yczliwo��, nie tylko nie wygas�y, lecz zyska�y na sile i by�y nieraz pot�niejsze ni� obecnie w epoce Pier�cienia.

Mvena Masa zawsze gniewali uczeni tamtych czas�w, kt�rzy opieraj�c si� na b��dnej teorii o powolnej przemianie gatunk�w, g�osili, �e ludzko�� nie osi�gnie doskona�o�ci nawet w ci�gu miliona lat. Gdyby bardziej kochali cz�owieka i znali dialektyk� rozwoju, byliby innego zdania.

Zach�d s�o�ca zar�owi� chmury zwisaj�ce nad ogromn� g�r�. Mven Mas skoczy� do rzeczki.

Od�wie�ony i uspokojony, usiad� na p�askim kamieniu, �eby si� wysuszy� i odpocz��. Nie uda�o mu si� dotrze� do miasteczka przed nadej�ciem nocy. Liczy� na to, �e osi�gnie cel marszu przy �wietle ksi�yca. Patrz�c w zamy�leniu na pieni�c� si� wod�, Afryka�czyk nagle poczu� na sobie czyje� spojrzenie, ale woko�o nie by�o nikogo. Przebrn�� rzeczu�k� i ruszy� w g�ry.

Szed� szybko uje�d�on� przez liczne wozy drog� na p�askowzg�rze maj�ce tysi�c osiemset metr�w wysoko�ci. By dosta� si� na drog� wiod�c� do miasteczka, musia� przeci�� zalesiony grzbiet g�rski. W�ski sierp ksi�yca m�g� mu przy�wieca� po drodze nie d�u�ej ni� p�torej godziny. Pod��a� �cie�k� g�rsk� po ciemku, w�r�d bezksi�ycowej nocy, by�o zadaniem nie�atwym. Mven Mas spieszy� si�. Rzadkie, niezbyt wysokie drzewa rzuca�y d�ugie smugi cienia.

Nagle z prawej strony us�ysza� gro�ny pomruk. Odpowiedzia� mu niski, przeci�g�y ryk w�r�d plam ksi�ycowej po�wiaty. D�wi�ki te przenika�y a� do g��bi duszy i budzi�y wspomnienie dawno nie do�wiadczonych uczu� przera�enia i bezsilno�ci ofiary wobec straszliwego drapie�nika. Mven przezwyci�y� pierwotny strach, zrodzi�a si� w nim wola walki � dziedzictwo niezliczonych pokole� bezimiennych bohater�w zdobywaj�cych prawo do ludzkiego �ycia w�r�d mamut�w, lw�w, nied�wiedzi, w�ciek�ych byk�w i wilczych gromad.

Mven Mas zatrzyma� si�, spojrza� doko�a i wstrzyma� oddech. Nic si� nie poruszy�o w ciszy nocnej, ale ledwie zrobi� kilka krok�w, poczu�, �e jest �cigany krok w krok. Tygrysy? Czy�by wiadomo�ci On ar by�y prawdziwe?

Zacz�� biec zastanawiaj�c si�, co uczyni, gdy drapie�niki si� na niego rzuc�. Wdrapywa� si� na wysokie drzewo nie ma sensu: tygrys w�azi o wiele zr�czniej od cz�owieka. Walczy�? Woko�o by�y jedynie kamienie, o od�amaniu jakiej� maczugi od twardych jak �elazo konar�w drzewa nie by�o mowy. Gdy ryk zabrzmia� z ty�u zupe�nie blisko, Mven Mas zrozumia�, �e musi zgin��. Zwieszaj�ce si� nad �cie�k� ga��zie przyt�acza�y Afryka�czyka. Pragn�� zaczerpn�� m�stwa w swoich ostatnich chwilach z gwie�dzistego nieba, z tej g��bi, kt�rej badaniu odda� ca�e swe dotychczasowe �ycie. Pomkn�� ogromnymi susami. Szcz�cie mu sprzyja�o � wkr�tce znalaz� si� na skraju du�ej polany. Na �rodku dostrzeg� stos od�amk�w skalnych. Rzuci� si� wi�c tam, pochwyci� wielki kamie� o ostrych kantach i odwr�ci� si� w stron� lasu. Dopiero teraz w�r�d smug cieni krzy�uj�cych si� w rzadkim lesie spostrzeg� niewyra�ne, poruszaj�ce si� widma. Ksi�yc dotyka� ju� swym brzegiem wierzcho�k�w drzew. Wyd�u�one cienie przeci�y polan� w poprzek i w�a�nie po nich, jak po czarnych �cie�kach, pe�z�y ku Mvenowi dwa ogromne koty. Mven Mas poczu� nadchodz�c� �mier�, jak w�wczas w tybeta�skim obserwatorium. Teraz jednak nie by�a w nim, lecz nadchodzi�a z zewn�trz p�on�c zielonkawym ogniem w fosforyzuj�cych oczach drapie�nik�w. Mven Mas zaczerpn�� powietrza w p�uca, spojrza� w g�r� na ja�niej�ce w g��bi nieba gwiazdy i uni�s� kamie� nad g�ow�.

��Jestem przy tobie, towarzyszu!

Z le�nego mroku wychyn�� wysoki cie� m�czyzny uzbrojonego w s�katy konar. Zdziwiony Mven Mas zapomnia� na chwil� o tygrysach. Pozna� w przyby�ym matematyka. Bet Lon, dysz�c ci�ko wskutek szybkiego biegu, wyr�s� nagle obok Mvena Masa. Wielkie koty, kt�re pocz�tkowo cofn�y si� gwa�townie, zn�w zacz�y si� posuwa� naprz�d. Od tygrysa z lewej strony dzieli�a Mvena odleg�o�� zaledwie trzydziestu krok�w. Oto zwierz� podci�gn�o ju� pod siebie tylne i gotowa�o si� do skoku.

��Szybciej!�� zad�wi�cza� na ca�� polan� energiczny okrzyk.

Blade b�yski miotaczy granat�w zamigota�y z trzech stron za plecami Mvena Masa, kt�ry wypu�ci� z r�k kamie�. Pierwszy tygrys wspi�� si� na ca�� sw� d�ugo�� i run�� na wznak. Drugi da� susa w kierunku lasu, gdzie ukaza�y si� sylwetki trzech je�d�c�w. Rozleg� si� wybuch szklanego granatu o pot�nym �adunku elektrycznym i drugi tygrys pad� �bem na traw�.

Jeden z je�d�c�w wyrwa� si� do przodu. Jeszcze nigdy str�j roboczy Wielkiego �wiata nie wyda� si� Mvenowi tak pi�kny: szerokie kr�tkie spodenki, lu�na koszulka ze sztucznego lnu z dwoma kieszonkami na piersi.

��Mvenie, czu�am, �e grozi panu niebezpiecze�stwo!

Czy� m�g� nie pozna� tego wysokiego g�osu, w kt�rym d�wi�cza� teraz niepok�j? Czara NandiL.

Dziewczyna zeskoczy�a z konia i podbieg�a do niego. W �lad za ni� zbli�y�o si� pi�ciu jej towarzyszy. Mven Mas nie zd��y� si� im przyjrze�, bo w�t�y sierp ksi�yca znikn�� za lasem i ciemno�� okry�a polan�. Uj�� Czar� delikatnie za r�k� i przy�o�y� drobn� jej d�o� do niespokojnie bij�cego serca. Ledwie wyczuwalnie cienkie paluszki Czary pog�aska�y wypuk�� p�aszczyzn� mi�nia i ta niewinna pieszczota nape�ni�a Mvena Masa b�ogim spokojem.

��Czaro, jest tutaj Bet Lon, nasz nowy przyjaciel�

Mven Mas obr�ci� si� � matematyk gdzie� znikn��.

��Bet Lon, niech pan nie odchodzi!�� zawo�a�.

��Jeszcze wr�c�! � rozleg� si� z daleka pot�ny g�os, ale nie by�o ju� w nim gorzkiego zuchwalstwa.

Jeden z towarzyszy Czary � widocznie kierownik grupy � zdj�� przytroczon� do siod�a latarni� sygnalizacyjn�. S�abe �wiat�o ��cznie z niewidzialnym promieniem radiowym pobieg�o w niebo. Mven Mas zrozumia�, �e przybyli wzywaj� aparat lataj�cy. Ca�a pi�tka byli to ch�opcy, cz�onkowie oddzia�u zwiadowczego, kt�rzy jako jeden ze swych czyn�w Herkulesowych wybrali s�u�b� obserwacyjn� i walk� z drapie�nymi zwierz�tami na Wyspie Zapomnienia. Czara Nandi przy��czy�a si� do tego oddzia�u w celu odnalezienia Mvena Masa.

��Myli si� pan s�dz�c, �e jeste�my na tyle przewiduj�cy � m�wi� dow�dca oddzia�u, kiedy wszyscy zasiedli doko�a latarni, a Mven Mas zacz�� wypytywa� o szczeg�y.�� Pomog�a nam dziewczyna o starogreckim imieniu.

��Onar!�� zawo�a� Mven Mas.

��Tak, Onar. Nasz oddzia� zbli�a� si� w�a�nie do pi�tego osiedla, gdy nadbieg�a ledwie �ywa ze zm�czenia. Onar potwierdzi�a wiadomo�� o tygrysach, kt�re nas tu sprowadzi�y, i przekona�a, by�my jechali za panem niezw�ocznie. L�ka�a si�, �e drapie�niki mog� napa�� pana w czasie powrotu do miasteczka przez g�ry. Jak pan widzi, ledwie�my zd��yli. Niebawem nadleci �rubowiec ci�arowy i wyprawimy pa�skich chwilowo unieszkodliwionych wrog�w do rezerwatu. Je�li si� oka�e, �e to rzeczywi�cie ludo�ercy, to si� ich zg�adzi. Nie mo�na jednak pozbywa� si� tak rzadkich okaz�w bez pr�by.

��Bez jakiej pr�by?

��Prawdopodobnie dostan� zastrzyk obni�aj�cy ich �ywotn� aktywno��. S�abe tygrysy s� zdolne do nauczenia si� wielu rzeczy. B�dziemy pa�skich wrog�w uczy�.

M�odzie�cowi przerwa� g�o�ny, wibruj�cy d�wi�k. Z g�ry wolno zni�a�a si� czarna masa. Polan� zala�o o�lepiaj�ce �wiat�o. Tygrysy za�adowano w elastyczne pojemniki przeznaczone dla delikatnych �adunk�w. �le widoczna w ciemno�ci bry�a statku znik�a ods�aniaj�c na nowo polan� dla �wiat�a gwiazd. Razem z tygrysami pojecha� jeden z pi�ciu ch�opc�w, a jego konia otrzyma� Mven Mas.

Konie Afryka�czyka i Czary sz�y obok siebie. Droga zbiega�a dolin� rzeczki Galie. Przy jej uj�ciu, na wybrze�u, znajdowa�a si� stacja medyczna i baza oddzia�u zwiadowczego.

��Po raz pierwszy na tej wyspie jad� ku morzu � przerwa� milczenie Mven Mas.�� Dotychczas zdawa�o mi si�, �e morze to strefa zakazana, dziel�ca mnie na zawsze od �wiata.

��Wyspa sta�a si� dla pana now� szko��? � powiedzia�a Czara pytaj�cym tonem.

��Tak. W kr�tkim czasie prze�y�em i przemy�la�em wiele. Wszystkie te my�li nurtowa�y mnie ju� dawniej�

Mven Mas opowiedzia� o swoich dawnych obawach, �e ludzko�� rozwija si� zbyt racjonalistycznie, �e k�adzie si� zbytni nacisk na kierunek techniczny i powtarza � oczywi�cie w �agodniejszej formie � b��dy staro�ytno�ci. Zdawa�o mu si�, �e na planecie Epsilon Tukana bardzo do nas podobna i tak samo pi�kna ludzko�� zatroszczy�a si� w znacznie wi�kszym stopniu o rozw�j emocjonalnej strony psychiki.

��Wiele wycierpia�em z powodu braku poczucia pe�nej harmonii z �yciem � odpowiedzia�a dziewczyna po kr�tkim milczeniu.�� Zawsze mnie wi�cej poci�ga� �wiat antyczny ni� wsp�czesno��. Marzy�am o epoce nie roztrwonionych jeszcze si� i uczu�, nagromadzonych przez dob�r pierwotny w epoce Erosa, i zawsze stara�am si� w moich widzach budzi� silne uczucia. Ale chyba tylko Evda Nal mnie rozumia�a.

��I Mven Mas � powiedzia� Afryka�czyk z powag� i doda�, �e Czara wydawa�a mu si� miedzianosk�r� c�rk� Tukana.

Dziewczyna podnios�a g�ow� i w bladym �wietle przed�witu Mven Mas dojrza� oczy tak wielkie i tak g��bokie, �e dozna� lekkiego zawrotu g�owy. Odsun�� si� wi�c z u�miechem na bok.

��Niegdy� nasi przodkowie wyobra�ali sobie nas w swoich powie�ciach jako na p� �ywych, rachitycznych osobnik�w o nadmiernie rozwini�tej czaszce. Mimo milion�w zarzynanych i m�czonych zwierz�t nie zdo�ali si� oni posun�� naprz�d w swym rozumieniu m�zgowego aparatu cz�owieka, poniewa� szli z no�em tam, gdzie powinny by�y znale�� zastosowanie najczulsze aparaty pomiarowe w skali atomowej i cz�steczkowej. Obecnie wiemy, �e wyt�ona praca m�zgu wymaga silnego cia�a, pe�nego energii �yciowej, ale to cia�o w�a�nie rodzi wielkie emocje.

��I jak dawniej �yjemy na uwi�zi rozumu � doda�a Czara Nandi.

��Zrobiono ju� bardzo wiele, jakkolwiek nasz intelekt ci�gle ma ogromn� przewag� nad uczuciem. Trzeba by si� postara� o to, �eby owo uczucie mniej ulega�o rozumowi, a nawet przeciwnie: �eby od czasu do czasu podporz�dkowywa�o sobie rozum. Wydaje mi si� to tak wa�ne, �e zamierzam napisa� na ten temat ksi��k�.

� �wietna my�l!�� zawo�a�a Czara z zapa�em.�� Niewielu uczonych po�wi�ci�o si� ca�kowicie badaniom pi�kna i uczu� Nie mam tu bynajmniej na my�li psychologii.

��Rozumiem doskonale!�� odpowiedzia� Afryka�czyk rozkoszuj�c si� mimo woli widokiem zmieszanej dziewczyny, kt�ra unios�a wy�ej dumn� g�ow�, jakby chcia�a j� wystawi� na dzia�anie promieni wschodz�cego s�o�ca.

Siedzia�a w siodle swobodnie i lekko, jad�c st�pa na karym koniu, tu� obok bu�anka Myena Masa.

��Zostajemy w tyle � zawo�a�a raptem i szarpn�a cugle. Ko� skoczy� naprz�d.

Afryka�czyk dop�dzi� j� i oboje pomkn�li lotem strza�y. Gdy zr�wnali si� ze swymi m�odocianymi towarzyszami, powstrzymali konie, a Czara Nandi zwr�ci�a si� do Mvena Masa.

��I c� z t� dziewczyn� Onar?�

��Powinna wr�ci� do Wielkiego �wiata. Sama pani m�wi�a, �e na wyspie pozosta�a jedynie ze wzgl�du na sw� matk�, kt�ra niedawno zmar�a. Dobrze by by�o, gdyby Onar znalaz�a prac� u Vedy. Przy wykopaliskach konieczne s� czu�e r�ce kobiece. Bet Lon, kt�ry r�wnie� powr�ci do nas, znajdzie j� na nowo!..

Czara zmarszczy�a brwi i spojrza�a uwa�nie na Mvena Masa.

��A pan nie porzuci swoich gwiazd?

��Bez wzgl�du na to, co postanowi Rada, b�d� kontynuowa� swe badania kosmiczne. Ale na razie powinienem napisa�

��O gwiazdach dusz ludzkich?

��W�a�nie! A� dech zapiera, gdy si� pomy�li o ich ogromnej r�norodno�ci��� Widz�c, �e dziewczyna przygl�da mu si� z czu�ym u�miechem, zamilk�. � Pani si� z tym nie zgadza?

��Ale� zgadzam si�, oczy wi�cie I My�la�am o pa�skim do�wiadczeniu. Pan je wykona� z nami�tn� niecierpliwo�ci�, �eby udost�pni� ludziom pe�ni� �wiata. Jest pan w tym nie tylko uczonym, ale i artyst�.

��A Ren Boz?

��Dla niego do�wiadczenie to tylko dalszy krok na drodze bada�.

��A wi�c pani mnie usprawiedliwia, Czaro?

��Najzupe�niej. Jestem pewna, �e tak my�li wiele ludzi, wi�kszo��. Wje�d�ali do ma�ego osiedla przy stacji.

Rada Astronautyczna, podobnie jak i naczelny m�zg planety � Rada Ekonomiczna, od dawna posiada�a w�asny gmach przeznaczony do sesji naukowych. Specjalnie urz�dzone i odpowiednio przystosowane wn�trze tego gmachu nastraja�o zebranych na ton zagadnie� kosmicznych, i sprzyja�o szybkiemu oderwaniu si� od spraw ziemskich.

Czara Nandi wesz�a z Evd� Nal do g��wnej sali Rady ze wzruszeniem. Nigdy jeszcze w niej nie by�a. Sala mia�a kszta�t jajowaty, parabolicznie wygi�ty sufit i szeregi elipsoidalnych siedze�. Zalewa�o j� jaskrawe i przezroczyste �wiat�o, jakby zebrane z jakiej� gwiazdy ja�niejszej ni� S�o�ce. Wszystkie linie �cian, sufitu i siedze� zbiega�y si� w ko�cu ogromnej hali, stanowi�cej jakby naturalny punkt koncentryczny. Tam te�, na podwy�szeniach widnia�y ekrany przeznaczone do pokaz�w oraz trybuna i miejsca dla kieruj�cych posiedzeniami cz�onk�w Rady.

Z�otawomatowe p�yty �cian by�y przedzielone plastycznymi mapami planet. Po prawej stronie znajdowa�y si� mapy planet uk�adu s�onecznego, po lewej � tych planet, kt�re nale�a�y do najbli�szych gwiazd i zosta�y ju� zbadane. Drugi rz�d, tu� pod niebieskim skrajem sufitu, tworzy�y wykonane fosforyzuj�cymi farbami schematy zamieszkanych system�w gwiezdnych, otrzymane od s�siad�w z obwodu Wielkiego Pier�cienia.

Czar� zainteresowa� stary, poczernia�y i widocznie nieraz ju� odnawiany obraz, zawieszony nad trybun�.

G�rn� cz�� ogromnego p��tna zajmowa�o czarnofioletowe niebo. Ma�y sierp obcego ksi�yca rzuca� blade, martwe �wiat�o na uniesion� bezradnie w g�r� ruf� starodawnego statku kosmicznego, wyra�nie zarysowuj�cego si� na tle szkar�atnej �uny zachodu.

Szeregi dziwacznych, niebieskich ro�lin sprawia�y wra�enie, �e s� z metalu. Po g��bokim piachu z trudem brn�� samotny cz�owiek w lekkim skafandrze ochronnym i patrza� na zdruzgotany statek i na cia�a towarzyszy wydobyte z jego wn�trza. W ochronnych szk�ach jego maski odbija�y si� szkar�atne b�yski zachodu, ale artysta w dziwny spos�b potrafi� odtworzy� bezgraniczny tragizm osamotnienia w obcym �wiecie. Po niewysokim wzg�rzu z prawej strony pe�z� jaki� dziwny stw�r bezkszta�tny i wstr�tny. Poni�ej by� umieszczony kr�tki i wymowny napis �Sam�.

Poch�oni�ta obrazem dziewczyna nie od razu uzmys�owi�a sobie oryginaln� koncepcj� architektoniczn� polegaj�c� na tym, �e do ka�dego miejsca w amfiteatralnie rozplanowanym audytorium wiod�o z galerii osobne przej�cie. Ka�dy rz�d by� odizolowany od s�siaduj�cego z nim, g�rnego czy te� ni�szego. Na antyczne ozdoby u krzese�, balustrady i pulpit�w zwr�ci�a Czara uwag� dopiero wtedy, gdy zaj�a miejsce obok Evdy. By�y one wykonane z per�o-woszarego drzewa afryka�skiego. Mo�e ze wzgl�du na w�a�ciwy wszystkim ludziom sentyment do pami�tek przesz�o�ci, drzewo wyda�o si� Czarze bardziej przytulne i �ywe ni� masa plastyczna. Czule pog�aska�a wygi�t� por�cz fotela, nie przestaj�c obserwowa� sali.

Ludzi zebra�o si� sporo, mimo �e pot�ne stacje telewizyjne mia�y przekaza� wszystko a� do najdalszych punkt�w planety. Sekretarz Rady, Mir Om, odczytywa� zgodnie ze zwyczajem kr�tkie komunikaty, nagromadzone od ostatniego posiedzenia. Zainteresowanie dla wszelkich zjawisk �ycia stanowi�o charakterystyczn� cech� ludzi epoki Pier�cienia. W�r�d kilkuset os�b znajduj�cych si� w sali nie by�o ani jednej, kt�ra by nie s�ucha�a uwa�nie. Czara jednak przegapi�a pierwszy komunikat, rozgl�daj�c si� po sali i odczytuj�c m�dre wypowiedzi wielkich uczonych, wypisane pod mapami planet. Najbardziej spodoba�a jej si� sentencja widniej�ca pod Jowiszem i nawo�uj�ca do obserwacji zjawisk przyrody. W innym miejscu napis g�osi�: �Poznanie prawdy nie przychodzi �atwo � jest ono owocem d�ugiej, uporczywej pracy, zw�tpie�, upadk�w i wiary w zwyci�stwo. Nie cofajcie si� nigdy przed tym, co trudne i niejasne�.

Na trybunie powsta� ruch � w sali si� �ciemni�o. G�os sekretarza Rady zadr�a�.

��Zobaczycie teraz to, co do niedawna jeszcze wydawa�o si� niemo�liwe: zdj�cie naszej Galaktyki dokonane spoza niej. Przed wi�cej ni� stu pi��dziesi�cioma tysi�cami lat, a wi�c p�torej galaktycznej minuty temu mieszka�cy uk�adu planetarnego��� Czara pu�ci�a mimo uszu szereg nic jej nie m�wi�cych liczb �� w gwiazdozbiorze Centaura zwr�cili si� do mieszka�c�w Wielkiego Ob�oku Magellana, jedynego, bliskiego nam, pozagalaktycznego uk�adu gwiezdnego, o kt�rym wiadomo, �e istniej� tam cywilizacje, zdolne do nawi�zania ��czno�ci z nasz� Galaktyk� w obwodzie Pier�cienia. Nie mo�emy jeszcze okre�li� �ci�le miejsca tego uk�adu, niemniej jednak odebrali�my jego transmisj�. Oto nasza Galaktyka.

Na olbrzymim ekranie zaja�nia� dalekim, srebrzystym �wiat�em szeroki, zw�aj�cy si� przy obu ko�cach gwiazdozbi�r. Najg��bszy mrok przestrzeni kosmicznej przyczai� si� na brzegach ekranu. Tak� sam� czerni� zia�y luki pomi�dzy spiralnymi, postrz�pionymi na ko�cach odga��zieniami. Blada po�wiata otacza�a pier�cie� kulistych gromad, najstarszych uk�ad�w gwiezdnych wszech�wiata. P�askie pola gwiezdne bieg�y na przemian z ob�okami i pasami czarnej, zastyg�ej materii. Zdj�cie by�o wykonane z niewygodnej pozycji, tak �e otrzymany obraz Galaktyki uj�ty by� sko�nie i z g�ry, wskutek czego j�dro centralne zaledwie by�o widoczne jako gorej�ca, wypuk�a masa w �rodku w�skiej soczewki. W celu otrzymania pe�nego obrazu naszego uk�adu gwiezdnego prawdopodobnie zbierano materia� informacyjny ze znacznie dalszych galaktyk, rozmieszczonych na wy�szych szeroko�ciach galaktycznych. Jednak�e od czasu jak powsta� Pier�cie�, ani jedna z galaktyk nie sygnalizowa�a nic, co by �wiadczy�o o istnieniu �ycia.

Ludzie Ziemi wpatrywali si� w ekran z przej�ciem. Po raz pierwszy cz�owiek m�g� spojrze� na sw�j gwiezdny �wiat z g��bi kosmosu.

Czarze wyda�o si�, �e ca�a planeta wstrzyma�a dech ogl�daj�c w�asn� Galaktyk� na wszystkich sze�ciu kontynentach i oceanach, wsz�dzie tam, gdzie istnia�y porozrzucane wysepki ludzkiego �ycia i pracy.

��Informacja naszego obserwatorium w obwodzie Pier�cienia dobieg�a ko�ca � oznajmi� sekretarz.�� Obecnie zajmiemy si� projektami zg�oszonymi do szerokiej dyskusji.

Propozycj� Juty Gay w sprawie wytworzenia sztucznej atmosfery na Marsie uznano za godn� uwagi. Przewidywa�a ona wydzielanie lekkich gaz�w z g��bszych pok�ad�w za po�rednictwem automatycznych instalacji i by�a poparta przekonuj�cymi obliczeniami. W wypadku jej realizacji mo�na by otrzyma� powietrze przydatne do oddychania i izolacji cieplnej naszych osiedli. Dotychczasowe urz�dzenia cieplne by�yby w�wczas zbyteczne. Wiele lat temu, gdy odkryto na Wenus oceany ropy naftowej i g�ry z twardych w�glowodan�w, zosta�y tam rzucone automatyczne agregaty w celu wytworzenia sztucznej atmosfery pod ogromnymi kloszami z plastyku, co umo�liwi�o hodowl� ro�lin i urz�dzenie fabryk. W�a�nie fabryki te zaopatruj� ludzko�� w ogromne ilo�ci wytwor�w chemii organicznej.

Sekretarz od�o�y� na bok p�ytk� metalow� i uprzejmie si� u�miechn��. W jednym z pierwszych rz�d�w ukaza� si� Mven Mas w ciemnoczerwonej szacie, przygn�biony, ale spokojny i uroczysty. Na znak szacunku do zgromadzonych wzni�s� w g�r� splecione d�onie, po czym zaj�� miejsce.

Sekretarz opu�ci� trybun� ust�puj�c miejsca m�odej kobiecie o kr�tkich z�ocistych w�osach i zdziwionym spojrzeniu zielonych oczu. Obok niej sta� przewodnicz�cy Rady, Grom Orm.

��Nowe propozycje og�aszamy zazwyczaj sami. Tym jednak razem mamy do czynienia z prawie ca�kowicie uko�czon� prac� badawcz�. Oddaj� g�os autorce, Ivie D�an.

Zielonooka kobieta rozpocz�a przem�wienie nieco dr��cym ze wzruszenia g�osem. Na wst�pie wspomnia�a o og�lnie znanym zjawisku niebieskawego zabarwienia li�ci ro�lin na kontynentach po�udniowych. Barwa ta jest charakterystyczna dla najstarszych form ro�linno�ci ziemskiej. Jak wykaza�y badania przeprowadzone nad ro�linno�ci� innych planet, niebieskie ulistnienie wyst�puje w bardziej ni� ziemska przezroczystych atmosferach lub te� powstaje w warunkach bardziej twardego promieniowania pozafio�kowego, ni� to si� ma w wypadku S�o�ca.

��Nasze S�o�ce, sta�e w swym czerwonym promieniowaniu, nie wykazuje sta�o�ci w zakresie promieniowa� niebieskich i pozafio�kowych. Przed dwoma milionami lat jego promieniowanie fio�kowe ulega�o przez d�u�szy czas fluktuacjom. Wtedy to pojawi�y si� niebieskawe ro�liny, czarne zabarwienie ptak�w i zwierz�t, �yj�cych na przestrzeniach nie os�oni�tych, a tak�e czarny kolor jaj ptasich tam, gdzie gniazda znajdowa�y si� w miejscach nie zacienionych. W tym czasie, na skutek zmiany warunk�w elektromagnetycznych w uk�adzie s�onecznym, nasza planeta straci�a sta�o�� swego po�o�enia w stosunku do osi w�asnego obrotu. Dawno ju� istnia�y projekty przetoczenia m�rz do wg��bie� kontynentalnych w celu naruszenia ustalonej r�wnowagi i zmiany po�o�enia kuli ziemskiej w stosunku do w�asnej osi. Dzia�o si� to w czasach, kiedy astronomowie, opieraj�c si� jedynie na zasadzie elementarnej mechaniki ci��enia, nie brali pod uwag� elektromagnetycznej r�wnowagi uk�adu znacznie bardziej zmiennej ni� grawitacja. Nale�y t� kwesti� rozstrzygn�� pod tym w�a�nie k�tem, co si� zreszt� mo�e okaza� sposobem prostszym, szybszym i ta�szym. W pocz�tkowym okresie astronautyki wytworzenie sztucznego ci��enia wymaga�o tak wielkiego wydatkowania energii, �e w praktyce by�o niemo�liwe. Obecnie, po odkryciu nowych metod wyzwalania energii j�drowej, nasze statki zaopatrzone s� w proste i skuteczne przyrz�dy do wytwarzania sztucznej grawitacji. Do�wiadczenie Rena Bo�a wytycza podobn�, okr�n� drog� dla czynnego i szybkiego przeprowadzenia zmiany warunk�w obrot�w Ziemi�

Iva D�an przerwa�a swe rozwa�ania, bo oto sze�cioosobowa grupa � bohaterowie wyprawy na Plutona � pozdrawia�a j� wyci�gaj�c r�ce ze splecionymi d�o�mi. Policzki m�odej kobiety zap�on�y wcze�niej ni� ekran, na kt�rym ukaza�y si� niejasne kontury wykres�w stereometrycznych.

��Wiem, �e obecnie mo�na uj�� spraw� szerzej. Mo�na my�le� nawet o zmianie orbit planetarnych, a w szczeg�lno�ci o przybli�eniu Plutona do S�o�ca, co by mo�e wskrzesi�o t� niegdy� zamieszkan� planet� obcej gwiazdy. Na razie mam jednak tylko na my�li przesuni�cie naszej Ziemi w stosunku do jej osi w celu polepszenia warunk�w klimatycznych p�kuli kontynentalnej. Do�wiadczenie Rena Bo�a wykaza�o, �e mo�liwe jest przekszta�cenie zjawisk grawitacyjnych w elektromagnetyczne, co przyniesie w konsekwencji polaryzacj� wektorow� w takich oto kierunkach�

Figury na ekranie rozci�ga�y si� i obraca�y. Iva D�an m�wi�a dalej:

��Po�o�enie Ziemi utraci�oby wtedy sw� sta�o��, co by pozwoli�o na takie obr�cenie planety, kt�re by da�o korzystniejsze nas�onecznienia.

Na du�ej tafli szklanej pod ekranem zacz�y przebiega� d�ugie szeregi wyliczonych zawczasu przez maszyny parametr�w i ka�dy, dla kogo by�y zrozumia�e te symbole, m�g� si� naocznie przekona�, �e projekt Ivy D�an nie jest bezpodstawny.

Iva D�an sko�czy�a demonstrowanie oblicze� i wykres�w i ze schylon� g�ow� zesz�a z trybuny. S�uchacze z o�ywieniem zamieniali spojrzenia i p�g�osem wypowiadali uwagi. Porozumiawszy si� niedostrzegalnymi gestami z Gromem Ormem, na trybun� wszed� m�ody szef wyprawy na Plutona.

��Niew�tpliwie, do�wiadczenie Rena Bo�a musi doprowadzi� do reakcji kaskadowej, co stanowi zapowied� donios�ych odkry�. Ja wyobra�am to sobie jako odkrycie drogi wiod�cej do niedost�pnych dot�d granic wiedzy. Tak by�o z teori� kwant�w, stanowi�c� pierwsz� pr�b� rozumienia repagulum, czyli teorii wzajemnego przechodzenia z nast�pnym odkryciem antycz�steczek i antyp�l. Potem przyszed� rachunek repagularny, kt�ry obali� zasad� nieoznaczono�ci Heisenberga. I oto Ren Boz zrobi� krok dalszy ku analizie systemu przestrze�-pole, dochodz�c do zrozumienia antygrawitacji i antyprzestrzeni, czyli, wed�ug praw repagulum, osi�gaj�c zero przestrzenne. Wszystkie d�ugo nie uznawane teorie sta�y si� wreszcie fundamentem wiedzy. W imieniu grupy badaczy Plutona proponuj� przekazanie tej kwestii do informacji �wiatowej w celu jej om�wienia. Obr�t planety w stosunku do osi zmniejszy zu�ycie energii wydatkowanej dla rozgrzewania okr�g�w polarnych, jeszcze bardziej z�agodzi fronty polarne i podwy�szy bilans wodny kontynent�w.

��Czy kwestia jest dostatecznie jasna, by j� podda� pod g�osowanie?�� zapyta� Grom Orm.

W odpowiedzi zap�on�o mn�stwo zielonych �wiate�ek.

��Wobec tego zaczniemy!�� rzek� przewodnicz�cy k�ad�c r�k� pod pulpit przy swoim fotelu.

Znajdowa�y si� tam trzy guziki sygna��w licznika: prawy oznacza� � �tak�, �rodkowy � �nie�, lewy � �wstrzymuj� si� od g�osu�. Ka�dy z cz�onk�w Rady ze swej strony przesy�a� niewidoczny sygna�. Evda i Czara tak�e nacisn�y guziki. Osobny mechanizm oblicza� opinie s�uchaczy.

Po up�ywie kilku sekund zap�on�y wielkie znaki na ekranach pokazowych � uznano, �e sprawa ta nadaje si� do powszechnej dyskusji.

Na trybunie ukaza� si� Grom Orm.

��Z przyczyn, kt�rych w tej chwili ujawni� nie mo�emy, nale�y obecnie rozpatrzy� post�pek by�ego kierownika stacji kosmicznych, Mvena Masa, a nast�pnie powzi�� decyzj� w sprawie trzydziestej �smej wyprawy kosmicznej. Czy Rada wyra�a zgod� na nieujawnianie na razie wspomnianych przyczyn?

Zielone �wiate�ka odpowiedzia�y jednog�o�nie.

��Czy wszyscy znaj� szczeg�y wydarzenia?

Nowa kaskada zielonych b�ysk�w.

��To przyspieszy rozstrzygni�cie sprawy. Poprosz� by�ego kierownika stacji kosmicznych, Mvena Masa, o podanie do wiadomo�ci powod�w jego post�pku, kt�rego skutki by�y wr�cz fatalne. Fizyk Ren Boz dot�d jeszcze nie powr�ci� do zdrowia po doznanych kontuzjach i nie zosta� przez nas wezwany jako �wiadek.

Grom Orm zauwa�y� czerwone �wiate�ko przy pulpicie Evdy Nal.

��Polecam uwadze Rady: Evda Nal pragnie uzupe�ni� komunikat o Renie Bozie.

��Prosz� o zezwolenie na zabranie g�osu w jego imieniu.

��Na jakiej zasadzie?

��Kocham go!

��Udzielimy pani g�osu po wypowiedzi Mvena Masa.

Evda Nal zgasi�a czerwone �wiate�ko i usiad�a.

Na trybunie ukaza� si� Mven Mas. Spokojnie, nie szcz�dz�c siebie, Afryka�czyk opowiedzia� o spodziewanych skutkach do�wiadczenia. Po�piech i konspiracja sprawi�y, �e zapomniano o specjalnych przyrz�dach rejestruj�cych, licz�c na zwyk�e mechanizmy pami�ciowe, kt�re uleg�y zniszczeniu zaraz na pocz�tku. Wielkim b��dem by�o r�wnie� przeprowadzenie do�wiadczenia na Satelicie. Nale�a�o do Satelity 57 doczepi� stary statek planetarny i zmontowa� na jego pok�adzie przyrz�dy orientuj�ce wektor. W tym wszystkim zawini� w�a�nie on, Mven Mas. Ren Boz zajmowa� si� jedynie instalacjami, strona wykonawcza eksperymentu nale�a�a do kierownika stacji kosmicznych.

Czara zacisn�a d�onie � argumenty obci��aj�ce Mvena Masa by�y powa�ne.

��Czy obserwatorzy Satelity wiedzieli o mo�liwo�ci katastrofy?�� rzuci� pytanie Grom Orm.

��Tak, uprzedzili�my ich, mimo to z rado�ci� wyrazili zgod�.

��Ich zgoda mnie nie dziwi � powiedzia� Grom Orm.�� Tysi�ce J m�odych ludzi bierze udzia� w niebezpiecznych do�wiadczeniach, jakie si� rokrocznie odbywaj� na naszej planecie. Zdarza si�, �e gin�� Ale pan, uprzedzaj�c m�odych ludzi, zdawa� sobie spraw� z nast�pstw, j a mimo to zdecydowa� si� pan na ryzykowne przedsi�wzi�cie�

Mven Mas opu�ci� g�ow� w milczeniu.

Czara, czuj�c na ramieniu d�o� Evdy Nal, st�umi�a ci�kie westchnienie.

��Prosz� nam poda� przyczyny, kt�re sk�oni�y pana do tak ryzykownego kroku � rzek� przewodnicz�cy Rady.

Tym razem Afryka�czyk przem�wi� z g��bokim wzruszeniem. Opowiedzia�, jak we wczesnej m�odo�ci zda�o mu si�, �e s�yszy wo�anie z grob�w milionowych rzesz ludzkich, kt�re uleg�y nieub�aganej pot�dze czasu, jak ow�adn�o nim przemo�ne pragnienie uczynienia po raz pierwszy w dziejach ludzko�ci i �wiat�w s�siaduj�cych wielkiego kroku ku zwyci�stwu nad czasem i przestrzeni�, skierowania tysi�cy pot�nych umys��w na nowe szlaki bada� naukowych. S�dzi�, i� nie ma prawa odk�ada� realizacji tego zamierzenia na czas nieokre�lony � mo�e na ca�e stulecie � jedynie dlatego, by nie nara�a� nielicznego zespo�u ludzi na niebezpiecze�stwo, a samemu unikn�� odpowiedzialno�ci.

Czara s�ucha�a z bij�cym sercem. By�a dumna ze swego wybra�ca. Zdawa�o si�, �e wina Afryka�czyka nie jest tak wielka.

Mven Mas wr�ci� na miejsce i czeka� na wyrok.

Evda Nal odtworzy�a magnetofonowy zapis przem�wienia Rena Bo�a. Jego s�aby, urywany g�os zabrzmia� na ca�� sal�. Fizyk usprawiedliwia� Mvena Masa. Nie znaj�c ca�o�ci niezmiernie skomplikowanego zagadnienia, kierownik stacji kosmicznych da� si� przekona� Bozowi, �e powodzenie eksperymentu jest pewne. Niemniej fizyk nie uwa�a� si� za winnego. �Rokrocznie � m�wi� Boz � odbywaj� si� mniej wa�ne do�wiadczenia i ko�cz� si� cz�sto tragicznie. Nauka, kt�ra jest walk� o szcz�cie ludzko�ci, wymaga ofiar jak ka�da walka. Tch�rze, my�l�cy tylko o w�asnym bezpiecze�stwie, nigdy si� nie zdob�d� na wielki czyn��

Ren Boz zako�czy� swoj� wypowied� kr�tk� analiz� do�wiadczenia i w�asnych b��d�w, wyra�aj�c przekonanie co do przysz�ego sukcesu.

��Dlaczego Ren Boz nie powiedzia� nic o swoich obserwacjach poczynionych w czasie do�wiadczenia?�� Grom Orm zwr�ci� si� do Evdy Nal.�� Pani chcia�a przem�wi� w jego imieniu.

��Prosi�am o g�os, gdy� przewidzia�am to pytanie � odpar�a Evda.�� Ren Boz straci� przytomno�� po up�ywie kilkunastu sekund od chwili w��czenia stacji �F�. Zd��y� jedynie zanotowa� wskazania przyrz�d�w, stwierdzaj�cych zero przestrzenne.

Na ekranie ukaza� si� szereg cyfr, kt�re wielu z obecnych zanotowa�o.

��Chcia�abym jeszcze z�o�y� o�wiadczenie w imieniu Instytutu Bada� Smutku i Rado�ci � ci�gn�a Evda � �e ankieta przeprowadzona po katastrofie w�r�d szerokich k� spo�ecze�stwa da�a nast�puj�ce wyniki�

Ekran wype�ni�y szeregi o�miocyfrowych liczb uj�te w rubryki-pot�pienia, uniewinnienia, w�tpliwo�ci co do metody przeprowadzenia eksperymentu, obwiniania o zbytni po�piech itp. Og�lny wynik jednak by� korzystny dla Mvena Masa i Rena Bo�a. Twarze obecnych rozja�ni�y si�.

W przeciwleg�ym k�cie sali zap�on�� czerwony sygna� i Grom Orm udzieli� g�osu astronomowi trzydziestej si�dmej wyprawy kosmicznej, Hissowi. Pur m�wi� g�o�no, z temperamentem, niezr�cznie gestykuluj�c r�kami.

��My, astronomowie, pot�piamy Mvena Masa. Przeprowadzenie do�wiadczenia bez zgody Rady budzi podejrzenie, �e Mven Mas dzia�a� nie tak zn�w bezinteresownie, jak to starali si� wykaza� moi przedm�wcy.

Czara sp�on�a rumie�cem. Chcia�a si� zerwa� z miejsca, ale pod wp�ywem spojrzenia Evdy Nal opanowa�a si�.

��Pa�skie oskar�enie jest r�wnie ci�kie, jak nieuzasadnione � odpowiedzia� za zgod� przewodnicz�cego Mven Mas.�� Prosz� powiedzie� konkretnie: w czym pan upatruje osobisty interes?

��G��wnym motywem pa�skiego post�pku by�a ��dza s�awy, kt�r� by pan zyska� w razie powodzenia� Poza tym widz� tu tch�rzostwo. Ba� si� pan zakazu do�wiadczenia, dlatego w�a�nie dzia�ali�cie w po�piechu i w tajemnicy.

Mven Mas u�miechn�� si�, roz�o�y� r�ce i usiad�.

Evda Nal jeszcze raz poprosi�a o g�os.

��Zarzut Pura Hissa jest zbyt pochopny i z�o�liwy, by m�g� zawa�y� w tak powa�nej kwestii. Jego s�d o zatajaniu motyw�w post�powania przypomina Czasy Ciemnoty. Tak m�wi� o nie�miertelnej s�awie mogli jedynie ludzie odleg�ej przesz�o�ci. Niezadowoleni z �ycia, nie czuj�c si� cz�stk� walcz�cej, o post�p ludzko�ci, w obawie przed nieuniknion� �mierci� czepiali si�, jak deski zbawienia, nadziei na �uwiecznienie�. Uczony astronom Pur Hiss zdaje si� nie rozumie�, �e w pami�ci ludzkiej �yj� tylko ci, kt�rzy oddzia�ywaj� na nast�pne pokolenia, a kiedy przestan� oddzia�ywa�, ulegaj� zapomnieniu. Cz�sto jednak odzyskuj� s�aw�, jak na przyk�ad uczeni i arty�ci staro�ytno�ci, gdy ich dzie�a staj� si� znowu natchnieniem dla wielomiliardowego spo�ecze�stwa. Musz� przyzna�, �e czuj� si� zaskoczona, i� uczony i podr�nik wypowiada tak przestarza�e s�dy o s�awie ludzkiej i nie�miertelno�ci.

Evda Nal odwr�ci�a si� w stron� Pura Hissa, kt�ry skuli� si� na swym fotelu, o�wietlony mn�stwem czerwonych �wiate�.

��To nie ma sensu � ci�gn�a Evda dalej.�� Na czyn Mvena Masa i Rena Bo�a trzeba patrze� inaczej. Niegdy� zdarza�o si� cz�sto, �e ludzie nie potrafili okre�li� realnej warto�ci swych czyn�w, nie umieli por�wna� ich strony pozytywnej z ujemn� stron� odwrotn�, kt�r� niew�tpliwie posiada ka�da dzia�alno��. Trudno�� t� ju� � pokonali�my i mo�emy teraz m�wi� jedynie o rzeczywistym znaczeniu czyn�w. Obecnie, tak jak dawniej, nowe drogi wytyczaj� jednostki, bo tylko specjalnie nastawiony umys�, po bardzo d�ugotrwa�ej pracy przygotowawczej, jest zdolny do rozeznania si� w nowych kierunkach ukrytych w�r�d sprzecznych fakt�w. Ale dzisiaj, gdy tylko zostanie odnaleziony nowy szlak, tysi�ce ludzi rozpoczyna prace badawcze i dokonuje odkry�. Je�li chodzi o Rena Bo�a i Mvena Masa to prekursorstwo ich do�wiadczenia jest oczywiste. Okupione ono zosta�o jednak wielkimi stratami materialnymi i czterema istnieniami ludzkimi. Wed�ug praw Ziemi mamy wi�c tu niew�tpliwie do czynienia z przest�pstwem, ale nie z pobudek osobistych, wobec czego nie nale�y ono do kategorii najci�szych.

Evda Nal wr�ci�a powoli na miejsce. Grom Orm stwierdzi�, �e nie by�o wi�cej ch�tnych do zabrania g�osu. Cz�onkowie Rady poprosili przewodnicz�cego, aby zamkn�� dyskusj�. Smuk�a, �ylasta posta� Groma Orma pochyli�a si� z trybuny do przodu, ostre, przenikliwe spojrzenie obieg�o sal�.

��Okoliczno�ci nie s� a� tak skomplikowane, �eby nie mo�na by�o wysnu� ko�cowego wniosku. Sprawa Rena Bo�a wydaje si� jasna. Kt�ry� to uczony nie wykorzysta wszystkich mo�liwo�ci, zw�aszcza wtedy, gdy jest pewny sukcesu? Niepowodzenie eksperymentu jest nauk� na przysz�o��. Mimo wszystko do�wiadczenie przynios�o powa�ne korzy�ci. Pomo�e ono do rozwi�zania wielu zagadnie�, nad kt�rymi dopiero zacz�to si� zastanawia� w Akademii Granic Wiedzy. Ten zysk w pewnej mierze r�wnowa�y uszczerbek materialny. Rozstrzygamy �problem wykorzystania si� wytw�rczych, odrzucaj�c ja�owy utylitaryzm i ugodowe teoryjki dawnej ekonomiki. Jednak�e nawet dzi� ludzie czasami nie rozumiej� istoty sukcesu, poniewa� nie pami�taj� o nieomylnych prawach rozwoju. Wydaje im si�, �e budowla powinna si� wznosi� w g�r� bez ko�ca. M�dro�� kierownika polega na tym, aby we w�a�ciwym czasie zorientowa� si�, �e osi�gni�tego w danym momencie poziomu przekroczy� nie mo�na, �e nale�y skr�ci� na inny tor. Takim kierownikiem na swoim bardzo odpowiedzialnym stanowisku nie umia� by� Mven Mas. Wyb�r Rady okaza� si� b��dny. Rada ponosi za to odpowiedzialno�� n$ r�wni z nim. Przede wszystkim poczuwam si� sam do winy, gdy� podtrzymywa�em kandydatur� Mvena Masa wysuni�t� przez dw�ch innych cz�onk�w Rady. Proponuj� Radzie uniewinnienie Mvena Masa, jednak nale�y mu zakaza� zajmowania stanowisk w odpowiedzialnych organizacjach planety. Ja powinienem tak�e zosta� usuni�ty ze stanowiska przewodnicz�cego Rady i skierowany do pracy, kt�ra by zrekompensowa�a skutki mego nieostro�nego wyboru � to znaczy na odbudow� satelity.

Grom Orm obrzuci� wzrokiem twarze obecnych, na kt�rych malowa� si� szczery smutek. Ale ludzie doby Pier�cienia unikali nam�w i perswazji, szanowali bowiem decyzje innych i mieli do nich zaufanie.

Mir Om odby� kr�tk� narad� z cz�onkami Rady. Licznik podj�� prac� na nowo i poda� do wiadomo�ci wynik g�osowania. Wniosek Groma Orma zosta� przyj�ty jednog�o�nie, z tym jednak zastrze�eniem, by pe�ni� obowi�zki przewodnicz�cego do ko�ca posiedzenia.

Grom Orm odpowiedzia� uk�onem, ale na jego twarzy jakby zakutej w pancerz woli nie drgn�� ani jeden mi�sie�.

��Musz� teraz wyja�ni� pow�d, dla kt�rego om�wienie wyprawy kosmicznej zosta�o przeniesione do drugiego punktu � zn�w zabra� g�os przewodnicz�cy.�� Pomy�lne zako�czenie sprawy poprzedniej by�o do przewidzenia i s�dz�, �e Komisja Kontroli Honoru i Prawa zgodzi si� na nasze rozwi�zanie. Obecnie wi�c prosz� Mvena Masa o zaj�cie miejsca w Radzie, jako �e jego wiedza jest nam potrzebna, tym bardziej �e cz�onek Rady Erg Noor nie b�dzie m�g� wzi�� udzia�u w dzisiejszych obradach.

Mven Mas wsta� i ruszy� w kierunku lo�y, kt�r� zajmowali cz�onkowie. Przez ca�y czas, gdy szed�, towarzyszy�y mu zielone b�yski �wiate�.

Mapy planetarne rozsun�y si� bezszelestnie, ust�puj�c miejsca czarnym, ponurym tablicom, na kt�rych kolorowe �wiate�ka gwiazd by�y po��czone niebieskimi ni�mi przypuszczalnych marszrut, zaplanowanych z g�ry na ca�e stulecia. W zachowaniu si� przewodnicz�cego zasz�a wyra�na zmiana. Znikn�� beznami�tny ch��d, szarawe policzki nabra�y rumie�ca, z�agodnia� stalowy b�ysk oczu. Na trybunie zn�w si� ukaza� Grom Orm.

��Ka�da kolejna wyprawa kosmiczna to nasza wielka nadzieja, nowy szczebel w drabinie wiod�cej ku wy�ynom. Z drugiej strony jest to wysi�ek milion�w, kt�ry musi da� jaki� powa�ny efekt naukowy i gospodarczy. W przeciwnym razie nasz ruch naprz�d i dalszy podb�j przyrody m�g�by ulec zahamowaniu. Maj�c to na wzgl�dzie powinni�my plan trzydziestej �smej wyprawy kosmicznej opracowa� bardzo dok�adnie. W ci�gu ostatniego roku zasz�y zmiany, kt�re zmuszaj� nas do ponownego rozpatrzenia trasy i zada� wyprawy zatwierdzonych przez poprzednie Rady i przez narad� planetarn�. Wykrycie sposobu obr�bki stop�w pod wysokim ci�nieniem w temperaturze prawie bezwzgl�dnego zera da�o mo�no�� wzmocnienia korpusu statku kosmicznego. Udoskonalenie silnik�w anamezonowych zezwala na znacznie dalszy zasi�g lotu pojedynczego statku. Przeznaczone na trzydziest� �sm� wypraw� statki �Aella� i �Tintagel� uzna� nale�y za przestarza�e w por�wnaniu z ��ab�dziem�, kt�rego budow� niedawno uko�czono. ��ab�d�� jest statkiem typu pionowego o czterech st�pkach r�wnowagi statycznej. Osi�gamy mo�no�� coraz dalszych lot�w. Erg Noor po powrocie z trzydziestej si�dmej wyprawy na �Tantrze� zakomunikowa� o odkryciu gwiazdy czarnej klasy �T�. Na planecie tej gwiazdy ujawniono statek kosmiczny nieznanej konstrukcji. Pr�ba dostania si� do wn�trza statku omal nie spowodowa�a �mierci ca�ej za�ogi. Uda�o si� zdoby� kawa�ek metalu z korpusu statku. Jest to substancja nam nie znana, cho� zbli�ona do czternastego izotopu srebra, wykrytego na planetach niezwykle gor�cej gwiazdy klasy �O8�, znanej od bardzo dawna jako Dzeta Rufy Okr�tu. W Akademii Granic Wiedzy dyskutowano na temat kszta�tu wspomnianego statku maj�cego wygl�d dwuwypuk�ego dysku o spiralnej powierzchni. Junius Ant przejrza� zapisy mechanizm�w pami�ciowych zawieraj�ce informacje Pier�cienia, nagromadzone w ci�gu czterechset lat naszej przynale�no�ci, i stwierdzi�, �e taki typ konstrukcji statku kosmicznego jest niemo�liwy do zrealizowania przy naszym poziomie wiedzy i obowi�zuj�cym kierunku bada� naukowych. W tych �wiatach Galaktyki, z kt�rymi utrzymujemy ��czno�� i wymieniamy wiadomo�ci, typ taki jest tak�e nieznany. Dyskowaty statek kosmiczny o tak kolosalnych wymiarach jest niew�tpliwie go�ciem z niewiarygodnie dalekich planet, mo�liwe nawet, �e ze �wiat�w pozagalaktycznych. By� mo�e, po milionach lat w�dr�wki wyl�dowa� na planecie gwiazdy �elaznej, w naszym pustynnym okr�gu na skraju Galaktyki. Nie musz� chyba uzasadnia�, jak wielkie znaczenie b�dzie mia�a specjalna wyprawa na gwiazd� �T� w celu dok�adnego zbadania tego statku.

Grom Orm w��czy� p�kulisty ekran. Sala znik�a. Przed oczyma widz�w przep�ywa�y zapisy mechanizm�w pami�ciowych.

��Mamy tu odebrany niedawno komunikat sprawozdawczy planety CR519 z wyprawy do systemu gwiazdy Achernar.

Po�o�enie gwiazd robi�o dziwne wra�enie i nawet najbardziej do�wiadczone oko nie by�o w stanie rozpozna� znanych i od dawna zbadanych cia�. By�y to plamy md�awo �wiec�cego gazu, ciemne ob�oki i wreszcie du�e, zastyg�e planety odbijaj�ce potwornie jaskrawe �wiat�o gwiazdy.

Achernar, posiadaj�cy �rednic� zaledwie dwa i p� razy wi�ksz� ni� S�o�ce, �wieci� z moc� dwustu osiemdziesi�ciu s�o�c. Nale�y on do nieopisanie jaskrawych gwiazd niebieskich klasy widmowej �B5�. Statek kosmiczny dokonawszy zapisu oddali� si�. Podr� trwa�a prawdopodobnie dziesi�tki lat. Na ekranie ukaza�a si� inna gwiazda � jaskrawozielona klasy �S�. Ros�a �wiec�c coraz mocniej w miar� zbli�ania si� do niej statku kosmicznego. Mven Mas pomy�la� sobie, �e wspania�y, zielony odcie� tego �wiat�a wygl�da�by jeszcze pi�kniej poprzez atmosfer�. Jak gdyby odpowiadaj�c na jego my�l, na ekranie zjawi�a si� powierzchnia nowej planety. Zdj�cia nadawano z przerwami � nie pokazano zbli�ania si� planety. Przed oczyma widz�w niespodziewanie wznios�a si� wysoka �ciana g�r, spowitych we wszystkie mo�liwe odmiany zielonej barwy: czarnozielone cienie g��bokich w�woz�w i stromych stok�w, niebieskozielone i zielonofioletowe o�wietlenie ska� i dolin, akwamaryna �nieg�w zalegaj�cych szczyty i p�askowzg�rze, ��tozielone, wypalone przez s�o�ce p�aszczyzny. Malachitowe rzeki zbiega�y w d�, ku niewidzialnym jeziorom i morzom ukrytym poza grzbietami.

Usiana wzg�rkami dolina ci�gn�a si� a� do morza, kt�re wygl�da�o z daleka jak l�ni�cy arkusz zielonej blachy. Niebieskie drzewa k��bi�y si� g�stym listowiem, polany rozkwita�y pasmami nieznanych krzew�w i traw o purpurowej barwie, a w g��bi ametystowego nieba sp�ywa� pot�ny strumie� z�ocistozielonych promieni. Ludzie Ziemi zastygli w podziwie. Mven Mas grzeba� w zakamarkach swej pami�ci, �eby okre�li� �ci�le uk�ad i po�o�enie zielonego s�o�ca.

�Achernar � to Alfa Eridana, wysoko, na po�udniowym niebie, obok Tukana. Odleg�o�� � dwadzie�cia jeden parsek�w. Powr�t statku kosmicznego z t� sam� za�og� niemo�liwy� � szybko p�dzi�y my�lowe sformu�owania.

Ekran zgas�. Wygl�d zamkni�tej sali, w kt�rej si� odbywa�y narady mieszka�c�w Ziemi, wyda� si� wszystkim obcy i dziwny.

��Ta gwiazda zielona � zabrzmia� zn�w g�os przewodnicz�cego � obfituje w cyrkon w liniach widmowych, jest niewiele wi�ksza ni� nasze S�o�ce.�� Grom Orm szybko wylicza� dane liczbowe cyrkonowego s�o�ca.�� W jej systemie mamy dwie planety-bli�niaki obracaj�ce si� naprzeciwko siebie. Przestrze� dziel�ca je od gwiazdy odpowiada energii, jak� Ziemia otrzymuje od S�o�ca. Grubo�� atmosfery, jej sk�ad, ilo�� wody, bardzo przypominaj� warunki ziemskie. Wyprawa z planety CR519 stwierdzi�a r�wnie�, �e na planetach-bli�niakach brak jest wy�szych form �ycia. Wy�sze my�l�ce formy �ycia przekszta�caj� przyrod�, co mo�na zaobserwowa� nawet przy powierzchownej obserwacji z g�ry, z przelatuj�cego statku kosmicznego. Nale�y przypuszcza�, �e albo si� nie mog�y rozwin��, albo te� jeszcze si� nie rozwin�y. Jest to wyj�tkowo pomy�lny dla nas zbieg okoliczno�ci. Gdyby tam ujawniono wy�sze formy �ycia, �wiat zielonej gwiazdy pozosta�by dla nas zamkni�ty. Ju� w osiemdziesi�tym drugim roku epoki Pier�cienia, a zatem wi�cej ni� trzy wieki temu, planeta nasza podj�a narady na temat zaludnienia planet o wy�szych formach �ycia, cho�by nie osi�gn�y jeszcze poziomu naszej cywilizacji. Ju� wtedy zdawano sobie spraw�, �e wdzieranie si� na te planety wiedzie nieuchronnie do gwa�t�w wskutek nieporozumie� mi�dzy przybyszami i mieszka�cami planety. Obecnie wiemy, jak wielka jest r�norodno�� �wiat�w naszej Galaktyki. Mamy gwiazdy niebieskie, zielone, ��te, bia�e, czerwone, pomara�czowe. Wszystkie s� wodorowo-helowe, ale zale�nie od sk�adu swych j�der i pow�oki nosz� nazw� w�glowych, cyjanowych, tytanowych, cyrkonowych. R�ny jest charakter ich promieniowania, r�na temperatura, r�ny sk�ad atmosfer i j�der. Planety maj� rozmait� obj�to��, g�sto��, sk�ad, grubo�� atmosfery i hydrosfery, r�ne odleg�o�ci od s�o�c i rozmaite warunki obrot�w. Ale wiemy te� co innego: planeta nasza, o powierzchni pokrytej w siedemdziesi�ciu procentach wod�, po�o�ona blisko S�o�ca, dostarczaj�cego jej pot�nych zasob�w energii, stanowi niecz�sto spotykan�, pot�n� baz� �ycia zdolnego do r�nych przekszta�ce�. St�d te� �ycie u nas rozwin�o si� szybciej ni� w innych �wiatach, gdzie jego rozw�j hamowa� brak wody, energii s�onecznej, czy niedostatecznie du�e powierzchnie l�d�w. Szybciej zreszt� ni� na planetach nazbyt obfituj�cych w wod�. Za po�rednictwem odbioru z innych planet Pier�cienia widzieli�my ewolucj� �ycia na mocno nawodnionych planetach: d��y�o ono rozpaczliwie wzwy�, wspinaj�c si� po �odygach wiecznie stercz�cych z wody ro�lin. Na naszej obfituj�cej w wod� planecie mamy te� stosunkowo niewielkie p�aszczyzny kontynent�w, zbyt ma�e mo�e dla skupienia s�onecznej energii za po�rednictwem ro�lin jadalnych, drzew czy po prostu termoelektrycznych instalacji. W najstarszych okresach dziej�w Ziemi �ycie rozwija�o si� znacznie wolniej na bagnach nizinnych kontynent�w ery paleozoicznej ni� na wy�szych kontynentach ery kenozoicznej, kiedy walka toczy�a si� nie tylko o po�ywienie, ale i o wod�. Wiemy, �e dla utrzymania si� �ycia konieczny jest odpowiedni stosunek procentowy l�d�w i w�d. Takich planet opr�cz naszej mamy w kosmosie niezbyt wiele, a ka�da z nich jest nieocenionym skarbem dla ludzko�ci. Stanowi bowiem nowy teren dla zasiedlania i dalszego doskonalenia �ycia. Ludzko�� ju� dawno przesta�a si� ba� �ywio�owych przesiedle�, kt�re niegdy� by�y straszakiem dla naszych przodk�w. Staramy si� rozszerzy� zasi�g osiedlenia. Jest to tak�e jedno z praw rozwoju, polegaj�ce na nieustannym ruchu naprz�d. Osiedlenie si� na innych planetach, tak r�nych od Ziemi, by�o po��czone z du�ymi trudno�ciami. Powsta� wi�c projekt osiedlania w kosmosie na specjalnie skonstruowanych cia�ach podobnych do sztucznych satelit�w, ale wielokrotnie od nich wi�kszych. Jak wiadomo, jedna z takich wysp zbudowana zosta�a w przededniu epoki Pier�cienia. Mam na my�li �Nadira� znajduj�cego si� w odleg�o�ci osiemnastu milion�w kilometr�w od Ziemi. �yje tam jeszcze niewielka kolonia ludzi� Jednak�e trzeba powiedzie�, �e cho� pomys� by� bardzo �mia�y, problem budowy tych ciasnych pojemnik�w zosta� rozwi�zany przez naszych przodk�w nieudolnie. Planety-bli�niaki zielonej gwiazdy cyrkonowej s� bardzo podobne do naszej Ziemi. Nie s� odpowiednie dla w�t�ych mieszka�c�w planety CR519, kt�ra dokona�a ich odkrycia, albo te� przesiedlenie napotyka na zbyt wielkie trudno�ci. Dlatego to przekazali nam t� wiadomo��, tak jak my komunikujemy im nasze odkrycia. Gwiazda zielona znajduje si� w tej odleg�o�ci od nas, jakiej dot�d nie pokona� jeszcze �aden z naszych statk�w kosmicznych. Skoro osi�gniemy planety tej gwiazdy, uzyskamy baz� dla dalszych wypraw w kosmos. S� one dostatecznie obszerne dla organizacji �ycia i wytworzenia pot�nej techniki. Jest to sprawa wielkiej wagi. Odleg�o�� wynosz�ca siedemdziesi�t lat �wietlnych jest do pokonania dla statku typu ��ab�dzia� i, by� mo�e, nale�a�oby trzydziest� �sm� wypraw� kosmiczn� skierowa� ku Achernarowi.

Grom Orm przesun�� nieznacznym ruchem jedn� z r�czek zainstalowanych na pulpicie.

Nad trybun� ukaza� si� teraz niewielki ekran, na kt�rym obecni ujrzeli znan� sobie posta� Dara Wiatra. By�y kierownik stacji kosmicznych u�miechn�� si� witany bezg�o�nym migotaniem zielonych �wiate�ek.

��Dar Wiatr znajduje si� teraz na pustyni w Arizonie. Stamt�d, z radioaktywnego terenu, wyrzuca si� obecnie parti� rakiet na wysoko�� pi��dziesi�ciu siedmiu tysi�cy kilometr�w w celu budowy satelity � wyja�ni� Grom Orm.�� Wiatr chcia� zakomunikowa� swoje zdanie jako cz�onek Rady.

��Proponuj� wys�anie nie jednej, lecz trzech wypraw � zabrzmia� weso�y g�os, d�wi�cz�cy metalicznie w przeno�nym odbiorniku.

Cz�onkowie Rady i ca�e audytorium by�o zaskoczone. Dar Wiatr nie by� wytrawnym m�wc� i nie zrobi� artystycznej pauzy.

��Pocz�tkowy plan wys�ania obydwu statk�w kosmicznych trzydziestej �smej wyprawy na potr�jn� gwiazd� BE7723 ma obecnie, po do�wiadczeniu Mvena Masa i Rena Bo�a, tak wielkie znaczenie, �e nie mo�na ze� rezygnowa�.

W tej samej chwili Mven Mas wyobrazi� sobie ow� gwiazd� potr�jn�, wedle starych nazw oznaczon� jako Omikron 2 Eridana. Odleg�y od S�o�ca o mniej ni� pi�� parsek�w uk�ad trzech gwiazd, ��tej, niebieskiej i czerwonej, posiada� dwie pozbawione �ycia planety. Gwiazda niebieska tego systemu by�a bia�ym karze�kiem. Posiada�a rozmiary du�ej planety, a masa jej r�wna�a si� po�owie masy S�o�ca. Przeci�tna g�sto�� substancji tej gwiazdy przewy�sza�a dwa tysi�ce pi��set razy g�sto�� najci�szego metalu Ziemi � irydu. Kwestie ci��enia p�l elektromagnetycznych, proces�w powstawania ci�kich element�w chemicznych na tej gwie�dzie budzi�y w�r�d astronom�w wielkie zainteresowanie. Szczeg�lne znaczenie mia�a mo�liwo�� bada� tych wszystkich zjawisk bezpo�rednio, z najbli�szej odleg�o�ci. Tym bardziej �e wys�ana w dawnych czasach dziesi�ta z kolei wyprawa na Syriusza zgin�a przekazawszy wiadomo�� o niebezpiecze�stwie. Bliski s�siad S�o�ca, podw�jna gwiazda niebieska Syriusz tak�e posiada�a bia�ego karze�ka o temperaturze ni�szej i o wi�kszych rozmiarach ni� Omikron 2 Eridana �B�, o g�sto�ci wi�kszej dwadzie�cia pi�� tysi�cy razy od g�sto�ci wody. Osi�gni�cie tej bliskiej gwiazdy okaza�o si� niemo�liwe z powodu ogromnych, krzy�uj�cych si� strumieni meteoryt�w opasuj�cych gwiazd� i tak bardzo rozproszonych, �e nie by�o mo�liwe ustalenie poszczeg�lnych skupie� gro�nych od�amk�w. W�wczas, to jest przed trzystu pi�tnastoma laty, zaprojektowano wypraw� na Omikron 2 Eridana.

��Zbadanie dalekiego, obcego statku � ci�gn�� Dar Wiatr � znalezionego przez trzydziest� si�dm� wypraw� mo�e dostarczy� nam niezmiernie cennych wiadomo�ci. Mo�na by, lekcewa��c dawne przepisy bezpiecze�stwa, zaryzykowa� roz��czenie statk�w. �Aella� uda�aby si� na Omikron Eridana, a �Tintagel� na gwiazd� �T�. Obydwa statki s� klasy pierwszej, podobnie jak �Tantra�, kt�ra da�a sobie rad� w bardzo trudnej sytuacji.

��Romantyka!�� powiedzia� g�o�no Pur Hiss, ale ten wyskok spotka� si� z og�ln� dezaprobat�.

��Tak, prawdziwa romantyka!�� z rado�ci� zawo�a� Dar Wiatr.�� Romantyka to luksus przyrody, ale luksus niezb�dny w dobrze zorganizowanej spo�eczno�ci. Wskutek nadmiaru si� cia�a i ducha w cz�owieku rodzi si� pragnienie nowo�ci, jak najcz�stszych zmian. Powstaje szczeg�lny stosunek do �ycia, wyra�aj�cy si� ch�ci� wyprzedzenia tera�niejszo�ci, pragnieniem wielkich pr�b i silnych wra�e� Obecna na sali Evda Nal mo�e stwierdzi�, �e to nie tylko psychologia, ale i fizjologia. Wracam do rzeczy. Nowy statek ��ab�d�� nale�y wys�a� na Achernar, ku gwie�dzie zielonej, poniewa� o wyniku wyprawy nasza planeta dowie si� dopiero po up�ywie stu siedemdziesi�ciu lat. Grom Orm ma zupe�n� s�uszno��, �e zbadanie odpowiednich planet i stworzenie bazy dla dalszego ruchu w kosmosie to nasz obowi�zek w stosunku do potomnych.

��Mamy zapas anamezonu przygotowany tylko dla dw�ch statk�w � odpar� sekretarz Mir Om.�� Potrzebowaliby�my dziesi�ciu lat, �eby nie naruszaj�c r�wnowagi ekonomicznej, przygotowa� jeszcze jeden statek do lotu. Nale�y pami�ta�, �e obecnie wiele si� produkcyjnych poch�ania odbudowa satelity.

��Tak jest � powiedzia� Dar Wiatr.�� Dlatego proponuj� zaapelowa� do ludno�ci planety. Niech wszyscy na jeden rok od�o�� podr�e rozrywkowe, niech zostan� wy��czone telewizory naszych akwari�w w g��bi ocean�w, niech na rok zostanie przerwane dostarczanie z Wenus i Marsa drogich kamieni i rzadkich ro�lin. Mo�na te� przerwa� prac� w fabrykach odzie�y i ozd�b. Rada Ekonomiki lepiej ni� ja okre�li, w jaki spos�b zaoszcz�dzi� energii na produkcj� anamezonu. Kt� z nas wym�wi si� od pewnego ograniczenia potrzeb na przeci�g zaledwie jednego roku, gdy w zamian za to ludzko�� otrzyma w darze dwie nowe planety ogrzewane �yciodajnymi promieniami zielonego �wiat�a, tak przyjemnego dla naszych ziemskich oczu!

Dar Wiatr wyci�gn�� przed siebie r�ce zwracaj�c si� do ca�ej Ziemi, wiedzia� bowiem, �e patrz� na niego miliardy oczu. Skin�� g�ow� i znikn��. Tam, w pustyni Arizony, wstrz�sn�� ziemi� grzmi�cy huk � to wzbija�a si� w niebo kolejna rakieta obci��ona odpowiednim �adunkiem. Tu za� wszyscy obecni powstali wznosz�c w g�r� r�ce na znak, �e ca�kowicie zgadzaj� si� z m�wc�.

Przewodnicz�cy Rady zwr�ci� si� do Evdy Nal.

��Mam nadziej�, �e nasz go�� z Instytutu Psychologii powie nam, co s�dzi o strukturze psychiki ludzkiej?

Evda Nal po raz drugi stan�a na trybunie.

��Psychika ludzka nie wytrzymuje d�ugotrwa�ych i wielokrotnych podniet. Nasi dalecy przodkowie omal nie zgubili ludzko�ci, nie liczyli si� bowiem z tym, �e cz�owiek musi cz�sto odpoczywa�. My za� przesadzali�my w swych obawach o psychik�; nie rozumieli�my, �e podstawowym warunkiem wypoczynku jest praca. Konieczna jest nie tylko ci�g�a zmiana rodzaju zaj��, ale i regularne przerywanie pracy. Mo�na by powiedzie�, �e szcz�cie polega na ci�g�ym przeplataniu si� pracy i wypoczynku, trudno�ci i przyjemno�ci. D�ugowieczno�� cz�owieka pozwoli�a na przekroczenie granicy jego �wiata, na stopniowe opanowywanie kosmosu. Walka o nowe � to istota prawdziwego szcz�cia. Wyprawa na Achernar da ludzko�ci wi�cej ni� dwie pozosta�e wyprawy, poniewa� planety zielonego s�o�ca wzbogac� nasz �wiat uczu�, gdy badania zjawisk fizycznych kosmosu, mimo ich niew�tpliwie wielkiego znaczenia, rozszerz� jedynie zakres naszej wiedzy. Maj�c na wzgl�dzie szcz�cie cz�owieka, Instytut Bada� Smutku i Rado�ci najprawdopodobniej uwa�a�by wypraw� na Achernar za wa�niejsz�, skoro jednak mo�na zrealizowa� trzy wyprawy, tym lepiej.

Sala nagrodzi�a Evd� Nal lawin� zielonych �wiate�ek.

G�os zabra� Grom Orm.

��Bior�cy udzia� w dyskusji wypowiedzieli du�o cennych uwag, kt�re pomog� Radzie powzi�� decyzj�. Prosimy ludzko�� o redukcj� swych potrzeb w ci�gu czterechsetnego dziewi�tego roku ery Pier�cienia. Dar Wiatr nie wspomnia� o tym, �e historycy odkryli z�otego konia z Epoki Rozbicia �wiata. Te setki ton czystego z�ota mo�na przeznaczy� na produkcj� anamezonu potrzebnego do lotu. Po raz pierwszy w historii Ziemi wy�lemy wyprawy do trzech system�w gwiezdnych jednocze�nie i po raz pierwszy dokonamy pr�by osi�gni�cia �wiat�w odleg�ych o siedemdziesi�t lat �wietlnych.

Przewodnicz�cy zamkn�� konferencj� prosz�c o pozostanie jedynie cz�onk�w Rady. Chodzi�o o szybkie sporz�dzenie kwestionariusz�w do Rady Ekonomiki, a tak�e do Akademii Stochastyki i Badania Przysz�o�ci w celu wyja�nienia mo�liwych przypadk�w w drodze na daleki Achernar.

Zm�czona Czara ruszy�a za Evd� dziwi�c si�, �e blade policzki s�awnego psychiatry by�y �wie�e jak zazwyczaj. Dziewczyna chcia�a jak najpr�dzej by� sama, �eby przemy�le� w spokoju spraw� Mvena Masa. Dzie� dzisiejszy by� wspania�y. Wprawdzie Mvena nie uwie�czono jako bohatera, czego w g��bi serca si� spodziewa�a. Zakazano mu na d�ugo, mo�e na zawsze, udzia�u w wielkich i donios�ych pracach� Ale przecie� zostawili go w spo�ecze�stwie� Czy� nie maj� oboje przed sob� szeroko otwartej drogi bada�, pracy, mi�o�ci!

Evda Nal sk�oni�a Czar�, aby wst�pi�a z ni� do Domu �ywienia. Wybrane potrawy zamawia�o si� przez megafon. Zaledwie usiad�y przy owalnym, dwuosobowym stole, gdy z jego luku, mieszcz�cego si� po�rodku, wysun�y si� zam�wione dania. Evda Nal poda�a towarzyszce puchar nape�niony orze�wiaj�cym napojem �Lio�, sama wypi�a z przyjemno�ci� szklank� zimnej wody. Z jedzenia zam�wi�a sobie jedynie zapiekank� z kasztan�w, orzechy i banany z bit� �mietan�. Czara zjad�a jak�� potraw� przyrz�dzon� z tartego mi�sa rapt�w � ptak�w, kt�re zast�pi�y kury i dziczyzn� w gospodarce kuchennej, i po�egna�a si� z przyjaci�k�. Evda Nal patrzy�a na ni� podziwiaj�c jej wytworno��, niezwyk�� nawet w epoce Pier�cienia, gdy lekko zbiega�a ze schod�w mi�dzy pos�gami z czarnego metalu i dziwacznie powyginanymi podstawami latar�.

Wstrzymuj�c oddech Erg Noor �ledzi� poczynania do�wiadczonych laborant�w. Ogromna ilo�� przyrz�d�w przypomina�a sterowni� w statku kosmicznym, ale przestronna sala o szerokich, niebieskawych oknach przeczy�a temu.

Po�rodku pokoju, na metalowym stole sta�a komora z grubych p�yt rufolucytowych � materia�u przepuszczaj�cego promienie podczerwone jak i �wiat�o widzialne. Rury i przewody g�sto oplata�y br�zow� emali� pojemnika wodnego, w kt�rym wi�ziono dwie czarne meduzy z planety gwiazdy �elaznej.

Eon Tal, z r�k� ci�gle jeszcze bezw�adnie zwisaj�c�, z daleka spogl�da� na b�ben automatycznego rejestratora. Na czole biologa perli�y si� kropelki potu.

Erg Noor zwil�y� j�zykiem wyschni�te wargi.

��Po pi�ciu latach podr�y pozosta� tam chyba jedynie proch � odezwa� si� ochryp�ym g�osem astronauta.

��By�oby to dla nas ogromne nieszcz�cie � odpar� biolog.�� Chc�c okre�li� charakter urazu, b�dziemy zmuszeni szuka� po omacku i to mo�e przez wiele lat.

��Pan nadal przypuszcza, �e meduzy i krzy� u�miercaj� zdobycz w spos�b identyczny?

��Nie tylko ja tak s�dz�. Grim Szar i wszyscy inni doszli do tego samego wniosku. Pocz�tkowo jednak przychodzi�y nam do g�owy najrozmaitsze kombinacje. Wyobra�a�em sobie, �e czarny krzy� w og�le nie ma nic wsp�lnego z planet�.

��Pami�ta pan, ja r�wnie� tak s�dzi�em. Ubzdura�em sobie, �e to istota z dyskowatego statku, kt�rego strze�e. Ale je�eli si� g��biej zastanowi�, to jasne si� staje, �e nie ma sensu strzec tej niedost�pnej twierdzy od strony zewn�trznej. Nasza pr�ba otwarcia statku wykaza�a niedorzeczno�� takich przypuszcze�.

��Wyobra�a�em sobie, �e krzy� w og�le nie jest organizmem �ywym, raczej jakim� robotem ustawionym dla ochrony statku.

��W�a�nie, w�a�nie! Teraz, oczywi�cie, zmieni�em zdanie. Czarny krzy� to �ywa istota zrodzona w �wiecie mroku. Stwory te najprawdopodobniej �yj� w dole, na r�wninie. Ten jeden ukaza� si� od strony przej�cia pomi�dzy zwa�ami skalnymi. Meduzy za� jako l�ejsze i bardziej ruchliwe zamieszkuj� p�askowy�, na kt�rym wyl�dowali�my. Zwi�zek czarnego krzy�a z dyskiem jest ca�kowicie przypadkowy, po prostu nasze urz�dzenia ochronne dotkn�y tego odleg�ego zak�tka r�wniny, kt�ry pozostawa� zawsze w ciemno�ci poza gigantycznym dyskiem.

��A wi�c uwa�a pan, �e zab�jcze narz�dy krzy�a i meduz s� identyczne?

��Tak. U tych stworze�, przebywaj�cych w tych samych warunkach, musia�y ukszta�towa� si� takie same narz�dy. Gwiazda �elazna to �r�d�o promieniowania cieplnego i elektryczno�ci. Ca�a atmosfera planety jest silnie nasycona elektryczno�ci�. Grim Szar uwa�a, �e istoty te czerpa�y energi� z atmosfery, wytwarzaj�c takie skupienia jak nasze pioruny kuliste. Prosz� tylko przypomnie� sobie ruch brunatnych gwiazdek na mackach meduz.

��Krzy� mia� tak�e macki, ale nie by�o�

��Po prostu nikt nie zd��y� dostrzec. Ale charakter pora�e� ��cznie z parali�em wy�szego o�rodka jest taki sam u Nizy i u mnie. To zasadniczy dow�d i zasadnicza nadzieja.

��Nadzieja?�� zdziwi� si� Erg Noor.

��Rozumie si�. Prosz� spojrze� � biolog wskaza� prost� lini� zapisu na b�bnie � czu�e elektrody zanurzone w pu�apk� z meduzami nie wykazuj� nic. Potwory wlaz�y tam z pe�nym �adunkiem swojej energii, kt�ra musia�a pozosta� w pojemniku po jego zapiecz�towaniu. Izolacyjna ochrona kosmicznych naczy� �ywno�ciowych chyba nie jest do przenikni�cia. To nie s� przecie nasze lekkie, biologiczne skafandry. Prosz� sobie przypomnie�, �e krzy�, kt�ry porazi� Niz�, panu nie wyrz�dzi� szkody. Jego ultrad�wi�k dotar� poprzez skafander os�abiaj�c, wol�, ale �adunki parali�uj�ce okaza�y si� bezsilne. Przeszy�y one skafander Nizy, podobnie jak meduzy przebi�y m�j.

��Wynika st�d, �e �adunek piorun�w kulistych czy innych podobnych, kt�ry si� znalaz� w pojemniku, nadal tam pozostaje. Ale przyrz�dy nic nie wykazuj��

��Na tym opieram moje nadzieje. Meduzy nie rozsypa�y si� w proch.

��Rozumiem. Otorbi�y si�, ukry�y si� niby w kokonie.

��A tak. Takie postacie przystosowania s� powszechne w�r�d J organizm�w, kt�rym grozi niebezpiecze�stwo. D�ugie, lodowate noce czarnej planety, jej straszliwe huragany podczas �wschodu� i �zachodu� to s� w�a�nie te niebezpiecze�stwa. Okresy takie jednak stosunkowo szybko mijaj� i jestem pewien, �e meduzy tak samo szybko si� �przepoczwarz� j ��, powracaj�c do normalnego stanu ze stanu otorbienia. Je�eli rozumowanie nasze jest s�uszne, b�dziemy mogli bez wi�kszych trudno�ci przywr�ci� naszym czarnym stworom ich zab�jcz� moc dzia�ania.

��Przez odtworzenie temperatury, atmosfery, o�wietlenia i innych warunk�w czarnej planety?

��Tak. Wszystko ju� jest obliczone i przygotowane. Nied�ugo zjawi si� Grim Szar. Zaczniemy przedmuchiwa� pojemnik mieszanin� neonowo-tlenowo-azotow� pod ci�nieniem trzech atmosfer. Wpierw si� jednak przekonamy�

Eon Tal naradza� si� z dwoma asystentami. Jaki� aparat podpe�z� do br�zowego pojemnika. Przednia p�yta rufolucytowa odsun�a si�, otwieraj�c dost�p do niebezpiecznej pu�apki.

Elektrody wewn�trz naczynia zosta�y zast�pione przez mikrozwierciad�a z cylindrycznymi lampami. Jeden z asystent�w stan�� przy pulpicie teleaparatury. Na ekranie ukaza�a si� wkl�s�a powierzchnia pokryta ziarnistym py�em i md�o odbijaj�ca promienie lamp � by�a to wewn�trzna �cianka pojemnika. Wolno i p�ynnie obraca�o si� zwierciad�o. Eon Tal m�wi�:

��Prze�wietlenie promieniami Roentgena jest utrudnione, poniewa� izolacja jest zbyt silna. Tote� stosujemy bardziej skomplikowane sposoby.

Obr�t zwierciad�a uchwyci� odbicie dna naczynia, a na nim dwie bia�e ga�ki w kszta�cie nieregularnych ku�, o porowatej, w��knistej powierzchni. By�y podobne do uzyskanej niedawno kultury owoc�w drzew chlebowych o �rednicy siedemdziesi�ciu centymetr�w.

��Prosz� po��czy� TWF z wektorem Grima Szara � zwr�ci� si� biolog do pomocnika.

Gdy uczony przekona� si� o s�uszno�ci przypuszcze� koleg�w, natychmiast przybieg� do laboratorium. Z zainteresowaniem ogl�da� przygotowane aparaty. Grim Szar nie przypomina� tych wielkich uczonych, kt�rych cechuje imponuj�cy wygl�d i w�adcze usposobienie. By� podobny do Rena Bo�a; mfa� r�wnie� ch�opi�cy wygl�d, tak bardzo nie harmonizuj�cy z pot�g� jego umys�u.

��Rozpru� szew!�� poleci� Grim Szar.

Mechaniczne rami� rozci�o warstw� twardej masy emaliowanej, nie naruszaj�c ci�kiej pokrywy. W�e doprowadzaj�ce mieszank� gazow� w��czono do zawor�w. Silny reflektor promieni podczerwonych spe�nia� rol� gwiazdy �elaznej.

��Temperatura� ci��enie� ci�nienie� nat�enie pola elektrycznego��� powtarza� dane przyrz�d�w znajduj�cy si� przy nich asystent. Po up�ywie p� godziny Grim Szar zwr�ci� si� do astronaut�w.

��Chod�my do sali wypoczynkowej. Trudno przewidzie�, kiedy si� o�ywi� te kapsle. Je�eli Eon ma s�uszno��, powinno to nast�pi� szybko. Dy�urni nas zawiadomi�.

Instytut Pr�d�w Nerwowych wybudowano daleko od strefy mieszkalnej, na kresach stepowego rezerwatu. U schy�ku lata ziemia wysch�a i wiatr z charakterystycznym szelestem wpada� przez szeroko otwarte okna, nios�c lekki zapach wysuszonych traw.

Trzej badacze usiedli w wygodnych fotelach i w milczeniu spogl�dali przez okna na falowanie gor�cego powietrza ponad wierzcho�kami roz�o�ystych drzew. Od czasu do czasu kt�ry� z nich przymyka� oczy, ale napi�cie oczekiwania by�o zbyt du�e, by pozwoli� na drzemk�. Tym razem los nie wystawia� cierpliwo�ci uczonych na zbyt d�ug� pr�b�. Przed up�ywem trzech godzin zaja�nia� ekran bezpo�redniej ��czno�ci. Dy�urny asystent zawo�a� w podnieceniu:

��Pokrywa si� rusza!

W mgnieniu oka wszyscy znale�li si� w laboratorium.

��Zamkn�� na g�ucho komor� rufolucytow�, sprawdzi� hermetyczno��! � zarz�dzi� Grim Szar.�� Stworzy� w komorze warunki planety.

Lekki syk pot�nych pomp, pogwizdywanie r�wnowa�nik�w ci�nienia � i oto w komorze powsta�a atmosfera �wiata ciemno�ci.

��Zwi�kszy� wilgotno�� i nat�enie pola elektrycznego � poleci� Grim Szar.

Wyra�ny zapach ozonu nape�ni� laboratorium.

Nie zasz�o nic nowego. Uczony marszczy� brwi ogl�daj�c przyrz�dy i staraj�c si� wykry� b��d.

��Potrzebna jest ciemno��! � zabrzmia� nagle dono�ny g�os Erga Noora.

Eon Tal a� podskoczy�.

��Jak�e mog�em zapomnie�! Grim Szar nie by� na gwie�dzie �elaznej, ale ja!..

��Okiennice polaryzuj�ce!�� zawo�a� uczony.

�wiat�o zgas�o. Laboratorium o�wietla�y tylko �wiate�ka przyrz�d�w. Asystenci os�onili pulpit kotarami, tak �e wszystko uton�o w mroku. Tu i �wdzie po�yskiwa�y punkciki fosforyzuj�cych wska�nik�w.

Dech czarnej planety owion�� astronaut�w, wskrzeszaj�c w pami�ci straszliwe i porywaj�ce dni ci�kiej walki.

Up�yn�o kilka minut w milczeniu, s�ycha� by�o jedynie ostro�ne ruchy Eona Tala, kt�ry za polaryzuj�cym parawanem nastraja� ekran dla promieni podczerwonych.

Rozleg� si� s�aby d�wi�k, a potem ci�ki odg�os upadku � wewn�trz rufolucytowej komory spad�a pokrywa z pojemnika. Znajomy migot br�zowych b�y�ni�� � to macki czarnego potwora ukaza�y si� ponad brzegiem naczynia. Niespodziewanym rzutem stw�r podskoczy� w g�r�, rozci�gaj�c zas�on� ciemno�ci nad ca�� komor� rufolucytow� a� po strop. Tysi�ce br�zowych gwiazdek zamigota�y na powierzchni cia�a meduzy, kt�ra wybrzuszy�a si� kopulasto, wpieraj�c wyprostowane macki w dno komory. R�wnie� czarne widmo drugiego potwora unios�o si� z komory, budz�c mimowolny l�k swoimi szybkimi, bezd�wi�cznymi ruchami. Jednak�e, za mocnymi �cianami komory, w otoczeniu zdalnie kierowanych przyrz�d�w, stwory planety mroku by�y bezsilne.

Przyrz�dy wymierza�y, fotografowa�y, okre�la�y, wykre�la�y skomplikowane krzywe dokonuj�c analizy ustroju potwor�w wed�ug r�norodnych fizycznych, chemicznych i biologicznych wska�nik�w. Umys� ludzki syntetyzowa� na nowo te tak bardzo jako�ciowo zr�nicowane dane, zapoznawa� si� ze struktur� nieznanych twor�w grozy i podporz�dkowywa� je w�asnym badaniom.

Ka�da mijaj�ca godzina dawa�a Noorowi pewno�� odniesionego zwyci�stwa.

Coraz wi�ksz� rado�� zdradza� Eon Tal, coraz bardziej o�ywia� si� Grim Szar i jego m�odzi asystenci.

Wreszcie uczony zbli�y� si� do Erga Noora.

��Mo�e pan odej�� spokojnie. My pozostaniemy tu do ko�ca prac badawczych. Nie chcia�bym w��cza� widzialnego �wiat�a � te meduzy nie znajd� przed nim ucieczki. A powinny da� odpowied� na wszystkie pytania, kt�re nas interesuj�.

��A dowiecie si�?

��Po trzech, czterech dniach otrzymamy wyczerpuj�ce dane. Ale ju� teraz mo�na sobie wytworzy� poj�cie o dzia�aniu struktury parali�uj�cej.

��Co umo�liwi leczenie Nizy i Eona?

��Tak.

Dopiero teraz Erg Noor zda� sobie spraw�, jak wielki ci�ar nosi� w sobie od tamtego czarnego dnia czy te� nocy. Szalona rado�� ogarn�a tego zawsze pow�ci�gliwego cz�owieka; z pewnym wysi�kiem musia� pokona� w sobie nag�� ch�� u�ciskania niepozornego cz�owieczka � Grima Szara. Zaskoczony swoj� reakcj� Erg Noor opanowa� si�, a na jego twarzy ukaza� si� znowu wyraz skupienia.

��Pa�skie badania b�d� pomocne nast�pnej wyprawie w walce z tymi stworami.

��Oczywi�cie. Teraz ju� dobrze poznamy wroga. Ale czy rzeczywi�cie do tego �wiata straszliwego ci��enia i mroku zostanie wys�ana wyprawa?

��Niew�tpliwie tak.

Od dwudziestu dni pracowa� w wilgotnym mroku robot-kopacz, p�ki nie uda�o mu si� wreszcie usun�� zwalisk o wadze dziesi�tk�w tysi�cy ton i umocni� wal�cych si� strop�w. Droga w g��b pieczary sta�a otworem. Pozostawa�o tylko zapewni� bezpiecze�stwo. W�zki-roboty na g�sienicach, zaopatrzone w �ruby Archimedesa, ze�lizn�y si� w d�. Co sto metr�w przyrz�dy podawa�y sk�ad powietrza, temperatur� i wilgotno��. Veda Kong wraz z grup� swoich wsp�pracownik�w dotar�a do pieczary, w kt�rej znajdowa� si� schowek. Dziewi��dziesi�t lat temu, w czasie badania w�d podziemnych, w�r�d wapniak�w i piaskowc�w nie zdradzaj�cych bynajmniej obecno�ci jakichkolwiek pok�ad�w rud, wska�niki nagle zanotowa�y znaczn� ilo�� metalu. Wyja�ni�o si� rych�o, �e jest to znane z opisu miejsce, w kt�rym znajdowa�a si� legendarna pieczara, nosz�ca nazw� Den-Of-Kul, co w j�zyku ju� dzi� zaginionym oznacza�o �Schron kultury�. W obawie przed gro�b� straszliwej wojny narody, kt�re uwa�a�y si� za najbardziej przoduj�ce w dziedzinie wiedzy i kultury, ukry�y w tej pieczarze skarby swojej cywilizacji. W owych odleg�ych wiekach wszelka tajemniczo�� i ukrywanie by�y zjawiskiem niezwykle rozpowszechnionym�

Veda by�a nie mniej poruszona ni� najm�odsze z jej wsp�pracownic, gdy �lizgaj�c si� po mokrej, czerwonej glinie schodzi�y w d� pochylni�.

Wyobra�nia malowa�a monumentalne sale z hermetycznymi schowkami filmotek, wykres�w, map, szafy ze szpulami magnetofonowych zapis�w, ze wst�gami mechanizm�w pami�ciowych, p�ki z wzorami zwi�zk�w chemicznych, stop�w i lek�w. Mog�y si� tu tak�e znajdowa� wypchane okazy zaginionych ju� dzi� zwierz�t lub te�, zamkni�te w wodoszczelnych i odpornych na wszelkie dzia�ania zewn�trzne gablotach, preparaty ro�lin, szkielety zestawione ze skamienia�ych ko�ci wymar�ych mieszka�c�w planety. Marzy�y si� Vedzie p�yty silikolowe, w kt�re wtopiono obrazy najs�awniejszych mistrz�w, ca�e galerie rze�b, kt�re odtwarza�y najpi�kniejsze typy ludzi, wybitnych dzia�aczy, po mistrzowsku wymodelowane zwierz�ta, budynki� Zapisy o wa�niejszych wypadkach uwiecznione w kamieniu i w metalu�

Snuj�c te marzenia Veda Kong znalaz�a si� w ogromnej pieczarze o powierzchni oko�o trzech do czterech tysi�cy metr�w kwadratowych. Z sufitu, kt�rego �ukowate sklepienie gin�o gdzie� w ciemno�ci, zwisa�y stalaktyty, po�yskuj�c w elektrycznym �wietle. Sala i na jawie mia�a wygl�d monumentalny. Urzeczywistniaj�c marzenia Vedy, w �ciennych niszach, w�r�d wielkiej obfito�ci zaciek�w wapiennych, widnia�y maszyny i szafy. Archeolodzy z radosnymi okrzykami rozbiegli si� po ca�ej sali. Wiele ustawionych w niszach maszyn zachowa�o jeszcze po�ysk szk�a i polerowanej pow�oki lakierowej. By�y to przede wszystkim pojazdy, kt�re tak bardzo si� podoba�y ludziom czas�w odleg�ych, a w Epoce Rozbicia �wiata by�y uwa�ane za szczyt technicznego geniuszu ludzko�ci. W owych czasach, nie wiadomo dlaczego, budowano bardzo wiele pojazd�w o mi�kkich siedzeniach, w kt�rych mie�ci�o si� zaledwie kilka os�b. Konstrukcja woz�w osi�gn�a szczyty wytworno�ci, mechanizmy kierowania by�y pomy�lane dowcipnie, ale poza tym maszyny te by�y �wiadectwem wo�aj�cej o pomst� bezmy�lno�ci. Setkami tysi�cy kr��y�y niegdy� po ulicach miast i szosach, przewo��c tam i z powrotem ludzi pracuj�cych nie wiadomo dlaczego daleko od miejsc zamieszkania, przej�tych po�piechem, z jakim gnali do pracy i powracali do domu. Maszyny te by�y niebezpieczne w kierowaniu, spowodowa�y ogromn� ilo�� �miertelnych wypadk�w, spali�y miliardy ton paliwa wytworzonego z bezcennych zapas�w substancji organicznych, nagromadzonych w geologicznej przesz�o�ci planety, zatru�y atmosfer� tlenkiem w�gla. Archeologowie epoki Pier�cienia doznali rozczarowania, gdy dostrzegli, jak wiele miejsca w pieczarze zajmuj� te staro�wieckie pojazdy.

Ale na niskich platformach wznosi�y si� pot�niejsze silniki t�okowe, silniki elektryczne, odrzutowe, turbinowe, j�drowe. W oszklonych gablotach mie�ci�y si� ustawione poziomo przyrz�dy pokryte grub� warstw� wapiennych zaciek�w � mo�liwe, �e by�y to telewizory, aparaty fotograficzne, maszyny do liczenia czy inne podobnego rodzaju urz�dzenia. To muzeum maszyn, cz�ciowo rozsypuj�cych si� w rdzawy proch, cz�ciowo zachowanych w zupe�nie dobrym stanie, mia�o du�� warto�� historyczn�, rzuca�o snop �wiat�a na poziom wiedzy technicznej odleg�ych czas�w, z kt�rych nie zachowa�a si� wi�kszo�� historycznych dokument�w, zaginionych w ci�gu wojennych i politycznych perturbacji.

Wierna pomocnica, Miiko Eygoro, kt�ra ponownie zamieni�a ukochane morze na wilgo� i ciemno�� podziemi, zauwa�y�a we wg��bieniu sali otw�r os�oni�ty czarnym s�upem wapiennym. S�up, jak si� okaza�o, stanowi� niegdy� o� mechanizmu, kt�rego resztki w postaci kupy od�amk�w i py�u masy plastycznej le�a�y obok. By�y to zapewne resztki tarczy, kt�ra odgradza�a otw�r przej�cia od sali. Posuwaj�c si� krok za krokiem wzd�u� czerwonych kabli zwiadowczych w�zk�w-czo�gaczy, archeologowie dostali si� do nast�pnej pieczary znajduj�cej si� prawie na tym samym poziomie co pierwsza. By�o tu wiele hermetycznie zamkni�tych szaf ze szk�a i metalu. D�ugi napis, wykonany du�ymi literami, bieg� doko�a stromych �cian. Napis by� w j�zyku angielskim. Veda nie mog�a sobie odm�wi� przyjemno�ci rozszyfrowania go na miejscu.

Z typowym dla starodawnego indywidualizmu samochwalstwem budowniczowie schronu podawali do wiadomo�ci potomnych, �e osi�gn�wszy wy�yny wiedzy przechowuj� tu dla czas�w przysz�ych swoje olbrzymie osi�gni�cia.

Miiko wzruszy�a ramionami i rzuci�a szyderczo:

��Z samego tylko napisu mo�na si� domy�li�, �e pieczara �Schron kultury� pochodzi z ko�ca Epoki Rozbicia �wiata, z ostatnich lat istnienia starej formy spo�ecznej. Jak�e charakterystyczna dla tego ograniczonego rozumowania by�a ca�kowita pewno�� trwa�ego istnienia ich �wiecznej� cywilizacji zachodniej, ich j�zyka obyczaj�w, moralno�ci i wielko�ci tak zwanego cz�owieka bia�ego. Nienawidz� tej cywilizacji!

��Wyobra�a pani sobie przesz�o�� wyrazi�cie, ale cokolwiek jednostronnie, Miiko. Poprzez ponure zarysy ko��ca strupiesza�ego kapitalizmu widz� tych, kt�rzy wiedli walk� o przysz�o��. Ich przysz�o�� to nasza tera�niejszo��. Widz� wielkie mn�stwo kobiet i m�czyzn, kt�rzy d��yli ku �wiat�u, toruj�c sobie drog� w�r�d ograniczonego, ubogiego �ycia. Byli to ludzie dobrzy i silni duchem, potrafili si� przeciwstawi� zgnili�nie �wczesnego �wiata.

��Ci, kt�rzy ukryli tu swoj� kultur�, nie byli tacy � odpar�a Miiko.�� Prosz� spojrze�, zgromadzono tu jedynie przedmioty z dziedziny techniki. Pysznili si� technik� nie zwa�aj�c na powszechne zdziczenie moralne. Z pogard� traktowali przesz�o�� i nie dostrzegali przysz�o�ci!

Veda w duchu przyzna�a jej s�uszno��. �ycie tw�rc�w schronu przedstawia�oby si� inaczej, mo�e ciekawiej, gdyby potrafili zmierzy� swoje osi�gni�cia z tym, co pozostawa�o jeszcze do zrobienia, aby przekszta�ci� �wiat i spo�eczno�� ludzk�. Ujrzeliby wtedy jak na d�oni sw� planet�, zakopcon� dymami, pozbawion� las�w, zasypan� papierem, t�uczonym szk�em, ceg�� i rdzawym �elastwem. Wtedy zapewne przestaliby si� upaja� swymi zdobyczami.

Do trzeciej sali wiod�o w�skie, bardzo strome przej�cie, g��bokie na trzydzie�ci dwa metry. Veda wys�a�a Miiko i dw�ch innych pracownik�w po aparaty gamma do prze�wietlenia szaf, a sama zacz�a ogl�da� trzeci� pieczar�, woln� od wapiennych zaciek�w i naniesionej przez wod� gliny. Niskie prostok�tne gabloty by�y jedynie spotnia�e wskutek docieraj�cej tu wilgoci. Pochyleni nad gablotami archeologowie z zainteresowaniem ogl�dali wymy�lne ozdoby wykonane z platyny i z�ota, z wprawionymi w nie drogimi kamieniami.

S�dz�c z wyrob�w, te antyczne relikwie gromadzono w czasach, w kt�rych ludzie nie wyzwolili si� jeszcze od zrodzonego z kultu przodk�w nawyku przek�adania wszystkiego co dawne, nad nowe. Veda, podobnie jak wtedy, kiedy odczytywa�a napisy, dozna�a uczucia przykro�ci z powodu niedorzecznego zadufania w siebie ludzi, kt�rzy uwa�ali, �e ich poj�cia warto�ci i smak ostoj� si� w ci�gu dziesi�tk�w wiek�w i zostan� przyj�te przez dalekich potomk�w jako kanony.

Dalsza cz�� pieczary przechodzi�a w szeroki i wysoki korytarz, zbiegaj�cy pochy�o w nieznan� g��bi�. Liczniki zwiadowczych robot�w-pe�zaczy notowa�y na pocz�tku korytarza g��boko�� trzystu czterech metr�w. Szerokie p�kni�cia przerzyna�y sklepienia, dziel�c je na szereg osobnych p�yt wapiennych, o wadze tysi�cy ton. Veda poczu�a niepok�j. Do�wiadczenie nabyte przy badaniu wielu podziemi podpowiada�o m�odej kobiecie, �e masa pok�ad�w u podn�a grzbietu g�rskiego nie posiada wymaganej r�wnowagi. Mo�liwe, �e obruszy�a si� wskutek trz�sienia ziemi albo spi�trzenia si� grzbiet�w g�rskich w ci�gu wiek�w, jakie min�y od czasu budowy schronu. Zwyk�a wyprawa archeologiczna nie by�a w stanie umocni� tej potwornej masy. Tylko powa�ne cele maj�ce warto�� dla gospodarki planety mog�yby uzasadni� tak wielki wysi�ek.

Jednak�e tajemnice historyczne ukryte w g��bokiej pieczarze mog�y posiada� warto�� techniczn� w postaci zapomnianych, ale po�ytecznych dla tera�niejszo�ci wynalazk�w.

Rezygnacja z dalszych bada� by�aby wyrazem rozs�dnej ostro�no�ci. Ale czy� uczony musi tak bardzo dba� o w�asn� osob�? I to w czasach, kiedy miliony ludzi nara�a swe �ycie przy niebezpiecznych pracach i do�wiadczeniach, kiedy Dar Wiatr z towarzyszami pracuje na wysoko�ci pi��dziesi�ciu siedmiu tysi�cy kilometr�w nad Ziemi�, a Erg Noor przygotowuje si� do podr�y bez powrotu! Ci dwaj ludzie, kt�rych Veda tak bardzo ceni, nie cofn�liby si� na pewno� Ona te� si� nie cofnie�

Baterie zapasowe, elektronowy aparat do zdj��, dwa przyrz�dy tlenowe� We dw�jk� z nieustraszon� Miiko rusz� naprz�d, zostawiaj�c towarzyszom zbadanie trzeciej sali.

Veda Kong poleci�a swym wsp�pracownikom, �eby co� zjedli dla nabrania si�. Dobyto p�ytki podr�niczego po�ywienia, przygotowane z lekko przyswajalnych gatunk�w bia�ka i cukru, niszcz�cych toksyny zm�czenia, preparaty zmieszane z witaminami, hormonami i substancjami bod�cowymi. Veda by�a podniecona i nie mog�a je��. Miiko zjawi�a si� dopiero po czterdziestu minutach, gdy� sporo czasu zaj�o jej prze�wietlanie kilku szaf.

Spadkobierczyni tradycji japo�skich kobiet-nurk�w podzi�kowa�a spojrzeniem swojej prze�o�onej i w mgnieniu oka by�a gotowa do drogi.

Cienkie, czerwone kable ci�gn�y si� wzd�u� przej�cia. Bladofioletowe �wiat�o automatycznych koron gazowych na g�owach kobiet nie mog�o rozproszy� tysi�cletniego mroku zaciemniaj�cego chodnik, kt�ry opada� coraz stronnej. G�ucho i regularnie pada�y ze stropu ch�odne krople. Z bok�w i z do�u dochodzi� szmer sp�ywaj�cej wody. Przenikliwie wilgotne powietrze by�o nieruchome w zamkni�tym, ciemnym podziemiu. Taka cisza bywa tylko w pieczarach � stra� w niej pe�ni martwa i zastyg�a materia skorupy ziemskiej. Tam, w g�rze, mimo nawet najg��bszego milczenia zawsze daje si� odczu� przyczajone, ukryte �ycie przyrody, ruch w�d, powietrza czy �wiat�a.

Miiko i Veda mimo woli uleg�y hipnozie pieczary, kt�ra poch�on�a je obie niby g��bia zamar�ej przesz�o�ci, startej na mia� przez czas i o�ywaj�cej jedynie w widmach wyobra�ni.

Droga w d� odbywa�a si� szybko, chocia� warstwa �liskiej gliny utrudnia�a posuwanie si� naprz�d. Bry�y tarasuj�ce przej�cia zmusza�y niekiedy do wspinania si� czy te� przeciskania si� przez w�skie szczeliny. Po p� godzinie Veda i Miiko znalaz�y si� na g��boko�ci stu dziewi��dziesi�ciu metr�w. Stan�y przed g�adk� �cian�, przy kt�rej spokojnie tkwi�y dwa zwiadowcze roboty-pe�zacze. Jeden b�ysk �wiat�a wystarczy�, �eby dostrzec w �cianie masywne, hermetycznie zamkni�te drzwi ze stali nierdzewnej. Widnia�y na nich dwie koliste wypuk�o�ci ze znakami z�oconymi i wskaz�wkami oraz uchwytami. Zamek mo�na by�o otworzy� po zastosowaniu odpowiedniego szyfru. Obydwie kobiety zna�y typy takich urz�dze�, pochodz�ce jednak z czas�w nieco wcze�niejszych. Po kr�tkiej naradzie Miiko i Veda zbada�y zamek. By� bardzo podobny do tych skonstruowanych z przebieg�� z�o�liwo�ci� urz�dze�, za pomoc� kt�rych ludzie minionej przesz�o�ci zamierzali ochroni� w�asne skarby przed �obcymi� � w Epoce Rozbicia �wiata istnia� podzia� ludzi na �swoich� i �obcych�. Niejednokrotnie takie drzwi przy pr�bach ich odemkni�cia wyrzuca�y pociski wybuchaj�ce lub wypuszcza�y o�lepiaj�ce promienie i jadowite gazy. Nie podejrzewaj�cy podst�pu badacze gin�li.

Mechanizmy z odpornych metali lub specjalnych mas plastycznych nie niszcza�y w ci�gu tysi�cleci, tote� spowodowa�y �mier� wielu ludzi, nim archeologowie nauczyli si� je unieszkodliwia�.

By�o jasne, �e drzwi nale�a�o otwiera� przyrz�dami specjalnymi. Trzeba by�o wi�c zawr�ci� od samego progu najwa�niejszej tajemnicy pieczary. Nie by�o w�tpliwo�ci, �e za drzwiami kryje si� to, co ludzie dalekiej przesz�o�ci uwa�ali za najbardziej warto�ciowe. Veda i Miiko zgasi�y latarnie i poprzestaj�c jedynie na �wietle wydzielanym przez korony przysiad�y, �eby si� nieco posili� i odpocz��.

��Co tam mo�e by�? � westchn�a Miiko nie odrywaj�c oczu od z�oconych szyfr�w.�� One jakby z nas kpi�y: Nie pu�cimy, nie powiemy!..

��A co wykryto w szafach drugiej sali?�� spyta�a Veda otrz�saj�c si� z uczucia przygn�bienia, wywo�anego nieoczekiwan� przeszkod�.

��Rysunki techniczne, ksi��ki drukowane nie na dawnym papierze drzewnym, lecz na arkuszach metalowych. Poza tym rulony film�w, jakie� wykazy, mapy gwiazd i Ziemi.

��W pierwszej sali � wzory maszyn, w drugiej � dokumentacja techniczna tych mechanizm�w, a w trzeciej� jakby to powiedzie� warto�ci i walory epoki z czas�w, kiedy jeszcze istnia�y pieni�dze. C�, to si� zgadza ze schematami.

��A gdzie� s� warto�ci w naszym poj�ciu? Gdzie najwy�sze osi�gni�cia duchowego rozwoju ludzko�ci? Nauki, sztuki, literatury?�� zawo�a�a Miiko.

��Mam nadziej�, �e s� za tymi drzwiami � odpowiedzia�a spokojnie Veda.�� Nie by�abym jednak zdziwiona, gdyby tam by�a bro�.

��Co takiego?

��Bro�, uzbrojenie, �rodki masowej zag�ady. Ma�a Miiko smutno si� zamy�li�a i wyrzek�a cicho:

��Tak, to by by�o zgodne z za�o�eniami, je�eli si� pomy�li o celu tego schronu. Ukryto tu przed mo�liw� zag�ad� podstawowe techniczne i materialne warto�ci �wczesnej cywilizacji zachodniej. Ale co uwa�ano za podstawowe, skoro nie liczono si� z opini� publiczn� ca�ej planety i narod�w? Potrzeb� i wag� pewnych poczyna� ustala�a grupa rz�dz�ca, najcz�ciej niekompetentna. Tote� znajduje si� tu wcale nie to, co rzeczywi�cie stanowi�o najwi�ksz� warto�� dla ludzko�ci �wczesnej, lecz to, co przedstawia�o warto�� dla tej czy innej grupy ludzi. Ich zamiarem by�o zachowa� przede wszystkim mechanizmy, a tak�e bro�, poniewa� nie rozumieli, �e odbudowa zniszczonej cywilizacji by�aby niemo�liwa.

��Tak jest, bo cywilizacja powstaje drog� rozwoju i nabywania do�wiadcze�, drog� pracy, post�pu wiedzy, techniki, poznania bogactw naturalnych, najczystszych substancji chemicznych i drog� budownictwa. Odbudowa zburzonej cywilizacji najwy�szego rz�du jest nie do pomy�lenia przy braku trwa�ych stop�w, rzadkich metali, mechanizm�w zdolnych do wykonywania pracy z najwy�sz� �cis�o�ci� i wydajno�ci�.

��Tak samo nie do pomy�lenia by�by wtedy powr�t do cywilizacji nie opieraj�cej si� na mechanizmach, na przyk�ad do antycznej, o kt�rej czasami marzono.

��Oczywi�cie. Zamiast kultury antycznej zapanowa�by wtedy potworny g��d. Marzyciele-indywiduali�ci nie chcieli zrozumie� tego, �e historia si� nie cofa.

��Nie twierdz� z ca�� stanowczo�ci�, �e za tymi drzwiami jest bro� � powr�ci�a do poprzedniego tematu Veda � ale zbyt wiele przemawia za tym. Je�eli ci, kt�rzy budowali schron, pope�nili b��d wynikaj�cy z nierozumienia r�nic, jakie istnia�y mi�dzy cywilizacj� i kultur�, nie pojmowali konieczno�ci kultywowania szlachetnych uczu�, to tym samym nie cenili ani dzie� sztuki, ani literatury, ani wiedzy. W tamtych czasach wiedz� dzielono na po�yteczn� i niepo�yteczn�, nie rozumiano poj�cia jedno�ci wiedzy. Nauka i sztuka by�y uwa�ane za przyjemne, ale nie zawsze potrzebne i po�yteczne zjawisko w �yciu umys�owym cz�owieka. Tkwi� tutaj problem niezmiernej wagi. Dlatego te� my�l� o broni, chocia� nam, ludziom wsp�czesnym, mo�e si� to wyda� naiwne i niedorzeczne.

Veda zamilk�a i wpatrywa�a si� w drzwi.

��By� mo�e jest to prosty mechanizm szyfrowy i potrafimy go otworzy� po przes�uchaniu za pomoc� mikrofonu � rzek�a nagle podchodz�c do drzwi.�� C�, zaryzykujemy?

Miiko stan�a pomi�dzy drzwiami a towarzyszk�.

��Nie, Vedo! Po co ryzykowa�?

��Wydaje mi si�, �e pieczara ledwie si� trzyma. Gdy odejdziemy st�d, mo�e nie uda nam si� ju� wr�ci� S�yszy pani?�

Do komory dochodzi�y od czasu do czasu niewyra�ne, dalekie odg�osy. Raz z do�u, to zn�w z g�ry.

Miiko nie ust�powa�a. Stan�a plecami do drzwi i roz�o�y�a szeroko r�ce.

��A je�eli tam jest bro�, Vedo?! Na pewno nie pozostawiono jej bez ochrony� Nie, to s� drzwi z�o�ci, takie jak wiele innych.

Po dw�ch dniach do groty dostarczono aparat rentgenowski do prze�wietlenia mechanizmu zamka, a tak�e ogniskowy emanator ultrad�wi�k�w, kt�ry winien by�. zniszczy� wsp�dzia�anie wewn�trzne cz�ci sk�adowych. Nie dosz�o jednak do ich u�ycia.

We wn�trzu pieczary rozleg� si� nagle huk. Silny wstrz�s zmusi� badaczy do po�piesznego odwrotu � wszyscy znajdowali si� w owej chwili w trzeciej, dolnej sali.

Huk wzmaga� si� przechodz�c w g�uchy szum. Widocznie zapad�a si� ca�a masa pok�ad�w.

��Wszystko stracone! Nie zd��yli�my. Ratujcie si�, biegnijcie szybko na g�r�! � zawo�a�a Veda, gdy wszyscy rzucili si� ku w�zkom-robotom i kierowali je w przej�cie do drugiej pieczary.

Czepiaj�c si� kabli-robot�w wydostali si� na zewn�trz. Huk i wstrz�sy kamiennych �cian bieg�y w �lad za nimi. Straszliwy grzmot targn�� powietrzem� Wewn�trzna �ciana drugiej pieczary run�a w rozpadlin�, powsta�� w miejscu studni stanowi�cej przej�cie do trzeciej sali. Fala powietrza dos�ownie wydmucha�a ludzi razem ze �wirem i drobnymi od�amkami pod wysokie sklepienie pierwszej sali. Archeolodzy rozci�gni�ci na ziemi oczekiwali zag�ady.

K��by kurzu, wype�niaj�ce grot�, z wolna osiada�y. W m�tnej mgle s�upy stalagmit�w i wyst�py skalne nie zmienia�y swoich zarys�w. W podziemiu panowa�o dawne martwe milczenie�

Veda oprzytomnia�a i pr�bowa�a wsta�. Dwaj towarzysze podbiegli staraj�c si� jej pom�c.

��Gdzie Miiko?

Jej pomocnica, oparta o jeden ze stalagmit�w, ociera�a z kurzu szyj�, uszy i w�osy.

��Prawie wszystko zosta�o zasypane � odpowiedzia�a na pytanie Vedy.�� Drzwi pozostan� nadal zamkni�te pod ska�� grubo�ci czterechset metr�w. Trzecia sala zawali�a si� ca�kowicie. Drug� uda si� jeszcze odkopa�. Tam znajduj� si� najcenniejsze rzeczy, tak samo zreszt� jak tu.

��Wi�c tak��� Veda zwil�y�a j�zykiem wyschni�te wargi.�� To nasza wina. Byli�my opieszali i zbyt ostro�ni. Powinni�my przewidzie� t� katastrof�.

��Nie ma powodu do rozpaczy. Przecie� nie mogliby�my umacnia� mas g�rskich, aby si� dosta� do sk�ad�w nikomu nie potrzebnej broni.

��A je�eli by�y tam bezcenne dzie�a sztuki i skarby my�li ludzkiej? Nie, nale�a�o dzia�a� szybciej.

Miiko wzruszy�a ramionami i wyprowadzi�a udr�czon� Ved� na radosn� �wiat�o�� s�onecznego dnia, gdzie j� czeka�a czysta woda i koj�ca b�l elektryczna k�piel.

W Afryce P�nocnej, na po�udnie od zatoki znanej pod nazw� Wielka Syrta, rozci�ga si� ogromna r�wnina El Homra. Przed os�abieniem pier�cienia pasat�w i dokonaniem zmiany klimatu by�a tu hamada � pustynia zupe�nie pozbawiona ro�linno�ci, ca�a pokryta rumowiskiem skalnym, kamieniami o czerwonym odcieniu, od kt�rych �hamada� otrzyma�a nazw� �czerwonej�. Podczas dnia la�y si� z nieba strumienie o�lepiaj�cych p�omieni, w ci�gu zimowych i jesiennych nocy wia�y zimne wiatry. Teraz z dawnej hamady pozosta� jedynie wiatr. Swoim tchem k�oni� ku twardej ziemi fale wysokich, niebieskawosrebrzystych traw, przeniesionych tu z Afryki Po�udniowej. Gwizd wiatru i chyl�ca si� pod jego powiewem trawa budzi�y w duszy t�skne wspomnienie stepowej przyrody.

Ka�dy start i ka�de l�dowanie statku kosmicznego pozostawia�o wypalone ko�o o prawie kilometrowej �rednicy. Ko�a te ogradzano czerwon� siatk� metalow� na przeci�g dziesi�ciu lat, co przewy�sza�o wi�cej ni� dwukrotnie czas potrzebny do ca�kowitego rozpadu wydmuch�w silnika. Po l�dowaniu i po starcie port kosmiczny przenoszono na inne miejsce. Nadawa�o to urz�dzeniom i pomieszczeniom portu pi�tno pewnej tymczasowo�ci i nietrwa�o�ci, a pracownikom z obs�ugi � wygl�d nomad�w dawnej Sahary, kt�rzy kilka tysi�cy lat temu koczowali tu na grzbietach wielb��d�w.

Statek planetarny �Barion� w czasie swego trzynastego rejsu pomi�dzy satelit� a Ziemi� przewi�z� Dara Wiatra na step w Arizonie, kt�ry nawet po zmianie klimatu pozosta� pustyni� wskutek nagromadzonej radioaktywno�ci. W epoce Rozbicia �wiata, kiedy odkryto energi� j�drow�, tu w�a�nie dokonywano mn�stwa pr�b i do�wiadcze� nowych form techniki. Dot�d jeszcze pozosta�o tu ska�enie, kt�rego �r�d�em by�y produkty radioaktywnego rozpadu, zbyt s�abe, �eby zaszkodzi� cz�owiekowi, ale dostateczne, by zahamowa� wzrost drzew i krzew�w.

Dar Wiatr zachwyca� si� cudownym urokiem Ziemi � niebieskim niebem, biel� lekkich ob�ok�w, oparami unosz�cymi si� nad jej powierzchni� i rzadk�, sztywn� traw�.

Kroczy� po twardej ziemi, pod promieniami z�otego s�o�ca, wystawiaj�c twarz na suchy i rze�ki wiatr � c� to za rozkosz! Poj�� ca�e pi�kno planety, nazywanej niegdy� przez naszych przodk�w nies�usznie �pado�em smutku i �ez�, mo�e tylko ten, kto przemierzy� otch�anie kosmosu.

Grom Orm nie zatrzymywa� budowniczego � stary przewodnicz�cy sam tak�e chcia� by� przy odlocie statku kosmicznego.

Obaj przybyli na El Homr� w dniu startu wyprawy.

Jeszcze z powietrza Dar Wiatr zauwa�y� na matowej, szarostalowej r�wninie dwa olbrzymie zwierciad�a. Prawe mia�o kszta�t regularnego ko�a, lewe � d�ugiej, zw�onej ku przodowi elipsy. Lustra te okre�la�y miejsca start�w trzydziestej �smej wyprawy kosmicznej.

Z ko�a startowa� �Tintagel� udaj�cy si� ku straszliwej gwie�dzie �T�, za�adowany ci�kimi aparatami dla dokonania prawid�owego obl�enia spiralodysku, go�cia z g��bin kosmosu. Elipsa by�a miejscem startu bardziej op�ywowego statku, �Aelli�, wioz�cego na swym pok�adzie liczn� grup� uczonych, kt�rzy mieli zbada� tajemnic� zmian materii na bia�ym karze�ku potr�jnej gwiazdy Omikron 2 Eridana. Popi�, kt�ry pozosta� w miejscu, w jakie ugodzi� cios energii silnik�w, si�gaj�cy do p�tora metra w g��b ziemi, by� zalany substancj� wi���c�, aby zapobiec rozwianiu go przez wiatry. Pozostawa�o tylko przeniesienie ogrodze� z miejsc dawnych wzlot�w. To samo nale�a�o uczyni� po starcie ��ab�dzia�.

A oto i sam ��ab�d�� � matowoszary, odziany w cieplny pancerz, kt�ry si� wypali do szcz�tu w czasie przebijania atmosfery. Dalej statek pomknie po�yskuj�c swoim poszyciem, odbijaj�c zwyci�sko wszystkie mo�liwe formy promieniowa�. Nikt go jednak nie b�dzie widzia� w tej wspania�ej postaci opr�cz robot�w-astronom�w obserwuj�cych lot. Automaty te dostarcz� ludziom jedynie zdj�cie ja�niej�cego punktu. Statek powr�ci na Ziemi� pokryty �u�lem, pobru�d�ony przez wybuchy drobnych cz�stek meteorycznych. Z otaczaj�cych go w tej chwili ludzi nikt go ju� jednak nie zobaczy. Wr�ci dopiero po stu siedemdziesi�ciu dw�ch latach, to jest po stu sze��dziesi�ciu o�miu wzgl�dnych i czterech latach prac badawczych na planetach, dla podr�nik�w za� b�dzie to stanowi�o oko�o osiemdziesi�ciu lat.

Dar Wiatr przy swoim rodzaju pracy zapewne nie doczeka nawet przybycia ��ab�dzia� na planety zielonej gwiazdy. Tak jak to ju� by�o w czasach dawnych w�tpliwo�ci, Dara Wiatra zachwyci�a �mia�a my�l Mvena Masa i Rena Bo�a. Gdyby nawet do�wiadczenie si� nie uda�o, szale�cy ci pozostan� olbrzymami tw�rczej my�li ludzkiej.

Zamy�lony Dar Wiatr o ma�o si� nie potkn�� o sygna� strefy bezpiecze�stwa. Obok samoczynnie poruszaj�cej si� wie�y telekomunikacyjnej zauwa�y� znan� sobie posta� ruchliwego m�czyzny. Burz�c niepos�uszn� rud� czupryn�, Ren Boz ruszy� mu na spotkanie. Sie� cienkich, ledwie dostrzegalnych blizn zmieni�a twarz fizyka, nadaj�c jej wyraz bolesnego napi�cia.

��Ciesz� si�, �e widz� pana w dobrym zdrowiu!

��Bardzo chcia�em si� z panem zobaczy�! � Ren Boz wyci�gn�� do Dara Wiatra swe niedu�e r�ce.

��Co pan tu robi tak wcze�nie? Do startu jeszcze daleko.

��By�em przy odlocie �Aelli�. Interesuj� mnie dane dotycz�ce grawitacji tak ci�kiej gwiazdy. Dowiedzia�em si�, �e pan przyjdzie, i zosta�em�

Dar Wiatr milcza� oczekuj�c dalszych wyja�nie�.

��Podobno wraca pan do obserwatorium stacji kosmicznych na pro�b� Juniusa Anta?

Dar Wiatr skin�� twierdz�co.

��Ant w ostatnich dniach zanotowa� kilka nierozszyfrowanych odbior�w z obwodu Pier�cienia�

��Co miesi�c odbywa si� odbi�r poza normaln� wymian� informacji. Moment w��czenia stacji przesuwa si� o dwie godziny ziemskie. W ci�gu roku kontrola wynosi ju� ziemsk� dob�, a w ci�gu o�miu lat ca�� jedn� stutysi�czn� sekundy galaktycznej. Tak si� wype�nia luki w odbiorze z kosmosu. Przez ostatnie p�rocze o�mioletniego cyklu zacz�li�my otrzymywa� niezmiernie dalekie, niezrozumia�e dla nas komunikaty.

��Czy nie m�g�by pan mnie wzi�� do pomocy?

��To raczej ja panu b�d� pomaga�, a zapisy mechanizm�w pami�ciowych przejrzymy razem.

��Z Mvenem Masem?

��Naturalnie.

��To wspaniale! G�upio si� czuj� po tym nieszcz�snym do�wiadczeniu. Ci�ko zawini�em przeciw Radzie� Ale z panem jest mi dobrze, cho� pan nale�y do Rady i nie aprobowa� do�wiadczenia�

��Mven Mas to tak�e cz�onek Rady.

Fizyk zamy�li� si�, przypomnia� sobie co� i roze�mia� si� cicho.

��Mven Mas czuje moje my�li i stara si� je skonkretyzowa�.

��Czy nie na tym polega wasz wsp�lny b��d?

Ren Boz zachmurzy� si� i zmieni� temat rozmowy.

��Veda Kong tak�e tu przyb�dzie?

��Tak, czekam na ni�. Wie pan, �e o ma�o nie zgin�a badaj�c grot�, sk�ad dawnej techniki. Wykryto tam zamkni�te drzwi stalowe.

��Nie s�ysza�em.

��Zapomnia�em, �e pana nie interesuje historia jak Mvena Masa. Ca�� planet� intryguje, co mo�e si� znajdowa� za tymi drzwiami.

Miliony ochotnik�w zg�aszaj� si� do kopania. Veda postanowi�a przekaza� spraw� Akademii Stochastyki i Badania Przysz�o�ci.

��Evda Nal nie przyjedzie?

��Nie, nie mo�e.

��Szkoda. Veda bardzo lubi Evd�, a Czara wprost za ni� przepada. Przypomina pan sobie Czar�?

��To ta� taka panterowata?

Dar Wiatr wzni�s� r�ce udaj�c �artobliwie przera�enie.

��O znawco pi�kno�ci kobiecej! Zreszt� stale powtarzam b��d pope�niany przez ludzi przesz�o�ci, nie rozumiej�cych praw psychofizjologii i dziedziczno�ci. Zawsze chcia�bym odnajdywa� u innych w�asne upodobania i odczucia.

��Evda, jak i ca�a planeta, b�dzie obserwowa� start � powiedzia� Ren Boz wymijaj�co.

Fizyk wskaza� szeregi wysokich tr�jnog�w z aparatami do odbioru promieniowania bia�ego, podczerwonego i pozafio�kowego, ustawione w p�kole doko�a statku kosmicznego. R�norodne rodzaje promieniowa� powodowa�y, �e ekrany tchn�y prawdziwym ciep�em i �yciem, tak jak b�ony przyd�wi�kowe usuwaj�c podd�wi�k metaliczny w przekazach g�osu.

Dar Wiatr spojrza� na p�noc, sk�d ci�ko przechylaj�c si� z boku na bok pe�z�y prze�adowane lud�mi automatyczne elektrobusy. Z pierwszego wozu wyskoczy�a Veda Kong i pobieg�a pl�cz�c si� w wysokiej trawie. Z rozp�du rzuci�a si� na szerok� pier� Dara Wiatra, tak �e jej d�ugie warkocze opad�y mu na plecy.

Dar Wiatr odsun�� j� �agodnie od siebie i wpatrywa� si� w ukochan� twarz � dziwne uczesanie nadawa�o jej jaki� nowy wyraz.

��Gra�am w dzieci�cym filmie p�nocn� kr�low� z Czas�w Ciemnoty i ledwie si� zd��y�am przebra� � wyja�ni�a nieco zdyszana.�� Nie starczy�o ju� czasu na zmian� uczesania.

Dar Wiatr wyobrazi� j� sobie w d�ugiej, obcis�ej sukni ze z�otog�owiu, w z�otej koronie, z niebieskimi kamieniami, z popielatymi w�osami si�gaj�cymi do kolan, z odwa�nym wejrzeniem szarych oczu i u�miechn�� si� rado�nie.

��Mia�a� koron�?

��O tak, tak� � Veda nakre�li�a w powietrzu kontur szerokiego pier�cienia.

��A ja zobacz�?

��Jeszcze dzi�. Poprosz�, �eby ci pokazali film.

Dar Wiatr chcia� zapyta�, kto ma mu pokaza� film, ale Veda wita�a si� z powa�nym fizykiem, kt�ry u�miecha� si� z naiwn� serdeczno�ci�.

��Gdzie� s� bohaterowie Achernara?�� Ren Boz rozejrza� si� po pustej przestrzeni doko�a statku kosmicznego.

��Tam!�� Veda wskaza�a budynek w kszta�cie namiotu, zbudowany z p�yt pistacjowego szk�a mlecznego ze srebrzystymi �ebrowaniami zewn�trznych belek. By�a to g��wna sala portu kosmicznego.

��Chod�my wi�c.

��Jeste�my tam zb�dni � odpar�a Veda.�� Tamci ogl�daj� po�egnalne pozdrowienie Ziemi. Chod�my lepiej do ��ab�dzia�.

Id�c obok Dara Wiatra Veda zapyta�a cicho:

��Wygl�dam pewno okropnie w tym uczesaniu? Mog�abym zmieni�

��Nie trzeba. Czaruj�cy kontrast z odzie�� wsp�czesn�. Warkocze d�u�sze ni� sukienka! Niech tak zostanie.

��S�ucham, m�j Wietrze!�� szepn�a Veda magiczne zakl�cie, kt�re przyspiesza�o bicie jego serca i wywo�ywa�o rumieniec na twarz.

Setki ludzi zd��a�y bez po�piechu ku statkowi. Wiele os�b wita�o Ved� u�miechem lub podniesieniem r�ki, znacznie cz�ciej ni� Dara Wiatra lub Rena Bo�a.

��Pani jest popularna, Vedo � zauwa�y� Ren Boz.�� Co jest tego powodem: pani zaw�d historyka czy te� uroda?

��Ani jedno, ani drugie. Sta�e obcowanie z lud�mi w zwi�zku z prac� zawodow� i spo�eczn�. Wy obaj, pan i Wiatr, albo si� zamykacie w zaciszu laboratori�w, albo pracujecie po nocach. Robicie dla ludzko�ci znacznie wi�cej ni� ja, ale wasza praca pozbawia was przyjemno�ci �ycia towarzyskiego. Czara Nandi i Evda � Nal s� znacznie popularniejsze ode mnie.

��Zn�w zarzut pod adresem naszej cywilizacji technicznej?�� rzuci� weso�o Dar Wiatr.

��Nie naszej. To s� prze�ytki dawnych, tragicznych b��d�w. Ju� tysi�ce lat temu nasi przodkowie wiedzieli, �e sztuka i kultura uczu� ludzkich s� nie mniej wa�ne dla spo�ecze�stwa ni� wiedza.

��W sensie wzajemnych stosunk�w ludzkich?�� zapyta� fizyk.

��Tak.

��Jaki� m�drzec staro�ytny powiedzia�, �e najtrudniej jest zachowa� na Ziemi rado�� �ycia � doda� Dar Wiatr.�� Patrzcie, zbli�a si� jeszcze jeden wierny sprzymierzeniec Vedy!

Zwracaj�c na siebie powszechn� uwag� swym ogromnym wzrostem szed� do nich lekkimi i szerokimi krokami Mven Mas.

��Czara zako�czy�a taniec � domy�li�a si� Veda.�� Niebawem zjawi si� za�oga ��ab�dzia�.

��Na ich miejscu szed�bym tutaj piechot� i jak mo�na najd�u�ej � o�wiadczy� Dar Wiatr.

��Jeste� wzruszony?�� Veda uj�a go za r�k�.

��Gn�bi mnie my�l, �e odchodz� st�d na zawsze i �e ju� nigdy nie zobacz� tego statku. Budzi si� wewn�trzny protest przeciwko takiemu bezwzgl�dnemu wyrokowi. Mo�e to dlatego, �e s� w�r�d nich ludzie bardzo mi bliscy.

��S�dz�, �e nie dlatego � odezwa� si� Mven Mas, kt�ry dos�ysza� s�owa Dara Wiatra.�� To protest cz�owieka przeciwko nieub�aganemu czasowi.

��Smutek jesieni?�� z odpieniem kpiny rzuci� Ren Boz u�miechaj�c si� do towarzysza i zamieniaj�c z nim spojrzenie.

��A czy�cie nie zauwa�yli, �e jesie� w szeroko�ciach umiarkowanych odpowiada najbardziej ludziom energicznym, pe�nym rado�ci �ycia i g��boko czuj�cym?�� odpar� Mven Mas przyja�nie g�aszcz�c rami� fizyka.

��S�uszne spostrze�enie!�� zachwyci�a si� Veda.

��Bardzo dawne�

��Czy Dar Wiatr jest na terenie? Czy Dar Wiatr jest na terenie?�� zagrzmia� nagle z g�ry pot�ny g�os.�� Dar Wiatr jest proszony do TWF w budynku centralnym. Wzywa go Junius Ant. Dar Wiatr jest proszony do TWF w budynku centralnym�

Ren Boz drgn�� i wyprostowa� si�.

��Czy mog� p�j�� z panem?

��Prosz� i�� zamiast mnie. Mo�e pan nie by� przy starcie. Junius Ant lubi po staro�wiecku pokazywa� bezpo�redni� obserwacj�, a nie zapis. Jest pod tym wzgl�dem podobny do Mvena Masa.

Port kosmiczny posiada� pot�ny TWF i p�kulisty ekran. Ren Boz znalaz� si� w okr�g�ym pokoju. Operator dy�urny szcz�kn�� wy��cznikiem i wskaza� boczny ekran, na kt�rym ukaza� si� podniecony Junius Ant. Uwa�nie obejrza� fizyka i zrozumiawszy pow�d nieobecno�ci Dara Wiatra skin�� g�ow�.

��Ja te� si� wybiera�em obejrze� start, ale obecnie mamy pozaprogramowy odbi�r poszukuj�cy w poprzednim kierunku, w zakresie 62/77. Prosz� uj�� sto�ek promieniowa� kierunkowych i zorientowa� na obserwatorium. Przerzuc� promie�-wektor wprost przez Morze �r�dziemne na El Homr�. Prosz� chwyta� za pomoc� rurowatego wachlarza i w��czy� p�kulisty ekran.�� Junius Ant spojrza� w bok i doda�: � Szybciej.

Nawyk�y do podobnych manipulacji uczony wype�ni� ��danie w ci�gu dwu minut. W g��bi ekranu ukaza� si� obraz olbrzymiej Galaktyki, w kt�rym obaj uczeni rozpoznali Mg�awic� Andromedy, czyli M-31.

W najbli�szym, zewn�trznym skr�cie jej spirali, prawie po�rodku soczewkowatego w przekroju dysku ogromnej Galaktyki zap�on�o �wiate�ko. Wychodzi�a stamt�d jakby cieniutka niteczka, kt�ra by�a niew�tpliwie uk�adem gwiezdnym licz�cym kilkaset parsek�w d�ugo�ci. �wiate�ko ros�o i jednocze�nie powi�ksza�a si� �niteczka�, gdy tymczasem sama Galaktyka znik�a rozp�ywaj�c si� poza granice pola widzenia. Strumie� czerwonych i ��tych gwiazd wyci�gn�� si� w poprzek ekranu. �wiate�ko sta�o si� ma�ym k�kiem i po�yskiwa�o na samym ko�cu gwiezdnego strumienia. Z brzegu tego strumienia wyr�nia�a si� pomara�czowa gwiazda klasy widmowej �K�. Doko�a niej zacz�y si� kr�ci� ledwie dostrzegalne punkciki planet. Na jednej z nich, nakrywaj�c j� ca�kowicie, u�o�y� si� �wietlny kr�g. I nagle wszystko zawirowa�o w�r�d czerwonych zygzak�w i w migotaniu lec�cych iskier. Ren Boz przymkn�� oczy�

��To wybuch � powiedzia� z bocznego ekranu Junius Ant.�� Pokaza�em obserwacj� z zesz�ego miesi�ca z zapisu mechanizm�w pami�ciowych. Prze��czam na odbi�r bezpo�redni.

Na ekranie, jak poprzednio, kr��y�y iskry i krzywe ciemnoczerwonej barwy.

��Dziwaczne zjawisko!�� zawo�a� fizyk.�� Jak pan sobie t�umaczy ten wybuch?

��P�niej. Obecnie wznawiamy odbi�r. Ale co pan uwa�a za dziwaczne?

��Czerwon� barw� wybuchu. W widmie Mg�awicy Andromedy mamy przesuni�cie ku fioletowi, to znaczy, �e jest zbli�one do naszego.

��Wybuch nie ma nic wsp�lnego z Andromed�. To zjawisko �ci�le lokalne.

��Pan s�dzi, �e ich stacja nadawcza zosta�a przesuni�ta na sam skraj Galaktyki, do strefy jeszcze bardziej odleg�ej od jej centrum ni� strefa S�o�ca w naszej Galaktyce?

Junius Ant obrzuci� Rena Bo�a krytycznym spojrzeniem.

��Pan rozpoczyna dyskusj� zapominaj�c, �e m�wi z nami Mg�awica Andromedy z odleg�o�ci czterystu pi��dziesi�ciu tysi�cy parsek�w.

��O, tak � zmiesza� si� Ren Boz.�� �ci�le z odleg�o�ci p�tora miliona lat �wietlnych. Komunikat nadano pi�tna�cie tysi�cy wiek�w temu.

��Widzimy zatem teraz to, co nadawano d�ugo przed nastaniem epoki lodowcowej i przed pojawieniem si� na Ziemi cz�owieka!�� Junius Ant wyra�nie z�agodzi� sw�j ton.

Czerwone linie zwolni�y wibracj�, ekran �ciemnia�, ale za chwil� znowu zap�on��. Otulona mrokiem p�aska r�wnina by�a ledwie widoczna w sk�pym o�wietleniu. Widnia�y na niej porozrzucane dziwne urz�dzenia w kszta�cie grzyb�w. Bli�ej przedniego skraju widzialnego odcinka po�yskiwa�, ogromny w por�wnaniu ze.skal� r�wniny, b��kitny kr�g o wyra�nie metalowej powierzchni. W �rodku kr�gu wisia�y jeden nad drugim du�e, dwuwypuk�e dyski. Nie, nie wisia�y, lecz unosi�y si� w g�r�, coraz wy�ej. R�wnina znik�a, na ekranie pozosta� tylko jeden z dysk�w, bardziej wypuk�y u do�u ni� u g�ry, o grubym spiralnym �ebrowaniu po obu stronach.

��To oni, oni!�� wykrzykn�li obaj uczeni, maj�c na my�li podobie�stwo do zdj�� i wykres�w spiralodysku, znalezionego przez trzydziest� si�dm� wypraw� kosmiczn� na planecie gwiazdy �elaznej.

Nowa wichura czerwonych linii i ekran zgas�. Ren Boz czeka� boj�c si� bodaj na chwil� oderwa� wzrok. By�o to pierwsze ludzkie spojrzenie, kt�re si� zetkn�o z �yciem i my�l� innej galaktyki. Ale ekran nie zap�on�� na nowo. Z bocznej tablicy ekranu przem�wi� znowu Junius Ant:

� ��czno�� si� przerwa�a. Czeka� dalej, zu�ywa� energii ziemskiej nie mo�na. Ca�a planeta dozna wstrz�su. Nale�y prosi� Rad� Ekonomiki, aby zezwoli�a na cz�stsze przeprowadzanie pozaprogramowych odbior�w, ni� si� to odbywa�o dot�d. Nie stanie si� to chyba wcze�niej ni� za rok ze wzgl�du na odlot ��ab�dzia�. Wiemy obecnie, sk�d pochodzi statek kosmiczny, kt�ry wyl�dowa� na gwie�dzie �elaznej. Gdyby nie odkrycie Erga Noora, w og�le by�my nie zrozumieli tego, co�my zobaczyli.

��Wi�c dysk ten rzeczywi�cie odlecia� stamt�d? Ile� czasu m�g� lecie�? � jakby sam sobie zada� pytanie Ren Boz.

��Lecia� jako martwy oko�o dwu milion�w lat poprzez przestrze� dziel�c� obydwie Galaktyki � odrzek� Junius Ant � p�ki nie znalaz� przystani na planecie gwiazdy �T�. Statki te skonstruowane s� w ten spos�b, �e l�duj� automatycznie, mimo �e przez tysi�ce tysi�cy lat nikt nie dotyka� d�wigni sterowych.

��Mo�e tamci �yj� d�ugo?

��Ale nie miliony lat, to przeczy�oby prawom termodynamiki. Jak dot�d, nasze galaktyki nie mog� jeszcze ani dosi�gn�� si� wzajem, ani te� wymieni� informacji.

��B�d� mog�y � odpowiedzia� Ren Boz z przekonaniem, po czym po�egna� si� z Juniusem Antem i poszed� na pole startowe.

Dar Wiatr z Ved� i Czara z Mvenem Masem stali w pobli�u dw�ch d�ugich szereg�w ludzi, kt�rzy przyszli po�egna� astronaut�w. Mimo nich przemkn�a cicho otwarta platforma, ku kt�rej machano r�koma i � na co sobie pozwalano publicznie tylko w wyj�tkowych wypadkach � wydawano okrzyki po�egnalnych pozdrowie�. Na platformie znajdowali si� wszyscy cz�onkowie za�ogi w liczbie dwudziestu dw�ch.

Pojazd zbli�y� si� do ��ab�dzia�. Przy wysokim, przeno�nym d�wigu czeka�a grupa os�b w bia�ych kombinezonach, o szarych ze zm�czenia twarzach � komisja startowa w sk�adzie dwudziestu os�b, przewa�nie in�ynierowie, pracownicy portu kosmicznego. W ci�gu kilku ostatnich dni sprawdzali za pomoc� mechanizm�w licznikowych ca�e wyposa�enie statku i raz jeszcze skontrolowali jego sprawno��, pos�uguj�c si� specjaln� aparatur� pomiarow�. Wed�ug przyj�tego od zarania astronautyki zwyczaju, przewodnicz�cy komisji sk�ada� raport Ergowi Noorowi, ponownie wybranemu na stanowisko szefa wyprawy. Inni cz�onkowie komisji wypisali swoje szyfry na br�zowej tabliczce z portretami i imionami, kt�r� dor�czono Ergowi. Po po�egnaniu si� odeszli na bok. Wtedy do statku rzucili si� ludzie. Operatorzy filmowi utrwalali ka�dy gest cz�onk�w wyprawy. By�a to ostatnia pami�tka, kt�ra mia�a pozosta� na rodzimej planecie.

Erg Noor ju� z dala dostrzeg� Ved� i wsun�wszy br�zowy certyfikat za pas astronautyczny, ruszy� ku m�odej kobiecie.

��Jak to dobrze, �e pani przysz�a, Vedo!

��Czy� mog�am nie przyj��?

��Pani jest dla mnie symbolem Ziemi i mojej minionej m�odo�ci.

��M�odo�� Nizy pozostaje z panem na zawsze.

��Nie powiem, �e nie �a�uj� niczego, to by by�o nieprawd�. Przede wszystkim szkoda Nizy, moich towarzyszy i mnie r�wnie�� Zbyt wielka jest strata. Po powrocie pokocha�em Ziemi� mocniej�

��I mimo to pan odchodzi?

��Nie mog� inaczej. Gdybym zrezygnowa�, utraci�bym ju� nie tylko kosmos, ale i Ziemi�.

��Czyn jest tym trudniejszy, im wi�cej si� kocha to, co si� porzuca.

��Pani mnie zawsze doskonale rozumia�a. A oto i Niza.

Podesz�a rudow�osa dziewczyna, szczup�a, podobna do ch�opca i zatrzyma�a si� przys�aniaj�c oczy rz�sami.

��Wydawa�o si� to takie ci�kie� Wy wszyscy� jeste�cie tacy dobrzy, ja�ni, pi�kni� Rozsta� si�, oderwa� swoje cia�o od matki-Ziemi� g�os jej zadr�a�.

Veda instynktownie przycisn�a j� do siebie i szepn�a do ucha tajemnicze, czu�e kobiece s�owa pociechy.

��Dziewi�� minut do zamkni�cia w�az�w � powiedzia� Erg Noor nie odrywaj�c oczu od Vedy.

��Jak�e jeszcze d�ugo!�� zawo�a�a naiwnie Niza. Jej g�os by� nabrzmia�y �zami.

Veda, Erg, Dar Wiatr, Mven Mas i inni poczuli ze zdumieniem, �e brak im s��w dla wyra�enia uczu� wobec czynu dokonywanego dla tych, kt�rych jeszcze nie ma, kt�rzy przyjd� dopiero po wielu latach. Odlatuj�cy i ci, kt�rzy ich �egnali, wiedzieli wszystko i wszelkie s�owa by�y zbyteczne.

Jakie� �yczenia mog� dotrze� do �wiadomo�ci ludzi porzucaj�cych na zawsze Ziemi� i odchodz�cych w otch�anie kosmosu?

Drugi system sygnalizacyjny cz�owieka okaza� si� niedoskona�y i ust�powa� miejsca trzeciemu. G��bokie spojrzenia, odzwierciedlaj�ce nami�tne, nieprzet�umaczalne na s�owa porywy, zamieniano bez s��w i w napi�ciu, chciwie upajano si� ubog� przyrod� El Homry.

��Czas!�� g�os Erga Noora zad�wi�cza� metalicznie, a s�owo przeze� wypowiedziane podzia�a�o na wszystkich jak smagni�cie biczem. Zacz�li si� spieszy�.

Veda g�o�no za�ka�a i obj�a Niz�. Obydwie kobiety sta�y przytulone do siebie, policzek przy policzku, z zamkni�tymi oczyma. M�czy�ni si� �egnali. W owalnym w�azie statku kosmicznego znik�o ju� o�miu cz�onk�w za�ogi. Erg Noor uj�� Niz� za r�k� i co� do niej szepn��. Dziewczyna sp�on�a, wyrwa�a si� i pobieg�a ku statkowi. Zanim stan�a na platformie d�wigu, obejrza�a si� jeszcze i napotka�a spojrzenie ogromnych oczu niezwykle bladej Czary.

��Czy mog� pani� poca�owa�, Czaro?�� zapyta�a g�o�no.

Czara wskoczy�a na platform� pomostu i obj�a za szyj� Niz�, po czym bez s�owa zeskoczy�a z pomostu i odbieg�a.

Erg Noor i Niza weszli na statek jednocze�nie.

Veda Kong splot�a d�onie i Dar Wiatr us�ysza�, jak zachrz�ci�y jej �ci�ni�te do b�lu palce.

Wszyscy zastygli w milczeniu, gdy na wyst�pie jaskrawo o�wietlonej burty statku, przed czarnym w�azem zatrzyma�y si� dwie postacie � wysokiego m�czyzny i smuk�ej dziewczyny, by przyj�� ostatnie pozdrowienia Ziemi.

Erg Noor i Niza znikli. Z ziej�cego czerni� otworu wysun�a si� p�yta, r�wnie szara jak ca�y korpus statku. Jeszcze sekunda i najbystrzejsze oko nie potrafi ju� dojrze� �ladu po otworze.

Stoj�cy pionowo na rozstawionych wspornikach statek kosmiczny mia� w sobie co� ludzkiego. Mo�e wra�enie to czyni�a okr�g�a, kulista cz�� dziobowa uwie�czona ostrym kloszem i �wiec�ca sygnalizacyjnymi �wiat�ami jakby oczyma. Mo�e sprawia�y to p�etwy op�ywowe centralnej, pojemnikowej cz�ci statku, podobne do naramiennik�w rycerskiego pancerza. Statek wznosi� si� na wspornikach niby rozkraczony olbrzym, z pewno�ci� siebie i wzgard� spozieraj�cy z g�ry na t�umy ludzi.

Gro�nie zawy�y sygna�y pierwszego pogotowia. Przy statku zjawi�y si� szerokie platformy automatycznych pojazd�w, kt�re zabiera�y przyby�ych na uroczysto�� go�ci. Pope�z�y tr�jnogi TWF i reflektor�w rozje�d�aj�c si� we wszystkie strony, ale nie odwracaj�c swoich ryj�w od statku. Szary kad�ub ��ab�dzia� zanurzy� si� w p�mrok i, jak si� zdawa�o, zmala�. Na �g�owie� statku zap�on�y z�owrogie czerwone �wiat�a � sygna� gotowo�ci do startu. Wibracja silnych motor�w udzieli�a si� twardej glebie � statek obraca� si� z wolna na swoich wspornikach przybieraj�c kierunek wzlotu. Platformy odwioz�y go�ci do linii bezpiecze�stwa, po czym wr�ci�y po pozosta�ych.

��Oni ju� nie zobacz� ani nas, ani naszego nieba?�� spyta�a Czara pochylonego ku niej Mvena Masa.

��Nie. Chyba przez stereoteleskopy.

Pod st�pk� statku zap�on�y zielone �wiat�a. Na wie�yczce zacz�� si� gwa�townie obraca� reflektor radiowy rozsy�aj�c na wszystkie strony ostrze�enia o wzlocie ogromnego statku.

��Statek otrzymuje sygna� startowy!�� zawy� nagle metaliczny g�os o takiej sile, �e Czara drgn�a i przytuli�a si� do Mvena Masa.�� Osoby pozosta�e wewn�trz ko�a s� proszone o podniesienie r�k. W przeciwnym razie wszystkim grozi �mier�! � krzycza� automat, a jego reflektory myszkowa�y po polu w poszukiwaniu tych, kt�rzy mogli przypadkowo pozosta� wewn�trz ko�a bezpiecze�stwa.

Nie ujawniwszy nikogo reflektory zgas�y. Robot znowu zacz�� krzycze�. Czarze si� wydawa�o, �e jeszcze g�o�niej:

��Po sygnale oddanym przez dzwon, nale�y si� odwr�ci� do statku plecami i zamkn�� oczy! Prosz� nie otwiera� oczu a� do drugiego uderzenia dzwonu. Odwr�ci� si� i zamkn�� oczy!�� rycza� gro�nie robot.

��To straszne!�� szepn�a Veda do swego towarzysza.

Dar Wiatr spokojnie zdj�� z pasa zwini�te w rurk� dwie p�maski z czarnymi okularami, jedn� za�o�y� Vedzie, drug� sobie. Ledwie zd��y� zapi�� klamerk�, gdy rozleg� si� pot�ny dzwon o wysokiej tonacji.

D�wi�k urwa� si� nagle i w ciszy s�ycha� by�o oboj�tne na wszystko �wierkanie cykad. Nagle statek wyda� przera�liwy ryk. Wszystkie �wiat�a na nim pogas�y. Ryk wstrz�sn�� powietrzem jeszcze kilka razy. Bardziej wra�liwym wydawa�o si�, �e to by� krzyk rozpaczy.

Doko�a statku wyros�a �ciana jaskrawego ognia, kt�ra przekszta�ci�a si� w wie��, nast�pnie w d�ug� kolumn� i o�lepiaj�co jasn� lini�. Dzwon uderzy� po raz drugi. Ludzie ujrzeli pust� r�wnin�, na kt�rej jarzy�a si� ogromna plama roz�arzonej ziemi. Wysoko na niebie wisia�a wielka, jasna gwiazda � to oddala� si� ��ab�d��.

Wszyscy wolno pod��ali do elektrobus�w spogl�daj�c na niebo, to zn�w na miejsce odlotu, kt�re si� sta�o nagle zadziwiaj�co martwe, jakby tu na nowo odrodzi�a si� hamada El Homra � groza staro�ytnych podr�nik�w.

Po stronie po�udniowej zap�on�y na horyzoncie znane gwiazdy. Wszystkie spojrzenia pobieg�y tam, gdzie unosi� si� jasny i b��kitny Achernar. Przy tej gwie�dzie znajdzie si� �ab�d�� po osiemdziesi�ciu czterech latach podr�y, lec�c z pr�dko�ci� dziewi�ciuset milion�w kilometr�w na godzin�. Dla ludzi osiemdziesi�t cztery lata, dla ��ab�dzia� � czterdzie�ci siedem. Mo�e tam, pod zielonymi promieniami gwiazdy cyrkonowej, stworz� nowy �wiat, r�wnie pi�kny i radosny!

Dar Wiatr i Veda Kong dogonili Czar� i Mvena Masa. Afryka�czyk widocznie odpowiada� na pytanie dziewczyny:

��Nie, to nie t�sknota mnie dzisiaj opanowa�a, lecz duma i smutek. Duma z cz�owieka, kt�ry wznosi si� coraz wy�ej w przestrze� kosmiczn�. Smutek � �e ukochana Ziemia staje si� ma�a� Bardzo dawno temu Mayowie, czerwonosk�rzy Indianie Ameryki Centralnej, pozostawili smutny i dumny napis. Da�em ten cytat Ergowi Noorowi, a on ozdobinim bibliotek�-laboratorium ��ab�dzia�.

Afryka�czyk obejrza� si�. Spostrzeg�, �e go s�uchaj� przyjaciele, kt�rzy nadeszli, i ci�gn�� dalej:

���Ty, kt�ry najp�niej uka�esz tu swoje oblicze! Je�li tw�j rozum pojmuje, zapytasz: czym jeste�my? Zapytaj zorzy, zapytaj lasu, zapytaj fali, zapytaj burzy, zapytaj mi�o�ci. Zapytaj ziemi, ziemi cierpie� i ziemi ukochanej. Czym jeste�my? Jeste�my � ziemi�!� � Ja tak�e jestem ziemi�! � doda� Mven Mas.

Naprzeciw bieg� zadyszany Ren Boz. Przyjaciele otoczyli fizyka, kt�ry w kilku s�owach zakomunikowa� o pierwszym zetkni�ciu my�li dw�ch olbrzymich wysp gwiezdnych.

��Tak bardzo chcia�em zd��y� przed odlotem � rzek� zmartwiony Ren Boz � �eby powiedzie� o tym Ergowi Noorowi. On ju� na czarnej planecie wiedzia�, �e spiralodysk to statek kosmiczny z dalekiego i zupe�nie nieznanego �wiata, wiedzia�, �e bardzo d�ugo lecia� przez kosmos.

��Czy� Erg Noor nie dowie si� nigdy, �e jego spiralodysk pochodzi z takiej g��bi wszech�wiata, z innej galaktyki, z Mg�awicy Andromedy?�� powiedzia�a Veda Kong.�� Jaka szkoda, �e nie doczeka� dzisiejszego komunikatu!

��Dowie si�! � rzek� z moc� Dar Wiatr.�� Poprosimy Rad� o przydzielenie energii dla przes�ania specjalnego komunikatu za po�rednictwem Satelity 36. ��ab�d�� pozostanie jeszcze w zasi�gu naszej ��czno�ci przez dziewi�tna�cie godzin!