Pragn� wyrazi� podzi�kowania Larry�emu Nivenowi, Davidowi Brinowi i Ericowi Brownowi, kt�rzy zadali sobie trud przeczytania i dok�adnego skomentowania wersji roboczych tej powie�ci oraz zawartego w niej opisu wyimaginowanego wszech�wiata; ich wk�ad wydatnie podni�s� jako�� mojej pracy. Dzi�kuj� r�wnie� Arthurowi C. Clarke�owi, Bobowi Shawowi, Charlesowi Sheffieldowi, Joe Haldemanowi i Davidowi Pringle�owi za pochwa�y i zach�ty. Mam te� wielki d�ug wdzi�czno�ci wobec Malcolma Edwardsa, redaktora w wydawnictwie Grafton, kt�ry cierpliwo�ci�! pieczo�owit� dba�o�ci� znacznie przyczyni� si� do powstania tej ksi��ki.

Kiedy w odlewni dosz�o do implozji, Rees poczu� wielk� ciekawo�� �wiata.

Szychta zacz�a si� normalnie: Sheen, kierowniczka zmiany, uderzy�a pi�ci� w �cian� jego kabiny. Rees wygramoli� si� z hamaka i na chwiejnych nogach kr��y� po zaba�aganionym pomieszczeniu, �eby rozbudzi� si� na dobre.

Z zardzewia�ego kurka leniwie pop�yn�a woda, kwa�na i m�tna, jak wszystkie ciecze w warunkach minimalnej grawitacji. Rees zmusi� si� do wypicia kilku �yk�w, a potem opryska� twarz i w�osy. Wzdrygn�� si� na my�l, ilu ludzi my�o si� w owej wodzie od czasu pozyskania jej z chmury. Up�yn�o ju� kilkadziesi�t szycht od ostatniej dostawy �wie�ych produkt�w z Tratwy; przestarza�y system utylizacji odpadk�w na Pasie zaczyna� szwankowa�.

Rees prze�y� pi�tna�cie tysi�cy szycht, by� ciemnow�osy, szczup�y, do�� wysoki i, niestety, nadal r�s�. W�o�y� zaplamiony, jednocz�ciowy kombinezon, kt�ry robi� si� dla niego zbyt kr�tki. Rodzice na pewno zwr�ciliby na to uwag�. Zasmuci� si�. Ojciec �y� niewiele d�u�ej ni� matka, zmar� kilkaset szycht temu z powodu niewydolno�ci serca i og�lnego wyczerpania.

Uwiesiwszy si� jedn� r�k� na framudze drzwi, Rees zerkn�� na ma��, zbudowan� z �elaznych �cian kabin�. Przypomnia� sobie, jaka wydawa�a si� zat�oczona, kiedy mieszka� w niej wsp�lnie z rodzicami.

Odp�dzi� od siebie ponure my�li i wcisn�� g�ow� w w�sk� szczelin� mi�dzy drzwiami.

Przez chwil� mruga� oczami, o�lepiony przesuwaj�cym si� �wiat�em gwiazd. W powietrzu wyczuwa�o si� sw�d jakby palonego mi�sa. Czy�by po�ar?

Kabina Reesa po��czy�a si� z pomieszczeniem s�siada kilkumetrowym odcinkiem postrz�pionego sznura i kawa�kami zardzewia�ych rur. M�odzieniec wspi�� si� metr po linie i zawis� na niej, ogarniaj�c wzrokiem otoczenie, aby odkry� �r�d�o przykrego zapachu.

Powietrze Mg�awicy by�o, jak zwykle, zabarwione na krwistoczerwono. Rees pr�bowa� oceni� ow� czerwie�, mo�e uleg�a pog��bieniu od ostatniej zmiany?

Jednocze�nie nerwowo zerka� na obiekty porozrzucane w przestrzeni Mg�awicy. Chmury przypomina�y garstki szarawego sukna rozproszone w powietrzu. Spada� mi�dzy nimi powolny, nie ko�cz�cy si� deszcz gwiazd, kt�re dociera�y a� do Rdzenia. Blask rozci�gaj�cych si� na mil� kulistych obiekt�w kontrastowa� z ulotnymi cieniami pojedynczych drzew. Plamy rzucane na chmury przybiera�y kszta�t wieloryb�w. Gdzieniegdzie pojawia� si� b�ysk, oznaczaj�cy kres kr�tkiej egzystencji jakiej� gwiazdy.

Ile ich jeszcze pozosta�o?

B�d�c dzieckiem, Rees zawisa� mi�dzy linami i, szeroko otworzywszy oczy, cierpliwie liczy� gwiazdy. Teraz podejrzewa�, �e nie istnieje okre�lona liczba, zapewne by�o ich wi�cej ni� w�os�w na g�owie� albo my�li czy s��w, kt�re mia� ochot� wypowiedzie�.

Uni�s� g�ow� i przeszukiwa� wzrokiem wype�nione gwiazdami niebo. Mia� wra�enie, �e jest zawieszony w wielkim ob�oku �wiat�a. Gwiezdne obiekty w miar� oddalania si� przypomina�y �wietliste punkciki, a niebo wygl�da�o jak b�yszcz�ca czerwieni� i ��ci� zas�ona.

Przez rozrzedzone powietrze Ress nadal czu� sw�d spalenizny. Okr�ci� sznurem palce n�g i uwolni� r�ce. Czeka� biernie, a� wirowy ruch Pasa wyprostuje mu plecy i z nowej pozycji przygl�da� si� swemu domowi.

Pas by� okr�giem o szeroko�ci mniej wi�cej o�miuset metr�w. Sk�ada�y si� na� rz�dy podniszczonych domostw i miejsc pracy po��czonych systemem lin i rur. W �rodkowej cz�ci Pasa znajdowa�a si� kopalnia, sch�odzone j�dro gwiazdy szerokie na sto metr�w.

Na jego powierzchni� opada�y kable d�wigowe, kt�re co sekunda zeskrobywa�y z menisku metr rdzy.

Tu i �wdzie znajdowa�y si� masywne, pomalowane na bia�o, metalowe wyloty dysz.

Co kilka minut ka�da z gardzieli wyrzuca�a k��b pary i w�wczas Pas niepostrze�enie nabiera� szybko�ci, skutecznie przeciwstawiaj�c si� oporowi powietrza.

Rees uwa�nie obejrza� wyszczerbion� kraw�d� najbli�ej po�o�onej dyszy. Zosta�a przytwierdzona do dachu kabiny s�siada. S�dz�c po wygl�dzie brzegu dyszy, najwyra�niej kto� ci�� i spawa� metal w du�ym po�piechu. Jak zwykle, Rees zacz�� snu� domys�y. Da jakiego statku czy innego pojazdu zabrano to urz�dzenie? Kim byli ludzie, kt�rzy zdecydowali sieje odci��? I w jakim celu zjawili si� tutaj?

Kolejny podmuch ognia uderzy� ciep�em w twarz. Rees potrz�sn�� g�ow�. Usi�owa� skoncentrowa� my�li.

W�a�nie odbywa�a si� zmiana szychty, wi�c przed wi�kszo�ci� chat w Pasie panowa�o spore o�ywienie. To zm�czeni, oblepieni brudem robotnicy udawali si� na spoczynek do hamak�w. Wok� odlewni, oko�o �wier� obwodu Pasa od miejsca, w kt�rym sta� Rees, k��bi� si� dym. Jacy� ludzie raz po raz znikali w szarawej mgle, a potem wynurzali si� z niej, ci�gn�c po ziemi bezw�adne, poczernia�e tobo�ki wielko�ci cz�owieka.

Czy�by zw�glone cia�a?

Z cichym okrzykiem Rees skuli� si�, chwyci� lin� i zacz�� szybko pe�za� nad studniami grawitacyjnymi dach�w i �cian kabin, aby dotrze� do odlewni.

Zatrzyma� si� na skraju kulistego oparu. Smr�d palonego mi�sa sprawi�, �e jego pusty �o��dek zacz�� si� buntowa�. Z mg�y wynurzy�o si�, jak we �nie, dwoje ludzi, kt�rzy nie�li du�y, zakrwawiony tobo�ek o nieokre�lonej zawarto�ci. Rees znalaz� mocny punkt zaczepienia i ruszy� ratownikom z pomoc�.

Omal nie cofn�� si� z obrzydzenia, gdy zosta�y mu w r�kach p�aty zw�glonego mi�sa.

Bezw�adn� posta� owini�to poplamionymi kocami i ostro�nie odci�gni�to na bok.

Jeden z ratownik�w wyprostowa� si� przed Reesem, z pokrytej sadz� twarzy wyziera�y bia�ka oczu.

Dopiero po chwili Rees rozpozna� Sheen, kierowniczk� szychty. Kontakt Sheen z gor�cymi, poczernia�ymi cia�ami zbudzi� nieokre�lone sensacje w brzuchu Reesa. Nie m�g� jednak oderwa� oczu od kropelek potu na umazanych krwi� piersiach kobiety. By�o mu wstyd, �e nawet w takiej chwili obserwuje j�.

��Sp�ni�e� si� � powiedzia�a schrypni�tym, prawie m�skim g�osem.

��Przepraszam. Co si� sta�o?

��Implozja. A co my�la�e�? � Odgarn�wszy z czo�a spalone w�osy, odwr�ci�a si� i pokaza�a ca�un dymu. Teraz Rees m�g� ju� dostrzec zarysy odlewni. Sze�cienna forma zak�adu uleg�a zniekszta�ceniu, jakby zmia�d�y�a go d�o� olbrzyma.

��Na razie dw�ch zabitych � powiedzia�a Sheen. � Cholera. To ju� trzeci wypadek w ci�gu ostatnich stu szycht. Gdyby Gord budowa� wystarczaj�co mocne konstrukcje, nie musia�abym zeskrobywa� swoich pracownik�w jak zgni�e kawa�ki mi�sa. Cholera, cholera!

��Co mam robi�? Odwr�ci�a si� i rzuci�a Reesowi gniewne spojrzenie. Poczu�, �e czerwieni si� z zak�opotania i strachu. Irytacja Sheen troch� os�ab�a.

��Pom� nam wyci�gn�� reszt�. Trzymaj si� mnie, to nic ci si� nie stanie.

Spr�buj oddycha� przez nos.

Stan�a plecami do Reesa i ponownie zanurkowa�a w rozprzestrzeniaj�cy si� k��b dymu. Rees waha� si� tylko przez chwil�, a potem szybko rzuci� si� w �lad za ni�.

Zw�oki uprz�tni�to i wyrzucono w powietrze Mg�awicy, podczas gdy ranni zostali zabrani przez rodziny i po�o�eni w poczekalniach. Po�ar w odlewni uda�o si� ugasi� i wkr�tce przesta� si� z niej wydobywa� dym. Gord, g��wny in�ynier Pasa, niewysoki, jasnow�osy m�czyzna, podczo�ga� si� do zgliszcz. Kr�c�c �a�o�nie g�ow�, zacz�� opracowywa� plan odbudowy odlewni. Rees zauwa�y�, i� krewni zabitych i rannych spogl�daj� na Gorda z nienawi�ci�. Chyba nie powinni obwinia� in�yniera za implozj�?

Ale je�li nie Gorda, to kogo?

Szychta Reesa zosta�a odwo�ana. Na Pasie znajdowa�a si� jeszcze jedna odlewnia, oddalona od dymi�cych zgliszcz o sto osiemdziesi�t stopni. Rees mia� si� tam pojawi� podczas kolejnej roboczej zmiany, na razie jednak by� wolny.

Powoli ruszy� z powrotem do kabiny. Przygl�da� si� jak urzeczony �ladom krwi, kt�re zostawia� na linach i dachach. Odnosi� wra�enie, �e g�ow� nadal wype�nia mu dym.

Zatrzyma� si� na kilka minut u wej�cia do kabiny, ale czerwone, niesta�e �wiat�o gwiazd wydawa�o si� niemal r�wnie g�ste jak dym. Czasami wprost nie dawa�o si� oddycha� powietrzem Mg�awicy.

Ach, gdyby niebo by�o b��kitne, pomy�la�. Ciekawe, jak wygl�da b��kit� Pono� gdy jego rodzice byli dzie�mi, na obrze�ach Mg�awicy, daleko za chmurami i gwiazdami, mogli jeszcze dostrzec niebieski odcie� nieba, tak przynajmniej twierdzi� ojciec. Rees zamkn�� oczy i pr�bowa� wyobrazi� sobie kolor, kt�rego nigdy nie widzia�. B��kit przywodzi� mu na my�l ch��d i czyst� wod�.

Od czas�w jego ojca �wiat bardzo si� zmieni�. Dlaczego? I czy znowu ulegnie zmianie? Czy powr�ci b��kit i inne ch�odne barwy? A mo�e czerwie� nabierze intensywno�ci, a� w ko�cu zacznie przypomina� zranione cia�o?

Rees opu�ci� si� na linie do swojej kabiny i odkr�ci� kurek. Zdj�� uniform i zacz�� szorowa� plamy z krwi do b�lu.

P�aty mi�sa odrywa�y si� od trzymanego w r�kach cia�a niczym sk�rka od zgni�ego owocu, ko�ci ja�nia�y biel�.

Le�a� w hamaku z otwartymi oczami i przypomina� sobie po�ar.

W oddali trzykrotnie zabrz�cza� dzwonek. Min�a dopiero po�owa szychty. Rees musia� jeszcze wytrzyma� p�torej szychty, ca�e dwana�cie godzin, aby mie� pretekst do opuszczenia kabiny, ale czu�, �e zwariuje, je�li zostanie w niej cho�by chwil� d�u�ej.

Zsun�� si� z hamaka, w�o�y� kombinezon i wymkn�� si� z kabiny. Najkr�tsza droga do baru �U Kwatermistrza� prowadzi�a obok zniszczonej odlewni. Rozmy�lnie skierowa� si� w drug� stron�.

W Pasie �y�o zaledwie kilkaset os�b. Na skutek ostatniej katastrofy musia�a ucierpie� niemal ka�da rodzina. Z kabin dobiega�y odg�osy cichego p�aczu i okrzyki b�lu.

Niekt�rzy ludzie wychylali si� z okien oraz umocowanych na zewn�trz hamak�w i kiwali g�owami na jego widok.

Rees mieszka� sam i przewa�nie zadowala� si� w�asnym towarzystwem, ale zna� prawie wszystkich ludzi na Pasie. Zatrzymywa� si� na kr�tko przy kabinach bli�szych znajomych. W ka�dej kto� cierpia� lub umiera�. Wkr�tce jednak przy�pieszy� kroku, gdy� zacz�o mu doskwiera� poczucie osamotnienia.

Szeroki na dwadzie�cia metr�w bar �U Kwatermistrza� by� jednym z najwi�kszych budynk�w na terenie Pasa. Od frontu wisia�y sznury, po kt�rych klienci wspinali si� do �rodka, a przy przeciwleg�ej �cianie sta� barek.

Podczas tej szychty lokal by� zat�oczony. Od�r alkoholu i trawki, wrzawa i �cisk rozgrzanych cia� sprawi�y, �e Rees poczu� si� tak, jakby wyr�n�� w �cian�. Jame, barman o g�stej, siwiej�cej brodzie, ochoczo przygotowywa� trunki, zanosz�c si� ochryp�ym �miechem.

Rees sta� z boku gwarnego t�umu. Nie czu� si� dobrze w�r�d roze�mianych, podchmielonych ludzi, z niech�ci� my�la� jednak o powrocie do pustego domu. Mimo to postanowi� opu�ci� bar.

��Rees! Zaczekaj� � To by�a Sheen. Przecisn�a si� przez stoj�c� na �rodku grup� m�czyzn. Jeden z nich, zwalisty, budz�cy onie�mielenie g�rnik zwany Rochem, przywo�ywa� kobiet� pijackim be�kotem. Sheen mia�a policzki wilgotne od rozgrzanego powietrza. Zd��y�a ju� obci�� spalone w�osy, a czysta, kusa tuniczka nadawa�a jej schludny wygl�d. Dym, kt�rego nawdycha�a si� podczas akcji ratunkowej, wci�� jeszcze wywo�ywa� u niej chryp�. � Widzia�am, jak wchodzi�e�. Masz. Chyba ci si� przyda. Poda�a Reesowi ma�� czark� z drinkiem.

��W�a�nie mia�em wychodzi� � Rees poczu� si� niezr�cznie.

��Wiem. � Podesz�a bli�ej i bez u�miechu przycisn�a naczy�ko do piersi Reesa. � Tak czy owak, napij si�. � Kontakt z cia�em Sheen sprawi�, �e Rees poczu� ciep�o w podbrzuszu.

Zastanawia� si�, dlaczego jej pole grawitacyjne tak bardzo wyr�nia si� zapachem. Zauwa�y�, �e kobieta ma nagie ramiona.

��Dzi�ki. � Wzi�� czark� i zacz�� s�czy� nap�j, czu� na j�zyku gor�cy trunek. � Chyba rzeczywi�cie potrzebowa�em czego� takiego.

��Dziwak z ciebie, prawda, Rees? � Sheen obserwowa�a go z nie ukrywanym zaciekawieniem.

��Jak to, dziwak? � Odwzajemni� jej spojrzenie. Zauwa�y�, �e sk�ra pod oczami Sheen jest zupe�nie g�adka. Uderzy�a go my�l, �e ta kobieta w gruncie rzeczy nie jest od niego o wiele starsza.

��Stronisz od ludzi. � Wzruszy� ramionami. � Pos�uchaj, powiniene� z tego wyrosn��.

Potrzebujesz towarzystwa. Jak wszyscy. Zw�aszcza po takiej paskudnej zmianie.

��Co mia�a� wtedy na my�li? � zagadn�� znienacka.

��Kiedy?

��Podczas implozji. Powiedzia�a�, �e trudno jest budowa� wystarczaj�co mocne konstrukcje dla tego wszech�wiata.

��No i co z tego?

��Hm� a jaki jest ten inny wszech�wiat?

��Kogo to obchodzi? � Sheen ignorowa�a zapraszaj�ce okrzyki m�czyzn za swoimi plecami.

��M�j ojciec mawia�, �e kopalnia wszystkich nas zabija. Ludzie nie powinni pracowa� tam na dole i czo�ga� si� na w�zkach przy pi�ciu gie.

��Niez�y z ciebie numer, Rees. � Sheen wybuchn�a �miechem. � Ale szczerze m�wi�c, nie mam nastroju do metafizycznych spekulacji. Chc� tylko zala� si� w trupa tym sfermentowanym napojem ze sztucznych owoc�w. Je�li chcesz, mo�esz si� do nas przy��czy� albo id� wzdycha� do gwiazd. W porz�dku?

Odesz�a, rzuciwszy Reesowi badawcze spojrzenie. Potrz�sn�� g�ow�, sil�c si� na u�miech, gdy tymczasem ona wr�ci�a do swojej grupki. Rees doko�czy� drinka, przepcha� si� do barku, �eby odstawi� pust� czark�, i wyszed�.

Nad Pasem unosi�a si� ci�ka chmura, kt�ra ogranicza�a widoczno�� do kilku metr�w.

Towarzysz�ce jej powietrze by�o wyj�tkowo kwa�ne i rozrzedzone.

Gor�czkowo napinaj�c mi�nie, Rees czepia� si� kolejnych sznur�w, kt�re wyznacza�y granice jego �wiata. Wykona� dwa pe�ne okr��enia. Mija� chatki i kabiny znane mu od dzieci�stwa, w przelocie ogl�da� dobrze znajome twarze. Mia� wra�enie, i� jest uwi�ziony na Pasie, i oddychanie ubogim w tlen powietrzem rozsadza mu klatk� piersiow�.

Zadr�cza� si� pytaniami. Dlaczego materia�y budowlane i konstrukcje stosowane przez cz�owieka okazywa�y si� nieodpowiednie w zetkni�ciu z si�ami �wiata? Dlaczego cia�a ludzkie s� tak s�abe wobec tych si�? Dlaczego rodzice umarli, nie odpowiedziawszy mu na �adne z pyta�?

Nat�ok my�li tworzy� galimatias, w kt�rym prze�witywa�y jednak okruchy racjonalnej postawy. Przecie� rodzice Reesa nie mieli lepszego rozeznania w sytuacji i, zanim ponie�li �mier�, byli w stanie przekaza� synowi jedynie legendy: dziecinne bajki o jakim� Statku, Za�odze, o czym�, co nazywano Pier�cieniem Boldera. Rodzice jednak akceptowali rzeczywisto��. Wydawa�o si�, �e mieszka�cy Pasa, nawet ci najenergiczniejsi, na przyk�ad Sheen, godzili si� ze swoim losem. Tylko Reesa prze�ladowa�y pytania i nie wyja�nione w�tpliwo�ci. Dlaczego nie m�g� �y� tak jak reszta? Dlaczego nie potrafi� pogodzi� si� z obecn� sytuacj� i uzyska� akceptacji innych?

Czuj�c rozpryskuj�ce si� kropelki mg�y, bezw�adnie p�yn�� unoszony powietrzem, obola�e ramiona domaga�y si� odpoczynku. W ca�ym wszech�wiecie istnia�o tylko jedno urz�dzenie, z kt�rym m�g� porozmawia� i kt�re potrafi�oby zareagowa� w sensowny spos�b na jego pytania. To by�a koparka.

Rees rozejrza� si� dooko�a. Znajdowa� si� w odleg�o�ci mniej wi�cej stu metr�w od najbli�szej stacji wind, kt�rymi zje�d�a�o si� do kopalni. Przesta� odczuwa� b�l w ko�czynach i ze zdwojonym animuszem poszybowa� w ich kierunku.

Wkr�tce znalaz� si� na stacji. Za jego plecami nadal k��bi�a si� wilgotna mg�a.

Nie zdziwi� si�, �e miejsce ca�kowicie opustosza�o. Zapewne wszyscy cz�onkowie zmiany op�akiwali bliskich. Dopiero za dwie, trzy godziny mo�na si� b�dzie spodziewa� nadej�cia robotnik�w o kaprawych oczach.

Stacja nie wyr�nia�a si� prawie niczym w�r�d masy sze�ciennych budowli ze stali.

Jej centralny element stanowi� pot�ny b�ben, na kt�ry nawini�to cienk� lin�.

B�ben umocowany zosta� na wyci�gu skonstruowanym z nierdzewnego metalu, a z liny zwisa�o ci�kie, grubo wy�cie�ane krzes�o z du�ymi, naoliwionymi k�kami, zaopatrzone w oparcie dla g�owy i szyi. Do podp�rki z jednej strony b�bna przytwierdzono kwadratow� p�yt� kontroln� o boku r�wnym d�ugo�ci r�ki. Znajdowa�y si� na niej prze��czniki i tarcze wielkie jak ludzka pi��.

Rees szybko wystuka� na klawiaturze polecenie obni�enia wyci�gu i b�ben zacz�� wirowa�. M�odzieniec w�lizgn�� si� na krzes�o i starannie wyg�adzi� ubranie. Na powierzchni gwiazdy ka�da fa�da materia�u robi�a si� ostra jak n�. Na p�ycie kontrolnej ponuro zab�ysn�o czerwone �wiate�ko i dolna cz�� kabiny rozsun�a si� z cichym zgrzytem.

Przestarza�a maszyneria mocno skrzypia�a i piszcza�a, a� wreszcie b�ben przekr�ci� si� i zacz�� spuszcza� lin�.

Rees upad� na pod�og� stacji i wpad� w g�sty ob�ok. Wiedzia�, �e krzes�o opuszczane na linie b�dzie sun�o przez mg��, a� pokona dystans czterystu metr�w dziel�cy je od powierzchni gwiazdy. Poczu� �agodny ucisk w �o��dku, zawsze reagowa� w ten spos�b na zmian� grawitacji. Pas wirowa� nieco szybciej, ni� wynosi�a jego pr�dko�� orbitalna, dla zachowania w doskona�ym stanie sieci kabin, lecz kilka metr�w ni�ej si�a do�rodkowa zanika�a, tote� Rees przez chwil� znajdowa� si� w stanie niewa�ko�ci. Wyl�dowa� w studni grawitacyjnej j�dra gwiazdy i szybko odzyskiwa� wag�. Mia� wra�enie, �e klatk� piersiow� i brzuch uciska mu �elazny pancerz.

Pomimo coraz trudniejszych warunk�w odczuwa� ulg�. Zastanawia� si�, co by pomy�leli pracuj�cy z nim ludzie, gdyby go teraz zobaczyli. Decydowa� si� na zjazd do kopalni w czasie wolnym od pracy� i po co? �eby pogada� z kopark�?

Wyobrazi� sobie twarz inteligentnej, sceptycznej, pragmatycznie nastawionej do �ycia Sheen. Poczu�, �e oblewa si� rumie�cem i by� zadowolony, �e jego zjazd do kopalni ukrywa mg�a.

Kiedy wydosta� si� z opar�w, zobaczy� j�dro gwiazdy. By�a to porowata, �elazna kula o szeroko�ci niespe�na pi��dziesi�ciu metr�w, zniszczona na skutek dzia�alno�ci cz�owieka.

Lina, na kt�rej opuszcza� si� Rees, drapa�a �elazn� powierzchni�, przesuwaj�c si� z szybko�ci� metra na sekund� podobnie jak inne sznury, r�wnomiernie rozstawione wok� Pasa.

Rees opada� teraz wolniej. Wiedzia�, �e znajduj�cy si� czterysta metr�w nad jego g�ow� wyci�g napina si�, �eby przeciwdzia�a� silnemu przyci�ganiu gwiazdy. Waga Reesa ros�a w szybkim tempie, a� w ko�cu dosz�a do pi�ciu g, powoduj�c niezno�ny b�l w p�ucach.

K�ka krzes�a zacz�y wirowa� z furkotem i krzes�o opad�o na ruchom�, �elazn� powierzchni�. Wstrz�s zapar� Reesowi dech w piersiach. Lina b�yskawicznie odczepi�a si� i ze �wistem poszybowa�a z powrotem w kierunku mg�y, gdy tymczasem krzes�o powoli toczy�o si� jeszcze kilka metr�w i stan�o.

Przez chwil� Rees siedzia�, napawaj�c si� cisz� opuszczonej gwiazdy, i przyzwyczaja� si� do oddychania w nowych warunkach. Gruba podk�adka krzes�a zapewni�a bezpieczne l�dowanie szyi, plecom i nogom; r�wnie� kr��enie krwi odbywa�o si� bez zak��ce�.

Rees ostro�nie uni�s� praw� r�k�. Mia� wra�enie, �e przedrami� �ciskaj� �elazne obr�cze, ale zdo�a� dosi�gn�� p�yty kontrolnej na por�czy krzes�a.

Lekko obr�ci� g�ow� w lewo, a potem w prawo. By� zupe�nie sam, otacza� go metaliczny krajobraz. Powierzchni� pokrywa�a gruba warstwa rdzy, usiana g��bokimi na kilkana�cie centymetr�w dolinkami oraz malutkimi kraterami. Lini� horyzontu widzia� z odleg�o�ci kilkunastu metr�w. Rees mia� wra�enie, i� przysiad� na czubku kopu�y.

Pas ogl�dany przez warstw� chmur wok� gwiazdy przypomina� szereg tocz�cych si� po niebie skrzy�, kt�re holowa�y kabiny i warsztaty, dokonuj�c w ci�gu pi�ciu minut pe�nego obrotu.

Rees cz�sto rozwa�a� kolejno�� wydarze�, kt�re doprowadzi�y do powstania tego krajobrazu. Aktywno�� gwiazdy musia�a si� zako�czy� przed wieloma stuleciami, zosta�o po niej powoli wiruj�ce j�dro z rozgrzanego do bia�o�ci metalu. W oceanie ciep�a utworzy�y si� wysepki zakrzep�ego �elaza, kt�re zderza�y si� i stopniowo zlewa�y ze sob�.

Nast�pnie wok� �elaza wykszta�ci�a si� pow�oka, kt�ra w miar� up�ywu czasu robi�a si� coraz grubsza i ch�odniejsza. W trakcie tego procesu p�cherzyki powietrza ulega�y zatrzymaniu, przez co w kuli powsta�y wg��bienia i tunele i odt�d mog�y j� penetrowa� istoty ludzkie. Na koniec ci�kie od tlenu powietrze pokry�o l�ni�ce �elazo patyn� br�zowego tlenku.

Zapewne j�dro gwiazdy ju� ca�kowicie wystyg�o, ale Rees lubi� sobie wyobra�a�, �e czuje na powierzchni lekki �ar, resztki gwiezdnego ognia.

Nagle wysoko w g�rze rozleg� si� j�k. Co� b�yszcz�cego poszybowa�o w powietrzu i niezbyt mocno uderzy�o w zardzewia�� powierzchni� mniej wi�cej metr od krzes�a Reesa, zostawiaj�c �wie�y, o p�toracentymetrowej szeroko�ci krater, kt�ry nie dymi� z powodu silnego przyci�gania gwiazdy. Z g�ry zacz�y teraz spada� z sykiem kolejne minipociski.

J�dro gwiazdy dudni�o od wstrz�s�w.

Deszcz. Spadaj�c w warunkach grawitacji wynosz�cej pi�� g, zamienia� si� w grad paruj�cych kulek.

Rees zakl�� i wyci�gn�� r�k� do p�yty kontrolnej. Krzes�o potoczy�o si� naprz�d.

Na ka�dym wyboju i zag��bieniu zapiera�o mu dech w piersiach. Do najbli�szego wej�cia do kopalni wci�� brakowa�o mu kilku metr�w. Jak m�g� by� tak nieostro�ny, �eby samotnie schodzi� na powierzchni�, skoro istnia�o niebezpiecze�stwo spadni�cia deszczu.

Grad stawa� si� coraz g�stszy, zasypuj�c wok� ca�� powierzchni�. Rees skurczy� si� i czeka� przykuty do krzes�a, a� deszcz go dosi�gnie.

Wej�cie do kopalni mia�o kszta�t d�ugiego prostok�ta wyci�tego w zardzewia�ym �elazie. Krzes�o powoli toczy�o si� po �agodnej skarpie ku czelu�ciom gwiazdy.

Wreszcie Rees spostrzeg�, �e ma nad g�ow� dach; odt�d nie grozi�y mu ju� deszczowe pociski.

Odczeka� kilka minut, �eby uspokoi� mocno bij�ce serce, a potem ruszy� po p�ytkim, kr�tym zboczu. �wiat�o Mg�awicy znik�o, zast�pi� je bia�y odblask umiej�tnie rozstawionych lamp. Rees co pewien czas na nie zerka�. Nikt nie zna� zasady dzia�ania ku� wielko�ci pi�ci.

Najwyra�niej �wieci�y tutaj od stuleci bez czyjegokolwiek dozoru i tylko gdzieniegdzie mo�na by�o zauwa�y� ciemny klosz. Rees mija� nie o�wietlone odcinki z dr�eniem.

Jak zwykle wybiega� my�lami w przysz�o��. Zastanawia� si�, kiedy g�rnicy b�d� zmuszeni pracowa� bez przestarza�ych lamp.

Po pi��dziesi�ciu metrach korytarza, kt�ry stanowi� jedn� trzeci� obwodu gwiazdy, Rees dotar� do szerokiej, cylindrycznej komory. Jej dach ko�czy� si� mniej wi�cej dziesi�� metr�w pod powierzchni� gwiazdy. �ciany z nierdzewnego metalu po�yskiwa�y w �wietle lamp. Tutaj by�o wej�cie do g��wnej cz�ci kopalni. Mi�dzy �cianami komory znajdowa�y si� koliste otwory kana��w prowadz�cych do serca gwiazdy. W korytarzach krety, specjalne koparki, ci�y i oczyszcza�y z domieszek �elazo, a nast�pnie przekazywa�y je na powierzchni� w �atwych do przerobu sztabach.

Funkcja ludzi na dole polega�a na podejmowaniu decyzji, kt�re wykracza�y poza mo�liwo�ci koparek, na przyk�ad ustalali normy wydobycia albo sterowali ��obieniem nowych korytarzy wok� zepsutych krzese�. Zreszt� niewielu ludzi potrafi�o robi� co� wi�cej, aczkolwiek niekt�rzy g�rnicy, na przyk�ad Roch, gustowali w pijackich przechwa�kach, dotycz�cych bohaterskich wyczyn�w w warunkach ekstremalnej grawitacji.

Z jednego kana�u dochodzi� zgrzytliwy pomruk. Rees obr�ci� krzes�o. Po chwili do o�wietlonej komory bardzo powoli wjecha�a maszyna, kt�r� g�rnicy nazywali kretem.

Kret by� cylindrem z metalu o matowej powierzchni, d�ugim na oko�o pi�� metr�w.

Porusza� si� na sze�ciu naoliwionych k�kach. Na dziobie maszyny montowano rozmaite narz�dzia tn�ce oraz podobne do r�k szczypce, kt�re zag��bia�y si� w gwiezdne �elazo. W tylnej cz�ci kreta znajdowa� si� obszerny kosz zawieraj�cy kilkana�cie sztabek �wie�o pozyskanego surowca.

��Status! � przywita� si� Rees.

Kret zatrzyma� si� i cienkim, oboj�tnym g�osem, kt�ry wydobywa� si� gdzie� ze �rodka poocieranego korpusu, udzieli� �atwej do przewidzenia odpowiedzi:

��Powa�na awaria czujnika pomiarowego.

Reesowi cz�sto wydawa�o si�, �e gdyby wiedzia�, co oznacza ten kr�tki komunikat, poj��by zagadk� otaczaj�cego go �wiata.

Z dzioba kreta wysun�o si� rami�, kt�re si�gn�o do koszy w tylnej cz�ci maszyny i wyci�gn�o sztaby �elaza wielko�ci g�owy, a potem uk�ada�o jedn� na drugiej na pod�odze komory. Rees przez kilka minut patrzy� na prac� urz�dzenia. Wok� narz�dzi na dziobie, osi k� i zaczep�w koszy znajdowa�y si� wyra�ne �lady po spawaniu, r�wnie� pow�oka kreta mia�a siatk� d�ugich, cienkich naci��, kt�re wskazywa�y, w jakich miejscach dawno temu oderwano poszczeg�lne mechanizmy. Rees spod p�przymkni�tych powiek obserwowa� szeroki, cylindryczny korpus maszyny. Co przytwierdzono kiedy� do wg��bie� na kad�ubie?

W przeb�ysku intuicji wyobrazi� sobie, �e silniki, kt�re utrzymuj� Pas na w�a�ciwej orbicie, s� przymocowane do kreta. W umy�le Reesa poszczeg�lne cz�ci porusza�y si� dooko�a, ��czy�y i roz��cza�y ze sob� w najbardziej niewiarygodny spos�b. Czy kiedy� silniki naprawd� stanowi�y cz�� korpusu kreta? Czy by� to dawniej rodzaj maszyny lataj�cej, kt�r� przystosowano do pracy na dole? Mo�e do owych wg��bie� pasowa�y inne urz�dzenia?

Urz�dzenia, kt�rych od dawna nie u�ywano i obecnie Rees nie umia� nawet ich sobie wyobrazi�, na przyk�ad wspomniane przez kreta �czujniki pomiarowe�.

Ogarn�o go uczucie wdzi�czno�ci dla kret�w. Stanowi�y zagadk�, w przygn�biaj�cym wszech�wiecie Reesa reprezentowa�y jedyny element dziwno�ci i inno�ci, i tylko one by�y po�ywk� dla jego wyobra�ni. Mniej wi�cej sto szycht temu po raz pierwszy zacz�� dopuszcza� do siebie my�l, �e by� mo�e gdzie indziej istniej� zupe�nie odmienne �wiaty. Sta�o si� to pod wp�ywem kreta, kt�ry nieoczekiwanie zapyta� go, czy uwa�a, �e powietrzem Mg�awicy oddycha si� trudniej.

��Krecie! � przywo�a� maszyn�. Z dzioba kreta wysun�o si� gadaj�ce metalowe rami�.

Po chwili skierowa�o na Reesa kamer�.

��Dzisiaj niebo wydawa�o si� troch� czerwie�sze. � Transfer sztab �elaza odbywa� si� w sta�ym tempie, ale ma�y obiektyw pozosta� w tej samej pozycji. Na dziobie zacz�o pulsowa� czerwone �wiate�ko. � Prosz� poda� dane spektrometru.

��Nie wiem, o czym m�wisz � odpar� Rees. � A nawet gdybym ci� rozumia�, to i tak nie mam spektrometru.

��Prosz� okre�li� ilo�ciowo dane wej�ciowe.

��Nadal nie rozumiem � cierpliwie odpowiedzia� Rees.

Maszyna milcza�a przez kilka sekund.

��W jakim odcieniu czerwieni jest niebo?

��Nie wiem. � Rees zawaha� si�, gdy� brakowa�o mu w�a�ciwego okre�lenia. � Czerwone. Ciemniejsze. Nie tak czerwone jak krew.

��Prosz� skalibrowa�. � Obiektyw zaja�nia� szkar�atnym blaskiem.

��Nie, nie tak jasne. � Rees wyobra�a� sobie, �e spogl�da na niebo. Po�wiata na obiektywie tworzy�a spektrum od karmazynu do ciemnego, krwistego odcienia. � Troch� w ty� � rzuci�. � Tak. My�l�, �e to w�a�nie ta barwa. � Obiektyw pociemnia�.

Szkar�atna lampka na dziobie zacz�a �wieci� sta�ym, intensywnym blaskiem. Reesowi przypomnia�o si� ostrzegawcze �wiate�ko na urz�dzeniu wyci�gowym i poczu�, �e cierpnie mu sk�ra.

��Krecie, co oznacza to �wiate�ko?

��Ostrze�enie � zabrzmia� matowy g�os maszyny. � Degeneracja �rodowiska zagra�aj�ca �yciu. Wskazany dost�p do wyposa�enia pomocniczego.

��Niech ci� cholera, krecie, co powinni�my zrobi�? � Rees zrozumia� s�owo �zagra�aj�ca�, ale co oznacza reszta odpowiedzi? O jakie wyposa�enie pomocnicze chodzi?

Nie doczeka� si� jednak odpowiedzi. Maszyna cierpliwie kontynuowa�a roz�adowywanie kosza.

Rees obserwowa� j�, targany niespokojnymi my�lami. Usi�owa� u�o�y� ca�o�� z element�w ostatnich wydarze�. Z powodu implozji ludziom �y�o si� ci�ko, a teraz, je�li Rees dobrze zrozumia� wypowied� kreta, okazywa�o si�, �e czerwie� nieba zwiastuje zag�ad� ca�ej rasy, jak gdyby sama Mg�awica by�a ogromn� latarni� informuj�c� o niepoj�tym zagro�eniu.

Znowu mia� poczucie, �e jest uwi�ziony i ci��y�o mu to bardziej ni� przyci�ganie gwiezdnego j�dra. Wiedzia�, �e nikt nie podzieli jego zatroskania. By� tylko g�upiutkim dzieciakiem, jego niepok�j opiera� si� na domys�ach, oderwanych faktach, kt�re tylko cz�ciowo dawa�o si� uzasadni�.

Czy b�dzie jeszcze dzieckiem, kiedy nadejdzie koniec? W wyobra�ni Reesa pojawi�y si� apokaliptyczne sceny: przygasaj�ce gwiazdy, g�stniej�ce chmury, brak powietrza w p�ucach.

Musia� wr�ci� na powierzchni� Pasa, koniecznie chcia� zdoby� dodatkowe informacje.

W ca�ym wszech�wiecie istnia�o tylko jedno miejsce, do kt�rego m�g� si� uda�.

Tratwa. Nale�a�o tam dotrze� za wszelk� cen�.

Wytyczywszy sobie nowy cel, nie ca�kiem jasny, ale sk�aniaj�cy do dzia�ania, Rees obr�ci� krzes�o w stron� rampy, kt�ra prowadzi�a do wyj�cia.

Drzewo by�o drewnian�, obficie ulistnion� machin� o szeroko�ci pi��dziesi�ciu metr�w. Zwolniwszy rotacj�, powoli opu�ci�o si� w kierunku studni grawitacyjnej j�dra gwiazdy.

Pallis, pilot drzewa, wisia� poni�ej s�katego pnia, uczepiwszy si� go r�kami i nogami.

Za plecami mia� j�dro gwiazdy i znajduj�c� si� w �rodku kopalni�. Spojrza� krytycznym okiem na zas�oni�ty przez listowie dym, kt�ry k��bi� si� nad g�rnymi ga��mi.

Warstwa dymu nie by�a zbyt gruba, tote� Pallis widzia� �wiat�o gwiazd. Dotkn�� r�kami najbli�szej ga��zi i poczu� lekkie dr�enie. Nawet tutaj, u nasady konar�w, drzewo niespokojnie dygota�o. Jego dzia�aniem rz�dzi�y dwie zasady: pr�bowa�o unika� zab�jczej grawitacji gwiazdy i ucieka�o przed cieniem dymnego ob�oku, kt�ry popycha� je w stron� studni grawitacyjnej.

Zr�czny pilot musia� zachowywa� idealn� r�wnowag�, drzewo powinno kr��y� z zachowaniem wymaganej w danych warunkach odleg�o�ci.

Teraz wiruj�ce ga��zie m��ci�y powietrze, dlatego drzewo podskoczy�o w g�r� co najmniej o metr. Niewiele brakowa�o, a Pallis oderwa�by si� od niego. Z listowia wy�oni�a si� chmara malutkich, przypominaj�cych k�eczka skoczk�w. Zacz�y brz�cze� wok� m�czyzny, staraj�cego si� utrzyma� r�wnowag�.

Wszystko przez tego cholernego ch�opaka�

Rozw�cieczony Pallis p�ynnymi ruchami podci�gn�� si� przez listowie na g�rn� cz�� drzewa. Ob�ok dymu i pary wisia� kilka metr�w nad jego g�ow�, docieraj�c w�skimi smu�kami a� do konar�w. Wilgotny opa� zosta� zu�yty co najwy�ej w po�owie mis paleniskowych.

Govera, jego asystenta, nie by�o nigdzie wida�.

Owin�wszy palcami n�g listowie, Pallis ca�kowicie si� wyprostowa�. Wed�ug standard�w Mg�awicy by� w do�� podesz�ym wieku, gdy� prze�y� pi��dziesi�t tysi�cy szycht, ale brzuch mia� nadal p�aski i twardy jak pie� jednego z drzew ukochanej floty i wielu m�czyzn zl�k�oby si� na widok g�stej siateczki blizn, pokrywaj�cych jego twarz, ramiona oraz r�ce i czerwieniej�cych w chwilach gniewu.

To by�a jedna z takich chwil.

��Gover! Na ko�ci, co ty wyrabiasz?! � Nad jedn� z mis paleniskowych obok kraw�dzi drzewa pojawi�a si� szczup�a twarz. Gover po�piesznie zsun�� si� po platformie z listowia. Na w�skich plecach podskakiwa� plecak. Pallis sta� z za�o�onymi r�koma i napina� bicepsy.

��Gover � powiedzia� �agodnie � pytam ci� jeszcze raz: co ty, u licha, wyrabiasz?

��Sko�czy�em � wymamrota�. Gover otar� wierzchem d�oni nos, lekko rozchylaj�c nozdrza. Po chwili cofn�� �wiec�c� r�k�.

��Sko�czysz, kiedy ja ci to zakomunikuj�. Nie wcze�niej. � Pallis pochyli� si� nad m�odzie�cem. Gover pr�bowa� unikn�� wzroku pilota. Nic nie odpowiedzia�. � Pos�uchaj � dorzuci� Pallis, wbijaj�c palec w torb� m�odzie�ca. � Wci�� nosisz po�ow� swojego przydzia�u drewna na opa�. Paleniska wygasaj�. Sp�jrz, w jakim stanie jest zas�ona dymna.

Wi�cej dziur ni� w twoim cholernym podkoszulku. Przez ciebie moje drzewo nie wie, w jakim kierunku si� porusza�. Czujesz, jak dr�y? Pos�uchaj, Gover. O ciebie nie dbam wcale, ale zale�y mi na moim drzewie. Je�li jeszcze raz mu zaszkodzisz, to wyrzuc� ci� przez kraw�d�.

Przy odrobinie szcz�cia zostaniesz zjedzony przez Ko�ciej�w na kolacj�, a ja sam sprowadz� drzewo z powrotem na Tratw�. Zrozumia�e�? � Gover wisia� przed nim apatycznie, skubi�c r�bek wystrz�pionego podkoszulka. Pallis przed�u�a� napi�cie, w ko�cu sykn��: � A teraz jazda st�d!

Gover w pop�ochu rzuci� si� do najbli�szego kot�a i zacz�� wyci�ga� z plecaka szczapy drewna. Niebawem �wie�e k��by dymu zasili�y uszczuplon� chmur� i dr�enie drzewa usta�o.

Pallis dusi� si� ze z�o�ci, obserwuj�c niezdarne ruchy ch�opca. Fakt, mia� ju� wielu kiepskich pomocnik�w, ale dawniej wi�kszo�� z nich pragn�a si� uczy�.

Przynajmniej pr�bowa�a. I stopniowo, w miar� up�ywu ci�kich szycht, z tych m�odych ludzi wyrastali odpowiedzialni m�czy�ni i kobiety, zahartowani psychicznie i fizycznie.

Nie dotyczy�o to nowej generacji.

Pallis odbywa� z Goverem trzeci lot, ale ten ch�opak tak samo zawadza� i oci�ga� si� z robot�, jak wtedy, gdy po raz pierwszy przydzielono go do drzew. Pallis najch�tniej przekaza�by g�wniarza z powrotem do sekcji naukowej.

Z niepokojem zerka� na czerwone niebo. Spadaj�ce gwiazdy wygl�da�y jak rz�d czubk�w szpilek, kurcz�cych si� w miar� oddalania. Otch�anie Mg�awicy przypomina�y ciemnopurpurow� kloak�. Pallis zastanawia� si�, czy jego konsekwentna pogarda dla wsp�czesnej m�odzie�y nie jest tylko objawem starzenia? A mo�e ludzie naprawd� si� zmienili?

No c�, nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e otaczaj�cy go �wiat bardzo si� zmieni�.

Pogodne, b��kitne niebo i powiewy rze�kiego wiatru sta�y si� teraz jedynie wspomnieniem; powietrze zmieni�o si� w mulisty dym, kt�ry zdawa� si� oddzia�ywa� negatywnie r�wnie� na oddychaj�cych nim ludzi. Jeszcze jedna kwestia ca�kowicie pewna. Drzewo Pallisa �le reagowa�o na pos�pne otoczenie.

M�czyzna westchn��. Usi�owa� otrz�sn�� si� z ponurych my�li. Przecie� gwiazdy nadal spada�y bez wzgl�du na to, jaki kolor przybiera�o niebo. �ycie sz�o naprz�d, a on musia� wykonywa� swoj� robot�.

Delikatne wibracje, kt�re wyczuwa� bosymi stopami, sugerowa�y, �e drzewo jest teraz prawie stabilne i kr��y na skraju studni grawitacyjnej j�dra gwiazdy. Gover cicho porusza� si� mi�dzy misami paleniskowymi. Do diab�a, ten ch�opak potrafi� pracowa�, gdy si� go zmusi�o, i ten fakt dra�ni� Pallisa najbardziej.

��W porz�dku, Gover. Chc�, �eby� utrzymywa� t� warstw�, gdy ja opuszcz� drzewo.

Pas ma niewielk� powierzchni�, zorientuj� si�, je�li pokpisz spraw�.

Zrozumia�e�?

Gover skin�� g�ow�, nie patrz�c na pilota.

Pallis zsun�� si� z listowia. My�lami by� ju� przy trudnych negocjacjach, na kt�re pod��a�.

Szychta Reesa dobieg�a ko�ca. Znu�ony wygramoli� si� z odlewni. Ch�odne powietrze osusza�o mu pot na czole. Czepiaj�c si� lin i dach�w, dotar� do swojej kabiny.

Na miejscu uwa�nie obejrza� d�onie i ramiona. Kiedy jeden ze starszych robotnik�w upu�ci� �elazn� szufl�, Rees ledwie zd��y� odskoczy� od gradu stopionych bry�ek metalu. Cz�� bry�ek wbi�a si� jednak w cia�o i wypali�a ma�e rany, kt�re�

Nad Pasem pojawi� si� cie�. Rees poczu� na plecach powiew wiatru. Spojrza� w g�r� i owion�� go przenikliwy ch��d.

Na tle karmazynowego nieba drzewo wygl�da�o wspaniale. Tuzin promieni�cie rosn�cych konar�w wraz z li�ciast� otoczk� obraca� si� z majestatycznym spokojem. Pie� przypomina� wielk�, drewnian� czaszk�, kt�ra omiata spojrzeniem powietrzny ocean.

To szansa na ucieczk� z Pasa.

Drzewa dostawcze by�y jedynym znanym �rodkiem komunikacji mi�dzy Pasem a Tratw�, dlatego po implozji w odlewni Rees postanowi�, i� zabierze si� nast�pnym drzewem w podr� na Tratw�. Zacz�� gromadzi� zapasy �ywno�ci: pakowa� suszone mi�so, nape�ni� buk�aki wod�.

Podczas szycht przeznaczonych na sen cz�sto nie m�g� zasn�� i gdy rozmy�la� o prowizorycznych przygotowaniach, na jego czole pojawia�a si� cienka warstwa potu.

Zastanawia� si�, czy starczy mu odwagi na podj�cie decyduj�cego kroku.

Teraz nadesz�a ta chwila. Gapi�c si� na wspania�e drzewo, Rees usi�owa� pozna� swoje emocje. Wiedzia�, �e nie nale�y do bohater�w i troch� si� obawia�, �e strach sparali�uje go niczym sie�. Nie czu� jednak l�ku. Ust�pi� nawet dokuczliwy b�l r�k. Rees odczuwa� tylko podniecenie. Przysz�o�� ogranicza�a si� do pustego nieba, kt�re z pewno�ci� mog�o pomie�ci� nadzieje m�odzie�ca.

Szybko wzi�� zawini�tko zjedzeniem, a nast�pnie wspi�� si� na zewn�trzn� �cian� pomieszczenia.

Z pnia drzewa zwisa� sznur, kt�ry ci�gn�� si� pi��dziesi�t metr�w w kierunku Pasa, i ociera� si� o orbituj�ce kabiny. Opu�ci� si� na nim m�czyzna w b�yszcz�cym kombinezonie.

By� pokiereszowany, stary i muskularny, troch� podobny do pilotowanego przez siebie drzewa. Sprawia� wra�enie pewnego siebie. Zignorowa� wpatrzonego we� Reesa i nie oci�gaj�c si�, wskoczy� do jakiej� kabiny, �eby ruszy� w drog� po Pasie.

Rees przytrzyma� si� jedn� r�k� swego pomieszczenia. Rotacja Pasa systematycznie unosi�a kabin� w kierunku zwisaj�cego sznura. Uczepi� si� liny, kiedy od drzewa dzieli� go zaledwie metr. Bez wahania opu�ci� Pas.

Jak zawsze pod koniec zmiany w barze �U Kwatermistrza� by�o bardzo t�oczno.

Pallis czeka� na zewn�trz, obserwuj�c, jak rury i pude�kowate kabiny Pasa kr�c� si� wok� j�dra gwiazdy. Po d�u�szej chwili pojawi�a si� Sheen, nios�ca dwie okr�g�e czarki z alkoholem.

Wycofali si� do wzgl�dnie cichego zak�tka przy instalacji rurowej i w milczeniu wznie�li naczynia. Na moment spojrzeli sobie w oczy. Nieco zdezorientowany Pallis odwr�ci� wzrok. Ten unik wprawi� go w zak�opotanie.

A niech to ko�ci. Przesz�o�� min�a.

S�czy� trunek, usi�uj�c nie wykrzywia� twarzy.

��Ten alkohol robi si� coraz lepszy � stwierdzi�.

��Przykro mi, �e nie mo�emy zrobi� nic lepszego. � Kobieta lekko unios�a brwi. � Bez w�tpienia masz bardziej wyrafinowany gust�

��Do diab�a, Sheen, nie pojedynkujmy si�. � Z gard�a Pallisa wydoby�o si� westchnienie. � Tak, na Tratwie jest maszyna do produkcji alkoholu. Tak, to, co wytwarza, smakuje o wiele lepiej ni� te przerobione szczyny i wszyscy o tym wiedz�. Ale ten napitek naprawd� troch� si� poprawi�. Ju� dobrze? Czy teraz mo�emy przyst�pi� do interes�w?

Oboj�tnie wzruszy�a ramionami i poci�gn�a �yk alkoholu. Pallis patrzy� na jej w�osy, b�yszcz�ce w rozproszonym �wietle, i kolejny raz ogarn�o go po��danie. Do diab�a, musi z tego wyrosn��. Min�o chyba pi�� tysi�cy szycht od czasu, gdy spali razem, spl�t�szy cia�a w hamaku, a Pas cichutko toczy� si� wok� swej gwiazdy�

To by� przelotny romansik: ot, dwoje zm�czonych ludzi decyduj�cych si� na jednorazowy seks. Teraz tamta za�y�o�� tylko utrudnia�a Pallisowi normalne wykonywanie obowi�zk�w s�u�bowych. Podejrzewa� zreszt�, �e to g�rnicy pchn�li Sheen w jego ramiona, wiedz�c, jakie robi na nim wra�enie, i maj�c nadziej�, i� wzmocni ich pozycj� podczas negocjacji. Nie przebierali w �rodkach i gra z up�ywem czasu robi�a si� coraz bardziej brutalna.

Usi�owa� skoncentrowa� si� na s�owach kobiety.

��Dlatego nasza produkcja spada. Nie jeste�my w stanie wywi�za� si� z umowy.

Gord twierdzi, �e odlewnia zostanie oddana do u�ytku dopiero za pi��dziesi�t szycht.

I tak si� przedstawia sprawa� � Sheen umilk�a i rzuci�a Pallisowi wyzywaj�ce spojrzenie.

M�czyzna odwr�ci� wzrok i niech�tnie rozejrza� si� po Pasie. W szeregu kabin odlewnia przypomina�a wypalon�, rozpadaj�c� si� ran�. Przez chwil� wyobrazi� sobie, co si� dzia�o w czasie katastrofy: �ciany ulega�y wybrzuszeniu, z szufli wylewa�o si� roztopione �elazo� Zadr�a�.

��Przykro mi, Sheen � powiedzia� z wolna. � Naprawd� mi przykro, ale�

��Ale nie zostawisz nam pe�nej zap�aty � przerwa�a mu zgry�liwie.

��Do jasnej cholery, to nie ja ustalam regu�y. Mam na g�rze drzewo wype�nione towarami. Jestem got�w da� wam r�wnowarto�� �elaza, kt�re dostarczycie, wed�ug uzgodnionej stawki.

��Pallis, nienawidz� �ebra� � sykn�a przez zaci�ni�te z�by. � Nie masz poj�cia, jak bardzo tego nienawidz�. Ale potrzebujemy towaru. � Sheen nie spuszcza�a wzroku z czarki. � Nasz system kanalizacyjny zupe�nie si� rozpada, mamy chorych i umieraj�cych.

��Daj spok�j, Sheen � powiedzia� ostrzej, ni� zamierza�. Wys�czy� alkohol.

��Potrzebujesz naszego metalu, cz�owieku z Tratwy. Nie zapominaj o tym. � Kobieta unios�a g�ow� i obserwowa�a go.

��Sheen, przecie� wiesz, �e dysponujemy innym �r�d�em. � Pallis wzi�� g��boki oddech. � Pierwsza Za�oga odkry�a dwa gwiezdne j�dra na orbitach wok� Rdzenia�

��Pami�tasz, �e druga kopalnia ju� nie dzia�a, prawda, Pallis? � Kobieta cicho si� za�mia�a. � Jeszcze nie wiemy dok�adnie, co si� z ni� sta�o, ale uda�o nam si� uzyska� przynajmniej informacj�, dlatego nie pr�buj si� bawi� w �adne gierki.

��Sheen, ta rozmowa jest bez sensu. � Pallis mia� wra�enie, �e wstyd rozsadza go od �rodka jak ba�ka. Czu�, jak jego twarz czerwienieje, a blizny tworz� fioletow� siateczk�.

Wiedzieli. Przynajmniej uda�o si� nam ewakuowa� jedyn� pomocnicz� kopalni� Mg�awicy, zanim gwiazda spad�a zbyt blisko. Przynajmniej pod tym wzgl�dem zachowali�my si� honorowo, chocia� nie starczy�o nam honoru, by unikn�� k�amstw, kt�re mia�y na celu utrzymanie przewagi nad lud�mi. � Ja po prostu wykonuj� swoj� robot� i nie mam wp�ywu na ca�� spraw�. Daj� ci jedn� szycht�, aby� zdecydowa�a, czy przyjmiesz moje warunki. Potem opuszcz� Pas, bez wzgl�du na to, co postanowisz, i jeszcze jedno, Sheen, my mo�emy z �atwo�ci� wykorzysta� �elazny z�om, ale wasze jedzenie i picie nie da si� spo�y� ponownie.

��Mam nadziej�, cz�owieku z Tratwy, �e twoje ko�ci zostan� wyssane. � Sheen przygl�da�a mu si� beznami�tnie.

Pallisowi opad�y r�ce. Odwr�ci� si� i powoli ruszy� do najbli�szego miejsca, z kt�rego m�g� skoczy� na lin� drzewa.

G�rnicy wspinali si� jeden po drugim na drzewo. Ka�dy d�wiga� na plecach �elazne p�yty. Pod czujnym okiem pilota p�yty by�y umocowywane w du�ych odst�pach do obr�czy drzewa. Nast�pnie g�rnicy zeszli na Pas ob�adowani beczu�kami z �ywno�ci� i �wie�� wod�.

Ukryty w listowiu Rees nie rozumia�, dlaczego tak wiele beczu�ek pozostawiono wewn�trz drzewa. Siedzia� na d�ugiej ponad p� metra ga��zi i zas�ania� si� li��mi, uwa�aj�c, by nie rozci�� sobie d�oni ostrym jak n� wyst�pem p�du. Nie mia� poj�cia, ile czasu up�yn�o od chwili, gdy si� tam wgramoli�, ale roz�adunek drzewa na pewno trwa� kilkana�cie szycht.

Rees walczy� z senno�ci�. Wiedzia�, �e nikt nie zauwa�y jego nieobecno�ci w pracy przynajmniej przez kilka szycht. Pomy�la� z lekkim smutkiem, �e minie jeszcze wi�cej czasu, nim kto� zacznie go szuka�.

Teraz mia� ju� za sob� �wiat Pasa. Je�li czeka�y go niebezpiecze�stwa, przynajmniej by�y one innego rodzaju ni� dotychczasowe. Jak dot�d dokucza� mu tylko g��d i pragnienie.

Katastrofa wydarzy�a si� wkr�tce po znalezieniu kryj�wki w listowiu. Jeden z robotnik�w Pasa potkn�� si� o jego zawini�tko z �ywno�ci�, i my�l�c, �e nale�y ono do znienawidzonej za�ogi Tratwy, podzieli� si� prowiantem z pozosta�ymi g�rnikami.

Rees mia� szcz�cie. Nie zosta� przez nich odkryty. Teraz jednak nie posiada� zapas�w i nie potrafi� my�le� o niczym innym, jak tylko o burczeniu w brzuchu. Wreszcie roz�adunek zosta� zako�czony i gdy pilot uruchamia� drzewo, Rees zapomnia� o g�odzie.

Pallis zwin�� sznur i zawiesi� go na haku wbitym w pie�. Wizyta dobieg�a ko�ca.

Sheen przesta�a si� odzywa� i przez kilka szycht znosi� ponure milczenie.

Pokr�ci� g�ow� i poczu� ulg� na my�l o powrotnym locie.

��Dobra, Gover, ruszaj w drog�! Kiedy sko�cz� zwija� t� lin�, ty masz ju� skierowa� miski na sp�d drzewa, nape�ni� je i rozpali� w nich ogie�. A mo�e wolisz poczeka� na nast�pne drzewo?

Gover zabra� si� do pracy ca�kiem �wawo. Wkr�tce pod drzewem pojawi�a si� chmura dymu, kt�ra zas�oni�a Pas i jego gwiazd�.

Pallis znajdowa� si� obok pnia. R�ce i stopy pilota wyczuwa�y biel podkorowej warstwy drzewa. Mia� wra�enie, �e przenika pot�ne ro�linne my�li i reakcje na zalegaj�c� w dole ciemno��. Pie� wyra�nie szumia�, konary m��ci�y powietrze, listowie trz�s�o si� i szele�ci�o, a ma�e skoczki miota�y si�, zdezorientowane nag�� zmian� pr�dko�ci powietrza.

Potem nast�pi�o budz�ce rado�� szarpni�cie i wielka obrotowa platforma unios�a si� nad gwiazd�. Pas i jego cz�owiecza niedola skurczy�y si� do rozmiar�w py�ku, kt�ry powoli spada� w kierunku Mg�awicy. Pallis uczepi� si� lataj�cego drzewa r�kami i nogami i by�o mu dobrze jak nigdzie indziej.

Jego zadowolenie trwa�o mniej wi�cej p�torej zmiany. Przeszukiwa� drewnian� platform�, a zarazem melancholijnie spogl�da� na gwiazdy, sun�ce przez powietrze. Wyczu� zak��cenia lotu. Och, nie by�y do�� powa�ne, �eby wytr�ci� Govera z cz�stych drzemek, ale do�wiadczonemu Pallisowi wyda�y si� zapowiedzi� niebezpiecze�stwa. Przycisn�� ucho do wysokiej na kilka metr�w �ciany drzewa, pie� warkota� wewn�trz komory pr�niowej, usi�uj�c ujednostajni� rotacj� drzewa.

Wygl�da�o na to, �e �adunek zosta� nier�wnomiernie roz�o�ony. To by�o jednak niemo�liwe� Przecie� Pallis osobi�cie nadzorowa� rozmieszczenie towaru, kt�ry musia� jednakowo obci��a� wn�trze drzewa. Gdyby fachowiec przeoczy� du�� nier�wnowag�, r�wnie dobrze m�g�by zapomnie�, jak si� oddycha.

Wobec tego, co si� dzieje?

Zniecierpliwiony Pallis burkn�� co� do siebie. Oderwa� si� od pnia i pow�drowa� na kraw�d� drzewa. Zacz�� ogl�da� umocowane pakunki, metodycznie sprawdzaj�c ka�d� p�yt� i beczu�k�, jednocze�nie przypomina� sobie za�adunek drzewa.

Gwa�townie przystan��. Jedna z beczu�ek z prowiantem by�a uszkodzona, jej plastykowa obudowa p�k�a w dw�ch miejscach, a w �rodku brakowa�o po�owy zawarto�ci.

Pallis szybko sprawdzi� stoj�cy obok pojemnik z wod�. On r�wnie� zosta� rozbity i opr�niony. Pilot poczu� sw�j gor�cy oddech.

��Gover! Gover, chod� tutaj! � Ch�opak zbli�y� si� powoli, na jego szczup�ej twarzy malowa� si� grymas strachu. Pallis sta� nieruchomo, czekaj�c, a� Gover znajdzie si� w jego zasi�gu. Uderzy� pomocnika praw� r�k� i chwyci� za rami�. Ch�opak wi� si� i sapa�, ale nie by� w stanie wydosta� si� z pot�nego u�cisku. Prze�o�ony pokaza� uszkodzone pojemniki. � Co ty na to?

��Pilocie, ja tego nie zrobi�em. � Gover by� w szoku. � Nie by�bym taki g�upi�

auu! � Pallis wepchn�� g��biej kciuk w przegub Govera, �eby sprawi� wi�cej b�lu.

��My�lisz, �e chowa�em to �arcie przed g�rnikami po to, aby� ty m�g� sobie napcha� swoj� bezu�yteczn� g�b�? Ty ma�y ko�ciany palancie, teraz dam ci szko��. Kiedy wr�c� na Tratw�, b�d� rozpowiada� wszystkim, jakim jeste� �garzem, z�odziejem, gn�j� � Nagle umilk�, gniew gdzie� si� ulotni�. Ilo�� prowiantu zabrana z pojemnik�w z pewno�ci� nie mog�a doprowadzi� do utraty przez drzewo r�wnowagi. A co do Govera, hm, w przesz�o�ci nieraz przy�apywano go na kradzie�ach, k�amstwach i jeszcze gorszych wyst�pkach, ale teraz mia� racj�: tylko sko�czony g�upiec powa�y�by si� na co� podobnego. Pallis niech�tnie pu�ci� rami� ch�opca. Gover rozciera� nadgarstek, z wyrzutem spogl�daj�c na szefa.

Pallis drapa� si� w brod�. � Hm, skoro nie wzi��e� tych rzeczy, Gover, kto to zrobi�? Jak my�lisz?

Niech to ko�ci, chyba mieli pasa�era na gap�!

Pallis szybko kucn�� i zacz�� chodzi� na czworakach po drewnianym konarze.

Zamkn�� oczy i stara� si� wyczu�, gdzie jest �r�d�o leciutkiego dr�enia. Je�li brak r�wnowagi nie wyst�powa� na kraw�dzi, to gdzie nale�a�o go szuka�?

Gwa�townie wyprostowa� si� i niemal p�dem pokona� �wier� drogi wok� kraw�dzi, chwytaj�c si� listowia d�ugimi palcami n�g. Zatrzyma� si� na kilka sekund i kolejny raz opl�t� ga��� ramionami. Nast�pnie, nieco wolniej, skierowa� si� ku �rodkowej cz�ci drzewa i zatrzyma� w po�owie drogi do pnia.

W listowiu znalaz� ma�e gniazdo. Przez skupisko li�ci Pallis dostrzeg� strz�pki wyp�owia�ej odzie�y, pukiel rozczochranych, czarnych w�os�w i zwisaj�c�, bezw�adn� r�k�.

Doszed� do wniosku, �e jest to r�ka ch�opca lub m�odego m�czyzny, chocia� pokrywa�y j� liczne zgrubienia i niewielkie rany.

Pallis wyprostowa� si�.

��No c�, uczniu, oto przyczyna niewywa�enia �adunku. Mi�ej szychty, szanowny panie! Czy chcia�by pan teraz skonsumowa� �niadanko? � Gniazdo eksplodowa�o. Z pl�taniny konar�w wylecia� r�j skoczk�w, a po chwili przed Pallisem stan�� ch�opiec z zaspanymi oczami i wykrzywion� ze strachu twarz�.

��Na ko�ci, to� to szczur z kopalni. � Gover przysun�� si� do Pallisa.

Pallis spogl�da� to na jednego, to na drugiego ch�opca. Wydawa�o si�, �e s� w tym samym wieku, ale Gover by� dobrze od�ywiony i kiepsko umi�niony, podczas gdy �ebra przybysza stercza�y jak u modela na lekcji anatomii, zniszczone r�ce �wiadczy�y o wykonywaniu ci�kiej pracy, a musku��w m�g� mu pozazdro�ci� niejeden m�czyzna.

Pasa�er na gap� mia� si�ce pod oczami. Pallis przypomnia� sobie o niedawnej implozji w odlewni i zastanawia� si�, jakie okropno�ci widzia� ten m�ody g�rnik. Teraz jednak ch�opiec buntowniczo wypi�� pier� i zacisn�� pi�ci.

��Co robimy, pilocie? Zrzucamy go Ko�ciejom? � Gover za�o�y� r�ce i szyderczo si� u�miechn��.

��Gover, czasami budzisz we mnie obrzydzenie � warkn�� Pallis.

��Ale� � Pomocnik zdziwi� si�.

��Wyczy�ci�e� misy paleniskowe? Nie? No, to jazda do roboty! � Rzuciwszy roz�alone i gniewne spojrzenie na przybysza, Gover zacz�� niezdarnie sun�� po drzewie.

G�rnik z ulg� obserwowa� jego odej�cie, a nast�pnie odwr�ci� si� do Pallisa. Pilot nie odczuwa� ju� rozdra�nienia. Uni�s� r�ce. � Spokojnie. Nie zrobi� ci krzywdy� i nie b�j si� tego obiboka.

Powiedz mi, jak si� nazywasz.

Ch�opiec poruszy� ustami, ale nie wydoby� �adnego d�wi�ku. Obliza� spieczone wargi i zdo�a� wym�wi�:

��Rees.

��Dobrze. Ja nazywam si� Pallis. Jestem pilotem drzewa. Wiesz, co to znaczy?

��T-tak.

��Na ko�ci, jeste� wyczerpany. Nic dziwnego, �e ukrad�e� t� wod�. Zrobi�e� to, prawda? Jedzenie te� wzi��e�?

��Przepraszam. Za wszystko panu zap�ac� � powiedzia� ch�opiec po chwili wahania.

��Kiedy? Po powrocie na Pas?

��Nie, ja nie wracam. � Ch�opiec potrz�sn�� g�ow�, jego oczy zal�ni�y.

��Pos�uchaj no. � Pallis zacisn�� pi�ci i po�o�y� je na biodrach. � B�dziesz musia� wr�ci�. Pozwol� ci zatrzyma� si� na Tratwie do momentu wys�ania nast�pnego drzewa dostawczego, a potem zostaniesz wyekspediowany z powrotem. B�dziesz musia� popracowa�, �eby op�aci� podr�. W porz�dku? � Rees jeszcze raz potrz�sn�� g�ow�. Na jego twarzy malowa�a si� determinacja. Pallis uwa�nie obserwowa� m�odego g�rnika. By� niemile zaskoczony wsp�czuciem, kt�re go ogarn�o. � Nadal jeste� g�odny? Na pewno chce ci si� pi�. Chod�. Zapasy �ywno�ci dla mnie i dla Govera znajduj� si� wewn�trz pnia.

Ruszy� wraz z ch�opcem po powierzchni drzewa. Od czasu do czasu dyskretnie zerka� na Reesa, kt�ry prawie szed� po ulistnionej platformie, szukaj�c stopami dobrego punktu zaczepienia, by w ten spos�b m�c �stan�� na drzewie. Kontrast z niezdarnym gramoleniem si� Govera by� uderzaj�cy. Pallisowi przysz�o do g�owy, �e z tego ch�opaka m�g�by wyrosn�� �wietny le�nik�

Pokonawszy kilkana�cie metr�w, wyp�oszyli stado skoczk�w. Ma�e stworzenia zawirowa�y tu� przed nosem Reesa. Ze strachu cofn�� si� krok. Pallis wybuchn�� �miechem.

��To s� nasiona, z kt�rych wyrasta drzewo�

��Domy�li�em si�. � Rees kiwn�� g�ow�.

��Naprawd�? � zagadn�� Pallis, unosz�c brwi.

��Tak. Od razu wida�, �e maj� taki sam kszta�t, r�nica dotyczy wy��cznie skali.

Zdumiony Pallis w milczeniu s�ucha� powa�nego g�osu m�odzie�ca. Kiedy dotarli do obudowy, Rees stan�� przed wysokim cylindrem i pog�adzi� chropowate drewno. Nie zauwa�y� u�miechu Pallisa.

��Przy�� ucho do drzewa. No, �mia�o. � Rees us�ucha� pilota. Jego zaciekawienie przerodzi�o si� w niemal komiczny zachwyt.

��To pie�, kt�ry obraca si� w pow�oce. Widzisz, drzewo �yje a� do samego rdzenia. � Rees wytrzeszczy� oczy. Tym razem Pallis nie stara� si� ukry� u�miechu. � Ale ty chyba d�ugo nie poci�gniesz, je�li zaraz si� nie posilisz. Masz�

Pallis pozwoli� ch�opcu drzema� przez �wier� szychty, potem zagoni� go do pracy.

Niebawem Rees schyla� si� nad mis� paleniskow� i drewnianymi �opatkami zeskrobywa� z �elaznej powierzchni popi� i sadz�. Pracowa� szybko i starannie, nie wymaga� ci�g�ego nadzoru. Jeszcze raz Gover wypad� niekorzystnie na tle przybysza i chyba domy�la� si� tego, gdy� wci�� rzuca� Reesowi wrogie spojrzenia.

Kiedy up�yn�a po�owa szychty, Pallis przyni�s� Reesowi czark� wody.

��Masz, nale�y ci si� przerwa. � Rees przycupn�� w listowiu i zacz�� zgina� zesztywnia�e r�ce. Twarz mia� brudn� od potu i sadzy. Z wdzi�czno�ci� ugasi� pragnienie. � W tych misach podtrzymuje si� ogie� � rzuci� od niechcenia Pallis. � By� mo�e ju� to odgad�e�. Czy rozumiesz zasad� ich dzia�ania?

Rees potrz�sn�� g�ow�, na zm�czonej twarzy pojawi�o si� zaciekawienie.

Pallis opisa� mu prosty aparat sensoryczny drzewa. W�a�ciwie stanowi�o ono rodzaj �mig�a. Gigantyczna ro�lina reagowa�a na dwa bod�ce: pola grawitacyjne i �wiat�o. Wielkie lasy, r�ne pod wzgl�dem wieku i rozmiaru, dryfowa�y w chmurach Mg�awicy. Ich li�cie i ga��zki chwyta�y �wiat�o gwiezdne, po�ywienie w postaci unosz�cych si� ro�lin i zwierz�tek, spija�y wilgo� ze sk��bionych chmur deszczowych. Rees s�ucha� pilota w skupieniu, kiwaj�c g�ow�.

��A zatem w zale�no�ci od tempa rotacji drzewo wywiera nacisk na atmosfer� i mo�e unika� studni grawitacyjnych albo zbli�a� si� ku �wiat�u.

��Zgadza si�. Dobry pilot umie wytworzy� opar dymu, kt�ry zas�ania �wiat�o, i w ten spos�b steruje lotem drzewa.

��Nie rozumiem jednak, jak drzewo mo�e zmieni� pr�dko�� rotacji. � Rees zmarszczy� czo�o.

��Zadajesz dobre pytania � powiedzia� zdziwiony Pallis. � Spr�buj� ci to wyt�umaczy�.

Pow�oka drzewa sk�ada si� z wydr��onego cylindra, w kt�rym tkwi inny lity cylinder.

Nazywa si� on pniem i jest zawieszony w komorze pr�niowej. Pow�oka i pozosta�a cz�� drzewa s� wykonane z lekkiego, drobnow��knistego drewna, za to pie� sk�ada si� ze znacznie solidniejszego materia�u, a komor� pr�niow� przecinaj� liczne �eberka i podp�rki przeciwdzia�aj�ce zawaleniu si� konstrukcji. Pie� obraca si� we w�asnej komorze.

Podobne do mi�ni w��kna sprawiaj�, �e wiruje szybciej ni� skoczek. Je�li drzewo pragnie przy�pieszy� rotacj�, nieco zwalnia szybko�� pnia i doprowadza do przekazania energii jego obrotu. Natomiast je�li drzewo chce wytraci� szybko��, jak gdyby z powrotem przekazuje pniowi cz�� energii obrotu. Pallis stara� si� dobiera� proste sformu�owania.

Przypomina� sobie oderwane, niezbyt przejrzyste fragmenty wyk�ad�w naukowc�w: momenty bezw�adno�ci, zachowanie momentu p�du� Zrezygnowany, wzruszy� ramionami. � Hm, nie umiem wyt�umaczy� ja�niej. Zrozumia�e� co�?

��My�l�, �e tak. � Rees skin�� g�ow�.

Wydawa�o si�, �e odpowied� Pallisa ca�kowicie go satysfakcjonuje. Jego radosna mina nasun�a Pallisowi skojarzenie z uczonymi, z kt�rymi kiedy� pracowa�. Oni r�wnie� cieszyli si� z odkrywania zasad funkcjonowania �wiata.

Gover ponuro obserwowa� pilota i Reesa.

Pallis z wolna wycofa� si� na swoje stanowisko przy pow�oce. Zastanawia� si�, jakie wykszta�cenie zdobywa przeci�tny g�rnik. Prawdopodobnie Rees nawet nie umia� czyta�. Z pewno�ci� ju� jako dziecko musia� pracowa� w odlewni albo schodzi� na skrusza�� powierzchni� �elaznej gwiazdy, aby tam zaprz�ga� mi�nie do niewdzi�cznej har�wki�

Pallis ze smutkiem u�wiadomi� sobie, �e ch�opak musia� tam schodzi� z powodu modelu gospodarki panuj�cego w Mg�awicy i �e on sam jako pilot drzewa bierze udzia� w podtrzymywaniu tego niesprawiedliwego uk�adu.

Pokr�ci� g�ow�, niezadowolony z siebie. Nigdy nie akceptowa� do ko�ca g�oszonej na Tratwie teorii, i� g�rnicy to kategoria podludzi, nadaj�ca si� jedynie do ci�kiej pracy. Jaka by�a przeci�tna d�ugo�� �ycia g�rnika? Trzydzie�ci tysi�cy szycht? Mo�e mniej?

Czy Reesowi wystarczy �ycia, aby nauczy� si�, czym jest moment p�du? Obs�uguj�c drzewo, z pewno�ci� czu�by si� jak ryba w wodzie. Pallis ze smutkiem przyzna� w duchu, �e najodpowiedniejszym zaj�ciem dla tego ch�opca mog�aby by� kariera uczonego.

W g�owie pilota zacz�� si� rodzi� plan.

Rees zbli�y� si� do pow�oki i wzi�� porcj� przys�uguj�c� mu pod koniec szychty.

Z roztargnieniem spojrza� na puste niebo. W miar�, jak drzewo oddala�o si� od Rdzenia i sun�o w g�r� ku Tratwie, na skraj Mg�awicy, powietrze rozja�nia�o si�. Wraz z wiatrem szumi�cym w ga��ziach dobiega� inny d�wi�k. M�ody g�rnik mia� wra�enie, �e s�yszy nieharmonijny, dono�ny i tajemniczy krzyk. Spojrza� pytaj�co na Pallisa. Pilot u�miechn�� si�.

��To pie�� wieloryba. � Rees gorliwie rozejrza� si� dooko�a. � Na twoim miejscu nie zadawa�bym sobie trudu. Ta bestia mo�e by� daleko st�d� � Pilot w zamy�leniu obserwowa� m�odzie�ca. � Rees, jeszcze nie powiedzia�e� mi jednej rzeczy. Jeste� pasa�erem na gap�, zgadza si�? Ale przecie� nie masz poj�cia, jak jest na Tratwie, wi�c� dlaczego to zrobi�e�?

Przed czym uciekasz?

��Ja przed niczym nie uciekam, pilocie. � Rees zmarszczy� czo�o, zastanawiaj�c si� nad pytaniem. � W kopalni trudno wytrzyma�, ale to przecie� m�j dom. Opu�ci�em tamto miejsce, �eby znale�� odpowied�.

��Odpowied�? Na jakie pytanie?

��Dlaczego Mg�awica umiera.

Pallis patrzy� na zatroskanego ch�opca i czu�, �e po plecach przechodz� mu ciarki.

Rees obudzi� si� w swoim gniazdku bardzo pokrzepiony. Zobaczy� nad sob� Pallisa, kt�rego sylwetk� podkre�la�o jasne niebo.

��Zmiana szychty � odezwa� si� lakonicznie pilot. � Czeka nas ci�ka robota:

dokowanie, roz�adunek i�

��Dokowanie? � Rees otrz�sa� si� z resztek snu. � W takim razie przybyli�my do celu?

��Ma si� rozumie�! � Pallis pokaza� z�by w u�miechu. Odsun�� si� na bok. Na niebie za jego plecami majaczy�a pot�na Tratwa.

Hollerbach sko�czy� studiowa� raport z laboratorium. Piek�y go oczy. Zdj�� okulary, po�o�y� na biurku i zacz�� starannie masowa� grzbiet nosa.

��Och, usi�d��e, Mith � powiedzia� ze znu�eniem w g�osie.

Kapitan Mith nie przestawa� kr��y� po biurze. Na jego twarzy z czarnym zarostem malowa�a si� w�ciek�o��, a poka�ny brzuch zabawnie podskakiwa�. Hollerbach zauwa�y�, �e brzeg kombinezonu Mitha jest wystrz�piony i nawet z�ote oficerskie naszywki na ko�nierzyku zupe�nie zmatowia�y.

��Mam usi���? Jak ja, u licha, mog� siada�? Chyba wiesz, �e musz� prowadzi� Tratw�.

��Oczywi�cie, ale� � Hollerbach cicho j�kn��.

��Podczas gdy wy, uczeni, �azicie tutaj z k�ta w k�t, moi ludzie zapadaj� na choroby i umieraj�� � Mith zdj�� z zagraconej p�ki model planetarium i potrz�sn�� nim.

��Och, na ko�ci, Mith, daruj sobie �wi�toszkowate teksty! � zawo�a� Hollerbach.

��Tw�j ojciec by� taki sam. Ci�g�e kazania, z kt�rych nie ma �adnego po�ytku. � Mith otworzy� usta. � Pos�uchaj no, testy laboratoryjne wymagaj� czasu. Pami�taj, �e sprz�t, na kt�rym pracujemy, liczy sobie setki tysi�cy szycht. Robimy, co mo�emy, ale szybciej si� nie da, nawet pomimo ca�ego zamieszania w Mg�awicy. I b�d� �askaw od�o�y� planetarium na miejsce.

��Dlaczego, do cholery, mia�bym ci� pos�ucha�, stary palancie? � Mith popatrzy� na zakurzony przyrz�d.

��Poniewa� to jedyny model we wszech�wiecie. Nikt nie wie, jak go naprawi�. Sam jeste� starym palantem.

��Dobrze ju�, dobrze. � warkn�� Mith, po czym roze�mia� si� gard�owo. Od�o�y� model na p�k� i przysun�� krzes�o z twardym oparciem. Kiedy usiad�, wydatny brzuch opar� mu si� a� na udach. Spojrza� na Hollerbacha zatroskanym wzrokiem. � Pos�uchaj, naukowcu, nie powinni�my bra� si� za �by. Musisz zrozumie�, jak bardzo jestem zaniepokojony i jak bardzo boi si� za�oga.

��Naturalnie, �e rozumiem, kapitanie. Hollerbach po�o�y� pe�ne ciemnych plam r�ce na biurku. Obr�ci� w palcach stare okulary i westchn��. � Nie musimy czeka� na wyniki bada� laboratoryjnych. Doskonale wiem, czego si� z nich dowiemy.

��Czego? � Mith przyjrza� si� swoim d�oniom.

���e cierpimy na niedob�r bia�ka i witamin. Dotyczy to zw�aszcza dzieci. Choroby ko�ci i sk�ry oraz zaburzenia rozwoju na kt�re cierpi�, wyst�powa�y w czasach tak archaicznych, �e nie wspominaj� o nich nawet wydruki medyczne Statku. � Hollerbach pomy�la� o swoim, licz�cym zaledwie cztery tysi�ce szycht, wnuku. Kiedy dotyka� jego szczup�ych n�ek, czu� zniekszta�cone ko�ci. � Hm, naszym zdaniem, dystrybutory �ywno�ci nie s� uszkodzone.

��Sk�d ta pewno��? � prychn�� Mith.

��Oczywi�cie, nie jestem pewien � przyzna� Hollerbach z irytacj� w g�osie.

Przetar� oczy. � Pos�uchaj, Mith, ja tylko stawiam hipotezy. Mo�esz je przyj�� albo zaczeka� na testy.

��W porz�dku, w porz�dku. M�w dalej. � Mith opar� si� o krzes�o i uni�s� d�onie.

��Doskonale. Je�li chodzi o wyposa�enie Tratwy, najwi�cej wiemy, z konieczno�ci, o dystrybutorach �ywno�ci. W�a�nie poddajemy te bestie gruntownemu przegl�dowi, ale nie s�dz�, aby�my wykryli jak�� usterk�.

��W takim razie, gdzie tkwi problem?

��Czy to nie oczywiste, Mith? � Hollerbach podni�s� si� z krzes�a, gdy� poczu� znajome k�ucie w prawym biodrze. Podszed� do otwartych drzwi i wyjrza� na zewn�trz. � W latach mojego dzieci�stwa niebo by�o b��kitne jak oczy niemowl�cia. Teraz mamy dzieci, a nawet doros�ych, kt�rzy nie wiedz�, jak wygl�da b��kit. Przekl�ta Mg�awica uleg�a zakwaszeniu. Dystrybutory czerpi� energi� ze zwi�zk�w organicznych w atmosferze Mg�awicy i, naturalnie, przenoszonych drog� powietrzn� ro�lin i zwierz�t. Mith, mamy do czynienia z cyklem przerobu odpad�w. Maszyny nie zdzia�aj� cud�w. Nie wytworz� przyzwoitej �ywno�ci ze �mieci. I na tym polega problem.

��Co mo�emy zrobi�? � zapyta� wreszcie po d�ugim milczeniu.

��Nie mam poj�cia � odpar� nieco szorstkim tonem Hollerbach. � Ty jeste� kapitanem.

��Do diab�a, sko�cz z tymi protekcjonalnymi uwagami. Co mam powiedzie� za�odze?

��Mith oci�ale wsta� z krzes�a i zbli�y� si� do Hollerbacha. S�dziwy naukowiec poczu� na karku jego gor�cy oddech. Kapitan naciska� na starca wielkim brzuchem.

��Powiedz im, �eby nie tracili nadziei � Hollerbach poczu� ogromne zm�czenie.

Wyci�gn�� r�k� w stron� drzwi i po�a�owa�, �e jego krzes�o stoi daleko od wyj�cia. � Powiedz, �e robimy wszystko, co si� da. Albo nic im nie m�w. Zr�b, co uznasz za stosowne.

Mith zastanawia� si� przez chwil�.

��Oczywi�cie, nie masz jeszcze wszystkich wynik�w � stwierdzi� z nadziej� w g�osie. � Jeszcze nie zako�czyli�cie przegl�du maszyn, prawda?

��Jeszcze nie. � Hollerbach potrz�sn�� g�ow� i przymkn�� oczy.

��Mo�e jednak to maszyny s� zepsute. � Mith klepn�� uczonego d�oni� wielk� jak �elazna p�yta. � W porz�dku, Hollerbach. Dzi�ki. B�d� ze mn� w sta�ym kontakcie.

��Naturalnie. � Hollerbach zesztywnia�.

Mith szed� du�ymi krokami po pok�adzie. Nie nale�a� do szczeg�lnie bystrych os�b, ale by� porz�dnym facetem, mo�e nie tak porz�dnym jak jego ojciec, ale z pewno�ci� przyzwoitszym od tych, kt�rzy domagali si� zmiany kapitana.

Kto wie, czy wobec ci�kiego po�o�enia Tratwy nie przyda�by jej si� jaki� weso�ek, kt�ry podtrzymywa�by ludzi na duchu, pomimo i� powietrze zamienia si� wiruj�cy gaz�

Hollerbach roze�mia� si� na t� my�l. Przesta�, Hollerbach, naprawd� robi si� z ciebie stary palant.

Poczu�, �e co� go piecze w �ysin�, i spojrza� do g�ry. To gwiazda emitowa�a gor�ce promienie. Porusza�a si� po orbicie, kt�ra wci�� zbli�a�a j� do drogi Tratwy. A zatem znajdowa�a si� ju� tak blisko, �e mog�a przypiec sk�r�? Hollerbach nie przypomina� sobie, �eby kiedykolwiek pozwolono na tak niebezpiecznie bliskie po�o�enie gwiazdy.

Tratwa ju� dawno powinna zosta� przemieszczona. Doszed� do wniosku, �e musi szybko skontaktowa� si� z nawigatorem Cipse�em i jego ch�opakami.

Przemkn�� cie�. Naukowiec spostrzeg�, �e daleko nad Tratw� wiruje drzewo. To Pallis wraca� z Pasa. Jeszcze jeden porz�dny facet, tak niewielu ich pozosta�o.

Przetar� obola�e oczy i zacz�� obserwowa� p�yty pok�adowe, na kt�rych sta�.

Rozmy�la�, ile istnie� ludzkich poch�on�o utrzymywanie metalowej wysepki w powietrzu przez tak d�ugi okres. Czy teraz ludzko�� wyginie z powodu zatrutego powietrza?

Mo�e lepiej by�oby nie usuwa� Tratwy poza zasi�g gwiazdy. Mo�e powinna wylecie� w powietrze jako ostatni przeb�ysk ludzkiej chwa�y�

��Czy mo�na, prosz� pana? � Przed uczonym stan�� Grye, jeden z jego asystent�w.

Pulchny cz�owieczek nerwowym ruchem wyci�gn�� w kierunku Hollerbacha pognieciony plik kartek. � Wykonali�my nast�pn� seri� test�w.

��No, nie st�j tak, cz�owieku. � Znowu mia� robot�. � Bezczynno�� nie przynosi po�ytku. Wprowad� dane i powiedz mi, co z nich wynika. � Odwr�ci� si� i pierwszy wszed� do gabinetu.

Tratwa robi�a si� coraz wi�ksza, a� w ko�cu przes�oni�a p� Mg�awicy, rzucaj�c wielki cie� na przestrzenie zapylonego powietrza. Gwiazda, szeroka na mil� kula ��tego ognia, znajdowa�a si� nad ni� w znacznej odleg�o�ci.

Pod dozorem Pallisa Rees i Gover rozpalili ogie� w misach paleniskowych i zacz�li si� pi�� po drzewie. Potem machali du�ymi, lekkimi kocami, �eby rozwia� k��by dymu. Pallis krytycznie przyjrza� si� dymnemu baldachimowi. Wci�� by� niezadowolony, tote� warkn�� na ch�opc�w. Jednak drzewo wznosi�o si� bardzo pewnie i w r�wnomiernym tempie.

Powoli skierowa�o si� ku Kraw�dzi Tratwy.

W trakcie pracy Rees wypytywa� Pallisa o ka�dy widoczny element Tratwy. Z do�u wysepka przypomina�a chropowaty, szeroki na p� mili dysk. Metalowe p�yty rozprasza�y blask gwiazd, a z kilkudziesi�ciu otwor�w na pok�adzie promieniowa�o �wiat�o. W miar� jak drzewo zbli�a�o si� do miejsca przeznaczenia, Tratwa przybiera�a kszta�t elipsy o niejednolitej powierzchni. Na kraw�dziach najbli�szych p�yt Rees dostrzeg� okopcone �lady po spawaniu.

Gdy powi�d� wzrokiem po podobnej do sufitu pow�oce, p�yty zacz�y si� zlewa� w niewyra�n� plam�, a dalej po�o�ony brzeg Tratwy tworzy� poziom� lini� horyzontu.

Wreszcie, przy akompaniamencie podmuch�w wiatru, drzewo wznios�o si� ponad Kraw�d� i Rees zobaczy�, �e otwiera si� przed nimi g�rny poziom Tratwy.

Przysun�� si� do kraw�dzi drzewa. Ukry� r�ce w listowiu i z otwartymi ustami patrzy� na ha�a�liw� i barwn� Tratw�.

Tratwa przypomina�a ogromny p�misek i pulsowa�a �yciem. Jej powierzchnia by�a usiana �wietlnymi punkcikami, kt�re nasuwa�y skojarzenie z lukrem na ciastku. Na pok�adzie znajdowa�y si� budowle o przer�nych kszta�tach i rozmiarach, zbudowane z drewnianych p�yt oraz karbowanego metalu i st�oczone niczym zabawki. Wok� ca�ej Kraw�dzi kr��y�y niezdarnie, niby milcz�ca stra�, maszyny, kt�rych wysoko�� odpowiada�a pomno�onemu dwukrotnie wzrostowi przeci�tnego m�czyzny. Na �rodku Tratwy le�a� ogromny, srebrny cylinder. Na tle klockowatych bry� wygl�da� jak schwytany wieloryb.

Rees wyczuwa� rozmaite zapachy, �wie�y ozon z maszyn, warsztat�w i fabryk Kraw�dzi miesza� si� z odorem drewna, spalanego w kominach, i nieco egzotycznymi aromatami, kt�re unosi�y si� z kabin.

Ludzi by�o wi�cej, ni� by�by w stanie zliczy�. Tworzyli ogromn� mas�, kt�ra bez trudu wch�on�aby wszystkich mieszka�c�w Pasa. Poruszali si� po Tratwie, wype�niaj�c arterie niby wezbrane potoki. Tu i �wdzie grupki dzieci wybucha�y �miechem.

Rees zobaczy� solidne, przytwierdzone do pok�adu piramidy, kt�re si�ga�y przeci�tnemu m�czy�nie najwy�ej do pasa. M�ody g�rnik zmru�y� oczy, aby obejrze� ca�y pok�ad. Przekona� si�, �e piramidy umieszczono wsz�dzie. Obok jednego z metalowych sto�k�w siedzia�a jaka� para: m�czyzna cicho rozmawia� z kobiet�, opieraj�c si� o obiekt nog�. Gromadka dzieciak�w biega�a mi�dzy ustawionymi w szereg piramidami, bawi�c si� w skomplikowan� odmian� berka.

Z ka�dej sto�kowatej budowli odchodzi�a w g�r� lina. Rees odchyliwszy g�ow� do ty�u, powi�d� wzrokiem wzd�u� lin i wstrzyma� oddech ze zdziwienia. Ka�da lina przymocowana by�a do drzewa.

Widok lataj�cego drzewa wprawi� ju� Reesa w stan oszo�omienia. Teraz, lec�c nad Tratw�, mia� przed sob� pot�ny las. Wszystkie liny, mocno napr�one, utrzymywa�y si� w pionie. Rees mia� wra�enie, �e czuje, z jakim wysi�kiem uwi�zane drzewa przeciwstawiaj� si� przyci�ganiu Rdzenia. Przenikanie przez wiruj�ce rz�dy drzew powodowa�o rozproszenie �wiat�a Mg�awicy, dlatego te� pok�ad Tratwy ton�� w koj�cym mroku, a skoczki ta�cz�ce wok� lasu zmienia�y kolor �wiat�a, nadaj�c mu pastelowor�ow� tonacj�.

Drzewo Reesa unosi�o si� do momentu osi�gni�cia najwy�szego poziomu lasu. Tratwa nie wygl�da�a ju� jak kolorowy obraz i znowu by�a tylko wysepk� w powietrzu, ozdobion� g�stym, przemieszczaj�cym si� listowiem. Niebo nad g�ow� m�odzie�ca wydawa�o si� ciemniejsze ni� zwykle, dlatego gdy spogl�da� w d�, na otaczaj�c� Rdze� mg��, mia� wra�enie, i� zawis� na samym skraju Mg�awicy. W ca�ym wszech�wiecie jedyny �lad istnienia ludzko�ci stanowi�a Tratwa, kawa�ek metalu pozbawiony namacalnego oparcia.

Kto� po�o�y� Reesowi r�k� na ramieniu. Podskoczy� i zobaczy� Pallisa.

��Co si� dzieje? Nigdy przedtem nie widzia�e� kilku tysi�cy drzew?

��Ja� � wyj�ka� Rees czerwieni�c si�.

��Rozumiem, co czujesz. � Pallis u�miecha� si�. � Dla wielu ludzi to normalka.

Mimo wszystko, ilekro� ogl�dam ten widok z zewn�trz, ciarki chodz� mi po grzbiecie.

W g�owie Reesa ko�ata�o mn�stwo pyta�. Jak si� chodzi po tej powierzchni? Co czuli buduj�cy Tratw�, wisz�c w pr�ni nad Rdzeniem? Pallis nie mia� jednak czasu na odpowiedzi: trzeba by�o wykona� robot�. Rees d�wign�� si� z miejsca i owin�� stopy listowiem jak przysta�o na rasowego le�nika.

��Co� ci powiem, g�rniku � oznajmi� Pallis. � Kierujemy lotem drzewa. Musimy opa�� z powrotem w las. Nape�nij miski paleniskowe. Zas�ona dymna ma by� tak gruba, jakbym mia� po niej chodzi�. Zrozumiano?

Wydawa�o si�, �e Pallis jest usatysfakcjonowany pozycj� drzewa nad Tratw�.

��W porz�dku, ch�opcy. Teraz!

Gover i Rees biegali mi�dzy misami paleniskowymi i wrzucali do ognia gar�cie wilgotnego drzewa. Dym tworzy� wielk� czasz�. Gover kaszla� i przeklina�, oczy Reesa mocno �zawi�y, a czarny od sadzy opar drapa� go w gardle.

M�ody g�rnik omal nie spad� z listowia, kiedy drzewo przechyli�o si� i zacz�o uwalnia� od dymnej zas�ony. Popatrzy� na niebo. Spadaj�ce gwiazdy nie kr��y�y ju� tak szybko. Domy�li� si�, �e na skutek pr�b oderwania si� od ciemnego dymu drzewo wirowa�o mniej wi�cej o jedn� trzeci� wolniej.

Pallis rzuci� si� do obudowy i rozwin�� lin�. Zanurzy� si� w listowiu i popuszcza� lin�, uwa�aj�c, aby nie zahacza�a o inne drzewa.

Drzewo szybowa�o przez zewn�trzne warstwy lasu. Ka�de mijane drzewo powoli si� obraca�o i napr�a�o kr�puj�c� je lin�. Tu i �wdzie Rees widzia� czo�gaj�cych si� przez listowie m�czyzn i kobiety, kt�rzy machali do Pallisa, wykrzykuj�c co�.

Kiedy drzewo znalaz�o si� w cieniu rzucanym przez las, zacz�o odwraca� li�cie w r�nych kierunkach, jakby pr�bowa�o oceni� nieregularny wz�r, utworzony z padaj�cego na nie �wiat�a. Po chwili jednak zacz�o si� obraca� szybciej. P�ynnym ruchem unios�o si� o kilka metr�w i gwa�townie zastyg�o w powietrzu. Lina przymocowana do jego obudowy by�a teraz napr�ona; ci�gn�a drzewo, lekko dr��c. Zgodnie z przypuszczeniem Reesa jej drugi koniec dosi�gn�! pok�adu Tratwy i zosta� przytwierdzony przez dw�ch m�czyzn do jednej z piramid.

Rees ukl�kn�� i dotkn�� drzewa. �ywica p�yn�ca wewn�trz konaru sprawia�a, �e jego powierzchnia pulsowa�a jak sk�ra. M�odzieniec wyczuwa� zdenerwowanie, z jakim drzewo usi�owa�o wybrn�� z pu�apki, i ogarn�a go lito��.

Pallis zako�czy� sprawdzanie liny, a potem ruszy� po drewnianej platformie, �eby si� upewni�, czy wszystkie misy zosta�y wygaszone. Nast�pnie wr�ci� do obudowy i z wg��bienia w drzewie wyci�gn�� plik papier�w. Przykucn�� i z cichym szelestem da� nurka w listowie. Po chwili wystawi� g�ow�, rozgl�da� si� dooko�a, a� wreszcie dostrzeg� Reesa.

��Czy�by� nie szed�, ch�opcze? Pozostanie tutaj nie ma sensu. Ta s�dziwa dama nie wybierze si� nigdzie co najmniej przez kilka szycht. No, chod�, nie ka� Goverowi czeka� na �arcie.

Rees z wahaniem ruszy� w kierunku obudowy. Pallis opu�ci� drzewo jako pierwszy.

Po jego skoku Gover sykn��:

��Jeste� z dala od domu, szczurze z kopalni. Zapami�taj: tutaj nic do ciebie nie nale�y.

Nic. � Wypowiedziawszy te s�owa, asystent Pallisa zanurzy� si� w listowiu.

Serce wali�o Reesowi jak m�ot, poszed� jednak w jego �lady.

Rees us�ysza� dzwonek oznaczaj�cy koniec zmiany. �ci�gn�� r�kawice ochronne i fachowym okiem zerkn�� na laboratorium. Dzi�ki jego wysi�kowi pod�oga i �ciany b�yszcza�y w �wietle przymocowanych do sufitu kloszy.

Opu�ci� gabinet. Promienie gwiazdy wywo�ywa�y u Reesa sw�dzenie odkrytych partii sk�ry, tote� przez kilka sekund sta�, rozkoszuj�c si� wolnym od antyseptyk�w powietrzem.

Czu� b�l w krzy�u i udach, a sk�ra ramion piek�a tam, gdzie polano j� mocnymi �rodkami odka�aj�cymi.

Kilkadziesi�t szycht do nast�pnego lotu drzewa mija�o mu bardzo szybko. Upaja� si� egzotycznymi widokami i zapachami Tratwy i jednocze�nie oczekiwa� powrotu do samotnego �ycia w kabinie na Pasie, gdzie snu� b�dzie wspomnienia, wype�niaj�ce pustk�, podobnie jak fotografia Sheen umila�a �ycie Pallisowi.

Rees wiedzia�, �e przekazano mu i zademonstrowano tylko cz�stk� cennej wiedzy.

Uczeni stanowili niezbyt przyjemn� spo�eczno��, przewa�nie byli starzy, otyli i skorzy do wybuch�w z�o�ci. Potrz�saj�c naszywkami wskazuj�cymi rang�, wykonywali w�asne dziwaczne zadania i ignorowali Reesa. Grye, asystent, kt�remu zlecono kszta�cenie m�odzie�ca, ograniczy� si� do pokazania mu ilustrowanej ksi��eczki dla dzieci, �eby �atwiej nauczy� si� czyta�, oraz sterty niezrozumia�ych ekspertyz laboratoryjnych.

Reesowi przysz�a do g�owy smutna my�l, �e najlepiej zna si� na sprz�taniu.

Mimo wszystko, od czasu do czasu, natrafia� na co� interesuj�cego. Na przyk�ad seria butelek ustawiona jak w barze w jednym z laboratori�w, nape�niona �ywic� w r�nych fazach krzepni�cia�

��Hej, ty! Jak si� nazywasz? A niech to, chod� tutaj, m�ody! Tak, ty! � Rees odwr�ci� si� i zobaczy�, �e kto� ugina si� pod stert� zakurzonych ksi��ek. � Hej, ty, ch�opaku z kopalni!

Chod� i pom� mi to nie��.

Nad tomami ukaza�a si� �ysina, a nast�pnie pulchna twarz. Rees rozpozna� Cipse�a, g��wnego nawigatora. Zapominaj�c o w�asnych zmartwieniach, rzuci� si� do zasapanego m�czyzny i delikatnie zdj�� g�rn� cz�� sterty.

��Zamy�li�e� si�, co? � Nawigator odetchn�� z ulg�.

��Przepraszam�

��No, chod�, chod�. Je�eli nie zaniesiemy tych wydruk�w na mostek, to faceci z mojej ekipy znowu rozbiegn� si� po barach i stracimy kolej na szycht�. Mo�esz mi wierzy�. � Rees zawaha� si�. � Na ko�ci, ch�opcze, czy jeste� r�wnie g�uchy jak g�upi?

Rees bezg�o�nie poruszy� wargami.

��Mam� chce pan, �ebym zani�s� te ksi��ki na mostek?

��Nie, oczywi�cie, �e nie � rzek� oci�ale Cipse. � �eby� pogna� na Kraw�d� i wyrzuci� to. O c� innego mog�oby mi chodzi�? Och, na mi�o�� po�piesz si�, po�piesz! � Cipse ruszy� w drog�.

Rees sta� w miejscu dok�adnie p� minuty.

Mostek!

Pobieg� za Cipse�em do centralnej cz�ci Tratwy.

Miasto na Tratwie mia�o prosty uk�ad. Widziane z g�ry, bez przes�aniaj�cych je drzew, przypomina�o seri� koncentrycznie u�o�onych kr�g�w.

Kr�g najbardziej wysuni�ty na zewn�trz, w stron� Kraw�dzi, by� zabudowany w niewielkim stopniu, przewa�nie sta�y na nim maszyny dostawcze imponuj�cych rozmiar�w.

W jego obr�bie znajdowa� si� r�wnie� ha�a�liwy, zadymiony obszar z magazynami i zak�adami przemys�owymi.

Nast�pny kr�g tworzy�y dzielnice mieszkaniowe, skupiska ma�ych kabin z drewna i metalu. Rees zd��y� si� ju� dowiedzie�, �e obywatele, stoj�cy ni�ej w spo�ecznej hierarchii, zajmowali kabiny w pobli�u uprzemys�owionego rejonu. Na terenie osiedla znajdowa�y si� wyspecjalizowane instytucje: o�rodek szkoleniowy, prymitywnie wyko�czony szpital oraz laboratoria klasy uczonych, gdzie mieszka� i pracowa� on sam.

Najmniejszy kr�g, do kt�rego zawsze odmawiano Reesowi wst�pu, by� zarezerwowany dla oficer�w. Natomiast w �rodkowym punkcie Tratwy tkwi� l�ni�cy cylinder, kt�ry rzuci� si� m�odzie�cowi w oczy na samym pocz�tku pobytu.

Mostek� Mo�e teraz otrzyma pozwolenie, by si� tam dosta�.

Kabiny oficer�w by�y wi�ksze i lepiej wyko�czone ni� mieszkania zwyk�ych cz�onk�w za�ogi. Rees z podziwem patrzy� na rze�bione framugi drzwi i zas�ony w oknach.

Tutaj nie widywa�o si� biegaj�cych dzieciak�w ani spoconych robotnik�w.

Cipse przesta� biec i szed� dostojnie, pozdrawiaj�c m�czyzn i kobiety w uniformach ze z�otymi galonami.

Rees zaczepi� o wystaj�c� p�yt� pok�adu, stop� przeszy� b�l. Upu�ci� ksi��ki.

Otworzy�y si� na po��k�ych stronicach, gdzie widnia�y tabele liczb i sygnatury z�o�one z tajemniczych liter �IBM�.

��Och, na ko�ci, ty beznadziejny szczurze z kopalni! � wrzasn�� Cipse. Obok przechodzi�o dw�ch m�odych kadet�w. Naszywki na ich nowych czapkach l�ni�y w �wietle gwiazdy. Na widok Reesa cicho si� za�miali.

��Przepraszam � powiedzia� Rees, rumieni�c si� ze wstydu. Jak to mo�liwe, �e si� potkn��? Przecie� pok�ad stanowi� p�ask� mozaik� zespawanych �elaznych p�yt� a mo�e jednak nie? G�rnik przyjrza� si� p�ytom. W tym miejscu wygina�y si� i z��czone zosta�y nitami. Ich srebrzysty po�ysk kontrastowa� z rdzawym odcieniem �elaznych kafli le��cych dalej. Na jednej z p�yt znajdowa� si� klockowaty, prostok�tny wz�r, niedoko�czony, i przez to prowokacyjny, jakby kiedy� namalowano na krzywej �cianie ogromne litery, a potem kto� rozci�� powierzchni� i z�o�y� j� na nowo.

��No, chod� ju� � burkn�� Cipse.

Rees podni�s� ksi��ki i po�piesznie ruszy� za nawigatorem.

��Naukowcu � zapyta� zdenerwowany � dlaczego pok�ad w tym miejscu jest inny?

��Poniewa� wewn�trzna cz�� Tratwy jest najstarsza. � Cipse odpowiedzia� z rozdra�nieniem. � Kolejne kr�gi dodano p�niej, konstruuj�c je z warstw gwiezdnego metalu.

Ta cz�� zosta�a zbudowana z element�w kad�uba. Rozumiesz?

��Kad�uba? Jakiego kad�uba?

Ale Cipse pobieg� przed siebie i nie kwapi� si� z odpowiedzi�.

Obrazy w wyobra�ni Reesa wirowa�y jak m�ode drzewo. P�yty kad�uba! Przyszed� mu na my�l korpus kreta. Gdyby si� go poci�o i ponownie z�o�y�o, powsta�by wielokszta�tny obiekt z krzywiznami.

Pow�oka kreta jednak z pewno�ci� nie wystarczy�aby na wy�o�enie ca�ego obszaru.

Rees wyobrazi� sobie kreta o ogromnych rozmiarach, pot�ne �ciany tworz�ce �uk wysoko ponad jego g�ow��

Ale� to nie m�g� by� kret. Zatem mo�e Statek? Czy�by dzieci�ce ba�nie o Statku i jego Za�odze mimo wszystko by�y prawdziwe?

Reesa rozpiera�y emocje. Kiedy� ju� czu� si� tak samo na widok zmys�owego, ch�odnego cia�a Sheen� Gdyby kto� �raczy� mu wyja�ni� sytuacj�!

Wreszcie min�li najg��biej po�o�ony szereg mieszka� I podeszli do mostku. Rees nie m�g� wytrzyma� tempa marszu. Serce bi�o mu coraz mocniej.

Mostek by� pi�kny. Tworzy� p�cylinder o wysoko�ci dwukrotnie wi�kszej ni� wzrost Reesa i szeroko�ci oko�o stu krok�w. Jego bok harmonijnie ��czy� si� z pok�adem.

Rees przypomnia� sobie, jak lecia� pod Tratw� i widzia� po�ow� cylindra, zwisaj�c� pod p�ytami niczym wielki owad. Nie wypuszczaj�c z obj�� sterty ksi��ek, m�odzieniec zbli�y� si� do wygi�tej �ciany. Jej srebrzysta, metalowa powierzchnia tonowa�a ostry blask gwiazdy, nadaj�c mu r�owoz�ot� po�wiat�. W �cianie wyci�to drzwi w kszta�cie �uku. Rees nigdy dot�d nie widzia� framugi wykonanej z tak mistrzowsk� precyzj�. Wok� cylindra zachodzi�y na siebie p�yty rozmontowanego kad�uba. One r�wnie� zosta�y bardzo starannie wykrojone i przyspawane do �ciany.

Rees pr�bowa� sobie wyobrazi� ludzi, kt�rzy wykonali tak wspania�� robot�. W umy�le formowa� obraz niemal boskich istot, kt�re rozcinaj� l�ni�cymi ostrzami kolejny pot�ny cylinder� Z pewno�ci� nast�pne pokolenia dodawa�y prymitywne elementy do po�yskuj�cego serca Tratwy, a jego wdzi�k i si�a mala�y wraz z up�ywem tysi�cy szycht.

��No, po�piesz si�, szczurze z kopalni! � Nawigator a� por�owia� z w�ciek�o�ci.

Rees otrz�sn�� si� z marze� i pobieg� za Cipse�em do drzwi. Z b�yszcz�cego wn�trza wyszed� naukowiec i uwolni� g�rnika od ci�aru. Cipse rzuci� Reesowi ostatnie spojrzenie. � Wracaj teraz do roboty i b�d� wdzi�czny, �e nie powiem Hollerbachowi, aby da� ci� na po�arcie ro�linom przetwarzaj�cym � mrukn�� nawigator i znikn�� w �rodku.

Rees nie chcia� opu�ci� magicznego rejonu. Pog�adzi� srebrzyst� �cian� palcami, lecz zaraz odsun�� r�k� sp�oszony. Powierzchnia by�a ciep�a, prawie tak jak sk�ra, i niewiarygodnie g�adka. Przy�o�y� d�o� do �ciany i pozwala�, by swobodnie si� ze�lizgiwa�a.

Nie by�o �adnego tarcia, jak gdyby pow�ok� nasmarowano p�ynem.

��C� to znowu? Szczur z kopalni podskubuje nasz mostek? � Rees odwr�ci� si� zdenerwowany. Dw�ch m�odych oficer�w, kt�rych wcze�niej widzia�, stan�o przed nim z r�kami na biodrach. � No, ch�opcze? � zagadn�� wy�szy. � Masz tu jak�� spraw� do za�atwienia?

��Nie, ja�

��Je�li nie, proponuj�, �eby� si� zmywa� z powrotem na Pas, tam gdzie si� ukrywaj� inne szczury. A mo�e powinni�my ci� zach�ci� do ruszenia w drog�? Co, Jorge?

��Dlaczego nie, Doav.

Rees patrzy� na odpr�onych, przystojnych m�odzie�c�w. Cipse by� prawie tak samo opryskliwy� ale m�odo�� tych kadet�w i bezmy�lno��, z jak� na�ladowa� i starszych prze�o�onych, sprawi�y, �e Rees nie m�g� znie�� ich pogardy. Ogarnia� go coraz wi�kszy gniew, nie m�g� sobie jednak pozwoli� na okazanie wrogo�ci. Celowo odwr�ci� g�ow� od kadet�w i zamierza� przej�� obok nich, lecz wy�szy m�odzieniec, Doav, zast�pi� mu drog�.

��No, szczurze? � Wysun�� palec i szturchn�� Reesa w plecy.

Wbrew w�asnej woli Rees chwyci� palec i bez trudu wykr�ci� kadetowi r�k� do ty�u.

�eby uchroni� palec od z�amania, Doav musia� wysun�� �okie� i niemal ukl�kn�� przed Reesem. Na czole kadeta pojawi�y si� kropelki potu, ale zacisn�� z�by i nie krzycza�. Jorge przesta� si� u�miecha�. Opu�ci� r�ce, nie wiedz�c, co powinien zrobi�.

��Nazywam si� Rees � powoli wycedzi� g�rnik. � Zapami�taj to sobie. � Pu�ci� palec kadeta. Doav osun�� si� na kolana. �ciskaj�c obola�y palec, obrzuci� przeciwnika nienawistnym spojrzeniem.

��Zapami�tam ci�, Rees, nie ma obawy � sykn��. Rees po�a�owa� wybuchu z�o�ci.

Odwr�ci� si� i odszed�.

Rees powoli wyciera� kurz w gabinecie Hollerbacha. Ze wszystkich pomieszcze�, do kt�rych mia� dost�p podczas sprz�tania, ten pok�j intrygowa� go najbardziej.

Przejecha� palcem po rz�dzie ksi��ek. Ich kartki szarza�y ze staro�ci, a z�ocenia na grzbietach prawie zupe�nie wyblak�y. Dotyka� kolejnych liter: E-n-c-y-k� Kim lub czym jest owa Encyklopedia? Przez chwil� fantazjowa�, �e wyjmuje jaki� tom, otwiera go�

Poczu� podobny do seksualnej ��dzy g��d wiedzy.

Zwr�ci� uwag� na urz�dzenie wielko�ci jego z�o�onych r�k, sk�adaj�ce si� z ozdobnych z�batek i trybik�w. W �rodku znajdowa�a si� jasna, srebrzysta kula, wok� kt�rej wisia�o na drucikach dziewi�� pomalowanych kulek. Przedmiot wyda� si� Reesowi pi�kny, ale do czego, u diab�a, m�g� s�u�y�?

Rozejrza� si� dooko�a. W gabinecie nie by�o nikogo. Nie m�g� si� oprze� pokusie.

Wzi�� urz�dzenie i z rozkosz� dotyka� metalowej podstawki.

��Tylko go nie upu��, dobrze?

Drgn�� ze strachu. Tajemniczy przedmiot polecia� w powietrze bardzo powoli. Rees z�apa� go i odstawi� na p�k�, a potem odwr�ci� si�. W drzwiach sta�a Jaen.

Mia�a szerok�, usian� piegami twarz. U�miecha�a si�. Rees odwzajemni� u�miech dopiero po kilku sekundach.

��Serdeczne dzi�ki � powiedzia�.

��Powiniene� si� cieszy�, �e to tylko ja. � Jaen podesz�a do m�odzie�ca. � Gdyby wszed� tutaj kto� inny, ju� by ci� wyrzucono z Tratwy.

Rees wzruszy� ramionami. Widok Jaen sprawia� mu przyjemno��. Pracowa�a jako g��wny pomocnik Cipse�a. By�a starsza od Reesa zaledwie o kilkaset szycht i nale�a�a do nielicznego grona laborant�w, kt�rzy nie okazywali mu pogardy. Czasami zdawa�a si� nawet zapomina�, �e Rees jest szczurem z kopalni� Kr�pa, mocno zbudowana dziewczyna charakteryzowa�a si� pewno�ci� siebie, cho� porusza�a si� troch� niezgrabnie.

Rees z zak�opotaniem u�wiadomi� sobie, �e por�wnuje j� z Sheen. Polubi� towarzystwo Jaen i zaczyna� wierzy�, �e mogliby by� dobrymi przyjaci�mi. Jej cia�o nie wzbudza�o jednak w nim tak intensywnych dozna� jak cia�o dziewczyny z kopalni.

Jaen stan�a obok Reesa i pog�adzi�a ma�y przedmiot opuszkiem palca.

��Biedny, stary Rees � u�ala�a si�. � Za�o�� si�, �e nawet nie wiesz, co to takiego, prawda?

��Przecie� wiesz, �e nie mam poj�cia. � Wzruszy� ramionami.

��To jest planetarium � wyja�ni�a, przeliterowuj�c wyraz. � Model Uk�adu S�onecznego.

��Czego?

��To jest gwiazda. � Jaen pokaza�a srebrn� kul� w �rodku planetarium. � A te kulki, chyba �elazne, kr��� po orbicie wok� niej. Nazywa sieje planetami. Ludzko��, czyli mieszka�cy Tratwy, wywodzi si� z jednej z tych planet. S�dz�, �e czwartej albo mo�e trzeciej.

��Naprawd�? Nie mog�o ich by� zbyt wiele. � Rees podrapa� si� w brod�.

��Dlaczego nie?

��Ze wzgl�du na brak przestrzeni. Gdyby planeta mia�a du�e rozmiary, liczba g nie by�aby zbyt wysoka. J�dro mojej gwiazdy ma tylko pi��dziesi�t metr�w szeroko�ci � i sk�ada si� na� g��wnie powietrze, a jednak grawitacja powierzchni wynosi pi�� g.

��Tak? No c�, ta planeta by�a o wiele wi�ksza. � Jaen roz�o�y�a r�ce. � Szeroka na wiele kilometr�w. Grawitacja nikogo nie przyt�acza�a. Wszystko wygl�da�o wtedy inaczej.

��Jak?

��Nie wiem dok�adnie, ale grawitacja powierzchniowa wynosi�a jakie� trzy czy cztery g.

��W takim razie czym jest g? To znaczy, dlaczego g ma tak� a nie inn� warto��? � Zastanawia� si�.

��Rees, nie mam zielonego poj�cia. � Jaen chcia�a ju� poruszy� inn� kwesti�.

Pytanie Reesa wyprowadzi�o jaz r�wnowagi. � Na ko�ci, zadajesz g�upie pytania. A� kusi mnie, �eby ci zdradzi� najbardziej interesuj�cy szczeg� dotycz�cy planetarium.

��C� to za szczeg�?

��Uk�ad by� ogromny. Pokonanie przez planet� orbity zajmowa�o oko�o tysi�ca szycht� a gwiazda w �rodku mia�a wiele milion�w mil szeroko�ci!

��Bzdura � stwierdzi� po przemy�leniu.

��Co chcesz przez to powiedzie�? � Jaen wybuchn�a �miechem.

��Taka gwiazda nie mog�aby istnie�. Po prostu uleg�aby implozji.

��Ale z ciebie m�drala. � Jaen u�miechn�a si� do g�rnika. � Mam nadziej�, �e oka�esz si� r�wnie bystry, kiedy trzeba b�dzie taszczy� dla nas towary z Kraw�dzi. No chod�, Grye da� nam list� rzeczy do zabrania.

��W porz�dku.

Rees wzi�� swoje narz�dzia pracy i wyszed� z gabinetu Hollerbacha, maj�c przed sob� szerokie plecy dziewczyny. Po drodze obejrza� si� do ty�u na p�k�, gdzie l�ni�o planetarium.

Miliony mil? Oczywista niedorzeczno��.

Ale je�li�?

Siedzia� obok Jaen w autobusie. Dzi�ki pot�nym oponom maszyny jazda odbywa�a si� bez �adnych wstrz�s�w.

Rees patrzy� na c�tkowane p�yty Tratwy i ludzi poch�oni�tych sprawami, o kt�rych nie wiedzia� zbyt wiele. Pasa�erowie cierpliwie siedzieli przez ca�� podr�. Tylko niekt�rzy czytali. Rees by� poruszony widokiem os�b, posiadaj�cych umiej�tno�� odczytywania liter.

��Co si� z tob� dzieje? � zapyta�a Jaen, us�yszawszy jego westchnienie.

��Przepraszam. � Rees smutno si� u�miechn��. � To tylko� Jestem tutaj bardzo kr�tko i chyba niewiele si� nauczy�em.

��My�la�am, �e Cipse i Grye udzielaj�c! czego� w rodzaju korepetycji. � Jaen zmarszczy�a brwi.

��Niezupe�nie � odpowiedzia�. � Zreszt�, chyba ich rozumiem. Ja te� nie chcia�bym marnowa� czasu dla jakiego� pasa�era na gap�, kt�ry i tak po kilku szychtach zostanie wyrzucony do domu.

��To m�g�by by� pow�d. � Jaen podrapa�a si� w nos. � Ale ci dwaj zawsze ch�tnie popisywali si� przede mn� wiedz�. Rees, zadajesz cholernie trudne pytania.

Podejrzewam, �e troch� si� ciebie boj�.

��C� za wariactwo�

��Powiedzmy sobie szczerze: wi�kszo�� tych starych pryk�w nie jest znowu a� tak wykszta�cona. My�l�, �e Hollerbach dysponuje du�� wiedz� i mo�e jeszcze paru innych. Ale reszta pracuje na podstawie starych wydruk�w i ma nadziej�, �e jako� to b�dzie.

Zwr�� uwag�, jak �ataj� archaiczne przyrz�dy drewnem i kawa�kami sznurka� Gdyby wydarzy�o si� co� naprawd� powa�nego albo kto� zada� im pytanie zmuszaj�ce do my�lenia, byliby bezradni.

Rees rozwa�a� s�owa Jaen i u�wiadomi� sobie, jak bardzo zmieni�a si� jego opinia o uczonych od czasu, gdy przyby� na Tratw�. Teraz rozumia�, �e oni r�wnie� nie s� wolni od s�abo�ci i pr�buj� sobie radzi� w �wiecie, w kt�rym �ycie staje si� coraz trudniejsze.

��Tak czy owak, to nie zmienia postaci rzeczy � powiedzia�. � Codziennie, gdy otwieram oczy, zastanawiam si� nad problemami, kt�rych nie mo�na rozstrzygn��, na przyk�ad na ka�dej stronie ksi��ek z liczbami Cipse�a, widnieje napis �IBM�. Co to znaczy?

��Za�y�e� mnie. � Jaen wybuchn�a �miechem. � Mo�e ma to jaki� zwi�zek ze sposobem produkowania tych ksi��ek? Wiesz, one pochodz� ze Statku.

��Ze Statku? Wiesz, s�ysza�em na ten temat tyle historii, �e nie mam poj�cia, co jest prawd�. � Rees o�ywi� si�.

��Z tego, co wiem, Statek naprawd� istnia�. Zosta� poci�ty na cz�ci i tworzy podstaw� samej Tratwy.

��A jego Za�oga wydrukowa�a te ksi��ki? � zapyta� po zastanowieniu.

��Powsta�y kilka generacji p�niej. � Jaen zawaha�a si�. Najwyra�niej nie posiada�a tak du�ej wiedzy. � Pierwsza Za�oga przechowywa�a klucz do ich zrozumienia w jakiej� maszynie.

��Co to by�a za maszyna?

��Nie wiem. Mo�e m�wi�ca maszyna, taka jak autobusy. Ale to urz�dzenie s�u�y�o nie tylko do zapisu. Potrafi�o r�wnie� dokonywa� oblicze�.

��W jaki spos�b?

��Rees � rzuci�a poirytowana � gdybym to wiedzia�a, sama bym zbudowa�a co� takiego.

Zgadza si�? W ka�dym razie z up�ywem czasu maszyna zacz�a zawodzi� i cz�onkowie Za�ogi obawiali si�, �e nie b�d� w stanie kontynuowa� oblicze�. Dlatego zanim urz�dzenie si� wyczerpa�o, wydrukowa�o ca�o�� dost�pnej mu wiedzy. Mi�dzy innymi starodawn� tabel� zwan� logarytmami, kt�ra pomaga nam w obliczeniach. W�a�nie t� rzecz Cipse wzi�� ze sob� na mostek. Mo�e kiedy� nauczysz si� korzysta� z tablic logarytmicznych.

��Tak, mo�e. � Autobus wyjecha� z pl�taniny lin. Rees zmru�y� oczy, o�lepiony blaskiem gwiazdy.

��Rozumiesz, na czym polega praca Cipse�a, prawda? � zapyta�a Jaen.

��My�l�, �e tak � rzek� wolno. � Cipse jest nawigatorem. Zajmuje si� ustalaniem, gdzie powinni�my przemieszcza� Tratw�.

Jaen potakuj�co kiwn�a g�ow�.

��A robimy to dlatego, �e musimy ucieka� przed gwiazdami, kt�re spadaj� z brzeg�w Mg�awicy. � Pokaza�a kciukiem roz�arzon� kul� na niebie. � Takimi jak ta. Na mostku odnotowuje si� wszystkie zbli�aj�ce si� gwiazdy, dlatego zawsze jest czas na przesuni�cie Tratwy. S�dz�, �e wkr�tce znowu zmienimy po�o�enie� Mam nadziej�, �e zd��ysz to zobaczy�, Rees. Wszystkie drzewa przechylaj� si� r�wnocze�nie, na pok�adzie wieje silny wiatr. Je�li zostan� dobrze oceniona, b�d� pracowa�a w ekipie, kt�ra przemieszcza Tratw�.

��Brawo � powiedzia� nieco rozgoryczonym tonem Rees.

��Nie tra� nadziei, g�rniku. � Jaen spowa�nia�a i poklepa�a go po ramieniu. � Jeszcze nie wyrzucili ci� z Tratwy.

U�miechn�� si� do dziewczyny i przez reszt� podr�y ju� milczeli.

Autobus dojecha� do brzegu studni grawitacyjnej Tratwy. Kraw�d� przypomina�a z dala ostrze no�a rozcinaj�ce niebo. Pojazd zatrzyma� si� przed szerokimi schodami. Rees i Jaen stan�li w kolejce przed automatem wydaj�cym �ywno��. Na tle nieba majaczy�a sylwetka ponurego stra�nika, siedz�cego obok maszyny. Rees u�wiadomi� sobie, �e gdzie� ju� go widzia�.

Na maszyn� dostawcz� sk�ada� si� nieregularny blok o wysoko�ci odpowiadaj�cej przeci�tnemu wzrostowi dw�ch m�czyzn. W jej frontowej �cianie znajdowa�y si� wyloty, otaczaj�ce nieskomplikowan� p�yt� kontroln�, troch� podobn� do tej u kreta.

Wydawa�o si�, �e dysza z drugiej strony wypr�a si� ku Mg�awicy niby wielka g�ba. Doprawdy, nietrudno by�o sobie wyobrazi�, �e maszyna oddycha przez te metalowe wargi.

��Wiesz, energii dostarcza jej miniaturowa czarna dziura. � Jaen szepn�a Reesowi do ucha.

��Co? � Podskoczy� z wra�enia.

��Nie wiesz? � zapyta�a, pokazuj�c z�by w u�miechu. � P�niej ci powiem.

��Lubisz si� zabawia� � zarzuci� jej Rees.

Pozbawione os�ony lataj�cego lasu, gwiazdy �wieci�y intensywniej ni� zwykle. Z czo�a Reesa kapa�y kropelki potu. Zamruga� oczami i spojrza� na t�g� szyj� stoj�cego przed nim m�czyzny. By�a pokryta twardymi, czarnymi w�oskami I mokra w okolicach ko�nierzyka. M�czyzna mia� szerok� twarz i perkaty nos. Spojrza� w g�r� na gwiazd�.

��Przekl�ty upa� � mrukn��. � Nie wiem, dlaczego wci�� tkwimy pod t� cholern� gwiazd�. Mith powinien ruszy� swoj� t�ust� dup� i co� zrobi�. Nie? � Natarczywie patrzy� na Reesa. Ch�opiec u�miechn�� si� niepewnie. Nieznajomy obrzuci� go wrogim spojrzeniem i odwr�ci� si�.

Po kilku minutach kolejka znikn�a. Pasa�erowie popychali Jaen i Reesa i szli po schodach, nios�c paczki z �ywno�ci�, wod� i innymi rzeczami.

Obserwowani przez ponurego stra�nika, g�rnik i asystentka nawigatora zbli�yli si� do maszyny. Jaen wystuka�a jeden z numer�w rejestracyjnych naukowc�w, a nast�pnie poda�a szczeg�owe dane. Rees by� zdumiony wpraw�, z jak� dziewczyna przebiega�a palcami po klawiaturze. Pomy�la�, �e zapewne i ta umiej�tno�� pozostanie poza jego zasi�giem�

Stra�nik patrzy� na niego. Siedzia� z za�o�onymi r�kami na wysokim, drewnianym taborecie. Mia� na sobie podniszczony kombinezon w czarne pasy.

��Prosz�, prosz� � wycedzi�. � Szczur z kopalni.

��Witaj, Gover � rzek� ch�odno Rees.

��Nadal us�ugujesz starym pierdzielom z Nauki, co? My�la�em, �e ju� dawno si� ciebie pozbyli. Wy, szczury z kopalni, zas�ugujecie tylko na wylot rury� � Rees zacisn�� pi�ci, napi�te bicepsy zabola�y.

��A ty nadal jeste� rozgoryczony, co, Gover? � warkn�a Jaen. � To, �e wywalili ci� z Nauki, jako� nie wp�yn�o pozytywnie na tw�j charakter.

��Postanowi�em odej��. � Gover obna�y� ��te z�by. � Nie zamierzam sp�dzi� ca�ego �ycia ze starymi, g�upimi niszczycielami kosmosu. Je�li chodzi o Infrastruktur�, przynajmniej wykonuj� prawdziw� robot�. Ucz� si� czego� po�ytecznego.

��Gover, gdyby nie uczeni, Tratwa zosta�aby zniszczona przed paroma pokoleniami.

Jaen opar�a zaci�ni�te pi�ci na biodrach.

��Jasne. Mo�esz sobie w to wierzy�. � Gover poci�gn�� nosem. Wygl�da� na znudzonego.

��To prawda.

��Mo�e w jednym przypadku, ale co powiesz o obecnej sytuacji? Dlaczego nie przesun�li Tratwy, �eby nas uchroni� od tej gwiazdy na niebie? � Rozz�oszczona Jaen wci�gn�a powietrze i� zawaha�a si�, nie umiej�c poda� odpowiedzi.

��Niewa�ne. � Gover nie wydawa� si� zainteresowany swoim ma�ym triumfem. � Pomy�l, czego chcesz. O nas, ludziach, kt�rzy naprawd� podtrzymuj� lot Tratwy, o Infrastrukturze, le�nikach, cie�lach i metalurgach, nied�ugo b�dzie g�o�no.

Zaczn� si� ci�kie czasy dla wszystkich paso�yt�w.

��Co to znaczy? � Jaen nachmurzy�a si�.

Gover odwr�ci� si� od niej z cynicznym u�miechem. Jaki� cz�owiek za ich plecami rykn��:

��Hej, wy dwoje, ruszajcie si�!

Wr�cili do autobusu, nios�c palety z towarami. Rees zagadn��:

��A je�li on ma racj�? Mo�e uczonym i oficerom ju� nie b�dzie wolno pracowa�?

��To oznacza�oby koniec Tratwy. � Dziewczyna zadr�a�a. � Ale ja znam Govera.

Nadyma si� i udaje wa�nego, aby zrobi� wra�enie, i� jest szcz�liwy z powodu przeniesienia si� do Infrastruktury. Zawsze zachowuje si� tak samo.

Rees zmarszczy� czo�o. Mo�e, pomy�la�. Gover jednak wydawa� si� taki pewny siebie.

Kilka szycht p�niej Hollerbach poprosi� Reesa na rozmow�.

G�rnik sta� przed gabinetem uczonego i g��boko oddycha�. Czu� si�, jakby postawiono go na Kraw�dzi Tratwy. Nast�pne minuty mia�y zadecydowa� o ca�ym jego �yciu.

Wyprostowa� si� i wszed� do gabinetu.

Hollerbach pochyla� si� nad jakimi� papierami w �wietle padaj�cym na biurko.

Popatrzy� spode �ba na intruza.

��No? Kto tam? Ach, tak, ch�opak z kopalni. Wejd�, wejd�. � Starzec wskaza� Reesowi krzes�o z drugiej strony biurka, a sam usiad� w fotelu i za�o�y� ko�ciste r�ce za g�ow�. Jego oczy wydawa�y si� bardziej zapadni�te ni� kiedykolwiek.

��Pan mnie wzywa� � powiedzia� Rees.

��Rzeczywi�cie � potwierdzi� Hollerbach, patrz�c Reesowi prosto w oczy. � Przejd�my do rzeczy. Pono� nie�le dajesz sobie rad�. Jeste� pracowity, a to rzadka zaleta� Zatem dzi�kuj� ci za to, co zrobi�e�. Ale � ci�gn�� �agodnym tonem � drzewo dostawcze zosta�o za�adowane i poleci na Pas ju� podczas nast�pnej zmiany. Musz� zdecydowa�, czy b�dziesz uczestnikiem tego lotu. � Reesa przeszy� dreszcz emocji, by� mo�e ma szans� zosta�.

Przewiduj�c jak�� pr�b�, szybko powtarza� w pami�ci okruchy nabytych wiadomo�ci.

Hollerbach wsta� z krzes�a i zacz�� spacerowa� po gabinecie.

��Wiesz, �e cierpimy na przeludnienie � powiedzia�. � Mamy k�opoty z automatami wydaj�cymi �ywno��, wi�c sytuacja nie ulegnie poprawie. Z drugiej strony, skoro pozby�em si� tego wa�konia Govera, dysponuj� nie obsadzonym stanowiskiem laboranta. Nie mog� jednak z�o�y� wniosku o pozwolenie na tw�j pobyt, je�li nie b�dzie nale�ycie uzasadniony.

Rees czeka�.

��Nie chcesz wyjawi� swoich zamiar�w, prawda, ch�opcze? � Hollerbach zmarszczy� brwi. � Bardzo dobrze� Gdyby� mia� mi zada� jedno pytanie teraz, zanim zostaniesz st�d odes�any, a ja zagwarantowa�bym, �e odpowiem na nie najlepiej, jak potrafi�, jak by ono brzmia�o?

Serce wali�o Reesowi jak m�ot. Nadesz�a pr�ba, moment balansowania na Kraw�dzi, lecz jak�e nieoczekiwana okaza�a si� forma testu. Jedno pytanie! Jakiego klucza nale�y u�y�, by uzyska� dost�p do sekret�w, kt�re usi�owa� pozna� z zawzi�to�ci� skoczka, miotaj�cego si� wok� klosza lampy.

Mija�y sekundy. Hollerbach nie spuszcza� wzroku z Reesa, trzymaj�c chude r�ce nad g�ow�.

��Co to takiego g? � zapyta� w ko�cu Rees pod wp�ywem impulsu.

��Wyja�nij, o co ci chodzi. � Hollerbach nachmurzy� czo�o.

���yjemy we wszech�wiecie wype�nionym silnymi, zmiennymi polami grawitacyjnymi. � Rees zacisn�� pi�ci.

��Mamy jednak standardow� jednostk� przy�pieszenia grawitacyjnego � g. Dlaczego tak jest? I dlaczego warto�� g jest w�a�nie taka, a nie inna?

��A jakiej odpowiedzi si� spodziewasz? � Hollerbach pokiwa� g�ow�.

��My�l�, �e nazwa gie odnosi si� do miejsca, z kt�rego pochodzi cz�owiek. Musia� tam istnie� du�y obszar o sta�ej grawitacji, kt�rej warto�� nazywamy g. W ten spos�b powsta� standard. Takiego rejonu nie ma nigdzie we wszech�wiecie, nawet Tratwa nie spe�nia tego warunku. Mo�e wi�c w przesz�o�ci istnia�a jaka� pot�na Tratwa, kt�ra teraz jest podzielona na cz�ci�

��Ca�kiem rozs�dne� A gdybym ci powiedzia�, �e takiego rejonu nie by�o nigdy w ca�ym wszech�wiecie? � Hollerbach roze�mia� si�.

��Wtedy zasugerowa�bym, �e ludzie przyszli z innego miejsca. � Rees wyci�gn�� wniosek ze wskaz�wki uczonego.

��Jeste� tego pewny?

��Oczywi�cie, �e nie � wycofa� si� Rees. � Musia�bym to sprawdzi�, znale�� wi�cej dowod�w.

��Ch�opcze, podejrzewam, �e nadajesz si� na uczonego bardziej ni� ca�e zast�py moich tak zwanych asystent�w. � Stary naukowiec pokr�ci� g�ow�.

��Ale jaka jest odpowied�?

��Dziwna z ciebie istota, co? � Hollerbach u�miechn�� si�. � Bardziej interesujesz si� wyja�nianiem zjawisk ni� w�asnym losem. No c�, wszystko ci wyt�umacz�. Twoje przypuszczenie jest trafne. Ludzie nie pochodz� z tego wszech�wiata. Przybyli�my tutaj na Statku. Przelecieli�my przez co�, co nazywa si� Pier�cieniem Boldera, jest to rodzaj przej�cia.

Gdzie� w kosmosie, po drugiej stronie Pier�cienia, znajduje si� �wiat, z kt�rego si� wywodzimy. Tak si� sk�ada, �e jest to planeta, kula, nie Tratwa. Liczy sobie oko�o o�miu tysi�cy mil szeroko�ci, a na jej powierzchni grawitacja wynosi dok�adnie jeden g.

��Wobec tego musi si� sk�ada� z jakiego� gazu. � Rees zmarszczy� brwi.

��W�a�ciwie ta kula jest z �elaza. � Hollerbach zdj�� z p�ki planetarium i patrzy� na planety. � Nie mog�aby istnie� tutaj. Widzisz, grawitacja stanowi klucz do zrozumienia problemu. Tutaj grawitacja jest miliard razy silniejsza ni� we wszech�wiecie, z kt�rego przybyli�my. W tutejszych warunkach nasza ojczysta planeta mia�aby grawitacj� powierzchniow� miliarda gie, je�li nie uleg�aby natychmiastowej implozji.

Niebia�ska mechanika jest z kolei �miechu warta. Nasz ojczysty �wiat potrzebuje ponad tysi�ca szycht, �eby okr��y� w�asn� gwiazd�. Tutaj pokona�by orbit� w siedemna�cie minut! Rees, nie wierzymy, aby Za�oga zamierza�a sprowadzi� Statek akurat w to miejsce.

Prawdopodobnie sta�o si� tak na skutek wypadku. Z chwil� gdy zwi�kszy�a si� grawitacja, du�e elementy Statku uleg�y zniszczeniu, w��cznie z urz�dzeniami umo�liwiaj�cymi lot. Ludzie spadli w obszar Mg�awicy. Na pewno nie rozumieli, co si� dzieje, i gor�czkowo szukali sposobu wydostania si� spod wp�ywu Rdzenia�

Rees przypomnia� sobie implozj� w odlewni i zacz�� wyobra�a� sobie�

�Cz�onkowie za�ogi biegaj� po korytarzach spadaj�cego Statku. Wsz�dzie k��bi si� dym, a blade p�omienie blokuj� przej�cie i roztaczaj� wo� spalenizny. Kad�ub jest rozerwany i ostre powietrze Mg�awicy dostaje si� do kabin. Przez dziury w srebrzystych �cianach ludzie widz� lataj�ce drzewa i pot�ne, nieprzezroczyste wieloryby, a wszystko to przekracza ich naj�mielsze wyobra�enia�

��Tylko ko�ci wiedz�, jak uda�o im si� przetrwa� pierwsze szychty � ci�gn�� Hollerbach. � Jako� jednak prze�yli. Nauczyli si� wykorzystywa� drzewa i broni� przed wp�ywem Rdzenia. Stopniowo zadomowili si� w ca�ej Mg�awicy, docieraj�c do Pasa, a nawet jeszcze dalej.

��Co? � Rees gwa�townie otrz�sn�� si� z zamy�lenia. � My�la�em, �e pan opisuje, jak ludzie ze Statku dostali si� na Tratw� S�dzi�em, �e mieszka�cy Pasa i inni�

��Pochodz� z innego rejonu? � Hollerbach u�miechn�� si�. Wygl�da� na zm�czonego.

Nam, �yj�cym na Tratwie we wzgl�dnym komforcie, wygodnie jest dawa� wiar� takim teoriom. W rzeczywisto�ci wszyscy ludzie zamieszkuj�cy Mg�awic� wywodz� sw�j r�d ze Statku. Tak, nawet Ko�cieje. C�, mit o r�nym pochodzeniu prawdopodobnie niszczy gatunek. Powinni�my si� krzy�owa�, �eby zwi�kszy� pul� genetyczn�.

Rees rozwa�a� s�owa Hollerbacha. Z perspektywy czasu dostrzeg� wiele podobie�stw mi�dzy �yciem na Tratwie i Pasie. Jednak na my�l o r�wnie oczywistych r�nicach, o surowych warunkach, na jakie byli skazani mieszka�cy Pasa, poczu� zimny gniew.

Dlaczego, na przyk�ad Pas nie m�g�by dysponowa� w�asn� maszyn� dostawcz�? Skoro prawdziwa jest teoria o wsp�lnym pochodzeniu, to g�rnicy maj� takie same prawa jak mieszka�cy Tratwy�

Postanowi� jednak przemy�le� t� kwesti� p�niej, a teraz skoncentrowa� si� na s�owach uczonego.

��B�d� z tob� szczery, m�odzie�cze. Wiemy, �e Mg�awica jest prawie na wyczerpaniu.

Nas te� to czeka, je�li czego� nie zrobimy.

��Co si� stanie? Czy powietrze przestanie si� nadawa� do oddychania?

��Prawdopodobnie. � Hollerbach delikatnie odstawi� planetarium. � Najpierw zgasn� gwiazdy. Zrobi si� zimno i ciemno, drzewa zaczn� traci� si��. Nie b�dziemy mieli niczego, co by nas podtrzymywa�o. Wpadniemy do Rdzenia i taki b�dzie koniec. Zapowiada si� niez�a jazda� Je�li chcemy unikn�� tej �miertelnej jazdy, Rees, musimy mie� naukowc�w.

M�odych, dociekliwych, takich, kt�rzy mogliby znale�� spos�b na wyj�cie z pu�apki, jak� staje si� Mg�awica. Sekretem uczonego nie jest to, co wie, lecz pytania, jakie zadaje. My�l�, �e masz dar zadawania pyta�. Mo�e�

��M�wi pan, �e mog� zosta�? � Rees poczu�, �e oblewa si� rumie�cem.

��Pami�taj, to okres pr�bny. � Hollerbach poci�gn�� nosem. � B�d� go przed�u�a� wed�ug w�asnego widzimisi�. Musimy ci te� zapewni� porz�dne wykszta�cenie.

Przyci�nij Grye�a troch� mocniej, dobrze? � Stary cz�owiek powl�k� si� z powrotem do biurka i opad� na krzes�o. Wyj�� z kieszeni okulary, za�o�y� je i pochyli� si� nad papierami. Po chwili zerkn�� na Reesa. � Co� jeszcze?

��Mog� zada� jeszcze jedno pytanie? � Rees u�miechn�� si�.

��No, skoro ju� musisz� � zirytowa� si� Hollerbach.

��Niech mi pan opowie o gwiazdach. Tych po drugiej stronie Pier�cienia Boldera.

Czy rzeczywi�cie dzieli je od nas milion mil?

��Tak, a niekt�re znajduj� si� jeszcze dalej! � Hollerbach usi�owa� okaza� irytacj�, ale w ko�cu lekko si� u�miechn��. � Istniej� mi�dzy nimi ogromne odleg�o�ci. Te gwiazdy �wiec� na niemal pustym niebie. S� jednak w stanie przetrwa�, i to nie tysi�c szycht jak tutejsze paskudztwa, lecz biliony szycht!

Rees pr�bowa� wyobrazi� sobie co� tak cudownego.

��Ale� jak?! � wyj�ka�.

Tym razem Hollerbach odpowiedzia� ch�tnie.

Po rozmowie Grye zabra� m�odzie�ca do akademika. W d�ugim, p�asko wyko�czonym budynku by�o miejsce dla oko�o pi��dziesi�ciu ludzi. Onie�mielony Rees szed� za kapry�nym naukowcem mi�dzy dwoma rz�dami zwyk�ych siennik�w. Obok ka�dego pos�ania znajdowa�a si� szafka oraz wieszak na ubrania. Rees z zaciekawieniem patrzy� na nieliczne rzeczy osobiste rozsypane na pod�odze i szafkach. Le�a�y tam grzebienie i brzytwy, ma�e lusterka, proste przybory do szycia, zdarza�y si� fotografie rodzin i m�odych kobiet. Jaki� m�ody cz�owiek, s�dz�c po czerwonej naszywce na kombinezonie, nonszalancko le�a� na swoim sienniku. Na widok niechlujnego ubioru Reesa uni�s� brwi ze zdziwienia, ale do�� przyja�nie kiwn�� g�ow�. G�rnik uczyni� to samo i czuj�c, �e czerwieni si� jak burak, szybko poszed� za Grye�em.

Zastanawia� si�, co to za budynek, gdzie go przyprowadzono. Kabina Pallisa, w kt�rej mieszka� od czasu przybycia, wydawa�a mu si� szczytem luksusu, o jakim nie m�g� marzy�, b�d�c mieszka�cem Pasa. Te pomieszczenia nie wygl�da�y tak wspaniale, ale z pewno�ci� s�u�y�y wy�szej klasie. Niewykluczone, �e b�dzie musia� tu posprz�ta�, mo�e nawet pozwol� mu spa� gdzie� w pobli�u�

Dotar� wraz z Grye�em do ��ka bez prze�cierad�a i koc�w, a stoj�ca obok szafka by�a pusta. Grye machn�� r�k�, jakby chcia� odprawi� towarzysza.

��Tutaj chyba b�dzie ci dobrze � rzek� i ruszy� z powrotem. Rees ruszy� za nim, ca�kowicie zdezorientowany. Grye odwr�ci� si� do g�rnika. � Na wszystkie cholerne ko�ci, ch�opie, co si� z tob� dzieje? Nie rozumiesz, co si� do ciebie m�wi?

��Przepraszam�

��Tutaj. � Grye jeszcze raz pokaza� Reesowi siennik. Cedzi� s�owa, jakby mia� przed sob� nierozgarni�te dziecko. � Odt�d b�dziesz spa� tutaj. Czy mam ci to napisa�?

��Nie�

��Po�� swoje rzeczy w szafce.

��Nie mam niczego.

��Przynie� z magazynu koce � ci�gn�� Grye. � Inni poka�� ci, gdzie to jest. � Nie zwa�aj�c na zagubione spojrzenie m�odzie�ca, Grye pop�dzi� przez akademik, �eby zaj�� si� nast�pnym zadaniem.

Rees usiad� na mi�kkim i czystym ��ku. Przesun�� palcem po starannie wykonanej szafce. Po swojej szafce. Zrobi�o mu si� gor�co. Tak, to by�a jego szafka, jego ��ko � jego miejsce na Tratwie.

Uda�o si� wi�c.

Siedzia� na pos�aniu przez kilka godzin, nie wiedz�c, �e skupia na sobie rozbawione spojrzenia pozosta�ych mieszka�c�w akademika. Czu� si� bezpiecznie i cieszy� si� z perspektywy jutrzejszych zaj��.

��S�ysza�em, jak okpi�e� starego Hollerbacha. � S�owa wyrwa�y Reesa z ot�pienia.

Podni�s� oczy i spojrza� na nieprzyjemn� twarz kadeta, z kt�rym rozprawi� si� przy mostku.

Usi�owa� przypomnie� sobie jego imi�. Doav? � Nie do��, �e mieszkamy w tych ruderach, to jeszcze musimy je dzieli� z takimi szczurami jak ten�

Rees mia� w sobie tylko spok�j i akceptacj�. To nie by� odpowiedni czas na b�jki.

M�odzieniec spojrza� Doavowi w oczy, lekko si� u�miechn�� i mrugn��.

Doav prychn�� i odwr�ci� si�. Robi�c mn�stwo ha�asu i trzaskaj�c drzwiami szafki, zabra� swoje rzeczy, potem wzi�� po�ciel i ostentacyjnie przeni�s� si� na drugi koniec sypialni.

Po pewnym czasie do ��ka Reesa podszed� ch�opak, kt�ry wcze�niej okaza� mu �yczliwo��.

��Nie przejmuj si� Doavem. Nie wszyscy jeste�my tak �le nastawieni.

Rees podzi�kowa� m�odzie�cowi, doceniaj�c przyjazny gest, ale zauwa�y�, �e ch�opiec nie chce z nim nawi�za� kontaktu. W miar� jak zmiana dobiega�a ko�ca i kolejni uczniowie k�adli si� spa�, by�o wida�, �e ��ko Reesa stanowi wysepk�, kt�r� otacza fosa pustych pos�a�.

Rees u�o�y� si� na nie zas�anym sienniku, podwin�� nogi i u�miechn�� si� do siebie.

Nie by� ani troch� zmartwiony.

Rees dowiedzia� si�, �e teoretycznie w spo�ecze�stwie Tratwy nie wyst�puje podzia� na klasy. Szeregi uczonych i oficer�w by�y dost�pne dla wszystkich bez wzgl�du na urodzenie. Przyj�cie zale�a�o wy��cznie od zas�ug lub od nadarzaj�cej si� okazji. O przynale�no�ci do klasy decydowa�y zadania, pe�nione przez cz�onk�w Za�ogi legendarnego Statku. Reesowi wyt�umaczono, �e podzia� odbywa si� ze wzgl�du na funkcje i u�yteczno��, a nie w�adz� czy pozycj�. Oficerowie wi�c nie stanowili klasy panuj�cej, s�u�yli reszcie obywateli, gdy� brali na siebie du�� odpowiedzialno�� za codzienne utrzymywanie spo�ecznego porz�dku i nale�yte funkcjonowanie Infrastruktury Tratwy. Kapitan liczy� si� na przyk�ad najmniej, poniewa� ponosi� najwi�ksz� odpowiedzialno��.

Tak przynajmniej m�wiono.

Z pocz�tku Rees, kt�ry dotychczas obcowa� z lud�mi tylko w prymitywnym �rodowisku na Pasie, wierzy� we wszystko, czego z powag� go uczono. Snobistyczne okrucie�stwo Doava i innych ludzi traktowa� jako wyraz niedojrza�o�ci. Jednak z czasem kr�g jego znajomych poszerzy� si�. Rees zdobywa�, oficjalnie i nieoficjalnie, coraz wi�cej informacji, kt�re zmieni�y jego pierwotne wyobra�enie o Tratwie.

Bez w�tpienia m�oda osoba, wywodz�ca si� z klasy nieoficerskiej, mog�a zosta� oficerem. Jednak, o dziwo, nigdy do tego nie dochodzi�o. Inne klasy, odsuni�te od w�adzy z powodu dziedzicznego panowania oficer�w, w odwecie robi�y wszystko, by umocni� w�asne wp�ywy, na przyk�ad personel Infrastruktury uczyni� z mechaniki Tratwy ezoteryczn� wiedz�.

Gdyby nie pojednawcze zabiegi kierownik�w Infrastruktury, ludzi takich jak znajomy Pallisa, Decker, obs�uga Infrastruktury ch�tnie wykorzysta�aby sw� przewag�, uniemo�liwiaj�c dost�p do zapas�w �ywno�ci i picia przez zatkanie wbudowanych w pok�ad kana��w albo zatrzymanie Tratwy w kt�ry� ze stu znanych jej sposob�w.

R�wnie� uczeni, maj�cy za zadanie bada� otaczaj�cy ich �wiat, nie byli wolni od ch�ci rywalizowania o w�adz�. Od uczonych zale�a�o przetrwanie Tratwy. W takich sprawach, jak poruszanie Tratw�, kontrola zagro�enia epidemiologicznego czy plan przebudowy sektor�w pok�adu, ich wiedza i usystematyzowany spos�b my�lenia okazywa�y si� niezb�dne.

Ponadto uczeni piel�gnowali tradycj�, kt�ra wyja�nia�a, jak funkcjonuje wszech�wiat i w jaki spos�b ludzie w nim �yj�. Bez tego przekazu sie� spo�ecznych i technologicznych uwarunkowa� Tratwy z pewno�ci� uleg�aby zniszczeniu w ci�gu paru tysi�cy szycht. Rees doszed� do wniosku, �e Tratwa trzyma si� w g�rze nie dzi�ki orbitowaniu wok� Rdzenia, lecz dzi�ki nieprzerwanej dzia�alno�ci rozumu ludzkiego.

Na barkach uczonych spoczywa�a wi�c wielka, niemal �wi�ta odpowiedzialno��.

Jednak ten fakt wcale nie przeszkadza� im wykorzystywa� wiedzy z tak� bezwzgl�dno�ci�, z jak� czynili to robotnicy Deckera, blokuj�cy kanalizacj�. Ustawow� powinno�ci� naukowc�w by�o kszta�cenie ka�dego ucznia szczebla nadzorczego bez wzgl�du na klas�, i czynili to � symbolicznie. Pozwala�o to jednak osobom terminuj�cym w dziale Nauki, takim jak Rees, zg��bia� tajniki wiedzy i ogl�da� stare ksi��ki i przyrz�dy�

Wiedz� strze�ono jak skarb, dlatego jedynie ludzie obcuj�cy z uczonymi znali pochodzenie ludzko�ci i zasady funkcjonowania Tratwy i Mg�awicy. S�uchaj�c paplaniny w refektarzach i kolejkach po �ywno��, Rees przekona� si�, �e uczniowie bardziej interesuj� si� wielko�ci� porcji podczas szychty albo wynikiem symulowanych zawod�w sportowych ni� przetrwaniem rasy. Zupe�nie jak gdyby Mg�awica mog�a trwa� wiecznie, a sama Tratwa bezpiecznie, po wsze czasy spoczywa� na filarach ze stali!

Ludzie byli ciemni, podatni na mody, kaprysy i krasom�wcze popisy� nawet na Tratwie. Rees z w�asnego do�wiadczenia wiedzia�, �e inne kolonie, na przyk�ad kopalnia na Pasie czerpie wiedz� o przesz�o�ci cz�owieka i strukturze kosmosu z dziwacznych poda�. By� mo�e r�wnie� zagubione �wiaty Ko�ciej�w opieraj� wiedz� tylko na legendach.

Na szcz�cie dla naukowc�w uczniowie z innych klas przewa�nie zadowalali si� istniej�cym stanem rzeczy. Zw�aszcza oficerscy kadeci, s�uchaj�cy wyk�ad�w, okazywali na r�ne sposoby pogard�. Suche fakty nie przemawia�y do ich wyobra�ni tak bardzo, jak znalezienie si� w wirze wydarze� i popisywanie w�adz�.

W tej sytuacji uczeni nie napotykali sprzeciwu. Jednak Rees pow�tpiewa� w s�uszno�� ich metod. Wprawdzie w por�wnaniu z Pasem Tratwa wci�� zapewnia�a wygod� i dobre zaopatrzenie, lecz tutaj te� zacz�y wyst�powa� niedobory. Niezadowolenie by�o powszechne.

Ludzie nie potrafili zrozumie�, �e bardziej uprzywilejowane klasy w znacznym stopniu przyczyniaj� si� do ich dobra, wi�c cz�sto stawa�y si� one obiektem gniewu.

Obecny uk�ad nie wydawa� si� zbyt stabilny.

Rees zdawa� sobie spraw�, �e elitarny charakter wiedzy wywo�uje jeszcze jeden niepo��dany efekt. Fakty, kt�rym nadano charakter pere� wiedzy, sprawia�y wra�enie u�wi�conych i niezmiennych. Naukowcy �l�czeli nad starymi ksi�gami i intonowali m�dre litanie, dostarczone tutaj przez Statek i jego Za�og�, nie chc�c albo nie umiej�c pogodzi� si� z my�l�, �e po��k�e stronice mog� zawiera� luki informacyjne, a nawet � cicho sza! � nie�cis�o�ci i b��dy!

Pomimo �e Rees mia� liczne w�tpliwo�ci i pytania, w jego �yciu nast�pi� bardzo szcz�liwy okres. Jako pe�noprawny ucze�, m�g� liczy� na wi�cej ni� ksi��ki dla dzieci, pokazywane mu przez Grye�a. Bra� udzia� w zaj�ciach razem z innymi studentami i uczy� si� konsekwentnie uporz�dkowanego materia�u. Wolne godziny sp�dza� na ogl�daniu ksi��ek i zdj��. Niezapomniane wra�enie wywar�a na nim stara fotografia, kt�r� znalaz� w zniszczonym folderze. Zobaczy� na niej b��kitny skraj Mg�awicy.

B��kitny!

Syci� oczy magiczn� barw�, kt�rej przejrzysto�� i ch��d idealnie odpowiada�y jego wyobra�eniom.

Na pocz�tku Rees siedzia� w �awce z uczniami m�odszymi od siebie o par� tysi�cy szycht. Robi� jednak b�yskawicznie post�py i wkr�tce, budz�c niech�tnie okazywany podziw wyk�adowc�w, nadrobi� zaleg�o�ci, dzi�ki czemu pozwolono mu bra� udzia� w zaj�ciach prowadzonych przez samego Hollerbacha.

Jako nauczyciel, Hollerbach odznacza� si� energi� i urokiem osobistym. Nie korzysta� z po��k�ych tekst�w i prastarych fotografii. Zach�ca� uczni�w do samodzielnego my�lenia i urozmaica� wyk�ady bogatym s�ownictwem, popartym �yw� gestykulacj�.

Podczas kt�rej� zmiany poleci� ka�demu studentowi zbudowa� proste wahad�o, metalow� bry�k� przywi�zan� do sznurka, i por�wna� czas jego oscylacji do czasu palenia si� �wiecy. Rees ustawi� wahad�o, zgodnie z instrukcj� Hollerbacha ograniczy� oscylacje do kilku stopni i uwa�nie liczy� kolejne wychylenia. Siedz�cy kilka �awek dalej Doav, ospale przeprowadza� poszczeg�lne fazy eksperymentu. Ilekro� Hollerbach przestawa� zwraca� na niego uwag�, �miertelnie znudzony m�odzieniec szturcha� rozko�ysan� bry�k� palcem.

Niebawem studenci ustalili, �e czas ruchu wahad�a zale�y wy��cznie od d�ugo�ci sznurka i nie wi��e si� z mas� wahad�a. Ten prosty fakt wyda� si� Reesowi fascynuj�cy, tym bardziej �e wykry� t� zale�no�� samodzielnie. Po zaj�ciach przesiedzia� w ma�ym, studenckim laboratorium jeszcze wiele godzin. Eksperymentowa�, zmieniaj�c mas� wahad�a i zwi�kszaj�c jego wychylenie.

Na nast�pnej lekcji Hollerbach zrobi� niespodziank�. Majestatycznie wszed� do laboratorium, zmierzy� student�w wzrokiem, poleci� im wzi�� stojaki z retortami, do kt�rych nadal by�y przymocowane wahad�a, a potem przywo�a� ich r�k�, odwr�ci� si� i opu�ci� sal�.

Studenci poszli za nim, nerwowo �ciskaj�c swoje retorty. Doav wywr�ci� oczy, demonstruj�c znudzenie.

Hollerbach prowadzi� grup� alej� pod baldachimem obracaj�cych si� drzew. Niebo by�o akurat bezchmurne i �wiat�o gwiazd tworzy�o jasne c�tki na p�ytach pok�adu.

Pomimo do�� podesz�ego wieku Hollerbach szed� ca�kiem szybko. Kiedy zatrzyma� si� pod go�ym niebem, kilka metr�w za brzegiem lataj�cego lasu, Rees pomy�la�, �e jego koledzy podobnie jak on czuj� ten marsz w nogach. Rozejrza� si� z zaciekawieniem, mrugaj�c oczami, gdy� razi�o go �wiat�o gwiazd. Pozorne nachylenie zespawanego pok�adu sprawia�o, i� czu� si� nieswojo.

Hollerbach usiad� ze skrzy�owanymi nogami i poleci� studentom, aby zrobili to samo.

Przymocowa� do p�yt kilkana�cie �wiec.

��A teraz, panie i panowie � zawo�a� � chcia�bym, �eby�cie powt�rzyli eksperymenty z naszej ostatniej lekcji. Przygotujcie wahad�a. � W grupie rozleg�y si� st�umione j�ki, kt�re nie dotar�y do uszu Hollerbacha. Studenci rozpocz�li prac�, a Hollerbach wsta� i niecierpliwie mi�dzy nimi kr��y�. � Pami�tajcie, �e jeste�cie uczonymi � powiedzia�. � Jeste�cie tutaj po to, by obserwowa�, a nie os�dza�. Macie robi� pomiary i rozumie�

Rees otrzyma� dziwne wyniki. Ostro�nie powt�rzy� seri� test�w, gdy tymczasem �wiece Hollerbacha dopala�y si�. Wreszcie naukowiec zawo�a�:

��Jakie wnioski? Doav?

Rees us�ysza� ci�ki oddech kadeta.

���adnej r�nicy � oznajmi� znu�onym g�osem Doav. � Taka sama krzywa wyniku jak ostatnim razem.

Rees zmarszczy� brwi. Czas, kt�ry zmierzy�, by� d�u�szy od wczorajszego, chocia� nie zanotowa� znacz�cej r�nicy. Doav udzieli� wi�c niew�a�ciwej odpowiedzi.

Na pok�adzie panowa�a cisza. Doav niespokojnie przest�powa� z nogi na nog�.

Hollerbach postanowi� da� mu wycisk. Rees z trudem powstrzymywa� u�miech, kiedy stary naukowiec wytyka� kadetowi niestaranno�� i lenistwo, a tak�e zarzuci� mu, i� ma klapki na oczach i nie zas�uguje na z�ote galony. Pod koniec reprymendy Doavowi p�on�y policzki.

��Us�yszmy prawd� � mrukn�� Hollerbach, ci�ko dysz�c. � Baert? � Nast�pny ucze� udzieli� odpowiedzi zgodnej z wynikami Reesa. � W takim razie, co si� sta�o? � zagadn�� Hollerbach. � Co wp�yn�o na zmian� wyniku eksperymentu?

Studenci wysuwali rozmaite hipotezy. M�wili o wp�ywie �wiat�a gwiezdnego na piony wahade�, o wi�kszej niedok�adno�ci metody pomiaru, �wiece Hollerbacha migota�y tutaj znacznie cz�ciej ni� w laboratorium, oraz innych czynnikach. S�dziwy naukowiec w skupieniu wys�uchiwa� kolejnych pomys��w i od czasu do czasu kiwa� g�ow�.

Reesa nie przekona�a �adna z wyg�aszanych teorii. Wpatrywa� si� w ma�e urz�dzenie, gor�co pragn�c, by zdradzi�o swe sekrety.

W ko�cu Baert napomkn�� z wahaniem:

��Mo�e grawitacja?

��No w�a�nie? � Hollerbach uni�s� brwi.

��Znajdujemy si� troch� dalej od centrum grawitacji Tratwy, prawda? � Baert niepewnie potar� nos. � Je�li wi�c wp�yw grawitacji na wahad�o jest troch� mniejszy� � Hollerbach przygl�da� mu si� badawczo, ale milcza�. Baert zarumieni� si� i ci�gn��: � To grawitacja sprawia, �e wahad�o si� wychyla, a wi�c je�li grawitacja jest mniejsza, okres wychylenia b�dzie d�u�szy� Czy to brzmi logicznie?

��Przynajmniej budzi mniej w�tpliwo�ci ni� inne propozycje, kt�re tu s�ysza�em.

Hollerbach przekr�ca� g�ow� z boku na bok. � Za��my, �e masz s�uszno��, jaki jest wi�c dok�adny zwi�zek mi�dzy si�� grawitacji a okresem?

��Nie mo�emy tego stwierdzi� � odpowiedzia� Baert. � Potrzebujemy wi�cej danych.

��No, prosz� � zauwa�y� Hollerbach. � To pierwsze inteligentne zdanie wypowiedziane przez was podczas tej szychty. C�, panie i panowie, proponuj�, �eby�cie zacz�li zbiera� dane. Dajcie mi zna� o waszych wynikach � dorzuci� i odszed�.

Studenci rozeszli si� z mieszanymi uczuciami. Rees ch�tnie zabra� si� do pracy i przez kilka nast�pnych szycht buszowa� po ca�ym pok�adzie, uzbrojony w wahad�o, notatnik i zapas �wiec. Zapisywa� okres ruchu wahad�a, sporz�dza� staranne notatki, wykresy logarytmiczne i obliczenia. Uwa�nie obserwowa�, jak wahad�o ustawia si� pod r�nymi k�tami w stosunku do powierzchni, wykazuj�c, �e p�aszczyzna pionu zmienia si� w zale�no�ci od miejsca na Tratwie. Przypatrywa� si� te� powolnym, niepewnym oscylacjom wahad�a na samej Kraw�dzi.

Wreszcie uda� si� do Hollerbacha.

��S�dz�, �e znam odpowied� � zacz�� niepewnie. � Okres ruchu wahad�a jest proporcjonalny do kwadratu pierwiastka jego d�ugo�ci, a tak�e odwrotnie proporcjonalny do kwadratu pierwiastka przy�pieszenia zale�nego od grawitacji. � Hollerbach nic nie powiedzia�. Spl�t� usiane ciemnymi plamami palce i z powag� przygl�da� si� Reesowi. � Czy mam racj�? � Rees nie wytrzyma�.

��Ch�opcze, musisz si� nauczy�, �e w nauce nie istniej� proste odpowiedzi. � Hollerbach sprawia� wra�enie rozczarowanego. � Mo�na tylko wysuwa� hipotezy.

Stwierdzi�e� co� w rodzaju empirycznego proroctwa. W porz�dku, niech b�dzie.

Teraz musisz je skonfrontowa� z teori�, kt�r� pozna�e�.

Rees j�kn�� w duchu, lecz pos�usznie zabra� si� do wykonania polecenia. Opisa� wyniki bada� na temat si�y i kierunku pola grawitacyjnego Tratwy.

��Pole r�nicuje swoj� warto�� w skomplikowany spos�b � oznajmi�. � Na pocz�tku my�la�em, �e maleje ono jak odwrotno�� kwadratu odleg�o�ci od centrum Tratwy.

Przekona�em si� jednak, �e to nieprawda. Prawo kwadratu odwrotno�ci obowi�zuje tylko w stosunku do mas punktowych albo idealnie kulistych obiekt�w. Traci wa�no�� w przypadku obiekt�w o kszta�cie talerza, takich jak Tratwa.

��Wobec tego, jakie�? � Hollerbach nie doko�czy�, spojrza� tylko na ucznia.

��Wiem � westchn�� Rees. � Powinienem jeszcze nad tym popracowa�. Zgadza si�?

G�owi� si� nad zagadk� d�u�ej ni� nad ruchem wahad�a. Musia� si� nauczy� ��czy� w ca�o�� trzy wymiary i wykorzystywa� si�y wektorowe i powierzchnie ekwipotencjalne oraz dokonywa� sensownych, przybli�onych za�o�e�. W ko�cu jednak rozwi�za� problem, lecz zaraz pojawi�o si� nast�pne pytanie, a potem jeszcze jedno i jeszcze jedno�

�ycie Reesa nie ogranicza�o si� do pracy.

Pewnego razu Baert, z kt�rym Rees troch� si� zaprzyja�ni�, zaoferowa� g�rnikowi bilet na imprez� zwan� Teatrem �wiat�a.

��Nie b�d� udawa�, �e wybra�em ci� w zast�pstwie � powiedzia� z u�miechem Baert.

Tamta kobieta wygl�da troch� atrakcyjniej ni� ty� ale nie chc� przegapi� spektaklu ani zmarnowa� biletu.

��Teatr �wiat�a? C� to takiego? Co si� tam dzieje? � zapyta� Rees, podzi�kowawszy koledze. W palcach obraca� ma�y kartonik.

��Na Pasie nie ma zbyt wielu teatr�w, co? Hm, skoro nigdy o czym� takim nie s�ysza�e�, to poczekaj na przedstawienie�

Teatr znajdowa� si� za uwi�zanymi drzewami. �eby do niego dotrze�, trzeba by�o pokona� trzy czwarte trasy prowadz�cej do Kraw�dzi. Do teatru doje�d�a�y autobusy z centrum Tratwy, ale Baert i Rees zdecydowali si� p�j�� na piechot�. Wkr�tce dotarli do wysokiego ogrodzenia otaczaj�cego teatr. Pok�ad tutaj robi� si� stromy i odt�d spacer przypomina� forsown� wspinaczk�. Tu, na odkrytym pok�adzie, z dala od os�ony lasu, wyra�nie odczuwa�o si� ciep�o gwiazdy �wiec�cej nad Tratw�, tote� twarze obu podr�nik�w b�yszcza�y od potu.

Baert niezdarnie si� odwr�ci�, naciskaj�c butami na zanitowane zbocze.

��Niez�a wyprawa � stwierdzi� � ale przekonasz si�, �e by�o warto. Masz sw�j bilet?

Rees pogrzeba� w kieszeniach, a� w ko�cu znalaz� drogocenny kartonik. Z niedowierzaniem patrzy�, jak Baert pokazuje bilet portierowi, a nast�pnie wszed� za koleg� przez w�sk� bram�.

Teatr �wiat�a mia� kszta�t owalu o d�ugiej, licz�cej oko�o pi��dziesi�ciu metr�w osi.

W g�rnej cz�ci teatru przytwierdzono �awki. Rees i Baert zaj�li swoje miejsca.

G�rnik spojrza� w d� na ma�� scen�, kt�ra zosta�a wsparta palami, tak �e znajdowa�a si� w p�aszczy�nie poziomej, pod k�tem do pok�adu. Za scen� Rees dostrzeg� odwr�cony �rodek Tratwy, szerokie, metalowe zbocze, pokryte klockowatymi budynkami i wiruj�cymi, szumi�cymi drzewami, jakby pot�n� kurtyn� na potrzeby spektaklu.

Teatr zape�ni� si� b�yskawicznie. Rees oceni�, �e zmie�ci�oby si� tutaj oko�o stu widz�w. Zadr�a� na my�l o tak wielkiej liczbie ludzi w jednym miejscu.

��Co� do picia?

Odwr�ci� si� w pop�ochu. Podesz�a do niego, trzymaj�c tac� ze szklankami, ol�niewaj�co pi�kna dziewczyna. Spr�bowa� odwzajemni� u�miech i odpowiedzie�, ale zdziwi�a go jej postawa� Bez najmniejszego wysi�ku i skr�powania sta�a prostopadle do pok�adu, ignoruj�c odchylenie p�aszczyzny. Jej pozycja by�a tak naturalna, jakby pok�ad znajdowa� si� w poziomie.

Rees zdumia� si�. Wszystkie szczeg�owo obmy�lone hipotezy na temat z�udnego przechy�u pok�adu okazywa�y si� fa�szywe, je�li dziewczyna stoi pionowo, a on siedzi pod k�tem, bez oparcia dla plec�w�

Nagle spad� na plecy, t�umi�c okrzyk.

Baert roze�mia� si� i pom�g� mu wsta�. Dziewczyna u�miechn�a si� ujmuj�co i zaoferowa�a g�rnikowi kubek z przezroczystym, s�odkim napojem. Rees czu�, �e jego policzki p�on� jak gwiazdy. � Co to by�o? � Przepraszam. � Baert powstrzymywa� si� od �miechu.

��Nabieraj� si� wszyscy. Doprawdy, powinienem by� ci� uprzedzi�

��Ale jak ona mo�e chodzi� w ten spos�b?

��Gdybym wiedzia�, zepsu�bym sobie zabaw�. � Baert wzruszy� szczup�ymi ramionami. � Magnetyczne podeszwy? Zabawne, �e to nie dziewczyna ci� przewraca.

Upadek zawdzi�czasz pomy�ce w�asnej percepcji, utracie poczucia r�wnowagi.

��Tak, bardzo �mieszne � rzek� kwa�no Rees. S�czy� nap�j i patrzy�, jak dziewczyna porusza si� w t�umie. Jej kroki wydawa�y si� swobodne i naturalne. Pomimo uwa�nej obserwacji nie uda�o mu si� dostrzec, w jaki spos�b utrzymuje r�wnowag�. Wkr�tce jednak doczeka� si� bardziej zajmuj�cych widok�w. Ujrza� cyrkowc�w �ongluj�cych pa�kami, kt�re wzbija�y si� �ukiem w powietrze pod nieprawdopodobnymi k�tami, a potem niezawodnie wraca�y do r�k w�a�cicieli.

Publiczno�� zacz�a bi� brawa. Rees powiedzia� do Baerta:

��To jest magia.

��Nie magia � odpar� tamten. � Prosta fizyka: nic wi�cej. Zdaje si�, �e twoje g�rnicze oczy wyskakuj� z orbit?

Rees nachmurzy� si�. Na Pasie nikt nie mia� zbyt wiele czasu na �onglowanie. Nie ulega�o te� w�tpliwo�ci, �e to w�a�nie g�rnicy po�rednio p�acili swoj� prac� za ten spektakl.

Dyskretnie zerka� na zgromadzonych widz�w. Du�o z�otych i czerwonych galon�w, ma�o czerni i innych kolor�w. Czy�by przychodzi�y tutaj tylko wy�sze sfery? St�umi� gniew i znowu zacz�� ogl�da� przedstawienie.

Niebawem nadesz�a pora na gw�d� programu. Na scenie zamontowano trampolin�.

T�um ucich�. Kto� zagra� na d�tym instrumencie p�aczliw� melodi�, a potem na scen� wyszed� m�czyzna z kobiet�, ubrani w zwyk�e trykoty. Uk�onili si� przed publiczno�ci�, wspi�li na trampolin� i wsp�lnie poszybowali wysoko w o�wietlone gwiazdami powietrze.

Najpierw wykonali proste manewry: wolne, pe�ne wdzi�ku salta i obroty. Mi�e dla oka, ale niezbyt widowiskowe.

Nast�pnie m�czyzna i kobieta jednocze�nie odbili si� od trampoliny, skoczyli wysoko i spotkali pod �ukami. Nie dotykaj�c si� nawzajem, zawirowali wok� siebie, roz�o�ywszy r�ce i nogi.

��Rety, jak oni to robi�? � Baert z wra�enia wstrzyma� oddech.

��Grawitacja � szepn�� mu do ucha Rees. � Przez sekund� ka�de z nich kr�ci�o si� wok� �rodka masy partnera.

Akrobaci nie przerywali ta�ca. Okr�cili si� wok� siebie, a ich gi�tkie cia�a kre�li�y zawi�e parabole. Rees obserwowa� pokazy p�przymkni�tymi oczami, pogr��ony w ekstazie.

Analizowa� wymy�lne ruchy tancerzy z punktu widzenia fizyka. Ich �rodki masy, zlokalizowane gdzie� wok� talii, wytycza�y hiperboliczne orbity w zmiennych polach grawitacyjnych Tratwy, sceny i samych tancerzy, tote� za ka�dym razem, gdy akrobaci opuszczali trampolin�, trasy przebywane przez ich �rodki mas by�y mniej lub bardziej okre�lone. M�czyzna i kobieta poruszali szczup�ymi cia�ami tak pi�knie, �e stwarzali z�udzenie, i� lec� w powietrzu z w�asnej woli i nie s� uzale�nieni od grawitacji. Rees uzna� za paradoksalne, �e grawitacja wynosz�ca miliard g pozwala ludziom na tak� swobod�.

Tancerze wykonali ostatni, efektowny �uk. Ich cia�a zawirowa�y, a twarze po��czy�y si� niczym s�siaduj�ce ze sob� planety. Potem spektakl si� zako�czy�. Akrobaci stan�li na trampolinie, trzymaj�c si� za r�ce. Rees klaska� i tupa� nogami jak ca�a publiczno��.

Grawitacj� wielko�ci miliarda g mo�na by�o wi�c nie tylko mierzy�

Nagle co� b�ysn�o, w powietrzu rozleg� si� ha�as, po czym pojawi� si� ob�ok dymu.

Wysadzona od spodu trampolina przez moment przypomina�a trzepocz�cego, ptasiego tancerza. Akrobaci krzykn�li, podmuch powietrza wyrzuci� ich w g�r�. Nast�pnie trampolina run�a wraz z tancerzami na roz�upane deski.

Oszo�omiona publiczno�� zamilk�a. Tylko ze szcz�tk�w sceny dobiega� cichy, urywany j�k. Rees z niedowierzaniem patrzy� na czerwonobr�zow� plam�, rozprzestrzeniaj�c� si� na resztkach trampoliny.

Jaki� t�gi m�czyzna z pomara�czowymi naszywkami szybko wybieg� zza kulis i zaj�� przed publiczno�ci� w�adcz� postaw�.

��Siada� � zakomenderowa�. � Niech nikt nie pr�buje wychodzi�. � Nie rusza� si� z miejsca, podobnie jak pos�uszni widzowie.

Rees rozejrza� si� dooko�a. Przy wyj�ciach stali m�czy�ni w kombinezonach z pomara�czowymi naszywkami. Tak samo ubrani ludzie podchodzili r�wnie� do zgliszcz sceny.

��S�u�ba bezpiecze�stwa � szepn�� Baert i poblad�. � Podlegaj� bezpo�rednio Kapitanowi. Nie widuje si� ich zbyt cz�sto, ale zawsze s� na posterunkach, cz�sto jako tajniacy.

��Opar� si� o krzes�o i za�o�y� ramiona. � Ale heca. Zanim nas st�d wypuszcz�, b�d� wszystkich przes�uchiwa�. Potrwa to wiele godzin�

��Baert, nic z tego nie rozumiem. Co si� sta�o?

��A jak my�lisz? � Baert wzruszy� ramionami. � Oczywi�cie pod�o�ono bomb�.

��Kto� zrobi� to celowo? � Rees by� zdezorientowany niemal tak samo, jak w�wczas, gdy przesz�a obok niego dziewczyna z napojami. Baert rzuci� mu ironiczne spojrzenie i nic nie odpowiedzia�. � Dlaczego?

��Nie wiem. Nie uto�samiam si� z tymi lud�mi. � Baert potar� nos. � Takich atak�w, skierowanych g��wnie przeciwko oficerom albo miejscom, w kt�rych oficerowie si� pojawiaj�, jest sporo. Na przyk�ad tutaj. Widzisz, m�j przyjacielu, nie wszystkim jest tutaj dobrze � ci�gn��. � Wielu ludzi s�dzi, �e oficerowie maj� zbyt wiele przywilej�w.

��I dlatego podejmuj� takie akcje? � dopytywa� Rees. Obr�ci� si� w kierunku zaplamionej na czerwono trampoliny, na kt�rej le�a�y bezw�adne cia�a grawitacyjnych tancerzy. Nie m�g� uwolni� si� od poczucia nierzeczywisto�ci. Przypomnia� sobie, �e zaledwie godzin� przed tragedi� w�ciek� si� na Baerta. Mo�e by�by w stanie zrozumie� motywy ludzi, kt�rzy pod�o�yli bomb� � dlaczego jedna grupa mia�aby dowolnie rozporz�dza� owocami pracy innej grupy? � ale �eby zabija� z takiego powodu?

Cz�onkowie s�u�by bezpiecze�stwa zacz�li rewidowa� pojedynczych ludzi w t�umie.

Zrezygnowani, Rees i Baert, siedzieli w milczeniu, czekaj�c na swoj� kolej.

Pomimo incydentu w teatrze, Rees czerpa� ze swego nowego �ycia ogromn� przyjemno�� i mia� wra�enie, �e kolejne zmiany szycht up�ywaj� niewiarygodnie szybko. Nie min�o du�o czasu, gdy sko�czy� Tysi�c Szycht, pierwszy etap promocji. Nadesz�a pora na uhonorowanie jego osi�gni��.

Tak oto znalaz� si� w udekorowanym autobusie i ogl�da� czerwone naszywki uczonego trzeciej klasy, dopiero co przyszyte do ramienia jego kombinezonu.

Dr�a�, odnosz�c wra�enie, �e �ni na jawie. Autobus przeje�d�a� przez podmiejskie dzielnice Tratwy.

Dwunastu m�odych pasa�er�w, kt�rzy otrzymali promocj� wraz z Reesem, rozmawia�o i co rusz wybucha�o �miechem.

Jaen obserwowa�a Reesa przekornie zatroskana, marszcz�c sw�j szeroki nos. R�ce po�o�y�a na kolanach.

��Co� ci� dr�czy.

��Nic takiego. � Wzruszy� ramionami. � Przecie� mnie znasz. Jestem powa�nym facetem.

��Faktycznie, cholera. Masz. � Jaen zabra�a ch�opakowi siedz�cemu obok Reesa butelk� z w�sk� szyjk�. � Napij si�. Przecie� uzyska�e� promocj�. To twoja Tysi�czna Szychta i masz prawo si� zabawi�.

��Hm, niezupe�nie tysi�czna. Pami�taj, �e p�no zacz��em. Czuj�, jakbym mia� za sob� tysi�c dwie�cie pi��dziesi�t szycht.

��Och, ty wstr�tny nudziarzu, wypij troch�, bo zaraz wykopi� ci� z autobusu.

Rees �miej�c si�, ust�pi� i poci�gn�� du�y �yk z butelki. W barze �U Kwatermistrza� pr�bowa� sporo trunk�w i wi�kszo�� z nich by�a mocniejsza od tego musuj�cego wina, jednak tym razem alkohol podzia�a� na niego w niesamowity spos�b. Odnosi� wra�enie, �e kuliste lampy, wisz�ce rz�dami wzd�u� pl�taniny lin, daj� przyjemniejsze �wiat�o.

Grawitacyjne przyci�ganie Jaen miesza�o si� z jego si�� ci��enia i stanowi�o �r�d�o ciep�a i spokoju, natomiast urywana rozmowa koleg�w sta�a si� bardziej o�ywiona i zajmuj�ca.

Pogodny nastr�j nie opu�ci� Reesa, kiedy wynurzyli si� spod baldachimu lataj�cych drzew i dotarli do cienia Platformy. Wielkie metalowe wargi zawija�y si� od Kraw�dzi do �rodka, tworz�c czarny prostok�t na tle karmazynowego nieba, a ich wzmacniaj�ce klamry przypomina�y wychudzone ko�czyny. Autobus zatrzyma� si� z warkotem przy szerokich schodach. Rees, Jaen i reszta pasa�er�w wysypali si� z pojazdu i wspi�li si� po schodach na Platform�.

Przyj�cie z okazji Tysi�cznej Szychty trwa�o w najlepsze. Na Platformie bawi�o si� oko�o stu absolwent�w ze wszystkich klas. Bar cieszy� si� ogromnym powodzeniem, a niezbyt dobrana grupa muzyk�w gra�a rytmicznie. Obok niskiej estrady nieliczne pary troch� podrygiwa�y. Rees ruszy� przed siebie, �eby obejrze� �ciany Platformy.

Platforma dowodzi�a dobrego smaku jej tw�rc�w, kt�rzy przymocowali kwadrat o powierzchni stu metr�w kwadratowych do Tratwy pod takim k�tem, aby harmonizowa� z miejscow� p�aszczyzn� poziom�, a potem otoczyli go szk�em, ods�aniaj�c przepi�kne widoki.

Przy wewn�trznej cz�ci brzegu znajdowa�a si� Tratwa, przechylona niczym pot�na zabawka. Podobnie jak w teatrze, wra�enie z pobytu na bezpiecznej, p�askiej powierzchni i jednocze�nie blisko�� stromego zbocza przyprawia�y go o podniecaj�cy zawr�t g�owy.

Wysuni�ty w stron� kosmosu skraj Platformy by� zawieszony nad Kraw�dzi� Tratwy, a jeden sektor pod�ogi zosta� wy�o�ony szklanymi p�ytami. Rees stan�� nad czelu�ciami Mg�awicy i mia� wra�enie, i� unosi si� w powietrzu. Widzia� setki gwiazd, rozsypanych w ogromnym, tr�jwymiarowym szeregu i roz�wietlaj�cych powietrze niczym szerokie na mil� klosze lamp. Na �rodku, bli�ej zas�oni�tego Rdzenia Mg�awicy, gwiazdy tworzy�y g�ste skupisko, tote� m�odzie�cowi wydawa�o si�, �e spogl�da na g��boki, wysadzany gwiazdami szyb.

��Gratuluj�, Rees. � Rees odwr�ci� si� i zobaczy� Hollerbacha. Wychudzony, pos�pny naukowiec zupe�nie nie pasowa� do weso�ego otoczenia.

��Dzi�kuj� panu.

��Oczywi�cie, od pocz�tku nie w�tpi�em w to, �e odniesiesz sukces. � Stary cz�owiek pochyli� si� ku Reesowi jak spiskowiec.

��Musz� przyzna�, �e ja czasami w�tpi�em. � Rees wybuchn�� �miechem.

��Tysi�c Szycht, h�? � Hollerbach podrapa� si� w policzek. � Hm, nie mam w�tpliwo�ci, �e zajdziesz znacznie dalej. Tymczasem mam dla ciebie problem do rozwi�zania. Staro�ytni, czyli pierwsza Za�oga, nie mierzyli czasu w szychtach.

Wiemy o tym z archiw�w. U�ywali szycht, to fakt, ale pos�ugiwali si� te� innymi jednostkami:

dzie�, trwaj�cy oko�o trzech szycht, oraz rok, czyli oko�o tysi�ca szycht. Ile sko�czy�e� szycht?

��Jakie� siedemna�cie tysi�cy, prosz� pana.

��A zatem liczysz sobie oko�o siedemnastu lat, tak? Przejd�my do rzeczy. Jak my�lisz, do czego odnosi�y si� te jednostki? � Zanim Rees zd��y� cokolwiek odpowiedzie�, Hollerbach podni�s� r�k� i odszed�. � Baert! � wykrzykn�� starzec. � A wi�c pozwolili ci zaj�� tak daleko pomimo wysi�k�w z mojej strony�

Pod �cianami ustawiono pucharki ze s�odyczami. Jaen skuba�a jak�� puszyst� substancj� i z roztargnieniem poci�gn�a Reesa za r�k�.

��Chod�. Nie masz ju� do�� zwiedzania i nauki?

��Hm? � Rees spojrza� na dziewczyn�, a wino i blask gwiazd uderzy�y mu do g�owy.

Wiesz, Jaen, pomimo opowie�ci o naszym ojczystym �wiecie, dochodz� do wniosku, �e tutaj czasami te� jest bardzo pi�knie. � U�miechn�� si�. � Ty r�wnie� nie�le wygl�dasz.

��Ty te�. A teraz chod�my zata�czy�. � Uderzy�a go w splot s�oneczny.

��Co? � Natychmiast otrz�sn�� si� z euforii. Zerkn�� przez rami� dziewczyny na wiruj�ce w ta�cu pary. � Pos�uchaj, Jaen, ja nigdy w �yciu nie ta�czy�em.

��Nie b�d� tch�rzem, szczurze z kopalni. Ci ludzie to tacy sami eksuczniowie jak ty czy ja. I jedno mog� ci zagwarantowa�: nie b�d� na ciebie patrzyli.

��No� � zacz��, ale by�o ju� za p�no. Jaen stanowczo chwyci�a go pod rami� i poprowadzi�a na �rodek Platformy.

Rees wci�� pami�ta� o nieszcz�snych tancerzach w Teatrze �wiat�a. Wiedzia�, �e nawet gdyby �y� pi��dziesi�t tysi�cy szycht, nigdy nie zdo�a�by tak perfekcyjnie zata�czy�.

Na szcz�cie, taniec na Platformie w niczym nie musia� przypomina� wymy�lnych ewolucji.

Ch�opcy obserwowali dziewczyny z odleg�o�ci kilku metr�w. Uczestnicy balu, kt�rzy ta�czyli, nadrabiali braki entuzjazmem. Rees patrzy� na ta�cz�cych przez kilka sekund, a potem zacz�� na�ladowa� rytmiczne ko�ysanie. Zauwa�y�, �e Jaen wykrzywia ku niemu twarz.

��Okropne. Ale kto by si� przejmowa�.

W warunkach s�abej grawitacji, kt�ra by�a tutaj mniej wi�cej o po�ow� ni�sza ni� w pobli�u laboratori�w, ta�czy�o si� bardzo powoli. Rees rozlu�ni� si� i poczu�, �e taniec sprawia mu przyjemno��. W pewnym momencie za�ama�y si� pod nim nogi i z �oskotem przewr�ci� si�. Jaen zakry�a usta, �eby st�umi� chichot. Rees us�ysza� wok� siebie salwy �miechu. D�wign�� si� na nogi.

��Przepraszam�

��Powiniene� przeprasza�. � Kto� poklepa� go po ramieniu.

Rees odwr�ci� si� i zobaczy� u�miechni�tego od ucha do ucha wysokiego m�odzie�ca z naszywkami m�odszego oficera.

��Doav � wycedzi�. � Podstawi�e� mi nog�? � Doav zarechota�. � Doav, dzia�a�e� mi na nerwy przez ca�y ostatni rok� � Rees mimowolnie napi�� mi�nie. M�odszy oficer wydawa� si� zbity z tropu. � To znaczy, przez ostatnie tysi�c szycht. � Rees m�wi� prawd�. Czasami przez ca�y dzie� znosi� niespodzianki Doava, kt�ry przejawia� w stosunku do niego agresj�.

Wola�by jednak nie by� obiektem jego brutalno�ci. Wypadek w teatrze pozwoli� Reesowi zrozumie�, �e postawy ludzi takich, jak Doav, przysparzaj� Tratwie cierpie� i, by� mo�e, zapowiadaj� dalsze nieszcz�cia. Mia� wra�enie, �e wino, kt�re wypi�, zamieni�o si� w krew i pulsuje mu w g�owie. � Kadecie, je�li mamy jakie� porachunki�

��Nie tutaj. � Doav zmierzy� go pogardliwym spojrzeniem. � Ale nied�ugo si� policzymy. O tak, nied�ugo. � Odwr�ci� si� i znikn�� w t�umie.

��Czy ty musisz z ka�dego zdarzenia robi� widowisko? � Jaen uderzy�a Reesa w rami� tak mocno, �e a� podskoczy�. � No chod�, zam�wimy sobie drinki. � Zacz�a si� przepycha� w stron� baru.

��Cze��, Rees. � Rees zatrzyma� si�, przepuszczaj�c Jaen do baru. Mia� przed sob� szczup�ego m�odzie�ca z g�st� czupryn�, kt�ry nosi� czarne naszywki Infrastruktury i ch�odno mu si� przygl�da�.

��Gover � j�kn�� Rees. � Zdaje si�, �e to nie b�dzie moja najlepsza szychta.

��Co takiego?

��Niewa�ne. Nie widzia�em ci� od mojego przybycia.

��Tak. �atwo zrozumie�, dlaczego. � Gover delikatnie prztykn�� palcem w naszywk� Reesa. � Obracamy si� w r�nych kr�gach, prawda?

Incydent z Doavem wyprowadzi� Reesa z r�wnowagi, lecz mimo to stara� si� patrze� na Govera oboj�tnie. Gover mia� twarz rozw�cieczonego choleryka, ale mimo to sprawia� wra�enie cz�owieka bardziej solidnego i pewnego siebie ni� poprzednio.

��Wci�� us�ugujesz tym starym pierdzielom w laboratoriach, tak?

��Nie zamierzam ci odpowiada�, Gover.

��Nie? � Gover potar� nos d�oni�. � Kiedy widz� ci� w tym �miesznym kostiumie, zastanawiam si�, jak sam teraz siebie postrzegasz. Za�o�� si�, �e odk�d tu wyl�dowa�e�, nie przepracowa�e� uczciwie nawet jednej szychty. Ciekaw jestem, co my�l� teraz o tobie twoi znajomi, szczury. Jak s�dzisz?

��Czego chcesz, Gover? � Rees poczu�, �e si� czerwieni. Mia� wra�enie, �e wino kwa�nieje mu w �o��dku. By� troch� oszo�omiony. Czy�by z�o�ci� si� na Govera, aby broni� si� przed prawd�, �eby zapomnie�, i� zdradzi� w�asne korzenie?

��Pos�uchaj, szczurze z kopalni, mo�esz wierzy� albo nie, ale chc� ci wy�wiadczy� przys�ug�. � Gover zrobi� krok do przodu. Jego nie�wie�y oddech okaza� si� silniejszy ni� zapach wina.

��Jak� przys�ug�?

��Sprawy zaczynaj� przybiera� inny obr�t � chytrze powiedzia� Gover. � Rozumiesz, o czym m�wi�? Nied�ugo wszystko si� zmieni. � �ypn�� na Reesa, najwyra�niej nie maj�c ochoty na rozwijanie w�tku.

��O co ci chodzi? O niezadowolonych? � By�y mieszkaniec Pasa zmarszczy� brwi.

��Tak si� ich czasem nazywa. Niekt�rzy twierdz�, �e to poszukiwacze sprawiedliwo�ci.

��Gover, by�em w Teatrze �wiat�a podczas tamtej pami�tnej zmiany. Czy wtedy rzeczywi�cie sprawiedliwo�ci sta�o si� zado��? � Rees przesta� s�ysze� g�osy uczestnik�w balu. Czu� si� tak, jakby on i Gover mieli gdzie� w powietrzu inn�, nale��c� tylko do nich Tratw�.

��Rees, sam widzisz � oczy Govera przypomina�y w�skie szparki � �e elita na Tratwie spycha nas do roli po�ledniej rasy, a jej niemoralny system ekonomiczny degraduje pozosta�� cz�� ludzkiej populacji Mg�awicy. Nadchodzi czas, gdy ci lepsi b�d� musieli to odpokutowa�.

��Jeste� jednym z nich, prawda? � Rees przeszy� go wzrokiem.

��Mo�e. � Gover przygryz� warg�. � Pos�uchaj, Rees. Ryzykuj�, dyskutuj�c z tob�.

Je�li mnie zdradzisz, zaprzecz�, �e kiedykolwiek przeprowadzili�my t� rozmow�.

��Czego ode mnie chcesz?

��Nasz� spraw� popieraj� porz�dni ludzie, na przyk�ad Decker, Pallis�

��Daj spok�j, Gover. � Rees parskn�� rubasznym �miechem. M�g� jeszcze uwierzy� w akces pot�nego robotnika Infrastruktury, ale Pallis?

��Do diab�a, Rees, wiesz, co o tobie my�l�. � Gover nie dawa� si� wytr�ci� z r�wnowagi. � Jeste� szczurem z kopalni. Tutaj, w�r�d przyzwoitych ludzi, nie ma dla ciebie miejsca. Jednak �rodowisko, z kt�rego si� wywodzisz, czyni ci� jednym z nas.

Prosz� tylko, �eby� przyszed� i pos�ucha�, co ci ludzie maj� do powiedzenia. Masz dost�p do budynk�w Nauki, wi�c m�g�by� si� przyda�.

Rees pr�bowa� uporz�dkowa� my�li. Gover by� zjadliwym, rozgoryczonym m�odzie�cem i jego argumenty, pogarda mieszaj�ca si� z apelowaniem do uczu� bli�niego, wydawa�y si� prostackie i wewn�trznie sprzeczne. Jednak straszliwa prawda, kt�ra bi�a ze s��w Govera, przydawa�a im si�y. Rees przerazi� si�, �e osoba pokroju Govera mo�e tak szybko go otumani�, lecz mimo to buntowa� si� i wrza� gniewem. Je�li mia�o doj�� do rewolucji, je�li laboratoria zosta�yby zniszczone, a oficerowie wtr�ceni do wi�zie�, co sta�oby si� w�wczas?

��Gover, sp�jrz w g�r�. � Zada� g�ow�. � Widzisz t� gwiazd�? Je�li nie przesuniemy Tratwy, ta gwiazda otrze si� o nas i usma�ymy si�. Gdyby�my nawet przetrwali co� takiego, popatrz dalej. � Rees zakre�li� ramieniem szerokie p�kole, pokazuj�c czerwone niebo. � Mg�awica umiera, a my wyginiemy razem z ni�. Gover, tylko uczeni, wsparci przez uporz�dkowany system Tratwy, mog� nas uchroni� przed tymi zagro�eniami.

��Naprawd� w to wierzysz? � Gover w�ciekle �ypn�� okiem i splun�� na pok�ad. � Da�by� spok�j, Rees. Co� ci powiem. Mg�awica mog�aby zapewnia� nam byt jeszcze przez d�ugi czas, gdyby jej zasoby by�y dzielone sprawiedliwie. Tylko tego si� domagamy. � Odczeka� chwil�. � No?

��Sp�ywaj, Gover � odpowiedzia� znu�onym g�osem Rees. Zamkn�� oczy. Czy niebia�skie wilki wspomn� o Goverze, gdy wyl�duj� na wraku Tratwy i b�d� ogryza� ko�ci jego dzieci?

��Je�li tego w�a�nie chcesz, to nie mog� powiedzie�, �eby by�o mi przykro� � Gover u�miechn�� si� szyderczo i znikn�� w t�umie.

Rees mia� wra�enie, �e ha�as tylko wiruje wok� niego i nie dociera do jego uszu.

Przepchn�� si� do baru, zam�wi� czyst� w�dk� i wypi� pal�cy p�yn jednym haustem.

Niebawem do��czy�a do niego Jaen.

��Szuka�am ci� � powiedzia�a, chwytaj�c m�odzie�ca za rami�. � Gdzie� � nie doko�czy�a. Poczu�a pod marynark� Reesa napr�one mi�nie, a kiedy na ni� spojrza�, wzdrygn�a si� na widok jego zagniewanej twarzy.

Uczony drugiej klasy sta� na korytarzu mostka. Obserwowa� wej�cie pocz�tkuj�cego trzecioklasisty i pr�bowa� ukry� u�miech. Mundur m�odego cz�owieka by� jak spod ig�y.

Ch�opiec patrzy� na srebrny kad�ub mostka ze strachem, a jego blado�� stanowi�a oczywisty dow�d, i� zaledwie przed paroma godzinami fetowa� Tysi�czn� Szycht�. Uczony przypomnia� sobie w�asn� Tysi�czn� Szycht� i pojawienie si� w nadbud�wce Tratwy jakie� trzy tysi�ce szycht wcze�niej. Ch�opak okazywa� zainteresowanie. Uczony mia� ju� zbyt wiele do czynienia z uczniami, kt�rzy w najlepszym razie byli ponurzy i zawzi�ci, a w najgorszym razie otwarcie wyra�ali pogard�. Liczba nieobecno�ci, a przez to wydale� ze szko�y ros�a w zatrwa�aj�cym tempie. Uczony drugiej klasy, Rees, wyci�gn�� r�k� do nadchodz�cego adepta.

��Witaj na mostku � powiedzia�. Ch�opak, blondyn z siwym pasemkiem we w�osach, nazywa� si� Nead. U�miecha� si� niepewnie. W drzwiach stan�� gruby, pos�pny stra�nik.

Przygwo�dzi� Neada gro�nym spojrzeniem. Rees zauwa�y�, �e m�odzieniec dr�y ze strachu, i westchn��. � Nie b�j si�, ch�opcze. To tylko stary Forv. Musi zapami�ta� twoj� twarz, ot i wszystko. � Rees z odrobin� smutku pomy�la�, �e tego rodzaju uci��liwe �rodki ostro�no�ci od niedawna uznawa�o si� za konieczne. Poniewa� dostawy �ywno�ci wci�� si� kurczy�y, nastroje na Tratwie ulega�y pogorszeniu, za� ataki �niezadowolonych� przybiera�y na sile i cz�stotliwo�ci. Czasami Rees zastanawia� si�, czy�

Pokr�ci� g�ow�, �eby otrz�sn�� si�. Mia� przecie� zadanie do wykonania. Powoli prowadzi� ch�opca przez l�ni�ce korytarze mostka.

��Na razie wystarczy, jak nabierzesz og�lnego poj�cia o uk�adzie pomieszczenia � powiedzia�. � Most jest cylindrem o d�ugo�ci oko�o stu metr�w. Ten korytarz biegnie wok� jego �rodkowej cz�ci. Wn�trze dzieli si� na trzy pokoje: du�� komor� w �rodku i dwie mniejsze komory przy ko�cu. S�dzimy, �e te mniejsze pomieszczenia s�u�y�y kiedy� jako sterownie albo przechowalnie sprz�tu. Prawdopodobnie mostek by� cz�ci� pierwszego Statku.

Weszli do jednego z mniejszych pomieszcze�. Pi�trzy�y si� w nim ksi��ki, sterty dokument�w i urz�dzenia r�nej wielko�ci i kszta�t�w. Dwaj naukowcy pracowali pochyleni nad tym ba�aganem. Byli skoncentrowani pomimo unosz�cego si� wok� nich kurzu.

Nead pytaj�co spojrza� na Reesa br�zowymi oczami.

��Do czego u�ywa si� tego pomieszczenia obecnie?

��S�u�y jako biblioteka � spokojnie odpar� Rees. � Most to nasze najbezpieczniejsze, najlepiej chronione przed warunkami atmosferycznymi i wypadkami miejsce, dlatego przechowujemy tutaj nasze archiwa. Tyle, ile si� zmie�ci, po jednym egzemplarzu ka�dego istotnego rejestru, a tak�e cz�� osobliwych przedmiot�w, kt�re przetrwa�y do naszych czas�w.

Udali si� korytarzem do ma�ej klatki schodowej i zacz�li i�� w kierunku osadzonych w wewn�trznej �cianie drzwi, kt�re prowadzi�y do �rodkowej komory mostka. Rees zastanawia� si�, czy ostrzec ch�opca przed wysokim progiem, ale ostatecznie postanowi� tego nie zrobi� � mia� ochot� na nieco z�o�liwego psikusa.

Nead po zrobieniu oko�o trzech krok�w w d� pochyli� si� do przodu, wymachuj�c r�kami. Nie przewr�ci� si� jednak, tylko powoli wykona� salto i zacz�� balansowa� w pionowym szybie klatki schodowej. Mia�o si� wra�enie, �e wpad� w jak�� niewidzialn� ciecz.

Rees u�miechn�� si� od ucha do ucha.

Nead ci�ko dysza�. Uda�o mu si� dosi�gn�� �ciany. Kiedy opar� d�onie na metalowej powierzchni, odzyska� r�wnowag� i z powrotem wgramoli� si� na schody.

��Na ko�ci � zakl�� � co jest tam w dole?

��Nie martw si�, jest nieszkodliwe � rzek� Rees. � Mnie te� to spotka�o, gdy wszed�em tu pierwszy raz. Nead, jeste� teraz uczonym. Zastan�w si�. Co si� sta�o, kiedy zszed�e� po stopniach? � Ch�opiec mia� zak�opotan� min�. Rees westchn��. � Przeszed�e� przez p�aszczyzn� pok�adu Tratwy, tak? To metalowa powierzchnia pok�adu wywo�uje przyci�ganie grawitacyjne Tratwy, dlatego tutaj, w �rodku Tratwy i na jej p�aszczy�nie nie ma przyci�gania. Rozumiesz? Znalaz�e� si� w strefie niewa�ko�ci. � Nead otworzy� usta ze zdziwienia. � Przyzwyczaisz si�. � rzuci� Rees. � Mo�e z czasem nawet zrozumiesz to zjawisko. No, chod�.

Poszed� korytarzem do �rodkowej komory i z zadowoleniem us�ysza� za swoimi plecami, �e Nead wstrzymuje oddech.

Znale�li si� w przewiewnym, szerokim na jakie� pi��dziesi�t metr�w pomieszczeniu.

Pod�oga by�a tu w wi�kszej cz�ci przezroczysta, a jedyne, szerokie okno ods�ania�o, przyprawiaj�ce o zawr�t g�owy, czelu�cie Mg�awicy. Wok� okna zamontowano w�skie, wy�sze od przeci�tnego cz�owieka urz�dzenia. Rees pomy�la�, �e niedo�wiadczonemu Neadowi maszyny musz� si� wydawa� pot�nymi, niesamowitymi owadami, kt�re kto� naszpikowa� soczewkami i antenkami, aby mog�y zerka� w powietrze. W pokoju wyczuwa�o si� od�wie�aj�cy zapach ozonu i oleju smarowego i dobiega� cichy szum serwomotor�w.

W komorze pracowa�o podczas tej szychty co najmniej kilkunastu naukowc�w.

Kr��yli mi�dzy maszynami, ustalaj�c parametry i sporz�dzaj�c szczeg�owe notatki.

Poniewa� p�aszczyzna Tratwy przesuwa�a si� nad przezroczyst� pod�og� na wysoko�ci pasa cz�owieka, uczeni podskakiwali w powietrzu jak ��dki na niewidzialnym stawie, a ich �rodki grawitacyjne oscylowa�y powy�ej i poni�ej linii r�wnowagi w dwu i trzysekundowych okresach.

Rees obserwowa� otoczenie jakby nowymi oczami. Poczu�, �e si� u�miecha. Jaki� niski, pulchny m�czyzna bez najmniejszego problemu obr�ci� si� do g�ry nogami, �eby z bliska zerkn�� na p�yt� czujnika pomiarowego. Spodnie naukowca zsun�y si� w kierunku p�aszczyzny r�wnowagi, ods�aniaj�c kr�tkie nogi uczonego.

Rees sta� z Neadem na ma�ym progu. Zrobi� krok w d� i uni�s� si� w powietrzu.

Zawis� zaledwie kilkana�cie centymetr�w nad z�o�on� z okien pod�og�. Nead oci�ga� si� zdenerwowany.

��No chod�, to jest �atwe � powiedzia� Rees. � Po prostu p�ywasz w powietrzu albo odbijasz si� w g�r� lub w d�, kiedy stopy dotkn� pok�adu.

Nead zszed� z progu i run�� do przodu. Powoli uda�o mu si� wyprostowa�.

Przypomina� Reesowi dziecko, kt�re po raz pierwszy wchodzi do basenu. Po chwili m�ody cz�owiek u�miechn�� si�. Niebawem porusza� si� ju� swobodnie, odbijaj�c si� stopami od pod�ogi. Rees pokaza� Neadowi maszyny. � Niesamowite. � M�ody adept pokr�ci� g�ow�. � To wyposa�enie nale�y do najlepiej zachowanych element�w Statku. � Rees u�miechn�� si�. � Zupe�nie jakby roz�adunek mia� miejsce podczas ostatniej zmiany� Znajdujemy si� w obserwatorium. Tutaj zamontowano wszystkie wysokiej jako�ci czujniki i w�a�nie tutaj, jako cz�onek mojej mg�awicowej ekipy fizyk�w, b�dziesz sp�dza� wi�kszo�� czasu. � Zatrzymali si� przed dziesi�ciometrow�, inkrustowan� soczewkami rur�. Rees przejecha� d�oni� po ozdobnym boku przyrz�du. � To male�stwo jest moim oczkiem w g�owie � rzuci�. � Pi�kne, prawda? To teleskop, kt�ry mo�e pracowa� niezale�nie od d�ugo�ci fal, r�wnie� wizualnych.

Za pomoc� tego urz�dzenia mo�emy obserwowa� sam �rodek Mg�awicy.

��Czy nigdy nie odczuwa si� tutaj potrzeby patrzenia na zewn�trz? � zapyta� Nead po przemy�leniu s��w Reesa i zerkn�� na sufit.

��Tak. � Rees skin�� g�ow� w ge�cie aprobaty. Spodoba�o mu si� pytanie m�odzie�ca. � Znamy metody robienia z dachu przezroczystej powierzchni. Mo�emy te� uczyni� pod�og� nieprzejrzyst�, je�li chcemy. � Popatrzy� na p�yt� kontroln� urz�dzenia, nie wi�ksz� ni� ludzka pi��. � Mamy szcz�cie, akurat nie dokonuje si� �adnych obserwacji. Szybko �oprowadz� ci� po Mg�awicy. Wi�kszo�� tego, co ci opowiem, powiniene� ju� zna� ze studi�w, a o szczeg�y na razie si� nie martw.

Powoli wystuka� seri� komend na klawiaturze pod czujnikiem. Czu�, �e m�odzieniec patrzy na niego z zaciekawieniem. Zapewne Nead nigdy dot�d nie widzia� na Tratwie, gdzie znajdowa�o si� sto maszyn dostawczych, kogo�, kto by naciska� klawisze tak niezr�cznie.

Rees poczu� bolesne uk�ucie, wr�ci�y do niego stare urazy. Niewa�ne�

Tarcza sufitu zrobi�a si� zupe�nie przezroczysta i ods�oni�a czerwone niebo.

Rees wskaza� p�aski monitor, zamontowany na cienkim s�upie w pobli�u teleskopu.

Ciemny obraz zak��ca�y jedynie zamazane kszta�ty soczewek w r�nych barwach, od czerwieni poprzez ��� a� po czy�ciutki b��kit.

Z wra�enia Nead wstrzyma� oddech.

��Przypomnijmy sobie kilka fakt�w � zacz�� Rees. � Jak wiesz, �yjemy w Mg�awicy, gwiezdnym ob�oku w kszta�cie elipsy, kt�rego szeroko�� wynosi oko�o pi�ciu tysi�cy mil.

Ka�da cz�steczka Mg�awicy orbituje wok� Rdzenia. Tratwa r�wnie� znajduje si� na orbicie, jest umiejscowiona w Mg�awicy jak mucha na obracaj�cym si� talerzu. Okr��amy Rdze� w ci�gu dwunastu szycht. Kopalnia Pasa jest po�o�ona ni�ej, tote� potrzebuje zaledwie dziewi�ciu szycht na wykonanie pe�nego okr��enia. Kiedy piloci lataj� mi�dzy kopalni� i Tratw�, drzewa w gruncie rzeczy zmieniaj� orbity! Na szcz�cie, gradienty pr�dko�ci orbitalnych s� tak ma�e, �e osi�gane przez drzewa pr�dko�ci pozwalaj� im bez trudu przelecie� z orbity na orbit�. Oczywi�cie, piloci musz� planowa� trasy bardzo starannie, �eby mie� pewno��, i� kopalnia Pasa nie znajduje si� po drugiej stronie Rdzenia, gdy pojawiaj� si� na odpowiedniej orbicie. Teraz zapuszczamy si� poza Mg�awic�. W normalnych warunkach atmosfera utrudnia widoczno��, ale teleskop pozwala nam ujrze� to, co zobaczyliby�my po rozproszeniu powietrza.

��Co to za plamki? Czy one s� gwiazdami? � Nead uwa�nie przygl�da� si� obrazowi na monitorze.

��To inne mg�awice. � Rees potrz�sn�� g�ow�. � Niekt�re z nich s� wi�ksze od naszej, inne mniejsze, niebieskie s� m�odsze, a pozosta�e starsze. S�dz�c po przestrzeni, kt�ra znajduje si� w zasi�gu teleskopu, a m�wimy tu o setkach milion�w mil, ca�a przestrze� kosmiczna jest nimi wype�niona. Dobrze. Teraz skierujmy si� do wewn�trz. � Rees jednym naci�ni�ciem klawisza zmieni� obraz. Pojawi�o si� na nim niebieskofioletowe niebo, na tle kt�rego gwiazdy �wieci�y jak diamenty.

��Jakie� to pi�kne � zachwyci� si� Nead. � Ten obraz nie mo�e pochodzi� z naszej Mg�awicy.

��Ale� tak � odpar� Rees i smutno si� u�miechn��. � Ogl�dasz najwy�ej po�o�on� warstw�, gdzie najl�ejsze gazy, wod�r i hel, ulegaj� rozdzieleniu. W�a�nie tam powstaj� gwiazdy. W wyniku turbulencji tworz� si� obszary o wi�kszej g�sto�ci. Kiedy ulegaj� implozji, powoduj� wyodr�bnianie si� gwiazd. � Gwiazdy, kule termoj�drowego ognia, tworzy�y w rozrzedzonej atmosferze g�ste fale. Rozpoczyna�o si� ich d�ugie, powolne spadanie w Mg�awic�. Rees kontynuowa� wyk�ad. � Gwiazdy �wiec� mniej wi�cej tysi�c szycht, potem si� wypalaj� i sch�odzone, �elazne kule spadaj� w pobli�e Rdzenia.

W ka�dym razie dotyczy to wi�kszo�ci z nich. Jedno, dwa j�dra zatrzymuj� si� na sta�ej orbicie wok� Rdzenia. To one daj� pocz�tek gwiezdnym kopalniom.

��A je�li tor spadaj�cej gwiazdy przecina orbit� Tratwy� � Nead zmarszczy� brwi.

��Wtedy jeste�my w opa�ach i korzystamy z drzew, �eby zmieni� orbit� Tratwy. Na szcz�cie, gwiazda i Tratwa d��� do wsp�lnego punktu tak powoli, �e jeste�my w stanie zarejestrowa� tor ruchu gwiazdy.

��Skoro powstaj� nowe gwiazdy, to dlaczego ludzie m�wi�, �e Mg�awica umiera?

��Poniewa� jest ich du�o mniej ni� kiedy�. Kiedy powstawa�a Mg�awica, sk�ada�a si� prawie wy��cznie z wodoru. Gwiazdy przerobi�y sporo wodoru w hel, w�giel i inne ci�kie pierwiastki. Oto, jak powsta�y z�o�one substancje, kt�re podtrzymuj� tutaj �ycie. Z drugiej strony, to co my uwa�amy za �ycie, jest powoln�, dusz�c� �mierci� Mg�awicy. Dla niej tlen, w�giel i pozosta�e pierwiastki to odpady. Poniewa� s� one ci�sze od wodoru, osiadaj� wok� Rdzenia. Wodoru ubywa coraz wi�cej. Obecnie pozosta�a ju� tylko cienka warstwa wok� Mg�awicy.

��Co si� ostatecznie wydarzy? � Nead obserwowa� rzadko rozsiane gwiazdy.

��Hm, obserwowali�my inne mg�awice. � Rees wzruszy� ramionami. � Kiedy ostatnie gwiazdy zgasn�, pozbawione energii stworzenia �yj�ce w Mg�awicy, wieloryby, niebia�skie wilki, drzewa i �yj�tka stanowi�ce pokarm, to wszystko przestanie istnie�.

��Czy wieloryby naprawd� istniej�? My�la�em, �e to tylko opowie�ci�

��Tutaj nigdy ich nie widujemy � Rees znowu wzruszy� ramionami. � Mamy jednak mn�stwo relacji od podr�nik�w, kt�rzy zapu�cili si� w g��b Mg�awicy.

��To znaczy, a� do kopalni na Pasie?

��Nie, jeszcze dalej. � Rees st�umi� �miech. � Mg�awica to ogromna przestrze�, ch�opcze. Jest w niej miejsce dla wielu tajemnic. By� mo�e znajduj� si� tam nawet zagubione ludzkie osiedla. Niewykluczone, �e Ko�cieje rzeczywi�cie istniej� i wszystkie legendy o cz�ekokszta�tnych, wielorybich �piewakach na niebie� s� prawdziwe. � Ch�opak zadygota�. � Oczywi�cie � zastanawia� si� g�o�no Rees � istnienie �ycia w Mg�awicy nasuwa wiele pyta�.

Jak mo�liwe jest jego istnienie? Z naszych archiw�w wynika, �e �ycie w rodzimym wszech�wiecie ewoluowa�o w ci�gu tysi�cy miliard�w szycht. Mg�awica z pewno�ci� nie jest tak stara i b�dzie m�odsza, nawet kiedy przestanie istnie�. W jaki wi�c spos�b mog�o powsta� tutaj �ycie?

��M�wi�e� mi, co si� stanie, kiedy zgasn� gwiazdy�

��Tak. Ciemna atmosfera b�dzie systematycznie traci�a ciep�o, a potem � z racji mniejszego oporu wobec grawitacji Rdzenia � zupe�nie si� skurczy. W ko�cu Mg�awica osi�gnie wielko�� kilkunastocentymetrowej warstwy wok� Rdzenia i powoli zacznie si� zapada� � M�ody cz�owiek zblad�. � W porz�dku � szybko rzek� Rees. � Zajrzyjmy teraz do wewn�trz, za p�aszczyzn� Tratwy, kt�r� od kraw�dzi Mg�awicy dzieli tysi�c mil, a potem do samego �rodka.

Na monitorze pojawi�o si� dobrze znajome, czerwone niebo. �wieci�y pojedyncze gwiazdy. Rees nacisn�� klawisz i gwiazdy gwa�townie znikn�y. Wydawa�o si�, �e spadaj�, gdy obraz przeskoczy� na Mg�awic�. Gwiezdny ob�ok zacz�� si� przerzedza� i ze �rodka wy�oni�a si� ciemna bry�ka materii.

��To, co tutaj widzisz, jest warstw� szcz�tk�w orbituj�cych wok� Rdzenia � spokojnie wyja�ni� Rees. � W �rodku Mg�awicy znajduje si� czarna dziura. Je�li nie wiesz, co to takiego, nie przejmuj si� Ta czarna dziura ma szeroko�� oko�o jednej dwusetnej centymetra. Obiekt, kt�ry nazywamy Rdzeniem, stanowi g�st� mas� materii, kt�ra otacza t� dziur�. Nie jeste�my w stanie zajrze� przez kamienn� chmur� do samego Rdzenia, ale s�dzimy, �e jest to elipsoida o szeroko�ci mniej wi�cej pi��dziesi�ciu mil. Gdzie� wewn�trz Rdzenia znajduje si� czarna dziura okr��ona tarcz�, obszarem o szeroko�ci oko�o trzydziestu metr�w, w kt�rym nast�puje wychwytywanie materii i wci�ganie jej do samego �rodka.

Na powierzchni Rdzenia grawitacja dziury nie przekracza kilkuset g. Na zewn�trznym skraju Mg�awicy, a wi�c w miejscu, w kt�rym si� znajdujemy, grawitacja wynosi zaledwie u�amek g, ale pomimo �e jest tak ma�a, utrzymuje ca�� Mg�awic�.

Gdyby�my mogli uda� si� do samego Rdzenia, przekonaliby�my si�, �e grawitacja wzrasta do tysi�cy, milion�w g. Hollerbach ma w�asn� teori� na temat tego, co dzieje si� w pobli�u i wewn�trz Rdzenia, w kr�lestwie, jak si� wyra�a, grawitacyjnej chemii.

��Nie rozumiem. � Nead zmarszczy� czo�o.

��Jasne, �e nie rozumiesz � odpar� ze �miechem Rees. � Ale i tak ci o tym opowiem, �eby� wiedzia� jakie trzeba zadawa� pytania. Widzisz, w codziennym kieracie wszyscy, nawet my, uczeni, zapominamy o najwa�niejszym, zdumiewaj�cym fakcie, dotycz�cym kosmosu.

Ot�, sta�a grawitacyjna jest miliard razy wi�ksza ni� we wszech�wiecie, z kt�rego wywodzi si� cz�owiek. Dostrzegamy tylko efekty makroskopowe, na przyk�ad cia�o cz�owieka wytwarza ca�kiem silne pole grawitacyjne. Co jednak mo�emy powiedzie� o ma�ych, subtelnych, mikroskopijnych si�ach? W pierwotnym �wiecie cz�owieka � ci�gn�� Rees � grawitacja stanowi�a jedyn� znacz�c� si�� w mi�dzygwiezdnej skali. Jednak gdy wzi�� pod uwag� kr�tkie odleg�o�ci, w skali pojedynczego atomu, grawitacja by�a tak malutka, �e wr�cz nieodczuwalna. Jest ca�kowicie zdominowana nawet przez si�� elektromagnetyczn� � m�wi�. � W�a�nie dlatego nasze cia�a s� jak rozklekotane klatki elektromagnetyzmu.

Elektryczne przyci�ganie w moleku�ach steruje procesami chemicznymi, kt�re podtrzymuj� nasze �ycie.

Ale tutaj� � potar� w zamy�leniu nos. � Tutaj jest inaczej. W pewnych okoliczno�ciach grawitacja mo�e by� w skali atomu r�wnie znacz�ca jak inne si�y, a nawet je zdominowa�.

Hollerbach rozprawia o nowym rodzaju atomu. Jego podstawowe cz�stki by�yby masywne, mo�e przypomina�yby niewielkie czarne dziury, atom za� wi�za�by si� za spraw� grawitacji w nowe, z�o�one struktury. By�aby mo�liwa nowa odmiana chemii, chemia grawitacyjna, nowe kr�lestwo natury, kt�rego forma wykracza�aby nawet poza hipotezy Hollerbacha.

��Dlaczego wi�c nie odkryli�my tej grawitacyjnej chemii? � docieka� Nead.

��Dobre pytanie. � Rees kiwn�� g�ow� na znak aprobaty. � Hollerbach liczy na zaistnienie odpowiednich warunk�w: w�a�ciwej temperatury i ci�nienia oraz silnych gradient�w grawitacyjnych�

��W Rdzeniu � domy�li� si� Nead. � Rozumiem. Zatem mo�e�

Obaj us�yszeli �oskot. Mostek nieznacznie si� przechyli�, jakby przesz�a przez niego fala. Obraz na monitorze znikn��.

Rees odwr�ci� si� i poczu� ostry zapach spalenizny i dymu.

Naukowcy w pop�ochu wymachiwali r�kami, ale instrumenty wydawa�y si� nie uszkodzone. Kto� g�o�no krzycza�.

��Czy to jest normalne? � Twarz Neada wykrzywi� strach. � Ten ha�as dochodzi z biblioteki � mrukn�� Rees. Z pewno�ci� nie jest normalny. � Odetchn�� g��boko, �eby si� uspokoi�, i kiedy znowu przem�wi�, w jego g�osie nie wyczuwa�o si� ju� paniki. � Nic si� nie sta�o, Nead. Wydosta� si� st�d tak szybko, jak tylko potrafisz. Zaczekaj na zewn�trz, a�� � Ostatnie s�owa zamar�y mu w gardle.

��A� co? � Nead nie spuszcza� wzroku z Reesa.

��A� po ciebie kogo� przy�l�. A teraz ruszaj.

Ch�opak niemal wyp�yn�� do wyj�cia i przepchn�� si� przez t�um uczonych.

Rees usi�owa� zignorowa� szerz�c� si� panik�. Zacz�� przebiera� palcami po klawiaturze teleskopu, �eby ustawi� drogocenny instrument w pozycji wyj�ciowej.

Podziwia� sam siebie za zachowanie oboj�tno�ci. Wiedzia� jednak, �e po prostu reaguje na brutaln�, przera�aj�c� prawd�. Ludzi mo�na zast�pi�, teleskopu nie.

Kiedy odwr�ci� si� od klawiatury, obserwatorium by�o ju� ca�kowicie puste.

Papiery i ma�e przyrz�dy le�a�y bez�adnie na nierdzewnej pod�odze albo unosi�y si� na poziomie r�wnowagi. W powietrzu czu�o si� spalenizn�.

Lekkim krokiem przeszed� przez komor� i ruszy� korytarzem. Dym g�stnia� i szczypa� go w oczy. Kiedy Rees zbli�a� si� do biblioteki, prze�ladowa�y go obrazy implozji w odlewni i w Teatrze �wiat�a. Mia� niez�y m�tlik w g�owie i czu� si� tak, jakby jego umys� by� teleskopem skierowanym na ukryte zdarzenia przesz�o�ci.

Wej�cie do biblioteki przypomina�o wspinaczk� do bardzo starego, zniszczonego otworu. Ksi��ki i dokumenty wygl�da�y jak poczernia�e li�cie. Nadpalony papier przem�k� w wyniku pr�b ocalenia go przez uczonych. Trzech ludzi wci�� jeszcze uderza�o tl�ce si� kartki wilgotnymi kocami. Jeden z m�czyzn odwr�ci� si�. Po czarnych policzkach ciek�y mu �zy.

Rees ze wzruszeniem rozpozna� Grye�a. Ostro�nie przejecha� palcem po zastyg�ej skorupie uszkodzonych ksi�g. Ile stracono podczas tej zmiany, czy zaprzepaszczono m�dro��, kt�ra mog�aby ich ocali� przed zab�jczym dymem Mg�awicy?

Co� trzasn�o pod jego stopami. Na pod�odze le�a�y okruchy szk�a. Rees wypatrzy� odci�t�, osmalon� szyjk� butelki od wina. Zastanowi� si�, ile szkody mo�e wyrz�dzi� tak prosty wynalazek jak butelka wype�niona olejem o�wietleniowym. Poczu� si� bezradny.

Dotkn�� ramienia Grye�a, odwr�ci� si� i opu�ci� mostek.

Przy drzwiach nie by�o stra�nik�w. Na zewn�trz panowa� chaos. Rees niewyra�nie widzia� uciekaj�cych m�czyzn i p�omienie na widnokr�gu. W jaskrawym �wietle gwiazd Tratwa wydawa�a si� matowa, wr�cz bezbarwna i jednostajna niczym piaszczysty teren.

Nadesz�o wi�c to, czego Rees tak si� obawia�. P�onna okaza�a si� nadzieja, �e ataki ogranicz� si� do kolejnego incydentu w laboratoriach. Cienka paj�czyna zaufania i akceptacji, kt�ra jednoczy�a mieszka�c�w Tratwy, zosta�a zerwana�

Zauwa�y� kilkaset metr�w dalej grup� m�odych ludzi. Otaczali grubego cz�owieka, w kt�rym Rees rozpozna� kapitana Mitha. Zwalisty m�czyzna upad� pod gradem cios�w.

Usi�owa� zas�ania� g�ow� i krocze, lecz krwawi� coraz mocniej. Wkr�tce przesta� stawia� op�r.

Rees odwr�ci� g�ow�. Zobaczy� teraz ma�� grup� uczonych, kt�rzy siedzieli na pok�adzie i t�po patrzyli przed siebie. Otaczali wianuszkiem stos zw�glonych ksi��ek, by� mo�e zdo�ali uratowa� tobo�ek przed po�arem? Jednak po chwili Rees dostrzeg� bia�� ko��.

Mia� �ci�ni�te gard�o. Oddycha� g��boko, przywo�uj�c ca�e swoje do�wiadczenie.

Wiedzia�, �e teraz nie wolno mu spanikowa�.

Spojrza� na Hollerbacha. Stary naukowiec siedzia� nieco oddalony od reszty i wpatrywa� si� w resztki swoich okular�w. Podni�s� g�ow� na widok Reesa.

��S�ucham? Och, to ty, ch�opcze. Niez�e to wszystko, prawda? � Zmarszczki wok� jego oczu zastyg�y w komicznym grymasie.

��Co si� dzieje, Hollerbach?

��Sp�jrz na nie. � Uczony bawi� si� okularami. � S�u�y�y jakie� p� miliona szycht i by�y niezast�pione. Oczywi�cie, nigdy nie dzia�a�y. � Powi�d� dooko�a nieprzytomnym wzrokiem. � Czy� to nie oczywiste, co si� dzieje? � rzuci� poddenerwowany.

Odzyska� troch� ze swojego dawnego wigoru. � Rewolucja, frustracja, g��d i niedostatek. Ci ludzie wal� na o�lep, w co si� da. Stali�my si� dogodnym celem. To wszystko jest tak cholernie g�upie.

��Powiem ci, co jest g�upie. � Nieoczekiwanie dla samego siebie Rees poczu� gniew. � Ignorujecie reszt� mieszka�c�w i ludzi na Pasie i ka�ecie znosi� g��d. W�a�nie to jest g�upie�

��Hm, niewykluczone, �e masz racj�, ch�opcze � Hollerbach wydawa� si� straszliwie zm�czony � ale w tej sprawie nie mog� teraz nic zrobi�, zreszt� nigdy nie mog�em. Moja praca polega na utrzymywaniu Tratwy w idealnym stanie. Kto b�dzie si� tym zajmowa� w przysz�o�ci, h�?

��Szczur z kopalni. � Us�yszeli zadyszany, dr��cy z rado�ci g�os. Rees obr�ci� si� i zobaczy� zaczerwienion� twarz Govera z b�yszcz�cymi oczami. Na kombinezonie mia� �lady po oderwanych naszywkach, a na r�kach krew a� po �okcie. Zza jego plec�w nadchodzi�o kilkunastu m�odych m�czyzn. Kiedy patrzyli na oficerskie domy, mia�o si� wra�enie, �e ich twarze chudn� z wycie�czenia.

��Powinienem by� ci� za�atwi�, kiedy nadarzy�a mi si� okazja. Czego chcesz, Gover? � Rees zacisn�� pi�ci, ale szybko rozkurczy� palce. Stara� si� zachowywa� spokojnie.

��To ostatnia szansa, szczurze � sykn�� Gover. � Chod� z nami teraz albo przeka� tym starym pierdzielom, co mamy im do powiedzenia. Jedyna szansa.

Spojrzenia Govera i Hollerbacha przygniata�y Reesa. Smr�d dymu, ha�as, zakrwawione zw�oki zlewa�y si� w jego �wiadomo�ci i czu� si�, jakby d�wiga� na barkach Tratw� i wszystkich jej mieszka�c�w.

Gover czeka�.

Rotacja uwi�zanego drzewa dzia�a�a na Pallisa koj�co. Siedzia� obok ciep�ej obudowy maszyny i powoli prze�uwa� k�sy racji �ywno�ciowej. Z listowia wychyli�a si� czyja� g�owa.

Pallis ujrza� m�odego cz�owieka, kt�ry mia� brudne, rozczochrane w�osy, a rzadk� brod� zlepi� mu pot. Przybysz rozejrza� si� niepewnie. Pallis przem�wi� bez zdenerwowania:

��Rozumiem, �e masz wa�ny pow�d, ch�opcze, skoro zak��casz spok�j mojego drzewa. Co tutaj robisz? � Nieznajomy wyszed� z listowia. Pallis zauwa�y� na kombinezonie ch�opca �lady po niedawno usuni�tych naszywkach. Szkoda, �e z r�wnym wigorem nie zdj�to i nie wyprano samego kombinezonu, pomy�la� z gorycz�.

��Wyrazy uszanowania, pilocie. Nazywam si� Boon, jestem z Bractwa Infrastruktury.

Komitet poleci� mi ci� odnale��

��R�wnie dobrze sam Ko�ciej Joe m�g�by ci da� kopniaka na rozp�d � spokojnie odpar� Pallis. � Pytam ci� jeszcze raz: co robisz na moim drzewie?

��Komitet chce ci� widzie� � Boon przesta� si� u�miecha�. � Masz si� uda� na Platform�. Natychmiast.

��Ch�opcze, nie chc� mie� nic wsp�lnego z waszym cholernym Komitetem. � Pallis odkroi� kawa�ek mi�sa.

��Ale musisz. Komitet to przecie� rozkaz. � Boon zdezorientowany podrapa� si� pod pach�.

��W porz�dku, ch�opcze, dor�czy�e� wiadomo�� � warkn�� Pallis. � Teraz wyno� si� z mojego drzewa.

��Mam im przekaza�, �e si� zjawisz?

Zamiast odpowiedzi Pallis przejecha� opuszkiem palca po ostrzu no�a. Boon da� nurka w listowie.

Pallis wbi� n� w drewnian� obudow�, wytar� r�ce suchym li�ciem i wspi�� si� na skraj drzewa. Wtuli� twarz w pachn�ce listowie. Wirowanie drzewa sprawia�o, �e m�g� spokojnie ogarn�� wzrokiem ca�� Tratw�.

Pod le�nym baldachimem pok�ad wydawa� si� ciemniejszy. Nad zgliszczami dom�w wci�� unosi�y si� smu�ki dymu, a na wielkich, zarzuconych kablami drogach Pallis zauwa�y� ciemne plamy. To by�o co� nowego; a wi�c tamci zaj�li si� rozbijaniem kulistych latarni.

Ciekawe, jakie uczucie b�dzie towarzyszy�o zniszczeniu ostatniej. Jak cz�owiek, kt�ry zgasi jedyne �r�d�o prastarego �wiat�a, b�dzie czu� si� na staro��, wiedz�c, �e to jego r�ce dokona�y tego czynu?

Kiedy dosz�o do wybuchu rewolucji, Pallis po prostu zaszy� si� we w�asnych drzewach. Dysponuj�c zapasem wody i �ywno�ci, mia� nadziej�, �e pozostanie w�r�d ukochanych ga��zi z dala od b�lu i gniewu, kt�re wielk� fal� ogarnia�y Tratw�.

Rozwa�a� nawet ucieczk�, samotny lot. Nie czu� si� zobligowany do okazywania lojalno�ci �adnej ze stron tego absurdalnego konfliktu.

Podobnie jak mieszka�cy Tratwy wraz z samozwa�czym Komitetem oraz zagubione duszyczki na Pasie, by� cz�owiekiem. Gdy to wszystko si� sko�czy, kto� znowu b�dzie musia� dostarcza� im �ywno�� i �elazo. Przyj�� wyczekuj�c� postaw� i mia� nadziej�, �e rewolucja go nie dosi�gnie�

Teraz to interludium dobiega�o ko�ca.

Mo�esz wi�c si� ukry� przed ich cholern� rewolucj�, Pallis, ale wygl�da na to, �e ona nie ma zamiaru ukrywa� si� przed tob�, westchn��.

Naturalnie, musia� p�j��. Gdyby tego nie zrobi�, przyszliby po niego z butelkami oleju o�wietleniowego.

Poci�gn�� du�y haust wody, zatkn�� n� za pas i zgrabnie wysun�� si� z listowia.

Wyszed� na drog� i zacz�� i�� w kierunku Platformy. Nie dostrzeg� �ywej duszy.

Z dr�eniem przypomina� sobie gwar ludzi, kt�rzy jeszcze niedawno si� tutaj t�oczyli.

Teraz panowa�a niewzruszona cisza. Wsz�dzie czu�o si� zapach palonego drewna, kt�ry miesza� si� z odorem sztucznego mi�sa. Pallis zadar� g�ow� ku utworzonemu z drzew sklepieniu, pragn�c pow�cha� delikatn�, le�n� wo� ga��zi.

Tak jak przewidywa�, spora cz�� latarni uleg�a zniszczeniu, a ich resztki zwisa�y na kablach, skazuj�c ulic� na p�mrok. Cienie gdzieniegdzie przesuwa�y si�, dzi�ki czemu mo�na by�o obejrze� w przelocie ten nowy wspania�y �wiat. Pallis zobaczy� ma�e dziecko wylizuj�ce resztki z dawno opr�nionego pojemnika. Ze sznura przymocowanego do kabli drzew zwisa� jaki� cz�owiek. Pod nogami trupa utworzy�a si� ka�u�a krwi�

Pallisowi zrobi�o si� niedobrze. Szybko ruszy� dalej.

Od strony Platformy maszerowa�a grupa m�odych ludzi. Na naramiennikach ich kombinezon�w widzia� wyra�nie �lady po oderwanych galonach. Oczy buntownik�w promienia�y rado�ci�. Pallis usun�� im si� z drogi, chocia� jego muskularne cia�o musia�o budzi� szacunek.

W ko�cu wydosta� si� z pl�taniny kabli i z ulg� stan�� na otwartej przestrzeni.

Pokona� pozorne zbocze, prowadz�ce do Kraw�dzi, i wszed� po niskich stopniach na Platform�. Nie by� tutaj od dnia, w kt�rym �wi�towa� swoj� Tysi�czn� Szycht�. Przypomnia� sobie b�yszcz�ce kostiumy, �miech, picie, swoje niezdarne ruchy�

No c�, teraz z pewno�ci� nie b�dzie tutaj balu.

Na g�rze drog� blokowa�o dw�ch m�czyzn. Dor�wnywali Pallisowi wzrostem, ale wydawali si� nieco m�odsi. Przyj�li wrog� postaw�.

��Nazywam si� Pallis � o�wiadczy�. � Jestem le�nikiem. Mia�em si� zobaczy� z Komitetem. � Obserwowali go podejrzliwie. Pallis westchn��. � Je�li wy dwaj, ko�ciane �by, usuniecie si� z drogi, b�d� m�g� wykona� polecenie.

��Pos�uchaj� � Ni�szy stra�nik, barczysty, �ysiej�cy m�czyzna, podszed� bli�ej. Pallis zauwa�y� u niego drewnian� pa�k�. U�miechn�� si� i jednocze�nie napi�� mi�nie, �eby by�o je wida� pod koszul�.

��Daj spok�j, Seel � rzuci� wy�szy stra�nik. � Spodziewaj� si� jego wizyty.

��Pogadamy p�niej, b�a�nie. � sykn�� Seel, patrz�c spode �ba.

��Ca�a przyjemno�� po mojej stronie � odpar� Pallis i u�miechn�� si� jeszcze bardziej wyzywaj�co.

Min�� stra�nik�w i ruszy� do g��wnej cz�ci Platformy, zastanawiaj�c si� nad swoimi poczynaniami. Jaki sens mia�o zra�enie do siebie tych dw�ch? Czy�by uderzenie pi�ci� w ko�� by�o a� tak atrakcyjnym sposobem uwolnienia emocji? Niez�a reakcja na niespokojne czasy, Pallis. Zbli�y� si� do centrum Platformy. Z trudem rozpozna� to miejsce.

Na pok�adzie le�a�y porozrzucane kartony z �ywno�ci�; opr�niono najwy�ej po�ow� z nich.

Widok psuj�cych si� artyku��w przypomnia� Pallisowi, �e zaledwie �wier� mili st�d kr��y g�odne dziecko. Ogarn�� go gniew.

Na Platformie sta�o du�o sto��w na koz�ach. Znajdowa�y si� na nich rozmaite trofea:

fotografie, mundury, z�ote nitki z naszywek i planetarium, kt�re Pallis widzia� kiedy� w biurze Hollerbacha, ksi��ki, mapy, listy i sterty dokument�w. By�o jasne, �e istniej�cy na Tratwie rz�d rezydowa� w�a�nie tutaj. Pallis ironicznie si� u�miechn��.

Przeniesienie nadzoru z prze�artego korupcj� centrum Tratwy do tak dogodnego punktu obserwacyjnego stanowi�o, bez w�tpienia, wielki, symboliczny gest� Co jednak sta�oby si� z tymi wszystkimi papierzyskami, gdyby spad� na nie deszcz?

Jak na razie wydawa�o si�, �e nikt nie przywi�zuje wagi do praktycznych i og�lnych zasad funkcjonowania rz�du. Je�li nie liczy� grupy uleg�ych, brudnych naukowc�w, kt�rzy trzymali si� razem na �rodku pok�adu, nowy rz�d rezydowa� przy �cianie wychodz�cej na Mg�awic�. Pallis zbli�y� si� do nich powoli. Nowi w�adcy Tratwy, przewa�nie m�odzi ludzie, �miali si� i podawali sobie butelki z alkoholem, gapi�c si� na co� w pobli�u muru.

��Witaj, pilocie drzewa. � G�os by� bezczelny i nieprzyjemnie znajomy. Pallis odwr�ci� si� i ujrza� chud� twarz Govera, kt�ry opiera� r�ce na biodrach i �mia� si�.

��Gover! No, no, c� za niespodzianka. Powinienem by� si� ciebie spodziewa� w tym miejscu. Ciekaw jestem, czy znasz takie powiedzenie� � Gover przesta� si� u�miecha�. � Zamieszaj g�wno w beczce, co wyp�ynie w�wczas na powierzchni�?

��Powiniene� uwa�a�, Pallis. Sytuacja na Tratwie bardzo si� zmieni�a. � Gover zadr�a�.

��Grozisz mi, Gover? � uprzejmie zagadn�� Pallis. M�odzieniec przez d�ug� chwil� wytrzyma� spojrzenie. W ko�cu jednak opu�ci� powieki. Pallis wiedzia�, �e odni�s� zwyci�stwo. Rozlu�ni� mi�nie. Satysfakcja szybko jednak go opu�ci�a. Dwie gro�by bijatyki w ci�gu dw�ch minut? Znakomicie!

��Przybycie tutaj zaj�o ci du�o czasu � zauwa�y� Gover.

��Nie b�d� rozmawia� z marionetk�, je�li nie dowiem si�, kto ni� steruje � Pallis wodzi� wzrokiem po pomieszczeniu.

��Zawiadom Deckera, �e si� zjawi�em.

��Decker nie jest kierownikiem. Nie pracujemy w ten spos�b. � Gover zaczerwieni� si�, rozczarowany.

��Jasne, �e nie � przerwa� znu�onym g�osem Pallis. � No, sprowad� go tutaj, dobrze? � Ca�� uwag� skupi� na podekscytowanej grupce w pobli�u brzegu Platformy.

Gover odszed� z godno�ci�.

Z miejsca, w kt�rym sta� Pallis, wida� by�o ludzi, kt�rzy t�oczyli si� wok� wyrwy w szklanym murze Platformy. Brzeg pok�adu owiewa�a ch�odna bryza. Pomimo �e Pallis by� do�wiadczonym lotnikiem, odczuwa� skurcze w �o��dku na my�l o zbli�eniu si� do tej nie ko�cz�cej si� zapadni. Nad przepa�ci� przerzucono metalow� belk�. Sta� na niej m�ody m�czyzna w podartym, zaplamionym mundurze, na kt�rym jednak nadal widnia�y oficerskie galony. Wysoko uniesiona g�owa m�odzie�ca by�a tak zakrwawiona, �e Pallis nie m�g� go rozpozna�. T�uszcza wy�miewa�a i l�y�a oficera. Bity pi�ciami i pa�kami, musia� krok po kroku przesuwa� si� po metalowej belce.

��Chcia�e� si� ze mn� widzie�, pilocie drzewa?

��Decker. � Pallis odwr�ci� si�. � Dawno si� nie widzieli�my. � Decker skin�� g�ow�. Z trudem mie�ci� si� w kombinezonie, na kt�rym wyszyto czarn� nici� skomplikowany wz�r.

T�ga, zaci�ta twarz poorana by�a bliznami.

��Dlaczego nie ka�esz wstrzyma� tej krwawej jatki? � Pallis pokaza� m�odego oficera.

��Nie mam tu w�adzy. � Decker u�miechn�� si�.

��Pieprzysz.

Decker odchyli� g�ow� do ty�u i wybuchn�� �miechem.

By� r�wie�nikiem Pallisa. Rywalizowali ze sob� ju� w dzieci�stwie, aczkolwiek Pallis zawsze uwa�a�, �e Decker jest zdolniejszy. Jednak gdy doro�li, ich drogi si� rozesz�y. Decker nigdy nie potrafi� zaakceptowa� dyscypliny, zwi�zanej z przy nale�no�ci� do klasy le�nik�w, i zszed� ni�ej, do Infrastruktury. Z czasem twarz Pallisa pokry�a si� bliznami charakterystycznymi dla pilota drzewa, podczas gdy twarz Deckera przypomina�a map� wyrysowan� za pomoc� pi�ci, bucior�w i no�y�

Decker zawsze dawa� wi�cej, ni� bra�. Powoli osi�gn�� pozycj�, kt�ra pozwala�a mu sprawowa� nieoficjaln� w�adz�. Je�eli potrzebowa�e� czego� szybko, szed�e� do Deckera.

St�d Pallis wiedzia�, �e Decker na rewolcie skorzysta, pomimo to, �e do niej nie pod�ega�.

��W porz�dku, Pallis � odezwa� si� Decker. � Dlaczego prosi�e� o spotkanie ze mn�?

��Chc� wiedzie�, dlaczego ty i twoja banda krwio�erczych s�ugus�w �ci�gn�a mnie z mojego drzewa.

��No c�, oczywi�cie mog� wyst�powa� tylko jako rzecznik Komitetu Tymczasowego.

��Decker potar� siwiej�c� brod�.

��Oczywi�cie.

��Musimy wys�a� na Pas kilka ekspedycji. M�g�by� poprowadzi� lot.

��Co zamierzacie wys�a�?

��Na pocz�tek cho�by t� zgraj�. � Decker kiwn�� g�ow� w kierunku grupki uczonych. � Si�� robocz� dla kopalni. Zatrzymamy tylko m�odych i zdrowych.

��C� za szlachetno��.

��A ty masz zabra� maszyn� dostawcz�.

��Dajecie Pasowi jedn� z naszych maszyn? � Pallis nasro�y� si�.

��Je�li przeczytasz histori�, przekonasz si�, �e maj� do niej prawo.

��Nie m�w do mnie o historii, Decker. Jaki jest wasz plan?

��Powiedzmy, �e wzrost powszechnej mi�o�ci do naszych braci na Pasie nie powinien teraz spotyka� si� z protestem roztropnego cz�owieka. � Decker zacisn�� usta.

��Chcecie zadowoli� t�um, ale je�li Tratwa straci ekonomiczn� przewag� nad Pasem, wy te� przegracie.

��Kiedy przyjdzie pora, wyrusz� w t� podr�. � Decker u�miechn�� si�. � Na Pas leci si� d�ugo. Pallis, wiesz o tym lepiej ni� wszyscy. Po drodze wiele mo�e si� zdarzy�.

���wiadomie zgodzi�by� si� na utrat� jednej z naszych maszyn? Na ko�ci, Decker�

��Tego nie powiedzia�em, stary przyjacielu. Mia�em na my�li tylko to, �e transport maszyny za pomoc� drzewa, a w�a�ciwie flotylli drzew, stanowi wielkie wyzwanie techniczne dla naszych le�nik�w.

Pallis skin�� g�ow�. Oczywi�cie, Decker ma racj�. Nale�a�oby u�y� sze�ciu albo siedmiu drzew, �eby zawiesi� mi�dzy nimi maszyn�. Potrzebowa�by swoich najlepszych pilot�w, aby utrzyma� szyk przez ca�� drog� na Pas. Po�piesznie przypomina� sobie twarze i nazwiska odpowiednich ludzi�

Decker u�miecha� si� szeroko. Pallis zmarszczy� brwi, bardzo poirytowany. Tacy faceci jak Decker ograniczali si� do zasygnalizowania problemu, a potem nie przejmowali si� ca�� reszt�. Decker odwr�ci� si� i obserwowa� poczynania rewolucjonist�w.

M�ody oficer zosta� zepchni�ty za szklan� �cian�. �zy na jego policzkach miesza�y si� z krwi�. W ko�cu przesta� kontrolowa� p�cherz i w jego kroczu pojawi�a si� mokra plama. Na ten widok t�um rykn��.

��Decker�

��Nie mog� go uratowa� � stanowczo o�wiadczy� Decker. � Nie chce si� pozby� galon�w.

��I s�usznie.

��Kretyn i samob�jca.

Z grupy zastraszonych uczonych od��czy� m�ody, ciemnow�osy m�czyzna. Krzykn��:

nie! i m��c�c pokiereszowanymi pi�ciami, rzuci� si� na ty�y t�umu. Wkr�tce naukowca powalono gradem cios�w i kopniak�w, a potem obszarpanego i zakrwawionego r�wnie� popchni�to na belk�. Pallisowi uda�o si� rozpozna� m�odzie�ca, pomimo brudnej i zaro�ni�tej twarzy.

��Rees � wyszepta�.

Rees mia� przed sob� rozw�cieczonych ludzi, kr�ci�o mu si� w g�owie od uderze�.

Ponad t�umem widzia� ma�� grup� uczonych i oficer�w. Kurczowo trzymali si� razem, nie b�d�c w stanie im pom�c. Oficer przysun�� si� do Reesa.

��Powinienem ci podzi�kowa�, szczurze z kopalni � zawo�a�.

��Nie musisz, Doav. Jeszcze nie potrafi� patrze� oboj�tnie na cz�owieka umieraj�cego w samotno�ci. Nawet je�li to jeste� ty.

Rees ostro�nie cofn�� si� krok, t�um ci�gle wygra�a� im pi�ciami i pa�kami.

Czy�by jego d�uga, bogata w nowe do�wiadczenia podr� mia�a si� sko�czy� w taki spos�b?

Przypomnia� sobie moment, kiedy rozmawia� z Goverem przed mostkiem. Usiad� w�wczas razem z naukowcami, demonstruj�c, wobec kogo jest lojalny. Gover splun�� na pok�ad i odwr�ci� si� plecami.

��Ty cholerny, durny g�wniarzu � sykn�� w�wczas Hollerbach. � Co ty wyrabiasz?

Najwa�niejsze jest przetrwanie. Je�li nie we�miemy si� z powrotem do pracy, sytuacja nie ulegnie poprawie, nawet gdyby podczas ka�dej zmiany wybucha�a nowa rewolucja.

Rees potrz�sn�� g�ow�. Hollerbach my�la� logicznie, ale z pewno�ci� istnia�y sprawy wa�niejsze od przetrwania. Mo�e kiedy osi�gnie wiek Hollerbacha, b�dzie mia� inny punkt widzenia�

W miar� up�ywu czasu coraz bardziej dokucza� Reesowi brak jedzenia, wody, dachu nad g�ow� i snu. Zmuszano go do wykonywania podstawowych prac konserwacyjnych za pomoc� bardzo prymitywnych narz�dzi. Znosi� kolejne zniewagi w milczeniu i czeka�, a� zniknie spowijaj�ca Tratw� ciemno��.

Jednak rewolucjoni�ci nie ponosili kl�ski. Cz�� naukowc�w albo wszyscy zostali zmuszeni do udzia�u w jakiej� nowej sprawie. Dotychczas by� got�w pogodzi� si� z losem, ale widok m�odego, umieraj�cego oficera wytr�ci� go z r�wnowagi.

Doav wydawa� si� teraz spokojny i pogodzony z losem. Odwzajemni� spojrzenie Reesa kiwni�ciem g�owy. Rees wyci�gn�� r�k�. Oficer kurczowo j� u�cisn��.

Obaj patrzyli w twarze oprawc�w.

Kilku podjudzanych przez t�um m�odzie�c�w wesz�o na belk�. Rees odpiera� ciosy pa�ek ramieniem, ale i tak cofa� si� centymetr po centymetrze. Wreszcie poczu� pod bosymi stopami ch��d powietrza.

Zobaczy�, �e kto� przedziera si� przez t�um.

Pallis szed� za Deckerem przez mot�och i z rozbawieniem obserwowa�, jakim szacunkiem ludzie darz� swojego przyw�dc�.

��A wi�c mamy teraz dw�ch bohater�w, co? � zagadn�� Decker. T�um rykn�� �miechem. � Nie uwa�acie, �e to marnotrawstwo? � zastanawia� si� g�o�no Decker.

��Ty tam, nazywasz si� Rees, tak? Mieli�my zamiar zatrzyma� ci� tutaj. Potrzebujemy silnych mi�ni, mamy tu mn�stwo roboty. Twoja g�upota sprawi jednak, �e zabraknie nam r�k do pracy. Hej, ty, oficerze. � Decker skin�� r�k� na Doava. � Co� ci powiem. Zejd� i do��cz do reszty pozosta�ych tch�rzy. � W t�umie rozleg� si� pomruk niezadowolenia. Decker odczeka� chwil� i �agodnie powiedzia�: � Oczywi�cie, to tylko moja sugestia. Czy�by Komitet nie zgadza� si� z propozycj�?

Oczywi�cie, nie by�o o tym mowy. Pallis u�miechn�� si�.

Doav niepewnie odwr�ci� si� do Reesa. Rees kiwn�� g�ow� i lekko popchn�� go w stron� Platformy. Oficer �wawo przeszed� po belce i zszed� na pok�ad. Przepchn�� si� przez gapi�w i dotar� do naukowc�w, poszturchiwany przez t�um.

Rees zosta� sam.

��Je�li chodzi o szczura z kopalni� � Ludzie ryczeli, oczekuj�c na spektakl, ale Decker uciszy� ich gestem r�ki. � Je�li chodzi o niego, nie umiem wymy�li� gorszego losu ni� zrzucenie go z p�yty. Ode�lijmy go z powrotem na Pas! Przyda mu si� to jego bohaterstwo, kiedy b�dzie musia� spojrze� w oczy g�rnikom, od kt�rych uciek�� � S�owa zag�uszy� krzyk aprobaty. Kilka par r�k si�gn�o po Reesa i �ci�gn�o go z belki.

��Decker, gdybym uwa�a�, �e to cokolwiek znaczy, podzi�kowa�bym ci � mrukn�� Pallis.

��No c�, pilocie, poprowadzisz drzewo zgodnie z pro�b� Komitetu? � Decker zignorowa� s�owa Pallisa.

��Jestem pilotem, Decker, a nie stra�nikiem wi�ziennym. � Pallis za�o�y� ramiona.

��Oczywi�cie, wyb�r nale�y do ciebie. � Decker uni�s� brwi, blizny na jego policzkach zbiela�y. � Jeste� przecie� obywatelem Wolnej Tratwy. Je�li jednak nie zabierzesz tej ha�astry uczonych, nie wiem, czy uda nam si� zapewni� im wy�ywienie. � Westchn�� z udawan� powag�. � Na Pasie przynajmniej mieliby jak�� szans�. Tutaj, sam widzisz, nadesz�y ci�kie czasy. Mo�e najwi�ksz� uprzejmo�ci� by�oby zrzucenie ich ju� teraz. � Spojrza� na Pallisa z pustk� w oczach. � Co ty na to, pilocie? Czy mam zapewni� naszym m�odym przyjacio�om prawdziw� rozrywk�?

��Jeste� draniem, Decker. � Pallis dygota�.

Decker za�mia� si� cicho.

Nadszed� czas podr�y na Pas. Pallis po raz ostatni obszed� drzewo, sprawdzaj�c, czy modu�y dostawcze s� dobrze umocowane.

Dw�ch ludzi z Komitetu bezceremonialnie przepchn�o si� przez listowie, ci�gn�c na linie tobo�ek. Jeden z nich, m�ody, wysoki i przedwcze�nie posiwia�y, skin�� Pallisowi g�ow�.

��Dobrej zmiany, pilocie.

Obaj cz�onkowie Komitetu oparli si� stopami o ga��zie, splun�li w d�onie i zacz�li ci�gn�� lin�. Przeci�gn�li przez listowie tobo�ek z brudnym materia�em.

Przerzucili go na bok, a nast�pnie spu�cili lin� z powrotem.

Tobo�ek rozwin�� si� powoli. Pallis podszed� do pakunku. Zobaczy� m�czyzn� zwi�zanego od st�p do g��w. S�dz�c po czerwonych naszywkach na podartym kombinezonie, by� to naukowiec. Pr�bowa� usi���, ko�ysz�c skr�powanymi ramionami. Pallis z�apa� m�czyzn� za ko�nierz i podci�gn�� w g�r�. Naukowiec spojrza� na niego z wdzi�czno�ci�, cho� troch� nieprzytomnie. Pallis rozpozna� Cipse�a, kiedy� g��wnego nawigatora.

Ludzie z Komitetu opierali si� o pie� drzewa; najwyra�niej czekali, a� lina zostanie przywi�zana do nast�pnego pasa�era. Pallis podszed� do nich. Wzi�� �ysego m�czyzn� za rami� i zmusi� mocnym �ci�ni�ciem do odwr�cenia si�. Cz�onek Komitetu niepewnie spojrza� na pilota.

��W czym problem?

��Nie obchodzi mnie, co dzieje si� na dole � wycedzi� Pallis przez zaci�ni�te z�by � lecz je�li chodzi o moje drzewa, ja decyduj�. I o�wiadczam wam, �e ci ludzie wsi�d� na moje drzewo zgodno�ci�. � Wbi� palce w rami� m�czyzny, a� us�ysza� trzask chrz�stki.

��W porz�dku, do cholery. Wykonujemy tylko swoj� robot�. Nie chcemy �adnych k�opot�w. � Cz�onek Komitetu wyrwa� si� z u�cisku.

��Nawigatorze, witamy na pok�adzie � powiedzia� Pallis oficjalnym tonem do Cipse�a. � B�d� zaszczycony, je�li skorzysta pan z mojej �ywno�ci.

Cipse zamkn�� oczy, zm�czonym cia�em wstrz�sn�y dreszcze.

Drzewa powoli zapu�ci�y si� w wn�trzno�ci Mg�awicy. Wkr�tce pojawi� si� przed nimi Pas. Rees patrzy� na system zniszczonych skrzy� i rur, kt�re obraca�y si� wok� rudej plamki, b�d�cej j�drem gwiazdy. Tu i �wdzie, mi�dzy kabinami pe�zali ludzie, z daleka przypominaj�cy owady. Ob�ok ��tawego dymu, wydalanego przez dwie odlewnie, wisia� nad Pasem niczym gigantyczna plama.

Rees wpatrywa� si� w miski paleniskowe. Prze�ywa� koszmar. Powr�t na Pas to parodia wyprawy na Tratw�, kt�r� z tak� nadziej� w sercu podejmowa� wiele szycht temu.

Podczas przerw przeznaczonych na odpoczynek unika� naukowc�w. Tworzyli zamkni�ty kr�g wok� Grye�a i Cipse�a. Pr�wie nie rozmawia� z nimi, ogranicza� si� do wykonywania polece�.

Rees z gorycz� przypomnia� sobie, �e byli to ludzie obdarzeni inteligencj� i wyobra�ni�. Pomy�la�, �e perspektywy, jakie przed sob� mieli, nie zach�caj� do korzystania z tych walor�w. Nie pot�pia� uczonych, �e odwracaj� si� od �wiata.

Jedyn� przyjemno�� sprawia�o mu teraz przesiadywanie ca�ymi godzinami przy pow�oce drzewa, sk�d obserwowa�, formuj�c� si� kilkaset metr�w nad jego g�ow�, eskadr�.

Sze�� drzew obraca�o si� w rogach niewidzialnego heksagonu. Drzewa znajdowa�y si� w tej samej p�aszczy�nie i tak blisko siebie, �e ociera�y si� li��mi. Piloci sterowali nimi jednak tak wprawnie, �e podczas d�ugiego opadania nie zosta�a z�amana nawet jedna ga��zka.

Poni�ej drzew, w sieci przymocowanej grubymi sznurami, wisia�a maszyna dostawcza, przypominaj�ca kszta�tem skrzyni�. Rees zauwa�y�, �e jej pod�o�a nadal trzymaj� si� resztki p�yt z pok�adu Tratwy.

Lot drzew podnosi� Reesa na duchu. Ludzie potrafili stworzy� takie pi�kno, dokonywali wspania�ych wyczyn�w�

Na Pasie by�o ju� wida� szereg dom�w i fabryk. Rees widzia� niemal znajome, podobne do guziczk�w twarze, kt�re patrzy�y na przybywaj�c� flotyll�.

��Tak to si� wi�c ko�czy, m�ody g�rniku � burkn�� Pallis i zbli�y� si� do pow�oki. � Przepraszam.

��Pallis, nie masz za co przeprasza�. � Rees spojrza� na niego zaskoczony. Pilot stan�� przodem do coraz bli�szego Pasa.

��Wy�wiadczy�bym ci przys�ug�, gdybym ci� zrzuci�, kiedy jecha�e� na gap�. Tam na dole dadz� ci wycisk, ch�opcze.

��Inni b�d� mieli gorzej. � Wskaza� na uczonych i wzruszy� ramionami. � Pami�taj, �e to ja dokona�em wyboru. Mog�em przy��czy� si� do rewolucjonist�w i zosta� na Tratwie.

��Nie pojmuj�, dlaczego tego nie zrobi�e�. � Pallis podrapa� si� po brodzie. � Sam nie �ywi� entuzjazmu dla starego systemu, a wasz lud by� przecie� tak gn�biony, �e musia�e� pa�a� ��dz� zemsty.

��Oczywi�cie, �e tak, ale nie pojecha�em na Tratw� po to, �eby rzuca� bomby paliwowe, pilocie. Chcia�em si� dowiedzie�, co z�ego dzieje si� ze �wiatem. � U�miechn�� si�.

��Skromny by�em, co?

��Mia�e� racj�, �e pr�bowa�e�, ch�opcze. � Pallis podni�s� g�ow�. � Problemy, kt�re zauwa�y�e�, wcale nie znikn�y.

��Rzeczywi�cie. � Rees zerkn�� na pokryte czerwon� �un� niebo.

��Nie tra� nadziei � powiedzia� stanowczo Pallis. � Stary Hollerbach nadal pracuje.

��Hollerbach? � Rees wybuchn�� �miechem. � Rewolucjoni�ci go nie zmieni�. Wci�� potrzebuj� kogo�, kto b�dzie utrzymywa� wszystko w porz�dku, kto b�dzie doradza� im, jak remontowa� maszyny dostawcze, a mo�e spr�buje przemie�ci� Tratw�, by nie spad�a na ni� gwiazda. Poza tym s�dz�, �e nawet Decker troch� si� go boi�

Teraz obaj zanie�li si� �miechem. Siedzieli przy pow�oce d�u�szy czas, aby obserwowa� zbli�aj�cy si� Pas.

��Pallis, zr�b co� dla mnie.

��Co?

��Powiedz Jaen, �e o ni� pyta�em.

��Dobrze, ch�opcze. � Pilot po�o�y� ci�k� d�o� na ramieniu Reesa. � Na razie nic jej nie grozi. Hollerbach za�atwi� jej miejsce w ekipie asystent�w. Zrobi� wszystko, co si� da, �eby nie utraci�a swojej pozycji.

��Dzi�ki. Ja�

��Powiem jej, �e o ni� pyta�e�.

Z pow�oki drzewa opad�a lina i otar�a si� o dachy dom�w na Pasie. Rees zszed� pierwszy. Jaki� g�rnik z poparzon� twarz� obserwowa� go zaciekawiony. Rotacja Pasa odpycha�a Reesa od drzewa. Zdo�a� jednak dosi�gn�� zwisaj�cego sznura i pom�g� innym zej�� na dach.

Niebawem ca�a grupa naukowc�w sz�a wok� Pasa w �lad za zwisaj�c� lin� niczym stadko g�si. Tu� za nimi bieg�y dzieci z szeroko otwartymi oczami, kontrastuj�cymi z wychudzonymi twarzyczkami.

Rees zobaczy� Sheen. Jego dawna prze�o�ona okr�ci�a stop� sznurem i wygl�da�a ze swojej kabiny. Na widok niezdarnie posuwaj�cej si� procesji uczonych roze�mia�a si�.

Rees od��czy� si� od koleg�w. Podszed� do Sheen. W�o�y� nogi do p�tli sznura i wyprostowa� si�, patrz�c kobiecie w twarz.

��No, no � rzuci�a mi�kko. � My�leli�my, �e nie �yjesz.

��Zmieni�a� si�, Sheen. � Patrzy� na ni� i czu�, �e jej rozgrzane, smuk�e cia�o wci�� budzi w nim niepok�j, mimo �e kobieta mia�a wymizerowan� twarz i silnie podkr��one oczy.

��Podobnie jak Pas, Reesie � prychn�a. � Nasta�y dla nas ci�kie czasy. � G�os Sheen by� zabarwiony rozpacz�.

��Je�li masz tyle rozumu, ile s�dzi�em, pozwolisz mi udzieli� wam pomocy � Zmru�y� oczy. � Opowiem ci, czego si� dowiedzia�em.

��Ch�opcze, to nie jest odpowiednia pora na przekazywanie wiedzy. � Pokr�ci�a g�ow�.

��Najwa�niejsze jest przetrwanie. � Uwa�nie przyjrza�a si� postaci Reesa. � I wierz mi, �e dla ciebie i twoich sflacza�ych koleg�w b�dzie to bardzo trudne.

Niedorzeczna procesja pow��cz�cych nogami ludzi nadal posuwa�a si� za lin� drzewa i pokona�a ju� prawie ca�� orbit� Pasa.

Rees zamkn�� oczy. �eby ten ba�agan ju� si� sko�czy�, gdyby tylko m�g� ju� wr�ci� do pracy�

��Rees! � zawo�a� cienkim g�osem Cipse. � Musisz nam pom�c, cz�owieku. Powiedz tym wszystkim ludziom, kim jeste�my�

Rees otrz�sn�� si� z przygn�bienia i wspi�� si� na dach.

Mechanizm wyci�gowy przesuwa� krzes�o w kierunku j�dra gwiazdy. Rees zamkn�� oczy, rozlu�ni� mi�nie i usi�owa� o niczym nie my�le�.

Przetrwa� nast�pn� szycht�. Tylko to si� liczy�o, kolejna szychta�

O ile dla Grye�a, Cipse�a i reszty uczonych wyp�dzenie na Pas r�wna�o si� zej�ciu do czelu�ci piekielnych, o tyle Rees mia� wra�enie, �e kto� celowo otwiera jego stare rany.

Ka�dy szczeg� Pasa, obskurne kabiny, deszcz szumi�cy nad powierzchni� j�dra, natr�tnie dokucza� mu, zupe�nie jak gdyby nie sp�dzi� tysi�cy szycht na Tratwie, jak gdyby nigdy nie opuszcza� g�rnik�w.

Zmieni� si� jednak. Kiedy� o�ywia�a go nadzieja. Teraz nie pozosta�o jej w nim ani troch�.

Krzes�o mocno si� przechyli�o. W dole ko�ysa�a si� zardzewia�a kopu�a i Rees ju� wyczuwa� coraz silniejsze oddzia�ywanie gwiezdnej grawitacji.

Pomy�la�, �e Pas r�wnie� si� zmieni�, i to na gorsze. G�rnicy wydawali si� bardziej brutalni i nieokrzesani, a ich ojczyzna znajdowa�a si� w op�akanym stanie. Rees dowiedzia� si�, �e towary z Tratwy dostarczano coraz rzadziej. Brak regularnych dostaw tworzy� b��dne ko�o. Rosn�ca liczba zachorowa� I niedo�ywienie oraz coraz wi�kszy wsp�czynnik umieralno�ci sprawia�y, �e g�rnicy nie spe�niali norm wydobycia �elaza i przez to kupowali jeszcze mniejsz� ilo�� �ywno�ci.

W tej sytuacji co� musia�o si� zawali�, ale co? Starzy znajomi Reesa, nawet Sheen, nie mieli ochoty z nim rozmawia�, jakby pragn�li ukry� wstydliw� tajemnic�. Czy�by g�rnicy szykowali co� nowego, czy�by szukali innej, mrocznej drogi, aby wydosta� si� z �ywno�ciowej pu�apki? Je�li tak, jaka mia�a by� ich metoda?

K�ka krzes�a uderzy�y w powierzchni� gwiazdy. Rees poczu� ci�nienie pi�ciu g i zapar�o mu dech w piersiach.

Z trudem odblokowa� lin� i krzes�o potoczy�o si� w kierunku najbli�szego wej�cia do kopalni. Z ciemnego otworu zagrzmia� g�os:

��Znowu si� sp�ni�e�, ty niezdarny gamoniu.

��Wcale si� nie sp�ni�em, Roch, i dobrze o tym wiesz � spokojnie odpar� Rees.

Zatrzyma� krzes�o przy rampie, prowadz�cej w g��b kopalni.

Z mrocznej czelu�ci wy�oni�o si� krzes�o Rocha, kt�ry pomimo braku �ywno�ci, by� nadal zwalistym m�czyzn�. D�uga broda si�ga�a mu a� do piersi i lepi�a si� od potu.

Barczysty g�rnik mia� bia�e obw�dki wok� oczu, a gdy otwiera� usta, wida� by�o resztki z�b�w, podobne do osmalonych ko�ci.

��Nie odszczekuj si�, cz�owieku z Tratwy � rzuci� Roch. �lina kapa�a mu a� na brzuch.

��Zawsze mog� kaza� ci pracowa� na trzy zmiany. Co ty na to? Rees westchn��.

Zna� Rocha od dawna. W barze �U Kwatermistrza� zawsze si� go unika�o, nawet je�li akurat nie by� pijany. Rees podejrzewa�, �e ten na wp� szalony rozrabiaka prze�y� tyle lat jedynie dzi�ki sile swoich mi�ni. Kt� lepiej by si� nadawa� do pilnowania naukowc�w? � No?

Nie masz nic do powiedzenia? � Wci�� patrzy� na Reesa. Rees trzyma� j�zyk za z�bami, ale tamten i tak wpad� w wi�ksz� w�ciek�o��. � Co jest, ty gnoju z Tratwy? Przera�a ci� odrobina roboty, tak?

Ja ci poka��, na czym polega praca. � Roch �cisn�� krzes�o w taki spos�b, jakby jego palce by�y sznurkami. Zdecydowanymi ruchami odepchn�� si� od p�yt wspieraj�cych i wyl�dowa� na zardzewia�ej powierzchni.

��Och, na ko�ci. Roch, ju� mnie przekona�e� � zaprotestowa� Rees. � Zabijesz si�.

��Na pewno nie, ty gnoju z Tratwy. � Roch napi�� bicepsy tak mocno, �e przez spocon� sk�r� by�o wida� wszystkie mi�nie. Powoli podni�s� si� z krzes�a, kolana i �ydki dygota�y mu z wysi�ku. Wreszcie, chwiej�c si� nieznacznie, stan�� i uni�s� ramiona dla zachowania r�wnowagi. Grawitacja o warto�ci pi�ciu g oddzia�ywa�a na jego brzuch tak silnie, �e przypomina� worek rt�ci zawieszony na pasku. Rees wzdrygn�� si� na my�l, jak bardzo �w pasek wrzyna si� w cia�o Rocha. Na siniej�cej twarzy Rocha pojawi� si� jednak u�miech.

��No, co powiesz, cz�owieku z Tratwy? � G�rnik wysun�� j�zyk. Powoli, z rozwag� podni�s� lew� stop� kilkana�cie centymetr�w nad grunt i nag�ym ruchem wypchn�� j� do przodu. To samo uczyni� praw� nog� i niby gigantyczne, groteskowe dziecko spacerowa� po powierzchni gwiazdy.

Rees obserwowa� go, nie potrafi�c wydusi� z siebie ani s�owa. Roch poczu� si� usatysfakcjonowany. Chwyci� krzes�o i usiad� na nim. Wyczyn najwyra�niej wprawi� go w dobry nastr�j. Spojrza� na Reesa wyzywaj�co.

��No chod�, gnoju z Tratwy, trzeba si� zabra� do roboty.

��Obr�ci� swoje krzes�o i zaprowadzi� Reesa do wn�trza gwiazdy.

Wi�kszo�� prac uczeni wykonywali w �rodku gwiezdnej kopalni. Za jakie� urojone wykroczenie Roch ju� dawno temu kaza� pracowa� im na dwie zmiany. Mieli prawo do godziny odpoczynku mi�dzy zmianami, nawet Roch im jej nie odmawia�, i w�a�nie podczas takiej przerwy Rees natkn�� si� na Cipse�a.

Siedzieli przez chwil� pogr��eni w milczeniu. Znajdowali si� w jednej z wi�kszych kom�r porowatego j�dra. Lampy umieszczone na jej dachu przypomina�y uwi�zione gwiazdy, ich �wiat�o omiata�o zwa�y obrobionego metalu i zarysy kret�w.

Nawigator wygl�da� na swoim w�zku jak g�ra t�uszczu. Drobne rysy i kr�tkie, s�abe ko�czyny wydawa�y si� zaledwie dodatkami do jego rozgniecionego cielska. Rees pom�g� mu unie�� do ust naczynie z wod�. Nap�j ciek� po brodzie i resztkach kombinezonu nawigatora, krople kapa�y na �elazn� pod�og�. Cipse u�miechn�� si� niezdarnie.

��Przepraszam � wycharcza�.

��Nie przejmuj si�. � Rees pokr�ci� g�ow�.

��Wiesz � odezwa� si� Cipse po d�u�szej chwili � warunki fizyczne na dole s� fatalne, ale najtrudniejsza do zniesienia jest sama nuda.

��W�a�ciwie nigdy nie by�o tu zbyt wiele roboty opr�cz nadzorowania kret�w � potwierdzi� Rees. � Przewa�nie podejmuj� decyzj� samodzielnie i tylko czasem potrzebna jest interwencja cz�owieka. Szczerze m�wi�c, do pilnowania ca�ego j�dra wystarczy�by jeden albo dw�ch do�wiadczonych g�rnik�w. Jest nas tutaj za du�o. Przydzielaj�c nam robot� na dole, Roch po prostu chce nam troch� dokuczy�.

��Nie tak znowu troch� � zaprzeczy� Cipse. Oddycha� ci�ko, robi� cz�ste pauzy mi�dzy s�owami. � Niepokoi mnie� stan zdrowia cz�ci ludzi. Podejrzewam�

podejrzewam, �e byliby�my bardziej przydatni w innej roli.

��Oczywi�cie, ale spr�buj o tym powiedzie� Rochowi. � Rees skrzywi� si�.

��Wiesz, Rees, nie chcia�bym, �eby moje s�owa zabrzmia�y obra�liwie, ale przecie� masz z nimi znacznie wi�cej� wsp�lnego ni� ca�a nasza reszta. � Zakaszla� i kurczowo zacisn�� r�ce na klatce piersiowej. � Ostatecznie jeste� jednym z nich. Czy nie mo�esz�

wyt�umaczy� im?

��Cipse, pami�taj, �e ja st�d uciek�em � za�mia� si� Rees. � Nienawidz� mnie bardziej ni� was. Jestem jednak pewien, �e sytuacja si� poprawi. G�rnicy nie s� barbarzy�cami. S� tylko w�ciekli. Musimy by� cierpliwi. � Cipse milcza�. Jego oddech sta� si� p�ytszy. Rees przypatrywa� si� nawigatorowi w nik�ym �wietle. Okr�g�a twarz Cipse�a by�a blada i mokra od potu. � M�wisz, �e niepokoi ci� stan zdrowia innych, nawigatorze, ale co si� dzieje z tob�?

��Nie mog� powiedzie�, �ebym si� czu� wspaniale � wysapa� i zacz�� masowa� klatk� piersiow�. � Naturalnie, ju� sam fakt, �e przebywamy w tak silnym polu grawitacyjnym, straszliwe nadwer�a serca. Zdaje si�, �e istoty ludzkie nie s� przystosowane do �ycia w takich warunkach.

��Jak si� czujesz? Boli ci� jaki� narz�d?

��Nie zawracaj g�owy, ch�opcze � odburkn�� Cipse, pokazuj�c odrobin� dawnej dra�liwo�ci. � Nic mi nie jest. Przecie� wiesz, �e jestem tu najstarszy rang�.

Naukowcy�

polegaj� na mnie� � nie doko�czy� zdania, gdy� zani�s� si� kaszlem.

��Przepraszam � powiedzia� troskliwie Rees. � Oczywi�cie, ty mo�esz najlepiej to oceni�, ale skoro tw�j stan zdrowia jest tak istotny dla naszego morale, pozw�l, �e ci pomog� przynajmniej podczas tej szychty. Po prostu zosta� tutaj; my�l�, �e zdo�am wykona� robot� za nas dw�ch. Potrafi� zaj�� uwag� Rocha. Obawiam si�, �e za nic w �wiecie nie wypu�ci ci� z gwiazdy przed ko�cem szychty, ale mo�e je�li b�dziesz cicho siedzia�, uda ci si� nawet przespa�.

��Tak. Chyba dobrze by�oby si� przespa�. � Cipse rozwa�y� propozycj�. Zamkn�� oczy.

��By� mo�e tak b�dzie najlepiej. Dzi�kuj�, Rees.

��Nie, nie wiem, co mu dolega � powiedzia� Rees. � To ty jeste� po biotreningu, Grye.

Kiedy przysz�a pora, �eby wyj�� na powierzchni�, ledwo si� obudzi�. Chyba jego serce nie wytrzymuje grawitacji na dole, ale co ja mog� wiedzie�? � Cipse le�a� lu�no przywi�zany do siennika.

��Nie mam poj�cia. Naprawd� nie mam poj�cia � powtarza� Grye, kr���c przy nawigatorze, i wci�� bezradnie rozk�ada� r�ce.

Uczeni niespokojnie kr�cili si�. Ma�a kabina, do kt�rej wszyscy zostali przydzieleni, przypomina�a klatk� wype�nion� strachem i poczuciem niemocy.

��Pomy�lcie troch� � powiedzia� Rees, wyprowadzony z r�wnowagi. � Co by zrobi� Hollerbach w takiej sytuacji?

��O�miel� si� zauwa�y�, �e Hollerbacha tutaj nie ma. � Grye gro�nie spojrza� na Reesa.

��Przypominam te�, �e na Tratwie mieli�my dost�p do dystrybutor�w z najlepszymi lekarstwami oraz rejestr�w medycznych Statku. Tutaj nie mamy niczego, nawet pe�nych racji �ywno�ciowych�

��Niczego opr�cz nas samych! � warkn�� Rees. Naukowcy spojrzeli na niego z wyrzutem. � Przepraszam � westchn�� Rees. � Pos�uchaj, Grye, nie jestem w stanie nic zaproponowa�. Przez wszystkie te lata pracy w archiwach musieli�cie si� czego� nauczy�. Po prostu zr�bcie to, co uznacie za najlepsze.

Grye nachmurzy� si� i przez d�u�sz� chwil� obserwowa� le��cego nawigatora, a potem polu�ni� mu ubranie.

Rees wype�ni� ju� swoje obowi�zki i zaczyna�a go m�czy� klaustrofobia, tote� szybko opu�ci� kabin�.

Poszed� na kraniec Pasa. Spotka� kilku ludzi. Zbli�a�a si� po�owa szychty, zatem ludno�� Pasa przewa�nie pracowa�a albo przebywa�a w swoich kabinach. Rees g��boko oddycha� i ze smutkiem patrzy� na dobrze znajome elementy ma�ej kolonii:

zniszczone kabiny, �ciany uszkodzone przez pokolenia przechodni�w, otwarte wyloty dysz na dachach.

Wiatr przyni�s� ze sob� lekk� wo� drzewa. Rees zadar� g�ow�. Na tle nieba zobaczy� ciasno sformowan� flotyll� drzew, kt�re sprowadzi�y go tutaj z Tratwy. Mi�dzy nimi nadal tkwi�a maszyna dostawcza. Elegancja drzew, delikatny zapach listowia, postacie poruszaj�ce si� po konarach, wygl�da�o to jak powietrzny spektakl. Ten pi�kny widok bole�nie u�wiadomi� Reesowi, ile wspania�ych rzeczy utraci�, powr�ciwszy tutaj.

Obr�t Pasa sprawi�, �e formacja drzew znikn�a za lini� horyzontu. Rees odwr�ci� si�.

Uda� si� do baru �U Kwatermistrza�. Zapachnia� zwietrza�y alkohol. Rees pod wp�ywem impulsu wszed� do ponurego wn�trza lokalu. Mo�e kilka haust�w czego� mocniejszego poprawi mu nastr�j, mo�e odpr�y si� i wreszcie zazna tak potrzebnego snu.

Barman, Jame, akurat p�uka� okr�g�e czasze w brudnej wodzie.

��Ju� ci m�wi�em, �e tutaj nie obs�uguje si� g�wna z Tratwy � warkn��.

Rees u�miechn�� si�, nie chc�c okaza� gniewu. Rozejrza� si� po barze. Jedynym klientem by� niski cz�owiek z okaza�� blizn� po oparzeniu, pokrywaj�c� ca�e przedrami�.

��Wygl�da na to, �e nie obs�uguje si� tutaj nikogo � odci�� si� Rees.

��Nic nie wiesz? � Jame chrz�kn��. � Podczas tej szychty wreszcie maj� roz�adowa� maszyn� dostawcz�. Poszli tam wszyscy zdatni do roboty. Widzisz, pracuj�, nie tak jak ty, niedo��ny gnoju z Tratwy�

��Daj spok�j, Jame. � Rees traci� panowanie nad sob�. � Przecie� wiesz, �e si� tutaj urodzi�em.

��I zdecydowa�e� si� opu�ci� to miejsce. Cz�owiekiem z Tratwy jest si� ju� do ko�ca �ycia.

��Jame, Mg�awica to ma�y �wiat � t�umaczy� Rees. � Przynajmniej tyle si� dowiedzia�em dzi�ki podr�y. Na jej obszarze wszyscy jeste�my lud�mi, zar�wno na Pasie, jak i na Tratwie�

Jednak Jame odwr�ci� si� do Reesa plecami, na znak, �e nie chce go s�ucha�.

Poirytowany Rees wyszed� z baru. Od przybycia naukowc�w na Pas up�yn�o oko�o dwudziestu szycht, a g�rnicy zdo�ali jedynie opracowa� plan roz�adunku maszyny dostawczej. Jemu za�, Reesowi, kt�ry zna� warunki Pasa i mia� do�wiadczenie w pilotowaniu drzew, nawet nie powiedziano, co g�rnicy robi��

Opar� stopy o �cian� baru i wyci�gn�� si� na ca�� d�ugo��, �eby spojrze� na formacj� drzew. Przypatrzy� si� im uwa�niej i zauwa�y�, �e wielu ludzi niezdarnie czepia si� ga��zi.

Wok� sieci otaczaj�cej maszyn� dostawcz� roi�o si� od m�czyzn. Obwi�zywali urz�dzenie linami, kt�re potem spuszczali w d� na Pas.

Wreszcie z maszyny spad�a ostatnia lina. W powietrzu rozleg�y si� ciche okrzyki.

Rees obserwowa� pilot�w wielkich drzew, nad kt�rymi unosi�y si� teraz ob�oki dymu.

Wiruj�ce drzewa zwolni�y tempo obrot�w i zacz�y powoli sun�� w stron� Pasa.

Manewr by� umiej�tnie skoordynowany � maszyna dostawcza prawie w og�le si� nie przechyla�a.

Rees pomy�la�, �e najtrudniejsze b�dzie samo przeniesienie maszyny na Pas.

Zapewne drzewa spr�buj� si� dopasowa� do obrot�w Pasa, �eby da�o si� wci�gn�� zwisaj�ce liny, dop�ki maszyna nie zostanie umieszczona w szeregu innych budowli. Prawdopodobnie w ten spos�b zosta�a zbudowana przewa�aj�ca cz�� Pasa, chocia� odbywa�o si� to wiele pokole� wcze�niej.

Jedno z drzew zacz�o opada� zbyt szybko. Maszyna zako�ysa�a si�. Robotnicy krzykn�li i mocno przywarli do siatek. Piloci nawo�ywali si� nawzajem i wymachiwali r�kami. Dym nad wy�amuj�cym si� z szyku drzewem g�stnia�, a flotylla pozosta�ych drzew zwolni�a.

Reesa ogarn�a furia. Do diab�a, powinienem by� tam w g�rze! Pomimo sk�pych racji �ywno�ciowych i potwornej har�wki wci�� czu� si� mocny i pe�en energii.

Sie� rozerwa�a si� z trzaskiem.

Rozgniewany Rees dopiero po chwili zrozumia�, co si� sta�o. Skupi� ca�� uwag� na ma�ym punkcie na niebie.

Piloci podejmowali desperackie wysi�ki, ale z sieci zosta�y tylko strz�py.

Flotylla drzew gwa�townie zadygota�a i znikn�a w ob�oku dymu. Ludzie kurczowo si� skr�cali, bezw�adnie unoszeni pr�dem powietrznym. Uwolniona maszyna dostawcza zawis�a w powietrzu, jakby niepewna, co ma robi� dalej. Rees zauwa�y�, �e jaki� cz�owiek wci�� przywiera do jej boku.

Urz�dzenie opada�o, zataczaj�c �uk. Powoli zbli�a�o si� do Pasa.

Rees mocno przywar� do lin. Dok�d zmierza ta cholerna maszyna? Oddzia�ywa�y na ni� pola grawitacyjne j�dra gwiazdy i Rdzenia Mg�awicy. Na razie silniejsze okazywa�o si� pole grawitacyjne Rdzenia, ale jak szybko maszyna mo�e opa�� w pobli�e gwiazdy, by znale�� si� pod jej wp�ywem?

Maszyna dostawcza mog�a przebi� si� przez struktur� Pasa jak pi�� przez mokry papier.

Nale�a�o si� liczy� z ogromn� ilo�ci� ofiar �miertelnych. Utraciwszy integracj�, Pas uleg�by rozerwaniu, miotany si�� w�asnego obrotu. Pier�cie� kabin, bezw�adnie zwisaj�cych rur, kawa�k�w lin i cierpi�cych m�czarnie ludzi poszed�by w rozsypk�, a pozostali przy �yciu samotnie tkwiliby w powietrzu, czekaj�c, a� wci�gnie ich Rdze�

Wyobra�nia podsuwa�a Reesowi kolejne mo�liwo�ci. Gdyby maszyna nie trafi�a w Pas, tylko lecia�a dalej i uderzy�a w j�dro gwiazdy? Przypomnia� sobie, jak wielkie kratery zostawi�y po sobie krople deszczu na dole studni grawitacyjnej w warunkach pi�ciu g. Jaki by�by efekt upadku wa��cej wiele ton maszyny dostawczej? Zapewne Pas i jego mieszka�cy zostaliby pokryci ogromn� warstw� stopionego �elaza. By� mo�e dosz�oby nawet do naruszenia struktury gwiazdy.

Po Reesie przesun�� si� cie� spadaj�cej maszyny. Zadar� g�ow� i patrzy� na ni� jak urzeczony. Wyra�nie by�o wida� wyloty dystrybutora i klawiatur�. Reesowi przypomnia�y si� bardziej spokojne czasy, kiedy sta�o si� w kolejce po towary na Kraw�dzi Tratwy.

Po chwili ujrza� cz�owieka, kt�ry wci�� przywiera� do zniszczonego boku maszyny. M�czyzna by� chudy i ciemnow�osy; sprawia� wra�enie spokojnego. Przez moment patrzy� Reesowi prosto w oczy, a potem znikn��, uniesiony rotacj� maszyny. Wydawa�o si�, �e maszyna jest blisko, na wyci�gni�cie r�ki. Zacz�a sun�� bokiem. Przelecia�a kilkana�cie metr�w od Pasa. Kiedy zbli�y�a si� do j�dra gwiazdy, gwa�townie zakrzywi�a trajektori�, a potem zosta�a gwa�townie odrzucona.

Cz�owiek, kt�ry przywiera� do boku urz�dzenia, wydawa� si� ma�y jak py�ek.

Maszyna opad�a �ukiem w kierunku Rdzenia i skurczy�a si� do rozmiar�w plamki, kt�ra znik�a w niesko�czono�ci.

Sze�� rozproszonych drzew skupi�o si� w jednym miejscu. Przy akompaniamencie okrzyk�w rzucano liny robotnikom.

Utrata maszyny sprawi�a Reesowi niemal fizyczny b�l. Kolejna cz�� skromnego dziedzictwa cz�owieka zosta�a zmarnowana na skutek g�upoty i b��d�w. Ka�da taka zmniejsza�a szans� na przetrwanie kilku nast�pnych generacji.

Przypomnia� sobie, co Pallis opowiedzia� mu o kalkulacjach Deckera. Przysz�y lider rewolucji ponuro napomkn��, �e nie obawia si� utraty gospodarczego prymatu nad Pasem, pomimo �e zamierza mu podarowa� maszyn� dostawcz�. Czy�by dzia�a� z premedytacj�? Czy pozwolono ludziom zgin�� i pozbyto si� niezast�pionego urz�dzenia tylko po to, aby uzyska� kr�tkotrwa�� przewag� polityczn�?

Rees mia� wra�enie, �e jest zawieszony nad pr�ni� niczym nieszcz�nicy zagubieni podczas katastrofy; jednak otch�ani� nie by�o dla niego powietrze, tylko nikczemno�� ludzkiej natury.

Na pocz�tku nast�pnej szychty Cipse os�ab� tak bardzo, �e Rees uzgodni� z Grye�em i reszt�, i� powinno si� go zostawi� na Pasie. Kiedy Rees wyszed� na powierzchni� j�dra gwiazdy, zrelacjonowa� Rochowi sytuacj�. Stara� si� m�wi� rzeczowo, pokornym, wr�cz przepraszaj�cym tonem. Roch zmarszczy� krzaczaste brwi i gro�nie na niego spojrza�, ale milcza�. Rees wr�ci� do czelu�ci gwiazdy.

W po�owie szychty Rees uda� si� na powierzchni�, �eby odpocz��. Natychmiast ujrza� Cipse�a. Nawigator by� owini�ty brudnym kocem i pr�bowa� dosi�gn�� p�yty kontrolnej krzes�a.

Rees podszed� do Cipse�a. Wyci�gn�� r�k� i bardzo delikatnie po�o�y� r�k� na ramieniu naukowca.

��Cipse, co si� dzieje, do cholery? Niech to diabli, jeste� chory. Mia�e� zosta� na Pasie.

��Obawiam si�, m�j m�ody przyjacielu, �e nie mia�em wielkiego wyboru. � Cipse zwr�ci� oczy na Reesa.

U�miechn�� si�. Z jego twarzy zupe�nie odp�yn�a krew.

��Roch�

��Tak. � Cipse przymkn�� oczy. Wci�� manipulowa� urz�dzeniami sterowniczymi na krze�le.

��Masz co� do powiedzenia, ty gnoju z Tratwy? � Rees obr�ci� krzes�o. Zobaczy� przed sob� fa�szyw�, roze�mian� g�b� Rocha. Usi�owa� znale�� jakie� wyj�cie z sytuacji, znale�� odpowiedni� d�wigni�, kt�ra mog�aby wywrze� wp�yw na tego zwalistego cz�owieka i uratowa� Cipse�a, ale racjonalizm ust�pi� miejsca fali gniewu.

��Roch, ty �ajdaku � sykn��. � Mordujesz nas, a jednak nie jeste� a� tak winny, jak ludzie tam na g�rze, kt�rzy pozwalaj� ci to robi�.

��Nie jeste� zadowolony, gnoju z Tratwy? � Roch szyderczo si� wykrzywi�, udaj�c zdziwienie. � Wiesz, co� ci powiem. � D�wign�� si� na nogi. Z posinia�� twarz� i zaci�ni�tymi pi�ciami u�miechn�� si� do Reesa. � Dlaczego nic nie robisz? No, dalej. Z�a� z tego krzes�a i zmierz si� ze mn�. Je�li uda ci si� mnie pokona�, b�dziesz m�g� zabra� swojego przyjaciela na g�r�.

��Och, na ko�ci� � Rees zamkn�� oczy.

��Nie s�uchaj go, Rees.

��Obawiam si�, �e jest za p�no, Cipse � szepn��. Chwyci� por�cze krzes�a i na pr�b� napr�y� plecy. � Po tym, co w swojej g�upocie powiedzia�em, on nie wypu�ci mnie z tej gwiazdy �ywego. W ten spos�b przynajmniej ty masz szans�

Podni�s� lew� stop� nad platform�. Mia� wra�enie, �e kto� przymocowa� do niej �elazn� klatk�. Potem przysz�a kolej na praw� stop�

Nie traci� czasu na eksperymenty. Stanowczym, rozsadzaj�cym krew w �y�ach d�wigni�ciem wysun�� si� z krzes�a.

Poczu� b�l w mi�niach ud, �ydek i plec�w. Przez moment przerazi� si�, �e przewr�ci si� do przodu i wyr�nie twarz� w �elazn� powierzchni�. Jednak uda�o mu si� zachowa� r�wnowag�. Oddycha� p�ytko i czu�, jak serce ko�acze w klatce. Mia� wra�enie, i� d�wiga na plecach pot�ny, niewidzialny ci�ar.

Uni�s� g�ow� i spojrza� na Rocha, pomimo opuchni�tej twarzy sili� si� na u�miech.

��Kolejna pr�ba samopo�wi�cenia, Rees? � �agodnie zagadn�� Cipse. � Szcz�liwej drogi, przyjacielu.

Roch u�miecha� si� swobodnie, jakby pi�� gie sprawia�o mu nie wi�cej k�opotu ni� ci�ki ubi�r. Podni�s� masywn� nog�, poruszy� ni� w powietrzu, a nast�pnie postawi� stop� na zardzewia�ej powierzchni. Zrobi� kilka krok�w i znalaz� si� metr od Reesa, tak blisko, �e ten ostatni czu� jego nie�wie�y oddech. Ci�ko dysz�c z wysi�ku, Roch zamachn�� si� pot�n� pi�ci�.

Rees pr�bowa� unie�� ramiona nad g�ow�, ale stawia�y op�r, jakby przywi�zano je grubymi sznurami. Zamkn�� oczy. Nie mia� poj�cia, dlaczego dr�cz� go bia�e gwiazdy na skraju Mg�awicy, w ka�dym razie przesta� si� ba�.

Po jego twarzy przenikn�� cie�.

Otworzy� oczy. Ujrza� czerwone niebo i w tym momencie jego czaszk� przeszy� straszliwy b�l.

Mimo wszystko �y�, a wynosz�ca pi�� g grawitacja gwiazdy ust�pi�a. Plecami le�a� na czym� zimnym. Wyci�gn�� r�ce i natrafi� na ziarnist� powierzchni� metalowej p�yty, kt�ra co pewien czas dr�a�a. Rees mia� �ci�ni�ty �o��dek i dusi� si�. Czu� w gardle kwa�ny smak, a j�zyk przypomina� mu wyschni�te drewno. Zastanawia� si�, jak d�ugo le�a� nieprzytomny.

Ostro�nie opar� si� na �okciu. Bok p�yty mierzy� oko�o dziesi�ciu metr�w.

Zarzucono na� prymitywn� sie�, do kt�rej Rees by� przywi�zany za pomoc� opasuj�cej go w talii linki.

Na �rodku p�yty ustawiono stos grubo poci�tego �elaza. Na p�ycie znajdowa� si� jeszcze barman, kt�ry prze�uwa� kawa�ek starego mi�sa i oboj�tnie patrzy� na g�rnika.

��Wreszcie si� obudzi�e� � rzuci�. � My�la�em, �e Roch rozwali� ci �eb. By�e� nieprzytomny wiele godzin.

Rees d�ugo patrzy� na barmana. Gdy p�yta ponownie zadygota�a, usiad�, i upewniwszy si�, �e grawitacja jest niewielka i zmienna, rozejrza� si� dooko�a.

Pas znajdowa� si� mniej wi�cej p� mili dalej i opasywa� j�dro gwiazdy niby toporna bransoletka, ozdabiaj�ca r�czk� dziecka. Rees lecia� wi�c. Na metalowej p�ycie?

Zakr�ci�o mu si� w g�owie i wsadzi� palce w oczka sieci.

Zacz�� powoli przesuwa� si� na kraw�d� p�yty. Zajrza� pod sp�d i zobaczy�, �e w rogach p�yty s� zamontowane wyloty czterech silnik�w, przy czym ma�e skrzynie nap�dowe z pewno�ci� pochodzi�y z dach�w Pasa. Od czasu do czasu Jame poci�ga� linki kontrolne, a w�wczas rury wypuszcza�y par�, p�yt� za� gwa�townie odrzuca�o do przodu.

Kiedy wi�c by� nieprzytomny, g�rnicy wynale�li lataj�ce maszyny. Rees zastanawia� si�, dlaczego nagle zacz�li ich potrzebowa�.

Wyprostowa� si� i usiad� twarz� do Jame�a, kt�ry s�czy� wod� z kulistej czary.

Wydawa�o si�, �e barman zupe�nie zapomnia� o m�odzie�cu, ale w ko�cu na jego szerokiej, zaro�ni�tej twarzy pojawi�o si� wsp�czucie i poda� Reesowi naczynie. Rees ch�tnie zwil�y� wyschni�te gard�o, a nast�pnie zwr�ci� Jame�owi czar�.

��No, Jame, teraz powiedz mi, co si� dzieje. Co si� sta�o z Cipse�em?

��Z kim?

��Z nawigatorem, naukowcem. Tym, kt�ry by� chory.

��Jeden z nich zmar� na dole. � Jame sprawia� wra�enie zak�opotanego. � S�ysza�em, �e na zator serca. Gruby, stary m�czyzna. Czy w�a�nie jego masz na my�li?

��Tak, Jame � westchn�� Rees. � To w�a�nie o niego mi chodzi. � Jame wyci�gn�� zza paska butelk�, otworzy� j� i poci�gn�� du�y �yk. � Jame, dlaczego nie umar�em?

��Powiniene� by�. Roch my�la�, �e ci� zabi� i dlatego nie zada� kolejnych cios�w.

Kaza� ci� podnie�� i przywlec do tego cholernego baru �U Kwatermistrza�, wyobra�asz sobie? Zacz��e� poj�kiwa�, wierci� si�. Roch mia� szczer� ch�� za�atwi� ci�, ale powiedzia�em mu: Nie w moim barze, nie wa� si� No, a potem zjawi�a si� Sheen.

��Sheen? � Dla Reesa za�wita� promyk nadziei.

��Wiedzia�a, �e mam odlecie� na tym promie i pewnie dlatego wpad�a na pomys�, �eby zabra� ci� z Pasa. � Jame spojrza� na Reesa. � Sheen to porz�dna kobieta. Mo�e s�dzi�a, �e w ten spos�b zdo�a ci� uratowa�, ale Roch kwit� ze szcz�cia, wysy�aj�c ci� tutaj.

W�a�nie na tym mu zale�a�o: �eby� mia� wolniejsz�, bardziej bolesn� �mier�.

��Co? Dok�d mnie zabierasz? � pyta� gor�czkowo Rees. Jednak barman umilk� i odt�d interesowa�a go tylko butelka.

Pod kontrol� Jame�a ma�y statek ci�gle opada�. Powietrze sta�o si� g�stsze i cieplejsze; trudniej si� nim oddycha�o, jak gdyby pasa�erowie znale�li si� w pokoju, gdzie zamkni�to wszystkie okna. Mg�awica ciemnia�a. Os�abione gwiazdy �wieci�y na tle ponurego nieba.

Rees sp�dza� d�ugie godziny na kraw�dzi p�yty, obserwuj�c rozci�gaj�c� si� w dole otch�a�. Wyobra�a� sobie, �e w ciemno�ci, w samym �rodku Mg�awicy, zobaczy drog� do Rdzenia, zupe�nie jak gdyby by� w obserwatorium. Zaczyna� ju� traci� rachub� czasu.

Musia�o jednak up�yn�� kilka szycht, gdy Jame nagle odezwa� si� do niego:

��Nie wolno ci nas os�dza�.

��Co? � zagadn�� Rees, kieruj�c wzrok na towarzysza.

��Wszyscy musimy przetrwa�. � Jame trzyma� opr�nion� do po�owy butelk�. Le�a� w niezgrabnej pozie na p�ycie, oczy mia� zamglone od alkoholu. � Zgadza si�?

Dlatego kiedy sko�czy�y si� dostawy z Tratwy, mogli�my zdobywa� �ywno�� tylko w jednym miejscu� � Uderzy� butelk� o p�yt�, a potem przygwo�dzi� Reesa spojrzeniem. � Powiem ci, �e sprzeciwia�em si�. Twierdzi�em, �e lepiej b�dzie, je�li umrzemy zamiast handlowa� z tymi lud�mi. Grupa jednak podj�a decyzj� i ja j� akceptuj�. � Pogrozi� Reesowi palcem. � To by� wyb�r nas wszystkich, wi�c musz� przyj�� cz�� odpowiedzialno�ci, jak� mnie obarczono. � Rees patrzy� na barmana w os�upieniu. Jame wydawa� si� teraz nieco trze�wiejszy.

��Nawet nie wiesz, o czym m�wi�, prawda?

��Jame, nie mam zielonego poj�cia. Nas, wygna�c�w, nie poinformowano dos�ownie o niczym.

��No c�, niebawem dowiesz si� wszystkiego. � Jame roze�mia� si� cicho i podrapa� w g�ow�. Potem zerkn�� na niebo. Szuka� kilku najja�niejszych gwiazd, pragn�c okre�li� po�o�enie p�yty. � Jeste�my ju� prawie na miejscu. Popatrz, Rees. Pod nami, gdzie� po mojej prawej stronie�

Rees przekr�ci� si� na brzuch i wysun�� g�ow� za p�yt�. Na pocz�tku nie dostrzeg� niczego w miejscu, kt�re wskaza� mu barman, lecz po chwili, mru��c oczy, wypatrzy� ma��, ciemn� plamk�.

Godziny wlok�y si� niemi�osiernie d�ugo. Jame ostro�nie regulowa� si�� ci�gu silnik�w. Plamka uros�a do rozmiar�w pi�ki. Mia�a barw� zaschni�tej krwi. Rees dostrzeg� postacie ludzi, stoj�cych lub pe�zaj�cych po pi�ce, jakby kto� ich tam przylepi�. Oceni�, �e kula musi sobie liczy� oko�o trzydziestu metr�w �rednicy.

��Masz. Teraz pos�uchaj, ch�opcze. � Jame przysun�� si� do Reesa. Nieco roztargniony poda� mu butelk�. � Je�li chcesz tu prze�y� wi�cej ni� tylko p� szychty, musisz pami�ta�, �e ci ludzie s� takimi samymi istotami jak ty czyja�

Zbli�ali si� do powierzchni. Pe�no ludzi, doros�ych i dzieci, chodzi�o nago lub w obdartych tunikach. Wszyscy byli niscy, przysadzi�ci i dobrze umi�nieni. Jaki� m�czyzna obserwowa� przybycie ma�ego statku.

Powierzchnia tego ma�ego �wiata sk�ada�a si� z warstw czego�, co przypomina�o zeschni�te sukno. W jednym miejscu warstwy by�y rozerwane i ods�ania�y konstrukcj� bry�y.

Rees zauwa�y� ko�ci. Zadygota� i chwyci� butelk� Jame�a.

Tubylec spojrza� Reesowi w oczy i uni�s� ramiona w ge�cie powitania. By� to Ko�ciej.

Jame wyl�dowa� �agodnie na sp�kanej powierzchni. W milczeniu przyst�pi� do wyjmowania z sieci sztab �elaza.

Rees rozejrza� si� dooko�a. Niewielki horyzont przes�ania�y warstwy w�ochatego, br�zowego materia�u, kt�ry drga�. Przez dziury w powierzchni materia�u prze�witywa�a biel ko�ci.

Rees poczu�, �e jego p�cherz nie wytrzymuje. Zamkn�� oczy i �cisn�� nogi. M�wi� sobie: Uspok�j si�, Rees, przecie� grozi�y ci ju� w �yciu wi�ksze niebezpiecze�stwa.

Ko�cieje byli mitem z jego dzieci�stwa, byli wi�c potworami, strasz�cymi krn�brne dzieci w porze snu. We wszech�wiecie, kt�ry mie�ci� spokojne, zautomatyzowane wn�trze mostka, chyba nie mog�o by� miejsca na co� r�wnie odra�aj�cego. � Witaj � odezwa� si� kto� wysokim, suchym g�osem. � Widz�, �e masz dla nas jeszcze jednego go�cia, Jame.

M�czyzna, kt�rego Rees widzia� z g�ry, odbiera� teraz od Jame�a nar�cze �elaznych sztabek. U jego st�p pi�trzy�y si� zwyk�e paczki z �ywno�ci�. Jame szybko przeni�s� je na p�yt� i przymocowa� do sieci.

Ko�ciej by� przysadzisty. Jego g�owa przypomina�a pomarszczon�, pozbawion� w�os�w kul�. Klatk� piersiow� mia� masywn�. Ubrany by� w prymitywnie skrojon� szat� z b�yszcz�cego materia�u. Kiedy si� u�miechn��, Rees zauwa�y�, �e w szerokiej jamie ustnej w og�le nie ma z�b�w.

��Co jest, ch�opcze? � zagadn�� Ko�ciej. � Nie podasz staremu Quidowi r�ki?

Rees mocniej zacisn�� palce na oczkach siatki. Jame stan�� nad nim, trzymaj�c paczk� �elaza.

��No, dalej, ch�opcze. Zabieraj to i z�a� z p�yty. Przecie� wiesz, �e nie masz wyboru, a je�li nie zdo�asz ukry� strachu, twoja sytuacja pogorszy si�.

Rees czu� w gardle narastaj�cy j�k. Mia� wra�enie, �e wszystkie budz�ce odraz� domys�y na temat Ko�ciej�w powracaj� do niego, by odebra� mu odwag�. Zacisn�� z�by. Do diab�a, przecie� jest uczonym drugiej klasy. Przypomnia� sobie spokojne, zm�czone spojrzenie Hollerbacha. Pomy�la�, �e jako� to wszystko prze�yje. Nie by�o innego wyj�cia.

Wsta�, �eby zwyci�y�a rozs�dniejsza cz�� jego umys�u. Czu� si� oci�a�y i niemrawy. Grawitacja wynosi�a chyba jakie� p�tora g. Ile zatem mog�a wa�y� ta ma�a planeta? Trzydzie�ci ton?

Wzi�� �elazo i bez wahania zszed� z p�yty. Jego nogi zapad�y si� po kostki w mi�kkiej, podobnej do szorstkiego materia�u powierzchni, kt�ra by�a pokryta drapi�cymi w�oskami i, o Bo�e, ciep�a jak sk�ra ogromnego zwierz�cia� albo sk�ra cz�owieka.

Rees z przera�eniem poczu�, �e nie kontroluje p�cherza. Po nogach pociek�a mu gor�ca ciecz.

Quid otworzy� bezz�bne usta i rykn�� �miechem.

��Nie ma si� czego wstydzi�, ch�opcze � powiedzia� Jame, bezpieczny na swojej p�ycie. � Pami�taj o tym.

Transakcja dobieg�a ko�ca i Jame pochyli� si� nad urz�dzeniem sterowniczym.

Talerz wypu�ci� k��b pary i uni�s� si�, zostawiaj�c na mi�kkim pod�o�u cztery wg��bienia. Po kilku sekundach lotu skurczy� si� do rozmiar�w niedu�ej zabawki.

Rees spojrza� w d�. Mia� pod nogami ka�u�� w�asnego moczu, kt�ry wsi�ka� w pod�o�e.

��Teraz jeste� Ko�ciejem, m�odzie�cze! � Quid zbli�y� si� do niego. � Witaj w odbycie Mg�awicy. � Pokaza� ka�u�� u st�p Reesa. � A tym si� nie przejmuj. � Wyszczerzy� z�by w u�miechu i obliza� wargi. � B�dziesz z niej zadowolony, kiedy zachce ci si� pi�.

��Co mam teraz robi�? � Rees dr�a�, ale stara� si� nie spuszcza� wzroku z Ko�cieja.

Przychodzi�y mu do g�owy okropne my�li.

��Hm, to zale�y od ciebie. � Quid znowu si� za�mia� � Mo�esz tu sta� i czeka�, a� kto� ci� st�d zabierze, ale to nigdy nie nast�pi, albo id� ze mn�. � Mrugn�� do Reesa i, trzymaj�c �elazo pod pach�, ruszy� po mi�kkiej powierzchni.

Przez chwil� Rees sta� w miejscu. My�la� z b�lem o ca�kowitym zerwaniu wi�zi ze �wiatem, kt�ry znajdowa� si� daleko st�d. Nie mia� jednak wyboru. Groteskowa posta� Ko�cieja sta�a si� dla niego jedynym punktem odniesienia.

Poprawi� �adunek �elaza i zacz�� ostro�nie kroczy� po ciep�ej, nier�wnej ziemi.

Przeszli mniej wi�cej po�ow� obwodu planety. Mijali prymitywne chaty, kt�re tworzy�y chaotycznie osiedla. Przewa�nie by�y to zwyk�e, z trudem chroni�ce przed deszczem namioty, aczkolwiek zdarza�y si� te� solidniejsze budynki z �elaznymi elementami w konstrukcji � Nasz g�rnik jest zdumiony? � Quid �mia� si�. � Robimy post�py, co? Widzisz, kiedy� od nas stroniono. Tratwa, g�rnicy, dos�ownie wszyscy. Byli zbyt dumni, �eby zadawa� si� z Ko�ciejami, zw�aszcza �e, wed�ug nich, pope�nili�my �zbrodni�, �yj�c nadal�

Ale teraz gwiazdy zaczynaj� wygasa�. I co ty na to, g�rniku? Nagle wszyscy musz� walczy� o przetrwanie i ucz� si� to robi� jak my przez wiele tysi�cy szycht. � Quid przysun�� si� do Reesa i znowu mrugn��. � Widzisz, wszystko sprowadza si� do handlu. Za odrobin� �elaza i kilka innych luksus�w nape�niamy puste torebki �ywno�ci� dla g�rnik�w. Dop�ki dostaj� �adnie zapakowan� torebk�, nie zastanawiaj� si� nad jej zawarto�ci�. Czy nie mam racji? � Znowu wybuchn�� �miechem, opryskuj�c twarz Reesa �lin�.

Rees wzdrygn�� si�. Nie m�g� wydusi� z siebie ani s�owa. Z namiot�w wychyli�y si� dzieci, �eby popatrze� na Reesa. Mia�y zaspane twarzyczki i przysadziste jak doro�li sylwetki.

Doro�li prawie nie zauwa�yli jego przej�cia. Siedzieli ciasno skupieni w namiotach i �piewali cich�, nie daj�c� si� zapomnie� piosenk�. Rees nie rozumia� jej s��w, lecz urzeka�a go sugestywna melodia.

��Strasznie mi przykro, je�li sprawiamy wra�enie nietowarzyskich � odezwa� si� Quid.

��Widzisz, w przestrzeni wok� Rdzenia �yje wieloryb. Wkr�tce przywo�amy go �piewem. � Quid powi�d� dooko�a rozmarzonym wzrokiem i obliza� wargi.

Kiedy Rees mija� jedn� z bardziej zaniedbanych chat, wpad� po kostki w obrzydliwe, cuchn�ce odpadki. Krzykn��, cofn�� si� i zacz�� wyciera� stopy. Quid rykn�� �miechem.

��Nie martw si�. Przyzwyczaisz si� � powiedzia� kto� z g��bi chaty.

Rees nerwowo zerkn�� w kierunku chaty. Poczu� strach. Wiedzia�, �e zna ten g�os.

Zapominaj�c o brudnej powierzchni, podszed� bli�ej i zajrza� do ciemnego wn�trza. Siedzia� tam niski, jasnow�osy, chudy m�czyzna ubrany w resztki tuniki. Jego twarz porasta�a zmierzwiona broda.

��Gord, to ty?

��Witaj, Rees. � Dawny g��wny in�ynier Pasa ponuro skin�� g�ow�. � Nie mog� powiedzie�, �ebym si� ciebie spodziewa�. My�la�em, �e odlecia�e� na Tratw�. � Rees rozejrza� si� dooko�a. Wyda�o mu si�, �e Quid ch�tnie na niego zaczeka, tote� przykucn�� i kr�tko zrelacjonowa� Gordowi swoje prze�ycia. Dawny in�ynier ze wsp�czuciem kiwa� g�ow�. Mia� przekrwione oczy, otoczone ciemnymi obw�dkami.

��Ale co ty tutaj robisz? � docieka� Rees.

��O jedn� implozj� odlewni za du�o. � Gord wzruszy� ramionami. � O jedn� �mier� za du�o. Postanowili zwali� ca�� win� na mnie i zes�ali mnie tutaj. Na tej planecie jest ca�kiem du�o ludzi z Pasa, a raczej sporo ich tutaj sprowadzono. Od czasu twojej ucieczki sytuacja si� pogorszy�a. Kilka tysi�cy szycht temu wygnanie kogokolwiek tutaj by�oby nie do pomy�lenia.

Prawie nie uznawali�my istnienia tego miejsca. Dop�ki nie zacz�li�my handlowa� z tymi cholernymi Ko�ciejami, s�dzi�em, �e s� wytworem fantazji. � Wzi�� do r�ki czar� z jakim� p�ynem, przytkn�� j� do ust i opr�ni� mimo obrzydzenia. � Rees obserwowa� go i poczu�, �e bardzo chce mu si� pi�. Gord opu�ci� czar� i otar� usta. � Musz� ci jednak powiedzie�, �e w jakim� stopniu by�em zadowolony, gdy uznali mnie za winnego. Mia�em serdecznie do�� tego wszystkiego: �mierci, smrodu spalenizny, pr�b odbudowy mur�w, kt�re ci�gle si� zawala�y. � Przymkn�� zaczerwienione oczy. � Rees, ci z nas, kt�rzy zostali tu zes�ani, zas�u�yli sobie na taki los. Nadesz�a pora s�du.

��Nigdy w to nie uwierz� � mrukn�� Rees.

��Lepiej uwierz. � Gord wybuchn�� suchym, upiornym �miechem. � Masz. � Wyci�gn�� r�k� z czar�. � Jeste� spragniony? � Rees t�sknie spojrza� na naczynie i poczu� ch�odn� wod� na j�zyku. Jednak gdy zastanowi� si�, sk�d mo�e ta ciecz pochodzi�, poczu� obrzydzenie i odepchn�� czar�. Gord utkwi� wzrok w Reesie i poci�gn�� nast�pny haust. � Pozw�l, �e ci co� poradz� � odezwa� si� �agodnie. � Ci tutaj nie s� mordercami. Nie zrobi� ci krzywdy, ale nie masz wyboru: albo zaakceptujesz ich zwyczaje, b�dziesz jad� to, co oni jedz� i pi� ich napoje, albo sko�czysz w piecach. Tak si� przedstawia sytuacja. Wiesz, pod pewnymi wzgl�dami ma to sens. Nic si� nie marnuje � dorzuci�, po czym wybuchn�� �miechem i umilk�.

��Quid wspomnia� co� o �piewaniu wielorybom. � Niesamowita, pe�na dysonans�w pie�� dobiega�a do wn�trza chaty. � Czy to mo�liwe� � Rees zmieni� temat.

��Te legendy s� prawdziwe� i bardzo spektakularne. � Gord kiwn�� g�ow�. � Mo�e ty zrozumiesz ca�y uk�ad lepiej ni� ja. Naprawd� funkcjonuje sensownie. Oni potrzebuj� dostaw �ywno�ci, prawda? Czego�, co sprawi, �e tutejszy �wiat nie po�re si� sam razem ze sk�r� i ko��mi, dlatego �e stworzenia Mg�awicy wcale nie s� takie po�ywne i tutaj mo�na z�apa� tylko kilka ciekawych insekt�w. Podejrzewam, �e to w�a�nie dlatego nie pozwolono pierwszym Ko�ciejom wr�ci� na Tratw�.

��Chod�, m�odzie�cze � zawo�a� Quid, wsadzaj�c pod pach� �adunek �elaza.

Rees popatrzy� najpierw na Quida, a potem na Gorda. Odczuwa� siln� pokus�, by zosta� z Gordem, kt�ry ��czy� go z przesz�o�ci�. Gord spu�ci� g�ow�.

��Lepiej id� � wymamrota�.

Je�li Rees chcia� zachowa� cho�by odrobin� nadziei, �e opu�ci t� planet�, m�g� zrobi� tylko jedno. Bez s�owa �cisn�� Gorda za rami�. In�ynier nie podni�s� g�owy. Rees wsta� i wyszed� z chaty.

Dom Quida by� przestronny. Wspiera� si� na �elaznych tyczkach. Zamiast okien zrobiono otwory i zaci�gni�to je cieniutk� sk�r�, kt�ra przepuszcza�a md�e, br�zowe �wiat�o.

Quid pozwoli� Reesowi zosta�. Uczony ostro�nie ulokowa� si� w ciemnym k�cie i opar� plecy o �cian�. Quid prawie si� do niego nie odzywa�. Po posi�ku, na kt�ry sk�ada�o si� sztuczne mi�so nieokre�lonego pochodzenia, Ko�ciej rzuci� si� na pod�og� i zapad� w zdrowy sen.

Rees przez kilka godzin nie m�g� zmru�y� oczu. Pe�en grozy lament wielorybich �piewak�w spowija� go niczym d�wi�kowy gobelin. Rees zamkn�� si� w sobie, pragn�c uciec od dziwnego otoczenia. W ko�cu jednak poczu� zm�czenie i po�o�y� si� na pod�odze. Opar� twarz na zgi�tym ramieniu. Powierzchnia okaza�a si� tak ciep�a, �e nie potrzebowa� koca i natychmiast zasn��.

Ignoruj�c Reesa, Quid przychodzi� i wychodzi�, �eby za�atwia� jakie� tajemnicze sprawy. Mieszka� sam, ale s�dz�c po wizytach, kt�re sk�ada� w namiotach s�siad�w, dok�d zanosi� pakunki z �elazem i sk�d wraca�, poprawiaj�c ubranie i ocieraj�c usta, �elazo pozwala�o mu zmniejsza� samotno��.

Z pocz�tku Rees my�la�, �e Quid jest kim� w rodzaju przyw�dcy, ale wkr�tce sta�o si� dla niego oczywiste, �e na tej planecie nie obowi�zuje sformalizowana hierarchia. Niekt�rzy Ko�cieje pe�nili okre�lone funkcje, na przyk�ad Quid kontaktowa� si� z przybyszami z kopalni. Jednak wydawa�o si�, �e ohydna planeta jest samowystarczalna i potrzeba zorganizowania dostaw �ywno�ci w�a�ciwie tu nie istnieje. Jedynym wydarzeniem sk�aniaj�cym tutejsz� spo�eczno�� do wsp�pracy by�y chyba tylko polowania na wieloryby.

Rees nie rusza� si� ze swojego k�cika przez dwie szychty. Jednak pragnienie zacz�o mu straszliwie dokucza�, tote� ochryp�ym g�osem poprosi� Quida o co� do picia.

Ko�ciej za�mia� si�, ale zamiast si�gn�� po kt�re� ze swoich naczy�, da� Reesowi znak i opu�ci� chat�. Rees d�wign�� si� na zesztywnia�ych nogach i poszed� w �lad za nim.

Pokonali �wier� obwodu planety i dotarli do miejsca, w kt�rym sk�rzasta powierzchnia za�amywa�a si�. Rees ujrza� szerok� na metr dziur� o nieregularnych brzegach.

Wygl�da�a jak wyschni�ta rana. Na kraw�dzi stercza�y od�upane kawa�ki ko�ci.

Quid przykucn�� nad dziur�.

��Chcesz si� napi�, g�rniku? � zagadn�� szyderczym tonem. Jego usta przypomina�y wygi�t� do do�u ciemn� szram�. � No dobrze, stary Quid poka�e ci, jak mo�na si� napi� i naje�� do woli. Jest tylko jeden haczyk, mo�esz pi� i je�� to, co my. Inaczej umrzesz z g�odu, ch�optasiu, a Quid na pewno nie b�dzie p�aka�, kiedy przestanie ogl�da� w swojej chacie twoj� szydercz� g�b�. Jasne? � Prze�o�y� nogi przez kraw�d� dziury i znalaz� si� we wn�trzu planety.

Rees ba� si�, ale chcia� zapomnie� o piek�cym z pragnienia gardle. Zbli�y� si� do dziury i zajrza� do �rodka. W otworze by�o pe�no ko�ci. Reesowi buchn�� w nozdrza smr�d zgni�ego mi�sa.

Naukowiec zatka� usta, �eby nie czu� odoru, a potem usiad� na postrz�pionej kraw�dzi i poszuka� oparcia dla n�g. Stan�� ostro�nie, wstrzymuj�c oddech, i zacz�� i�� przez wy�o�ony ko��mi korytarz.

Trasa przypomina�a wspinaczk� wewn�trz pot�nego, prastarego trupa. �wiat�o, kt�re s�czy�o si� przez grube warstwy sk�ry, by�o br�zowe i migota�o, tak �e w ciemno�ci najja�niej l�ni�y oczy Quida.

Ze wszystkich stron otacza�y Reesa ko�ci. Rozejrza� si� dooko�a, wci�� nie mog�c normalnie oddycha�. Sta� na skorupie z ko�ci. Plecami opiera� si� o stert� czaszek i rozwartych, bezz�bnych szcz�k, a r�k� chwyci� s�up, utworzony ze zro�ni�tych stos�w pacierzowych. �wiat�o gwiazd, uko�nie wpadaj�ce przez wej�cie, pozwoli�o Reesowi ujrze� ogromn� ilo�� czaszek, rozszczepionych ko�ci goleniowych i strza�kowych oraz �eber, kt�re wygl�da�y jak zgaszone latarnie, niedaleko siebie zobaczy� ko�ci dzieci�cej r�czki. Ko�ci mia�y odcie� wyblak�ego br�zu i ��ci. Przewa�nie nie zosta�o na nich nic, cho� gdzieniegdzie zdarza�o si� dostrzec kawa�ki sk�ry albo pojedyncze w�osy.

Planeta stanowi�a ni mniej ni wi�cej tylko klatk� z ko�ci, na kt�rych rozpi�to ludzk� sk�r�.

Rees chcia� krzykn��, ale uda�o mu si� opanowa� i tylko ci�ko westchn��.

Oddycha� cuchn�cym powietrzem. By�o gor�ce, wilgotne, zalatywa�o psuj�cym si� mi�sem.

��No, chod�, g�rniku � Quid u�miechn�� si� do Reesa, obna�aj�c b�yszcz�ce dzi�s�a. � Mamy jeszcze przed sob� kawa�ek drogi. � Ruszy� przed siebie.

Rees uda� si� za nim.

W miar� jak schodzili coraz ni�ej, grawitacja mala�a, podobnie jak ilo�� ko�ci ludzkich. Po pewnym czasie Rees znalaz� si� w stanie niewa�ko�ci. Od�amki ko�ci, szczepki, ko�ci palc�w uderza�y go po twarzy. Mia� wra�enie, �e przechodzi przez opar zgnilizny.

�wiat�o os�ab�o na skutek grubszej warstwy ko�ci, ale Rees szybko przywyk� do ciemno�ci i coraz lepiej dostrzega� szczeg�y potwornego otoczenia. Upa� i smr�d mi�sa sta�y si� niezno�ne. Rees by� zlany potem, jego tunika przypomina�a w dotyku rozmok�y �achman.

Oddycha� p�ytko i z wysi�kiem. Wydawa�o mu si�, �e st�ch�e powietrze nie zawiera ani troch� tlenu.

Stara� si� nie zapomnie�, �e promie� tego kolistego �wiatka nie przekracza pi�tnastu metr�w, lecz jednocze�nie mia� wra�enie, �e odbywa najd�u�sz� podr� w swoim �yciu.

Wreszcie dotarli do �rodka ko�cianego �wiata. Rees zmru�y� oczy, �eby dostrzec w mroku Quida. Ko�ciej czeka� na niego z opartymi na biodrach r�kami. Sta� na jakiej� ciemnej kupie.

��Witaj � powiedzia� ironicznie i wybuchn�� �miechem. Przebiega� palcami po le��cych wok� ko�ciach, najwyra�niej czego� szuka�.

Rees przeszed� przez ostatni� warstw� �eber i doszed� do miejsca, gdzie sta� Quid. Ze zdziwieniem zauwa�y�, �e ma pod nogami metal, zniszczony i pokryty smarem, niemniej jednak metal. Uczony zachowywa� ostro�no��. Czu� do�� silne przyci�ganie grawitacji.

Najprawdopodobniej jej �r�d�em by� przedmiot, kt�ry pogrzebano w samym sercu odra�aj�cego siedliska Ko�ciej�w.

Przykl�kn�� i zacz�� sprawdza� powierzchni� palcami. Z powodu ciemno�ci nie potrafi� okre�li� barwy pod�o�a, chocia� wiedzia�, �e nie ma do czynienia z �elazem. Czy m�g� to by� metal z kad�uba Statku, taki sam jak na pok�adzie Tratwy w rejonie dzielnic oficerskich? Zamkn�� oczy i bada� powierzchni�, usi�uj�c przypomnie� sobie, jaki by� w dotyku tamten pok�ad. Rozemocjonowany stwierdzi�, �e przedmiot pochodzi ze Statku.

Przepychaj�c si� przez ko�ci, obszed� przedmiot dooko�a. Wytw�r okaza� si� sze�cianem o boku wynosz�cym jakie� trzy metry. Rees tr�ci� nog� metalowe wybrzuszenie.

Przekona� si�, �e jest to pozosta�o�� czego� w rodzaju statecznika. Przypomina�a mu kikuty, kt�re zauwa�y� kiedy� na kretach w kopalni i na autobusach Tratwy. Czy�by ta skrzynia by�a dawniej zaopatrzona w silniki i unosi�a si� w powietrzu?

Pogr��ony w domys�ach, zapomnia� o pragnieniu, obrzydzeniu, strachu� Wyobrazi� sobie oryginalny Statek: musia� by� wielki, ciemny i unieruchomiony, otwiera� si� niby rozsiewaj�cy skoczki kwiat, a z jego wn�trza wynurza�y si� mniejsze statki. Rees mia� przed oczami mostek wraz z jego b�yszcz�c�, �lisk� powierzchni�. Autobusy-krety zapewne s�u�y�y do przewozu cz�onk�w Za�ogi albo do l�dowania i jazdy na trudnym pod�o�u. Nowy typ kabiny mo�e pomie�ci� tuzin ludzi. Naukowiec domy�la� si�, �e cz�onkowie Za�ogi wyruszali tym pojazdem na poszukiwanie �ywno�ci albo drogi powrotu do Pier�cienia Boldera.

Maszyna musia�a jednak ulec jakiemu� wypadkowi i nie mog�a wr�ci� do macierzystego Statku. Za�odze wyczerpa�y si� zapasy, dlatego musia�a szuka� innych metod przetrwania.

Kiedy w ko�cu cz�onkom Za�ogi uda�o si� wr�ci� lub odnalaz�a ich ekipa ratunkowa, zostali uznani za nieczystych, gdy� skalali si� jedzeniem mi�sa stworze� Mg�awicy i w�asnych towarzyszy.

Porzucono ich na pastw� losu.

Uda�o im si� wyprowadzi� zniszczony statek na stabiln� orbit� wok� Rdzenia.

Niekt�rzy prze�yli. Zd��yli odchowa� dzieci i prze�y� tysi�ce szycht, zanim zamkn�y si� im oczy, a ich dzieci z przera�eniem odkry�y, �e nie s� w stanie pozby� si� zw�ok.

Przy grawitacji wynosz�cej miliard g osi�gni�cie pr�dko�ci potrzebnej do ucieczki statku by�o po prostu niemo�liwe. Przemija�y kolejne pokolenia, a� w ko�cu ca�y wrak pokry� si� warstw� ko�ci.

Quid znalaz� to, czego szuka�. Poci�gn�� Reesa za r�kaw, zmuszaj�c go do przej�cia na drug� stron� statku. Sam ukl�kn�� i spojrza� w d�. Rees r�wnie� wyjrza� za kraw�d� statku. W �cianie na dole znajdowa�a si� szczelina; w sk�pym �wietle Rees nie potrafi� rozpozna� tego, co widzi. W ko�cu jednak przekona� si�, co jest w �rodku.

Statek by� zape�niony cylindrycznymi pojemnikami z jak�� l�ni�c�, czerwon� substancj�. Niekt�re z nich po��czono kolankami, inne za� przymocowano do �cian za pomoc� sznur�w. Cz�� naczy� spali�a si� na szaroczarny kolor. W powietrzu unosi� si� smr�d zgnilizny i zepsutego mi�sa.

Rees patrzy� przera�ony, a� dojrza� w jednym z pojemnik�w czaszk�.

Z mroku wynurzy�a si� przera�liwie pomarszczona twarz Quida.

��Widzisz, g�rniku, my nie jeste�my zwierz�tami � powiedzia�. � To s� piece.

Tutaj podgrzewamy mi�so, �eby zabi� to, co niezdrowe. Zazwyczaj temperatura jest dostatecznie wysoka, co sprzyja rozk�adowi mi�sa, ale czasami musimy dodawa� opa�u do ognisk pod �cianami. � Rees patrzy� na zmasakrowane, odarte ze sk�ry cia�a nieszcz�nik�w w r�nym wieku i rozmaitego wzrostu. W pojemnikach znajdowa�y si� ko�czyny, tu�owia, g�owy i palce� Rees odwr�ci� g�ow�. Quid u�miecha� si� od ucha do ucha. M�odzieniec zamkn�� oczy i walczy� z ��ci�, kt�ra pali�a mu gard�o. � Nic si� nie marnuje � m�wi� z zadowoleniem Quid. � Such� sk�r� przyszywamy do pod�o�a i w ten spos�b chodzimy po ciele naszych przodk�w.

Rees odnosi� wra�enie, �e ca�y ten groteskowy �wiat pulsuje wok� niego, a las ko�ci zbli�a si� i cofa jak pot�na fala. Oddycha� g��boko, pilnuj�c, �eby powietrze regularnie przep�ywa�o mu przez nos.

��Powiedzia�e�, �e na dole b�d� m�g� si� napi� � rzuci�, sil�c si� na spok�j. � Gdzie to jest?

Quid zaprowadzi� Reesa do kolejnego szkieletu. By� to stos pacierzowy, prawie nie uszkodzony i stanowi�cy cz�� wi�kszej struktury, kt�ra zdawa�a si� dosi�ga� powierzchni.

Quid dotkn�� kr�gos�upa i na jego palcu pojawi�a si� l�ni�ca wilgo�. Rees wyt�y� wzrok i odkry�, �e po kostnym kanale powoli sp�ywa ciecz. Quid przycisn�� twarz do szkieletu i wyci�gn�� d�ugi j�zyk, �eby zliza� ciek�� substancj�.

��Wyp�yw z pod�o�a � t�umaczy�. � Gdy ju� rozwodni go deszcz i przefiltruj� wszystkie warstwy na g�rze, nadaje si� do picia. Jest prawie smaczny � dorzuci� i roze�mia� si�, a potem groteskowo zamaszystym gestem zach�ci� Reesa, by ten poszed� w jego �lady.

Rees spojrza� na nieprzyjemnie wygl�daj�c� ciecz. Czu�, �e kolejny raz wa�y si� jego los. Usi�owa� spokojnie my�le�. By� mo�e Ko�ciej ma racj�, by� mo�e prymitywny mechanizm filtracyjny usuwa wi�kszo�� najbardziej szkodliwych substancji�

Ko�ciej wydawa� si� ca�kiem zdrowy.

Rees westchn��. Je�li pragn�� po�y� d�u�ej ni� kilka szycht, doprawdy nie mia� wyboru.

Zrobi� krok naprz�d i wyci�gn�� j�zyk tak zdecydowanie, �e prawie dotkn�� nim ko�ci szkieletu. Ciecz by�a obrzydliwa, prawie niemo�liwa do prze�kni�cia, lecz mimo to Rees wypi� j� i czeka� na nast�pny �yk.

Quid roze�mia� si� i zacisn�� kanciast� �ap� na szyi uczonego. Rees przywar� twarz� do cienkiej ko�cistej kolumny. Kraw�dzie szkieletu rozdrapywa�y cia�o m�czyzny, a cuchn�cy p�yn zalewa� mu w�osy i oczy.

Rees wyda� okrzyk obrzydzenia, a potem rzuci� si� z pi�ciami na spocone cielsko Ko�cieja. Quid zasapa� i upad� na stert� ko�ci, kt�re pop�ka�y. Otar�szy twarz, Rees skoczy� do wyk�adanego ko��mi przej�cia i zacz�� si� pi�� w kierunku �wiat�a, mia�d��c �ebra i szkieletowe palce. Wreszcie dotar� pod powierzchni�, lecz z przera�eniem u�wiadomi� sobie, �e zab��dzi�. Wykonana ze sk�ry powierzchnia rozci�ga�a si� nad nim jak ogromny sufit, nieprzerwany i pozbawiony �wiat�a. Rees st�umi� wycie. Uderzy� r�kami w mi�kki materia� i rozdar� j ego warstwy.

Zaczerpn�� powietrza Mg�awicy.

Wygramoli� si� z otworu i zupe�nie wyczerpany po�o�y� si�, aby obserwowa� czerwone �wiat�o gwiazd.

Rees odszuka� Gorda. By�y in�ynier wpu�ci� go bez s�owa. Rees rzuci� si� na ziemi� i zapad� w g��boki sen.

Zosta� u Gorda przez kilka nast�pnych szycht. W�a�ciwie nic nie m�wi�. Zmusza� si� do picia, a nawet towarzyszy� Gordowi podczas wyprawy do wn�trza planety, gdzie nape�nili naczynia, lecz nie by� w stanie je��. Gord obserwowa� go ponuro.

��Nie my�l o tym � powiedzia�. W�o�y� kawa�ek mi�sa do ust, prze�u� i po�kn��. � Widzisz? To tylko mi�so. Albo b�dziesz je jad�, albo umrzesz.

Rees po�o�y� na d�oni kawa�ek mi�sa i wyobrazi� sobie, �e podnosi go do ust, gryzie i po�yka.

Nie by� w stanie tego zrobi�. Cisn�� swoj� porcj� w k�t chaty i odwr�ci� si�.

Us�ysza� powolne kroki Gorda. In�ynier przeszed� przez pok�j, �eby podnie�� wyrzucony och�ap.

W taki spos�b mija�y kolejne szychty, a� wreszcie Rees poczu�, �e traci si�y.

Kiedy dotyka� swojego cia�a, czu�, jak bardzo wystaj� mu �ebra, i mia� wra�enie, i� jego g�owa puchnie. Rozsadza� j�, niczym pulsuj�ca krew, �piew Ko�ciej�w.

Gord po�o�y� Reesowi r�k� na ramieniu. Naukowiec usiad�. M�czy�y go zawroty g�owy.

��O co chodzi?

��O wieloryba � wyja�ni� Gord z nutk� podniecenia w g�osie. � Szykuj� si� do polowania. Musisz przyj�� i popatrzy�, Rees. Nawet w tych okoliczno�ciach jest to niesamowity widok.

Rees ostro�nie wsta� i wyszed� za Gordem z chaty. Powi�d� dooko�a nieprzytomnym wzrokiem. Mieszka�cy planety jak zwykle tworzyli ma�e grupki w chatach i nucili rytmiczn� pie��. Dzieci wydawa�y si� urzeczone: grzecznie siedzia�y w pobli�u doros�ych, �piewaj�c i ko�ysz�c si� najlepiej, jak tylko potrafi�y.

Gord powoli obchodzi� teren. Rees kroczy� w �lad za nim, cz�sto si� potykaj�c.

Teraz �piewa�a chyba ca�a kolonia, a sk�rzasta powierzchnia pulsowa�a jak b�ben.

��Co oni robi�?

��Nawo�uj� wieloryba. Ich pie��, nie wiadomo dlaczego, przyci�ga to stworzenie.

��Nie widz� �adnego wieloryba � odpar� poirytowany i zamroczony Rees.

��Zaczekaj chwil�, to zobaczysz � odpowiedzia� cierpliwie Gord. Przykucn�� na pod�o�u.

Rees usiad� obok Gorda i przymkn�� oczy. �piew Ko�ciej�w powoli przenika� przez niego, a� w ko�cu zacz�� si� rytmicznie ko�ysa� i poczu� w sobie spokojn� akceptacj�, a nawet zadowolenie. Czy w�a�nie taki stan mia�a wywo�a� u wieloryba ta niesamowita muzyka?

��Gord, jak my�lisz, sk�d si� wzi�o s�owo �wieloryb�?

��To ty powiniene� wiedzie�. � In�ynier wzruszy� ramionami. � Przecie� by�e� uczonym. Niewykluczone, �e kiedy� na Ziemi �y�o ogromne stworzenie o takiej w�a�nie nazwie.

��Ciekaw jestem, jak wygl�da� ziemski wieloryb. � Rees podrapa� zaro�ni�t� brod�.

��By� mo�e w�a�nie tak � odpar� Gord, wskazuj�c r�k� na niebo.

Nad lini� widnokr�gu pojawi� si� wieloryb. Przypomina� wielkie, p�prze�roczyste s�o�ce. Kuliste cielsko zwierz�cia mog�o mie� jakie� pi��dziesi�t metr�w szeroko�ci, w por�wnaniu z nim �wiat Ko�ciej�w wydawa� si� bardzo ma�y. Pod czyst� sk�r� znajdowa�y si� narz�dy. By�y podobne do du�ych maszyn. Z przodu wieloryba znajdowa�y si� trzy kule, kt�rych �rednice odpowiada�y przeci�tnemu wzrostowi cz�owieka. Spos�b, w jaki si� obraca�y i skupia�y jakby swoj� uwag� na planecie i pobliskich gwiazdach, nieodparcie kojarzy� si� Reesowi z prac� oczu. W tylnej cz�ci cielska wieloryba znajdowa�y si� trzy pot�ne ogony; te p�koliste p�aty dor�wnywa�y wielko�ci� kad�ubowi i delikatnie si� obraca�y, a z reszt� wieloryba ��czy� je przew�d zbitej cielistej masy.

Gigantyczne zwierz� sun�o w powietrzu niespe�na dwadzie�cia metr�w nad g�ow� Reesa, omiataj�c jego roze�mian� twarz ch�odnym wiatrem.

��To jest fantastyczne! � zawo�a� Rees.

Gord lekko si� u�miechn��. Nie przestaj�c �piewa�, Ko�cieje wynurzyli si� z chat.

Nie�li ze sob� w��cznie z ko�ci i metalu. Wpatrywali si� w wieloryba.

��Czasami tylko obwi�zuj� te stwory linami. � Gord przysun�� si� do Reesa.

M�wi�, przekrzykuj�c pie��. � Zaprz�gni�te wieloryby odci�gaj� planetk� od Mg�awicy. W ten spos�b Ko�cieje reguluj� orbit�. Gdyby tego nie robili, ju� dawno wpadliby do Rdzenia. Ale teraz chyba zale�y im na mi�sie.

��Jak mo�na zabi� stworzenie tych rozmiar�w? � Rees by� zaintrygowany � To wcale nie jest trudne � zauwa�y� Gord. � Wystarczy tylko przebi� sk�r�.

Wtedy traci r�wnowag�, pojmujesz? Po prostu skr�ca si� w kierunku studni grawitacyjnej planetki.

Sztuka polega na szybkim przeci�ciu tego dra�stwa, �eby jego cielsko nie przygniot�o wszystkich.

W powietrze wzbi�y si� pierwsze w��cznie. Pie�� zag�uszy�y zwyci�skie okrzyki.

Najwyra�niej wieloryb by� zdenerwowany, gdy� zacz�� szybciej porusza� ogonami.

Dzidy �atwo przechodzi�y przez p�prze�roczyste cielsko albo zatrzymywa�y si� w chrz�stkach.

Wreszcie, przy akompaniamencie g�o�nych wrzask�w, mieszka�com planetki uda�o si� trafi� w jaki� narz�d. Wieloryb przechyli� si�, jego sk�ra zacz�a si� marszczy�.

Pot�ne zwierz� przelecia�o gwa�townie kilka metr�w nad Reesem.

��I co na to powiesz, g�rniku? � zagadn�� Quid. Stan�� obok Reesa z w��czni� w r�ku i u�miecha� si� od ucha do ucha.

��To jest dopiero �ycie, co? Lepsze to ni� babranie si� we wn�trzno�ciach jakiej� martwej gwiazdy� � Powietrze przeszywa�y kolejne w��cznie. Z coraz wi�ksz� precyzj� omija�y pole grawitacyjne planety i wieloryba, a potem trafia�y w czu�e miejsca zwierz�cia.

��Quid, jak udaje im si� osi�gn�� tak� dok�adno��?

��To �atwe. Wyobra� sobie, �e planeta jest bry�� znajduj�c� si� pod tob�.

Wieloryb niech b�dzie drug� ma�� bry��, sun�c� gdzie� tutaj � pokazywa� � blisko �rodka.

Stamt�d pochodzi wszelkie przyci�ganie, prawda? Teraz wyobra� sobie, kt�r�dy ma przelecie� twoja w��cznia � i rzucasz ni�!

Rees podrapa� si� w g�ow�. Zastanawia� si�, ile z tego destylatu orbitalnej mechaniki zrozumia�by Hollerbach. Jedno by�o pewne � uwi�zieni na ma�ej planecie Ko�cieje musieli si� nauczy� precyzyjnego rzucania dzidami.

Wieloryba zasypano takim gradem w��czni, �e jego los wydawa� si� przes�dzony.

Prawie ociera� si� brzuchem o dachy kolonii. M�czy�ni i kobiety wyj�li du�e maczety i wkr�tce mia�a nast�pi� rze�. Wyg�odzony, senny z wyczerpania Rees zastanawia� si�, czy krew wieloryba pachnie inaczej ni� krew cz�owieka.

Nagle, niemal bezwiednie, zacz�� biec. Bez trudu dosta� si� na dach jednej z solidniej wygl�daj�cych chat. Czy m�g�by si� porusza� tak lekko, gdyby nie straci� tyle na wadze?

Spojrza� w g�r� na pomarszczony, p�prze�roczysty baldachim. Wci�� nie m�g� dosi�gn�� wielorybiego cielska, lecz po chwili zbli�y�a si� ku niemu, jak opadaj�ca kurtyna, fa�da cia�a o szeroko�ci metra. Rees skoczy� i uczepi� si� jej obiema r�kami. Przesuwa� palcami po suchym mi�sie. Gor�czkowo szuka� pewnego oparcia i przez u�amek sekundy ba� si�, �e spadnie. Jednak po chwili, zanurzywszy r�ce po �okcie w mi�kkim cielsku, zahaczy� palcami o co� twardego i uda�o mu si� podci�gn��. Rozhu�ta� nogi i opar� je na wielorybim mi�sie. W ten spos�b, g�ow� do do�u, przelecia� nad koloni� Ko�ciej�w.

Jego szarpanina podzia�a�a na zwierz� jak elektryczny wstrz�s. Poderwa�o si� i poruszy�o tak gwa�townie, �e Rees w ka�dej chwili m�g� straci� swe oparcie.

Ogony wieloryba m��ci�y powietrze ze zdwojon� energi�.

Uciekinier us�ysza� rozw�cieczone g�osy. Czyja� w��cznia przelecia�a ze �wistem ko�o jego ucha i ugrz�z�a w mi�kkim ciele wieloryba. Quid i reszta Ko�ciej�w wygra�ali mu pi�ciami. Po bladej twarzy Gorda ciek�y �zy.

Wieloryb nadal si� wznosi�. Niebawem kolonia skurczy�a si� do rozmiar�w br�zowej pi�eczki, zagubionej gdzie� na niebie. G�osy Ko�ciej�w zag�uszy� wiatr. Ciep�a sk�ra wieloryba pulsowa�a w sta�ym rytmie. Rees by� sam.

Zostawiwszy prze�ladowc�w za sob�, wielka bestia ostro�nie pru�a powietrze.

Ogonami obraca�a powoli, ale energicznie. Pot�ne cielsko dygota�o z powodu licznych ran.

Przez p�prze�roczyst� sk�r� wieloryba by�o wida�, �e potr�jne oczy odwracaj� si� do ty�u, jakby zwierz� ogl�da�o w�asne wn�trze.

Po pewnym czasie, ze �wistem przypominaj�cym powiew wiatru, ogony zacz�y wirowa� szybciej. Wieloryb gwa�townym szarpni�ciem ruszy� naprz�d i niebawem uwolni� si� spod wp�ywu studni grawitacyjnej planety Ko�ciej�w. Rees nie mia� ju� wra�enia, �e leci do g�ry nogami. Teraz wydawa�o mu si�, �e zosta� przyci�ni�ty do mi�kkiej �ciany.

Rees ciekawie przygl�da� si� sk�rze wieloryba. Wci�� wbija� palce w chrzestn� otoczk� poni�ej kilkunastocentymetrowej warstwy mi�sa wieloryba. R�owawe cia�o zwierz�cia nie posiada�o nask�rka i jego g�sto�� by�a niewiele wi�ksza od grubej piany. Rees nie dostrzeg� �lad�w krwi, aczkolwiek jego ko�czyny pokrywa�a jaka� lepka substancja.

Przypomnia� sobie, �e Ko�cieje chcieli upolowa� zwierz�, by zdoby� pokarm, i pod wp�ywem impulsu przysun�� twarz do cielska wieloryba i odgryz� k�s mi�sa. Pokryty meszkiem kawa�ek cia�a wieloryba rozp�yn�� mu si� w ustach i skurczy� do rozmiar�w tabletki. Mia� wyra�ny, nieco gorzkawy smak. Rees z �atwo�ci� prze�u� go i po�kn��. Pokarm podzia�a� koj�co na wysuszone gard�o.

Poczu�, �e umiera z g�odu. Ukry� twarz w cielsku zwierz�cia i zacz�� odgryza� kolejne kawa�ki. Po kilku minutach wyjad� ponad �wier� metra kwadratowego mi�sa, ods�aniaj�c tkank� chrzestn�. Nareszcie mia� pe�ny �o��dek. M�g� by� spokojny, wieloryb b�dzie zaspokaja� jego potrzeby przez d�ugi czas.

Rozejrza� si� dooko�a. Otacza�y go chmury i gwiazdy, ogromny, sterylny korow�d, nie maj�cy �cian ani pod�ogi. Rees by� ca�kowicie zagubiony na czerwonym niebie i nie mia� nadziei, �e kiedykolwiek ujrzy ludzk� twarz. Ta perspektywa nie przera�a�a uciekiniera, raczej pogr��y�a go w zadumie. Przynajmniej uda�o mu si� unikn�� poni�aj�cego �ycia w�r�d Ko�ciej�w. Skoro czeka�a go �mier�, wola� umrze�, przygl�daj�c si� nowym, zadziwiaj�cym zjawiskom.

Przesun�� si� nieco, �eby cielsko wieloryba go nie uwiera�o. Utrzymywanie pozycji prawie wcale nie wymaga�o wysi�ku, a miarowe ruchy ogon�w dzia�a�y na Reesa nadspodziewanie koj�co. Pomy�la�, �e up�ynie sporo czasu, zanim w ko�cu straci si�y i spadnie.

Jednak zacz�y go bole� ramiona. Ostro�nie zmieni� po�o�enie palc�w najpierw jednej, a potem drugiej r�ki, lecz wkr�tce b�l rozprzestrzeni� si� na plecy i barki. Czy�by tak szybko si� zm�czy�? Przecie� w warunkach niewa�ko�ci przytrzymywanie si� wieloryba wymaga�o minimalnego wysi�ku. Rees spojrza� przez rami�.

Ca�y �wiat wirowa�. Gwiazdy i ob�oki zatacza�y szerokie kr�gi wok� wieloryba.

Rees zrozumia�, �e znowu wisi uczepiony do�u wieloryba i w ka�dej chwili mo�e spa��.

Niewiele brakowa�o, �eby straci� oparcie. Zamkn�� oczy i mocniej wbi� palce w tkank� chrzestn�. Oczywi�cie, powinien by� przewidzie� sytuacj�. Wieloryb charakteryzowa� si� symetri� obrotow�, jego obroty by�y czym� zupe�nie naturalnym. Musia� wywo�ywa� przeciwwag� dla ruchu ogon�w, a obracanie si� zapewnia�o mu stabilny lot.

Wszystko uk�ada�o si� w logiczn� ca�o��.

Wiatr smaga� Reesa po twarzy, rozwiewaj�c mu w�osy. W miar� wzrastania pr�dko�ci obrotu palce m�czyzny coraz bardziej si� m�czy�y. Wiedzia�, �e je�li nie przestanie analizowa� swojego cholernego po�o�enia i nie zdecyduje si� na co� konkretnego, to w ci�gu kilku minut spadnie.

Po chwili jego stopy utraci�y niepewne oparcie. Odpad� od zwierz�cia i trzyma� si� go tylko r�kami. Tkanka chrzestna wygina�a si� w palcach Reesa niczym plastik.

Ilekro� zmienia� po�o�enie tu�owia, jego ramiona przeszywa� b�l. Czu�, �e si�a od�rodkowa stale wzrasta; najpierw wynosi�a jeden g, nast�pnie jeden i p�, a potem dwa�

By� mo�e nale�a�o si� przesun�� w stron� jednego ze stacjonarnych �biegun�w�, na przyk�ad do spojenia ��cz�cego ogony wieloryba z korpusem. Rees zerkn�� w bok, w kierunku tylnej cz�ci cia�a zwierz�cia. Przedzielona �cianami, rurkowata warstwa chrzestna przypomina�a mu niewyra�n� plam�. Odni�s� wra�enie, i� dzieli go od niej ogromna odleg�o��. Musia� wi�c kurczowo trzyma� si� swojego miejsca.

Tempo rotacji wci�� si� zwi�ksza�o. Rees widzia� w dole smugi gwiazd i zaczyna�o mu si� kr�ci� w g�owie. Wyobra�a� sobie, �e gdzie� w pobli�u jego st�p zbiera si� krew n�kaj�ca m�zg. Mia� zupe�nie zdr�twia�e ramiona. Poczu�, �e palce lewej, s�abszej r�ki, powoli si� obsuwaj�.

Z okrzykiem przera�enia pr�bowa� odzyska� w r�ce si�y i kurczowo zacisn�� palce.

W tym momencie warstwa chrzestna p�k�a.

Rees mia� wra�enie, jakby sk�ra rozdar�a si� wzd�u� szwu. Z wn�trza wieloryba wydosta� si� gor�cy, cuchn�cy gaz. Rees zatchn�� si�, czu�, �e �zawi� mu oczy.

Przerwana warstwa chrzestna utworzy�a fa�d� pod brzuchem wieloryba. Rees nadal do niej przywiera�, ale ko�ysanie sprawia�o mu coraz wi�kszy b�l.

Wkr�tce sk�ra wieloryba zafalowa�a. Po brzuchu przetoczy�a si� fala o wysoko�ci oko�o jednej trzeciej metra. System nerwowy zwierz�cia reagowa� powoli, lecz z pewno�ci� zarejestrowa� b�l z powodu powstania tak rozleg�ej przepukliny. Fala dotar�a do miejsca p�kni�cia. Zwisaj�ca fa�da tkanki chrzestnej kilkakrotnie unios�a si� w g�r� i opad�a.

Rees mia� wra�enie, �e co� wyrywa mu ramiona z tu�owia i wbija ig�y w przeguby r�k.

Znowu rozlu�ni� uchwyt. P�kni�cie w g�rnej warstwie tkanki chrzestnej wygl�da�o jak w�skie drzwi.

Reesowi dr�a�y mi�nie, ale zdo�a� si� podci�gn��, tak �e jego podbr�dek znalaz� si� na wysoko�ci d�oni. Pu�ci� si� lew� r�k� i niewiele brakowa�o, �eby spad�. Na szcz�cie, wci�� zaciska� praw� r�k� na warstwie chrzestnej. Po chwili chwyci� lew� r�k� brzeg rany, potem oderwa� praw� d�o�. I chocia� s�absza, zdr�twia�a lewa r�ka ze�lizgn�a si� po nat�uszczonej tkance, to jednak w ko�cu uda�o mu si� z�apa� kraw�d� otworu obiema r�kami.

Rees odpoczywa� przez kilka sekund. Palce obsuwa�y si�, a mi�nie rozsadza� b�l.

Teraz zmusi� do wysi�ku kr�gos�up. Podci�gn�� stopy na wysoko�� g�owy i w�o�y� je do szczeliny. Nast�pnie bez trudu w�lizgn�� si� do cielska wieloryba. Wreszcie m�g� rozprostowa� palce. Resztkami si� odsun�� si� od otworu.

Le�a� na wznak z rozpostartymi r�kami i nogami. Pod sob� mia� �cian� �o��dka zwierz�cia. Oddycha� z trudem. P�prze�roczysta sk�ra utrudnia�a mu obserwacj� wiruj�cych w dole gwiazd. Daleko nad jego g�ow� jak pot�ne maszyny w jakim� szerokim, s�abo o�wietlonym korytarzu znajdowa�y si� narz�dy wieloryba.

Rees rz�zi�. Mia� wra�enie, �e jego ramiona i d�onie p�on�, Po chwili ogarn�a go ciemno�� i nie czu� ju� b�lu.

Obudzi� si� dr�czony potwornym pragnieniem.

Zerkn�� na przepastne wn�trze wieloryba. �wiat�o wydawa�o si� s�absze. By� mo�e zwierz�, z sobie tylko znanych powod�w, zag��bia�o si� w Mg�awic�.

Powietrze by�o gor�ce i wilgotne, a ponadto zalatywa�o czym� w rodzaju potu, i pomimo �e Rees odczuwa� lekki b�l w piersiach, nie mia� k�opot�w z oddychaniem.

Ostro�nie opar� si� na �okciach. Musia� mocno naderwa� �ci�gna ramion. Paznokcie obu r�k mia� w op�akanym stanie, ale ko�ci palc�w nie ucierpia�y ani troch�.

Powoli d�wign�� si� na nogi.

Wok� wieloryba nadal kr��y�y gwiazdy, ale kiedy Rees odwraca� oczy, nie czu� ju� zawrot�w g�owy. Czu� si� jakby sta� na terenie ustabilizowanej studni grawitacyjnej, gdzie si�a ci��enia nie przekracza dw�ch g. Spojrza� w d� i zobaczy�, �e jego bose stopy zapad�y si� kilkana�cie centymetr�w w spr�yst� warstw� chrzestn�. Na pr�b� wykona� par� krok�w, okaza�o si�, �e mo�e chodzi� bez trudu, chocia� na �liskim pod�o�u �atwo by�o si� przewr�ci�.

Kona� z pragnienia. Czu�, �e sucho�� dos�ownie zamyka mu gard�o.

Podszed� do otworu, kt�ry zrobi� w warstwie chrzestnej. Rana tworzy�a teraz szczelin� o szeroko�ci pasa Reesa. Nie mia� poj�cia, jak d�ugo le�a� nieprzytomny, lecz domy�la� si�, �e musia�a up�yn�� co najmniej jedna szychta, �eby rozdarcie mog�o si� zagoi� w tak du�ym stopniu. Kiedy ukl�kn��, cia�o wieloryba wyda�o mu si� ciep�ym, wilgotnym dywanem.

Przysun�� twarz do rany i z ulg� wdycha� �wie�e powietrze. Zobaczy� zwisaj�c� fa�d� warstwy chrzestnej, dzi�ki kt�rej znalaz� si� w bezpiecznym miejscu: rozdarta sk�ra pokry�a si� cienkimi zmarszczkami. Pomy�la�, �e by� mo�e fa�da ostatecznie zostanie odizolowana od korpusu zwierz�cia, ulegnie atrofii i odpadnie.

Z powodu wspinaczki Reesa tkanka wok� rany zosta�a pozbawiona mi�sa i tylko gdzieniegdzie by�o wida� pojedyncze pasma mi�sa, podobne do resztek listowia na starym drzewie. Rees po�o�y� si� na ciep�ej powierzchni, z�apa� fa�d� lew� r�k�, a potem wsun�� do rany g�ow� i prawe rami�. Nast�pnie otoczy� ramieniem zewn�trzn� cz�� brzucha wieloryba i wci�gn�� tyle cielska, ile m�g�. Wiatr wok� wiruj�cego zwierz�cia ca�y czas owiewa� mu twarz i barki.

Po pewnym czasie odsun�� si� od rany ze skromn� zdobycz�. Natychmiast wepchn�� sobie do ust pot�ny k�s mi�sa. Lepki sok wieloryba zaspokoi� pragnienie.

Przycupn�� na rozgrzanym ciele i przez kilka minut jad�, odk�adaj�c na p�niej my�li o nieweso�ej przysz�o�ci. �eby przynajmniej cz�ciowo zaspokoi� g��d, zjad� po�ow� wyrwanego mi�sa.

Reszt� wepchn�� do kieszeni brudnego kombinezonu.

Po chwili odkry� istnienie jeszcze jednego problemu. Bola� go wype�niony p�cherz.

Odczuwa� dziwn� niech�� na my�l, �e mia�by si� za�atwi� w ciele innego stworzenia. Taki czyn wydawa� mu si� wstr�tnym nadu�yciem. Jednak ucisk w podbrzuszu nie pozostawi� mu wyboru. Opu�ci� spodnie i kucn�� nad najw�szym odcinkiem szczeliny w �cianie wielorybiego �o��dka.

Wyobrazi� sobie, �e jego odchody mog�yby kiedy� dotrze� do Pasa albo Tratwy w postaci br�zowo��tego ob�oku. Czy kt�ry� z jego znajomych spojrza�by z przera�eniem w g�r�, sk�d bierze si� �w cuchn�cy deszcz, i pomy�la�by o nim? Oczywi�cie, by�a to raczej nieprawdopodobna wizja.

Roze�mia� si� g�o�no. Mi�kka �ciana st�umi�a ha�as. Przychodzi�y mu do g�owy r�ne osoby, kt�re mog�yby odebra� jego �wiadomo��. Gover, Roch, Quid. Mo�e nale�a�oby wzi�� kogo� na cel?

Za�atwiwszy potrzeb�, znowu poczu� ciekawo�� i zacz�� si� przygl�da� wn�trzu wieloryba. Czu� si�, jakby przebywa� w wielkim, oszklonym statku. Od frontowej strony, wzd�u� osi korpusu ci�gn�a si� szeroka rura, zw�aj�ca si� przy drugim ko�cu. W g��wnej cz�ci prze�yku, niczym grube, blade robaki, rozwidla�y si� jelita, a wok� osiowej rury zwisa�y worki, (ka�dy m�g�by pomie�ci� czterech ludzi) wype�nione ciemn�, nieruchom� mas�. Narz�dy znajdowa�y si� przewa�nie w g��wnym kanale, a inne organy, pot�ne i nieznane Reesowi, by�y przymocowane do wewn�trznej warstwy sk�ry.

Dalej Rees dostrzeg� po��czenie z cz�ci� ogonow� oraz wielkie, p�koliste ogony, kt�re z niewzruszon� moc� m��ci�y powietrze. Ich ruch i wiruj�ce cienie rzucane dzi�ki �wiat�u gwiazd na p�prze�roczyst� sk�r� wprowadza�y pewne urozmaicenie, lecz je�li nie zwa�a�o si� na st�umione buczenie, w ogromnej przestrzeni panowa�a cisza i spok�j. Rees naczyta� si� kiedy� o wielkich katedrach na Ziemi. Przypomnia� sobie, jak spogl�da� na stare obrazy i zastanawia� si�, co mo�na poczu�, stoj�c wewn�trz pradawnych, wielkich, pogr��onych w martwej ciszy budowlach.

Mo�e towarzyszy�oby mu takie samo uczucie jak teraz?

Ostro�nie st�paj�c po �liskiej, spr�ystej powierzchni, zacz�� i�� ku przedniej cz�ci wieloryba.

Zbli�y� si� do jakiego� narz�du, kt�ry ��czy� si� z �o��dkiem. By�a to nieprzezroczysta, sp�aszczona kula, dwukrotnie wi�ksza ni� on sam. Poczu�, �e jest przez ni� lekko przyci�gany. Nacisn�� d�oni� lepkie, bry�owate cielsko; pod powierzchni� kipia�a gor�ca, p�ynna substancja. Mo�e mia� do czynienia z czym� w rodzaju w�troby albo nerki?

Przykucn�� i zauwa�y�, �e narz�d jest po��czony ze �cian� �o��dka sztywnym, pomarszczonym i przezroczystym pier�cieniem, przez kt�ry zaobserwowa� ciecz, przetaczan� do g�stej warstwy chrzestnej i z powrotem.

Z narz�du wystawa�a dzida Ko�cieja, jej czubek ugrz�z� w mi�kkim cielsku na d�ugo�� ramienia. Rees chwyci� drzewce i ostro�nie wyci�gn�� w��czni�. By�a wilgotna i lepka. Opar� j� o wn�trze wieloryba i podj�� w�dr�wk�.

Gdy wspina� si� w kierunku osi rotacji, pod�o�e raptownie podnios�o si� ku g�rze. W pewnym momencie stromizna zrobi�a si� niemal pionowa i musia� wbi� palce w warstw� chrzestn�. W miar� jak zbli�a� si� ku osi, mala�a si�a do�rodkowa, ale zaczyna� si� chwia� pod wp�ywem efektu Coriolisa.

Zatrzyma� si�, �eby z�apa� oddech, i obejrza� pokonan� przez siebie stromizn�.

Narz�dy przytwierdzone do pozornej pod�ogi oraz �ciany komory skojarzy�y mu si� z silnikami o skomplikowanej zasadzie dzia�ania. Nad g�ow� Reesa znajdowa� si� prze�yk, oblepiony tu� za oczami wieloryba, jak zdo�a� zauwa�y�, ogromn�, g�bczast� mas�.

Czy�by w��kna ��cz�ce oczy z g�bczast� tkank� by�y nerwami optycznymi?

By� mo�e poskr�cana bry�a stanowi�a m�zg zwierz�cia. Je�li tak, stosunek jego masy do reszty cia�a wypada� nie gorzej ni� u cz�owieka.

Czy wieloryb by� inteligentny? Takie przypuszczenie wydawa�o si� absurdalne, lecz Rees przypomnia� sobie pie�� Ko�ciej�w. Wieloryb musia� posiada� skomplikowany o�rodek zmys��w, aby zareagowa� na tego rodzaju przyn�t�.

Rees znalaz� si� tu� pod cz�ci� ��cz�c� prze�yk z przodem. Potr�jne oczy wieloryba wisia�y nad nim jak ogromne lampy, spokojnie penetruj�c kosmos. Mia� wra�enie, i� przywar� do wewn�trznej cz�ci pot�nej maski.

Po chwili przednia cz�� zwierz�cia zafalowa�a i omal nie straci� r�wnowagi.

Mocniej chwyci� si� warstwy chrzestnej i spojrza� w g�r�. �rodek uleg� rozszczepieniu, utworzy� wylot, prowadz�cy wprost do wielkiej gardzieli.

Rees wyjrza� przez szczelin�. Z nieostrego obrazu wy�oni�o si� stado upiornie bia�ych, p�askich jak talerze stworze�, kt�re wirowa�y w powietrzu przed wielorybem. Owe stworzenia mia�y metr szeroko�ci, a niekt�re, zapewne m�ode, by�y o wiele mniejsze. Ich kraw�dzie zawija�y si� ku g�rze, na pewno ze wzgl�d�w aerodynamicznych, a g�rn� powierzchni� dysk�w przecina�y fioletowe �y�ki.

Na widok wieloryba p�askie stworzenia rozpierzch�y si� w pop�ochu. Troje wielorybich oczu z precyzj� dokonywa�o pomiar�w triangulacyjnych. Po chwili �ywe kr��ki zderzy�y si� z wielkim, p�askim przodem wieloryba. Warstwa chrzestna dudni�a jak b�ben.

Rees odruchowo si� cofn��. Skazane na po�arcie talerzowe istoty s�abo si� obraca�y, w ko�cu jednak wpada�y do �rodka i znika�y w nieprzezroczystym prze�yku, o czym �wiadczy�o ci�g�e wybrzuszanie si� wielkiej rury. Rees wyobra�a� sobie, jak te wci�� �ywe organizmy musz� si� miota� mi�dzy �ciankami prze�yku, skoro dotychczas swobodnie oddycha�y powietrzem. Po kilku minutach pierwsze wybrzuszenie dotar�o do pocz�tkowego odcinka p�prze�roczystych wn�trzno�ci. Zniszczone talerze pojawi�y si� w jelitach, gdzie panowa�a wzgl�dna cisza.

Niekt�re jeszcze s�abo si� obraca�y. Ich w�dr�wka dobiega�a ko�ca w zbiornikach z gazami i p�ynami trawiennymi, gdzie ulega�y rozpuszczeniu.

Wieloryb torowa� sobie drog� w�r�d �awicy talerzy przez mniej wi�cej trzydzie�ci minut. Potem Rees k�tem oka dostrzeg� jaki� ruch. Kiedy si� odwr�ci� i wyt�y� wzrok, zobaczy�, �e po niebie przelatuje ze �wistem co� czerwonego. Wkr�tce dostrzeg� mn�stwo plamek. Przypomina�y pociski, w szale�czym p�dzie l�dowa�y na talerzach, a gdy podrywa�y si� do lotu, zostawia�y za sob� krew i resztki mi�sa.

Jedna z plamek zaatakowa�a twarz Reesa. Krzykn�� i natychmiast si� cofn��.

Niewiele brakowa�o, �eby straci� punkt oparcia, zachowa� jednak r�wnowag� i przyjrza� si� agresywnemu zwierz�ciu.

Zatrzyma�o si� zaledwie kilka metr�w dalej. Czerwony, pozbawiony ko�czyn tu��w mia� oko�o dw�ch metr�w d�ugo�ci i okr�g�e wole z przodu, szersze od zasi�gu ramion Reesa.

Wok� otworu g�bowego znajdowa�y si� paciorkowate oczy, a d�ugie z�by agresora wygl�da�y jak czubki igie� skierowane do �rodka. Po chwili stworzenie zamkn�o usta, napinaj�c cielsko na szcz�tkowej strukturze kostnej. Bia�e, b�yszcz�ce z�by g�o�no zazgrzyta�y.

Rees wyobrazi� sobie, �e ten niebia�ski wilk, gapi�c si� na niego, oblizuje wargi.

Wkr�tce jednak wieloryb przygwo�dzi� zwierz� gro�nym spojrzeniem i po chwili wilk do��czy� do swoich towarzyszy, �eby zadowoli� si� �atwiejsz� zdobycz� w postaci mi�sa podobnych do talerzy istot.

Wieloryb zaspokoi� g��d i opu�ciwszy �awic� talerzy, wzbi� si� w czyste powietrze.

Rees obejrza� si� za siebie i zobaczy�, �e niebia�skie wilki wci�� ucztuj�.

Niebia�skie wilki wyst�powa�y w bajkach dla dzieci; nigdy dot�d Rees nie natkn�� si� na te stworzenia. Podobnie jak inne, niezliczone gatunki flory i fauny Mg�awicy, talerze i wilki bez w�tpienia unika�y siedzib ludzkich. Kto wie, mo�e jest pierwszym cz�owiekiem, kt�ry je zobaczy�? Czy gwiezdny ob�ok zginie, zanim ludziom uda si� zbada� wszystkie cuda, jakie mia� do zaoferowania osobliwy wszech�wiat?

Rees poczu� ogromne przygn�bienie i przycisn�� twarz do wewn�trznej �ciany wieloryba. Zwierz� zapuszcza�o si� w sam �rodek Mg�awicy. Robi�o si� coraz ciemniej.

Rees obudzi� si�. �ni�o mu si�, �e spada.

Nadal by� przytulony do wieloryba i �ciska� fa�dy warstwy chrzestnej. Ostro�nie rozprostowa� palce i zacz�� masowa� zesztywnia�e stawy.

Co go obudzi�o? Badawczo lustrowa� przepa�ciste wn�trze wieloryba. Cielsko zwierz�cia wci�� omiata�y smugi gwiezdnej po�wiaty, kt�re przypomina�y �wiat�o latarek, ale� bez w�tpienia dzia�o si� to wolniej. Czy�by wieloryb odpoczywa�?

Rees odwr�ci� si�, by wyjrze� na zewn�trz, i ogarn�o go zdumienie. Z odleg�o�ci kilkunastu metr�w spogl�da�o na niego troje oczu drugiego wieloryba. Zwierz� przyciska�o przedni� cz�� do Jego� wieloryba. Pyski obu pot�nych zwierz�t porusza�y si� w taki spos�b, jakby prowadzi�y ze sob� rozmow�.

Po chwili drugi wieloryb oderwa� si� i machaj�c ogonami, znikn�� w oddali.

Reesowi zapar�o dech w piersiach. Za odlatuj�cym zwierz�ciem pojawi�o si� nast�pne, a potem jeszcze dwa kolejne. Ca�a przestrze� nad Reesem i w dole zape�ni�a si� stadem wieloryb�w, kt�re sun�y przez Mg�awic�. Ta szk�ka musia�a zajmowa� wiele kilometr�w sze�ciennych przestrzeni. Najbardziej oddalone wieloryby przypomina�y ma�e latarenki, iluminowane �wiat�em gwiazd. Jak ogromna, blador�owa rzeka zwierz�ta szybowa�y w kierunku Rdzenia.

Za plecami Reesa da� si� s�ysze� zgrzyt, jak gdyby pracowa�a tam wielka maszyna.

M�czyzna obr�ci� si� i zobaczy�, �e spojenie ��cz�ce korpus z cz�ci� ogonow� zwierz�cia zaczyna si� obraca�; ogromne ko�ci i mi�nie ci�gn�y mas� wiruj�cego cielska.

Wkr�tce wieloryb zatoczy� szeroki �uk, pomagaj�c sobie ruchami ogon�w. Po raz kolejny zwi�kszeniu uleg�o tempo rotacji, przez co szk�ka wieloryb�w wygl�da�a jak kalejdoskop trzepocz�cych ogon�w. W ko�cu zwierz� zaj�o miejsce w szyku w�drownik�w.

Przez wiele godzin �awica sun�a w narastaj�cej ciemno�ci. Gwiazdy w tych otch�aniach wydawa�y si� starsze i przy�mione. Rees zauwa�y�, �e odleg�o�ci mi�dzy nimi malej�, w miar� jak stado zbli�a si� do Rdzenia. Dwie gwiazdy prawie styka�y si� ze sob�.

Charakteryzowa�y si� s�abym �arem i wirowa�y wok� siebie w d�ugim piruecie.

Potem wieloryby min�y ogromn� gwiazd� o �rednicy wielu mil. Wydawa�o si�, �e procesy fuzji ju� dobieg�y na niej ko�ca, ale jej �elazna powierzchnia, skondensowana dzi�ki grawitacji, wci�� ja�nia�a s�abym �arem. Ci�gle co� si� na niej dzia�o: co kilka minut jaka� cz�� obszaru zapada�a si�, zostawiaj�c za sob� kilkumetrowy krater i py� stopionych cz�steczek, kt�re unosi�y si� mo�e metr w g�r�. Wok� tego giganta kr��y�y mniejsze gwiazdy. Rees przypomnia� sobie planetarium Hollerbacha: teraz mia� przed oczami inny model Uk�adu S�onecznego, sk�adaj�cy si� nie z metalowych kulek, lecz z prawdziwych gwiazd.

Szk�ka wieloryb�w dotar�a do kolejnego skupiska gwiazd, kt�re ��czy�a grawitacja.

Tym razem nie by�o wida� centralnie po�o�onego olbrzyma. Rees ujrza� tylko kilkana�cie ma�ych gwiazd, z kt�rych cz�� jeszcze �wieci�a. Wirowa�y, wykonuj�c skomplikowany, chaotyczny taniec. W pewnej chwili wydawa�o si�, �e dojdzie do nieuchronnego zderzenia dw�ch gwiazd, lecz przelecia�y obok siebie w odleg�o�ci zaledwie kilku metr�w, zrobi�y obr�t i pop�dzi�y w innych kierunkach. W ruchach tej gwiezdnej rodziny nie da�o si� zauwa�y� �adnego porz�dku ani powtarzalnych zjawisk, ale Rees, kt�ry w swoim czasie bada� zagadnienie chaotycznych aspekt�w trzech cia�, nie dziwi� si�.

Ciemno�� stale si� pog��bia�a, co pozwoli�o Reesowi wyci�gn�� wniosek, i� znajduj� si� bardzo blisko Rdzenia. Przypomnia� sobie podr� po Mg�awicy, kt�r� odby� za po�rednictwem teleskopu wraz z m�odym naukowcem trzeciej klasy � jak mu by�o na imi�?

Nead? Wtedy nie m�g� marzy�, �e uda si� w t� podr� osobi�cie i to w tak nieprawdopodobnych okoliczno�ciach.

Przez chwil� my�la� o Hollerbachu. Co da�by starzec, �eby m�c zobaczy� te cuda?

Reesa ogarn�o b�ogie zadowolenie, wywo�ane wspomnieniami.

Podobnie jak podczas w�dr�wki za pomoc� teleskopu, mg�y �rodkowej cz�ci gwiezdnego ob�oku opad�y niczym zas�ona i Rees zacz�� dostrzega� pier�cie� odpadk�w wok� Rdzenia. Przez wyrwy w skorupie prze�witywa� r�owy blask.

Powoli Rees zaczyna� sobie u�wiadamia�, �e patrzy na swoj� w�asn� �mier�. Co b�dzie decyduj�cym czynnikiem? Intensywne promieniowanie emitowane przez czarn� dziur�? A mo�e efekty p�ywowe grawitacji Rdzenia doprowadz� do rozcz�onkowania jego cia�a? Albo, gdy bardziej mi�kka struktura wieloryba ulegnie zniszczeniu, on sam bezradnie zawi�nie w powietrzu i upiecze si� �ywcem lub udusi z braku tlenu?

Jednak wci�� nie opuszcza�o go zadowolenie. S�ysza� teraz powoln�, koj�c� muzyk�.

Rozlu�ni� mi�nie i wygodnie usadowi� si� we wn�trzu wieloryba. Je�li rzeczywi�cie czeka�a go �mier�, przynajmniej m�g� sobie powiedzie�, �e odby� ciekaw� podr�.

Mo�e jednak �mier� nie oznacza�a ca�kowitego ko�ca? Przypomnia� sobie proste wierzenia religijne na Pasie. Mo�e dusza istnieje d�u�ej ni� cia�o? Mo�e b�dzie kontynuowa� podr� w innym wymiarze? Oczami wyobra�ni widzia� szereg uwolnionych od pow�oki cielesnej dusz, kt�re przemierza�y kosmos, powoli machaj�c ogonami�

Ogonami? Co u licha?

Rees potrz�sn�� g�ow�, pragn�� uwolni� si� od dziwacznych obraz�w i d�wi�k�w. Do diab�a, zna� siebie wystarczaj�co dobrze, by wiedzie�, �e nie oczekiwa�by �mierci ze wznios�ym u�miechem i wizj� �ycia pozagrobowego. W normalnych warunkach z pewno�ci� pr�bowa�by walczy�, znale�� wyj�cie�

Czy�by to nie by�y jego w�asne my�li? Kto wi�c mu je narzuca?

Zadygota�. Odwr�ci� si� i spojrza� na fa�dy m�zgowe wok� prze�yku wieloryba.

Czy�by zwierz� mia�o zdolno�ci telepatyczne? Czy�by ten wielki, znajduj�cy si� zaledwie par� metr�w dalej wzg�rek m�g� przekazywa� obrazy ludzkiemu umys�owi?

Rees przypomnia� sobie, jak bardzo przyci�ga� wieloryby �piew ko�ciejowych my�liwych. By� mo�e �w �piew stanowi� co� w rodzaju telepatycznej przyn�ty.

Nagle zrozumia�, �e monotonna muzyka w jego g�owie charakteryzuje si� takim samym zniewalaj�cym rytmem i obsesyjnie powracaj�c� melodi� jak pie�� Ko�ciej�w.

Musia�a nap�ywa� z zewn�trz. Nie m�g� jednak ustali�, czy dociera�a do jego uszu, czy te� za pomoc� telepatii. By� mo�e Ko�ciejom przypadkowo uda�o si� znale�� spos�b na przekonanie wieloryb�w, i� lec� one nie na spotkanie powolnej �mierci z r�k ma�ych, z�o�liwych istot ludzkich, lecz w stron�

W stron� czego? Czy�by wieloryby nie wiedzia�y, �e pod��aj� w kierunku Rdzenia?

I dlaczego fakt udawania si� tam nape�nia� je takim szcz�ciem?

Istnia� tylko jeden spos�b uzyskania odpowiedzi. Rees zadr�a� na my�l, �e jego umys� mia�by podlega� jeszcze wi�kszej ingerencji. Jednak mocno zacisn�� r�ce wok� tkanki chrzestnej, przymkn�� oczy i usi�owa� si� skupi� na dziwacznych obrazach.

Wieloryby znowu wzbi�y si� w powietrze. Pr�bowa� obserwowa� je w taki spos�b, jakby mia� przed sob� fotografi�. Czy te istoty naprawd� by�y wielorybami? Tak, lecz ich rozmiary wydatnie si� zmniejszy�y, wieloryby przypomina�y teraz pociski w kszta�cie o��wk�w, niemal bez przeszk�d sun�ce� no w�a�nie, dok�d? Rees zakry� oczy wierzchem d�oni, lecz nic nie przychodzi�o mu do g�owy. No c�, bez wzgl�du na to, dok�d si� udawa�y,,jego� wieloryb by� wyra�nie zachwycony t� podr�.

Skoro nie m�g� dostrzec miejsca docelowego, zastanowi� si�, gdzie znajduje si� punkt wyj�cia. Spu�ci� g�ow�. Mia� wra�enie, �e obraz w jego umy�le ulega sp�aszczeniu, jak gdyby przeszukiwa� niebo teleskopem.

W ko�cu uda�o mu si� zobaczy�, sk�d wylatuj� wieloryby. Tym miejscem okaza� si� Rdze�.

Rees otworzy� zm�czone oczy. Zatem zwierz�ta wcale nie p�dzi�y ku w�asnej �mierci.

W jaki� spos�b zamierza�y wykorzysta� Rdze� dla uzyskania ogromnych pr�dko�ci, kt�re pozwoli�yby im wylecie�

Nagle Rees zrozumia�, �e wielorybom chodzi o opuszczenie samej Mg�awicy. One wiedzia�y, �e Mg�awica umiera, i u�ywaj�c nieprawdopodobnej metody, emigrowa�y:

porzuca�y gin�ce resztki gwiezdnego ob�oku i pokonywa�y przestrze� kosmiczn�, aby znale�� nowy dom. Prawdopodobnie czyni�y to ju� setki razy. By� mo�e �yj� w innych mg�awicach od setek tysi�cy szycht�

Pali�y go policzki. Obudzi�a si� w nim wielka nadzieja. Cz�owiek z pewno�ci� m�g�by na�ladowa� zachowanie wieloryb�w.

Rdze� znajdowa� si� ju� bardzo blisko. Przez warstw� gruzu przedostawa�y si� smugi diabelskiego �wiat�a. Powietrze wydychane przez wieloryby przypomina�o ogromne, wilgotne pi�ropusze. Cia�a stworze� kurczy�y si� jak powoli przek�uwane baloniki.

Wieloryb Reesa zwolni� obroty. Wkr�tce mia� si� znale�� w ciemniej�cej gardzieli studni grawitacyjnej Rdzenia, a Reesa czeka�a pewna �mier�. Jego nadzieja prys�a r�wnie szybko, jak si� zrodzi�a, a wraz z ni� wszelkie oznaki z�udnego zadowolenia.

Zosta�o mu kilka minut �ycia, a przecie� w jego przekl�tej g�owie kry�a si� tajemnica przetrwania ludzko�ci.

Wyda� okrzyk rozpaczy i konwulsyjnie uczepi� si� tkanki chrzestnej.

Wieloryb zadygota�.

Rees z niedowierzaniem spojrza� na swoje r�ce. Dotychczas zwierz� nie przejawia�o �adnej reakcji na obecno�� cz�owieka. Zapewne Rees zachowywa�by si� tak samo, gdyby do jego organizmu wtargn�y jakie� paso�ytnicze drobnoustroje. Lecz je�li Rees nie denerwowa� wieloryba swoimi ruchami, to mo�e ogromny, powolny m�zg zwierz�cia reagowa� na jego rozpacz?

I by� mo�e istnia�o jakie� wyj�cie z sytuacji.

Rees zamkn�� oczy i przypomina� sobie rozmaite twarze. Hollerbach, Jaen, Sheen, Pallis. Nie odp�dza� od siebie udr�ki, wi���cej si� z ich blisk� �mierci�, wzbudza� w sobie pragnienie, by wr�ci� i ocali� swoich ludzi, a� w ko�cu osi�gn�� maksimum b�lu psychicznego. Zacz�� ci�gn�� pysk wieloryba, jakby m�g� w ten spos�b zawr�ci� gigantyczne stworzenie z drogi prowadz�cej ku Rdzeniowi.

Reesa ogarn�� straszliwy smutek. B�aga� los, by wieloryb pod��y� za stadem i znalaz� si� w bezpiecznym miejscu. Czu� si� ca�kowicie pogr��ony w rozpaczy. Skupia� uwag� na jednym tylko obrazie: na zdumionej twarzy uczonego trzeciej klasy, Neada, gdy m�odzieniec podziwia� na monitorze teleskopu pi�kno kraw�dzi Mg�awicy. Wieloryb znowu zadr�a�, tym razem bardziej gwa�townie.

Atak g�rniczego statku na Tratw� trwa� dopiero trzydzie�ci minut, lecz w powietrzu wok� platformy ju� by�o s�ycha� j�ki rannych.

Pallis przeczo�ga� si� przez listowie drzewa i gor�czkowo regulowa� misy paleniskowe. Upewni� si�, �e wytwarzany przeze� ob�ok dymu tworzy r�wnomiern�, grub� warstw�. Drzewo lecia�o w g�r� pewnie. Pomimo grozy sytuacji Pallis by� zadowolony ze swojej sprawno�ci.

Podni�s� g�ow�. Dwana�cie drzew jego flotylli tworzy�o li�ciasty, zakrzywiony szyk, kt�ry odpowiada� kszta�tem �ukowi wisz�cej sto metr�w wy�ej Tratwy. Wed�ug mapy spodniej cz�ci Tratwy w�a�nie znajdowa�y si� pod Platform�. Drzewo pilota wzbija�o si� tak pewnie, jakby kto� przymocowa� do niego �elazne pr�ty. Pallis spodziewa� si�, �e przeleci nad horyzontem Tratwy za kilka minut.

Zauwa�y�, �e chude twarze pilot�w, kt�rzy podtrzymywali ogie� na s�siednich drzewach, s� zatroskane.

��Nie mo�emy troch� przy�pieszy�? � zagadn�� Nead. By� spi�ty i zaniepokojony.

��Pilnuj swojej roboty, ch�opcze.

��Chyba ich s�yszysz? � M�ody cz�owiek zdo�a� powstrzyma� �zy i machn�� pi�ci� w stron� Platformy, sk�d dobiega� ha�as bitwy.

��Oczywi�cie, �e ich s�ysz� � odpar� Pallis, usi�uj�c nie okazywa� rozdra�nienia. � Ale je�li nierozwa�nie wyrwiemy si� do przodu, to nas pozabijaj�. Zgadza si�? Z drugiej strony, je�li zachowamy szyk i b�dziemy si� trzyma� planu, mamy szans� za�atwienia tych dupk�w.

Przemy�l spraw�, Nead, przecie� jeste� uczonym, nie?

��Tylko uczonym trzeciej klasy. � Nead otar� d�oni� twarz.

��Niemniej jednak uczono ci� rozs�dnie my�le�. Uspok�j si� wi�c, cz�owieku, mamy tu mn�stwo roboty i licz�, �e mi pomo�esz. Odnosz� wra�enie, �e trzeba uzupe�ni� misy przy pniu.

Nead wr�ci� do pracy. Pallis przygl�da� mu si� przez kilka minut. Nead mia� podkr��one oczy i by� tak wychudzony, �e stercza�y mu �opatki i �okcie. Jego kombinezon �atano tak cz�sto, �e prawie nie przypomina� ubrania, a co dopiero munduru.

Liczy� sobie zaledwie siedemna�cie tysi�cy szycht. Na ko�ci, pomy�la� Pallis, c� robimy naszym m�odym ludziom!

Gdyby chocia� potrafi� uwierzy� w swoje w�asne, dodaj�ce animuszu gadki, mo�e poczu�by si� lepiej.

Eskadra drzew wydosta�a si� z cienia Tratwy. W �wietle gwiazd li�cie zap�on�y z�ocistobr�zowym blaskiem. Pallis czu�, jak soki drzewa obficie �ciekaj� przez ga��zie.

Rotacja drzewa wzrasta�a jak u pe�nego energii skoczka, zdawa�o si� skaka� ku gwie�dzie, kt�ra �wieci�a na niebie nad Tratw�.

Kraw�d� znajdowa�a si� teraz zaledwie kilka metr�w dalej. Pallis poczu�, jak w gardle narasta mu krzyk, pierwotny i gro�ny. Uni�s� zaci�ni�t� pi��. Pozostali piloci r�wnie� wyci�gn�li ramiona w milcz�cym pozdrowieniu.

Po chwili drzewny korow�d wzbi� si� nad Platform�.

Oczom Pallisa ukaza�a si� panorama krwi i p�omieni. Ludzie biegali we wszystkie strony. Na pok�adzie pali�y si� ca�e domy. Tam, gdzie dachy zosta�y oderwane na skutek wybuchu, Pallis widzia� p�on�ce sterty papier�w. Ogniska zacz�y dymi�, kiedy z konar�w drzew pociek�a na nie struga sok�w.

Kilkana�cie metr�w nad Platform� pojawi�y si� trzy maszyny g�rnicze, �elazne p�yty zaopatrzone w dysze, z kt�rych buchn�a para. Pallis zobaczy�, �e ludzie z Tratwy wij� si� w m�czarniach, a ich cia�a pokrywaj� si� b�blami. Ka�da maszyna mia�a za�og� z�o�on� z dw�ch lub trzech g�rnik�w. Napastnicy le�eli brzuchami na p�ytach i zrzucali butelki, z kt�rych, niby odra�aj�ce bukiety, wykwita�y pi�ropusze ognia.

Ten atak okaza� si� najgro�niejszy. Poprzednio g�rnicy celowali g��wnie w tereny, na kt�rych znajdowa�y si� maszyny dostawcze, i przewa�nie udawa�o si� odeprze� ataki, a liczba ofiar po obu stronach nie by�a zbyt du�a. Jednak�e tym razem dokonali zamachu na centrum dowodzenia Tratw�.

Tratwa nie potrafi�a dobrze zorganizowa� obrony. Kiedy g�rnicy zaatakowali, nawet flotylla Pallisa niczego si� nie spodziewa�a. Gdyby nie bystre oko pilota, by� mo�e Tratwa nie wykona�aby �adnego przeciwuderzenia. Jednak w ko�cu mieszka�cy Platformy rzucili si� do walki. W kierunku maszyn agresora polecia�y dzidy i no�e, co zmusi�o g�rnik�w do schowania si� za p�ytami. Pallis zauwa�y�, �e jedna z w��czni trafi�a g�rnika w rami�.

M�czyzna spojrza� na zakrwawion� strza�� stercz�c� mu z barku, chwyci� j� zdrow� r�k� i wrzasn���

Pozbawiona sternika maszyna przechyli�a si�.

Pozostali cz�onkowie za�ogi krzykn�li i pr�bowali dosi�gn�� urz�dze� steruj�cych, lecz po kilku sekundach p�yta opad�a i od pok�adu dzieli� j� najwy�ej metr.

Mieszka�cy Tratwy nie zwa�ali na par� i przedarli si� do maszyny. Sto r�k uczepi�o si� jej kraw�dzi.

Silniki zgas�y. Obro�cy wywlekli wrzeszcz�cych g�rnik�w i zasypali ich gradem cios�w.

Flotylla drzew znajdowa�a si� teraz kilkana�cie metr�w nad Tratw� i po raz pierwszy zosta�a zauwa�ona przez walcz�cych. Chaotycznie rozmieszczone szeregi obro�c�w entuzjastycznie krzykn�y, g�rnicy za� odwr�cili g�owy i stan�li jak wy? wryci.

Pallis poczu� dum� na my�l, jak� groz� musi budzi� w prostym ludzie Pasa widok tak wielu drzew.

��Ju� prawie pora � mrukn�� do Neada. � Jeste� gotowy? � Nead sta� obok pnia drzewa.

Mia� w r�ku butelk� z paliwem. Przypali� knot prymitywn� zapa�k� i zmierzy� pocisk nienawistnym wzrokiem.

��O tak, jestem gotowy � powiedzia�.

��W porz�dku, ch�opcze � odpar� Pallis z werw�. Patrzy� na bitw�. Ogarn�� go wielki wstyd. � Zaraz b�d� odlicza�. Pami�taj: je�li nie mo�esz trafi� g�rnika, skracaj ogie�, nie jeste�my tu po to, �eby bombardowa� naszych ludzi. � Drzewa przelecia�y nad polem bitwy.

Pallis spostrzeg�, �e na widok cienia walcz�cy zadzieraj� g�owy niczym osmalone kwiaty skoczk�w. Najbli�sza p�yta znajdowa�a si� w odleg�o�ci zaledwie kilku metr�w. � Trzy�

dwa�

��Pallis! � M�czyzna gwa�townie si� odwr�ci�. Jeden z pilot�w stan��, balansuj�c na pniu swojego drzewa, i przy�o�y� r�ce do ust, a nast�pnie wskaza� nieregularne zarysy kolejnych statk�w wroga na niebie.

��Cholera. � Pallis zobaczy�, �e g�rnicy �miej� si� z�o�liwie, a w ich r�kach l�ni� szklane przedmioty. Najwyra�niej zamierzali si� wzbi� ponad jego drzewa.

��Co robimy, Pallis?

��Nie docenili�my ich. Zaskoczyli nas, schwytali w pu�apk�. Do diab�a. Chod�, m�ody cz�owieku, nie st�j tak. Musimy polecie� w g�r�, zanim oni nas uprzedz�. Ty zajmiesz si� misami w pobli�u kraw�dzi, a ja p�jd� do pnia. � Nead patrzy� na intruz�w w taki spos�b, jakby nie m�g� si� pogodzi� z my�l�, �e musi oderwa� wzrok od przebiegaj�cej wed�ug prostych regu� bitwy na dole.

��No, ruszaj! � warkn�� Pallis, uderzaj�c go w rami�.

Nead us�ucha� pilota.

Pod drzewami rozprzestrzeni� si� ob�ok dymu, zas�aniaj�c pole bitwy. Wielka flotylla coraz bardziej oddala�a si� od pok�adu, lecz statki g�rnik�w by�y mniejsze, szybsze i o wiele zwrotniejsze, tote� bez trudu zaj�y pozycj� nad drzewami.

Pallis poczu�, �e opadaj� mu r�ce. Wyobrazi� sobie, �e kt�ry� z pocisk�w trafia w wyschni�te konary jego drzewa. Listowie spali�oby si� jak stary papier. Drzewo uleg�oby dezintegracji, a jego p�on�ce konary za�cieli�yby ca�y pok�ad. Hm, przecie� jeszcze �y�.

��Rozproszy� si�! � wrzasn�� do swoich pilot�w. � Nie mog� wzi�� nas wszystkich.

Formacja oci�ale si� rozdzieli�a. Dwa g�rnicze statki oderwa�y si� od siebie i zacz�y lecie� w kierunku wybranego drzewa�

Jednym z cel�w okaza�o si� drzewo Pallisa.

Kiedy p�yta zni�y�a lot, g�rnik i pilot spojrzeli sobie w oczy. Nead stan�� u boku Pallisa, ten za� wyci�gn�� r�k�, znalaz� jego rami� i mocno �cisn���

Po chwili drzewem wstrz�sn�� powiew ch�odnego wiatru, a po twarzy Pallisa nieoczekiwanie przemkn�� cie�. Zobaczy� na tle wisz�cej nad Tratw� gwiazdy pot�n� sylwetk�.

��Wieloryb� � wyrzek� i ze zdumienia zaniem�wi�. Ogromne zwierz� dzieli�o od pok�adu Tratwy najwy�ej sto metr�w. Pallis nigdy nie s�ysza�, �eby wieloryb podlatywa� tak blisko.

Kiedy g�rnicy atakuj�cy Pallisa zobaczyli tu� nad sob� gigantyczny, p�prze�roczysty sufit, krzykn�li w panice i rzucili si� do urz�dze� sterowniczych. P�yta zachwia�a si�, wykona�a obr�t i b�yskawicznie odlecia�a.

Oszo�omiony Pallis odwr�ci� si� i zerkn�� na Platform�. Ma�e, walcz�ce ze sob� postacie ludzi znalaz�y si� w cieniu wieloryba. Zareagowa�y rzuceniem broni i ucieczk�.

Ostatnia maszyna g�rnik�w wystrzeli�a w powietrze i znikn�a za kraw�dzi� Tratwy.

Wkr�tce Platforma opustosza�a, zostali na niej tylko ranni i zabici. Na kilkunastu gruzowiskach bez�adnie trzepota�y ogniki.

��Ju� po wszystkim, prawda? � wyszlocha� Nead.

��Masz na my�li inwazj�? Tak, ch�opcze, ju� si� sko�czy�a. Przynajmniej na razie�

Dzi�ki temu cudowi. � Pallis zadar� g�ow� i spojrza� na wieloryba. Wyobra�a� sobie, jakie zamieszanie w�r�d ludzi z ulic i fabryk Tratwy musia� wywo�a� widok takiego monstrum na niebie. � Ale g�rnicy wr�c� tutaj albo � doda� ponuro � to my b�dziemy zmuszeni wyj�� im na spotkanie� � G�os zamar� mu w gardle.

Do brzucha wieloryba przywiera� cz�owiek i macha� do niego r�k�.

Kiedy g�rnicy ponownie zaatakowali, Gover do��czy� do ludzi, kt�rzy t�oczyli si� na schodach ��cz�cych Platform� z Tratw�. Musia� u�y� pi�ci i �okci, �eby unikn�� lec�cych butelek i ognia. Skry� si� pod Platform�. Jednak�e atak sko�czy� si� r�wnie nieoczekiwanie, jak si� rozpocz��. Gover wype�z� ze swojej kryj�wki i ostro�nie wszed� po schodach na g�r�.

Boja�liwie ogl�da� p�on�ce domy i spalone cia�a. Ujrza� Deckera. Zwalisty m�czyzna szed� mi�dzy ruinami. Od czasu do czasu pochyla� si� nad jakim� rannym albo kopa� zniszczon� ksi��k�. Jego zachowanie �wiadczy�o o frustracji i gniewie.

Wydawa�o si�, �e by� zbyt zaj�ty, aby zauwa�y� nieobecno�� Govera podczas bitwy.

Gover z ulg� podbieg� do Deckera. Zale�a�o mu, �eby dow�dca go zobaczy�, tote� chrz�ci� butami po rozbitym szkle.

Po za�mieconym pok�adzie przemkn�� cie�. Gover przestraszy� si� i spojrza� w g�r�.

Wieloryb! I to zaledwie sto metr�w nad Tratw�. Szybowa� jak wielki, p�prze�roczysty balon. Do diab�a, co si� tutaj dzieje? W bystrym umy�le Govera roi�o si� od spekulacji. S�ysza� kiedy� opowie�ci o tym, �e mo�na urz�dza� polowania na wieloryby.

Mo�e da�oby si� podes�a� Deckerowi tych g�upawych pilot�w drzew. Ju� wyobra�a� sobie z rozkosz�, �e b�dzie sta� na kraw�dzi drzewa i rzuca� bomby zapalaj�ce w stron� wielkiego, �ypi�cego oka�

��Zejd� z drogi, do cholery. � Kto� uderzy� go w rami�.

Gover zobaczy� dw�ch m�czyzn. Ci�gn�li jak�� kobiet�. Mia�a poparzon� twarz, a z jedynego, ocala�ego oka ciek�y �zy. Rozdra�niony Gover zamierza� ostro potraktowa� m�czyzn, nie byli nawet cz�onkami Komitetu, lecz ich napi�te twarze sprawi�y, �e ust�pi� im z drogi.

Ponownie zadar� g�ow� do g�ry i zauwa�y�, �e do wieloryba zbli�a si� drzewo. Na sk�rze zwierz�cia dojrza� ciemn� plam� o nieregularnym kszta�cie. Zmru�y� oczy, o�lepiony blaskiem gwiazdy.

Na ko�ci, to cz�owiek. Gover zdumia� si� tak bardzo, �e na chwil� przesta� my�le� o sobie. Jak, u licha, cz�owiek m�g� si� znale�� na wielorybie?

Bestia powoli si� zbli�a�a. Gover widzia� tajemniczego je�d�ca z du�ej odleg�o�ci, lecz dozna� niemi�ego wra�enia, i� sk�d� go zna.

Nie mia� poj�cia, o co w tym wszystkim chodzi, ale chcia� uzyska� klarowniejszy obraz. Sycz�c przez z�by, omin�� zabitych i rannych i ruszy� na poszukiwanie Deckera.

Nam�wiwszy zwierz� do porzucenia szk�ki, Rees przez wiele godzin �a�owa�, �e nie dane mu by�o umrze�.

Wieloryb w jednostajnym tempie wynurza� si� z g��bin Mg�awicy, lecz ca�y czas wi� si� w konwulsjach, smutny z powodu opuszczenia swoich towarzyszy. Jego nastr�j udzieli� si� Reesowi. M�czyzna odczuwa� ogromny b�l i udr�k�. Nie jad� ani nie spa�.

Le��c pod �cian� �o��dka, prawie nie m�g� si� ruszy� i mia� k�opoty nawet z oddychaniem.

Czasami, gdy odzyskiwa� przytomno��, czu�, jak wije si� na ciep�ej, �luzowatej �cianie �o��dka wieloryba.

Niczym p�omienie zapa�ek na wietrze, w jego pami�ci nadal jednak tkwi�y obrazy Hollerbacha, Pallisa i innych. Skupia� my�li na Tratwie i nieustannie nuci� pie�� wieloryba.

Mija�y kolejne szychty, a Rees wci�� le�a�, obawiaj�c si� snu. W pewnym momencie nagle poczu�, �e co� si� zmienia. Zwierz� zacz�o porusza� si� bardziej chaotycznie. Wieloryb wyra�nie zakrzywi� trajektori� lotu. Rees przewr�ci� si� na brzuch i spojrza� przez ciemne chrz�stki.

Z pocz�tku nie dotar�o do niego, co widzi. Du�y, rdzawobr�zowy kr��ek, przy kt�rym nawet wieloryb wydawa� si� ma�y, rzadki las drzew powoli wiruj�cy nad nie o�wietlonymi, metalowymi arteriami�

Ale� to Tratwa.

Czuj�c nag�y przyp�yw si�, Rees wbi� palce w g�st�, w��knist� materi� i rozdar� tkank� chrzestn�.

Drzewo spokojnie wzlatywa�o ku wielorybowi.

��No dalej, ch�opcze � warcza� Pallis. � Cz�owiek, kt�ry tam jest, uratowa� nam �ycie, a teraz my uratujemy jego.

��Chyba nie my�lisz, �e celowo sprowadzi� tu tego wieloryba? � Nead z niech�ci� dogl�da� mis paleniskowych.

��Masz jakie� inne wyt�umaczenie? � Pallis wzruszy� ramionami. � Ile razy widzia�e�, �eby wieloryb znalaz� si� tak blisko Tratwy? To si� nie zdarzy�o nigdy. A jak cz�sto widujesz cz�owieka lec�cego na wielorybie? Dwa nieprawdopodobne wydarzenia podczas jednej szychty? Nead, przyj�cie nawet najprostszej hipotezy sugeruje, �e musi tu istnie� jakie� powi�zanie. � Nead spojrza� na pilota z zaciekawieniem. � Widzisz � dorzuci� Pallis � nawet uczeni trzeciej klasy nie maj� monopolu na wiedz�, a teraz zabieraj si� do tych cholernych mis!

Drzewo wzbi�o si� ponad wypuszczan� przez siebie warstw� dymu. Wkr�tce monstrualna sylwetka wieloryba wype�ni�a ca�e niebo. Zwierz� przypomina�o ruchomy sufit i bez przerwy unosi�o swego pasa�era jak na karuzeli.

W miar� jak drzewo przybli�a�o si� do celu, pr�dko�� jego rotacji gwa�townie mala�a pomimo wysi�k�w Neada. W ko�cu zupe�nie si� zatrzyma�o w odleg�o�ci dwudziestu metr�w od brzucha zwierz�cia. Gigantyczna bestia �ypn�a trojgiem oczu w kierunku soczystego listowia.

��Nic nie mog� zrobi�! � zawo�a� Nead. � Ten cholerny dym jest tak g�sty, �e mo�na by by�o po nim chodzi�, ale drzewo ani drgnie.

��Nead, drzewo �ywi do wieloryba mniej wi�cej takie samo uczucie, jakie talerz mi�sa do ciebie. Z pewno�ci� stara si� jak mo�e, po prostu trzymaj si� kursu. � Pallis z�o�y� d�onie i krzykn�� w powietrze: � Hej, ty na wielorybie!

W odpowiedzi m�czyzna s�abo pomacha� r�k�.

��Pos�uchaj, nie jeste�my w stanie podlecie� bli�ej. B�dziesz musia� skoczy�.

Rozumiesz? � Nast�pi�a d�uga przerwa, a potem �pasa�er� jeszcze raz zamacha�. � Spr�buj� ci pom�c! � zawo�a� Pallis. � Obroty wieloryba powinny ci pom�c przedosta� si� na drug� stron�. Wystarczy, �e pu�cisz si� w odpowiednim momencie.

M�czyzna zatopi� twarz w cielsku wieloryba, jakby ogarn�o go zupe�ne wyczerpanie.

��Nead, ten facet nie wygl�da na zbyt zdrowego � mrukn�� Pallis. � Je�li spadnie, kto wie, czy uda mu si� czego� uchwyci�. Przez chwil� nie zajmuj si� misami paleniskowymi.

Sta� w gotowo�ci, �eby pobiec tam, gdzie on spadnie.

��Nead skin�� g�ow� i wyprostowa� si�, zaczepiaj�c palcami n�g o listowie.

��Hej, ty tam na g�rze� zrobimy to podczas nast�pnego obrotu, dobrze?

Nieznajomy jeszcze raz pomacha� r�k�.

Pallis wyobrazi� sobie moment, w kt�rym m�czyzna oderwie si� od wieloryba:

opu�ci wiruj�ce cielsko tangencjonalnie i poleci w kierunku drzewa w mniej lub bardziej prostej linii. Nie powinno by� �adnych problem�w, chyba �eby wielorybowi w ostatniej chwili przysz�o do g�owy odlecie�!

��Teraz! Pu�� si�! � M�czyzna uni�s� g�ow� i bardzo powoli zgi�� nogi.

��Za wolno! � wrzasn�� Pallis. � Trzymaj si�, bo� � M�czyzna zacz�� wierzga�, lecia� po trasie, kt�ra z pewno�ci� nie by�a styczna do obrotu wieloryba. � � bo na nas nie trafisz � doko�czy� szeptem Pallis.

��Na ko�ci, Pallis, to b�dzie bardzo blisko.

��Zamknij si� i uwa�aj.

Sekundy niemi�osiernie si� d�u�y�y. Wydawa�o si�, �e m�czyzna jest bezw�adny, jego ko�czyny zwisa�y jak kawa�ki sznura. Dzi�ki temu, �e polecia� w powietrze, obr�t wieloryba rzuci� go na prawo od Pallisa, lecz nerwowe wierzganie znios�o go zanadto w lewo. Dwie przeciwstawne si�y oddala�y go od Pallisa. Nagle m�czyzna gwa�townie zamacha� r�kami i nogami, a potem ca�ym ci�arem run�� Pallisowi na pier� i przewr�ci� go w listowie.

Wieloryb zadr�a� i z ulg� wzbi� si� w g�r�.

Nead �ci�gn�� m�czyzn� z Pallisa i po�o�y� go na plecach. Pod g�stym, brudnym zarostem przybysza by�o wida� wydatne ko�ci policzkowe. Mia� zamkni�te oczy, a jego wychudzone cia�o opina�y resztki kombinezonu.

��Chyba znam tego faceta. � Nead podrapa� si� w g�ow�.

��Rees. � Pallis potar� obola�e piersi i wybuchn�� �miechem. � Do kro�set, powinienem by� si� domy�li�, �e to ty.

Rees spojrza� na niego spod p�przymkni�tych powiek.

��Witaj, pilocie drzewa � przem�wi� g�osem suchym jak piasek. � Ale� mia�em podr�.

��Tego jestem pewien. � Pallis poczu�, �e wilgotniej� mu oczy. Zak�opota� si�. � Omal nie chybi�e�, ty przekl�ty idioto. Manewr by�by ca�kiem �atwy, gdyby nie zachcia�o ci si� robi� po drodze salt.

��Mia�em do ciebie ca�kowite zaufanie, przyjacielu. � Rees pr�bowa� usi���. � Pallis, pos�uchaj � doda�.

��Co takiego? � zagadn�� Pallis, marszcz�c brwi.

��Troch� trudno mi to wyt�umaczy�. � Rees wykrzywi� poranione usta w u�miechu. � Musisz mnie zabra� do Hollerbacha. Chyba wiem, jak ocali� �wiat�

��Co wiesz?

��On jeszcze �yje, prawda? � Zaniepokoi� si� Rees.

��Kto, Hollerbach? � Pallis roze�mia� si�. � Zdaje si�, �e nie mog� si� pozby� tego starego tak samo, jak nie mog� si� pozby� ciebie. A teraz po�� si�, to zabior� ci� do domu.

Rees westchn�� i u�o�y� si� po�r�d li�ci.

Kiedy Pallis spojrza� w g�r�, Pas wyda� mu si� zniszczon� zabawk� wisz�c� w powietrzu. Pomi�dzy planet� i drzewem Pallisa kr��y�y dwie p�yty, kt�re co kilka minut wypuszcza�y ob�oki pary i przesuwa�y si� par� metr�w w chmurach. G�rnicy, kt�rzy nimi sterowali, patrzyli na drzewo z nienawi�ci�.

W wielkiej otch�ani czerwonego powietrza maszyny g�rnik�w przypomina�y �elazny py�, lecz Pallis ze smutkiem u�wiadomi� sobie, i� tworz� one r�wnie solidny mur jak drewno czy metal. Sta� obok pnia swego drzewa i, gapi�c si� na wartownik�w, w zamy�leniu pociera� podbr�dek.

��No c�, nie ma sensu obija� si� tutaj � powiedzia�. � B�dziemy musieli polecie� dalej.

��Pallis, ty chyba zwariowa�e�. � Pulchna twarz Jaen pokryta by�a sadz� z mis paleniskowych � Przecie� oni nas nie przepuszcz�. � Wskaza�a muskularnym ramieniem g�rnik�w. � Na mi�o�� bosk�, Tratwa i Pas prowadz� ze sob� wojn�!

��Kiedy ma si� do czynienia z naukowcami, kt�rzy ucz� si� by� le�nikami, problem polega na tym, �e musz� si� wyk��ca� o ka�dy cholerny szczeg�. Dlaczego, u licha, po prostu nie robicie tego, co wam si� ka�e?

��A mo�e wola�by� znowu mie� przy sobie Govera, pilocie? � Jean u�miechn�a si�.

Nie powiniene� si� skar�y�, �e rewolucja zapewni�a ci tak wysokiej jako�ci personel.

��No dobrze, wysoka jako��, musimy si� bra� do roboty. Trzeba nape�ni� misy. � Pallis wyprostowa� si� i otrzepa� d�onie.

��M�wisz powa�nie? � Jaen zmarszczy�a czo�o. � Lecimy dalej?

��S�ysza�a�, co m�wi� Rees. To, co mamy do powiedzenia g�rnikom, jest prawdopodobnie najwa�niejsz� nowin� od czasu, gdy w Mg�awicy po raz pierwszy pojawi� si� Statek. Zmusimy tych przekl�tych g�rnik�w, �eby nas wys�uchali, czy to si� im podoba, czy nie. Je�li w rezultacie zostaniemy wysadzeni w powietrze, trudno. Potem jednak przyleci nast�pne drzewo, i je�li ono r�wnie� ulegnie zniszczeniu, to potem jeszcze jedno i jeszcze jedno, a� w ko�cu te g�upie szczury z kopalni zrozumiej�, �e naprawd� chcemy z nimi rozmawia�.

W czasie niezdarnej tyrady Pallisa Jaen nie odrywa�a si� od pracy, usi�uj�c rozpali� ogie� w misie paleniskowej. Kiedy pilot umilk�, podnios�a g�ow�.

��Przypuszczam, �e masz racj�. � Przygryz�a warg�. � �a�uj� tylko�

��Czego �a�ujesz?

���e to akurat Reesowi uda�o si� prze�y� i ocali� ludzko��. Ten ma�y szczur z kopalni ju� i tak zadziera� nosa�

��Prosz� nape�ni� misy, uczennico. � Pallis wybuchn�� �miechem.

Jaen zabra�a si� do roboty. Pallis lubi� z ni� pracowa�. By�a dobrym le�nikiem, wykonywa�a polecenia szybko i sprawnie. Potrafi�a odgadywa� intencje pilota i jako� nigdy nie wchodzi�a mu w drog�.

Nad listowiem zebra� si� ob�ok dymu. Drzewo wirowa�o teraz szybciej i zbli�y�o si� do Pasa. W nozdrza Pallisa buchn�� ostry, znajomy zapach. Sprawuj�ce wart� maszyny g�rnik�w zawis�y na czerwonym niebie jak nieruchome cienie. Pallis opl�t� nogami pie� drzewa, kt�re zapewnia�o mu bezpieczne oparcie, i przy�o�y� r�ce do ust.

��G�rnicy! � zawo�a�. � Z pok�adu ka�dego ze statk�w wyjrza�y gniewne twarze.

Pallis zmru�y� oczy i zobaczy� przygotowan� bro�: w��cznie, no�e, pa�ki. Szeroko roz�o�y� r�ce.

��Przybywamy w pokojowych intencjach. Przecie� to widzicie, na mi�o�� bosk�.

My�licie, �e pod tymi ga��ziami schowa�em armad�?

��Zje�d�aj st�d, le�niku! � wrzasn�� kt�ry� z g�rnik�w � je�li chcesz �y�.

��Nazywam si� Pallis i nie mam zamiaru nigdzie ucieka�.

��Pilota powoli ogarnia�a w�ciek�o��. � Przynosz� wie�ci, kt�re b�d� mia�y wp�yw na ka�dego m�czyzn�, kobiet� i dziecko na Pasie. I ty pozwolisz mi je przekaza�!

��Jakie wie�ci? � G�rnik podrapa� si� w g�ow�. By� podejrzliwy.

��Przepu�cie nas, to wszystko opowiem. Wie�ci pochodz� od jednego z waszych ludzi.

Od Reesa.

G�rnicy naradzali si�, a potem ich rzecznik odwr�ci� si� do Pallisa.

��K�amiesz. Rees nie �yje.

���yje. � Pallis wybuchn�� �miechem. � W�a�nie jego histori� mamy wam do przekazania.

Nagle znad kraw�dzi p�yty wylecia�a dzida. Pallis ostrzeg� krzykiem Jaen. Dzida prze�lizgn�a si� przez listowie i znikn�a w otch�aniach Mg�awicy. Pallis sta� z r�kami na biodrach i gro�nie spogl�da� na g�rnik�w.

��Nie potraficie s�ucha�, co?

��Le�niku, z powodu zach�anno�ci Tratwy umieramy tutaj z g�odu, a najlepsi ludzie gin�, pr�buj�c naprawi� ten stan rzeczy.

��Niech gin�! Nikt ich nie prosi�, �eby zaatakowali Tratw�! � krzykn�a Jaen.

��Zamknij si�, Jaen � sykn�� Pallis.

��Tylko sp�jrz, pilocie, ci dranie s� uzbrojeni, a my nie. � Dziewczyna prychn�a. � Najwyra�niej nie chc� wys�ucha� ani jednego s�owa naszej cholernej wiadomo�ci.

Je�li spr�bujemy podlecie� bli�ej, zapewne spal� drzewo. Decydowanie si� na samob�jstwo chyba nie ma sensu, prawda? Po prostu b�dziemy musieli wymy�li� inny spos�b.

��Nie ma innego sposobu. � Pallis potar� brod�. � Musimy z nimi porozmawia�. � Niewiele my�l�c, wyci�gn�� nog� i kopn�� najbli�ej po�o�on� mis� paleniskow�.

Dymi�ce drewno wysypa�o si� i wkr�tce po listowiu zacz�y pe�za� ma�e ogniki.

��Pallis, co u diab�a� � Jaen patrzy�a na pilota jak sparali�owana, a potem gwa�townie rzuci�a si� do niego. � Zaraz przynios� koce.

��Nie, Jaen, niech si� pali. � Otoczy� j� masywn� r�k�.

Spojrza�a na niego, nie umiej�c poj�� jego post�powania. P�omienie rozprzestrzenia�y si� jak �ywe organizmy. G�rnicy obserwowali po�ar wyra�nie zbici z tropu. Pallis obliza� wargi.

��Widzisz, listowie jest bardzo suche � odezwa� si� po chwili. � Dzieje si� tak, gdy� szwankuje sama Mg�awica. Powietrze jest zbyt ja�owe, a widmo �wiat�a gwiezdnego nie sprzyja procesowi fotosyntezy w li�ciach�

��Pallis � wtr�ci�a si� stanowczo Jaen � przesta� papla�.

��Dobrze. Zak�adam, �e zabior� nas st�d. To jedyna mo�liwo��, � Pallis zmusi� si� do zerkni�cia na poczernia�e, obracaj�ce si� drewno, na spalone li�cie, kt�re rozdmuchiwa� wiatr.

��Sprawia ci to b�l, tak? � Jaen dotkn�a naznaczonego bliznami policzka m�czyzny.

Mia�a wilgotne opuszki palc�w.

��Jaen, zdobywam si� na najwi�kszy wysi�ek woli, aby nie biec po koce. � Zani�s� si� wymuszonym �miechem. Nagle jego udr�ka przerodzi�a si� w gniew. � Wiesz, ze wszystkich potworno�ci, kt�rych dopuszczaj� si� we wszech�wiecie ludzie, ta jest najgorsza.

Kiedy ludzie wyrz�dzaj� krzywd� innym ludziom, zachowuj� oboj�tno��. Teraz jednak jestem zmuszony zniszczy� jedno ze swoich w�asnych drzew.

��Mo�esz pu�ci� moje rami�.

��Co? � Zaskoczony Pallis u�wiadomi� sobie, �e wci�� �ciska dziewczyn� za rami�.

Natychmiast j� pu�ci�. � Przepraszam. � Jaen z obola�� min� rozciera�a r�k�.

��Rozumiem, pilocie, nie b�d� pr�bowa�a ci� powstrzyma�. � Wyci�gn�a r�k�.

Pallis chwyci� jaz wdzi�czno�ci�, tym razem delikatnie.

Platforma przechyli�a si�. Zachwiali si�. P�omienie si�ga�y ju� ponad g�ow� Pallisa.

��Szybko to idzie � mrukn��.

��O, tak. Nie s�dzisz, �e powinni�my uratowa� jakie� pojemniki z prowiantem?

���eby�my mieli co przek�si� w drodze do Rdzenia? � Roze�mia� si�.

��W porz�dku, to by� g�upi pomys�. Chocia� nie tak g�upi, jak podpalenie tego cholernego drzewa.

��Mo�e masz racj�.

W tym momencie zobaczyli, �e ca�y sektor kraw�dzi ugina si� i znika w deszczu roz�arzonych od�amk�w. �ci�te konary pali�y si� niczym grube �wiece.

��My�l�, �e nadesz�a w�a�ciwa pora � stwierdzi� Pallis.

��Chyba najlepiej b�dzie podbiec do kraw�dzi i skoczy�. � Jaen rozejrza�a si�. � Nabra� maksymalnego rozp�du i mie� nadziej�, �e wi�ksza pr�dko�� oraz rotacja drzewa pozwol� nam wystarczaj�co daleko oddali� si� od pogorzeliska.

��Dobrze.

Spojrzeli sobie w oczy, a po chwili stopy Pallisa ju� dotyka�y szeleszcz�cego listowia.

Na widok kraw�dzi pilot st�umi� instynktowny l�k. Po chwili szybowa� w pustych, nie maj�cych dna przestworzach, nie wypuszczaj�c r�ki Jaen.

Odczuwa� co� w rodzaju weso�o�ci.

Run�li w zadymione powietrze i tempo ich lotu natychmiast zmniejszy�o si�.

Pallis zawis� na niebie stopami w kierunku Pasa, po prawej stronie mia� Jaen, a przed sob� drzewo.

Drzewo tworzy�o ognisty wieniec. Z masy listowia le��cego na platformie unosi� si� k��b dymu. Ga��zie spada�y z trzaskiem, kt�ry przypomina� wybuchy. Tam, gdzie od�amywa�y si� sk�pane w ogniu fragmenty obwodu, wystrzeliwa�y snopy iskier.

Wkr�tce zosta� tylko pie�, zniekszta�cona resztka, okolona kikutami konar�w. Wreszcie spalone drzewo wzbi�o si� w g�r�, a Pallis i Jaen zawi�li w pr�ni, wci�� trzymaj�c si� za r�ce.

G�rnicy znikn�li z pola widzenia.

Pallis spojrza� na Jaen. By� zak�opotany. Zastanawia� si�, o czym powinni rozmawia�.

��Wiesz, dzieci na Tratwie dorastaj� w l�ku przed spadaniem � powiedzia�. � My�l�, �e uznaj� p�ask�, stabiln� powierzchni� pod stopami za co� oczywistego. Zapominaj�, �e Tratwa jest jak listek unosz�cy si� w powietrzu� �e nie ma w sobie nic z solidno�ci nieprawdopodobnie wielkich planet w innym wszech�wiecie, o kt�rym opowiadaj� nam uczeni. Za to dzieci Pasa wychowuj� si� w pier�cieniu podniszczonych domostw, okalaj�cym skurczon� gwiazd�. One nie mog� sta� na bezpiecznym pod�o�u. I teraz nie ba�yby si� spadania, tylko braku lin i dach�w, na kt�rych mog�yby si� uwiesi�.

��Pallis, czy ty jeste� przestraszony? � Jaen odgarn�a w�osy z twarzy.

Zastanawia� si� przez chwil�.

��Nie, chyba nie jestem. Mia�em wi�kszego pietra przedtem, zanim kopn��em t� cholern� mis� paleniskow�.

��Ja chyba te� si� nie boj�. � Jaen wzruszy�a ramionami i zako�ysa�a si�. � Tylko �a�uj�, �e twoje ryzyko si� nie op�aci�o�

��No c�, warto by�o spr�bowa�.

���i strasznie chcia�abym wiedzie�, czym si� to wszystko sko�czy.

��Jak my�lisz, ile zosta�o nam �ycia?

��Mo�e par� dni. Powinni�my byli zabra� pojemniki z �ywno�ci�, ale przynajmniej napatrzymy si� na niezwyk�e rzeczy. Pallis! � Wytrzeszczy�a oczy ze zdumienia.

Pu�ci�a r�k� Pallisa i zacz�a macha� r�kami, jakby p�yn�a w powietrzu.

Pallis spojrza� w d� zaniepokojony.

Zobaczy� podlatuj�cy do nich statek. Sieci zarzuconej na tward�, metalow� powierzchni� trzyma�o si� dw�ch g�rnik�w. �elazny bok przybli�a� si� do pilota jak rozp�dzona �ciana.

Pallis czu� w ustach smak krwi.

Otworzy� oczy. Le�a� na plecach. Znajdowa� si� na statku g�rnik�w. Czu� przez koszul� w�ze�ki sieci. Spr�bowa� usi��� i bez specjalnego zdziwienia poczu�, �e jego przeguby i kostki s� przy wi�zane do sieci. Rozlu�ni� si�. Zale�a�o mu, �eby przyj�� gro�n� postaw�.

Niebawem zamajaczy�a mu przed oczami czyja� pulchna, brodata twarz.

��Temu nic nie jest, Jame, polecia� na g�ow�.

��Wielkie dzi�ki � warkn�� Pallis. � Gdzie jest Jaen?

��Tutaj! � zawo�a�a dziewczyna. Znajdowa�a si� poza zasi�giem wzroku Pallisa.

��Wszystko w porz�dku?

��By�oby w porz�dku, gdyby ci kretyni pozwolili mi usi���.

Pallis wybuchn�� �miechem, lecz zaraz skrzywi� si�, gdy� zabola�a go szcz�ka. Z pewno�ci� do��czy� do swej kolekcji kilka nowych blizn. Po chwili ujrza� drug� twarz.

Zmru�y� oczy.

��Pami�tam ci�. Wydawa�o mi si�, �e rozpoznaj� twoje imi�. Jeste� Jame, z baru �U Kwatermistrza�.

��Witaj, Pallis � ponuro odezwa� si� barman.

��Wci�� rozwadniasz sw�j gin, barmanie?

��Wystawi�e� si� na piekielne ryzyko, pilocie drzewa. Powinni�my byli pozwoli� ci spa�� � Jame spojrza� na niego spode �ba.

��Ale nie zrobili�cie tego � odpar� z u�miechem Pallis i odpr�y� si�.

W trakcie kr�tkiej podr�y na Pas Pallis przypomnia� sobie, jaki by� zdziwiony, gdy pierwszy raz us�ysza� opowie�� Reesa. Wyst�powa� w�wczas w roli przyjaciela wygna�ca.

Siedzia� z Reesem, Deckerem i Hollerbachem w gabinecie tego ostatniego i patrzy� jak urzeczony na proste gesty, kt�rymi Rees podkre�la� opowie�� o swoich przygodach.

Ca�a historia wydawa�a si� zupe�nie nieprawdopodobna, jakby wyj�ta z ba�ni.

Ko�cieje, planeta z ko�ci, wieloryb i jeszcze ta pie�� Jednak�e Rees m�wi� rzeczowym, ca�kowicie przekonuj�cym tonem i spokojnie odpowiada� na wszystkie pytania Hollerbacha.

W ko�cu Rees opisa� masow� migracj� wieloryb�w.

��Ale� naturalnie � wysapa� Hollerbach. � Ha! To jest takie oczywiste. � I mimo podesz�ego wieku uderzy� pi�ci� w biurko.

��Ty stary, g�upi palancie. � Decker podskoczy� wyrwany z transu. � Co jest takie oczywiste?

��Tyle element�w pasuje do ca�o�ci. W�dr�wki mi�dzy mg�awicami! Oczywi�cie, powinni�my byli si� tego domy�li�. � Hollerbach wsta� z krzes�a i zacz�� kr��y� po pokoju, wal�c ko�cist� pi�ci� w drug� d�o�.

��Do�� ju� tej komedii, naukowcu � powiedzia� Decker. Wyja�nij, o co chodzi.

��Przede wszystkim pie�ni wieloryb�w: nasz bohater w�a�nie potwierdzi� snute od dawna domys�y. Powiedzcie mi jedn� rzecz, po c� wieloryby mia�yby takie du�e m�zgi, tak du�� inteligencj�, tak wyrafinowane sposoby komunikowania si� ze sob�? Je�li dobrze si� zastanowi�, te zwierz�ta tylko si� od�ywiaj� i dzi�ki ogromnym rozmiarom raczej nie s� nara�one na ataki drapie�nik�w, co po�wiadcza Rees. Z pewno�ci� nie ograniczaj� si� do kr��enia w atmosferze i prze�uwania powietrznych smako�yk�w, gdy� w�wczas niewiele r�ni�yby si� od drzewa: �unikaj cienia�, �kr�� wok� studni grawitacyjnej�.

��Drzewo nigdy nie polecia�oby do Rdzenia � Pallis potar� nos. � W ka�dym razie nie z w�asnego wyboru. Czy to chcesz powiedzie�?

��Dok�adnie, pilocie. Poddanie si� stresowi zwi�zanemu z p�ywami i niebezpiecznym promieniowaniem wymaga skomplikowanych funkcji m�zgowych, dalekowzroczno�ci, ka��cej przezwyci�a� prymitywny instynkt, zaawansowanej komunikacji, by� mo�e telepatycznej, tak aby ka�dej generacji mo�na by�o zaszczepi� poprawne zachowanie.

��Poza tym wieloryb musi precyzyjnie wybra� swoj� trajektori� wok� Rdzenia. � Rees u�miechn�� si�.

��Oczywi�cie, oczywi�cie.

��Poczekajcie� � Na twarzy Deckera malowa�a si� z�o�� i zmieszanie. � Rozwa�my to krok po kroku. � Podrapa� si� po brodzie. � Co zyskuj� wieloryby, nurkuj�c w kierunku Rdzenia? Czy� nie wpadaj� tam w pu�apk�?

��Nie wpadaj�, je�li wybieraj� w�a�ciw� trajektori� � odpar� Hollerbach nieco zniecierpliwionym tonem. � W�a�nie w tym rzecz, rozumiesz? To grawitacyjna katapulta. � Uni�s� pi�� i obr�ci� j�, na�laduj�c rotacj�. � Tutaj jest Rdze�, kt�ry wiruje.

A t�dy� � Wyprostowa� drug� d�o� i szybko przybli�y� j� do wyimaginowanego Rdzenia � �

nadlatuje wieloryb. � �Wieloryb� run�� tu� obok Rdzenia; hiperboliczna trasa, kt�r� pokona�, by�a zgodna z kierunkiem rotacji Rdzenia. � Przez kr�tki okres wieloryba i Rdze� wi��e grawitacja. K�towa si�a rozp�du Rdzenia wywiera lekki wp�yw na zwierz�, kt�re dzi�ki zetkni�ciu z nim uzyskuje troch� energii.

��Ciesz� si�, �e nie musz� tego robi� za ka�dym razem, gdy lec� na drzewie. � Pallis potrz�sn�� g�ow�.

��To ca�kiem prosty manewr. Wielorybom jako� si� udaje� Decyduj� si� przez wszystko przej�� dlatego, �e dzi�ki uzyskanej energii s� w stanie osi�gn�� pr�dko�� potrzebn� do ucieczki z Mg�awicy.

��Przesta� ju� gl�dzi�. � Decker wyr�n�� pi�ci� w biurko. � Jaki to ma zwi�zek z ca�� spraw�?

��Zwi�zek jest nast�puj�cy: dzi�ki osi�gni�ciu wi�kszej pr�dko�ci wieloryby mog� opuszcza� Mg�awic�. � Hollerbach westchn��. Potar� palcami grzbiet nosa, szukaj�c okular�w, kt�re dawno utraci�.

��One w�druj� � gorliwie podchwyci� Rees. � Przemieszczaj� si� do innej mg�awicy.

Do nowej mg�awicy, w kt�rej jest mn�stwo m�odych gwiazd i b��kitne niebo.

��Rozmawiamy tu o wspania�ej wymianie �ycia mi�dzy mg�awicami � dorzuci� Hollerbach. � Bez w�tpienia wieloryby nie s� jedynym gatunkiem, kt�ry lata mi�dzy chmurami, ale nawet gdyby tak by�o, zapewne przenosi�yby wystarczaj�co du�o zarodk�w i kie�k�w, aby w nowym miejscu swobodnie rozwin�o si� �ycie.

��To wszystko jest bardzo ekscytuj�ce. � Rees sprawia� wra�enie upojonego. � Widzisz, teoria w�dr�wek pozwala rozwi�za� odwieczn� zagadk� pochodzenia �ycia w naszym ob�oku gwiezdnym. Mg�awica istnieje zaledwie kilka milion�w szycht. Po prostu nie by�o czasu na powstanie �ycia w taki spos�b, w jaki, wed�ug naszych przypuszcze�, ewoluowa�o ono na Ziemi.

��Odpowied� jest taka, �e prawdopodobnie jednak nie rozwin�o si� tutaj � wtr�ci� Hollerbach.

��Przenios�o si� do Mg�awicy z innego miejsca?

��Zgadza si�, pilocie drzewa, z jakiej� innej, wyczerpanej chmury. Teraz nasza Mg�awica umiera. Wieloryby u�wiadamiaj� sobie, �e nadesz�a pora w�dr�wki. Przed poprzedniczk� naszego gwiezdnego ob�oku mog�y istnie� inne mg�awice: �a�cuch migracji trwa od niepami�tnych czas�w.

��To cudowna wizja � rozmarzy� si� Rees. � Z chwil� gdy we wszech�wiecie zrodzi�o si� �ycie, musia�a nast�pi� jego szybka ekspansja. By� mo�e ju� wszystkie mg�awice s� w jaki� spos�b zamieszkane, a w kosmosie nieustannie kr��� zwierz�ta, kt�rych nawet nie umiemy sobie wyobrazi�.

��Rees, je�li nie przyst�pisz do rzeczy � Decker spogl�da� to na jednego naukowca, to na drugiego � nie wyt�umaczysz wszystkiego prostymi s�owami i to natychmiast, to w�asnymi r�kami wyrzuc� ci� przez Kraw�d� � o�wiadczy� spokojnie. � I tego starego palanta te�.

Zrozumia�e�?

��Decker, chodzi o to, �e skoro wieloryby s� w stanie ucieka� przed �mierci�, my r�wnie� jeste�my do tego zdolni. � Rees opar� d�onie na biurku. Pallis znowu ujrza� na jego twarzy osobliw� pewno��.

��M�w ja�niej. � Decker zmarszczy� czo�o.

��Mamy do wyboru dwie mo�liwo�ci. � Rees uderzy� w st�. � Albo zostajemy, przygl�damy si� gasn�cym gwiazdom i wydzieramy sobie resztki �ywno�ci, albo � znowu uderzenie � bierzemy przyk�ad z wieloryb�w. Kr��ymy wok� Rdzenia, wykorzystuj�c efekt katapulty, i przenosimy si� do nowej mg�awicy.

��A dok�adnie, jak to zrobimy?

��Dok�adnie, nie wiem � odpar� kwa�no Rees. � Mo�e odetniemy drzewa i pozwolimy, �eby Tratwa spada�a w stron� Rdzenia.

��Jak zapobieg�by� zdmuchni�ciu za�ogi? � Pallis usi�owa� to sobie wyobrazi�.

��Nie wiem, Pallis. � Rees za�mia� si�. � To tylko zarys planu. Jestem pewien, �e istniej� lepsze sposoby.

Decker opar� si� wygodniej. Na poznaczonej bliznami twarzy malowa�o si� wielkie skupienie.

Hollerbach podni�s� zakrzywiony palec.

��Ty, Rees, chc�c nie chc�c prawie odby�e� t� podr�. Gdyby nie to, �e zdo�a�e� skierowa� wieloryba tutaj, jeszcze teraz lecia�by� z nim po�r�d gwiezdnych ob�ok�w.

��Mo�e w�a�nie tak nale�a�oby to zrobi� � zauwa�y� Pallis. � Wedrze� si� do wieloryb�w, wnie�� �ywno�� i wod�, a potem pozwoli�, �eby nas zabra�y do nowej siedziby.

��Nie s�dz�, �eby ta metoda okaza�a si� skuteczna, pilocie � zaprzeczy� Rees. � Wn�trze wieloryba nie spe�nia warunk�w potrzebnych do �ycia istotom ludzkim.

��A zatem b�dziemy musieli zabra� Tratw� ale przecie� poza Mg�awic� zabraknie powietrza, prawda? � Pallis g�owi� si� nad dziwnymi pomys�ami. � Nale�a�oby wi�c zbudowa� co� w rodzaju os�ony, kt�ra umo�liwi nam oddychanie.

��My�lisz logicznie, Pallis. Mo�e jeszcze uda nam si� zrobi� z ciebie uczonego.

Hollerbach kiwa� g�ow� wyra�nie zadowolony.

��Co za upierdliwy starzec � czule mrukn�� Pallis.

��Decker, gdzie� w ca�ym tym nonsensie kryje si� klucz do przetrwania naszej rasy. � Reesa znowu ogarn�� przyp�yw energii. � Taka jest stawka. Jeste�my w stanie prze�y�, co do tego nie miej w�tpliwo�ci. Potrzebujemy jednak twojej pomocy.

Rees umilk�. Pallis wstrzyma� oddech. Czu�, �e jest �wiadkiem donios�ego wydarzenia, prze�omowego momentu w historii w�asnego gatunku. U�wiadomi� sobie, �e los ludzko�ci w jaki� spos�b zale�y od Reesa. Uwa�nie obserwowa� m�odego naukowca i wyda�o mu si�, �e dostrzega lekkie dr�enie policzk�w. Jednak z oczu Reesa bi�a ogromna determinacja.

��Od czego zaczynamy? � zagadn�� Decker po d�ugiej chwili.

Pallis powoli wypu�ci� powietrze. Zobaczy�, �e Hollerbach si� u�miecha, a w oczach Reesa l�ni� zwyci�skie iskierki, lecz obaj uczeni byli roztropni i nie okazywali rado�ci zbyt wylewnie.

��Najpierw kontaktujemy si� z g�rnikami � powiedzia� Rees.

��Co? � wybuchn�� Decker.

��Wiesz, to te� ludzie � odezwa� si� �agodnie Hollerbach. � Maj� prawo do �ycia.

��I s� nam potrzebni � doda� Rees. � Prawdopodobnie przyda nam si� �elazo, i to w du�ych ilo�ciach�

I w taki oto spos�b Pallis i Jaen siedzieli na dachu Pasa. W g�rze jak rozmazana plama na niebie znajdowa�o si� j�dro gwiazdy. Wszechobecna m�awka zlepia�a w�osy i zarost Pallisa. Naprzeciwko nich siedzia�a Sheen i powoli prze�uwa�a kawa�ek mi�sa. Za jej plecami tkwi�, z za�o�onymi ramionami, Jame.

��Wci�� nie jestem pewna, czy po prostu nie powinnam was zabi� � powoli wycedzi�a Sheen.

��Masz wiele wad, Sheen, ale nigdy nie my�la�em, �e jeste� kretynk�. � W�ciek� si� Pallis. � Nie rozumiesz, jak wa�ne jest to, co wam m�wi�?

��Sk�d mamy wiedzie�, �e to nie jaka� sztuczka? Zapominasz, �e prowadzimy wojn�, pilocie. � Jame g�upio si� u�miechn��.

��Sztuczka? To mo�e wyja�nisz, jakim cudem Rees prze�y� wygnanie z Pasa i jak dosz�o do tego, �e wr�ci� na wielorybie. M�j Bo�e, je�li dobrze si� zastanowisz, jego historia sprowadza si� do bardzo prostej hipotezy.

��Co takiego? � Jame podrapa� si� po brudnej g�owie.

Jaen u�miechn�a si�.

��Kiedy� ci to wyt�umacz� � powiedzia� Pallis. � Do diab�a, barmanie, w tej chwili m�wi� ci, �e nie czas na wojn�. Wojna nie ma uzasadnienia. Rees pokaza� nam wyj�cie z gazowej pu�apki, w kt�rej przebywamy, ale musimy dzia�a� wsp�lnie. Sheen, czy nie mo�emy gdzie� si� schroni� przed tym cholernym deszczem? � Po zm�czonej twarzy pilota �cieka�y stru�ki wody.

��Ju� ci m�wi�am, �e nie jeste�cie tu mile widzianymi go��mi. Jeste�cie zaledwie tolerowani i nie macie prawa do dachu nad g�ow�. � Podobnie Sheen m�wi�a na pocz�tku opisywania misji przez Pallisa, lecz pilot zauwa�y� zmian�. Czy�by w jej ton wkrad�a si� odrobina niepewno�ci?

��Pos�uchaj, Sheen, nie zabiegam o uk�ad korzystny dla jednej strony.

Potrzebujemy waszego �elaza i umiej�tno�ci obrabiania metalu, a wy nie mo�ecie si� oby� bez �ywno�ci, wody, lek�w, prawda? Poza tym tak si� sk�ada, �e Tratwa wci�� ma monopol na maszyny dostawcze. Teraz, przy pe�nym poparciu Deckera, Komitetu i diabli wiedz� kogo jeszcze, mog� wam powiedzie�, �e jeste�my sk�onni dzieli� si� tym, co mamy. Je�li chcecie, damy wam sektor Tratwy z zestawem maszyn, a w dalszej perspektywie� oferujemy g�rnikom �ycie dla ich dzieci.

��Gadasz same g�upoty, pilocie. � Jame pochyli� si� do przodu i splun�� w deszcz.

��Ty cholerny gnojku� � Stoj�ca obok Pallisa Jaen zacisn�a pi�ci.

��Och, zamknijcie si� oboje. � Sheen odgarn�a z oczu mokre w�osy. � Pos�uchaj, Pallis, nawet je�li powiem tak, nie oznacza to jeszcze ko�ca sprawy. Nie mamy tutaj Komitetu ani szefa, czy kogo� w tym rodzaju, wszystko omawiamy we w�asnym gronie.

��Rozumiem. � Pallis skin�� g�ow�. Jego serce rozpiera�a nadzieja. Spojrza� Sheen prosto w br�zowe oczy. Usi�owa� w�o�y� w swoj� wypowied� ca�� swoj� osobowo��, wszystkie wspomnienia, jakie z ni� dzieli�. � Sheen, przecie� mnie znasz. Mo�e mam wady, ale wiesz, �e nie jestem g�upcem. Prosz� ci�, by� mi zaufa�a. Pomy�l tylko, czy zab��ka�bym si� tutaj, gdybym nie by� pewien swojej sprawy? Czy zgodzi�bym si� utraci� co� tak cennego jak�

��Co takiego? Swoje bezwarto�ciowe �ycie? � Jame u�miechn�� si� szyderczo.

��Jame, mia�em na my�li moje drzewo. � Pallis odwr�ci� si� do barmana. Nie ukrywa� zaskoczenia.

��Nie wiem, Pallis. Potrzebuj� czasu. � Twarz Sheen wyra�a�a rozmaite uczucia.

��W porz�dku. � Pallis uni�s� d�onie. � Nie musisz si� �pieszy�. Porozmawiaj ze wszystkimi osobami, kt�re przyjd� ci do g�owy, a na razie� czy pozwolisz nam zosta�?

��Jedno jest pewne, wasza noga nie postanie w barze �U Kwatermistrza�.

��Barmanie, wcale si� nie pal� do �ykania twojego rozwodnionego sikacza. � Pallis u�miechn�� si� pogodnie.

��Nic si� nie zmieniasz, pilocie, prawda? � Sheen pokr�ci�a g�ow�. � Wiesz, nawet je�li ca�a ta opowie�� jest prawdziwa, to wasz wariacki plan nie trzyma si� kupy. � Wskaza�a na j�dro gwiazdy. � Dzi�ki pracy w czym� takim mamy lepsze wyczucie grawitacji ni� wy.

Zar�czam ci, �e numer z grawitacyjnym katapultowaniem si� b�dzie cholernie trudny.

Nale�a�oby go wykona� z maksymaln� precyzj��

��Wiem, ale nawet gdy tu siedzimy, otrzymujemy cenne wskaz�wki.

��Wskaz�wki? Od kogo?

Pallis u�miechn�� si�.

Gorda obudzi�y krzyki.

Zerwa� si� z pos�ania. By� ciekaw, ile czasu spa�. Tutaj, oczywi�cie, nie istnia� cykl szycht, a Pas nie obraca� si� jak zegar. Czas odmierza�a jedynie pora niespokojnego snu, nudna, nie wymagaj�ca inteligencji praca, okropne wyprawy do piec�w. Mimo to burczenie w �o��dku eks-in�yniera sugerowa�o up�yw co najmniej kilku godzin. Popatrzy� na malej�c� stert� �ywno�ci w k�cie chaty i zadr�a�. Za jaki� czas g��d zmusi go do uszczkni�cia kolejnej porcji.

Krzyki przybiera�y na sile i w Gordzie obudzi�a si� ciekawo��. Dotychczas nic nie zak��ca�o monotonii �wiata Ko�ciej�w. Co spowodowa�o a� takie poruszenie? Mo�e wieloryb? Ale przecie� obserwatorzy zauwa�ali te bestie z du�ym wyprzedzeniem, a poza tym nikt nie intonowa� pie�ni.

Gord wsta� i ruszy� do drzwi.

Kilkana�cie os�b, doro�li i dzieci, sta�o na sk�rzanym pod�o�u planety i zadziera�o g�owy do g�ry. Ma�e dziecko pokazywa�o r�czk� co� na niebie. Zaintrygowany Gord do��czy� do t�umu.

Wiatr przyni�s� ze sob� zapach drewna i li�ci. Gord na kr�tk� chwil� zapomnia� o nieustannym odorze zgnilizny. M�czyzna spojrza� w g�r� i zapar�o mu dech w piersiach.

Na niebie wirowa�o drzewo. Wygl�da�o majestatycznie. Pie� znajdowa� si� najwy�ej pi��dziesi�t metr�w nad Gordem.

Nie widzia� drzewa od czasu wygnania z Pasa. Niekt�rzy z Ko�ciej�w zapewne nie ogl�dali takiego widoku nigdy w �yciu.

Z pnia zwisa�, g�ow� do do�u, jaki� ciemnow�osy, szczup�y i dziwnie znajomy m�czyzna. Pomacha� Gordowi r�k�.

��Gord? To ty?

��Rees? Nie wierz� w�asnym oczom� Przecie� ty nie �yjesz.

��Wci�� mi to m�wi�. � Rees wybuchn�� �miechem.

��Prze�y�e� lot na wielorybie?

��Nie tylko lot. Uda�o mi si� wr�ci� na Tratw�.

��Chyba �artujesz.

��To d�uga historia. Przyby�em z Tratwy, �eby si� z tob� zobaczy�.

��Je�li to prawda, jeste� szalony. Po co wraca�e�? � Gord potrz�sn�� g�ow� i roz�o�y� r�ce, �eby pokaza� ko�cian� planet�, kt�ra teraz stanowi�a jego �wiat.

��Bo potrzebuj� twojej pomocy! � odkrzykn�� Rees.

Talerz sun�� w kierunku Pasa w ob�oku pary. Przy wej�ciu do baru �U Kwatermistrza� stali Sheen i Grye. Obserwowali za�og� Ko�ciej�w. Sheen poczu�a narastaj�cy strach i zadr�a�a.

Zwr�ci�a si� do Grye�a. Pami�ta�a, �e kiedy uczony pojawi� si� tu zes�any z Tratwy, by� do�� korpulentnym m�czyzn�. Teraz zosta�y z niego sk�ra i ko�ci. Grye zauwa�y�, �e Sheen mu si� przygl�da. Prze�o�y� czark� z napojem do drugiej r�ki i spu�ci� wzrok.

��Co� mi si� zdaje, �e si� rumienisz. � Sheen wybuchn�a �miechem.

��Przepraszam.

��Musisz si� rozchmurzy�. Pami�taj, jeste� teraz jednym z nas. My, ludzie, trzymamy si� razem, a przesz�o�� si� nie liczy. Mamy tu zupe�nie nowy �wiat. Zgadza si�?

��Przepraszam� � Grye wzdrygn�� si� na te s�owa.

��Przesta� przeprasza�.

��Po prostu trudno jest zapomnie� o setkach szycht, kt�re musieli�my przecierpie�, odk�d si� tu pojawili�my. � G�os uczonego by� �agodny, lecz przebija�a przez niego nuta rozgoryczenia. � Zapytaj Rocha, czy przesz�o�� si� nie liczy. Zapytaj Cipse�a.

Teraz poczerwienia�a Sheen. Z niech�ci� przypomnia�a sobie, jak bardzo nienawidzi�a wygna�c�w i pozwala�a, aby ich okrutnie traktowano. Zrobi�o jej si� gor�co ze wstydu. Teraz gdy Rees da� ludziom nowy cel, tego rodzaju post�powanie zas�ugiwa�o na bezbrze�n� pogard�.

��Je�li to ma jakiekolwiek znaczenie, przepraszam � wydusi�a z wysi�kiem.

Grye nic nie odpowiedzia�.

Na par� chwil zapad�o k�opotliwe milczenie. Grye nieco z�agodnia�, jakby poczu� si� lepiej w towarzystwie niedawnego wroga.

��No c� � odezwa�a si� Sheen w przyp�ywie energii przynajmniej Jame ju� nie przeszkadza wam bywa� w barze �U Kwatermistrza�.

��Powinni�my by� wdzi�czni za drobne �aski. � Poci�gn�� �yk z czarki i westchn��. � Mo�e nie takie znowu drobne. � Pokaza� r�k� nadlatuj�cy talerz. � Wy, g�rnicy, chyba naprawd� akceptujecie nas znacznie bardziej od czasu przybycia pierwszych Ko�ciej�w.

��Wcale si� nie dziwi�. By� mo�e obecno�� Ko�ciej�w pokazuje nam, jak wiele nas z wami ��czy.

��O, tak.

Za spraw� rotacji Pasa bar �U Kwatermistrza� ponownie znalaz� si� pod zbli�aj�cym si� talerzem. Sheen spostrzeg�a, �e na stateczku lecia�o trzech Ko�ciej�w, dw�ch m�czyzn i jedna kobieta. Wszyscy byli niscy i barczy�cie zbudowani i mieli na sobie zniszczone tuniki, dostarczone przez ludno�� Pasa. Sheen s�ysza�a wiele legend dotycz�cych tego, co nosili na swojej planecie. Poczu�a, �e znowu dygocze.

Pas spe�nia� funkcj� przystanku mi�dzy �wiatem Ko�ciej�w i Tratw�. Ko�cieje lec�cy na Tratw� zatrzymywali si� tutaj na kilka szycht, a potem odlatywali na drzewie dostawczym.

Jak daleko Sheen si�ga�a pami�ci�, nigdy nie pojawiali si� na Pasie, lecz wi�kszo�� g�rnik�w uwa�a�a, �e nawet ta garstka to zbyt wiele.

Ko�cieje ze statku gapili si� na Sheen, rozdziawiaj�c grube usta. Jednemu z m�czyzn uda�o si� zwr�ci� jej uwag�. Mrugn�� i wymownie zako�ysa� biodrami. Poczu�a, �e jedzenie podchodzi jej do gard�a, ale wytrzyma�a wzrok Ko�cieja, a� w ko�cu talerz znikn�� za lini� horyzontu Pasa.

��Szkoda, �e nie potrafi� uwierzy�, i� potrzebujemy ich � mrukn�a.

��To przecie� ludzie. � Grye wzruszy� ramionami. � Rees twierdzi, �e nie wybierali sobie stylu �ycia. Po prostu usi�owali przetrwa�, jak my wszyscy. Tak czy owak, mo�e nie b�dziemy ich potrzebowa�. Nasza praca z kretami w j�drze gwiazdy posuwa si� ca�kiem dobrze.

��Naprawd�?

��Wiesz, co pr�bujemy zrobi� tam w dole? � Grye przysun�� si� do Sheen. Poczu� si� pewniej, gdy� rozmowa zesz�a na temat, na kt�rym si� zna�.

��Mniej wi�cej�

��Widzisz, je�li pomys� Reesa z katapultowaniem si� ma zadzia�a�, musimy opu�ci� Tratw� na dok�adnie ustalony tor wok� Rdzenia. Kierunek asymptotyczny jest bardzo wra�liwy na warunki pocz�tkowe.

��Lepiej u�ywaj jednosylabowych wyraz�w, albo jeszcze kr�tszych. � Podnios�a r�ce.

��Przepraszam. Ruszamy na �cis�� orbit�, bardzo blisko Rdzenia. Im bli�ej dotrzemy, tym bardziej zakrzywiona b�dzie nasza droga, ale nawet ma�e odchylenie powoduje ogromne r�nice. Musisz wyobrazi� sobie wi�zk� s�siaduj�cych trajektorii, kt�rymi nadlatujemy do Rdzenia. Po pewnym czasie rozchodz� si� niczym rozplecione w��kna. Dlatego nawet najmniejszy b��d m�g�by ostatecznie zepchn�� Tratw� w zupe�nie innym kierunku, ni� by�my chcieli.

��Rozumiem, tak mi si� przynajmniej wydaje, ale przecie� r�nica nie mo�e by� zbyt wielka, prawda? Przecie� celujecie w ca�� mg�awic�, kt�ra liczy sobie tysi�ce mil.

��Tak, ale dzieli nas od niej daleka droga. Potrzebne b�dzie bardzo precyzyjne �strzelanie�. Je�li chybimy, nawet o te par� mil, mo�emy si� znale�� w pustej, pozbawionej powietrza przestrzeni i �eglowa� w niej bez ko�ca.

��Jaka jest wi�c rola kreta?

��Musimy ustali� wszystkie trajektorie w wi�zce, �eby wiedzie�, w jaki spos�b mamy si� zbli�y� do Rdzenia. Obliczanie wynik�w na papierze zabiera mn�stwo czasu, tak� prac� zapewne wykonywa�y dla pierwszej Za�ogi specjalne maszyny. To Rees wpad� na pomys�, �eby wykorzysta� m�zgi kret�w.

��Kt� by inny. � Sheen skrzywi�a si�.

��Twierdzi�, �e krety musia�y kiedy� lata�. Je�li dobrze si� przyjrze�, mo�na zauwa�y�, �e w niekt�rych miejscach mia�y przymocowane rakiety, stateczniki i tym podobne.

Zdaniem Reesa krety musia�y w pewnym stopniu rozumie� prawa dynamiki orbitalnej.

Usi�owali�my przedstawi� kretowi nasze problemy. Zadawanie pyta� i uzyskiwanie odpowiedzi trwa�o wiele godzin, ale w ko�cu zacz�li�my otrzymywa� przydatne wyniki. Teraz kret dostarcza tre�ciwych odpowiedzi i szybko posuwamy si� do przodu.

��Imponuj�ce. Jeste�cie pewni jako�ci tych wynik�w? � Sheen skin�a g�ow�, obracaj�c czark� w r�ku.

��Tak pewni, jak to jest mo�liwe. � Grye troch� spu�ci� z tonu. � Skonfrontowali�my wyniki z pisemnymi obliczeniami, ale �aden z nas nie jest ekspertem w tej dziedzinie. � Jego g�os znowu stwardnia�. � Widzisz, naszym g��wnym nawigatorem by� Cipse.

��Pos�uchaj, Grye, my�l�, �e ju� pora, abym� � Sheen nie wiedzia�a, co powiedzie�.

Wys�czy�a resztki napoju.

��Hej, powiedzcie mi, gdzie stary Quid m�g�by si� napi�.

S�ysz�c chytry g�os, Sheen odwr�ci�a si� sp�oszona. Ujrza�a przed sob� szerok�, pomarszczon� twarz. Przybysz ods�ania� w u�miechu zepsute z�by i wodzi� czarnymi oczami po ciele kobiety. Cofn�a si� instynktownie. Mia�a wra�enie, �e Grye, kt�ry sta� za jej plecami, dr�y ze strachu.

��Czego� chcesz?

��Jak to, kochanie? � Ko�ciej pog�adzi� delikatnie rze�bion� w��czni� z ko�ci.

Wytrzeszczy� oczy, udaj�c zdziwienie. � Dopiero co si� zjawi�em, a ty witasz mnie w taki spos�b? Przecie� teraz wszyscy jeste�my przyjaci�mi. � Zbli�y� si� do rozm�wczyni. � Kiedy poznasz starego Quida, na pewno go polubisz.

��Jeszcze krok, a z�ami� ci to cholerne rami�. � Sheen sta�a w miejscu. Nie ukrywa�a obrzydzenia.

��Ciekawe, jak to zrobisz, kochanie. � Quid wybuchn�� �miechem. � Pami�taj, �e osi�gn��em sw�j � t�yzn� w warunkach du�ej liczby g, nie w takiej dziecinnie s�abiutkiej mikrograwitacji jak ty. Masz bardzo atrakcyjne mi�nie, ale za�o�� si�, �e twoje ko�ci s� �amliwe jak suche li�cie. � Obrzuci� Sheen przenikliwym spojrzeniem. � Zdziwi�a� si�, dziewczyno, �e stary Quid u�ywa takich wyra�e� jak �mikrograwitacja�? Jestem Ko�ciejem, ale na pewno nie potworem i z pewno�ci� nie jestem g�upi. � Wyci�gn�� r�k� i chwyci� j� za rami�. By� to stalowy u�cisk. � Najwyra�niej musisz opanowa� t� lekcj� � Sheen odbi�a si� od �ciany baru nogami i szybkim ruchem uwolni�a r�ce. Kiedy stan�a z powrotem, mia�a ju� w d�oni n�. Quid uni�s� r�ce i u�miechn�� si� z podziwem. � No, dobrze, dobrze� � Zwr�ci� uwag� na Grye�a. Naukowiec kurczowo przyciska� czark� do piersi i dygota�. � S�ysza�em, co m�wi�e� � powiedzia� Quid. � Ca�a ta gadka o orbitach i trajektoriach� My�l�, �e to si� wam nie uda.

��Co masz na my�li? � Policzki Grye�a zadr�a�y � Na przyk�ad, co zrobicie, kiedy polecicie na tej kupie �elaza, do samego Rdzenia i przekonacie si�, �e tej trasy nie ma w waszych tablicach liczbowych? W krytycznym momencie b�dziecie mieli najwy�ej par� minut na reakcj�. Jak post�picie?

Odwr�cicie si� plecami i narysujecie nowe linie na papierze? Tak?

��Ty za to jeste� fachowcem, prawda? � prychn�a Sheen.

��Doceniasz moj� warto��, kochanie. � Quid u�miechn�� si�. � Pos�uchaj mnie.

Tych orbit jest wi�cej ni� na wszystkich �wistkach papieru, jakie istniej� w Mg�awicy.

��Bzdury � parskn�a Sheen.

��Tak? Tw�j ma�y przyjaciel Rees tak nie uwa�a, prawda?

��Quid potrz�sn�� w��czni�. Sheen nie spuszcza�a z niej wzroku. � No, ale Rees � ci�gn�� Ko�ciej � widzia�, czego potrafimy dokona� za pomoc� takich dzid� � Obr�ci� si� gwa�townie twarz� w stron� j�dra gwiazdy i ze zdumiewaj�cym wdzi�kiem cisn�� w��czni�.

Bro� dosta�a przy�pieszenia przy pi�ciu g studni grawitacyjnej j�dra. Porusza�a si� tak szybko, �e Sheen widzia�a tylko smug�. Przelecia�a zaledwie metr za lini� horyzontu i skr�ci�a za gwiazd�, a po chwili wynurzy�a si� z drugiej strony j�dra i pomkn�a ku Sheen.

Sheen schyli�a si� i chwyci�a Grye�a za rami�, ale w��cznia przelecia�a nad jej g�ow� i poszybowa�a w powietrze. � Nie ca�kiem udany rzut. � Quid westchn��. � Stary Quid musi lepiej celowa�, ale mimo wszystko � mrugn�� � jak na pierwsz� pr�b�, chyba nie by�o �le? � Szturchn�� Grye�a w brzuch. � Oto, co nazywam dynamik� orbitaln�! I stary Quid ma to wszystko w g�owie. Zdumiewaj�ce, nieprawda�? W�a�nie dlatego potrzebujecie Ko�ciej�w.

No dobrze, Quid musi si� napi�. Zobaczymy si� p�niej, kochanie. � Odepchn�� Sheen z Grye�em i uda� si� do baru.

Gord odgarn�� z oczu przerzedzone jasne w�osy i uderzy� w st�.

��To si� nie uda. Do diab�a, wiem, o czym m�wi�.

��A ja ci m�wi�, �e si� mylisz. � Jaen pochyli�a si� nad in�ynierem.

��Dziecino, nigdy nie zdo�asz uzyska� takiego do�wiadczenia jak moje�

��Do�wiadczenia? � Wybuchn�a �miechem. � Twoje do�wiadczenie z Ko�ciejami rozmi�kczy�o ci m�zg!

��Ach, ty� � Gord poderwa� si� z miejsca.

��Przesta�cie, przesta�cie. � Znu�ony Hollerbach po�o�y� na stole pokryte ciemnymi plamkami r�ce.

��Ale on nie chce s�ucha�. � Jaen zapieni�a si� ze z�o�ci.

��Zamknij si�, Jaen.

��Ale� a niech to � ust�pi�a.

Hollerbach powi�d� wzrokiem po ch�odnym, doskonale wyko�czonym wn�trzu obserwatorium na mostku. Pod�og� pokrywa�y tablice i szerokie diagramy. Uczony i jego rozm�wcy debatowali nad szkicami dr�g orbitalnych, modelami ochronnych pow�ok, kt�re miano wybudowa� wok� Tratwy, tabelami zawieraj�cymi racje �ywno�ciowe i stopie� zu�ycia tlenu w zale�no�ci od narzucanych ogranicze�. Dyskusja by�a o�ywiona i gor�czkowa. Hollerbach z melancholi� przypomnia� sobie, jaki panowa� tu spok�j, gdy przyjmowano go do wielkiej klasy uczonych. W owych czasach na niebie mo�na by�o jeszcze dostrzec odrobin� b��kitu, a pracy badawczej nie ogranicza� �aden okre�lony czas.

Pociesza� si�, �e obecny po�piech przynajmniej jest w�a�ciwie ukierunkowany i wywo�uje po��dane rezultaty. Dzi�ki tablicom i wykresom powoli wy�ania� si� obraz zmodyfikowanej Tratwy, �mia�o lec�cej po trajektorii wok� Rdzenia. Powa�ni naukowcy i asystenci wsp�lnie zajmowali si� realizacj� najbardziej ambitnego projektu ludzko�ci od czasu budowy Tratwy.

W czasie tych rozmy�la� do pomieszczenia wszed� Gord i opr�cz upstrzonych notatkami kawa�k�w papieru przyni�s� druzgoc�ce wie�ci.

Gord i Jaen wci�� si� spierali. Hollerbach napotka� wzrok Deckera. Przyw�dca Tratwy sta� przy stole z kamienn�, skupion� twarz�. Hollerbach cicho westchn��. Zaufaj Deckerowi, pomy�la�. Instynktownie odr�nia to, co istotne, a wi�c poradzi sobie w kryzysowej sytuacji.

��Prosz�, om�wmy wszystko jeszcze raz, in�ynierze � powiedzia� do Gorda. � Tym razem, Jaen, postaraj si� zachowywa� racjonalnie. Dobrze? Obelgi nikomu nie pomog�.

Jaen rzuci�a uczonemu gniewne spojrzenie. Jej pulchna twarz spurpurowia�a.

��Naukowcu, jestem, by�em, naczelnym in�ynierem Pasa � zacz�� Gord. � O zachowaniu si� metali w ekstremalnych warunkach wiem wi�cej, ni� bym chcia� pami�ta�.

Widzia�em ju� metale wyp�ywaj�ce niczym plastikowa substancja, kruche niczym stare drewno�

��Nikt nie podaje w w�tpliwo�� twoich kompetencji, Gord � przerwa� mu Hollerbach, nie mog�c opanowa� irytacji. � Przyst�p do rzeczy.

��Bada�em si�y p�ywowe, jakim b�dzie podlega�a Tratwa podczas zbli�ania si� do Rdzenia. � Gord zab�bni� palcami po papierach. � Ponadto oszacowa�em pr�dko�ci, jakie musia�aby osi�gn�� po katapultowaniu si�, aby opu�ci� Mg�awic�. Mog� ci powiedzie�, Hollerbach, �e wasze szans� s� bliskie zeru. Tutaj macie wszystkie wyliczenia, mo�ecie je sprawdzi�.

��Sprawdzimy, sprawdzimy. Teraz wyja�nij to og�lnie. � Hollerbach machn�� r�k�.

��Przede wszystkim wspomniane si�y p�ywowe rozerw� Tratw� na kawa�ki, zanim nawet zd��ycie dok�dkolwiek si� zbli�y�, a wymy�lne konstrukcje, kt�re wasze bystre dzieciaki planuj� wznie�� na pok�adzie, po prostu zostan� zdmuchni�te jak stos ga��zek.

��Nie zgadzam si� z tym, Gord � wybuchn�a Jaen. � Je�li na nowo skonfigurujemy Tratw�, umocnimy niekt�re jej cz�ci, zadbamy o odpowiednie ustawienie statku, gdy znajdziemy si� najbli�ej Rdzenia�

Gord odwzajemni� gniewne spojrzenie dziewczyny, lecz nic nie odrzek�.

��Sprawdzisz jego wyliczenia p�niej, Jaen � powiedzia� Hollerbach. � M�w dalej, in�ynierze.

��Poza tym, co z oporem powietrza? Przy wymaganych pr�dko�ciach, w miejscu gdzie powietrze jest najg�stsze w ca�ej Mg�awicy, ka�de pojawiaj�ce si� tam cia�o po prostu sp�onie jak meteor. Doczekacie si� co najwy�ej widowiskowego pokazu fajerwerk�w. Przykro mi, �e to wszystko jest takie rozczarowuj�ce, ale wasz plan najzwyczajniej w �wiecie nie mo�e si� powie��. Nie musz� wam tego m�wi�, wystarczy wzi�� pod uwag� prawa fizyki�

��G�rniku � Decker pochyli� si� � je�li to, co m�wisz, jest prawd�, to by� mo�e jednak b�dziemy skazani na powoln� �mier� w tym parszywym miejscu. Hm, mo�e s�abo si� znam na ludziach, ale co� mi si� zdaje, �e ta perspektywa specjalnie ci� nie przera�a. Masz inne propozycje?

��No c�, tak si� sk�ada� � Na twarzy Gorda zakwit� u�miech.

��Dlaczego, u diab�a, od razu nam o tym nie wspomnia�e�? � Hollerbach opar� si� o krzes�o.

��Gdyby kto� z was raczy� zapyta� � Gord u�miechn�� si� jeszcze szerzej.

��Do�� ju� tych s�ownych gierek � oznajmi� Decker ze spokojem. Po�o�y� wielk� �ap� na stole. � Gadaj, co wiesz.

Gord przesta� si� u�miecha�. Przez twarz przemkn�� mu cie� strachu.

Hollerbachowi zrobi�o si� przykro na my�l, ile musia� wycierpie� ten niewinny cz�owiek.

��Nikt ci nie grozi � uspokoi� Gorda. � Po prostu przedstaw nam s woj � teori�.

Gord wyda� si� bardziej pewny siebie. Wsta� i jako pierwszy opu�ci� mostek.

Wkr�tce wszyscy czworo, Gord, Hollerbach, Decker i Jaen, stan�li obok s�abo o�wietlonej nadbud�wki. Ciep�o bij�ce od gwiazdy sprawi�o, �e na �ysinie Hollerbacha pojawi�y si� kropelki potu. Gord pog�adzi� �cian� mostka.

��Kiedy po raz ostatni go dotykali�cie? Codziennie przechodzicie obok mostka i nie zwracacie na niego uwagi, ale kiedy zbli�ycie si� do niego z oczyszczonym umys�em, mo�e si� okaza� prawdziwym objawieniem.

��Nie ma tarcia. Tak. Jasne. � Hollerbach przy�o�y� d�o� do srebrzystej, g�adkiej powierzchni.

��Twierdzicie, �e kiedy� by� to samodzielny statek, a dopiero p�niej sta� si� cz�ci� pok�adu Tratwy � ci�gn�� Gord.

��Zgadzam si� z wami. Powiem wi�cej: uwa�am, �e ten stateczek zaprojektowano z my�l� o lotach.

��Nie ma tarcia � powt�rzy� zadyszanym g�osem Hollerbach. Wci�� pociera� d�oni� metal. � Oczywi�cie, jak mogli�my by� tacy g�upi? Widzisz � powiedzia� Deckerowi � ta powierzchnia jest tak g�adka, �e powietrze po prostu ze�lizguje si� po niej bez wzgl�du na pr�dko�� rozwijan� przez statek. Nie ma mowy o nagrzewaniu si�, tak jak w przypadku zwyk�ego metalu. Bez w�tpienia ta konstrukcja jest wystarczaj�co mocna, �eby wytrzyma� si�y p�ywowe w pobli�u Rdzenia. W ka�dym razie zniesie je o wiele lepiej ni� nasza zdezelowana Tratwa. Oczywi�cie, b�dziemy musieli sprawdzi� wyliczenia Gorda, Decker, ale my�l�, �e oka�� si� prawid�owe. Czy rozumiesz, co to oznacza? � Wydawa�o si�, �e s�dziwy Hollerbach doznaje ol�nienia. � Nie b�dziemy musieli budowa� �elaznej os�ony dla utrzymania powietrza. Po prostu mo�emy zamkn�� w�az mostka. Polecimy statkiem w taki spos�b, w jaki zrobili to nasi przodkowie. Mo�emy nawet wykorzysta� przyrz�dy, �eby zbada� Rdze� w trakcie lotu. Jedna brama si� zamkn�a, ale otworzy�a si� druga, rozumiesz, Decker?

��Och, rozumiem, Hollerbach, ale przegapi�e� jeszcze jedn� kwesti� � powiedzia� ponuro Decker.

��Co takiego?

��Tratwa ma osiemset metr�w szeroko�ci. Mostek liczy sobie najwy�ej sto metr�w.

Hollerbach zmarszczy� czo�o. U�wiadomi� sobie, jakie konsekwencje niesie ze sob� uwaga Deckera. � Znajd� Reesa � rzuci� Decker. � Spotkam si� z wami w gabinecie za pi�tna�cie minut. � Kiwn�� g�ow� i wyszed�.

Atmosfera w gabinecie Hollerbacha wyda�a si� Reesowi bardzo napi�ta.

��Zamknij drzwi � mrukn�� Decker.

Rees usiad� przy biurku Hollerbacha. Hollerbach siedzia� po drugiej stronie i naci�ga� palcami zwiotcza�� sk�r� r�k. Decker oddycha� ci�ko i ze spuszczonym wzrokiem kr��y� po pomieszczeniu.

��Dlaczego taka pogrzebowa atmosfera? Co si� sta�o? � Rees nachmurzy� si�.

��Sprawa si� komplikuje. � Hollerbach pochyli� si� do przodu i przedstawi� w og�lnych zarysach spostrze�enia Gorda. � Oczywi�cie, musimy sprawdzi� jego wyliczenia, ale�

��Ale on ma racj� � przerwa� Rees. � Wiesz, �e tak jest, prawda?

��Oczywi�cie, �e ma racj�. � Hollerbach westchn��. Powietrze drapa�o go w gardle. � Gdyby�my nie dali si� zwie�� spekulacjom na temat grawitacyjnej katapulty i szerokiej na p�tora kilometra kopu�y, zadaliby�my te same pytania i doszliby�my do podobnych wniosk�w. � Rees skin�� g�ow�.

��Je�li u�yjemy mostka, b�dziemy si� zmagali z nieprzewidzianymi problemami.

S�dzili�my, �e mo�na uratowa� wszystkich. � Nerwowo zerkn�� na Deckera. � Teraz musimy wybiera�.

��I dlatego zwracacie si� do mnie. � Decker poczerwienia� z gniewu.

��Decker, je�li zdo�amy odlecie�, ci, kt�rzy zostan�, b�d� �yli jeszcze setki, tysi�ce szycht. � Rees potar� nos.

��Mam nadziej�, �e porzuceni przez wasz wspania�y statek podejd� do tej kwestii z r�wnie filozoficznym spokojem. � Decker splun��. � Uczeni. Powiedzcie mi jedn� rzecz, czy to przedsi�wzi�cie si� uda? Czy pasa�erowie mostka naprawd� mog� prze�y� kr��enie wok� Rdzenia i podr� w kosmosie do nowej mg�awicy? Przecie� plan, kt�ry rozwa�amy, bardzo si� r�ni od pierwotnego zamys�u Reesa.

Rees powoli kiwn�� g�ow�.

��B�dziemy potrzebowali maszyn dostawczych, maksymalnie du�ej ilo�ci spr�onego powietrza, tyle, ile si� zmie�ci we wn�trzu mostka, by� mo�e ro�lin, kt�re przekszta�ca�yby nie�wie�e powietrze w�

��Oszcz�d� mi szczeg��w � warkn�� Decker. � Ten absurdalny projekt wi��e si� z potworn� har�wk�, obra�eniami i wypadkami �miertelnymi i bez w�tpienia odlatuj�cy mostek zabierze najlepsze m�zgi, jeszcze bardziej pogarszaj�c los tych, kt�rzy zostan�.

Postawi� spraw� jasno: je�li ta misja nie ma realnych szans powodzenia, nie popr� jej.

Nie chc� skraca� �ycia ludzi, za kt�rych ponosz� odpowiedzialno��, tylko po to, �eby kilku bohater�w mog�o odby� turystyczn� wycieczk�.

��Wiesz � odpar� w zamy�leniu Hollerbach � w�tpi�, czy przewidzia�e� podejmowanie tak trudnych decyzji, kiedy, hm, przej��e� w�adz�.

��Czy ty szydzisz ze mnie, naukowcu? � Decker spojrza� na niego podejrzliwie.

��Nie. � Hollerbach zamkn�� oczy.

��Przemy�lmy to � zasugerowa� Rees. � Hollerbach, musimy przetransportowa� wystarczaj�co du�� pul� genetyczn�, aby gatunek m�g� przetrwa�. Ilu ludzi?

��Czterystu, mo�e pi�ciuset. � Hollerbach wzruszy� ramionami.

��Czy pomie�cimy a� tylu?

Hollerbach zwleka� z odpowiedzi�.

��Tak � wyrzek� powoli. � Wymaga�oby to bardzo �cis�ego nadzoru, ostro�nego planowania, racjonowania� To nie b�dzie beztroska wycieczka.

��Genetyczna pula? � j�kn�� Decker. � Wasi pasa�erowie b�d� si� czuli w nowym �wiecie jak bezradne, pozbawione �rodk�w do �ycia niemowl�ta. Zanim zd��� si� rozmno�y�, b�d� musieli znale�� spos�b na to, by nie przyci�gn�� ich Rdze� nowej mg�awicy.

��Tak. � Rees skin�� g�ow�. � Podobne problemy mia�a Za�oga pierwszego Statku.

Nasi emigranci zostan� wyposa�eni skromniej, ale przynajmniej b�d� wiedzieli, czego mog� si� spodziewa�.

��Twierdzisz wi�c, �e misja mo�e si� zako�czy� sukcesem, a nowa kolonia zdo�a przetrwa�? Zgadzasz si�, Hollerbach? � Decker zacisn�� pi��.

��Tak � odpar� spokojnie stary uczony. � Musimy opracowa� szczeg�y, ale ju� teraz odpowied� brzmi pozytywnie. Masz moje zapewnienie.

��W porz�dku. � Decker zamkn�� oczy i mocno si� zgarbi�. � Kontynuujemy nasz plan.

Tym razem powinni�my przewidzie� wszelkie problemy.

Rees poczu� ogromn� ulg�. Gdyby Decker postanowi� inaczej, gdyby uniemo�liwi� realizacj� wielkiego celu, w jakim nastroju on sam, Rees, sp�dzi�by reszt� �ycia? Nie umia� sobie wyobrazi� tak trudnej sytuacji.

��Teraz czekaj� nas dalsze zadania � powiedzia� Hollerbach. Wyci�gn�� chud� jak szkielet r�k� i zacz�� liczy� na palcach. � Oczywi�cie, musimy nadal ustala� szczeg�y dotycz�ce samej misji, ekwipunku, odczepienia mostka i sterowania nim. Je�li chodzi o tych, kt�rzy zostan�, musimy przemie�ci� Tratw�. � Decker sprawia� wra�enie zdziwionego. � Decker, gwiazda w g�rze nie odleci. Usun�li�my si� spod niej dawno temu, w normalnych warunkach. Teraz gdy za�o�yli�my, �e Tratwa pozostanie w Mg�awicy, musimy zmieni� jej po�o�enie. I wreszcie� � g�os Hollerbacha zamar�.

��I wreszcie � doko�czy� gorzko Decker � musimy pomy�le�, w jaki spos�b nale�y wyselekcjonowa� tych, kt�rzy polec� mostkiem i tych, kt�rzy si� nie zabior�.

��Uczciwie by�oby przeprowadzi� co� w rodzaju tajnego g�osowania.

��Nie. � Decker potrz�sn�� g�ow�. � Ten lot mo�e si� uda� tylko pod warunkiem zabrania odpowiednich ludzi.

��Masz racj� � przytakn�� Hollerbach.

��Mnie si� te� tak wydaje. � Rees zmarszczy� czo�o. � Kto jednak wybierze odpowiedni� za�og�?

��A jak my�lisz? � Decker rzuci� mu gro�ne spojrzenie. Blizny na twarzy pog��bi�y si�, zastygaj�c w masce b�lu.

Rusztowanie zas�ania�o zarysy mostka. Cz�onkowie za�ogi wdrapywali si� na nie, �eby przymocowa� dysze do kad�uba. Rees obchodzi� wraz z Hollerbachem i Grye�em teren rob�t. Przygl�da� si� budowie krytycznym okiem.

��Do diab�a, pracujemy zbyt wolno.

��Rees, musz� powiedzie�, �e tw�j szczeg�owy plan ma liczne braki. � Grye spl�t� r�ce. � Chod� � przywo�a� Reesa gestem � poka�� ci, jak daleko si� posun�li�my.

��Klepn�� pulchn� d�oni� drewnian� klatk� otaczaj�c� mostek. By�o to prostok�tne pud�o, przytwierdzone do pok�adu i wspieraj�ce trzy szerokie pier�cienie, kt�re okrywa�y mostek. � Tutaj nie mo�emy ryzykowa� � powiedzia� Grye. � Ostatnia faza startu b�dzie polega�a na odci�ciu mostka od pok�adu. Kiedy to zrobimy, jedyn� podpor� mostka b�dzie rusztowanie.

Najmniejszy b��d m�g�by wywo�a� katastrofalne�

��Wiem, wiem � przerwa� poirytowany Rees. � Problem polega na tym, �e mamy coraz mniej czasu.

Podeszli do otwartego w�azu. Pod kontrol� Jaen i drugiego uczonego dw�ch mocno zbudowanych robotnik�w wynosi�o jaki� przyrz�d z obserwatorium. Rees rozpozna� spektrometr, instrument by� wyszczerbiony i porysowany, a jego przew�d zasilaj�cy ko�czy� si� stopionym kikutem. Spektrometr zosta� po�o�ony wraz z kilkunastoma innymi przyrz�dami kilka metr�w od mostka i zwraca� swoje niesprawne czujniki ku niebu.

��W�a�nie ten problem budzi w�tpliwo�ci � powiedzia� zdenerwowanym g�osem. � Musimy rozstrzygn�� straszliwy dylemat. Ka�dy zniszczony i wyniesiony instrument daje nam wi�cej miejsca na pod�odze i powietrze dla czterech, pi�ciu os�b, ale czy mo�emy sobie pozwoli� na zostawienie teleskopu albo spektrometru? Czy takie urz�dzenia s� luksusem?

Zwa�ywszy, i� znajdziemy si� w nieznanym �rodowisku, nie powinni�my w nim b��dzi� jak �lepcy.

Rees st�umi� westchnienie. Niepewno��, op�nienia, niejasno�ci, kolejne zw�oki�

Najwyra�niej naukowcy nie potrafili w ci�gu kilku godzin przerodzi� si� w ludzi czynu. Rees rozumia� dylematy, z kt�rymi si� zmagali, ale pragn��, �eby wreszcie wyznaczyli sobie g��wne cele i konsekwentnie je realizowali.

Zbli�y� si� do grupki uczonych, kt�rzy ostro�nie przygl�dali si� dystrybutorowi �ywno�ci. Wyloty pot�nej maszyny przypomina�y milcz�ce pyski. Rees wiedzia�, �e jest zbyt du�a, by m�c j� wnie�� do wn�trza mostka. Podobnie jak drugi dystrybutor trzeba by�o j � umie�ci� tu� przy w�azie, w zewn�trznym korytarzu, co wydawa�o si� troch� nielogiczne.

Zar�wno Grye, jak i Hollerbach mieli ochot� co� powiedzie�, ale Rees podni�s� r�ce.

��Nie � rzek�. � Pozw�lcie, �e szczeg�owo wyja�ni� powody, dla kt�rych ta w�a�nie procedura nie powinna by� przeprowadzona zbyt szybko. Obliczyli�my, �e je�li podczas lotu b�dziemy wydziela� �ywno��, dwa dystrybutory zaspokoj� nasze potrzeby.

Odkryli�my nawet, �e ta maszyna ma wbudowany system filtrowania i nasycania powietrza tlenem.

��Tak � przerwa� zapalczywie Grye � ale te rachuby opieraj� si� na za�o�eniu, �e maszyny b�d� pracowa�y z maksymaln� wydajno�ci� wewn�trz mostka. Nie wiemy o ich zasilaniu wystarczaj�co du�o, �eby mie� pewno��. �r�d�o zasilania jest wmontowane w maszyn�, w przeciwie�stwie do przyrz�d�w mostka, kt�re by�y po��czone kablami w jedn� cz�� i nawet podejrzewamy, na podstawie starych podr�cznik�w, �e tworzy go mikroskopijna czarna dziura, lecz nie jeste�my tego pewni. Ale je�li do odnowienia zapas�w energii potrzebne by�oby �wiat�o gwiazd? A je�li �w zasilacz wytwarza du�o szkodliwego gazu, od kt�rego w ciasnym mostku wszyscy si� podusimy?

��Zgadzam si�, �e musimy przeprowadzi� badania i zyska� pewno��. Je�li sprawno�� maszyny pogorszy si� zaledwie o dziesi�� procent, musieliby�my zostawi� kolejnych pi��dziesi�ciu ludzi.

��Sam wi�c widzisz� � Grye pokiwa� g�ow�.

��Tak, rozumiem, �e te decyzje wymagaj� czasu, ale my przecie� nie mamy czasu, do diab�a. � Rees czu� narastaj�ce napi�cie. Wiedzia�, �e nie zdo�a si� od niego uwolni�, dop�ki nie nast�pi start mostka.

Id�c z Grye�em, natkn�� si� na Gorda. In�ynier kopalni i Nead, kt�ry pracowa� jako jego pomocnik, nie�li dysz�. Gord energicznie kiwn�� g�ow�.

��Panowie. � Rees spojrza� na filigranowego in�yniera i na chwil� zapomnia� o swoich troskach. Gord by� taki jak za dawnych czas�w, sprawny, zaaferowany, nieco dra�liwy.

Trudno by�o w nim rozpozna� gasn�cego cz�owieka, kt�rego Rees zasta� na planecie Ko�ciej�w.

��Dobrze ci idzie, Gord.

��Robimy post�py � odpar� Gord lekkim tonem. � Nic wi�cej nie powiem, ale naprawd� robimy post�py. � Podrapa� si� po �ysinie.

��A jak wygl�da problem uk�adu sterowniczego? � Hollerbach pochyli� si� naprz�d, trzymaj�c r�ce za plecami.

��Czy znasz aktualn� sytuacj�, Rees? �eby pokierowa� spadaniem mostka, zmieni� jego orbit�, potrzebujemy jakiego� sposobu kontrolowania dysz przymocowanych do kad�uba.

Nie chcemy jednak robi� �adnych otwor�w w kad�ubie, przez kt�re przechodzi�yby kable steruj�ce. Je�li mam wyra�a� si� �ci�le, nawet nie wiemy, czy byliby�my w stanie zrobi� te otwory. Wygl�da na to, �e mo�emy wykorzysta� komponenty z rozmontowanych kret�w.

Cz�� ich jednostek nap�dowych dzia�a na zasadzie zdalnego sterowania. Jestem zwyk�ym in�ynierem, mo�e wy zrozumiecie wszystkie szczeg�y. Z grubsza chodzi o to, �e chyba b�dziemy mogli kierowa� dyszami za pomoc� szeregu prze��cznik�w, kt�re nie musz� by� z nimi w fizycznym kontakcie. W�a�nie zamierzamy przeprowadzi� testy, w jakim stopniu powierzchnia kad�uba blokuje sygna�y.

��Jestem pod wra�eniem. � Hollerbach u�miechn�� si�. � Czy to by� tw�j pomys�?

��Ach� � Gord podrapa� si� w brod�. � Troch� pomaga� nam m�zg Kreta. Kiedy zadasz odpowiednie pytanie i uporasz si� z jego skargami na temat �powa�nej awarii czujnika pomiarowego�, zdumiewa ci� �atwo��, z jak�� � Gord nie doko�czy� zdania i szeroko otworzy� oczy.

��Rees. � Naukowiec us�ysza� za swoimi plecami dono�ny g�os i zdr�twia�. � Spodziewa�em si�, �e ci� tu znajd�.

Rees stan�� twarz� w twarz z Rochem. G�rnik mia� zaczerwienione oczy, jak zwykle, gdy zaczyna� wpada� w sza�. M�czyzna otwiera� i zaciska� pi�ci niczym klapy fortepianu.

Grye chy�kiem w�lizgn�� si� za plecy Hollerbacha.

��Roch, mam robot� do wykonania � �agodnie rzek� Rees. � Ty te� masz robot�.

Proponuj�, �eby� si� ni� zaj��.

��Robota? � Roch wyd�� brudne wargi i pomacha� pi�ci� w kierunku mostka. � Nawet palcem nie kiwn�, �eby� ty i twoi syfilityczni przyjaciele mogli odlecie� tym dziwol�giem.

��Prosz� pana � odpar� z powag� Hollerbach � lista pasa�er�w jeszcze nie zosta�a opublikowana i dop�ki to si� nie stanie, wszystko zale�y od nas�

��Nie musi by� publikowana. Wszyscy wiemy, kto we�mie udzia� w wyprawie. Z pewno�ci� nie b�d� to tacy ludzie jak ja. Rees, wtedy w kopalni powinienem by� rozwali� ci �eb. � Roch wyci�gn�� palec. � Ja wr�c� � warkn�� � i je�li dowiem si�, �e nie ma mnie na tej li�cie, osobi�cie dopilnuj�, aby�cie i wy si� tam nie znale�li. � Szturchn�� palcem Grye�a.

��To samo dotyczy ciebie!

Grye zrobi� si� bia�y jak prze�cierad�o.

Roch odszed� dumnym krokiem. Gord podni�s� dysz� i powiedzia� ironicznie:

��Dobrze wiedzie�, �e w tych niespokojnych czasach niekt�re rzeczy nie podlegaj� �adnym zmianom. No, chod�my to zamontowa�, Nead.

Rees spojrza� na Hollerbacha i Grye�a.

��W�a�nie z tego wzgl�du mamy coraz mniej czasu. � Wskaza� odchodz�cego Rocha. � Sytuacja polityczna na Tratwie, nie, do diab�a, sytuacja ludzi, szybko si� pogarsza. Brakuje stabilno�ci. Wszyscy wiedz�, �e powstaje jaka� �lista�, i wi�kszo�� ludzi ma ca�kiem jasne wyobra�enie, kto si� na niej znajdzie. Jak d�ugo mo�emy oczekiwa�, �e b�d� pracowali na rzecz wyprawy, w kt�rej we�mie udzia� tylko cz�� z nich? Drugi bunt by�by katastrof�.

Powsta�aby anarchia.

Hollerbach westchn�� i nagle si� zachwia�. Grye chwyci� go za rami�.

��G��wny naukowcu, nic ci nie jest?

��Widzisz, jestem zm�czony� straszliwie zm�czony. � Hollerbach utkwi� kaprawe oczy w Reesie. � Oczywi�cie, masz racj�, Rees, ale c� nam pozosta�o? Mo�emy jedynie stara� si� ze wszystkich si�, �eby osi�gn�� nasz cel.

Nagle Rees u�wiadomi� sobie, �e niczym wieczne dziecko spycha swoje w�tpliwo�ci na s�abn�ce barki Hollerbacha, kt�ry przecie� osi�gn�� s�dziwy wiek.

��Przepraszam � powiedzia�. � Nie powinienem by� ci� obci��a�

��Nie, nie, masz zupe�n� racj�. � Hollerbach machn�� dr��c� r�k�. � W pewnym sensie to pomaga rozja�ni� m�j umys�. � W oczach starca b�ysn�y iskierki lekkiego rozbawienia. � Nawet tw�j przyjaciel Roch, na sw�j spos�b, jest pomocny. Por�wnaj nas obu. Roch jest m�ody, silny, a ja postarza�em si� tak bardzo, �e ledwo stoj�, i mo�e jeszcze mia�bym przekazywa� swoje wady nowej generacji? Kt�ry z nas powinien wzi�� udzia� w wyprawie?

��Hollerbach, potrzebujemy twojej wiedzy. Chyba nie sugerujesz�? � Rees by� przera�ony.

��Rees, s�dz�, �e pope�nili�my powa�ny b��d, je�li chodzi o nasz spos�b �ycia tutaj.

Nie chcieli�my zaakceptowa� swojego miejsca we wszech�wiecie. Zamieszkujemy �wiat, w kt�rym najbardziej liczy si� si�a fizyczna i wytrzyma�o��, co tak dobrze demonstruje Roch, a tak�e gi�tko��, refleks i umiej�tno�� przystosowywania si� do nowych warunk�w, cechy charakterystyczne dla Ko�ciej�w, a nie wiedza. Jeste�my tylko niezdarnymi zwierz�tami zagubionymi w otch�aniach nieba, ale odziedziczenie przestarza�ych gad�et�w Statku, maszyn dostawczych i ca�ej reszty, pozwoli�o nam �udzi� si�, �e jeste�my panami tego �wiata, tak jak, by� mo�e, byli�my nimi w �wiecie, z kt�rego pochodzi cz�owiek. Z powodu tej przymusowej emigracji konieczne b�dzie porzucenie wi�kszo�ci naszych ukochanych zabawek, a wraz z nimi naszych mrzonek. � Hollerbach spojrza� gdzie� w dal. � Kto wie, mo�e w przysz�o�ci nasze du�e m�zgi ulegn� atrofii i stan� si� bezu�yteczne, mo�e b�dziemy tacy sami jak wieloryby i niebia�skie wilki, staraj�c si� przetrwa� w�r�d lataj�cych drzew.

��Hollerbach, na staro�� robi si� z ciebie marudny go��. � Rees prychn��.

��Ch�opcze, kiedy ja zmaga�em si� ze swoj� staro�ci�, ty jeszcze gryz�e� �elazo w j�drze gwiazdy. � Hollerbach uni�s� brwi.

��No c�, nie mam poj�cia, jak b�dzie wygl�da�a odleg�a przysz�o��. Pod tym wzgl�dem jestem ca�kowicie bezradny. Mog� tylko rozwi�zywa� aktualne problemy. I szczerze m�wi�c, Hollerbach, uwa�am, i� nie mamy szansy przetrwania tej podr�y bez twoich wskaz�wek. Panowie, mamy mn�stwo roboty. Proponuj�, �eby�my pracowali dalej.

Talerz wisia� nad Tratw�. Pallis podczo�ga� si� do jego brzegu i zerkn�� na krajobraz po bitwie.

Dym zasnuwa� pok�ad jak maski, zakrywaj�ce dobrze znane twarze.

Nagle talerz gwa�townie drgn�� i Pallis przewr�ci� si� na wznak. Wyci�gn�� r�k� i chwyci� sie�.

��Na ko�ci, barmanie, nie potrafisz kontrolowa� tego dra�stwa?

��To jest prawdziwy statek � parskn�� Jame. � Teraz nie zwisasz z jednej ze swoich drewnianych zabawek, pilocie.

��Nie wyzywaj losu, szczurze z kopalni. � Pallis wyr�n�� pi�ci� w nieobrobion� �elazn� powierzchni�. � Po prostu ten spos�b latania jest nienaturalny.

��Nienaturalny? � Jame wybuchn�� �miechem. � Mo�e masz racj�, a mo�e sp�dzali�cie za du�o czasu w waszych li�ciastych altankach, podczas gdy g�rnicy nadchodzili, �eby was osika�.

��Jame, wojna si� sko�czy�a � rzek� swobodnie Pallis. Zgarbi� si� i lekko zacisn�� d�onie. � Ale by� mo�e zosta�y jeszcze jakie� porachunki do za�atwienia.

��O niczym innym nie marz�, ty drzewny wisielcu. � Barman u�miechn�� si� wyczekuj�co. � Podaj czas i miejsce oraz rodzaj broni.

��Och, bez broni.

��Ca�kowicie mi to odpowiada.

��Na ko�ci, czy wy dwaj mogliby�cie si� zamkn��? � Nead gniewnie zerkn�� na towarzyszy znad map i przyrz�d�w. � Chyba pami�tacie, �e mamy robot�.

Jame i Pallis zmierzyli si� wzrokiem. Jame znowu zaj�� si� urz�dzeniami steruj�cymi statku. Pallis przeszed� po ma�ym pok�adzie i usiad� obok Neada.

��Przepraszam � burkn��. � Jak idzie?

Nead przybli�y� do oczu zniszczony sekstans i usi�owa� por�wna� odczyt z adnotacjami w r�cznie sporz�dzonej tabeli.

��Niech to cholera! � zakl��, najwyra�niej zrezygnowany. � Nie potrafi� ustali� r�nicy.

Po prostu nie posiadam nale�ytych umiej�tno�ci, Pallis. Cipse by to wiedzia�.

Gdyby nie�

��Gdyby nie to, �e od dawna nie �yje, wszystko by�oby w porz�dku � przerwa� Pallis. � Wiem. Po prostu staraj si�, jak mo�esz. Co uda�o ci si� ustali�?

��S�dz�, �e to trwa zbyt d�ugo. � Nead znowu przebieg� palcami po tabelach. � Pr�buj� zmierzy� boczn� pr�dko�� Tratwy w stosunku do gwiazd w tle i dochodz� do wniosku, �e nie porusza si� wystarczaj�co szybko.

Pallis zmarszczy� brwi. Po�o�y� si� na brzuchu i jeszcze raz popatrzy� na Tratw�.

Pot�ny stary obiekt rozpo�ciera� si� pod nim jak taca z niesamowitymi zabawkami. Po chwili pilot ujrza� nad pok�adem inne talerze, kt�re od czasu do czasu wydziela�y ob�oczki pary.

Nieprzerwany parawan dymu zalega� nad jedn� stron� Kraw�dzi, a ponadto ka�de z drzew, znajduj�cego si� po�rodku lasu, r�wnie� wytwarza�o dymn� zas�on�. Dym wywo�ywa� po��dany efekt, liny drzew konsekwentnie odchyla�y si� w prawo, gdy� lataj�ce ro�liny pr�bowa�y umkn�� przed cieniem wytwarzanego oparu. Pallis mia� wra�enie, �e s�yszy skrzypienie lin ci�gn�cych Tratw�. Wkr�tce na pok�adzie pojawi�y si� cienie lin � dow�d, i� Tratwa rzeczywi�cie usuwa si� spod gwiazdy. Ten widok podni�s� Pallisa na duchu, w swoim d�ugim �yciu ogl�da� co� podobnego tylko dwa razy. Doszed� do wniosku, �e wsp�praca, jak� uda�o si� nawi�za� po okresie rewolucji i wojny � i to w momencie, gdy najt�sze m�zgi Tratwy zajmowa�y si� planem od��czenia mostka � mo�e stanowi� pow�d do dumy.

By� mo�e w�a�nie konieczno�� przesuni�cia Tratwy jednoczy�a ludzi. Ten projekt dawa� korzy�ci ca�ej spo�eczno�ci.

Pow�d do dumy � tak, ale nale�a�o si� �pieszy�, je�li plan mia� przynie�� rezultaty.

Spadaj�ca gwiazda wci�� znajdowa�a si� wysoko w g�rze i jej zderzenie z Tratw� by� ma�o prawdopodobne, ale istnia�a gro�ba, �e pod wp�ywem zbyt d�ugo wywieranego ci�nienia wielkie ro�liny zm�cz� si�, a w�wczas nie tylko nie zdo�a�yby przeci�gn�� Tratwy, lecz nawet mog�yby zupe�nie utraci� si�y i narazi� j� na niebezpiecze�stwo.

Pallis przeklina� w duchu. Wysun�� g�ow� za brzeg talerza, �eby si� zorientowa�, na czym polega problem. Dymny parawan nad Kraw�dzi� wydawa� si� dostatecznie g�sty, odleg�e gwiazdy rzuca�y d�ugi cie� na zaopatrzonych w maski robotnik�w, pracuj�cych u podn�a dymnej zas�ony.

Wobec tego �r�d�em k�opot�w musia�y by� uwi�zane drzewa. Na ka�dym z nich znajdowa� si� pilot wraz z pomocnikami, usi�uj�cy wytworzy� w�asn� zas�on� dymn�.

Miniaturowe zapory stanowi�y chyba najistotniejszy czynnik wp�ywaj�cy na manewry drzew.

Jednak nawet z du�ej odleg�o�ci Pallis dostrzega�, jak nieregularne i s�abe s� zas�ony dymne.

Wyr�n�� pi�ci� w pok�ad statku. Do diab�a! Czystki rewolucyjne, a potem choroby i g��d zdziesi�tkowa�y kadr� jego pilot�w, podobnie jak inne warstwy spo�eczno�ci Tratwy.

Przypomnia� sobie, jak przemieszczano Tratw� dawniej: nie ko�cz�ce si� obliczenia, trwaj�ce ca�� szycht� odprawy, drzewa, kt�re porusza�y si� niczym tryby precyzyjnej maszyny.

Teraz nie by�o czasu na tego rodzaju ceremonie. Niekt�rym nowym pilotom z trudem starcza�o umiej�tno�ci, by nie pospada� z drzew. Natomiast wytworzenie �ciany bocznej nale�a�o do najtrudniejszych zada�. Przypomina�o rze�bienie za pomoc� dymu.

Pallis zauwa�y�, �e zas�ona dymna jednej z grup drzew by�a bardzo nier�wnomierna.

Pokaza� j� Jame�owi.

Barman obna�y� z�by w u�miechu i energicznie poci�gn�� liny steruj�ce.

Pallis usi�owa� ignorowa� jego wybuch �miechu i cuchn�c� par�. Stara� si� r�wnie� nie snu� nostalgicznych wspomnie� o flotylli drzew. Nead stoj�cy w pobli�u, siarczy�cie zakl��, gdy� jego dokumentacja zosta�a zdmuchni�ta niczym kupka li�ci. Talerz gwa�townie run�� na drzewa. Wygl�da� jak niewyobra�anej wielko�ci skoczek. Pallis zrobi� odruchowy unik. Ga��zie �miga�y najwy�ej metr od jego twarzy. Wreszcie ma�y statek zatrzyma� si�. Z tego miejsca dymne zapory wydawa�y si� jeszcze bardziej rozrzedzone. Pallis z rozpacz� przygl�da� si� �wie�o upieczonym pilotom, kt�rzy machali kocami w kierunku smu�ek dymu.

��Hej, wy! � Przy�o�y� r�ce do ust. Odwr�cili si� do niego. Jeden z pilot�w wychyli� si�. � Nape�nijcie misy paleniskowe! � wrzasn�� rozw�cieczony Pallis. � Wytw�rzcie przyzwoit� ilo�� dymu. Tymi kocami mo�ecie sobie macha� do usranej �mierci!

Piloci przedostali si� do mis paleniskowych i zacz�li podsyca� malutkie p�omienie.

Nead poci�gn�� Pallisa za r�kaw.

��Pilocie, czy to, co si� tam dzieje, jest normalne?

��Nie, do cholery, to z pewno�ci� nie jest normalne � warkn�� Pallis. Patrzy� na dwa spowite nieregularnymi ob�okami dymu drzewa, kt�re zbli�a�y si� do siebie na o�lep, a niedo�wiadczeni piloci robili b��dy podczas sterowania. � Barmanie! Sprowad� nas w d�, i to szybko!

Pierwsze zderzenie drzew wydawa�o si� niemal czu�e. Szmer listowia towarzyszy� delikatnemu poca�unkowi p�kaj�cych ga��zek. Potem nast�pi�a pierwsza katastrofa:

dwie platformy sczepi�y si� ze sob� i zadrga�y. Za�ogi drzew patrzy�y na siebie przera�one.

Drzewa wci�� si� obraca�y. Po chwili cz�� kraw�dzi oderwa�a si� i w powietrze polecia� grad drewnianych szczap. Korze� jednego z drzew od�ama� ga��� �partnera�, czemu towarzyszy� przera�liwy, niemal zwierz�cy pisk. Drzewa z ha�asem zderza�y si� ze sob�. Ich li�cie mocno dr�a�y. Nad talerzami szybowa�y drzazgi wielko�ci pi�ci.

Nead krzykn�� i zas�oni� g�ow�. Pallis nie odrywa� wzroku od za��g gin�cych drzew.

��Z�a�cie stamt�d! Te cholerne drzewa si� wyka�czaj�. Spu��cie liny na d�, mo�e si� uratujecie.

Piloci spogl�dali w g�r� przera�eni i zdezorientowani. Pallis ci�gle krzycza�, a� w ko�cu zsun�li si� po linach na pok�ad.

Drzewa splot�y si� w �miertelnym u�cisku. Momenty p�du po��czy�y si�, a pnie orbitowa�y wraz z listowiem i kikutami konar�w. Pot�ne szczapy drewna wci�� z g�o�nym skrzypieniem od�amywa�y si� od drzew. Pallis zobaczy�, �e misy paleniskowe wylatuj� w powietrze, i usi�owa� uwierzy�, �e za�ogi przezornie wygasi�y w nich ogie�.

Wkr�tce z drzew pozosta�y tylko pnie, splecione powykr�canymi ga��ziami. Liny kotwiczne od��czy�y si�, nasuwa�y skojarzenie z ramionami, kt�re kto� powyrywa� z tu�owia.

Uwolnione pnie obraca�y si� z osobliwym wdzi�kiem, opadaj�c w d�.

Po chwili uderzy�y w pok�ad i rozpad�y si� na wiele cz�ci. Pallis dostrzeg� biegn�cych ludzi. Pr�bowali si� ratowa� przed gradem szczap, kt�re przez kilka minut spada�y jak wyszczerbione sztylety. Po katastrofie uciekinierzy podeszli do miejsca upadku drzew, depcz�c po linach drzewnych jak po ko�czynach nieboszczyka.

��Nic tu po nas. Le�my dalej. � Pallis dyskretnie da� znak Jame�owi.

Talerz wzbi� si� w g�r� i ponownie zacz�� patrolowa� okolic�.

Przez kilka nast�pnych godzin Pallis obserwowa� lataj�cy las. Pod koniec od ci�g�ego wo�ania bola�o go gard�o, a Jame mia� czarn� od dymu twarz i gniewnie pomrukiwa�. Nead po�o�y� sekstans na kolanach i wygodnie si� rozsiad� z zadowolon� min�.

��Teraz jest dobrze � powiedzia�. � Tak czy owak, my�l�

��O co chodzi? � dopytywa� si� Jame. � Czy Tratwa ju� wydosta�a si� spod wp�ywu tej cholernej gwiazdy?

��Jeszcze nie, ale nabra�a wystarczaj�co du�ego rozp�du i nie potrzebuje dodatkowych bod�c�w od drzew. Za kilka godzin przesunie si� w bezpieczne miejsce, z dala od drogi gwiazdy.

��Uda�o si� wi�c. � Pallis po�o�y� si� na siatce talerza i poci�gn�� �yk ze swojej czarki.

��Tratwa jeszcze b�dzie podlega�a rozmaitym si�om. Kiedy gwiazda minie jej p�aszczyzn�, wywo�a to kilka interesuj�cych efekt�w p�ywowych.

��Tratwa ju� znosi�a tego rodzaju rzeczy. � Pallis wzruszy� ramionami.

��To musi by� fantastyczny widok, Pallis.

��O, tak � zaduma� si� pilot. Przypomnia� sobie, jak cienie lin na pok�adzie wyd�u�a�y si�. Kiedy� wreszcie obw�d gwiezdnego dysku zetknie si� z lini� widnokr�gu, a jego �wiat�o omiecie pok�ad. G��wna gwiazda znajdzie si� za Kraw�dzi�, zostanie po niej po�wiata, zwana przez uczonych koron�.

��Wobec tego jak cz�sto do tego dochodzi? � Jame zmru�y� oczy i spojrza� na niebo. � Jak cz�sto Tratwa znajduje si� na drodze spadaj�cej gwiazdy?

��Niezbyt cz�sto. � Pallis wzruszy� ramionami. � Raz lub dwa na pokolenie.

Wystarczaj�co cz�sto, skoro musieli�my si� nauczy� radzi� z tak� sytuacj�.

��Potrzebni s� jednak uczeni, tacy jak ten � Jame wskaza� kciukiem Neada � �eby opracowa� metod� dzia�ania.

��No tak, oczywi�cie. � W g�osie Neada wyczuwa�o si� rozbawienie. � Nie da si� tego zrobi�, �lini�c palec i wystawiaj�c go na wiatr.

��Ale wielu uczonych zamierza odlecie� mostkiem.

��To prawda.

��Co si� wi�c stanie, je�li spadnie nast�pna gwiazda? Jak uda si� w�wczas przemie�ci� Tratw�?

��Hm, z naszych wylicze� wynika, �e up�ynie wiele tysi�cy szycht, zanim nast�pna gwiazda zagrozi Tratwie. � Nead beztrosko s�czy� nap�j.

��Nie odpowiedzia�e� na pytanie Jame�a. � Pallis zmarszczy� czo�o.

��Ale� odpowiedzia�em.-Na oboj�tnej twarzy m�odzie�ca odmalowa�o si� zdziwienie.

��Widzisz, wed�ug naszych wylicze�, do tego czasu Mg�awica i tak nie b�dzie ju� funkcjonowa�a, wi�c problem ma charakter akademickich rozwa�a�.

Pallis i Jame wymienili spojrzenia. Pilot znowu zacz�� obserwowa� wiruj�cy las pod statkiem, pr�bowa� si� zatraci� w kontemplowaniu tego pi�knego widoku.

Podczas ostatniej szychty przed odlotem mostka Rees prawie w og�le nie spa�.

Gdzie� w oddali zad�wi�cza� dzwonek. Trzeba by�o wstawa�. Rees d�wign�� si� z siennika, szybko umy� i opu�ci� prowizoryczne schronienie. Odczuwa� ogromn� ulg� na my�l, �e nadesz�a pora decyduj�cych posuni��.

Otoczony rusztowaniem mostek by� aren� gor�czkowej krz�taniny. Znajdowa� si� w �rodku ogrodzonego terenu o szeroko�ci mniej wi�cej dwustu metr�w. Obszar ten sta� si� czym� w rodzaju miniaturowego miasta. Dawna dzielnica oficer�w s�u�y�a teraz jako tymczasowa noclegownia dla emigrant�w.

W stron� mostka niepewnie sz�y ma�e grupki ludzi. Rees rozpozna� przedstawicieli wszystkich kultur Mg�awicy: mieszka�c�w Tratwy, Pasa, a nawet kilku Ko�ciej�w.

Ka�dy uchod�ca ni�s� par� kilogram�w w�asnego dobytku, na tyle pozwala�y przepisy.

Przy otwartym w�azie mostka utworzy�a si� kolejka. Na razie do wn�trza wnoszono ostatnie partie zapas�w, ksi��ki, ma�e przyrz�dy s�u��ce do pomiar�w �rodowiska. Wszystko odbywa�o si� precyzyjnie. Rees zacz�� wierzy�, i� operacja naprawd� si� powiedzie.

Bez wzgl�du na to, co mog�o si� sta� w przysz�o�ci, by� zadowolony, �e sko�czy� si� okres oczekiwania. Kiedy przemieszczono Tratw�, spo�ecze�stwo uleg�o b�yskawicznej dezintegracji. Organizatorzy wyprawy musieli si� �pieszy�, gdy� w ka�dej chwili grozi� bunt, lecz ci�gle pojawia�y si� kolejne op�nienia i problemy.

W tamtych dniach Rees obawia� si�, �e nie wytrzyma narastaj�cego napi�cia.

Zdumiewa�a go olbrzymia wrogo�� otoczenia. Pragn�� wyt�umaczy� ludziom, �e nie on ponosi win� za zag�ad� Mg�awicy i nie od niego zale�� prawa fizyczne, kt�re nakazywa�y ograniczenie liczby ewakuowanych os�b.

W ka�dym razie nie by� jedynym autorem listy pasa�er�w.

Sporz�dzenie listy stanowi�o prawdziw� udr�k�. Szybko odrzucono pomys� tajnego g�osowania, sk�ad przysz�ej kolonii nie m�g� by� przypadkowy, ale jak zadecydowa� o �yciu lub �mierci rodzin i generacji potomk�w? Organizatorzy pr�bowali mie� naukowe podej�cie, tote� kierowali si� takimi kryteriami, jak: sprawno�� fizyczna, inteligencja, �atwo�� adaptacji, wiek rozrodczy. Zak�opotany i zdegustowany ca�� procedur� Rees zorientowa� si�, �e figuruje na niemal ka�dej z list kandydat�w.

Procedura selekcyjna da�a mu poczucie, �e uczestniczy� w czym� niegodziwym; do pewnego stopnia utraci� wiar� w s�uszno�� w�asnych poczyna�. Jednak nie rezygnowa� z wysi�k�w. Nie tylko dla ratowania w�asnej sk�ry, lecz po to, by da� z siebie absolutnie wszystko.

Wreszcie powsta�a ostateczna wersja listy, zlepek kilkunastu spis�w, o kt�rego ostatecznym kszta�cie zadecydowa� surowy arbitra� Deckera. Rees znalaz� si� na niej, Roch � nie. Rees nienawidzi� samego siebie. Ubolewa�, �e spe�niaj� si� co do joty najgorsze przewidywania Rocha i jego koleg�w.

Podszed� do ogrodzenia. Mia� nadziej�, �e spotka Pallisa i wykorzysta ostatni� szans�, �eby si� po�egna�. Krzepcy stra�nicy patrolowali teren, nosz�c pa�ki. Reesa ogarn�o przygn�bienie. Zmarnotrawiono jeszcze jeden element, kt�ry m�g�by pos�u�y� g��wnemu celowi, ale ju� wybucha�y bunty. Kto wie, co by si� sta�o, gdyby nie ochrona w postaci ogrodzenia i wartownik�w? Jeden ze stra�nik�w skin�� g�ow� Reesowi. Mia� kamienn� twarz.

Rees domy�la� si�, �e m�czyzna bez wahania odpar�by atak swoich rodak�w tylko po to, aby ocali� garstk� uprzywilejowanych.

Z drugiego ko�ca mostka dobieg� huk eksplozji, jak gdyby kto� uderzy� pot�nym obcasem w pok�ad. Nad rusztowaniem pojawi� si� ob�ok dymu.

Stra�nicy odwr�cili si�, �eby zobaczy�, co si� sta�o. Rees zacz�� biec.

W oddali by�o s�ycha� krzyki. Ogrodzenie zosta�o przewr�cone, p�on�o na odcinku kilku metr�w. Stra�nicy pognali do wyrwy, ale wydawa�o si�, �e t�um ma mia�d��c� przewag�, zar�wno pod wzgl�dem liczebno�ci, jak i determinacji. Rees ujrza� nieprzebrane morze twarzy, starych i m�odych, kobiet i m�czyzn. ��czy�o je jedno:

rozpaczliwa, zaciek�a furia. Po chwili na pok�ad spad�y bomby zapalaj�ce.

��Co ty tu robisz, do jasnej cholery? � To by� g�os Deckera. Wzi�� Reesa za rami� i poci�gn�� go z powrotem w kierunku mostka.

��Decker, czy oni nie potrafi� tego zrozumie�? Nie mog� zosta� ocaleni, po prostu nie starczy dla nich miejsca! Je�li teraz zaatakuj�, misja si� nie uda i nikt nie�

��Ch�opcze � Decker z�apa� Reesa za barki i mocno nim potrz�sn�� � sko�czy� si� czas na gadki. Nie jeste�my w stanie d�ugo odpiera� tej ho�oty. B�dziecie musieli wle�� do �rodka i natychmiast startowa�.

��To niemo�liwe � zaprzeczy� Rees.

��Poka�� ci, kurwa, co jest niemo�liwe. � W miejscu, w kt�rym wybuch�a bomba zapalaj�ca, p�on�o ma�e ognisko. Decker pochyli� si�, zapali� drewnian� szczap� i cisn�� na rusztowanie otaczaj�ce mostek. Po chwili sucha konstrukcja stan�a w p�omieniach.

��Decker� � Rees wytrzeszczy� oczy.

���adnych dyskusji, do cholery! � rykn�� mu w twarz Decker, pryskaj�c �lin�. � Bierzcie, co si� da, i wyno�cie si� st�d�

Rees odwr�ci� si� i zacz�� biec. Obejrza� si� tylko raz. Decker ca�kowicie znikn�� w�r�d walcz�cych.

Rees dotar� do w�azu. Po kolejce sprzed kilku minut nie by�o �ladu. Ludzie usi�owali wepchn�� si� do �rodka, robili przy tym mn�stwo wrzasku i z absurdaln� zapobiegliwo�ci� nie�li nad g�owami swoje rzeczy. Rees u�y� pi�ci i �okci, �eby znale�� si� wewn�trz mostka.

Obserwatorium przypomina�o klatk�, w kt�rej panuje zgie�k i chaos. Ludzie przewracali si� na przyrz�dy i niszczyli je. Ocala� jedynie du�y teleskop, kt�ry majaczy� nad t�umem niby wynios�y robot.

Rees uparcie przedziera� si� naprz�d, a� w ko�cu ujrza� Gorda i Neada. Przywo�a� ich do siebie.

��Startujemy za pi�� minut!

��Rees, to niemo�liwe � odpar� Gord. � Przecie� widzisz, jak wygl�da sytuacja.

W�r�d pasa�er�w i tych, kt�rzy s� na zewn�trz, byliby ranni, a nawet zabici.

��Sp�jrz tam. � Rees wskaza� na przezroczysty kad�ub. � Widzisz ten dym? Decker podpali� to cholerne rusztowanie. Zatem twoje cudowne rygle wybuchowe za pi�� minut tak czy owak wylec� w powietrze, zgadza si�?

Gord poblad�.

Nagle ha�as na zewn�trz przerodzi� si� w ryk. Rees zorientowa� si�, �e zniszczone zasta�y kolejne fragmenty ogrodzenia. Nieliczni stra�nicy nadal stawiali op�r, ale sk��biony t�um zaczyna� ich poch�ania�.

��Kiedy ci ludzie do nas dotr�, przepadniemy z kretesem � powiedzia�. � Musimy startowa�. I to nie za pi�� minut. Teraz.

��Rees, tam s� wci�� ludzie� � Nead pokr�ci� g�ow�.

��Zamknij te cholerne drzwi! � Rees chwyci� m�odego cz�owieka za rami� i popchn�� go w stron� zamontowanej w �cianie p�yty steruj�cej. � Gord, wysad� te rygle.

No, zr�b to!

In�ynier zmru�y� oczy. By� tak przera�ony, �e drga�y mu policzki, ale ruszy� w stron� napieraj�cego t�umu.

Rees przedar� si� do teleskopu. Wspi�� si� na sam� g�r� starego przyrz�du i ujrza� wzburzone morze ludzkich g��w.

��Pos�uchajcie mnie! � zawo�a�. � Widzicie, co dzieje si� na zewn�trz. Musimy startowa�. Po��cie si�, je�li znajdziecie miejsce. Pom�cie osobom, kt�re s� obok was; zwr��cie uwag� na dzieci.

Zdesperowani ludzie zacz�li ok�ada� pi�ciami �cian� mostka, przywierali twarzami do przezroczystej pow�oki. Po chwili rozleg� si� trzask � to zapali�y si� rygle rusztowania.

Krucha drewniana konstrukcja b�yskawicznie si� rozpad�a, Teraz ju� nic nie ��czy�o mostka z Tratw�.

Pod�oga obni�y�a si�. Pasa�erowie krzyczeli i kurczowo przytulali si� do siebie.

Pok�ad Tratwy, widoczny przez przezroczyst� �cian�, uni�s� si� wok� mostka jak p�ynna substancja, a pole grawitacyjne Tratwy wci�ga�o pasa�er�w w powietrze. Widok odbijaj�cych si� od dachu ludzi by� niemal komiczny.

Z korytarza dobiega�o coraz g�o�niejsze wycie. Nead nie zd��y� zamkn�� w�azu.

Maruderzy pokonali skokiem przestrze�, kt�ra dzieli�a mostek od pok�adu. O zamykaj�ce si� drzwi uderzy� z �oskotem m�czyzna. Zaczepi� nog� o framug�. Rees us�ysza� trzask �ami�cej si� ko�ci goleniowej, a po chwili zobaczy� rodzin�, kt�ra stoczy�a si� z pok�adu Tratwy i wyr�n�a o kad�ub mostka. Wszyscy przepadli w otch�aniach niesko�czono�ci.

Rees przywar� do teleskopu.

Wreszcie by�o po wszystkim. Tratwa tworzy�a teraz sufit ponad g�owami uciekinier�w, wydawa�a si� odleg�a i abstrakcyjna. O kad�ub nie uderza�y ju� pojedyncze cia�a desperat�w. Czterystu ludzi po raz pierwszy w �yciu do�wiadcza�o swobodnego spadania.

Rees podni�s� g�ow�. Us�ysza� krzyk, dochodz�cy gdzie� z oddali. Zobaczy�, �e przez wyrw� w �rodku Tratwy skacze Roch z p�on�c� pa�k� w r�ku. Spada� z rozpostartymi r�kami i nogami. Patrzy� przez szklan� przegrod� na wystraszonych pasa�er�w.

W ko�cu wyr�n�� twarz� w przezroczysty dach obserwatorium. Upu�ci� pa�k� i szuka� r�kami oparcia na �liskiej �cianie, lecz po chwili bezradnie si� z niej zsun��, zostawiaj�c stru�k� krwi z rozbitego nosa i policzk�w. Przewr�ci� si� na bok i, w ostatniej chwili, chwyci� si� szorstkiego wyst�pu dyszy.

Rees zszed� z teleskopu i odszuka� Gorda.

��Do diab�a, musimy co� zrobi�. On oderwie t� dysz�.

��Mogliby�my wysadzi� dysz�. � Gord podrapa� si� po brodzie i spojrza� na zwisaj�cego g�rnika, kt�ry patrzy� na os�upia�ych pasa�er�w. � Oczywi�cie, para nie dosi�gn�aby go, gdy� wisi on poni�ej samego wylotu, ale na pewno poparzy�by sobie r�ce.

Tak, to z pewno�ci� zmusi�oby go do oderwania si� od kad�uba.

��Mogliby�my go uratowa� � podsun�� Rees.

��Co? Rees, ten facet pr�bowa� ci� zabi�.

��Wiem. � Rees zerkn�� na purpurow� twarz Rocha i jego napi�te mi�nie. � Znajd� kawa�ek liny. Zamierzam otworzy� drzwi.

��Chyba nie m�wisz powa�nie�

Ale Rees ju� kierowa� si� w stron� w�azu.

Po pewnym czasie pot�ny g�rnik znalaz� si� na pok�adzie.

��Pos�uchaj � rzek� Rees ze spokojem. Pochyli� si� nad wyczerpanym m�czyzn�. � Mog�em pozwoli� ci umrze�. � Roch zliza� krew z poranionych ust. � Ocali�em ci� z jednego powodu � powiedzia� Rees. � Nale�ysz do twardych ludzi, dlatego podj��e� ryzyko �miertelnie niebezpiecznego skoku, a w miejscu, do kt�rego lecimy, b�dziemy potrzebowali twardzieli, rozumiesz? Je�li jednak kiedykolwiek, cho�by raz, dojd� do wniosku, �e swoj� przekl�t� g�upot� nara�asz nasz� wypraw� na niebezpiecze�stwo, otworz� drzwi i pozwol� ci zako�czy� spadanie. � Patrzy� g�rnikowi w oczy przez dobre kilka minut; w ko�cu Roch przytakn��. � Dobrze. � Rees wsta�. � No � zwr�ci� si� do Gorda � od czego zaczynamy?

W powietrzu czu�o si� smr�d wymiocin.

��S�dz�, �e od wyja�nienia w kwestii niewa�ko�ci � powiedzia� � a poza tym b�d� potrzebne miot�y i wiadra�

Zaciskaj�c r�ce na gardle napastnika, Decker odwr�ci� si� i zobaczy�, �e nietrwa�e rusztowanie mostka za�amuje si� i rozpada na cz�ci. Wielki cylinder zawis� w powietrzu dos�ownie na sekund�, a potem z dysz wylecia�y bia�e ob�oczki i mostek oderwa� si�, zostawiaj�c w pok�adzie szyb, do kt�rego wpadali bezradni ludzie.

Wszystko si� wi�c sko�czy�o i Decker zosta� sam. Wycisn�� ze swojego przeciwnika resztki �ycia.

Na porzuconej Tratwie walka trwa�a wiele godzin.

Pierwsze godziny na zat�oczonym statku by�y wr�cz nie do wytrzymania. Wsz�dzie unosi� si� od�r wymiocin i moczu. Ludzie rozbiegli si� po ca�ej komorze, wrzeszcz�c i walcz�c ze sob� nawzajem.

Rees podejrzewa�, �e problemem by�a nie tylko niewa�ko��, lecz tak�e gwa�towna zmiana postrzegania rzeczywisto�ci. Nagle ludzie u�wiadomili sobie, �e wszech�wiat jednak nie stanowi niesko�czenie wielkiego dysku, a Tratwa jest zaledwie �elaznym py�kiem w atmosferze, i wydawa�o si�, �e ta bolesna prawda doprowadza niekt�rych pasa�er�w niemal do szale�stwa.

Mo�e nale�a�o lecie� z nieprzezroczystymi oknami?

Rees sp�dzi� wiele godzin nadzoruj�c budow� sieci lin i sznur�w, kt�re przecina�y wn�trze obserwatorium.

��Powinni�my wype�ni� pomieszczenie izotropow� struktur� � radzi� z grobow� min� Hollerbach. � �eby wygl�da�o tak samo z ka�dej strony. Kiedy dotrzemy do Rdzenia i ca�y ten cholerny wszech�wiat przewr�ci si� do g�ry nogami, wra�enie b�dzie mniej niepokoj�ce.

Niebawem pasa�erowie narzucili koce na liny, �eby odgrodzi� cho� odrobin� przestrzeni i stworzy� namiastk� prywatno�ci. Prowizoryczne sza�asy sprawi�y, �e supernowoczesne wn�trze mostka wygl�da�o ca�kiem przytulnie. W powietrzu zapachnia�o jedzeniem.

Rees przedar� si� przez zat�oczone pomieszczenie do czego�, co dawniej stanowi�o dach obserwatorium. Kad�ub by� nadal przezroczysty. Rees przycisn�� twarz do ciep�ej powierzchni i wyt�y� wzrok. Od razu przypomnia�o mu si�, jak kiedy� zerka� przez brzuch wieloryba.

Po oderwaniu si� od Tratwy mostek b�yskawicznie nabra� rozp�du i zmieni� kierunek, tak �e jego gruby dzi�b by� wycelowany w sam �rodek Mg�awicy, kt�ra stanowi�a teraz wielki, tr�jwymiarowy obiekt. Chmury przemyka�y obok z ogromn� pr�dko�ci�, a gwiazdy ze�lizgiwa�y si� ku kosmosowi. Nawet na samych kra�cach, setki mil dalej, by�o wida�, jak blade gwiazdy powoli wznosz� si� w g�r�.

Tratwa ju� od dawna przypomina�a py�ek zagubiony w r�owej, nie ko�cz�cej si� przestrzeni.

Kad�ub zadygota�. Metr nad g�ow� Reesa cicho wystrzeli� ob�ok pary, lecz natychmiast zosta� zlikwidowany, co dowodzi�o, �e zdezelowany uk�ad sterowniczy Gorda ca�kiem dobrze funkcjonuje.

Pow�oka wyda�a si� Reesowi cieplejsza. Pr�dko�� wiatru na zewn�trz musia�a by� nieprawdopodobna, ale dzi�ki nie stawiaj�cemu oporu materia�owi, z kt�rego wykonano mostek, powietrze nie wywo�ywa�o �adnych szkodliwych skutk�w, co najwy�ej przyczynia�o si� do wzrostu temperatury. Mimo zm�czenia Rees zmusza� umys� do intensywnej pracy.

Doszed� do wniosku, �e gdyby uda�o si� zmierzy� wzrost temperatury, prawdopodobnie mo�na by by�o obliczy� przybli�ony wsp�czynnik tarcia, chocia�, oczywi�cie, nale�a�oby r�wnie� uzyska� dane o przewodzeniu ciep�a przez pow�ok�.

��To zdumiewaj�ce, nieprawda�? � Pytanie pad�o z ust Neada, kt�ry trzyma� w ramionach sekstans.

��Co ty tutaj robisz? � Rees u�miechn�� si�.

��Mam mierzy� nasz� szybko��.

��I co?

��Ze wzgl�du na si�� grawitacji osi�gn�li�my pr�dko�� graniczn�. S�dz�, �e dotrzemy do Rdzenia za jakie� dziesi�� szycht. � Nead m�wi� z roztargnieniem, skupiaj�c uwag� na kosmicznej przestrzeni, lecz na Reesa podzia�a�y one elektryzuj�co. Dziesi�� szycht! Ju� za dziesi�� szycht b�dzie spogl�da� na Rdze�, a ludzko�� dowie si�, co j� czeka:

przetrwanie czy zag�ada.

��W�a�ciwie nie doko�czyli�my twojego szkolenia, Nead, prawda? � Z trudem powr�ci� do tera�niejszo�ci.

��By�y pilniejsze wydarzenia � odpar� sucho Nead.

��Znajd�my wreszcie dom, gdzie zawsze b�dziemy mieli czas, �eby szkoli� ludzi porz�dnie, a nawet czas na to, aby wygl�da� przez okno.

��Je�li nie powiecie temu staremu, niezno�nemu bufonowi, �e od czasu od��czenia mostka nie ma poj�cia, co jest wa�ne, a co nie, to nie odpowiadam za siebie, Rees! � Jaen wtr�ci�a si� do rozmowy m�czyzn, jeszcze zanim zd��y�a podej��.

Rees cicho j�kn��. Najwyra�niej zako�czy� si� okres spokoju. Odwr�ci� si�. Jaen podchodzi�a do niego, za ni� szed� Hollerbach, kt�ry ostro�nie odgarnia� liny.

��Nie przypominam sobie, �eby jaki� nieopierzony uczony drugiej klasy zwraca� si� do mnie w ten spos�b� � mrukn�� stary cz�owiek.

��Przesta�cie. � Rees podni�s� r�ce. � Zacznij od najwa�niejszej rzeczy, Jaen. W czym problem?

��Problemem � Jaen splun�a gwa�townie i wskaza�a kciukiem Hollerbacha � jest ten stary, g�upi palant, kt�ry�

��Ach, ty bezczelna�

��Zamknijcie si�! � wrzasn�� Rees.

��Rees, czy to ja sprawuj� kontrol� nad teleskopem? � Jaen pieni�a si� ze z�o�ci, ale w ko�cu zdo�a�a si� pohamowa�.

��Tak.

��I powinnam dba� o to, �eby nawigatorzy oraz ich ko�ciejowi, �e tak powiem, asystenci, uzyskiwali wszystkie dane, potrzebne do kierowania nasz� trajektori� wok� Rdzenia? To jest nasze najwa�niejsze zadanie, zgadza si�?

��Nie mog� zaprzeczy� � Rees potar� nos, po jego twarzy przemkn�� cie� w�tpliwo�ci.

��W takim razie powiedz Hollerbachowi, �eby trzyma� swoje cholerne �apy z dala od mojego sprz�tu!

��O co chodzi, g��wny naukowcu? � Rees zwr�ci� si� do Hollerbacha, t�umi�c u�miech.

��Rees� � Stary cz�owiek spl�t� palce i skuba� zwiotcza�� sk�r�. � Zosta� nam tylko jeden wa�ny przyrz�d naukowy. Oczywi�cie, nie zamierzam podwa�a� argument�w przemawiaj�cych za takim, a nie innym za�adunkiem statku. Naturalnie, rozmiary puli genetycznej musz� by� traktowane priorytetowo. � Przycisn�� pi�� do zag��bienia drugiej d�oni. � Niemniej jednak, w�a�nie teraz, gdy jeste�my �lepcami, zbli�amy si� do najwi�kszej tajemnicy naukowej w kosmosie: do samego Rdzenia�

��On chce skierowa� teleskop na Rdze� � przerwa�a mu Jaen. � Uwierzy�by� w co� podobnego?

��Nawet dzi�ki powierzchownym badaniom uzyskaliby�my ogromn� wiedz�.

��Hollerbach, je�li nie wykorzystamy tego cholernego teleskopu do nawigacji, to mo�emy zobaczy� Rdze� a� nadto dok�adnie! � Jaen gniewnie spojrza�a na Reesa. � No?

��Co, no?

��Niestety, ch�opcze, ale podejrzewam, �e ta drobna, lokalna trudno�� to dopiero pocz�tek niemo�liwych do rozstrzygni�cia kwestii, kt�rymi b�dziesz zasypywany. � Hollerbach smutnie popatrzy� na Reesa.

��Ale dlaczego ja? � Rees poczu� si� zak�opotany i osamotniony.

��Poniewa� Decker w dalszym ci�gu jest na Tratwie � zaszydzi�a Jaen. � A kt�by inny?

��Kto inny? � mrukn�� Hollerbach. � Przykro mi, Rees, ale nie s�dz�, �eby� mia� wyb�r�

��Wszystko jedno, co robimy z tym przekl�tym teleskopem?

��No, dobrze. � Rees usi�owa� skupi� my�li. � Hollerbach, musz� przyzna�, �e obecnie praca Jaen ma pierwsze�stwo� � Jaen wyda�a okrzyk rado�ci i przeszy�a r�k� powietrze. � �

dlatego twoje badania musz� by� do niej dostosowane. W porz�dku? Ale � doda� po�piesznie Rees � gdy znajdziemy si� dostatecznie blisko Rdzenia, strumienie pary i tak na nic si� nie przydadz�, tote� nawigacja oka�e si� strat� czasu. W�wczas udost�pnisz teleskop Hollerbachowi. Mo�e nawet, Jaen, pomo�esz mu. � Rees wyd�� policzki. � Co powiecie na taki kompromis?

��Jeszcze zrobimy z ciebie cz�onka Komitetu. � Jaen u�miechn�a si� i uderzy�a go w rami�. Odwr�ci�a si� i z powrotem zacz�a przedziera� si� przez liny.

��Hollerbach, jestem zbyt m�ody, �eby by� kapitanem. � Reesowi opad�y r�ce. � I wcale tego nie pragn�.

��Je�li chodzi o ostatni argument, m�g�by go u�y� dos�ownie ka�dy. � Hollerbach u�miechn�� si� �agodnie. � Rees, obawiam si�, �e nie masz wyj�cia. Jeste� na tym pok�adzie jedynym cz�owiekiem, kt�ry �y� na Pasie, Tratwie, w �wiecie Ko�ciej�w� i z tego powodu jeste� jedynym przyw�dc�, kt�rego mog� zaakceptowa� poszczeg�lne frakcje na statku. Poza tym to twoja energia i determinacja sprawi�y, �e zaszli�my tak daleko. Obawiam si�, �e nie uciekniesz od odpowiedzialno�ci, a trzeba b�dzie podejmowa� trudne decyzje.

Zak�adaj�c, �e uda nam si� dotrze� do Rdzenia, mamy w perspektywie racjonowanie �ywno�ci, gwa�towne skoki temperatury w nieznanych rejonach poza Mg�awic�, nawet nuda mo�e si� okaza� �miertelnym zagro�eniem! B�dziesz musia� kierowa� naszym �yciem w ekstremalnych warunkach. Je�li mog� ci jako� pom�c, to, oczywi�cie, jestem do dyspozycji.

��Dzi�ki. Nie bardzo mi si� to podoba, ale chyba masz racj�. Je�li chcesz mi pom�c, to na pocz�tek sam za�atw sp�r z Jaen � za��da� Rees ostrym tonem.

��Ta m�oda kobieta jest zbyt gwa�towna. � Hollerbach u�miechn�� si� �a�o�nie.

��A w og�le, co spodziewa�e� si� zobaczy�, Hollerbach? Przypuszczam, �e widok czarnej dziury z bliskiej odleg�o�ci b�dzie wystarczaj�co atrakcyjny � zmieni� temat Rees.

��Zobaczymy co� znacznie bardziej interesuj�cego. � Na bladych jak papier policzkach Hollerbacha wykwit�y rumie�ce. � Czy kiedykolwiek rozmawia�em z tob� o swojej teorii chemii grawitacyjnej? Tak? � Hollerbach by� wyra�nie rozczarowany, �e straci� okazj� wyg�oszenia wyk�adu.

Rees jednak zach�ci� go do kontynuowania wypowiedzi. U�wiadomi� sobie, �e znowu b�dzie si� uczy�, wys�uchuj�c podczas ka�dej szychty tego, co ma do powiedzenia Hollerbach i reszta na temat tajemnic �wiata.

��By� mo�e pami�tasz moje rozwa�ania o nowym typie atomu � zacz�� Hollerbach. � Jego sk�adowe cz�stki, by� mo�e nawet stanowi�ce autonomiczne ca�o�ci, wi��e raczej grawitacja ni� inne podstawowe si�y. W odpowiednich warunkach, przy w�a�ciwej temperaturze i ci�nieniu oraz gradientach grawitacyjnych, zaistnieje nowa chemia grawitacyjna.

��W Rdzeniu � dorzuci� Rees.

��Tak � oznajmi� Hollerbach. � Okr��aj�c Rdze�, zobaczymy nowe kr�lestwo, m�j przyjacielu, now� faz� tworzenia, w kt�rej�

Znad ramienia Hollerbacha wyjrza�a pulchna, zakrwawiona twarz.

��Czego chcesz, Roch? � Rees zmarszczy� brwi.

��Chc� tylko pokaza� wam � g�rnik wyszczerzy� z�by w u�miechu � o czym zapomnieli�cie. Sp�jrzcie. � Wyci�gn�� r�k�.

Rees odwr�ci� si�. W pierwszej chwili nie dostrzeg� niczego niezwyk�ego, lecz po chwili, zmru�ywszy oczy, ujrza� na usianym gwiazdami niebie ma�� br�zow� plamk�.

Znajdowa�a si� zbyt daleko, by m�g� rozr�ni� szczeg�y, ale od razu przypomnia�a mu si� sk�rzasta pow�oka, rozpi�ta na ko�ciach.

��Ko�cieje � rzek�.

Roch zani�s� si� �miechem. Hollerbach wzdrygn�� si� z obrzydzenia.

��To tw�j dawny dom, Rees � odezwa� si� szorstko Roch. � Nie masz ochoty tam zajrze� i odwiedzi� starych przyjaci�?

��Wracaj do pracy, Roch.

Roch us�ucha� rozkazu, chocia� nadal si� za�miewa�.

Rees przez kilka minut patrzy� na niebo, a� w ko�cu straci� planet� Ko�ciej�w z oczu.

Kolejny fragment jego �ycia nieodwo�alnie odchodzi� w przesz�o��.

Rees zadygota�. Odsun�� si� od okna i wraz z Hollerbachem powr�ci� do ciep�ego, pe�nego krz�taniny wn�trza mostka, w kt�rym roi�o si� od bezradnych ludzi.

Stary, zniszczony statek lecia� w kierunku czarnej dziury.

W miar� jak maszyna kontynuowa�a lot, Rees coraz cz�ciej wygl�da� przez okienko kad�uba.

Przycisn�� twarz do ciep�ej �ciany. Znajdowa� si� bardzo blisko �r�dokr�cia mostka. Z lewej strony widzia� Mg�awic�, porzucon� ojczyzn�, kt�ra teraz przypomina�a szkar�atn� barier�, rozcinaj�c� niebo na po��wki, po prawej stronie Rees dostrzega� niebieskawy ob�ok gwiezdny, miejsce przeznaczenia, wci�� daj�ce si� zakry� jedn� d�oni�.

Statek oddala� si� od Rdzenia. Ekipa nawigacyjna sp�dza�a d�ugie godziny, korzystaj�c z sekstans�w, map i kawa�k�w rze�bionej ko�ci. Wreszcie mo�na by�o og�osi�, �e mostek leci po w�a�ciwej trajektorii.

W�r�d pasa�er�w zapanowa�o uniesienie. Wprawdzie wiele os�b zgin�o lub odnios�o obra�enia, a ponadto utracono maszyn� z �ywno�ci�, lecz po najci�szej przeprawie wydawa�o si�, �e misja zako�czy si� sukcesem. Optymistyczny nastr�j udzieli� si� tak�e Reesowi.

Jednak po pewnym czasie mostek oddali� si� od Mg�awicy tak bardzo, �e przesta�o by� widoczne jej dobrze znajome, ciep�e �wiat�o.

Wi�ksz� cz�� kad�uba uczyniono nieprzezroczyst� jeszcze przed odlotem w przewidywaniu, i� ciemno�� mi�dzy-mg�awicowej pr�ni mog�aby si� okaza� dla ludzi zbyt przyt�aczaj�ca. Sk�pane w sztucznym blasku prowizoryczne �osiedle� znowu zacz�o si� kojarzy� z ciep�em i domowymi zapachami. Pasa�erowie najcz�ciej przyjmowali t� zmian� z zadowoleniem. Dzi�ki niej mogli zapomnie� o pustce za prastarymi �cianami statku.

Jednak nastroje nie by�y najlepsze. Ludzie stali si� bardziej zamkni�ci w sobie, pos�pni i st�amszeni. Po jakim� czasie utrata dystrybutora �ywno�ci zacz�a dawa� im si� we znaki. Zostali skazani na coraz skromniejsze porcje.

Soczysty, ciemny b��kit nieba tonowa�a tylko rozproszona blado�� odleg�ych mg�awic.

Uczeni �amali sobie g�owy nad starodawnymi przyrz�dami i zapewniali Reesa, �e przestrzenie mi�dzy mg�awicami nie s� zupe�nie pozbawione powietrza, aczkolwiek jest ono zbyt ubogie w tlen, by m�g� nim oddycha� cz�owiek.

��To wygl�da tak, jakby mg�awice by�y p�atami o du�ej g�sto�ci w obr�bie o wiele wi�kszego ob�oku, kt�ry by� mo�e ma w�asn� wewn�trzn� struktur�, sw�j w�asny Rdze� � m�wi�a z podnieceniem Jaen. � Niewykluczone, �e wszystkie mg�awice wpadaj� do wi�kszego Rdzenia, podobnie jak gwiazdy.

��Na tym chyba nie koniec? � odpar� Rees i u�miechn�� si�. � Ta struktura mo�e mie� rekursywny charakter. Kto wie, mo�e wi�ksza mg�awica jest tylko satelit� innego, pot�niejszego Rdzenia, kt�ry z kolei kr��y wok� jeszcze wi�kszego, i tak dalej, bez ko�ca.

��Ciekawi mnie, jak wygl�daj� mieszka�cy wi�kszych Rdzeni i do czego prowadzi w tych warunkach chemia grawitacyjna� � Jaen za�wieci�y si� oczy.

��Mo�e kiedy� wy�lemy statek, �eby si� tego dowiedzie�. � Rees wzruszy� ramionami.

��Udamy si� w podr� do Rdzenia nad Rdzenie. Niewykluczone, �e istniej�jednak subtelniejsze metody uzyskania odpowiedzi.

��Na przyk�ad jakie?

��Hm, je�li nasza nowa mg�awica wpada do wi�kszego Rdzenia, powinny wyst�pi� daj�ce si� zmierzy� efekty. Cho�by p�ywy, mogliby�my wysun�� hipotezy o masie i strukturze wi�kszego Rdzenia, nawet go nie ogl�daj�c.

��A potem, dysponuj�c tak� wiedz�, mogliby�my zweryfikowa� teori� na temat budowy wszech�wiata�

Rees u�miechn�� si�. Przez kr�tk� chwil� delektowa� si� poczuciem warto�ci w�asnego umys�u.

Lecz je�li nie zdo�aj� si� wy�ywi�, wszystkie te marzenia nie b�d� mia�y �adnego znaczenia.

W wyniku manewru wok� Rdzenia statek rozwin�� ogromn� pr�dko�� i dotar� do przestrzeni mi�dzy-mg�awicowej po kilku godzinach. Od tego czasu up�yn�o pi�� szycht, lecz wci�� mieli przed sob� jeszcze dwadzie�cia szycht lotu. Czy krucha struktura spo�eczna na statku utrzyma si� przez tak d�ugi okres?

Rees poczu� na ramieniu ko�cist� r�k�. Ujrza� wychudzon� twarz Hollerbacha.

��Wspania�e � mrukn�� Hollerbach i przysun�� si� do okna�

Rees nie odezwa� si�.

��Wiem, co czujesz � powiedzia� Hollerbach.

��Najgorsze jest to, �e pasa�erowie nadal obwiniaj� mnie za niewygody, kt�re musimy znosi�. Kiedy przechodz�, matki pokazuj� swoje g�odne dzieci i obrzucaj� mnie oskar�ycielskimi spojrzeniami.

��Rees, nie wolno ci si� tym przejmowa�. � Hollerbach wybuchn�� �miechem. � Nie zatraci�e� m�odzie�czego, odwa�nego idealizmu, nie z�agodzi�a go niedawno osi�gni�ta przez ciebie dojrza�o�� � powiedzia� z lekk� ironi�. � Ten idealizm sprawi�, �e nara�a�e� w�asne �ycie, sprzymierzaj�c si� z uczonymi podczas rebelii. Teraz sta�e� si� m�czyzn�, kt�ry zrozumia�, �e najwa�niejsze jest przetrwanie gatunku, i nauczy� si� wpaja� to przekonanie innym, cho�by przez zwyci�stwo nad Goverem.

��Chcia�e� powiedzie�: przez zamordowanie go.

��Gdyby� nie odczuwa� wyrzut�w sumienia z powodu czynu, do kt�rego zosta�e� zmuszony, nie szanowa�bym ci� tak bardzo. � Stary naukowiec �cisn�� r�k� Reesa.

��Gdybym tylko m�g� mie� pewno��, �e post�pi�em s�usznie � rzek� Rees. � Mo�e skaza�em ludzi na �mier�, mami�c ich z�udnymi nadziejami.

��Hm, na razie wszystko dobrze si� uk�ada. Nawigatorzy zapewniaj�, �e manewr wok� Rdzenia by� udany i teraz zmierzamy w kierunku naszej nowej siedziby.

Je�li jednak chcia�by� si� utwierdzi� w przekonaniu, �e los nam sprzyja, to sp�jrz w g�r� � poradzi� Hollerbach.

Rees zadar� g�ow�. Szk�ka wieloryb�w tworzy�a niewielkie pasmo cienkich, upiornych postaci, szybuj�cych po niebie z lewej strony na praw�. Na obrze�ach pe�nego �ycia strumienia dostrzeg� talerze, niebia�skie wilki o zamkni�tych paszczach i inne, jeszcze bardziej egzotyczne stworzenia, kt�re swobodnie sun�y do swojej nowej siedziby.

W Mg�awicy musia�o by� wi�cej takich ogromnych szk�ek. Szereg po szeregu opuszcza�y umieraj�cy ob�ok. Poszczeg�lne gatunki wyra�nie si� odznacza�y na tle pos�pnego, galaktycznego blasku. Rees u�wiadomi� sobie, �e wkr�tce Mg�awica utraci wszystkie organizmy �ywe, z wyj�tkiem kilku uwi�zanych drzew i niedobitk�w ludzko�ci, zmuszonych do pozostania w jej obr�bie.

Zauwa�y�, �e w �awicy wieloryb�w nast�pi�o jakie� poruszenie. Manewruj�c ogonami, trzy wielkie bestie od��czy�y si� od reszty, polecia�y w g�r� i zacz�y kr��y� wok� siebie w pe�nym majestatu ta�cu. Zbli�a�y si� do siebie tak blisko, �e ich ogony si� splot�y, a cielska zetkn�y w u�cisku, jak gdyby mia�a z nich powsta� jedna istota. Pozosta�e wieloryby z szacunkiem dryfowa�y wok� triady.

��Co one robi�?

��Oczywi�cie, to tylko domys�y � Hollerbach u�miechn�� si�. � W dodatku, gdy jest si� w moim wieku, mo�na je snu� g��wnie na podstawie wspomnie�, ale przypuszczam, �e wykonuj� taniec godowy. � Rees z wra�enia wstrzyma� oddech. � A dlaczeg�by nie?

Przecie� te wieloryby s� w�r�d swoich, z dala od napi�� i niebezpiecze�stw mg�awicowego �ycia, czy� mo�na sobie wymarzy� lepsze warunki? Nawet niebia�skie wilki nie by�yby w stanie przypu�ci� ataku, prawda? Wiesz, wcale bym si� nie zdziwi�, zwa�ywszy na d�ugie godziny w zamkni�ciu, podczas kt�rych nie ma co robi�, gdyby i u nas wybuchn�a eksplozja demograficzna.

��Wszyscy tego potrzebujemy � Rees roze�mia� si�.

��O, tak � z powag� przytakn�� Hollerbach. � W ka�dym razie, m�j przyjacielu, chodzi mi o to, �e by� mo�e powinni�my na�ladowa� te wieloryby. W�tpi� jest rzecz� ludzk�, ale�

przede wszystkim powinni�my dba� o przetrwanie, najlepiej jak potrafimy. Ty zdo�a�e� tego dokona�.

��Dzi�ki, Hollerbach � odpar� Rees. � Rozumiem twoje intencje, ale mo�e powiniene� zaapelowa� do pustych �o��dk�w pasa�er�w.

��Zapewne tak. Ja� ja� � Hollerbacha znowu z�apa� atak dusz�cego kaszlu. � Przepraszam � wydusi� w ko�cu. Rees z zatroskaniem popatrzy� na starego naukowca. Mia� wra�enie, �e w b��kitnym, mi�dzy-mg�awicowym �wietle dostrzega u Hollerbacha zarys czaszki pod sk�r�.

Mostek dolecia� do najbardziej wysuni�tych na zewn�trz warstw nowej mg�awicy.

Rozrzedzone powietrze ze �wistem owiewa�o kikuty dysz steruj�cych.

Rees i Gord przenie�li Neada do korytarza w pobli�u w�azu. Nogi m�odego naukowca, bezw�adne z powodu z�amania kr�gos�upa podczas upadku, zosta�y zwi�zane i usztywnione drewnianymi deseczkami. Nead upiera� si�, �e straci� czucie poni�ej pasa, ale Rees widzia�, �e m�odzieniec wykrzywia twarz przy ka�dym nieostro�nym manewrze.

Z powodu Neada Rees mia� g��bokie poczucie winy. Ch�opak mia� zaledwie osiemna�cie tysi�cy szycht i ju� by� kalek� przez to, �e wykonywa� jego polecenia, a teraz znowu nara�a� si� na niebezpiecze�stwo. Resztki porozrywanych nit�w na pustej podstawie maszyny dostawczej przypomina�y Reesowi o po�wi�ceniu, na jakie zdoby� si� Roch.

Nie chcia� by� �wiadkiem kolejnych po�wi�ce�.

��Pos�uchaj mnie, Nead � rzek� z powag�. � Doceniam fakt, �e sam zg�osi�e� sw�j udzia� w misji�

��Musisz mi pozwoli� wyj�� � upiera� si� Nead. Patrzy� na Reesa zaniepokojony.

��Oczywi�cie. � Rees po�o�y� mu r�k� na ramieniu. � Usi�uj� ci tylko powiedzie�, �e chc�, aby� zamontowa� nowe dysze na zewn�trz i� wr�ci� ca�y i zdrowy. Musimy mie� te dysze, gdy� inaczej spadniemy do samego Rdzenia nowej mg�awicy, ale nie potrzebujemy kolejnego martwego bohatera.

��Rozumiem, Rees. � Nead u�miechn�� si�. � Co mo�e si� zdarzy�? Powietrze na zewn�trz jest strasznie rozrzedzone, lecz zawiera tlen, a ja nie zabawi� tam d�ugo.

��Nie wyci�gaj wniosk�w zbyt pochopnie. Pami�taj, �e nasze czujniki zosta�y skonstruowane przed wiekami i w innym wszech�wiecie, na mi�o�� bosk�� Nawet gdyby�my dok�adnie rozumieli ich odczyty, nie mo�emy ca�kowicie na nich polega� w tym �rodowisku.

��Tak, ale nasze teorie potwierdzaj� wskazania czujnik�w. � Gord zmarszczy� brwi. � Ze wzgl�du na rozmieszczenie organizm�w w �rodowisku zawieraj�cym tlen zak�adamy, �e wi�kszo�� mg�awic sk�ada si� z mieszanki tlenowo-azotowej.

��Wiem. � Rees westchn��. � Nie mam nic do zarzucenia teorii. Chc� tylko powiedzie�, �e w obecnych warunkach nie wiemy, co spotka Nead za drzwiami.

��Pos�uchaj, Rees, pami�tam, �e jestem kalek�. � Nead spu�ci� wzrok. � Jednak moje r�ce i ramiona s� nadal sprawne. Wiem, co robi�, i jestem w stanie wykona� to zadanie.

��Wiem, �e mo�esz� Tylko wr�� ca�y.

Nead u�miechn�� si� i skin�� g�ow�. Charakterystyczne, szare pasemko w�os�w rozja�ni� blask �wiat�a wpadaj�cego z korytarza.

Rees i Gord za pomoc� kawa�ka liny przywi�zali Neadowi do pasa dwie dysze. Ze wzgl�du na kszta�t by�y do�� niepor�czne, ale w warunkach minimalnego przyci�gania Nead m�g� da� sobie z nimi rad�. Druga lina, kt�r� obwi�zano m�odzie�ca w pasie, zapewnia�a mu ��czno�� ze statkiem.

Gord sprawdzi�, czy wewn�trzne drzwi obserwatorium s� szczelnie zamkni�te. Nie wolno by�o narazi� pasa�er�w na niebezpiecze�stwo. Potem m�czy�ni u�cisn�li sobie r�ce i Gord pchn�� zewn�trzn� p�yt�, kt�ra natychmiast si� rozsun�a.

Rees dozna� wra�enia, �e co� wysysa mu powietrze z piersi. S�ysza� teraz jedynie st�umiony szept. Po chwili poczu� na wargach smak krwi, kt�ra zacz�a mu lecie� z nosa i uszu.

Za drzwiami rozci�ga�o si� morze niebieskiego �wiat�a. Statek zd��y� ju� min�� promienn� obw�dk� mno��cego gwiazdy wodoru, dzi�ki czemu gwiazdy sta�y si� lepiej widoczne. Wysoko nad g�ow� Reesa ma�a, czerwona plamka sygnalizowa�a pozycj� Mg�awicy, od kt�rej uciek�. Z pewnym zdumieniem my�la� o tym, �e mo�e podnie�� r�k� i przes�oni� ni� sw�j �wiat, wszystkie miejsca, kt�re widzia�, i poznanych przez siebie ludzi:

Pallisa, Sheen, barmana Jame�a, Deckera� Wiedzia�, �e Pallis i Sheen postanowili prze�y� reszt� szycht razem. Utkwiwszy wzrok w odleg�ej plamce, Rees po cichu modli� si�, by tym dwojgu � i ca�ej reszcie, kt�ra po�wi�ci�o si�, by on sam m�g� osi�gn�� tak wiele, nie sta�o si� nic z�ego.

Wsp�lnie z Gordem podni�s� Neada do w�azu. Nogi rannego naukowca hu�ta�y si� bezw�adnie, jakby by�y zrobione z drewna, lecz zdo�a� si� przesun�� w kierunku podstawy dysz. Rees i Gord czekali w otwartym przej�ciu, ubezpieczaj�c go za pomoc� liny.

Mniej wi�cej na metr przed nasad� dyszy Nead zwolni� i, obserwowany z niepokojem przez Reesa, zacz�� si� wdrapywa� po nie stawiaj�cej oporu powierzchni kad�uba.

Wreszcie dysza znalaz�a si� w zasi�gu jego r�ki i kurczowo zacisn�� palce na ma�ych wybrzuszeniach �elaznej pow�oki.

Poci�gn�� liny. Gord i Rees wynie�li przez w�az pierwsz� dysz� i pchn�li j� w kierunku naukowca. Rzut by� celny, urz�dzenie zatrzyma�o si� zaledwie metr od Neada.

Szybkimi, precyzyjnymi ruchami m�odzieniec poci�gn�� lin� i umie�ci� dysz� we w�a�ciwej pozycji. Musia� uwzgl�dni� po�o�enie urz�dzenia wzgl�dem osi mostka. Zmaga� si� z du�ym, niepor�cznym �adunkiem przez d�u�sz� chwil�.

Wreszcie osi�gn�� zadowalaj�cy rezultat. Z kieszonki na piersiach wyci�gn�� samoprzylepne podk�adki i umie�ci� je na podstawie urz�dzenia. Potem, nie bez wysi�ku, przeci�gn�� dysz� i po�o�y� j� na podk�adkach. Na koniec odwi�za� lin� od osadzonego urz�dzenia i odrzuci� j� od siebie.

Pracowa� szybko i sprawnie, lecz ju� up�yn�o trzydzie�ci sekund, a przecie� najwa�niejsz� cz�� zadania mia� dopiero przed sob�.

Rees czu� coraz wi�kszy ucisk w klatce piersiowej.

Nead zacz�� si� gramoli� w stron� drugiej dyszy i wkr�tce znikn�� za wygi�tym kad�ubem. Po kilkunastu sekundach, kt�re wydawa�y si� Reesowi wieczno�ci�, m�odzieniec poci�gn�� jedn� z lin. Rees i in�ynier kopalni wsun�li w otw�r w�azu drug� dysz�. Du�e urz�dzenie odbi�o si� od pow�oki kad�uba.

Zmierzenie czasu by�o niemo�liwe. Czy�by od przekazania dyszy min�o tylko kilka sekund?

Bez punkt�w odniesienia czas stawa� si� nader rozci�gliwym wymiarem� Reesowi pociemnia�o w oczach.

Po jego prawej stronie zapanowa�o o�ywienie. Mimo b�lu w piersiach odwr�ci� si�.

Gord zacz�� ju� wci�ga� lin�. Mia� wyba�uszone oczy i sin� z wysi�ku twarz. Rees chcia� mu pom�c, ale poczu�, �e lina swobodnie ze�lizguje si� po powierzchni.

Teraz opr�cz b�lu czu� r�wnie� strach.

Koniec sznura gwa�townie wpad� do wn�trza. Kto� go odci��.

Gord zamkn�� oczy i przewr�ci� si�. Osun�� si� na framug� drzwi. Na skutek zbyt du�ego wysi�ku najwyra�niej straci� przytomno��. Rees widzia� coraz gorzej.

Po�o�y� d�o� na p�ycie kontrolnej drzwi. Czeka�.

Rees mia� wra�enie, �e p�uca zamieni�y mu si� w bol�c� galaret�, a rozrzedzone powietrze rozdziera mu gard�o.

Ujrza� zamazan� plam�, czyje� r�ce kurczowo �ciskaj�ce framug�, wykrzywion� twarz, zesztywnia�e cia�o, skr�powane nogi� To musia� by� Nead. Nead wr�ci� i nale�a�o co� zrobi�.

Jakby wbrew w�asnej woli, Rees zbli�y� r�k� do p�yty kontrolnej w�azu. Zamkn�� pokryw� w�azu. Potem otworzy�y si� drzwi wewn�trzne i Rees zosta� poci�gni�ty do ty�u w powietrze z du�� ilo�ci� tlenu.

P�niej Nead t�umaczy� si� chrapliwym g�osem:

��Czu�em, �e zaczyna mi brakowa� czasu, a zadanie nie zosta�o wykonane, dlatego przeci��em lin� i pracowa�em dalej. Przepraszam.

��Jeste� cholernym g�upcem � szepn�� Rees. Usi�owa� podnie�� g�ow� z pos�ania, lecz ostatecznie da� za wygran� i znowu zasn��.

Silniki naprowadzi�y statek na szerok�, eliptyczn� orbit� wok� rozgrzanej, ��tej gwiazdy i dalej, ku nowej mg�awicy. Wielkie drzwi zosta�y zamkni�te, a ludzie czo�gali si� wok� kad�uba, wspinali po linach i montowali nowe silniki parowe. W zmursza�ym wn�trzu statku pojawi�o si� �wie�e, rozrzedzone powietrze. Wreszcie uda�o si� wywietrzy� st�chlizn� i nastr�j pasa�er�w znacznie si� poprawi�. Humory dopisywa�y nawet osobom, kt�re sta�y w kolejce po racjonowan� �ywno��.

Cia�a tych, kt�rzy nie prze�yli, zosta�y owini�te w koce i wyrzucone w kosmos.

Rees zerka� na grupk� �a�obnik�w, zgromadzon� przy w�azie. Nagle u�wiadomi� sobie, jak bardzo jest zr�nicowana. Obok Gorda i innych g�rnik�w stali mieszka�cy Tratwy, na przyk�ad Jaen i Grye, a tu� przy nich znajdowa� si� Quid wraz z Ko�ciejami. Wszystkich po��czy� smutek i duma. Rees pomy�la�, �e dawne podzia�y nic ju� nie znacz�, w nowym miejscu najwa�niejsza okaza�a si� przynale�no�� do rasy ludzkiej.

Za�og� mostka czeka� d�ugi lot, lecz cia�a zmar�ych pozostan� na orbicie jeszcze przez wiele szycht, symbolizuj�c pojawienie si� cz�owieka w nowym �wiecie, a dopiero potem, na skutek tarcia powietrza, znikn� w p�omieniach gwiazdy.

Pomimo dop�ywu �wie�ego powietrza, Hollerbach systematycznie traci� si�y. Po pewnym czasie po�o�y� si� na ��ku, przytwierdzonym do przypominaj�cego okno kad�uba mostka. Rees do��czy� do starego naukowca. Razem obserwowali �wiat�o nowych gwiazd.

Hollerbacha znowu zacz�� dusi� kaszel. Rees po�o�y� r�k� na g�owie starca i po jakim� czasie jego oddech wr�ci� do normy.

��M�wi�em ci, �e powinni�cie byli mnie tam zostawi� � wy sapa�.

��Szkoda, �e nie widzia�e�, jak wypuszczali�my m�ode drzewa. � Rees zignorowa� jego uwag� i pochyli� si� do przodu. � Tylko otworzyli�my klatki i polecia�y hen, hen. Rozproszy�y si� wok� gwiazdy, jakby w�a�nie tam si� narodzi�y.

��Mo�e tak by�o � zauwa�y� Hollerbach. � Pallisowi bardzo by si� to podoba�o.

��Nie s�dz�, �eby ktokolwiek z nas, m�odych ludzi, u�wiadamia� sobie, jak zielone mog� by� li�cie. Drzewa chyba ju� zaczynaj� rosn��. Wkr�tce b�dziemy mieli ca�kiem du�y las. Nareszcie zdo�amy si� przemie�ci�, mo�e znajdziemy wieloryby, nowe �r�d�o �ywno�ci�

��Hollerbach zacz�� grzeba� pod pos�aniem. Z pomoc� Reesa wyci�gn�� stamt�d paczuszk�, owini�t� w brudny materia�. � Co to takiego?

��We� to.

Rees rozwin�� opakowanie i ujrza� misternie wykonane urz�dzenie, kt�re bez trudu zmie�ci�oby si� w jego d�oniach. Wok� srebrnej kulki po�rodku kr�ci�y si� r�nokolorowe paciorki.

��Twoje planetarium � rzek� Rees.

��Wzi��em je wraz z ca�ym swoim dobytkiem.

��Chcesz, �ebym je zachowa�, gdy ty odejdziesz? � zapyta� bardzo zak�opotany Rees i dotkn�� znajomego przedmiotu.

��Nie, do diab�a! � Hollerbach zakaszla� z oburzenia. � Rees, twoje sentymentalne ci�goty niepokoj� mnie. Nie, teraz �a�uj�, �e nie zostawi�em tego przekl�tego cacka.

Ch�opcze, chc�, �eby� je zniszczy�. Kiedy wyrzucisz ze statku moje zw�oki, wyrzu� i ten przedmiot.

��Ale dlaczego? � Rees by� wstrz��ni�ty. � To przecie� jedyne planetarium we wszech�wiecie� nie da si� go niczym zast�pi�.

��Ono nie ma �adnego znaczenia! � Oczy starca zab�ys�y. � Rees, ta rzecz jest symbolem utraconej przesz�o�ci, kt�r� musimy zignorowa�. Zbyt d�ugo przywi�zywali�my wag� do takich przedmiot�w. Teraz jeste�my istotami tego wszech�wiata. � Stary cz�owiek chwyci� gwa�townie Reesa za r�kaw i pr�bowa� si� wyprostowa�. Rees zmarszczy� brwi, po�o�y� r�k� na ramieniu Hollerbacha i delikatnie go powstrzyma�.

��Spr�buj odpocz��

��Do diab�a � wychrypia� Hollerbach. � Nie mog� marnowa� czasu na wypoczynek�

Musisz im powiedzie�

��Co?

���eby emigrowali, w�drowali przez ca�� mg�awic�. Musimy zaludni� ka�de miejsce, kt�re zdo�amy tu znale��. Nie mo�emy ju� polega� na reliktach obcej przesz�o�ci.

Je�li mamy osi�gn�� dobrobyt, musimy wykorzysta� w�asne �rodki i pomys�owo��, aby w pe�ni si� zasymilowa� i znale�� spos�b na �ycie tutaj. � Przerwa�, gdy� dosta� kolejnego ataku kaszlu. � Pragn� eksplozji demograficznej, o kt�rej m�wili�my. Nie wolno nam nigdy wi�cej nara�a� przysz�o�ci rasy, gromadz�c j� na jednym statku czy nawet w obr�bie jednej mg�awicy.

Musimy zaludni� ten cholerny ob�ok, a potem uda� si� do nast�pnych mg�awic i r�wnie� je zaludni�. Nie chodzi mi o tysi�ce, lecz o miliony istot ludzkich, kt�re b�d� �y�y w tym przekl�tym �wiecie, rozmawia�y, k��ci�y si� i uczy�y. Je�li chodzi o statki�

B�dziemy potrzebowali nowych. Wyobra�am sobie handel mi�dzy zamieszkanymi mg�awicami, jakby by�y one legendarnymi miastami starej Ziemi. Widz�, jak udaje nam si� znale�� spos�b na odkrycie rejon�w odwiedzanych przez stworzenia grawitacyjne� I jeszcze wyobra�am sobie, �e pewnego dnia zbudujemy statek, kt�ry zabierze nas z powrotem przez Pier�cie� Boldera, bram� do ojczystego wszech�wiata cz�owieka. Wr�cimy i opowiemy naszym pobratymcom, co si� z nami sta�o.

Hollerbach ca�kowicie wyczerpa� sw� energi�. Opu�ci� siw� g�ow� na szmacian� poduszk� i powoli zamkn�� oczy.

Ju� po wszystkim Rees zani�s� starca do otworu �adunkowego. Wyj�� z r�k zmar�ego planetarium, w milczeniu rzuci� jego cia�o w kosmos i patrzy�, jak Hollerbach dryfuje w dal i znika na tle spadaj�cych gwiazd. Potem, zgodnie z �yczeniem s�dziwego naukowca, cisn�� planetarium w przestrze�, po kilku sekundach ono r�wnie� przesta�o by� widoczne.

Poczu� czyje� ciep�o. Zobaczy� Jaen, spokojnie stoj�c� przy nim. Wzi�� r�k� dziewczyny i delikatnie u�cisn��. Jego my�li zacz�y pod��a� zupe�nie nowymi, nie zbadanymi szlakami. Teraz, gdy przygoda dobieg�a ko�ca, by� mo�e m�g�by wraz z Jaen pomy�le� o innym �yciu, o w�asnym domu. � M�j Bo�e� popatrz. � Jaen z wra�enia zapar�o dech w piersiach. Wyci�gn�a r�k�.

Na zewn�trz szybko sun�� jaki� obiekt. By�o to zwarte, bladozielone ko�o, przypominaj�ce drzewo o szeroko�ci mniej wi�cej dw�ch metr�w. Ze �wistem zatrzyma�o si� raptem kilka metr�w od twarzy Reesa i kr��y�o w g�rze, utrzymuj�c pozycj� dzi�ki b�yskawicznym obrotom. Z pnia wyrasta�y kr�tkie, grube konary, a do kraw�dzi w r�nych miejscach by�y przytwierdzone narz�dzia z drewna i �elaza. Rees na pr�no usi�owa� wypatrzy� pilot�w drzewa.

��Na ko�ci, Rees � zawo�a�a Jaen. � Co to jest, u diab�a?

W g�rnej cz�ci pnia otworzy�o si� czworo oczu, niebieskich i szokuj�co ludzkich.

Surowo spogl�da�y na istoty w dole.

Rees u�miechn�� si�. Zrozumia�, �e do ko�ca przygody jest jeszcze daleko.

W gruncie rzeczy by� mo�e dopiero teraz nast�pi� jej pocz�tek.