Dla Jessiki Bourg

Flitter wzbi� si� z okupowanej Ziemi niczym kamie� wyrzucony z b��kitnej misy. Niewielki, jasnob�yszcz�cy, cylindryczny pojazd pi�� si� w g�r�. obracaj�c si� wolno wok� w�asnej osi.

Jasofta Parza wezwano na-orbit�, na spotkanie z qaxa�skim gubernatorem Ziemi. Parz przetrz�sa� umys� po��obiony koleinami przyzwyczaje� przez lata s�u�by w dyplomacji, staraj�c si� dociec powodu tego wezwania. Niew�tpliwie musia�o mie� jaki� zwi�zek z pojawieniem si� tego przekl�tego tunelu czasoprzestrzennego � to poruszy�o qax�w niczym kij wetkni�ty w mrowisko.

Ale dlaczego wezwali go w�a�nie teraz? Co si� zmieni�o?

Wraz ze zwi�kszaniem si� odleg�o�ci od powierzchni planety r�s� i l�k Parza.

Siedz�c samotnie w sterowanym przez automaty flitterze, Parz wodzi� wzrokiem za modrymi smugami ziemskiego blasku, przeciskaj�cymi si� przez niedu�e iluminatory i przecinaj�cymi pachn�ce kurzem powietrze kabiny. Jak zawsze promienna niewinno�� planety zapiera�a mu dech w piersi. Dwa wieki qaxa�skiej okupacji nie pozostawi�y wielu widocznych blizn na powierzchni Ziemi � w rzeczy samej by�o ich znacznie mniej ni� tych zadanych przez ludzi podczas powolnej, pokonywanej na �lepo drogi ku cywilizacji technicznej. A jednak widok zarz�dzanych przez qax�w ferm planktonu otaczaj�cych zielon� wst��k� kontury wszystkich kontynent�w budzi� w nim nieprzyjemne uczucia, podobnie jak szkliste, po�yskliwe r�wniny o nieregularnych kszta�tach na l�dzie, stanowi�ce pami�tki po kr�tkiej i pozbawionej s�awy walce ludzko�ci przeciw qaxom.

Kt�ry to ju� raz Parz przygl�da� si� z kosmosu tym zwierciadlanym krajobrazom? Setny, tysi�czny? Za ka�dym razem usi�owa� przypomnie� sobie pierwsze m�odzie�cze reakcje na widok pozosta�o�ci po zniszczonych miastach. �w oczyszczaj�cy, pal�cy gniew. Zawzi�te postanowienie, by, w przeciwie�stwie do innych, nie zgadza� si� na kompromisy. Owszem, stanie si� cz�ci� systemu � nawet zrobi karier� w znienawidzonej s�u�bie dyplomatycznej, kolaboranckim ogniwie mi�dzy lud�mi a qaxami. Lecz jego prawdziwym celem by�o znalezienie sposobu na przywr�cenie swemu ludowi godno�ci.

No i, c� te� sta�o si� z tymi szczytnymi planami?, zapyta� sam siebie Jasoft. Gdzie si� podzia�y po latach niepewnego st�pania po grz�skim gruncie? Parz stara� si� zanalizowa� swe obros�e martwicz� tkank� uczucia. Czasami zastanawia� si�, czy w og�le potrafi� jeszcze co� szczerze odczuwa�. Nawet blizny spalonych miast postrzega� jakby z oddalenia, a kt�re teraz stanowi�y jedynie wygodny wyzwalacz nostalgii za m�odo�ci�.

Oczywi�cie, gdyby mia� na to ochot�, m�g�by do woli wini� qax�w nawet i za sam proces starzenia. Czy� qaxowie nie zniszczyli ludzkiej bazy technologicznej desenektyzacji w pierwszych miesi�cach okupacji?

Czasami Parz zastanawia� si�, jakie by to by�o uczucie, by� zdesenektyzowanym. Co znaczy�aby nostalgia dla kogo� wiecznie m�odego?

Mi�kki d�wi�k wype�ni� wn�trze flittera, uprzedzaj�c Parza, �e do po��czenia z flot� splin�w pozosta�o nieca�e pi�� minut. Parz rozsiad� si� wygodniej w fotelu i zamkn�� oczy, wzdychaj�c cicho, gdy cz�ciowo �ywe oparcie dopasowa�o si� do krzywizny jego kr�gos�upa, uciskaj�c i szturchaj�c obola�e mi�nie grzbietu; opar� ko�ciste, poznaczone plamami w�trobowymi palce na teczce spoczywaj�cej przed nim na niewielkim stoliku. Usi�owa� skupi� swe my�li na oczekuj�cym go spotkaniu z gubernatorem.

Mia�o to by� trudne spotkanie � ale czy jakiekolwiek by�o �atwe? Stoj�ce przed Parzem wyzwanie polega�o na znalezieniu sposobu na rozproszenie obaw gubernatora, na przekonaniu go, by wskutek tego incydentu z tunelem nie przedsi�wzi�� �adnych radykalnych krok�w, nie zaostrzy� raz jeszcze okupacyjnego prawa.

Jakby na sygna� niewidocznego re�ysera, przed oczami Parza zamajaczy� szeroki na mil� gubernatorski statek flagowy, sprowadzaj�c flittera do rozmiar�w kar�a i za�miewaj�c Ziemi�. Ambasador odruchowo zadr�a� na widok przyt�aczaj�cej masy splina. Statek flagowy mia� z grubsza sferyczn� posta�, pozbawion� insygni�w i oznacze� ozdabiaj�cych niegdy� ludzkie okr�ty sprzed kilku stuleci. Kad�ub utworzony by� nie z metalu czy plastiku, lecz z pomarszczonej, sk�rzastej pow�oki, przy wodz�cej na my�l grub� sk�r� starego, zaprawionego w setce pojedynk�w s�onia. Kad�ub upstrzony by� szerokimi na jardy otworami, wielkimi p�pkami, w kt�rych podejrzliwie migota�y czujniki i elementy uzbrojenia. W jednej z dziur otworzy�o si� oko, w denerwuj�cy spos�b przeszywaj�c Parza swym spojrzeniem. Oko stanowi�o po�yskliw� kul� o �rednicy trzech jard�w i nieprzyjemnie ludzkim wygl�dzie � jeszcze jeden dow�d pot�gi zbie�nej ewolucji. Parz odwr�ci� si� od niego, niemal�e z poczuciem winy. Podobnie jak pozosta�e organy splina, oko zosta�o utwardzone, by przetrwa� trudne warunki podr�y kosmicznej w��cznie z bolesnymi, zmiennymi perspektywami superprzestrzeni � i zmodyfikowane, by m�c sprosta� potrzebom pasa�er�w pojazdu. Lecz Parz wiedzia�, �e sam splin pozostawa� rozumn�, czuj�c� istot�, i teraz zastanawia� si�, jak znaczna cz�� tego ci�kiego spojrzenia powodowana by�a �wiadomo�ci� splina, jaka za� wt�rnym zainteresowaniem jego pasa�er�w.

Przysun�� twarz bli�ej szyby. Ponad cielistym horyzontem splina b��kitny, przeszywaj�co bolesny skrawek Ziemi rysowa� si� lukiem w czerni kosmosu. Stary cz�owiek poczu� si� tak, jakby stalowy kabel przyci�ga� jego serce ku tamtemu niedost�pnemu fragmentowi ojczystej planety. Ponad b��kitnym �ukiem dostrzeg� kolejny statek, zmniejszony odleg�o�ci� do rozmiar�w jego pi�ci. To okr�t wojenny, kt�rego cielisty kad�ub naje�ony by� platformami z broni�� wi�kszo�� z nich wymierzona by�a z�owr�bnie w Parza, jak gdyby prowokuj�c go, by spr�bowa� co� uczyni�. Gro�na pot�ga d�ugiego na mil� pancernika rozbawi�a Parza. Pomacha� splinowi ko�cist� pi�ci� i pokaza� mu j�zyk.

Za tym okr�tem dostrzeg� nast�pny statek, drobn�, r�owobr�zow� kropk�, zbyt odleg�� dla jego wzroku � i tak wspomaganego rog�wkowymi i siatk�wkowymi implantami zwi�kszaj�cymi kontrastowo�� obrazu � by m�g� rozr�ni� jakiekolwiek szczeg�y. Dalej za� zauwa�y� kolejnego, tocz�cego si� przez kosmos splina. Niczym ksi�yce flota okr��a�a Ziemi�, panuj�c nad ni� bez cienia wysi�ku.

Parz by� jednym z zaledwie garstki ludzi, kt�rym zezwolono na opuszczenie powierzchni planety od chwili ustanowienia qaxa�skich praw okupacyjnych, jednym z jeszcze mniej licznej grupy, kt�ra znalaz�a si� w bezpo�redniej blisko�ci kt�regokolwiek z segment�w qaxa�skiej floty.

Ludzie po raz pierwszy oderwali si� od swej ojczystej planety dwa i p� tysi�ca lat wcze�niej, przepe�nieni optymizmem, ekspansywni i pe�ni nadziei� tak przynajmniej postrzega� tamte czasy Jasoft. Potem nadszed� pierwszy kontakt z pozaziemsk� form� �ycia � grupowymi umys�ami znanymi jako squeemowie � i ta nadzieja zgas�a.

Ludzie zostali rozbici. Rozpocz�a si� pierwsza okupacja Ziemi.

Lecz w�adza squeem�w zosta�a obalona. Ludzie ponownie zacz�li podr�owa� poza Ziemi�.

Wtedy na ziemski pojazd natkn�li si� qaxowie.

Pocz�tkowo zanosi�o si� na miesi�c miodowy. Ustanowiono zasady wymiany handlowej z qaxami, negocjowano kwesti� wymiany kulturalnej.

Nie trwa�o to d�ugo.

Gdy tylko qaxowie przekonali si�, jak s�aba i naiwna jest ludzka cywilizacja, do akcji wkroczy�y spli�skie okr�ty wojenne.

Niemniej jednak, �w kr�tkotrwa�y okres pierwszego kontaktu dostarczy� ludzko�ci najwi�cej informacji potrzebnych dla zrozumienia qax�w i opanowanego przez nich sektora kosmosu. Na przyk�ad dowiedziano si�, �e u�ywane przez qax�w spli�skie statki by�y potomkami olbrzymich, oceanicznych stworze� o gi�tkich ko�czynach, kt�re niegdy� przemierza�y g��bie jakiego� oceanu. Spliny odkry�y sekret podr�y mi�dzyplanetarnych i przez ca�e tysi�clecia w�drowa�y w�r�d gwiazd. Potem, by� mo�e i przed milionem lat, podj�y strategiczn� decyzj�.

Przekonstruowa�y same siebie.

Okry�y swe cia�o pancerzem, utwardzi�y organy wewn�trzne � i oderwa�y si� od powierzchni swej planety niczym wielkie na mil�, nabijane �wiekami balony. Sta�y si� �ywymi statkami, karmi�cymi si� rozrzedzon� materi� mi�dzygwiezdn�.

Spliny sta�y si� przewo�nikami, zapewni�y bezpiecze�stwo swej rasy we wszech�wiecie, wynajmuj�c swoje us�ugi dowolnemu z setki gatunk�w.

Nie by�a to taka znowu z�a strategia, je�li jej celem mia�o by� przetrwanie gatunku, uzna� Parz. Spliny pracowa� musia�y znacznie dalej, ni� si�ga�a mydlana ba�ka przestrzeni zbadanej przez ludzko�� przed qaxa�sk� okupacj� nawet poza granicami obszerniejszej przestrzeni eksploatowanej przez qax�w, w kt�r� wt�oczony by� tak�e i ten �a�o�nie ma�y teren zaj�ty przez ludzi.

Parz wiedzia�, �e pewnego dnia qaxowie odejd�. Mo�e to ludzie b�d� odpowiedzialni za t� zmian�. Mo�e nie. Tak czy owak. pod w�adaniem nowej rasy handel trwa� b�dzie dalej, istnie� b�dzie zapotrzebowanie na transport nowych wiadomo�ci i towar�w mi�dzy gwiazdami. Toczone b�d� nowe wojny. I istnie� te� b�d� spliny, najpot�niejsze z istniej�cych statk�w z prawdopodobnym wyj�tkiem niewyobra�alnych flot samych xeelee_; nadal kr���cych w�r�d gwiazd, niewidzialnych i nie�miertelnych, przyzna� Parz.

Niewielki iluminator przelotnie zap�on�� purpur�, zmatowia�y plastik zamigota� laserowymi c�tkami. Potem automatyczny t�umacz wbudowany w struktur� flittera zbudzi� si� z sykiem do �ycia i Parz domy�li� si�, �e splin nawi�za� bezpo�rednie po��czenie przy u�yciu skupionej wi�zki laserowej. Co� w jego wn�trzu wci�� jeszcze dygota�o, gdy� nadchodzi� najwa�niejszy moment tej podr�y. Gdy qaxa�ski gubernator Ziemi przem�wi� wreszcie monotonnym, niepokoj�co kobiecym g�osem, wzdrygn�� si� odruchowo.

��Ambasadorze Parz, tw�j korpus u�o�ony jest w fotelu pod niewygodnym k�tem. Jeste� chory?

Parz skrzywi� si�. Wiedzia�, �e w kwestii towarzyskich uprzejmo�ci qax�w nie by�o stad na nic wi�cej. Ju� to, samo w sobie, stanowi�o nie lada zaszczyt, jakiego dost�pi� dzi�ki swym d�ugoletnim kontaktom z gubernatorem.

��Bol� mnie plecy, gubernatorze � wyja�ni�. � Uni�enie przepraszam. Nie dopuszcz�, by odwr�ci�o to moj� uwag� od omawianych przez nas kwestii.

��Mam tak� nadziej�. Dlaczego nie ka�esz skorygowa� tej u�omno�ci?

Parz spr�bowa� znale�� uprzejm� odpowied�, lecz wtedy z ca�� ostro�ci� u�wiadomi� sobie raz jeszcze realno�� post�puj�cej staro�ci, na moment gubi�c w�tek rozmowy. Parz mia� siedemdziesi�t lat. Gdyby �y� w okresie przed pojawieniem si� qax�w, wkracza�by teraz w wiek dojrza�y, z umys�em od�wie�onym, zreorganizowanym, zracjonalizowanym, reaguj�cym z dzieci�cym entuzjazmem. Jednak�e technologia desenektyzacyjna by�a obecnie niedost�pna. Najwyra�niej qaxom odpowiada�o nieustanne dziesi�tkowanie szereg�w ludzko�ci przez czas. Parz pami�ta�, jak niegdy� bezsilnie przeklina� qax�w przede wszystkim w�a�nie za to: za beznami�tne zanegowanie miliard�w nie�miertelnych ludzkich istnie�, za zniszczenie ca�ego tego potencja�u. C�, teraz ju� nic nie budzi�o w nim takiego gniewu�

Jednak ze wszystkich plag, jakie qaxowie ponownie sprowadzili na ludzko��, nigdy nie wybaczy im jednej: swych bol�cych plec�w, pomy�la� z gorycz�.

��Dzi�kuj� ci za tw� dobro�, gubernatorze � odpar� ostro. � Moich plec�w nie da si� skorygowa�. To parametr na sta�e ograniczaj�cy moje istnienie, a� do �mierci.

Qax rozwa�y� to przez kr�tk� chwil�, a potem stwierdzi�:

��Niepokoi mnie to, �e twoja u�yteczno�� ulega umniejszeniu.

��Ludzie nie �yj� ju� wiecznie, gubernatorze � wyszepta� Parz. � I dzi�ki Bogu � doda�, �wiadomie decyduj�c si� na odrobin� ryzyka.

Ze znu�eniem pomy�la�, �e by�o to jedyn� pociech� p�yn�c� z podesz�ego wieku � wierc�c si� w fotelu, by nak�oni� go do mocniejszego masowania ognisk b�lu � i� podobne spotkania musz�, niew�tpliwie, wkr�tce si� sko�czy�.

��C� rzek� qax, a w jego wyrafinowanie sztucznym g�osie zabrzmia�a ironiczna nuta � kontynuujmy, zanim twoja materialna pow�oka ca�kowicie odm�wi pos�usze�stwa. Tunel czasoprzestrzenny. Ten obiekt znajduje si� ju� wewn�trz skupiska komet nale��cego do tego systemu.

��W obr�bie chmury Oorta, owszem. Zaledwie jedn� trzeci� roku �wietlnego od S�o�ca.

Parz odczeka� par� sekund, by qax m�g� dok�adniej wyjawi� pow�d tego wezwania. Jako �e tamten zachowywa� milczenie, wyci�gn�� z teczki minikomp i przesun�� wzrokiem po listach danych i diagramach, przegl�daj�c og�ln� analiz� sytuacji, jak� uprzednio sobie przygotowa�.

��To staro�ytny ludzki produkt � stwierdzi� qax.

��Tak � Parz przywo�a� na wy�wietlaczu jeden z obraz�w � szkielet rozjarzonej konstrukcji na �ososiowym tle � i odpowiedni� kombinacj� klawiszy zrzuci� go poprzez panel i ��cze wprost do gubernatora. � To zapis wideo przedstawiaj�cy start portalu z orbity Jowisza, oko�o tysi�ca pi�ciuset lat temu. W archiwach wyst�powa� pod nazw� Projektu Z��cze. Przesun�� opuszkiem palca po minikompie, by wskaza� najwa�niejsze szczeg�y. M�wi�c pokr�tce, zbudowano dwie tetraedralne konstrukcje. Ka�da z nich mia�a w przekroju oko�o trzech mil. Ich zadaniem by�a stabilizacja otwartych wylot�w kana�u czasoprzestrzennego. � Podni�s� wzrok, kieruj�c go na pierwszy lepszy punkt na suficie. Nie po raz pierwszy �a�owa�, �e nie mia� przed oczami jakiego� wizerunku gubernatora, na kt�rym m�g�by skupi� uwag�, czego�, co mog�oby zmniejszy� dezorientacj� nieodmiennie towarzysz�c� ich spotkaniom. Mia� wra�enie, jakby �wiadomo�� gubernatora otacza�a go ze wszystkich stron, jakby by� jakim� pot�nym b�stwem. � �yczysz sobie bardziej szczeg�owego opisu, gubernatorze? Tunel umo�liwia natychmiastowe przemieszczanie si� mi�dzy dwoma punktami w czasoprzestrzeni;�

��Kontynuuj.

Parz skin�� g�ow�.

��Jeden tetraedron pozosta� na orbicie Jowisza, podczas gdy drugi pod��y� z szybko�ci� pod�wietln� w kierunku j�dra galaktyki.

��Dlaczego w�a�nie w tym kierunku?

��Sam kierunek nie mia� znaczenia � Parz wzruszy� ramionami. � Celem projektu by�o jedynie przetransportowanie jednego wylotu tunelu czasoprzestrzennego na odleg�o�� wielu lat �wietlnych od Ziemi, a nast�pnie z powrotem w miejsce startu.

Pulpit przed Parzeni zad�wi�cza� cicho. Obrazy, teraz przegl�dane bezpo�rednio przez qaxa, przesuwa�y si� przez jego minikomp: projekty in�ynieryjne czworo�cian�w ze wszystkich mo�liwych perspektyw, strony wype�nione r�wnaniami relatywistycznymi� Struktury samych portali wygl�da�y w jego oczach niczym wspania�e dzie�a sztuki, a mo�e drogocenne klejnoty spoczywaj�ce na c�tkowanym policzku Jowisza.

��Jak skonstruowano te czworo�ciany? � zapyta� qax.

��Z materii egzotycznej.

��Z czego?

��To ludzki termin � odci�� Parz. � Prosz� sprawdzi� jego znaczenie. To rodzaj materii obdarzony szczeg�lnymi w�a�ciwo�ciami, kt�re umo�liwiaj� mu utrzymywanie wylot�w tunelu w pozycji otwartej. T� technologi� opracowa� cz�owiek nazwiskiem Michael Poole.

��Wiesz, �e gdy ludzko�� znalaz�a si� w obecnym, gospodarczym zwi�zku z qaxami, drugi koniec tunelu � jego stacjonarny wylot, wci�� orbituj�cy wok� Jowisza � zosta� zniszczony � oznajmi� gubernator.

��Owszem. Macie w zwyczaju niszczy� to, czego nie rozumiecie � odpar� sucho Parz.

Qax przerwa� na chwil�. Potem rzek�:

��Je�li nieprawid�owe funkcjonowanie twego cia�a jest dla ciebie przeszkod�, mo�emy p�niej powr�ci� do tej rozmowy.

��Miejmy to ju� za sob� � odpowiedzia� Parz. � Po pi�tnastu stuleciach drugi wylot tunelu powraca do Uk�adu S�onecznego. Holuje go �Cauchy�. staro�wiecki frachtowiec ludzkiej konstrukcji. Zak�adamy, �e zjawiska relatywistyczne umo�liwi�y istotom ludzkim z okresu jego startu przetrwanie na jego pok�adzie.

��Dlaczego powraca?

��Poniewa� na tym polega�a jego misja. Prosz� spojrze� � Parz przekaza� do konsoli kolejn� porcj� danych. � Mieli powr�ci� mniej wi�cej w obecnym okresie i oto s�.

��By� mo�e, skoro bli�niaczy, stacjonarny czworo�cian zosta� zniszczony, z��cze tunelowe nie b�dzie funkcjonowa�. Dlatego powinni�my potraktowa� t� � wizyt� z gwiazd � jako nic gro�nego. Jaka jest twoja ocena?

��By� mo�e masz racj�.

��Jak mogliby�my si� myli�?

��Poniewa� pierwotnym przeznaczeniem Projektu Z��cze nie by�o umo�liwienie podr�y w przestrzeni� lecz w czasie. Nie jestem fizykiem, lecz w�tpi�, by zniszczenie drugiego wylotu wp�yn�o na jego dzia�anie.

Ekran minikompa Parza wype�nia�o teraz proste zdj�cie tetraedralnej konstrukcji, powi�kszone do granic mo�liwo�ci teleskopu, przez kt�ry zosta�o wykonane. Obraz by� ostry, lecz pozbawiony szczeg��w.

��Sugerujesz, �e mo�emy mie� do czynienia z funkcjonuj�c� maszyn� czasu? � zapyta� gubernator. � Z korytarzem, tunelem przez czas, kt�ry ��czy nasz �wiat z ludzko�ci� sprzed pi�tnastu wiek�w?

��Tak. To mo�liwe � Parz nie odrywa� wzroku od obrazu, usi�uj�c dostrzec szczeg�y w fasetach czworo�cianu. Czy to mo�liwe, by za tymi p�aszczyznami zdeformowanej przestrzeni znajdowa� si� Uk�ad S�oneczny wolny od dominacji qax�w uk�ad zamieszkany przez wolnych, dzielnych, nie�miertelnych ludzi, �mia�ych na tyle, by skonstruowa� projekt tak zuchwa�y jak Z��cze? Ze wszystkich si� usi�owa� spojrze� przez ziarniste piksele w przesz�o��. Lecz w zdj�ciu wykonanym z du�ej odleg�o�ci brakowa�o danych i wkr�tce jego stare oczy zamgli�y si� i rozbola�y mimo ca�ego sztucznego wspomagania.

Qax zamilk�.

Na ekranie wci�� widnia� ten sam nieruchomy obraz. Parz opad� na fotel, zamykaj�c bol�ce oczy. Gierki gubernatora zaczyna�y go nu�y�. Kiedy nadejdzie odpowiedni a chwila, sam wyjawi, co mu le�y na sercu.

Przygn�bieniem napawa�a go znikoma ilo�� informacji o qaxach uzyskana podczas okupacji: nawet ludzcy ambasadorowie, tacy jak Parz, trzymani byli na dystans. A jednak Parz wykorzystywa� swe przelotne kontakty z qaxami, by wychwytywa� strz�py informacji, wiedzy, wskaz�wki dotycz�ce ich natury, dopasowuj�c je do obrazu zachowanego z lepszej przesz�o�ci.

Podobnie jak inni ludzie. Parz nigdy nie widzia� qaxa na w�asne oczy. Podejrzewa�, �e byli poka�nych rozmiar�w w przeciwnym razie po co wykorzystywaliby spli�skie frachtowce do podr�owania w kosmosie? � lecz, tak czy owak, najbardziej fascynowa�a go nie ich fizyczna posta�, lecz umys�y, powoduj�ce nimi motywacje. Z czasem nabra� przekonania, �e jedynie poznaj�c swego wroga � spogl�daj�c na wszech�wiat z perspektywy qaxa�skiego umys�u � ludzko�� mo�e �ywi� nadziej� na zrzucenie ci�kiego jarzma okupacji.

Zacz�� podejrzewa� na przyk�ad, �e qaxa�ska rasa z�o�ona by�a ze wzgl�dnie niedu�ej liczby osobnik�w by� mo�e nie wi�kszej ni� kilka tysi�cy. Na pewno daleko im by�o do miliard�w, niegdy� sk�adaj�cych si� na ludzko��, w czasach poprzedzaj�cych opracowanie technologii desenektyzacyjnej. I by� te� przekonany, �e nadz�r nad Ziemi� sprawuje zaledwie trzech czy czterech qax�w, orbituj�cych w przytulnych wn�trzno�ciach swych spli�skich frachtowc�w.

Ta hipoteza poci�ga�a oczywi�cie za sob� wiele wniosk�w.

Qaxowie byli zapewni� nie�miertelni � niew�tpliwie istnia�y dowody na to. �e jeden i ten sam gubernator rz�dzi� Ziemi� od pierwszego dnia okupacji. Przy tak niewielkiej i stabilnej populacji, dysponuj�c przy tym niesko�czon� ilo�ci� czasu, ka�dy qax niew�tpliwie musia� dog��bnie pozna� reszt� cz�onk�w swego gatunku.

By� mo�e a� za dobrze.

Parz wyobra�a� sobie ci�gn�ce si� stuleciami rywalizacje pomi�dzy nimi. Podst�pne posuni�cia, manewry, politykierstwo� i handel. W tak nielicznej i zintegrowanej spo�eczno�ci na pewno nie by�o mowy o jakiejkolwiek instytucji formalnie egzekwuj�cej normy post�powania. Jak wi�c osi�gn�� powszechn� zgod� dla przestrzegania prawa? Jak tworzy� prawa, kt�re nie by�yby postrzegane jako ograniczenia wolno�ci jednostki?

Istnia�y wszak�e naturalne prawa rz�dz�ce wszystkimi spo�ecze�stwami. Parz, pogr��aj�c si� w zamy�leniu przechodz�cym w drzemk�, pokiwa� g�ow�. To by�o logiczne. Qaxowie musieli dzia�a� niczym niezale�ne korporacje w warunkach uczciwej konkurencji. Unosili si� w oceanie czystej informacji o dzia�aniach i zamierzeniach pozosta�ych, a co� na kszta�t porz�dku wymuszane by�o na nich przez same prawa gospodarki. Tak. Parz czu�, �e jego teoria jest s�uszna. Qaxowie byli urodzonymi kupcami. Musia�o tak by�. I handel stanowi� ich naturalny spos�b dzia�ania w kontaktach z innymi gatunkami, kiedy ju� zacz�li rozprzestrzenia� si� poza macierzyst� planet�.

Chyba �e, jak w przypadku ludzko�ci, inne perspektywy, prostsze i obiecuj�ce, pojawia�y si� na horyzoncie�

Parz nie wierzy� � w przeciwie�stwie do wielu analityk�w � by qaxowie byli spo�eczno�ci� z natury militarystyczn�. Przy tak niedu�ej liczbie osobnik�w nie mogli nawet wytworzy� samej idei filozofii wojny. Nie mogli postrzega� �o�nierzy swej rasy jako mi�sa armatniego, z g�ry przeznaczonego na stracenie, jako odnawialnych zasob�w, hodowanych albo zu�ywanych zgodnie z potrzebami aktualnego konfliktu. Zab�jstwo qaxa stanowi� musia�o niewyobra�aln� zbrodni�.

Nie, qaxowie nie byli wojownicz� ras�. Pokonali ludzi i zaj�li Ziemi� tylko dlatego, �e by�o to dziecinnie �atwe.

Oczywi�cie pogl�d taki nie nale�a� do szczeg�lnie popularnych i Parz zachowa� go dla siebie.

��Ambasadorze Jasofcie Parz.

Ostry, kobiecy g�os gubernatora brutalnie wyrwa� go z zamy�lenia. Czy�by naprawd� zasn��? Potar� oczy i wyprostowa� si� � i zaraz skrzywi� si�, gdy uaktywni�y si� nowe ogniska b�lu w jego plecach.

��Tak, gubernatorze, s�ucham.

��Sprowadzi�em ci� tutaj, by przedyskutowa� nowe wydarzenia.

Parz zmusi� si� do szerokiego otwarcia oczu i skupi� uwag� na spoczywaj�cym przed nim minikompie. Nareszcie, pomy�la�. Widnia� na nim zbli�aj�cy si� czworo�cian Z��cza, obraz, tak jak poprzednie, pozbawiony by� szczeg��w, pojedyncze piksele mia�y wielko�� opuszki palca.

��To nagranie? Dlaczego mi to pokazujesz? Jest gorszej jako�ci ni� dane, kt�re mam ze sob�.

��Obserwuj.

Parz, wzdychaj�c, rozsiad� si� jak najwygodniej. �ywe krzes�o ze wsp�czuciem masowa�o mu plecy i nogi.

Min�o kilka minut. Na ekranie niezmiennie widnia� czworo�cian zawieszony na skraju przestrzeni mi�dzygwiezdnej.

Nagle co� wdar�o si� gwa�townie w kadr z prawej strony ekranu, rozmazana plama, strumie� pikseli, kt�ry wbi� si� w samo serce czworo�cianu i znikn��.

Parz, zapominaj�c o obola�ym grzbiecie, wyprostowa� si� i powt�rnie wywo�a� sekwencj� na ekranie minikompa, klatka po klatce. Niemo�liwo�ci� by�o uchwycenie jakichkolwiek szczeg��w, lecz jej znaczenie by�o oczywiste.

��M�j Bo�e � wyszepta�. � To statek, zgadza si�?

��Tak � potwierdzi� gubernator. � Ludzki statek.

Qax przes�a� mu kolejne raporty, strz�py dok�adniejszych danych.

Statek, zakamuflowany jakim� cudem, wystrzeli� z powierzchni Ziemi. W par� sekund przeszed� w superprzestrze�, zanim orbituj�ca flota zd��y�a zareagowa�.

��I przedosta� si� przez czworo�cian?

��Najwyra�niej grupa ludzi uciek�a w przesz�o��, owszem. Parz zamkn�� oczy, wype�ni�o go uczucie triumfu, nagle ponownie poczu� si� m�ody. A wi�c to dlatego wezwano go na orbit�.

Rebelia�

��Ambasadorze � odezwa� si� qax. � Dlaczego nie uprzedzi�e� mnie o zbli�aniu si� Z��cza? Stwierdzi�e�, �e opis jego misji zachowa� si� i by� ci znany. Wiedzia�e�, �e nadszed� czas jego powrotu.

��Co chcesz ode mnie us�ysze�? � Parz wzruszy� ramionami. � Misja tego rodzaju, bazuj�ca na technologiach z odleg�ej przesz�o�ci, ma margines bezpiecze�stwa mierzony w stuleciach. Min�o p�tora tysi�clecia, gubernatorze!

��Niemniej jednak � odpar� gubernator beznami�tnie � zgodzisz si�, �e informowanie mnie o podobnych wydarzeniach wchodzi w zakres twoich obowi�zk�w?

Parz ironicznym gestem opu�ci� g�ow� na piersi.

��Oczywi�cie. Mea culpa.

Zapewne qax poprawia sobie zrz�dzeniem samopoczucie, pomy�la� Parz, C�, przyjmowanie na siebie winy w zast�pstwie ludzko�ci stanowi�o nieod��czny element jego pracy.

��Pozostaje jeszcze kwestia ludzkich uciekinier�w. Statku, kt�rym si� pos�u�yli. Kto go zbudowa�? Jak uda�o im si� ukry� swe zamiary? Sk�d zdobyli �rodki na ich realizacj�?

Parz u�miechn�� si�, czuj�c, jak jego pergaminowe, stare policzki pokrywaj� si� lini� zmarszczek. G�os z t�umacza by� jak zawsze s�odki i seksowny, m�g� sobie jednak wyobrazi� qaxa miotanego t�umion� w�ciek�o�ci� w �onie splina.

��Gubernatorze, nie mam najmniejszego poj�cia. Oczywi�cie, zawiod�em ci� i, wiesz co, ani troch� si� tym nie przejmuj�. � Z ulg� u�wiadomi� sobie, �e r�wnie niewiele dba� teraz o sw�j los. To tak�e mia� ju� za sob�.

S�ysza�, �e ludzi stoj�cych w obliczu �mierci ogarnia spok�j, pogodzenie si� z nieuchronnym ko�cem maj�ce w sobie co� boskiego stan odebrany ludzko�ci przez technologi� desenektyzacyjn�. Czy to wyja�nia�o jego obecny nastr�j, to dziwne, triumfalne wyciszenie?

��Ambasadorze � warkn�� qax � prosz� o ocen� sytuacji.

��Sam sobie j� oce� � odpar� Parz. � Chyba, �e nie potrafisz. Gubernatorze, qaxowie to handlowcy � mam racj�? � nie konkwistadorzy. Prawdziwi w�adcy staraj� si� pozna� umys�y swych poddanych. Ty nie masz poj�cia, co dzieje si� w ludzkich sercach� i to dlatego jeste� teraz tak przera�ony. � Przesun�� wzrokiem po anonimowym wn�trzu flittera. Wasza bezgraniczna ignorancja w obliczu bezczelnego aktu niepos�usze�stwa. To dlatego tak si� boisz, prawda?

Automatyczny t�umacz zasycza�, lecz poza tym nie dobieg� z niego �aden d�wi�k.

Ojciec Michaela Poole'a, Harry, wy�oni� si� z plamy rozmigotanych �wiate� na �rodku kopu�y �Kraba Pustelnika�. Po�yskliwe piksele po�o�y�y si� �wietlistymi punktami na go�ym, kopulastym sklepieniu, zanim zbieg�y si� w kr�p�, u�miechni�t�, g�adko ogolon� postaci�, odzian� w jednocz�ciowy, jasnoniebieski kombinezon.

��Dobrze ci� zn�w zobaczy�, synu. �wietnie wygl�dasz.

Michael Poole poci�gn�� �yk whisky z przysadzistej szklaneczki i pos�a� ojcu gro�ne spojrzenie. Sufit by� nieprzejrzysty, w przeciwie�stwie do posadzki, przez kt�r� prze�witywa�a po�a� okalaj�cego komet� lodu. nad kt�r� Harry zdawa� si� unosi�, jakby zawieszony w powietrzu.

��Jak jasna cholera � odburkn�� Michael. Jego g�os, za�niedzia�y po dziesi�cioleciach prawie kompletnej samotno�ci w chmurze Oorta, zgrzyta� niczym �wir w por�wnaniu z mi�kkim tonem ojca. � Jestem starszy od ciebie.

Harry roze�mia� si� i zrobi� ostro�ny krok do przodu.

��W tej sprawie nie b�d� si� z tob� sprzecza�. Tw�j wiek to kwestia twojego wyboru. Nie s�dz� jednak, �e powiniene� pi� tak wcze�nie rano.

Obraz wirtualny by� odrobin� rozstrojony, tak wi�c mi�dzy eleganckimi butami Harry'ego a pod�og� widnia�a w�ska, pozbawiona cienia szczelina. Michael u�miechn�� si� w duchu, ciesz�c si� subtelnym przejawem nierealno�ci tej sceny.

��Id� do diab�a. Mam dwie�cie siedem lat i robi� to, na co mam ochot�.

Harry zmarszczy� przelotnie czo�o, wyra�aj�c zarazem smutek i czu�o��.

��Zawsze tak by�o, synu. �artowa�em.

Michael odruchowo cofn�� si� o krok od obrazu ojca. Samoprzyczepne podeszwy utrzymywa�y go w pozycji stoj�cej mimo panuj�cego w kopule stanu niewa�ko�ci.

��Czego chcesz?

��U�ciska� ci�.

��Akurat. � Michael zanurzy� czubki palc�w w alkoholu i prysn�� nim w kierunku projekcji. Z�ociste kropelki przep�yn�y powoli przez obraz, poci�gaj�c za sob� chmury sze�ciennych piksefi. � Gdyby to by�a prawda, rozmawia�by� ze mn� osobi�cie, a nie za po�rednictwem odwzorowania wirtualnego.

��Synu, jeste� oddalony o cztery miesi�ce �wietlne od domu. Czego si� spodziewa�e�, dialogu ci�gn�cego si� przez reszt� naszego �ycia? Poza tym te nowoczesne wirtuale s� cholernie dobre.

B��kitne oczy Harry'ego przybra�y dawny, obronny wyraz, kt�ry przeni�s� Michaela a� w czasy burzliwego dzieci�stwa. Kolejna wym�wka, pomy�la�. Harry by� ojcem rzadko pojawiaj�cym si� w domu, zawsze zaprz�ta�y go w�asne plany � w �yciu Michaela pojawia� si� jako rzadki, uzbrojony w wykr�ty intruz.

Ostateczne zerwanie nast�pi�o, gdy Michael dzi�ki desenektyzacji sta� si� starszy od swego ojca.

��Te wirtuale � m�wi� tymczasem Harry � pomy�lnie przesz�y przez wszystkie testy Turinga, jakie mo�na by�o sobie wyobrazi�. Z twojego punktu widzenia to ja � Harry � stoj� tu i rozmawiam z tob�. I gdyby� tylko zechcia� po�wi�ci� na to troch� czasu i wysi�ku, m�g�by� pos�a� w odwrotn� stron� podobnego wirtuala.

��Na co liczysz, na zwrot koszt�w podr�y?

��Tak czy owak, musia�em pos�a� wirtuala. Na nic innego nie by�o czasu.

Te s�owa, wypowiedziane lekkim, rzeczowym tonem, wstrz�sn�y Michaelem.

��Nie by�o czasu? O czym ty m�wisz?

Harry spojrza� na niego z rozbawieniem.

��Nie wiesz? � zapyta� znacz�co. � Nie ogl�dasz wiadomo�ci?

��Zgadywanki przesta�y mnie bawi� � odpar� Michael znu�onym g�osem. � I tak naruszy�e� ju� moj� prywatno��. Po prostu powiedz mi, czego chcesz.

Zamiast odpowiedzie� wprost, Harry pos�a� spojrzenie w d�, przez przezroczyst� pod�og� pod swymi stopami. J�dro komety. szerokie na mil� i naje�one lodowymi turniami, sun�o przez mrok. Laserowe reflektory �Kraba Pustelnika� budzi�y w nich purpurowe i zielone, w�glowodorowe cienie.

��Ale widok powiedzia� Harry. Zupe�nie jak �lepa ryba, prawda? Obce, nieznane stworzenie �egluj�ce po najmroczniejszym oceanie Uk�adu S�onecznego.

Przez wszystkie lata po�wi�cone badaniu komety to por�wnanie jako� nie nasun�o si� Michaelowi. S�ysz�c te s�owa, dostrzeg� ich trafno��. Lecz odpowiedzia� tylko ponuro:

��To tylko kometa. Jeste�my w chmurze Oorta, wie�cu komet kr���cym w odleg�o�ci jednej trzeciej roku �wietlnego od S�o�ca, gdzie powracaj� wszystkie komety, by umrze�

��Mi�e miejsce � odpar� niewzruszony Harry. Omi�t� wzrokiem pust� kopu�� i Michael poczu� si� nagle tak, jakby ogl�da� j� oczami ojca. Kopu�a mieszkalna statku, od dziesi�cioleci jego dom, by�a p�kul� o �rednicy stu jard�w. Siedziska, pulpity kontrolne i podstawowe terminale s�u��ce do obr�bki danych skupione by�y wok� geometrycznego �rodka kopu�y. Reszta przezroczystej pod�ogi podzielona by�a si�gaj�cymi barku przegrodami na laboratoria, kambuz, pomieszczenie rekreacyjne, sypialni� i kabin� prysznicow�.

Nieoczekiwanie uk�ad pomieszczenia, kilka mebli, niskie jednoosobowe ��ko, wyda�y si� Michaelowi niezwykle proste i czysto utylitarne.

Harry przeszed� przez woln� przestrze� do kraw�dzi kopu�y. Michael niech�tnie do��czy� do niego z ciep�� whisky w d�oni. Z tego miejsca widoczna by�a ca�a reszta �Kraba�. Naje�ony antenami i czujnikami grzbiet ci�gn�� si� przez mil�, zag��biaj�c si� w bry�� lodu z Europy. Ca�y statek przypomina� z wygl�du elegancki parasol, gdzie kopu�a pe�ni�a rol� czaszy, za� lodowy blok uchwytu. Bry�a lodu � szeroka na setki jard�w w chwili wyciosania jej z powierzchni jowiszowego ksi�yca � usiana by�a wg��bieniami niczym sito, jak gdyby ugnieciona gigantycznymi palcami. Silnik fazowy statku zatopiony by� we wn�trzu bloku, za� l�d dostarczy� statkowi paliwa podczas lotu ku chmurze Oorta.

Harry zadar� g�ow�, obserwuj�c gwiazdy.

��Wida� st�d Ziemi�?

Michael wzruszy� ramionami.

��Centralne rejony Uk�adu S�onecznego wygl�daj� st�d jak rozmazana plama �wiat�a. Niczym odleg�y staw. Chc�c dostrzec Ziemi�, trzeba skorzysta� z instrument�w.

��Jeste� daleko od domu.

Desenektyzacja przywr�ci�a Harry'emu dawn�, g�st� blond grzyw�. Jego oczy przypomina�y czyste, b��kitne gwiazdy, kwadratowa twarz o drobnych rysach nieodparcie przywodzi�a na my�l chochlika. Michael, przygl�daj�c si� mu z zaciekawieniem, skonstatowa� nie bez zdziwienia, �e ojciec zdecydowa� si� przy rekonstrukcji na zaskakuj�co m�ody wygl�d. Sam Michael zachowa� sze��dziesi�cioletnie cia�o, w jakim pozostawi�y go up�ywaj�ce lata, gdy pojawi�a si� technologia desenektyzacyjna. Teraz odruchowo przesun�� d�oni� po wysokim czole, szorstkiej, pomarszczonej sk�rze policzk�w. Cholera, Harry nie zatrzyma� nawet oryginalnych barw � czarnych w�os�w, br�zowych oczu � kt�re przekaza� Michaelowi.

Harry zerkn�� na szklank� Michaela.

���adny z ciebie gospodarz � stwierdzi� bez cienia przygany w g�osie. � Mo�e by� mnie czym� pocz�stowa�? M�wi� powa�nie. Mo�na teraz kupie modu�y go�cinne dla wirtuali. Barki, kuchnie. Wszystko, co najlepsze, dla twoich wirtualnych go�ci.

��I po co to? � roze�mia� si� Michael. � Nic z tego nie jest realne.

Na sekund� oczy ojca zamieni�y si� w w�skie szparki.

��Realne? Czy naprawd� wiesz, co teraz czuj�, w tej chwili?

��Ani troch� mnie to nie obchodzi � odpar� spokojnie Michael.

��Tak � przyzna� Harry. � My�l�, �e to prawda. Na szcz�cie poczyni�em pewne przygotowania. � Strzeli� palcami i w jego otwartej d�oni zmaterializowa�a si� poka�na szklanica brandy. Michael niemal poczu� jej zapach. To tak, jakbym zabra� ze sob� piersi�wk�. C�, Michael, sk�ama�bym, m�wi�c, �e to dla mnie przyjemno��. Jak ty mo�esz �y� w tym zapomnianym przez Boga miejscu?

Nieoczekiwane pytanie sprawi�o, �e Michael dos�ownie podskoczy�.

��Powiem ci, skoro chcesz wiedzie�. Produkuj� pokarm i powietrze z przetworzonego budulca komety. L�d zawiera mn�stwo w�glowodor�w i azotu. Poza tym�

��Czyli jeste� pustelnikiem ery kosmicznej. Podobnie jak tw�j statek. Krab pustelnik, w�druj�cy po obrze�ach Uk�adu S�onecznego, za daleko od domu, by cho�by porozmawia� z innym cz�owiekiem. Mam racj�?

��S� po temu powody � odpar� Michael, staraj�c si� usilnie, by jego s�owa nie zabrzmia�y jak usprawiedliwienie. Pos�uchaj, Harry, na tym polega moja praca. Badam samorodki kwarkowe�

Harry otworzy� usta. Potem jego spojrzenie rozmy�o si� na moment, jak gdyby przepatrywa� jakie� utracone, wewn�trzne krajobrazy. W ko�cu stwierdzi�, u�miechaj�c si� blado:

��Najwyra�niej niegdy� wiedzia�em, co to oznacza.

Michael prychn�� pogardliwie.

��Samorodki to jakby rozbudowane nukleony�

U�miech Harry'ego sta� si� odrobin� wymuszony.

��M�w dalej.

Michael t�umaczy� szybko, nie zamierzaj�c dawa� ojcu najmniejszych for�w.

Nukleony, protony i neutrony zbudowane by�y z kombinacji kwark�w. Pod ekstremalnym ci�nieniem w j�drze gwiazdy neutronowej albo podczas samego Wielkiego Wybuchu � powsta� mog�y bardziej skomplikowane struktury. Samorodek kwarkowy, monstrum w �wiecie nukleon�w, m�g� wa�y� ton� i by� szeroki na tysi�czn� cz�� cala.

Wi�kszo�� samorodk�w z czas�w Wielkiego Wybuchu uleg�a rozpadowi. Niekt�re przetrwa�y.

��I to dlatego musisz mieszka� a� tutaj?

��Centralne rejony Uk�adu S�onecznego dowiaduj� si� o obecno�ci samorodka, gdy ten uderza w g�rne warstwy atmosfery i jego energia objawia si� deszczem cz�steczek egzotycznych. Owszem, pewnych rzeczy mo�na si� dowiedzie� i na tej podstawie � ale przypomina to obserwowanie cieni na �cianie. Moje badania ukierunkowane s� na poznanie ich pierwotnej formy. I dlatego przylecia�em a� tutaj. Cholera, nie wi�cej ni� setka ludzi znajduje si� dalej od S�o�ca, wi�kszo�� z nich o ca�e lata �wietlne st�d, na statkach takich jak �Cauchy�. wlek�cych si� z pod�wietln� szybko�ci� B�g jeden wie dok�d. Harry, samorodek kwarkowy gna przed sob� kilwater materii mi�dzygwiezdnej. Co� na ksz.ta�t iskrz�cych si� cz�stek wysokoenergetycznych, rozpraszaj�cych si� przed nim. Jest bardzo rozrzedzony, lecz moje detektory potrafi� go wychwyci� i � mo�e w jednym przypadku na dziesi�� � udaje mi si� wys�a� sond�, by pochwyci� sam samorodek.

Harry skubn�� k�cik ust gestem, kt�ry bole�nie przypomnia� Michaelowi o kruchym osiemdziesi�ciolatku, kt�ry odszed� na zawsze.

��Brzmi bombowo � przyzna� Harry. � I co z tego?

Michael zdusi� cisn�c� mu si� na usta z�o�liw� odpowied�.

��Na tym polegaj� badania podstawowe � odpar�. � Co�, czym my, ludzie, zajmujemy si� od paru tysi�cy lat�

��Po prostu mi powiedz � zaproponowa� �agodnym tonem Harry.

��Poniewa� samorodki kwarkowe to skupiska materii utworzone w ekstremalnych warunkach. Niekt�re poruszaj� si� z szybko�ciami tak zbli�onymi do pr�dko�ci �wiat�a, �e wskutek dylatacji czasu moje czujniki lokalizuj� je zaledwie milion lat czasu subiektywnego po opuszczeniu pierwotnej osobliwo�ci.

��Chyba jestem pod wra�eniem. � Harry poci�gn�� �yk brandy, obr�ci� si� i lekko przeszed� przez pomieszczenie, nie zdradzaj�c najmniejszych oznak zawrotu g�owy czy dezorientacji. Usiad� na metalowym krze�le i wygodnie za�o�y� nog� na nog�, ignoruj�c uprz�� u�ywan� w stanie niewa�ko�ci. Tym razem z�udzenie by�o prawie doskona�e, jedynie najcie�sza szczelina pozostawa�a mi�dzy udami wirtuala a powierzchni� krzes�a. � Zawsze podziwia�em twoje osi�gni�cia. Twoje i Miriam Berg, ma si� rozumie�. Na pewno o tym wiedzia�e�, nawet je�li nie za cz�sto ci o tym m�wi�em.

��Owszem, nie m�wi�e�.

��By�e� najwy�szym autorytetem w dziedzinie materii egzotycznej ju� sto lat temu, prawda? To dlatego powierzyli ci tak odpowiedzialn� pozycj� podczas prac nad Projektem Z��cze.

��Dzi�ki za poklepanie po plecach � Michael spojrza� w b��kitn� pustk� ojcowskich oczu. � To o tym chcia�e� porozmawia�? Czy co� zosta�o w twojej g�owie, kiedy da�e� j� sobie wyczy�ci�? Cokolwiek?

��Same potrzebne rzeczy � Harry wzruszy� ramionami. � Przewa�nie dotycz�ce ciebie, skoro chcesz wiedzie�. Taki zeszyt z wycinkami�

Napi� si� brandy ze szklanki l�ni�cej w blasku komety i skierowa� spojrzenie na syna.

Jasoft Parz raz jeszcze wisia� w przestrzeni kosmicznej przed spli�skim statkiem.

Powierzchnia frachtowca by�a oceanem szarego cielska. Parz spojrza� wprost w ga�k� oczn�, kt�ra obracaj�c si�, obdarzy�a go niedba�ym spojrzeniem spomi�dzy fa�d stwardnia�ej sk�ry, i nieoczekiwanie odczu� dziwn� wi� ��cz�c� go ze splinem, bratni� istot� pozostaj�c� na us�ugach qax�w.

Parz �wiadom by� obecno�ci setki typ�w uzbrojenia skierowanych na jego delikatny flitter � by� mo�e ��cznie z legendarnymi emitorami fal grawitonowych, w�adnymi rozbija� gwiazdy, kt�re qaxowie wykradli xeelee.

Chcia�o mu si� �mia�. Fala nieistnienia p�dzi�a by� mo�e w ich stron� ze zmienionej przesz�o�ci, a oni wci�� grozili sw� dziecinn� broni� staremu cz�owiekowi.

��Ambasadorze Jasotcie Parz. � Elektroniczny g�os gubernatora by� jak zawsze mi�kki, kobiecy i s�odki, a zarazem nieprzenikniony.

��Jestem tutaj, gubernatorze � odpar� Parz miarowym tonem.

Przez d�ug� chwil� panowa�o milczenie. Potem gubernator odezwa� si�:

��Jestem zmuszony prosi� ci� o pomoc.

Parz poczu�, jak jego cia�o opuszcza napi�cie, mia� wra�enie, jakby mi�nie brzucha uk�ada�y si� wygodnie, fa�da za fa�d�. Jak�e l�ka� si� tego wezwania na spotkanie z gubernatorem � pierwszej podr�y na orbit� od owej okropnej chwili sprzed tygodnia, kiedy sta� si� �wiadkiem upokorzenia doznanego przez qax�w z r�k buntowniczej ho�oty, kt�ra zdo�a�a wymkn�� si� im przez portal Z��cza. Parz powr�ci� do swych zwyk�ych obowi�zk�w � cho� i to by�o nie�atwe. Nawet skromne liczebnie kr�gi dyplomatyczne kontroluj�ce planet� pulsowa�y od rozm�w o tym pojedynczym, osza�amiaj�cym akcie niepos�usze�stwa. Czasami Parz marzy� o tym. by wymkn�� si� szczelnemu kordonowi s�u�b zabezpieczaj�cych, zamykaj�cemu w sobie ca�e jego �ycie, i zanurzy� si� w �wiecie zwyk�ych ludzi. Oczywi�cie zgin��by, skoro tylko odkryto by, �e jest kolaborantem� mo�e jednak warto by�o zap�aci� tak� cen� za mo�no�� us�yszenia z tysi�ca ust s�odkiej nuty nadziei.

Zabrak�o mu jednak�e odwagi, a mo�e g�upoty, by to zrobi�. Uzbroi� si� w cierpliwo��, oczekuj�c na decyzj� gubernatora. Qaxom w �adnej mierze nie zabrak�oby wyobra�ni, by ukara� ca�� planet� za post�pek garstki ryzykant�w.

Nawet egzekucje nie by�yby dla Parza �adnym zaskoczeniem.

O dziwo, obwinianie qax�w za podobne uczynki nieodmiennie przychodzi�o mu z trudem. Aby zapanowa� nad Ziemi� i jej bratnimi planetami, qaxowie musieli jedynie przestudiowa� histori� i zaadaptowa� metody stosowane przez ludzi do utrzymywania w�adzy nad swymi bli�nimi. Nie istnia�y �adne dowody na to, by qaxowie dopracowali si� podobnej taktyki przy okazji kontakt�w w obr�bie swego gatunku. Qaxowie zachowywali si� dok�adnie tak, jak wszyscy naje�d�cy na przestrzeni dziej�w ludzko�ci. Ludzie, zdaniem Parza, mogli obwinia� jedynie samych siebie za taki stan rzeczy. Qaxowie byli jakby uzewn�trznion� personifikacj� sposobu, w jaki ludzie traktowali si� nawzajem, swego rodzaju s�dem historii.

Lecz, koniec ko�c�w, nie wydarzy�o si� nic drastycznego. Teraz za� Parza wezwano na kolejne, zamkni�te spotkanie na orbicie.

��Powiedz, czego sobie �yczysz, gubernatorze.

��S�dzimy, �e uda�o si� nam zabezpieczy� portal Z��cza � zacz�� qax. � Otacza go pier�cie� spli�skich okr�t�w wojennych. Szczerze m�wi�c, ka�dy cz�owiek, kt�ry zbli�y si� na milion mil do tego obiektu, ulegnie likwidacji.

Parz uni�s� brwi.

��Dziwi mnie, �e nie zniszczyli�cie portalu.

Ponownie niezwyk�e dla tego gatunku wahanie.

��Jasofcie Parz, nie potrafi� rozstrzygn��, jaki tryb post�powania by�by poprawny w obecnej sytuacji. Ludzki statek, obsadzony przez buntownik�w wrogich qaxa�skiej administracji, umkn�� pi�tna�cie stuleci w przesz�o�� � w okres, kiedy qaxowie nie mieli jeszcze wp�ywu na sprawy ludzko�ci. Celem tych buntownik�w, bez cienia w�tpliwo�ci, jest doprowadzenie w bli�ej nieokre�lony spos�b do zmiany rozwoju wydarze�, zapewne do przygotowania ludzko�ci na stawienie oporu albo obalenie qaxa�skiej administracji. Parz, zmuszony by�em za�o�y�, �e przesz�o�� ju� uleg�a zmianie wskutek dzia�alno�ci tych buntownik�w.

Parz skin�� g�ow�.

��Wi�c niszcz�c portal, utraciliby�cie jedyn� drog� dost�pu do przesz�o�ci.

��Utraci�bym jak�kolwiek mo�liwo�� wp�yni�cia na rozw�j wydarze�.

Parz poprawi� si� w fotelu.

��Wys�ali�cie ju� co� na drug� stron�?

��Jeszcze nie.

Parz wybuchn�� �miechem.

��Gubernatorze, up�yn�� ju� tydzie�. Nie s�dzisz, �e to objaw niezdecydowania? Albo zamknijcie to cholerne przej�cie, albo z niego skorzystajcie. W ka�dym wypadku musicie zacz�� dzia�a�.

A podczas gdy wy zwlekacie z podj�ciem decyzji, uzupe�ni� w duchu, fala nierealno�ci przez ca�y czas zmierza ku nam z niewyobra�aln� szybko�ci��

Parz spodziewa� si� ostrej reakcji na sw� prowokacyjn� uwag�, lecz jedyn� reakcj�, jak� uzyska�, by�o kolejne zawahanie.

��Nie potrafi� opracowa� planu post�powania. Ambasadorze, prosz� rozwa�y� implikacje obecnej sytuacji. Ci buntownicy kontroluj� przesz�o��, ponad p�tora tysi�ca lat. Pr�bowa�em oszacowa� zagra�aj�ce nam z tej przyczyny potencjalne straty, lecz �aden algorytm nawet nie potrafi� poda� przybli�onego rz�du wielko�ci. Uwa�am, �e niebezpiecze�stwo � z praktycznego punktu widzenia jest niesko�czone� Moja rasa po raz pierwszy, i by� mo�e ostatni, staje w obliczu podobnego zagro�enia.

Jasoft skubn�� warg� w zamy�leniu.

��Niemal�e budzi si� we mnie wsp�czucie, gubernatorze.

Pospieszne rozwa�ania w �onie szcz�tkowej spo�eczno�ci naukowej na Ziemi r�wnie� obraca�y si� wok� efekt�w ucieczki buntownik�w w przesz�o��. Czy rebelianci mog� zmieni� histori�? Niekt�rzy utrzymywali, �e ich dzia�anie poszerzy jedynie zakres granic prawdopodobie�stwa � �e ich posuni�cia stwarzaj� nowe, alternatywne rzeczywisto�ci. Inni utrzymywali, �e rzeczywisto�� zogniskowana jest wzd�u� pojedynczej osi, wystawionej na zak��cenia wskutek utworzenia �zamkni�tej krzywizny czasowej�, szlaku buntownik�w wiod�cego przez czasoprzestrze� w przesz�o��.

W ka�dym wypadku nikt nie wiedzia�, czy �wiadomo�� przetrwa� mog�a w niezmienionym stanie podobne zak��cenie � czy Jasoft zorientuje si�, �e jego �wiat, jego historia zmienia si� wok� niego? A mo�e przejdzie co� na kszta�t miniaturowej �mierci i zast�pi go nowy. subtelnie zmodyfikowany Jasoft? Nie istnia�y te� najog�lniejsze nawet szacunki tempa z subiektywnego punktu widzenia w jakim zak��cenie zbli�a�o si� ku nim, wy�aniaj�c si� z przesz�o�ci niczym z g��bin pos�pnego morza.

Jasoftowi wszystkie te spekulacje wydawa�y si� nierealne � a jednak w pewnej mierze pozbawia�y zamieszkiwany przeze� �wiat realno�ci, jak gdyby ca�e jego �ycie stanowi�o zaledwie zawieszon� w pr�ni jaskrawo pomalowan� p�aszczyzn�. Nie ba� si� a przynajmniej tak uwa�a� lecz wyczuwa�, �e jego poczucie rzeczywisto�ci dozna�o g��bokiego wstrz�su.

Podejrzewa�, �e by�o to uczucie bliskie lekkiego ob��du.

��Ambasadorze, prosz� o sprawozdanie na temat tych buntownik�w. Co uda�o si� ustali�?

Jasoft wyci�gn�� minikomp z teczki, zamontowa� go przed sob� na stole i przebieg� palcami po jego powierzchni, przywo�uj�c dane.

��S�dzimy, �e buntownicy nale�� do grupy okre�laj�cej si� mianem Przyjaci� Wignera. Przed przeprowadzeniem tej zuchwa�ej akcji uwa�ano ich za ugrupowanie marginalne, w minimalnym stopniu zagra�aj�ce trwa�o�ci re�imu.

��Prowadzimy �wiadom� polityk� ignorowania podobnych organizacji � oznajmi� pos�pnie qax. � Zaczerpni�t� z d�ugofalowej strategii takich ludzkich pot�g kolonialnych jak imperium rzymskie, kt�re zezwala�o na dzia�alno�� lokalnych wyzna� religijnych� Po co traci� �rodki na zwalczanie czego�, co samo w sobie jest niegro�ne? By� mo�e polityka ta poddana zostanie teraz rewizji.

Parz zadr�a�, s�ysz�c to ostatnie, beznami�tnie wyg�oszone zdanie i wyczuwaj�c ukryt� w nim gro�b�.

��Odradza�bym to � powiedzia� szybko. � W ko�cu, co si� sta�o, ju� si� nie odstanie.

��Co wiadomo na temat ich statku?

Jasoft poinformowa� go, �e pojazd zmontowany zosta� pod ziemi� na niewielkiej wyspie wci�� jeszcze nazywanej Brytani�.

Podczas dziesi�cioleci okupacji wprowadzono w �ycie program, kt�rego celem by�a systematyczna redukcja ludzkiego potencja�u kosmicznego. Statki z ca�ego Uk�adu S�onecznego i pobliskich gwiazd � niewielkiego p�cherzyka przestrzeni zaj�tego przez ludzi przed okupacj� � sprowadzone zosta�y na Ziemi�, zarekwirowane i rozebrane w stoczniach przekszta�conych w prymitywne z�omownie. Nikt nie wiedzia�, nawet teraz, ile pojedynczych pojazd�w wci�� jeszcze ukrywa�o si� przed qaxa�skim prawodawstwem gdzie� w�r�d gwiazd, lecz skoro Uk�ad S�oneczny i wa�niejsze kolonie pozauk�adowe zaj�te zosta�y przez naje�d�c�w, nie stanowi�y one powa�nego zagro�enia�

A� do tej chwili. Statek buntownik�w najwyra�niej zbudowano, opieraj�c si� na wykradzionych szcz�tkach z�omowanego, zarekwirowanego frachtowca.

��Sk�d ta nazwa? � zapyta� qax. � Kim by� ten Wigner?

Parz postuka� w minikomp.

��Eugene Wigner, fizyk kwantowy, �yj�cy w XX wieku niemal wsp�cze�nie z wielkimi pionierami bada� w tej dziedzinie � Schrodingerem, Heisenbergiem. Wigner specjalizowa� si� w solipsyzmie kwantowym.

Qax milcza� przez kr�tk� chwil�. Potem oznajmi�:

��To niewiele dla mnie znaczy. Musimy ustali� intencje tych Przyjaci�. Jasoft. Musimy znale�� spos�b, by spojrze� na �wiat ich oczami. Nie jestem cz�owiekiem. Musisz mi pom�c.

Parz opar� r�ce o blat stolika i zebra� my�li.

Wigner i jego wsp�pracownicy pr�bowali stworzy� now� teori� filozofii, reaguj�c na to, �e fizyka kwantowa, uniwersalnie akceptowana przez nauk�, usiana by�a niesamowity mi sprzeczno�ciami, co nasuwa�o my�l, i� �wiat zewn�trzny nie cechowa� si� uporz�dkowan�, okre�lon� struktur� tak d�ugo, dop�ki nie zosta� poddany procesowi poznawczemu.

��My, ludzie, jeste�my gatunkiem ograniczonym, praktycznym � oznajmi� Jasoft. � �yj� w mej g�owie, gdzie� tam, w �rodku. Sprawuj� daleko posuni�t� w�adz� nad mym cia�em � nad r�koma, nogami � i do pewnego stopnia kontroluj� przedmioty, kt�re potrafi� podnie�� i u�y� ich. � Uni�s� obur�cz sw�j minikomp. � Potrafi� to poruszy�. Je�eli rzuc� nim o �cian�, odbije si�. Minikomp jest bytem dyskretnym i odr�bnym od mojego. Ten zdroworozs�dkowy pogl�d na struktur� wszech�wiata zacz�� si� za�amywa�, gdy zacz�to poznawa� najdrobniejsze elementy stworzenia.

Wszystko rozbija si� o nieoznaczono��. Potrafi� zmierzy� po�o�enie mojego minikompa, powiedzmy, odbijaj�c od niego foton i rejestruj�c to zjawisko urz�dzeniem pomiarowym. Ale jak zarejestrowa� po�o�enie elektronu? Je�li odbij� od niego foton, przesun� zarazem elektron z miejsca, w kt�rym znajdowa� si� w momencie pomiaru� Powiedzmy, �e zmierzy�em po�o�enie elektronu z dok�adno�ci� do jednej bilionowej cala. W tym wypadku niepewno�� w odniesieniu do p�du elektronu b�dzie tak wielka, �e w nast�pnej sekundzie nie b�d� mia� poj�cia, gdzie to cholerstwo mog�oby si� znajdowa� w promieniu stu mil.

A wi�c, nigdy nie osi�gn� pewno�ci co do tego, gdzie �w elektron si� znajduje i zarazem dok�d zmierza� Zamiast traktowa� t� cz�stk� albo jakikolwiek inny przedmiot jako nieci�g�y, materialny byt niezwykle ma�ych rozmiar�w, musz� rozumowa� kategoriami funkcji fal prawdopodobie�stwa.

Schr�dinger opracowa� r�wnania opisuj�ce zmiany i przekszta�cenia, jakim podlega�y fale prawdopodobie�stwa w kontakcie z innymi cz�steczkami i si�ami.

Parz zamkn�� oczy.

��Wyobra�am sobie przestrze� kosmiczn� wype�nion� prawdopodobie�stwem niczym b��kitnymi falami. Gdyby m�j wzrok by� wystarczaj�co dobry, by� mo�e m�g�bym ujrze� te fale w pe�ni ich przepychu. Lecz nie potrafi�. Przypomina to spogl�danie spod na wp� zamkni�tych powiek: postrzegam jedynie pociemnia�e plamy w miejscach, gdzie znajduj� si� grzbiety i zag��bienia. I m�wi� wtedy do siebie � tam, tam w�a�nie znajduje si� m�j elektron. Ale to nieprawda. Widz� jedynie szczyt fali� W miejscu gdzie zlokalizowany jest szczyt funkcji falowej, najprawdopodobniej znajd� i m�j elektron � ale to nie jest jedyna mo�liwo��.

��Jednak funkcje falowe ulegaj� rozk�adowi w momencie obserwacji � podsun�� qax.

��Zgadza si�. Po��czenie rzeczywisto�ci kwantowej i �wiata zmys��w � ludzkich zmys��w � nast�powa�o w chwili dokonywania pomiaru. Przeprowadzam m�j eksperyment i ustalam, �e elektron znajduje si�, w danym momencie � stukn�� czubkiem palca w blat dok�adnie tutaj. Wtedy pozycyjna funkcja falowa zapada si� wszystkie prawdopodobie�stwa zmniejszaj� si� do zera, z wyj�tkiem tego niewielkiego wycinka przestrzeni, w kt�rym umiejscowi�em m�j elektron. Oczywi�cie skoro tylko zako�cz� pomiar, funkcje falowe rozwijaj� si� na nowo, wybiegaj�c z miejsca obliczonej lokalizacji elektronu. � Parz zmarszczy� czo�o. � Tak wi�c moja obserwacja odmieni�a podstawowe w�a�ciwo�ci elektronu. Nie spos�b oddzieli� obserwatora od przedmiotu obserwacji� mo�na nawet zasugerowa�, �e akt obserwacji sta� si� si�� sprawcz� odpowiedzialn� za istnienie tego elektronu.

I tu kryje si� zagadka. Paradoks. Schr�dinger wyobrazi� sobie kota zamkni�tego w pudle z pojedynczym j�drem promieniotw�rczym. W pewnym okresie czasu istnieje pi��dziesi�cioprocentowe prawdopodobie�stwo rozpadu tego j�dra. Je�li tak si� stanie, automatyczny mechanizm zabije kota. W przeciwnym razie kot �y� b�dzie dalej. Teraz pozostawmy pud�o w spokoju przez okre�lony uprzednio czas, nie zagl�daj�c do �rodka. Prosz� mi powiedzie�: kot �yje czy jest martwy?

Qax odpowiedzia� bez chwili wahania:

��Gdzie tu paradoks? Do chwili otwarcia pud�a odpowiedzi udzieli� mo�na jedynie w kategoriach prawdopodobie�stwa.

��Zgadza si�. Do chwili otwarcia pud�a funkcja falowa systemu z�o�onego z pud�a i kota pozostaje niezmieniona. Kot nie jest ani �ywy ani martwy: zachodzi identyczne prawdopodobie�stwo zaistnienia obu tych stan�w.

Lecz Wigner rozwin�� paradoks Schr�dingera jeszcze dalej. Za��my, �e przyjaciel Wignera otworzy� pud�o i sprawdzi�, czy kot �yje, czy te� jest martwy. Pud�o, kot i przyjaciel tworz� teraz wi�kszy uk�ad kwantowy, o bardziej z�o�onej funkcji falowej, wed�ug kt�rej stan kota � jak i przyjaciela � pozostaje nieokre�lony do momentu obserwacji dokonanej przez Wignera albo innego obserwatora.

���wcze�ni fizycy nazwali tak� sytuacj� mianem paradoksu przyjaciela Wignera � powiedzia� Jasoft. Prowadzi on do niesko�czonego kolapsu, niekiedy nazywanego katastrof� von Neumanna. System z�o�ony z pud�a, kota i przyjaciela pozostaje nieokre�lony do chwili obserwacji przeprowadzonej, powiedzmy, przeze mnie. Wtedy jednak powstaje nowy system � pud�o, kot, przyjaciel, ja kt�ry sam pozostaje nieokre�lony do chwili obserwacji przeprowadzonej przez trzeci� osob� i tak dalej.

Qax zastanawia� si� nad tym przez chwil�.

��Czyli z ludzkiego punktu widzenia mamy do czynienia z centralnym paradoksem istnienia i fizyki kwantowej, sformu�owanym przez tego Wignera gadanin� o kotach i przyjacio�ach.

��Dok�adnie tak � Jasoft zerkn�� na minikomp. � By� mo�e rzeczywisto�� zewn�trzna stwarzana jest aktem obserwacji. Schr�dinger zastanawia� si�, czy bez �wiadomo�ci ��wiat nie pozosta�by przedstawieniem przed pust� widowni�, nie istniej�cym dla nikogo, a wi�c w rzeczy samej nieistniej�cym?�

��No, c�. Jasoft. A czego dowiadujemy si� dzi�ki temu o sposobie rozumowania tych. kt�rzy podaj� si� za Przyjaci� Wignera?

Parz wzruszy� ramionami.

��Przykro mi, gubernatorze. Nie mog� przedstawi� �adnej hipotezy.

Wtedy zapad�o przeci�gaj�ce si� milczenie. Parz wygl�da� przez iluminator flittera w kierunku nieruchomego oka splina.

Nagle, k�tem oka, Parz dostrzeg� poruszenie. Poprawi� si� w fotelu, by przyjrze� si� temu dok�adniej.

Spli�ski frachtowiec zmienia� posta�. W utwardzonym nask�rku pojawi�a si� szczelina d�uga na oko�o sto jard�w, otw�r, kt�ry rozwar� si� szerzej, ukazuj�c czerwono-czarny tunel, zach�caj�cy w dziwnie obsceniczny spos�b.

��Potrzebuj� twej porady i wsparcia, ambasadorze � oznajmi� gubernator. � Zostaniesz wpuszczony do wn�trza frachtowca.

Ekscytacja i podniecenie przep�yn�y fal� przez cia�o Parza.

Flitter ruszy� z szarpni�ciem do przodu. Parz napar� na kr�puj�ce go zabezpieczenia, pragn�c, by drobny statek jak najszybciej zag��bi� si� w oczekuj�cy go otw�r splina.

Podczas gdy jej pos�anie do Michaela Poole'a pe�z�o przez Uk�ad S�oneczny z �a�o�nie ma�� szybko�ci� �wiat�a. Miriam Berg siedzia�a na przyci�tej, angielskiej trawie, oczekuj�c na wigneria�sk� dziewczyn�, Shir�.

Berg zbudowa�a maszyn� czasu i wynios�a j� do gwiazd. Jednak te kilka dni powrotu przez tunel czasoprzestrzenny do jej w�asnego czasu stanowi�o najdramatyczniejsze chwile w ca�ym jej �yciu.

Przed ni�, w p�ytkim, rdzawobr�zowym kraterze spalonej ziemi spoczywa�a szalupa ratunkowa z �Cauchy�. Szalupa mia�a rozpruty brzuch niczym wybebeszone zwierz�, smugi pary wysnuwa�y si� z jej wci�� jeszcze roz�arzonego wn�trza. Eleganckie, r�wnoleg�e szpary na kad�ubie precyzj� wykonania dor�wnywa�y naci�ciom chirurgicznego ostrza. Miriam zdawa�a sobie spraw�, �e Przyjaciele ze szczeg�ln� przyjemno�ci�, na sw�j dziwaczny. wstrzemi�liwy spos�b, u�yli tn�cych niczym skalpel promieni, by obr�ci� uk�ad nap�dowy w �u�el.

�mier� jej �odzi, zadana r�koma Przyjaci�, by�a oczywi�cie cen� wart� zap�acenia w zamian za wys�anie pojedynczej, kr�tkiej wiadomo�ci Poole'owi. On na pewno co� wymy�li, na pewno si� zjawi� Opracowuj�c sw�j desperacki plan, ani na chwil� nie w�tpi�a w to, �e mimo up�ywu lat Poole wci�� jeszcze �yje. A jednak spogl�daj�c na wrak szalupy, czu�a uk�ucie �alu i wyrzuty sumienia. W ko�cu zniszczeniu uleg�o ostatnie ogniwo ��cz�ce j� z �Cauchy�, z pi��dziesi�cioma lud�mi i przyjaci�mi, z kt�rymi sp�dzi�a ca�e stulecie, przemierzaj�c lata �wietlne i tysi�clecia � a kt�rzy teraz uwi�zieni byli po drugiej stronie tunelu, w przysz�o�ci, kt�r� z takim zapa�em starali si� osi�gn��, mrocznej, zdehumanizowanej przysz�o�ci qaxa�skiej okupacji.

Jakie to paradoksalne, pomy�la�a, powr�ci� do w�asnej przesz�o�ci i odczuwa� tak� nostalgi� za przysz�o�ci�.

Po�o�y�a si� na wznak w trawie i skierowa�a wzrok na �ososiowe chmury, plami�ce monstrualn� tarcz� Jowisza. Odrobin� zadzieraj�c g�ow�, wci�� jeszcze mog�a wypatrzy� portal Z��cza � ten wylot tunelu czasoprzestrzennego, kt�ry pozosta� na orbicie Jowisza, gdy �Cauchy� wyruszy� w podr� do gwiazd, i przez kt�ry ten absurdalny ziemiostatek Przyjaci� Wignera pogna� na z�amanie karku w swej ucieczce przez czas. Portal, powoli oddalaj�cy si� od ziemiostatku, stanowi� miniatur� nakre�lon� modrym b��kitem na tarczy Jowisza. Emanowa� spokojem � elegancki, ozdobny. Boki tetraedronu, styki samego tunelu, stanowi�y mgliste, intryguj�ce smugi z�ocisto-niebieskiego �wiat�a, odrobin� przypominaj�ce okna.

Trudno by�o wyobrazi� sobie potworno�ci czyhaj�ce zaledwie o kilka godzin czasu subiektywnego st�d, po drugiej stronie tego zaburzenia czasoprzestrzennego.

Zadr�a�a odruchowo, oplataj�c si� ramionami w obronnym ge�cie. Kiedy wyl�dowa�a na powierzchni ziemiostatku, Przyjaciele wyszukali dla niej lichy, jednocz�ciowy skafander. By�a przekonana, �e nale�ycie wype�nia� swe zadania w lokalnym sztucznym klimacie, lecz, niech to szlag, po prostu nie czu�a si� w nim ciep�o. Podejrzewa�a jednak, �e podobne dreszcze odczuwa�aby i w najcieplejszej odzie�y. To nie ch��d by� problemem, lecz pragnienie powrotu do bezpiecznego, metalowego �ona, jakim sta� si� dla niej �Cauchy�. Podczas trwaj�cego stulecie lotu, za ka�dym razem gdy wyobra�a�a sobie kres swej podr�y, spodziewa�a si� raczej przyjemnego dreszczu wywo�anego opuszczeniem po raz pierwszy statku i nabraniem w p�uca �wie�ego, b��kitnego powietrza Ziemi� cho�by i Ziemi z odleg�ej przysz�o�ci. C�, nawet nie zbli�y�a si� do Ziemi. I, na Boga, ka�dy spanikowa�by w podobnej sytuacji. Znale�� si� na kawa�ku ziemi szerokim na �wier� mili � nawet nie okrytym przezroczystym pancerzem ani polem si�owym, je�li mog�a to stwierdzi� � kawa�ku wyrwanym z Ziemi i ci �ni�ty m pod pr�d czasu na orbit� wok� Jowisza�

Uzna�a, �e w takiej chwili zdrowa dawka strachu stanowi�a jak najbardziej racjonaln� reakcj�.

W trawie cicho zaszele�ci�y kroki.

��Miriam Berg.

Berg unios�a si� na �okciach.

��Shira. Czeka�am na ciebie.

W g�osie dziewczyny z przysz�o�ci zabrzmia�o rozczarowanie.

��Ufa�am ci, Miriam. Pozwoli�am ci porusza� si� bez ogranicze� po naszym statku. Dlaczego wys�a�a� t� wiadomo��?

Berg spojrza�a na Shir� spod zmru�onych powiek. Przyjaci�ka by�a wysoka � mia�a prawie sze�� st�p, tak jak Berg � lecz na tym ko�czy�o si� podobie�stwo. Berg zdecydowa�a si� na utrwalenie desenektyzacyjne w fizycznym wieku mniej wi�cej czterdziestu pi�ciu lat � w wieku, kiedy czu�a si� najlepiej. Jej cia�o by�o j�drne, silne i wygodne. Zwyk�a te� uwa�a�, �e zmarszczki okalaj�ce jej usta i br�zowe oczy nadawa�y jej do�wiadczonego, weso�ego, w pe�ni ludzkiego wyrazu. Jej kr�tko przyci�te w�osy, przesypane siwizn�, nie stanowi�y powodu, by si� wstydzi�. Shira natomiast mia�a oko�o dwudziestu pi�ciu lat. Rzeczywiste dwadzie�cia pi�� wkr�tce nieodwracalnie przemin� wskutek qaxa�skiej konfiskaty technologii desenektyzacyjnej. Rysy dziewczyny by�y delikatne, cia�o szczup�e, by nie powiedzie� chude. Berg nie potrafi�a przyzwyczai� si� do g�adko wygolonej g�owy Shiry i trudno jej by�o powstrzyma� si� przed ci�g�ym zerkaniem na p�ynne krzywizny jej czaszki. Sk�ra dziewczyny mia�a ��tawe zabarwienie, wok� wielkich, niebieskich oczu pozbawionych rz�s widnia�y ciemne kr�gi, mia�a du�e z�by i wystaj�ce ko�ci policzkowe, kt�re sprawia�y, �e przypomina�a nieco szkielet � a jednak nie mo�na by�o okre�li� jej mianem brzydkiej. Wygl�d Shiry pokrywa� si� z wyobra�eniami Berg co do mieszka�c�w wielkich ziemskich miast kilka stuleci przed jej urodzeniem: og�lnie okre�lany jako niezdrowy, b�d�cy rezultatem �ycia w �wiecie zbyt surowym dla ludzi.

Berg przysi�g�aby nawet, �e spostrzeg�a plomby i po��k�e z�by w ustach Shiry. Czy�by pr�chnica powr�ci�a, by n�ka� ludzko�� po tylu stuleciach?

Co za brutalne �wiadectwo osi�gni�� qaxa�skich si� okupacyjnych, gorzko pomy�la�a Berg. Shira wygl�da�a niczym istota z jej przesz�o�ci, nie przysz�o�ci. Teraz za�, gdy Berg nie mia�a ju� dost�pu do sprz�tu medycznego �Cauchy� � nie wspominaj�c nawet o technologii desenektyzacyjnej � bez w�tpienia i j� dopadn� wkr�tce podobne nieszcz�cia, niegdy� przegnane na dobre. M�j Bo�e, znowu zaczn� si� starze�.

Westchn�a. Koniec ko�c�w, niewiele dzieli�o j� od jej czasu. Mo�e � cho� wydawa�o si� to nieprawdopodobne � jest szansa na powr�t do domu. Gdyby Poole'owi si� uda�o�

��Shira � odezwa�a si� ponuro � nie chcia�am sprawi� ci przykro�ci. Nie cierpi� tego robi�. Rozumiemy si�? Lecz gdy dowiedzia�am si�, �e nie macie zamiaru nawi�za� ��czno�ci z lud�mi tej epoki � mojej epoki � i powiadomi� ich o istnieniu qax�w� wtedy oczywi�cie musia�am si� wam sprzeciwi�.

Shira wydawa�a si� niewzruszona. Odwr�ci�a sw� drobn�, �adn� twarz w stron� wraku szalupy.

��Rozumiesz wi�c, �e musieli�my zniszczy� tw�j pojazd.

��Nie, nie rozumiem, dlaczego musieli�cie to zrobi�. Ale spodziewa�am si� tego po was. Nie obchodzi mnie to. Osi�gn�am m�j cel: nada�am wiadomo�� wbrew waszej woli � Berg u�miechn�a si�. � W pewnym sensie jestem dumna z tego, �e uda�o mi si� skleci� ten nadajnik. Nigdy nie mia�am szczeg�lnych uzdolnie� technicznych, wiesz�

��By�a� fizykiem � przerwa�a jej Shira. � Tak jest napisane w podr�cznikach do historii.

Berg zadygota�a, czuj�c nag�� dezorientacj� tym nieoczekiwanym u�yciem czasu przesz�ego.

��Nadal jestem fizykiem � odpar�a. Nieco zesztywnia�a podnios�a si� z ziemi, strzepuj�c �d�b�a trawy. � Mo�emy si� przej��? � zapyta�a. � To miejsce mnie przygn�bia.

Berg rozejrzawszy si� dooko�a w poszukiwaniu ewentualnego kierunku spaceru, zdecydowa�a si� ruszy� w stron� kraw�dzi ziemiostatku. Shira spokojnie pod��y�a w �lad za ni�, przesuwaj�c bosymi stopami po trawie.

Wkr�tce zacz�y zbli�a� si� do granicy strefy sztucznej grawitacji, jaka roztacza�a si� wok� utworzonego z ziemi dysku. Teren przed nimi wydawa� si� unosi� ku g�rze, jak gdyby zacz�y wspina� si� po stoku p�ytkiego zag��bienia, powietrze za� stawa�o si� teraz rzadsze. Jakie� trzydzie�ci st�p od kraw�dzi zatrzyma�y si�. Rozrzedzona atmosfera wywo�ywa�a b�l w p�ucach Berg, zrobi�o si� te� nieco zimniej.

Na kraw�dzi �wiata k�py trawy zwiesza�y si� nad pustk�, zabarwione na purpurowo �wiat�em Jowisza.

��Chyba mamy problem z interpretacj� podstawowych fakt�w, Shira � odezwa�a si� Berg, dysz�c nieznacznie. � Pytasz, dlaczego zawiod�am twoje zaufanie. Ja nie pojmuj�, jak takie pytanie mo�e w og�le mie� sens. Zwa�ywszy na sytuacj�, czego si� po mnie spodziewa�a�?

Dziewczyna milcza�a.

��Popatrz na to moimi oczami � ci�gn�a Berg. � Pi�tna�cie wiek�w po wyruszeniu w drog� na pok�adzie �Cauchy� zbli�a�am si� do Uk�adu S�onecznego�

Wraz z mijaj�cymi latami podr�y pi��dziesi�ciu ludzi na �Cauchy� u�wiadomi�o sobie z pos�pn� nieuchronno�ci�, �e pozostawione na miejscu startu �wiaty starzej� si� znacznie szybciej od nich samych. Od domu za�og� oddziela� coraz wi�kszy dystans, tak przestrze� jak i czas.

Stopniowo zanurzali si� w przysz�o�ci.

�Lecz wie�li ze sob� portal tunelu czasoprzestrzennego. I wiedzieli, �e zaledwie kilka godzin lotu przez tunel dzieli ich od czasu, w kt�rym przyszli na �wiat. Pewn� pociech� by�o dla nich wyobra�anie sobie �wiat�w pozostawionych na drugim ko�cu mostu przez czasoprzestrze�, nadal po��czonych z �Cauchy� p�powin� rozci�gni�tej czasoprzestrzeni, wiod�cych swe �ycie tyra samym tempem co za�oga �Cauchy�, cierpliwie czekaj�cych na uko�czenie przez statek w�dr�wki w przysz�o��.

Wreszcie, po up�ywie subiektywnego stulecia, �Cauchy� wraca� na orbit� Jowisza. Na Ziemi przemin�o pi�tna�cie wiek�w, jednak portal tunelu nada� ��czy�by ich z przesz�o�ci�, z przyjaci�mi i �wiatami, kt�re nie postarza�y si� bardziej od nich.

��Nie wiem, czego dok�adnie si� spodziewa�am, gdy zbli�ali�my si� do S�o�ca � powiedzia�a Berg. � Przerobili�my setki scenariuszy, przed podr� i w czasie jej trwania, lecz mieli�my �wiadomo�� ich czysto hipotetycznej natury. Pewnie w g��bi serca gotowa by�am na wszystko, od radioaktywnych pustkowi po kamienne topory czy bog�w w szybszych od �wiat�a rydwanach. Lecz za nic w �wiecie nie oczekiwa�am tego, co tu zastali�my. Ziemi ujarzmionej przez obc� ras�, kt�rej nikt nawet nie widzia� na oczy� i prosz�, co wylecia�o nam na spotkanie niczym kamie� z procy, nawet zanim jeszcze min�li�my orbit� Plutona. � Skwitowa�a to wspomnienie szybkim kiwni�ciem g�ow�. � Sp�achetek ziemi, przedwcze�nie wyrwany z powierzchni Anglii i ci�ni�ty w kosmos. Parunastu wychudzonych ludzi kurczowo trzymaj�cych si� jego powierzchni.

Przypomina�a sobie, jak opu�ci�a stalow� os�on� �Cauchy�, by zanurzy� si� w przestrze� oko�ojowiszow�, wys�annik w jednoosobowej szalupie, ostro�nie zmierzaj�cy ku ziemiostatkowi. Nie mog�a uwierzy� swym oczom, gdy jej statek zbli�y� si� do kawa�ka wiejskiej posiad�o�ci �ywcem wyci�tego z turystycznego katalogu i niestarannie przyklejonego na aksamitnym tle przestrzeni kosmicznej. Potem wgniot�a iluminator szalupy przy l�dowaniu i wysz�a z niej na traw� szeleszcz�c� pod grubymi podeszwami jej but�w�

Przez wspania�e, kr�tkie minuty Przyjaciele st�oczyli si� zadziwieni wok� niej�

Potem podesz�a cio niej Shira � stre�ci�a pi�tna�cie stuleci tragicznej historii ludzko�ci w kwadrans � i wyjawi�a jej intencje Przyjaci�.

W par� godzin po l�dowaniu Berg wraz z pozosta�ymi zmuszono do kulenia si� na trawie, podczas gdy ziemiostatek run�� w studni� grawitacyjn� tunelu. Berg jeszcze teraz dr�a�a na wspomnienie straszliwego promieniowania szalej�cego wok� kruchego statku, upiorne, niesamowite przemieszczenie towarzysz�ce podr�y przez czas.

Nie pozwolono jej wys�a� wiadomo�ci za�odze �Cauchy�. By� mo�e jej towarzysze ze statku zgin�li ju� zabici przez qax�w � je�li s�owo �ju�� mia�o jakiekolwiek znaczenie w kontek�cie za�amania czasoprzestrzeni stanowi�cego esencj� tunelu.

��To by�o kilka obfituj�cych w wydarzenia dni � stwierdzi�a zgry�liwie. � Jak na powitanie powracaj�cych do domu w�drowc�w, to co� raczej nie do pomy�lenia.

Shira u�miecha�a si� i Berg mia�a k�opot z zebraniem my�li.

��Ciesz� si�, �e to powiedzia�a�: nie do pomy�lenia powiedzia�a Shira. Ta w�a�nie cecha naszego pomys�u umo�liwi�a nam osi�gni�cie sukcesu pod nosem qax�w, tak jak zaplanowali�my. Chod�, porozmawiajmy, teraz mamy czas.

Odwr�ci�y si� i powoli ruszy�y w d� zbocza, ku wn�trzu statku. Po drodze Berg mia�a nieprzyjemne wra�enie, �e zag��bia si� i wy�ania z niewidocznych do��w w gruncie, szerokich na kilka st�p, a g��bokich mo�e na par� cali. Lecz samo pod�o�e by�o g�adkie, przynajmniej dla oka. Uczucie to spowodowane by�o nier�wno�ciami w polu si�owym utrzymuj�cym j� na powierzchni tego �wier�milowego dysku utworzonego z ziemi i ska�y. Cokolwiek wykorzystywane by�o do wytwarzania sztucznej grawitacji, ewidentnie nie dzia�a�o bez usterek.

��Musisz zrozumie� nasze po�o�enie � odezwa�a si� Shira. � Z dokument�w, jakie przetrwa�y z twojej epoki, wiedzieli�my, �e zbli�a si� czas waszego powrotu na Ziemi� wraz ze Z��czem. Je�eli by si� wam powiod�o, by� mo�e droga do wolnej przesz�o�ci stan�aby przed nami otworem. Opracowali�my wi�c projekt�

��Jaki projekt? � Berg spojrza�a na ni� uwa�nie.

Shira zignorowa�a jej pytanie.

��Qaxa�skie w�adze najwyra�niej nie by�y �wiadome waszego istnienia, lecz niew�tpliwie wasz pojazd i jego szczeg�lny �adunek zosta�yby zniszczone zaraz po wykryciu. Musieli�my znale�� spos�b na dotarcie do was, zanim by do tego dosz�o. A wi�c, Miriam, musieli�my skonstruowa� statek kosmiczny, i to pod wszechobecnym i wszechwiedz�cym spojrzeniem qax�w.

��Taak. Wiesz co, Shira, musimy si� zdecydowa�, jakiego czasu b�dziemy u�ywa�. Mo�e powinni�my opracowa� zupe�nie now� gramatyk� � czas przysz�y przesz�y, tera�niejszy przypuszczaj�cy�

Shira roze�mia�a si� bez �ladu za�enowania i uczucia Berg wobec niej odrobin� si� ociepli�y.

Zag��bi�y si� w zagajnik luminosfer. Sfery, unosz�ce si� w powietrzu jakie� dziesi�� st�p od pod�o�a, emitowa�y ciep�o i �wiat�o podobne do s�onecznego. Berg zatrzyma�a si� na chwil�, czuj�c na twarzy i w na nowo starzej�cych si� ko�ciach ciep�o gwiazdy opuszczonej subiektywne sto lat wcze�niej. W ��tobia�ym �wietle luminosfer ci�li�cie r�owy blask Jowisza musia� ust�pi� pola i trawa wygl�da�a teraz normalnie, sztywna i zielona. Berg przesun�a po niej obut� stop�.

��A wi�c zakamuflowali�cie wasz statek.

��Qaxowie nie wtr�caj� si� do zarz�dzania terenami postrzeganymi jako zabytki ludzkiej kultury.

��Niech �yj� qaxowie � stwierdzi�a kwa�no Berg. � Mo�e nie s� jednak tacy �li.

Shira unios�a �uki brwiowe, niegdy� poro�ni�te w�osami.

��Uwa�amy, �e ze strony qax�w nie jest to �aden altruizm, a jedynie zimna kalkulacja. Tak czy owak, obowi�zuje taka w�a�nie polityka i mo�na by�o j� nagi�� do naszych cel�w.

Berg u�miechn�a si�, jej umys� wype�ni� nagle komiczny obraz buntownik�w w ubrudzonych kombinezonach podkopuj�cych si� niczym krety pod katedry, piramidy, betonowe sarkofagi staro�ytnych reaktor�w j�drowych.

��A wi�c zbudowali�cie wasz statek pod obeliskami.

��Zgadza si�. Dok�adniej rzecz ujmuj�c, przysposobili�my po�a� gruntu do lotu kosmicznego.

��Sk�d wzi�li�cie �rodki do przeprowadzenia tego przedsi�wzi�cia?

��Przyjaciele Wignera maj� zwolennik�w w ca�ym systemie � odpar�a Shira. � Nie zapominaj, �e w chwili pierwszego kontaktu z qaxami ludzie byli ju� ras� podr�uj�c� przez kosmos, wykorzystuj�c� zasoby wielu system�w gwiezdnych. Qaxowie kontroluj� nas � niemal ca�kowicie. Lecz ten niewielki obszar wolno�ci pozostawiany przez �niemal� umo�liwiapodejmowanie wielkich zada� projekt�w dor�wnuj�cych by� mo�e najwspanialszym dzie�om twoich czas�w.

��Nie by�abym tego taka pewna � odpar�a Berg z ponur� pewno�ci� siebie.

Ruszy�y dalej, kieruj�c si� ku centralnej cz�ci pojazdu.

��A wi�c � odezwa�a si� Berg � przygotowali�cie wasz statek. Jak uda�o wam si� wynie�� go w kosmos?

��Przy u�yciu skradzionego squeemskiego nap�du superprzestrzennego � odpar�a Shira. � Najpierw wygenerowa� wok� statku soczewkowe pole, oddzielaj�c go � wraz z otaczaj�c� go warstw� powietrza � od powierzchni planety. Potem u�yli�my go, by wyrzuci� statek w kosmos i przenie�� go w pobli�e waszego �Cauchy�. Nast�pnie � po spotkaniu z twoim statkiem � skorzystali�my z nap�du, by przeprowadzi� pojazd przez Z��cze.

��Squeemowie. To ta rasa, z kt�r� ludzko�� zetkn�a si� wcze�niej, zgadza si�? Przed qaxami?

��I kt�ra przez sw� kl�sk� dostarczy�a nam wi�kszo�� podstawowych technologii niezb�dnych do wyruszenia poza granice Uk�adu S�onecznego.

��A jak ich pokonamy?

Shira u�miechn�a si� szeroko.

��Zajrzyj do podr�cznika do historii.

��No, dobrze � rzek�a Berg. � A teraz, czy squeemski nap�d jest w��czony?

��Jedynie w minimalnym stopniu. Funkcjonuje jako os�ona antyradiacyjna.

��I uniemo�liwia powietrzu ucieczk� w kosmos?

��Nie, to zawdzi�czamy sile ci��enia statku.

Berg skin�a g�ow�: mo�e wreszcie nadarza si� okazja zdobycia paru bardziej warto�ciowych informacji.

��Sztuczna grawitacja? Sprawy posun�y si� daleko od moich czas�w.

Lecz Shira jedynie zmarszczy�a czo�o.

Zbli�y�y si� teraz do budynk�w mieszkalnych i warsztat�w Przyjaci�. Budynki, proste sze�ciany i sto�ki dostosowane wielko�ci� do ludzkiego wzrostu, porozrzucane by�y wok� centralnej cz�ci ziemiostatku niczym zabawki, otaczaj�c starodawne g�azy w jego centrum. Budulec mia� zabarwienie wy��cznie jasnoszare i by� � gdy Berg w przelocie musn�a palcami �cian� mijanego tipi � niesko�czenie g�adki. By� te� ciep�y w dotyku, wolny od metalicznego ch�odu. �Materia� konstrukcyjny xeelee�, jeden z wielu technologicznych cud�w, jakie najwyra�niej trafi�y w r�ce ludzko�ci � jak i jej wrog�w, takich jak squeemowie i qaxowie � od tajemniczych xeelee, w�adc�w stworzenia.

Przyjaciele krz�tali si� w�r�d budynk�w, cierpliwie zajmuj�c si� swymi sprawami. Niewielka grupka zgromadzi�a si� wok� jednego ze zbieraj�cych dane urz�dze�, okre�lanych przez nich mianem �minikomp�w�, dyskutuj�c nad czym�, co przypomina�o plan konstrukcyjny ziemiostatku.

Wszyscy pozdrawiali je skinieniami g�owy, posy�aj�c zaciekawione spojrzenia w stron� Berg.

Berg zliczy�a na pok�adzie statku oko�o trzydziestu Przyjaci� Wignera. mniej wi�cej po r�wno kobiet i m�czyzn. Wydawali si� mie� oko�o dwudziestu pi�ciu, trzydziestu lat, wszyscy robili wra�enie sprawnych fizycznie i inteligentnych. Niew�tpliwie za�og� wybra�a znacznie liczebniejsza organizacja Przyjaci� specjalnie pod k�tem przydatno�ci do tej misji. Wszyscy na�ladowali Shir� g�adko wygolonymi czaszkami � niekt�rzy, co Berg zauwa�y�a nie bez rozbawienia � usun�li te� rz�sy. Lecz zadziwiaj�co �atwo by�o ich rozr�ni�. Kszta�t ludzkiej g�owy by� r�wnie zr�nicowany � jak zd��y�a si� ju� przekona� � i podobnie atrakcyjny dla oka co rysy twarzy.

��Odnie�li�cie wielki sukces, docieraj�c a� tak daleko stwierdzi�a Berg.

��Wi�cej ni� wielki � odpar�a ch�odno Shira. � Nasz statek z powodzeniem przekroczy� portal, bez powa�niejszych usterek czy uszkodze�. Nasze zapasy i urz�dzenia przetwarzaj�ce odpady powinny wystarczy� nam na wiele lat orbitowania wok� Jowisza. Wystarczaj�co d�ugo, by umo�liwi� nam realizacj� naszych zamiar�w. � U�miechn�a si�. � Owszem, odnie�li�my sukces.

��Taak � Berg uwa�nie zmierzy�a chmurnym wzrokiem grupki poch�oni�tych prac� Przyjaci�. Wiesz co, znacznie �atwiej by�oby mi was zrozumie�, gdyby� powiedzia�a mi, na czym do licha polega ten wasz projekt.

Shira przyjrza�a si� jej ze smutkiem.

��To nie by�oby wskazane.

Berg stan�a przed ni� z d�o�mi na biodrach i wykrzywi�a twarz we w�adczym, jak mia�a nadziej�, grymasie.

��Nie chowaj si� za frazesami, Shira. Niech to jasny szlag trafi, to m�j statek moje Z��cze wykorzystali�cie, by to wszystko osi�gn��. I to �yciem mojej za�ogi, zagubionej po niew�a�ciwej stronie tunelu, zap�acili�cie za wasz sukces, kt�rym si� teraz tak przechwalasz. Jeste� mi winna co� wi�cej ni� to pob�a�liwe pieprzenie.

�adna, delikatna niczym papier twarz Shiry zmarszczy�a si� w wyrazie prawdziwego zatroskania.

��Przykro mi, Miriam. Nie chcia�am, by moje s�owa zabrzmia�y pob�a�liwie. Ale g��boko wierz� � wierzymy � �e wyjawienie ci tego w obecnej chwili by�oby niew�a�ciwe.

��Dlaczego? Przynajmniej to mi powiedz.

��Nie mog�. Gdyby� rozumia�a natur� projektu, wiedzia�aby� te�, dlaczego niczego wi�cej nie mo�esz si� dowiedzie�.

Berg roze�mia�a si� jej prosto w twarz.

���artujesz sobie ze mnie? Naprawd� s�dzisz, �e taka odpowied� mnie usatysfakcjonuje?

��Nie � odpar�a Shira, u�miechaj�c si� niemal�e przekornie, i raz jeszcze przez chwil� Berg poczu�a nag�e uk�ucie zrozumienia dla tej dziwnej, tajemniczej osoby z drugiej strony czasu. � Ale naprawd� niczego wi�cej nie mog� ci powiedzie�.

Berg przesun�a d�oni� po szorstkiej szczecinie swych w�os�w.

��Czego si� tak boicie? My�licie, �e mog�abym si� wam sprzeciwi�, spr�bowa� przeszkodzi� w realizacji projektu?

Shira z powag� pokiwa�a g�ow�.

��Gdyby� zrozumia�a go jedynie cz�ciowo, by�oby to mo�liwe. Tak.

Berg zmarszczy�a brwi.

��Masz chyba na my�li nie zrozumienie, a wiar�. Nawet gdybym wiedzia�a, co planujecie, mog�abym si� temu sprzeciwi�, gdybym nie podziela�a waszej irracjonalnej wiary w jego powodzenie. O to chodzi?

Shira nie odpowiedzia�a. Spogl�da�a na ni� bez cienia zmieszania czy niepokoju.

��Shira, by� mo�e potrzebujecie mojej pomocy � powiedzia�a Berg. � Wola�abym nie polega� wy��cznie na wierze w to, �e m�j statek poleci. Gdybym mia�a okazj� zajrze� do silnika, upewni�abym si�, �e tak w�a�nie b�dzie.

��To nie takie proste, Miriam � odpar�a Shira, po czym u�miechn�a si� rozbrajaj�co. I wola�abym, �eby� przesta�a mnie sondowa�.

Berg musn�a �okie� dziewczyny.

��Shira, obie stoimy po tej samej stronie � powiedzia�a z naciskiem. � Nie widzisz tego? � Machn�a d�oni� w og�lnym kierunku centrum Uk�adu S�onecznego. � Mo�ecie skorzysta� z zasob�w pi�ciu planet � nawet i samej Ziemi. Kiedy ludzie zrozumiej�, czemu pr�bujecie zapobiec � koszmarowi qaxa�skiej okupacji � otrzymacie wszelk� pomoc, na jak� b�dzie sta� te �wiaty. Si�� miliard�w ludzi.

��Nic by z tego nie wysz�o, Miriam odpar�a Shira. � Pami�taj, �e rozwijali�my si� przez pi�tna�cie stuleci po was. Wasi ludzie niewiele mogliby nam pom�c.

Berg zesztywnia�a. odsuwaj�c si� od dziewczyny.

��A jednak sta� nas na wiele, Shira. A je�li qaxowie pod��� w �lad za nami w przesz�o��, przez ten sam portal? Nie b�dziecie aby potrzebowali pomocy, by ich odeprze�?

��Potrafimy sami si� obroni� � odpar�a spokojnie Shira.

Berg poczu�a przeszywaj�cy jej cia�o dreszcz, lecz nie ust�powa�a:

��W takim razie wyobra� sobie sto uzbrojonych po z�by fazowc�w przechodz�cych przez portal w przysz�o��. Mog�yby narobi� niez�ego bigosu�

Shira pokr�ci�a g�ow�.

��Pojedynczy spli�ski okr�t wojenny skasowa�by je w mgnieniu oka.

��W takim razie wykorzystajmy nasz� now� przewag� wielu stuleci � Berg uderzy�a pi�ci� w otwart� d�o�. � W tej chwili �aden qax nawet nie wie o istnieniu ludzi. Mogliby�my wydusi� qax�w w ich w�asnym gnie�dzie. Gdyby�cie przekazali nam sekret squeemskiego nap�du superprzestrzennego, mogliby�my wybudowa� nad�wietln� armad�

Shira roze�mia�a si� subtelnie.

��Zachowujesz si� melodramatycznie, Miriam! Tak porywczo! � Splot�a d�onie na kszta�t sze�cianu. � W tej chwili qaxowie w�adaj� ju� mi�dzygwiezdnym imperium handlowym obejmuj�cym setki system�w planetarnych. My�l o kiepsko wyposa�onej ludzkiej zbieraninie sprzed p�tora tysi�ca lat, maj�cej cho�by najmniejsz� szans� pokonania tej pot�gi jest, szczerze m�wi�c, �miechu warta. A poza tym � nie jeste�my specjalistami od silnika superprzestrzennego. Nie potrafiliby�my wyjawi� wam �sekretu squeemskiego nap�du superprzestrzennego�, jak to uj�a�.

��Wi�c pozw�lcie naszym in�ynierom go rozebra�.

��Taka pr�ba doprowadzi�aby do zniszczenia po�owy planety. Berg ponownie poczu�a wzbieraj�c� w niej irytacj�.

��Nadal traktujesz mnie z pob�a�aniem stwierdzi�a. Wr�cz obra�liwie. Powinna� wiedzie�, �e nie jeste�my kompletnymi durniami. W ko�cu jeste�my waszymi przodkami. Mo�e powinni�cie zdoby� si� na nieco wi�cej szacunku.

��Moja kochana, rozumujesz uproszczonymi kategoriami. Nie przybyli�my tu. by po prostu spr�bowa� zaatakowa� qax�w. Nawet gdyby si� nam powiod�o � co jest niemo�liwo�ci� � nie by�oby to wystarczaj�ce. Nasz cel jest zarazem bardziej subtelny � a jednocze�nie w�adny osi�gn�� wi�cej, znacznie wi�cej.

��Ale nie chcesz mi powiedzie�, co to takiego? Nie chcesz mi zaufa�. Mnie, twojej prababce do entej pot�gi�

Shira u�miechn�a si�.

��By�abym dumna, mog�c korzysta� z odrobiny twego genetycznego dziedzictwa, Miriam.

Ruszy�y dalej rami� w rami�, ca�y czas kieruj�c si� ku centralnej cz�ci ziemiostatku. Wkr�tce pozostawi�y za sob� rz�d chat z budulca xeelee i krz�taj�cych si� wok� nich ludzi, gwar prowadzonych przez Przyjaci� rozm�w ucich�. Kiedy stan�y po�rodku pojazdu, Berg poczu�a si� tak, jakby wkroczy�a na niewielk� wysepk� ciszy.

W momencie gdy dwie kobiety wesz�y do wn�trza przerywanego kamiennego kr�gu, Berg wyda�o si� to jak najbardziej na miejscu.

W tym miejscu nie by�o luminosfer. Kamienie, przygarbione i staro�ytne, stercza�y wyzywaj�co w mglistym blasku Jowisza. Berg stan�a pod jednym z nieuszkodzonych �uk�w i dotkn�a ch�odnej, szarob��kitnej powierzchni ustawionego pionowo g�azu. Nie poczu�a odpychaj�cego zimna, lecz co� przyjemnego � zupe�nie jak gdyby muska�a sk�r� s�onia.

��Wiesz co � powiedzia�a � wywo�aliby�cie nie lada zamieszanie, po prostu l�duj�c tym czym� na Ziemi. Mo�e na r�wninie Salisbury, par� mil od orygina�u � kt�ry, ma si� rozumie�, nadal tam stoi, na deszczu i wietrze, w tym czasie. Gdyby zale�a�o to ode mnie, nie opar�abym si� tej pokusie, i mniejsza o projekt.

Shira u�miechn�a si� weso�o.

��Ca�kiem zach�caj�cy pomys�.

��Aha. Berg ruszy�a ku centrum kr�gu, przechadzaj�c si� mi�dzy fragmentami pokruszonej ska�y. Powoli okr�ci�a si� w miejscu, przygl�daj�c si� okrojonemu krajobrazowi, staraj�c si� ujrze� to miejsce oczami ludzi, kt�rzy zbudowali je przed czterema tysi�cami lat. Jak te� mog�o wygl�da� podczas r�wnonocy, wzniesione na nagich ramionach r�wniny Salisbury, gdy w ca�ym �wiecie nie by�o �adnego �ladu cywilizacji poza paroma porozrzucanymi ogniskami, przygasaj�cymi szybko w promieniach �witu?

Teraz jednak horyzont zakre�la�y anonimowe szare grzbiety budowli Przyjaci�. Wiedzia�a, �e nawet gdyby potrafi�a obr�ci� je w nico��, ods�oni�aby jedynie kilkaset jard�w rozgrzebanej murawy, poszarpan� kraw�d� zwisaj�c� nad bezmiarem. Gdy odchyli�a g�ow� do ty�u, mog�a dostrzec �wietlny kr�g Jowisza, zawieszony na niebie niczym pot�ny mur przegradzaj�cy wszech�wiat.

Przedwieczne g�azy by�y kar�ami wobec tych wspania�o�ci. Wygl�da�y �a�o�nie.

Nagle poczu�a absurdalne d�awienie w gardle.

��Niech to cholera � powiedzia�a.

Shira podesz�a bli�ej i po�o�y�a d�o� na ramieniu Berg.

��Co si� sta�o, przyjaci�ko?

��Nie mieli�cie prawa tego zrobi�.

��Czego?

��Uprowadza� tych g�az�w! To nie jest ich miejsce. Nie tu powinny si� znajdowa�. Jak mogli�cie zamordowa� ca�y ten fragment historii? Nawet qaxowie nigdy ich nie tkn�li, sama tak powiedzia�a�.

��Qaxowie to okupanci � mrukn�a Shira. � Gdyby uznali to za korzystne dla siebie, obr�ciliby te g�azy w proch.

��Ale tego nie uczynili � odpar�a Berg, zaciskaj�c z�by. � A pewnego dnia, dzi�ki wam albo i nie, qaxowie odejd�. I te kamienie nada] by tam sta�y � gdyby nie wy!

Shira unios�a twarz ku Jowiszowi, kontury jej nagiej czaszki poci�gni�te by�y �ososiowym blaskiem.

��Uwierz mi, my � Przyjaciele � wiemy, co to sumienie, gdy chodzi o takie sprawy. Lecz w ostatecznym rozrachunku podj�li�my s�uszn� decyzj�. Odwr�ci�a si� do Berg, kt�ra spostrzeg�a niepokoj�co religijny, niemal�e irracjonalny b�ysk w bladoniebieskich, pustych oczach dziewczyny.

��Sk�d wiesz? � zapyta�a ponuro Berg.

��Poniewa� � odpar�a powoli Shira, jak gdyby rozmawia�a z dzieckiem � tym kamieniom nie stanie si� nic z�ego.

Berg utkwi�a w niej zdumione spojrzenie, zastanawiaj�c si�, czy powinna wybuchn�� �miechem.

��Postrada�a� zmys�y? Shira, podkopali�cie si� pod te g�azy, otoczyli�cie je polem generowanym przez silnik superprzestrzenny, wyrwali�cie je z powierzchni planety, przeprowadzili�cie przez �rodek qaxa�skiej floty wojennej i cofn�li�cie pi�tna�cie stuleci w przesz�o��! Co jeszcze mogliby�cie z nimi zrobi�?

Shira u�miechn�a si�, na jej twarzy ponownie zago�ci�a troska.

��Wiesz, �e nie wyjawi� ci naszych zamiar�w. Nie mog�. Lecz dostrzegam tw�j niepok�j i z ca�ego serca pragn�, by� w to uwierzy�a. Gdy nasz projekt zostanie uwie�czony sukcesem, Stonehenge pozostanie nietkni�te.

Berg wyszarpn�a si� z uchwytu dziewczyny, nagle odczuwaj�c l�k.

��Jak to mo�liwe? M�j Bo�e, Shira, co wy zamierzacie uczyni�?

Lecz Przyjaci�ka Wignera nie odpowiedzia�a na to pytanie.

Flitter ponownie zagnie�dzi� si� w wy�ci�ce �o��dka splina. Niewielkie, szponiaste zaczepy wysun�y si� z dolnej cz�ci kad�uba i zag��bi�y w utwardzonym ciele.

Jasoft Parz, obserwuj�cy manewr kotwiczenia z wn�trza flittera, poczu� skurcz �o��dka w nag�ym przyp�ywie empatii.

Pospiesznie przetestowa� szczelno�� swego skafandra � �arz�ce si� zielono cyfry przesun�y si� p�ynnie przez szerok� przy�bic� kasku � a potem kiwni�ciem g�owy poinstruowa� luk flittera, by si� otworzy�. Wyr�wnaniu si� r�nicy ci�nie� towarzyszy� cichy syk i podmuch powietrza, kt�re przez kilka chwil szemra�o w kabinie, napieraj�c s�abo na pier� Parza. Potem Parz z westchnieniem rozpi�� pasy i bez trudu podni�s� si� z fotela. Od jego ostatniej wizyty u gubernatora we wn�trzu spli�skiego flagowca, pe�en rok temu na orbicie oko�oziemskiej, kuracja desenektyzuj�ca dokona�a cud�w w zetkni�ciu z najbardziej namacalnymi spo�r�d jego dolegliwo�ci, i b�ogos�awion� ulg� stanowi�a mo�no�� podniesienia si� z miejsca bez towarzysz�cych tej czynno�ci przeszywaj�cych plecy uk�u� b�lu.

Limfoboty zamocowa�y niedu��, p�ask� platform� nad wy�ci�k� �ciany �o��dka, niedaleko wylotu luku flittera. Na niej zamontowano zajmuj�c� niewiele miejsca skrzynk� urz�dzenia t�umacz�cego. Parz sprawnie opu�ci� flitter i uaktywni� elektromagnesy w podeszwach but�w, przytrzymuj�ce jego stopy na platformie. Wkr�tce wszystkie przygotowania zosta�y zako�czone i m�g� stan�� w zadowalaj�co godnej pozie.

Parz rozejrza� si� dooko�a. Kad�ub flittera, znieruchomia�y obok niego, przypomina� nie strawiony k�s we wn�trzno�ciach splina. Zwr�ci� twarz w kierunku kuli wrz�cej cieczy zawieszonej nad jego g�ow�. Przy niej, migocz�c w pos�pnym mroku wn�trza splina, widnia� wirtual ukazuj�cy widok na zewn�trz statku dwudziesto�cienny portal tunelu czasoprzestrzennego, w�ski skrawek samego Jowisza.

��Gubernatorze � odezwa� si�. � Min�o wiele czasu.

Z elektronicznego t�umacza rozleg� si� przyt�umiony w g�stym powietrzu g�os gubernatora.

��W rzeczy samej. Ca�y rok od ucieczki tych przekl�tych Przyjaci� Wignera. Rok zmarnowany na wysi�ki ukierunkowane na napraw� sytuacji. I oto nadchodzi kluczowa chwila, tu, w cieniu Jowisza, czy tak, Parz?

��Nie nazwa�bym go zmarnowanym � odpar� g�adko Parz. � Budowa i wystrzelenie portali nowego Z��cza by�o wielkim sukcesem. Tempo prac niezwykle mnie zdumia�o.

��Nale�� ci si� podzi�kowania za twoj� rol� w tym przedsi�wzi�ciu, Jasofcie Parz.

��Moje dzia�ania nie mia�y na celu w pierwszym rz�dzie twojej korzy�ci.

��Mo�e i nie � odpar� qax. � C� jednak znacz� dla mnie twoje motywy, skoro rezultaty odpowiadaj� moim oczekiwaniom? Pojmuj�, �e twoim motywem by�a nagroda, kuracja desenektyzuj�ca, kt�ra�

��Nie tylko to � odpar� ch�odno Parz. � Tak si� sk�ada, i� w mej opinii odtworzenie dawnej technologii opartej na zastosowaniu materii egzotycznej przynios�o ludziom korzy��. � Oczywi�cie trzeba by�o za to zap�aci�. Qaxa�skie jednotorowe my�lenie, mo�liwe jedynie w zmilitaryzowanym spo�ecze�stwie, zamieni�o wi�kszo�� ludzkich �wiat�w � Ziemi�, Marsa, Ksi�yc, Tytana w niewiele wi�cej ni� fabryki materii egzotycznej, wszystkie ich zasoby przeznaczone zosta�y na osi�gni�cie jednego celu. Lecz uko�czenie tak olbrzymiego projektu bazuj�cego na czysto ludzkiej technologii � cho�by i za namow� qax�w � bardzo podnios�o poczucie godno�ci ludzkiej rasy. W ko�cu to przekl�te urz�dzenie zbudowane zosta�o i uruchomione w sze�� miesi�cy, gubernatorze.

��Twoja duma jest dla mnie zrozumia�a � odpar� gubernator swym g�adkim, kobiecym g�osem. � I ciesz� si�, �e czas nie zaszkodzi� twemu wymownemu j�zykowi, ambasadorze.

��Co ty takiego rozumiesz? � zapyta� gorzko Parz. Gubernatorze, ju� raz nas nie doceni�e�, pami�tasz? Ucieczka Przyjaci�

��Czy�by twoja duma potrzebowa�a mojego wsparcia, Jasoft? � przerwa� mu gubernator. � Zaprosi�em ci� tutaj, by� sta� si� �wiadkiem triumfu naszej wsp�lnej pracy.

I rzeczywi�cie, przyzna� Parz, qax wezwa� go w przestrze� oko�ojowiszow�, skoro tylko strumienie cz�stek wysokoenergetycznych zacz�y tryska� z wylotu oczekuj�cego portalu� pierwsza zapowied� go�cia z przysz�o�ci.

��W ko�cu � ci�gn�� qax � gdyby nie udost�pnienie kuracji desenektyzuj�cej tobie i grupie twoich towarzyszy � kuracji, na kt�r� zgodzili�cie si� bez szczeg�lnego oci�gania � nie sta�by� tu teraz, prawi�c mi kazania o wrodzonej sile ludzko�ci. Nieprawda�? Dobiega�e� ju� kresu przeci�tnego ludzkiego �ycia, zgadza si�?

Ta niedba�a pogarda sprawi�a, �e policzki Parza nabieg�y krwi�.

��Gubernatorze�

Qax m�wi� niecierpliwie dalej:

��Dajmy sobie z tym spok�j, ambasadorze. Dzisiejszego dnia zajmijmy si� naszymi wsp�lnymi osi�gni�ciami, nie za� r�nicami.

Parz zaczerpn�� w p�uca ch�odnego, b��kitnego, ziemskiego powietrza.

��Dobrze, gubernatorze.

��Twe serce musia�o by� przepe�nione dum�, gdy budowa nowego Z��cza zosta�a uko�czona.

Tak te� by�o, przypomina� sobie Parz. Wyloty drugiego tunelu czasoprzestrzennego zlokalizowanego w Uk�adzie S�onecznym oplecione zosta�y dwudziesto�cianami z �arz�cej si� b��kitnym blaskiem materii egzotycznej. Przez kilka kr�tkich, wspania�ych tygodni bli�niacze portale �eglowa�y razem wok� studni grawitacyjnej Jowisza, mleczne p�achty wypaczonej przestrzeni naci�gni�te na rusztowania z materii egzotycznej i migocz�ce niczym �cianki tajemniczych klejnot�w.

Potem nadszed� czas, by wys�a� w drog� jeden z portali. Skonstruowano pot�ny statek fazowy. Parz pami�ta�, �e unosz�c si� nad portalami, wygl�da� niczym ludzkie rami�, zaci�ni�ta pi�� zawieszona nad par� delikatnych, b��kitnoszarych kwiat�w.

Wielkie silniki fazowe statku zbudzi�y si� nag�ym rozb�yskiem do �ycia i jeden z portali poci�gni�ty zosta� przez przestrze�, najpierw po rozwijaj�cej si� spirali oddalaj�cej go od studni grawitacyjnej Jowisza, a potem p�askim �ukiem w przestrze� mi�dzygwiezdn�.

Parz � podobnie jak reszta ludzko�ci, gubernator i qaxa�skie si�y okupacyjne � zasiedli do p�rocznego oczekiwania na to, by portal uko�czy� sw� �limacz� podr� z pr�dko�ci� pod�wietln� i dotar� na miejsce przeznaczenia.

Statek pierwszego Z��cza, �Cauchy�, potrzebowa� stulecia, by przekroczy� tysi�c pi��set lat. Nowemu statkowi, p�tla zaczynaj�ca si� i ko�cz�ca przy S�o�cu, zaj�a zaledwie p� roku czasu subiektywnego, lecz przyspieszaj�c z wielokrotno�ciami ziemskiej si�y ci�ko�ci, przekroczy� pi�� wiek�w w przysz�o��.

Parz nie by� naukowcem i � mimo swych �cis�ych zwi�zk�w z tym projektem � fizyka tuneli czasoprzestrzennych pod wieloma wzgl�dami stanowi�a dla niego problem natury filozoficznej. Jednak gdy tylko przyby� na orbit� Jowisza i spojrza� na powoli obracaj�cy si� klejnot dwudziesto�ciennego qaxa�skiego portalu, raz jeszcze kompletnego, podstawowe za�o�enie projektu sta�o si� dla niego nadzwyczaj realne.

Po drugiej stronie tych mglistych, szarob��kitnych p�aszczyzn kry�a si� przysz�o��. O ile Przyjaciele Wignera zyskali nad nimi przewag�, uciekaj�c w przesz�o��, kiedy to �aden qax nie s�ysza� nawet o ludzko�ci, jak wielk� przewag� dysponowa� musieli ci qaxowie z przysz�o�ci? Parz zastanawia� si� nad tym ponuro. Spogl�dali na te wydarzenia z perspektywy pi�ciu wiek�w, pi�ciu stuleci, w trakcie kt�rych wynik zmaga� ludzko�ci z qaxami niew�tpliwie rozstrzygni�ty zosta� na korzy�� jednych b�d� te� drugich.

Od ucieczki Przyjaci� min�� zaledwie rok. A jednak przyszli qaxowie ju� zyskali mo�liwo�� kszta�towania przebiegu wydarze� zgodnie ze sw� wol�.

��Zamy�li�e� si� � odezwa� si� gubernator, wyrywaj�c go z zadumy.

��Przepraszam.

��To bez znaczenia � powiedzia� qax, a w elektronicznym g�osie zabrzmia�y uwodzicielskie tony. � Nie s�dz�, ambasadorze, by kt�rykolwiek z nas okre�li� drugiego mianem przyjaciela. Lecz �ci�le ze sob� wsp�pracowali�my i � przynajmniej raz � zdobyli�my si� na szczero��. Podczas gdy oczekiwa� b�dziemy na rozw�j wydarze�, powiedz mi, co jest �r�d�em twego zatroskania.

Parz wzruszy� ramionami.

��Pot�ga broni, jak� w�o�yli�my w d�onie twym nast�pcom, pi��set lat od dzisiaj. Wyobra� sobie kt�rego� z wielkich dow�dc�w w historii ludzko�ci � na przyk�ad Bonapartego � mog�cego w podr�cznikach do historii znale�� wynik swej najwi�kszej bitwy jeszcze przed jej rozpocz�ciem.

��Mo�liwo�ci jest wi�cej, Jasoft. Tw�j dow�dca m�g�by sta� si� bezradny pod naciskiem fakt�w historycznych. Wi�kszo�ci wojen nie rozstrzyga militarny geniusz � czy bohaterstwo paru jednostek � lecz si�y historii. A mo�e twego genera�a opad�yby wyrzuty sumienia wywo�ane �mierci� i cierpieniem spowodowanymi jego ambicj�. By� mo�e stara�by si� nawet zapobiec tej bitwie.

��By� mo�e � prychn�� Parz. � Jednak�e trudno mi sobie wyobrazi� qaxa�skiego �genera�a� targanego wsp�czuciem dla ludzkich ofiar tyranii czy wojny, bez wzgl�du na wynik. Kiedy dowiedzieli�my si� o ucieczce Przyjaci� Wignera, pami�tasz, �e obaj odczuwali�my nieufno�� powodowan� tym, �e tak wielka pot�ga oddana zosta�a pod kontrol� niewielkiej grupce os�b, i ich rasa nie mia�a najmniejszego znaczenia. Czy� nie powinni�my z podobn� nieufno�ci� traktowa� qax�w z naszej przysz�o�ci?

Qax roze�mia� si� cicho.

��Tym razem to chyba ty nie doceniasz nas. Nie jest mi obcy podziw dla ludzkich osi�gni��, cho� niekiedy wasze motywy wymykaj� si� memu zrozumieniu.

Jasoft zerkn�� przez mask� w stron� �agodnie, mydlanie bulgocz�cej morskiej ka�u�y daj�cej schronienie gubernatorowi.

��Na przy k�ad?

��Statek holuj�cy portal naszego Z��cza obsadzony by� lud�mi. Og�lnie rzecz bior�c, by�, oczywi�cie, w pe�ni automatyczny � a ju� na pewno zabezpieczony przed buntem ludzkiej za�ogi � lecz wasze wielowiekowe do�wiadczenie w lotach mi�dzygwiezdnych przekona�o mnie, �e najlepszym sposobem na zagwarantowanie sukcesu misji statku ludzkiej konstrukcji jest umieszczenie na jego pok�adzie ludzkich in�ynier�w, skorzystanie z ich pomys�owo�ci i zdolno�ci dostosowania si� do zmiennej sytuacji � tak fizycznie, jak i umys�owo. Tak wi�c potrzebowali�my tej ludzkiej za�ogi.

��I nie mieli�cie k�opot�w z naborem ochotnik�w. Mimo czekaj�cych ich przyspiesze� wielokrotnie przekraczaj�cych ziemskie ci��enie � u�miechn�� si� Parz. � To �adna niespodzianka, gubernatorze.

��Niby dlaczego?

��Nie wszyscy ludzie s� jednakowi. Nie wszystkim odpowiada status rasy odbiorc�w tak bardzo jak�

��Jak na przyk�ad tobie, Jasoft?

��Owszem � Parz zadar� brod� do g�ry, czuj�c napinaj�c� si�, poro�ni�t� kr�tk� szczecin� sk�r� policzk�w. Nie oczekiwa�, by qax zrozumia� ten gest, lecz mniejsza o to. � Zgadza si�. Nie wszyscy ludzie s� podobni do mnie. Niekt�rzy pragn� wyrwa� si� z klatki, w jak� zamieni� si� Uk�ad S�oneczny, bez wzgl�du na cen�. Kiedy ludziom zn�w wolno b�dzie podr�owa� poza Uk�ad S�oneczny? I co warte jest �ycie bez zwiedzania, badania, zadziwienia? Mo�e odebranie nam technologii desenektyzacyjnej by�o b��dem z waszej strony. Mo�e przywr�cona tanio�� ludzkiego �ycia � kilka �a�osnych dziesi�cioleci, a potem ciemno�� bez ko�ca � uczyni�a ludzi bardziej sk�onnymi do ryzyka? Trudniejszymi do kontrolowania? To mo�liwe, prawda, gubernatorze?

Gubernator roze�mia� si�.

��By� mo�e. C�, Parz. Powinni�my przej�� ju� do kwestii najistotniejszej. I jak si� czujesz w chwili, gdy Z��cze ma si� lada moment uaktywni�?

Parz przebieg� my�lami przez d�ugie miesi�ce oczekiwania po uko�czeniu budowy i wystrzeleniu Z��cza. Przez ca�y ten czas trzyma� w swej kwaterze wirtual stacjonarnego portalu, wys�uchuj�c nie ko�cz�cych si�, zaskakuj�cych komentarzy o relatywistycznej dylatacji czasu, zamkni�tych krzywych czasopodobnych i horyzontach Cauchy'ego.

Przyszli qaxowie musieli oczywi�cie spodziewa� si� wizyty z przesz�o�ci. By� mo�e paru qax�w �yj�cych w czasach Parza wci�� jeszcze pozostawa�o �wiadomymi i potrafi�o przypomnie� sobie chwil� wystrzelenia portalu.

W ko�cu nadszed� dzie�, w kt�rym statek powr�ci� mia� na Ziemi� przysz�o�ci � dzie� w kt�rym portal mia� zacz�� funkcjonowa� jako tunel przez czas, wiod�cy w przysz�o��; i w milcz�cym czuwaniu do Parza do��czy�a wielomiliardowa, niewidzialna kongregacja wpatrzona w wirtuale stacjonarnego jowiszowego dwudziesto�cianu. Na ca�ej Ziemi i w ca�ym okupowanym systemie ludzie obserwowali migocz�ce elementy Z��cza z mieszanin� fascynacji i l�ku.

I wreszcie rozpocz�a si� erupcja cz�steczek egzotycznych z wylotu tunelu�

��Odczuwa�em chyba to samo � powiedzia� powoli Parz � przez co musia� przechodzi� Michael Poole. konstruktor pierwszego Z��cza, czekaj�c na owoce swego dzie�a. Lecz, jak rozumia� Parz. pierwszy Projekt Z��cze zainicjowany zosta� w nadziei uzyskania wiedzy od przysz�ych pokole� ludzko�ci � a tak�e by przetestowa� w praktyce za�o�enia nauki o czasoprzestrzeni i fizyki egzotycznej � oraz, jak si� domy�la�, dla czystej, niczym nie zm�conej przyjemno�ci. Dzia�aj�ca maszyna czasu na orbicie wok� Jowisza. Skoro jej skonstruowanie jest mo�liwe, to dlaczego nie?

Poole musia� wyczekiwa� otwarcia si� swego tunelu z rado�ci�. Nie z l�kiem, tak jak Parz.

��Tak � powiedzia� w zamy�leniu gubernator. � A teraz�

I wtedy, wirtualny obraz dwudziesto�cianu eksplodowa�. Upstrzona z�otem ciemno�� opad�a Parza, a on krzykn�� i skuli� si� w sobie, dygocz�c.

Gubernator milcza�. Do uszu Parza dobiega�o jedynie urywane po�wistywanie jego w�asnego oddechu.

Po ci�gn�cych si� w niesko�czono�� sekundach Parz znalaz� w sobie do�� silnej woli, by unie�� g�ow�. Wirtual portalu znajdowa� si� na swym dawnym miejscu, o�wietlany w�skim promieniem jowiszowego blasku�

Przed portalem unosi� si� statek. Grot utworzony z mroku nocy przebi� b��kitn� plam� wylotu portalu. Powierzchnia nieci�g�o�ci czasoprzestrzennej wci�� jeszcze falowa�a, kilka sekund po przenikni�ciu przez ni� intruza, rzucaj�c zniekszta�cone odbicia r�owej, jowiszowej po�wiaty na mieszcz�c� gubernatora wrz�c� kul� qaxa�skiego oceanu.

Statek z przysz�o�ci rozpostar� skrzyd�a, szerokie na sto mil. Mroczne baldachimy zawis�y nad Parzem.

��Jestem przera�ony, gubernatorze � powiedzia� Parz, zni�aj�c g�os do szeptu.

��Nie bardziej ode mnie. Parz, sylwetka tego statku, zastosowanie nap�du nieci�g�o�ci � to cechy charakterystyczne technologii nocnego my�liwca xeelee.

Xeelee� Parz uczu�, jak jego l�k przemienia si� w przes�dne niemal�e przera�enie na my�l o tym, �e xeelee nagle zmuszeni zostali do skierowania swej uwagi na ludzko��.

��Jednak, to qaxa�ski statek � doda� gubernator. � Odebra�em sygna� wywo�awczy� Moim nast�pcom musi dobrze si� powodzi� w przysz�ych stuleciach, skoro uzyskali tak szeroki dost�p do technologii xeelee.

��Musisz by� z nich dumny � stwierdzi� gorzko Parz. Jego serce wci�� t�uk�o si� jak oszala�e, lecz strach ju� zaczyna� ust�powa� irytacji wywo�anej zadufaniem qaxa.

��Jego skrzyd�a utworzone s� z prawdziwych nieci�g�o�ci czasoprzestrzennych � papla� dalej gubernator. � Si�a nap�dowa czerpana jest z nieliniowego zaburzenia czasoprzestrzeni � podobnie jak fale d�wi�kowe rozprzestrzeniaj�ce si� w atmosferze, skoro ju� zostan� wzbudzone. A�

��Dosy� tego.

Oddech zamar� Parzowi w piersiach. Nowy g�os, kt�ry rozbrzmia� ze skrzynki t�umacza, tak�e mia� kobiec� intonacj�. Podczas gdy zsyntetyzowany g�os gubernatora by� p�ytki, szybki i jakby zadyszany, ten by� g��boki i mocny, niemal szorstki.

Gubernator zapyta� prawie dziewcz�cym tonem:

��S�ysz� tw�j g�os. Kim jeste�?

��Jestem qaxem.

��Nie rozpoznaj� ci� � rzek� gubernator.

��To nie powinno ci� dziwi�. Przybywam przez tunel Z��cza z twojej przysz�o�ci. W tym punkcie czasoprzestrzeni moja �wiadomo�� nie zosta�a jeszcze uformowana.

��Panie � odezwa� si� Parz, zdecydowany nie okazywa� podziwu ani przera�enia przywyk�em do tego, �e qaxowie zajmuj� przestrze� o �rednicy ca�ych mil, jak na przyk�ad gubernator i jego fragment macierzystego oceanu. Lecz obj�to�� twego statku jest znacznie mniejsza. Jakim sposobem �wiadomo�� qaxa pomieszczona by� mo�e w tak niewielkiej przestrzeni?

��Wiele rzeczy ulegnie zmianom w nadchodz�cych stuleciach odpar� przybysz. � Wielu qax�w umrze, a jeszcze wi�cej si� narodzi. Zaledwie kilku qax�w obecnie �wiadomych prze�yje tak d�ugo, a formy utrzymuj�ce nasz� �wiadomo�� dalece si� zr�nicuj�. Qaxowic nie b�d� ju� mogli pozwoli� sobie na luksus staro�ytnej, wodnej formy. Qaxowie, rozproszeni w�r�d gwiazd, musz� znale�� nowe sposoby prze�ycia.

Parz jedynie z trudem dopuszcza� do siebie wszystkie implikacje tych s��w.

��Qaxie, co chcesz przez to powiedzie�? Co stanie si� z qaxami? Co uczyni� z wami ludzie?

��Najpierw odpowiedz na moje pytanie � wtr�ci� si� gubernator. Parzowi wyda�o si�, �e w sztucznym g�osie wyczuwa nut� ura�onej dumy. � Dlaczego nie uprzedzi�e� mnie o swym przybyciu? I dlaczego porozumiewamy si� przy pomocy tego ludzkiego urz�dzenia t�umacz�cego? Jeste�my qaxami. Jeste�my bra�mi. Nasza fizyczna posta� mo�e si� r�ni�, lecz przecie� nadal mo�emy si� porozumie� tak, jak czynili to qaxowie?

��Chc�, by Jasoft Parz s�ysza� i rozumia� wszystko, co si� tu dzieje � oznajmi� nowo przyby�y qax. � B�d� potrzebowa� jego wsp�pracy.

Parz cofn�� si� niepewnie o krok, wyczuwaj�c pod stopami kraw�d� metalowej platformy.

��Znasz mnie?

Ponownie wezbra� w nim prymitywny l�k, parali�uj�c go. Poczu� si� jak dzikus przed obliczem szamana. Jakim sposobem qax z przysz�o�ci oddalonej o pi�� stuleci wiedzie� m�g� o jego istnieniu? Ale� to oczywiste, pomy�la�, przeganiaj�c ta�cz�c� w�r�d jego my�li iskr� szale�stwa. Ten qax przybywa z przysz�o�ci. Wie wszystko o tym ci�gu wydarze�. Zapewne z tuzin razy obserwowa� rozw�j tej sceny�

��Jasofcie Parz, b�d� �wiadkiem�

Parz podni�s� wzrok.

Wi�niowe �wiat�o niczym lanca przenikn�o przez kad�ub splina, idealn� lini� przebijaj�c j�dro oceanicznej kuli gubernatora. Cia�o splina wok� rany z�uszczy�o si�, pokrywaj�c si� olbrzymimi p�cherzami, i Parz przez kr�tki moment ujrza� czer� kosmosu. Wirtualny obraz nocnego my�liwca obr�ci� si� w chmur� pikseli i znikn��.

Jasoft zamkn�� oczy, przywo�uj�c w wyobra�ni ostatni� sekund� trwania wirtualnej projekcji.

To qaxa�ski statek, zrozumia�. Bro� � promie� � cokolwiek to by�o � odpalona zosta�a z pok�adu przyby�ego z przysz�o�ci qaxanskiego statku.

��To technologia xeelee. Jasofcie Parz � oznajmi� nowo przyby�y qax. � Gwiazdo�amacz�

W miejscu, w kt�re uderzy� wi�niowy promie�, powierzchnia oceanicznej kuli zawrza�a i zamieni�a si� w par�. Wielkie b�ble doby�y si� z g��bi cieczy, rozpraszaj�c subtelny wz�r heksagonalnych kom�rek turbulencyjnych. Mg�a okry�a kipi�c� kul�.

��M�j Bo�e � wyszepta� Parz. � Zabijasz go.

��Ten promie� to skupione promieniowanie grawitacyjne � odpar� qax konwersacyjnym tonem. � Stabilno�� kuli oceanicznej utrzymywana jest dzi�ki niewielkiej czarnej dziurze umieszczonej w jej centrum. Dzia�anie broni zak��ci�o r�wnowag� kuli. Teraz zapada si� ku centralnej osobliwo�ci.

Kula cieczy zawieszona nad g�ow� Parza znikn�a ju� ca�kowicie za mg��, zupe�nie jakby sta� pod g�st�, sferyczn� chmur�. Krople p�ynu, okr�g�e i ci�kie niczym rt��, rozbryzgiwa�y si� obscenicznie na masce Parza. Uni�s� d�o� w r�kawicy i przetar� jej powierzchni�.

��Qaxie powiedzia� wzburzony nie wiedzia�em, �e przedstawiciele waszego gatunku morduj� jeden drugiego.

��Niepowodzenie tego, kt�rego nazywa�e� gubernatorem, dopuszczenie do ucieczki przez czas tych ludzkich buntownik�w, jest tak katastrofalne, �e a� zbrodnicze. Parz, potraktuj to jako dba�o�� o czysto�� gatunku, nie morderstwo. Wzmocnienie gatunku przez eliminacj� najs�abszych. Gubernator Ziemi wykazywa� niezdecydowanie. Ja nie.

��Katastrofalne niepowodzenie? � Parz przykl�k� i przysun�� twarz do skrzynki t�umacza, podnosz�c g�os, by przekrzycze� wzmagaj�cy si� wicher. M�j Bo�e, qaxie, nie wiem, czego oczekiwa�em od przysz�o�ci, ale na pewno nie tego� My, ludzie, przepe�niamy was l�kiem. Zgadza si�, qaxie?

��Tak � odpar� po prostu qax. Lecz m�j l�k by� mo�e powinien by� �r�d�em twojego z kolei strachu. Poniewa� w tym punkcie czasoprzestrzeni to ja mam w�adz�

Parz zadr�a�, s�ysz�c te s�owa.

��I ja nie boj� si� ciebie, Jasofcie Parz � doko�czy� qax.

Parz zmarszczy� czo�o.

��C� za pochlebstwo.

��Przestudiowa�em twoj� wcze�niejsz� rozmow� z gubernatorem. Nowapolityka udost�pniania staro�ytnej technologii desenektyzacyjnej wybranym ludziom jest w rzeczy samej m�dra. G��wnie z tego powodu, �e wprowadza w�r�d was podzia�y. A ty, Jasofcie Parz, przyj��e� zap�at� od qax�w. �yjesz, podczas gdy twoi wsp�bracia padaj� jak muchy. � Qax roze�mia� si�, jego mechaniczny �miech brzmia� mrocznie i z�owieszczo w por�wnaniu ze �miechem gubernatora. � Twoja analiza potencjalnej warto�ci nie�miertelno�ci by�a trafna. Cz�owiek ch�tniej zrezygnuje z �ycia trwaj�cego kilka �a�osnych dekad ni� porzuci szans� na nie�miertelno��. A ty. Parz?

��Skoro pragniesz mojej wsp�pracy, dlaczego mnie zniewa�asz?

��Och, twoj� wsp�prac� uzyskam bez trudu.

Parz zadar� g�ow�, pozwalaj�c, by upiorny deszcz sp�ywa� po szybie kasku.

��W takim razie pos�uchaj mnie. Gubernator, kt�rego zdajesz si� darzy� tak� pogard�, by� istot� cywilizowan�. Kontekst, w jakim wsp�lnie pracowali�my � okupacja � nie by� dzie�em �adnego z nas. Nadrz�dnym celem gubernatora by�a skuteczno��, nie terror czy brutalno��, I to dlatego sp�dzi�em ca�e �ycie, pracuj�c dla niego. Wierzy�em, �e w ten spos�b najlepiej przys�u�� si� memu gatunkowi. Ty za�� Od chwili twego przybycia z przysz�o�ci zd��y�em ju� zobaczy�, jak mordujesz jednego ze swych braci�

Qax roze�mia� si�.

��Jeste� uczciwym cz�owiekiem, Jasofcie Parz. By� mo�e w�a�nie dlatego gubernator tak bardzo ceni� sobie twoj� obecno��. Pos�uchaj wi�c. Moim celem nie jest utrzymanie okupacji Ziemi.

��W takim razie, co? � zapyta� zaniepokojony Parz.

��Nie planuj� pozosta� w tym punkcie czasoprzestrzeni.

Moim zamiarem jest przej�cie przez pierwotny ludzki portal � cofni�cie si� jeszcze bardziej w przesz�o��.

���cigasz Przyjaci� Wignera, ludzkich buntownik�w, przez czas?

��Owszem, zamierzam ich zniszczy�. Jak i osi�gn�� co� znacznie wi�kszego.

Parz spr�bowa� wyobrazi� sobie tego qaxa � pozbawionego zasad zab�jc�, kt�ry przyzna� si� do strachu i nienawi�ci wobec ludzi wy�aniaj�cego si� w kompletnie nie przygotowanym Uk�adzie S�onecznym sprzed pi�tnastu stuleci.

��A ja? � zapyta� z obaw� Jasoft. � Co ja mam robi�, podczas gdy ty przeprowadza� b�dziesz sw�j atak na przesz�o��?

��B�dziesz mi towarzyszy�, ma si� rozumie�.

��Dobry Bo�e� � Fala ciemno�ci z pierwotnego oceanu ponownie zala�a mask� Jasofta. Bez wi�kszego powodzenia przetar� j� wierzchem okrytej r�kawic� d�oni.

Qax powiedzia�:

��Gubernator zachowa przytomno�� jeszcze przez kilka godzin, cho� jego �wiadomo�� zaczyna si� ju� kurczy�.

��Czy to go boli?

��Tu nasze zadanie jest ju� sko�czone. Wracaj na pok�ad swego statku.

Prawie nic nie widz�c spod warstwy oceanicznego p�ynu, Parz umkn�� pod os�on� swego flittera.

Statek fazowy �Krab Pustelnik� kr��y� ruf� do przodu po sztucznie utrzymywanej orbicie wok� napuchni�tego oblicza Jowisza.

Michael Poole siedzia� w przezroczystej kopule mieszkalnej �Kraba� w towarzystwie wirtuala swego ojca, Harry'ego. Statek przelatywa� teraz nad ciemn� stron� planety i silnik fazowy, p�on�cy w odleg�o�ci mili od przejrzystej pod�ogi kabiny, rozja�nia� rozleg�e po�acie oceanu wiruj�cych chmur. Fioletowe �wiat�o zalewa�o od do�u kabin� i Poole dostrzeg�, �e w odpowiedzi na zmian� o�wietlenia procesory po�o�y�y na m�odej, jasnow�osej g�owie ojca nale�ycie demoniczne cienie.

��Niez�e wej�cie, nie ma co � zauwa�y� Harty.

��Pewnie masz racj�, je�li kto� lubi fajerwerki. Harry odwr�ci� si� do swego syna, w jego b��kitnych oczach pali� si� ch�opi�cy zachwyt.

��Nie, to co� wi�cej. Ty jeste� fizykiem, synu, a ja jedynie urz�dnikiem pa�stwowym. Wszystko to rozumiesz znacznie lepiej ni� ja kiedykolwiek m�g�bym poj��. Ale by�: mo�e wspania�o�� tego widoku nie przemawia do ciebie tak bardzo jak do laika takiego jak ja. Ujarzmiamy si�y, kt�re znikn�y ze wszech�wiata w par� sekund po Wielkim Wybuchu.

��W og�lnym zarysie. Tyle tylko, �e trafniej by�oby u�ywa� poj�cia �pierwsze u�amki sekund��

Za�o�enia teoretyczne nap�du fazowego opiera�y si� na �Teorii Wielkiej Unifikacji�, systemie filozoficznym opisuj�cym elementarne si�y natury jako aspekty jednego superoddzia�ywania. J�dro silnika fazowego �Kraba� stanowi�a bry�a wodoru wielko�ci pi�ci, zamkni�ta w nadprzewodz�cej butli i bombardowana cz�stkami do temperatury fizyki stworzenia. W tak wysokich temperaturach dzia�a� mog�o jedynie zunifikowane superoddzia�ywanie. Gdy wod�r wycieka� z butli, superoddzia�ywanie ulega�o �przemianom fazowym�, rozk�adaj�c si� na cztery zasadnicze oddzia�ywania � j�drowe silne i s�abe, grawitacyjne i elektromagnetyczne.

I podobnie jak wtedy, gdy para wydziela ciep�o, ulegaj�c przemianie fazowej podczas skraplania, tak i podczas ka�dej przemiany superoddzia�ywania emitowany by� impuls energii.

���Krab� wykorzystuje energi� fazow� superoddzia�ywania, by zamieni� l�d komety w plazm� � powiedzia� Poole do ojca. � Przegrzana plazma wyrzucana jest przez nadprzewodz�c� dysz�

Harry skin�� g�ow�, spogl�daj�c przez mil� konstrukcji na szcz�tkowy fragment komety, kt�ra przynios�a ich tu z chmury Oorta.

��Jasne. Ale ta sama energia przemian fazowych, uwolniona w procesie stygni�cia po Wielkim Wybuchu, by�a si�� nap�dzaj�c� rozszerzanie si� samego wszech�wiata.

��To w�a�nie wydaje si� tak niesamowite, kiedy si� nad tym zastanowi�, Michael. Sp�dzili�my rok, gnaj�c przez Uk�ad S�oneczny � teraz sprawiamy, �e sam Jowisz rzuca cie� � a robimy to. u�ytkuj�c ni mniej, ni wi�cej tylko energi� stworzenia. Czy ciebie nie napawa to podziwem?

Poole potar� bok nosa.

��Owszem, Harry. Oczywi�cie, �e tak. Ale nie s�dz�, by takie podej�cie wiele nam pomog�o w ci�gu najbli�szych kilku dni. W tej chwili wola�bym nie odczuwa� podziwu dla zasad funkcjonowania naszego w�asnego nap�du. Pami�taj, �e b�dziemy mie� do czynienia z lud�mi z przysz�o�ci oddalonej o pi�tna�cie stuleci� albo, r�wnie dobrze, ze sztucznymi formami �ycia albo i z obcymi.

Harry przysun�� si� do Poole'a i wyszczerzy� w u�miechu.

��Nie wszyscy w�r�d nas, sztucznych inteligencji, s� takimi potworami, Michael.

Poole zmru�y� oczy.

��Je�li przesadzisz, wy��cz� ci�.

��Mo�e ci superludzie z przysz�o�ci oka�� si� wystarczaj�co rozwini�ci, by uzna� prawa sztucznej inteligencji mrukn�� zrz�dliwie Harry. � Takie jak, na przyk�ad, prawo do nieprzerwanej �wiadomo�ci. Tak czy owak, dobrze wiem, �e to tylko takie gadanie.

��Je�li nie przestaniesz gmera� mi w g�owie, wy��cz� ci�, stary pierniku, a wtedy przekonamy si�, czy to tylko gadanie.

W kopule zabrzmia� alarm. �Krab�, �egluj�cy zaledwie tysi�c mil ponad morzem purpurowych chmur, by� niedaleko punktu najwi�kszego zbli�enia do planety. Stary, spracowany statek wy�oni� si� zza kraw�dzi Jowisza i wystawi� na blask odleg�ego S�o�ca. S�o�ce, skarla�e odleg�o�ci�, si�gn�o promieniami niesko�czenie p�askiego horyzontu Jowisza przez warstwy chmur. Z ca�� wspania�o�ci� uwidoczni�a si� g��bia jowiszowej atmosfery, gdy chmury po�o�y�y si� d�ugimi na tysi�c mil cieniami na swych kr���cych ni�ej towarzyszkach. Blask zala� kabin�. Przez sekund� wirtualny obraz Harry'ego zachowa� swe purpurowe cienie rzucane wzd�u� pod�ogi kabiny, a maj�ce swe �r�d�o w ogniach nap�du. Potem procesor nadrobi� zaleg�o�ci i kiedy Harry zwr�ci� twarz do S�o�ca, jego profil o�wietlony by� ju� z�oci�cie.

Wtedy, niczym wschodz�ce nieoczekiwanie drugie, kanciaste s�o�ce, portal Z��cza wyskoczy� zza horyzontu, p�dz�c w ich stron�. Michael spostrzeg� ogniste punkciki statk�w okr��aj�cych portal, czekaj�cych na kolejnych intruz�w z przysz�o�ci. Trajektoria �Kraba� zawiod�a go na odleg�o�� kilkunastu mil od portalu. Michael utkwi� wzrok w ol�niewaj�cym b��kicie egzotycznej, tetraedralnej struktury portalu, przesun�� spojrzeniem po ch�odnych zarysach, zbiegaj�cych si� elegancko w geometrycznie idealnych wierzcho�kach. Fasety przypomina�y na wp� przezroczyste tafle srebrzonego szk�a. M�g� dostrzec przez nie pastelowe oceany Jowisza. Kszta�ty chmur pokrywa�a zniekszta�caj�ca kontury b�yszcz�ca srebrzy�cie patyna, a p�aszczyzny wirowa�y w spos�b nieuchwytny dla ludzkiego oka, niczym senne obrazy. Co kilka sekund fasety stawa�y si� przejrzyste, zaledwie na kr�tki, zapieraj�cy dech w piersiach moment, ukazuj�c Michaelowi obraz innego kosmosu, obcych gwiazd, niczym tunel wyciosany w materii Jowisza.

�Krab� gna� dalej, oddalaj�c si� od konstrukcji, kt�ra zmala�a gwa�townie za nimi niczym porzucona zabawka.

��M�j Bo�e � wyszepta� Harry. � Nie zdawa�em sobie sprawy, �e to jest takie pi�kne. Wydawa�o mi si�, �e dostrzegam gwiazdy najego �cianach.

��Bo dostrzega�e�, Harry � odpar� cicho Poole. � To naprawd� jest przej�cie w inn� przestrze� i inny czas.

Harry pochyli� si� do Michaela.

��Jestem z ciebie bardzo dumny.

Poole zesztywnia�, odsuwaj�c si� od niego.

��Pos�uchaj � odezwa� si� Harry � jak my�lisz, co tak naprawd� tam znajdziemy?

��Na pok�adzie statku z przysz�o�ci? Poole wzruszy� ramionami. � Poniewa� nie nawi�zali z nami ��czno�ci, wyj�wszy jedn� wiadomo�� od Miriam zaraz po wyj�ciu ze Z��cza rok temu, trudno nawet zgadywa�.

��Jak s�dzisz, czy ludzie wci�� jeszcze b�d� przypomina� ludzi?

Poole pos�a� Harry'emu ostre spojrzenie.

��A czy my �przypominamy jeszcze ludzi�? Sp�jrz tylko na nas, Harry. Ja jestem nie�miertelny dzi�ki technologii desenektyzacyjnej, a ty jeste� na wp� rozumn� sztuczn� inteligencj�.

��Tylko na wp� rozumn�?

��Powierzchownie wygl�damy jak ludzie i zapewne za takich te� si� uwa�amy, lecz nie jestem pewien, czy cz�owiek sprzed powiedzmy tysi�ca lat rozpozna�by w nas cz�onk�w tego samego gatunku, co on sam. A teraz mamy do czynienia z r�nic� nast�pnych pi�tnastu stuleci�

Harry zamacha� palcami w powietrzu, robi�c skrzywion� min�.

��Trzecia r�ka wyrastaj�ca ze �rodka twarzy. Bezcielesne g�owy, skacz�ce po pok�adzie niczym pi�ki. Jak my�lisz?

Poole wzruszy� ramionami.

��Je�eli takie daleko id�ce modyfikacje by�yby korzystne b�d� te� celowe, mo�e i tak. Ale nie uwa�am, by mia�o to najmniejsze znaczenie w por�wnaniu z tym, co dzieje si� wewn�trz ich g��w. I tym, co zbudowali.

��A technologia?

��Chyba na szczycie listy umie�ci�bym fizyk� osobliwo�ci � powiedzia� Poole. Manipulowanie zakrzywieniem czasoprzestrzeni � Posiedli�my ju� tajemnice fizyki wielkich g�sto�ci i wysokich energii na tym opieraj� si� za�o�enia nap�du fazowego � i materii egzotycznej, z kt�rej zbudowane zosta�y portale Z��cza.

��A za pi�tna�cie wiek�w� � podsun�� Harry.

��Jak daleko mo�emy si� posun�� w tej dziedzinie? Spodziewa�bym si� konstruowania samych osobliwo�ci, w skali od kilku ton do by� mo�e masy �redniego asteroidu.

��Po co?

Poole roz�o�y� szeroko ramiona.

��Miniaturowe �r�d�a energii. Wyobra� sobie, �e masz w kuchni czarn� dziur�, do kt�rej mo�esz wrzuca� odpadki w celu skompresowania do wielko�ci niewidocznych go�ym okiem w u�amku sekundy, uzyskuj�c przy tym fale daj�cego si� wykorzysta� promieniowania kr�tkofalowego. A co powiedzia�by� na sztuczn� grawitacj�? Umie�� czarn� dziur� w j�drze, powiedzmy, Ksi�yca, a b�dziesz m�g� podnie�� przyci�ganie na jego powierzchni tak bardzo, jak tylko b�dziesz chcia�.

Harry skin�� g�ow�.

��Oczywi�cie, musia�by� znale�� spos�b na powstrzymanie osobliwo�ci przed poch�oni�ciem Ksi�yca.

��Owszem. Mamy jeszcze fale grawitacyjne, generowane podczas zderze� czarnych dziur. Mo�na by, na przyk�ad, uzyska� wi�zk� holownicz�. � Poole wr�ci� na fotel i zamkn�� oczy. � Oczywi�cie je�li posun�li si� wystarczaj�co daleko, by� mo�e znale�li zastosowanie i dla nagich osobliwo�ci.

��A co to takiego?

���By� mo�e wkr�tce si� przekonamy.

Teraz wkroczyli ju� w obszar wype�niony statkami. Setki iskierek, ka�da znacz�ca ognie pojedynczego nap�du, unosi�y si� nad cierpliwym oceanem Jowisza. Kr��y�y zbyt daleko, by odr�ni� jakiekolwiek szczeg�y, lecz Poole wiedzia�, �e w�r�d nich znajdowa�y si� statki Floty z zamieszkanych ksi�ycy Jowisza, statki badawcze z planet wewn�trznych, a tak�e cholerni gapie i tury�ci. B�g jeden wie sk�d. St�umiony szmer dobiegaj�cy z g��bi kopu�y poinformowa� go, �e ta wielobarwna armada zaczyna ju� zasypywa� go sygna�ami � Poole wiedzia�, �e od chwili odebrania przed rokiem wiadomo�ci od Berg przestrze� wok� Jowisza sta�a si� centralnym punktem uwagi dla niemal ca�ej ludzko�ci, jego przybycie za� stanowi�o najbardziej wyczekiwane wydarzenie od dnia pojawienia si� statku z przysz�o�ci.

Zignorowa� je, pozwalaj�c, by zaj�y si� nimi jego wirtualne kopie. Gdyby zawiera�y co� wstrz�saj�cego, zostanie niezw�ocznie powiadomiony.

Spogl�daj�c w rozci�gaj�c� si� przed nim zat�oczon� przestrze�, po tylu dekadach izolacji na ponurych peryferiach Uk�adu S�onecznego, Poole poczu� nag�e uk�ucie absurdalnej klaustrofobii. Przynios�a go tu tak ciekawo��, jak i szcz�tkowy niepok�j o los Miriam Berg i jej za�ogi. Lecz gdy trwaj�ca ca�y rok podr� z chmury Oorta dobieg�a ko�ca, przekona� si�, �e tak naprawd� wcale nie chcia� si� tu znale��, ponownie w�r�d cuchn�cych ludzkich �wiat�w.

Harry przygl�da� mu si�, jego m�odzie�cze czo�o pobru�dzi�y zmarszczki.

��Odpr� si�, synu � powiedzia�. � Nikt nie m�wi�, �e to b�dzie �atwe.

��Och, na rany Chrystusa, zamknij si� � warkn�� Poole. M�wi�c te s�owa, poczu� co� dziwnego, ulg� p�yn�c� z faktu, �e poza jego g�ow� istnia� jeszcze kto�, albo co�, realny w granicach rozs�dku, na kogo m�g� reagowa�. � Powinienem wsadzi� ci� do elektronicznej butelki, opatrzy� j� etykiet� �Tato�, i wypuszcza� tylko wtedy, gdy potrzebowa� b�d� kolejnego, pob�a�liwego ojcowskiego kazania.

Harry Poole rozpromieni� si�, niewzruszony t� przemow�.

��Robi� tylko to, co do mnie nale�y � mrukn��.

�Krab� nios�c przed sob� wci�� dzia�aj�cy silnik, zbli�a� si� teraz do najg�stszego skupiska statk�w na niebie. Chmura pojazd�w, jak gdyby przeczuwaj�c nadej�cie �Kraba�, zacz�a si� rozprasza�.

W g��bi tej chmury ognistych muszek Michael dostrzeg� kontury czego� wielkiego, plam� zieleni na tle ciemnego r�u Jowisza.

��Oto on � rzek� Poole, przekonuj�c si�, �e jego g�os brzmi ochryple. � Statek z przysz�o�ci. Pora bra� si� do pracy� � Rzuci� w powietrze pierwsze polecenie.

Zat�oczony wszech�wiat poza kopu�� przes�oni� nag�y grad pikseli, ta�cz�cych niczym drobiny kurzu wok� �Kraba�, powoli formu�uj�c wok� kopu�y p�aszczyzny, kule i pasma. Harry z otwartymi ustami wierci� si� niepewnie w fotelu, obserwuj�c powstawanie wielkiego wirtuala wok� statku. Gdy proces si� zako�czy�, spogl�dali przez oczy o �rednicy stu jard�w ka�de, o powiekach omiataj�cych niby ulewny deszcz po�yskliwe soczewki. Nos, olbrzymi niczym ambitny projekt in�ynieryjny, o nozdrzach przypominaj�cych dysze silnik�w, przes�oni� modu� fazowy �Kraba�. Wielkie, wymodelowane uszy �eglowa�y po obu bokach kopu�y.

Usta wielko�ci wieloryba rozwar�y si�, po�yskuj�c wilgotnie.

��M�j Bo�e � wyszepta� Harry. � To ty, prawda? Spogl�damy z wn�trza twojej g�owy.

��Nie potrafi�em znale�� innego sposobu na to, by upewni� si�, �e zostaniemy nale�ycie zidentyfikowani. Nie martw si�. Ten wirtual jest tylko na pokaz, nawet nie jest inteligentny. Powtarza w k�ko pi�ciosekundowe powitanie i tyle.

��W takim razie jak us�ysz� to, co ma im do powiedzenia?

��Harry, ten wirtual jest wysoki na dwie mile odpar� zirytowany Poole. � Niech czytaj� mu z ust!

Harry pokr�ci� g�ow�, przygl�daj�c si� nozdrzom, grubym niby liny w�osom zwisaj�cym nad kabin�, porom w sk�rze wielko�ci ma�ych asteroid�w.

��Co za obrzydliwe prze�ycie � odezwa� si� w ko�cu.

��Zamknij si� i ogl�daj przedstawienie.

Teraz dooko�a zakamuflowanego �Kraba� zgromadzi�o si� wiele statk�w. Poole rozpozna� naje�one stanowiskami ogniowymi okr�ty Floty, otwarte i delikatne platformy naukowe, a nawet jeden czy dwa mi�dzyksi�ycowe promy, kt�re niew�tpliwie nie powinny zosta� dopuszczone tak blisko. Wiele spo�r�d wi�kszych jednostek rozplanowanych by�o podobnie jak �Krab�, jednostk� nap�dow� i cz�� mieszkaln� ��czy� d�ugi kad�ub. Z tej odleg�o�ci wygl�da�y niczym p�on�ce zapa�ki porozrzucane w przestrzeni kosmicznej.

��Jak s�dzisz, jak ci ludzie z przysz�o�ci na nas zareaguj�? � zapyta� Harry z nag�� nerwowo�ci�.

Poole, zerkaj�c w bok, dostrzeg�, �e Harry obgryza paznokie�, kt�ry to zwyczaj dobrze pami�ta� z odleg�ego dzieci�stwa.

��Mo�e rozwal� nas na drobne kawa�ki � odpar� z�o�liwie. � Co ciebie to obchodzi? Le�ysz sobie teraz wygodnie w ��ku na Ziemi, daleko od wszelkiego niebezpiecze�stwa.

Harry spojrza� na niego z wyrzutem.

��Michael, nie zaczynajmy tego od nowa. Jestem wirtualem, ale mam w�asn� osobowo��, poczucie istnienia.

��Tylko tak ci si� wydaje.

��Czy to nie to samo?

��Tak czy owak, w�tpi�, aby cokolwiek nam zagra�a�o � rzek� Poole. � Ludzie z przysz�o�ci jak na razie nie pr�bowali u�y� swojej broni. Dlaczego mieliby to teraz zrobi�?

Harry skin�� niech�tnie g�ow�.

��To prawda.

Kiedy statek z przysz�o�ci wszed� na orbit� wok� Jowisza, okr�ty Floty podj�y kilka pr�b zbli�enia si� do niego. Ludzie z przysz�o�ci nie odpowiedzieli ani te� nie ostrzelali jednostek Floty. Po prostu uciekli szybciej, ni� mo�na by�o za nimi nad��y�.

��Mo�e s� nieuzbrojeni � podsun�� Harry.

��To mo�liwe. W ka�dym razie dysponuj� supernap�dem.

��Wiem, �e naukowcy zastanawiaj� si�, czy nie jest to jaki� rodzaj nap�du superprzestrzennego � powiedzia� Harry.

��Mo�e. Ale je�li to prawda, nie mamy poj�cia, jak funkcjonuje. Nie spos�b wydedukowa� tego na podstawie istniej�cych technologii, tak jak uczyni�em to w przypadku technologii osobliwo�ci. Nap�d superprzestrzenny stanowi�by skok jako�ciowy.

��Mo�e to nie jest ludzki wynalazek. Mo�e pochodzi od obcych.

��Tak czy owak, nie s�dz�, by zagra�a�o nam ostrzelanie. Je�li b�d� chcieli, by�my weszli na pok�ad, nie b�d� ucieka�.

��Ale mnie pocieszy�e� � mrukn�� wirtual.

Teraz ostatnie warstwy statk�w kosmicznych rozst�pi�y si� przed nimi, iskierki silnik�w fazowych rozbieg�y si� na boki niczym wystraszone owady.

Statek z przysz�o�ci stan�� przed nimi w ca�ej okaza�o�ci niczym po�a� terenu wy�aniaj�ca si� zza pow�oki chmur. Silnik �Kraba� zgas� w ko�cu i wirtual Poole'a, mamrocz�cy swe idiotyczne powitanie, zawis� nad dyskiem zielonej ziemi o �rednicy jednej czwartej mili. Poole wyra�nie widzia� kr�g staro�ytnych kamieni w jego centrum niczym czarnobr�zowe blizny na tle zieleni. Pas niepozornych budynk�w otacza� g�azy, za� wok� niego trawa ros�a niczym w jakiej� surrealistycznej wizji, a� do samej kraw�dzi �wiata. Jej ziele� bole�nie kontrastowa�a z purpurowym r�em Jowisza, tak, �e wygl�da�o to, jakby statek otoczony by� blizn� o nieokre�lonym zabarwieniu.

Niedaleko kraw�dzi Poole zauwa�y� plam� metalu, okopcony krater w trawie. Czy�by to by�a szalupa z �Cauchy�?

Iskry �wiat�a, niczym uwi�zione gwiazdy, rozsypane by�y na powierzchni tego unosz�cego si� w kosmosie fragmentu Ziemi. Poole gdzieniegdzie dostrzega� drobne, owadopodobne kszta�ty poruszaj�ce si� po powierzchni. Ludzie? Wyobrazi� sobie g�owy zadarte w zdumieniu ku jego olbrzymiej, u�miechni�tej twarzy.

Pobie�nie omi�t� spojrzeniem wska�niki instrument�w kopu�y, spogl�daj�c na gwar nadp�ywaj�cych danych opisuj�cych mas� szalupy � zbli�on� do asteroidu-jej konfiguracj� grawitacyjn� i charakterystyk� radiacyjn�.

��Widzia�em zdj�cia i czyta�em o tym � powiedzia� Harry � ale my�l�, �e do tej pory tak naprawd� w to nie wierzy�em.

��Ma bardziej delikatny wygl�d ni� oczekiwa�em � mrukn�� Poole.

��Delikatny?

��Tylko sp�jrz. Po co budowa� statek do podr�y w czasie pod warstw� ziemi, bez wystarczaj�cej ochrony� chyba �e chcia�oby si� ukry� swoj� prac�.

��Mog� ucieka�, ale nie s� zdolne walczy� podsun�� Harry.

��Dok�adnie tak. Mo�e to wcale nie s� bohaterscy, wszechw�adni bogowie z przysz�o�ci, jakich si� spodziewali�my. Mo�e ci ludzie to uciekinierzy.

Harry zadr�a�.

��Uciekinierzy przed czym?

��C�, przynajmniej przed nami jeszcze nie uciekli. Dalej, zejd�my do szalupy i przekonajmy si�, czy pozwol� nam wyl�dowa�.

Michael Poole posadzi� kapsu�� ratunkow� �Kraba� niedaleko trawiastej kraw�dzi statku z przysz�o�ci, blisko wraku szalupy.

Maj�c za plecami wirtuala ojca, zszed� na zielon� r�wnin�. Przez moment poczu� dezorientacj�. Pod stopami mia� traw�, �d�b�a na tyle sztywne, �e wyczuwa� je pod mi�kkimi podeszwami but�w. Kule wielko�ci jego pi�ci unosi�y si� osiem st�p nad nim, emituj�c s�oneczne ciep�o, za� niedaleko centrum statku w kszta�cie dysku, skupisko ku� tworzy�o przytuln�, ziemsk� wysepk� �wiat�a. Nawet atmosfera nad tym kawa�kiem ziemi mia�a subtelny b��kitny odcie�.

Lecz w g�rze � niczym jakie� przyt�aczaj�ce sklepienie nad miejscem stworzenia � wisia�y zbite chmury Jowisza. Jedynie �wiadomym wysi�kiem woli powstrzymywa� si� przed przypadni�ciem do ziemi pod tym przyt�aczaj�cym niebem.

��Wiesz co � powiedzia� do Harry'ego � wyj�cie z szalupy sprawi�o mi wielk� trudno��. Stoj�c tutaj, czuj� si� jakbym by� nagi.

��Wiem, co masz na my�li. Harry teatralnie poci�gn�� nosem. � Ale powietrze pachnie r�wnie dobrze, jak wskazywa�y na to testy. Hej, nawet pachnie �wie�� traw�. Podskoczy� na palcach. � I przyci�ganie zbli�one do ziemskiego, jak to szacowali�my z orbity.

��Przesta� si� popisywa� mrukn�� z niezadowoleniem Poole. � Trudno poj��, jak kto� m�g� odwa�y� si� na podr� w czasie na powierzchni czego� takiego. � Wyobrazi� sobie Berg skulon� na ziemi, podczas gdy po bokach przesuwa�y si� zniekszta�cone, utworzone z materii egzotycznej �ciany tunelu czasoprzestrzennego, i poczu� obce mu dot�d uk�ucie opieku�czo�ci. Do diab�a z tym, Berg potrafi�a zadba� o siebie nie gorzej od innych � a ju� na pewno znacznie lepiej ni� on sam � lecz nikt nie zas�ugiwa� na to, by do�wiadczy� czego� podobnego.

Opieku�czo�� zacz�a si� rozmywa�, przechodz�c w przemieszane z niepewno�ci� poczucie winy, podczas gdy on zastanawia� si�, czy nie powinien czu� si� odpowiedzialny, cho�by i po�rednio, za zapocz�tkowanie ci�gu zdarze�, kt�ry do tego doprowadzi�.

Odprowadzi� wzrokiem Harry'ego, kt�ry znikn�� po drugiej stronie szalupy �Kraba�. Pojazd, cylindryczna bry�a metalu wci�� jeszcze oszroniona lodowatym ch�odem kosmosu, by� na tej ��ce r�wnie nie na miejscu co pocisk na obrusie o�tarza.

��M�j Bo�e � wykrzykn�� Harry.

Poole pod��y� w �lad za ojcem. Harry sta� wsparty d�o�mi na biodrach, przygl�daj�c si� potrzaskanej szalupie, kt�r� dostrzegli z �Kraba�.

Szalupa zosta�a rozp�atana niczym dojrza�y melon. Ci�cia lasera na kad�ubie by�y tak precyzyjne, jakby dokonano ich brzytw� � niemal atrakcyjne w swej dok�adno�ci i elegancji. Poole widzia� zw�glone i nadtopione wn�trze pojazdu, zniekszta�cone wskutek gor�ca i powyginane ku ziemi przegrody.

��No, zwyczajny wrak to to nie jest � zauwa�y� Harry. � I sp�jrz tylko tutaj � Wskaza� na nietkni�t� p�yt� poszycia. Widzisz numer identyfikacyjny?

��Pochodzi z �Cauchy�. Harry, to szalupa Miriam, na pewno. � Bezradna panika ogarn�a go nag�ym strumieniem. � Co do cholery jej zrobiono?

��Nic, Michael. Nic mi nie jest, widzisz?

Poole okr�ci� si� w miejscu, s�ysz�c ten niski, odrobin� ochryp�y i bole�nie znajomy g�os. Ujrza� ca�� jej posta� jak przez mg�� � weso�� twarz, kr�tko przystrzy�on� grzyw� w�os�w, nabiegaj�ce �zami oczy. Nie wiedz�c jakim sposobem, poczu� j� w swych ramionach. Miriam by�a o par� cali wy�sza od Michaela, jej szczup�e cia�o w szorstkim, r�owym skafandrze zesztywnia�o na moment, cho� ramionami obj�a go za szyj�. Potem odpr�y�a si� nagle i ca�ym cia�em przycisn�a do niego. Skry� twarz w mi�kkim cieple jej szyi.

Kiedy potrafi� ju� to zrobi�, wypu�ci� j� z obj��, chwyci� za ramiona i spojrza� prosto w oczy.

��M�j Bo�e, Miriam, my�la�em, �e zgin�a�. Kiedy ujrza�em szalup�

Jej w�skie usta wykrzywi� u�miech.

��Niezbyt go�cinnie z ich strony, prawda? Ale mi nie zrobili niczego z�ego. Mik�. Po prostu � teraz na jej twarzy ponownie zago�ci�o napi�cie � po prostu powstrzymali mnie przed zrobieniem pewnych rzeczy. Mo�e zaczynam si� do tego przyzwyczaja�. Mia�am na to ca�y rok�

��A podr� w czasie? Jak by�o?

Jej twarz jakby obwis�a na moment, zanim z powrotem zapanowa�a nad swoj� mimik�.

��Prze�y�am � odpar�a.

Poole odsun�� si� od niej z zak�opotaniem. By� �wiadom obecno�ci Harry'ego u swego boku, lecz starannie unika� spojrzenia w jego kierunku. Mia� dwie�cie lat i wola�by, by go szlag trafi�, byle tylko nie musia� do�wiadcza� kolejnych objaw�w ojcowskich uczu� z jego strony. Nie w tej chwili.

Zauwa�y� teraz, �e Miriam towarzyszy�a druga kobieta, r�wnie wysoka, odrobin� wychudzona, o w�skiej, ko�cistej twarzy, wygl�daj�cej m�odo i �adnie � z wyj�tkiem g�adko wygolonej g�owy, od kt�rej Poole nie m�g� pocz�tkowo oderwa� oczu. Kobieta spogl�da�a na niego nieruchomym wzrokiem. Spojrzenie jej bladych oczu by�o nieco irytuj�ce. Poole dostrzeg� w nich naiwno�� m�odo�ci pokryt� warstw� jakby t�pej oboj�tno�ci.

Harry zrobi� krok w kierunku dziewczyny, rozk�adaj�c szeroko ramiona.

��C�, Michael mia� swoje powitanie, co ze mn�?

Michael j�kn�� w g��bi ducha.

��Harry�

Dziewczyna obr�ci�a g�ow� w stron� Harry'ego i zgrabnie cofn�a si� o krok.

��By�oby to mi�e, gdyby by�o mo�liwe, prosz� pana odpar�a z kamienn� twarz�.

Harry u�miechn�� si� szeroko i teatralnym gestem wzruszy� ramionami.

��Znowu prze�wituj� mi piksele? Cholera jasna, Michael, dlaczego mi nic powiedzia�e�?

Berg pochyli�a si� do Poole'a.

��Co to za dupek?

��Wyobra� sobie, �e to m�j ojciec.

Berg �ci�gn�a twarz.

��Co za wstyd. Czemu go nie wy��czysz? To tylko wirtual.

��Nie wed�ug niego.

��Michaelu Poole. � Dziewczyna uwolniwszy si� od atencji Harry'ego. zwr�ci�a si� teraz w stron� Poole'a. Mia�a kiepsk� cer�. podkr��one oczy i zm�czon� twarz. Niedoskona�o�� tej dziewczyny z przysz�o�ci wyda�a si� Poole'owi na sw�j spos�b atrakcyjna � co za kontrast w por�wnaniu z superistotami o zaawansowanej technologii, jakie wyobra�a� sobie w co dzikszych fantazjach. Nawet jednocz�ciowy kombinezon, w jaki by�a ubrana, podobnie jak Miriam, zrobiony by� z grubego, tanio wygl�daj�cego, sztucznego tworzywa.

��Jestem Poole � powiedzia�. � Mojego ojca ju� pozna�a�.

��Mam na imi� Shira. Spotkanie ciebie to dla mnie zaszczyt. � Jej akcent brzmia� wsp�cze�nie, cho� neutralnie. � Twoje osi�gni�ci a s� nadal s�awne w moim czasie � powiedzia�a dziewczyna. � Oczywi�cie nie znale�liby�my si� tutaj i nie mogliby�my si� z tob� spotka� bez twego Projektu Z��cze� Berg przerwa�a jej ostrym tonem:

��Czy to dlatego pozwolili�cie im wyl�dowa� zamiast ich zestrzeli�?

��Nie uczyniliby�my czego� takiego, Miriam Berg � odpar�a Shira lekko ura�onym g�osem.

��Zgoda. Ale mogli�cie u�y� swego nap�du superprzestrzennego, by im uciec, tak jak to zrobili�cie z poprzednimi statkami�

Ta nazwa uderzy�a Poole�a niczym policzek.

��Naprawd� maj� nap�d superprzestrzenny?

��Pewnie � odpar�a kwa�no Berg. � A teraz popro� j�, �eby pozwoli�a ci go obejrze�.

Harry przepchn�� si� do przodu i przysun�� sw� m�od� twarz blisko dziewczyny.

��Dlaczego przybyli�cie tutaj, do naszego czasu? Dlaczego reszta Uk�adu S�onecznego odebra�a z tego statku zaledwie jedn� wiadomo��?

��Zadajesz wiele pyta� � odpar�a Shira, unosz�c przed sob� r�ce, jakby op�dzaj�c si� od Harry'ego. � B�dzie czas na to, by wyczerpuj�co na nie odpowiedzie�. Lecz prosz� was, jeste�cie tu naszymi go��mi. Musicie pozwoli� nam, by�my mogli okaza� wam nasz� go�cinno��.

Harry wskaza� r�k� na rozp�atany wrak szalupy z �Cauchy�.

��Ciekawie rozumiecie poj�cie go�cinno�ci.

��Nie b�d� durniem, Harry � skarci� go zirytowany Poole. � Pos�uchajmy, co maj� do powiedzenia. � Odwr�ci� si� do dziewczyny i powiedzia� uprzejmym tonem � Dzi�kujemy ci, Shiro.

��Zaprowadz� was do mojego domu � oznajmi�a Shira. � Prosz� za mn�.

Potem odwr�ci�a si� i powiod�a ich ku centralnej cz�ci ziemiostatku.

Zwini�ty w k��bek Parz unosi� si� samotnie w p�ynie wewn�trzustrojowym splina.

��Jasofcie Parz. Jasofcie. Powiniene� si� ju� obudzi�.

Parz wyprostowa� si� gwa�townie, g�sta ciecz i obcis�y skafander zamkni�tego obiegu spowalnia� i utrudnia� ruchy ko�czyn. Zamruga�, by przegna� senno�� spod powiek. Pojedyncza lurninosfera unosi�a si� obok niego w mieszcz�cym go, szerokim na trzy jardy, pomieszczeniu. G�sty p�yn, wzburzony jego poruszeniem, rzuca� eleganckie, faliste cienie na krwi�cie czerwone �ciany.

Pocz�tkowo poczu� dezorientacj�, nie potrafi� przypomnie� sobie, gdzie si� znajduje ani dlaczego. Miotaj�c si� bezradnie niczym ryba na haczyku, podp�yn�� niezdarnie do najbli�szej �ciany. Przewody ci�gn�y si� za nim jak przezroczyste p�powiny, ��cz�c go z ci�kim metalowym pud�em przymocowanym do jednej ze �cian.

��Parz. Obudzi�e� si�? Ju� czas.

G�os qaxa � nowego gubernatora Ziemi, przyby�ego z przysz�o�ci pos�pnego qaxa. splamionego krwi� pobratymca � rozleg� si� ponownie, lecz tym razem wywar� dziwnie koj�cy wp�yw na Parza, trzymaj�cego si� kurczowo grubych fa�d mi�sistej �ciany pomieszczenia. Jego rozproszona uwaga skupi�a si� na s�owach qaxa i uda�o mu si�, do pewnego stopnia, opanowa� rozko�atane nerwy.

��Tak. obudzi�em si� � wyszepta� przez �ci�ni�te, wyschni�te gard�o.

��Podnios� powiek�.

��Nie, prosz� � Jasoft, z dziwaczn� wstydliwo�ci�, wzdraga� si� przed rozsuni�ciem os�on swej prowizorycznej sypialni, zanim zd��y si� w pe�ni przygotowa�. Odepchn�� si� od �ciany, obs�uguj�c kontrolki zag��bione w prawym nadgarstku skafandra. � Za minut�.

Qax nie odpowiedzia�. Parz wyobrazi� sobie jego zniecierpliwienie.

Skafander Parza, przezroczysta warstwa przykrywaj�ca cienkie bawe�niane odzienie, zaprojektowano z my�l� o d�ugotrwa�ym u�yciu. Teraz Parz poczu�, jak materia� �szemrze� na sk�rze. Pory zosta�y oczyszczone, broda i paznokcie przyci�te. Z przy�bicy kasku po wewn�trznej stronie wysun�� si� ustnik; przycisn�� do niego wargi i do ust pociek� mu lodowaty p�yn o smaku �wie�ego soku jab�kowego. Kiedy sko�czy�, otworzy� usta i pozwoli�, by ultrad�wi�ki zaj�y si� jego z�bami.

Opr�ni� p�cherz i powi�d� wzrokiem po przewodach odprowadzaj�cych nieczysto�ci do przetwarzaj�cego je urz�dzenia w �cianie.

Zako�czywszy �niadanie i porann� toalet�, Parz po�wi�ci� kilka minut na sk�ony i wymachy, staraj�c si� rozrusza� wszystkie najwa�niejsze grupy mi�ni. Szczeg�ln� uwag� po�wi�ci� plecom i ramionom. Po o�miu godzinach w pozycji p�odowej g�rny odcinek kr�gos�upa wci�� za�niedzia�y ze staro�ci, mimo kuracji desenektyzacyjnej � skrzypia� niczym sztywny karton.

Kiedy sko�czy�, oddycha� nieco szybciej, sk�ra szczypa�a go od przep�ywaj�cej, docieraj�cej do wszystkich cz�ci jego cia�a krwi. Z �alem pomy�la�, �e przez ca�y dzie� nie poczuje si� ju� lepiej. Skafandry dzia�a�y zgodnie ze swym przeznaczeniem, lecz �ycie w jednym z nich nie zast�powa�o przyzwoitej kabiny: pobudki pod prysznicem z bie��c� wod� i �niadania z�o�onego z czego�, w czym� mo�na by�o naprawd� zatopi� z�by, psiakrew.

C�, to od pocz�tku nie podlega�o dyskusji. Podobnie jak jego obecno�� podczas tej przekl�tej misji qaxa, ma si� rozumie�.

��Parz � zgrzytn�� g�os qaxa. � Da�em ci pi�� minut.

Parz pokiwa� g�ow�.

��Przepraszam � powiedzia�. � Potrzebowa�em czasu, �eby si� do ko�ca obudzi�.

Qax najwyra�niej zastanawia� si� nad jego s�owami.

��Parz, nast�pne kilka godzin czasu pok�adowego by� mo�e b�dzie najwa�niejsze w historii obu naszych gatunk�w. Dost�pi�e� zaszczytu bycia jedynym cz�owiekiem z twojej epoki, kt�ry stanie si� �wiadkiem tych wydarze�. A ty marnujesz czas na mycie si� po �nie?

��Jestem cz�owiekiem � warkn�� Parz. � Nawet gdyby nadci�ga� koniec �wiata, przy zak�adaniu spodni musia�bym robi� to noga za nog�.

Qax przemy�la� i to.

��Ale teraz masz ju� na sobie te metaforyczne spodnie?

��Otwieraj t� cholern� powiek�.

�ciany olbrzymiej ga�ki ocznej splina zadygota�y, posy�aj�c niewielkie fale uderzeniowe przez ci�ki p�yn wewn�trzustrojowy ocieraj�cy si� o sk�r� Jasofta. Mi�nie poci�gn�y za p�aty ci�kiego cia�a i powieka unios�a si� niczym zas�ona. Przez sk�rzast� szaro�� rog�wki splina do wn�trza ga�ki ocznej przedosta�o si� �ososiowe �wiat�o, za�miewaj�c ��ty blask luminosfery Jasofta i rzucaj�c rozmazany cie� jego szczup�ej, unosz�cej si� w p�ynie postaci na poznaczon� purpurowymi �y�ami siatk�wk� za jego plecami. Jasoft bez trudu podp�yn�� do wewn�trznej kraw�dzi �renicy. Z nieoczekiwan� trosk� o odczucia splina po�o�y� okryte skafandrem d�onie na ciep�ej, ust�puj�cej pod naciskiem powierzchni soczewki.

Na zewn�trz kosmos stanowi� rozmazan� mieszanin� r�u, stalowej szaro�ci i b��kitu. Jasoft nie rusza� oczami, pozwalaj�c qaxa�skiemu oprogramowaniu wyostrzaj�cemu obraz pracowa� w spokoju. Po paru sekundach procedury filtruj�ce zaskoczy�y z prawie s�yszalnym pstrykni�ciem, przekszta�caj�c niewyra�ne plamy w obiekty o ostrych konturach.

By� tam oczywi�cie Jowisz: pot�ne cyklony przesuwa�y si� po jego posiniaczonym, purpurowor�owym obliczu. Obok nich przemkn�� kolejny statek � drugi splin, o porach je��cych si� od czujnik�w i uzbrojenia. Zamieszkiwane przez Parza oko obr�ci�o si�, �ledz�c drugi statek, a zawirowania w p�ynie wewn�trzustrojowym szarpn�y Parzem, obijaj�c nim �agodnie o soczewk�.

Teraz splin Parza obr�ci� si�, nap�dzany wewn�trznym ko�em zamachowym z cia�a, krwi i ko�ci. Oko porzuci�o Jowisza i skierowa�o si� na dostrze�on� ju� wcze�niej b��kitn� plam�, kt�ra teraz zamieni�a si� w tetraedron z materii egzotycznej. Nieuchwytne srebrnoz�ote tafle rozpo�ciera�y si� na tr�jk�tnych fasetach portalu Z��cza, czasami odbijaj�c pokruszone na setki fragment�w obrazy Jowisza, a niekiedy ukazuj�c umykaj�ce d�u�szej obserwacji, przelotne widoki innych czas�w, innych gwiazdozbior�w.

Portal unosi� si� na wprost Parza. Splin musia� ju� znajdowa� si� wewn�trz egzotycznej strefy spr�onej pr�ni otaczaj�cej sam wylot tunelu i wkr�tce portal zbli�y� si� tak bardzo, �e Jasoft musia� przyciska� mask� do ciep�ej soczewki splina, by rozr�ni� jego wierzcho�ki.

��Ju� prawie czas � wyszepta�.

��Tak, ambasadorze � warkn�� qax. � Prawie czas. Dobiegaj�ce ze s�uchawek s�owa by�y � jak zawsze � md�e, syntetyczne, wygenerowane przez modu� t�umacz�cy ukryty we wn�trzu splina.

��Qaxie, chcia�bym wiedzie�, co teraz czujesz.

Qax milcza� przez kilka sekund. Potem powiedzia�:

��Oczekiwanie. Oczekiwanie na sukces. M�j cel jest blisko. Dlaczego o to pytasz?

��Dlaczego nie? � Jasoft wzruszy� ramionami. � Interesuj� mnie twoje reakcje. Tak jak zapewne ciebie interesuj� moje. Inaczej dlaczego sprowadzi�by� mnie tutaj ze sob�?

��Ju� to wyja�ni�em. Potrzebny mi jest dost�p w g��b ludzkiej percepcji.

��G�wno prawda � odpar� bez gniewu Parz. � Dlaczego zale�y ci na tym, by w ten spos�b usprawiedliwi� swe poczynania? Qaxie, uda�e� si� w przesz�o��, by zniszczy� ludzko�� � raz na zawsze unicestwi� nieograniczony potencja� rozumnego gatunku. Co ciebie obchodzi ludzka percepcja?

��Jasofcie Parz � powiedzia� qax jedwabistym g�osem, w kt�rym da�o si� wyczu� satysfakcj� � jeste� jedynym cz�owiekiem, kt�ry powr�ci przez czas wraz z tym qaxa�skim korpusem ekspedycyjnym. Pi�tna�cie stuleci temu ludzie w znacznym stopniu wci�� byli zamkni�ci w obr�bie nudnego systemu gwiezdnego, stanowi�cego kolebk� ich rasy. Kiedy zniszczymy ich macierzyst� planet� � i oczy�cimy s�siaduj�ce �wiaty oraz najbli�szy fragment przestrzeni kosmicznej � b�dziesz jedynym �yj�cym cz�owiekiem w ca�ym wszech�wiecie. A skoro zag�adzie ulegnie ca�y tw�j gatunek, b�dziesz r�wnie� i ostatnim. Jakie to b�dzie uczucie?

Parz poczu� na barkach ci�ar ci�gn�cego si� przez ca�e �ycie kompromisu � dyplomacji � ci�ar wci�� przyciskaj�cy do ziemi mimo zawdzi�czanej desenektyzacji drugiej m�odo�ci. Spr�bowa�, jak czyni� to ju� wielokrotnie, poj�� znaczenie monstrualnego post�pku qaxa. Niew�tpliwie jego obowi�zkiem jako ostatniego cz�owieka by�o czu� b�l wywo�any t� zbrodni�, cierpie� w imieniu ca�ej swej rasy.

Jednak nie potrafi�. Przerasta�o to jego mo�liwo�ci. Tak jak poza jego zasi�giem znajdowa�a si� ju� teraz wszelka nadzieja, pomy�la�.

Zastanowi� si�, jak by si� czu�, gdyby mia� dzieci.

Niesko�czenie zm�czony skin�� g�ow�.

��Tak. A wi�c przywioz�e� mnie tutaj, by obserwowa� cz�owieka do�wiadczaj�cego �mierci swojego gatunku. Wcze�niej tego nie rozumia�em. Zapewne liczy�em na � na co? szlachetno��? � ze strony zab�jcy mojej rasy. Lecz w rzeczywisto�ci chodzi o co� w�a�nie tak b�ahego. Moja reakcja, cierpienie pojedynczego cz�owieka, zintensyfikuje dla ciebie emocjonalne znaczenie tego wydarzenia. Powi�kszy tw� przyjemno��. Zgadza si�?

��Przyjemno��? Nie jestem psychopat�, Jasofcie Parz � odpar� qax. � Ale s�odycz, jak� czerpa� b�d� z mej zemsty, oka�e si� doprawdy wielka.

��Zemsty za co?

��Za zniszczenie mojego �wiata, ojczystego �wiata qax�w, wskutek dzia�a� jednego cz�owieka.

Wtedy Parz pozna� cz�� tej historii.

Kilka stuleci po czasach Parza �y� b�dzie pewien cz�owiek: Jim Bolder, osobnik pozornie przeci�tny, Qaxowie b�d� usi�owali zatrudni� Boldera, wykorzysta� go do swoich cel�w. Lecz Bolder oszuka ich � w jaki� spos�b sprawi, �e skieruj� gwiazdo�amacze na s�o�ce swej ojczystej planety.

Nowy gubernator przyby� z przysz�o�ci, w kt�rej relatywnie �agodna okupacja Ziemi nieuchronnie doprowadzi�a do zniszczenia ojczystej planety qax�w, do diaspory, podczas kt�rej zgin�y dziesi�tki delikatnych qax�w. W tej historii qaxowie zepchni�ci zostali na margines. Ludzie, wyzwoleni spod okupacji, znacznie uro�li w si��.

Qaxowie pragn�li zmieni� ten stan rzeczy.

Parz poj��, �e, o ironio, bunt Przyjaci� Wignera nie mia� nic wsp�lnego z ostatecznym upadkiem okupanta w tej historii. Plany rebeliant�w, cokolwiek by one zak�ada�y, postrzegane by�y przez qax�w jako pozbawione znaczenia w rzeczywisto�ci seria pomost�w czasoprzestrzennych zapocz�tkowana aktem buntu zaoferowa�a qaxom mo�liwo�� cofni�cia si� w przesz�o��, daleko przed czasy Boldera, i naprawienia wcze�niejszych zaniedba�.

Parz, oszo�omiony i wstrz��ni�ty filozoficznymi konsekwencjami, zastanawia� si�, czy ta seria podr�y w przesz�o�� nie doprowadzi do powstania mnogo�ci alternatywnych �wiat�w, zamkni�tych krzywych czasopodobnych. W oryginalnym wariancie, pierwotnej historii, ani dzia�ania buntownik�w ani posuni�cia qax�w nie wywiera�y wp�ywu na przebieg wydarze�. Historia z nieub�agan� logik� prowadzi�a do rozproszenia qax�w. Teraz qaxowie mieli nadziej� cofn�� si� w czasie i zgnie�� ludzko��, zanim te wydarzenia nast�pi�. Ten drugi wariant doprowadzi do wy�onienia si� qax�w jako rasy dominuj�cej pod nieobecno�� ludzko�ci. Zapewne buntownicy dzi�ki swemu niejasnemu planowi zamierzali zapocz�tkowa� trzeci wariant, w kt�rym okupacja zostanie zako�czona przed czasami Jima Boldera � o kt�rym buntownicy oczywi�cie nic nie wiedzieli. Z ich perspektywy okupacja wydawa� si� musia�a czym� olbrzymim i wiecznym.

Lecz Parz pojmowa�, �e nawet i to nie by�o ostatecznym posuni�ciem. Zapewne rozmaite grupy podr�nik�w w czasie b�d� na siebie wzajemnie oddzia�ywa�, powoduj�c wy�onienie si� z niebytu wariantu czwartego, pi�tego czy sz�stego� Wi�kszo�� ludzkich filozof�w zdawa�a si� teraz zgadza� co do tego, �e jedynie jeden z tych wariant�w mo�na uwa�a� za �rzeczywisty�, tylko jeden z nich m�g� by� powo�any do istnienia przez obserwacj� �wiadomego umys�u.

Parz przycisn�� twarz do ciep�ego tworzywa soczewki, a ono ust�pi�o pod naciskiem niczym cienka guma. Bia�ob��kitne zastrza�y portalu Z��cza stopniowo otacza�y splina. Najbli�sza faseta, przes�aniaj�ca ju� gwiazdy i ksi�yce Jowisza, by�a mroczna i pusta, jej czer� rozja�nia�a jedynie �ladowa, jesiennoz�ota po�wiata. Parz rozejrza� si� dooko�a. Przelotnie zamajaczy� mu drugi splin, ten sam, kt�rego ju� widzia�. Unosi� si� w g�rze i nieco w tyle za statkiem qaxa, pod��aj�c w �lad za nim ku portalowi.

��Ale armada � mrukn��. � Dwa statki?

��Dwa wystarcz�. Ludzie sprzed pi�tnastu stuleci nie dysponuj� �rodkami umo�liwiaj�cymi obron� przed uzbrojeniem splina. Drugi statek zniszczy pojazd buntownik�w z twojej tera�niejszo�ci tych Przyjaci� Wignera podczas gdy m�j statek zaatakuje Ziemi�.

Parz poczu� nag�y ucisk w gardle.

��Jak?

��Gwiazdo�amaczami.

Parz zamkn�� oczy.

��By� mo�e twoja zemsta nie b�dzie taka znowu s�odka � zauwa�y�, na o�lep poszukuj�c czego�, co da�oby mu przewag�. � Co z przyczynowo�ci�? Mo�e przestan� istnie� w chwili, gdy moi przodkowie zostan� unicestwieni? Mo�e ty tak�e. Zastanawia�e� si� nad tym? A wtedy nigdy nie dojdzie do zniszczenia twego �wiata przez tego ludzkiego bohatera� nie b�dziesz mia� ani powodu ani �rodk�w, by cofa� si� w czasie i atakowa� Ziemi�. � Wtedy jednak, dopowiedzia� sobie w my�lach, skoro qax nie cofnie si� w czasie, ludzko�� bez w�tpienia przetrwa, by koniec ko�c�w jednak zniszczy� �wiat qax�w� � Zostaniemy uwi�zieni w p�tli przyczynowej, nieprawda�?

��Jasofcie Parz, zasady przyczynowo�ci nie dzia�aj� w tak uproszczony spos�b. W takiej sytuacji r�ne skutki zaistniej� r�wnocze�nie, niczym prawdopodobie�stwa wyra�ane funkcj� kwantow�. Lecz tylko jedna z tych ewentualno�ci doczeka si� urzeczywistnienia�

��Jeste� pewien? � zapyta� ponuro Parz. � M�wimy o zniszczeniu ca�ego gatunku� zmianie biegu historii na kosmiczn� skale., qaxie.

��Owszem, jeste�my pewni. Moim zamiarem jest zamkni�cie wszystkich prawdopodobie�stw, wszystkich wariant�w rzeczywisto�ci, w kt�rych ludzko�� mog�aby przetrwa�. Po zniszczeniu waszego uk�adu pozostaniesz jedynym cz�owiekiem w ca�ym kosmosie.

��A wtedy obaj pogr��ymy si� w nieistnieniu � uzupe�ni� pos�pnie Parz.

��Nie � zaprzeczy� qax. � Historia, wzd�u� kt�rej si� cofn�li�my, nie b�dzie ju� istnie� jako ewentualno��. B�dziemy zagubieni, poza czasem, a moje zadanie zostanie wykonane.

Tak, pomy�la� Parz, to, co m�wi, jest mo�liwe. To wi�cej ni� ludob�jstwo. Qax planowa� nie tyle zniszczenie ludzko�ci co wszystkich alternatywnych rzeczywisto�ci, w kt�rych ludzko�� mog�aby przetrwa�.

Ch�odne kalkulacje qaxa w jaki� spos�b przenikn�y znieczulone serce Parza g��biej ni� wszystko inne. Jak istota rozumna mog�a opisywa� tak potworne wydarzenia zniszczenie gatunku, �wiat�w, historii j�zykiem zimnej logiki, j�zykiem nauki?

Cholera jasna, wzburzy� si� w duchu Parz. Rozmawiamy o unicestwieniu ca�ego gatunku � niezliczonych miliard�w potencjalnych istnie�, nawet jeszcze nie narodzonych�

Lecz jak zawsze u�wiadomi� sobie t�po, �e qaxowie nie planowali niczego, czego ludzie w przesz�o�ci nie pr�bowali wyrz�dzi� innym przedstawicielom swego gatunku.

��Parz, wkr�tce b�dziemy przekracza� tunel czasoprzestrzenny. Powiniene� przygotowa� si� na szok przyczynowo�ciowy.

��Szok przyczynowo�ciowy? � Parz utkwi� wzrok w pustej, rozwartej gardzieli portalu, �lady srebrzystej poz�oty znikn�y ju�, pozostawiaj�c przes�aniaj�c� stopniowo gwiazdy ciemno��. � Wiesz co, qaxie, planujesz zniszczenie mojej ojczystej planety, a ja czuj� jedynie osobisty strach przed zag��bieniem si� w ten przekl�ty tunel.

��Wasz gatunek ma wiele ogranicze�, Parz.

��By� mo�e. Mo�e wychodzi nam to tylko na dobre.

Splin zadygota�. Jasoft, zag��biony w amortyzuj�cej wstrz�sy materii wewn�trzustrojowej, dr�enie milowego zwierz�cia odebra� niczym s�abe trz�sienie ziemi.

��Boj� si�, qaxie.

��Wyobra� sobie m�j niepok�j.

Dygotanie splina nabra�o ci�g�ego charakteru. Parz odczuwa� je jako przenikaj�c� p�yn wewn�trzustrojowy wibracj� o wysokiej cz�stotliwo�ci � drobne fale uderzaj�ce w jego cia�o niczym owadzie skrzyd�a � a w tle basowy pomruk, dobiegaj�cy z pot�nego szkieletu samego splina. Statek cierpia�.

��Qaxie, m�w do mnie.

��O czym?

��Wszystko jedno � wymamrota� Parz. � Niewa�ne. Byle tylko zaprz�tn�� czym� m�j umys�. Opowiedz mi o tym, jak jeden cz�owiek zniszczy� wasz� planet� Opowiedz mi o Jime Bolderze.

��Zniszczy j�. Zniszczy�by.

��Wszystko jedno.

Qax wydawa� si� zastanawia� przez chwil�.

��By� mo�e. Ale jaka� to dziwna pro�ba, Jasofcie Parz. Musz� rozwa�y�, co masz do zyskania, poznaj�c t� wiedz�. Mo�e opracowujesz jaki� beznadziejny plan wykorzystania tych danych, by zrehabilitowa� si� w oczach swego ludu� z najwi�kszego zdrajcy w dziejach gatunku sta� si� cichym bohaterem�

Zaskoczony tymi s�owami Parz ze strachem spojrza� w swe serce. Zdrajca? Miesi�c temu bez wahania odrzuci�by podobny zarzut.

Jednak teraz qaxowie zmienili zasady. Nagle Parz dostrzeg� swoj� transformacj�, z w�tpliwej moralno�ci dyplomaty-kolaboranta w �wiadka zag�ady swego gatunku�

Splin zadygota� powt�rnie, jeszcze gwa�towniej i przez warstw� materii wewn�trzustrojowej Parz jakby us�ysza� niski j�k b�lu, przera�enia.

Czy�by qax mia� racj�? Czy jaki� element jego pod�wiadomo�ci wci�� jeszcze snu� plany, poszukiwa� s�abych miejsc, nawet teraz? Czy�bym �ywi� jeszcze odrobin� nadziei, zapyta� sam siebie ze zdumieniem.

Qax milcza�.

Splin zadr�a� tak mocno, �e Parz uderzy� mi�kko w �cian� olbrzymiej ga�ki ocznej. Mia� wra�enie, �e splin odskoczy� o kilkaset jard�w, jakby odsuwaj�c si� od jakiego� �r�d�a b�lu.

Jasoft zacisn�� powieki i bezg�o�nym rozkazem poleci� oprogramowaniu wspomagaj�cemu wzrok przywo�a� zewn�trzny obraz splina przekazywany przez towarzysz�cy mu statek.

Jego pojazd przekracza� faset� portalu, posuwaj�c si� naprz�d tak powoli, jak przy dokowaniu, krzywizny jego bok�w prawie ociera�y si� o b��kitne kraw�dzie tetraedralnej konstrukcji.

Sto godzin dzieli�o Parza od przesz�o�ci.

Qax odezwa� si� gwa�townie, najwyra�niej podj�wszy decyzj�.

��Ten cz�owiek nazywa� si� � b�dzie si� nazywa� � Jim Bolder. Cz�owiek czas�w okupacji � w niedalekiej przysz�o�ci od twoich czas�w, Parz. Bolder by� jednym z ostatnich ludzkich pilot�w. Qaxa�ski zakaz u�ytkowania przez ludzi statk�w kosmicznych z czasem stanie si� ca�kowity, Jasofcie Parz. Statki b�d� zajmowane w chwili l�dowania. Pozaziemskie kolonie ludzkie stan� si� samowystarczalne albo te� ulegn� likwidacji, za� ich mieszka�cy przesiedleni zostan� z powrotem na Ziemi� lub te� wymr�. Ludzie pokroju Boldera strac� prac�, Parz. Sens swego istnienia. To umo�liwi�o � umo�liwi � zwerbowanie Boldera do specjalnej misji.

Eleganckie geometryczne linie struktury Z��cza wygl�da�y jak nagie na tle cia�a splina. W pewnej chwili splin zbli�y� si� na kilkadziesi�t jard�w do szkieletu konstrukcji. Cia�o zahartowane trudami podr�y podprzestrzennej zacz�o si� gotowa�. Na oczach Parza na ospowatej, stalowoszarej powierzchni utworzy�y si� p�cherze wielko�ci ma�ej ziemskiej wioski, zaraz p�kaj�c niczym ma�e wulkany, wyrzucaj�ce strumienie podobne do ludzkiej krwi. kt�re natychmiast krzep�y w rozbryzgi czerwonych kryszta��w, migocz�cych w b��kitnym blasku struktury. Akry powierzchni splina wi�y si� w konwulsjach, usi�uj�c odsun�� uszkodzone miejsca jak najdalej od materii egzotycznej.

��Na czym polega�a misja Boldera? � zapyta� Parz.

��Parz, co ci wiadomo o Wielkim Atraktorze? Galaktyki � gromady i supergromady galaktyk, rozleg�e na miliard lat �wietlnych � przesuwa�y si� przez przestrze� szerokimi, zbitymi strumieniami. Wygl�da�y jak �my przyci�gane przez jakie� niewidoczne �wiat�o� Ludzcy astronomowie opisywali to zjawisko od stuleci, lecz nigdy nie potrafili wyt�umaczy� go w zadowalaj�cy spos�b.

��A co to ma wsp�lnego z Bolderem?

��Podejrzewali�my, �e istnieje jaki� zwi�zek Wielkiego Atraktora z xeelee � powiedzia� qax.

Parz prychn��.

��Daj spok�j. Xeelee s� pot�ni, ale to nie bogowie.

��Wys�ali�my Boldera, by si� o tym przekona� � powiedzia� spokojnie qax.

Parz zmarszczy� czo�o.

��Niby jak? To niemo�liwe. Nawet najszybszy z naszych statk�w superprzestrzennych potrzebowa�by stuleci czasu pok�adowego�

��Mieli�my dost�p do statku xeelee.

Parz poczu�, jak jego szcz�ka zbli�a si� niebezpiecznie do piersi.

��To tak�e niemo�liwe.

��Te szczeg�y s� bez znaczenia. Wystarczy powiedzie�, �e Bolder prze�y� sw� podr� do j�dra strumienia.

��Do miejsca, do kt�rego zmierzaj� wszystkie galaktyki?

��W�a�nie � potwierdzi� qax. � Chocia� w pewnej odleg�o�ci od j�dra Bolder odkry�, �e struktura wszystkich galaktyk eliptycznych z wyj�tkiem jedynie tych najbardziej �ci�ni�tych ulega rozpadowi. Fragmenty galaktyk, gwiazdy i planety wpadaj� do olbrzymiej studni grawitacyjnej w centrum tego wszystkiego, poprzedzane przez swe przesuni�te ku fioletowi �wiat�o.

��A na dnie tej studni?

Qax przerwa�.

Parzowi, nadal obserwuj�cemu z zewn�trz splina, wydawa�o si�, �e struktura portalu przypala zewn�trzne warstwy nieszcz�snego statku. Jednak to nie ciep�o, wiedzia� o tym doskonale, lecz promieniowanie wielkiej cz�stotliwo�ci i fale grawitacyjne wzbudzane przez superg�st� materi� egzotyczn� powodowa�y uszkodzenia splina. Parz zadr�a� w nag�ym przyp�ywie wsp�czucia dla cierpi�cego stworzenia.

Obraz zgas�. Parz, pora�ony nag��, sztuczn� �lepot� poj�� z przera�eniem, �e jego statek zag��bi� si� ju� ca�kowicie we wn�trzu tunelu. Czuj�c przyp�yw klaustrofobii i paniki, wyrzuci� z siebie bezg�o�ne rozkazy.

Mg�a przed oczami rozwia�a si�.

Komora oka pogr��ona by�a w ciemno�ci, takiej samej, w jakiej si� obudzi�. Wierna luminosfera wci�� unosi�a si� u jego boku.

A wi�c splin zamkn�� oczy. C�, nie m�g� szczeg�lnie go za to wini�.

Statek zadr�a� jak uderzony. P�yn wewn�trzustrojowy zachlupota�, przelewaj�c si� przez sferyczne pomieszczenie. Parz podp�yn�� do najbli�szej �ciany i chwyci� si� podobnego sznurowi w��kna nerwowego.

��Napi�cia grawitacyjne � wyszepta� qax w jego uchu. � Tunel stanowi lej czasoprzestrzenny, Parz. Rejon wielkich napi��, niezwykle skomplikowanych zakrzywie�. Lej na ca�ej swej d�ugo�ci wy�o�ony jest materi� egzotyczn�. Przemieszczamy si� w pr�ni wzd�u� jego osi, z dala od materii egzotycznej. W najw�szym miejscu �rednica leja wynosi oko�o mili. Poruszamy si� z pr�dko�ci� trzech mil na sekund�

��Za wolno � wykrztusi� Parz.

Wibracja przemkn�a przez zaci�ni�te palce Parza, po ramionach, wstrz�saj�c nim do g��bi. Mia� wra�enie, jakby splin ok�adany by� jak�� olbrzymi� pi�ci�.

��Statek to wytrzyma?

��Tak wykazuj� nasze symulacje � odpar� pob�a�liwie qax. � Ale to stworzenie nie czuje si� najprzyjemniej.

��Zgadza si� � Parz trzyma� si� swojego w��kna, wyobra�aj�c sobie stulecia przesuwaj�ce si� przed gnaj�cym niczym pocisk splinem. Powiedz mi, co odkry� Bolder wydusi� przez szcz�kaj�ce z�by. � Na dnie studni grawitacyjnej.

��Pier�cie� � oznajmi� qax. � Torus. Zbudowany z nieznanej, krystalicznej substancji. Szeroki na tysi�c lat �wietlnych. Obracaj�cy si� z godn� szacunku cz�ci� pr�dko�ci �wiat�a. By� niezwykle masywny. Wywo�a� lej w czasoprzestrzeni tak g��boki, �e wci�ga� do niego ca�e galaktyki, w��czaj�c w to tak�e i Mleczn� Drog� Ziemi, w promieniu milion�w lat �wietlnych.

��Nie do wiary � powiedzia� Parz, wci�� miotany wsp�czuciem dla splina.

��To artefakt � ci�gn�� qax. � Zbudowany przez xeelee. Bolder widzia� xeelee pracuj�cych nad jego konstrukcj�.

Statki xeelee frachtowce wielko�ci ksi�yca i my�liwce o mrocznych jak noc skrzyd�ach d�ugich na setki mil � patrolowa�y olbrzymi plac budowy. Wi�niowymi promieniami gwiazdo�amaczy rozbija�y wpadaj�ce z zewn�trz, przesuni�te ku fioletowi fragmenty galaktyk i nak�ada�y kolejne warstwy na powi�kszaj�cy si� pier�cie�.

��S�dzimy, �e xeelee ju� po�wi�cili miliardy lat na ten projekt stwierdzi� qax. Lecz praca nad nim post�puje w tempie geometrycznym. Im wi�ksz� mas� osi�ga, tym bardziej pog��bia si� studnia grawitacyjna i tym szybciej materia trafia w rejon budowy, dostarczaj�c budulca konstruktorom.

��Ale dlaczego? W jakim celu?

��Domy�lamy si�, �e xeelee pr�buj� skonstruowa� rejon o w�a�ciwo�ciach charakterystycznych dla metryki Kerra � powiedzia� qax.

��Co takiego?

Metryka Kerra stanowi�a ludzki termin na opisanie szczeg�lnego rozwi�zania r�wna� og�lnej teorii wzgl�dno�ci Einsteina. Gdyby czasoprzestrze� zosta�a zniekszta�cona przez odpowiednio ci�ki, obracaj�cy si� toroid, teoretycznie mog�a si� rozewrze�.

��Niczym tunel czasoprzestrzenny? � zapyta� Parz.

��Tak. Ale z��cze oparte na metryce Kerra nie ��czy�oby dw�ch punkt�w tej samej czasoprzestrzeni, Parz. Stanowi�oby kana� mi�dzy czasoprzestrzeniami.

Parz ze wszystkich si� usi�owa� to zrozumie�.

��Twierdzisz, �e ten �rejon metryki Kerra� to wrota � drzwi prowadz�ce poza nasz wszech�wiat?

��W du�ym uproszczeniu tak. Xeelee pr�buj� skonstruowa� wyj�cie poza ten kosmos.

��I aby to osi�gn��, s� gotowi zrujnowa� fragment przestrzeni szeroki na setki miliard�w lat �wietlnych�

Nieoczekiwanie Parz ponownie o�lep�. Pospiesznie, na kraw�dzi paniki, wyda� rozkazy, lecz tym razem wzrok nie powr�ci�. Ciemno�ci, w jakich si� pogr��y�, by�y znacznie g��bsze ni� przy zwyk�ym zamkni�ciu oczu� z przera�eniem u�wiadomi� sobie, �e by� to mrok nico�ci, mrok pustki.

��Qaxie. � Jego w�asne s�owa zabrzmia�y tak, jakby dobiega�y zdu�ej odleg�o�ci. Mia� wra�enie, jakby jednocze�nie zawodzi�y go wszystkie zmys�y. � Co si� ze mn� dzieje?

G�os qaxa dobieg� do niego z oddali, lecz wyra�nie.

��To w�a�nie jest szok przyczynowo�ciowy, Parz. Przerwanie linii przyczynowo�ci, kwantowych funkcji falowych, w kt�rych jeste� zatopiony. Szok przyczynowo�ciowy wywo�uje dysfunkcj� sensoryczn�.

Jasoftowi wydawa�o si�, �e jego cia�o mi�knie, oddala si� od niego. Stawa� si� jakby bezcielesnym p�atkiem �wiadomo�ci pozbawionym zakotwiczenia w �wiecie zewn�trznym.

Qax m�wi� dalej. Jego g�os przyzywa� Parza niczym odleg�a tr�bka sygna�owa.

��Jasofcie Parz. Dla mnie, dla ka�dej czuj�cej istoty jest to r�wnie trudne jak dla ciebie� nawet dla splina. Ale to minie. Nie pozw�l, by zachwia�o to twoj� �wiadomo�ci�. Skup si� na moich s�owach.

��Jim Bolder w swym skradzionym poje�dzie wymkn�� si� in�ynierom xeelee. Powr�ci� do macierzystego systemu qax�w, gdzie rozpocz�a si� jego misja. Jasofcie, qaxowie to rasa kupiecka. Bolder powr�ci� z bezcennym skarbem: danymi o najwi�kszym zamy�le xeelee. Zapewne nie zdziwi ci� to, �e qaxowie postanowili, hm, zatrzyma� te dane dla siebie. Lecz Bolder oszuka� nas.

Wok� Parza zapali�a si� blada po�wiata, upiorne migotanie, faluj�ce b�yski niczym ksi�yc odbijaj�cy si� w tafli morza.

��Szczeg�y tego zdarzenia nigdy nie zosta�y do ko�ca wyja�nione. Bolder mia� wy�oni� si� z superprzestrzeni w rejonie otoczonym przez spli�skie okr�ty wojenne, co do jednego wyposa�one w bro� opart� na grawitonowej technologii gwiazdo�amaczy� Tak si� nie sta�o. Bolder prze�y�, umkn��.

U�yte zosta�y gwiazdo�amacze. W zamieszaniu i panice promienie musn�y qaxa�skie s�o�ce. To wystarczy�o, by je zdestabilizowa� � i ostatecznie przekszta�ci� w now�.

Qaxowie musieli ucieka�. Dziesi�tki pojedynczych istot zgin�y podczas tej migracji. Nasza pot�ga rozsypa�a si� w gruzy, okupacja Ziemi dobieg�a ko�ca�

Jasoft Parz, cho� oszo�omiony i zdezorientowany, nie potrafi� przegna� uczucia triumfu.

Otoczy�o go szare �wiat�o bez formy i kszta�tu� Nie, nie otoczy�o. Zorientowa� si�, �e on sam by� jego cz�ci�, jak gdyby to szare �wiat�o �wieci�o pod powierzchni� rzeczywisto�ci, �wiat�o, na tle kt�rego wszystkie zjawiska s� jedynie cieniami. Jego panika zel�a�a, zast�pi�o j� poczucie cichej pot�gi. Czu� jakby rozci�ga� si� na lata �wietlne, a zarazem by� nie wi�kszy od atomu, stary milionem prze�ytych lat, a jednocze�nie m�odszy od pierwszego oddechu dziecka.

��Qaxie, co u licha si� dzieje?

��Szok przyczynowo�ciowy, Parz. Dysfunkcja percepcyjna. Przyczynowo�� nie jest zjawiskiem prostym. Gdy elementy po��cz� si�, staj� si� cz�ci� jednego uk�adu kwantowego� i musz� pozosta� z��czone na wieki dzi�ki oddzia�ywaniom kwantowym. Wyobra� sobie, �e idziesz pla��, po drodze tworz�c ci�g �lad�w. Siady z czasem mog� wyblakn��, podczas gdy ty p�jdziesz dalej, lecz ka�dy z nich pozostanie zwi�zany z tob� �ciegami funkcji kwantowych.

��A kiedy opuszczam m�j fragment czasoprzestrzeni�?

���ciegi ulegaj� zerwaniu. Zwi�zki przyczynowe rozpadaj� si� i musz� zosta� ponownie ukszta�towane.

��Dobry Bo�e, qaxie. Czy ten b�l jest tego wart, tylko po to, by odby� podr� w czasie?

��Aby osi�gn�� nasze cele: tak � odpar� cicho qax.

��Doko�cz swoj� opowie�� � powiedzia� Jasoft Parz.

��Mam j� doko�czy�?

��Dlaczego xeelee buduj� drog� prowadz�c� poza nasz wszech�wiat? Czego poszukuj�?

��Podejrzewam, �e gdyby�my znali odpowied� na te pytania � odrzek� qax � poznaliby�my wiele z ukrytej prawdy o naturze wszech�wiata. Lecz nie znamy ich. Opowie�� musi pozosta� nie doko�czona, Jasofcie Parz.

��Lecz zastan�w si� nad tym: z je�li xeelee nie szukaj� czego� poza swym pier�cieniem � lecz uciekaj� przed czym� w tym wszech�wiecie?

��A jak my�lisz, czego mog� ba� si� xeelee?

Parz, poobijany, zdezorientowany, nie potrafi� znale�� na to odpowiedzi.

Spli�ski okr�t wojenny sun�� powoli przez czas.

Jeden z Przyjaci� Wignera, Jaar, czeka� na Michaela Poole'a przy wej�ciu do spoczywaj�cej na ziemi szalupie �Kraba�.

Poole stan�� na trapie pojazdu, sk�pany w tajemniczym blasku Jowisza. Powi�d� spojrzeniem po czekaj�cym na niego m�odym m�czy�nie, nieregularnym skupisku budynk�w z tworzywa xeelee w oddali, niewyra�nych zarysach staro�ytnych g�az�w i idealnej krzywi�nie Jowisza rysuj�cej si� przyt�aczaj�co ponad tym wszystkim.

Czu� si� na to stanowczo za stary.

Wydarzenia poprzedniego dnia � l�dowanie, spotkanie z Miriam, zalew obco�ci-przetrwa� dzi�ki swoistemu psychicznemu rozp�dowi. Teraz wszak�e nie pozosta�o z niego nic. Niech�tnie budzi� si� z niespokojnego snu, by ponownie stawi� czo�o niebezpiecze�stwom, napi�ciom kolejnego dnia, konieczno�ci znalezienia sposobu na poradzenie sobie z obecno�ci� Miriam.

Miriam sp�dzi�a czas przeznaczony na sen w szalupie. Harry mia� dosy� przyzwoito�ci, by napar� godzin zapomnie� o retoryce walki o prawa dla sztucznych inteligencji, i zapad� w stan u�pienia, by da� im troch� czasu na osobno�ci. Lecz Miriam i Michael nie spali ze sob�. Kim byli. dzieciakami? Rozmawiali, trzymali si� za r�ce, a potem padli na osobne koje. Zaspokojenie po��dania jako� nie wydawa�o si� w�a�ciw� reakcj� na stuletni okres separacji i odnowienie starego, jak i burzliwego zwi�zku.

�a�owa�, �e da� si� nam�wi� Harry'emu na t� przeja�d�k�. Odda�by wszystko, co widzia� i czego si� dowiedzia�, w zamian za mo�liwo�� powrotu do sanktuarium swej stacji w chmurze Oorta, do powolnego gmerania na obrze�ach fizyki materii egzotycznej.

Oczywi�cie, gdyby da� sobie wyczy�ci� g�ow�, tak jak zrobi� to Harry. m�g�by spojrze� na wszystkie zdarzenia ze �wie�ej perspektywy.

A w choler� z tym.

Poole zszed� po trapie na sztywn� angielsk� traw�. Przyjaciele Wignera powitali go u�miechami. Poole ujrza� m�odego m�czyzn�, wysokiego i chudego jak patyk, odzianego w standardowy r�owy kombinezon. Ko�ciste nadgarstki i kostki odznacza�y si� pod szorstkim materia�em. Mia� okr�g��, g�adko ogolon� g�ow� i, podobnie jak Shira, blad� cer�, za� jego oczy by�y wodni�cie br�zowe. Sta� odrobin� pochylony. Poole domy�la� si�, �e nawet po pi�tnastu stuleciach kto� o podobnym wzro�cie i budowie cia�a przez ca�e �ycie b�dzie si� schyla�, by nie wygl�da� niezgrabnie, lecz jego uwag� przyci�ga�o co� wi�cej, co� w dziwnie wygi�tych nogach Przyjaciela�

Krzywica. Czy to mo�liwe, by i ta plaga mog�a powr�ci� na Ziemi�? Serce Poole'a zamar�o na moment.

��Michael Poole? Poznanie pana jest dla mnie zaszczytem.

��A ty zapewne jeste� Jaar � obiecany przez Shir� przewodnik?

��Specjalizuj� si� w naukach fizycznych. Ufam, �e spa� pan spokojnie.

��Nie bardzo � u�miechn�� si� szeroko Poole. � Mam zbyt wiele pyta�.

Jaar pokiwa� g�ow� z powag�.

��Ma pan bystry umys�, panie Poole. Stawianie pyta� to dla pana co� naturalnego�

��Shira obieca�a � ci�gn�� ostro Poole � �e przy�le kogo�, kto b�dzie m�g� na nie odpowiedzie�.

Jaar u�miechn�� si� mgli�cie i jego mina do pewnego stopnia przypomnia�a Poole'owi tak charakterystyczny dla Shiry brak zainteresowania. Jaar robi� wra�enie nieobecnego, niezainteresowanego ich ma�ym pojedynkiem ani te� nawi�zaniem z nim jakiegokolwiek bli�szego kontaktu. Wygl�da�o to tak, jakby mia� na g�owie znacznie wa�niejsze problemy.

��Shira m�wi�a, �e niewielki sens ma ukrywanie przed panem tego, czego istnienia ju� si� pan domy�li�.

��A wi�c przys�ano ci�, by� udobrucha� starego cz�owieka?

��Nikt mnie nie przys�a�, panie Poole � odpar� Jaar. � Sam poprosi�em o ten zaszczyt.

K�aniaj�c si� lekko, Jaar zaprosi� Poole'a, by ten zechcia� mu towarzyszy�. Rami� w rami� ruszyli przez r�owiej�c� traw� ku centrum ziemiostatku.

��Jeste� zaledwie drugim Przyjacielem, jakiego spotykam� � odezwa� si� Poole � a jednak wydajesz si� bardzo podobnego usposobienia co Shira. Wybacz mi moj� bezpo�rednio��, Jaar, ale czy wy wszyscy jeste�cie tacy podobni do siebie?

��Nie s�dz�, panie Poole.

��M�w mi Michael. Ale jest w tobie wewn�trzny spok�j, dziwna pewno�� � nawet po przedarciu si� przez pier�cie� qaxa�skiej floty, nawet po wpadni�ciu, chc�c nie chc�c, w otw�r w czasoprzestrzeni�

��Jestem pewien, �e to, co zamierzamy tu uczyni�, jest s�uszne.

��Wasz projekt � Poole pokiwa� g�ow�. � Ale nie wolno ci powiedzie�, na czym on polega.

��Jak ty urodzi�em si� z przekle�stwem poszukuj�cego umys�u. To musi by� irytuj�ce� jaka� dziedzina wiedzy ukryta przed tob� w taki spos�b� Przepraszam. � Jaar u�miecha� si� �agodnie, blado, nieust�pliwie. Jego �ysa g�owa w dziwny spos�b przywodzi�a Poole'owi na my�l jajko, g�adkie i pozbawione szczeg��w. � Ale nie powiniene� my�le�, �e wszyscy jeste�my tacy sami. Przyjaciele pochodz� z najr�niejszych �rodowisk. Zgoda, wybrano nas do tej misji ze wzgl�du na m�ody wiek i sprawno�� fizyczn�, a wi�c te cechy mamy wsp�lne. By� mo�e wydajemy ci si� podobni po prostu dlatego, �e pochodzimy z tak odleg�ej epoki. Mo�e r�nice mi�dzy nami zacieraj� si� wraz z dziel�cymi nas stuleciami.

��Mo�e � przyzna� Poole i roze�mia� si�. � Ale nie jestem naiwny, ch�opcze.

��Nie w�tpi� w to � odpar� g�adko Jaar. � A jednak z braku technologii desenektyzacyjnej �adne z nas nie ma twoich dwustu lat, panie� Michael. � Przez kr�tk� chwil� w jego g�osie zabrzmia�a kpiarska nuta. � Mo�e po prostu nie przywyk�e� do towarzystwa m�odych ludzi.

Poole otworzy� usta� potem zamkn�� je z powrotem, czuj�c niejasne zak�opotanie.

��Mo�e masz racj� � przyzna�.

Przez chwil� szli w milczeniu.

Wewn�trzny spok�j, dziwna pewno�� Poole'a zastanowi�o, czy tajemniczy cel ich misji nie ma czasem jakiego� mistycznego albo religijnego znaczenia. By� mo�e nie by� to projekt naukowy ani in�ynieryjny, tak jak pierwotnie przypuszcza�. Przed oczami stan�� mu nagle dziwaczny obraz poobijanych kamieni kr�gu ustawionych w jednej linii ze s�o�cem wschodz�cym zza pokrytego pow�ok� chmur �uku Jowisza�

W�r�d tych dziwnych m�odych ludzi niew�tpliwie dawa�o si� wyczu� elementy religijnej �arliwo�ci. Ich bezbarwne zachowanie, brak perspektyw na przysz�o�� dla siebie, pomy�la�. Tak, to stanowi�o klucz do ich tajemnicy. Jako� nie �ywili nadziei uzyskania ze swego projektu osobistych korzy�ci czy szcz�cia. Mo�e plan misji zak�ada� po�wi�cenie si� w ofierze, zastanowi� si� Poole. Wyobrazi� sobie kruchy ziemiostatek zanurzaj�cy si� w pos�pne g��bie jowiszowej atmosfery po zako�czeniu swej misji, staro�ytne menhiry odrywaj�ce si� od jego powierzchni niczym okruchy ska�y.

Ale jaka sekta religijna ukrywa�aby si� pod szyldem Przyjaci� Wignera?

Dotarli do �wioski� otaczaj�cej staro�ytny kr�g w centrum ziemiostatku. Jaar prowadzi� Poole'a mi�dzy rozrzuconymi po murawie sto�kami, walcami i sze�cianami, co dojednego wy�szymi od nich o par� st�p i zbudowanymi z szarego tworzywa xeelee. Wyj�wszy �lady zamieszkiwania, Poole czu� si� tak, jakby w�drowa� przez kojec jakiego� dziecka. Grupki m�odych ludzi krz�ta�y si� spokojnie i bez po�piechu, poch�oni�te swymi zaj�ciami. Niekt�rzy mieli ze sob� p�askie, niewielkie urz�dzenia obliczeniowe, kt�re Berg nazywa�a minikompami.

W ko�cu stan�li przed p�kolist� budowl�, anonimow� w�r�d pozosta�ych zabudowa�.

��A to co? � zapyta� Poole. � Dom, s�odki dom? Bez obrazy, ale wczoraj u Shiry zjad�em ju� dosy� wodorost�w�

Jaar roze�mia� si� szczerze.

��Nie, Michael. Chocia� by�bym zaszczycony, gdybym m�g� p�niej ugo�ci� ci� w mojej kwaterze. Ten budynek stanowi wej�cie.

��Wej�cie?

��Do wn�trza ziemiostatku. Do warstwy osobliwo�ci � Jaar przyjrza� mu si� uwa�nie z wyra�nym zdziwieniem. � To przecie� chcia�e� zobaczy�, prawda?

��To na co czekamy? � u�miechn�� si� Poole.

��Michael � g�os Harry'ego Poole'a by� cichy, lecz brzmia� natarczywie. � Michael. obud� si�. Zacz�o si�.

Michael Poole niech�tnie otrz�sn�� si� ze snu. Odrzuci� cienki koc, przetoczy� si� na plecy i potar� oczy. Zaraz zobaczy�, �e le��ca obok niego Berg jest ju� rozbudzona i w�a�nie siada. Poole wspar� si� na �okciach i skrzywi� si�, czuj�c uk�ucie w dolnej cz�ci kr�gos�upa: w chatce Shiry by�o cicho, to prawda, za� powietrze w ziemiostatku nadal by�o nieruchome i przyjemnie ciep�e, lecz � mimo zapewnie� Miriam, �e le�enie na twardych powierzchniach wychodzi mu na dobre pow�tpiewa�, czy kiedykolwiek przyzwyczai si� do spania na calowej grubo�ci, prawie pozbawionym wy�ci�ki sienniku przykrywaj�cym pod�og� z materia�u konstrukcyjnego xeelee.

Miriam Berg ju� wk�ada�a sw�j jednocz�ciowy kombinezon Przyjaci�.

��Co si� zacz�o, Harry?

Wirtualna replika jego ojca, zniekszta�cona dyfrakcj�, zawis�a nad Poole'em.

��Strumie� cz�stek wysokoenergetycznych z portalu Z��cza przybra� na intensywno�ci. Co� nadci�ga, Michael. Inwazja z przysz�o�ci � musimy si� st�d wynosi�.

Poole. wci�� mocuj�c si� z kombinezonem i butami, pogramoli� si� ku wyj�ciu z tipi. Zmru�y� oczy przed �wiat�em Jowisza i zadar� g�ow� ku niebu. Wisia� tam portal Z��cza, delikatny i pi�kny, pozornie niewinny i niegro�ny.

��Spliny � wyszepta�a Berg. � Po�l� za nimi spliny. �ywe statki, o kt�rych m�wi Ii Przyjaciele, okr�ty wojenne qax�w, cz�� floty okupacyjnej, przybywaj�, by zniszczy� ziemiostatek. Tak jak oczekiwali�my.

W g�osie Berg zabrzmia�a obca Poole'owi nuta, krucho��, kt�ra obudzi�a w nim atawistyczn� ch�� wzi�cia jej w ramiona, by os�oni� j� przed niebem.

��Michael � powiedzia�a Berg � te istoty pokonaj� wszystko, co ludzko�� zdolna im przeciwstawi� � za pi�tna�cie wiek�w. Co my mo�emy zrobi�? Nie mamy szansy nawet zadrapa� ich ohydnej sk�ry.

��C�, mo�emy si� przy najmniej postara� � mrukn�� Poole. � Dalej, Berg. Musisz by� teraz silna, potrzebuj� ci�. Harry, co si� dzieje w reszcie uk�adu?

Wirtual, ostry i wyra�ny poza tipi, wzruszy� nerwowo ramionami.

��Nie mog� wys�a� na zewn�trz �adnej transmisji. Przyjaciele nadal mnie zag�uszaj�. Ale przebywaj�ce w pobli�u statki wykry�y strumie� cz�stek wysokoenergetycznych. � Ponuro spojrza� Michaelowi w oczy. Nikt nie wie, co si� dzieje, Michael. Wszyscy trzymaj� si� w przyzwoitej odleg�o�ci, czekaj�c na nasz raport. Nie domy�laj� si� �adnego zagro�enia w ko�cu ziemiostatek po prostu orbitowa� wok� Jowisza przez ten ostatni rok, enigmatyczny, ale nieszkodliwy. Co mog�oby si� teraz sta�? � Spojrza� mgli�cie w niebo. � Ludzie s� zaciekawieni, Michael. Wyczekuj� tego, co ma si� zdarzy�. Nad ka�dym miastem Ziemi unosz� si� olbrzymie wirtuale ukazuj�ce portal i ziemiostatek� Istny karnawa�.

��Lecz kiedy qaxowie rozpoczn� atak�

��B�dzie za p�no � Berg chwyci�a Michaela za rami�. Jej twarz wci�� przypomina�a mask� strachu, lecz Poole'owi wyda�o si�, �e spostrzega pod ni� co� na kszta�t dawnej determinacji, dawnej pomys�owo�ci. � Pos�uchaj. Najwi�ksz� szans� na zadanie im strat mamy teraz� w pierwszych paru minutach po wyj�ciu splina z portalu.

��Jasne � Poole skin�� g�ow�. � Szok przyczynowo�ciowy.

��Spliny to �ywe istoty � powiedzia�a Berg. � Mo�e t� ich s�abo�� zdo�amy wykorzysta�. Qaxowie i ich statki na pewno potrzebowa� b�d� troch� czasu, by przywr�ci� pe�n� gotowo�� bojow�. Je�eli uda si� nam zaatakowa� ich z zaskoczenia, by� mo�e mamy jeszcze jak�� szans�.

Berg mia�a oczywi�cie racj�. Towarzyszy�o temu uczucie pewnej nieuchronno�ci, pomy�la� Poole. Wszystko zale�e� b�dzie od nas. Zamkn�� oczy, t�skni�c za cisz� � azylem od podejmowania decyzji � w chmurze Oorta.

Harry roze�mia� si� �amliwie i przesadnie weso�o.

��Zaatakowa� ich z zaskoczenia? Pewnie. A dok�adnie czym?

��Miotaczem osobliwo�ci � wyszepta� Poole.

��Michael � w g�osie Harry'ego zabrzmia�o napi�cie. � Splin atakuje ziemiostatek.

Michael Poole spoczywa� na kanapie, czuj�c na piersi ci�ar dwukrotnego g �Kraba�. Dooko�a otacza�y go przyjemnie znajome, przygaszone �wiat�a kopu�y mieszkalnej statku.

Ponad nim, dok�adnie przed rozp�dzonym �Krabem�, splin, kt�rego postanowili do�cign��, majaczy� niczym zniekszta�cona twarz, powi�kszaj�c si� zauwa�alnie. Inne statki orbitowa�y wok� splina w powolnym, skomplikowanym ta�cu. Ca�a sytuacja wygl�da�a niemal przyjemnie: spokojnie i bezd�wi�cznie.

Poole odczuwa� zm�czenie, jego zdolno�� do dostosowywania si� do ci�gle zmieniaj�cej si� sytuacji by�ana wyczerpaniu. Le��c, czu� si� tak, jakby powr�ci�y bezcenne dni samotnej w�dr�wki przez chmur� Oorta.

Shira p�aka�a cicho na s�siedniej kanapie, jej kruche cia�o zgniatane by�o bezlito�nie przez podw�jn� grawitacj�. Poole niech�tnie odwr�ci� si� w jej stron�. Dostrzeg� wilgo� pod jej oczami i pod nosem, zaczerwienione plamy na policzkach, oczy niczym dwie krwawe rany. Bezcielesna g�owa Harry'ego unosi�a si� w cieniu par� st�p nad nimi z enigmatycznym wyrazem twarzy.

��Cholera jasna � powiedzia� Poole. � Harry, w��cz obraz ziemiostatku.

Fragment kopu�y sta� si� nieprzejrzysty, przes�oni� splina i jego bezsilne ludzkie towarzystwo. Potem pojawi�a si� na niej �ososiowa smuga, odwr�cona do g�ry nogami, trawia�cie zielona p�aszczyzna, kuliste cielsko kad�uba. Niewielki ziemiostatek w kszta�cie pucharka wisia� skarla�y pod brzuchem atakuj�cego okr�tu niczym absurdalna ozdoba, zwracaj�c si� ulegle do splina kopu�� z materia�u xeelee i odwracaj�c od niego trawiast� powierzchni�. Wi�niowe �wiat�o wystrzeli�o z wn�trza splina, przygaszaj�c blask Jowisza. Ziemiostatek zauwa�alnie zadygota�.

��Gwiazdo�amacze wyszepta�a Shira, przypatruj�c si� temu rozszerzonymi oczami. � Splin u�ywa gwiazdo�amaczy.

��A czego si� spodziewa�a�? � odpar� ponuro Poole. � Czy materia� xeelee mo�e si� im oprze�?

��Nie wiem. Mo�e przez jaki� czas. Ziemiostatek nie jest okr�tem wojennym. Michael.

Poole zmarszczy� czo�o. Na powi�kszonym i elektronicznie wyostrzonym obrazie na �cianie kopu�y, wyloty miotaczy osobliwo�ci stanowi�y wyra�ne s�abe punkty pancerza statku. Zapewne szok przyczynowosciowy wci�� jeszcze ogranicza� si�� ognia i dok�adno�� splina. Lecz je�li splinowi uda si� trafi� w kt�ry� z tych otwor�w, wszystko b�dzie sko�czone, bez wzgl�du na odporno�� magicznej substancji xeelee.

Nagle z jednego z wylot�w buchn�� dym, potem p�omienie. �wiat�o mia�o intensywnie niebieskie zabarwienie, o poka�nym nadfioletowym komponencie. Poole, przyzwyczajony do bezd�wi�cznego migotania broni �wietlnej i cz�steczkowej, patrzy� na to przyt�oczony i zadziwiony, odczuwaj�c w�asn� s�abo��. Dwa �wietlne punkty, intensywnie jaskrawe i wiruj�ce wok� siebie, wystrzeli�y z miotacza i okr��aj�c kolumn� dymu i blasku spiralnym ruchem, pomkn�y ku cierpliwej masie Jowisza.

��Co to by�o, do licha? � zapyta� Harry.

��Osobliwo�ci � sapn�� Poole. � Nie do wiary. Skorzystali z miotacza. Odpalili dwie ze swoich osobliwo�ci. Przyjaciele si� broni�. Mo�e Berg�

��Nie. � Shira doskonale panowa�a nad swoj� wilgotn� od �ez twarz�. � To nasz projekt. Rozpocz�li realizacj� projektu. � Gdy patrzy�a na obraz na �cianie kopu�y, jej oczy l�ni�y jasno, wr�cz rado�nie.

Zn�w zap�on�o �wiat�o gwiazdo�amacza. Prze�adowana nadmiarem danych kopu�a sczernia�a, obraz zgas�, zapadaj�c si� ku �rodkowi, potem ekran zn�w sta� si� przejrzysty.

Bezpo�rednio nad Poofe'em �cigany przez niego splin zawraca�, po�yskuj�c z�owieszczo stanowiskami dzia�.

��Chyba nas zauwa�yli � stwierdzi� Harry.

Michael Poole pod��a� w �lad za Jasoftem Parzem, dziwnym biurokrat� z przysz�o�ci, przez wn�trzno�ci martwego splina.

W�drowali przez pozbawion� grawitacji ciemno��, rozja�nian� jedynie faluj�cym, s�abym blaskiem luminosfery uratowanej przez Parza ze swej dziwacznej kapsu�y ga�ki ocznej. Na wp� rozumne urz�dzenie trzyma�o si� Parza niczym pies. Korytarz, kt�rym szli, by� kolisty w przekroju i odrobin� tylko wy�szy od cz�owieka. D�onie Poole'a zag��bia�y si� w �ciany pokryte szaraw�, oleist� substancj� i nagie odkry�, �e przeciska si� mi�dzy ciemnymi, unosz�cymi si� w powietrzu owalami szerokimi na jak�� stop�. Owale by�y niegro�ne tak d�ugo, jak udawa�o mu sieje wymin��, lecz przebiwszy zaskorupia�y menisk jednego z nich natychmiast zalany zosta� g�stym, ziarnistym odpowiednikiem krwi.

��Jezusie � mrukn��. � To obrzydliwe.

Parz trzyma� si� par� krok�w przed nim. Teraz roze�mia� si� i odezwa� sw� szybk�, rytmiczn� angielszczyzn�.

��Nie � powiedzia�. � Jeszcze dla wielu pokole� ludzi � nawet w mojej przysz�o�ci � b�dzie to najdoskonalszy z istniej�cych pojazd�w mi�dzygwiezdnych, i tak w�a�nie wygl�da �ycie na jego pok�adzie.

Parz by� szczup�ym, fertycznym m�czyzn� �redniego wzrostu; mia� rzedn�ce �nie�nobia�e w�osy, pos�pn�, pochylon� twarz i niski podbr�dek. W opinii Michaela wygl�da� jak karykatura starzej�cego si� biurokraty � karykatura, kt�rej jedyn� dodatni� cech� stanowi�y osza�amiaj�co zielone oczy. Parz w swym przezroczystym, obcis�ym kombinezonie porusza� si� znacznie sprawniej w tym klaustrofobicznym, lepkim �rodowisku ni� Michael, zakopany w ci�kim skafandrze przystosowanym do wyj�cia w otwarty kosmos. Jednak obserwuj�c Parza prze�lizguj�cego si� jak ryba przez kloaczn� ciemno��, Poole nagle zacz�� cieszy� si� z ch�odnej sucho�ci swego skafandra.

Mi�sisty p�at, szeroki na jard, usun�� si� nagle w pod�odze tunelu. Poole odskoczy� z okrzykiem przera�enia. W przedzie Parz zatrzyma� si� i obr�ci�. Kule odpowiednika krwi wielko�ci pi�ci wyp�yn�y z otworu, dygocz�c, a nast�pnie rozbryzguj�c si� lepko na nogach Poole'a. Za nimi wyskoczy� limfobot � jeden z tych ma�ych robot�w, od kt�rych zdawa� si� roi� ten cholerny statek. Ten wygl�da� jak sp�aszczona kula o �rednicy jednej stopy. Porusza� si�. przeskakuj�c ze �ciany na �cian�. Nagle na kilka sekund zatrzyma� si� przed Poole'em. Drobne czerwone plamki �wiat�a lasera zata�czy�y na �ydkach i kolanach Poole'a. Michael napi�� mi�nie, oczekuj�c uk�ucia b�lu. Lecz punkty �wiat�a porzuci�y go nieoczekiwanie i omiot�y �ciany oraz globulki krwi niczym reflektory.

Limfobot migocz�c silnikami, pop�dzi� w g��b przej�cia, znikaj�c im z oczu.

Poole stwierdzi�, �e ca�y dygocze.

Parz roze�mia� si� irytuj�co.

��Nie powinien si� pan nimi przejmowa�. To tylko zwyk�e urz�dzenie remontowe�

��Uzbrojone w lasery.

��U�ywa�o ich wy��cznie do pomiar�w odleg�o�ci, panie Poole.

��I zapewne nie mog�o zastosowa� ich do bardziej ofensywnych dzia�a�, co?

��Przeciwko nam? Limtbboty tego splina s� doskonale przyzwyczajone do obecno�ci ludzi, panie Poole. Prawdopodobnie uwa�aj�, �e my sami r�wnie� jeste�my cz�ci� ekipy remontowej, Nie �mia�yby zaatakowa� ludzi. Oczywi�cie, je�li nie otrzyma�yby szczeg�owych rozkaz�w.

��Te� mi pociecha � stwierdzi� Poole. � Tak czy owak, co on tu robi�? Wydawa�o mi si�. �e powiedzia� pan, �e ten cholerny splin nie �yje.

��Oczywi�cie, �e nie �yje � odpar� Parz z cieniem dobrodusznego zniecierpliwienia. Ach, lecz czym�e jest w takim razie �mier� dla istoty takich rozmiar�w? Wtargni�cie pa�skiego nap�dzanego silnikiem fazowym pojazdu do serca splina wystarczy�o, by przerwa� kana�y dowodzenia i zak��ci� wi�kszo�� wy�szych funkcji nerwowych. Co� na kszta�t przerwania rdzenia kr�gowego u cz�owieka. Ale czy jest martwy? � Parz zawaha� si�. Panie Poole. prosz� wyobrazi� sobie, �e wpakowa� pan kul� w m�zg tyranozaura. Gad jest niemal martwy, jego m�zg zosta� zniszczony. Ale jak d�ugo trwa� b�d� procesy bezw�adno�ciowe w jego ciele, sprz�enia zwrotne usi�uj�ce na o�lep przywr�ci� pozory homeostazy? A limfoboty s� prawie autonomiczne � niekt�re nawet cz�ciowo organiczne. Po zniszczeniu �wiadomo�ci splina dzia�a� b�d� bez odg�rnych dyrektyw. Wi�kszo�� z nich po prostu przestanie funkcjonowa�. Lecz te bardziej skomplikowano � takie jak nasz niedawny go�� � nie musz� czeka� na rozkazy, by wiedzie�, co maj� robi�. W�druj� przez cia�o splina w poszukiwaniu zada� do wykonania, napraw do przeprowadzenia. Zapewne jest to system odrobin� anarchiczny, ale jednocze�nie wysoce efektywny. Elastyczny, szybko reaguj�cy na zmiany, mobilny, o inteligencji rozproszonej a� do najni�szego szczebla� Odrobin� przypomina to idealne ludzkie spo�ecze�stwo, jak s�dz�. Wolne jednostki poszukuj�ce sposob�w powi�kszania wsp�lnego dobrobytu. � �miech Parza wyda� si� Poole'owi a� nadto delikatny, wr�cz afektowany. By� mo�e powinni�my �ywi� nadziej�, jak przystoi jednemu rozumnemu gatunkowi wobec innego, �e limfoboty znajd� zadania nadaj�ce znaczenie ich istnieniu tak d�ugo, jak zachowaj� �wiadomo��.

Poole zmarszczy� czo�o, przypatruj�c si� okr�g�ej, powa�nej twarzy Parza. Jasoft Parz wydawa� mu si� odpychaj�cy w dziwny spos�b, niczym owad. Jego poczucie humoru by�o zbyt zgorzknia�e jak dla Michaela. a pogl�dy na �wiat nadto wyrafinowane, ironiczne, oderwane od bezpo�rednich, zwyk�ych trosk ludzkiej percepcji.

Oto cz�owiek, kt�ry zdystansowa� si� od w�asnych emocji, pomy�la� Poole. Sta� si� r�wnie obcy jak qaxowie. �wiat jest dla niego gr�, zagadk�, kt�r� trzeba rozwi�za� � nie, nawet i nie to, kt�r� nale�y podziwia�, tak, jak mo�na by zachwyca� si� zapisanymi posuni�ciami staro�ytnej partii szach�w. Bez w�tpienia by� to skuteczny spos�b na przetrwanie dla kogo� pracuj�cego w bran�y Parza. Poole znalaz� w swym sercu wsp�czucie dla cz�owieka z przysz�o�ci.

Parz, maszeruj�c tunelem przed Poole'ern, m�wi� dalej:

��Nigdy przedtem nie przebywa�em na pok�adzie martwego splina. panie Poole. Podejrzewam, �e up�yn�� mog� ca�e dni, zanim cia�o przestanie normalnie funkcjonowa�. Tak wi�c jeszcze przez jaki� czas napotyka� pan b�dzie oznaki �ycia � poci�gn�� uwa�nie nosem. � Ostatecznie splin nie b�dzie si� ju� nadawa� do zamieszkania, to oczywiste. Pr�nia przeniknie w najg��bsze jego zak�tki. Staniemy si� �wiadkami wy�cigu mi�dzy rozk�adem a zlodowaceniem� zawaha� si�. W pobli�u znajduj� si� inne statki, kt�re mog�yby nas st�d zabra�? Mam na my�li ludzkie statki z tego okresu.

Poole roze�mia� si�.

��Ca�a flotylla, pod wszystkimi banderami uk�adu. Cholernie wielki mieli�my z nich po�ytek. � Floty wojenne nadci�ga�y w poka�nej ilo�ci. Jednak kluczowe bitwy zako�czy�y si� w kilka minut, na d�ugo zanim planety wewn�trzne w og�le u�wiadomi�y sobie realno�� inwazji z przysz�o�ci. Jak dowiedzia� si� Poole, gwiezdne bitwy stanowi�y efektowny spektakl, rozgrywaj�cy si� na �ywo na olbrzymich wirtualach zawieszonych na niebie wszystkich planet� � Poprosili�my ich, �eby jeszcze przez par� godzin powstrzymali si� od dzia�ania, dop�ki nie sko�czymy naszych ogl�dzin. Chcieli�my si� upewni�, �e ten obiekt jest bezpieczny � martwy nieaktywny zanim pozwolimy komukolwiek wej�� na pok�ad.

��Och, uwa�am, �e jest tu ca�kowicie bezpiecznie � odpar� sucho Parz. � Gdyby splin by� nadal zdolny do ataku, zapewniam pana. �e ju� by pan nie �y�. Aha � doda� � jeste�my na miejscu.

�y�opodobny tunel gwa�townie otwar� si� szeroko wok� Jasofta. Wyp�yn�� na otwart� przestrze�, a luminosiera cierpliwie pod��y�a w �lad za nim. Jej bia�e �wiat�o rozja�nia�o odrobin� �ciany komory, kt�ra w ocenie wygl�daj�cego ostro�nie z wylotu tunelu Poole'a mia�a oko�o �wier� mili szeroko�ci. �ciany by�y r�owe i poznaczone szkar�atnymi �y�ami grubymi jak rami� Poole'a. Odpowiednik krwi wci�� pulsowa� w co wi�kszych przewodach, a dygocz�ce kuliste krwinki, niekt�re szerokie na kilka jard�w, dryfowa�y przez ciemno�� niczym stateczne galeony.

Wida� by�o te� i zniszczenia. W md�ym �wietle emitowanym przez lamp� Poole dostrzeg� metalow� w��czni� szerok� na wiele jard�w, przebijaj�c� komor� na wylot, od jednej rozdartej �ciany do drugiej: szkielet zatopionego w splinie �Kraba�. Wy�ci�ka komory pr�bowa�a jak najszczelniej zacisn�� obie rany, wlotow� i wylotow�, tak wi�c cieliste fale obejmowa�y z obu stron metal �Kraba�. Poole wci�� jeszcze dostrzega� przelotne cienie limfobot�w � ca�ych dziesi�tek limfobot�w � unosz�cych si� wok� kad�uba, b�yskaj�cych laserami i dyszami silnik�w, usi�uj�cych poniewczasie usun�� monstrualn� drzazg�. Poole patrzy� w zadziwieniu na ogrom obcego cia�a i g��bokie rany. Proste linie kad�uba wydawa�y si� wr�cz nie na miejscu, zjawiskiem bole�nie i jaskrawi� nienaturalnym, w tym delikatnym miejscu zakrzywionych �cian i cia�a.

Odczepi� od pasa lin� i przymocowa� jeden jej koniec do pulsuj�cej �ciany komory. Gdy szcz�ki zacisku zag��bi�y si� w ciele, Poole skrzywi� si� odruchowo, lecz zmusi� si� do szarpni�cia za zacisk, czuj�c jak jego ostre z�by wdzieraj� si� w cia�o splina, zanim odwa�y� si� odepchn�� od �ciany w �lad za Parzem.

Parz, nap�dzany miniaturowym silniczkiem korekcyjnym wbudowanym w tyln� cz�� swego skafandra, lata� po komorze ze sztywnym wdzi�kiem. Jego skafander l�ni� od plamek krwi, sprawiaj�c, �e wygl�da� nieco obscenicznie niczym nowo narodzona istota.

��To komora �o��dka � oznajmi� Parz. � Inaczej m�wi�c, g��wna, hmm� �adownia splina. Tu zazwyczaj rezyduj� qaxowie. Przynajmniej qaxowie okresu okupacji, kt�rych panu opisa�em. Istoty z bulgocz�cej cieczy.

Poole rozejrza� si� po ciemnych zakamarkach komory. Teraz wygl�da�a jak ohydna, cielista katedra.

��Prosz� si� nie dziwi�, �e odczuwa pan dyskomfort we wn�trzu splina, panie Poole. To nie jest �rodowisko przeznaczone dla ludzi. Nigdy nawet nie pr�bowano dostosowa� go do ludzkich potrzeb ani wymaga� estetycznych. � Jego twarz jakby z�agodnia�a i Poole wysili� si�, by co� z niej wyczyta� w nik�ym �wietle. � Wie pan, odda�bym wiele za mo�liwo�� ujrzenia splina z przysz�o�ci, zza paru stuleci. To jest z mojej przysz�o�ci � poprawi� si� odruchowo. � Po obaleniu qaxa�skich w�adz okupacyjnych, kiedy ludzcy in�ynierowie zaadaptuj� spliny do naszych cel�w. Korytarze �ylne o �cianach pokrytych plastikiem, metalowe �ciany kom�r �o��dka�

��Po obaleniu w�adz okupacyjnych? � zapyta� pospiesznie Poole. � Parz. co pan wie na ten temat? Parz u�miechn�� si� z rozmarzeniem.

��Tylko tyle, ile wyjawi� mi gubernator okupowanej Ziemi� to jest drugi gubernator. To, co opowiedzia� mi o przysz�o�ci, kiedy by� przekonany, �e umr�, zanim ujrz� innego cz�owieka.

Poole poczu� krew pulsuj�c� szybko w t�tnicach szyjnych.

��Jasoft, pierwszy raz naprawd� si� ciesz�, �e uratowa�em pana z tej paranoicznej ga�ki ocznej.

Parz odwr�ci� si�. Wymachuj�c r�koma, podp�yn�� do fragmentu �ciany �o��dka w pewnej odleg�o�ci od rejon�w naruszonych przez �Kraba�. Zatrzyma� si� przy metalowym pojemniku, skrzyni w kszta�cie trumny przytwierdzonej do cielistej �ciany sieci� metalowych nici.

��Co to jest? � zapyta� Poole. � Znalaz� pan co�? Niezgrabnie przedosta� si� przez opustosza�� przestrze� komory i do��czy� do Parza.

Obaj pochylili si� nad skrzynk�, luminosfera zawis�a tu� nad nimi. Niewielka otaczaj�ca ich plama �wiat�a nada�a tej scenie dziwnie intymnego charakteru. Parz szybko przesun�� wprawnymi d�o�mi po skrzynce, czubkami palc�w muskaj�c ekrany dotykowe, kt�re, jak dostrzeg� Poole, nie chcia�y si� uaktywni�. Michael doskonale widzia� jego twarz, lecz nie potrafi� niczego odczyta� z miny Parza.

���Sp�jrzcie na me dzie�o, o pot�ni, i zap�aczcie� � powiedzia� Parz.

��Co takiego?

��To jest qax � uderzy� w skrzynk� okryt� r�kawic� d�oni�. � Gubernator Ziemi. Martwy, nieszkodliwy�

��Jak to?

��Qaxowie woleli kierowa� spli�skimi statkami bezpo�rednio przy u�yciu swej �wiadomo�ci towarzysz�cej �wiadomo�ci splina.

��Raczej niezbyt przyjemne dla samego splina � zmarszczy� si� Poole.

��Splin nie mia� wiele do powiedzenia w tej sprawie odpar� Parz. � To skuteczna metoda pilota�u. Ale nie pozbawiona ryzyka. Gdy zderzenie z pa�skim statkiem zniszczy�o wy�sze funkcje nerwowe splina. qax by� mo�e m�g� jeszcze si� roz��czy�. Ale nie uczyni� tego. Powodowany nienawi�ci� � i zapewne zadufaniem, a� do samego ko�ca � pozosta� zamkni�ty wewn�trz o�rodka zmys��w splina. Wi�c kiedy statek umar�, qax umar� wraz z nim.

Poole w zamy�leniu przesun�� palcami po metalowej siatce.

��Ciekawe, czy tego splina da�oby si� jeszcze jako� uratowa�. Koniec ko�c�w, sam nap�d superprzestrzenny wart jest stuleci bada�. Mo�e uda�oby si� nam pod��czy� sztuczn� inteligencj� �Kraba� do pozosta�o�ci funkcji nerwowych splina.

��Lecz je�li metoda stosowana przez qax�w mo�e pos�u�y� za wzorzec � zmarszy� si� Parz � od pa�skiej strony potrzebna by�aby skomplikowana, �wiadoma istota, co�, co potrafi�oby po��czy� si� z resztkami� osobowo�ci splina. Pojmuje pan?

Poole pokiwa� g�ow�, u�miechaj�c si�.

��Tak s�dz�. I znam �wiadom� istot�, kt�ra doskonale by si� do tego nadawa�a.

Parz milcza� przez chwil�. Niemal�e czule g�adzi� palcami w r�kawicy powierzchni� metalowego pojemnika, wydawa� si� ko�ysa� w prz�d i w ty� w g�stym, jelitowym powietrzu. Poole przysun�� si�, usi�uj�c zinterpretowa� wyraz jego twarzy. Jednak ukryte w p�cieniu oblicze, przykryte zamro�on� przez desenektyzacj� mask� staro�ci, by�o beznami�tne jak zawsze.

��Jasoft? O czym rozmy�lasz?

Parz podni�s� na niego wzrok.

��A co? � zapyta� z nutk� zaskoczenia w g�osie. � Chyba go op�akuj�.

��Op�akujesz qaxa? I doda� w my�lach: Istot�, kt�rej pobratymcy zamienili ziemskie miasta w szklane tafle � kt�ra, gdyby tylko nieco bardziej si� jej poszcz�ci�o, star�aby ludzko�� z powierzchni wszystkich planet Uk�adu S�onecznego, zanim wi�kszo�� jego mieszka�c�w zd��y�aby pozna� nazw� swych niszczycieli � i kt�ra zamieni�a Parza w kolaboranta, cz�owieka niezdolnego nawet do stawienia czo�a swej prawdziwej naturze� � Jasoft, oszala� pan?

Parz powoli pokr�ci� g�ow�. Przezroczysty skafander sfa�dowa� si� na jego karku.

��Poole, pewnego dnia ludzie spowoduj� zniszczenie macierzystej planety qax�w. Niemal doprowadzimy do zag�ady ca�ego gatunku. Ka�dy z nich jest unikalny. Istnieje ich � zawsze istnia�o zaledwie kilkuset. A jednak w ka�dym z nich tkwi zal��ek nie�miertelno�ci potencja� d�ugowieczno�ci umo�liwiaj�cej ogl�danie gwiezdnych resztek �wiec�cych wskutek rozpadu proton�w. Poole, to drugi qax. kt�rego �mier� dane mi by�o ogl�da� Parz pochyli� g�ow� nad metalow� skrzyni�, jakby chcia� zajrze� do �rodka. Tak � powiedzia�. Tak, op�akuj� go.

Poole pozosta� u jego boku w milcz�cym wn�trzu martwego splina.

W zenicie portal Z��cza przypomina� male�ki, rozwijaj�cy si� kwiat elektrycznego b��kitu. Splin znajdowa� si� ju� wewn�trz szerokiego na tysi�c mil rejonu przestrzeni egzotycznej, spr�onej pr�ni otaczaj�cej wylot tunelu czasoprzestrzennego.

Jasoft Parz sp�yn�� na pod�og� niczym ptak pod wp�ywem nowej, sztucznej grawitacji splina. Zaraz jednak usiad� i spojrza� uwa�nie na Michaela swymi skupionymi, przepe�nionymi fascynacj� zielonymi oczami.

Shira podnios�a si� z fotela i niepewnie przesz�a przez pok�ad. Jej wielkie oczy nabieg�y krwi�, kszta�t jej czaszki prze�witywa� przez cienk� warstw� cia�a.

��Nie wolno ci Lego zrobi� � powiedzia�a.

��Moja droga� � zacz�� Michach lecz Harry zaraz mu przerwa�.

��Michael, znale�li�my si� w �rodku burzy informacyjnej. Dziwne, �e pancerz kopu�y nie zapali� si� pod ogniem laser�w komunikacyjnych� My�l�, �e powiniene� si� tym zaj�c. Wszystkie statki w promieniu tysi�ca mil odnotowa�y nasze poruszenie i tuzin r�nych o�rodk�w w�adzy chcia�by wiedzie�, co, do jasnej cholery, zamierzamy.

��Czy kto� mo�e nas powstrzyma�, zanim dotrzemy do Z��cza? Harry zastanowi� si� przez chwil�.

��Raczej nic. Splin, nawet tak uszkodzony jak nasz, jest tak wielki, �e zatrzyma�oby go wy��cznie rozbicie na drobne kawa�ki. A w okolicy nie ma nikogo dysponuj�cego tak� si�� ognia.

��W porz�dku. Zignoruj ich.

��Odbieramy te� przekazy z ziemiostatku � zameldowa� Harry � R�wnie� pytaj�c uprzejmie, co te� mamy zamiar uczyni�.

Shira splot�a d�onie.

��Musisz ich wys�ucha�, Michael.

��Odpowiedz mi uczciwie, Shira. Czy Przyjaciele s� zdolni nas powstrzyma� w jakikolwiek spos�b?

Jej usta poruszy�y si�, oczy nabrzmia�y, jak gdyby ledwie powstrzymywa�a si� przed histerycznym p�aczem. Michael poczu� irracjonaln� potrzeb� pocieszenia jej.

��Nie � odpar�a w ko�cu cichym g�osem. � Nie, fizycznie nie. Ale�

��W takim razie ich r�wnie� zignoruj. � Michael zastanowi� si� g��boko. � W�a�ciwie. Harry. wy��cz ca�y ten cholerny modu� ��czno�ci� I ca�y sprz�t splina. Nieodwracalnie. Masz zamieni� wszystko w kup� z�omu. Potrafisz to zrobi�?

Kr�tkie zawahanie.

��Owszem, Michael � odpar� niepewnie Harry. � Ale� jeste� pewien, �e to taki dobry pomys�?

��Tam, gdzie si� udajemy, nie b�dzie nam potrzebny � powiedzia� Michael. � Tylko nas rozprasza. Za ile� � spojrza� w kierunku zenitu. � Czterdzie�ci minut� ?

��Trzydzie�ci osiem � skorygowa� pos�pnie Harry.

���znajdziemy si� we wn�trzu Z��cza. Po czym zamkniemy je za sob�. I nikt nie potrafi powiedzie� niczego, co zmieni�oby cho�by o jot� moj� decyzj�.

��Nie zamierzam si� k��ci� � nalega� Harry. � Ale� Michael, co z Miriam?

��Miriam te� b�dzie nas tylko rozprasza� � odpar� zdecydowanym tonem Michael. � Dalej Harry. zr�b to. Potrzebuj� twojego wsparcia.

Na par� sekund zapanowa�a cisza.

��Zrobione � powiedzia� Harry. � Zostali�my sami, Michael.

��Jeste� g�upcem � rzuci�a Shira w stron� Michaela.

Michael westchn��, usi�uj�c ponownie u�o�y� si� wygodnie na kanapie.

��Nie pierwszy raz tak mnie nazwano.

��Ale by� mo�e ostatni � odpar� kwa�no Parz.

��Uwa�asz, �e jednym zuchwa�ym posuni�ciem rozwi�zujesz ca�y problem � powiedzia�a Shira, nie odrywaj�c wodnistego spojrzenia od twarzy Michaela. � Uwa�asz si� za nieustraszonego w obliczu nieznanych niebezpiecze�stw spotkania z przysz�o�ci�, by� mo�e nawet ze �mierci�. Ale wcale nie jeste� nieustraszony. Boisz si�. Boisz si� nawet s��w. Boisz si� s��w swoich rodak�w ile� to kaza� wys�ucha�am, jakie to wa�ne, by�my ci zaufali� podzielili si� z tob� olbrzymimi problemami, z jakimi si� zmagali�my? A teraz � r�wnie g�upio co arogancko � odwracasz si� nawet i od swoich wsp�braci. Obawiasz si� s��w samych Przyjaci� � tak�e i moich � obawiasz si� logiki, prawdy kryj�cej si� w naszych przekonaniach.

Michael masowa� sobie bok nosa, �a�uj�c, �e czuje si� tak cholernie zm�czony.

��Pi�kna mowa � stwierdzi�. Shira wyprostowa�a si�.

��I obawiasz si� samego siebie. Ze strachu przed brakiem zdecydowania nie �miesz nawet rozwa�y� ewentualno�ci skonsultowania si� z najbli�sz� ci osob�, Miriam, odleg�� od ciebie o zaledwie jedn� sekund� �wietln�. Wolisz raczej, jak to uj��e�, �obr�ci� w z�om� wasz sprz�t ��czno�ciowy ni��

��Dosy� � warkn�� Michael.

Shira cofn�a si� odrobin� zaskoczona ostro�ci� jego tonu, lecz nie ust�powa�a. Blade oczy l�ni�y w jej ko�cistej twarzy.

��Niech szlag trafi to wszystko � powiedzia� Michael. � To czysto akademicka dyskusja, Shira. Zasady si� zmieni�y. Zewn�trzny �wiat r�wnie dobrze mo�e nie istnie�, je�li chodzi o to, co odt�d stanie si� z tyin statkiem. To ju� ustalili�my. Pozosta�o nas jedynie czworo-tyj�, Parz i Harry�

���oraz kilkaset limfobot�w � wtr�ci� Harry � z kt�rych opanowaniem mam niejakie problemy.

Michael zignorowa� go.

��Jedynie nas czworo, Shira, w tym p�cherzyku ciep�a i powietrza. I istnieje tylko jedna mo�liwo�� zawr�cenia tego statku: je�li ty � ty � przekonasz mnie i pozosta�ych, �e wasz projekt wart jest niewyobra�alnego ryzyka, jakie�e sob� niesie. � Przygl�da� si� jej, usi�uj�c oceni� jej reakcj�. � No i ? Masz trzydzie�ci osiem minut.

��Trzydzie�ci sze�� � poprawi� go Harry.

Shira zamkn�a oczy i wzi�a g��boki, rozdygotany oddech.

��Dobrze � powiedzia�a. Przesz�a przez pok�ad z powrotem na sw�j fotel, sztywnym i niezgrabnym krokiem, poczym usiad�a.

Obserwuj�cy j� Michael poczu� nag�y przyp�yw energii, zupe�nie jakby nieoczekiwanie odm�odnia�, nareszcie maj�c przed sob� perspektyw� otrzymania odpowiedzi na wszystkie dr���ce go pytania.

Z pokrytego bliznami, posiniaczonego oczodo�u w s�oniowatej sk�rze splina trzyjardowa ga�ka oczna wyskoczy�a w przestrze� kosmiczn�, wlek�c za sob� gruby nerw wzrokowy. Limfoboty, przepychaj�c si� i prze�ciguj�c, k��bi�y si� na przezroczystej powierzchni ga�ki ocznej i wzd�u� ca�ej d�ugo�ci w��kna nerwowego. Czerwone promienie lasera tryska�y z dziob�w tuzina robot�w, pi�uj�c nerw. W��kno rozdzieli�o si� ostatecznie na odcinku mniej wi�cej jednego jarda, rozpadaj�c si� na poci�te laserami skrawki. Statek pod��a� dalej ku b��kitnemu portalowi Z��cza. Limfoboty spiesz�c si�, by do niego do��czy�, porzuci�y osamotnion� ga�k� oczn� i przeci�ty nerw, nieustannie pluj�c na siebie wzajemnie ognistymi, cienkimi strumieniami laserowego �wiat�a.

Gdy splin zmala� w oddali do postaci kuli posiniaczonego cia�a, Jasoft Parz odwr�ci� si�, by przyjrze� si� wn�trzu komory oka. Jego jedyna towarzyszka, Przyjaci�ka Wignera Shira, unosi�a si� w pobli�u geometrycznego �rodka oka z na wp� opuszczonymi powiekami, zwin�wszy swe chude cia�o w lu�nej pozycji p�odu. Obserwuj�c j�, Parz poczu� si� nagle bole�nie bezbronny, odziany jedynie w niedopasowany, raczej znoszony szlafrok Michaela Poole'a. P�yn wewn�trzustrojowy zosta� spuszczony i pospiesznie zast�piony powietrzem, by umo�liwi� im dwojgu prze�ycie. Porzuci� sw�j skafander, by dzieli� z Shira niebezpiecze�stwa, na jakie mia�a by� nara�ona.

Zadr�a�, zmro�ony nag�ym l�kiem, czuj�c si� niezno�nie nago.

Spr�bowa� znale�� w my�lach co�, co m�g�by powiedzie�.

��Nie wolno ci obawia� si� przysz�o�ci, moja droga. Michael Poole uczyni� wszystko, co by�o w jego mocy, by oszcz�dzi� nam losu, jaki sam sobie zgotowa�. Powietrza w tej komorze starczy nam na wiele godzin, dostali�my te� od Poole'a grzejniki i zapas wody oraz jedzenia. Powinni�my prze�y� wystarczaj�co d�ugo, by dotar� do nas kt�ry� ze statk�w tej epoki. I mam wszelkie podstawy, by s�dzi�, �e wkr�tce po��czysz si� z powrotem ze swymi towarzyszami na ziemiostatku.

Wtedy Shira odwr�ci�a g�ow� w jego stron�. Mia�a si�ce pod wodni�cie b��kitnymi oczami, jakby od p�aczu.

��Niewielka to pociecha z ust s�ugusa qax�w, Jasofcie Parz.

Spr�bowa� nie drgn��.

��Nie mog� ci� za to wini� � odpar� cierpliwie. � Lecz podobne etykiety pozostawili�my ju� za nami, Shiro. Oboje, ty i ja, znajdujemy si� w tym zamierzch�ym czasie. I tutaj, po zniszczeniu Z��cza, sp�dzimy reszt� �ycia. Powinna� spr�bowa� si� z tym pogodzi� i pomy�le� o swej przysz�o�ci�

��Pogodzi�am si� z tym, �e znalaz�am si� w pu�apce odpar�a. � I z niczym wi�cej.

��W pu�apce przesz�o�ci? Nie powinna� traktowa� tego w ten spos�b. Znale�li�my si� w nowej erze pod wieloma wzgl�dami lepszej, w z�otym wieku ludzko�ci. Tylko pomy�l, Shiro. Ludzie tego okresu spogl�daj� przed siebie, dopiero zaczynaj� poznawa� mo�liwo�ci wszech�wiata, w kt�rym s� osadzeni, oraz zasoby w�asnego jestestwa. Pokonali wiele z�a, spo�ecznego jak i fizjologicznego g��d, choroby, przedwczesn� �mier�, jakie znosi� musz� dzi�ki qaxom nam wsp�cze�ni. Czeka tu na ciebie wiele projekt�w, kt�re�

��Nic nie rozumiesz warkn�a. Nie mam na my�li jedynie uwi�zienia w przesz�o�ci. M�wi� o uwi�zieniu w przysz�o�ci. Wskutek zniszczenia projektu przez ob��dn� arogancj� Michaela Poole'a uwi�ziona zosta�am w tej jednej, skazanej na zag�ad� historii.

��Aha, Wasza wizja globalnie zoptymalizowanych �a�cuch�w wydarze�

��Nie m�w do mnie o wizjach, kolaborancie. � Swe s�owa wypowiada�a miarowym, rzeczowym tonem, co czyni�o je jeszcze bole�niejszymi. � A jakie wizje ciebie utrzymywa�y przy �yciu?

Parz poczu� nerwowy tik na policzku.

��Pos�uchaj, Shira, pr�buj� ci pom�c. Je�li chcesz mnie obra�a�, prosz� bardzo. Ale pr�dzej czy p�niej b�dziesz musia�a zaakceptowa� to, �e, podobnie jak ja, jeste� uwi�ziona tutaj. W przesz�o�ci.

Shira z wdzi�kiem odwr�ci�a od niego g�ow� i przycisn�a j� do kolan. Jej cia�o poruszy�o si� odrobin� w powietrzu.

��Nie � powiedzia�a.

Parz poczu� narastaj�c� irytacj�.

��Jak to �nie�? Skoro to cholerne Z��cze zostanie zamkni�te, nie b�dziesz mia�a jak wr�ci� do przysz�o�ci.

Teraz nieoczekiwanie u�miechn�a si�.

���adnych skr�t�w. To sk�onna jestem zaakceptowa�. Ale jest jeszcze jedna droga w przysz�o��. Ta d�u�sza.

Parz zmarszczy� czo�o.

��Zamierzam podda� si� tutaj terapii desenektyzacyjnej � m�wi�a dalej. � Je�eli zostanie mi zaoferowana albo je�li b�d� mog�a sobie na ni� pozwoli�. A potem�

���A potem pozostaje ju� tylko nieskomplikowana kwestia prze�ycia pi�tnastu stuleci � pi��dziesi�ciu pokole� � w oczekiwaniu na ponowne wynalezienie technologii osobliwo�ci. A wtedy b�dziecie mogli wszystko zacz�� od nowa. To masz na my�li?

Shira nie przestawa�a si� u�miecha�.

��Jak mo�esz w og�le my�le� podobnymi kategoriami? � zapyta�. � Dobrze pozna�a� Michaela Poole'a. Po dwustu latach �ycia jego g�owa by�a tak pe�na �mieci, warstw do�wiadczenia, �e chwilami ledwie m�g� funkcjonowa�. Widzia�a� to przecie�, prawda? Jak my�lisz, dlaczego sp�dzi� ca�e dziesi�ciolecia samotnie, na pok�adzie fazowca w chmurze Oorta? A ty opowiadasz od niechcenia o trwaniu wi�cej ni� siedem razy d�u�ej. Jaki zamiar przetrwa� mo�e tak d�ugi okres? To� przekracza ludzkie�

Dziewczyna nie odpowiedzia�a, u�miechaj�c si� nieustannie, jakby w g��b siebie. Parz mimo �e by� starszy od niej, poczu� si� jak co� s�abego i ulotnego, jak py�, przy olbrzymim, ognistym zamy�le Shiry.

Kopu�a mieszkalna �Kraba� poch�oni�ta zosta�a przez rozszerzaj�ce si� mroki portalu Z��cza. Michael, wpatrzony w przestrze� poza kopu��, skuli� si� mimowolnie.

B��kitnofioletowy ogie� wystrzeli� zza kraw�dzi kopu�y. Sto �wit�w jednocze�nie wzesz�o nad ograniczonym horyzontem obejmowanym spojrzeniem Michaela. Usadowiony obok niego Harry rozejrza� si� wystraszony na boki.

��To pewnie kad�ub splina ociera si� o struktur� z materii egzotycznej � powiedzia� Michael. � Powiedzia�bym, �e solidnie si� nam dostaje. Harry, jak tam u�

Wirtual Harry'ego Poole'a rozwar� szeroko usta � szerzej, ni�, pozwala�a na to ludzka anatomia � i krzykn��. Krzyk przeszed� w nieludzki pisk o rosn�cej wysoko�ci, tak, �e po kilku sekundach sta� si� nies�yszalny dla Michaela.

Wirtual rozsypa� si� w chmur� pikseli i rozpad�, siej�c dooko�a iskrami.

Splin zadygota�, zag��biaj�c si� w sarn tunel czasoprzestrzenny. Michael bezradnie �ciskaj�c pasy przytrzymuj�ce go na kanapie, nie potrafi� zapomnie� o tym, �e statek, kt�ry ni�s� go w przysz�o��, nie by� wytworem technologii, lecz delikatn�, czuj�c�, �yw� istot�.

G�owa Harry'ego powr�ci�a z niebytu tu� przed twarz� Michaela. Harry by� �wie�o ogolony i g�adko uczesany.

��Przepraszam za tamto � powiedzia� potulnie. � Powinienem by� przewidzie� szok towarzysz�cy uderzeniu w materi� egzotyczn�. My�l�, �e teraz ju� b�dzie l�ej. Poodcina�em wiele w��kien nerwowych i sensorycznych ��cz�cych centralny procesor z reszt� statku. Oczywi�cie, wi��e si� to ze znacznym ograniczeniem mojej funkcjonalno�ci.

Wstrz�saj�ce uczucie straty i osamotnienia ogarn�o Michaela. Twarz Harry'ego stanowi�a niedorzecznie pogodn� plam� o�ywienia na tle pustki zaburzenia czasoprzestrzennego. Zmusi� si� do odpowiedzi.

��My�l� �e teraz to ju� chyba bez znaczenia. Tak d�ugo jak potrafimy uruchomi� silnik superprzestrzenny.

��Nie ma sprawy. A moje oddzia�y lojalnych limfobot�w ochraniaj� ocala�e kluczowe cz�ci statku. Powinny wytrzyma� do czasu, kiedy rezultat walki nie b�dzie si� ju� liczy�. � G�owa wirtuala niepokoj�co zanurkowa�a ku Michaelowi, zatrzymuj�c si� jak�� stop� przed jego nosem. Spogl�da�a na niego z przesadnym niepokojem. � Wszystko w porz�dku, Michael?

Michael usi�owa� si� u�miechn�� i znale�� zgrabn� odpowied�, lecz uczucie opuszczenia stanowi�o powi�kszaj�ce si� jezioro czerni w jego g�owie.

��Nie � odpar�. � Nic nie jest, cholera, w porz�dku.

Harry pokiwa� g�ow� z m�dr� min� i wzbi� si� wy�ej.

��Powiniene� zrozumie�, co si� z tob� dzieje, Michael, Przenosimy si� z jednego czasu w drugi. Pami�tasz, jak Jasoft Parz opisywa� to prze�ycie? Funkcje kwantowe ��cz�ce ci� z twoim �wiatem � nielokalne zwi�zki mi�dzy tob� a wszystkim i wszystkimi, kt�rych kiedykolwiek dotyka�e�, s�ysza�e�, widzia�e� � rozci�gaj� si� i p�kaj�� Zostajesz odizolowany tak, jakby� dopiero co si� urodzi�.

��Owszem � Michael zazgrzyta� z�bami, walcz�c z uczuciem potwornego, psychicznego b�lu. � To wszystko rozumiem. Ale to nic pomaga. Jak i nie pomaga to. �e w�a�nie pozostawi�em za sob� Miriam. wszystkich i wszystko, co kiedykolwiek zna�em, i to bez jednego s�owa po�egnania. I nie pomaga to, �e czeka mnie jedynie �mier�, a do ustalenia pozostaje tylko poziom b�lu� Jestem przera�ony, Harry.

Harry otworzy� usta, by co� powiedzie�, lecz zaraz je zamkn��. Przekonywuj�co odwzorowane �zy wezbra�y w jego oczach.

Bezrozumny gniew ogarn�� Michaela.

��Przesta�e znowu odgrywa� t� sentymentaln� scen�, ty cholerna� kopio!

Harry u�miechn�� si� samymi k�cikami ust.

��Mo�e uruchomimy silnik superprzestrzenny? � zaproponowa� cicho. � Sko�czymy z tym raz na zawsze?

Michael zamkn�� oczy i potrz�sn�� przecz�co g�ow�, czuj�c sztywno�� bole�nie napi�tych mi�ni karku.

��Jeszcze nie. Poczekaj, dop�ki nie znajdziemy si� g��biej w tunelu.

Harry zawaha� si�.

��Michael, jaki w�a�ciwie wp�yw na tunel b�dzie mia�o uruchomienie nap�du superprzestrzennego?

��Ca�kowitej pewno�ci nie mam � odpar� Michael. � Sk�d mia�bym j� mie�? Nikt dot�d nie pr�bowa� czego� tak g�upiego. Pos�uchaj, tunel to zaburzenie czasoprzestrzeni, utrzymywane w pozycji otwartej dzi�ki w��knom materii egzotycznej. I jest to zaburzenie niestabilne. Kiedy uruchamia si� nap�d superprzestrzenny, wymiarowo�� czasoprzestrzeni ulega lokalnym zmianom. Je�li zrobimy co� takiego wewn�trz samego tunelu bardzo g��boko, w okolicy po�owy jego d�ugo�ci, gdzie napi�cia w zaburzonej czasoprzestrzeni musz� by� najwi�ksze nie przypuszczam, hy system sprz�e� zwrotnych tunelu zdo�a� utrzyma� jego stabilno��.

��I co wtedy?

Michael wzruszy� ramionami.

��Nie mam poj�cia. Ale jestem pewien jak cholera, �e Z��cze stanie si� nie do przebycia. I mam nadziej�, �e zapocz�tkowany przez nas kolaps rozwija� si� b�dzie dalej, Harry. Nie zapominaj, �e zbudowane zosta�y dalsze tunele czasoprzestrzenne, po��czenia, wiod�ce w przysz�o�� p�niejsz� ni� epoka Jima Boldera i jego heroicznych wyczyn�w. Nie zamierzam pozwoli� na to, by kolejni qaxowie z tamtych czas�w mogli cofn�� si� w przesz�o��, by raz jeszcze spr�bowa� zmieni� bieg historii.

��Czy potrafimy zamkn�� tamte tunele?

��Mo�e � Poole wzruszy� ramionami. � Tunele wywo�uj� wielkie napr�enia w strukturze czasoprzestrzeni, Harry�

��A my? � zapyta� cicho Harry. Michael wytrzyma� spojrzenie wirtuala.

��A jak s�dzisz? Pos�uchaj, Harry, przykro mi � zmarszczy� czo�o. � No wi�c, co chcia�e� mi powiedzie�?

��Kiedy?

��Ten tw�j wielki sekret. Tu� przed zderzeniem z materi� egzotyczn�.

G�owa Harry�ego cofn�a si� odrobin� dziwnym, nie�mia�ym gestem.

��Och, mia�em cich� nadziej�, �e o tym zapomnia�e�.

Michael zacmoka� rozpaczliwie.

��M�j Bo�e. Harry, pozosta�o nam zaledwie kilka minut �ycia, a ty wci�� jeste� upierdliwy jak kij w dupie.

��Nie �yj�.

��Co takiego?

��Nie �yj�. To znaczy, prawdziwy Harry Poole. Orygina�. � Harry spojrza� Michaelowi prosto w oczy. m�wi�c miarowym, rzeczowym tonem. � Nie �yj� od trzydziestu lat, Michael. W�a�ciwie jeszcze d�u�ej.

Michael, zagubiony w izolacji kwantowej, usi�owa� zrozumie� znaczenie tej wstrz�saj�cej nowiny.

��Jak ty� on�

��Reakcja alergiczna na jeden z etap�w kuracji desenektyzacyjnej. Nast�pi� odrzut, moje cia�o nie mog�o d�u�ej tego znosi�. Powiedzieli mi, �e jeden pacjent na tysi�c reaguje w ten spos�b. Zacz��em si� gwa�townie starze�. Ja, hmm� utrwali�em tego wirtuala, gdy tylko zrozumia�em, co si� ma wydarzy�. Nie mia�em szczeg�lnego pomys�u na jego spo�ytkowanie. Nie zamierza�em ci go pos�a�. Po prostu pomy�la�em, �e mo�e kiedy� ci si� przyda. Mo�e nawet i pocieszy.

Michael zmarszczy� brwi.

��Nie wiem. co mam powiedzie�. Przepraszam. Ja� wiem, jak bardzo twoja m�odo��, twoja�

��Moja prezencja, zdrowie i jurno�� � zachichota� Harry. � Nie b�j si� tego powiedzie�, Michael. Etap skromno�ci mam ju� za sob�. Wszystko to, co pragn��em zachowa�, a co ciebie tak bardzo wkurza�o.

��Wiem, ile dla ciebie znaczy�o �ycie.

��Dzi�ki � Harry pokiwa� g�ow�. � Dzi�kuj� ci w jego imieniu. On � Harry � umar�, zanim ja, wirtual, zosta�em o�ywiony. Mam jego wspomnienia do chwili, w kt�rej sporz�dzi� sw� kopi� wirtualn�. P�niej mam luk� w pami�ci. Przed �mierci� zostawi� mi wszak�e wiadomo��.

Michael potrz�sn�� g�ow�.

��Zostawi� wiadomo�� dla swojego wirtuala. Ca�y ojciec.

��Michael, on powiedzia�,-�e nie boi si� �mierci Harry sprawia� wra�enie zamy�lonego. � On si� zmieni�, Michael. Nie by� ju� t� sam� osob�, kt�r� ja by�em, albo i wci�� jestem. Chyba chcia�, �ebym ci to powiedzia�, na wypadek gdyby� kiedykolwiek si� ze mn� zetkn��. Mo�e s�dzi�, �e b�dzie to dla ciebie pociech�.

Splin ponownie zadr�a�, tym razem gwa�towniej, i Michael, wci�� zapatrzony w nico�� poza kopu��, zacz�� dostrzega� szczeg�y tam, gdzie dot�d by�a jedynie bezkszta�tna czer�. B��kitnobia�e �wiat�o tryskaj�ce z um�czonego kad�uba wci�� p�on�o wok� kraw�dzi jego pola percepcji. Okruchy �wiat�a sp�ywa�y z niewidocznego punktu gdzie� bezpo�rednio nad nim po �cianach czasoprzestrzeni i gasn�c, znika�y za jego horyzontem. By�y tam b�yski, p�aszczyzny bezbarwnego �wiat�a. Zupe�nie jakby ogl�da� b�yskawice przez chmury. Wiedzia�, �e widzi promieniowanie produkowane w procesie rozpadu um�czonej czasoprzestrzeni, g��boko w otch�ani zaburzenia. Chwyci� si� mocniej kanapy. Pierwszy raz naprawd� poczu� pot�g� ich p�du, nieograniczonej, nie daj�cej nad sob� zapanowa� pr�dko�ci. Kopu�a mieszkalna stanowi�a kruch�, delikatn� konstrukcj� nad jego g�ow�. By�a nie lepszym zabezpieczeniem w locie na z�amanie karku przez zaburzenie czasoprzestrzenne ni� p��cienny namiot. Walczy� z pokus� zwini�cia si� w k��bek i os�oni�cia g�owy przed rozci�gaj�cym si� nad nim niebem.

��Dlaczego mi nie powiedzia�?

Twarz Harry'ego stwardnia�a.

��Nie wiedzia�, jak to zrobi�. Szczerze martwi� si� tym, �e m�g�by zada� ci b�l mam nadziej�, �e mi wierzysz. Lecz g��wnym powodem by�o lo, �e odk�d sko�czy�e� dziesi�� lat, wy dwaj nie sp�dzili�cie ani jednej� intymnej chwili, naprawd� blisko siebie. Oto dlaczego � spiorunowa� Michaela wzrokiem. � Czego si� spodziewa�e�? Zwr�ci� si� do swoich przyjaci�, Michael.

��Przykro mi.

��Mnie r�wnie� � odpar� z przej�ciem Harry. I jemu tak�e. Ale tak wygl�da�y wtedy wasze stosunki.

��Oto, do czego prowadzi takie cholernie d�ugie �ycie � oznajmi� Michael. � Zgorzknia�e zwi�zki trwaj� bez ko�ca � potrz�sn�� g�ow�. Niemniej jednak� nawet bym o tym nie us�ysza�, gdyby nie przys�ano ci� z zadaniem przekonania mnie, bym wystawi� nos z chmury Oorta.

��Oni � ponadrz�dowa komisja powo�ana w celu zaj�cia si� tym incydentem � uznali, �e �atwiej przyjdzie mi przekonanie ciebie, je�eli nie b�dziesz wiedzia�, je�eli nie powiem ci o jego �mierci.

Michael u�miechn�� si�.

��A sk�d im to, cholera, przysz�o do g�owy?

��A co ponadrz�dowe komisje wiedz� o zwi�zku mi�dzy ojcem a synem?

�ciany tunelu czasoprzestrzennego zdawa�y si� zw�a� niczym gardziel. Podobne b�yskawicom plamy �wiat�a wci�� prze�wieca�y przez �ciany.

��My�l�, �e ju� pora � stwierdzi� Michael. � Dasz sobie rad� z nap�dem superprzestrzennym?

��Pewnie. Domy�lam si�, �e nie potrzebujesz odliczania� Michael, dosta�e� wiadomo��.

��O czym ty m�wisz? Kto do cholery m�g�by si� teraz ze mn� skontaktowa�?

��Przedstawiciel zbuntowanych limfobot�w � odpar� Harry z powa�n� twarz�. One nie s� pozbawione inteligencji, Michael. Jakim� sposobem wprowadzi�y sw�j komunikat do obwod�w t�umacz�cych. Chc�, �ebym pozwoli� im z tob� porozmawia�.

��Czego chc�?

��Otoczy�y silnik superprzestrzenny. Limfoboty uwa�aj� go za� hmm, za zak�adnika.

��I?

��S� sk�onne rozmawia� o pokoju. W duchu porozumienia mi�dzy gatunkami. Tyle, �e wysuwaj� d�ug� list� warunk�w � Harry zmarszczy� brwi. � Chcesz je us�ysze�? Po pierwsze�

��Nie. Odpowiedz mi tylko na jedno pytanie. Nadal kontrolujesz silnik superprzestrzenny?

��Tak.

Michael poczu�, jak pierwszy raz od kilku dni ust�puje m�cz�ce go napi�cie mi�ni karku. Ogarn�� go wewn�trzny spok�j. Wybuchn�� �miechem.

��Powiedz im, gdzie mog� sobie wsadzi� t� ich list�.

G�owa Harry'ego rozd�a si� monstrualnie. Harry u�miechn�� si�, m�ody i pewien siebie.

��My�l�, �e ju� czas. �egnaj, Michael.

Silnik superprzestrzenny zbudzi� si� do �ycia. Splinem targn�y konwulsje.

Wst�gi b��kitnobia�ego �wiat�a trysn�y przez p�kaj�ce �ciany czasoprzestrzeni. Michael mia� wra�enie, �e czuje fal� foton�w przedzieraj�c� si� przez kruch� kopu�� mieszkaln�.

Odleg�y zak�tek �wiadomo�ci Michaela nadal analizowa� i znajdowa� nawet czas na zadziwienie. Na jego oczach niewyobra�alne napr�enia styczne w skr�conej czasoprzestrzeni przemienia�y si� w energi� promienist� towarzysz�c� rozpadowi tunelu. W ka�dej chwili szcz�tkowa os�ona antyradiacyjna kopu�y mog�a zawie��. Ju� teraz powierzchnia trupa splina zapewne wyparowywa�a powoli. �wiadomo�� tego, co si� wok� niego dzia�o, nie by�a oczywi�cie szczeg�lnie pomocna � i Michael uzna�, �e akurat to odkrycie przysz�o odrobin� za p�no.

Wirtual Harry�ego implodowa� pod ci�nieniem boskiego blasku spoza kopu�y.

Fragmenty tunelu wydawa�y si� dos�ownie rozsypywa� na kursie �Kraba�. Szczeliny w czasoprzestrzeni otwiera�y si� niczym rozga��ziaj�ce si� tunele, biegn�c ku niesko�czono�ci.

Michael nie by� pewien, czy tak w�a�nie mia�o si� sta�. By� mo�e sytuacja nie rozwinie si� dok�adnie wed�ug planu.

Czasoprzestrze� ulega�a rozpadowi. Michael krzykn�� rozpaczliwie, zas�aniaj�c oczy zaci�ni�tymi kurczowo d�o�mi.

�a�cuchy zdarze� oplata�y przysz�o��.

Cz�owiek o nazwisku Jim Bolder skierowa� swego nocnego my�liwca xeelee w samo serce macierzystego uk�adu gwiezdnego qax�w, zmuszaj�c ich do zwr�cenia gwiazdo�amaczy na w�asne s�o�ce.

Qaxa�ska okupacja Ziemi za�ama�a si� nieodwracalnie. Odt�d ludzie ju� nigdy nie odnie�li powa�niejszej kl�ski w walce z innymi m�odszymi rasami.

Ludzie rozprzestrzenili si� w�r�d gwiazd, sfera ich wp�yw�w powi�ksza�a si� z wielokrotno�ci� szybko�ci �wiat�a. Nast�pi� okres okre�lany mianem asymilacji, kiedy to wiedza i pot�ga innych gatunk�w uleg�y wch�oni�ciu na skal� przemys�ow�.

Wkr�tce jedynie xeelee stali na drodze ludzi do ca�kowitej dominacji.

Konflikt, jaki wtedy rozgorza�, trwa� milion lat.

Gdy zosta� rozstrzygni�ty, we wszech�wiecie pozosta�a jedynie garstka ludzi i istot od nich pochodz�cych.

Projekty xeelee, nieub�agane funkcjonowanie zjawisk naturalnych, nadal zmienia�y oblicze wszech�wiata.

Gwiazdy umiera�y. Powstawa�y inne gwiazdy, by zast�pi� te, kt�rych czas si� sko�czy�� lecz w miar� jak pierwotna mieszanka wodoru i tlenu ulega�a coraz wi�kszemu zanieczyszczeniu produktami rozpadu gwiazdowego, tempo formowania si� nowych gwiazd mala�o wyk�adniczo.

A mroczniejsze si�y wci�� pracowa�y. Gwiazdy starza�y si� zbyt szybko.

Xeelee uko�czyli swe wielkie projekty i uciekli z rozk�adaj�cego si� kosmosu.