Kevinowi, Marcelli, Tomowi i Kathy

Za duszno i za gor�co � skar�y� si� Marek Emiliusz Skaurus, wycieraj�c wierzchem d�oni spocone czo�o. P�nym popo�udniem wynios�e mury Videssos rzuca�y cie� na przylegaj�ce do nich pole �wicze�, ale teraz ich szare �ciany odbija�y nap�ywaj�ce falami gor�ce powietrze. Trybun wojskowy schowa� miecz do pochwy.

��Mam ju� do��.

��Wy, z pomocy, nie wiecie co to dobra pogoda � powiedzia� Gajusz Filipus. Starszy centurion poci� si� r�wnie obficie jak jego prze�o�ony, ale przynosi�o mu to ulg�. Jak wi�kszo�ci Rzymian, odpowiada� mu klimat Imperium.

Marek pochodzi� jednak z Mediolanu, miasta na p�nocy Italii, za�o�onego przez Celt�w i jasne by�o, �e nieco ich krwi p�yn�o w jego �y�ach.

��Tak, wiem, jestem blondynem. Nic na to nie poradz� � odrzek� ze znu�eniem. Gajusz Fili-pus dokucza� mu z powodu jego wygl�du odk�d si� tylko poznali.

�Centurion za� m�g�by s�u�y� za portret na denarze, ze sw� szerok� kwadratow� twarz�, silnym nosem i podbr�dkiem, i prost� fryzur� kr�tko przystrzy�onych, siwiej�cych w�os�w. Przy tym, jak prawie wszyscy jego rodacy � nie wy��czaj�c Skaurusa � nie przesta� si� goli� nawet po z g�r� dwu latach sp�dzonych w Videssos, krainie brodaczy. Rzymianie byli upartym ludem.

��Popatrz na s�o�ce � powiedzia� Marek.

Gajusz Filipus sprawdzi� jego po�o�enie szybkim, do�wiadczonym spojrzeniem. Gwizdn�� zaskoczony:

��Tak p�no? Dobrze si� bawi�em. Odwr�ci� si� w stron� �wicz�cych legionist�w, krzycz�c:

��No dobra, ko�czymy! Uformowa� si� do wymarszu do koszar!

�o�nierze, prawdziwi Rzymianie jak i Videssa�czycy, Vaspurakanerzy i inni, kt�rzy do��czyli do ich szereg�w odk�d legion pojawi� si� w Imperium, z westchnieniem ulgi odk�adali podw�jnie plecione, ci�kie �wiczebne miecze i tarcze z wikliny. Gajusz Filipus, cho� ju� po pi��dziesi�tce, mia� wi�cej si� ni� wi�kszo�� jego dwudziesto � czy trzydziestoletnich podw�adnych � Skaurus nieraz mu tego zazdro�ci�.

��Wygl�daj� ca�kiem dobrze � powiedzia�.

��Mog�o by� gorzej � przyzna� Gajusz Filipus. W ustach weterana by�a to najwy�sza pochwa�a. Bezkompromisowy centurion nigdy nie zadowoli�by si� czym� poni�ej perfekcji � a przynajmniej nie przyzna�by si� do tego.

Mrucz�c z niezadowoleniem wepchn�� sw�j miecz do wykonanej z br�zu pochwy:

��Nie lubi� tego ostrza. To nie jest prawdziwy gladius; jest za d�ugi, videssa�skie �elazo zbyt gi�tkie, a r�koje�� nie le�y dobrze w d�oni. Powinienem by� go odda� Gorgidasowi, a zostawi� sobie m�j; ten g�upi Grek nawet nie zauwa�y�by r�nicy.

��Wielu legionist�w z ch�ci� by si� z tob� zamieni�o � powiedzia� Marek. Weteran wiedzia� o tym i na wszelki wypadek po�o�y� d�o� na r�koje�ci miecza, kt�ry w istocie by� �wietnym okazem sztuki p�atnerskiej.

��A je�li chodzi o Gorgidasa, to brakuje ci go nie mniej ni� mnie; tak samo jak i Viridoviksa.

��Nonsens, co do pierwszego i podw�jny nonsens, co do drugiego. Ma�y, chytry Grek i dziki Gal? S�o�ce musia�o ci pomiesza� zmys�y.

Trybun bez trudu wyczu� nieszczero�� w g�osie centuriona:

��Jeste� nieszcz�liwy, kiedy nie masz na co narzeka�.

��Ani ty, chyba �e kradniesz moje pomys�y.

Marek u�miechn�� si� krzywo � by�o w tym troch� prawdy. Gajusz Filipus by� bardziej typowym Rzymianinem ni� on, nie tylko ze wzgl�du na wygl�d. By� cz�owiekiem praktycznym, prostolinijnym i nie ufa� niczemu, co tr�ci�o zbyt mocno teori�.

Tworzyli gro�n� par�; weteran jako bystry taktyk, i Skaurus � kt�remu stoickie wykszta�cenie i do�wiadczenie polityczne dawa�y wnikliwo�� oceny, a tej Gajusz Filipus nie m�g� nigdy dor�wna� � jako strateg obieraj�cy najlepszy aktualny kurs polityczny legionist�w. Zanim zaczarowany miecz trybuna skrzy�owa� si� z ostrzem Viridoviksa i przeni�s� Rzymian do Videssos, Marek nie marzy� o karierze w armii, ale ka�dy m�ody cz�owiek, my�l�cy powa�nie o przysz�o�ci, musia� by� w stanie wykaza� si� jak�� wojskow� przesz�o�ci�. Teraz, jako kapitan najemnych wojsk w podzielonym na mn�stwo frakcji politycznych Imperium, potrzebowa� wszystkich swoich umiej�tno�ci dyplomatycznych by przetrwa�, rzucony mi�dzy �o�nierzy i dworzan graj�cych na wiele front�w � czasami wydawa�o mu si�, �e robili to odk�d tylko oderwali si� od piersi matki.

��Ej tam, Flakus! Wyr�wnaj! � krzycza� Gajusz Filipus.

Rzymianin przesun�� si� o cal czy dwa i popatrzy� pytaj�co do ty�u. Gajusz Filipus obrzuci� go karc�cym spojrzeniem, raczej z przyzwyczajenia ni� ze z�o�ci. Szybko ogarn�� wzrokiem reszt� �o�nierzy.

��W porz�dku, ruszamy! � rzuci� kr�tko. Tr�bki i rogi powt�rzy�y jego komend� metalicznym g�osem.

Videssa�scy stra�nicy przy Srebrnej Bramie zasalutowali Markowi jak jednemu ze swoich oficer�w, pochylaj�c g�owy i przyciskaj�c praw� pi�� do piersi na wysoko�ci serca. Odda� pok�on, ale spojrza� na obite �elazem wrota i naje�on� kolcami krat� bez cienia sympatii � zbyt wielu niezast�pionych Rzymian pad�o, bezskutecznie pr�buj�c je sforsowa� zesz�ego lata. Tylko dzi�ki rebelii wewn�trz miasta, Thorisin Gavras m�g� z powodzeniem domaga� si� tronu od Ortaiasa Sphrant-zesa, cho� w�a�ciwie Ortaias by� kiepskim przyw�dc�. Przy umocnieniach takich jak w stolicy, obrona nie wymaga�a specjalnie sprawnego dowodzenia.

Legioni�ci przemaszerowali przez zacienione przej�cie pomi�dzy zewn�trznymi i wewn�trznymi murami miasta, i nagle otoczy� ich zgie�k Videssos. Wej�cie do stolicy zawsze przypomina�o haust mocnego wina. Nowo przyby�y oddycha� g��boko, otwiera� szerzej oczy i ponownie przystawia� dzban do ust.

Ulica �rodkowa, g��wna arteria Videssos, by�a Markowi doskonale znana. Rzymianie przemaszerowali ni� w dniu, kiedy po raz pierwszy weszli do stolicy, t�dy te� dokonali desperackiego ataku na kompleks pa�acowy, kiedy chwia� si� tron Ortaiasa. Przechodzili ni� niezliczon� ilo�� razy, to w stron� placu �wicze�, to zn�w wracaj�c do koszar.

Dzisiaj maszerowali dosy� wolno � jak zwykle, Ulica �rodkowa by�a zat�oczona. Trybun �a�owa�, �e nie maj� herolda, kt�ry torowa�by im drog� w�r�d ulicznego ruchu, jak podczas pierwszego dnia w Videssos, ale by� to luksus, kt�rym nie m�g� si� ju� cieszy�. Legioni�ci szli zaraz za par� ogromnych, skrzypi�cych woz�w, pe�nych piaskowo��tego wapienia, przeznaczonego zapewne na jak�� budow�. Tuzin koni ci�gn�o ka�dy z nich, ale i tak posuwa�y si� w �limaczym tempie.

Sprzedawcy t�oczyli si� i uwijali jak muchy, nadskakuj�c maszeruj�cym �o�nierzom i wychwalaj�c g�o�no zalety swoich towar�w: kie�bas i sma�onych ryb (kt�re mia�y swoje w�asne muchy), win, lod�w o przer�nych smakach � ulubionego przysmaku zimowego, ale teraz, przy gor�cej pogodzie, kiedy przynosi� je specjalny goniec, by�y za drogie dla wi�kszo�ci legionist�w � wyrob�w ze sk�ry, wikliny czy br�zu, i afrodyzjak�w.

��B�dziesz m�g� to zrobi� siedem razy w ci�gu nocy! � dramatycznie wykrzykiwa� sprzedawca. � Prosz�, panie, mo�e chcia�by� spr�bowa�?

Wyci�gn�� fiolk� w kierunku Sekstusa Minucjusza, �wie�o promowanego podoficera. Minucjusz by� wysoki, przystojny i m�ody. Jego policzki i broda by�y stale pokryte granatowoczarnym cieniem zarostu. W uwie�czonym grzebieniem he�mie i doskonale wypolerowanej kolczudze, by� niezwykle atrakcyjnym m�czyzn�.

Wyj�� ma�y s�oik z chudej r�ki Videssa�czyka, podrzuci� go kilka razy, jak gdyby zastanawiaj�c si� nad zakupem i odda� z powrotem.

��Nie, zatrzymaj to sobie � powiedzia�. � Nie chcia�bym si� ogranicza� tylko do siedmiu razy.

Legioni�ci rechotali g�o�no, �miej�c si� nie tylko z dowcipu, ale i z miny skonfundowanego handlarza � jednego z bezczelnych videssa�skich pyskaczy.

Wydawa�o si�, �e przy prawie ka�dej przecznicy mijali jedn� ze �wi�ty� Phosa � w mie�cie by�y ich setki. Odziani na niebiesko kap�ani i mnisi, kt�rych ogolone g�owy �wieci�y prawie tak jasno, jak z�ote kule umieszczone na szczytach �wi�tynnych iglic, stanowili niema�� cz�� ulicznego t�umu. Mijaj�c �o�nierzy Marka, kre�lili r�k� okr�g�y, s�oneczny znak swojej wiary. Wielu m�czyzn, Videssa�czyk�w i Rzymian, kt�rzy przeszli na wiar� Imperium, powt�rzy�o znak, aby uchroni� si� od podejrzenia o herezj�.

Legioni�ci maszerowali teraz przez plac Stavrakiosa, ze z�ocon� statu� tego wielkiego Impera-tora-zdobywcy; przez zgie�k dzielnicy kotlarzy, gdzie Ulica �rodkowa zakr�ca�a i bieg�a wprost na zach�d, do Pa�ac�w Imperium; przez plac nazywany Forum Wo��w � nikt nie by� w stanie wyja�ni� Markowi sk�d wzi�a si� ta nazwa; obok rozleg�ego gmachu z czerwonego granitu, w kt�rym trzymano archiwa Videssos, a kt�ry s�u�y� jednocze�nie za wi�zienie; na plac Palamas, najwi�kszy z plac�w stolicy Imperium.

Je�eli miasto Videssos by�o miniatur� Imperium Videssos, to plac Palamas by� stolic� w miniaturze. Arystokraci ubrani w swoje tradycyjne brokatowe togi ocierali si� o ulicznych twar-dzieli w tunikach z bufiastymi r�kawami i jaskrawych trykotach. Tutaj pijana dziwka opiera�a si� o �cian�, jej nogi szeroko rozwarte; tam namdalajski najemnik, z ogolon� z ty�u g�ow�, by lepiej pasowa� do niej he�m, targuje si� z grubym videssa�skim jubilerem o cen� pier�cionka dla swojej damy; tam mnich i bogato wygl�daj�cy piekarz trac� czas spieraj�c si� o jak�� kwesti� teologiczn�, z wyra�n� przyjemno�ci� oddaj�c si� dyspucie.

Widok najemnika kaza� Markowi spojrze� na Kamie� Milowy � obelisk wykonany z tego samego czerwonego granitu co budynki archiwum � od kt�rego oblicza�o si� wszystkie odleg�o�ci w Imperium. Wielka plansza u jego podstawy g�osi�a chwa�� ksi�cia Draxa, kt�rego regiment zgni�t� wywo�an� przez Baanesa Onomagoulosa rewolt� w ziemiach zachodnich. G�owa Ono-magoulosa, kt�r� w�a�nie przywieziono do miasta, wystawiona zosta�a na widok publiczny tu� nad plansz�. Zmar�y rebeliant by� prawie �ysy, wi�c zamiast wiesza� g�ow� za w�osy, podwieszono j� na lince obwi�zanej doko�a uszu. Niewielu Videssa�czyk�w zwraca�o na ni� uwag� � w ci�gu kilku ostatnich pokole�, nieudane rebelie sta�y si� zbyt powszechne, by wzbudzi� jakiekolwiek zainteresowanie.

Gajusz Filipus pod��y� za wzrokiem Marka.

��M�g� si� tego skurwysyn spodziewa�. Trybun przytakn��, kiwaj�c g�ow�.

��Uwa�a�, �e po �mierci Mavrikiosa Gavrasa ma prawo do Imperium. Nigdy nie umia� my�le� o Thorisinie inaczej jak tylko o bezwarto�ciowym, ma�ym braciszku Mavrikiosa. I je�eli mo�na zrobi� jaki� wi�kszy b��d, to nie przychodzi mi on teraz do g�owy.

��Ani mnie. � Gajusz Filipus mia� �o�nierski szacunek dla tytu�u Autokratora Videssos, przywr�conego przez Thorisina Gavrasa.

Spok�j i ciche pi�kno kompleksu pa�acowego zawsze by�y swego rodzaju szokiem po ha�asie placu Palamas. Marek nigdy nie by� pewny, jak zareaguje na to przej�cie � czasami po prostu go to uspokaja�o, ale r�wnie cz�sto czu� si� tak, jakby wycofywa� si� z samego �ycia. Dzisiaj � doszed� do wniosku � plac by� troch� za krzykliwy jak na jego gust. Ciche popo�udnie sp�dzone bezczynnie w koszarach zupe�nie mu odpowiada�o.

��Panie? � z wahaniem zapyta� wartownik.

��Tak? O co chodzi, Fostulus? � Marek podni�s� wzrok znad listy �o�du, popatrzy� na ni� ponownie, �eby zapami�ta�, w kt�rym miejscu sko�czy�, i znowu podni�s� g�ow�.

��Tam na zewn�trz jest jaki� �ysol, panie. M�wi, �e musi z tob� rozmawia�.

���ysol? � trybun zamruga� oczami. � Masz na my�li kap�ana?

��A kog� by innego? � odpowiedzia� Fostulus, szczerz�c z�by; nie nale�a� do tych Rzymian, kt�rzy czcili Phosa. � Wielki, gruby facet, musi by� po pi��dziesi�tce, s�dz�c po brodzie. Ma pod�e usta � doda� wartownik.

Marek podrapa� si� po g�owie. Zna� kilku kap�an�w, ale ten opis nie pasowa� do �adnego z nich. Lepiej by�o jednak nie zadziera� z religijn� hierarchi� Videssos � w pewnych sprawach by�a ona pot�niejsza od samego Imperatora. Marek westchn�� i zwin�� pergamin, zawi�zuj�c go dok�adnie tasiemk�.

��C�, wprowad� go tutaj.

��Tak jest, panie. � Fostulus zasalutowa�, rzymskim zwyczajem wyrzucaj�c rami� do przodu, po czym odwr�ci� si� zr�cznie na pi�cie i pospieszy� do wyj�cia. �wieki w podeszwach jego cali-gae stuka�y na kamiennej pod�odze.

��Nie spieszy�e� si� zbytnio. � Skaurus us�ysza� gderanie duchownego, gdy Fostulus prowadzi� go do ma�ego stolika w tylnym rogu koszarowego holu, kt�ry by� prowizorycznym biurem Marka. Trybun wsta�, by przywita� zbli�aj�cego si� go�cia.

Fostulus mia� racj� � kap�an by� prawie tak wysoki jak Skaurus, kt�rego pomocna krew sprawi�a, �e by� wy�szy ni� wi�kszo�� Rzymian i Videssa�czyk�w. Kiedy podali sobie d�onie, mocny kr�tki u�cisk nieznajomego da� Markowi poj�cie o jego niema�ej sile.

��Mo�esz odej��, Fostulusie � powiedzia� trybun. Stra�nik zasalutowa� raz jeszcze i wr�ci� na sw�j posterunek. Kap�an opad� ci�ko na krzes�o, kt�re zaskrzypia�o pod jego ci�arem. Pot przyciemni� b��kitn� tog� pod pachami, sp�ywa� po wygolonej �ysinie. Marek pomy�la�, �e dobrze i� zwin�� listy �o�du.

��Na �wiat�o Phosa, stanie na s�o�cu jest cholernie wyczerpuj�ce � stwierdzi� Videssa�czyk tonem wyrzutu. M�wi� g��bokim, dudni�cym basem. � Masz jakie� wino dla spragnionego cz�owieka?

��No� tak � odrzek� trybun nieco zbity z tropu tak� bezpo�rednio�ci�; wi�kszo�� Videssa-�czyk�w wyra�a�a si� znacznie mniej obcesowo. Poszuka� dzbanka i pary glinianych kubk�w, nala� i poda� jeden z nich kap�anowi, a sw�j podni�s� do toastu.

��Twoje zdrowie, ee� � zawiesi� g�os, nie znaj�c imienia go�cia.

Ziemia! � zawo�a� obserwator z bocianiego gniazda, wysoko na maszcie �Zdobywcy�. � Och, chwa�a niech b�dzie bogom! � wykrzykn�� Viridoviks. � Ju� my�la�em, �e zapomnieli o tym s�owie.

Rumiana zazwyczaj twarz Gala by�a teraz blada i �ci�gni�ta b�lem. Zimny pot pozlepia� jego rude w�osy i d�ugie w�siska. Trzymaj�c si� kurczowo relingu na prawej burcie �Zdobywcy�, czeka� a� dopadnie go nast�pny atak morskiej choroby.

Nie musia� czeka� d�ugo. Podmuch wiatru przyni�s� ze sob� smr�d gor�cego oleju i sma�onych ryb z kuchni na rufie statku. Wywo�a�o to nowy paroksyzm wymiot�w. Po twarzy sp�ywa�y mu �zy.

��Ju� trzeci dzie�! By�bym zimnym trupem, gdyby to mia�o trwa� tydzie�.

W swym udr�czeniu m�wi� po celtycku, a tego j�zyka nikt na pok�adzie � w ca�ym tym �wiecie � nie rozumia�. To jednak nie dlatego za�oga statku i dyplomaci, kt�rym towarzyszy�, przygl�dali mu si� z ciekawo�ci� i wsp�czuciem. Wody Morza Videssa�skiego by�y prawie nieruchome i to, �e kto� by� w stanie zachorowa� przy takiej �wietnej pogodzie, graniczy�o z cudem. Viridoviks przeklina� sw�j s�aby �o��dek, ale przerwa�, gdy ten znowu zacz�� wyprawia� harce.

Z kuchni wy�oni� si� Gorgidas, trzymaj�cy w r�kach mis� paruj�cego obficie roso�u wo�owego. Grek m�g� twierdzi�, �e porzuci� medycyn� dla historii, ale w g��bi serca wci�� by� lekarzem. Niepokoi� go kiepski stan Viridoviksa tym bardziej, �e zupe�nie nie rozumia� tej s�abo�ci tryskaj�cego zazwyczaj zdrowiem Gala.

��Masz, wypij to � powiedzia�.

��We� to ode mnie � skrzywi� si� Viridoviks. � Nie chc�. Gorgidas zgromi� go wzrokiem. Je�eli cokolwiek w �wiecie mog�o wzbudzi� jego gniew, to by� to �wiadomie g�upi pacjent.

Dojrza�a truskawka �wisn�a Markowi ko�o ucha i rozbi�a si� za nim o �cian� koszar.

��Na mi�o�� bosk�, Pakhymer � powiedzia� ze znu�eniem. � Od�� t� swoj� cholern� kata-pult� i b�d� �askaw wys�ucha� tego, co mam ci do powiedzenia, dobrze?

��Tylko j� sprawdza�em � niewinnie odpar� Laon Pakhymer. Pomimo blizn i g�stej brody u�miecha� si� jak ma�y ch�opiec. Dowodzi� pu�kiem lekkiej kawalerii z Khatrish, ma�ej krainy przy wschodniej granicy Imperium. Jak wszyscy Khatrishe, kt�rych zna� Skaurus, nie potrafi� bra� niczego powa�nie. �adnej gravitas�� pomy�la� trybun.

Mimo to cieszy� si�, �e Pakhymer postanowi� przyj�� na zebranie oficer�w legionu. Cho� w�a�ciwie nie podlega� Skaurusowi, jego ludzie dobrze wsp�pracowali z rzymsk� piechot�.

Jak gdyby lataj�ca truskawka by�a jakim� dziwnym sygna�em, porucznicy trybuna przestali rozmawia� miedzy sob� i patrzyli na niego, czekaj�c a� rozpocznie spotkanie. Trybun wsta� ze swojego miejsca u szczytu sto�u i przeszed� si� kilka razy tam i z powrotem, by uporz�dkowa� my�li. Plama po truskawce na czystym, wybielonym tynku tu� przy jego twarzy rozprasza�a go troch�. W ko�cu zacz�� m�wi�:

��Wszystkie za�o�enia mo�na wyrzuci� do �mieci. Znowu. Czasami wydaje mi si�, �e nigdy nie dojdzie do walki z Yezd. Najpierw wojna domowa z Ortaiasem Sphrantzesem, potem Ono-magoulos, a teraz wielki � wym�wi� to s�owo z ironi� � Ksi��� Drax.

��Jakie s� ostatnie wie�ci? � zapyta� Sekstus Minucjusz z wahaniem. Po raz pierwszy bra� udzia� w takim zebraniu jako podoficer i zdawa� si� by� pewny, �e wszyscy inni s� lepiej poinformowani od niego. Skaurus chcia�by, �eby tak by�o.

��Obawiam si�, �e wiem tyle samo, co ca�a reszta. Jest tak, jak powiedzia� Apokavkos, gdy przyni�s� nam wczoraj nowiny. Kiedy Drax pobi� Onomagoulosa na zachodzie, okaza�o si�, �e dowodzi jedyn� prawdziw� armi� w tamtych okolicach. Zdaje si�, �e zdecydowa� si� tam osi���.

��Ale ziemie zachodnie: Garsavra, Kypas, Kyzikos zawsze nale�a�y do nas � zaprotestowa� Czerwony Zeprin, ze z�o�ci� na swej rumianej twarzy. Nie by� Videssa�czykiem, mimo tego �nas�, ale najemnikiem z Haloga, kt�ry s�u�y� Imperium tak d�ugo, �e w�a�ciwie sta� si� jego obywatelem, tak jak Phostis Apokavkos czu� si� ju� Rzymianinem. Przed Maragha mia� wysoki stopie� i nale�a� do Stra�y Imperatora. Wiele si� zmieni�o od czasu Maragha.

��Namdalajczycy tak�e byli Videssa�czykami � powiedzia� trybun. Zeprin burkn�� co� i ponuro pokiwa� g�ow�. Marek m�wi� dalej:

��A skoro ju� o tym m�wimy, to Drax spe�nia stare marzenia wyspiarzy o nowym Namdalen na ziemi Imperium. Gdy te wie�ci dotr� do Ksi�stwa, ujrzymy ��dnych ziemi baron�w, �egluj�cych na zach�d, �eby tylko zd��y� uszczkn�� jak�� cz�� dla siebie. Jedyny spos�b, aby do tego nie dopu�ci�, to wed�ug mnie szybkie rozbicie si� Draxa.

Gagik Bagratouni, nakharar, kt�ry dowodzi� oddzia�em Vaspurakaner�w przy legionie Skaurusa, podni�s� r�k�.

��Jest� jak wy m�wicie?� wi�cej Namdalajczyk�w bli�ej Draxa ni� tych w Ksi�stwie. � Jego szeroka twarz z haczykowatym nosem wyra�a�a g��bok� koncentracj�, kiedy si� odzywa�; m�wienie po videssa�sku nie przychodzi�o mu �atwo. � Mn�stwo ma ich Utprand tutaj. Co my�li� Co zamierza Thorisin z nimi zrobi�?

��Dowiedz si� tego, a wygrasz worek z�ota � mrukn�� Gajusz Filipus. Bagratouni podni�s� g�ste brwi, nie do ko�ca rozumiej�c.

��Widz� trzy rozwi�zania, a ka�de z nich jest tak samo ryzykowne � powiedzia� Marek i wyliczy� je na palcach. � Mo�e oddzieli� ich od reszty armii i wys�a� w kierunku� powiedzmy, granicy z Khatrish. Byliby wtedy z dala od Draxa, ale kto mia�by ich powstrzyma�, gdyby zdecydowali si� p�j�� w jego �lady? Mo�e tak�e zostawi� ich tutaj, w stolicy, z tym samym jednak zastrze�eniem. A je�li zajm� miasto Videssos, Imperium Videssos jest zgubione.

Trybun przypomnia� sobie Soteryka, z zachwytem przedstawiaj�cego mu taki projekt. Bagratouni �ciszonym g�osem przet�umaczy� szybko s�owa Skaurusa swojemu porucznikowi Me-sropowi Anhoghin. Je�eli videssa�ski Bagratouni by� kulawy, to jego adiutant nie m�wi� nim w og�le. Chudy Anhoghin mia� jeszcze wi�ksz� i g�stsz� brod� ni� nakharar. Marek doko�czy�:

��Albo mo�e zostawi� ich przy nas i mie� nadziej�, �e nie przejd� na stron� Draxa przy pierwszej nadarzaj�cej si� okazji. Ja te� mam tak� nadziej� � doda�, wywo�uj�c lekki �miech.

��Tak, tylko tego by nam brakowa�o � powiedzia� Gajusz Filipus. � Walka z tymi cholernymi Namdalajczykami jest wystarczaj�co trudna, kiedy masz ich przed sob�. Zimno mi si� robi, gdy pomy�l�, �e mogliby zdradzi� i zaatakowa� nas z flanki.

��S�ysza�em, �e Drax i Utprand nie kochaj� si� zbytnio � powiedzia� Minucjusz. � Czy co� o tym wiadomo?

��Tak, to prawda, cho� nie znam przyczyny ich sporu � odpar� Marek. Przesun�� wzrokiem wzd�u� sto�u. � Czy kto� zna?

��Ja � powiedzia� szybko Laon Pakhymer. W�a�ciwie Skaurus nie by� zaskoczony. Khatrishe, ciekawi jak sroki, stworzeni byli do plotkowania.

��Byli kiedy� przyjaci�mi i sprzymierze�cami. Po��czyli si�y, �eby zdoby� zamek jakiego� magnata. Ten zamek by� nad jeziorem. Utprand zaj�� si� obl�eniem od strony l�du, a Drax pilnowa� jeziora. Siedzieli tam i siedzieli, chc�c wzi�� biedaka g�odem. On si� ci�gle broni�, chocia� nie mia� �adnych szans. My�l�, �e nie chcia� si� podda� Utprandowi.

Przypominaj�c sobie zimne oczy kapitana, Skaurus doszed� do wniosku, �e nie m�g�by mie� o to pretensji do niefortunnego magnata. Pakhymer kontynuowa�:

��No i nie zrobi� tego. Otworzy� bramy przy brzegu jeziora i podda� siebie i zamek Draxowi, i tylko Draxowi. Gdy Utprand poprosi� o swoj� cz�� zdobyczy, wielki Ksi��� � Pakhymer by� r�wnie sarkastyczny, jak przed chwil� Marek � powiedzia� mu, gdzie ma sobie i��. Od tego czasu jako� nie mog� si� ze sob� dogada� � u�miech Pakhymera by� zara�liwy.

��To dobry pow�d � zagrzmia� Czerwony Zeprin. � Bogowie pluj� na krzywoprzysi�zc�w. � Pomimo ca�ego trudu �wi�tego Kveldulfa, Haloga wci�� byli poganami, oddaj�c cze�� bandzie w�asnych ponurych b�stw.

Opowie�� Pakhymera uspokoi�a nieco Marka; rzeczywi�cie wydawa�o si�, �e mi�dzy dwoma przyw�dcami Namdalajczyk�w istnia�a prawdziwa i trwa�a wrogo��. Tego rodzaju konflikty mog�y by� u�yte przez zr�cznych polityk�w z Videssos, a ci umieli dopi�� swego.

Trybun zastanawia� si� tak�e przez moment, do jakiego stopnia lojalny oka�e si� Bagratouni i jego Vaspurakanerzy. To prawda, �e Yezda zmusili ich do opuszczenia ojczyzny i zepchn�li do Videssos, ale znacznie bardziej ucierpieli na skutek prze�ladowa�, kt�re rozpocz�� jaki� fanatyczny vi-dessa�ski kap�an. By� mo�e bardziej b�dzie im odpowiada� rola sprzymierze�c�w, a nie wrog�w Draxa. Mog� si� tak�e zdecydowa� na wsp�ln� walk�, jako wyznawcy herezji. Jeszcze jedno zmartwienie � pomy�la� � i na razie przesta� si� tym zajmowa�.

Spotkanie wkr�tce si� sko�czy�o; brak informacji nie pozwala� na uk�adanie dalszych plan�w. Gdy oficerowie si� rozeszli, Skaurus przywo�a� do siebie Gajusza Filipusa.

��Co by� teraz zrobi�, gdyby� by� Thorisinem Gavrasem? � zapyta� s�dz�c, �e wyostrzony zmys� praktyczny weterana pozwoli mu przenikn�� zamierzenia Imperatora.

��Ja? � starszy centurion podrapa� si� po policzku, zastanawiaj�c si� nad odpowiedzi�. W ko�cu wyda� z siebie co� w rodzaju chichotu: � Ja bym sobie znalaz� jakie� inne zaj�cie.

Varatesh i pi�tka jego ludzi gnali na po�udnie niczym niesione wiatrem li�cie; szare p�aszcze trzepota�y w p�dzie. Rozmowa jego podw�adnych by�a dla wodza banit�w udr�k� � nie ko�cz�cy si� ci�g kradzie�y, gwa�t�w, morderstw i tortur, wszystkie z dum� wyliczone i dok�adnie opisane. Robi� rzeczy gorsze ni� kt�rykolwiek z nich, ale nie che�pi� si� tym. By�o mu raczej wstyd. Utraci�e� towarzystwo dobrych ludzi � pomy�la� po raz tysi�czny � i zosta�y ci tylko odpadki � musisz si� z tym pogodzi�. Nie umia�.

Zabi� swojego brata bli�niaka, gdy mia� siedemna�cie lat. K��cili si� o jedn� ze s�u��cych. Nikt nie uwierzy� mu potem, �e to Kodoman pierwszy wyci�gn�� n�, chocia� tak w�a�nie by�o. Klan obwo�a� go bratob�jc� i odpowiednio ukara�. Nie zabili go, bo by� synem khagana, ale wyrzucili z wioski, zostawiaj�c nagiego na stepie.

W�a�ciwie r�wna�o si� to wyrokowi �mierci � wygna�cy tracili ducha i tak samo jak z g�odu, zimna czy choroby, umierali z samotno�ci. Ale niesprawiedliwo�� tego wyroku p�on�a w sercu m�odego Varatesha ogniem, kt�ry podtrzymywa� go przy �yciu nawet wtedy, gdy zwyk�y cz�owiek podda�by si� z�o�liwemu losowi i umar�. Powr�ci� do osady, by ukra�� konia. Musia� to zrobi�, jak sobie wmawia�, �eby przetrwa�. Stra�nik by� drobnym m�czyzn� � szybkie uderzenie od ty�u i mia� te� ubranie. Oczywi�cie tylko go og�uszy�. By� tego pewien, cho� tamten nie poruszy� si� do chwili, gdy Varatesh odjecha�.

Pech nadal go jednak prze�ladowa�. Nieraz by� ju� o krok od przy��czenia si� do innego klanu, ale zawsze dociera�a tam jego z�a s�awa i zn�w by� wyganiany. Upokorzenie wci�� go dr�czy�o � kim byli ci aroganccy wodzowie, by os�dza� go tylko na podstawie plotek? Tak czy inaczej, te zniewagi zosta�y pomszczone. Od dawna ju� �aden khagan przy zdrowych zmys�ach nie zaprosi�by Va-ratesha, by przy��czy� si� do niego i jego ludzi. W miar� jak przesz�o�� banity stawa�a si� c�ra, ciemniejsza, r�wnie czarno malowa�a si� jego przysz�o�� � nie m�g� przecie� doj�� do uznania i akceptacji przez krew, kt�r� rozla�.

Wyganiany zewsz�d bez przyczyny � bo tak to zawsze widzia� � odwa�ny i zuchwa�y Vara-tesh, stworzy� sw�j w�asny klan. R�wniny zawsze by�y schronieniem dla wyrzutk�w Rozproszeni po ca�ym stepie banici, cz�sto przymieraj�cy g�odem, nieufni, �yli w ci�g�ym strachu przed swoimi ziomkami. Varatesh da� im sztandar, wok� kt�rego mogli si� wreszcie zebra� � zupe�nie czarn� flag�, g�osz�c� otwarcie kim byli. W ko�cu zosta� wodzem, kt�rym mia� przecie� by� a jego klan rozrasta� si� z dnia na dzie�. A on ich nienawidzi�, prawie co do jednego. Lepiej by by�o � my�la� czasem � gdyby sztylet Kodomana znalaz� drog� do jego serca.

Takie my�li nie przynosi�y mu �adnego po�ytku. �ci�gn�� cugle, by m�c przyjrze� si� talizmanowi, kt�ry nosi� ze sob� Jak zawsze, kryszta�owa kula by�a najpierw przezroczysta, ale gdy wzi�� j� do r�ki, w jej wn�trzu zacz�a wirowa� pomara�czowa mgie�ka. Wkr�tce kula by�a ni� ca�kiem wype�niona z wyj�tkiem jednej linii, kt�ra uparcie pozostawa�a czysta. Pokr�ci� talizmanem, ale jakkolwiek by go ustawi�, bezbarwny pasek niezmiennie wskazywa� na wsch�d, jakby wyrysowany jak�� magiczn� r�k�. I by� dzisiaj szerszy ni� poprzedniego wieczora.

��Doganiamy ich � powiedzia� Varatesh do swoich towarzyszy. Pokiwali g�owami, u�miechaj�c si� drapie�nie, niczym stado wilk�w.

W�a�ciwie, jak wyja�ni� mu wcze�niej Avshar, to nie czary by�y przyczyn� powstawania tego znaku, ale ich brak.

��Na r�wninach jest w�drowiec, kt�ry nosi miecz odporny na moje zakl�cia � powiedzia� czarnoksi�nik. � Spotkali�my si� ju� kiedy� � on i ja. Gdyby� pojma� go dla mnie i przywi�z� tutaj, do obozu, m�g�bym spokojnie wszystko z niego wyci�gn��.

Zimny, zach�anny g��d d�wi�cza� w g�osie odzianego w bia�e szaty olbrzyma, ale Varatesh tego nie s�ysza�. Mia� dla Avshara szacunek i podziw, granicz�cy niemal z mi�o�ci�. Czarodziej tak�e by� banit� wygnanym z Videssos, po jakich� politycznych rozgrywkach, jak m�wi�. Ju� to wystarczy�o, by ich ze sob� po��czy�. Ale Avshar odnosi� si� do renegata � syna wodza, dok�adnie z takim rodzajem szacunku, jaki Varatesh uwa�a� za odpowiedni i nale�ny mu wed�ug prawa. Rzadko si� zdarza�o, by kt�ry� z jego ludzi tak go traktowa�. Wi�kszo�� z nich to urodzeni �otrzykowie, kt�rzy nie mieli szacunku dla niczego i dla nikogo. Fakt, �e czarodziej � i to pot�ny, czego nieraz dowi�d� nie tylko tym kawa�kiem kryszta�u � sam go odpowiednio szanowa�, usun�� w cie� wszelkie podejrzenia Varatesha. W ko�cu zosta� doceniony i to przez kogo�, kto nie nale�a� do posp�lstwa, mimo �e by� cudzoziemcem.

To troch� ostudzi�o entuzjazm Varatesha, kilka dni po tym, jak Avshar pojawi� si� przed jego namiotem. Mag m�wi� j�zykiem stepu jak prawdziwy Khamorth, a nie jaki� sepleni�cy Videssa-�czyk� i nikt nie widzia� j ego twarzy. Zawsze nosi� he�m z przy�bic� albo opo�cz� tak grub�, �e mo�na by�o tylko dojrze� niewyra�ne plamki oczu. Ale nie by� �lepy � z pewno�ci� nie.

Po jakim� czasie jednak, w�tpliwo�ci same znikn�y i zar�wno dziwne przybycie Avshara � dlaczego stra�e nie powiadomi�y nikogo o podr�nym? � jak i jego zwyczaje sta�y si� niczym wi�cej, jak tylko tematem ja�owych spekulacji.

Mo�e ma jakie� ohydne blizny � pomy�la� ze wsp�czuciem Varatesh. Pewnego dnia zrozumie, �e powa�am jego osob�, a nie cielesn� mask�.

Z cierpliwo�ci� nomady, Varatesh got�w by� czeka�. Teraz mia� pom�c swojemu przyjacielowi w zadaniu, kt�re ten przed nim postawi�. Nigdy nie przysz�o mu do g�owy, by zastanawia� si� jak dosz�o do tego, �e Avshar wyznacza mu zadania. Lekkim kopni�ciem przynagli� konia do biegu.

��Nie, do cholery, nie chc� mie� nic wsp�lnego z tym �a�osnym kawa�kiem �elaza � mrucza� gniewnie Gorgidas, gdy zatrzymali si� na noc. Wypowiada� te s�owa ka�dego dnia, odk�d tylko opu�cili wiosk�. Ka�dego dnia by� te� bardziej rozdra�niony � twarz sw�dzia�a go i zdawa�a si� szorstka niczym pilnik, gdy zacz�a rosn�� mu broda. W dodatku, ku jego za�enowaniu, by�a prawie zupe�nie bia�a, cho� jego w�osy by�y jeszcze ciemne, lekko tylko przypr�szone siwizn� na skroniach. Odda�by teraz wszystko, byle m�g� dosta� swoj� brzytw� z powrotem.

��Pos�uchajcie tego idioty! � krzykn�� Viridoviks do wszystkich, kt�rzy go s�uchali � przyjacielski sp�r mi�dzy Grekiem i Celtem bawi� ca�� kompani�. � Kiedy by�e� z legio nem, z tysi�cami �o�nierzy i w og�le, mogli si� tob� zajmowa� Ale teraz jest nas tu tylko garsteczka. Sami musimy dba� o siebie i mo�e nikt nie b�dzie mia� czasu broni� jednego, biednego g�upca, zbyt dumnego, �eby nauczy� si� walczy�.

��Och, gadaj sobie. Uda�o mi si� tyle prze�y� bez poj�cia o tym, jak zabija si� ludzi i nie zamierzam uczy� si� tego teraz. Zreszt� i tak jestem za stary na takie sztuczki � popatrzy� z wyrzutem na Gala, kt�ry sam byl w jego wieku albo niewiele m�odszy, lecz jego sumiaste w�siska wci�� by�y l�ni�co rude.

��Za stary, tak? Pewnie, ale jeste� o dzie� m�odszy ni� b�dziesz jutro. � Viridoviks czeka�, czy ten argument trafi mo�e do przekonania Greka, on jednak zacisn�� tylko z�by. Celt przeszed� na �acin�, tak by tylko Gorgidas m�g� go zrozumie�. � S�uchaj, je�li nie jeste� za stary na to, by zacz�� sypia� z kobietami, to i miecz nie powinien by� dla ciebie za ci�ki.

Dzie� by� ciep�y, lecz mr�z przebiegi po plecach Greka.

��O czym ty m�wisz? � rzuci� ostro.

��Spokojnie, spokojnie odpowiedzia� Viridoviks widz�c jego przestrach. � Nie chc� ci zrobi� nic z�ego. Skoro spr�bowa�e� jednej rzeczy, to mo�e spr�bowa�by� i drugiej?

Gorgidas siedzia� w bezruchu, gapi�c si� na Viridoviksa. Celt zostawi� go w spokoju na minut�, a potem spyta� z bezczelnym u�miechem:

��Powiedz mi, jak to wypada w por�wnaniu? Grek parskn��.

��Sam si� przekonaj, ty barbarzy�ska ma�po.

Zbyt d�ugo �y� w cieniu prawa rzymskiej armii, �eby teraz spokojnie pogodzi� si� z t� �wiadomo�ci� kto� wiedzia�, �e woli m�czyzn od kobiet. W legionach za takie sk�onno�ci karano �mierci� z r�k towarzyszy.

Na sam� my�l fustuarium u�miech zamiera� mu na ustach. Siedzia� przez chwil�, rozmy�laj�c. Nie chcia� by� ci�arem dla przyjaci�. Pikridos Goudeles, z taktem wi�kszym ni� go o to Gorgi-das podejrzewa�, pom�g� mu rozwi�za� ten dylemat.

��A mo�e waleczny Viridoviks � powiedzia�, wymawiaj�c z uwag� imi� Celta, cho� Videssa-�czycy zawsze si� na nim zacinali � uczy�by nas obu. Ja tak�e nie mam �adnego do�wiadczenia w walce na miecze.

Skylitzes wrzuca� w�a�nie kup� owczego �ajna do ogniska. Na s�owa Goudelesa podni�s� g�ow�, a jego pos�pna zazwyczaj twarz wyra�a�a zdumienie i rado��. Spektakl, w kt�rym g��wn� rol� odgrywa�by opas�y biurokrata wymachuj�cy mieczem, gwarantowa� zabaw� wykraczaj�c� poza jego najdziksze sny. Zachowa� jednak milczenie, obawiaj�c si�, �e je�li powie co� z�o�liwego, Goudeles mo�e zmieni� zdanie.

Gorgidas wyj�� z pochwy gladius, kt�ry da� mu Gajusz Filipus i machn�� nim kilka razy dla pr�by. Ta bro� wydawa�a si� kr�tka i gruba w por�wnaniu z d�ugim mieczem, kt�ry nosi� Virido-viks � Rzymianie preferowali ostrza nie d�u�sze ni� dwie stopy, jako �e polegali raczej na kr�tkim, szybkim pchni�ciu ni� na zamaszystym uderzeniu. Owini�ta sk�r� r�koje�� kusz�co dobrze uk�ada�a si� w d�oni Gorgidasa; oto trzyma� narz�dzie doskonale zaprojektowane do tego czemu mia�o s�u�y� � do zabijania.

��Ci�szy ni� to twoje pi�ro, co? � powiedzia� Arigh, podchodz�c do ogniska z plonem swojego kr�tkiego polowania � kr�likiem, pr��kowan� wiewi�rk� i sporym ��wiem. Grek przytakn��, drapi�c si� po twarzy setny raz tego dnia. Jego broda by�a ju� bardziej g�sta od brody Arigha � Ar-shaumi, w odr�nieniu od Khamorth�w, nie mieli g�stego zarostu. Jakby chc�c to nadrobi�, bardzo rzadko przycinali tych kilka w�osk�w, kt�re pojawia�y si� na ich twarzach, zapuszczaj�c g��wnie drobn� k�pk� na ko�cu podbr�dka.

Goudeles, oczywi�cie, nie zabra� ze sob� �adnego miecza. Po�yczy� szabl� od jednego z �o�nierzy Agathiosa Psoesa � wygi�te, jednostronne ostrze, nazywane shamshir w j�zyku khamorth, ayataghan w arshaum. Videssa�czyk trzyma� je z jeszcze wi�ksz� niepewno�ci� ni� Gorgidas; Grek przynajmniej widzia� z bliska prawdziw� walk�.

Po zamaszystym ci�ciu, przy kt�rym niemal odci�� sobie ucho, Goudeles wytwornie zwr�ci� si� do Viridoviksa:

��Podziel si� wi�c z nami swoj� sztuk� wojenn�.

��To w�a�nie zrobi�.

Gdy �o�nierze zbierali si� doko�a, by przygl�da� si� lekcji, Celt ustawi� swoich uczni�w w pozycji wyj�ciowej, upewniaj�c si�, czy dobrze chowali za siebie lewe r�ce.

��Trzymacie je poza zasi�giem broni, a przy okazji pomaga wam to utrzyma� r�wnowag�, widzicie? Kiedy macie tarcze, stoicie bardziej twarz� w twarz, �eby je w pe�ni wykorzysta� � ale teraz nie ma potrzeby miesza� wam w g�owach.

Poprawi� ich raz jeszcze i cofn�� si� o krok, by przyjrze� si� swemu dzie�u. Potem, bez ostrze�enia, wyci�gn�� w�asny miecz i skoczy� na swoich student�w z mro��cym krew w �y�ach okrzykiem. Ci cofn�li si�, przera�eni. Publiczno�� parskn�a �miechem.

��Oto wasze dwie pierwsze lekcje � powiedzia� Viridoviks nie bez uprzejmo�ci. � Pierwsza: nigdy nie rozlu�nia� si�, gdy w pobli�u jest uzbrojony m�czyzna, a druga: dobry, g�o�ny wrzask nigdy wam nie zaszkodzi a waszemu wrogowi nie pomo�e.

Nawet jako nauczyciel, Gal by� nieugi�tym przeciwnikiem. R�ka i rami� bola�y Gorgidasa od nieustannego zbijania cios�w. Bola�y go te� i �ebra � Viridoviks ju� nie raz waln�� go w bok p�azem miecza. Pogardliwa �atwo��, z jak� radzi� sobie z atakami Greka, doprowadza�a tego do w�ciek�o�ci � o czym Celt dobrze wiedzia�. Chocia� Gorgidas zosta� niemal si�� zmuszony do tego, by wzi�� do r�ki miecz, teraz pracowa� z gorliw� zaci�to�ci�. Ci�ki oddech z sykiem wydobywa� si� spoza zaci�ni�tych z�b�w. W pewnym momencie Viridoviks musia� si� zr�cznie zakr�ci�, by nie zosta� nadzianym na jego miecz � Grekowi brakowa�o jeszcze do�wiadczenia, by oceni� jak niebezpieczne by�o to pchni�cie.

��Ten pieprzony rzymski miecz � wysapa� Viridoviks. Poci� si� r�wnie obficie jak jego ucze. ��Ch�opie, przygl�da�e� si� pewnie legionistom i nigdy nie pisn��e� ani s��wka; niewiele brakowa�o a nadzia�by� mnie jak kurczaka na ro�en.

Gorgidas zacz�� sk�ada� si� w przeprosinach, ale Viridoviks klepn�� go w plecy i przerwa� mu.

��Nie, to by�o ca�kiem niez�e. � Odwr�ci� si� do Goudelesa. � No, panie, teraz twoja kolej. I naprz�d!

��Uuuff! � j�kn�� gryzipi�rek, gdy ostrze Celta odbi�o si� od jego �eber. Nie by�o w nim ani odrobiny agresji; wszystkie uderzenia, kt�re uda�o mu si� wykrzesa�, s�u�y�y tylko do obrony. Jednak w tym skromnym zakresie, jego poczynania mog�y wzbudza� pewn� nadziej�. By� oszcz�dny w ruchach i potrafi� przewidzie�, z jakiego kierunku nadejdzie kolejne uderzenie. Lankinos Skylitzes by� wyra�nie rozczarowany.

��To dobrze, �e nie pr�bujesz robi� czego� wbrew sobie � powiedzia� Viridoviks. � Je�li nauczysz si� tyle, �eby przez chwil� si� obroni�, wcze�niej czy p�niej kto� ci� poratuje, co trupowi nie pomog�oby wcale a wcale.

Po chwili jednak znudzi� si� walk� z przeciwnikiem, kt�ry zupe�nie go nie atakowa�. Jego uderzenia stawa�y si� coraz szybsze i silniejsze, i kiedy Goudeles, kt�ry teraz cofa� si� w rozpaczliwej obronie, wyrzuci� r�k� do przodu paruj�c kolejne ci�cie, d�ugi galijski miecz uderzy� ostrzem o ostrze szabli. Bro� gryzipi�rka p�k�a prawie dok�adnie w po�owie � uwolnione ostrze kr�c�c si� w powietrzu wpad�o do ogniska. Zaskoczony Viridoviks zd��y� tylko obr�ci� miecz w d�oni, dzi�ki czemu nie rozci�� Goudelesa na p�. Mimo to, Videssa�czyk upad� z j�kiem, trzymaj�c si� za lewy bok. Viridoviks ukl�kn�� przy nim, zaniepokojony.

��Przepraszam najmocniej, naprawd� przepraszam. To nie mia�o tak wyj��.

��Mhm� � Goudeles ostro�nie usiad�. Odchrz�kn�� g�o�no i splun��. Gorgidas zobaczy�, �e �lina by�a bia�a, a nie r�owa czy czerwona � biurokrata nie by� wi�c powa�nie raniony. Goudeles spojrza� na resztk� swojej szabli.

��Nie zdawa�em sobie sprawy, �e walcz� z tob� broni� r�wnie kiepsk� jak moje umiej�tno�ci.

��Wcale nie kiepsk�! � zaprotestowa� �o�nierz, od kt�rego Goudeles j� po�yczy�. By� tak miody, �e jego broda by�a jeszcze mi�kka i rzadka � nazywa� si� Prevalis. syn Haravsha, co �wiadczy�o o jego mieszanym pochodzeniu.

��Zap�aci�em dwie sztuki z�ota za to ostrze � to dobra stal ze stolicy.

Goudeles wzruszy� ramionami, skrzywi� si�, i rzuci� mu p�kni�t� szabl�. Prevalis z�apa� j� zr�cznie za r�koje��.

��Popatrz! � nalega�, pokazuj�c wszystkim, �e to co pozosta�o z ostrza, zachowa�o gi�tko�� godn� tylko stali najwy�szej jako�ci. Kiedy ju� w ko�cu przekona� wszystkich, co wart by� ten miecz, jego wzrok pow�drowa� powoli do Viridoviksa.

��Na Phosa, ile ty masz si�y, cz�owieku? � wyszepta� ze strachem.

��Wystarczaj�co du�o, �eby zje�� �liwki z pestkami albo ciebie bez soli � ale pomimo �artobliwego tonu, tylko nik�y u�miech rozja�nia� twarz Viridoviksa. Gorgidas m�g� odgadn�� jego my�li. Czasami miecze Celta i Skaurusa, chronione zakl�ciem galijskich druid�w, by�y czym� znacznie gro�niejszym ni� zwyk�e ostrza w tym dziwnym �wiecie, gdzie magia by�a r�wnie realna jak b�l czy g��d. Zwykle objawia�y one swoj� moc w obecno�ci maga albo jego zakl��, ale nie zawsze.

Viridoviks ze skrzy�owanymi nogami siedzia� przy ognisku. Wyci�gn�� t� bro� o przedziwnej mocy i przygl�da� si� tajemniczym znakom druid�w, kt�re odci�ni�to w metalu, gdy len by� jeszcze gor�cy. Nic dla niego nie znaczy�y � druidzi dobrze strzegli swoich sekret�w, nawet przed galijsk� arystokracj�.

Przez jedn�, kr�tk� chwil� litery zdawa�y si� �wieci� w�asnym z�otym blaskiem, ale zanim Gor-gidas zd��y� si� im przyjrze�, Viridoviks schowa� miecz do pochwy. Jakie� odbicie od ognia, pomy�la� Grek. Ziewn�� i westchn�� jednocze�nie, zbyt zm�czony, �eby d�u�ej si� tym zajmowa�.

Co gorsza, wszystko go bola�o. Szermierka i jazda konna wymaga�y pracy mi�ni, kt�rych rzadko u�ywa�. Wiedzia�, �e nazajutrz b�dzie ca�kiem zesztywnia�y. Dziesi�� lat temu nic by mi nie by�o � zaprotestowa� w my�lach. Odpowied� by�a natychmiastowa � dziesi�� lat temu nie mia�e� czterdziestu jeden lat.

Obgryz� nog� kr�lika, popijaj�c kavass prze�kn�� kilka pozbawionych zupe�nie smaku plack�w pszennych i zasn�� w momencie, gdy jego stopy dotkn�y ko�ca pos�ania.

Odwr�t przebiega� znacznie lepiej, ni� Marek �mia� na to liczy�. Pewni ju� zwyci�stwa, Namda-lajczycy woleli raczej �ciga� ma�e grupki uciekinier�w, ni� k�opota� si� sporym oddzia�em wci�� pod broni�. Dwie kompanie jazdy przypu�ci�y na pr�b� atak na legionist�w, ale odjecha�y w poszukiwaniu �atwiejszego �upu, gdy ci nie rozpierzchli si� od razu w panicznej ucieczce.

��Tch�rze dostaj� to, na co zas�uguj� � zauwa�y�a Nevrata Sviodo przechodz�c obok cia�a Vi-dessa�czyka, kt�rego plecy przebite by�y w��czni�. Jej g�os pe�en by� pogardy. Walczy�a ze swoim m�em, rami� przy ramieniu. Jej ko�czan by� prawie pusty, szabla pokryta krwi�, a czo�o poprzecinane i posiniaczone od kamienia, kt�ry, szcz�liwie, trafi� j� tylko rykoszetem.

��Tak, to nagroda za uciekanie na �apu-capu � zgodzi� si� Gajusz Filipus. Starszy centurion nie by� wcale przygn�biony pora�k�; widzia� j� ju� nieraz. � S� sposoby na wygrywanie i s� sposoby na przegrywanie. Na Sucro, moi kumple ca�kiem nie�le radzili sobie pod Turi�, chocia� te� przegrywali�my Gdyby nie pojawi�a si� tam ta stara kobieta, spu�ciliby�my ch�opakowi porz�dne lanie, a potem wysiali go z powrotem do Rzymu � u�miechn�� si� do wspomnie�.

��Stara kobieta? Ch�opak? � Nevrata spojrza�a na niego, nic nie rozumiej�c.

��Niewa�ne� to by�o dawno, tam sk�d wi�kszo�� z nas tu przyby�a. Nie tylko ci Videssa�czy-cy maj� u siebie wojny domowe, a ja stan��em kiedy� w takiej po z�ej stronie.

��Wi�c by�e� wtedy z Sertoriuszem?�� zapyta� Marek. Wiedzia�, �e starszy centurion nale�a� do stronnik�w Mariusza. Po tym jak Sulla pobi� ostatnie oddzia�y Marian�w W Italii, Kwintus Sertoriusz nie podda� si� zwyci�zcom w Hiszpanii. Pozyskuj�c dla swojej sprawy tubylcz� ludno��, przez osiem lat prowadzi� wojn� partyzanck�, dop�ki jeden z jego w�asnych ludzi go nie zamordowa�.

��Tak, by�em, i co z tego? � odpar� wyzywaj�co Gajusz Filipus. Je�eli ju� okaza� kiedy� komu� swoj� lojalno��, trudno by�oby j� wykorzeni�.

��Zupe�nie nic � stwierdzi� trybun. � Musia� by� �wietnym �o�nierzem, �eby stawi� czo�o Pompejuszowi Wielkiemu.

��Wielkiemu? � Gajusz Filipus splun�� na b�otnist� drog�. � Wielki w por�wnaniu do czego? Jak powiedzia�em, gdyby Metellus nie uratowa� mu ty�ka pod Turi�, ucieka�by do dzisiaj� gdyby m�g�. Wiesz, �e by� tam ranny?

��Nie, nie wiedzia�em. By�em wtedy jeszcze smarkaczem.

��Tak, tak my�la�em. Ja sam by�em wtedy chyba nieco m�odszy ni� ty teraz � wierzchem d�oni wytar� spocon� twarz. Wi�kszo�� w�os�w na jego pokrytym bliznami przedramieniu by�a ju� siwa. � Czas wygrywa wszystkie wojny, niewa�ne jak ko�cz� si� bitwy.

Powiedz mi � m�wi� do Viridoviksa Varatesh, pomagaj�c swojemu wi�niowi zsi��� z konia po kolejnym d�ugim dniu jazdy � dlaczego pofarbowa�e� w�osy i w�sy na taki okropny kolor? I dlaczego zapu�ci�e� w�sy, a brod� ju� nie? Na mocne duchy, wyr�niasz si� teraz mi�dzy nomadami bardziej ni� przedtem.

��Przestaniesz si� wreszcie czepia� mojego wygl�du? Ty te� nie jeste� za pi�kny.

Spr�bowa� wyg�adzi� swoje d�ugie w�sy, beznadziejnie rozci�gni�te przez d�ugie dni nieprzerwanego deszczu. Z r�koma zwi�zanymi rzemieniem z surowej sk�ry, nie bardzo mu to wysz�o.

��Nie baw si� ze mn� � ostrzeg� Varatesh, jak zawsze �agodnie i cicho. � Zadam ci moje pytanie, po raz ostatni. � W�dz banit�w nie grozi� mu nigdy, tak jak to robili jego ludzie. Jego okrucie�stwo by�o bardziej wyrafinowane. Gal m�g� sobie sam przedstawi�, co go czeka.

��Niech ci� cholera we�mie, cz�owieku. Moja twarz jest z przodu mojej g�owy i to wszystko.

��Viridoviks spojrza� na Khamortha, jednocze�nie zaniepokojony i zirytowany. � A swoj� drog� to jak mam niby wygl�da�? � za��da�.

��Tak jak ci� opisa� Avshar � odpar� Varatesh, a Viridoviks czu� jak na d�wi�k imienia czarodzieja przesz�y go ciarki. Ka�dego dnia na wp� dziki stepowy konik, kt�rego wbrew swej woli dosiada�, przybli�a� go do przera�aj�cego spotkania.

��To znaczy jak, kmiotku? Nie umiem czyta� w my�lach tego �ajdaka ani bym te� nie chcia�. Kubad warkn�� co�, s�ysz�c s�owa Viridoviksa i po�o�y� d�o� na no�u, nie wyci�gaj�c go jednak z pochwy. Tak jak Celt, kt�ry w j�zyku r�wnin umia� tylko przeklina�, nomada znal g��wnie vides-sa�skie obelgi. Ale Varatesh uciszy� swojego je�d�ca machni�ciem r�ki. Kiedy zdecydowanie zmierza� do czego�, takie drobnostki by�y niczym fa�szywe tropy dla psa my�liwskiego, czym� co nale�a�o po prostu pomin��.

��Jak sobie �yczysz � powiedzia� do Gala. � Tw�j wzrost odpowiada temu, co m�wi� Avshar, ale wed�ug niego powiniene� mie� ciemno��te w�osy, a nie takie ry�e byle co, i mia�e� by� g�adko ogolony, cho� sam wiem, �e to akurat nie ma wi�kszego znaczenia. Nie wygl�dasz te� jak �aden Vi-dessa�czyk, kt�rego kiedykolwiek w �yciu widzia�em, a on powie dzia�, �e m�g�by� by� Videssa-�czykiem, gdyby nie jasne oczy i w�osy.

��Jasne, i nigdy taki nie b�d�, Varatesh, kochanie � powiedzia� Viridoviks i roze�mia� si� Kha-morthowi w twarz.

��Co w tym takiego zabawnego? � Jego g�os nabra� niebezpiecznych ton�w. Jak wi�kszo�� m�czyzn zazwyczaj niepewnych siebie, nie m�g� �cierpie�, gdy z niego szydzono.

��Tylko to, �e tw�j biedny, g�upiutki czarodziej kaza� ci �ci�gn�� gwiazd� z nieba. Znam faceta, o kt�rym m�wisz, a nie jest to przyjaciel Avshara, oj nie, i niez�y z niego kumpel, cho� to Rzymianin. � Obco brzmi�ca nazwa nie m�wi�a nic rozz�oszczonemu Varateshowi, kt�ry niecierpliwie czeka� na wyja�nienie. Dobrze si� bawi�c, po raz pierwszy odk�d zosta� porwany, Gal kontynuowa�:

��Je�li to w�a�nie Skaurusa szukacie, ch�opcy, to czeka was nieco d�u�sza wycieczka ni� ta, kt�r� w�a�nie tak mi�o sobie sp�dzamy, bo on jeszcze ci�gle jest w Imperium, bez dw�ch zda�.

��Co? � krzykn�� Varatesh. Nie w�tpi� w to, �e jego wi�zie� m�wi� prawd�; przyjemno��, z jak� Viridoviks robi� z niego g�upca, by�a a� nadto widoczna. Jego ludzie zasypywali go wrzaskliwymi pytaniami. Nieudolnie przet�umaczy� s�owa Celta. To, �e jego w�a�ni ludzie tracili dla niego szacunek, by�o dla niego gorsze ni� z�o�liwa rado�� Viridoviksa; kogo obchodzi to, co my�li o nim nieprzyjaciel?

��Avshar nie b�dzie zadowolony�� powiedzia� Kubad a jego uwaga zawis�a w powietrzu niczym zapach b�yskawicy. Teraz z kolei Denizli dotkn�� no�a. Z�y u�miech wype�z� mu na twarz.

��Je�eli ten syn c�tkowanej koby�y nie jest tym, kt�rego chce Avshar, mo�emy si� z nim zabawi� tu i teraz � wyci�gn�� n� z pochwy i podsun�� go pod oczy Viridoviksa.

��Rozwi�� mi r�ce i zr�b to, bohaterze � warkn�� Celt.

��Co on m�wi? � zapyta� Denizli. Kiedy Varatesh przet�umaczy�, jego u�miech poszerzy� si� jeszcze. � Powiedz mu, �e ul�� jego r�kom� po jednym palcu � znowu ruszy� w stron� Virido-viksa.

Varatesh got�w by� ju� pozwoli� mu na to, ale nag�a my�l kaza�a mu krzykn��:

��Nie, czekaj! � i uderzeniem r�ki zbi� ostrze swojego je�d�ca na bok. Po raz drugi w ci�gu kilku dni pozbawi� Denizliego przyjemno�ci zabijania. Renegat skoczy� na niego z przekle�stwem na ustach, tn�c szeroko sztyletem. Ale ostrze trafi�o tylko na puste powietrze: zaskoczenie Varatesha zdawa�o si� czym� niemo�liwym � w�dz banit�w odsun�� si� ju� na bok. N� pojawi� si� w jego r�ce. Pozostali Khamorthci � Kubad i jego towarzysze: Khuraz, Akes i Bikni � nie uczynili najmniejszego ruchu, by im przeszkodzi�. W ich brutalnym �wiecie tylko si�a dawa�a prawo do przewodzenia.

Varatesh zosta� raniony w rami�, ale moment p�niej Denizli skr�ca� si� w b�ocie, krzycz�c z b�lu i trzymaj�c si� za rozci�ty brzuch. Varatesh pochyli� si� nad nim i poder�n�� mu gard�o, jak zrobi�by to ka�dy mi�osierny cz�owiek.

Viridoviks pochwyci� jego spojrzenie.

���adna walka � powiedzia�. � Szkoda, �e nie ja tego dokona�em. � By� to szczery komplement; zbyt powa�nie zajmowa� si� wojn� i walk�, by pozwala� sobie na pr�ne pochlebstwa. Va-ratesh by� szybki i zwinny jak k�saj�cy w��.

Khamorth wzruszy� ramionami.

��Zakopcie to �cierwo � powiedzia� do pozosta�ej czw�rki. Wykonuj�c polecenie bez najmniejszego szmeru, zerwali ubranie ze zw�ok towarzysza i zacz�li kopa� a rozmok�y grunt u�atwia� im prac�. Varatesh odwr�ci� si� do Gala: � Odpowiedz mi na to; je�eli nie jeste� cz�owiekiem, kt�rego szuka m�j przyjaciel Avshar, dlaczego znalaz�em ci� dzi�ki magii? Dlaczego nie podzia�a�o na ciebie usypiaj�ce zakl�cie? I dlaczego nosisz taki sam miecz jak ten� jak mu tam� Skaurus?

��Wybacz, ale je�eli nie jestem tym, o kt�rego ci chodzi, sk�d mog� zna� odpowiedzi na twoje g�upawe pytania?

Varatesh u�miechn�� si�, ale nie by� to weso�y u�miech.

��My�l�, �e w�a�nie o to zapyta ci� Avshar. Zostawiam to wi�c dla niego.

Po raz pierwszy Viridoviks zadowolony by� z tego, �e pad;i deszcz. Ukry� on krople potu, kt�re wyst�pi�y mu na czo�o Ten miecz! �a�owa�, �e nie wie nic wi�cej o mocy, jak� obdarzyli go druidzi. Ale celtyccy kap�ani nie ujawniali swoich tajemnic nikomu spoza swojej kasty. Nowicjusze sp�dzali dwadzie�cia lat ucz�c si� na pami�� przekazywanej im wiedzy, jako �e nie chcieli utrwala� jej na pi�mie� a teraz byli odlegli o ca�y �wiat, i to �wiat utracony.

��Jeszcze momencik! � zawo�a�, gdy Varatesh rusza� ju� z miejsca. Kiedy Khamorth zatrzyma� si�, m�wi� dalej: � Teraz, kiedy ten �wi�ski p�cherz Denizli nie b�dzie mia� ju� �adnego po�ytku ze swojej peleryny, czy nie m�g�bym pod ni� spa� dzi� w nocy? Sucha drzemka to by by�a rzadka przyjemno�� po tej cholernej rozmok�ej pogodzie. � Peleryny nomad�w, zrobione ze �liskiej, jakby t�ustej we�ny, doskonale nadawa�y si� na deszcz, bo woda sp�ywa�a po nich jak po g�sich pi�rach. Gal w swoim ubraniu by� wiecznie przemokni�ty. Na szcz�cie by�o ciep�o � przy zimniejszej pogodzie nie obesz�oby si� bez gor�czki.

��Dobrze, czemu nie? Rzeczywi�cie wygl�dasz jak zmok�a kura. � Varatesh wyda� swoim ludziom rozkaz. Odpowiedzia�o mu kilka poruszonych spojrze�, a Kubad szybko zaprotestowa�, ale s�owa Varatesha zdawa�y si� go zadowoli�. Przyw�dca banit�w powiedzia� do Viridoviksa:

��We�miesz peleryn� Kubada. Jest dziurawa, a on wola�by zatrzyma� p�aszcz Denizliego dla siebie.

��To mi wystarczy, dzi�kuj� ci.

Khamorth rozwi�za� mu r�ce, tak �eby m�g� sam je��, ale jak zawsze obserwowa� go bacznie dop�ki nie sko�czy�, a potem ponownie skr�powa�, u�ywaj�c do tego nowego rzemienia. Kiedy prosi�, by m�g� wyj�� za potrzeb�, wi�zali mu tak�e nogi w kostkach i musia� porusza� si� ma�ymi, niepewnymi kroczkami. Oczywi�cie, tu te� pilnowa� go �ucznik.

Nie odszed� daleko, kiedy po�lizn�� si� i wpad� z chlupotem do niewielkiej glinianki. Stra�nik roze�mia� si� i nie uczyni� najmniejszego wysi�ku, �eby mu pom�c. Obawiaj�c si� podst�pu, obserwowa� z bezpiecznej odleg�o�ci, trzymaj�c �uk w gotowo�ci, jak Celt tapla si� w b�ocie. W ko�cu Viridoviksowi uda�o si� wsta�. Je�li przedtem by� zmokni�ty, to teraz nie by�o na nim suchej nitki.

��Och, najch�tniej wyla�bym si� na ciebie � powiedzia� do nomady, ale po galijsku. Cho� ten nie rozumia� s��w, rozpozna� ton i �mia� si� jeszcze g�o�niej. Viridoviks popatrzy� na niego gro�nie.

��Ech, ty �ajdaku, wcale nie jeste� taki sprytny jak ci si� wydaje � mrukn��, a jego stra�nik nie przestawa� si� �mia�.

Kompletnie przemokni�ty, nie m�g� oczekiwa�, �e okrycie z owczej we�ny w czym� mu pomo�e. Mimo to skuli� si� pod nim. Czterech z pi�ciu nomad�w spa�o � Varatesh wyci�gn�� pierwsz� kolejk�. Gdy sko�czy�a si� jego warta, obudzi� Akesa, kt�ry siedzia� z kwa�n� min� w deszczu, dop�ki nie przysz�a pora na Kubada. R�wnie cz�sto jak Varatesh, rzuca� okiem na Viridoviksa, ale Celt by� tylko nieruchom� bry�� w ciemno�ci.

Pomimo umiej�tnie udawanego g��bokiego snu, Viridoviks pracowa� ci�ko, cho� zupe�nie cicho, pod swoim p�aszczem. K�piel w gliniance nie by�a przypadkowa � przemoczy� dok�adnie rzemienie, kt�rymi by� sp�tany. Wilgotna sk�ra by�a o wiele bardziej podatna na rozci�ganie ni� sucha. Powoli i ostro�nie, nie chc�c ryzykowa� bez potrzeby, porusza� d�o�mi do przodu i do ty�u, do g�ry i na d�, a� w ko�cu � mniej wi�cej w po�owie warty Kubada � prze�o�y� kciuk ponad rzemieniem, zaczepiaj�c go niczym hak, i przeci�gn�� obie r�ce przez p�ta. Przez d�u�sz� chwil� zaciska� d�onie w pi�ci i rozlu�nia� je, pr�buj�c odzyska� pe�ne czucie.

Kubad mia� ze sob� kub�ak z kavassem, kt�rym umila� sobie czas s�u�by. Tym lepiej � pomy�la� Viridoviks. Peleryna skry�a jego u�miech. Ziewn�� g�o�no i usiad� prosto, upewniaj�c si�, �e trzyma r�ce za sob�. Rozejrza� si� doko�a, jakby szukaj�c stra�nika, kt�rego przecie� obserwowa� uwa�nie przez ca�� noc.

Gdy tylko si� poruszy�, spocz�� na nim czujny wzrok Kubada, ale nomada wiedzia�, �e wi�zie� jest dobrze zwi�zany. Podni�s� buk�ak do ust.

��A mo�e by tak i �yczek dla mnie, Khamorth, kochanie? � zawo�a� Viridoviks. M�wi� jednak bardzo cicho; z pewno�ci� nie zale�a�o mu na tym, by obudzi� kt�regokolwiek z kompan�w Kubada, a ju� najmniej Varatesha. Ale Kubad podszed� bli�ej i przykucn�� obok Gala.

��Obudzi�e� si�, bo chcesz pi�, tak? � powiedzia�, przytrzymuj�c buk�ak przy ustach Virido-viksa.

Pij�c, Viridoviks czu� lekkie wyrzuty sumienia, �e oto zamierza� odp�aci� nomadzie zdrad� za jego przyjacielski uczynek Odsun�� je od siebie � jak bardzo przyjacielscy byli bandyci Varatesha, kiedy go porywali?

��Jeszcze? � zapyta� Kubad. Gal skin�� g�ow�. Nomada pochyli� si� ni�ej, by napoi� go jeszcze raz, a wtedy Viridoviks rzuci� si� gwa�townie, chc�c z�apa� go za gard�o. Buk�ak z kavassem polecia� na bok. Szcz�liwym trafem wyl�dowa� na we�nianej pelerynie nie czyni�c ha�asu, kt�ry m�g�by zdradzi� Celta.

Kubad by� do�wiadczonym wojownikiem, zosta� jednak kompletnie zaskoczony i pope�ni� fatalny b��d. Zamiast si�gn�� po sztylet, dzia�a� pod wp�ywem pierwszej, instynktownej reakcji, pr�buj�c rozerwa� uchwyt Viridoviksa na swoim gardle. Ale zdesperowany Gal z niesamowit� si�� naciska� uko�nie pod szcz�k� Kubada. Zbyt p�no nomada przypomnia� sobie o no�u. By�a to jego ostatnia my�l, a r�ce ju� go nie s�ucha�y � opad�y bezw�adnie obok tu�owia.

Viridoviks pozwoli� osun�� si� cia�u w b�oto. Wzi�� sobie sztylet � zakrzywione ostrze z ci�k� r�koje�ci�, zako�czon� ga�k� w kszta�cie figi � i przeci�� rzemie� kr�puj�cy mu nogi w kostkach. Zmusi� si� do odczekania a� b�l i mrowienie powracaj�cej do normalnego kr��enia krwi zupe�nie znikn�y, zanim poruszy� si� znowu.

��Masz tylko jedn� szans�, wiec nie spieprz wszystkiego z po�piechu � wymrucza� pod nosem.

B�bni�cy deszcz ukry� wszelkie odg�osy, gdy prze�lizn�� si� do nomad�w � oto wreszcie m�g� si� spokojnie zem�ci�. Ale zamar� w po�owie ruchu, gdy nachyla� si� nad pierwszym z nich. Walka z Kubadem by�a uczciwa, ale nie m�g� przecie� zabija� �pi�cych ludzi. G�upcem osiemdziesi�ciu pi�ciu rodzaj�w, tak w�a�nie nazwa�by ci� Gajusz Filipus � powiedzia� do siebie chowaj�c bro� do pochwy. Gdy j� odwr�ci�, mog�a by� u�yta jako pa�ka.

Uderzy� trzy razy � �adne z uderze� nie nale�a�o do �agodnych, bo te� i nie chcia�, �eby kt�ry� z Khamorth�w obudzi� si� z wrzaskiem. Zosta� mu tylko Varatesh.

W�dz banit�w obudzi� si�, czuj�c jak co� �askocze go po gardle � by� to n� Viridoviksa. Opanowany, jak zawsze, przesun�� praw� d�o� w kierunku sztyletu, kt�ry nosi� przy pasie, maj�c nadziej�, �e ten ruch b�dzie niewidoczny pod grubym p�aszczem.

��Nie pr�buj tego � poradzi� mu Celt. W lewej r�ce trzyma� drugi n�, schowany do pochwy i odwr�cony. � Rozwal� ci �eb, jak tylko si� ruszysz, wi�c lepiej le� spokojnie. � Varatesh pomy�la� przez moment i zdecydowa�, �e Viridoviks ma racj� i zdawa� si� rozlu�niony. Celt pozosta� jednak czujny.

��Nie wiem, jak twarde �epetyny maj� twoi ch�opcy, wi�c po�egnam si� szybko � powiedzia� Gal.

To poruszy�o Varatesha bardziej ni� ca�a sytuacja.

��Jeste� wolny i nie zabi�e� ich?

��Kubad nie �yje � odpar� rzeczowo Viridoviks. � Ale reszt� czeka tylko fatalny b�l g�owy, taki sam jaki zawdzi�cza�em tobie. Ciebie zreszt� te� � doda� i uderzy� banit�. Varatesh opad� bezw�adnie.

Obawiaj�c si�, �e Khamorth mo�e tylko symulowa�, Viridoviks wycofa� si� powoli, ale jego lewor�czny cios by� wystarczaj�co silny. Pracuj�c najszybciej jak potrafi�, zwi�za� ca�� czw�rk� nieprzytomnych nomad�w. Jeden nich nie by� ca�kiem og�uszony i Gal musia� si� poprawi�. Zabra� ca�� bro� jak� uda�o mu si� znale��, za�adowa� j� na konia, a potem przypi�� do pasa sw�j w�asny miecz. Poczu� wreszcie jego przyjemny ci�ar na biodrze.

Varatesh otworzy� oczy, gdy Celt wi�za� jeszcze cugle koni w jeden w�ze�. Od razu zabra� si� do krepuj�cych go rzemieni, nie staraj�c si� wcale tego ukry� � gdyby Viridoviks zamierza� go zabi�, by�by ju� martwy.

��Jeszcze si� spotkamy, cudzoziemcze � obieca�.

��Pewnie tak, ale wydaje mi si�, �e nie za szybko, nawet kiedy ju� si� uwolnisz � powiedzia� Viridoviks, ko�cz�c prac� przy zwierz�tach. � B�dziecie wygl�dali jak banda sko�czonych kretyn�w, �cigaj�c mnie na piechot�, mnie i wasze konie, i w og�le.

Varatesh zamilk� i spojrza� na niego z szacunkiem.

��Mia�em nadziej�, �e o tym nie pomy�lisz, bo wi�kszo�� po�udniowc�w by nie pomy�la�a. � Spr�bowa� pokr�ci� g�ow�, ale skrzywi� si� z b�lu i zrezygnowa�, uznaj�c to za kiepski pomys�.

��A poza tym � kontynuowa� Viridoviks z u�miechem b�dziesz mia� niez�� zabaw� szukaj�c �lad�w w tym bajorze. � Khamorth zachmurzy� si�, przypominaj�c sobie jak m�wi� o tym do Kubada, cho� wtedy dotyczy�o to przyjaci� Viridoviksa. Role si� odwr�ci�y i to jego musia�a o to teraz bole� g�owa. Tak jak i wkr�tce b�d� go bole� nogi � pomy�la� gorzko.

Gal wskoczy� na siod�o.

��A �eby cholera wzi�a te wasze kurduplowate strzemiona � mrucza�. Przy jego d�ugich nogach, kolana musia� trzyma� prawie pod brod�. Wbi� ostrogi w �ebra stepowego konika i szturchn�� mocno, kiedy ten pr�bowa� go zrzuci�.

��Tylko mi teraz bez �adnych takich! � Jeden po drugim w miar� jak napr�a�y si� linki, kt�rymi by�y ze sob� powi��� ne, konie nomad�w rusza�y za zwierz�ciem, kt�rego dosiada�. Weso�a melodia, kt�r� gwizda� g�o�no, pochodzi�a prosto z galijskich las�w. A dlaczego nie? � pomy�la� � jestem tu teraz zupe�nie sam, wi�c mog� by� sob� � tak, i nikt mi nie powie, �e nie rozumie.

Zagwizda� jeszcze g�o�niej.

Prosz� � powiedzia�a Thekla Zonara, wr�czaj�c s�u��cemu srebrny �wiecznik. � B�dzie pasowa� do pud�a, kt�re ty pakujesz. � Kiedy m�czyzna trzyma� �wiecznik, nie wiedz�c co zrobi�, wzi�a go od niego i sama zapakowa�a. � I to � doda�a, wpychaj�c z boku poz�acany srebrny talerz, ozdobiony p�askorze�b� ze scen� polowania.

��Musimy te� wzi�� to � krzycza�a jej szwagierka, Erythro, nadbiegaj�c z r�kami pe�nymi porcelanowych fili�anek. � S� takie �liczne. Nie mo�emy ich zostawi� dla Namdalajczyk�w.

��Mi�osierny Phosie! � powiedzia� Sittas Zonaras. � Mo�e we�miecie te� �wi�skie koryto? To bezwarto�ciowe rupiecie. Bez �alu mog� odda� je wyspiarzom. Mamy ju� ma�o czasu, wi�c nie tra�cie go martwi�c si� o dodatkowy baga�, bo i tak go nie we�miemy � pokr�ci� g�ow�, z wyrazem szyderczej z�o�ci na twarzy.

��A ty nie tra� go, sprzeczaj�c si� z Erythro � powiedzia�a mu jego c�rka, Ypatia. Magnat westchn�� i odwr�ci� si� do Skaurusa.

��Kobiety nie powinny by� rozs�dne, nie uwa�asz, cudzoziemcze?

Wci�� trzymaj�c w r�kach swoje fili�anki, Erythro podskoczy�a do Rzymianina jak nastroszony wr�bel:

��Po co go pytasz? Co on wie o rozs�dku? Sprowadzi� na nas Namdalajczyk�w, ot co. Gdyby nie on, siedzieliby�my sobie tutaj spokojnie, zamiast w��czy� si� po g�rach jak Khamorthci za swoim byd�em.

��Do��! � powiedzia� Sittas, tym razem naprawd� zirytowany. � Gdyby nie on, le�a�bym martwy w lesie albo musia�bym odda� ca�y maj�tek jako okup. Czy�by� o tym zapomnia�a?

��No tak, zapomnia�am � odpar�a Erythro, wcale nie zbita z tropu. � Ta przeprowadzka doprowadza mnie do sza�u, i nie ma si� te� czemu dziwi�! � Pochyli�a si� i do�o�y�a fili�anki do talerza i �wiecznika. Jej brat przewr�ci� oczami i popatrzy� znacz�co na Ypati�, ale ona udawa�a, �e nic nie widzi.

Cho� najpierw Marek uwa�a� zarzut Erythro za niesprawiedliwy i krzywdz�cy, po zastanowieniu si�, nie by� ju� tego taki pewien. Mn�stwo arystokrat�w w zachodnich ziemiach sz�o na ugod� z Namdalajczykami i �Imperatorem� Mertikesem.

��M�g�by� zrobi� to samo, Sittas, gdyby mnie tylko tutaj nie by�o � sko�czy� trybun. Erythro u�miechn�a si� g�upio.

��Nie zach�caj jej � powiedzia� Zonaras, po czym kontynuowa�: � Ja, razem z tymi bandytami i heretykami? Wola�bym raczej, �eby ten dom spali� mi si� nad g�ow�, ni� �ebym mia� zgi�� kolano przed Draxem i t� jego kuk��. Nie, ciesz� si�, �e jestem z tob�.

Willa i tak si� mo�e spali� � pomy�la� trybun ponuro. Pomimo wszystkich umocnie�, pomimo pot�nego oddzia�u Khatrish�w, kt�rych przyprowadzi� ze sob� Pakhymer, gdyby Drax rzuci� ca�� swoj� armi� na legionist�w, zostaliby zgnieceni. A nadchodzi� w�a�nie z ca�� si��. Zwiadowcy Pakhymera donie�li, �e kolumna Namdalajczyk�w przekroczy jutro Arandos. Trzeba si� by�o wi�c znowu wycofywa�, tym razem w g�ry.

Zostawiaj�c Zonarasa, kt�ry wci�� k��ci� si� o to, co powinno zosta�, a co nie, Skaurus wyszed� na zewn�trz. Przez strumie� przeprawia�o si� w�a�nie kolejne stado byd�a. Pasterze nie potrzebowali rozkaz�w, by usun�� swoje krowy i owce przed nadci�gaj�c� armi�.

��Naprz�d, pogo� je! � krzycza� szef pastuch�w. � Nie, Stotzas, nie dawaj im teraz pi�. Potern b�dzie na to czas, jak ju� wszystkie przejd�.

Gajusz Filipus, kt�ry zd��y� ju� przygotowa� wszystko do wymarszu, obserwowa� pasterza z szacunkiem.

��By�by z niego dobry oficer � powiedzia� do trybuna. Markowi nagle przysz�a do g�owy pewna my�l:

Wielki w�z skrzypia�, tocz�c si� majestatycznie przez �agodne wzniesienia stepu, na ko�ach o wysoko�ci cz�owieka. Gorgidas siedzia� ze skrzy�owanymi nogami na kocu z koziego w�osia, ostrz�c stylus brzegiem swojego miecza � nie o takim u�yciu my�la� Gajusz Filipus, daj�c mu bro�, zachichota� pod nosem i Grek. Sprawdzi� czubek, k�uj�c nim opuszek kciuka. Wystarczy. Otworzy� tabliczki i zmarszczy� brwi, kiedy zobaczy� jak niedbale wyg�adzi� wosk po tym, jak przepisywa� swoje ostatnie uwagi na pergamin.

Skuba� lewe ucho, zastanawiaj�c si� g��boko. Stylus porusza� si� szybko po tabliczce, zostawiaj�c za sob� w�skie spirale wosku. �Je�li chodzi o wielko�� zajmowanego terytorium, ani Vides-sos, ani Yezd nie mog� r�wna� si� z nomadami z p�nocy. Gdyby zjednoczyli si� pod jednym w�adc�, �aden nar�d nie m�g�by si� im oprze�. Nie potrafi� oni jednak rz�dzi� si� naprawd� m�drze, ani te� wykorzysta� bogatych zasob�w, kt�re stoj� przed nimi otworem�.

Przyjrza� si� temu, co napisa� � nie najgorzej, ma w sobie co� z Tukidydesa. Jego pismo by�o drobne i bardzo eleganckie. Jakby to mia�o jakie� znaczenie � powiedzia� do siebie � krzywi�c twarz. W ca�ym tym �wiecie tylko on zna� grek�. Nie, niezupe�nie � Skaurus umia� j� jeszcze, jako tako. Ale Skaurus by� w Videssos, kt�re wydawa�o si� niewyobra�alnie daleko od tego d�ugiego sznura woz�w Arshaum.

Obok niego Goudeles robi� swoje w�asne notatki, przygotowuj�c przem�wienie, kt�re zamierza� wyg�osi� przed ojcem Arigha � Arghunem, khaganem klanu Szarego Konia, kiedy w ko�cu do niego dotr�. Chwila ta zdawa�a si� ju� niezbyt odleg�a, co najwy�ej o kilka dni. Lankinos Skylitzes, ob�o�ony mi�kkimi poduszkami, spa� g��boko, nie przejmuj�c si� nag�ymi podrzutami, gdy ko�o wozu wje�d�a�o na jaki� kamie�. Chrapa�.

Gorgidas znowu zabra� si� do pracy. �Nic wi�c dziwnego, �e Arshaumi z tak� �atwo�ci� zepchn�li Khamorth�w na wschodni� cz�� stepu, kt�ry na zachodzie rozci�ga si� dalej, ni� si�ga o nim ludzka wiedza. Lud zamieszkuj�cy te r�wniny przystosowa� si� do koczowniczego trybu �ycia lepiej ni� nomadzi ze wschodniego brzegu Shaum. Namioty Arshaum�w, w ich dialekcie �jurty�, umocowane s� na ogromnych wozach. W ten spos�b nie trac� czasu na rozbijanie i zwijanie obozu. Pod��aj� nieustannie za swoimi stadami, niczym delfiny za �awic� tu�czyk�w�.

Podoba�o mu si� to por�wnanie. Przet�umaczy� je na videssa�ski, dla Goudelesa. Gryzipi�rek przewr�ci� oczami.

��Rekiny by�yby lepsze � powiedzia�, i doda� mrucz�c pod nosem: � Barbarzy�cy!

Gorgidas zdecydowa�, �e b�dzie uwa�a�, i� odnosi�o si� to do Arshaum�w, nie do niego. Powr�ci� do swoich zapisk�w. �Poniewa� koczownicy nie zachowuj� si� jak jeden nar�d, zar�wno Yezd jak i Videssos staraj� si� zjednywa� sobie kolejne klany. Przeci�gaj�c na swoj� stron� tak wa�nego khagana jak Arghun, maj� nadziej� wp�yn�� na pomniejszych wodz�w, tak by do��czyli do partii maj�cej lepsze widoki na zwyci�stwo�. Od�o�y� stylus i spyta� Goudelesa:

��Jak my�lisz, co zamierza Bogoraz? Skylitzes otworzy� jedno oko.

��Na pewno dla nas nic dobrego � powiedzia� i z powrotem zasn��.

��Obawiam si�, �e on ma racj� � potwierdzi� Goudeles, wzdychaj�c. Ambasador Yezd tak�e przyjecha�, by kusi� Arghuna. Dop�ki ich khagan nie wybierze jednej ze stron, Arshaum nie dopuszczali do kontakt�w mi�dzy Videssa�czykami i Bogorazem z jego �wit�.

Czuj�c, �e opuszcza go natchnienie, Gorgidas schowa� tabliczki i stylus, i wystawi� g�ow� na zewn�trz jurty. Agathios Psoes, jad�cy obok wozu, pozdrowi� go skinieniem g�owy. Trzyma� sw� stra� w gotowo�ci, nie dowierzaj�c nomadom, kt�rzy mieli chroni� Videssa�czyk�w przed lud�mi Bogoraza.

Grek odwr�ci� si� do m�odego nomady, powo��cego ko�mi ci�gn�cymi jurt�.

��Niech twoje stada si� pomno�� � wypowiedzia� formu�k� uprzejmego pozdrowienia, u�ywaj�c sporej cz�ci tego, co nauczy� si� dot�d ze �wiszcz�cego j�zyka arshaum.

��Niech twoje byd�o b�dzie t�uste � odpar� m�czyzna. Jak wi�kszo�� jego rodak�w, by� niski i szczup�y, ale �ylaste mi�nie �wiadczy�y o sporej sile. Mia� p�ask� twarz o �niadej cerze, niemal kompletnie pozbawion� zarostu. Fa�dki sk�ry w rogach oczu czyni�y je lekko sko�nymi. Kiedy si� u�miecha�, ods�ania� �nie�nobia�e z�by.

Zamszowe lam�wki i fr�dzle z farbowanej jasno we�ny ozdabia�y jego spodnie z owczej sk�ry i sk�rzan� kurtk�. Mia� przy sobie zakrzywion� szabl� i sztylet, a na plecach ko�czan ze strza�ami � �uk le�a� obok, na drewnianym siedzeniu. Rozsiewa� wok� siebie ostr� wo� zje�cza�ego mas�a, kt�rym smarowa� proste, grube, czarne w�osy.

By�o p�niej, ni� s�dzi� Gorgidas. S�o�ce zsuwa�o si� po niebie, w kierunku pasma niskich wzg�rz, kt�re nie�mia�o odznacza�y si� na zachodnim horyzoncie. By�y pierwsz� skaz� na jego idealnie r�wnej linii, jak� Grek widzia� od tygodni. Za nimi by�y tylko kolejne po�acie stepu.

Dw�ch je�d�c�w zbli�a�o si� od zachodu; jeden kierowa� si� prosto na jurt� ambasador�w Videssos, drugi skr�ci� do wozu Bogoraza. Sztandar Yezd, skacz�ca pantera na br�zowoczerwonym tle, powiewa� nad jego g�ow�. By� to dobry pomys� � Gorgidas �a�owa�, �e Imperium nie by�o tak przewiduj�ce.

Pos�aniec powiedzia� co� w swoim j�zyku do Greka, kt�ry pokr�ci� g�ow� pokazuj�c, �e nie rozumie. Nomada wzruszy� ramionami, spr�bowa� jeszcze raz, kiepskim khamorthckim � niewielu Arshaum�w zna�o videssa�ski. Gorgidas schowa� si� do namiotu i potrz�sn�] za rami� �pi�cego Skylitzesa � oficer m�wi! biegle miejscowym j�zykiem.

Mrucz�c gniewnie pod nosem, Skylitzes wyszed� z jurty i rozmawia� z pos�a�cem przez kilka minut.

��Mamy si� spotka� z szamanami klanu, dzi� wieczorem � powt�rzy� swoim kompanom. � Oczyszcz� nas ze z�ych duch�w, zanim p�jdziemy do khagana.

Cho� zna� dobrze obyczaje stepowych lud�w, jego powa�na twarz by�a bardziej pos�pna ni� zwykle.

��Poganie � powiedzia� p�g�osem i uczyni� znak Phosa na piersiach. Goudeles, dla kontrastu, nie wydawa� si� zbyt przej�ty perspektyw� poddania si� obcym rytua�om.

Na zewn�trz pos�aniec wci�� rozmawia� z wo�nic�, kt�ry krzykn�� co� do koni. Niesmarowane o�ki zapiszcza�y, gdy w�z skr�ci� gwa�townie na po�udnie. Gorgidas spojrza� pytaj�co na Skylitzesa, kt�ry powiedzia�:

��Jedziemy do miejsca, gdzie czekaj� na nas szamani. Mniej wi�cej godzin� p�niej jurta stoczy�a si� do szerokiej doliny. Wygl�daj�c na zewn�trz, Grek zobaczy�, �e w�z Bogoraza jecha� kilkaset jard�w za nimi. Oddzia� jazdy Arshaum rozdziela� dwie jurty, by upewni� si�, �e �o�nierze Psoesa nie spotkaj� eskorty Bogoraza. Pozosta�e wozy, z kt�rymi podr�owa�y obie partie, pojecha�y prosto do Arghuna.

Samotna jurta sta�a po�rodku doliny, spuszczone konie pas�y si� obok niej. Zeskoczy� z niej cz�owiek, trzymaj�cy w d�oni pochodni�. Gorgidas by� za daleko, by zauwa�y� cokolwiek opr�cz tego, �e jego ubi�r by� dosy� dziwny. Potem wo�nica powiedzia� co� do Greka.

��Wejd� do �rodka � przet�umaczy� Skylitzes. � On m�wi, �e czar nie b�dzie dzia�a�, je�li zobaczmy jak rozpala si� �wi�ty ogie�.

Gorgidas niech�tnie wsun�� si� do namiotu � jak m�g� si� czego� dowiedzie�, gdy nie pozwalano mu patrze�?

Jurta podjecha�a ju� tak blisko, �e s�ysza� trzask p�on�cych drew. Za moment w�z Bogoraza tak�e stan�� obok nich. Wo�nica zawo�a� do kogo�. Odpowiedzia� mu piskliwy, starczy tenor.

��Mo�emy teraz wyj�� � powiedzia� Skylitzes. Odwr�ci� si� i spojrza� na Goudelesa. � Na Phosa, ci�gle siedzisz nad tymi swoimi wypocinami?

��Tylko znajd� odpowiedni� antytez�, �eby zr�wnowa�y� to zdanie � odpar� biurokrata ze spokojem. Ostentacyjnie zapisa� kolejn� fraz�, zerkaj�c k�tem oka na w�ciek�ego Skylitzesa.

��To b�dzie musia�o wystarczy� � powiedzia� w ko�cu. � I tak wi�kszo�� przepadnie w t�umaczeniu. No to chod�my, Lankinos; to nie ja ka�� im teraz czeka�. � I rzeczywi�cie, gryzipi�rek by� pierwszy na ziemi.

Bogoraz tak�e wychodzi� ze swojej jurty, ale Gorgidas prawie go nie zauwa�y� � jego uwaga skupia�a si� ca�kowicie na szamanach Arshaum�w. By�o ich trzech, dwaj wyprostowani i energiczni, trzeci pochyla� si� pod ci�arem lat � to on musia� rozmawia� z wo�nic� videssa�skiego poselstwa. Ubrani byli w zamszowe szaty si�gaj�ce im do kostek, pokryte tak wielk� ilo�ci� d�ugich postrz�pionych fr�dzli naszytych na materia�, �e wygl�dali raczej jak zwierz�ta ni� ludzie. Wszyscy trzej mieli na twarzach diabelskie, z�owrogie maski z drewna i sk�ry, pomalowane okropnymi odcieniami zieleni, purpury i ��ci, kt�re nadawa�y im jeszcze bardziej nieludzki wygl�d. Ich ciemne sylwetki, odcinaj�ce si� wyra�nie od ognia, kr��y�y wok� niczym duchy. Od czasu do czasu wo�ali co� do siebie, a ich g�osy odbija�y si� echem od zakrywaj�cych usta masek.

Gorgidas przygl�da� si� temu spektaklowi z zainteresowaniem, Skylitzes z g��bok� podejrzliwo�ci�. Ale Pikridos Goudeles pok�oni� si� przed najstarszym z szaman�w z takim samym szacunkiem, jaki okaza�by Balsamonowi, patriarsze Videssos. Stary Arshaum odda� uk�on i powiedzia� co�.

��Dobra robota, Pikridos � powiedzia� z niech�ci� Skylitzes. � Ten dziwak m�wi, �e nie wiedzia�, czy zaj�� si� najpierw nami czy Yezda, ale twoje dobre maniery zdecydowa�y za niego.

Goudeles pok�oni� si� znowu, tak g��boko jak pozwala� mu na to jego brzuch. Gryzipi�rek by� rozpieszczony i zarozumia�y � pomy�la� Gorgidas � ale by� tak�e prawdziwym dyplomat�.

By� nim r�wnie�, na sw�j spos�b, Bogoraz. Od razu zorientowa� si�, �e nie zdo�a zmieni� decyzji szamana, wi�c nawet tego nie pr�bowa�. Spl�t� tylko r�ce na piersiach, jakby ca�a ta sprawa w og�le go nie obchodzi�a.

Szamani zaj�ci byli przy ogniu, nuc�c zakl�cia i rzucaj�c w p�omienie aromatyczne kadzid�o. Starzec dzwoni� br�zowym dzwonkiem, podczas gdy jego dwaj asystenci nadal �piewali.

��Odganiaj� demony � wyja�ni� Skylitzes.

Potem szaman wyci�gn�� z kieszeni ma�y pakunek i wysypa� jego zawarto�� do ognia. P�omienie strzeli�y do g�ry, rozpalone do czystej bieli. Gorgidas przez moment by� zupe�nie o�lepiony, a na czo�o wyst�pi� mu perlisty pot. Plama czerni na tle p�omieni � stary szaman zbli�y� si� do nich i przem�wi�.

��Co? � odszczekn�� Skylitzes po videssa�sku. Opanowawszy si�, zacz�� m�wi� w j�zyku ar-shaum. Starzec powt�rzy� swe s�owa, gestykuluj�c jakby chcia� powiedzie� �To ca�kiem proste, naprawd�.

��No? � za��da� Goudeles.

��Je�li dobrze go zrozumia�em, a obawiam si�, �e tak � powiedzia� Skylitzes � to chce on, �eby�my udowodnili, i� nie mamy �adnych z�ych zamiar�w wzgl�dem Arghuna, przechodz�c przez to ognisko. Je�eli nasze intencje s� dobre, m�wi, nic si� nie stanie. Je�li nie� � oficer zawaha� si�, ale doko�czy�. � �to ogie� zrobi, co do niego nale�y.

Kiedy ju� dotar� do Garsavry, wszystkie konflikty wewn�trz Videssos wyda�y si� Markowi zupe�nie nieistotne. Podczas marszu na zach�d legioni�ci pojmali i odes�ali do stolicy ponad tysi�c Na-mdalajczyk�w, uciekaj�cych od Yezda w ma�ych niezorganizowanych bandach, na jakie rozpada si� ka�da pokonana armia. Oko�o setka wyspiarzy zajmowa�a wci�� fort za murami Garsavry, broni�c si� zar�wno przed Rzymianami, jak i Yezda. Trybun nie pr�bowa� nawet ich stamt�d wygoni�. Byli bardziej po�yteczni, pilnuj�c zapuszczaj�cych si� tu nomad�w, ni� niebezpieczni dla jego ludzi.

Gdy legioni�ci przybyli do Garsavry, byli tam ju� pierwsi Yezda. Nie kontrolowali jednak miasta � w�a�ciwie nie by�o ono pod niczyj� kontrol�, dop�ki nie pojawili si� �o�nierze Skaurusa. Nikt jednak nie zabrania� Yezda wchodzi� w jego obr�b. Atakowanie ich by�oby rzecz� wysoce niepo��dan� w czasie, gdy toczono pertraktacje z ich wodzem. Trybun udawa� wi�c, �e nie widzi problemu.

Nomadzi nie sprawiali wi�kszych k�opot�w, przechadzaj�c si� po mie�cie i podziwiaj�c ogromne budynki. W por�wnaniu z miastem Videssos albo z Rzymem, by�a to senna stolica prowincji, ale dla ludzi, kt�rzy sp�dzili ca�e �ycie pod namiotem, by� to widok przedziwny i egzotyczny niemal nie do uwierzenia. Yezda handlowali na rynku miejskim, kupuj�c luksusowe � czasem tylko w ich mniemaniu � produkty cywilizacji. Marek widzia�, jak jeden z nich z dum� nosi� na g�owie emaliowany nocnik, w miejsce zwyczajowej futrzanej czapy nomad�w. Powiedzia�by mu, co w�a�ciwie ma na sobie, ale jego towarzysze patrzyli na niego z takim podziwem, �e nie mia� serca. Sporo miejscowych Videssa�czyk�w tak�e to widzia�o, przez co Yezda obdarzeni zostali nowym przezwiskiem, kt�re kiedy� mog�o narobi� sporo k�opot�w.

By�o to jednak najmniejsze ze zmartwie� trybuna zwi�zanych z tubylcami. W obliczu gro�by najazdu z centralnej wy�yny, powinni byli wed�ug oczekiwa� trybuna, przyj�� legionist�w z otwartymi r�kami. Co wi�cej � Skaurus tego potrzebowa�. Nawet przy wsparciu Pakhymera, wci�� brakowa�o mu o�miu z dwudziestu tysi�cy sztuk z�ota, kt�rych za��da� Yavlak za swoich je�c�w. Wys�a� depesze do stolicy, ale nie mia� �adnej pewno�ci czy przynios� szybki rezultat, na kt�rym tak mu zale�a�o. Gdy Thorisin Gavras zaj�ty by� na p�nocy, w stolicy nie by�o nikogo, kto potrafi�by ponagli� videssa�sk� biurokracj�. Skaurus zna� j� a� za dobrze, postanowi� wi�c, �e po�yczy brakuj�c� sum� od mieszka�c�w Garsavry i sp�aci ich, kiedy gryzipi�rkom w ko�cu uda si� wys�a� z�oto na zach�d.

Z drugiej strony powinien by� jednak sobie zdawa� spraw�, �e spodziewaj�c si�, i� jakakolwiek wi�ksza grupa Videssa�czyk�w bez protestu zgodzi si� na taki projekt, mo�e si� srogo zawie��. To prawda, �e wielu garsavran popiera�o Thorisina albo m�wi�o tak, gdy jego �o�nierze kontrolowali miasto. Ale niemal tyle samo wci�� oddanych by�o przegranej ju� sprawie Baanesa Onomagoulosa � zbuntowanego magnata, kt�rego Drax zgni�t�, zanim sam sta� si� rebeliantem, i kt�ry by� niegdy� w�a�cicielem ogromnych posiad�o�ci niedaleko na po�udnie od Garsavry. Gdy ju� zgin��, a zw�aszcza dlatego, �e zgin�� z r�k cudzoziemca, nikt nie pami�ta� jego wad. Arogancki, z�o�liwy, zdradliwy cz�owiek jakim� cudownym sposobem zamieni� si� w m�czennika.

Dla kontrastu, trzecia cz�� mieszka�c�w z �alem obserwowa�a kl�sk� Namdalajczyk�w i przywr�cenie w�adzy Imperatora. Antakinos ostrzega� Marka, �e wyspiarze byli popularni w miastach, kt�re zajmowali, i nie mija� si� z prawd�. Drax mia� pod swoimi rz�dami pa�stwo mniejsze od Imperium i z tego wzgl�du nie nak�ada� na miasta tak wysokich podatk�w, jak Videssa�czycy. Ta odmiana, je�li nic innego, zyska�a mu spor� liczb� poplecznik�w.

Jak to bywa z poddanymi, niekt�rzy z garsavran do tego stopnia przej�li si� rz�dami nowego w�adcy, �e chodzili do �wi�tyni, kt�r� Drax przystosowa� do swojej wiary, tak by jego ludzie mieli gdzie si� modli�. Pomys� ten rozw�cieczy� Styppesa, kt�ry wda� si� we wrzaskliw� sprzeczk� z na-mdalajskim kap�anem, spotkanym przypadkiem na rynku miejskim.

Skaurus, kt�ry targowa� si� w�a�nie o cen� nowego paska, podni�s� zaniepokojony wzrok, s�ysz�c wrzask:

��Kusicielu! S�ugusie Skotosa! � Z twarz� purpurow� od gniewu, pi�ciami zaci�ni�tymi w s�usznej z�o�ci, kap�an przepycha� si� przez t�um w kierunku cz�owieka Ksi�stwa, kt�ry trzyma� pod pachami dwie t�uste kaczki.

��Na Wagera, zarozumia�y Bufonie, twoja jest droga do piek�a, nie moja! � odkrzykn�� wyspiarz, staj�c naprzeciw niego. B��kit jego szat kap�a�skich by� nieco bardziej zbli�ony do szarego ni� u Styppesa, nie goli� te� g�owy jak wszyscy videssa�scy kap�ani. Ale jego wiara by�a dla niego tak samo prawdziwa i r�wnie silna, jak wiara Videssa�czyk�w.

��Przepraszam � wyszepta� Marek do sprzedawcy. Truchtem, jakby spieszy� do bitwy, pobieg� w kierunku dw�ch kap�an�w, kt�rzy obrzucali si� nawzajem przekle�stwami, niczym sprzedawcy byd�a. Gdyby tylko uda�o mu si� odci�gn�� Styppesa, zanim k��tnia doprowadzi do zamieszek� Za p�no. T�um ju� si� zbiera�.

��Debata! Debata! Chod�cie us�ysze� debat�! � krzyczeli mieszczanie. By�a to rozrywka, kt�r� bawili si� ju� wcze�niej, gdy miejscowi kap�ani spierali si� z Namdalajczykami. Teraz zbiegali si�, by us�ysze�, co ma do powiedzenia ta dw�jka.

Styppes rozgl�da� si� doko�a, jakby nie wierz�c w�asnym uszom. Skaurus by� r�wnie zaskoczony, ale i zadowolony. Mo�e obejdzie si� jednak bez rozlewu krwi. Trybun skrzywi� si�, gdy Styppes dramatycznym gestem przy�o�y� r�k� do czo�a i oznajmi�:

��Herezj� nale�y wykorzeni�, a nie dyskutowa� z ni�.

��He! Ale ja z tob� porozmawiam � powiedzia� Namdalajczyk. Mia� oko�o czterdziestki, tward�, kwadratow�, zawzi�t� twarz, kt�ra pasowa�a bardziej do oficera piechoty ni� duchownego. Niemal tak ci�ki jak Styppes, wygl�da� jednak o wiele lepiej od niego � raczej jak atleta, kt�ry zako�czy� karier�, ni� jak zwyk�y grubas. Uk�oni� si� ironicznie.

��Gerungus z Tupper, do us�ug.

Styppes odkaszln�� i ju� mia� wybuchn�� gniewem, ale t�um � ku g��bokiej uldze Skaurusa � dalej domaga� si� dyskusji. Kap�an niech�tnie przedstawi� si� Gerungusowi.

��Poniewa� jeste� heretykiem, ja zaczn� � powiedzia� Videssa�czyk. � Potem ty b�dziesz m�g� broni� swoich fa�szywych doktryn, najlepiej jak potrafisz.

Gerungus mrukn�� co� niemi�ego pod nosem, ale wzruszy� masywnymi ramionami i powiedzia�:

��Kto� musi zacz�� � m�wi� po videssa�sku z lekkim tylko akcentem.

��W takim razie rozpoczn� od podstawowej kwestii: dlaczego wypaczacie credo Phosa, dodaj�c s�owa �na to stawiamy nasze dusze�. Kto wam da� do tego prawo? Jaki synod to usankcjonowa� i kiedy? W takiej postaci, w jakiej zosta�o nam przekazane od naszych �wi�tych i uczonych ojc�w, credo by�o doskona�e i nie powinno by� uzupe�niane �adnymi bezwarto�ciowymi kodycylami.

Marek podni�s� brwi. Tu, na swoim poletku, Styppes wykaza� si� wi�ksz� elokwencj�, ni� podejrzewa� go o to trybun. Pochwalne okrzyki podnios�y si� z t�umu.

Ale ka�dy z videssa�skich kap�an�w, kt�rzy dyskutowali wcze�niej z Gerungusem, u�ywa� tego argumentu. Jego odpowied� by�a natychmiastowa:

��Wasi staro�ytni ojcowie �yli sobie jak w raju, kiedy Imperium rz�dzi�o ziemiami a� do Halo-ga i z�o Skotosa wydawa�o si� dalekie i nierealne. Ale wy, Videssa�czycy, byli�cie grzesznikami i dali�cie Skotosowi okazj�, by m�g� wykaza� si� swoj� si��. Dlatego w�a�nie barbarzy�cy odebrali wam Khatrish, Thatagush, i jeszcze Kubrat. Bo to w�a�nie Skotos natchn�� dzikich Khamorth�w ze stepu i zepsu� was tak, �e nie potrafili�cie si� obroni�. I wtedy okaza�o si�, �e pot�ga Skotosa jest a� zbyt realna i zbyt wielka. Kto wie, czy to w�a�nie Phos zwyci�y na ko�cu? Prawda mo�e okaza� si� inna.

Styppes by� teraz bia�y, nie czerwony.

��Blu�nisz! � wykrzykn��, a t�um zafalowa� gro�nie. Dla Videssa�czyk�w, khatrisherska wiara w r�wne szanse dobra i z�a w ich odwiecznej walce by�a herezj� gorsz� od tej, kt�r� wyznawali Namdalajczycy.

��Spokojnie, pozw�l mi doko�czy� � odpar� Gerungus bez emocji. � �aden z nas nie b�dzie tutaj, by m�c przygl�da� si� ostatniej bitwie pomi�dzy Phosem a Skotosem. Sk�d wi�c mo�emy zna� jej wynik? Ale musimy zachowywa� si� tak, jakby zwyci�stwo dobra by�o czym� pewnym, albo na wieki zgin�� w lodzie Skotosa. Ja z dum� podejmuj� t� gr� �na to stawiam moj� dusz�. � Rozejrza� si� doko�a, jakby prowokuj�c t�um. Marek tak�e bacznie go obserwowa�, ale Videssa-�czycy milczeli. Przem�wienie Gerungusa nie by�o mo�e tak kwieciste jak atak Styppesa, ale odnios�o zamierzony efekt.

Trybun dojrza� Nevrate Sviodo stoj�c� obok Gerungusa. Pozna� j� po g�stych, czarnych w�osach opadaj�cych na ramiona. U�miechn�a si�, gdy ich spojrzenia si� spotka�y. Poruszy�a nieznacznie r�k�, by pokaza� rozpalony t�um, potem wskaza�a na Skaurusa i kiwn�a g�ow�, jakby oddzielaj�c od wszystkich zgromadzonych tylko ich dwoje. On te� skin�� g�ow�, doskonale j� rozumiej�c. Jako Vaspurakanerka, wyznawa�a inny jeszcze od�am religii Phosa, podczas gdy Rzymianin w og�le nie liczy� si� w tym sporze. Dyskusja nie budzi�a w nich �adnych emocji.

Styppes dysza� i sapa� jak wieloryb wyrzucony na brzeg, szykuj�c si� do nast�pnego uderzenia.

��Bardzo �adnie � warkn��. � Ale Phos nie gra w ko�ci ze Skotosem o porz�dek we wszech�wiecie: �podw�jne s�o�ca� to pok�j i �ad, a �podw�jna sz�stka demon�w�, g��d i wojna. To oznacza�oby chaos w sercu Phosa, co nie mo�e si� zdarzy�. Nie, m�j przyjacielu, to nie takie proste. Boski plan Phosa jest bardziej przemy�lany. A i Skotos nie potrzebuje gry w ko�ci, by dopi�� swego, gdy ma takich ludzi jak ty, kt�ry odci�gasz ludzi od prawdziwej wiary. Demony ciemnego boga zapisuj� ka�dy tw�j grzech w swoich ksi�gach, tak, dzie� i godzin�, w kt�rej zosta� pope�niony i jego �wiadk�w. Tylko szczera pokuta i nawr�cenie na prawdziw� wiar� Phosa mo�e wymaza� tak� list�. Ka�de blu�nierstwo wyp�ywaj�ce z twych ust przybli�a ci� o krok do wiecznego lodu!

Styppes by� naprawd� zaanga�owany w to, co m�wi�, ale Skaurus nie ceni� wysoko jego logiki. Gdy videssa�ski kap�an i jego przeciwnik z Namdalen spierali si� dalej, pewien szczeg� przyci�gn�� uwag� trybuna. To, co m�wi� Styppes o demonach siedz�cych w piekle i ich spisach grzech�w, mog�o by� opisem ksi�g podatkowych videssa�skich poborc�w. Nie przypuszcza�, by to podobie�stwo by�o dzie�em przypadku i zastanawia� si�, czy Videssa�czycy sami to zauwa�yli.

Wci�gn�wszy niechc�cy smug� �mierdz�cego, dusz�cego dymu, trybun rozkas�a� si� na chwil�, wchodz�c po schodach do siedziby gubernatora prowincji Garsavra. By� to budynek z czerwonej ceg�y, z dodatkiem marmurowych kolumn ozdabiaj�cych wej�cie. Ci�ko uzbrojone oddzia�y legionist�w patrolowa�y rynek i g��wne ulice miasta pilnuj�c, by zamieszki nie wybuch�y na nowo. Gdyby te, kt�re dopiero co opanowano, mia�y miejsce kilka dni wcze�niej, z�o�y�by to na karb debaty teologicznej. W tej jednak sytuacji podejrzewa�, �e rozruchy wzniecali bogaci kupcy i magnaci, czekaj�cy na niego w �rodku � ludzie, kt�rzy b�d� musieli wy�o�y� pieni�dze na wykupienie Draxa i jego kompan�w z r�k Yezda. Gdyby uda�o im si� pozby� Rzymian z Garsavry, ich sakiewki by�yby bezpieczne. Zreszt�, wielu z nich wci�� popiera�o Namdalajczyk�w.

Cieszy� si�, �e ma za plecami swoich oficer�w. Wszyscy ubrani byli w naj�wietniejsze zbroje, grzebieniaste he�my, kr�tkie oficerskie peleryny, pancerze wypolerowane do po�ysku � wszystko to mog�o wywrze� du�e wra�enie na Garsavranach. Za nimi post�powa� herold, trzymaj�c sw�j r�g, jakby by� to miecz.

Skaurus po raz kolejny powtarza� w my�lach zapami�tane wcze�niej frazy i zdania, kt�rymi mia� przem�wi� do zgromadzonych bogaczy. Styppes, jak zwykle gderaj�c, pom�g� mu je opracowa�. Videssa�ski trybuna wystarcza� do codziennych rozm�w, ale na oficjalnych zebraniach wymagano od m�wc�w formalnego przem�wienia, a to by� niemal inny j�zyk. Co prawda, Gavrasowie pozwalali sobie czasem na szczero�� i prostot�, ale ka�dy wiedzia�, i� jest to tylko kwestia chwilowego kaprysu. Gdyby trybun tak sobie poczyna�, uznano by go za barbarzy�c�, a dzisiaj musia� wygl�da� na przedstawiciela w�adzy Imperatora. Styppes uwa�a�, �e przem�wienie i tak jest zbyt proste, ale bardziej kwiecistego Rzymianin ju� by nie zni�s�.

Odwr�ci� si� do Gajusza Filipusa, kt�ry wys�uchiwa� jego pr�b.

��Co by o tym powiedzia� Cyceron?

��Ten gruby gadu�a? A kogo to obchodzi? Na m�wnicy Cezar jest wart pi�ciu takich jak on. M�wi, co ma powiedzenia i koniec. A co do przem�wienia � to z ca�ym szacunkiem � my�l�, �e zrzyga�by si� na swoj� tog�, gdyby musia� tego s�ucha�.

��Nie powiem, �ebym mu si� specjalnie dziwi�; czuj� si� jak Ortaias Sphrantzes.

��Och, a� tak �le nie jest, panie � powiedzia� szybko Gajusz Filipus. Roze�miali si� obaj. Ortaias nigdy nie u�ywa� jakiego� s�owa, gdy m�g� je zast�pi� dziesi�cioma innymi � zw�aszcza je�li osiem z nich by�o zupe�nie niejasnych.

Marek przepu�ci� herolda. Wszed� on pierwszy do sali, w kt�rej gubernator przyjmowa� delegacje. Trybun po raz pierwszy m�g� si� przyjrze� lokalnym magnatom � oko�o dwudziestce m�czyzn, kt�rzy siedzieli gaw�dz�c po przyjacielsku mi�dzy sob� i grzej�c si� w blasku p�nolet-niego s�o�ca.

Ostry d�wi�k tr�bki uci�� te pogaduszki. Niekt�rzy a� podskoczyli. Wszyscy odwr�cili g�owy w stron� drzwi, przez kt�re wchodzi� Skaurus. Nie rozgl�da� si� ani na lewo, ani na prawo, gdy zajmowa� miejsce w wysokim krze�le zarz�dcy i k�ad� r�ce na wspania�ym stole z drzewa r�anego. Wielu ludzi zasiada�o ostatnio na tym miejscu � pomy�la� � prawowici gubernatorzy, Ono-magoulos, Drax, Zigabenos, a teraz on sam � i lepiej, �e on a nie Yavlak.

Jego oficerowie ustawili si� za nim � Gajusz Filipus, Juniusz Blesus i Sekstus Minucjusz, wszyscy nieruchomi jak pos�gi; Sittas Zonaras, kt�ry przydawa� im videssa�skiego charakteru; imponuj�cy w swej zbroi Vaspurakanera, Gagik Bagratouni; i Laon Pakhymer, na wp� rozbawiony ca�� sytuacj�.

Trybun podni�s� si�, patrz�c z g�ry na swoj� publiczno��. Odpowiedzia�y mu spojrzenia � niekt�re wyra�nie pod wra�eniem tej parady, inne znudzone, jeszcze inne ca�kiem wrogie. Wi�kszo�� z jego s�uchaczy wygl�da�a na ugrzecznionych kupc�w. Nie jest �le � pomy�la� � nie gorzej ni� w Mediolanie, gdzie musia� stawi� czo�o senatowi miasta � jak odleg�a zdawa�a si� ta chwila!

Wzi�� g��boki oddech. Zamar� na moment z przera�enia my�l�c, �e jednak wszystko zapomnia�, ale gdy tylko zacz�� m�wi�, s�owa nasun�y si� same.

��Panowie, zostali�cie przeze mnie wybrani i zaproszeni na dzisiejsze spotkanie � prosz� wi�c, by�cie raczyli mnie wys�ucha�. Wiecie jak Namdalen nikczemnie podporz�dkowa� sobie miasta zachodu � �ci�gn�� z was haracz, spustoszy� wasze wsie i miasteczka, op�tany szale�stwem swojej rebelii; jak podle traktowa� bezbronnych ludzi, kt�rzy zniewoleni si��, musieli oddawa� dorobek ca�ego swojego �ycia na rzecz zbrodniczych plan�w Namdalen. Dlatego zdumiewaj�cym jest dla mnie, drodzy panowie, jak �atwo dajecie si� zwodzi� tym, kt�rzy was oszukali i chc� teraz znale�� u was pomoc � kosztem waszej krwi. To w�a�nie ci, kt�rzy wyrz�dzili wam tak wiele krzywd, bo jakie� to korzy�ci przynios�a wam rebelia, opr�cz morderstw, gwa�t�w i kalectwa?

Niemal roze�mia� si�, widz�c wytrzeszczone ze zdumienia oczy grubasa z drugiego rz�du, handlarza winem. Zapewne nie s�ysza� nigdy, by cudzoziemiec powiedzia� co� bardziej skomplikowanego ni� �Nalej mi jeszcze�.

Po raz pierwszy znajduj�c przyjemno�� w wyg�aszaniu takiego przem�wienia, trybun kontynuowa�:

��Teraz ci, kt�rzy gotowi s� pom�c Namdalen, chc� was przeci�gn�� na swoj� stron� i wzniecaj� z�o�� i gniew w mie�cie, cho� sami nie odwa�� si� ryzykowa� w�asnym maj�tkiem i zdrowiem. � Niech si� nawzajem podejrzewaj� � pomy�la� Marek. � W tym samym czasie jednak�e, domagaj� si� oni, by Imperium nadal ich ochrania�o, a swoj� win� pr�buj� zrzuci� na niewinnych. Czy mo�ecie pozwoli�, panowie, by ci, kt�rzy p�aszcz� si� przed rebeli�, tak niecnie was wykorzystywali? Jak widzicie, za wol� Phosa � Marek u�y� frazy, kt�r� podpowiedzia� mu Styp-pes, a na kt�r� sam by nigdy nie wpad� � Namdalen jest uwi�ziony. Teraz, gdy jego nikczemno�� ju� nam nie zagra�a, musimy do�o�y� wszelkich stara�, by mie� pewno��, �e nie wymknie si� nam jak ogie� z pieca. Ale ten, kt�ry go wi�zi, ��da zap�aty.

Widz�c, �e wreszcie dociera do sedna sprawy, s�uchacze pochylili si� naprz�d, nadstawiaj�c uszu.

��Gdyby Imperator nie by� zaj�ty kampani� tak od nas odleg�� lub gdyby barbarzy�cy, kt�rzy wi꿹 Namdalen zgodzili si� na op�nienie, sam pospieszy�bym do Videssos, by przywie�� potrzebne nam pieni�dze. Jak sami widzicie, jest to jednak niemo�liwe. Ja tak�e nie posiadam takiej ilo�ci z�ota. Dlatego koniecznym b�dzie, by ka�dy z was przyczyni� si� do ostatecznego zwyci�stwa, w miar� swoich mo�liwo�ci, by Yezda nie spustoszyli waszych ziem czekaj�c zbyt d�ugo na zap�at�. Tak w�a�nie przedstawia si� obecna sytuacja. Ja, ze swojej strony, gwarantuj� wam, i� wszystkie pieni�dze, kt�re mi powierzycie, zostan� wam zwr�cone przez Imperatora.

Usiad�, czekaj�c na ich reakcj�. Tak jak si� spodziewa�, nie wygl�dali na zachwyconych perspektyw� rozstania si� ze swoim z�otem. Gruby handlarz winem przem�wi� w imieniu ich wszystkich, gdy powiedzia�:

��Zostan� nam zwr�cone? Jasne, bez w�tpienia, tak jak postrzygacz oddaje owcom we�n�. Prywatnie, Marek przyzna�by mu racj� � jak ka�de pa�stwo, Videssos ch�tniej zabiera�o pieni�dze ni� je wydawa�o. G�o�no powiedzia� jednak:

��Znam kilku wp�ywowych ludzi w stolicy, a nigdy nie zapominam o tych, kt�rzy mi pomogli.

Rozumieli to doskonale � relacja protektor-klient by�a w Videssos mniej oficjalna ni� w Rzymie, ale nie mniej realna. Ale tu, w tym punkcie Imperium, to oni byli pot�ni i wp�ywowi, i nie przywykli do tego, by zale�e� od kogokolwiek, nie m�wi�c ju� o obcym najemniku.

Do g�osu doszed� Zonaras:

��Ten facet ma dziwny nawyk; kiedy m�wi, �e co� zrobi, robi to naprawd�. Opowiedzia�, jak legioni�ci nie dopuszczali Namdalajczyk�w w g�ry i jak zorganizowali armi� partyzant�w na nizinach, by tam walczyli dla nich.

��A wszystko to � m�wi� � wydawa�o si� o wiele trudniejsze, ni� wydostanie pieni�dzy ze skarbu pa�stwa.

��Nie ma rzeczy trudniejszej od wyci�gni�cia pieni�dzy ze skarbu � upiera� si� grubas, wydaj�c z siebie kr�tki, chrapliwy �miech. Ale zar�wno on jak i jego towarzysze s�uchali uwa�nie; poniewa� Zonaras by� Videssa�czykiem, sk�onni byli uwierzy� raczej jemu ni� trybunowi.

Jeden z miejscowych magnat�w, szczup�y, prawie kompletnie �ysy m�czyzna, pochylony ju� pod ci�arem lat, z trudem podni�s� si� z �awki, opieraj�c si� na lasce. Wystawi� sw�j pokrzywiony paluch w stron� Skaurusa.

��Wi�c to ty zrobi�e� z naszych ch�op�w zb�j�w? � odezwa� si� skrzekliwym g�osem. �e swoim ogromnym, zakrzywionym nosem i siwymi w�osami, wygl�da� jak stary, rozz�oszczony s�p. � Dwie studnie zatrute, byd�o porwane albo zabite, m�j rz�dca zam�czony. Ty� to na mnie sprowadzi�? � w swojej w�ciek�o�ci wyprostowa� si� nieco, wymachuj�c lask� jakby to by�a szabla.

Ale jaki� glos z ko�ca sali zawo�a�:

��Och, zamknij si�, Skepides. Gdyby� chocia� raz, przez ostatnie pi��dziesi�t lat, by� sprawiedliwy dla swoich ch�op�w, nie mia�by� teraz nad czym p�aka�.

��Co? Co to mia�o by�? � Nie zrozumiawszy drwiny, Skepides odwr�ci� si� do Skaurusa. � Powiem ci tylko tyle, drogi panie, �e wola�bym si� uk�ada� z Namdalajczykami ni� takim wichrzycielem jak ty. Niech mnie Skotos porwie, je�li tak nie jest. I nie chc� mie� nic do czynienia z tym twoim planem.

Powoli i z trudem przedosta� si� do wyj�cia i wyku�tyka� na zewn�trz. Jeden czy dwu Videssa-�czyk�w posz�o w jego �lady.

��Spr�bujcie ich nam�wi� � nalega� Marek. � Im b�dzie was wi�cej, tym mniej przypadnie na ka�dego.

��A co zrobisz, je�li �aden z nas si� nie zgodzi? � zapyta� inny kupiec. � Zabierzesz nam z�oto si��?

Trybun czeka� na to pytanie.

��Nie ma o tym mowy � powiedzia� szybko. � W�a�ciwie, je�eli zadecydujecie, �e nie chcecie mi pom�c, zamierzam nic nie robi�, dos�ownie nic.

Jego s�uchacze, zbici z tropu, zacz�li g�o�no dyskutowa�, niemal o nim zapominaj�c.

��Nie zmusi nas? Ha! Co to za sztuczka? Do lodu z nim! Niech sobie kupuje swoich barbarzy�c�w za w�asne pieni�dze! � Ta ostatnia opinia, w r�nych wariantach, mia�a szerokie poparcie. Tylko gruby sprzedawca wina by� na tyle sprytny, by otwarcie zapyta� Rzymianina.

��Co masz na my�li, m�wi�c �e nic nie b�dziesz robi�?

��No c�, w�a�nie to � Marek by� obrazem niewinno�ci. � Po prostu zabior� moich �o�nierzy z powrotem do stolicy, jako �e nie mia�bym ju� tutaj nic do roboty, a przynajmniej tak mi si� wydaje.

To wywo�a�o w�r�d Videssa�czyk�w jeszcze wi�ksze poruszenie ni� deklaracja sprzed kilku minut.

��A kto b�dzie nas wtedy broni� przed Yezda? � wrzasn�� jaki� g�os z ko�ca sali.

��A dlaczego mia�oby mnie to obchodzi�?

��Na Phosa! � wybuchn�� m�czyzna � Zmarnowa�e� ju� sporo czasu wykazuj�c, jaki to z ciebie dobry s�uga Imperium. � Za plecami Skaurusa Gajusz Filipus �mia� si� w ku�ak. � Teraz kiedy mowa o ochronie obywateli Imperium, ty chcesz ucieka�.

Kupcy i magnaci poparli go okrzykami � wszyscy, opr�cz handlarza winem, kt�ry patrzy� na trybuna z respektem, jakim czasami jeden oszust darzy innego.

��Je�eli jeste�cie obywatelami, to zachowujcie si� tak jak obywatele � warkn�� Marek, wal�c pi�ci� w st�. � Wasze cenne Imperium pozwala�o wam obrasta� t�uszczem i pieni�dzmi, zapewnia�o wam bezpiecze�stwo przez wi�cej lat, ni� kt�rykolwiek z was m�g�by zliczy� i nie zdaje mi si�, �eby�cie na to narzekali. Ale kiedy pojawiaj� si� k�opoty i to ono potrzebuje waszego wsparcia, co robicie? Wrzeszczycie jak stado baran�w bez pasterza. Na waszego Phosa, panowie, je�eli sami nie chcecie pom�c, dlaczego spodziewacie si�, �e wam kto� pomo�e? Powiem wam tylko to � je�eli za dziesi�� dni, o tej porze, zabraknie mi jednej sztuki z�ota, wycofam si�, a wtedy mo�ecie si� targowa� z Yavlakiem. �ycz� wam wszystkim mi�ego dnia.

Otoczony przez swoich oficer�w, wymaszerowa� z komnaty, zostawiaj�c za sob� martw� cisz�.

��Ja bym ci da� po g�bie za takie gadanie � powiedzia� Gagik Bagratouni, gdy wyszli na zewn�trz, prosto w popo�udniowe s�o�ce. � Ale, jak m�wisz, oni obrastaj� ju� tak d�ugo. Chyba zap�ac�.

��Ciebie nie musia�bym tak straszy� � odpar� Marek. � Vaspurakan to burzliwe pa�stwo, a twoi ziomkowie wiedz�, co do nich nale�y. � Westchn�� g�o�no. � Je�li podziwiam Imperium za to, �e zapewnia swoim ludziom spokojne �ycie, to chyba nie powinienem te� mie� im za z�e egoizmu. Nigdy dot�d nie musieli si� po�wi�ca�.

K�tem oka dostrzeg� jaki� ruch i odwr�ci� si� gwa�townie do Gajusza Filipusa.

��A co ty chcesz zrobi�, na bog�w?!

Starszy centurion drgn�� przestraszony i odsun�� r�ce od sztyletu. Cienkie ostrze zosta�o tam, gdzie je wetkn�� � w szparze pomi�dzy blokami, z kt�rych u�o�ona by�a jedna z kolumn przy wej�ciu do budynku.

��Chcia�em to zrobi� ju� od lat � usprawiedliwia� si�. � Ile razy s�ysza�e� te opowie�ci o kolumnach tak doskonale zbudowanych, �e nie mo�na wsadzi� ostrza no�a w szpary mi�dzy blokami? Zawsze uwa�a�em, �e to brednie i tutaj mam dow�d. � Wyci�gn�� sztylet.

Marek przewr�ci� oczami.

��Dobrze, �e nie ma tu Viridoviksa, bo jakby to zobaczy�, nas�ucha�by� si� do ko�ca �ycia. Masz ci los, kolumny!

U�miecha� si� do siebie przez ca�� drog� powrotn� do obozu legionist�w.

Nast�pnego ranka pojawi�a si� tam pe�na szacunku delegacja Garsavran, kt�ra oznajmi�a mu, i� nie radzi sobie z ustalaniem op�at proporcjonalnych do maj�tku. Wybieg by� tak oczywisty, �e Marek omal nie roze�mia� si� im w twarz.

��Chod�cie, drodzy przyjaciele � powiedzia� i wr�ci� do rezydencji gubernatora. Po zimowych zmaganiach z zawi�o�ciami systemu podatkowego ca�ego Imperium, miejscowe rachunki by�y dzieci�c� igraszk�. Po dw�ch godzinach wynurzy� si� z komnaty, w kt�rej przechowywano bie��ce rejestry i wr�czy� oczekuj�cym w napi�ciu Garsavranom list� z wyszczeg�lnionymi sumami, wyliczonymi co do u�amka. Ze spuszczonymi g�owami wzi�li j� od niego i natychmiast znikn�li.

W przeci�gu dw�ch dni dostarczono mu ca�� sum�.

Wie�a obl�nicza przetoczy�a si� po planszy.

��Pilnuj teraz swojego imperatora! � powiedzia� Viridoviks, zabieraj�c pojmanego piechura � nie wiadomo, czy jeszcze si� nie przyda, walcz�c po stronie Viridoviksa.

Seirem wykrzywi�a usta w z�o�ci i za�egna�a niebezpiecze�stwo sztuk� srebra. Celt odci�gn�� wie�� na bezpieczn� odleg�o��. Posun�a inn� sztuk� o jedno pole, dochodz�c do si�dmego rz�du planszy o wymiarach dziewi�� na dziewi��. Z u�miechem odwr�ci�a p�aski bloczek, by ods�oni� now�, z�ot� posta� na jego rewersie.

��Podwy�szam na z�oto � powiedzia�a.

��Nie musisz mi przypomina� � odpar� �a�o�nie. Jako mocniejszy, z�oty �eton zaatakowa� od razu j ego kap�ana i j e�d�ca. Kap�an by� dla niego cenniej szy, i j ego te� wycofa�. Seirem zabra�a j e-�d�ca. Zupe�nie jak Videssa�czycy � pomy�la� Viridoviks � pieni�dze walcz� za nich na kolorowej planszy, a im dalej na terytorium przeciwnika, tym wi�kszej nabieraj� warto�ci.

Ciekawy by�, jak d�ugo plansza i figury w�drowa�y z nomadami, jako nieu�ywana ciekawostka. Bez w�tpienia, jaki� koczownik przywi�z� je ze sob� z Pristy, zaintrygowany bogatymi z�oceniami na d�bowym blacie, rowkami oddzielaj�cymi pola, kt�re wype�nione by�y mas� per�ow�, i przez �etony z ko�ci s�oniowej z figurami u�o�onymi ze szmaragd�w, turkus�w i granat�w. W Videssos Gal uczy� si� gra� na planszy ze sztywnej sk�ry, a za pionki s�u�y�y mu nieudolnie wystrugane sosnowe kr��ki. Uwielbia� t� gr� g��wnie dlatego, �e nic nie zale�a�o tutaj od szcz�cia.

W Imperium uchodzi� za dobrego, ale nie b�yskotliwego gracza. Tutaj zosta� nauczycielem, a �aden z jego uczni�w nie m�g� mu jeszcze sprosta�. Seirem robi�a jednak du�e post�py. �O wiele za du�e�, mrukn�� w swoim celtyckim dialekcie � u�y�a zdobytego przed chwil� je�d�ca przeciwko niemu, i to z niez�ym efektem.

Musia� si� sporo nam�czy�, zanim w ko�cu uda�o mu si� j� pokona�, wci�gaj�c jej imperatora do rogu i otaczaj�c go wie��, kap�anem i sztuk� z�ota. Zmarszczy�a brwi, raczej w zamy�leniu ni� ze z�o�ci.

��No tak, rozumiem � powiedzia�a. � Niepotrzebnie os�abi�am jego ochron�, kiedy ci� zaatakowa�am. Odci�gn��e� mnie na drugi koniec, i mia�e� woln� drog�. � Ponownie ustawi�a figury. � Spr�bujemy jeszcze raz? Teraz ty zaczniesz, ja musz� popracowa� nad obron�.

��Och, kochanie, ten poprzedni kawa�ek poszed� ci zupe�nie elegancko.

Przesun�� piechura zakrywaj�cego rz�d sztuki z�ota i otworzy� w ten spos�b d�ug� przek�tn� dla swojego kap�ana. Seirem znowu �ci�gn�a brwi, zastanawiaj�c si� nad odpowiedzi�.

Obserwuj�c jak si� koncentruje, Celt my�la� o tym jak r�na jest od Komitty Rhangawe. Kiedy� uda�o mu si� sp�dzi� ca�y dzie� z wybuchow� kochank� Thorisina Gavrasa � gra by�a mi�� rozrywk� pomi�dzy kolejnymi rundami. A w�a�ciwie � powinna by�a by�, ale Celt nigdy nie nauczy� si� sztuki wdzi�cznego przegrywania. W pierwszej partii Komitta uczciwie z nim wygra�a. W nast�pnej uda�o si� wygra� jemu. Zacz�a wrzeszcze� i miota� przekle�stwa, rzuca�a plansz� i pionkami o �cian�. Nigdy nie odnalaz� jednego z w��cznik�w.

Seirem, dla kontrastu, spokojnie znosi�a kolejne pora�ki, byle tylko nauczy� si� dobrze gra�. Jej �liczne, ciemne oczy by�y pe�ne uwagi, kiedy czeka�a na jego nast�pny ruch. Ona tak�e mia�a niski, s�odki g�os, r�wnie pi�knie gra�a na flecie i doskonale radzi�a sobie z lekkim, kobiecym �ukiem. Ale Komitta, uczulona na tytu�y i pozycj�, nazwa�aby j� dzikusk� albo jeszcze gorzej.

��Honh! � prychn�� Celt, znowu w swoim j�zyku. � Wol� dzikusk� od dziwki.

��B�dziesz si� zastanawia� ca�� noc? � spyta�a Seirem uszczypliwie.

��Och przepraszam ci�, kochanie. Zamy�li�em si� � ruszy� piechurem i od razu tego po�a�owa�. Poskuba� swoje w�siska:

��I nie ma co, nie�adnie to wysz�o!

Borane, kt�ra plotkowa�a przy ognisku ze swoimi znajomymi, spojrza�a na graczy. Rozpoznawa�a ton, jakim Viridoviks zwraca� si� do jej c�rki, lepiej ni� on; po tak wielu przelotnych mi�ostkach, nie mia� odwagi przyzna� si� przed samym sob�, �e tutaj chodzi�o o co� wi�cej. Ale ci, kt�rzy maj� uszy do s�uchania, nie dali si� zwie��.

Targitaus wpad� do namiotu, z twarz� jak chmura gradowa. On te� by� na tyle bystry, by spostrzec jak Seirem sta�a si� ulubion� partnerk� cudzoziemca. Ale kiedy warkn��:

��Od�� te swoje zabawki! � i okrasi� to przekle�stwem, kt�re szalenie rozbawi�o przyjaci�ki Borane, Gal nie przestraszy� si�, bo widzia� ju� t� furi� kilkakrotnie.

��Kto powiedzia� �nie� tym razem? � spyta�.

��Krobyz, niech mu duchy wiatru nadmuchaj� do dupy! Niech mu owce wy�ysiej�, a krowy nie daj� mleka. Jak to ty nazwa�e� ich klan, Chomiki? Mia�e� racj�, bo on ma dusz� tch�rzliwego chomika. � Splun�� do ognia z bezgranicznym obrzydzeniem.

��A jak si� wykr�ci�? � spyta�a Seirem, staraj�c si� nieco uciszy� gniew ojca.

��H�? Wcale si� nie wykr�ca�, bezwstydny syn w�a i kozy. � Targitaus wcale si� nie uspokoi�. � Po prostu � nie i ju�, a z tego co m�wi Rambehisht, to mo�e si� cieszy�, �e nie wr�ci� z dziur� w plecach.

Viridoviks skrzywi� twarz, pomagaj�c jednocze�nie Seirem schowa� figury. Prawie nie zauwa�y�, �e ich d�onie dotyka�y si� podejrzanie cz�sto.

��To bardzo kiepsko. Ka�dy z tych �mierdzieli powinien rozumie�, �e trzeba rozwali� pieprzonych bandyt�w, a tu si� okazuje, �e to banda durni�w. Szlag by trafi� Varatesha � gnojek i tak jest za bystry. Pewnie ma jakie� haczyki na tych r�nych chomik�w.

��Chyba tak � powiedzia� ci�ko Targitaus. � Pos�aniec, kt�ry pojecha� do Anakhara m�wi�, �e ca�y klan trz�s� portkami, gdy tylko wspomnia� o wojnie z banitami. W�tpi�, czy nam w czym� pomog�, jak i Krobyz. Lepiej nam idzie z klanami na wsch�d od Oglos, bo tam si� skurwysyna nie boj�. Ten Oityshor z Bia�ych Lis�w obieca� wszystko, co zechcemy.

���atwo obiecywa� � powiedzia� Gal. � Zobaczymy co zrobi. Jest na tyle daleko, �e mo�e potem powiedzie� �Och, jaka szkoda. Za pozno�my si� o wszystkim dowiedzieli�, i nikt mu nie powie, �e ��e.

Targitaus cisn�� swoj� wilcz� czap� przez namiot i mrukn�� z satysfakcj�, kiedy upad�a na sk�rzan� torb�, stoj�c� najbli�ej �o�a.

��Punkt. Mam ci za to podzi�kowa�?

Lipoxais, kt�ry w milczeniu ubija� zio�a w miedzianym mo�dzierzu, odezwa� si� teraz:

��Pomy�l nie tylko o g�owie, ale i o ogonie. Videssa�czyk powiedzia�by �Popatrz na drug� stron� monety� � pomy�la� Viridoviks. Enaree kontynuowa�:

��Oitoshyr nie boi si� tak bardzo twojej ewentualnej dominacji po zwyci�stwie. Na pewno nie tak jak twoi s�siedzi, bo on jest daleko. W�a�nie dlatego rzeczywi�cie mo�e nam pom�c.

��Widzisz to w przysz�o�ci? � zapyta� Targitaus z nadziej�.

��Nie, tylko widzia�em ju� wiele w przesz�o�ci � odpar� Lipoxais, u�miechaj�c si� z zadowoleniem, jak zrobi�by to ka�dy Videssa�czyk, kt�remu uda�a si� taka gra s��w.

��I tak nie�le � powiedzia� Viridoviks. W ci�gu kilku tygodni sp�dzonych z klanem Targi-tausa, nabra� ju� wiele szacunku dla przenikliwo�ci enaree. Nadal nie by� pewien, czy Lipoxais do ko�ca jest m�czyzn� � w odr�nieniu od wi�kszo�ci Khamorth�w, zachowywa� si� bardzo wstrzemi�liwie i skromnie, nawet w tak niesprzyjaj�cych warunkach koczowniczego �ycia. M�czyzna czy nie, nic nie brakowa�o jego inteligencji.

Targitaus, kt�ry by� pesymist� z natury, bez trudu znalaz� sobie nowe zmartwienia.

��Przy wszystkich klanach, kt�re uda nam si� nam�wi�, co b�dziemy mogli zrobi�, Vridrish, je�li tw�j Avshar jest taki pot�ny, jak o nim m�wi�e�? Czy nie pomo�e renegatom Varatesha, a wtedy przegramy bez wzgl�du na to, ilu nas b�dzie?

Celt przygryz� doln� warg�, bo sam si� tego obawia�. G�o�no jednak odpowiedzia�:

��To bardzo niepewna rzecz, magia bitewna, naprawd�. Nawet jemu mo�e si� zdarzy�, �e co� p�jdzie nie tak i obr�ci si� to przeciwko niemu. � Lipoxais przytakn�� �ywo, a� podskakiwa�y mu fa�dy t�uszczu na szyi. Czary bardzo cz�sto zawodzi�y podczas bitwy.

Co� innego przysz�o Viridoviksowi do g�owy.

��Jasne, i to jest niez�a my�l, i sami Rzymianie to wymy�lili! � wykrzykn��, a potem sobie przypomnia�. � Nie, m�wili, �e to najpierw oni dali si� nabra�.

Zaczerwieni� si�, gdy zda� sobie spraw�, �e jego s�uchacze nie mieli poj�cia o czym m�wi. Targi-taus sta� z r�kami splecionymi na piersiach, niecierpliwie uderzaj�c palcami w �okcie.

Gal opowiedzia�, jak legioni�ci wyp�oszyli pewnej nocy band� Yezda z doliny, przywi�zuj�c wi�zki chrustu do krowich rog�w, potem podpalaj�c je i kieruj�c oszala�e stado na nomad�w. Nie omieszka! tak�e wspomnie� o swoim udziale w ca�ym przedsi�wzi�ciu, a jecha� wtedy na czele stada i zabi� jednego Yezda, kt�ry nie chcia� ucieka�.

��Ale reszta dupk�w ucieka�a� tylko si� kurzy�o, a wrzeszczeli jak stado baran�w � zako�czy� rado�nie. � My�leli pewnie, �e goni ich banda demon�w. A ci rze�nicy Varatesha nie wygl�daj� na m�drzejszych.

Jednak wszyscy Khamorthci, nawet Seirem, nawet plotkarki Borane, patrzyli na niego z przera�eniem. Kiedy Targitaus poruszy� si� jakby chcia� wyci�gn�� miecz, Viridoviks zrozumia�, �e pope�ni! jaki� fatalny b��d, nie wiedzia� tylko jaki. Lipoxais przypomnia� swojemu wodzowi:

��On nie jest z naszej krwi i jeszcze ma�o o nas wie. Mi�sie� po mi�niu, khagan rozlu�ni� si�.

��To prawda � powiedzia�, a potem zwr�ci� si� do Viridoviksa. � Dobrze nam si� z tob� �yje, wi�c zapomnia�em jaki jeste� nam obcy naprawd�.

Viridoviks sk�oni� si�, dzi�kuj�c za to, co mog�o by� uznane za komplement, ale Targitaus m�wi� teraz do niego jak do dziecka:

��Tu, na r�wninach, nie bawimy si� tak z ogniem. � Gest nomady obj�� ogromne, jednostajne morze traw doko�a. � Gdyby tylko raz si� zacz��, jak m�g�by� go powstrzyma�?

Pochodz�c z wilgotnej, pokrytej �wie�� zieleni� Galii, Viridoviks nigdy o tym nie pomy�la�. Zwiesi� g�ow�, mamrocz�c:

��Przepraszam, naprawd� przykro mi. � Ale by� na tyle bystry, by zobaczy�, �e pomys�, cho� nieco zmieniony, mo�e si� jeszcze przyda�. � A co powiecie na to? � i powiedzia� im co przysz�o mu do g�owy.

Targitaus pog�adzi� brod�, zastawiaj�c si� chwil�.

��S�ysza�em gorsze � powiedzia�; w jego ustach by�a to najwy�sza pochwa�a. Seirem skin�a g�ow� z zadowoleniem, jakby nie spodziewa�a si� niczego innego.

Pos�aniec? � powt�rzy� Marek. Phostis Apokavkos przytakn��. Trybun wymamrota� co� pod nosem, wyra�nie z�y, w ko�cu wybuchn��: � Nie chc� widzie� �adnego cholernego pos�a�ca! Przynosz� tylko z�e wie�ci. Je�li nie przyje�d�a od samego Phosa, to m�wi� ci, �e zjem go bez soli. A je�li to jaki� g�upkowaty magnat chce si� poskar�y�, �e moi �o�nierz zw�dzili mu par� owiec, to niech sam tu przyjdzie. Apokavkos u�miechn�� si�, s�ysz�c te �wi�tokradcze s�owa.

��Od pierwszego po Phosie, panie � powiedzia� powoli po �acinie. Cho� wyznawa� religi� Imperium, zachowywa� si� jak Rzymianin, po tym jak ci przyj�li go lepiej ni� jego rodacy. Potar� sw�j d�ugi, g�adko ogolony podbr�dek. � Od Imperatora.

��Od Thorisina? � o�ywi� si� Marek. � Ju� my�la�em, �e o nas zapomnia�. Szybko, przyprowad� go tu.

Apokavkos zasalutowa� i wybieg� z biura gubernatora prowincji. Krople deszczu b�bni�y o szyb� za plecami trybuna.

Pos�aniec wszed� do �rodka kilka minut p�niej. Pomimo podr�nego, sk�rzanego kapelusza z szerokim rondem, jego w�osy i broda by�y kompletnie przemoczone. B�oto niemal ca�kiem pokrywa�o wysokie do kolan buty. �mierdzia� mokrym koniem.

��Paskudna pogoda � zauwa�y� Marek ze wsp�czuciem. � Mo�e troch� gor�cego wina? Gdy m�czyzna przytakn�� z wdzi�czno�ci�, Rzymianin zapali� �wieczk� olej z oliwek, kt�rym wype�niony by� niewielki palnik ustawiony na rogu sto�u. Postawi� na nim miedziany dzbanek z winem, owin�� d�o� kawa�kiem szmatki i kiedy by�o ju� gor�ce, �ci�gn�� z p�omienia i rozla� wino do kielich�w.

Wys�annik Imperatora trzyma� puchar przy twarzy, wdychaj�c g��boko aromatyczn� par�. Wypi� wszystko jednym haustem, by nape�ni� �o��dek czym� gor�cym.

��Nalej sobie jeszcze � powiedzia� Marek, popijaj�c swoje wino. � Teraz b�dziesz m�g� ju� spokojnie si� napi�.

��Serdeczne dzi�ki. Je�li pozwolisz, wezm� na chwil� t� szmatk�. O, dzi�ki raz jeszcze. � Vi-dessa�czyk nala� i znowu zacz��, tym razem o wiele wolniej. � Taak? Teraz lepiej. Szkoda tylko, �e m�j biedny ko� nie mo�e zrobi� tego samego.

Skaurus poczeka�, a� kurier odstawi pusty kielich, po czym zapyta�:

��Masz co� dla mnie?

��W rzeczy samej. � M�czyzna poda� mu tulejk� z nas�czonego olejem jedwabiu, zamkni�t� z obu stron drewnianymi korkami i zalakowan� piecz�ci� Imperatora. � Wodoszczelny, rozumiesz?

��Tak.

Marek z�ama� piecz�� i rozwin�� pergamin, kt�ry by� w �rodku. Roz�o�y� go na wypolerowanym marmurowym blacie i by nie si� nie zwija�, przy�o�y� z jednej strony kielichem, a z drugiej rogiem liczyd�a.

Skaurus od razu rozpozna� wyra�ne, zdradzaj�ce si�� charakteru pismo Imperatora. Styl listu tak�e by� typowy dla Gavrasa � prosty i bezpo�redni, zupe�nie r�ny od okraszonych retorycznymi zawijasami wywod�w Draxa.

�Thorisin Gavras, Autokrator, do swojego kapitana, Marka Emiliusz Skaurusa. Pozdrawiam ci�. Dzi�ki niesko�czonej g�upocie jakiego� gryzipi�rka, tw�j ostatni list nie opu�ci� miasta i czeka� na m�j powr�t, wi�c mam go w r�kach dopiero teraz. Mog� ci tylko powiedzie� � dobra robota. Przys�u�y�e� mi si� lepiej, ni� mog�em oczekiwa�. Wys�a�em cz�� twoich namdalajskich wi�ni�w, �eby nacieszyli si� zim� w garnizonie na Astris, a reszt� wymieni� za moich ludzi pojmanych przez tych bandyt�w. To zajmie nieco czasu, bo zepchn��em ich z kontynentu na Opsikon i nie�le ich przetrzepa�em, cho� piraci i tak napadaj� jeszcze na nasze wybrze�e. Kiedy tylko b�d� m�g�, wy�l� Garsavranom z�oto, kt�re od nich po�yczy�e� � mam nadziej�, �e wzi��e� jakie� kwity�. Trybun u�miechn�� si� przy tej szelmowskiej aluzji do jego kr�tkiej biurokratycznej kariery. Czyta� dalej: �Przywie� tu Draxa i innych przyw�dc�w buntu jak najszybciej i we� z sob� tylko tylu ludzi, ilu trzeba, �eby ich upilnowa� � nie os�abiaj za�ogi w Garsavrze bardziej ni� musisz. Oddzia� z je�cami poprowad� sam, �ebym m�g� ci� odpowiednio wynagrodzi� � tw�j zast�pca jest wystarczaj�co sprytny, �eby poradzi� sobie bez ciebie. Napisano w mie�cie Videssos, dziewi�tnastego dnia jesieni�.

Marek policzy� szybko i spojrza� na pos�a�ca.

��Sze�� dni, tak? Niez�y czas w tak� pluch�.

��Dzi�kuj�, panie. Czy b�dzie jaka� odpowied�?

��Nie, nie ma sensu. B�dziesz w stolicy tylko kilka dni wcze�niej ni� ja. Powiedz Jego Wysoko�ci, �e wykonam rozkazy. To powinno wystarczy�.

��Dobrze, zrobi� to. Czy m�g�bym ci� prosi� o jakie� suche ubranie?

Usta Seirem i Viridoviksa przywar�y do siebie na moment. Celt czule j� obj��.

��Jeste� za wysoki � poskar�y�a si�. � Szyja mi sztywnieje, kiedy si� z tob� ca�uj�.

��Musisz si� do tego przyzwyczai�, dzieweczko, bo tylko tym si� b�dziesz zajmowa�, kiedy ju� zgnieciemy tego karalucha � odpar� Gal.

Miar� jego uczucia by� fakt, �e �wiadomie zrezygnowa� z przychodz�cej mu na my�l spro�nej riposty. Nie potrzebowali takich sztucznych dodatk�w � by�o im ze sob� wystarczaj�co dobrze. U�cisn�a go.

��Masz ca�y czas my�le� o powrocie, s�yszysz? � powiedzia�a, na�laduj�c jego galijski akcent tak doskonale, �e roze�mieli si� oboje.

��Wsiadaj na konia, ty leniwy dryblasie! � doszed� ich ochryp�y wrzask Targitausa. � My�lisz, �e mamy czas na twoje migdalenie? � Ale khagan z trudem powstrzymywa� u�miech, a stoj�cy obok niego Batbaian otwarcie szczerzy� z�by.

��A id��e do piek�a � powiedzia� Viridoviks, ale po ostatnich czu�o�ciach pu�ci� Seirem i wskoczy� na siod�o. Jak zawsze przy tej okazji jego stepowy konik parskn�� z oburzeniem. Celt by� ci�szy ni� wi�kszo�� Khamorth�w.

Targitaus spojrza� jeszcze na Lipoxaisa.

��Obieca�e� dziesi�� dni dobrej pogody � powiedzia�, z gro�n� nutk� w g�osie.

Wbrew pozorom, by�a to powa�na sprawa. Spad�y ju� pierwsze jesienne deszcze, a wojna na stepie zale�a�a od czystego nieba. Mokre ci�ciwy sprawia�y, �e najwa�niejsza bro� nomad�w stawa�a si� bezu�yteczna.

Enaree wzruszy� ramionami, wprawiaj�c w dr�enie fa�dy t�uszczu, ukryte pod ��t�, we�nian� szat�.

��Widzia�em co widzia�em.

��Szkoda, �e nie widzia�e� kto wygra � burkn�� Targitaus, ale tylko dla zasady. Napi�cie, kt�re towarzyszy�o zbli�aj�cej si� bitwie, uniemo�liwia�o tego rodzaju przepowiednie. � No, to sami musimy si� dowiedzie� � powiedzia� w�dz. � Jedziemy! � krzykn��.

Batbaian wzni�s� wilczy totem klanu i Khamorthci ruszyli do przodu. Na czele jechali zwiadowcy, a po obu stronach kolumny, boczne stra�e.

��Ty te�, cholerna bestio � powiedzia� Viridoviks, szarpi�c cuglami i wbijaj�c pi�ty mi�dzy ko�skie �ebra. Odwr�ci� si�, by jeszcze raz pomacha� Seirem i omal nie wylecia� z siod�a, kiedy zwierz� przestraszy�o si� jakiej� niesionej wiatrem szmaty. Uczepi� si� grzywy, czuj�c si� jak ostatni g�upiec.

By� mo�e w ci�gu kilku ostatnich lat za bardzo przyzwyczai� si� do rzymskiej dyscypliny, bo armia, kt�r� prowadzi� Targitaus, wygl�da�a dla niego jak zwyk�a banda. W�a�ciwie, Targitaus m�g� powiedzie�, �e j� prowadzi tylko dlatego, �e wi�cej nomad�w jecha�o za jego totemem ni� za innymi. Ale nikt nie by� w stanie zmusi� innych wodz�w do podporz�dkowania si� jego rozkazom, je�li sami tego nie chcieli. Walczyli z Varateshem, bo mieli z nim prywatne porachunki, a nie dlatego, �e Targitaus tak chcia�.

Tak wi�c, tuzin r�nych grup nomad�w jecha� na p�noc, przeciwko banitom. Wielko�� tych grup liczy�a si� od kilkunastu � jak ubrani w czapki z futra bia�ego lisa cz�onkowie klanu Oitoshy-ra � do kilkuset je�d�c�w � jak ludzie Ankhara z C�tkowanych Kot�w, kt�rzy ust�powali w tym wzgl�dzie tylko oddzia�owi Targitausa. Wahaj�cy si� do niedawna Anakhar, postanowi� jednak do��czy� do Targitausa, kiedy dowiedzia� si�, �e jego znienawidzony s�siad na stepie, Krobyz, stoi po stronie Varatesha.

��Skoro ta kozia dupa jest za nim, to rzeczywi�cie trzeba si� go pozby� � oznajmi� i natychmiast rozpocz�� przygotowania do wojny.

Opr�cz tego, �e chcieli odnale�� Varatesha i walczy� z nim, nie mieli �adnego planu dzia�ania. Gdy Viridoviks zaproponowa�, by co� takiego opracowa�, Targitaus i wodzowie pozosta�ych klan�w popatrzyli na niego jakby w�a�nie spad� z ksi�yca. Celt roze�mia� si�, kiedy sobie o tym przypomnia�. Jakbym s�ysza� Rzymianina gadaj�cego takie pierdo�y � powiedzia� do siebie. Mimo to, troch� si� tym martwi�.

��Jedyna korzy�� � powiedzia� Batbaian � �e deszcze uspokoi�y wreszcie kurz.

��Ano tak, wcale za nim nie t�skni� � zgodzi� si� Viridoviks.

Jazda w czystym powietrzu, bez duszenia si� i krztuszenia piachem, kt�ry wzbijali jego towarzysze, by�a przyjemno�ci�, jakiej nie zazna�, odk�d pojawi� si� w tym �wiecie.

Chmury zakrywa�y s�o�ce, co kilka minut rzucaj�c na step p�dz�ce z niesamowit� pr�dko�ci� cienie. Dzie� by� ch�odny, powietrze rze�kie i przejrzyste. Gdy step by� suchy, Viridoviks my�la� czasem, �e nie ma na nim nic opr�cz kurzu.

Po chwili odezwa� si�:

��Ale bez tego cholernego kurzu, jak nasi zwiadowcy znajd� tych �mierdzieli?

Batbaian zamruga�, bo nie pomy�la� o tym wcze�niej. Viridoviks zaczyna� ju� traci� cierpliwo�� � czy wszystko musia�o mie� te� jakie� wady?

Targitaus wykrzywi� usta, bo trudno by�o to nazwa� u�miechem.

��Po pierwsze Varatesh ma ten sam problem z nami. A po drugie zwiadowcy, kt�rzy nie zwracaj� uwagi na to, co dzieje si� przed nimi, szybko schodz� z tego �wiata, wi�c na pewno nie dadz� si� zaskoczy�.

��No dobra, masz racj� � przyzna� Gal.

Armia nomad�w wydawa�a si� wi�ksza ni� by�a naprawd�, a to dzi�ki lu�nym koniom prowadzonym przez ka�dego nomad�. Grzmot wal�cych o mokr� ziemi� kopyt przypomina� Viridovik-sovi nieustaj�cy huk fal morskich.

��Ale nie musz� tak szybko pozbywa� si� �niadania � powiedzia� z zadowoleniem. Przypomnia� sobie �art Arigha o ko�skiej chorobie i po raz kolejny ucieszy� si�, �e jego s�owa si� nie sprawdzi�y. Cho� nie m�g� poradzi� sobie z na wp� surow� wo�owin�, z kt�rej Khamorthci przygotowywali swoje �elazne porcje, wystarcza�y mu placki z pszennej m�ki i bia�y ser, popijane zwykle kavassem. Mia� jednak ochot� na co� s�odkiego � wino albo owoce, mo�e jakie� jagody? Kiedy Rambehisht poda� mu plaster miodu i wspania�y smak dzikiej koniczyny wype�ni� jego usta, poczu� si� jak w si�dmym niebie.

��Mi�a �licznotka, troch� wojaczki i nawet kawa� miodu, kiedy tego potrzebujesz � powiedzia�, ni to do siebie, ni to do swoich towarzyszy. � Czego chcie� wi�cej?

Kiedy Khamorthci rozbili ju� ob�z, bez przerwy chodzili od ogniska do ogniska, opowiadaj�c sobie przer�ne historie, wymieniaj�c wiadomo�ci i zwyk�e plotki, a tak�e oczywi�cie uprawiaj�c hazard. Viridoviks nigdy dot�d nie widzia� r�wnie dziwnej zbieraniny pieni�dzy � niekt�re z monet by�y tak zniszczone, �e trudno by�y powiedzie� czy wybito je w Videssos, czy w Yezd. Opr�cz tego by�y tam tak�e kwadratowe sztuki srebra, na kt�rych wybito smoki albo topory. Gal nie spotka� si� z nimi wcze�niej.

��Halug � wyja�ni� nomada.

Viridoviksowi uda�o si� wygra� kilka sztuk z�ota i jedn� ze srebrnych monet Haloga, kt�r� schowa� na szcz�cie.

Kolejny dzie� niczym nie r�ni� si� od poprzedniego. Step zdawa� si� ci�gn�� w niesko�czono�� i chwilami trudno by�o Galowi uwierzy�, �e �yje na nim kto� opr�cz nomad�w, z kt�rymi jecha�. Ale kiedy zap�on�y wieczorne ogniska, odpowiedzia� im blady poblask na linii p�nocnego horyzontu. Wszyscy sprawdzali uprz�� i bro�. Tu jaki� nomada naci�ga� popr�gi, tam kto� ostrzy� jeszcze groty strza�, dw�ch innych je�d�c�w �wiczy�o szermierk�. Przygotowania do zbli�aj�cej si� bitwy rozgrzewa�y ju� wszystkim krew.

Viridoviks zbudzi� si� przed �witem, dr��c z zimna. W Galii drzewa mieni�yby si� kolorami jesieni � tu zmieni� si� tylko odcie� trawy; z zielonego na ��toszary.

��Nie ma co � mamrota� Gal prze�uwaj�c kolejny k�s sera � nie s� to weso�e kolorki. Khamorthci docinali grupie starszych m�czyzn, kt�rzy zostali w obozie, by pilnowa� koni. Ci odp�acali im si� najlepiej jak umieli.

��Jak ju� ich rozwalicie, to przygnajcie paru tutaj. Poka�emy wam jak si� wojuje! Nomadzi dosiadali koni, klan za klanem. Gdy ruszyli na p�noc, rozsypali si� tworz�c nier�wn� lini� bitewn�. Grupa Targitausa zajmowa�a prawe skrzyd�o. Przygl�daj�c si� pustym wyrwom pomi�dzy klanami i chaotycznej linii walki, Viridoviks pociesza� si� tylko my�l�, �e armia bandyt�w Varatesha wygl�da tak samo.

Banici pojawili si� najpierw tylko jako ruchome kropki na tle stalowoszarego nieba. Przez szereg Khamorth�w przebieg� gruchy pomruk � wojownicy zak�adali strza�y i sprawdzali, czy szable g�adko wysuwaj� si� z pochwy. Ludzie Varatesha zbli�ali si� w tempie, kt�re zadziwia�o Viridovik-sa, wci�� przywyk�ego do walki w piechocie. Wymachuj�c mieczem, wyda� z siebie dziki okrzyk wojenny Celt�w, kt�ry przestraszy� jego towarzyszy � czy dotar� do uszu wroga, trudno by�o powiedzie�.

Pierwsi je�d�cy wymienili strza�y z przeciwn� stron�, cho� wi�kszo�� z nich upad�a na coraz to w�szy pas ziemi niczyjej, pomi�dzy obiema armiami. Wkr�tce dosz�o tak�e do pierwszego pojedynku na szable. Kiedy martwy banita zsun�� si� z siod�a, jego wrogowie wydali okrzyk rado�ci.

Viridoviks prze�kn�� g�o�no �lin�, gdy po�rodku linii przeciwnika dostrzeg� ubran� w bia�e szaty posta�, dosiadaj�c� czarnego wierzchowca, niemal o po�ow� wi�kszego od otaczaj�cych go stepowych konik�w.

��Ha, chyba si� nie spodziewa�e�, �e go tu zabraknie � mrukn�� do siebie. � A lepiej by tak by�o.

Gal przypuszcza�, �e jego strona przewy�sza liczebnie bandyt�w, ale kto m�g� powiedzie�, ilu ludzi wart by� Avshar?

Potem nie mia� ju� czasu na rozmy�lania � deszcz strza�, kt�ry spad� na obie strony, nie pozwala� na to. Celt, kt�ry nie mia� nic do powiedzenia w tego rodzaju wymianie, chowa� si� dobrze za swoj� niewielk� tarcz�, wystawiaj�c tylko czubek g�owy i oczy. �miertelny rytm tej walki zaczyna� go fascynowa� � prawa r�ka przez lewe rami�, by wyci�gn�� strza�� z ko�czanu, na�o�y�, naci�gn��, szybka ocena odleg�o�ci i kierunku, strza�, i znowu r�ka przez rami�. Nomadzi metodycznie opr�niali swoje ko�czany. Od czasu do czasu kto� wy�amywa� si� z tego porz�dku � przekle�stwo, j�k lub krzyk b�lu, czy te� dzika szarpanina, by uwolni� nogi ze strzemion wal�cego si� na ziemi� konia.

Varatesh ze zdumieniem obserwowa�, jak Avshar radzi sobie ze swoim wielkim, czarnym �ukiem. By� on zbudowany wed�ug tego samego wzoru, co ka�dy stepowy �uk, ale nawet najsilniejszy nomada nie by�by go w stanie wygi��. Mimo to czarnoksi�nik pos�ugiwa� si� nim z tak� �atwo�ci�, jakby by�a to dziecinna zabawka, trafiaj�c do celu z niewyobra�alnych odleg�o�ci. Robi� to z mro��c� krew w �y�ach konsekwencj� i oboj�tno�ci�. Nie krzycza� triumfalnie, kiedy kolejna strza�a o paskudnym, wygi�tym ostrzu dosi�ga�a ofiary, nie kiwn�� nawet g�ow� z zadowoleniem, ale wybiera� ju� kolejnego nieszcz�nika.

Grot wrogiej strza�y niemal rozora� policzek Varatesha. Banita szybko schowa� si� za ko�ski kark, co oczywi�cie i tak by mu nic nie pomog�o, gdyby strza� by� celny. On tak�e wypu�ci� strza�� i widzia� spadaj�cego z konia je�d�ca. Ciekaw by� czy to ten sam, kt�ry przed chwil� omal go nie trafi�.

��Nie � powiedzia� Avshar, czytaj�c w jego my�lach. Jak zwykle w jego g�osie s�ycha� by�o nut� pogardy. � Ale co ci� to w ko�cu obchodzi? On te� z ch�ci� by ci� zabi�.

Rzeczywi�cie, by�a to prawda, ale nawet prawda, wypowiedziana przez Avshara, mia�a gorzki smak.

Wzrok czarownika penetrowa� wrog� lini�, szukaj�c nowych cel�w. Obr�ci� konia w lewo, ustawiaj�c go lekkim u�ciskiem kolan. Naci�gn�� ci�ciw� si�gaj�c r�k� a� za ucho, ale w chwili, gdy j� puszcza�, Varatesh uderzy� go po nadgarstku. Strza�a polecia�a do g�ry, nie czyni�c nikomu krzywdy.

Czarnoksi�nik podni�s� si� w siodle, spogl�daj�c na Varatesha z g�ry jak rozz�oszczony b�g.

��Co ty wyrabiasz, g�upcze? � zgrzytn��, a jego g�os by� straszniejszy od najgro�niejszego ryku w�ciek�o�ci.

W�dz banit�w skuli� si� w siodle, gdy spad� na niego gniew Avshara, ale jego w�asna z�o�� doda�a mu odwagi.

��Rudow�osy jest m�j � powiedzia�. � Nie wolno ci go rusza�.

��Do mnie m�wisz �nie wolno ci�, robaku? Pami�taj, kim jestem.

Varatesh nigdy nie m�g�by o tym zapomnie�. Ale zebra� wszystko, co zosta�o mu jeszcze z jego dumy i odpowiedzia� Avsharowi:

��A ty czarowniku, pami�taj kim ja jestem � zaraz potem I zmy�la�, �e to najodwa�niejszy czyn, jakiego kiedykolwiek dokona�.

Avshar zmierzy� straszliwym spojrzeniem, i cho� Varatesh nie m�g� widzie� jego oczu, niemal dr�a� pod jego si��.

��Ach, tak � powiedzia� w ko�cu. � Wi�c nast�pne narz�dzie obraca si� przeciwko mnie i pr�buje gry��, tak? No c�, cho� twoja matka by�a suk�, jeste� troch� lepszy ni� ten �mie� Varda-nes, kt�ry my�la� tylko o swoim kutasie. � Roz�o�y� r�ce w ironicznym ge�cie szczodrobliwo�ci. � No to we� sobie rudow�osego, je�li potrafisz. Daj� ci go w prezencie.

��Nie jest tw�j, �eby� mi go dawa� � powiedzia� Varatesh, ale tylko do siebie.

Cho� przes�uchanie u Imperatora zako�czy�o si� dla Marka pomy�lnie, nie wzywano go od tego czasu. Thorisin nie mia� w sobie tyle czelno�ci, co Vardanes Sphrantzes, by stan�� twarz� w twarz z cz�owiekiem, kt�rego upokorzy�. Trybun by� raczej zadowolony, �e zostawiono go w spokoju. W ko�cu uda�o mu si� sko�czy� raport, kt�ry odda� Imperatorowi przez pos�a�ca. Pisemne podzi�kowanie dotar�o do niego t� sam� drog�.

Gajusz Filipus bez trudu utrzymywa� Garsavr� pod kontrol�. Yezda Yavlaka pr�bowali najecha� na farmy le��ce w pobli�u miasta wkr�tce po tym, jak Skaurus dotar� do stolicy. Raport, kt�ry przys�a� mu starszy centurion, m�g� s�u�y� za model zwi�z�ej informacji: �Przyjechali. Rozwalili�my ich�.

Trybun ucieszy� si� z tego zwyci�stwa, ale mniej, ni� m�g�by to sobie wyobrazi� kilka tygodni temu. Nieustanny szum przek�adanych z miejsca na miejsce pergamin�w skutecznie izolowa� biurokratyczne skrzyd�o Wielkiego S�du od takich problem�w. A �wiadomo�� tego, �e Rzymianie poradzili sobie bez niego sprawia�a, �e Marek czu� si� jeszcze bardziej niepotrzebny.

Wi�kszo�� czasu sp�dza� przy biurku albo w swoim pokoju, ograniczaj�c kontakty ze �wiatem zewn�trznym do minimum. Zreszt�, w Videssos nie by�o prawie nikogo, z kim chcia�by si� zobaczy�. Kiedy�, wychodz�c zza rogu, zobaczy� s�u��cego Alypii stukaj�cego do drzwi jego pokoju. Natychmiast si� przed nim schowa�. S�u��cy odszed�, gderaj�c do siebie. Skaurus nie chcia� spotka� si� z ksi�niczk� po tym, jak ods�oni� si� przed ni� pod wp�ywem eliksiru Neposa i wszystkie jego J prywatne smutki nie by�y ju� prywatnymi.

Gdyby nie Senpat i Nevrata Sviodo, sta�by si� zupe�nym odludkiem. A kiedy przyszli po niego po raz pierwszy, nie chcia� ich nawet wpu�ci�.

��Wiem, �e tam jeste�, Skaurus � wo�a� Senpat przez drzwi. � Zobaczymy, kto kogo przetrzyma.

Razem z �on� urz�dzili mu taki capstrzyk pod drzwiami, �e musia� si� w ko�cu podda�.

��Przepraszam � wymamrota� nieszczerze. � Wejd�cie, osuszcie si� troch�.

��Nie, nie, to ty p�jdziesz z nami � powiedzia� Senpat. � Zdaje si�, �e znalaz�em tawern�, gdzie maj� naprawd� wytrawne wino, takie jak lubisz. A gdyby nawet nie, to jak wypijesz i troch�, na pewno ci si� spodoba.

��Dzi�kuj�, ale sam ju� si� dzisiaj wystarczaj�co opi�em � odpar� Marek, wci�� pr�buj�c odm�wi�. Odg�os bij�cych o szyb� kropel deszczu i wino przynosi�y mu ukojenie i pozwala�y w spokoju przetrwa� kolejny wiecz�r.

Ale Nevrata wzi�a go pod rami�.

��Picie w samotno�ci to nie to samo � oznajmi�a. � No chod�. Maj�c do wyboru tylko wyrywanie si� si��, trybun skapitulowa�.

Tawerna nie by�a specjalnie oddalona od kompleksu pa�acowego. Skaurus �ykn�� troch� wina z podanego mu kubka, skrzywi� si� i spojrza� z wyrzutem na Senpata Sviodo.

��Tylko Vaspurakaner m�g� powiedzie�, �e ten syrop jest wytrawny � oskar�y� go. �Ksi���ta� lubowali si� w szczeg�lnie s�odkich trunkach, przebijaj�c pod tym wzgl�dem nawet Videssa�czy-k�w. � Czym ono si� r�ni od wszystkich innych win z okolicy?

��Z tego co wiem, to niczym � odpar� beztrosko Senpat. Kiedy Skaurus wlepi� w niego zdumione spojrzenie, doda�: � Ale ta pokusa wyci�gn�a ci� z twojego gniazdka, czy nie tak?

��My�l�, �e to raczej zas�uga twojej �ony.

���miesz twierdzi�, �e ona ma w sobie co�, czego mnie brakuje? � Senpat zrobi� obra�on� min�, jakby czu� si� tym dotkni�ty do �ywego.

��Och, cicho b�d� � rozkaza�a mu Nevrata. Odwr�ci�a si� do Marka: � Do czego potrzebni byliby przyjaciele, gdyby nie umieli pom�c w ci�kim czasie?

��Dzi�kuj� wam � powiedzia� trybun.

Wyci�gn�� r�k�, by z wdzi�czno�ci� u�cisn�� jej d�o�, a potem niech�tnie j� wypu�ci� � nawet najmniejszy akt dobroci by� go teraz w stanie poruszy�. U�miechn�a si� do niego ciep�o.

��Jeszcze jedna rzecz, do kt�rej potrzebni s� przyjaciele, to nape�nianie pustych kubk�w swoich przyjaci� � powiedzia� Senpat. Gestem przywo�a� ober�yst�.

Skaurus przekona� si�, �e Nevrata mia�a racj�. Tak naprawd�, kiedy zaszywa� si� w swoim pokoiku z butelk�, popada� w odr�twienie i smutek. Kiedy jednak mia� przy boku Nevrat� i Senpata, wino pozwala�o mu przyj�� sympati�, kt�r� na trze�wo by odrzuci�. Pr�bowa� nawet przy��czy� si� do �piewu, kiedy jeden z klient�w tawerny rozpocz�� ca�� seri� pijackich przy�piewek, ale wybuchn�� �miechem, gdy mina Senpata ostrzeg�a go, i� jego g�os i s�uch nie by�y lepsze ni� zazwyczaj.

��Musimy to kiedy� powt�rzy� � us�ysza� swoje s�owa, kiedy troch� niepewnym krokiem doszli do drzwi jego pokoju.

��Ale musisz obieca�, �e nie b�dziesz ju� �piewa� � odpar� Senpat.

��Jasne. � Z pijack� wylewno�ci� Marek u�cisn�� par� Vaspurakaner�w: � Jeste�cie naprawd� dobrymi przyjaci�mi.

��Wi�c jako dobrzy przyjaciele, pozwolimy ci teraz odpocz�� � powiedzia�a Nevrata. Trybun ze smutkiem patrzy� jak si� oddalaj�. Oni te� si� lekko zataczali, id�c korytarzem do schod�w. Senpat obj�� �on� w talii. Marek zagryz� warg� i pospiesznie uciek� do pokoju.

Wiatr wy� i j�cza� jak wielka, oszala�a bestia, ciskaj�c �niegiem w twarz Batbaiana i pokrywaj�c szronem w�sy Viridoviksa. Kr�tka, g�sta broda pokrywa�a jego podbr�dek i policzki � nie goli� si� od tygodni i nie wiedzia�, kiedy znowu b�dzie mia� do tego okazj�. Zakl�� g�o�no, gdy podmuch wiatru wcisn�� si� pod ci�ki, futrzany p�aszcz i zmrozi� mu plecy. To ubranie nie by�o dopasowane do jego rozmiar�w. Nale�a�o do jednego z je�d�c�w Varatesha, ale on ju� go nie potrzebowa�.

G�o�ne westchnienie wyrwa�o si� z piersi Gala i spory ob�oczek pary zakry� przed nim �wiat na kr�tk� chwil�. Westchn�� jeszcze raz, przypominaj�c sobie namiot zmys��w i ot�pienie wywo�ane narkotycznym dymem. Jego twarz st�a�a nagle. Dym by� wszystkim, co zosta�o z namiotu Targi-tausa i z namiot�w wszystkich jego rodak�w � i z nich samych.

Z bezlitosn� dok�adno�ci�, Varatesh da� Wilkom trzy dni na zaj�cie si� prawie tysi�cem zupe�nie �lepych ludzi, kt�rzy nie byli w stanie pom�c sobie � i na opanowanie rozpaczy, kt�r� ze sob� przynie�li. Potem uderzy� i unicestwi� ca�y klan.

Viridoviks i Batbaian pilnowali oddalonego od obozu stada owiec, kiedy spad� ten cios, inaczej bowiem zgin�liby z ca�� reszt�. Tego dnia, kiedy zapad� ju� zmierzch, wjechali do obozu, po kt�rym zosta�y tylko zgliszcza i trupy nomad�w. Varatesh by�, na sw�j spos�b, doskona�ym dow�dc�, skoro potrafi� tak pokierowa� swoim zb�jami, �e w ci�gu dw�ch godzin zd��yli napa�� na swoich wrog�w, zabi�, zgwa�ci�, nakra�� i natychmiast si� ulotni�.

Gal i nomada jechali obok siebie w ciszy tak g��bokiej, �e odbija�a si� echem � nawet ujadaj�ce kundle, kt�re kr�ci�y si� miedzy namiotami, zosta�y zabite. Viridoviks by� tak wstrz��ni�ty, �e popad� w jakie� dziwne odr�twienie � twarz Batbaiana wykrzywiona by�a b�lem, kt�rego �adne s�owa nie mog�yby opisa�. Co chwil� jeden z nich kiwa� g�ow�, pokazuj�c cia�o kogo�, kto by� mu kiedy� bliski. By� tam i pos�pny Rambebisht, otoczony cia�ami trzech banit�w. Wypuszczona w jego plecy strza�a przebi�a mu serce. Je�li zamierza� szuka� pomsty na Viridoviksie, to teraz by�o ju� na to za p�no. A tu Lipoxais, jego ��te szaty nasi�kni�te by�y krwi�. I Azarmi, dziewka s�u�ebna, kt�rej suknia le�a�a obok. Wci�� mia�a na sobie zalan� krwi� bluzk� � banitom nie chcia�o si� nawet jej zerwa�, kiedy zaj�li si� nieszcz�sn�, a potem po prostu zak�uli j� no�em.

Kierowani tym samym, straszliwym przeczuciem, zeskoczyli z koni i pobiegli do tego, co zosta�o z namiotu Targitausa. Wy�amane poprzeczki sprawia�y, �e przechyla� si� teraz niczym pijany cz�owiek. Najgorsze czeka�o na nich w �rodku. Martwa d�o� Borane kurczowo �ciska�a sztylet.

Ostrze no�a poplamione by�o krwi� � nie odda�a swojego �ycia za darmo. Ale Borane by�a gruba i stara � ludzie Varatesha zar�n�li j� od razu. Seirem bez w�tpienia nie mia�a tyle szcz�cia.

Viridoviks przekl�� te wspomnienia. Rozpacz i udr�ka pali�y go znowu �ywym ogniem, jak wtedy, gdy zobaczy� zbezczeszczone cia�o Seirem. Po raz tysi�czny my�la� o tym, �e lepiej by by�o, gdyby nie zazna� tych kilku tygodni prawdziwej mi�o�ci, albo gdyby umar� razem z t�, kt�ra by�a jego szcz�ciem.

��I c� warte s� te gdybania? � powiedzia� do siebie. � Szlag by to wszystko trafi�. Gorzka Iza stoczy�a si� po policzku Gala. Batbaian, s�ysz�c jakie� s�owa, odwr�ci� si� do niego.

��Nie r�b tego � powiedzia� szorstko. � Woda przymarznie ci do sk�ry.

Syn khagana nie by� ju� ch�opcem sprzed kilku tygodni. Zdawa�o si�, �e przez ten czas postarza� si� o dziesi�� lat. Jego twarz sta�a si� szczup�a, a wy��obione cierpieniem zmarszczki znaczy�y czo�o i k�ciki ust.

To on zaproponowa�, by podpali� ob�z.

��To ostrze�e wszystkich innych pasterzy, kt�rzy mogli gdzie� prze�y� � powiedzia�. � I mo�e sprowadzi z powrotem ludzi Varatesha.

Zimne, g�odne �wiate�ko zapali�o si� w jego oku i poklepa� �uk. Znale�li sobie dobr� zasadzk� � nie chcieli odda� �ycia nie zabiwszy przedtem tylu bandyt�w, ilu da im los.

Ale renegaci nie wr�cili, my�l�c pewnie, �e to jaka� przewr�cona lampka albo niewygaszona pochodnia sta�a si� przyczyn� ognia. Kiedy wiadomo by�o ju�, �e nikt do nich nie przyjedzie, Batba-ian �ci�gn�� opask� z pustego oczodo�u i rzuci� j� na ziemi�.

��Niech wiedz� kim jestem, kiedy ich b�d� zabija� � powiedzia�. Mia� teraz czterech na koncie, o jednego wi�cej ni� Gal.

�yli jak banici � by�a to jedna z tych katastrofalnych i dziwnych odmian, jakie przynios�a ze sob� wojna z Varateshem. Teraz w�dz bandyt�w i jego zbrodniarze niepodzielnie panowali na stepie, wygniataj�c niegdysiejszych przyw�dc�w niczym robactwo. Ale jak sam to niegdy� Vara-tesh udowadnia�, nie tak �atwo by�o wypleni� ich do cna. Tu koza, tam stra�nik, gdzie indziej skradzione dwa konie � nieustannie sypi�cy �nieg pokrywa� zaraz �lady. Varatesh na pewno nie mia� a� tak ci�kiego �ycia, ale oni si� nie skar�yli.

Odziane w grube r�kawice d�onie z trudem radzi�y sobie z rozbijaniem namiotu, gdy zapad� ju� wiecz�r. Pomimo specjalnej zas�ony od �niegu, kt�r� rozstawili przed namiotem, ostry p�nocny wiatr wciska� si� do �rodka. Owini�ci w koce, przykucn�li obok ogniska, przysma�aj�c nad nim kawa�ki baraniny. W zimie nie ma �adnego problemu z przechowaniem mi�sa � pomy�la� Virido-viks � za to nie�atwo go potem rozmrozi�.

Wytar� t�uszcz z brody i wyliza� palce do czysta. Niech sobie Rzymianie spr�buj� �y� w tym zimnie o swoim suchym prowiancie i owsiance � pomy�la�. Tylko czerwone mi�so mog�o tu utrzyma� cz�owieka przy si�ach.

Zamiast go wytrze�, Batbaian rozsmarowa� barani t�uszcz na policzkach, nosie i czole.

��Chroni przed odmro�eniem � powiedzia�. Rzadko si� teraz odzywa�, a je�li ju�, to zawsze m�wi� o konkretach.

��Nast�pnym razem, ch�opie � pokiwa� g�ow� Viridoviks. Wyci�gn�� sw�j miecz i przyjrza� si� ostrzu, sprawdzaj�c czy nie rdzewieje. Przy tak zimnej i wilgotnej pogodzie trzeba by�o szczeg�lnie si� o to troszczy�. Zdrapa� paznokciem male�k� czerwon� plamk� rdzy albo zakrzep�ej krwi. � Nie zaszkodzi�oby i jego troch� posmarowa�.

Gdzie� w oddali zawy� wilk. By� to odg�os ponury i zimny jak ta noc. Jeden z koni zar�a� nerwowo.

��Jutro znowu na p�noc? � zapyta� Viridoviks.

��O tak. � Usta Batbaiana rozchyli�y si� w ponurym u�miechu: � A gdzie lepiej ni� przy samym gardle �ajdak�w? Lepsze �owy � wi�cej stad. Wi�cej ludzi.

Jedno oko zab�ys�o w migotliwym �wietle ogniska. W miejscu drugiego widnia�a tylko ciemna plama.

Gal znowu przytakn��, t�umi�c w sobie poczucie beznadziejno�ci ich wysi�k�w. Nawet gdyby zabi� setki wrog�w, nie odzyska tego, co utraci�.

��Czy to w og�le ma sens? � wykrzykn��. � Kr�cimy si� i udajemy, �e robimy nie wiadomo, co wycinaj�c pojedynczych skurwysyn�w, ale przysi�gam na bog�w, �e to tylko �ap�wka dla naszej dumy. Nie zrobimy im wi�kszej krzywdy, ni� para szczur�w co wygryza farmerom zbo�e z worka.

��Wiec co chcesz zrobi�? Za�o�y� r�ce i umrze�? � Szorstka pogarda dla tego por�wnania i dla rozpaczy przepe�nia�a g�os Batbaiana. � Nie jeste�my jedynymi lud�mi na Pardraji, kt�rzy z ch�ci� zwi�zaliby Varatesha jego w�asnymi flakami.

��Czy�by? Co� mi si� zdaje, �e to tylko my tu zostali�my. Ci, co spr�bowali podskoczy�, gryz� teraz piach. A co do reszty, to mniej w nich ochoty do walki ni� w twoich baranach; zrobi� wszystko, co im mocniejszy ka�e. Tych, co naprawd� maj� jaja i nie p�jd� za nim jak byd�o, ju� chyba dawno nie ma.

��Wi�c odejd�, je�li tego chcesz, pojad� sam � powiedzia� Batbaian. � Przynajmniej umr� jak m�czyzna, robi�c to co do mnie nale�y. I jeszcze raz powt�rz�: nawet bez ciebie, nie b�d� sam na zawsze. Pardraja to wielka ziemia.

��Nie do�� wielka � odpar� Viridoviks, dotkni�ty s�owami nomady i szukaj�c r�wnie dotkliwej riposty. Potem zawaha� si�. � Nie do�� wielka � powt�rzy! cicho. Jego oczy zrobi�y si� nagle szerokie. � Powiedz mi tu zaraz, Khamorthcie, kochanie, czy zostawi�by� teraz Varatesha� och, no i Avshara� �eby potem wr�ci� po wi�ksz� zemst� i to mo�e tak�, dla kt�rej nie b�dziesz musia� da� si� zar�n��?

Batbaian wytrzeszczy� swe jedyne oko, jakby chcia� si�� woli wyci�gn�� z Gala rozwi�zanie tej zagadki.

��A co to za r�nica, kiedy umr�? Ale je�li uwierz� w twoj� wi�ksz� zemst�, porzuc� nawet Pardraj�.

��To dobrze, bo b�dziesz musia� to zrobi�.

Kt�rego� popo�udnia, kiedy pracowa� w swojej izdebce, Marek musia� wyj�� do komnaty, w kt�rej przechowywano dokumenty, by por�wna� oprotestowany wymiar podatku z tym, kt�ry �ci�gni�to w zesz�ym roku. Podrapa� si� po g�owie � komnata by�a pusta. Gdzie podziali si� wszyscy urz�dnicy pochyleni nad ksi�gami, dlaczego nie s�ysza� trzasku przerzucanych na liczyd�ach paciork�w?

Tylko jeden siwy portier przechadza� si� po korytarzach, staraj�c si� jak najszybciej dope�ni� swojego obowi�zku. Kiedy Skaurus pozdrowi� go, spojrza� na niego jak na szale�ca.

��Niech pan da ju� sobie spok�j. Kto pracuje w dzie� �rodka Zimy? Wszyscy ju� sobie dawno poszli.

���rodek Zimy? � powt�rzy� Marek s�abo. Policzy� na palcach. � No tak, rzeczywi�cie. Portier gapi� si� teraz na niego na niego ze zdumieniem, ods�aniaj�c poczernia�e resztki z�b�w.

Nawet cudzoziemcy nie zapominali o najwa�niejszym �wi�cie Videssa�czyk�w, uroczysto�ci, podczas kt�rej przywo�ywano letnie s�o�ce do powrotu z zimowego ukrycia.

Mro�ne powietrze szczypa�o Skaurusa w nos, kiedy wyszed� ju� z ciep�ego legowiska gryzipi�rk�w. Tak samo by�o w zesz�ym roku, kiedy Viridoviks i Helvis odci�gn�li go od biurka� Kopn�� �nieg, odganiaj�c wspomnienia.

Szerokie aleje kompleksu pa�acowego by�y niemal zupe�nie opustosza�e � �o�nierze, s�u�ba i biurokraci, kt�rzy tworzyli to serce Imperium, bawili si� z ca�ym miastem. Plac Palamas, znajduj�cy si� niedaleko pa�ac�w, wype�niony by� po brzegi k��bi�cym si� t�umem. Sprzedawcy zachwalali swoje towary � piwo, grzane wino z korzennymi przyprawami, pieczone mi�so kozie w sosie serowym, perfumy, bi�uteri� wszelkiego rodzaju, od tanich miedzianych ozd�bek, po ci�kie klejnoty ze szczerego z�ota i szlachetnych kamieni przer�nej wielko�ci, magiczne amulety, wizerunki Phosa i jego �wi�tych. W�drowni grajkowie przechadzali si� w�r�d kupuj�cych i ogl�daj�cych, �piewaj�c i graj�c na fletach, lutniach, rogach, kobzach, czy nawet vaspurakanerskich pan-dourach, a wszyscy mieli nadziej�, �e to w�a�nie oni ul�� kabzom rozochoconych Videssa�czyk�w.

Marek, kt�ry nawet w najlepszym nastroju nie grzeszy� mi�o�ci� do muzyki, omin�� ich szerokim �ukiem. Przypominali mu o Helvis, kt�ra uwielbia�a s�ucha� muzyki, i o jego ostatniej kl�sce zwi�zanej z Nevrat� Sviodo. Nevrata robi�a wszystko, by okaza� mu sympati� i przyjacielskie uczucia, kiedy tylko wychodzili gdzie� we tr�jk� z Senpatem, ale czasami wygl�da�a na nieco skr�powan�, czego nie zauwa�y� u niej wcze�niej. Dobrze wiedzia�, �e to tylko jego wina. Wymamrota� jakie� przekle�stwo �a�uj�c, �e nie mo�e wymaza� tych wspomnie� z pami�ci.

B��kitne szaty mnich�w wyr�nia�y ich spo�r�d wystrojonych od�wi�tnie Videssa�czyk�w, kt�rzy preferowali raczej krzykliwe, jaskrawe kolory. Cz�� duchownych przy��czy�a si� do trwaj�cej wok� nich zabawy � Skaurus got�w by� za�o�y� si� o wszystko, co mia�, �e Styppes by� ju� kompletnie pijany. Inni prowadzili ma�e grupki �wieckich wyznawc�w Phosa, �piewaj�c wraz z nim pobo�ne pie�ni i odmawiaj�c modlitwy. Tworzyli oni wysepki godno�ci i g��bokiej wiary w rozhukanym i frywolnym t�umie.

Niekt�rzy znienawidzili jednak ca�kiem wszelkie pokusy cia�a i w swym ciasnym fanatyzmie oddawali si� walce ze wszystkim, czego nie uznawali � Zemarkhos mia� swoich duchowych braci w stolicy. Jeden z nich, pos�pny m�czyzna, kt�rego poszarpane szaty trzepota�y na wietrze, ukazuj�c chude piszczele mnicha, posapuj�c z wysi�ku przebieg� obok trybuna w po�cigu za jakimi� rozbawionymi podrostkami w spro�nych maskach. Widz�c, �e nigdy ich nie dogoni, potrz�sn�� tylko pi�ci�, krzycz�c:

��Wasza rozpusta bezcze�ci �wi�ty dzie� Phosa! Oddajcie swe dusze pobo�nym rozwa�aniom, a nie tej pr�nej hulance! To profanacja, bezmy�lni g�upcy, a l�d Skotosa ju� na was czeka!

M�odzi ludzie znikn�li.

��Ba! � powiedzia� mnich cicho i rozejrza� si� doko�a, szukaj�c jakiego� z�a, kt�re m�g�by wykorzeni�.

Marek obawia� si�, �e fanatyk zwr�ci si� przeciwko niemu. Wygolone policzki i jasne oczy i w�osy �wiadczy�y o tym, �e jest cudzoziemcem, a wi�c najprawdopodobniej heretykiem albo niewiernym. Ale w pobli�u czeka�a na mnicha lepsza gratka.

Grupka ludzi obserwowa�a ma�ego pieska o pofarbowanej na zielono sier�ci, kt�ry ta�czy� na tylnych �apkach do rytmu wybijanego na przeno�nym b�benku. Zwierz�tko by�o tak wytresowane, �e bra�o w pysk podawane mu monety i zanosi�o do swojego pana.

��Czy to nie cudowne? � hucza� jeden z widz�w, wysoki najemnik z Haloga, kt�rego mro�na ojczyzna nie oferowa�a takich rozrywek. Jego towarzyszka, pi�kna dziwka o �niadej cerze, u�miechn�a si� do niego, przytakuj�c. Aksamitna sukienka, przetykana bogato jasnobr�zowym brokatem, przylega�a do niej niczym druga sk�ra. Halogajczyk obejmowa� j� ciasno w talii. Od czasu do czasu, jego wielka r�ka przesuwa�a si� do g�ry, by popie�ci� piersi prostytutki.

Pu�ci� j� na chwil� i przykl�kn�� na jedno kolano. Jasny warkocz, przewi�zany tasiemk� w kolorze krwi, niemal dotyka� ulicy.

��Tu piesku! � zawo�a�. Zwierz� przydrepta�o do niego, wzi�o monet� i ju� na czterech �apach szybko pobieg�o do m�czyzny z b�benkiem.

��Z�oto! � wykrzykn�� ten i pochyli� si� nisko przed najemnikiem. � Stokrotne dzi�ki, szlachetny panie! � T�um krzykn�� rado�nie.

Ale kiedy Halogajczyk podni�s� si� na r�wne nogi, videssa�ski mnich wsadzi� mu sw�j d�ugi, ko�cisty paluch prosto w twarz.

��Plugawa, spro�na hulanka! � krzycza�. � Ty biedny, ciemny poganinie, powiniene� dzi�kowa� teraz Phosowi za �ask�, jak� okazuje nam, przywracaj�c �wiat�o na kolejny rok, a nie kala� swe cia�o z t� lubie�n� istot�!

Oburzone spojrzenie duchownego przesun�o si� teraz na prostytutk�, kt�ra traktowa�a go z ca�kowit� pogard�. Jej oczy �wieci�y si� do hojnej sakiewki �o�nierza.

Halogajczyk zamruga�, zdumiony tym napadem. By� mo�e wiedzia� ju� co� o tym, do czego mo�e doprowadzi� zadzieranie z videssa�skimi fanatykami, bo jego odpowied� by�a dosy� spokojna:

��Zabierz t� r�k� panie, je�li �aska.

Mnich wys�ucha� go. My�la� zapewne, �e uda�o mu si� poruszy� sumienie najemnika, bo zmieni� nieco ostry, rozkazuj�cy ton i stara� si� teraz m�wi� �agodnie i przekonywaj�co:

��Pomimo �e jeste� cudzoziemcem, panie, wygl�dasz na szlachetnego cz�owieka, wi�c wys�uchaj prosz� moich s��w. Czy za chwil� zmys�owej przyjemno�ci warto po�wi�ca� dusz�?

��Spieprzaj st�d, ty �ysa pa�o! � wrzasn�a dziwka. � Zostaw go w spokoju! � Przywar�a do ramienia �o�nierza, jakby by� jej w�asno�ci�.

��Cicho b�d�, ty ladacznico � powiedzia� mnich.

Ca�y czas przygl�da� si� jej dok�adnie, jakby wbrew w�asnej woli. Videssa�skich duchownych obowi�zywa� celibat, ale on nie m�g� oderwa� wzroku od ods�oni�tego tu i �wdzie cia�a m�odej kobiety. Cho� s�owa skierowane by�y do Halogajczyka, oczy mnicha nie odwraca�y si� od prostytutki.

��Przyznaj�, �e to pi�kna sztuka, ale po��danie jest tylko s�odk� pu�apk� Skotosa, kt�ra odci�ga od prawdziwej wiary.

Marek skrzywi� si�, s�ysz�c ten banalny argument, cho� nie by� nawet przeznaczony dla niego. Tymczasem m�czyzna zupe�nie ju� straci� g�ow�.

��Sp�jrzcie tylko na t� kr�g�� pup�, i t� w�sk� tali�, och i to �ono � naprawd�, �aden m�czyzna nie m�g�by si� oprze�, tak?

Skaurus z niesmakiem s�ucha� tych �a�osnych wywod�w cz�owieka, kt�ry my�la�, �e pot�pia odrzucone przez siebie zmys�owe pokusy, a w rzeczywisto�ci o niczym innym teraz nie marzy�.

��B�yszcz�ce oczy i pe�ne czerwone usta� och, musz� by� s�odsze ni� stare wino. � Ca�y a� si� trz�s� z podniecenia.

Halogajczyk odrzuci� g�ow� do ty�u i roze�mia� si� dono�nym basem, �ci�gaj�c na siebie spojrzenia ponad po�owy placu.

��Zabij mnie sosnow� szyszk�, szaraku, je�li nie potrzebujesz jej bardziej ode mnie. Masz � rzuci� pod nogi zdumionego mnicha sztuk� z�ota. � No �mia�o � zach�ca� go najemnik � baw si� za mnie dobrze. Znajd� sobie inn� dziewuch�, nie ma obawy. W tym mie�cie a� si� od nich roi.

Mnich i dziwka r�wnocze�nie zacz�li na niego krzycze�, potem zwr�cili si� przeciw sobie. Ha-logajczyk pokaza� im obojgu swoje szerokie plecy i znikn�� w t�umie. T�um krzycza� triumfalnie, wystarczaj�co rozlu�niony tego dnia, by cieszy� si� upokorzeniem duchownego, nawet je�li by�o to dzie�o poganina.

Skaurus te� nie m�g� powstrzyma� u�miechu � �adne morze smutku nie by�o na tyle g��bokie, by poch�on�� cz�owieka bez reszty. Tak jak ci�ki charakter Styppesa i jego s�abo�� do wina, r�wnie� i ten �a�osny, �lini�cy si� mnich, przypominali mu, �e te niebieskie szaty kry�y normalne, ludzkie istoty, wcale nie tak r�ne od niego. Warto by�o o tym pami�ta�. Najcz�ciej videssa�scy duchowni budzili w nim tylko strach, bo fanatyzm na tle religijnym by� dla Rzymian czym� niepoj�tym.

Wspominaj�c Styppesa i jego nieugaszone pragnienie, trybun pozwoli� sobie na kubek wina. Alkohol rozla� si� mi�ym ciep�em po jego wn�trzno�ciach. Kiedy jaki� cz�owiek przebieg� przez plac, wychwalaj�c g�o�no trup� w�drownych mim�w, kt�rzy mieli w�a�nie zacz�� przedstawienie w Amfiteatrze, Skaurus da� si� ponie�� t�umowi spiesz�cemu na po�udnie.

Wielka, owalna misa Amfiteatru znaczy�a po�udniow� granic� placu Palamas. Skaurus ui�ci� dwa miedziaki op�aty i przeszed� do �rodka jednym z mrocznych tuneli, Porz�dkowi skierowali go na sam� g�r� roz�o�onej szeroko widowni. Aktorzy wyst�powali tu ca�y dzie�, ale i tak prawie wszystkie miejsca by�y zaj�te.

Widziane z tak du�ej odleg�o�ci, obelisk, pos�gi i inne pomniki minionych triumf�w Imperium, kt�re znajdowa�y si� w samym centrum Amfiteatru, by�y jeszcze bardziej imponuj�ce, ni� kiedy trybun sta� mi�dzy nimi. Czubek wysokiej granitowej iglicy nawet tutaj by� na wysoko�ci jego oczu. Niedaleko jej podstawy rozkwita� tuzin jasnych, jedwabnych parasoli, znacz�cych miejsce zajmowane przez Autokratora Videssa�czyk�w, tak jak liczba liktor�w z ich pa�kami i toporami wyr�nia�a rzymskiego konsula.

Trybun nie widzia� z tak daleka twarzy Thorisina. Nie wiedzie� czemu, podnios�o go to na duchu. Napi� si� jeszcze wina � taniego, kiepskiego sikacza, kt�ry osadza� si� na podniebieniu. S�ysz�c jak trybun chrz�ka z niesmakiem, siedz�cy po jego prawej stronie m�czyzna powiedzia�:

��Rzadki rocznik � chyba przedwczorajszy.

By� to chudy, niebieskooki facet, kt�rego twarz i ruchy przypomina�y Markowi dzikiego kota. Trybun obliza� wargi.

��Nie, mylisz si�. Co najmniej zesz�y tydzie�. � Cho� kiepski, by� to jego pierwszy dowcip od tygodni.

Odpowied� s�siada z �awki uton�a w ogromnym wrzasku t�umu, kt�ry pozdrawia� aktor�w ustawiaj�cych si� tam, gdzie zwykle odbywa�y si� wy�cigi koni. Jeden z mim�w uda�, �e w�a�nie wszed� w jakie� paskudztwo i nagrodzony zosta� wybuchem rubasznego �miechu.

W mniejszych miastach i miasteczkach Imperium mieszka�cy, zamiast sprowadza� zawodowych aktor�w, sami si� przebierali i bawili w teatr. Wsz�dzie jednak podstawowe zasady tych przedstawie� by�y takie same � szybkie tempo, dosadno��, ci�ta satyra na konkretne osoby. W dzie� �rodka Zimy mo�na by�o �mia� si� ze wszystkich.

I tak, pierwsza scenka odgrywana przez t� trup� przedstawia�a trzy g��wne postacie, a jedn� z nich, sadz�c po bogatych szatach, mia� by� sam Imperator. Pozostali aktorzy pod przer�nymi pretekstami wci�� wchodzili mu w drog�, a� w ko�cu potkn�� si� o le��c� pod kocem dw�jk� � rudow�os� kobiet� i wielkiego m�czyzn� w blond peruce i futrach typowych dla wojownik�w z Ha-loga. Ach i te wszystkie naczynia, kt�re lata�y w powietrzu, kiedy romans kobiety � w�a�ciwie m�czyzny w przebraniu kobiety, jako �e tylko oni wyst�powali w tej trupie � zosta� odkryty! Wy-kpiwany Imperator musia� ucieka�, os�aniaj�c twarz d�o�mi, by uchroni� si� przed gradem garnk�w i talerzy, kt�re ciska� w niego aktor graj�cy kochank�. Uda�o mu si� j� powstrzyma� dopiero przy pomocy kilku innych mim�w, kt�rzy przebrani byli w poz�acane zbroje Stra�y Imperatora. Rzekomy Halogajczyk pr�bowa� schowa� si� pod kocem, ale wygoni� go stamt�d celnie wymierzony kopniak.

To � pomy�la� Marek � bez w�tpienia t�umaczy�o dlaczego Komitta Rhangawe nie siedzia�a obok Thorisina � o jednego kochanka za du�o albo jeden zbyt bezczelny. Nagle zrozumia� wszystkie zjadliwe uwagi, kt�re wymieniali miedzy sob� biurokraci, a kt�re zupe�nie go dot�d nie obchodzi�y, jako �e sam mia� do�� swoich zmartwie�. Odwr�ci� si� do swojego s�siada.

��Nie by�o mnie troch� w mie�cie, kiedy to si� sta�o?

��Jakie� dwa miesi�ce temu. Kiedy Imperator wr�ci� z tego Opsikon. Jest o tym nawet piosenka, leci mniej wi�cej tak� o, czekaj, znowu zaczynaj�.

Nast�pna scenka znudzi�a trybuna, ale siedz�cy doko�a Videssa�czycy ryczeli ze �miechu. By�a to parodia jakiej� debaty teologicznej, kt�ra bawi�a ca�e miasto zesz�ego lata. Dopiero po d�u�szej chwili Skaurus zrozumia�, �e najwa�niejszy aktor, m�czyzna z ogromn� sztuczn� brod�, ubrany w niebieskie szaty wypchane poduszkami, kt�re czyni�y z niego pociesznego grubasa, udawa� Balsa-mona, patriarch� Imperium Videssos. Prawdziwy Balsamon siedzia� w dole trybun, niedaleko Imperatora. Odziany by� w od�wi�tny str�j zwierzchnika ca�ej hierarchii duchownej, ze wszystkimi odpowiadaj�cymi temu atrybutami. Wspania�e jedwabne szaty i z�otog��w ozdobiony per�ami wygl�da�y r�wnie imponuj�co jak ubi�r Thorisina. Ale Marek � jak i ca�e miasto � wiedzia�, �e Bal-samon przebiera� si� w wygodne, znoszone ciuchy, kiedy tylko m�g�.

Thorisin siedzia� nieruchomo, kiedy to on by� obiektem drwiny, toleruj�c tradycj� �rodka Zimy, ale bez przyjemno�ci. Balsamon rechota� z ca�ym Amfiteatrem, gdy przysz�a jego kolej. Trzyma� si� za sw�j wielki brzuch i trz�s� si� ze �miechu, kiedy parodiuj�cy go aktor grzmotn�� swojego oponenta w g�ow� statuetk� z ko�ci s�oniowej, a potem zupe�nie ignoruj�c omdlewaj�c� ofiar�, sprawdza� czy figurka nie dozna�a jakiego� uszczerbku.

Balsamon krzykn�� co� do fa�szywego patriarchy, kt�ry przystawi� d�o� do ucha, by lepiej s�ysze� go przez wrzaski t�umu. Balsamon powt�rzy� sw�j okrzyk. Aktor skin�� g�ow�, uk�oni� si� nisko w jego kierunku i waln�� biedaka jeszcze raz.

��Z tego to dopiero skurczybyk � powiedzia� z podziwem s�siad Marka, kiedy Amfiteatr eksplodowa� rado�ci�. Balsamon, jak zwykle, rozp�ywa� si� w u�miechach. Uwielbiano go w mie�cie i to nie bez powodu.

Aktorzy znikn�li na moment, by zmieni� stroje. Pierwszy, kt�ry znowu pojawi� si� przed publiczno�ci�, mia� na sobie sk�ry i futra nomady, na g�owie za� nosi� srebrn� opask�, jako znak wysokiej pozycji. Rzuca� si� dziko na wszystkie strony, wymachuj�c szabl� i ignoruj�c syki i wyzwiska, kt�re sypa�y si� na niego z trybun. Wkr�tce zamieni�y si� one w okrzyki rado�ci, gdy na �rodek wyszed� m�czyzna ubrany w zbroj� Imperatora. Ale zdawa� si� on zupe�nie nie zauwa�a� nomady, odwracaj�c si� do niego plecami i patrz�c gdzie� w dal.

Kolejni aktorzy w futrach do��czali do pierwszego, a trzech z nich przyci�gn�o przed swojego wodza kryty w�z. Fa�szywy khagan nachmurzy� si� i zgrzytn�� z�bami, wal�c w w�z p�azem szabli.

Potem s�ycha� by�o fanfary i z drugiej strony bie�ni nadbieg� wysoki m�czyzna w cudzoziemskiej zbroi, za kt�rym maszerowa�o jeszcze czterech czy pi�ciu wojownik�w w podobnych kostiumach. Marek zmarszczy� brwi, zastanawiaj�c si� kog� to maj� oni przedstawia�. Tarcze by�y nieco wy�sze ni�� Trybun pochyli� si� do przodu, czuj�c jak p�onie mu twarz.

Pseudolegioni�ci maszerowali w doskona�ym szyku, a w�a�ciwie maszerowaliby, gdyby nie musieli co trzy kroki zmienia� nagle kierunku. Po chwili ich dow�dca dos�ownie potkn�� si� o jednego z nomad�w, co spowodowa�o spore zamieszanie po obu wy�miewanych stronach.

W�dz Yezda wskaza� na sw�j w�z, potem na posta� Imperatora, kt�ry wci�� trzyma� si� na uboczu. Po kilku zabawnych nieporozumieniach, rzymski dow�dca po�o�y� przed barbarzy�c� ogromny w�r z pieni�dzmi i zabra� w�z. Udaj�c, �e zapada si� co chwila w b�ocie, ca�y oddzia� przeci�gn�� w�z, stawiaj�c go o kilka krok�w od Imperatora.

Serce Marka zamar�o na nowo, kiedy wyszydzani legioni�ci pouk�adali si� do snu wok� wozu. Gdy tylko przestali si� rusza�, czterej m�czy�ni schowani w �rodku, ubrani jak Namdalajczycy w spodnie i kr�tkie kurtki, rozdarli okrywaj�ce ich p��tno, wyczo�gali si� na zewn�trz i odta�czyli szyderczy taniec na plecach �pi�cych. Potem ruszyli biegiem w stron� szatni i znikn�li.

Wci�� odwr�cony do nich plecami, aktor w zbroi Imperatora wzruszy� ostentacyjnie ramionami, jakby pytaj�c, czego innego mo�na si� spodziewa� po takich beznadziejnych idiotach, z kt�rymi musi pracowa�.

Trybun spojrza� na Thorisina. Teraz Imperator g�o�no si� �mia�. To tyle je�li chodzi o mi�e s��wka Neposa � pomy�la� Marek.

��B�d� jeszcze nast�pne � powiedzia� siedz�cy obok niego m�czyzna, kiedy Rzymianin wsta�.

��Id� do kibla � wymamrota� Skaurus, przesuwaj�c si� wzd�u� szeregu uniesionych kolan bokiem niczym krab, w kierunku schod�w.

Ale nie zatrzyma� si� przy latrynach. Przystaj�c tylko na moment, by kupi� kolejny kubek zielonego wina, pospiesznie opu�ci� Amfiteatr. Szyderczy rechot t�umu pali� mu uszy. �mialiby si� jeszcze g�o�niej � pomy�la� � gdyby ci aktorzy znali ca�� prawd�.

Zbli�a� si� wiecz�r. Porz�dkowi zapalali pochodnie wok� Amfiteatru. Ogie� trzaska� na wietrze. Cienki plasterek ksi�yca wisia� tu� nad budynkami kompleksu pa�acowego. Marek ruszy� w kierunku swojego pokoju w Wielkim S�dzie, ale zmieni� zdanie, zanim jeszcze opu�ci� plac Pala-mas. Dzisiejszego wieczora potrzebowa� wi�cej wina, a ka�d� tawerna w mie�cie gotowa by�a przyj�� go pod sw�j dach.

Odwracaj�c si� plecami do pa�acu, Skaurus przeszed� przez plac na wsch�d, do Ulicy �rodkowej. G��wna arteria miasta by�a prawie tak samo zat�oczona jak Palamas. Jedn� r�k� trzyma� ca�y czas na sakiewce, bo w Videssos by�o wi�cej z�odziei ni� ten, obok kt�rego siedzia� w Amfiteatrze.

Granitowe gmaszysko, w kt�rym znajdowa�y si� biura rz�du, archiwa i wi�zienie, zajmowa�o spory kawa�ek Ulicy �rodkowej. Kiedy Marek mija� w�a�nie ten budynek, us�ysza� jak kto� wo�a go po imieniu. Odwr�ci� g�ow�. Alypia Gavra macha�a do niego r�k�, schodz�c po szerokich marmurowych schodach.

Przez chwil� sta� jak przyro�ni�ty do ulicy, podczas gdy rozbawieni przechodnie obijali si� o niego.

��Wasza Wysoko�� � wyduka� w ko�cu. Nawet on s�ysza�, �e by� to tylko przera�ony skrzek. Rozejrza�a si� wok� sprawdzaj�c, czy kto� z t�umu nie s�ysza� jego s��w, ale nikt nie zwraca� na nich uwagi.

��Zwyk�e �Alypia� zupe�nie dzisiaj wystarczy, dzi�kuj� � powiedzia�a cicho.

Nie by�a ubrana jak ksi�niczka. Mia�a na sobie d�ug� sukienk� z zielonej we�ny, przyozdobion� futrem z kr�lika na r�kawach i wysokim ko�nierzu. W�a�ciwie, nosi�a si� skromniej ni� wszystkie kobiety doko�a, bo nie mia�a �adnej bi�uterii, podczas gdy wi�kszo�� Videssanek b�yszcza�a z�otem, srebrem i klejnotami.

��Oczywi�cie, jak sobie �yczysz � powiedzia� Skaurus sztywno. Zmarszczy�a brwi podnosz�c wzrok, bo czubkiem g�owy ledwo si�ga�a do jego brody.